^

Godɨn Eghaghanim: Akar Gavgavir Dɨkɨrɨzir Ghurim ko Igiam

The Holy Bible in the Aruamu language of Madang Province, Papua New Guinea, 2020 Edition

Buk Baibel long tokples Aruamu long Madang Provins long Niugini long 2020

copyright © 2020 Pioneer Bible Translators
Language: Aruamu
Translation by: Pioneer Bible Translators
Contributor: The Seed Company

GOD'S STORY in the Aruamu Language of Papua New Guinea

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2022-06-21

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

8f6beb37-6783-55d5-91ed-8321cc3f5eea

Jenesis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Bar Faraghavɨram Otivizir Bizibar Eghaghanim

O

Jenesis

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam bar faraghavɨram otivizir bizibar mɨngaribagh eghari. An overiam ko nguazimɨn mɨngarim geghara, egha uaghan gumazamizibar mɨngarim geghara, egha arazir kuraba ko osɨmtɨziba ko mɨzazir nguazir kamɨn itibagh eghari. A God uabɨ nguazir kamɨn gumazamiziba ko ingarasa tuavim amɨsevegha a geghari.

E akɨnafarir kam tuiragha an akuar pumuning gami.

1. Sapta 1--11. Akɨnafarir akuar kam, God overiam ko nguazimɨn ingari, egha a uaghan bar faraghavɨram otivizir bizibagh eghari, dughiar gumazamiziba otivizim. Adam ko Iv, ko Kein ko Abelɨn eghaghanim uaghan iti. Egha akɨnafarir akuar kam uaghan Noa ko aperiar nguazir kamɨn otozim ko Babelɨn taua geghari.

2. Sapta 12--50. Akɨnafarir akuar kam, a Israelian ovavibagh eghari.

Faragha itir ovavim, Abraham. Abraham bar Godɨn ifongiamɨn apengan iti, egha a gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itibar nedazimɨn ababanim gami. Akɨnafarir akuar kam uaghan Aisak ko an borim Jekop, ko an 12plan otaribagh eghari. Ezɨ gumazir kam Jekop, an ziar mam Israel, egha an 12plan otarir kaba me Israelɨn 12plan anababagh amizɨ da otifi. Ezɨ akɨnafarir akuar kamɨn saptan avɨriba, da Josep geghari, a Jekopɨn otarir mam. Bizir otivizir kaba Israelia gamizɨ, me ghua Isipɨn kantrin iti. Akɨnafarir kam deravɨra dar gun mɨgei.

Ezɨ gumazamizibar eghaghanir avɨrim akɨnafarir kamɨn aven iti. Ezɨ bizir ekiar bar faragha itim, akɨnafarir kam a mɨgei, kar God uabɨ amizir biziba. God uabɨ faragha biziba bar dar ingari, egha gɨn gumazamiziba arazir kurabagh amima God fofozim me ganɨga bar me gasɨghasɨki. Egha Noan adarazi ataghizɨ me iti. Egha ua gɨn, God Abraham amɨsevegha, Abraham ko an ovavir boriba deragh me damuasa akar dɨkɨrɨzim gami.

Akɨnafarir kam a God gegharavɨra iti. A gumazamizibar afeziamra, a men araziba tuisɨgha, gumazamizir arazir kurabagh amibagh asɨghasɨsi. Egha a deraghavɨra gumazamizir bar an apengan itiba, me gativagha men gari. Akɨnafarir kam a gumazamizir fomɨra itibar nɨghnɨzir gavgavim geghari, eghtɨ gɨn izi darasi, me uaghan an osiziribar ponɨva nɨghnɨzir gavgavim ikiam.

God bizibagh amizɨ da bar otifi

1

(Sapta 1--2)

God bizibagh amizɨ da bar otivizir eghaghanim

1  *Bar faraghavɨra God overiam ko nguazimɨn ingarigha aningɨn itir biziba bar dagh amizɨma, da otifi. 2 Faragha zuir dughiar kam, nguazim e datɨrɨghɨn iti moghɨn garir pu. Puvatɨ. A bar pura ikia egha an ganganim ighara. Mɨtater dafam ongarir ekiaba avarazɨma, Godɨn Duam pura dɨpam gisɨn arui.

3  *Ezɨ God kamaghɨn mɨgei, “Angazangarim otogh.” Ezɨ angazangarim oto. 4 Ezɨ God angazangarimɨn gari, a derazɨma, a bar akonge. Egha mɨtatem ko angazangarim tuira. 5 Egha angazangarim ziar kam, “Aruem,” a gatɨ. Egha mɨtatem ziar kam, “Dɨmagarim,” a gatɨ. Ezɨ amɨnim pɨrigha ua tirazɨma, kar dughiar bar faraghavɨra zuim.

6-7  *Egha gɨn God kamaghɨn mɨgei, “Avavetam otogh dɨpam avɨnightɨ, dɨpam akuar pumuningɨn ikɨ.” Ezɨ avaver kam oto. God avaver kam gamizɨma, a dɨpar pɨn itim ko apengan itim abɨki. 8 Egha God avaver kamɨn ziam, “Overiam,” a gatɨ. Ezɨ amɨnim pɨrigha ua tirazɨma, kar dughiar namba 2.

9 Egha gɨn God kamaghɨn mɨgei, “Dɨpar overiamɨn apengan itim sɨvagh mangɨ danganir vamɨran uabɨ akuvaghtɨ, nguazir mɨsɨngizim otogh.” Ezɨ nguazir mɨsɨngizim oto. 10 Ezɨ God nguazir mɨsɨngizir kam ziam, “Nguazim,” a gatɨ. Egha dɨpar danganir igharazimɨn uari akuvaziba, a ziam, “Ongariba,” dagh atɨ. Egha God bizir kabar gari da bar derazɨma, a bar akonge. 11 Egha gɨn God kamaghɨn mɨgei, “Nguazim, temer guar avɨriba ko nguazimɨn aver beniba ko dagheba a gisɨn aghung.” Ezɨ bizir kaba otifi. 12 Ezɨ temer ber guar avɨriba ko benir nguazimɨn aveba ko dagher apiba bar nguazimɨn vaghvagha aghui moghɨn aghua, egha da be moghɨn be. Ezɨ God bizir kabar garima da derazɨma, a bar akonge. 13 Ezɨ amɨnim pɨrigha ua tirazɨma, kar dughiar namba 3.

14 Egha gɨn God kamaghɨn mɨgei, “Angazangariba overiamɨn otifigh, aruem ko dɨmagarim abɨkigh. Eghtɨ dughiaba ko azeniba ikɨtɨ, me angazangarir kabar ganɨva dughiabagh fogham. 15 Eghtɨ angazangarir kaba otivigh angazangarim nguazim danɨngam.” Ezɨ angazangariba otifi. 16 Egha God angazangarir ekiar pumuning gamizɨma aning oto. Angazangarir ekiam, an aruem, egha isiragha gara aruemɨn angazangarim anɨdi. Ezɨ dozim, a iakɨnim, a isiragha dɨmagarimɨn angazangarim anɨdi. Egha God mɨkovezibagh amizɨ da otifi. 17 Egha God nguazim angazangarim a danɨngasa, angazangarir kaba overiamɨn da arɨki. 18 Egha aruem isiragh ganamin dughiam atɨgha, uaghan dɨmagarim otivamin dughiam atɨ, eghtɨ aruem ko dɨmagarim deravɨra uaning abɨgham. Ezɨ God bizir kabar gari da derazɨma, a bar akonge. 19 Ezɨ amɨnim pɨrigha ua tirazɨma, kar dughiar namba 4.

20 Egha gɨn God kamaghɨn mɨgei, “Ongarimɨn aven, bizir angamɨra itir avɨriba an ikɨva a gizɨvagham. Eghtɨ kuaraziba otivigh overiamɨn pɨn tintinibar mɨghɨ.” 21 Ezɨ God ongarimɨn osirir dafaba ko kuruzir dafabar ingarizɨ da otifi, ongarimɨn itir bizir guar avɨriba, ko kuarazir guar avɨriba uaghan, vaghvagha gari moghɨra gari. Ezɨ God bizir kabar gari da derazɨma, a bar akonge. 22 Egha bizir kaba deraghasa, God mɨgɨrɨgɨar aghuir kam dagh ami, “Ia ongarimɨn itir bizir guar avɨriba, ia avɨrasemegh, ongarim bar a gizɨfagh. Eghtɨ ia kuaraziba, ia nguazimɨn bar avɨrasemegh.” 23 Ezɨ amɨnim pɨrigha ua tirazɨma kar dughiar namba 5.

24 Egha gɨn God kamaghɨn mɨgei, “Nguazim bizir angamɨra itir guar avɨribar amutɨ da vaghvagha gari moghɨram an otiv. Egh nguibamɨn itir asɨziba ko, ruarimɨn itir asɨzir ekiaba ko doziba sara damutɨ da otiv.” Ezɨ asɨziba otifi. 25 God nguibamɨn asɨzir guar avɨriba ko ruarimɨn asɨzir ekiaba ko dozibar ingarizɨ, da vaghvagha gari moghɨra otifi. Ezɨ God bizir kabar gari da derazɨma, a bar akonge.

26  *Egha God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Datɨrɨghɨn e gumaziba ko amizibar ingarightɨ me en mɨrara ganam. Egh e me atɨghtɨ, me en mɨn ikɨ, ongarimɨn itir osiriba ko, overiamɨn itir kuaraziba ko, asɨzir guar avɨriba ko nguazimɨn itir biziba bar, me dar gan dagh ativagham.” 27  **Egha God gumazamizibar ingarizɨ, me Godɨn mɨrara gari. God me gamizɨma, me an nedazimɨn mɨn oto. A me gamizɨma, men marazi gumazibar mɨn otivizɨ, marazi amizibar mɨn otifi.

28 Ezɨ God me deraghasa, mɨgɨrɨgɨar aghuim me gamua kamaghɨn mɨgei, “Ia avɨrasemegh mangɨ nguazir oteviba bar dar apiagh egh bizir nguazimɨn itiba bar dar gan. Kɨ osiriba ko, kuaraziba ko, nguazimɨn itir asɨzir guar avɨriba ian dafarim darɨgham.”

29 Egha God mɨgɨa ghaze, “Kɨ nguazir kamɨn itir dagheba batamin temeba, ko nguazimɨn aven otivir dagher avɨriba, kɨ bar da ia ganɨdi. Eghtɨ ia bizir kabar dagheba iniam. 30 Egha ter afarir gariba kɨ daghebar mɨn, da isa angamɨra itir asɨziba bar, dagh anɨdi, eghtɨ da dar amam. Kar, nguibamɨn itir asɨziba ko ruarimɨn itir asɨzir ekiaba ko doziba ko, overiamɨn itir kuaraziba bar.” Ezɨ bizir kaba God mɨkemezɨ moghɨrama otifi. 31 Ezɨ God bizir kaba bar dar gari da bar derazɨma, a bar akonge. Ezɨ amɨnim pɨrigha ua tirazɨma, kar dughiar namba 6.

2

1 Ezɨ arazir kamra, God overiam ko nguazim ko aningɨn itir bizir avɨribar ingari. 2  **Ezɨ aruer namba 7ɨn, God garima an ingangariba bar gɨvazɨ, a dughiar kamɨn avughse. 3 Ezɨ God dughiar namba 7 gɨnɨghnɨgha deragh a damuasa ghaze, kar an dughiamra. Egha akar gavgavim arɨgha dughiar namba 7ɨn anogorogha ghaze, a biziba bar dar ingari, egha dughiar kamɨn avughse, ezɨ kamaghɨn wighɨn vamɨran vaghvagha dar namba 7ɨn dughiaba, kar an dughiar ekiaba. 4 Ezɨ arazir God overiam ko nguazim ko biziba bar dagh amizɨ da otivizir eghaghanir kam, a kamaghɨra ghu.

Ikiavɨra Itir God
Idenɨn Azenimɨn ingari

Dughiar kam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim overiam ko nguazim gamizɨma aning otozɨma, 5 an amozim amadazɨma a izir puvatɨ. Ezɨ nguazimɨn azenimɨn ingaramin gumazamiziba puvatɨ. Kamaghɨn, graziba ko temeba tɨghar nguazimɨn otivam. 6 Ezɨ guizbangɨra amozim izir puvatɨzɨ, dɨpam nguazimɨn averiamɨn ikiava otiva iza nguazim bar a gizɨfa.

7  *Egha gɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim nguazim inigha gumazir mamɨn ingari. Egha uan ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdir amɨnim isa, gumazimɨn atinimɨn a giverezɨma, an an aven ghu, ezɨ gumazim angamɨra iti. 8 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim azenir mam aruem anadi naghɨn an ingarizɨ a Idenɨn nguazimɨn iti. Egha azenir kamɨn gumazir kam atɨzɨma, a iti. 9  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim temer guar avɨribagha amizɨ da nguazimɨn otivigha, dar ovɨziba daghemɨn bar dera. Temer kabar ganganim bar moghɨra dera. Azenir kamɨn torimra temer mam iti, a ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdir temem. Ezɨ temer igharazir mam uaghan iti, kar temer nɨghnɨzir aghuim anɨngtɨ gumazamiziba arazir aghuim ko arazir kuram gɨfoghamim.

10 Ezɨ faner mam dɨpam Idenɨn Azenim danɨngasava oto. Dɨpar kam 4plan aguabar bɨaghire. 11-12 Ezɨ faner faragha zuimɨn ziam Pison, a kantri Havilan aven dɨpɨragharui. Kantri Havila golɨn bar aghuim iti. Egha temer borer mughuriar aghuim zuir mam iti. Egha a dagɨar aghuir mam itima, an ivezim bar pɨn iti. Me kamagh a dɨbori, kanilian. 13 Ezɨ faner namba 2ɨn ziam Gihon, a kantri Kusɨn ghua an aven dɨpɨragharui. 14 Ezɨ namba 3ɨn fanemɨn ziam Taigris, an aruem anadi naghɨn kantri Asirian aven iti. Ezɨ namba 4ɨn fanemɨn ziam a Yufretis.

15 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim kamaghɨn ifonge, gumazir a ingarizir kam Idenɨn Azenimɨn ikɨ an ingar an ganam. Kamaghɨn, ana isa azenir kamɨn anetɨ. 16 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim kamaghɨn gumazim mɨgɨa ghaze, “Nɨ azenir kamɨn itir temeba bar dar ovɨzibar amɨ. 17 Egh nɨ, temer fofozir arazir aghuim ko arazir kuram anɨdim, an ovɨzim aman bar markɨ. Nɨ anemegh, zuamɨram ovegham.”

18 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam uabɨra iti, kamaghɨn derazir puvatɨ. Kɨ a bagh roroatamɨn ingarightɨ an an mɨn ikɨ an akurvagham.” 19-20 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim nguazim inigha, ruarimɨn itir asɨziba ko overiamɨn itir kuaraziba bar dar ingari. Egha kamaghɨn foghasa, gumazir kam ziar manaba asɨziba ko kuaraziba vaghvagh dar arɨgham. Kamaghɨn, an asɨziba ko kuaraziba gumazim bagha da inigha zui. Ezɨ gumazim ziaba isa asɨziba ko kuaraziba vaghvagha me garɨghizɨ, dar ziaba kamaghɨra iti. Gumazim asɨzir nguibamɨn itiba ko, ruarimɨn itiba ko, kuarazir overiamɨn itiba, ziaba vaghvagha dagh arɨsi. Ezɨ guizbangɨra asɨzir kabar tongɨn, tam Adamɨn akuraghamin roroatam bar itir puvatɨ.*

21 Kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim gumazim gamizɨ, an akuava ongani. Egha gumazim akuavɨra itima, a gumazimɨn ivir agharir mam inigha an danganimɨn uam an inim a dukua. 22 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim agharir a gumazimɨn inizimɨn amizir mamɨn ingari, egha gɨn amizim inigha gumazim bagha zui. 23 Ezɨ gumazim amizimɨn ganigha mɨgɨa ghaze:

“Ame! Datɨrɨghɨn, kar guizbangɨra nan roroam.

An agharim, kar nan agharim,

ezɨ an tuzim, kar nan tuzim.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim nan agharimɨn an ingarizɨ,

kɨ datɨrɨghɨn kamagh a dɨponam,

‘Amizim.’ ”†

24  *Kamaghɨn, gumazim uan ameboghfeziaba ategh mangɨ, uan amuim ko aning uaningɨn porogham. Egh aning inivafɨzir vamɨram otogham.

25 Ezɨ gumazim uan amuim ko, aning bibiamra ikia, egha aghumsɨzir puvatɨ.

Adam ko Iv ko
aningɨn adarazir eghaghanim

3

(Sapta 3--5)

Gumazim ko amizim Godɨn akam batoke

1  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim asɨziba bar adar ingari, ezɨ kuruzimra, an akar asuiba ko akar ifavaribagh amuava, arazir kamɨn asɨzir igharaziba bar dagh afira. Egha kuruzim kamaghɨn amizimɨn azara, “God ti azenir kamɨn itir iter ovɨziba bar dar aman guan anogoroke?”

2 Ezɨ amizim kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Ga azenir kamɨn itir ter ovɨzibar amam. 3 Ezɨ iter bar vamɨran azenimɨn torimɨn tughav itimra, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, an ovɨzitam aman bar gan anogoroke. A kamaghɨn ga mɨgɨa ghaze, ‘Gua bar iter kamɨn ovɨzitam aman markɨ, egh uaghan an suighan markɨ. Gua kamagh damigh ovegham.’ ”

4 Ezɨ kuruzim kamaghɨn amizim mɨgei, “Puvatɨ. Gua oveghan kogham. 5 Gua iter kamɨn ovɨzim amegh, guan damaziba kuighirɨghtɨma gua arazir aghuiba ko arazir kurabagh foghfogh, egh Godɨn mɨraram otogham. God bizir kam gɨfogha iter kamɨn ovɨzim aman guan anogoroke.”

6 Ezɨ amizim iter kamɨn ovɨzimɨn gari, an ganganim bar deragha damamin dagher aghuiba an iti. Ezɨ amizim kamaghɨn nɨghnɨsi, “Kamaghɨn deragham, kɨ iter kamɨn ovɨzim amegh egh fofozir aghuir kaba iniam.” Kamaghɨn, amizim iter kamɨn ovɨzir mam inigha aneme. Dughiar kam an pam a ko iti, ezɨ amizim temer ovɨzir maba isa uan pam ganɨngizɨ, an pam uaghan da ame. 7 Ezɨ aningɨn damazimning kuaghirezɨma aning uaningɨn gari, aning bibiamra iti. Kamaghɨn aning fighɨn iter afariba isa inibar mɨn da isamigha, uan mɨkarzimning avara.

8 Ezɨ guaratɨzir orangtɨzimɨn, aning orazima Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, an azenir kamɨn arua izi, ezɨ aning temebar tongɨn modo. 9 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim gumazimɨn dɨa ghaze, “Nɨ managh iti?”

10 Ezɨ gumazim an akam ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ bibiamra iti. Kɨ nɨ barazi, nɨ azenir kamɨn arua izi, kamaghɨn kɨ atiatigha modo.”

11 Ezɨ God an azara, “Nɨ manmaghɨra fo, nɨ bibiamra iti? Tina nɨ mɨkeme? Nɨ, iter ovɨzir kɨ gua daman anogoroghezir kam, nɨ ti an ovɨzitam anemeghama?”

12 Ezɨ gumazim a ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Amizir nan roroamɨn mɨn ikiamin nɨ na ganɨngizim, anarɨra iter kamɨn ovɨzir mam na ganɨngizɨ, kɨ aneme.”

13  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim kamagh amizimɨn azara, “Nɨ manmaghsuavɨra bizir kam gami?”

Ezɨ amizim an akam ikaragha ghaze, “Kuruzim na gifarazɨ, kɨ iter kamɨn ovɨzir kam ame.”

God akar gavgavim gumazim ko amizim ko kuruzim ganɨngi

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim kamaghɨn kuruzim mɨgei, “Nɨ arazir kurar kam a gamizɨ, kɨ datɨrɨghɨn nɨ abɨnamin akar gavgavim iti. Nɨ osɨmtɨzir bar ekiam ikiam. Osɨmtɨzir nɨ iniamim, an osɨmtɨzir asɨzir igharaziba iniamim gafiragham. Egh nɨ zurara uan navimɨn nguazimɨn davarva, nguazimɨn mɨnezibar amɨ ikiam. 15 Egh kɨ nɨ damightɨ nɨ amizimɨn apanimɨn ikɨtɨ, amizim nɨ apanimɨn ikiam. Eghtɨ kɨ nɨn ovavir boribar amightɨ, me amizimɨn ovavir boribar apanimɨn ikiam. Egh an ovavir borir mam nɨn dapanim dɨkaragham, eghtɨ nɨ an dagarir gɨnkevim giviam.”*

16 Ezɨ God kamaghɨn amizim mɨgei, “Nɨ navim asangamin dughiamɨn, kɨ osɨmtɨzim nɨ danɨngam. Egh nɨ borim batamin dughiam, nɨ mɨzazir dafamra iniam. Egh nɨ uan pam gifueghɨvɨra ikɨtɨ, a nɨ gativagh nɨn ganvɨra ikiam.”

17  *Egha God kamaghɨn Adam mɨgei, “Nɨ uan amuimɨn akam baregha, temer ovɨzir nɨ daman kɨ nɨn anogoroghezim ame. Kamaghɨn nɨ amizir arazir kam bangɨn, kɨ datɨrɨghɨn nguazim gasɨghasightɨ, dagheba deragh an otivan kogham. Egh nɨ zurara nguazir kamɨn ikiamin dughiamɨn, nɨ dagheba deragh otivsɨ, ingangarir dafabara nguazimɨn dar amuam. 18-19 Eghtɨ benir ataghatariba ko benir kuraba otiv, nɨn azenimɨn aghung anevaragham. Egh nɨ dagheba inisɨ, ingangarir ekiabar amutɨ, doriba nɨn agham. Egh nɨ zurara kamaghɨra puvɨra ingar mangɨ, ovegh uamategh nguazimɨn mangam. Guizbangɨra, kɨ nguazimɨn nɨn ingari, ezɨ nɨ uamategh nguazimɨn mangam.”

20 Ezɨ gumazim kamaghɨn nɨghnɨsi, an amuim, gumazamiziba bar men ovavir amizimɨn otogham. Kamaghɨn, a ziam, “Iv,” a gatɨ.† 21 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim asɨzimɨn inim inigha korotiamningɨn ingari, egha Adam uan amuim ko aning ganɨngizɨ, aning da aghui.

God Adam ko Iv Idenɨn Azenimɨn aning batoke

22  *Egha gɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim ghaze, “Gumazim arazir aghuim ko arazir kuramɨn fofozim ikia, en mɨraram oto. Egh e aneteghtɨ a temer ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim boroghɨn mangan kogham. E fo, a temer kamɨn ovɨzitam ramegh ikɨrɨmɨrir zurara itir kam ikiam.” 23 Kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, gumazim Idenɨn Azenimɨn a batoke. Egha God nguazir an ingarizimra anemadazɨma, an azenimɨn ingarasa zui. 24 Egha God gumazim ko amizim batuegha, enselɨn bar gavgaviba amɨsefe, eghtɨ me Idenɨn Azenimɨn aruem anadi naghɨn tuivigh an ganam. Egha uaghan mɨdorozir sabam atɨ. Sabar kam, angazangarim ikia avir mɨzariar gavgavimɨn mɨn pamtem isia, danganibar bar uabɨ gɨghavkɨra gari. Dughiabar zurara enselɨn kaba ko mɨdorozir sabar kam azenir kamɨn gara iti, eghtɨ gumazitam temer ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdir kamɨn boroghɨn mangan kogham.

4

Kein ko Abel Ikiavɨra Itir God
bagha ofa gami

1 Ezɨ Adam uan amuim Iv ko akuizɨma, amizim navim asangi. Egha amizim otarir mam bategha ghaze, “Ikiavɨra Itir God nan akurazɨma, kɨ otarir kam ini.” Kamaghɨn an otarir kam ziam, “Kein,” a gatɨ.* 2 Egha gɨn a Keinɨn dozim Abel bate. Ezɨ aning ekevegha Abel sipsipbar garir gumazim, ezɨ Kein azenibar ingarir gumazim.

3 Egha gɨn Kein uan azenimɨn dagheba asigha, maba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuasa zui. 4  *Ezɨ Abel sipsipɨn nguzir mɨkarzim sara itir aghuir mam ini. Sipsipɨn nguzir kam, kar amebam faraghavɨrama otezir sipsipɨn nguzim. Ezɨ Abel a mɨsuegha Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Abel ko an ofa bagha bar ifonge, 5 egha Kein ko an ofa gifongezir puvatɨ. Ezɨ Kein puv atarava an guam ikuvigha igharagha gari.

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamagh Kein mɨgei, “Nɨ tizim bagha atari? Egha manmaghsua nɨ puv atarava guam ikuvigha igharagha gari? 7 Nɨ arazir aghuim damightɨ, kɨ nɨn ofa gifongeghtɨ, nɨ bar akuegham. Egh nɨ arazir kuram damightɨ, arazir kuram nɨ gasɨghasɨghasa, nɨ mɨzuai. Egha arazir kuram nɨ abɨnasa bar ifonge. Kamaghɨra nɨ uaghan gavgavigh anebɨn.”

8  *Egha gɨn Kein uan dozim Abel mɨkemezɨma, an a ko aning tuzim itir danganimɨn zui. Egha aning ghua tuzim itir danganimɨn ikiava, Kein uan dozim mɨsoghezɨma, an areme.

9 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Keinɨn azara, “Nɨn dozim Abel mana?”

Ezɨ Kein ghaze, “Kɨ fozir puvatɨ. Kɨ uan dozim geghuva an garir gumazim puvatɨ.”

10  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Kein mɨgei, “Manmaghɨn amizɨ nɨ arazir kurar kam gami? Nɨn dozimɨn ghuzim nguazim giregha gɨfa, ezɨ kɨ ghuzir kamɨn ararem barazi, a uan osɨmtɨzim ikarvaghasava nan arai. 11 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn nɨ abɨnamin akar gavgavir mam kamaghɨn nɨn iti. Nɨ uan dozim mɨsoghezɨ, an areme. Ezɨ arazir kamɨn nɨ nguazim gamizɨma, an an ghuzim ame. Kamaghɨn kɨ datɨrɨghɨn nguazim nɨn anogoroke eghtɨ nɨ uam azenibar ingaran koghtɨ, dagheba nɨ bagh an otivan kogham. 12 Egh nɨ otuegh azenibar ingarvɨra ikɨtɨ, nguazim uan ovimɨn suiraghtɨ nɨn dagheba deragh aghungan kogham. Egh nɨ uabɨ, nguibaba nɨn puvatɨghtɨma, nɨ gumazir guraghav itimɨn mɨn pura ituramɨ nguazir kamɨn danganiba bar dar aruam.”

13 Ezɨ Kein mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamagh Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Osɨmtɨzir nɨ na ganɨdir kam a bar ekefe, kɨ manmaghɨn aneteram? 14 Nɨ na mɨgɨa ghaze, kɨ bar azenitamɨn ingaran kogh, egh nɨn guamɨn bar saghon ikiam. Egh gumazir guraghav itimɨn mɨn nguazir kamɨn danganiba bar dar aruam. Kamaghɨn kɨ atiati, tarazi ua na batogh na mɨsueghtɨ, kɨ aremegham.”

15 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Kein mɨgei, “Bizitam kamaghɨn otoghan kogham. Gumazitam nɨ mɨsueghtɨ na aremeghtɨ, kɨ 7plan gumazibar nɨn ovevem ikaragham.” Egha Ikiavɨra Itir God ababanir mam Kein gatɨ, eghtɨ gumazitam a batogh ababanir kamɨn apigh, a mɨsueghtɨ an oveghan kogham.

16 Ezɨ Kein Ikiavɨra Itir God ategha, ghua nguazir otevir me kamagh dɨborim, “Aruavɨra Iti,” an an iti. Nguazir kam Idenɨn Azenimɨn aruem anadi naghɨn iti.

Keinɨn ovavir boribar ziaba

17 Ezɨ Kein uan amuim ko akuizɨ, amizim navim asegha borir mam bate, an ziam Enok. Egha gɨn Kein nguibar ekiar mamɨn ingarigha, uan borimɨn ziam Enok isa nguibar ekiar kam gatɨ. 18 Egha gɨn Enok otarir mam iti, an ziam Irat. Ezɨ Irat otarir mam iti, an ziam Mehujael. Ezɨ Mehujael otarir mam iti, an ziam Metusael. Ezɨ Metusael otarir mam iti, an ziam Lamek.

19 Ezɨ Lamek amuir pumuningɨn iti. Mavɨn ziam Ada, ezɨ mavɨn ziam Sila. 20 Ezɨ Ada Jabal bate, ezɨ Jabal a gumazir purirpenibar ikia bulmakaubar garir gumazibar ovavim. 21 Ezɨ Jabal dozir mam iti, an ziam Jubal. Jubal, a gitabav sogha marvibagh ivir gumazibar ovavim.

22 Ezɨ gɨn Sila Tubalkein bate. Ezɨ Tubalkein bras ko ainɨn bizir guar avɨribar ingarir gumazim. Ezɨ Tubalkein buaramizir mam iti, an ziam Nama.

23 Egha dughiar mam Lamek kamaghɨn uan amuimning mɨgei:

“Ada ko Sila,

gua nan akam baragh.

Kɨ Lamek, gua nan amuimning,

gua deravɨra nan akam baragh.

Gumazir mam na mɨsozima,

kɨ a mɨsoghezɨma an areme.

Ezɨ gumazir igiar mam na guam apezezɨ,

kɨ a mɨsoghezɨma an areme.

24 Gumazitam Kein mɨsueghtɨ an aremegham,

God 7plan gumaziba an ovevem ikarvagh me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Eghtɨ gumazitam na mɨsueghtɨ kɨ aremeghtɨ,

77plan gumaziba ovegh na ikaragham.”

Iv otarir igharazim bate

25 Egha Adam uan amuim uam a koma akuizɨ, an otarim bate. Ezɨ amizim ghaze, “Kein Abel mɨsoghezɨ an areme. Kamaghɨn God Abelɨn danganim iniasa borir igharazim na ganɨngi.” Kamaghɨn a borir kam ziam, “Set,” a gatɨ.† 26 Ezɨ gɨn Set otarir mam ikia, ziam, “Enos,” a gatɨ. Dughiar kamra gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora, egha an ziam fa ghuavɨra iti.

5

Adamɨn ovavir boribar ziaba,
kar men eghaghanim

(1 Eghaghaniba 1:1-4)

1-2  *Adamɨn eghaghanim kamaghɨra ghu.

God gumazamizibar ingarizɨma me an mɨrara gari. A me gamizɨma, men marazi gumazibar mɨn otivizɨ, marazi amizibar mɨn otifi. A men ingarigha gɨvagha, deravɨra me damuamin akar aghuim me ganɨngi. Egha ziam me gatɨgha ghaze, “Gumazamiziba.”

Ezɨ Adamɨn ovavir boribar ziaba kamaghɨn zui.

3 Adam 130plan azeniba iti, ezɨ an otarim otogha, bar uan afeziam mɨrara gari. Ezɨ a ziam, “Set,” a gatɨ. 4 Set otogha gɨvazɨma, Adam uam 800plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba ini. 5 Ezɨ 930plan azeniba gɨvazɨma, Adam areme.

6 Ezɨ Set 105plan azeniba itima, an otarim Enos oto. 7 Enos otogha gɨvazɨma, Set uam 807plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba ini. 8 Ezɨ 912plan azeniba gɨvazɨma, Set areme.

9 Ezɨ Enos 90plan azeniba itima, an otarim Kenan oto. 10 Kenan otozɨma, Enos uam 815plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba ini. 11 Ezɨ 905plan azeniba gɨvazɨma, Enos areme.

12 Egha Kenan azenir 70pla itima, an otarim Mahalalel oto. 13 Mahalalel otogha gɨvazɨma, Kenan uam 840plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba ini. 14 Ezɨ 910plan azeniba gɨvazɨma, Kenan areme.

15 Ezɨ Mahalalel 65plan azeniba itima, an otarim Jaret oto. 16 Jaret otozɨma, Mahalalel uam 830plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba ini. 17 Ezɨ 895plan azeniba gɨvazɨma, Mahalalel areme.

18 Ezɨ Jaret 162plan azeniba itima, an otarim Enok oto. 19 Enok otozɨma, Jaret uam 800plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba ini. 20 Ezɨ 962plan azeniba gɨvazɨma, Jaret areme.

21 Ezɨ Enok 65plan azeniba itima, an otarim Metusela oto. 22 Metusela otogha gɨvazɨma, Enok uam 300plan azenibar ikia, dar aven dughiaba bar Godɨn boroghɨra ikia a ko roroam gamigha, otariba ko guivir igharaziba ini. 23 Enok 365plan azeniba bar adar ike. 24  *Enok Godɨn boroghɨn ikia, egha a ko roroam gami. Ezɨ God a inigha uan Nguibam ghuavanabozɨ an aremezir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba a buriava, an apizir puvatɨ.

25 Ezɨ Metusela 187plan azeniba itima, an otarim Lamek oto. 26 Lamek otogha gɨvazɨma, Metusela ua 782plan azenibar ikia, egha otariba ko guivir igharaziba ini. 27 Ezɨ 969plan azeniba gɨvazɨma, Metusela areme.

28 Ezɨ Lamek 182plan azeniba itima, an otarim oto. 29 Ezɨ Lamek ghaze, “Fomɨra Ikiavɨra Itir God nguazir kam gasɨghasɨgha ghaze, dagheba deragh an otivan kogham. Eghtɨ kamaghɨn e ingangarir dafabar amutɨ, dagheba deragh otivam. Eghtɨ otarir kam nguazim damutɨ dagheba deragh otivtɨ e tong avughsɨ, egh puvɨra ingaran kogham.” Kamaghɨn, Lamek ziam Noa, uan otarim gatɨ.* 30 Noa otogha gɨvazɨma, Lamek ua 595plan azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir maba ini. 31 Ezɨ 777plan azeniba gɨvazɨma, Lamek areme.

32 Ezɨ Noa 500plan azeniba itima, an otarir 3pla oto, men ziaba, Siem, Ham, ko Jafet.

Noa ko an adarazir eghaghanim

6

(Sapta 6--11)

Gumazamizibar arazir kuraba

1 Ezɨ datɨrɨghɨn gumazamizir avɨriba otiva nguazim gizɨvagha, guiviba bate. 2 Ezɨ Godɨn otariba* gari, gumazamizibar guivir igiaba, men mɨkarzibar ganganiba bar men dera. Ezɨ me uan ifongiamɨn gɨn ghua, me isa men iti. 3 Ezɨ God ghaze, “Gumazamiziba angamɨra ikiasa kɨ uan Duam me gatɨ. Ezɨ men mɨkarziba nguazir kamɨn biziba, kamaghɨn kɨ uan Duamɨn amamangatɨghtɨ, a me ko dughiar ruarimɨn ikian kogham.† Datɨrɨghɨn me 120plan azenibara ikegh egh ovengam.” 4  *Ezɨ dughiar kamɨn ikegha gɨn zuir dughiamɨn, gumazir bar dafar maba nguazimɨn ike. Gumazir kaba, kar gumazamizibar guivir igiaba Godɨn otariba ko akuizɨ otivizir boriba. Me ingangarir igharagha garibar amuamin gavgavim ikia egha dughiar kamɨn ziar ekiaba iti. 5  **Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nguazim bar an itir gumazamizibar gari, men arazir kuraba bar ikufi. Gumazamiziba dughiaba bar, uan navir averiamɨn aven arazir kuraba baghavɨra nɨghnɨgha dagh ifongeghavɨra iti. 6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God men arazir kurabagh nɨghnɨgha bar osemegha ikia navim bighiaghirɨgha, ghaze, mevzika, kɨ ti nguazimɨn itir gumazamizibar ingarizir puvatɨzɨ deraghai.

7 Egha Ikiavɨra Itir God ghaze, “Kɨ ingarizir bizir kaba bagha osemegha nan navim bɨki. Kamaghɨn, kɨ guizbangɨra gumazamizir kɨ ingarizibagh asɨghasɨghtɨ, men tav ua nguazimɨn ikian kogham. Eghtɨ kɨ asɨzir nguibamɨn itiba ko ruarimɨn itiba, ko kuaraziba bar, kɨ uaghan dagh asɨghasigham.” 8 Ezɨ Noa uabɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn deravɨrama oto, ezɨ a bar a gifonge.

9-10  *Eghaghanir kam, a Noan eghaghanim. An otarir 3pla iti, men ziabar kara: Siem, Ham ko Jafet. Noa Godɨn damazimɨn bar gumazir aghuim, egha gumazamizibar damazibar dera. Egha a dughiaba bar Godɨn boroghɨn ikiava a ko roroam gami. 11  *Ezɨ God gumazamizir igharazibar gari, men araziba bar ikufi. Nguazir oteviba bar, mɨdorozir arazim ko orazir puvatɨzir arazim ghuavɨra iti. 12 God garima arazir kuram bar nguazim avara. Ezɨ a gari gumazamizir aghuaritam itir pu. Puvatɨ. Gumazamiziba bar arazir kurabaram amua iti.

God kurimɨn ingarasa Noa mɨgei

13 Kamaghɨn, God kamaghɨn Noa mɨgɨa ghaze, “Gumazamiziba bar uariv soghava orazir puvatɨzir arazim gami, ezɨ nguazir kam arazir kuram bar a gizɨfa. Kamaghɨn, kɨ nguazir kam sara, me gasɨghasɨghasa. Kɨ gumazamiziba bar me agɨvaghtɨ, me ua ikian kogham. 14 Kamaghɨn, nɨ temer aghuiba abighɨva ua bagh kurir tamɨn ingarigh. Egh an averimɨn danganitabar ingarighva koltan an averiam ko azenim aghefegh. 15 Nɨ kurir kam kamaghɨn an ingar: An ruarim 130 mitan tughtɨ, an baravim 22 mitan tugh, eghtɨ an siriam 13 mitan tugh. 16 Egh nɨ an siriamɨn ingartɨ, an siriam bar izighirɨ an mɨriam avan markɨ. Nɨ kurir siriam ko mɨriamɨn tongɨra toritam ateghtɨ, aruer angazangarim kurimɨn aven mangɨ.‡ Egh nɨ ghuriar 3pla kurimɨn aven dar ingarigh, tam vazimɨn, tam arɨghara, egh tam pɨn. Egh tiar akam an mɨriamɨn an ingarigh.

17 “Nɨ oragh! Kɨ aperiar ekiam damightɨ a nguazimɨn otogh, nguazimɨn itir bizir angamɨra itiba bar dar amightɨ da bar moghɨrama ovengam. 18 Eghtɨ kɨ nɨ ko, uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨrightɨ, nɨ deragh ikiam. Nɨ uan amuim ko, uan otariba ko men amuiba, ia kurir kamɨn aven mangɨ. 19 Egh nɨ asɨziba vaghvagh pumuning pumuningɨn me ini, amebar mam ko apurir mam. Egh me ovengan koghsɨ da inigh kurimɨn aven mangɨ. 20 Nɨ kuarazir igharagha gariba vaghvagh, dar pumuning pumuning, ko asɨzir muziariba ko ekiar igharagha gariba vaghvagh, dar pumuning pumuning inigh. Egh da ovengan koghsɨ, nɨ da inigh kurimɨn aven mangɨ. 21 Egh nɨ uan amuiroghboriba ko asɨzibagh nɨghnigh, dagher guar avɨriba bar da isɨ kurim darɨkigh.”

22  *Ezɨ Noa God a mɨkemezɨ moghɨra bizir kaba bar dagh ami.

7

Aperiar ekiam oto

1  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Noa mɨgei, “Kɨ nɨn gari, nɨrara nguazimɨn gumazamizibar tongɨn nan damazimɨn dera. Kamaghɨn, nɨ uan amuim ko, nɨn otariba uan amuiba ko, ia bar kurimɨn aven mangɨ. 2 Egh nɨ asɨzir nan damazimɨn zuezir igharagha gariba vaghvagh, 7plan amebaba ko 7plan apuriba inigh. Egh asɨzir nan damazimɨn zuezir puvatɨzir igharagha gariba, nɨ vaghvagh amebam ko apurimra inigh, kurimɨn aven mangɨ. 3 Kamaghɨra nɨ kuarazir igharagha garibar 7plan amebaba ko apuriba ini. Nɨ kamaghɨn damightɨ da arɨmɨghireghan koghtɨ, dar nguziba gɨn nguazimɨn otivigh bar avɨrasemegham. 4 Eghtɨ dughiar 7pla gɨvaghtɨ, kɨ amozim nguazimɨn anemadaghtɨ, a 40plan arueba ko dɨmagaribar arigh mamaghɨra ikiam. Eghtɨ bizir kɨ ingarizɨ angamɨra itiba, kɨ dagh asɨghasɨghtɨ, da bar arɨmɨghiregham.”

5 Ezɨ Noa God a mɨkemezɨ moghɨra, biziba bar dagh ami.

6 Noa 600plan azeniba itima, aperiar kam oto. 7  *Dughiar kam, Noa uan amuim ko, an otariba uan amuiba ko, aperiam otogh me gasɨghasɨghan koghasa, me kurimɨn aven ghue. 8-9 Ezɨ God Noa mɨkemezɨ moghɨra, asɨzir Godɨn damazimɨn zueziba ko, asɨzir mɨzɨrɨziba ko, kuaraziba ko, asɨzir muziariba, asɨzir igharagha gariba bar, da vaghvagha apurir mam ko amebar mam, pumuning pumuningɨn Noa bagha iza, ghua kurimɨn ghuavanangi. 10 Dughiar 7pla gɨvazɨma, aperiar ekiam otogha nguazim gizefi.

11  *Dughiar kam Noa 600plan azeniba iti, ezɨ azenir kamɨn iakɨnir namba 2ɨn, dughiar namba 17ɨn, nguazim akam akarizɨma, dɨpar nguazimɨn averiamɨn itir ekiam akariaghɨrɨgha zuamɨram anabo. Ezɨ amozim izaghira mati me dɨpam fusfusi. 12 Ezɨ amozir ekiam 40plan arueba ko dɨmagaribar izaghira mamaghɨra iti.

13 Ezɨ Amozim arɨghizir dughiamra, Noa, uan amuim ko, an otarir 3pla, Siem, Ham, Jafet, uan amuiba ko, me kurimɨn aven ghue. 14 Ezɨ nguibamɨn asɨzir guar avɨriba bar, ko ruarimɨn asɨzir ekiaba ko dozir guar avɨriba, ko kuaraziba bar vaghvagha Noan adarazi ko kurimɨn aven ghue. 15-16 Ezɨ God mɨkemezɨ moghɨn, bizir angamɨra itiba, da vaghvagha apurir mam ko amebar mam, pumuning pumuningɨn Noa bagha iza, a ko kurimɨn aven zui. Noa aven ghugha gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God tiam asara. 17 Ezɨ 40plan aruebar dɨpam izɨvavɨra ikia, kurim asirafa. Ezɨ kurim nguazim ategha pɨn iti. 18 Ezɨ dɨpam nguazim gisɨn sɨvaghsɨvagha ghuavanadima kurim a gisɨn deravɨra iti. 19 Ezɨ nguazim gisɨn dɨpam sɨvaghsɨvagha ghuavanagavɨra ikia mɨghsɨar overiamɨn apengan itiba bar ada ave. 20 Egha abuan dɨpam nguazim bar anevaragha, sɨvagha pɨn ghua overiamɨn apengan itir mɨghsɨar ekiaba bar dagh afiragha 7 mitan tu. 21 Ezɨ nguazimɨn angamɨra itir bizir kaba, kuaraziba ko, nguibamɨn asɨziba, ruarimɨn asɨzir ekiaba ko doziba ko gumazamiziba, me bar ariaghire. 22 Ezɨ nguazimɨn itir bizir angamɨra itiba bar ariaghire. 23  *Ezɨ nguazimɨn itir bizir kaba bar, gumazamiziba, nguibamɨn itir asɨziba, ruarimɨn itir asɨziba, ko kuaraziba, Ikiavɨra Itir God bar me kuavareme. Ezɨ Noa ko bizir kurimɨn aven itiba merara angamɨra iti.

24 Ezɨ dɨpam bar ekevegha nguazim bar anevaragha ghua 150plan dughiabar ike.

8

Aperiam gɨfa

1 Ezɨ dughiar kamɨn God Noa ko asɨzir a ko kurimɨn itiba gɨn amadazir puvatɨ, a me gɨnɨghnɨghavɨra ikiava amɨnim amadazɨ a dɨpam gisɨn ivaima dɨpam sɨvagha uaghiri. 2 Ezɨ dɨpar nguazimɨn averiamɨn izim uam anadir puvatɨ. Ezɨ overiamɨn amozim izir tuaviba pɨrizɨ, amozim ua izaghirir puvatɨ. 3 Ezɨ dɨpam ghuaghira ghua, 150plan dughiaba gɨvazɨma dɨpam daka uaghiravɨra iti. 4 Ezɨ iakɨnir namba 7ɨn dughiar namba 17ɨn kurim Araratɨn Mɨghsɨabar itir danganimɨn mɨghsɨar mamɨn apera. 5 Ezɨ dɨpam, daka uaghiravɨra ikia ghua iakɨnir namba 10ɨn dughiar namba 1ɨn tuzɨ, dughiar kamra mɨghsɨabar ghuaba otifi. 6-7 Ezɨ 40plan dughiaba gɨvazɨma, Noa kurimɨn windua kuigha, kuarazir ziam kotkot amadazɨma, a ghugha ua izezir puvatɨ. A mɨgha aruavɨra ikiav itima dɨpam dakezɨ nguazim mɨsɨngi. 8 Ezɨ Noa foghasa, nguazim mɨsɨngis, o puvatɨ. Egha kamaghɨn, kuarazir ziam bunbam amadazɨma, a zui. 9 Ezɨ dɨpam nguazim avaragha ikiavɨra itima, kuarazir bunbam dapian danganibagh asa, kamakɨn dɨpam mong pɨn ikiavɨra iti. Ezɨ a uamategha kurimɨn ghuzɨ, Noa dafarim amadagha uam a inigha aven ghu.

10 Ezɨ 7plan dughiaba gɨvazɨma, Noa ua kuarazir bunbam amada. 11 Ezɨ dughiar kamɨn bar guaratɨzimɨn kuarazir bunbam uamategha a bagha izi. Egha uan akamɨn olivɨn temer dafarir igiar mam iviragha izi. Ezɨ Noa kamaghɨn fo, dɨpam dakegha gɨfa. 12 Egha a 7plan dughiabar uam orarkegha kuarazir bunbam uam anemada. Ezɨ kuarazir bunbam ua izezir puvatɨ.

13 Ezɨ Noa dughiar kamɨn 601plan azeniba iti, ezɨ iakɨnir namba 1, an dughiar namba 1 otozɨ dɨpam mɨdɨi. Ezɨ a kurimɨn siriam mɨkɨnizir avavem asigha azenan danganiba bar deravɨra dar gari, nguazim mɨsɨngi. 14 Egha ghua iakɨnir namba 2ɨn, namba 27ɨn dughiam otozɨ, nguazim bar mɨsɨngi.

15 Ezɨ God Noa mɨgɨa ghaze, 16 “Nɨ, uan amuim ko, nɨn otariba uan amuiba ko, ia kurim ategh magɨrɨ. 17 Egh angamɨra itir asɨziba bar, kuaraziba ko asɨzir ruarim ko nguibamɨn itiba, nɨ bar moghɨra da inigh magɨrɨ. Eghtɨ da bar otɨv arogh avɨrasemeghɨva nguazir kam bar an angɨ.” 18 Ezɨ Noa uan amuim ko an otariba, uan amuiba ko uaghiri. 19 Ezɨ kuaraziba ko asɨzir avɨrir guar magh gariba vaghvagha uari uari abɨgha uari akuva egha azenan izi.

Noa ofa isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi

20 Egha Noa Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa ofa damuamin danganir mamɨn ingari. Egha Godɨn damazimɨn zuezir asɨzir guar avɨriba, dar vamɨra vamɨra inigha, kuarazir Godɨn damazimɨn zueziba dar vamɨra vamɨra inigha dav suegha God bagha ofa gami. Egha da tuezɨ da bar isigha mɨghɨri. 21  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Noa amizir mughuriar aghuim zuir ofa bagha bar ifuegha ghaze, “Kɨ ua gumazamizibar arazir kuraba bagh nguazim gasɨghasɨghan kogham. Guizbangɨra, gumazamiziba boribar mɨn ikia ghua asangizir dughiamɨn, me bar arazir kuram damuamin nɨghnɨziba iti. Ezɨ bizir kam bagha, kɨ biziba bar dagh asɨghasɨki. Egh kɨ dughiar kamɨn amizir arazir kamɨn mɨrara, uamategh angamɨra itir biziba bar dagh asɨghasɨghan kogham. 22 Eghtɨ nguazim ikɨvɨra ikɨtɨ dughiar kaba uaghan otivɨra ikiam, dughiar dagheba opariba ko dagheba iniamba, dughiar orangtɨziba ko fefeba, dughiar amoziba iziba ko arueba gariba ko dɨmagariba ko arueba. Dughiar kaba gɨvaghan kogh mangɨ nguazim gɨvamin dughiam otogham.”

9

God Noa ko
Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami

1  *Dughiar kamɨn, God arazir aghuim Noa uan otariba ko, me damuasa kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia borir avɨriba batɨtɨ, ian adarazi nguazir kam bar a gizɨvaka. 2 Eghtɨ ruarimɨn itir asɨzir muziariba ko ekiaba, ko kuaraziba, ko osiriba bar moghɨra ian atiatightɨ, ia me gativagh men ganam. 3 Kɨ faragha ia damasa zuravaribara daghebar mɨn ia ganɨngi. Egha datɨrɨghɨn nguibamɨn asɨziba, ko ruarimɨn itir asɨziba, ko zuravariba sara bar da isa ia ganɨngi eghtɨ, ia bar dar amam. 4  *Guizbangɨra, ghuzim ivemara ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdi. Kamaghɨn, ia ghuziba ikiavɨra itir asɨzitam aman markɨ. Ia asɨzim mɨsueghtɨ, an ghuzim faragh bar iregh gɨvaghtɨma, ia gɨn anemɨ. 5 Eghtɨ tina gumazimɨn ghuzim damutɨ, a ireghtɨ an aremegham, eghtɨ kɨ gumazir kamɨn arazir kuram ikarvagham. Guizbangɨra, asɨzitam o gumazitam gumazir mam mɨsueghtɨ an aremegham, kɨ uaghan osɨmtɨzir kuram a danightɨ an aremegham. 6  *Kɨ God, kɨ uabɨ gumazimɨn ingarizɨma a nan mɨrara gari. Kamaghɨn gumazir manam igharazitav mɨsoghezɨ an areme, egh a uabɨ gumazibar dafaribar ovengam.”

7  *Egha God ua kamaghɨn mɨgei, “Eghtɨ iarara, ia borir avɨriba batɨtɨ, ian boriba bar avɨrasemegh nguazimɨn otɨvarogham.”

8 Egha God Noa ko an otaribav gɨa ghaze, 9 “Ia oragh! Kɨ datɨrɨghɨn ia ko, ian borir gɨn otivamiba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami. 10 Egha uaghan bizir angamɨra ia ko kurimɨn ikezir kaba, kuaraziba, nguibamɨn asɨziba ko, ruarimɨn asɨzir ia ko itiba, da bar, kɨ me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami. 11  *Kɨ datɨrɨghɨn ia koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Guizbangɨra, kɨ datɨrɨghɨn uam aperiar ekiatam damightɨ a izɨ bizir angamɨra itibagh asɨghasighan kogham. Eghtɨ aperiar ekiatam nguazir kam ua bar gasɨghasɨghan kogham.”

12 Egha God ghaze, “Kɨ arazir kam akaghtɨ, ia ganigh fogh suam, kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ia ko, bizir angamɨra ia ko itiba, ko ian gɨn otivamin boriba, kɨ ia bagha bar a gamigha gɨfa. 13 Ezɨ arazir kam kamakɨn, kɨ ababanim ian akagha, overiamɨn pɨn ekianim atɨ. Kar nan ababanim, a ghaze, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ nguazimɨn itir biziba bagha amizim, a ikɨvɨra ikiam. 14 Eghtɨ kɨ amozim amadaghtɨ a izeghtɨ an gɨn ghuariar ekiaba ikɨvɨra ikɨtɨ, dughiar kamɨn ekianim overiamɨn otogham. 15 Eghtɨ kɨ an ganigh uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir, bizir angamɨra itiba ko ia bagha amizim a gɨnɨghnɨghvɨra ikiam. Eghtɨ bizitam ua kamaghɨn otivan kogham, aperiatam uam nguazimɨn angamɨra itir bizibagh asɨghasighan kogham. 16 Egh kɨ pɨn ekianimɨn ganɨva, nguazimɨn angamɨra itir biziba ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨghvɨra ikɨtɨ, a ikɨ mamaghɨra ikiam.”

17 Egha God Noa mɨgei, “Ekianir kam, kar nan ababanim, kɨ nguazimɨn angamɨra itir biziba bagha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha aneka.”

Noa uan otarim Hamɨn atari

18 Kar Noan otarir 3plan a ko kurimɨn ikegha azenan izezibar ziaba: Siem, Ham ko, Jafet. Ezɨ Hamɨn otarimɨn ziam, Kenan. 19 Ezɨ Noan otarir 3plan kabanang, me datɨrɨghɨn nguazim gizɨvazir gumazamiziba bar men ovaviba.

20 Ezɨ aperiar ekiamɨn gɨn Noa azenim oparir gumazimɨn mɨn otogha faraghavɨra wainɨn azenir mam opari. 21 Egha dughiar mamɨn a wainɨn dɨpar onganir maba amegha ongani. Ezɨ an iniba paghirezɨma a bibiamra uan purirpenim girɨghav iti. 22 Ezɨ Kenanɨn afeziam Ham, ghua uan bibiamra itir afeziamɨn ganigha uam azenan ghua uan aveghbuamning mɨkeme. 23 Ezɨ Siem ko Jafet inir mam inigha an onegha uan dɨpɨzimning gatɨ. Egha aning purirpenim akɨrim ragha a gasaragha nɨmɨra itimra ghua uan afeziamɨn mɨkarzim avara. Aning uan guamning igharagha mɨsuegha uan afeziamɨn mɨkarzim avara. Egha uan afeziamɨn mɨkarzir mogomemɨn ganizir puvatɨ.

24 Ezɨ Noan nɨghnɨzim derazɨ a ua dɨkavigha an otarir abuananam Ham, an mɨkarzir mogomemɨn ganizir bizim baraki. 25 Egha a ghaze, “Osɨmtɨzir ekiam Kenan ko ikɨtɨ, a uan aveghbuabar ingangarir gumazimɨn bar men apengan ikiam.” 26 Egha Noa ua kamaghɨn mɨgei, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a Siemɨn God. Egha kɨ kamaghɨn Godɨn azai, Kenan pura Siemɨn ingangarir gumazimɨn ikiam. 27 Eghtɨ God Jafetɨn adarazir amightɨ me avɨrasemegh, Siemɨn adarazi ko deragh dapiam. Eghtɨ Kenan pura Jafetɨn ingangarir gumazimɨn ikiam.”

28 Aperiar ekiam gɨvazɨma, Noa uam 350plan azenibar ike. 29 Egha 950pla azeniba ikiava areme.

10

Kar Noan ovavir boribar ziabar eghaghanim

1 Kar Noan otaribar eghaghanim. Men ziabar kara: Siem, Ham, ko Jafet. Ezɨ aperiar ekiamɨn gɨn men ovavir borir avɨribar otifi. Ezɨ Noan ovavir boribar ziaba kamaghɨn zui.

2 Kar Jafetɨn otaribar ziabar kara: Gomer, Magok, Madai, Javan, Tubal, Mesek, ko Tiras. 3 Ezɨ Gomerɨn otaribar ziabar kara: Askenas, Rifat, ko Togarma. 4 Ezɨ Javanɨn otaribar ziabar kara: Elisa, Tarsis, ko Saiprusɨn gumaziba, ko Dodania. 5 Ezɨ gumazir kaba, gɨn ongarir mɨriam ko arighatɨzibagh apiazir darazir ovaviba. Kar Jafetɨn ovavir boriba. Egha me uan dakozibar vaghvagha uan nguazibarama apiagha, uari uan ikɨzibara akabav gei.

6 Ezɨ Hamɨn otaribar ziabar kara: Kus, Isip, Libia ko Kenan.* 7 Ezɨ Kusɨn otaribar ziabar kara: Seba, Havila, Sapta, Rama ko Sapteka. Ezɨ Rama otarir pumuningra iti: Seba ko Dedan. 8 Ezɨ Kus otarir mam iti, an ziam Nimrot. Nimrot a nguazir kamɨn bar faraghavɨra otozir gumazir bar gavgavim. 9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God gavgavim isa Nimrot ganɨngizɨma an asɨziba burir fofozir ekiam iti. Kamaghɨn gumazamiziba ziar ekiam munav danɨngasa, kamaghɨn mɨgei, “Gumazir kam a Nimrotɨn mɨraram ami. Ikiavɨra Itir God gavgavim Nimrot ganɨngizɨma, ana asɨziba buriamin fofozir ekiar aghuim iti.” 10 Ezɨ Nimrot nguibar ekiar 3plan gari, Babel, Erek, ko Akat. Nguibar ekiar 3plan kaba Babilonian nguazimɨn iti.† 11 Egha Nimrot Babilon ategha Asirian amadaghan ghua nguibar ekiar kabar ingari, Ninive, Rehobotir, Kala, 12 ko Resen. Resen, a Ninive ko Kalan nguibamningɨn tizimɨn iti. Ezɨ Kalan nguibam a nguibar bar ekiam.

13 Isip a ikɨzir kabar ovavim: Lidia, Anam, Lehap, Naptu, 14 ko Patrus, Kaslu, ko Krit. Ezɨ Filistian ikɨzimɨn adarasi, me Kritɨn Arighatɨzimɨn itir darazir aven otifi.

15 Ezɨ Saidon a Kenanɨn otarir ivariam. Ezɨ igharaz darazi uaghan Kenanɨn ovavir boriba, ezɨ men adarazir kara: Hitia, 16 Jebusia, Amoria, Girgasia ko, 17 Hivia, Arkaia, Sinia, 18 Arvatia, Semaria ko Hamatia. Gɨn Kenanɨn adarazir danganiba bar a dar ghuava tintinibar apia. 19 Egha Kenania inigha apiazir nguazir kam Saidonɨn nguibamɨn ikegha ghua Gerarɨn nguibamɨn tu, kar Gasan nguibamɨn amadakan. Ezɨ men mɨtaghniam ghua aruem anadi naghɨn nguibar kabar tu, Sodom ko Gomora ko Atma ko Seboim, kar Lasan nguibamɨn amadakan. 20 Gumazamizir kaba bar, me Hamɨn ovavir boriba. Egha me uan dakozibar vaghvagha uan nguazibarama apiagha, uari uan nguibabara akabav gei.

21 Ezɨ Siem a Jafetɨn avebam. Egha uaghan boriba iti, egha Siem a Eberɨn boribar ovavir afeziam. 22 Siemɨn otaribar ziabar kara: Elam, Asur, Arpaksat, Lidia ko Aram. 23 Ezɨ Aramɨn otaribar ziabar kara: Us, Hul, Geter ko Mas. 24 Ezɨ Arpaksat, a Selan afeziam, ezɨ Sela, a Eberɨn afeziamɨn oto. 25 Ezɨ Eber an otarir pumuning iti. Mamɨn ziam Pelek. Pelek itir dughiamɨn nguazimɨn itir gumazamiziba tintinimɨn bɨaghire. Kamaghɨn me ziar kam, “Pelek,” a gatɨ. Ziar kamɨn mɨngarim kamakɨn, “Bar bɨaghire.” Ezɨ Pelekɨn dozimɨn ziam Joktan.

26 Ezɨ Joktanɨn otaribar ziabar kara: Almodat, Selep, Hasarmavet, Jera ko, 27 Hadoram, Usal, Dikla ko, 28 Obal, Abimael, Seba ko, 29 Ofir, Havila, ko Jobap. Gumazir kaba bar, me Joktanɨn otariba. 30 Ezɨ Joktanɨn boriba Mesan nguibamɨn ikegha ghua aruem anadi naghɨn Sefarɨn nguibar mɨghsɨabar tu. 31 Kar Siemɨn ovavir boriba. Egha me uan dakozibar vaghvagha uan nguazibarama apiagha, uari uan ikɨzibar akabav gei. 32 Gumazir ziaba itir kaba, kar Noan otariba ko an otaribar otariba ko men ovavir boriba. Aperiar ekiamɨn gɨn, gumazamizir kabar ikɨziba nguazim gizɨvagha aneroke.

11

Ikiavɨra Itir God gumazamizibar akar me mɨgeiba abɨagharɨki

1 Fomɨra nguazimɨn gumazamiziba bar akar vamɨra ikia, egha mɨgɨrɨgɨar otevir vabaram ami. 2 Egha me aruem anadi naghɨn ikegha, puram arua ghua iza Babilonɨn nguazir zarimɨn apia.

3 Egha me uarira uariv gei, “Aria, ia izɨ, e bar moghɨra nguazitaba inigh da tueghtɨ da brighbar mɨn otivika.” Egha me dɨpenibar ingaramin brighbagh ami. Egha me brighɨn kabagh amizɨ da uarir isavsuighamin koltaba uaghan iti.

4 Egha me ghaze, “E datɨrɨghɨn uari uari bagh nguibar ekiatamɨn ingaram, egh an aven tauan bar ruaritam asaraghtɨ, an ruarim mangɨ overiamɨn suiragham. Egh kamagh, e uari abɨgh mangɨ tintinibar nguazimɨn nguibar igharazibar ikian kogham. E kamaghɨn damutɨ, gumazamiziba bar ziar bar ekiam e danɨngam.”

5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nguibar ekiar kam ko tauan gumazamiziba an aven ingarizimɨn ganasa izaghiri. 6 Egha uan Nguibamɨn ikia ghaze, “Gumazamizir kaba me akar vamɨram mɨgɨa egha uari inigha nɨghnɨzir vamɨra iti. Egha nguibar dafar kamɨn ingari. Me kamaghɨn uan nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ, bizir avɨribar amuam. 7 Kamagh, e ua magɨrɨ akar me mɨgeim abɨghɨrarightɨ, me uan akar mɨngaribagh foghan koghɨva uariv kɨman kogham.”

8  *Egha Ikiavɨra Itir God me gamizɨ, me tintinibar nguaziba bar adar ghue. Egha nguibar ekiar kam uam a ingari puvatɨ. 9 Dughiar kam, Ikiavɨra Itir God gumazamizir kabar akar me mɨgeiba abɨagharɨghizɨ, me tintinibar nguazimɨn danganiba bar adar ghue. Kamaghɨn me nguibar ekiar kam dɨbora ghaze, “Babel.”*

Siemɨn ovavir boribar ziaba

10 Kar Siemɨn ovavir boribar ziaba. Aperiar ekiam otozɨ azenir pumuningɨn gɨn, me Siemɨn azeniba medi da 100ɨn oto. Ezɨ an Arpaksatɨn afeziamɨn oto. 11 Egha gɨn Siem 500plan azeniba ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inigha areme.

12 Ezɨ Arpaksat 35pla azeniba ikiava Selan afeziamɨn oto. 13 Egha gɨn Arpaksat 403plan azeniba ikia dar aven, otariba ko guivir igharaziba inigha areme.

14 Ezɨ Sela 30pla azeniba ikiava Eberɨn afeziamɨn oto. 15 Egha gɨn Sela 403pla azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inighava areme.

16 Ezɨ Eber 34pla azeniba ikiava Pelekɨn afeziamɨn oto. 17 Egha gɨn Eber 430pla azenibar ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inighava areme.

18 Ezɨ Pelek 30pla azeniba ikiava Reun afeziamɨn oto. 19 Egha gɨn Pelek 209pla azeniba ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inighava areme.

20 Ezɨ Reu 32pla azeniba ikiava Serukɨn afeziamɨn oto. 21 Egha gɨn Reu 207pla azeniba ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inighava areme.

22 Ezɨ Seruk 30pla azeniba ikia Nahorɨn afeziamɨn oto. 23 Egha gɨn Seruk 200pla azeniba ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inighava areme.

24 Ezɨ Nahor 29pla azeniba ikia Teran afeziamɨn oto. 25 Egha gɨn Nahor 119pla azeniba ikia, dar aven otariba ko guivir igharaziba inighava areme.

Teran ovavir boribar ziaba

26 Ezɨ Tera 70pla azeniba ikiava Abram, Nahor ko Haranɨn afeziamɨn oto. 27 Ezɨ kar Teran ovavir boribar ziaba. Tera a Abram, Nahor ko Haranɨn afeziam. Ezɨ Haran a Lotɨn afeziam. 28 Ezɨ Haran uan nguibam Urɨn ikiava areme. Ur a Kaldiabar nguazir asɨzimɨn iti. Ezɨ dughiar kam, an afeziam Tera angamɨra ikiavɨra iti. 29 Ezɨ Abram Sarain iti, ezɨ Nahor Haranɨn guivim Milkan iti. Egha uaghan Haran Iskan afeziam. 30 Ezɨ Sarai boriba batir puvatɨgha, boritam itir puvatɨ.

31 Ezɨ Tera uan adarazi inigha, Kaldiabar nguazimɨn itir nguibam Ur, an ategha Kenanɨn nguazimɨn zui. Teran gɨn zuir adarazir ziabar kara: an otarim Abram, ko an asamim Sarai, ko an igiam Lot, ezɨ Haran a Lotɨn afeziam. Me ghua Haranɨn nguibamɨn otivigha egha nguibar kamɨn apera. 32 Egha Tera 205pla azeniba ikiava nguibar kamɨn areme.

Abramɨn eghaghanim

12

(Sapta 12:1--25:18)

Ikiavɨra Itir God Abramɨn dia

1  *Dughiar mam, Ikiavɨra Itir God Abram mɨgɨa ghaze, “Nɨ uan nguazim, ko uan adarasi, ko uan afeziamɨn ikɨzim ategh nguazir kɨ nɨn akaghamimɨn mangɨ.

2 “Eghtɨ kɨ nɨn ovavir boribar amightɨ, me bar avɨrasemegh,

mangɨva gɨn ikɨzir gavgavir mam otogham.

Egh kɨ deravɨra nɨ damu nɨ damightɨ nɨn ziam bar ekevegham.

Eghtɨ nɨ bangɨn kɨ gumazamiziba deravɨra me damuamin tuavim ikiam.

3  *Eghtɨ gumazamizir deravɨra nɨ gamiba, kɨ deravɨra me damuam.

Eghtɨ nɨ gasɨghasɨzir gumazamiziba kɨ uabɨ me gasɨghasigham.

Nɨ bangɨn kɨ nguazir kamɨn itir ikɨziba bar dar gumazamiziba

bar deragh me damuam.”

4 Ezɨ Abram Haranɨn nguibam ategha Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨn, a zui. Ezɨ Lot a ko uaghan zui. Dughiar kamɨn Abram 75plan azeniba iti. 5 Abram uan amuim Sarai, ko uan dozimɨn otarim Lot inigha, me uaghara zui. Abram faragha Haranɨn nguibamɨn ikia egha bizir avɨriba ko ingangarir gumaziba ko amizir avɨriba ini. Egha a Kenanɨn zuir dughiamɨn a bizir kaba bar da inigha zui. Egha me Kenanɨn otivigha gɨvagha, 6 Abram uan adarazi ko nguazir kamɨn ghua Sekemɨn nguibamɨn oto. Nguibar kamɨn temer ekiar mam ikia Moren danganimɨn amadaghan iti. Ezɨ dughiar kamɨn Kenania Kenanɨn nguazimɨn ikiavɨra iti.

7  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Abram batogha a mɨgei, “Kɨ nguazir kam nɨn ovavir boribar anɨngam.” Kamaghɨn Abram Ikiavɨra Itir God a batozɨ naghɨra, an ziam fasa ofa gamir dakozimɨn ingari.

8 Egha gɨn Abram dɨkavigha ghua, aruem anadi naghɨn itir mɨghsɨar Betelɨn boroghɨn itimɨn ghu. Mɨghsɨar kam Betelɨn nguibam ko Ain nguibamɨn tizimɨn iti. Ezɨ Betel an aruem uaghiri naghɨn itima, Ai an aruem anadi naghɨn iti. Ezɨ danganir kamɨn Abram uan purirpenibar ingarigha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa, ofa gamir dakozimɨn ingarigha, an ziam dɨbora a fe.

9 Egha gɨn Abram uan adarazi ko danganir kam ategha sautɨn amadaghan zui. Egha me purirpenibar ingara ghua Negevɨn danganimɨn oto, a gumazamiziba puvatɨzir danganim.

Abram ghua Isipɨn kantrin iti

10 Dughiar mam mɨtiriar ekiam otozɨ, danganir kam dagheba bar puvatɨ. Kamaghɨn, Abram uan adarazi ko me ghua nguibar igharazibar gumazamizibar mɨn pura ikia, kantri Isipɨn iti. 11 Egha me kantri Isipɨn boroghɨra iza, Abram uan amuim Sarai mɨgɨa ghaze, “Nɨ orakigh. Kɨ fo, nɨ amizir dirir bar deragha ganganir aghuim gamim. 12 Isipɨn gumaziba nɨn ganigh, ti nɨ gakuegham. Egh me kamaghɨn fogham, nɨ nan amuim, egh me na mɨsueghtɨ kɨ aremeghtɨ, nɨ ikiam. 13  *Nɨ kamaghɨn mɨkɨmtɨ deragham, nɨ nan amizim. Egh nɨ kamaghɨn damightɨ, me arazir aghuimɨn na damu, na mɨsueghtɨ kɨ aremeghan kogham.”

14 Ezɨ Abram kantri Isipɨn otozɨ, Isipɨn gumaziba a mɨkemezɨ moghɨra, an amuimɨn garima an ganganim bar dera. 15 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumaziba Sarain gari, a bar derazɨ, me ghua atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Amizir bar dirir mam izegha iti.” Egha me ghua Sarai inigha atrivimɨn dɨpenimɨn ize. 16 Ezɨ atrivim Sarain ganigha mɨghɨgha a gakongegha, kamaghɨn bar deravɨram Abram gami. Egha sipsipba, memeba, bulmakauba, donkin apuriba, donkin amebaba, kamelba, ingangarir gumaziba ko ingangarir amizir bar avɨriba, isa Abram ganɨngi.

17 Egha atrivim Abramɨn amuim Sarai inigha ua bagha an amuim gami, kamaghɨn Ikiavɨra Itir God Isipɨn atrivim ko an dɨpenimɨn itir darazi bagha arɨmariar guar avɨriba amangi. 18 Ezɨ atrivim Abramɨn diazɨma a izima a kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ manmaghsua arazir kam na gami? Egha kamaghɨn na mɨkemezɨ puvatɨ, Sarai nɨn amuim. 19 Nɨ na mɨgɨa ghaze nɨn amizim, ezɨ kamaghɨn kɨ uan amuimɨn mɨn a ini. Nɨ manmaghsuavɨra arazir kam gami? Kamaghɨn nɨ uan amuim inigh, gua mangɨ!” 20 Ezɨ atrivim uan ingangarir gumazibav mɨkemezɨ, me Abram uan amuim ko, an biziba sara Isipɨn bar me batoke.

13

Lot Abram ataki

1-2 Dughiar kamɨn Abram bizir bar avɨriba iti. A sipsipba, memeba, bulmakauba, gol ko silva bar avɨraseme. Egha a kantri Isip ategha Negevɨn danganimɨn amadaghan zui. A uan amuim ko uan biziba bar da inizɨ, Lot uaghan a ko zui.

3-4 Egha gɨn Abram uan adarazi ko Negev ategha Notɨn amadaghan zui. Egha me purirpenibar ingara ghua Betelɨn nguibamɨn oto. Danganir kamra Abraham fomɨram purirpenibar ingara ofa gamir dakozimɨn ingari. A Betel ko Ain nguibamningɨn tizimɨn iti. A danganir kamɨn otogha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora a fe.

5 Ezɨ Lot uaghan Abram koma arua, sipsipba, memeba, bulmakauba ikia, uaghan ingangarir gumazamizir avɨriba a ko ikia purirpenibar iti. 6 Abram ko Lot uaghara bizir avɨriba iti, ezɨ kamaghɨn nguazim aningɨn sufi. Ezɨ aning uaning ko ikiava avenge. 7 Ezɨ adarim Abram ko Lotɨn sipsipba ko memebar garir ingangarir gumazibar tongɨn oto. Dughiar kam Kenanɨn adarazi ko Peresɨn adarazi danganir kamɨn iti.

8 Ezɨ Abram Lot mɨgei, “Ga ikɨzir vamɨra. Ga uaningɨn atari derazir puvatɨ, ezɨ gan ingangarir gumaziba uaghan uarir atari derazir puvatɨ. 9 Guizbangɨra, nguazir ekiam rughara iti. Ga uaning abɨgham. Egh nɨ uabɨ ua bagh danganitam ginabagh, na ategh an angɨ. Nɨ agharir guvimɨn mangɨtɨ, kɨ kɨriamɨn mangam. Maghsuegh nɨ agharir kɨriamɨn mangɨtɨ, kɨ guvimɨn mangam.”

10  *Ezɨ Lot tugha gari. Egha Jordanɨn Faner zarimɨn itir danganiba bar dar gara ghua Soarɨn nguibamɨn tu. Nguazir otevir kam dɨpar avɨriba ikia bar dera. Egha mati Ikiavɨra Itir Godɨn azenir bar aghuimɨn mɨn garava, uaghan kantri Isipɨn mɨn gari. Dughiar kam, Ikiavɨra Itir God tɨghar Sodomɨn nguibam ko Gomoran nguibam gasɨghasɨgham. 11 Ezɨ Lot nguazir otevir Jordanɨn Faner zarimɨn itiba bar ada iniasa mɨgei. Egha Abram ataghizɨma an aruem anadi naghɨn ghu. Egha aning uam uaning ko itir puvatɨ.

12 Egha Abram Kenanɨn nguazimɨn apera. Ezɨ Lot ghua nguibar ekiar Jordanɨn Faner zarimɨn itibar tongɨn apera. Egha Sodomɨn nguibar ekiam boroghɨn purirpenibar ingari.

13 Ezɨ nguibar ekiar kam Sodom, an gumazamiziba, men araziba bar ikufi. Ezɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir bar kurabagh ami.

Abram Hebronɨn nguibamɨn ghu

14 Ezɨ Lot ghuzɨma, Ikiavɨra Itir God Abram mɨgɨa ghaze, “Nɨ kagh tugh egh danganir kaba bar dar gan. Nɨ aruem anadi naghɨn ganɨva aruem uaghiri naghɨn ganɨva, not ko saut vɨraram aningɨn gan. 15  *Nguazir nɨ datɨrɨghɨn garir kaba bar, kɨ da isɨ nɨ ko nɨn ovavir boribar anɨngam. Eghtɨ nguazir kaba ia dar afeziaba ikegh mamaghɨra ikiam. 16 Eghtɨ kɨ nɨn boribar amightɨ me nguazir mɨnemniamɨn mɨn bar avɨrasemegham. Eghtɨ gumazitam nguazir mɨnemniaba mengeghɨva nɨn ovavir boriba mengam. 17 Kɨ nguazir kaba bar da isa nɨ ganɨdi. Kamaghɨn, nɨ datɨrɨghɨn dɨkavigh mangɨ nguazir kaba bar dar ganigh.”

18 Kamaghɨn, Abram danganir kam ategha ghua Hebronɨn nguibam boroghɨn oto. Egha a Mamren temer ekiabar boroghɨn, purirpenibar ingarigha, me kagh apia. Egha Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozim, danganir kamɨn an ingari.

14

Mɨdorozir ekiam atrivibar tongɨn oto

1-9 Dughiar kamɨn, Kedorlaomer Elamɨn nguibamɨn atrivimɨn ikia egha uaghan nguibar kaba ko dar atrivibar gari. Bera a Sodomɨn nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti, Birsa a Gomoran nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti, Sinap an Atman nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti, Semeber an Seboimɨn nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti, ezɨ Belan nguibam uaghan an apengan iti. Ezɨ Belan ziar mam Soar.

A 12plan azenibar me gativagha men gari, ezɨ namba 13ɨn azenimɨn me Kedorlaomerɨn akam batoke. Ezɨ namba 14ɨn azenimɨn Kedorlaomer uan namakar 3plan dia: Amrafel a Babilonɨn kantrin atrivim, Ariok a Elasarɨn kantrin atrivim, Tidal a Goimɨn adarazir atrivim. Egha me 4plan atrivir kaba, uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Asterot Karnaimɨn nguibamɨn otogha, Refaimɨn adarazi ko uariv sogha me abɨra. Egha me Hamɨn nguibar ekiamɨn otogha Susia ko mɨsogha me abɨra. Egha me Kiriataimɨn boroghɨn danganir zarimɨn otogha Emia ko mɨsogha me abɨra. Egha me ghua Seirɨn Mɨghsɨabar otogha, Horia ko mɨsogha men agɨntɨgha ghua El Paranɨn nguibar mɨriamɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn me ataki. Egha gɨn uamategha iza Kadesɨn nguibar ekiamɨn otifi. Kadesɨn ziar ghurim, En Mispat. Me Amalekian nguazim gisɨn me ko mɨsogha me abɨni. Egha me Hasason Tamarɨn nguibar ekiamɨn otivigha Amoria, ko mɨsogha me abɨni.

Egha me mɨdorozir kam gamigha me abɨnigha gɨvagha, Kedorlaomer uan namakar 3pla ko ghua 5plan nguibar kabar atriviba ko mɨsosi, Sodom, Gomora, Atma, Seboim ko Bela. Ezɨ 5plan atrivir kaba, uan mɨdorozir gumaziba ko me Sidimɨn danganir zarimɨn uari akuvagha iti. Egha me Kedorlaomer ko an namakar 3pla ko mɨsoghasa uari akɨri. Ezɨ 5plan atrivir kabanangɨn mɨdorozir gumaziba 4plan atrivibar mɨdorozir gumaziba ko uariv sosi.

10 Ezɨ Sidimɨn danganir zarim koltaba iniamin torir avɨriba iti. Ezɨ Sodomɨn atrivim ko Gomoran atrivim mɨdorozimɨn arasava amua puvatɨ, aning koltan torimning giraghu. Ezɨ atrivir 3plan igharaziba ara ghua mɨghsɨabar ghue. 11 Ezɨ Kedorlaomer mɨdorozim gamua me abɨra. Egha me Sodom ko Gomoran itir biziba bar ada inigha egha men dagheba sara inigha ghue.

12 Ezɨ Lot, Abramɨn dozimɨn otarim, a Sodomɨn itima, me uaghan a inigha an biziba sara inigha ghue.

13 Ezɨ gumazir mam mɨdorozimɨn ara ghua Hibrun gumazim Abram batogha mɨdorozimɨn otivizir biziba bar a geghani. Dughiar kam, Abram Mamren temer ekiabar boroghɨn ikiavɨra iti. Mamre, a Amorian adarazir gumazir mam, a dozir pumuning iti, Eskol ko Aner. Gumazir 3plan kaba, kar Abramɨn namakaba.

14 Ezɨ Abram orazi, apaniba an dozimɨn otarim Lot inigha ghu. Ezɨ kamaghɨn a ko iti darasi, a men mɨdorozir gumazir bar gavgavibar dia, ezɨ men dɨbobonim 318ɨn tu. Ezɨ me 4plan atrivir kabar gɨn ghua Danɨn nguibar ekiamɨn tu. 15 Egha danganir kamɨn Abram uan mɨdorozir gumaziba tuira. Egha 4plan atrivir kaba ko dɨmagarimɨn mɨsogha me abɨni. Egha notɨn amadaghan Damaskusɨn nguibar ekiamɨn men agɨragha ghua, Hoban nguibar ekiamɨn tu. 16 Egha atrivir kaba inigha ghuezir biziba ua bar ada ini. Egha Abram uan dozimɨn otarim Lot uam a inigha, bar an biziba ko amiziba ko gumazamizir igharaziba inigha uamategha ize.

Melkisedek deragha Abram gami

17 Ezɨ Abram, Kedorlaomer uan namakaba ko, me mɨsogha me abɨni. Egha a uamategha izima, Sodomɨn atrivim ghua danganir zarir me kamagh dɨborim, “Save,” an a bato. Ezɨ an ziar mam kamakɨn: Atrivibar Danganir Zarimra. 18  *Ezɨ Melkisedek, a Salemɨn nguibamɨn atrivim, a Godɨn Bar Pɨn Itimɨn Ofa Gamir Gumazim, a bret ko wain inigha Abram bagha izi. 19 Egha bizir bar aghuimɨn Abram gamua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Godɨn Bar Pɨn Itim overiam ko nguazimɨn ingari, a bar deragh nɨ damu. 20 Guizbangɨra, nɨ apaniba ko uariv sozi, Godɨn Bar Pɨn Itim nɨn akurazɨ, nɨ me abɨni, kamaghɨn, e an ziam fam.” Ezɨ bizir Abram iniziba bar, a 10plan akuabar da abigha 10ɨn vamɨra isa Melkisedek ganɨngi.

21 Ezɨ gɨn Sodomɨn atrivim kamagh Abram mɨgei, “Nɨ mɨdorozimɨn inizir biziba nɨ bar adar suikigh. Egh nan gumazamizibara ua me ateghtɨ, me na bagh izɨ.”

22 Ezɨ Abram ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Godɨn Bar Pɨn Itim, overiam ko nguazimɨn ingarizim, kɨ an ziamɨn pamten kamagh mɨkɨmasa, 23 kɨ tong bar nɨn bizir muziaritam inighan kogham, iniba isair tretba o dagarir asuabar beniba. Eghtɨ nɨ kamaghɨn mɨkɨman kogham, ‘Kɨ uabɨ Abram gamizɨ a bizir bar avɨrim iti.’ 24 Kɨ uabɨ kɨ bizitam inian kogham. Bizir nan mɨdorozir gumaziba ameziba kɨ darara iniam. Eghtɨ nan namakar 3pla, Aner, Eskol ko Mamre, me uari bagh naba iniam.”

15

God Abram koma
Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami

1 Ezɨ bizir kabar gɨn, Ikiavɨra Itir God irebamɨn mɨn bizimɨn aven akam isa Abram ganɨga egha ghaze:

“Abram nɨ atiatingan markɨ.

Kɨ nɨn oramɨn mɨn ikiam,

eghtɨ nɨ nan apazangɨn deravɨra ikiam.

Eghtɨ kɨ nɨ damightɨ

nɨn ziam bar pɨn ikiam.”

2 Ezɨ Abram an akam ikaragha ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ uabɨ boriba puvatɨ, nɨ manmaghɨn na damightɨ kɨ ziar ekiam iniam? Kɨ oveghtɨ nan biziba iniamin gumazim an ziam Elieser, a Damaskusian gumazim. 3 Nɨ boritam na ganɨngizir puvatɨ, ezɨ nan dɨpenimɨn otozir ingangarir gumazir kam, a nan danganim inigh nan biziba iniam.”

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Abram kamagh a mɨgɨa ghaze, “Ingangarir gumazir kam nɨn biziba inian kogham. Nɨn borir nɨn otoghamɨra nɨn danganim inigh, egh nɨn biziba iniam.”

5  *Egha Ikiavɨra Itir God Abram inigha azenan ghua a mɨgɨa ghaze, “Nɨ kogh overiamɨn mɨkovezibar gan. Nɨ bar da mengam? Ti puvatɨ. Guizbangɨra, nɨn ovavir boriba bar avɨrasemegh mɨkovezibar dɨbobonimɨn mɨn mangam.”

6  *Ezɨ Abram nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itima an a dɨbora ghaze, a nan damazimɨn dera.

7 Egha ana mɨgɨa ghaze, “Kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God. Nɨ Kaldian danganimɨn itir nguibam Urɨn itima, kɨ nɨn diagha nɨ inigha iza nguazir kam nɨ ganɨngi, eghtɨ nɨ an afeziamɨn ikegham.”

8 Ezɨ Abram ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ manmagh fogh suam, kɨ nguazir kam guizbangɨra a iniam?”

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nɨ bizir kaba inigh izɨ na danɨngigh: bulmakaun amebar azenir 3pla itim ko, memen amebar azenir 3pla itim ko, sipsipɨn apurir vamɨran azenir 3pla itim ko, kuarazir muziarir me bunbam arɨzir pumuning, nɨ bar da inigh na bagh izɨ.”

10 Ezɨ Abram bizir kaba bar ada inigha Ikiavɨra Itir God bagha izi. Egha asɨzir kaba vaghvagha da abɨagharɨgha akuar pumuningɨn dagh ami, egha dar akuabar bɨzir pumuningɨn dar bora da arɨki. Egha kuarazimning rughɨrama aning atɨ. 11 Ezɨ kuarazir isar maba izaghira asɨzir kabar amasava amima, Abram men agɨra.

12 Ezɨ aruem bar uaghirima Abram bar akuava ongani. Egha garima mɨtater ekiam anevarazɨma a bar atiatingi. 13  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamagh Abram mɨgɨa ghaze, “Nɨ bizir kam gɨfogh, nɨn ovavir boriba mangɨ kantrin igharazimɨn aven nguibar igharazimɨn gumazamizibar mɨn ikiam. Egh pura men ingangarir gumazibar mɨn ikiam. Eghtɨ kantrin kamɨn gumazamiziba 400plan azenibar pazɨ me damuam. 14  *Eghtɨ kɨ osɨmtɨzir ekiam isɨ kamagh pazɨ me damuamin gumazibar anɨngam. Eghtɨ nɨn ovavir boriba bizir bar avɨrim inigh egh kantrin kam ategh azenan izam. 15 Eghtɨ nɨ uabɨ bar navir amɨrizimɨn ikɨ mangɨ aseghɨva aremegham, eghtɨ me nɨ afagham. 16 Eghtɨ nɨn ovavir boriba ua zuamɨra nguazir kamɨn izeghan kogham. Nɨn adarazi mangɨ namba 4ɨn ovavir boriba otivigh egh uamategh nguazir kamɨn izam. Ezɨ Amorɨn iti darazi datɨrɨghɨn arazir kurar avɨritabagh amir puvatɨ. Me gɨn arazir kuratabar amutɨ, kɨ mɨzazim me gasegh egh nguazir kamɨn me batuegham. Eghtɨ nɨn ovavir boriba uamategh izam.”

17 Ezɨ aruem uaghirima mɨtatem otogha gɨfa, ezɨ bizir pumuning oto: nguazir mɨner avim isim ko adenir avim. Ezɨ avivgharim mɨner kamɨn anagava otifi. Ezɨ bizir kamning, asɨzir Abram akuar pumuningɨn bɨagharigha bɨzimɨn arɨghizir kabar tongɨn zui. 18  *Ezɨ dughiar kamra Ikiavɨra Itir God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Abram koma a gamua ghaze, “Kɨ nguazir kaba isɨ nɨn ovavir boribar anɨngam. Eghtɨ men nguazimɨn mɨtaghniam Isipɨn kantrin dɨpar mɨriamɨn ikegh mangɨ Yufretisɨn Faner ekiamɨn tugham. 19 Eghtɨ me Kinian nguazim, Kenasian nguazim, Katmonian nguazim ko, 20 Hitian nguazim, Peresian nguazim Refaimian nguazim ko, 21 Amorian nguazim, Kenanian nguazim, Girgasian nguazim ko, Jebusian nguazim, me bar men nguazir kaba iniam.”

16

Hagar Abramɨn amuimɨn mɨn oto

1 Ezɨ dughiar kamɨn Abramɨn amuim Sarai, a boriba puvatɨ. Ezɨ Isipɨn kantrin amizir mam a ko iti. A Sarain ingangarir amizim, an ziam Hagar. 2 Ezɨ Sarai Abram mɨgɨa ghaze, “Nɨ orakigh, Ikiavɨra Itir God boritam batan nan anogoroke, ezɨ kɨ boritam batan kogham. Ezɨ kɨ nɨn azangsɨsi nɨ mangɨ nan ingangarir amizim ko dakuightɨ, a ti na bagh boritam batam.” Ezɨ Abram Sarain nɨghnɨzim mɨrara ghu. 3 Ezɨ Sarai uan ingangarir amizim Hagar isa Abramɨn amuimɨn mɨn a ganɨngi. Dughiar kamɨn Abram Kenanɨn nguazimɨn itima 10plan azeniba gɨfa. 4 Ezɨ Abram Hagar koma akuizɨ, Hagar navim asangi. Dughiar kamɨn Hagar uabɨra uabɨ gɨfo a navim asangi, egha uabɨ pɨrafa Sarain akaba barazir puvatɨ.

5 Ezɨ Sarai kamagh Abram mɨgei, “Hagar nan akaba barazir puvatɨ, kar nɨn osɨmtɨzimra. Guizbangɨra kɨ uabɨ a isa nɨn amuimɨn mɨn nɨ ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn a uabɨ gɨfo a navim asangi, egha uabɨ pɨrafa, egha nan akaba barazir puvatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨ Abram, ko nan mɨgɨrɨgɨaba tuisɨghasa kɨ ifonge.”

6 Ezɨ Abram kamaghɨn Sarain akam ikaragha ghaze, “Nɨ oragh Hagar pura nɨn ingangarir amizir kɨnim. Nɨ a gativazɨ, a pura nɨn apengan iti. Nɨghnɨzir manam nɨ a damusɨ, puram a damu.” Ezɨ Sarai Hagarɨn apanimɨn ikia arazir kurabar a gami, ezɨ Hagar arav ghu.

7 Egha a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua, egha Surɨn nguibamɨn zuir tuavimɨn itir dɨpar atuimɨn otogha avughsi, ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mam a bato. 8 Egha ensel kamaghɨn a mɨgei, “Hagar, Sarain ingangarir amizim. Nɨ managh ikegha izi, egha managhɨra zui?”

Ezɨ Hagar a ikaragha ghaze, “Kɨ Sarai ategha an ari.”

9 Ezɨ ensel a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uamategh Sarai bagh mangɨ egh an akaba baragh.”

10 Egha ensel ua kamagh a mɨgɨa ghaze, “Kɨ nɨn ovavir boribar amightɨ me bar avɨrasemegham, eghtɨ gumazitam men dɨbobonim mengɨva avegham.”

11 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn ensel ua mɨgei:

“Nɨ orakigh. Nɨ borim batamin dughiam, a roghɨra izi.

Guizbangɨra, nɨ osɨmtɨzim iti, ezɨ Ikiavɨra Itir God nɨn osɨmtɨzim baraki.

Kamaghɨn, nɨ otarim bategh ziam Ismael a datɨgh.*

12 Eghtɨ nɨn otarim, donkin atiamɨn mɨn ikiam.

A gumazamiziba bar, me ko mɨsoghtɨ me an apanim damuam.

Egh a uan adarazi ko deragh daperaghan kogham.”

13 Ezɨ gɨn Hagar kamaghɨn nɨghnɨsi, “Ame! Guizbangɨra, kar Ikiavɨra Itir God, a uan akam na ganɨngi. Ezɨ Godɨn nan garim, kɨ uabɨ an ganigha egha angamɨra ikiavɨra iti!” Kamaghɨn a ziar kam Ikiavɨra Itir God ganɨngi, “Biziba Bar Dar Garir God.”†

14 Ezɨ bizir kam bagha gumazamiziba mozir dɨpar kam dɨbora ghaze, “Godɨn Zurara Ikia Nan Garim.” Mozir dɨpar kam Kadesɨn nguibam ko Beretɨn nguibamɨn tizimɨn ikiavɨra iti.

15  *Ezɨ Hagar Abramɨn otarim batezɨ, Abram ziam, “Ismael,” a gatɨ. 16 Ezɨ Hagar Ismael batamin dughiam, Abram 86plan azeniba iti.

17

Abram ziar igiam ini

1 Ezɨ Abram gɨn azenir 99pla anetuzɨma, Ikiavɨra Itir God a batogha a mɨgɨa ghaze, “Kɨ Gavgaviba Bar Itir God. Nɨ zurara nan akam baragh, nan apengan ikɨva nan damazimɨn deragh arazir aghuibar amu. 2 Kɨ uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim nɨ koma a damu, egh ovavir borir bar avɨrim nɨ danɨngam, eghtɨ me bar avɨrasemegham.”

3 Ezɨ Abram ua tevimning apɨrigha guam nguazim girɨzɨ, God a mɨgɨa ghaze, 4 “Nɨ oragh. Kɨ nɨ ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gamigha kamaghɨn mɨgei. Nɨ kantrin bar avɨrimɨn gumazamizibar ovavimɨn otogham. 5  *Eghtɨ nɨn ziam datɨrɨghɨn uam Abram puvatɨgham. Guizbangɨra, kɨ nɨ damightɨ, nɨ kantrin avɨribar gumazamizibar ovavimɨn otogham. Ezɨ kamaghɨn, datɨrɨghɨn nɨn ziam, Abraham.* 6 Eghtɨ kɨ nɨn ovavir boribar amightɨ me bar avɨrasemegh mangɨ kantrin gavgavitabar otivam. Egh men tarazi atrivibar otivam. 7  *Egh kɨ nɨ ko nɨn ovavir borir gɨn otivamiba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨram. Eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gavgavigh mamaghɨra ikiam. Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam kamakɨn, kɨ nɨn God, egha nɨn ovavir boriba uaghan, kɨ men God. 8  *Ezɨ Kenanɨn nguazir nɨ datɨrɨghɨn puram aperaghav itir kam, kar igharaz darazir nguazim. Eghtɨ kɨ nɨ ko nɨn ovavir borir gɨn otivamiba, kɨ Kenanɨn nguaziba bar da isɨ, ia danɨngam. Eghtɨ nguazir kam, a ian nguazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam. Eghtɨ kɨ nɨn ovavir boribar Godɨn ikiam.”

God me mɨgɨa ghaze, me gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba aghoregh

9 Ezɨ God Abraham mɨgɨa ghaze, “Nɨ ko nɨn ovavir borir gɨn izamiba, ia bar nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangɨ. 10  *Egh ia nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangɨsɨ arazir kam damu. Ia uan adarazir tongɨn uan gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba bar dar ghoregh. 11-12 Ian otarir iririviba 8plan dughiaba otoghtɨ ia dughiar kamra me mɨkarzir mogomebar iniba aghoregh. Egh ia uan ingangarir gumazibar mɨkarzir mogomeba uaghan dar ghoregh, egh ian ingangarir amiziba otezir otariba, ko ia igharaz darazi da ivezezir ingarir gumaziba ia uaghan dar aghoregh. Ian gumaziba ko otariba bar kamaghɨn damuvɨra ikiam. Eghtɨ arazir kam, a nan ababanimɨn mɨn ikiam, egh a ian akagh suam, kɨ ia ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami. 13 Ia uan gumazibar mɨkarzir mogomeba bar dar ghoregh. Eghtɨ dɨghorezir arazir kamɨn duar kurim ian mɨkarzibar ikɨtɨ, gumazamiziba bar fogh suam, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ia ko amizir kam a zurara ikɨvɨra ikiam. 14 Egh me tavɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atughan koghtɨ, gumazir kam kɨ ia koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam abɨki. Eghtɨ me a batueghtɨ, a uan adarazir aven ikian kogham.”

15 Egha God Abraham mɨgɨa ghaze, “Datɨrɨghɨn ikegh mangɨ nɨ uam uan amuim ziam Sarai, a darɨghan markɨ. Datɨrɨkɨn, an ziam Sara. 16 Kɨ deragh Sara damutɨ, a nɨ bagh otarim batam. Kɨ Sara deragh a damutɨ, a kantrin avɨribar gumazamizibar inaghamimɨn otivam, eghtɨ men tarazi atrivibar ikiam.”

17 Ezɨ Abraham tevimning apɨrigha guam nguazim girɨ. Egha averara uan nɨghnɨzimɨn kamagh aka ghaze, “Gumazir azenir 100pla itim ti boritam afangam? Ezɨ Sara azenir 90pla iti, a ti boritam batam?”

18 Egha Abraham God mɨgɨa ghaze, “Kamaghɨn deragham, nɨ Ismaelrama eghuva deragh an gan.”

19 Ezɨ God ghaze, “Nɨ mamagh mɨkɨman markɨ. Nɨn amuim Sara navim asegh egh otaritam bateghtɨ, nɨ ziam Aisak a datɨgh. Eghtɨ kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim a ko an ovavir borir gɨn otivamiba koma a damuam. Eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam zurara ikɨ mamaghɨra ikiam. 20 Ezɨ kɨ Ismael deragh an ganasa nɨ nan azangsɨsi. Kɨ deragh a damu, egh borir avɨriba a danɨngam, egh an boribar amightɨ me bar avɨrasemegham. Egh a 12plan gumazir dapanir kabar afeziamɨn otogham. Eghtɨ kɨ an adarazir amightɨ me ikɨzir gavgavimɨn otogham. 21 Eghtɨ kɨ uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Aisak ko a damuam, borir Sara dughiar kamran azenir munamɨn otamim.”

22 Egha God akar kam gamigha gɨvagha Abraham ategha ghu.

23 Ezɨ dughiar kamra, Abraham Godɨn akamɨn gɨn ghua, uan adarazir gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba bar ada aghore. Egha uan otarim Ismaelɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghora, egha ingangarir gumazir kɨnir men amebaba Abrahamɨn dɨpenimɨn otezibar mɨkarzir mogomebar inibar aghora, egha ingangarir gumazir a igharaz darazi dam ivesezibar mɨkarzir mogomebar inibar aghore. 24-25 Dughiar kam Abraham uabɨ 99pla azeniba gɨfa, ezɨ an otarim Ismael 13pla azeniba itima, me aningɨn mɨkarzir mogomemning inimning atu. 26 Dughiar God akam Abraham ganɨngizimra, Abraham uan otarim Ismael ko, me aningɨn mɨkarzir mogomemningɨn inimning atu. 27 Egha uaghan Abrahamɨn dɨpenimɨn aven itir gumaziba bar, ingangarir gumaziba ko, gumazir me Kantrin Igharazibar Gumazamiziba da ivezeziba sara, me bar men mɨkarzir mogomebar iniba aghore.

18

Ikiavɨra Itir God ghaze, Sara otaritam batam

1 Egha gɨn Ikiavɨra Itir God Mamren nguibamɨn temer ekiabar apengan Abraham bato. Aruer mamɨn aruem bar puvɨra isima, Abraham uan purirpenimɨn tiar akamɨn aperaghav iti. 2  *Egha a kogha gumazir 3plan gari me tuivighav iti. A men ganigha uan purirpenim ategha zuamɨra ivegha me bagha ghu. Egha tevimning apɨrigha aviragha guam nguazim girɨ.

3 Egha kamaghɨn mɨgei, “O nan gumazir ekiam, kɨ ian ingangarir gumazim. Ia nan dɨpenimɨn izasa kɨ bar ifonge. Ia nan dɨpenim gitagh pura mangan markɨ. 4 Kɨ tav mɨkemeghtɨ a dɨpatam inigh izɨtɨ, ia uan dagariba ruegham. Eghtɨ ia temer ekiar kamɨn povimɨn avughsam. 5 Eghtɨ kɨ dagheba ia danightɨ ia gavgavim uari danigh egh ua mangɨ. Kɨrara, ian ingangarir gumazim, ia nan dɨpenimɨn izezɨ, kɨ ian akurvaghasa.”

Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “A dera, nɨ mɨgei moghɨn damu.”

6 Ezɨ Abraham zuamɨra purirpenimɨn aven ghua kamagh Sara mɨgei, “Nɨ plauan beghɨn ekiar aghuitam inigh egh zuamɨram a giragh bretba tuegh.” 7 Egha Abraham uan bulmakauba bagha ivegha ghua mɨkarzim sara itir mam inigha ize. Egha a isa uan ingangarir gumazim ganɨngizɨ a zuamɨrama a mɨsuegha aneghoregha a isami. 8 Ezɨ asɨzim isigha gɨvazɨma, Abraham asɨzir kam ko, bulmakaun otereborɨm ko, bulmakaun otereborɨmɨn ingarizir sis sara inigha ghua gumazir 3plan kabar afa. A me ganɨngizɨ me da apima, a men boroghɨn tememɨn apengan tughav iti.

9 Egha me amegha gɨvagha, Abrahamɨn azara, “Nɨn amuim Sara, a managh iti?”

Ezɨ Abraham ghaze, “A purirpenimɨn aven iti.”

10  *Ezɨ men mav, a uabɨ Ikiavɨra Itir God, a kamaghɨn mɨgei, “Azenir gɨrakɨrangɨn itimɨn iakɨnir kamran kɨ uamategham, eghtɨ nɨn amuim Sara otaritam ikiam.”

Ezɨ Sara purirpenimɨn tiar akamra ikia gumazir kamɨn akɨrangɨn, ikia akar kam baraki. 11 Dughiar kam Abraham ko Sara vɨrara ghurigha gɨfa. Ezɨ Saran dughiar a boritam batamim, a gɨfa.

12  *Egha a uabɨra uabɨn ingarava ati. Egha uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze, “Kɨ ghurigha gɨfa, ezɨ nan mɨkarzim apunapuni. Ezɨ nan gumazir ekiam uaghan ghuri. Kɨ manmaghɨn boritam iniamin agoroger kam ikiam?”

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Abrahamɨn azara, “Sara manmaghsua aka ghaze, kɨ ghurigha gɨfa, egh ua boritam batamin tuaviba puvatɨ? 14  *Abraham, nɨ orakigh, Ikiavɨra Itir God bizitam damusɨ iburaghan kogham. Azenir munamɨn iakɨnir kamran, dughiar kɨ dɨborozimɨn kɨ uamategham. Eghtɨ dughiar kamra Sara otarim ikiam.”

15 Ezɨ Sara atiatigha ifara ghaze, “Kɨ akezir puvatɨ.”

Ezɨ a ghaze, “Nɨ guizbangɨram ake.”

16 Ezɨ gumazir kaba dɨkavigha zui. Ezɨ Abraham dɨkavigha mangamin tuavimɨn men akaghasa. Egha me ghua danganir mamɨn tuivigha, gara uaghira Sodomɨn nguibamɨn gari.

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn nɨghnɨsi, “Bizir kɨ damuamin kam, kɨ Abrahamɨn ghuangsɨghan aghua. 18 Guizbangɨra, an ovavir boriba bar avɨrasemegh kantrin gavgavimɨn otogham. Eghtɨ Abraham bangɨn kɨ nguazir kamɨn itir ikɨziba bar dar gumazamiziba bar deragh me damuam. 19 Kɨ kamaghɨn ifonge, Abraham uan boriba ko uan ovavir boribar sure damightɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn mangam. Egh me arazir aghuiba ko arazir nan damazimɨn derazibara darara gɨn mangam. Kamaghɨn, kɨ ua bagha Abraham ginaba. Egh gɨn kɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ, Abraham deravɨram a damuam.”

20 Egha Ikiavɨra Itir God Abraham mɨgɨa ghaze, “Arazir bar kurar Sodom ko Gomoran otivibar eghaghanir bar avɨriba otifi. 21 Kamaghɨn kɨ magɨrɨ gumazir arazir kabagh amibar ganigham. Egh kɨ fogham, eghaghanir kɨ oregha fogha gɨvazir kaba, da ti guizbangɨra, o puvatɨ.”

22 Egha gɨn gumazir pumuning dɨkavigha Sodomɨn ghu. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Abraham ko tughav iti.

23 Ezɨ Abraham sɨvagha an boroghɨn ghua an azara, “Nɨ ti gumazir aghuiba ko kuraba sarama asɨghasɨgham? 24 Ti 50pla gumazir aghuiba nguibar kamɨn ikɨtɨ, nɨ igharaziba sara me gasɨghasɨgham? Nɨ ti 50plan gumazir aghuir kabagh nɨghnigh nguibar kam ateghtɨ a ikɨtɨ, nɨ a gasɨghasɨghan kogham? 25 Nɨ gumazir aghuiba ko kuraba sarama asɨghasɨgham, kar arazir aghuim puvatɨ. Nɨ gumazir aghuiba ko kuraba, arazir vamɨran me damuan markɨ. Nɨ nguaziba bar dar garir Jas, egh nɨ arazir aghuibara damuam.”

26 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ Sodomɨn nguibamɨn itir gumazir aghuir 50plan gantɨ me ikɨtɨ, kɨ gumazamiziba bar me ateghtɨ me ikiam. Eghtɨ gumazir aghuir kaba, me ovengan kogham.”

27 Ezɨ Abraham ua kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, kɨ bizir avɨribav kɨmtɨ, nɨ nan ataran markɨ. Kɨ pura gumazir kɨnim, egh bizitam mɨkɨman kogham. 28 Eghtɨ gumazir aghuir 50pla puvatɨghtɨ, 45plara ikɨtɨ, nɨ nguibam bar a gasɨghasɨgham, o puvatɨgham?”

Ezɨ Ekiam ghaze, “Kɨ 45plan gumazir aghuibar ganigh egh nguibam gasɨghasɨghan kogham.”

29 Ezɨ Abraham ua mɨgei, “Eghtɨ gumazir aghuir 40pla ikɨtɨ manmaghɨn damuam?”

Ezɨ Ekiam ghaze, “Kɨ gumazir aghuir 40plan ganigh egh nguibam gasɨghasighan kogham, eghtɨ gumazir aghuir kaba ovengan kogham.”

30 Ezɨ Abraham kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, kɨ ua bizitam mɨkɨmasa. Nɨ ataran markɨ. Eghtɨ 30pla ikɨtɨ manmakɨn?”

Ezɨ Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ 30plan gumazir aghuibar ganigh egh nguibam gasɨghasighan kogham.”

31 Ezɨ Abraham ua ghaze, “Ekiam, nɨ nan mɨgɨrɨgɨar avɨrir kaba bagh nan ataran markɨ. Eghtɨ gumazir aghuir 20pla ikɨtɨ manmakɨn?”

Ezɨ Ekiam ghaze, “Kɨ gumazir aghuir 20plan ganigh, egh kɨ nguibam gasɨghasighan kogham.”

32 Ezɨ Abraham ua ghaze, “Ekiam, kɨ akatam ua nɨ mɨkɨmasa. Nɨ nan ataran markɨ. Eghtɨ gumazir aghuir 10pla ikɨtɨ, manmakɨn?”

Ezɨ Ekiam ghaze, “Kɨ gumazir aghuir 10plan ganigh egh nguibam gasɨghasighan kogham. Eghtɨ gumazir aghuir kaba ovengan kogham.”

33 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Abraham ko uaning mɨkemegha gɨvagha ghu. Ezɨ Abraham uamategha uan dɨpenimɨn ghu.

19

Sodomia arazir kuram gami

1 Ezɨ Lot guaratɨghɨn Sodomɨn nguibamɨn uari akuvir tiar akamɨn aperaghav iti. Ezɨ enselɨn Ikiavɨra Itir God ko ghua Abrahamɨn ganizimning, datɨrɨghɨn iza Sodomɨn nguibam oto. Ezɨ Lot aningɨn garima aning izima a dɨkavigha aning bagha zui. Egha tevimning apɨrigha aviragha guam nguazim girɨ. 2 Egha ghaze, “Gumazir Ekiamning, kɨ guan ingangarir gumazim, ezɨ gua nan dɨpenimɨn izi. Gua uan dagariba faragh da ruegh, egh dɨmangan nan dɨpenim daku. Egh amɨnim tiraghtɨ gua dɨkavigh mangɨ.”

Ezɨ aning an akam ikaragha ghaze, “Puvatɨ. Ga me uari akuvir danganir kam dakuam.”

3 Ezɨ Lot mɨghɨghavɨra aning mɨgeima, aning gɨn a ko dɨpenimɨn ghu. Ezɨ Lot uan ingangarir gumazibav kemezɨma me bretɨn yis puvatɨziba tuegha aning bagha dagher aghuibagh ami. Ezɨ aning api.

4 Ezɨ aning tɨghar mɨsiabar mangasava amima, Sodomɨn gumaziba iza dɨpenim avɨni. Nguibamɨn itir gumazir igiaba ko ghuriba bar moghɨra izi. 5  *Egha me Lotɨn dɨa ghaze, “Gumazir iza nɨn dɨpenim gakuimning mana? Aning amadaghtɨ aning azenan izɨtɨ, e poroghamiba uari ko akuava amir arazir kurabar aning damuasa.”

6 Ezɨ Lot azenan ghua tiam deragha anesara. 7 Egha me mɨgɨa ghaze, “Nan aveghbuaba, ia oragh. Ia arazir kurar kam damuan markɨ! 8 Kɨ guivir pumuning iti, aning gumazitam koma akuizir puvatɨ. Kɨ aning inigh egh ia bagh azenan izam, eghtɨ ia uan ifongiam aningɨn anegɨfagh. Eghtɨ gumazir nan dɨpenim gakuimning kɨ deragh aningɨn ganam. Kamaghɨn ia arazir kuratam bar aning damuan markɨ.”

9 Ezɨ Sodomia mɨgɨrɨgɨar kam baregha ghaze, “Gumazir kam, a nguibar igharazimɨn gumazim, egha a en araziba tuisɨghasava ami. Nɨ e gitagh. Nɨ e gitaghan koghtɨ, e arazir kurabar aning damuam. Egh e uaghan mɨzazitam nɨ gaseghtɨ nɨ fogham, nɨn mɨzazim, aningɨn mɨzazim gafiragham.” Egha me ua Lotɨn suiragha a munasaragha egha tiam akarasa.

10 Ezɨ gumazir dɨpenimɨn aven itimning dafarim azenan anemadagha Lotɨn suiragha, uam a inigha aven izegha tiam asara. 11  *Egha aning azenan itir gumazibagh amizɨ, men damaziba pɨrizɨma, me ua dɨpenimɨn tiar akamɨn garir puvatɨ.

Lot Sodom ataki

12 Ezɨ gumazir kamning kamagh Lotɨn azara, “Nɨn tarazi uam nguibar kamɨn aven iti? Nɨ uan boriba ko uan amereba ko nɨn adarazi kagh iti, nɨ bar me inigh egh nguibar kam atakigh. 13 Ga nguibar kam gasɨghasigham. Nguibar kamɨn aven, bar eghaghanir bar kurar igharagha gariba otivizɨ, Ikiavɨra Itir God da baregha gɨfa. Kamaghɨn, a ga amadazɨma ga nguibar kam gasɨghasɨghasa izi.”

14 Ezɨ Lot gumazir an guivimningɨn ikiasa me inabazimning bagha ghu. Egha aning mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God nguibar kam kuvarɨmasa, kamaghɨn gua dɨkavigh nguibar kam bemɨram anetakigh.” Ezɨ aning ghaze, a ti pura ikarara mɨgei.

15 Ezɨ amɨnim tiragha gɨvazɨ enselning Lotɨn avɨgha ghaze, “Atamra. Nɨ uan amuim ko guivimning inigh, egh nguibar kam atakigh. Nɨ suighsuigh gumazamizir kaba sara ovegham.”

16  *Ezɨ Lot nɨghnɨzir avɨribagh ami. Ezɨ guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God Lotɨn apangkufi. Kamaghɨn amizɨ, enselning a ko, an amuim ko guivimning dafaribar suigha egha nguibar kam ategha azenan ghu. 17 Egha aning me inigha azenan ghugha gɨvagha, kamaghɨn me mɨgei, “Ia zuamɨram arɨmangegh, puvatɨghtɨ ia uaghan ovegham. Ia uamategh ragh gɨn ganan markɨ. Egh ia danganir zarir munamɨn dapiagh avughsan markɨ. Ia ovengan aghuaghsɨ, egh arɨ mɨghsɨabar ghuavanang.”

18 Ezɨ Lot ghaze, “Ekiam, kɨ nɨ na mɨgei moghɨn damuva avegham. 19 Nɨ na barakigh. Nɨ bar nan apangkuvigha ingangarir aghuim nan akurvaghasava a gami. Ezɨ mɨghsɨaba bar saghon mar iti, ezɨ kɨ zuamɨra da bagh mangɨva avegham. Kɨ mangɨvɨra ikɨtɨ, nguibam ikuvightɨ kɨ uaghan mɨzazim inigh ovegham. 20 Nɨ nguibar muziarir munamɨn gari a munagh iti. A roghɨra iti, ezɨ kɨ zuamɨra an angɨgham. A nguibar dozim. Nɨ na ateghtɨ kɨ nguibar kamɨn manɨgh egh osɨmtɨzir kam gitagham.”

21 Ezɨ ensel ghaze, “A dera. Kɨ nguibar nɨ mangasa mɨgeir mam gasɨghasɨghan kogham. 22 Aria, nɨ atamra mangɨ. Kɨ bizitam damuan kogh mangɨ, dughiar ia mangɨ nguibar kamɨn otoghamim.” Ezɨ Lot ghaze, nguibar kam bar sufi, ezɨ me gɨn nguibar kam, Soar a garɨsi.*

Ikiavɨra Itir God Sodom ko Gomora gasɨghasɨki

23 Ezɨ aruem tɨghar maghɨn anagavɨra itima, Lot Soarɨn nguibamɨn otogha gɨfa. 24  *Ezɨ bar zuamɨra Ikiavɨra Itir God dagɨar isiba ko avim amadazɨ, da amozimɨn mɨn overiamɨn ikia Sodom ko Gomora giri. 25 Egha a nguibamning vɨraram aning gasɨghasɨgha danganir zarir aning itim sarama asɨghasɨki. Egha gumazamizir nguibar kamningɨn itibagh asɨghasɨgha egha nguazir kamɨn itir aghuir biziba sara bar dagh asɨghasɨki.

26  *Ezɨ Lotɨn amuim an gɨn iza, egha ua ragha gɨn gara, egha maghɨra solɨn mɨn otogha dɨpenir akɨnimɨn mɨn asaraghav iti.

27 Ezɨ amɨmzaraghan bar mɨzaraghara Abraham ghua danganir a faragha Ikiavɨra Itir God ko tughav ikia mɨkemezimɨn ghu. 28 Egha a Sodom ko Gomora, ko danganir zarir aning itir kam bagha gari, egha gari avir ekiamɨn mɨgharim nguazimɨn ikegha overiamɨn ghuavanadi.

29 God nguibar nguazir zarir kamɨn itiba bar adagh asɨghasɨki. Egha an Abraham gɨnɨghnɨgha, nguibar Lot itim gasɨghasɨgha, Lot gamizɨ an osɨmtɨzir kam gita.

Moapia ko Amonian adarasi

30 Ezɨ Lot Soarɨn nguibamɨn ikian atiatigha uan guivimning inigha mɨghsɨabar ghuavanabo. Egha me dagɨar torir mamɨn aven iti. 31 Egha an guivir ekiam kamagh uan afumim mɨgei, “Gan afeziam ghurigha gɨfa. Ezɨ nguazir kamɨn danganiba bar gumaziba puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba faragha uarir iti moghɨn tina gan ikiam. 32 Aria, ga uan afeziam wain taba a danightɨ an onganightɨ, ga a ko dakuightɨ, a boriba ga danɨngam. Eghtɨ gan afeziamɨn adarazi ikɨvɨra ikiam.”

33 Egha dɨmangan aning wain isa uan afeziam ganɨngizɨ an ongani. Ezɨ guivir ekiam a koma akui. Aningɨn afeziam wain amegha bar onganigha fozir puvatɨzɨ guivim a koma akui. 34 Egha amɨmzaraghan guivir ekiam uan afumim mɨgɨa ghaze, “Kɨ bogɨran dɨmangan afeziam koma akuigha gɨfa. Ga datɨrɨghɨn dɨmangan afeziam wainɨn taba uam a danɨngam. Eghtɨ nɨ kɨ amizɨ moghɨn nɨ a ko daku, eghtɨ a boritaba ga danightɨ gan afeziamɨn adarazi ikɨ mangɨvɨra ikiam.” 35 Egha dɨmagarir kamɨn aning uan afeziam wain a ganɨngizɨ a uam ongani, ezɨ guivir dozim a koma akui. Afeziam faragha wain amegha onganigha fozir puvatɨzɨ moghɨra guivir dozim a koma akui.

36 Egha tuavir kamɨn Lotɨn guivimning afeziam dam boriba ini. 37 Ezɨ guivir ekiam otarir mam bategha ziam, “Moap,” a gatɨ, ezɨ gɨn a Moapian ovavimɨn oto.† 38 Ezɨ guivir dozim uaghan otarim bategha ziam, “Benami,” a gatɨ, ezɨ gɨn an Amonian ovavimɨn oto.‡

20

Abraham ko Abimelek

1-2  *Dughiar kamɨn Abraham Mamren nguibam ategha ghua Negevɨn danganimɨn amadaghan, Kades ko Surɨn nguibar tɨzimningɨn apera. Egha gɨn a uan amuim Sara ko ghua Gerarɨn nguibar ekiamɨn apera. Egha Gerarɨn gumazamizibav gɨa ghaze, “Sara nan amizim.” Ezɨ Gerarɨn atrivim Abimelek, uan ingangarir gumaziba amangizɨ me ghua Sara inigha a bagha izi.

3 Ezɨ dɨmangan God Abimelek irebamɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ tizim bagha pam itir amizim ini. Kamagh amizɨ nɨ ovengam.”

4 Dughiar kam Abimelek tɨghar maghɨn Sara ko dakuam, egha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ekiam, gumazitam osɨmtɨzitam damighan koghtɨ, nɨ an ikɨzim ko me gasɨghasigham? 5 Abraham uabɨ na mɨgɨa ghaze, Sara nan amizim. Ezɨ Sara ghaze, Abraham nan tuebam. Ezɨ kɨ amizir kam inigha ghaze, kɨ arazir aghuimɨn a ini. Egha kɨ osɨmtɨziba puvatɨ.”

6 Ezɨ God irebamɨn a ikaragha ghaze, “Are, kɨ fo, nɨ nɨghnɨzir aghuarim ikia kamagh ami. Ezɨ kɨ uabɨ nɨn amamangatɨzir puvatɨzɨ, nɨ a koma akuizir puvatɨgha nan damazimɨn arazir kuram gamizir puvatɨ. 7 Gumazir kam, nan akam inigha izir gumazim, ezɨ nɨ datɨrɨghɨn amizim amadaghtɨ, a ua uan pam bagh mangɨ. Eghtɨ a nɨ bagh na ko mɨkɨmtɨ, nɨ oveghan kogham. Egh nɨ amizim amadaghtɨ a ua mangɨghan koghtɨ, nɨ uan gumazamiziba ko bar arɨmɨghiregham.”

8 Ezɨ amɨmzaraghan Abimelek uan ingangaribar garir gumazibar diagha, bizir Ekiam a mɨkemeziba bar me mɨkeme. Ezɨ me bar atiatingi. 9 Ezɨ Abimelek Abrahamɨn diagha an azara, “Nɨ bar arazir manmaghɨram amizimɨn e gami? Kɨ arazir kurar manamra nɨ gamizɨ, nɨ na ko kɨ ativagha garir darasi, e gamizɨ osɨmtɨzir arazir kam e bato? Arazir nɨ e gamizir kam, a bar derazir puvatɨ.”

10 Egha Abimelek ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ nɨghnɨzir manamra ikia egha kamagh ami?”

11 Ezɨ Abraham a ikaragha ghaze, “Nan nɨghnɨzimra kara, kɨ ghaze nguibar kamɨn gumaziba Godɨn atiatir puvatɨ. Me ti nan amuim inisɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. 12 Egha kɨ ghaze, guizbangɨra Sara nan amizim. Ga afeziar vamɨra ikia, egha amebamning ighara. Egha gɨn a nan amuimɨn oto. 13 Kɨ uan afeziamɨn dɨpenimɨn ikiavɨra iti, God nguazir igharazibar mangasa nan deir dughiamɨn, kɨ Sara mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ arazir aghuimɨn na damusɨ, egh ga danganir manabar mangɨ, nɨ gumazamiziba kamagh me mɨkɨm suam, Abraham nan tuebam.’ ”

14 Ezɨ Abimelek ua Sara isa Abraham ganɨngi. Egha puram sipsipba, bulmakauba, ingangarir gumaziba ko amiziba Abraham ganɨngi. 15 Egha Abraham mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan, nguazir kabanang da bar nana. Nɨ tam dapisɨ ifuegh egh tam daperagh.”

16 Egha kamagh Sara mɨgei, “Kɨ 1,000 silvan dagɨar kaba isa osɨmtɨzir nɨ batozim akɨrasa, nɨn tuebam ganɨdi. Eghtɨ nɨ ko iti darazi kamaghɨn fogh suam, nɨ osɨmtɨzitam gamizir puvatɨ.”

17-18 Ezɨ Abimelek Abrahamɨn amuim Sara gamizir arazir kam bangɨn, God an adarazir amizibar naviba apuizɨ, me boriba batir puvatɨ. Ezɨ Abraham God ko mɨgeima, God Abimelek gamizɨ, a ua dera. Ezɨ Abimelekɨn amuim ko puram an ingangarir amiziba ua boriba bati.

21

Sara Aisak bate

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Sara mɨkemezɨ moghɨn deragha a gami. 2  *Ezɨ Abraham bar ghurizir dughiamɨn, Sara otarim bate. A God inabazir dughiamrama, otarim bate. 3 Ezɨ Abraham kamaghɨn uan otarim ziam, “Aisak,” a gatɨ. 4  *Sara Aisak batezɨ, 8plan dughiam otozɨ, Abraham Godɨn mɨgɨrɨgɨamɨn gɨn ghua borimɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atu. 5 Ezɨ Abraham 100plan azenibar otozɨma, Sara Aisak bate.

6 Egha Sara kamaghɨn mɨgei, “God arazir aghuim na gamizɨ kɨ bar akuegha ati. Eghtɨ gumazamiziba gɨn bizir kam baregh, na ko bar akuegh akam.” 7 Ezɨ Sara ua ghaze, “Gumazitam ti faragha Abraham kamaghɨn a mɨkemeghai, ‘Nɨn amuim Sara navim asegh boritam bategh, egh oteba a danɨngam?’ Ezɨ a ghurigha gɨvazɨ kɨ an otarim bate.” 8 Ezɨ borim ekevegha gɨvagha otem ataghizɨ dughiar kamɨn, Abraham maburan isam gami.

Abraham Hagar ko Ismael batoke

9 Hagar, Isipian amizim, a faragha Abrahamɨn ikia otarir mam bate. Ezɨ dughiar mamɨn Sarai otarir igharazir kamɨn gari, a Aisak ko ikararagha arui. 10  *Ezɨ an Abraham mɨgɨa ghaze, “Nɨ ingangarir amizir kɨnim uan otarim ko aning batokegh. Ingangarir amizimɨn borim nɨn bizitaba inian kogham. Bizir kaba da bar nan borim Aisakɨn biziba.”

11 Ezɨ Ismael uaghan Abrahamɨn borim, ezɨ mɨgɨrɨgɨar otevir kam Abraham gamizɨ a bar oseme.

12  *Ezɨ God Abraham mɨgɨa ghaze, “Nɨ ingangarir amizim Hagar uan borim ko aning bagh osɨman markɨ. Nɨ Saran akam baragh, an gɨn mangɨ. Aisakrama nɨn ovavir boriba otivam. 13 Eghtɨ ingangarir amizimɨn borim, a uaghan nɨn borim. Kamaghɨn, kɨ uaghan an ovavir boribar amightɨ me avɨrasemegh kantrin gavgavimɨn otogham.”

14 Ezɨ amɨmzaraghan bar mɨzaraghara, Abraham dagheba inigha egha memen inir me dɨpam tuasa isamizim ini. Egha an dɨpam tuigha, da isa Hagarɨn dɨpɨzim gatɨ. Egha a borim isa a ganigha aning amadazɨ aning zui. Ezɨ Hagar Berseban nguibamɨn amadaghan gumazamiziba puvatɨzir danganim bar a garui.*

15 Ezɨ dɨpam gɨvazɨma Hagar uan borim isa tevsevimɨn apengan anetɨ. 16 Egha a borimɨn gantɨ an ovengan aghuagha ghua mong saghon aperaghav iti. Egha azia iti.

17 Ezɨ God borimɨn ararem baraki, ezɨ an ensel Godɨn nguibamɨn ikia Hagarɨn diagha a mɨgɨa ghaze, “Hagar, manmaghɨn ami? Nɨ atiatingan markɨ. God nɨn borimɨn ararem baregha gɨfa. 18 Nɨ dɨkavigh mangɨ borimɨn agharimɨn suiragh a fegh, egh a inigh. Kɨ an ovavir boribar amightɨ, me bar avɨrasemegh ikɨzir gavgavimɨn otogham.” 19 Ezɨ God Hagarɨn damaziba kuizɨ, a mozir par mamɨn api. Ezɨ a ghua memen inimɨn dɨpam tui. Egha dɨpam isa borim ganɨngizɨ an anepi. 20 Ezɨ God borim ko itima an ekefe. A gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikiava ekevegha, barir pimɨn asir fofozir bar ekiam iti. 21 Egha gɨn a Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, an amebam a bagha Isipian amizir mam ini.

Abraham Abimelek ko akam akɨri

22  *Dughiar kamɨn Abimelek ko an mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim Fikol, Abraham bagha ghua Abimelek kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ gari, bizir nɨ amiba, God nɨ ko ikia deraghavɨra nɨ gami. 23 Egh nɨ Godɨn damazimɨn na ko akam akɨrigh, egh nɨ ifavarir arazim na ko, nan boriba, ko nan ovavir boribar amuan markɨ, kɨ arazir aghuimra nɨ gami. Kamaghɨra nɨ arazir aghuimɨn na damu egh kantrin nɨ datɨrɨghɨn itir kam saram uaghan a damu.”

24 Ezɨ Abraham ghaze, “Kɨ nɨ mɨkemezir moghɨn kɨ akam akɨri.”

25 Ezɨ Abraham uan mozir dɨpar Abimelekɨn ingangarir gumaziba inizim bagha, Abimelek ko mɨgɨrɨgɨam iti. 26 Ezɨ Abimelek ghaze, “Kɨ mamaghɨn fozir puvatɨ. Nɨ fomɨra na mɨkemezir puvatɨ. Kɨ datɨrɨghɨra mamagh orasi.”

27 Ezɨ Abraham sipsipba, memeba, ko bulmakauba Abimelek ganigha aning akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami. 28 Egha Abraham uan sipsipbar tongɨn sipsipɨn nguzir amebar igiar 7pla inigha munagh ada arɨki. 29 Ezɨ Abimelek an azara, “Nɨ tizim bagha mamagh ami?”

30 Ezɨ Abraham ghaze, “Nɨ na dam, sipsipɨn nguzir amebar 7pla inigh. Egh arazir kamɨn kamagh akagham, kar kɨ uabɨ kuizir mozir pam.”

31 Egha aning danganir kamɨn akam akɨri. Ezɨ danganir kam, me ziam, “Berseba,” a gatɨ.†

32 Egha aning Berseban akar gavgavim akɨrigha gɨvagha, Abimelek ko an mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim Fikol uamategha Filistian danganimɨn ghu. 33 Ezɨ Abraham Berseban temer mam akara, egha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe, a Godɨn zurazurara ikiavɨra itim. 34 Egha Abraham dughiar bar ruarimɨn, kantrin igharazimɨn gumazimɨn mɨn Filistiabar nguazimɨn ike.

22

God Abraham mɨgɨa ghaze,
an Aisak isɨ an ofa damuam

1  *Egha gɨn dughiar mam God Abrahamɨn nɨghnɨzir gavgavim gɨfoghasa a guizbangɨra gavgaviz, ti puvatɨ? Kamaghɨn an an dɨa ghaze, “Abraham!”

Ezɨ Abraham ghaze, “Kɨ kati.”

2  *Ezɨ God a mɨgɨa ghaze, “Nɨ otarir vamɨra iti Aisak, ezɨ nɨ bar a gifonge. Nɨ borir kam inigh egh Morian nguazimɨn anɨngtɨ kɨ mɨghsɨatam nɨn akagham. Egh mɨghsɨar kamɨn nɨ Aisak isɨ ofan bar isi mɨghɨramimɨn mɨn na danɨngigh.”

3 Egha bar mɨzaraghara Abraham donki inigha Aisak ko uan ingangarir gumazir pumuning ini. Egha ofan bar isia mɨghɨrizim damuasa dazibar kuegha danganir God a mɨkemezimɨn zui. 4 Egha namba 3ɨn aruemɨn Abraham danganir kamɨn gari a saghon ikiavɨra iti. 5 Ezɨ a kamagh ingangarir gumazimning mɨgei, “Gua donki ko kagh ikɨ. Kɨ borim ko mangɨ ga munagh Godɨn ziam fam. Egh ga gɨn gua bagh uamategham.”

6 Egha Abraham dazir ofan bar isi mɨghɨramim damuamiba Aisak ganɨngizɨ, ana dagh isaghpu. Ezɨ Abraham sabam ko avim suiragha, aning zui. 7 Aning tɨghar maghɨn ghua Aisak kamaghɨn an azara, “Afeziam.”

Ezɨ Abraham ghaze, “Nan borim, manmaghɨn ami?”

Ezɨ Aisak an azara, “Afeziam, kɨ gari daziba ko avir ofan bar isi mɨghɨramim damuamim iti, ezɨ sipsipɨn ofa damuamim mana?”

8 Ezɨ Abraham a ikaragha ghaze, “Nan borim, God uabɨ ofan bar isi mɨghɨramim damuamin sipsipɨn nguzim, ga danɨngam.” Egha aning zui.

9  *Egha aning danganir God mɨkemezimɨn otogha gɨvagha, Abraham ofa gamir dakozimɨn ingarigha daziba a gisɨn da arɨki. Egha uan otarim Aisak benimɨn a ike. Egha a isa ofa gamir dakozimɨn dazibagh isɨn anetɨ. 10 Egha Abraham afuam inigha borim bɨraghtɨ an aremeghasava ami.

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, a Godɨn Nguibamɨn ikia dɨa ghaze, “Abraham! Abraham!”

Ezɨ Abraham a ikaragha ghaze, “Kɨ kati.”

12 Ezɨ ensel a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uan borim mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ. Egh arazitamɨn a damuan markɨ. Nɨ bar borir vamɨra ikia egha an anogoroghezir puvatɨ. Nɨ a isɨ God danɨngasavɨram ami. Kamaghɨn kɨ fo, nɨ gumazir Godɨn atiatiava an apengan itim.”

13 Ezɨ Abraham kogha sipsipɨn apurir mamɨn gari, an kom tevsevir mamɨn suirazɨma a iti. Ezɨ a ghua sipsipɨn kam inigha, a mɨsuegha a isa ofan bar isi mɨghɨramim damuasa a gaboro. Sipsipɨn apurir kam Aisakɨn danganim inizɨ Aisak iti. 14 Ezɨ Abraham danganir kam ziar kam a gatɨ, “Ikiavɨra Itir God Anɨngi.” Ezɨ iza datɨrɨghɨn gumaziba ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn uan mɨghsɨam gisɨn biziba e danɨngam.”

15 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel Abraham uam an dɨa ghaze, 16  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, guizbangɨra uabɨ uan ziam dɨbora ghaze, nɨ bar borir kamra ikia, egha an anogoroghezir puvatɨ. 17  *Kamaghɨn kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, kɨ deragh nɨ damuva, nɨn ovavir boribar amightɨ me bar avɨrasemegham. Eghtɨ men dɨbobonim, mɨkoveziba ko gigimɨn dɨbobonimɨn mɨn otivigham. Eghtɨ nɨn ovavir boriba uan apaniba abɨnigh, egh men nguibaba iniam. 18  *Guizbangɨra, nɨ nan akam baregha an gɨn ghu, kamaghɨn amizɨ, nɨn ovavir boriba bangɨn kɨ nguazir kamɨn itir ikɨzibar gumazamiziba, bar deravɨra me damuam.”

19 Ezɨ Abraham Aisak inigha uamategha uan ingangarir gumazimning bagha ghu. Egha me ua Berseban ghugha Abraham bar moghɨra Berseban apera.

Nahorɨn adarazir ziaba

20 Egha gɨn Abraham kamagh oraki, Milka otarir maba bate. Ezɨ Abramɨn dozim Nahor an amuim Milka. 21 Otarir kabar ziabar kara: Us, an otarir ivariam, ko Bus, ko Kemuel (Kemuel gɨn Aramɨn afeziamɨn oto) ko, 22 Keset, Haso, Pildas, Jitlap ko Betuel. 23 Ezɨ Betuel a Rebekan afeziam. Milka Nahorɨn dughiamɨn otarir 8pla bate, ezɨ Nahor, an Abrahamɨn dozim. 24 Ezɨ Nahorɨn amuir dozim, an ziam Reuma, a Teba, Gaham, Tahas ko Maka bate.

23

Sara aremezɨ, Abraham a mozim darɨghasa nguazir mam givese

1 Ezɨ dughiar kamɨn Sara 127plan azeniba iti. 2 Egha nguibar ziam Kiriat Arban ikiava areme, nguibar kam an ziar mam Hebron, a Kenanɨn nguazimɨn iti. Ezɨ Abraham bar an apangkuvigha a baghava azi.

3  *Egha a Saran kuam ataghizɨ a itima, a ghua Hitian adaraziv gɨa ghaze, 4  *“Kɨ kantrin igharazimɨn gumazim, egha iza ian tongɨn apera. Nan amuim aremegha gɨvazɨma kɨ ia dam nguazir asɨzitam givezegh egh a mozim darɨghasa.”

5 Ezɨ Hitian gumaziba kamaghɨn mɨgei, 6 “Gumazir ekiam, nɨ orakigh. Nɨ gumazir dapanir bar aghuim. Nɨ uan amuim en dagɨar mozir aghuitamɨn anefɨ. En gumazitam nɨn anogoroghan kogham. Nɨ uabɨ danganir aghuitam ginabaghtɨ, nguazimɨn afeziam pura nɨ danɨngam.”

7 Ezɨ Abraham dɨkavigha tugha uan guam Hitian gumazamizibav suegha dapanim aviragha, 8 egha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ uan amuimɨn kuam isɨ nguibar kamɨn a mozim darɨghsɨ ia nan amamangatɨgh, egh ia na bagh Soharɨn otarim Efronɨn azaragh, 9 eghtɨ a dagɨar torir me kamagh dɨborim, Makpela na danɨngam. An Efronɨn nguazir mɨriamɨn ti. Ia a mɨkemeghtɨ a dagɨar torir kam na danɨngightɨ, ian damazibar kɨ ivezim bar a danɨngam, eghtɨ dagɨar torir kam, kɨ an ghuavim ikegham, eghtɨ a kɨ uan adarazir kuabar afamin danganimɨn mɨn ikiam.”

10 Ezɨ Efron uabɨ nguibar ekiamɨn danganir uari akuvimɨn, Hitian tongɨn aperaghav iti. Ezɨ Hitian gumaziba ikia orazi, Efron kamaghɨn Abrahamɨn akam ikaragha ghaze, 11 “Puvatɨ, gumazir ekiam. Nɨ nan akam barakigh. Nɨ torir kam givezan kogham. Kɨ nguazir dagɨar torim itir kam, a isɨ pura nɨ danɨngam. Nan adarazir damazimɨn kɨ datɨrɨghɨn nguazim nɨ danightɨ, nɨ uan amuim afam.”

12 Ezɨ Abraham ua gumazibar damazimɨn guam avira. 13 Egha men damazimɨn a Efron mɨgɨa ghaze, “Efron, kɨ kamaghsua nɨ deravɨra kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨam baragh. Kɨ datɨrɨghɨn nɨn nguazir otevir kam givezam. Nɨ nan dagɨaba initɨ, kɨ uan amuim nguazir kamɨn a mozim darɨgham.”

14 Ezɨ Efron Abrahamɨn akam ikaragha ghaze, 15 “Gumazir ekiam, nɨ oragh. Nguazir kamɨn ivezim a 400 silvan dagɨabara. Ezɨ markɨ, kar gan bizim, a pura bizim. Nɨ pura nguazim inigh uan amuimɨn kuam afɨ.”

16 Ezɨ Abraham akar kam gifongegha, gumazir biziba amaga dagh ivezibar mɨrara, deragha 400plan silvan dagɨaba mengegha, nguazimɨn ivezir kamra isa, Hitian gumazibar damazimɨn nguazim giveza Efron ganɨngi.

17 Egha arazir kamɨn Abraham Efronɨn nguazir Makpelan itim ini, a Mamren nguibamɨn boroghɨn iti. A nguazim ko, dagɨar torim ko, temer nguazir kamɨn itiba a bar moghɨra da ini. 18 Ezɨ Hitian gumazir mɨgɨrɨgɨar kam baragha itiba, me bar kamagh fo, nguazir kam Abraham a ini. 19 Egha a nguazim inigha gɨvagha, uan amuim Sara, an kuam isa dagɨar mozir Makpelan nguazimɨn itimɨn a mozim gatɨ. Makpela a Mamren nguibamɨn boroghɨn iti. Egha Kenanɨn nguazimɨn iti. Mamren ziar igharazim, a Hebron. 20 Ezɨ Hitian nguazir otevir kamɨn itir dagɨar mozim, an Abrahamɨn adarazir kuabar afamin danganimɨn mɨn oto.

24

Abraham Aisak bagha amuim buri

1 Abraham datɨrɨghɨn ghurigha gɨfa. Ezɨ Abraham amir biziba, Ikiavɨra Itir God a uabɨ dagh ami, da bar deraghavɨram otifi. 2 Dughiar mam, Abraham uan ingangarir gumazimɨn diazɨ a izi. Ingangarir gumazir kam fomɨram a ko ikia an biziba datɨrɨghɨn bar dar gari. Ezɨ Abraham a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uan dafarim nan buarakɨrimɨn apengan amadagh egh akar gavgavim na koma anekɨrigh. 3 Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra mɨkɨm, a Godɨn Uan Nguibam ko nguazim gativazim. Egh nɨ Kenanɨn aven nguazir kɨ itir kamɨn, nan otarim bagh guivitam ginaman markɨ. 4 Puvatɨ, nɨ nan bighara mangɨ egh nan adarazir tongɨn a bagh amizitam batogh, eghtɨ amizim izɨ nan otarim, Aisakɨn ikiam.”

5 Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨn mɨgei, “Eghtɨ amizir kam uan nguibam ataghɨraghan aghuaghtɨ, kɨ manmaghɨra damuam? Egh kɨ ti nɨn otarim inigh ua nɨn adarazir bighan mangɨgham?”

6 Ezɨ Abraham a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ! Nɨ nan otarim inigh uamategh nan bighan mangan kogham. 7 Kɨ fomɨra uan adarazir nguazimɨn ikia uan afeziamɨn dɨpenimɨn iti, ezɨ Ikiavɨra Itir God, a Godɨn Uan Nguibam gativazim, a na inigha kagh ize. Egha an akar dɨkɨrɨzir gavgavim na koma a gamua ghaze, a nguazir kam nan ovavir boribar anɨngam. Ezɨ kɨ fo, a uan ensel amadaghtɨ a nɨn faragh nan adarazi bagh mangɨ, nɨn akurvaghtɨ, nɨ nan otarim bagh amizitam iniam. 8 Eghtɨ amizim nɨ ko izan aghuagham, eghtɨ akar ga dɨkɨrɨzir kam ua nɨn suighan kogham. Eghtɨ nɨ nan otarim inigh nan nguibamɨn mangan bar markiam.” 9 Ezɨ ingangarir gumazim uan gumazir ekiam Abraham a mɨkemezir biziba bar dar amuasa, uan dafarim isa an buarakɨrimɨn apengan anemadagha, akar dɨkɨrɨzir gavgavim a koma a gami.

10 Ezɨ ingangarir gumazim Abrahamɨn 10plan kamelba ko bizir aghuir avɨriba ini. Egha biziba bar da inigha egha Aramɨn nguazimɨn ghua Nahorɨn nguibamɨn zui.

11 An otogha gɨvagha kamelbagh amizɨ me mozir dɨpamɨn nguibamɨn azenan teviba apɨrigha apiaghav iti. Kar guaratɨzim, kar amiziba iza dɨpaba tuir dughiam.

12 Ezɨ a kamagh God ko mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan gumazir ekiam Abrahamɨn God. Nɨ nan gumazir ekiamɨn apangkuvigh, egh datɨrɨghɨn nan ingangarim damightɨ, a guizbangɨram otogh. 13 Kɨ mozir par kamɨn boroghɨn tughav iti, ezɨ amizir igiaba dɨpaba tusɨ izam. 14 Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨn azai, kɨ amizir igiatam mɨkɨm suam, ‘Ai, kɨ dɨpatam amasa, nɨ ti nan akuragh uan dɨpɨzimɨn mɨner dɨpam asigh a inigh izighirɨ.’ Eghtɨ a suam, ‘Are, nɨ damɨ, eghtɨ kɨ dɨpam uaghan nɨn kamelbar anɨngam.’ Eghtɨ, tuavir kamra, kɨ fogham, amizir kamra nɨ uan ingangarir gumazim Aisak bagha a ginaba. Eghtɨ bizir kaba otivightɨ kɨ fogham, nɨ nan gumazir ekiam Abraham bar an apangkufi.”

15 Ezɨ ingangarir gumazim God ko mɨgɨavɨra itima, Rebeka izava oto. A mɨner dɨpam uan dɨpɨzim dafa. Rebeka a Betuelɨn guivim. Ezɨ Betuel a Nahor ko Milkan otarim. Ezɨ Nahor ana Abrahamɨn dozim. 16 Amizir igiam Rebeka, an ganganiba bar deragha tɨghar gumazitam ko dakuam. Egha mozir pam giraghugha uan mɨner pam tuigha uamategha anadi.

17 Ezɨ ingangarir gumazim a bagha ivegha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Ai, nɨ nan akuragh uan mɨnemɨn dɨpar muziaritam na danɨngam?”

18 Ezɨ Rebeka ghaze, “Gumazir ekiam, nɨ dɨpam ramɨ.” Egha a zuamɨra mɨner dɨpam uan agharimɨn an suiragha izaghira an taghizɨ a dɨpam api.

19 Egha an amegha bar izɨvazɨma Rebeka a mɨgɨa ghaze, “Kɨ nɨn kamelba dɨpam uaghan me danightɨ me damɨ izɨvagham.” 20 Egha a zuamɨra mɨner pam, asɨziba dɨpam apir dagɨar danganimɨn a inge. Egha a ivegha uamategha dɨpam tuasa ghu. A kamaghɨram amua ghuavti kamelba bar dɨpam ame. 21 Ezɨ ingangarir gumazim mɨgeir puvatɨ. A pura damazibar an gari. Egha foghasa, Ikiavɨra Itir God uan ingangarim damightɨ a guizbangɨram otivasa, o ti puvatɨgham.

22 Ezɨ kamelba dɨpam amegha gɨvazɨ, ingangarir gumazim ghua ring golɨn atinibagh azuim isa Rebekan atinim garu. Egha daveriar golɨn pumuning Rebekan agharimning garu. Ringɨn kamɨn osɨmtɨzim a 5 gremɨn tu, ezɨ daveriar kamningɨn osɨmtɨzim 100 gremɨn tu. 23 Egha ingangarir gumazim ghaze, “Nɨ na mɨkɨm, nɨ tinan guivim? Egha nɨ manmagh nɨghnɨsi, nɨn adarazir dɨpenim danganitam ikɨtɨ, kɨ uan adarazi ko datɨrɨghɨn dɨmangan an dakuam?”

24 Ezɨ Rebeka a ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Betuelɨn guivim, ezɨ Betuel a Nahor ko Milkan otarim. 25 Are, e kamelba damamin dagher avɨriba iti. Egha dɨpenimɨn danganir mam iti. Ia izɨ mangɨ a daku.”

26 Ezɨ Abrahamɨn ingangarir gumazim teviba apɨrigha guam aviragha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. 27 Egha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ uan gumazir ekiam Abraham, an Godɨn ziam fasa, a Ikiavɨra Itir God. A nan gumazir ekiamɨn apangkuvigha egha a mɨkemezɨ moghɨra deraghavɨrama a gami. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God na inigha iza nan gumazir ekiamran adarazir dɨpenim gatɨ.”

28 Ezɨ amizir igiam ivegha ghua uan amebamɨn dɨpenimɨn itir darazi bizir otivir kabar gun bar me mɨkeme. 29-30 Ezɨ Rebekan tuebam Laban, ring golɨn an atinimɨn itim ko, daveriar an agharimningɨn itimning dar gari. Egha an orazi, Rebeka gumazir kam mɨkemezir biziba bar dagh eghari. Kamaghɨn a ivegha azenan ghua Abrahamɨn ingangarir gumazim bagha ivegha zui. Egha gumazir kamɨn gari a mozir dɨpamɨn boroghɨn uan kamelba ko tughav iti. 31 Ezɨ Laban kamaghɨn mɨgei, “Gumazir ekiam, Ikiavɨra Itir God bar deragha nɨ gamigha gɨfa. Nɨ izɨ e dɨpenimɨn mangam. Nɨ kagh ikian markɨ. Kɨ nɨn mɨsiam akɨrigha gɨfa, egha uaghan nɨn kamelba bagha danganim akɨri.”

32 Ezɨ Abrahamɨn ingangarir gumazim dɨpenimɨn aven ghu. Ezɨ Laban uan ingangarir gumazibav kemezɨ, me kamelba atera izezir bizibagh eghuvigha egha dadaba ko dagheba kamelbagh anɨdi. Egha a me mɨkemezɨ me dɨpam tuigha iza Abrahamɨn ingangarir gumazim uan adarazi ko me ganɨngizɨ me uan dagariba rue. 33 Ezɨ me gɨn dagheba inigha izi, ezɨ Abrahamɨn ingangarir gumazim kamaghɨn mɨgei, “Kɨ zuamɨra dameghan kogham. Kɨ faragh uan mɨgɨrɨgɨabar amigham.”

Ezɨ Laban ghaze, “A dera. Nɨ mɨkɨm.”

34 Ezɨ ingangarir gumazim ghaze, “Kɨ Abrahamɨn ingangarir gumazim. 35 Ikiavɨra Itir God nan gumazir ekiam bar deragha a gamizɨ, a biziba bar avɨraseme. A bizir bar avɨrir kaba Abraham ganɨngi, sipsipba, memeba, bulmakauba, silva ko gol, ko ingangarir amiziba ko gumaziba, kamelba ko donkiba. 36 Ezɨ an amuim Sara bar ghurigha egha otarim bate. Ezɨ nan gumazir ekiam biziba bar ada isa otarir kam ganɨngi. 37-38 Egha pamten na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ nan otarim bagh Kenanɨn, nguazir kɨ itir kamɨn nan otarim bagh guivitam ginaman markɨ. Markiam, nɨ nan afeziamɨn adarazir bighan mangɨ egh nan otarim bagh amizitam ginabagh.’ Nan gumazir ekiam mɨgɨrɨgɨar kam gamua, egha na gamizɨ kɨ an mɨgɨrɨgɨar kamɨn gɨn mangasa a ko akam akɨrigha gɨfa.

39 “Ezɨ kɨ uan gumazir ekiam mɨgei, ‘Eghtɨ amizir kam na ko izan aghuaghtɨ, kɨ manmaghɨn damuam?’

40 “Ezɨ a ghaze, ‘Kɨ gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn akabar gɨn zuim, eghtɨ a uan ensel nɨn faragh anemadaghtɨ a mangɨ ingangariba bar dar amightɨ da bar nɨn deragham. Eghtɨ nɨ nan otarimɨn amuim nan afeziamɨn adarazir bighan a inigh izam. 41 Eghtɨ tuavir vamɨra otoghtɨ, kamaghɨn akar ga dɨkɨrɨzir kam ua nɨn suighan kogham. Nɨ men bighan mangɨtɨ, nan afeziamɨn adarazi kamagh mɨkɨm suam, amizim nɨ ko izan kogham, egh me an anogoregham, me kamaghɨn damutɨ, akar nɨ na ko dɨkɨrɨzir kam, osɨmtɨzim nɨ danɨngan kogham.’

42 “Ezɨ datɨrɨghɨn guaratɨghɨn, kɨ iza mozir pamɨn otogha kamagh God ko mɨgei, ‘O Ikiavɨra Itir God, nan gumazir ekiamɨn God, nɨ datɨrɨghɨn na bagh ingangarir kam damightɨ a guizɨn otogh. 43 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn mozir pamɨn boroghɨn iti. Eghtɨ amizir igiatam dɨpam tuigh izɨtɨ, kɨ a mɨkɨm suam, “Ai, nɨ uan mɨnemɨn dɨpar muziaritam na danightɨ, kɨ anemeka.” 44 Eghtɨ a kamagh mɨkɨmam, “Nɨ dameghtɨ, kɨ dɨpam isɨ uaghan nɨn kamelbar anɨngam,” eghtɨ nan ifongiam kar ti amizir kamra nɨ nan gumazir ekiamɨn otarim bagha a ginaba.’

45 “Kɨ God ko mɨgɨavɨra itima Rebeka izava oto. A mɨnem uan dɨpɨzim dafagha dɨpam tuasa mozir pamɨn uaghiri. A izima, kɨ a mɨgɨa ghaze, ‘Ai, nɨ dɨpar muziaritam na danɨngigh.’

46 “Ezɨ a zuamɨra mɨner pam dafarimɨn an suiragha izaghirɨgha ghaze, ‘Gumazir ekiam, nɨ dɨpam amɨ. Eghtɨ kɨ dɨpam uaghan a isɨ nɨn kamelbar anɨngam.’ Ezɨ kɨ dɨpam amegha gɨvazɨma, a dɨpam isa nan kamelbagh anɨdi.

47 “Ezɨ kɨ an azara, ‘Nɨ tinan guivim?’

“Ezɨ a ghaze, ‘Kɨ Betuelɨn guivim, Betuel a Nahor ko Milkan otarim.’ Ezɨ kɨ ring an atinim gatɨgha egha daveriaba an agharimning garu.

48 “Egha kɨ tevimning apɨrigha guam aviragha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe, a nan gumazir ekiam Abrahamɨn God. A na inigha iza nan gumazir ekiam Abrahamɨn aveghbuamɨn dɨpenimrama oto. Eghtɨ kɨ guizbangɨra an igiar guivim inightɨ a mangɨ nan gumazir ekiamɨn otarimɨn ikiam. 49 Egha kɨ ian azai, ia bizir aghuitam ko arazir aghuimɨn nan gumazir ekiam damusɨ, egh guizbangɨra deragh na mɨkɨm? Egh ia aghuagh, egh uaghan na mɨkɨmtɨ, kɨ bizitam damusɨ ua nɨghnɨgham.”

50 Ezɨ Laban ko Betuel kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God uabɨ bizir kam gamizɨ, ezɨ e mɨgɨrɨgɨaba puvatɨ. 51 Rebeka iti. Nɨ a inigh egh gua mangɨ. Ikiavɨra Itir God nɨ mɨkemezɨ moghɨn, Rebeka nɨn gumazir ekiamɨn otarimɨn ikɨ.”

52 Ezɨ Abrahamɨn ingangarir gumazim men akam baregha gɨfa, egha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tevimning apɨrigha, aviragha guam nguazim girɨgha an ziam fe. 53 Egha bizir gol ko silvan ingarizir dɨgɨrir igharagha gariba inigha da isa Rebeka ganɨdi. Egha bizir aghuir iveziba bar pɨn kozir avɨriba isa, an tuebam ko amebam ganɨdi.

54 Ezɨ mɨgɨrɨgɨaba gɨvazɨma, Abrahamɨn ingangarir gumazim uan adarazi ko dagheba ko dɨpaba amegha, me akui. Egha mɨzaraghara me dɨkavigha Abrahamɨn ingangarir gumazim kamaghɨn mɨgei, “Ia na amadaghtɨ, kɨ uamategh uan gumazir ekiam bagh mangasa.”

55 Ezɨ Rebekan amebam ko an tuebam kamaghɨn mɨgei, “Nɨ amizir igiam amamangatɨghtɨ a tong e ko aruer 10plan ikegh, gɨn mangɨ.”

56 Ezɨ Abrahamɨn ingangarir gumazim kamaghɨn mɨgei, “Ia nan anogoroghan markɨ. Ikiavɨra Itir God na bagha ingangarim gamizɨ, a deragha otogha gɨfa. Kamaghɨn, ia na amadaghtɨ, kɨ uamategh uan gumazir ekiam bagh mangam.”

57 Ezɨ me ghaze, “E amizir igiamɨn diagh egh an azaragh, an ifongiam gɨfoka.”

58 Egha me Rebekan diazɨ a izima, me an azara, “Nɨ gumazir kam ko mangasa ifonge?”

Ezɨ a ghaze, “Are, kɨ mangam.” 59 Ezɨ me Rebeka ko amizir a ko ikia an garim amadazɨ aning Abrahamɨn ingangarir gumazim, ko izezir darasi, me ko zui.

60 Ezɨ me Rebeka akar bar aghuimɨn a mɨgɨa ghaze:

“En buaramizim,

nɨ gumazamizir bar avɨravɨrimɨn amebamɨn otivam.

Eghtɨ nɨn ovavir boriba uan apaniba abɨnigh,

men nguibaba iniam.”

61 Ezɨ Rebeka uan ingangarir amiziba ko dɨkavigha kamelbagh apiagha Abrahamɨn ingangarir gumazimɨn gɨn zui. Egha me maghɨra zui.

62 Aisak faragha mozir pamɨn boroghɨn iti, mozir par me kamagh dɨborim, “Godɨn Zurara Ikia Nan Garim.” Egha dughiar kam a mozir pam ategha iza Negevɨn danganimɨn iti. 63 Egha guaratɨzir kamɨn a bizibagh nɨghnɨghasa, tuzimɨn arua ghua, kogha kamelbar gari da saghon izi. 64 Ezɨ Rebeka Aisakɨn apigha kamel ategha izaghiri. 65 Egha kamagh Abrahamɨn ingangarir gumazimɨn azara, “Munar gumazitam e bagha izi, a tina?”

Ezɨ ingangarir gumazim ghaze, “Mar nan gumazir ekiam.” Ezɨ Rebeka uan dapanimɨn inim inigha izaghira uan guam avara. 66 Ezɨ ingangarir gumazim bizir an amizibar gun bar Aisak geghari. 67 Ezɨ Aisak Rebeka inigha uan amebam Saran purirpenimɨn ghu, egha Rebekan ti. Egha Aisak Rebeka bar a gifonge. A faragha uan amebamɨn ovevem bagha bar osemegha iti. Ezɨ datɨrɨghɨn an navir averiam uamategha dera.

25

Abrahamɨn ovavir borir igharaziba

1 Ezɨ Abraham amuir dozimɨn iti, an ziam Ketura. 2 Ezɨ amizir kam, Simran, Joksan, Midian, Isbak ko Sua bate. 3 Ezɨ Joksan, a Seba ko Dedanɨn afeziamɨn oto. Ezɨ Dedan, a Asuria, Letusia ko, Leumian ovavir inazimɨn oto. 4 Ezɨ Midianɨn otaribar ziabar kara: Efa, Efer, Hanok, Abida ko Elda. Ka bar Keturan igiavotariba.

5 Ezɨ Abraham uabɨ bar uan biziba isa Aisak ganɨngi. 6 Egha an angamɨra ikiavɨra itir dughiamɨn, a bizir aghuiba isa uan amuir dozimningɨn boribagh anɨngi. Egha me amadazɨ, me an otarim Aisak ategha saghon ghua aruem anadi naghɨn ghue.

Abraham aremezɨ me a mozim gatɨ

7 Dughiar kamɨn Abraham 175plan azeniba iti. 8 A bar ghurigha, uan nguazimɨn ikɨrɨmɨrim bar a gakuegha ovengezɨ, an duam ghua an adarazir duaba ghua itir nguibamɨn me ko iti. 9 Ezɨ an otarimning, Aisak ko Ismael iza Mamren nguibamɨn boroghɨn dagɨar mozir me Makpela arɨzimɨn anefa. Nguazir kam, a Hitian gumazim Soharɨn otarim Efronɨn nguazim. 10  *Abraham faragha Hitian adarazir gumazim dam nguazir otevir kam givese. Nguazir kamɨn Abraham faragha uan amuim Sara mozim gatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn Aisak ko Ismael, Abraham isa nguazir kamran a mozim gatɨ.

11 Ezɨ Abrahamɨn ovevemɨn gɨn, God bar deraghvɨra an otarim Aisak gami. Dughiar kam, Aisak mozirpar mamɨn boroghɨn iti, mozirpar me kamagh dɨborim, “Godɨn Zurara Ikia Nan Garim.”

12 Ezɨ kar Ismaelɨn ovavir boribar ziaba. Ismael a Abrahamɨn otarim, Hagar a bate. Ezɨ Hagar Isipian amizim, a Saran ingangarir amizim.

13 Ismaelɨn otariba, men faragha otozimɨn ghua abuananamɨn ziaba: Ismaelɨn otarir ivariamɨn ziam Nebaiot, ezɨ an gɨrara iriba, Kedar, Atbel, ko Mipsam, 14 ko Misma, Duma, ko Masa, 15 ko Hadat, Tema, Jetur, Nafis, ko Kedema. 16 Kar Ismaelɨn otaribar ziaba. Ezɨ me ziar kabara inigha me itir nguibaba ko nguazir otevir me itibar ziaba dagh arɨki. Eghtɨ gɨn 12plan gumazir kaba, 12plan anababar otivam.

17 Ezɨ Ismael 137plan azeniba ikia egha aremezɨ, an duam ghua an adarazir duaba ghua itir nguibamɨn me ko iti. 18 Ezɨ Ismaelɨn ovavir boriba Havilan nguazim ko Surɨn nguibamɨn tizimɨn itir nguazir otevimɨn apia. Sur a Asirian zuir tuavimɨn iti, Isipɨn boroghɨn. Ezɨ me deragha Abrahamɨn ovavir igharaziba ko deragha apiazir puvatɨgha, me ko apanim gami.*

Aisakɨn eghaghanim

(Sapta 25:19--26:35)

Rebeka Iso ko Jekop bate

19 Kar Abrahamɨn otarim Aisakɨn eghaghanim. 20 Ezɨ Aisak 40plan azeniba ikia egha Rebekan iti. Ezɨ Rebeka a Betuelɨn guivim, Betuel a Mesopotemian amadaghan Aramian adarazir gumazir mam. Rebeka ana Aramian adarazir gumazim Labanɨn buaramizim.

21 Ezɨ Aisakɨn amuim boriba puvatɨ, ezɨ Aisak Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, nɨ na baregh nan amuimɨn akuraghtɨ a boritam iniam. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Aisakɨn mɨgɨrɨgɨam baraghizɨ, Rebeka navim adai. 22 Ezɨ otarir fufuzimning Rebekan navir averiamɨn ikia uaning adosi. Ezɨ Rebeka ghaze, “Tizim baghavɨra bizir kam na bato?” A bizir kamɨn mɨngarim gɨfoghasa, egha Ikiavɨra Itir God ko mɨgei.

23  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Rebeka mɨgɨa ghaze, “Kantrin pumuningɨn gumazamiziba nɨn navimɨn aven ti. Ezɨ otarir nɨ otamin kamning, aning uaning batogh mangɨ tavɨn gavgavim tav gafiragham. Eghtɨ otarir faragha irɨzim, otarir gɨn irɨzimɨn ingangarir gumazimɨn mɨn ikiam.”

24 Ezɨ dughiar Rebeka otamim otozɨ, ana otarir fufuzimning bate. 25 Ezɨ faragha irɨzimɨn mɨkarzim aghevegha arɨzɨvatari. Ezɨ me ziam, “Iso,” a gatɨ.† 26 Ezɨ Ison amebam a batir dughiamɨn an dozim an dagarir gɨnkevimɨn suiragha azenan ize. Kamaghɨn amizɨ me ziam, “Jekop,” a gatɨ.‡ Dughiar kam Aisak 60plan azeniba itima aningɨn amebam aning bate.

Iso otarir ivariamɨn mɨn itir danganim ataki

27 Egha otarir kamning ekevegha Iso asɨziba burir fofozir ekiam iti. Egha ruaribar aruasa bar ifonge. Ezɨ Jekop gumazir nɨmɨra itim, egha nguibamra ti. 28 Ezɨ Iso asɨzibav sogha da inigha iza Aisak ganɨdima an ada apava, bar Iso gifonge. Ezɨ Rebeka Jekop gifonge.

29 Ezɨ dughiar mamɨn Jekop nguezibar dɨparsɨzim isai. Ezɨ Iso ruarimɨn ikegha ngun izi. 30 Egha mɨtiriam puv ana aghezɨma a kamagh Jekop mɨgei, “Mɨtiriam puv nan azi. Nɨ dɨparsɨzir aghevir nɨ isamizir matam na danɨngigh.” Kamaghɨn me gɨn “Iso,” ziar igharazim, “Idom,” a gatɨ.§

31 Ezɨ Jekop an akam ikaragha ghaze, “Nɨ faragh nɨ otarir ivariamɨn mɨn itir danganir kam, na danɨngightɨ, kɨ gɨn dɨparsɨzir kam nɨ danɨngam.”

32 Ezɨ Iso ghaze, “A dera. Kɨ ovengamin dughiam roghɨra ize, ezɨ kɨ otarir ivariamɨn itir danganim a manmaghɨn nan akurvagham?”

33  *Ezɨ Jekop ghaze, “Nɨ faragh Godɨn akakagh guizbangɨra na mɨkɨm suam, nɨ uan danganim na danɨngam.” Ezɨ Iso guizbangɨra mɨgɨa, egha uan danganir an otarir ivariamɨn itim isa Jekop ganɨngi. 34 Ezɨ Jekop bret ko nguezibar dɨparsɨzir a isamizim isa a ganɨngi. Ezɨ Iso anemegha gɨvagha pura dɨkavigha ghu.

Ezɨ arazir kam kamagh an aka, an otarir ivariamɨn itir danganim pura bizimɨn mɨn oto.

26

Aisak Gerarɨn nguibamɨn iti

1 Ezɨ dughiar kamɨn Kenanɨn nguazimɨn mɨtiriar ekiam otozɨ dagheba bar otefe, ezɨ mɨtiriar kam mɨtiriar faragha Abrahamɨn dughiamɨn otozim ko magh ghu. Ezɨ Aisak dɨkavigha Gerarɨn atrivim Abimelek bagha ghu, a Gerarɨn nguibar ekiamɨn ikia Filistiabar atrivimɨn iti. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Aisak batogha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ Isipɨn mangan markɨ. Nɨ kaghɨra ikɨtɨ, kɨ danganir nɨ ikiamimɨn gun nɨ mɨkɨmam. 3  *Nɨ nguazir kam pura guraghav itir gumazimɨn mɨn a daperaghtɨ, kɨ nɨ ko ikɨ egh deragh nɨ damuam. Egh kɨ nguazir kaba bar nɨ ko nɨn ovavir boribar anɨngam, eghtɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavir kɨ nɨn afeziam Abraham koma amizim, a guizbangɨn otivam. 4 Egh kɨ nɨn ovavir boribar amightɨ, me bar avɨrasemegh men avɨrim mɨkovezibar mɨn ganam. Eghtɨ kɨ nguazir kaba bar me danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, nɨn ovavir boriba bangɨn kɨ nguazir kamɨn itir nguibabar gumazamiziba bar deravɨra me damuam. 5 Guizbangɨra, Abraham nan akam baregha, uaghan nan Akar Gavgaviba ko arazir kɨ ifongeziba ko nan Arazir a ganɨngizir maba sara gɨn ghuzir bizir kam bagh, kɨ deravɨra me damuam.” 6 Ezɨ Aisak Gerarɨn nguibamɨn ti.

7  *Ezɨ nguibar kamɨn gumaziba an amuim bagha an azai, ezɨ a ghaze, “Kar nan amizim.” An atiatigha, kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, “Kar nan amuim.” An nɨghnɨzim kamaghɨn iti, “Rebekan ganganiba bar derazɨ, gumazir kaba a inisɨ nɨghnɨgh, egh a bagh na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

8 Egha Aisak mong dughiar ruarimɨn ike, ezɨ dughiar mamɨn Abimelek, Filistiabar atrivim uan dɨpenimɨn winduan gari, Aisak uan amuim Rebeka gifongegha a muigha a ko ikararai. 9 Ezɨ Abimelek Aisakɨn diagha a mɨgɨa ghaze, “Kar ti nɨn amuim! Ezɨ nɨ manmaghsuavɨra ghaze, ‘Kar nan amizim?’ ”

Ezɨ Aisak a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨghnɨzir kam iti, kɨ suam, a nan amuim, eghtɨ gumaziba a bagh na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

10 Ezɨ Abimelek ua ghaze, “Nɨ arazir manamrama e gami? En gumazitam nɨn amuim ko akuizɨ, e osɨmtɨzir ekiamɨn ikeghai! Guizbangɨra an a ko dakuightɨ, osɨmtɨzir kamɨn mɨngarim a nɨn ikiam.”

11 Egha gɨn Abimelek akar gavgavim gumazamizibav gɨa ghaze, “Gumazitam gumazir kam o an amuim arazir kuratamɨn a damigh, egh ovengam.”

12 Ezɨ Aisak azenir ekiamɨn ingarigha dagheba opari. Ezɨ Ikiavɨra Itir God an akuragha deragha a gami. Kamaghɨn an azenimɨn dagheba bar avɨraseme. 13 A bizir avɨrim ikia egha gumazir ekiam gava. 14 A sipsipba, bulmakauba ko ingangarir gumazir avɨriba iti, ezɨ Filistiaba naviba an ikufi. 15 Egha me nguaziba inigha Abrahamɨn ingangarir gumaziba fomɨra kuizir mozir paba apeme.

16 Ezɨ gɨn Abimelek Aisak mɨgɨa ghaze, “Nɨ en kantri ategh mangɨ. Nɨ datɨrɨghɨn gavgavir ekiam iti, ezɨ e nɨn apengan iti.” 17 Kamaghɨn amizɨ, Aisak nguibar kam ategha ghua Gerarɨn danganir zarimɨn apera. 18 Abraham faragha mozir paba danganir kamɨn dagh kui. Ezɨ an aremezɨ dughiamɨn gɨn Filistian gumaziba mozir par kaba apeme. Ezɨ datɨrɨghɨn Aisak mozir par kaba uam adagh kuigha, ziar an afeziam faragha dagh anɨngiziba ua dagh arɨki.

19 Ezɨ dughiar mamɨn Aisakɨn ingangarir gumaziba, danganir zarir kamɨn mozir par mam gɨkuizɨ dɨpar aghuim oto. 20 Ezɨ Gerarɨn bulmakaubar garir gumaziba, Aisakɨn bulmakaubar garir gumaziba adogha ghaze, “Kar en mozir pam.”

Ezɨ Aisak nɨghnɨgha ghaze, gumazir kaba a ko uari adoghodoke, kamaghɨn a mozir par kam dɨbora ghaze, “Uari Adoghodosi.” 21 Ezɨ Aisakɨn ingangarir gumaziba mozir par igharazim gɨkui, ezɨ me mozir par kam bagha uaghan uari adosi. Ezɨ Aisak mozir par kam ziam, “Apanim gamir arazim,” a gatɨ.

22 Egha gɨn Aisak danganir kam ategha egha mozir par igharazim gɨkui. Ezɨ dughiar kamɨn gumaziba uam a bagha uari adozir puvatɨ. Ezɨ Aisak ghaze, “Ikiavɨra Itir God deragha e gami, eghtɨ e datɨrɨghɨn nguazir kamɨn deragh daperagh egh bizir avɨriba kagh ikiam.” Egha a mozir pam ziar kam a gatɨ, “Dabirabim derazir danganim.”

23 Egha gɨn Aisak nguibar kam ategha ghua Berseban nguibamɨn oto. 24 Ezɨ dɨmagarir kamɨn Ikiavɨra Itir God a batogha ghaze, “Kɨ nɨn afeziam Abrahamɨn God. Kɨ nɨ ko iti, kamaghɨn nɨ atiatingan markɨ. Kɨ uan ingangarir gumazim Abraham, bar a gifonge, kamaghɨn kɨ deragh nɨ damu, egh nɨn ovavir boribar amutɨ me bar avɨrasemegham.”

25 Ezɨ Aisak ofa gamir dakozim, danganir kamɨn an ingarigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Egha gɨn a danganir kamɨn uan purirpenibar nguibam aghuizɨ an ingangarir gumaziba mozir par mam gɨkui.

Aisak ko Abimelek
uaning ko akam akɨri

26  *Ezɨ dughiar kam Abimelek Gerarɨn nguibam ategha Aisak bagha ize. Ezɨ Ahusat, a gumazir nɨghnɨziba Abimelek ganɨdim, ko Fikol Abimelekɨn mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim, aning a ko ize. 27 Ezɨ Aisak men azara, “Ia manmaghsua na bagha izi? Ia fomɨra nan atarigha uan nguazimɨn na batoke?”

28 Ezɨ me a ikaragha ghaze, “E datɨrɨghɨn kamagh fogha gɨfa, Ikiavɨra Itir God nɨ ko ti. Egha en ifongiam, e bar moghɨra pɨn akagh guizbangɨra mɨkɨm egh akam akɨram. Eghtɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavir kamɨn aven mɨgɨrɨgɨar kam ikiam, 29 nɨ pazɨ e damuan markɨ. Nɨ fo, e fomɨra arazir kuratam nɨ gamizir puvatɨ. E arazir aghuibara nɨ gami. Nɨ en nguazim ataghɨrazir dughiam, e nɨn amamangatɨzɨ, nɨ navir amɨrizim sara ghu. E datɨrɨghɨn gari, Ikiavɨra Itir God bar deravɨra nɨ gami.”

30 Ezɨ Aisak me bagha isar ekiam gamizɨ, me dagheba apa egha dɨpaba api. 31 Egha amɨmzaraghan me dɨkavigha akar gavgavim akɨra ghaze, men dabirabim Aisak ko deragham. Ezɨ Aisak ghaze, “Ia navir amɨrizim sara mangɨ.” Ezɨ me anetegha zui.

32 Ezɨ dughiar kamra Aisakɨn ingangarir gumaziba iza kamaghɨn a mɨgei, “E mozir par mam gɨkuizɨ dɨpam a gizɨvagha gɨfa.”

33 Ezɨ Aisak mozir par kam ziam, “Siba,” a gatɨ. Egha iza datɨrɨghɨn me nguibar kam Berseba a garɨsi.

Ison amuibar ziaba

34 Ezɨ Iso 40plan azeniba ikia Juditɨn iti. An afeziam, Beri, a Hitian gumazir mam. Egha Iso uaghan Basematɨn iti. An afeziam Elon, a Hitian gumazir mam. 35 Ezɨ amizir kamning amir araziba, Rebeka ko Aisak gamizɨ, aningɨn navimning ikuvigha bar oseme.

Jekopɨn eghaghanim

27

(Sapta 27--35)

Jekop uan afeziam gifaragha Ison bizir aghuiba ini

1 Ezɨ dughiar kamɨn Aisak ghurigha an damaziba ikufi. Ezɨ a uan otarir ekiam Ison diazɨ a izima an a mɨgɨa ghaze, “Nan otarim.”

Ezɨ Iso a ikaragha ghaze, “Kɨ kati.”

2 Ezɨ Aisak ghaze, “Nɨ nan gan, kɨ bar ghurigha ovengamin dughiam bar roghɨra ize. 3 Kamaghɨn nɨ uan asɨziba burir barir pim ko bariba inigh ruarimɨn mangɨ, egh na bagh asɨzitam batogh a mɨsokegh. 4 Egh na bagh asɨzim isamigh dagher aghuir kɨ ifongezim inigh na bagh izɨ. Eghtɨ kɨ anemegh deravɨra nɨ damigh egh gɨn ovengam.”

5 Ezɨ dughiar kamɨn Aisak Iso mɨgeima Rebeka oraki. Ezɨ Iso asɨzibar amuasa ghuzɨ, 6 Rebeka kamagh Jekop mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨrama orazi, nɨn afeziam kamagh Iso mɨgei, 7 nɨ na bagh asɨzitam inigh izɨ na bagh a isamigh. Eghtɨ kɨ aneremeghɨva, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn deragh nɨ damighvɨrama, egh gɨn ovengam.”

8 Egha Rebeka maghɨra kamaghɨn mɨgei, “Nan otarim, nɨ na baregh egh bizir kɨ nɨ mɨkɨmamim na damu. 9 Nɨ mangɨ memen igiar pumuning inigh izɨ, eghtɨ kɨ aning isamighɨva nɨn afeziam bar ifongezɨ moghɨn a bagh dagher aghuiba isamam. 10 Eghtɨ nɨ a inigh uan afeziam bagh mangɨtɨ an anemam, egh deragh nɨ damighvɨrama, gɨn ovengam.”

11 Ezɨ Jekop kamagh uan amebam mɨgei, “Nɨ kamagh fo Iso a gumazir arɨzɨvatarim, ezɨ nan mɨkarzim arɨzɨvatarizir pu. 12 Nan afeziam nan suighsuigh egh fogham, kɨ a gifari, egh a deravɨra na damuan fɨrɨn, a ua na gasɨghasigham.”

13 Ezɨ an amebam ghaze, “Nan otarim, nɨ, kɨ nɨ mɨgei moghɨn damu. Egh mangɨ na bagh memening inigh. Bizir nɨ gasɨghasɨghamba, da nɨ giran kogham, da na giram, nɨ puvatɨ.”

14 Ezɨ a ghua aning inigha egha iza uan amebam ganɨngi, ezɨ Rebeka an afeziam damasa bar ifongezɨ moghɨrama a dagheba isai. 15 Rebekan otarir ekiam Iso, a faragha uan korotiar aghuiba isa amebamɨn purirpenim gatɨzɨ da iti. Ezɨ datɨrɨghɨn Rebeka da inigha uan otarir dozim Jekop gaghui. 16 Egha a memen igiabar arɨziba an agharibagh arigha, an tuemɨn danganir arɨziba puvatɨzibagh aghui. 17 Egha Rebeka dagher isɨngtɨzir kaba ko bretɨn tueziba isa Jekop ganɨngi.

18 Ezɨ Jekop uan afeziam bagha ghuava an dɨa ghaze, “Afeziam!”

Ezɨ an a ikaragha ghaze, “Nɨ otarim manam, Iso o Jekop?”

19 Jekop a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn otarir ivariam Iso. Kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨrama amigha gɨfa. Ezɨ nɨ dɨkavigh kɨ nɨ bagha inigha izezir asɨzim amegh egh deragh na damu.”

20 Ezɨ Aisak ghaze, “Nan otarim, nɨ manmaghɨra zuamɨra asɨzir kam bato?”

Ezɨ Jekop ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nɨn God nan akurazɨ kɨ a bato.”

21 Ezɨ Aisak a mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan boroghɨn izɨtɨ, kɨ nɨn suighsuigh foka, nɨ guizbangɨra Iso, o puvatɨ?”

22 Ezɨ Jekop sɨvagha uan afeziamɨn boroghɨn ghu, ezɨ an an suigha ghaze, “Nɨn tiarim a Jekopɨn tiarimɨn mɨrara mɨgei, ezɨ nɨn aghariba kɨ dar suigha dar barazi, da mati Ison aghariba.”

23 Ezɨ an aghariba Ison agharibar mɨn arɨzɨvatari, ezɨ Aisak kamaghɨn fozir pu, kar Jekop. Kamaghɨn amizɨ a deragha a damuasa, 24 egha uam an azara, “Nɨ guizbangɨra Iso, o puvatɨ?”

Ezɨ Jekop a ikaragha ghaze, “Are, kɨrara.”

25 Ezɨ Aisak ghaze, “Nɨ na bagh asɨzitaba inigh izɨ. Kɨ damegh gɨvagh egh arazir aghuimɨn nɨ damuam.”

Ezɨ Jekop asɨziba a ganigha egha wainɨn dɨpar maba sarama a ganɨngizɨ an api.

26 Ezɨ an afeziam a mɨgɨa ghaze, “Nan otarim, nɨ nan boroghɨn izɨ nan toregh.”

27  *Ezɨ an an torima Aisak an korotiabar mughuriam baregha deravɨrama a gami. Egha ghaze:

“Aia, nan otarimɨn mughuriam

mati dagher azenimɨn mughuriam!

Azenir kam deraghasa

Ikiavɨra Itir God deraghavɨram a gami.

28 Kɨ Godɨn azai, a dɨmagaribar ghuariabar dɨpabar amutɨ

da izighirɨ nɨn azenibagh izɨtɨ da aghung dagher avɨriba ikɨ.

Kɨ an azai, a wit ko wainɨn avɨriba nɨ danɨng.

29  *Kɨ kamaghɨn Godɨn azai, nguazimɨn itir gumazamiziba

nɨn ingangarir gumazibar mɨn ikiam,

eghtɨ kantrin mabar gumazamiziba nɨn apengan ikiam.

Eghtɨ nɨ uan aveghbuaba me gativagh men ganam.

Eghtɨ nɨn amebamɨn ovavir boriba nɨn apengan ikiam.

Eghtɨ gumazir paza nɨ damuasa Godɨn azangsɨziba,

kɨ kamaghɨn Godɨn azai, eghtɨ a me gasɨghasigham.

Eghtɨ gumazir deragh nɨ damusɨ nɨ bagha Godɨn azangsɨziba,

kɨ kamaghɨn Godɨn azai, a uaghan deraghvɨram me damuam.”

30 Ezɨ Aisak deragha Jekop gamizɨ, a zuima, dughiar kamra an avebam Iso asɨzibagh amigha uamategha izi. 31 Egha a uaghan dagher isɨngtɨzir mabagh amigha uan afeziam bagha da inigha izi. Egha ghaze, “Afeziam, nɨ dɨkavigh daperagh asɨzir kɨ nɨ bagha inigha izir katabar ameghɨva, deraghvɨra na damu.”

32 Ezɨ Aisak an azara, “Nɨ tina?” Ezɨ a ghaze, “Kɨ nɨn otarir ivariam Iso.”

33 Ezɨ Aisak dɨgavir kuram gamigha an mɨkarzim nɨgha, an azara, “Ezɨ kar ti tinara faragha asɨzir mam mɨsuegha na bagha a inigha ize? Ezɨ kɨ anemegha gɨvazɨ nɨ oto. Ezɨ kɨ deragha a gamigha gɨfa, eghtɨ da a ko ikɨ mamaghɨra ikiam!”

34 Ezɨ Iso kamaghɨn oregha, a bar puvɨram azia ghaze, “Afeziam, uaghan deragh na damigh!”

35 Ezɨ Aisak a ikaragha ghaze, “Nɨn dozim iza na gifarazɨ kɨ deraghavɨram a gami.”

36  *Ezɨ Iso ghaze, “A faragha na gifaragha, datɨrɨghɨn ua na gifara. Ezɨ an ziam Jekop.* Ziar kam Jekop an amir arazibar mɨrara ghu. A faragha kɨ otarir ivariamɨn mɨn itir danganim na dama a ini, egha datɨrɨghɨn nɨ gifarazɨ nɨ deragha a gami. Ezɨ Afeziam, manmaghɨn ami, nɨ deraghvɨra na damuamin bizitam ua ikɨtɨ, nɨ a inigh na danɨngigh?”

37 Ezɨ Aisak a ikaragha ghaze, “A nɨ gativaghamin gavgavim kɨ a ganigha gɨfa, egha kɨ ghaze, nɨn adarazi bar an ingangarir gumazibar ikiam. Egha kɨ witɨn avɨriba ko wainɨn avɨriba a ganigha gɨfa. Ezɨ nan otarim, kɨ datɨrɨghɨn nɨ bagh damuamin biziba bar puvatɨ.”

38  *Ezɨ Iso uan afeziam mɨgɨavɨra ikia ghaze, “Nɨ ti bizir aghuir vamɨra iti? Nɨ God ko mɨkɨmtɨ, a uaghan deragh na damigh.” A kamagh mɨgɨa egha bar puvɨrama azi.

39  *Ezɨ Aisak a mɨgɨa ghaze:

“Nɨn nguibam,

nguazir dagher aghuiba itibar saghon ikiam.

Eghtɨ dɨmagaribar ghuariar dɨpaba

nɨn azenibagh iran kogham.†

40  *Egh nɨ uan mɨdorozir sabamɨn amodoghɨn mɨsogh daghebar amɨ,

egh dabirabir aghuim buriam.

Egh nɨ uan dozimɨn apebamɨn ikiam.

Egh gɨn nɨ uabɨ abigh egh an apengan ikian kogham.”

41 Iso fo, Jekop ifarazɨ, Aisak deragha a gami. Ezɨ bizir kamɨn Iso osemegha Jekopɨn apanimɨn iti. Egha nɨmɨra ghaze, “Nan afeziam ovengamin dughiam roghɨra izi. An oveghtɨ e anefaghɨva, an ikegh gɨvaghɨva, kɨ Jekop mɨsueghtɨ an aremegham.”

42 Ezɨ Rebeka Ison mɨgɨrɨgɨar kam baregha, Jekop bagha akam amadagha ghaze, “Nɨ orakigh, nɨn avebam Iso bar nɨn osemegha ikarvagham tuavim buria, nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghasa nɨghnɨsi. 43 Kamagh amizɨ, nan otarim, nɨ kɨ nɨ mɨgei moghɨra nɨ bizibar amu. Nɨ zuamɨra dɨkavigh nan tuebam Labanɨn bighan Haranɨn nguibamɨn mangɨ, 44 egh a ko ikɨ mangɨtɨ nɨn avebamɨn navim mar amɨragh. 45 Eghtɨ a nɨ a gamizir bizir kam gɨn amadaka. Eghtɨ gɨn kɨ gumazitam amadaghtɨ a nɨ bagh izɨ ua nɨ inigh izam. Guizbangɨra, nan otarimning dughiar vamɨran ovengan kɨ aghua.”

Aisak Laban bagh mangasa Jekop amada

46 Ezɨ Rebeka Aisak mɨgɨa ghaze, “Kɨ Hitian amizir Ison itir kamningɨn aghua. Egh kɨ ti oveghtɨ Jekop uaghan Hitian amizir roghɨra itir katamɨn ikɨtɨ deragham.”

28

1 Ezɨ Aisak Jekopɨn diagha ghaze, “God nɨ ko mangɨ deragh nɨ damu.”

Egha Aisak akar gavgavim a ganɨga ghaze, “Nɨ Kenanian amizitamɨn ikian kogham. 2 Nɨ datɨrɨghɨra dɨkavigh Mesopotemian nguazimɨn mangɨ, kar nɨn amebamɨn afeziam Betuelɨn nguibam. Egh uan amebamɨn tuebam Labanɨn guivitamɨn ikɨ. 3 Eghtɨ Gavgaviba Bar Itir God deraghvɨra nɨ damu, egh borir avɨriba nɨ danɨngtɨ, nɨ kantrin avɨribar gumazamizibar inazir afeziamɨn otogham. 4  *Eghtɨ God deravɨra nɨ ko nɨn ovavir boribar amu, mati a faragha Abraham gamizɨ mokɨn. Nɨ fo, nguazir nɨ aperaghav itir kam, nɨ mati nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn an ikia an apera. Nguazir kam God fomɨra Abraham ganɨngi. Egh God uabɨ gɨn a isɨ nɨ danightɨ, nɨ a iniam.”

5 Egha Aisak kamagh mɨgɨa, Jekop amadazɨma a Laban bagha Mesopotemian ghu. Laban an Aramian gumazim, a Betuelɨn otarim. Ezɨ Laban Rebekan tuebam, Rebeka a Iso ko Jekopɨn amebam.

Iso uam amuir igharazir mam iti

6 Ezɨ Iso kamaghɨn fo, Aisak Jekop deravɨrama a gamigha egha anemadazɨma a Mesopotemian amizitamɨn ikiasa zui. A uaghan kamagh oraki, Aisak deravɨrama a gamua a mɨgɨa ghaze, a Kenanian amizitamɨn ikian kogham. 7 Egha a uaghan kamaghɨn fo, Jekop uan afeziam ko amebamɨn akaba baregha dar gɨn ghua Mesopotemian ghu. 8 Egha Iso uaghan kamaghɨn fo, an afeziam Kenanian amizibar gari, me bar an damazimɨn derazir puvatɨ. 9 Ezɨ Iso, Abrahamɨn otarim Ismael bagha ghua an guivim Mahalat inigha an iti. Ezɨ Mahalat ana Nebaiotɨn buaramizim, egha a Ison amuir mɨkezimɨn oto.

Jekop irebamɨn gari

10 Ezɨ dughiar kamɨn Jekop Berseban nguibam ategha egha Haranɨn nguibamɨn zui. 11 A zuima amɨnim pɨrizɨma a danganir mam gakui. Egha dagɨar mam inigha uan dapanimɨn aghoroghava akui. 12  *Egha an akua irebamɨn adidiar mamɨn gari. An otevir mam nguazimɨn itima an otevir mam overiamɨn iti. Ezɨ Godɨn enselba an ghuavanaga izaghiri. 13  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God an boroghɨn tughav iti. Egha a kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn inazir afeziam Abraham ko Aisakɨn God. Kɨ nguazir nɨ irɨghav itir kam nɨ ko nɨn ovavir boribar anɨngam. 14  *Eghtɨ nɨn ovavir boriba nguazir mɨnemniabar mɨn bar avɨrasemegham. Egh men nguazir, aruem anadi naghɨn ko, aruem uaghiri naghɨn ko, not ko, sautɨn itiba, me bar adagh isɨvagham. Eghtɨ nɨ ko nɨn ovavir boriba bangɨn, kɨ nguazimɨn itir kantribar gumazamiziba, bar deraghvɨra me damuam. 15 Nɨ oragh, kɨ nɨ ko ikiam, eghtɨ nɨ managh mangam, kɨ nɨ geghuv, egh ua nɨ inigh nguazir kamɨn izam. Kɨ nɨ ateghan kogham, egh mangɨ bizir kɨ nɨ mɨkemeziba kɨ bar dar amigham.”

16 Ezɨ Jekop osegha dɨkavigha ghaze, “Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God danganir kamɨn iti, ezɨ kɨ bizir kam gɨfozir puvatɨ!”

17 Egha an atiatigha ghaze, “Kɨ danganir kam bar an atiatingi. Kar Godɨn Dɨpenim. Kar Godɨn Nguibamɨn tiar akam!”

18 Egha a bar mɨzaraghara dɨkavigha dagɨar a dapanimɨn aghorogha akuizim inigha anesara. Eghtɨ an ababanimɨn mɨn ikɨtɨ, gɨn a zurara an gan egh inɨrɨgham. Egha olivɨn borem a gingegha a isa God ganɨngi. 19 Egha danganir kam ziam, “Betel,” a gatɨ.* (Me faragha danganir kamɨn itir nguibam dɨborogha ghaze, Lus.)

20 Ezɨ Jekop bar guizbangɨra mɨgɨa, God ko akar gavgavim akɨra ghaze, “Nɨ na ko ikɨ egh tuavir ruarir kɨ mangamin kamɨn na geghuv, egh dagheba ko korotiaba na danɨng, 21 egh nɨ deragh na geghuvtɨ kɨ uamategh uan afeziamɨn nguibamɨn mangɨ deragh otogham, eghtɨ nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ guizbangɨra nan God. 22 Eghtɨ danganir kɨ dagɨam asarazir kam, a danganir e Godɨn ziam famin dɨpenimɨn mɨn ikiam, eghtɨ bizir kɨ itiba bar, kɨ 10plan akuabar da abigh egh 10ɨn vamɨra isɨ nɨ danɨngam.”

29

Jekop Labanɨn nguibamɨn oto

1 Ezɨ Jekop ghuavɨra ikia ghua aruem anadi naghɨn itir gumazamizibar nguazimɨn oto. 2 Egha a tugha pura tintinibar gara ghua gari, sipsipɨn okoruar 3pla mozir par mamɨn mɨriamɨn ireghav iti. Ezɨ mozir par kam, sipsipɨn kaba anepi. Ezɨ dagɨar baravir mam mozir par kamɨn akam dukuaghav iti. 3 Eghtɨ sipsipba bar mozir par kamɨn izeghtɨ, dar garir gumaziba dagɨar kam poegh dɨpam me danigh gɨvagh, dagɨam uam a puegh izɨ uam a dukuagham.

4 Ezɨ Jekop sipsipbar garir gumazibar azara, “Namakaba, ia nguibar manamɨn gumaziba?”

Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “E Haranɨn nguibamɨn gumaziba.”

5 Ezɨ a men azara, “Nahorɨn igiar borim, an ziam Laban, ia a gɨfo?”

Ezɨ me ghaze, “Are, e a gɨfo.”

6 Ezɨ a men azara, “A deragha iti?”

Ezɨ me ghaze, “A deragha iti. Nɨ gan, an guivim Resel uan sipsipba ko izi.”

7 Ezɨ Jekop ghaze, “Aruer ekiam ikiavɨra iti, ezɨ sipsipba inigh aven mangamin dughiam tɨgharɨ. Kamaghɨn ti deragham? Ia sipsipba dɨpam dar anigh egh da amadaghtɨ da mangɨ ua grazibar amɨ.”

8 Ezɨ me ghaze, “E kamaghɨn damuan kogham, e ikɨ sipsipɨn okoruaba bagh mɨzuamtɨ da bar izeghtɨ, e dagɨam poeghtɨ, mozir pamɨn akam kuighirɨghtɨ, e dɨpam sipsipbar anɨngam.”

9 Ezɨ Jekop me ko mɨgɨavɨra itima, Resel uan afeziamɨn sipsipba ko izava oto. Resel, a sipsipbagh eghuvir amizim. 10 Ezɨ Jekop Reselɨn gari. An an amebamɨn tuebamɨn guivim, egha a Labanɨn sipsipbar ganigha, mozir pamɨn ghugha dagɨam poegha mozir pamɨn akam kui. Egha dɨpam uan amebamɨn tuebamɨn sipsipbagh anɨdi. 11 Egha Jekop Reselɨn toregha, maghɨram azi. 12 Egha a mɨgɨa ghaze, “Kɨ nɨn afeziamɨn buaramizim Rebekan otarim.” Ezɨ Resel uan afeziam bagha ivegha ghua bizir kabar gun a mɨkeme.

13 Ezɨ Laban orazi an buaramizimɨn otarim Jekop izima, a ivegha ghua a muigha, an toregha a inigha dɨpenimɨn ghu. Ezɨ Jekop bizir otiviziba bar dar gun Laban mɨkeme.

14 Ezɨ Laban ghaze, “Bar guizbangɨra, ga anabar vamɨra.” Ezɨ Jekop a ko iakɨnir vamɨran bar an ike.

Jekop Labanɨn
ingangarir gumazimɨn iti

15 Ezɨ Laban Jekop mɨgɨa ghaze, “Nɨ guizbangɨra nan adarazir mav, ezɨ nɨ pura nan ingaran kɨ aghua. Nɨ manmaghɨn dagɨabagh ifonge?”

16 Laban guivir pumuning iti, guivir ekiamɨn ziam Lea, ezɨ dozimɨn ziam Resel. 17 Lea damazir aghuiba iti,* ezɨ Resel Lea gafiragha an ganganiba bar dera. 18 Ezɨ Jekop Resel bar a gifuegha ghaze, “Kɨ 7plan azenibar nɨn ingarightɨ, nɨ Resel na danightɨ kɨ an ikiam.”

19 Ezɨ Laban ghaze, “Kamaghɨn deragham, kɨ a isɨ nɨ danɨngam eghtɨ gumazir igharazitam a inian kogham. Eghtɨ nɨ na ko ikiam.”

20 Ezɨ Jekop Resel iniasa 7plan azenibar ingari. A Resel bar a gifonge, kamaghɨn amizɨ, a 7plan azenir kabagh nɨghnɨzi da pura bizim.

21 Ezɨ 7plan azenir kaba gɨvazɨma Jekop kamagh Laban mɨgei, “Dughiam oto, nɨ uan guivim na danightɨ kɨ an ikiam.”

22 Ezɨ Laban amuir ikɨzimɨn isar ekiam gamigha, gumazamizir avɨribar diazɨ me ize. 23 Ezɨ dɨmagarir kamɨn, Laban Lea inigha Reselɨn danganim isa, Jekop bagha ghuzɨ, a dɨmangan poroghamiba uari koma akua amir arazimɨn a gami. 24 Ezɨ Laban ingangarir amizir mam an ziam, Silpa isa Lea ganɨngi.

25 Ezɨ amɨnim dutuzɨ, Jekop a koma akuir amizir kamɨn gari, a Resel puvatɨ, kar Lea. Ezɨ a ghua Laban mɨgɨa ghaze, “Nɨ manmaghsua kamagh na gami? Kɨ Resel iniasa nɨn ingari. Ezɨ nɨ manmaghsua na gifara?”

26 Ezɨ Laban ghaze, “En arazim kamaghɨn iti, guivir ekiam faragh pamɨn ikɨtɨ, gɨn guivir dozim pamɨn ikiam. 27 Nɨ orarkɨtɨ amuir ikɨzimɨn isamɨn wigh mangɨ gɨvaghtɨ, kɨ Resel uaghan nɨ danɨngam. Eghtɨ nɨ 7plan azenir igharazibar ua ingarigham.”

28 Ezɨ Jekop an akam gifuegha, amuimɨn ikɨzir isamɨn dughiam ghua gɨvazɨ, Laban uan guivim Resel isa a ganɨngizɨ an an amuimɨn oto. 29 Egha Laban uan ingangarir amizir igharazir mam Bilha, isa uan guivim Resel ganɨngi. 30 Ezɨ Jekop Resel koma akua, egha bar moghɨrama a gifonge, egha mong deragha Lea gifongezir puvatɨ. Egha Jekop, Laban ko 7plan azenir igharazibar ua ingari.

Jekopɨn boribar ziaba

31 Ezɨ Ikiavɨra Itir God gari, Jekop deragha Lea gifongezir puvatɨ. Ezɨ a Lean akurazɨma a navim adai, ezɨ Resel navim adair puvatɨ. 32 Ezɨ Lea navim asegha otarir mam bate. Egha a ghaze, “Ikiavɨra Itir God nan osɨmtɨzim gɨfogha gɨfa, ezɨ datɨrɨghɨn nan pam na gifuegham.” Egha otarim ziam “Ruben,” a gatɨ.†

33 Egha gɨn a ua navim asegha otarir igharazim bate. Egha ghaze, “Ikiavɨra Itir God orasi, Jekop deragha na gifongezir pu, kamaghɨn, an otarir igharazim na ganɨngi.” Egha otarim ziam “Simeon,” a gatɨ.‡

34 Egha Lea ua navim asegha otarir mam bate. Egha ghaze, “Kɨ uan pam bagha otarir 3pla bategha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, a datɨrɨghɨn bar moghɨra na gifuegh, na ko porogh egh zurara na ko ikiam.” Egha otarir kam ziam, “Livai,” a gatɨ.§

35 Egha Lea ua navim asegha otarir igharazir mam uam a bate. Egha ghaze, “Kɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.” Egha Lea otarim ziam, “Juda,” a gatɨ.** Egha Lea dughiar kamɨn ua boritam batir puvatɨ.

30

1 Ezɨ Resel uabɨn gari, a boriba batir puvatɨ, egha uan avenamebamɨn gari a boriba batima, an navim ikufi. Ezɨ a Jekop mɨgɨa ghaze, “Nɨ boriba na danɨng. Puvatɨghtɨ, kɨ aremegham.”

2 Ezɨ Jekop Reselɨn atara ghaze, “God uabɨ nɨ navim asangan nɨn anogoroghezɨ, nɨ boriba isir puvatɨ. Kɨ Godɨn danganim inigh boriba nɨ danɨngan kogham.”

3 Ezɨ Resel ghaze, “Nan ingangarir amizim Bilha kara. Nɨ a ko dakuightɨ a boritam na bagh a inika. Eghtɨ tuavir kamɨn kɨ an apengan boribar amebamɨn ikiam.”

4 Egha Resel ingangarir amizim Bilha, inigha uan pam Jekop, an amuimɨn mɨn a ganɨngizɨ, an a koma akui, 5 ezɨ Bilha navim asegha Jekop bagha otarir mam bate. 6 Ezɨ Resel kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “God nan nɨghnɨziba tuisigha gɨvagha egha nan arazim gifonge. Egha nan azangsɨzim baregha otarir mam na ganɨngi.” Egha Resel otarim ziam, “Dan,” a gatɨ.*

7 Ezɨ Bilha ua navim asegha Jekop bagha otarir mam uam a bate. 8 Ezɨ Resel ghaze, “Kɨ uan avenamebam ko mɨgɨrɨgɨaba uaning adogha ghua kɨ datɨrɨghɨn a gafiragha gɨfa.” Egha borim ziam, “Naptali,” a gatɨ.†

9 Ezɨ Lea uabɨn gari, a ua boritaba inian kogham, egha uan ingangarir amizim Silpa inigha, a isa uan pam Jekop an amuimɨn mɨn a ganɨngi. 10 Ezɨ Silpa Jekop bagha otarir mam bate. 11 Ezɨ Lea ghaze, “Kɨ bar angavsɨghɨn kamaghɨn amigha egha dera.” Egha ziam, “Gat,” a gatɨ.‡

12 Ezɨ Silpa Jekop bagha borir igharazir mam uam a bate. 13 Ezɨ Lea ghaze, “Kɨ bar akonge, eghtɨ amiziba bar na mɨkɨm suam, kɨ bar akongezir amizim.” Egha otarir kam ziam, “Aser,” a gatɨ.§

14 Ezɨ wit aghoramin dughiam otozɨ, Ruben witɨn azenimɨn ghua gari, tevsevir mam iti. Ezɨ amiziba an ovɨziba isa akavsiar arazim gamua da api, ezɨ an gavgavim men akurvazi, me boriba bati. Ezɨ Ruben dar ovɨziba inigha ghua uan amebam Lea ganɨngi. Ezɨ Resel Lea mɨgɨa ghaze, “Kɨ gari nɨn otarim tevsevir ovɨzir kaba inigha ize. Nɨ taba na danɨngigh?”

15 Ezɨ Lea a ikaragha ghaze, “Nɨ nan pam inigha gɨvagha, datɨrɨghɨn nan otarim inigha izezir tevsevir ovɨziba iniasa.”

Ezɨ Resel ghaze, “Nɨ tevsevir ovɨzitaba na danigh, datɨrɨghɨn dɨmangan Jekop ko dakuam.”

16 Ezɨ guaratɨzimɨn, Jekop azenibar ikegha izima, Lea ghua tuavimɨn a batogha egha ghaze, “Kɨ tevsevir ovɨzir nan otarim inigha izeziba isa nɨ givezegha gɨfa. Kamaghɨn, nɨ dɨmangan na ko dakuam.” Ezɨ Jekop dɨmangan Lea koma akui.

17 Ezɨ God Lean azangsɨzim baraki, ezɨ a navim asegha otarir namba 5 Jekop bagha a bate. 18 Ezɨ Lea ghaze, “Kɨ uan ingangarir amizim uan pam ganɨngizɨ, God ivezir aghuimɨn na gami.” Egha borir kam ziam, “Isakar,” a gatɨ.**

19 Ezɨ Lea ua navim asegha Jekop bagha otarir namba 6 bate. 20 Egha a ghaze, “God bizir bar aghuim na ganɨngi. Kɨ uan pam bagha borir 6pla bategha gɨfa, eghtɨ datɨrɨghɨn a ziar ekiam na danɨngam.” Egha borim ziam, “Sebulun,” a gatɨ.††

21 Egha gɨn Lea guivir mam bategha ziam, “Daina,” a gatɨ.

22 Ezɨ God Resel gɨnɨghnɨsi. Egha Reselɨn azangsɨzim baregha an navir averiam akɨri, eghtɨ a boritam batam. 23 Ezɨ Resel navim asegha otarir mam bate. Egha ghaze, “God nan osɨmtɨzim akɨrizɨma kɨ uam aghumsɨghan kogham. 24 Ezɨ nan ifongiam Ikiavɨra Itir God ua otaritam na danɨngam.” Egha borir kam ziam, “Josep,” a gatɨ.‡‡

Jekop dagɨar ingangaribar amuasa Laban ko akam akɨri

25-26 Resel Josep bategha gɨvazɨ Jekop kamagh Laban mɨgei, “Kɨ amizir kaba ko boribagh ivezasa ingangarir ekiabagh amigha gɨfa. Nɨ na ateghtɨ, kɨ ua uan nguibamɨn mangam. Nɨ fo, nɨn ingangariba kɨ bar deraghavɨram a dagh amigha gɨfa.”

27 Ezɨ Laban a mɨgɨa ghaze, “Ga uaning inigha iti. Egh nɨ teghtɨ kɨ nɨ mɨkemeka, kɨ kamaghɨn uan aseba ko ingara egha men azaragha fo, nɨ na ko itir bizimɨn, Ikiavɨra Itir God bar deravɨra na gami.”

28 Egha Laban ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ manmaghɨn ivezim inisɨ deragh na mɨkɨmtɨ kɨ nɨ givezam.”

29 Ezɨ Jekop ghaze, “Nɨ uabɨ kɨ amizir ingangaribagh fo. Nɨ uabɨ fo, kɨ nɨn sipsipba ko asɨzir igharaziba sara eghuvi da bar avɨraseme. 30 Nɨ fomɨra sipsipɨn avɨriba itir puvatɨ. Da bar avɨrasemezir puvatɨ. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn nɨ ko iti, nɨn sipsipba bar avɨraseme. Ezɨ Ikiavɨra Itir God na ko ikia, nan ingangaribar nan akurvagha nɨn ingangariba deragha dagh ami. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ kamaghsua, nan biziba igharagham.”

31 Ezɨ Laban kamaghɨn Jekopɨn azara, “Kɨ bizir tizim nɨn ingangarimɨn ivezimɨn mɨn nɨ danɨngam?”

Ezɨ Jekop ghaze, “Kɨ dagɨaba inian aghua. Nɨ nan nɨghnɨzim gifueghtɨ kɨ nɨn sipsipbagh eghuvɨra ikiam. 32 Egh kɨ datɨrɨghɨn mangɨ deragh nɨn sipsipba ko memebar ganigham. Egh kɨ sipsipɨn nguzir pɨziba ko, sipsipɨn ekiar mɨkarzir dighdiriba itiba ko, memen mɨkarzir dighdiriba, kɨ uan ivezim bagh ada iniam. 33 Egh nɨ gɨn uabɨ ifongegh dughiatamɨn izɨ, nan memeba ko sipsipbar gan, dar taba pighan kogham o dighdiriba dar ikian koghtɨ, nɨ fogh suam, kɨ uan akamɨn gɨn ghuzir puvatɨgha ada okeme.”

34 Ezɨ Laban ghaze, “A ti deragham, e nɨ mɨgei moghɨra damuam.”

35 Egha dughiar kamra, Laban memen dighdiriba ko, sipsipɨn nguzir pɨziba bar da ini. Egha uan otaribav kemezɨ, me da inigha ghua danganir igharazimɨn da arɨki. 36 Ezɨ Laban uaghan me ko zui. Me aruer 3plan memen kaba ko, sipsipba ko, saghon ghua danganir mamɨn iti. Ezɨ Jekop Labanɨn sipsipba ko memen mabagh eghufi.

37 Egha gɨn Jekop temebar aguaba inigha, vaghvagha dar inir maba afoghafogha da afɨrizɨ, da ghurghuri. Ezɨ maba iniba sara iti. 38 Egha a temer aguar kaba isa asɨziba dɨpaba apir itarir ekiamɨn boroghɨn ada arɨsi. Eghtɨ memeba ko sipsipɨn amebaba dɨpamɨn izɨ dɨpam amɨva dar ganam. A fo, memeba ko sipsipba zurara iza dɨpam apa egha dar apuriba amebabagh azɨghazɨsi. 39 Egha dar apuriba dar amebaba temer aguar kabar boroghɨn me gazɨghazɨsi, ezɨ gɨn amebaba nguzir mɨkarzir dighdiriba itiba bati. 40 Ezɨ gɨn Jekop uan sipsipɨn nguziba isa danganir igharazim garɨki. Egha Labanɨn sipsipba ko memebagh amizɨ, da an sipsipba ko memen dighdiribar itir danganimɨn gari. Egha tuavir kamɨn, a ua bagha sipsip ko memen nguzir dighdirir avɨriba isi. Egha dagh amizɨ da Labanɨn sipsipba ko memeba ko itir puvatɨ. 41 Ezɨ sipsipba ko memen aghuir gavgaviba uari gazɨghazɨghasava ami, a temer aguar kaba isa me dɨpaba apir itarir ekiamɨn boroghɨn da arɨsi. Ezɨ me ter aguar kabar gara egha uari gazɨghazɨsi. 42 Ezɨ sipsip ko memen gavgaviba puvatɨziba uari gazɨghazɨzima a temer aguaba arɨzir puvatɨ. A kamagh ami sipsipba ko memen amɨraghmɨraziba, da Labanɨn naba. Ezɨ sipsipba ko memen gavgaviba, da Jekopɨn naba. 43 Jekop kamagh amigha bizir bar avɨrim iti. A sipsipɨn avɨriba, memeba, ingangarir gumaziba, ingangarir amiziba, donkiba ko kamelɨn avɨriba iti.

31

Jekop Labanɨn ari

1 Egha Jekop orazi, Labanɨn otariba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Jekop en afeziamɨn biziba bar ada inigha, gumazir bizir avɨriba itimɨn mɨn iti.” 2 Ezɨ Jekop gari, Laban fomɨra a gifongezɨ moghɨn datɨrɨghɨn amir puvatɨ, egha uan arazibagh ira.

3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jekop mɨgei, “Nɨ uamategh uan afeziam ko nɨn adarazir nguibamɨn mangɨ. Eghtɨ kɨ nɨ ko ikiam.”

4 Ezɨ Jekop Resel ko Lea bagha akam amada, eghtɨ aning izɨ danganir an sipsipba itimɨn an ganam. 5 Ezɨ aning izezɨ Jekop kamagh aning mɨgei, “Kɨ gari guan afeziam fomɨra na gifongezir moghɨn ua na gami puvatɨ. Ezɨ nan afeziamɨn God a na ko iti. 6 Gua vɨrara fo, kɨ guan afeziam bagha uan gavgaviba sara ingari, 7 ezɨ a dughiar avɨribar na gifara nan ivezim giraghɨrasi. Ezɨ God na gasɨghasɨghasa an amamangatɨzir puvatɨ. 8 Laban faragha na mɨgɨa ghaze, kɨ sipsipba ko memen dighdiriba, bar uan ivezimɨn mɨn da iniam. Ezɨ memeba ko sipsipɨn kaba bar, nguzir dighdiribarama ote. Ezɨ a gɨn ghaze, kɨ meme ko sipsipɨn dighdirir ruariba itibara uan ivezimɨn mɨn da iniam. Ezɨ memeba ko sipsipba bar nguzir dighdirir ruaribarama ote. 9 Kamaghɨn, guan afeziamɨn memeba ko sipsipba, God ada isa na ganɨngi.

10 “Ezɨ memeba uari gazɨghazir dughiamɨn, kɨ irebamɨn gari, memen apurir dighdirir igharagha gariba, darara memen amebabagh azɨghazɨsi. 11 Ezɨ Godɨn ensel irebamɨn nan dɨa ghaze, ‘Jekop.’ Ezɨ kɨ ghaze, ‘Kɨ kati.’ 12 Ezɨ a ghaze, ‘Nɨ gan. Memen apurir dighdirir igharagha gariba, darara memen amebabagh azɨghazɨsi. Kɨ Laban nɨ gamizir bizibar ganigha gɨvagha, egha bizir kam kamagh a gami. 13  *Kɨrara, kɨ Godɨn kamnang Betelɨn nguibamɨn nɨ bato, danganir kamɨn, nɨ nan ziam fasa dagɨam asaragha borem a ginge. Egha guizbangɨra mɨgɨa na ko akar gavgavim akɨri. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨra dɨkavigh uan biziba akɨrigh, egh nguibar kam ategh uamategh uan nguibamɨn mangɨ.’ ”

14 Ezɨ Resel ko Lea akar kam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Gan afeziam ga danɨngamin bizitam ua itir puvatɨ. 15 Gan afeziam kantrin igharazibar amizibar mɨn ga gami. A ga amadagha gan ivezim inigha, dagɨar kaba bar ada makuni. 16 Ezɨ bizir avɨrir God gan afeziam da inigha nɨ ganɨngiziba, mar ga ko gan boribar biziba. Egh God nɨ mɨkemezɨ moghɨra nɨ damu.”

17 Ezɨ Jekop dɨkavigha uan amuiroghboriba inigha kamelbagh afe. 18 Egha uan sipsipba ko, memeba ko bizir igharazir a Mesopotemian iniziba sara me amangizɨma da men faragha ghue. Egha me bar Haranɨn nguibam ategha uamategha an afeziam, Aisak bagha Kenanɨn nguazimɨn zui.

19 Me mangasava amir dughiamɨn, Laban uan sipsipɨn arɨzibagh isasa ghu. Ezɨ Resel modogha uan afeziamɨn dɨpenimɨn garir asebar marvir guaba okeme. 20 Jekop arɨ mangasa, ifara deragha Aramian gumazim Laban mɨkemezir pu. Puvatɨ. 21 A modogha uan biziba bar da inigha zui. A Labanɨn nguibam ategha Yufretisɨn Fanem atugha, Gileatɨn mɨghsɨaba itir danganimɨn zui.

Laban Jekopɨn gɨn zui

22 Ezɨ dughiar pumuning gɨvazɨ dughiar mɨkezimɨn, gumaziba Laban mɨgɨa ghaze, Jekop arav ghugha gɨfa. 23 Ezɨ Laban uan adarazi inigha men gɨn zui. Egha 7plan aruebar ghuavɨra ikia Gileatɨn mɨghsɨabar itir danganimɨn Jekop bato. 24 Ezɨ dɨmangan God irebamɨn otogha Aramian gumazim Laban mɨgɨa ghaze, “Nɨ Jekop, mɨgɨrɨgɨar kuratam o aghuitamɨn bar a damuan markɨ.”

25 Dughiar kam Jekop Gileatɨn mɨghsɨamɨn danganim uan purirpenibar ingarigha dar iti, ezɨ Laban uan adarazi ko kagh otogha uaghan Gileatɨn mɨghsɨamɨn danganim uan purirpenibar ingarigha dar iti.

26 Egha Laban Jekop bagha ghua a mɨgɨa ghaze, “Nɨ manmaghsua nan guivimning, kalabuziar amizimningɨn mɨn aning inigha zui? 27 Nɨ manmaghsuavɨra na mɨkɨman aghuagha modogha nɨmɨram arav ghu? Nɨ izasa na mɨkemezɨ, kɨ uan adaraziv kemezɨ me ia bagha buaba ko gitabav soghezɨ ia bar akueghavɨra izeghai. 28 Egha nɨ na ataghizɨ kɨ uan guivimning ko uan igiabar toregha dafarim me mɨkɨnizir puvatɨ. Kar nɨ bar arazir kuram na gami. 29 Kɨ arazir kuratam nɨ damuamin gavgavim iti, ezɨ nɨn afeziamɨn God dɨmangan nan anogorogha ghaze, ‘Nɨ Jekop mɨgɨrɨgɨar kuratam o aghuitamɨn a damuan bar markɨ.’ 30 Kɨ fo, nɨ uan nguibamɨn mangasa bar ifuegha na ataki. Egha nɨ tizim bagha nan dɨpenimɨn garir asebar marvir guaba okeme?”

31 Ezɨ Jekop a ikaragha ghaze, “Nɨ ua na dam uan guivimning inian kɨ atiatigha, kamaghɨn kɨ modogha arav ghu. 32 Nɨ uabɨ e getiva en gan, en tina nɨn marvir guaba inigha ara ize, nɨ a mɨsueghtɨ an aremegh. Kagh en adarazir damazibar nɨ biziba bar da buriva dar gan, egh bizir tizim a nɨn nanam, nɨ uamategh a inigh.” Jekop kamaghɨn fozir puvatɨ, Resel uan afeziamɨn asebar marvir guaba okeme.

33 Ezɨ Laban Jekopɨn purirpenimɨn aven ghugha biziba ghavkɨra dar gari. Egha gɨn Lean purirpenimɨn ghugha da buri. Egha a ingangarir amizimningɨn purirpenimningɨn aven ghugha marvir guaba bagha garava avenge. Egha men purirpeniba ategha Reselɨn purirpenimɨn aven ghu. 34 Resel faraghavɨra uan afeziamɨn marvir guaba inigha, pilon a kamel gisɨn arɨgha apiaghirimɨn aven amadagha, pilon kam gisɨn apera. Ezɨ Laban purirpenimɨn aven ruiavɨra ikia ghua, egha uan marvir guabar apizir puvatɨ.

35 Ezɨ Resel uan afeziam mɨgɨa ghaze, “Nan ekiam, kɨ, amiziba e uan arɨmariam gami, egha dɨkavan ibura, ezɨ nɨ nan apangkuvigh nan ataran markɨ.” Ezɨ a ruia ghua marvir guabar apizir puvatɨ.

36 Ezɨ Jekopɨn muriam bar ikuvizɨ a Labanɨn atara ghaze, “Ai, kɨ nɨn bizir tizimra pazava a gamizɨ nɨ osemegha nan agɨragha izi? Kɨ arazir kurar manatam nɨ gami? 37 Nan biziba, nɨ bar da ghavkɨnigha dar ganigha gɨfa, egha nɨ uan bizir manamra gari a iti? Nɨ uan bizitamɨn gantɨ a ikɨtɨ, nɨ uan adarazi ko nan adarazir damazibar azenim datɨghtɨ, me vɨrara gan mɨgɨrɨgɨaba tuisɨgham. Egh fogh suam, tina guizɨn mɨgei, ezɨ tina ifari.

38 “Kɨ 20plan azenibar nɨ ko iti. Ezɨ nɨn sipsipɨn amebaba ko memen amebaba deravɨram oti. Ezɨ kɨ nɨn sipsipɨn apurir tam amezir puvatɨ. 39 Ezɨ asɨzir atiaba nɨn sipsipba ko memebav sozi da ariaghiri, ezɨ kɨ tam inigha ghua nɨn akazir puvatɨ. Kɨ uabɨ sipsipba ko memen ariaghɨriba ikarvasi. Egha nɨ zurara uan bizir ovengeziba ikarvaghasa mɨgei. Egha uaghan arueba ko dɨmagaribar gumaziba okɨava atera zuir sipsipba ko memeba, nɨ uaghan da ikarvaghasa na mɨgei. 40 Dughiar avɨriba aruem na mɨkarzim gaboi. Ezɨ dɨmagaribar ghuariaba na giri, ezɨ kɨ arugharugha egha deravɨram akuir puvatɨ. 41 Kɨ 14plan azenibar nɨn guivimning inigh aningɨn ikiasa ingari, egha kɨ 6plan azenibar nɨn sipsipba ko memen taba iniasa ingari. Kɨ 20plan azeniba bar, nɨ ko ikia egha nɨn ingari. Ezɨ nɨ nan ivezim dughiar avɨribar a giraghɨragha na ganɨdi. 42 Eghtɨ nan inazim Abrahamɨn God, a Godɨn nan afeziam Aisak an ziam fem. A na ko ikian koghtɨ, nɨ ti pura na amadazɨ kɨ uamategha ghughai. Ezɨ puvatɨ, God nan itir osɨmtɨzim ko kɨ amir ingangaribar gani, egha kamaghɨn a dɨmangan akar gavgavim nɨ ganɨngi.”

Jekop ko Laban akam akɨri

43 Ezɨ Laban a ikaragha ghaze, “Amizir kamning, kar nan guivimning, ezɨ aningɨn boriba uaghan nana. Ezɨ sipsipba ko memeba, da uaghan nana. Ezɨ bizir kagh itiba bar nananabara. Ezɨ kɨ bizir tizim damighvɨra uan guivimning ko, aningɨn boriba ko men anogorogham? 44 Kamaghɨn ga datɨrɨghɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim damuam. Egh bizitam atɨgh an gan akar ga dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨghvɨra ikiam.”*

45 Egha Jekop dagɨar ruarir mam inigha ababanimɨn mɨn anesara. 46 Egha uan adaraziv kemezɨ me dagɨar maba inigha an boroghɨn deravɨra dar pozim mɨkɨni. Egha Laban ko Jekop aning uan adarazi ko, me dagɨar pozir kamɨn boroghɨn dagheba api. 47 Egha Laban dagɨar pozir kam, ziam “Jegar Sahaduta,” a gatɨ, ezɨ Jekop ziam, “Galet,” a gatɨ.†

48 Egha Laban Jekop mɨgɨa ghaze, “Dagɨar pozir kam, gan akar dɨkɨrɨzir gavgavir kamɨn ababanimɨn mɨn ikiam.” Ezɨ kamaghɨn danganir dagɨar pozim itir kam, an ziam Galet.

49 Egha Laban uaghan ghaze, “Dughiar ga ua uaning inigh ikian koghamim, Ikiavɨra Itir God gan araziba deraghvɨra dar ganam.” Kamaghɨn danganir kam, me ziar igharazir mam uaghan a dɨbora ghaze Mispa.‡ 50 Egha Laban ua ghaze, “Nɨ nan guivimning pazɨ aning damu, o amizir igharazibar ikiam, egh nɨ deraghvɨra nɨghnigh, gumazitam gan gari, o gan gari puvatɨ, God bar uabɨra ga amir arazibagh fo.”

51 Egha Laban ua Jekop mɨgɨa ghaze, “Nɨ dagɨar pozir kam ko dagɨar ruarir ababanimɨn mɨn kɨ asarazir kamɨn gan, aning gan tɨzimɨn iti. 52 Dagɨar pozir kam ko dagɨar ruarir kam, aning gan akar dɨkɨrɨzimɨn ababanimɨn mɨn ikɨ nɨghnɨzim ga danɨngam. Eghtɨ nɨ a gitagh nan bighan izɨ na mɨsoghan kogham, eghtɨ kɨ a gitagh nɨn bighan mangɨ nɨ mɨsoghan kogham.”

53 Egha Laban me uan inazibar Godɨn ziam dɨborogha kamaghɨn mɨgei, “Abraham ko Nahorɨn God uabɨ, ga tuisɨgham.”§

Ezɨ Jekop, uan afeziam Aisak fer Godɨn ziam dɨbora, guizbangɨra mɨgɨa ghaze, an akar dɨkɨrɨzir gavgavir kamɨn gɨn mangam. 54 Egha Jekop mɨghsɨar kamɨn asɨzir mam mɨsuegha an ofa gamigha gɨvagha uan adarazir diazɨma me iza an ofa gamizir asɨzir kamɨn tuziba ko dagheba saram api. Me amegha gɨvagha, dɨmangan mɨghsɨamram akui.

55 Egha bar mɨzaraghara Laban uan guivimning ko uan igiar boribar toregha me ataghɨraghamin akar aghuiba me mɨgei. Egha me ategha uamategha uan nguibamɨn ghu.

32

Jekop Ison ganasa biziba akɨri

1 Ezɨ Jekop uan adarazi ko dɨkavigha zuima, Godɨn enselɨn maba me bato. 2 A men ganigha ghaze, “Ame. Danganir kam kar Godɨn danganim!” Egha danganir kam ziam, “Mahanaim,” a gatɨ.*

3 Egha Jekop gumazir maba amadazɨ, me Iso mɨkɨmasa zui. Iso faragha Seirɨn nguazimɨn ghua apera, an ziar mam Idom. 4 Egha mɨgɨrɨgɨar otevir kam damuasa me mɨkeme, “Gumazir ekiam Iso, kɨ nɨn ingangarir gumazim Jekop, nɨ bagha kamagh akam amadagha ghaze, kɨ bar dughiar ruarimɨn Laban ko ikegha gɨvagha egha datɨrɨghɨn uamateghasa. 5 Kɨ bulmakauba, donkiba, sipsipba, memeba, pura ingangarir gumaziba ko amiziba iti. Ezɨ nan gumazir ekiam, kɨ nɨn azai, nɨ navim na danɨngigh.”

6 Ezɨ gumazir akam inigha ghuezir kaba uamategha izegha, Jekop mɨgɨa ghaze, “E nɨn mɨgɨrɨgɨaba inigha nɨn avebam Iso, bagha ghu, ezɨ a tuavimɨn nɨ bativasa izi. Ezɨ 400plan gumaziba a ko izi.”

7 Ezɨ Jekop mɨgɨrɨgɨar kam baregha puvɨram atiatigha nɨghnɨzir avɨribagh ami. Egha uan gumazamiziba, sipsipba, memeba, bulmakauba, ko kamelba isa okoruar pumuningɨn me abɨki, egha danganir pumuningɨn me arɨki. 8 A kamaghɨn nɨghnɨsi, “Iso izɨ faragha itir darazigh asɨghasɨghtɨ, igharaz darazi aregham.”

9 Egha Jekop kamaghɨn God mɨgei, “Nɨ nan inazim Abrahamɨn God, nɨ nan afeziam Aisakɨn God, O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan azangsɨzim baragh. Nɨ faragha na mɨgɨa ghaze, kɨ uamategh uan nguibamɨn mangɨghtɨ nɨ deravɨra na damuam. 10 Guizbangɨra, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ gumazir aghuim puvatɨ, ezɨ nɨ nan apangkuvigha egha nɨ mɨkemezɨ moghɨra deragha na gami. Kɨ Laban ko ikɨsɨ mangasa Jordanɨn Fanem atugha bizitam suiragha ghuzir puvatɨ, kɨ pura fidizir kɨnim suiragha ghu. Egha datɨrɨghɨn kɨ gumazamizir okoruar pumuning ko izi. 11 Kɨ kamaghsua nɨn azangsɨsi, nɨ deragh nan akuragh nan gantɨ, nan avebam Iso izɨ na ko mɨsoghan kogham. Kɨ kamaghɨn atiatigha ghaze, Iso ti izɨ e ko en amuiroghboriba sara mɨsogh bar e kuavaremegham. 12  *Nɨ faragha na mɨgɨa ghaze, kɨ bar deravɨra nɨ damu ovavir borir avɨriba nɨ danɨngam. Eghtɨ men dɨbobonim ongarimɨn gigimɨn mɨn bar avɨrasemeghtɨ gumazitam da mengɨva avegham.”

13 Egha Jekop dɨmangan akuima amɨnim tirazɨma, an asɨzir maba isa bizir aghuibar mɨn uan avebam Iso danɨngasa da amɨsefe. 14 A 200plan memen amebaba ko 20plan apuriba, sipsipɨn amebar 200pla ko 20plan apuriba, 15 30plan kamelɨn amebar nguziba itiba, 40plan bulmakaun amebaba ko apurir 10pla, 20plan donkin amebaba ko apurir 10pla amɨsefe. 16 Egha a vaghvagha asɨzir okoruar kabar ganasa ingangarir gumaziba amɨsevegha me mɨgɨa ghaze, “Ia nan faraghɨvɨra mangɨ. Egh ia asɨzir okoruar kabar gantɨ da mangɨva uarir boroghɨra mangan markɨ, danganir tizitaba, dar okoruabar tizibar arɨgh mangɨ.”

17 Egha a faragha zuir ingangarir gumazim mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨtɨ, nan avebam Iso, tuavimɨn nɨn apigh kamagh nɨn azaragham, ‘Nɨ tinan ingangarir gumazim? Egha nɨ managh zui? Ezɨ asɨzir kaba, kar tinan naba?’ 18 Eghtɨ nɨ kamaghɨn an akam ikaragh, ‘Asɨzir kaba, kar nɨn ingangarir gumazim, Jekopɨn naba. Nɨ Jekopɨn gumazir ekiamɨn mɨn itima, a bizir kaba bizir aghuibar mɨn nɨ bagha da amadazɨ da izi. Ezɨ Jekop uabɨ gɨn izi.’ ”

19 Egha Jekop mɨgɨrɨgɨar otevir kamra isa ingangarir gumazir namba 2, ko namba 3, ko ingangarir gumazir asɨziba bar adar gariba, vɨrara me mɨkeme. A ghaze, “Ia mangɨ Iso batogh, egh akar kamram a mɨkɨm. 20 Egh ua kamagh deragh a mɨkɨm suam, ‘Nɨn ingangarir gumazim Jekop, en gɨrara izi.’ ”

Jekop kamagh nɨghnɨsi, “Kɨ ti arazir kamɨn uan avebamɨn nɨghnɨzim giraghtɨ a na koma ataran kogham. Eghtɨ kɨ mangɨ a bativamin dughiamɨn a na ko navir aghuim ikiam.” 21 Egha a bizir aghuiba amangizɨ da faragha ghue, ezɨ a uabɨ dɨmagarimɨn danganir me itimɨn iti.

Jekop God ko uaning mɨsosi

22 Ezɨ dɨmagarir arɨzir kamra Jekop dɨkavigha, egh uan amuir pumuning ko, uan amuir dozir pumuning ko, 11plan boriba inigha Jabokɨn dɨpam atugha zui. 23 A me inigha dɨpamɨn vongɨn ghua, egha uamategha ghugha uan ingangarir gumazibav kemezɨ, me an biziba inigha zui. 24  *Ezɨ a uabɨra iti. Ezɨ gumazir mam dɨmangan otogha a ko, aning uaning mɨsoghav ikia ghuav itima amɨnim tira. 25 Aning uaning mɨsogha ghua gumazir kam gari, Jekop anebɨra. Ezɨ gumazim Jekopɨn ruriar agharim mɨsoghezɨ, an ruriar agharim asiaghirɨzɨ, an suem an amɨra.

26 Aning uaning mɨsogha ikia gumazir kam Jekop mɨgɨa ghaze, “Amɨnim tiasa bar gefi. Eghtɨ nɨ na ateghtɨ kɨ mangam.”

Ezɨ Jekop an akam ikaragha ghaze, “Nɨ faragh God mɨkɨmtɨ a deragh na damutɨ, kɨ gɨn nɨ ateghtɨ nɨ mangam.”

27 Ezɨ gumazir kam kamagh Jekopɨn azara, “Nɨn ziam tina?”

Ezɨ Jekop a ikaragha ghaze, “Nan ziam Jekop.”

28  *Ezɨ gumazir kam ghaze, “Datɨrɨghɨn nɨn ziam ua Jekop puvatɨ. Nɨ God ko gumaziba, me mɨsogha me abɨni. Kamaghɨn nɨn ziar igiam Israel.”†

29  *Ezɨ Jekop a mɨgɨa ghaze, “Nɨ datɨrɨghɨn uan ziamɨn gun na mɨkɨm.”

Ezɨ an akam ikaragha ghaze, “Nɨ tizimsua, nan ziam bagha nan azangsɨsi?” Egha a God mɨkeme, eghtɨ a deragh Jekop damuam.

30 Ezɨ gɨn Jekop kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ Godɨn guamɨn ganigha gɨfa, egha aremezir puvatɨ.” Egha danganir kam ziam, “Peniel,” a gatɨ.‡ 31 Ezɨ aruem anabogha gɨvazɨma Jekop Peniel ataki. Egha an ruriar agharir asiaghirɨzir kam bangɨn an daroriba an ikufi. 32 Israelia bar fo, fomɨra gumazir kam Jekopɨn ruriar agharim mɨsoke. Kamaghɨn me bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, me asɨzibar ruriar agharibar itir asɨzir tuziba apir puvatɨ.

33

Jekop Iso bato

1 Dughiar kamɨn Jekop kogha Ison gari, a uan gumazir 400pla ko izi. Ezɨ a uan boriba bar me mɨgɨa ghaze, ia mangɨ uan amebaba ko tuifigh. 2 Egha a faragh mangasa amuir dozimning uan boriba ko me mɨkeme. Eghtɨ Lea uan boriba ko men gɨrara mangam. Ezɨ a Resel ko Josep mɨkemezɨ aning men gɨn ti. 3 Ezɨ Jekop uabɨ men faraghavɨra ikia zui. Egha Ison boroghɨn mangasava amua 7plan dughiabar tevimning apɨra guam nguazim girava egha dɨkava an boroghɨn ghu.

4 Ezɨ Iso dɨkavigha ivegha iza uan dozimɨn suiragha a muiaghɨrɨgha an tori. Egha aning uagharama azi.

5 Egha Iso amiziba ko boribar gara egha Jekopɨn azara, “Kar te nɨ ko iti?”

Ezɨ Jekop an akam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn ingangarir gumazim. Kar God deragha na gamigha egha borir kaba na ganɨngi.”

6 Ezɨ an amuir dozimning uan boriba ko iza Ison damazimɨn uan teviba apɨrigha avigha iraghu. 7 Ezɨ Lea uan boriba ko uaghan iza teviba apɨrigha avigha iraghu. Ezɨ Josep Resel ko abuan iza teviba apɨrigha avigha iraghu.

8 Ezɨ Iso ghaze, “Gumazir sipsipba ko asɨzir maba sara inigha faragha zuiba kɨ me bato. Ezɨ kar, nɨ bizir mɨngarir tizim gata da amada?”

Ezɨ Jekop a ikaragha ghaze, “O gumazir ekiam, mar nɨ bizir mabar gan na gifueghasa, kɨ da amada.”

9 Ezɨ Iso ghaze, “Nan dozim, kɨ biziba bar avɨraseme. Nɨ uan biziba ua da inigh.”

10 Ezɨ Jekop ghaze, “Puvatɨ, nɨ uan navir averiamɨn na gifuegh egh nan bizibar suiragh. Nɨ na gifonge, ezɨ kamaghɨn, kɨ nɨn guamɨn gara mati kɨ Godɨn guamɨn gari. 11 Kɨ kamaghɨn ifonge, bizir aghuir kɨ nɨ ganɨdir kaba, nɨ na dama da ini. Guizbangɨra God nan apangkuva arazir bar aghuimɨn na gamigha egha bizir bar avɨrim na gamizɨ, kɨ biziba bar avɨraseme.” Egha a bizir kaba iniasa bar a gakaghonezɨma, Iso a dama da ini.

12 Egha Iso ghaze, “Ia dɨkav e mangam. Kɨ ia ko, e uaghara mangam.”

13 Ezɨ Jekop a mɨgɨa ghaze, “Nan ekiam, nɨ gan boriba gavgavizir puvatɨ. Ezɨ kɨ sipsipba ko bulmakauba ko asɨzir igharaziba uan nguziba ko otem apavɨra itibagh nɨghnɨsi. E aruer vamɨran bar me inigh mangɨvɨra ikɨtɨ me bar arɨmɨghiregham. 14 Nan ekiam, nɨ mar en faragh mangɨtɨ, kɨ aghumra asɨziba ko uan boriba inigh nɨn gɨn izam. Egh gɨn Idomɨn nguazimɨn nɨ bativam.”

15 Ezɨ Iso ghaze, “Kamaghɨn kɨ uan ingangarir gumazitaba nɨ bagh me ategham.”

Ezɨ Jekop ghaze, “Nan ekiam, nɨ bar na gifonge. Ezɨ markɨ, nan ingangarir gumaziba iti, me e ko e mangam.”

16 Ezɨ dughiar kamran Iso uamategha Idomɨn ghu. 17 Ezɨ Jekop ghua Sukotɨn nguibamɨn ghu. Egha ua bagha dɨpenimɨn ingarigha egha asɨziba bagha purirpenibar ingari. Kamaghɨn a nguibar kam ziam, “Sukot,”* a gatɨ.

18 Egha Jekop Mesopotemian nguazim ategha, uamategh Kenanɨn nguazimɨn ize, egha Sekemɨn nguibam deragha an ghughava, Sekemɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn purirpenibar ingari. 19  *Hamor a Sekemɨn afeziam, Jekop an adarazi dama nguazim givese, nguazir kamɨn a uan purirpenibar ingari. Nguazir otevir kamɨn ivezim a 100 silvan dagɨaba. 20 Egha Jekop ofa gamir dakozir mam danganir kamɨn an ingarigha, ofa gamir dakozir kam dɨbora ghaze, “El, a Israelɨn God.”†

34

Sekem arazir kuramɨn Daina gami

1 Dughiar mam Daina, Jekop ko Lean guivim Sekemɨn nguibamɨn itir amizibar ganasa zui. 2 Ezɨ Hamor, a Hivian adarazir gumazim, a Kenanɨn nguazimɨn itir gumazir dapanim. Ezɨ an otarim Sekem, Dainan ganigha an suiragha arazir kurabar a gami. 3 Sekem, a Jekopɨn guivim Dainan gari, an ganganiba bar an derazɨma, a bar a gifuegha anepezepera mɨgɨrɨgɨar otevir bar isɨngtɨzibar a gamuavɨra iti. 4 Egha gɨn uan afeziam mɨgɨa ghaze, “Afeziam, nɨ na bagh amizir kam inightɨ, kɨ an ikiasa.”

5 Ezɨ Jekop kamaghɨn oraki, Sekem arazir kuramɨn an guivim Daina a gami. Dughiar kamɨn an otariba bar saghon ghuegha dadaba itir danganimɨn ikia sipsipba ko asɨzibar gara iti. Kamaghɨn a bizitam damuan iburagha pura me mɨzua iti.

6 Ezɨ Sekemɨn afeziam Hamor Jekop ko mɨkɨmasa ize. 7 Egha aning uaning mɨgɨavɨra itima, Jekopɨn otariba uamategha ize. Me kamaghɨn oregha gɨfa, Sekem men buaramizim arazir kurabar a gami, ezɨ men naviba ikuvizɨ me puvɨram atari. Arazir Sekem Jekopɨn guivim gamizir kam, Israelian damazimɨn bar arazir kuram. Guizbangɨra, Israelian nɨghnɨzimɨn nɨ arazir katam damuan bar markiam.

8 Ezɨ Hamor kamaghɨn Jekop mɨgei, “Nan otarim bar moghɨram nɨn guivim gifonge, ezɨ kɨ nɨn azai, an an ikiami, o? 9 Kɨ ghaze, e uari ko deragh dapiagh egh e ian guivibar ikɨtɨ, ia en guivibar ikiam. 10 Egh ia e ko kantrin kamɨn ikiam. Egh nguazir asɨzir manam gifuegh ian ikɨ, egh dagɨar ingangaribar amu nguazim givezeghtɨ a iana.”

11 Ezɨ Sekem uan afeziam ko izegha, kamaghɨn Dainan afeziam ko an tuebabav gei, “Ia nan azangsɨzimɨn amamangatɨgham, eghtɨ bizir ia ifongeziba kɨ da ia danɨngam. 12 Egh ia amizir kamɨn ivezim dɨborogh na mɨkɨm, egh bizir aghuir manmagh gariba uari danɨngɨsɨ na mɨkemegh. Egh ia ivezim manmaghɨrama anetɨgham, kɨ a isɨ ia danɨngam. Nan nɨghnɨzir ekiam, ia amizim na danightɨ kɨ an ikiam.”

13 Ezɨ Jekopɨn otariba arazir kurar Sekem men buaramizim Daina gamizim ginɨrɨ. Egha me Sekem uan afeziam Hamor ko, aning gifarasa, 14 egha me a mɨgɨa ghaze, “E uan buaramizimɨn amamangatɨghtɨ a gumazir me an mɨkarzir mogomemɨn inim atuzir puvatɨzitamɨn ikian kogham. E kamaghɨn damigh, aghumsɨzir ekiam inigham. 15 Kamaghɨn amizɨ ia faragh bizir kam damigh. Ia uan gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba vaghvagh bar adar ghoregh, egh ia en mɨn ikiam. Egh gɨn, nɨ en buaramizimɨn ikiam. 16 Egh ia kamagh damightɨ, e uan guiviba ian taghɨraghtɨ ia men ikɨtɨ e uaghan ian guivibar ikiam. Eghtɨ e ia ko ikɨ egh gumazamizir vabara ikiam. 17 Egh ia e bareghan kogh uan mɨkarzir mogomebar iniba aghoreghan koghtɨ, e uan buaramizim inigh egh nguibar kam ataghɨragham.”

18 Ezɨ Hamor uan otarim Sekem ko men mɨgɨrɨgɨar kam gifonge. 19 Ezɨ Sekem Jekopɨn guivim bar a gifonge, kamaghɨn a bar zuamɨra bizir me mɨkemezir kabagh ami. Sekemɨn afeziamɨn adarasi, fomɨra iza datɨrɨghɨn ziar bar ekiam Sekem ganɨga bar a gifonge. 20 Ezɨ Hamor uan otarim Sekem ko ghua, nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn uari akuvir danganimɨn ghugha, nguibamɨn itir gumazir igharazibav gei. Egha ghaze, 21 “Gumazamizir kaba me gumazamizir bar aghuiba e ko dapiasa. E nguazir bar ekiam iti. E me ateghtɨ me en nguazimɨn ikɨ, uan ifongiamɨn dagɨar ingangaribar amuam. Egh e men guivibar ikɨtɨ me en guivibar ikiam. 22 Egha me arazir kam bagha gavgafi. E uan gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba aghoregh egh e men mɨn ikiam. E kamagh damightɨ, me e ko vɨrara ikɨsɨ ifuegham. 23 Eghtɨ men sipsip ko bulmakau ko asɨzir igharaziba, uaghan enanaba. Ezɨ bizir ekiar bar vamɨran me mɨgeir kam e damightɨ, me e ko vɨrara ikiam.”

24 Ezɨ nguibar ekiamɨn itir gumaziba bar, Hamor ko Sekemɨn akamɨn amamangatɨgha, me uan mɨkarzir mogomebar iniba aghore.

25 Ezɨ dughiar 3pla gɨvazɨ, gumaziba uari aghorezir duaba isiavɨra iti. Ezɨ Simeon ko Livai, Dainan tuebamningra mɨdorozir sababa inigha nguibar ekiamɨn aven zui. Ezɨ gumazitam aningɨn anogoroghezir puvatɨ. Ezɨ aning nguibar ekiamɨn itir gumaziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 26 Egha aning uaghan Hamor uan otarim Sekem ko aning mɨsoghezɨ aning areme. Ezɨ aning Sekemɨn dɨpenimɨn aven ghua Daina inigha ghu. 27 Dughiar kamɨn Simeon ko Livai me mɨsuegha gɨvazɨma, Jekopɨn otarir igharaziba nguibar ekiamɨn aven ghua bizir aghuir avɨriba, me Daina gamizir arazim ikarvagha da okeme. 28 Egha me uaghan sipsipba, bulmakauba ko donkiba ini. Egha me bizir nguibamɨn aven itiba ko azenan itiba sara bar ada ini. 29 Egha me bizir iveziba bar pɨn koziba inigha egha kalabuziabar mɨn amiziba ko boriba bar me inigha, dɨpenibar aven itir biziba bar ada akumakumigha da inigha ghue.

30 Ezɨ gɨn Jekop, Simeon ko Livai mɨgɨa ghaze, “Gua osɨmtɨzir ekiam na gatɨ. Ikɨzir kamning, Kenania ko Peresia, aningɨn adarazi nguazir kamɨn iti, me nan gan suam kɨ gumazir bar kuram. Kɨ gumazamizir avɨriba puvatɨ. Eghtɨ ikɨzir kamningɨn gumaziba uari akuvagh na mɨsoghtɨ kɨ uan amuiroghboriba ko bar gɨvagham.”

31 Ezɨ aning kamaghɨn mɨgei, “Kamaghɨn e manmaghɨn damuam? E ti uan buaramizim pura men teghtɨ, me arazir kurabar a damightɨ, a tuavimɨn amizimɨn mɨn ikiasa, a?”

35

Jekop Betelɨn itima God
bizir bar aghuibar a gami

1  *Ezɨ God Jekop mɨgɨa ghaze, “Nɨ dɨkavigh Betelɨn mangɨ egh magh ikɨ. Egh na bagh ofa damuamin danganitamɨn ingarigh. Kɨ God, nɨ uan avebam Ison arir dughiamɨn kɨ nɨ bato.”

2 Ezɨ Jekop uan amuiroghboriba ko gumazamizir a ko itibav gɨa ghaze, “Ia uan asebar marvir guaba bar da batokegh. Egh arazir Godɨn damazimɨn zuezibar amu, egh korotiar zuruzibara aghu. 3 Egh e nguibar kam ategh Betelɨn mangam. Eghtɨ kɨ God bagh ofa damuamin danganitamɨn ingaram. Godɨn kam, kɨ osɨmtɨzibar aven itir dughiamɨn, a nan akura. Ezɨ kɨ managh zui, a na ko zurara iti.”

4 Ezɨ me bar moghɨra uan asebar marvir guaba isa Jekop ganɨngi. Egha uaghan uan ringɨn uan kuaribagh arɨziba sarama a ganɨngi. Ezɨ Jekop Sekemɨn nguibamɨn boroghɨra temer okɨn apengan, mozim gɨkuigha egha bar ada isa mozim gaghui.

5 Egha Jekop uan adarazi ko dɨkavigha zui. Me zuima God Sekemɨn boroghɨn itir nguibabar gumazamizibagh amizɨ, me bar atiatingi. Egha Jekopɨn adarazir agɨntɨghɨzir puvatɨ.

6 Ezɨ Jekop uan adarazi ko ghua Kenanɨn nguazimɨn, Lusɨn nguibamɨn otifi. Lus, a Betelɨn nguibamɨn ziar ghurim. 7  *Egha Jekop ofa gamir dakozir mamɨn ingarigha, danganir kam ziam a gatɨgha ghaze, “Betelɨn God.” Jekop nɨghnɨsi, danganir kamɨn a fomɨra uan avebam Ison arima God a bato.

8 Ezɨ dughiar kam Rebekan ingangarir amizim Debora areme, amizir kam fomɨra Rebeka aghɨrimra itima, an an gari. Ezɨ me dughiar kamɨn ikiava, sautɨn amadaghan Betelɨn nguibamɨn boroghɨn temer ekiamɨn apengan anefa. Egha me temer kam ziam a gatɨgha ghaze, “Azirakam Gamir Temem.”

9 Egha dughiar kamɨn Jekop Mesopotemia ategha ua Kenanɨn nguazimɨn izezɨ, God uam a batogha arazir bar aghuibar a gami. 10  *Egha God a mɨgɨa ghaze, “Datɨrɨghɨn nɨn ziam Jekop. Ezɨ me ua Jekop nɨ darɨghan kogham. Puvatɨ. Me ziam Israel nɨ darɨgham.” Kamaghɨn God ziam, “Israel,” a gatɨ.

11  *Egha God a mɨgɨa ghaze, “Kɨ Gavgaviba Bar Itir God. Nɨ bar borir avɨriba batam. Eghtɨ gɨn ikɨzir mam ko, ikɨzir igharazir avɨrir maba nɨn otivam. Eghtɨ nɨ uaghan atrivir mabar, inazir afeziamɨn otivam. 12 Eghtɨ kɨ nguazir faragha Abraham ko Aisak ganɨngizim, kɨ nɨ danɨngam. Egh uaghan nɨn ovavir boribar anɨngam.”

13 God mɨkemegha gɨvagha danganir a Jekop ko mɨgeir kam ategha ghuavanabo.

14  *Ezɨ Jekop dagɨar bar ruarir mam isa danganir God a ko mɨkemezir kamɨn ababanim gamuava anesara. Egha wain ko, olivɨn borem ofan mɨn aning isa dagɨar kam ginge. 15 Egha God a ko mɨkemezir danganir kam a ziam, “Betel,” a gatɨ.

16 Egha Jekop uan adarazi ko Betel ategha Efratan nguibamɨn zui. Egha me ghuavɨra itima Resel otamin dughiam oto. Ezɨ a bar mɨzazir bar ekiam isi. 17 A bar mɨzazir ekiam isima, amizir a ko itim, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ. Kar otarir igharazir mam.”

18 Ezɨ Resel ovengasa abuan dɨghorim ingara egha, otarim ziam, “Benoni,” a gatɨ. Ezɨ an afeziam gɨn ziam, “Benjamin,” a gatɨ.*

19 Ezɨ Resel aremezɨ me Efratan nguibamɨn zuir tuavir mɨriamɨn a mozim gatɨ. Kar Betlehemɨn nguibamɨn ziar ghurim. 20 Ezɨ Jekop danganir kamɨn dagɨam isa Reselɨn mozimɨn ababanim gamua anefa. Ezɨ dagɨar kam datɨrɨghɨn ikiavɨra iti.†

21 Ezɨ Israel ghuavɨra ikia Ederɨn taua ategha mong sɨvagha ghua purirpenibar ingari. 22a  *Israel kagh ikiavɨra itima, Ruben ghua uan afeziamɨn amuir dozim Bilha koma akui. Ezɨ Israel Ruben amizir bizir kam baraki.

Jekopɨn otaribar ziaba

(1 Eghaghaniba 2:1-2)

22b Jekop a 12plan otariba iti. 23 Kar Lean otariba, Ruben a Jekopɨn otarir ivariam, ko Simeon, Livai, Juda, Isakar ko Sebulun.

24 Ezɨ Resel otarir pumuning iti, Josep ko Benjamin.

25 Ezɨ Bilha, Reselɨn ingangarir amizim otarir pumuning iti, Dan ko Naptali.

26 Ezɨ Silpa, Lean ingangarir amizim otarir pumuning iti, Gat ko Aser. Jekop Mesopotemian ikia otarir kaba ini.

Aisak areme

27  *Egha Jekop uan afeziam Aisak bagha Mamren nguibamɨn ghu, Hebronɨn nguibamɨn boroghɨn an ziar mam Kiriat Arba. Kar Abraham ko Aisak faragha ikezir nguibam. 28 Ezɨ Aisak 180plan azeniba ikia, 29 bar ghurigha ovengezɨ, an duam ghua, an adarazir duaba ghua itir nguibamɨn me ko iti. Ezɨ an otarimning Iso ko Jekop an suiragha anefa.

Ison ikɨzimɨn adarasi

36

(Sapta 36)

Ison ovavir boribar ziaba

(1 Eghaghaniba 1:34-37)

1 Kar Ison ovavir boribar ziaba, an ziar igharazim Idom:

2  *Iso a Kenanian amizibar iti. Ezɨ Hitian gumazim Elon, an guivim Ada, Ison iti. Ezɨ Anan guivim Oholibama, uaghan an iti. Anan afeziam Sibeon, a Hivian gumazir mam. 3  *Egha a uaghan Ismaelɨn guivim Basematɨn iti. Ezɨ Basemat a Nebaiotɨn buaramizim.

4 Ezɨ Ada Elifas bate, ezɨ Basemat Ruel bate. 5 Ezɨ Oholibama Jeus, Jalam, ko Kora bate. Dughiar kamɨn Iso Kenanɨn nguazimɨn ikiavɨra ikiava borir kaba ini.

6 Egha gɨn Iso uan amuiba, ko otariba, ko guiviba ko, gumazamizir an adarazi ko itiba ko, asɨziba ko, an bizir Kenanɨn nguazimɨn itiba bar ada inigha, uan dozim Jekopɨn saghon ghua nguazir igharazimɨn zui. 7 Iso uan dozim ataghɨrazir bizim kamakɨn, nguazir aning itir kam aningɨn tughatɨghan kogham. Aningɨn asɨziba bar avɨrasemezɨ aning uaning ko ikian iburaghburaki. 8 Kamaghɨn, Iso ghua Seirɨn Mɨghsɨabar nguibamɨn apera. Idom, kar Ison ziar igharazim.

9 Ezɨ Ison boribar ziabar kara:

Iso uabɨ, a Idomian afeziam,

me Seirɨn Mɨghsɨabar iti.

10 Iso uabɨ an otariba,

Elifas a Adan otarim, ezɨ Ruel a Basematɨn otarim.

11 Ezɨ Elifasɨn otariba,

Teman, Omar, Sefo, Gatam, ko Kenas.

12 Ezɨ Ison otarim Elifas, an amuir dozim Timna, an Amalek bate.

Kar Ison amuim Adan ovavir boriba.

13 Ezɨ Ruelɨn otariba,

Nahat, Sera, Sama ko Misa. Kar Ison amuir mam Basematɨn otariba.

14 Ezɨ Ison amuir igharazim Oholibama,

a Jeus, Jalam ko Kora bate.

Oholibaman amebam Ana, ezɨ Sibeon Anan afeziam.

15-16 Ezɨ Ison otarir uan adarazir gumazir dapanibar itibar ziabar kara:

Elifas a Ison otarir ivariam, an otaribar kara,

Teman, Omar, Sefo, Kenas, Kora, Gatam, ko Amalek, me gumazir dapanibar otivigha uan adarazi Idomɨn nguazimɨn men gari. Kar Ison amuim Ada, an ovavir boribar otariba.

17 Ezɨ Ruelɨn adarasi,

Nahat, Sera, Sama ko Misa, me uan adarazir gumazir dapanibar otivigha Idomɨn nguazimɨn men gari.

Kar Ison amuim Basemat, an ovavir boriba.

18 Ezɨ Ison amuim Oholibaman adarasi,

Jeus, Jalam ko Kora, me gumazir dapanibar iti.

Ezɨ Anan guivim Oholibama gumazir dapanir kaba bate.

19 Ezɨ gumazir kaba me Ison ovavir boriba, Ison ziar mam Idom. Me uan dakozibar gumazir dapanibar iti.

Seirɨn adarazir ziaba

(1 Eghaghaniba 1:38-42)

20 Seir, a Horian gumazir mam, a Idomɨn nguazimɨn iti. Kar Seirɨn otaribar ziaba:

Ezɨ an otariba, Lotan, Sobal, Sibeon, Ana, 21 Dison, Eser ko Disan. Ezɨ kar Seirɨn otariba,

me uan adarazir dakozibar dapanibar ikia Idomɨn nguazimɨn iti.

22 Ezɨ Lotanɨn otarimning,

Hori ko Heman. Ezɨ Lotanɨn buaramizim, a Timna.

23 Ezɨ Sobalɨn otariba,

Alvan, Manahat, Ebal, Sefo, ko Onam.

24 Ezɨ Sibeonɨn otarimning,

Aia ko Ana.

Anan kamra, a faragha uan afeziam Sibeonɨn donkiba gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dar gara, egha dɨpar atuir bar puvɨra feibar gani.

25 Ezɨ Anan borimning,

Dison ko Oholibama. Ezɨ Oholibama Anan guivim.

26 Ezɨ Disonɨn* otariba,

Hemdan, Esban, Itran, ko Keran.

27 Ezɨ Eserɨn otariba,

Bilhan, Savan, ko Akan.

28 Ezɨ Disanɨn otarimning,

Us ko Aran.

29-30 Ezɨ Idomɨn nguazimɨn aven, Horɨn adarazir dakozibar gumazir dapanibar ziaba,

Lotan, Sobal, Sibeon, Ana, Dison, Eser ko Disan.

Idomɨn atrivibar ziaba

(1 Eghaghaniba 1:43-45)

31 Dughiar kamɨn Israelia atriviba puvatɨzɨ, gumazir kaba Idomɨn kantrin atrivibar ike:

32 Ezɨ Beorɨn otarim Bela, Idomɨn kantrin faraghavɨram atrivimɨn iti.

A Dinhaban nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti.

33 Egha Bela aremezɨ, Seran otarim Jobap an danganim inigha atrivimɨn iti.

Sera, a Bosran nguibamɨn gumazim.

34 Egha Jobap aremezɨ, Temanian nguazimɨn gumazim Husam,

an danganim inigha atrivimɨn iti.

35 Egha Husam aremezɨ, Bedatɨn otarim Hadat an danganim inigha atrivimɨn iti.

Egha Hadat Moapɨn nguazimɨn ghua Midianɨn gumaziba ko mɨsogha mɨdorozimɨn me abɨra.

Egha Hadat Avitɨn nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti.

36 Egha Hadat aremezɨ, Masrekan nguibamɨn gumazim,

an ziam Samla, an danganim inigha atrivimɨn oto.

37 Egha Samla aremezɨ, Saul an danganim inigha atrivimɨn oto.

Saul, a Rehobotian gumazir mam.

Rehobot, a Yufretisɨn Fanemɨn mɨriamɨn itir nguibam.

38 Ezɨ Saul aremezɨ,

Akborɨn otarim Balhanan an danganim inigha atrivimɨn oto.

39 Egha Balhanan aremezɨ, Hadar an danganim inigha atrivimɨn oto.

Egha Paun nguibamɨn atrivimɨn iti.

Ezɨ an amuim Mehetabel, a Matretɨn guivim.

Ezɨ Mehetabelɨn inazim Mesahap.

40-43 Ezɨ Idomian anababar gumazir dapanibar ziabar kara:

Timna, Alva, Jetet, Oholibama, Ela, Pinon, Kenas, Teman, Mipsar, Makdiel, ko Iram.

Gumazir kaba me Idomian gumazir dapaniba.

Ezɨ Idom kar Ison ziar igharazim, ezɨ Iso Idomian inazir afeziam. Ezɨ gumazir dapanir kaba vaghvagha uan nguibabar ikia, egha uan adarazir gativa men gari.

Josepɨn Eghaghanim

37

(Sapta 37--45)

Josepɨn aveghbuaba a baseme

1 Jekop Kenanɨn nguazimɨn iti, kar nguazir an afeziam Aisak fomɨra ikezim. 2 Ezɨ Jekop ko an ovavir boribar eghaghanimra kara. Josep a gumazir bar igiam, egha 17pla azeniba iti. Egha a sipsipba ko memeba uan aveghbuaba ko dar gari. Kar Bilha ko Silpan otariba, aning an afeziamɨn amuimning. Ezɨ Josepɨn aveghbuaba amir arazir kuraba a zurara dar gun uan afeziam mɨgei. 3 Ezɨ Jekop, an ziar mam Israel. Israel bar ghurizir dughiam an amuim Josep bate. Ezɨ bizir kam bagha, a uan otarir igharazibar tongɨn Josep bar a gifonge. Egha dughiar mam Jekop, Josep bagha korotiar agharir ruarir dirir mamɨn ingarigha a ganɨngi. 4 Ezɨ aveghbuaba gari afeziam bar Josep gifuegha, deragha me gifongezir puvatɨ. Kamaghɨn, aveghbuaba Josep bar a baseme, egha bar an aghuagha, mɨgɨrɨgɨar aghuibar a gamir puvatɨ. 5 Egha dughiar mamɨn Josep irebamɨn ganigha, aveghbuabagh eghari. Ezɨ me a baregha men naviba bar moghɨra an ikufi.

6 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Ia nan irebam baragh. 7 E bar moghɨra dagher azenimɨn aven ikia, egha witɨn ikɨziba ikia da arɨsi. Ezɨ nan witɨn ikɨzim voroghɨra tughav iti. Ezɨ ian witɨn ikɨziba nan witɨn ikɨzim gighuigha tuivighav ikia, dar dapaniba avigha ghuaghira nan witɨn ikɨzim mɨtifi.”

8  *Ezɨ an aveghbuaba oregha kamaghɨn Josep mɨgei, “Nɨ ghaze, nɨ en atrivimɨn otogh egh e gativagham?” Egha kamaghɨn, Josep zurara uan irebabagh egharima, an aveghbuabar naviba an derazir puvatɨ.

9 Egha gɨn Josep ua irebar mamɨn ganigha uan aveghbuabagh eghari. Egha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ua irebar mamɨn gani. Egha nan irebamɨn aven, kɨ aruem ko iakɨnim ko mɨkovezir 11plan garima, da nan guamɨn uan dapaniba avingi.”

10 A irebar kamɨn uan afeziam ko uan aveghbuabagh eghanigha gɨvazɨ, an afeziam an atara kamaghɨn a mɨgei, “Kar irebar manmagh amizim? Nɨ ti ghaze, kɨ ko nɨn amebam ko nɨn aveghbuaba, e bar izɨ nɨn guamɨn tevibar pɨrigh dapaniba avigham?” 11  *Ezɨ Josepɨn aveghbuaba naviba bar a baseme, ezɨ afeziam Josepɨn irebamning puvɨram aning gɨnɨghnɨsi.

Ismaelian gumaziba Josep inigha Isipɨn kantrin ghu

12 Ezɨ dughiar mamɨn Josepɨn aveghbuaba uan afeziamɨn sipsipbar ganasa Sekemɨn nguibamɨn ghue. 13 Ezɨ Israel kamaghɨn Josep mɨgei, “Nɨn aveghbuaba sipsipbar gara Sekemɨn nguibamɨn iti. Ezɨ nɨ mangɨ men ganasa kɨ ifonge.”

Ezɨ Josep kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Are, Afeziam. Kɨ mangam.”

14 Ezɨ afeziam kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ uan aveghbuabar ganigh fogh suam, me deraghavɨra ti, o puvatɨ? Egh uaghan sipsipbar ganigh fogh, da dera, o puvatɨ? Nɨ men ganigh, egh uamategh izɨ na mɨkemegh.” Ezɨ dughiar kamɨn Israelɨn adarasi, Hebronɨn danganir zarimɨn iti. Ezɨ Josep Sekemɨn nguibamɨn otogha gɨfa. 15 Egha danganir kam garua uan aveghbuaba bagha rui. Ezɨ gumazir mam an ganigha kamaghɨn an azara, “Nɨ bizir tizim buri?”

16 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Kɨ uan aveghbuaba bagha rui. Nɨ danganir me ikia uan sipsipbar garim, an gun na mɨkɨmam o?”

17 Ezɨ gumazir kam a mɨgɨa ghaze, “Me danganir kam ataki. Egha kɨ orazi, me Dotan nguibamɨn mangasa mɨkeme.” Ezɨ Josep uan aveghbuabar gɨn ghua Dotan nguibamɨn me bato.

18 Egha a saghon ghuavɨra itima, an aveghbuaba an apigha, a mɨsueghtɨ an aremeghasa akam mɨsosi.

19 Egha me uarir tongɨn uarira kamaghɨn uariv gɨa ghaze, “Ia munagh gan, gumazir irebabar garim izi. 20 Aria, e a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, e an kuam inigh mozir kabar tam mɨkɨnika. Egh e gɨn suam, ‘Asɨzir atiar mam a mɨsoghezɨ an areme.’ Egh e ganam, an irebamning manmaghɨn otivam!”

21 Ezɨ Ruben me barasi, me mɨgɨrɨgɨar kam gamizɨ, a Josepɨn akurvaghasa. Egha ghaze, “E a mɨsueghtɨ an aremeghan markiam. 22 E uari an ikɨrɨmɨrim agɨvaghan kogham. A inigh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir mozir kam mɨkɨnigh.” Guizbangɨra Ruben kamaghɨn nɨghnɨsi, a Josep uam a inigh an aku uam afeziam bagh mangasa, akar kam mɨkeme.

23 Ezɨ Josep uan aveghbuaba batozɨma, me pamten an suiragha, a gekuava an korotiar agharir ruarir dirir an afeziam a ganɨngizim sue. 24 Egha me a inigha ghua mozir dɨpar mɨsɨngizir mam mɨkɨni.

25 Egha gɨn me apiaghava api. Me apa ikia garima, Ismaelian gumaziba uan kamelba ko izi. Gumazir kaba, Gileatɨn nguazimɨn ikegha iza, Isipɨn kantrin zui. Egh me mangɨ bizir bar pɨn koziba dagɨaba bagh da mangasa, bizir kabanang, temebar eboriba, ko mɨkarzibagh azuir bizir guar avɨriba, ko mughuriar aghuim zuir boreba.

26 Ezɨ Juda kamaghɨn uan aveghbuabav gɨa ghaze, “E uan aveghbuam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, bizir e amizir kam modoghtɨ, arazir kam manmaghɨn en akuragham? 27 Kamaghɨn e ti Ismaelɨn adarazi bagh anemadaghtɨ, me pura ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn a givezegham. Guizbangɨra, an en aveghbuamra egha ghuzir vamɨra, kamaghɨn e uari a gasɨghasɨghan kogham.” Ezɨ an aveghbuaba akar kam gifonge.

28  *Egha an aveghbuaba mɨgɨavɨra itima, Midian gumazir dagɨaba bagha ingarir maba iza Josepɨn garima, a mozimɨn iti. Ezɨ aveghbuaba a gekuizɨ an anabozɨ, me pura ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn Ismaelian gumazibar anemada. Ezɨ Ismaelian gumaziba 20 silvan dagɨaba Midianian gumazibagh anigha, Josep inigha Isipɨn kantrin zui.

29 Ezɨ gɨn Ruben ua ghua mozimɨn garima, Josep mozimɨn itir puvatɨ. Ezɨ a dɨgavir kuram gamigha nɨghnɨgha avegha uan korotiam abɨki, 30 egha uamategha uan aveghbuaba bagha ghua kamaghɨn me mɨgei, “Josep mozimɨn itir puvatɨ. Ezɨ kɨ manmaghɨn damuam?”

31 Ezɨ an aveghbuaba memen mam mɨsuegha, me Josepɨn korotiar agharir ruarir dirim isa an ghuzim garugha uam a ini. 32 Egha me an korotiar dirim inigha afeziam bagha ghugha, an akaghava a mɨgei, “Nɨ kagh ganigh, korotiar dirir kam a danganir mamɨn iti e an api. Ka ti nɨn borir tamɨn korotiam, o puvatɨ?”

33 Ezɨ afeziam korotiar dirir kamɨn ganigha fogha kamaghɨn mɨgei, “Are, kar Josepɨn korotiam. Laionɨn tam ti nan otarim mɨsoghezɨ an aremezɨ, a ti bar anemeghama.” 34 Ezɨ Jekop uan borim bar an apangkuvigha, uan korotiam abigha, azir korotiar mam aru. Egha dughiar ruarimɨn uan borim bagha azia iti.

35 Ezɨ an otariba ko guiviba, iza an navim damutɨ a ua deraghasa mɨgɨrɨgɨabar a mɨgei. Ezɨ a bar aghuagha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ a bagh arang mamaghɨra ikɨ mangɨ, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrɨgh a batogham.” Egha Jekop aziavɨra iti. 36 Ezɨ Midianian gumazir kaba* Josep inigha ghua Isipɨn kantrin otogha, pura ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn a isa dagɨaba bagha Potifan anemada. A Isipɨn atrivimɨn ingangarir gumazir mam. Potifar, a Isipɨn atrivimɨn dɨpenir ekiamɨn garava, mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim.

38

Tamar Juda gifari

1 Ezɨ dughiar kamɨn Juda uan aveghbuaba ategha ghua Adulamɨn nguibamɨn gumazim, an ziam Hira, a ko iti. 2 Egha Kenanɨn nguazimɨn gumazim, an ziam Sua, an an guivimɨn gani. Egha an amizir kamɨn ikia egha aning iti. 3 Ezɨ amizim navim asegha otarir mam batezɨ, Juda ziam, “Er,” a gatɨ. 4 Egha gɨn amizim navim asegha uam otarir mam bategha uabɨ ziam, “Onan,” a gatɨ. 5 Ezɨ amizim ua navim asegha uam otarir mam bategha ziam, “Sela,” a gatɨ. Dughiar kam Juda Kesipɨn nguibamɨn itima an amuim Sela bate. 6 Ezɨ boriba aghua ghua bar ekevezɨma, Juda uan otarir ivariam Er bagha amizir mam ini. Ezɨ amizir kamɨn ziam Tamar. 7 Ezɨ Erɨn araziba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar derazir puvatɨ, kamaghɨn God a mɨsoghezɨ an areme.

8 Ezɨ Juda kamagh Onan mɨgei, “Nɨ uan avebamɨn amuim ko daku. Nɨn avebam ovegha boriba puvatɨ. En arazim kamakɨn, nɨ uan avebamɨn amuim inighɨva an ikɨ, egh a bagh boriba iniam.” 9 Ezɨ Onan pura borir igharaziba batɨtɨ, me an avebamɨn ziamɨn ikɨ bizibar amuan an aghua. Egha amizir kam koma akua, uan dɨpam pura nguazim ginge. A kamaghɨn nɨghnɨsi, a kamaghɨn damu uan avebam bagh boritam inighan kogham. 10 Ezɨ Onan amir arazir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar ikufi. Kamaghɨn, God uaghan a mɨsoghezɨ an areme.

11 Ezɨ gɨn Juda uan ivozir amizim Tamar mɨgɨa ghaze, “Nɨn pam areme. Kamaghɨn, nɨ uamategh uan afeziamɨn dɨpenimɨn mangɨ, egh magh ikɨtɨ nan otarim Sela an ekeveka.” Juda kamagh nɨghnɨgha atiatigha mɨgɨrɨgɨar kam gami, Sela uan avebamningɨn mɨn ovegham. Ezɨ Tamar ua uan afeziamɨn dɨpenimɨn ghugha iti.

12 Ezɨ dughiar ruarim ghua gɨvazɨma, Judan amuim a Suan guivim, a uaghan ovenge. Juda uan amuimɨn buabem agɨvagha, gumazir an sipsipbar arɨziba ghoribar ganasa Timnan nguibamɨn ghu. Ezɨ an namakam, Adulamɨn nguibamɨn gumazim Hira, a ko ghu. 13 Ezɨ gumazir mam kamagh Tamar mɨgei, “Nɨn ivozir afeziam sipsipbar arɨziba aghorasa Timnan nguibamɨn ghu.” 14 Ezɨ Tamar kamaghɨn fo, Sela ekevegha gɨfa, ezɨ aning uaningɨn ikiamin mɨgɨrɨgɨaba me dar kɨrɨzir puvatɨ. Kamaghɨn a korotiar uan pam guba ikia aruzim sue. Egha inir avɨzir mam inigha uan guam avaragha, ghua Enaimɨn nguibamɨn zuir tuavir akamɨn aperaghav iti, nguibar kam Timnan nguibamɨn zuir tuavimɨn iti.

15 Ezɨ amizir kam inir avɨzim uan guam dukuagha aperaghav itima, Juda iza an gara kamaghɨn nɨghnɨsi, kar ti gumaziba isa me koma akuir amizim. 16 Egha a tuavir mɨriamɨn an boroghɨn ghua a mɨgɨa ghaze, “Aria, kɨ nɨ ko dakuasa.” Dughiar kam, Juda kamaghɨn fozir puvatɨ, kar an ivozir amizim.

Ezɨ amizim ghaze, “Bizir tizim nɨ na danɨngam?”

17 Ezɨ Juda ghaze, “Nan memeba iti. Kɨ memen igiatam nɨ bagh anemadaghtɨ a izam.”

Ezɨ amizim ghaze, “A dera, nɨ faragh na ko dɨkɨrɨzir akam bagh, ababanimɨn mɨn bizitam na danɨngigh, egh gɨn meme na danightɨ kɨ nɨn bizim isɨ uam nɨ danɨngam.”

18 Ezɨ Juda kamaghɨn mɨgei, “Kɨ bizir tizim, akar dɨkɨrɨzimɨn ababanim damu, nɨ danɨngam?”

Ezɨ amizim ghaze, “Bizir kamning na danɨngigh, ringɨn nɨn ziamɨn ababanim itim, ko an benir nɨ uan fɨrim gikezir kam sara. Egh uan darorir fidizir nɨ suirazɨ kam saram na danɨngigh.” Ezɨ Juda bizir kaba bar da isa amizim ganigha, a koma akui. Egha navim a ganɨngi. 19 Egha aning akuigha gɨvagha Tamar dɨkavigha ghu. Egha uan guam avarazir inir kam adegha, ua buaber korotiam arugha ua uan pam gubai.

20 Egha gɨn Juda memen igiar mam isa Hira ganigha anemadagha ghaze, a mangɨ meme a danɨngigh, a da biziba ua da iniam. Ezɨ a ghua amizir kam buria egha an apizir puvatɨ. 21 Kamaghɨn a danganir kamɨn itir gumazibar azangsɨsi, “Enaimɨn tuavimɨn apiaghirir amizir gumaziba isa me koma akuim, a managh iti?”

Ezɨ me ghaze, “Amizir gumaziba koma akuitam kagh itir puvatɨ.”

22 Ezɨ Hira uamategha Juda bagha ghugha ghaze, “Kɨ an apizir puvatɨ. Ezɨ nguibamɨn gumaziba ghaze, Amizir gumaziba isa akuitam munagh itir puvatɨ.”

23 Ezɨ Juda kamaghɨn mɨgei, “Markɨ, aneteghtɨ a bizir kabar suiragh. Nɨ uam amizir kam burian markɨ, kamaghɨn, gumazamiziba gan ingarvakegham. Guizbangɨra, kɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua a bagha memen igiar kam amada, ezɨ nɨ an apizir puvatɨ.”

24 Ezɨ iakɨnir 3pla ghua gɨvazɨma me iza kamaghɨn Juda mɨgei, “Nɨn ivozir amizim Tamar gumaziba isa me koma akuir arazim gamigha, datɨrɨghɨn navim asangi.”

Ezɨ Juda kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia a inigh mangɨ avimɨn a tuaghtɨ a isiva aremegh!”

25 Egha me a inigha zuir dughiam, Tamar bizir Juda a ganɨngiziba isa da amaga, egh akar kam sarama a bagha anemada, “Bizir kabar afeziam, a na koma akuizɨ, kɨ navim asangi. Nɨ kagh bizir kaba deragh adar ganigh. Benim ko, ziar an ababanim itir ring ko, darorir fidizim. Kar tinan biziba?”

26 Ezɨ Juda ganigha fogha kamaghɨn mɨgei, “Guizbangɨra, amizir kam nan otarim Selan ikiam. Ezɨ puvatɨ, kɨ aning uaningɨn ikiamin bizim akɨrizir puvatɨ. Kamaghɨn, kɨrara, kɨ arazir kuram gami, ezɨ amizir kam puvatɨ.” Egha Juda uam a koma akuir puvatɨ.

27 Ezɨ Tamar borim batamin dughiam me kamagh an gari, borir fufuzimning an navimɨn iti. 28 Ezɨ Tamar otamin dughiam, borir mamɨn agharim faragha oto. Ezɨ amizir Tamarɨn akuraghtɨ an otamin kam, a borimɨn agharimɨn suiragha benir aghevir mam an agharim ike. Egha ghaze, “Borir kam faragha ize.” 29 Ezɨ borim ua uan agharim gekuigha aven ghu, ezɨ an dozim faragha oto.

Ezɨ amizir kam ghaze, “Manmaghɨn ami? Nɨ avebam gitagha faragha ize?” Ezɨ me ziam, “Peres,” a gatɨ.* 30 Ezɨ gɨn an avebar benir aghevim itim oto. Ezɨ me ziam, “Sera,” a gatɨ.

39

Josep Potifarɨn dɨpenimɨn iti

1 Ezɨ Ismaelɨn adarazi Josep inigha Isipɨn kantrin ghuzɨ, Potifar ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn a givese. Potifar a Isipɨn gumazir mam. Atrivimɨn ingangaribar faragha zuir ingangarir gumaziba, a men mav. A uaghan atrivimɨn dɨpenimɨn garir mɨdorozir gumaziba, a men faragha zuir gumazim. 2  *Ezɨ Josep, gumazir ekiam Potifarɨn dɨpenimɨn aven iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Josep ko iti, ezɨ an amir biziba bar, deravɨram otifi. 3 Ezɨ Potifar gari, Ikiavɨra Itir God Josep ko itima an amir biziba, da deragha otifi. 4 Ezɨ a Josep bagha bar ifuegha a gamizɨma an an ingangarir gumazimɨn oto. Ezɨ a uan dɨpenim ko biziba bar dar ganamin ingangarim a ganɨngi. 5 Ezɨ Josep Potifarɨn dɨpenimɨn gara itir dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God bar deragha Potifarɨn adarazigh ami. Egha Josep bangɨn, Ikiavɨra Itir God Potifarɨn dɨpenimɨn aven itir biziba ko dagher azeniba bar deragha dagh ami. 6 Kamaghɨn Potifar Josep atɨzɨ, an an biziba bar dar gari. Egha a uabɨ bizir avɨribagh nɨghnɨzir puvatɨ, a uabɨ dagher manabara a dar amasa dagh nɨghnɨsi. Dughiar kamɨn Josep mɨkarzim sarama aghuigha gavgavigha ganganiba bar dera. 7 Ezɨ dughiar ruarim puvatɨzɨ, Potifarɨn amuim an ganigha a gifuegha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ izɨ, na ko daku.”

8 Ezɨ Josep aghuagha kamaghɨn a mɨgei, “Nan gumazir aruam, dɨpenir kamɨn biziba bar dar ganasa na mɨsevegha, bizitam bagha ua nɨghnɨzir puvatɨ. 9 Ezɨ dɨpenir kamɨn aven a na ko gan gavgaviba magh ghue, ingangarir gumazir igharazitam na gafirazir puvatɨ. A dɨpenir kamɨn aven bizitam damuasa nan anogoroghezir puvatɨ. Nɨ an amuim, a nɨ ko dakuasa na mɨkemezir puvatɨ. Kɨ bar manamaghsu arazir bar kurar kam damuam? Egh kɨ kamagh damigh, Godɨn damazimɨn bar ikuvigham.” 10 Egha dughiabar zurara amizim Josep ko dakuasa an azangsɨghavɨra iti. Ezɨ Josep an akam barazi puvatɨgha, a koma akuizir puvatɨgha an boroghɨn ghuzir puvatɨ.

11 Egha dughiar mamɨn Josep dɨpenimɨn aven ghugha, ingangarim damuasava ami. Ezɨ ingangarir gumazitam itir puvatɨ. 12 Ezɨ Potifarɨn amuim Josepɨn saketɨn suira, egha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ izɨ na ko daku.” Ezɨ Josep uan saket ategha arava azenan ghu.

13 Ezɨ amizim Josepɨn gari, a saket ategha arav ghu, 14 ezɨ a ingangarir gumazibar diagha ghaze, “Ia gan. Nan pam Hibruian gumazir kam inigha en dɨpenimɨn izezɨ, a datɨrɨghɨn aghumsɨzir dafam e danɨngasa. A kɨ akuir danganimɨn aven izegha na ko dakuasa nan azangsɨgha pamtem na gakaghori. Ezɨ kamaghɨn kɨ pamten dei. 15 Ezɨ an orazi kɨ deima, a uan saket nan mɨriamɨn anetegha zuamɨrama arava azenan ghu.”

16 Egha Potifarɨn amuim Josepɨn saketɨn suira. A ikɨtɨ an pam izɨ dɨpenimɨn otoghtɨ, an an akagham. 17 Ezɨ an pam otozɨ, an eghaghanir kamrama a geghara ghaze, “Hibruian ingangarir gumazir kɨnir kam, nɨ a inigha gan dɨpenimɨn izezɨ, a iza kɨ akui naghɨn iza, na ko daku arazir kuramɨn na damigh aghumsɨzir dafam na danɨngasa, na gaghori. 18 Ezɨ kɨ bar pamten diazɨ, a uan saket nan tegha arava azenan ghu.”

19 Ezɨ Potifar uan amuimɨn eghaghanir kaba baregha bar puvɨrama atari. 20 Egha mɨdorozir gumazibav kemezɨ me Josepɨn suiragha a isa kalabus gatɨ. Kar atrivimɨn kalabuziaba itir dɨpenim. 21  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Josep ko ikiavɨra ikia, bar an apangkuvighavɨra iti. Egha a gumazir kalabusɨn dɨpenimɨn garim gamizɨ, a uaghan Josep gifonge. 22 Egha gumazir kam kalabuziar gumazibar ganasa Josep amɨsefe. Ezɨ Josep kalabusɨn dɨpenimɨn itir ingangariba bar dar gari. 23 Egha Ikiavɨra Itir God Josep ko ikia an akurvasi, ezɨ bizir an amiba, da bar deravɨra zui. Ezɨ gumazir kalabuziar dɨpenimɨn garim, ingangarir a damuasa Josep mɨkemeziba, a da bagha ua nɨghnɨzir puvatɨ.

40

Josep irebamningɨn mɨngarim abɨki

1 Egha mong dughiar ruarimɨn ikegha, gumazir atrivimɨn dɨpenimɨn wainɨn garim, ko atrivimɨn bretɨn ingarir gumazir dapanim, aning Isipɨn atrivim bar ifongezir puvatɨzir arazir kuram gami. 2 Ezɨ Isipɨn atrivim uan ingangarir gumazir kamning adarim aningɨn iti, 3 egha aning isa kalabus gatɨ. Kalabusɨn dɨpenir kam, kar atrivimɨn mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanimɨn dɨpenim. Ezɨ kalabusɨn dɨpenir kamra me faragha Josep isava a gatɨ. 4 Ezɨ mɨdorozir gumazibar dapanim aningɨn akurvaghasa Josep ginaba. Ezɨ aning bar dughiar ruarimɨn kalabusɨn iti.

5 Egha dɨmagarir mam, gumazir atrivimɨn wain ko bretɨn garimning, aning irebamningɨn gani. Ezɨ irebamning uaghara ghuzir puvatɨgha, magh garir puvatɨ. 6 Ezɨ mɨzarazimɨn Josep ghua aningɨn garima, aning bar oseme. 7 Ezɨ a kamagh aningɨn azara, “Bizir tizim gua gamima, guan navimning bar oseme?”

8 Ezɨ aning kamaghɨn Josepɨn akam ikaragha ghaze, “Ga irebamningɨn gani. Ezɨ gumazir gan irebamningɨn mɨngarim abɨghamba puvatɨ.”

Ezɨ Josep kamaghɨn aning mɨgei, “God uabɨra a irebabar mɨngaribar en akakasi. Ezɨ gua uan irebamningɨn gun na mɨkɨm.”

9 Ezɨ atrivimɨn wainɨn garir gumazim uan irebamɨn gun Josep mɨgɨa ghaze, “Nan irebamɨn, kɨ wainɨn ikarɨzimɨn gani. 10 Ezɨ ikarɨzir kam agharir 3pla iti. Ezɨ an dafariba zuamɨra murima, an akɨmariba zuamɨrama otifi, ezɨ wainɨn ovɨziba otivigha bar moghɨrama ani. 11 Kɨ Isipɨn atrivimɨn kavɨn suiraghav ikia, wainɨn ovɨzir kaba inigha uan dafarir mamɨn da munubi, ezɨ dar dɨpam kap giraghuezɨ, kɨ a isa atrivim ganɨngi.”

12 Ezɨ Josep ghaze, “Nɨn irebamɨn mɨngarim kamakɨn. Ikarɨzir agharir 3pla, da dughiar 3plan ababanim. 13 Dughiar 3pla gɨvaghtɨ atrivim ua nɨ inigh mangam. Egh ua nɨ isɨ nɨn ingangarim darɨgham. Eghtɨ nɨ fomɨra wainɨn kap a ganɨga ingarizɨ moghɨn, nɨ uam a danɨngam. 14 Egh nɨ mangɨ nɨn dabirabim deraghtɨ, nɨ na ginɨrɨgh. Kɨ nɨn azai, nɨ nan apangkuvigh nan akuragh nan ziamɨn gun atrivim mɨkɨmtɨ, kɨ kalabus ateka. 15 Guizbangɨra, bar faraghɨvɨra gumazir maba Hibruian nguazimɨn na okemegha na inigha kagh ize. Ezɨ kɨ Isipɨn kagh ikia, bizitam pazava a gamizir puvatɨ. Ezɨ me pura na isa kalabus gatɨ.”

16 Ezɨ gumazir bretɨn ingarim, a wainɨn garir gumazimɨn irebamɨn mɨngarim barasi. Ezɨ a derazɨma, a kamaghɨn Josep mɨgei, “Kɨ uaghan irebar mamɨn gani. Nan irebam kamakɨn. Kɨ akɨrar 3pla uan dapanim dafagha zui. Ezɨ bretba akɨrar kabagh izɨfa. 17 Ezɨ akɨrar pɨn itim atrivim ifongezir bretba ko bisketba ko bizir igharagha gariba a gizɨfa. Ezɨ kuaraziba iza bizir kaba api.”

18 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Irebar kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, akɨrar 3plan da dughiar 3plan ababanim. 19 Eghtɨ dughiar 3pla tɨghar gɨvtɨ, atrivim kalabusɨn nɨ inigh azenan mangɨ, egh mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ, me nɨn fɨrim atugham. Egh me nɨ isɨ ter akɨnitamɨn nɨn kuam aguraghtɨ, kuaraziba izɨ nɨn namnamra amam.” 20 Ezɨ namba 3ɨn dughiam Isipɨn atrivim uan ingangarir gumaziba bagha isar ekiam gami, me isar kamɨn ikɨ amebam a batezir dughiam gɨnɨghnɨgham. Ezɨ a gumazir wainɨn ingarim ko bretɨn ingarim inigha uan ingangarir gumazibar guamɨn aning asara. 21 Egha wainɨn garir gumazim mɨkemezɨ a ua uan ingangarim bagha zui. 22 Egh atrivim mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me gumazir bretɨn ingarim isa temer akɨnimɨn anegura. Ezɨ guizbangɨra Josep aningɨn irebabar gun mɨkemezɨ moghɨra bizir kaba otifi. 23 Ezɨ gumazir atrivimɨn wainɨn garir kam ua Josep gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

41

Josep Isipɨn atrivimɨn irebamɨn mɨngarim abɨki

1 Ezɨ azenir pumuning ghua gɨvazɨma, Isipɨn atrivim irebamɨn gani. A irebamɨn uabɨn gari, a Nailɨn Fanem boroghɨn tughav iti. 2 A garima, 7plan bulmakaun mɨkarziba sara itir ekiaba dɨpamɨn anagava otifi. Egha graziba dɨpar mɨriamɨn da api. 3 Ezɨ gɨn 7plan igharaziba dɨpamɨn ikegha anagava otifi. Egha me bar aghariba gunigha mɨkarziba eromotuegha men ganganiba bar ikufi. Ezɨ bulmakaun aghariba guizir kaba mɨkarziba sara itir kabar boroghɨn tuivighav iti. 4 Ezɨ aghariba guizir bulmakaun kaba, mɨkarziba sara itiba apava da tuizɨ da iraghue. Egha atrivim irebar kamɨn ganigha gɨvagha ose. 5 Egha a uam akua irebar mamɨn gani. Ezɨ irebar a ua ganizir kam, a gari 7plan raizɨn dapaniba raizɨn agharir vamɨra gata mɨsefe. Ezɨ dapanir kaba ekevegha raizɨn ovɨzir bar avɨriba dar ikia, anizɨ dar aghoramin dughiam roghɨra ize. 6 Ezɨ gɨn 7plan raizɨn dapanir igharaziba otifi. Amɨnir mam danganir mɨsɨngizimɨn otogha iza dagh apongezɨ da isigha bar sufi. 7 Egha raizɨn dapanir suvizir kuraba, da raizɨn dapanir ekiar aghuiba apa da tuavaremezɨ da bar iraghue. Ezɨ atrivim uam osegha dɨkavigha fo, kar pura irebamra. 8  *Egha mɨzaraghara a nɨghnɨzir avɨribagh amua, egha Isipɨn fofozir gumaziba ko kukunir gumaziba, men diazɨ me izima, a uan irebar pumuningɨn me mɨgeima, irebar kamningɨn mɨngarimning abɨghamin gumaziba puvatɨ. 9 Ezɨ gɨn gumazir atrivimɨn dɨpenimɨn wainɨn garim kamaghɨn a mɨgei, “Datɨrɨghɨn kɨ uan arazir kurar amizir mamɨn gun mɨkɨmam. 10 Nɨ fomɨra uan ingangarir gumazimning ko adarim ikia, egha kɨ ko nɨn bretɨn ingarir gumazibar dapanim, ga amadazɨ, ga ghua kalabusɨn ikia, nɨn mɨdorozir gumazibar dapanimɨn dɨpenimɨn ike. 11 Egha dɨmagarir mamɨn ga uaghara irebamningɨn gani. Ezɨ gan irebamningɨn mɨngarimning, uaning oghara. 12 Ezɨ Hibruian gumazir igiar mam uaghan ga ko iti. A mɨdorozir gumazir kabar dapanimɨn ingangarir gumazir kɨnim. Ezɨ ga uan irebamningɨn gun a mɨkeme. Ezɨ a gan irebamningɨn mɨngariba abigha ga mɨkeme. 13 Ezɨ biziba da guizɨn a mɨkemezɨ moghɨrama otifi. Ezɨ kɨ uamategha uan ingangarim ini. Ezɨ gumazir bretɨn ingarim, me tememɨn anegura.”

14 Ezɨ Isipɨn atrivim akar kam baregha uan ingangarir gumazibav keme, eghtɨ me mangɨ Josep inigh izam. Ezɨ me zuamɨra kalabusɨn dɨpenimɨn ghugha a inigha ize. Ezɨ Josep uan ghuamasɨzim gisegha korotiar aghuiba aghuizɨ, me a inigha atrivim bagha ghu. 15 Ezɨ atrivim kamagh Josep mɨgei, “Kɨ irebamɨn gani, ezɨ gumazir an mɨngarim abɨghamba puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba ghaze, nɨ a baregh an mɨngarim abɨghamin fofozim iti.”

16  *Ezɨ Josep kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ uabɨ fofoziba puvatɨ, ezɨ Godra nɨn irebamɨn mɨngarim deragh anebightɨ, nɨ a baragh bar akuegham.”

17 Egha atrivim ghaze, “Kɨ kamaghɨn irebamɨn gani. Kɨ Nailɨn faner mɨriamɨn tughav iti, 18 egha gari bulmakaun 7plan mɨkarziba sara itiba dɨpamɨn ikegha anagav otifi. Egha dɨpar mɨriamɨn graziba api. 19 Ezɨ gɨn bulmakaun 7plan igharaziba anagav otifi. Egha me aghariba gunigha, mɨkarziba eromotuegha ganganiba bar ikufi. Kɨ Isipɨn aven bar bulmakaun kamaghɨn garitamɨn ganizir puvatɨ. 20 Ezɨ bulmakaun agharir kaba, bulmakaun mɨkarziba sara itir kaba apa da tuavaremezɨ da bar iraghue. 21 Me amegha gɨvagha egha men ganganim mati me amezir puvatɨ. Ezɨ kɨ maghɨra osegha dɨkafi. 22 Egha gɨn kɨ uam akua ua irebar mamɨn gari. Kɨ gari, 7plan raizɨn dapaniba raizɨn agharir vamɨra gata mɨsefe. Ezɨ dapanir kaba ekevegha raizɨn ovɨzir bar avɨriba ikia egha anizɨ, dughiar dar aghoramim roghɨra ize. 23 Ezɨ gɨn 7plan raizɨn dapanir igharaziba otifi. Amɨnir mam danganir mɨsɨngizimɨn otogha iza dagh apongezɨ da isigha, bar sufi. 24 Egha raizɨn dapanir suvizir kuraba, raizɨn dapanir ekiar aghuiba apa da tuavaremezɨ da bar iraghue. Ezɨ kɨ osegha dɨkavigha, kukunir gumazir bizibar gariba kɨ uan irebamɨn gun me mɨgei, ezɨ nan irebar kɨ ganizir kamningɨn mɨngarim abɨghamin gumaziba puvatɨ.”

25 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Nɨn irebamningɨn mɨngarimning uaghara ghu. God damuamin bizim, a nɨn akakasi. 26 Guizbangɨra, 7plan bulmakaun mɨkarziba sara itir kaba, da 7plan azenibar ababanim gami. Ezɨ 7plan raizɨn dapanir aghuiba, da uaghan 7plan azeniba. Egha da bizir vamɨram akakasi. 27 Ezɨ gɨn otivizir 7plan bulmakaun aghariba guniziba, ko raizɨn dapanir 7plan kaba, amɨnir puvɨra feim iza dagh apongezɨ, dar dagheba gɨn otivizir puvatɨ, da 7plan azenibar dagheba puvatɨghamin ababanim aka. 28 Kɨ faragha nɨ mɨkemegha gɨfa, God damuasava amir bizim, a nɨ mɨkeme. 29 Guizbangɨra, 7plan azeniba Isipɨn kantrin aven dagheba bar izɨvagham. 30 Eghtɨ gɨn 7plan azenibar dagheba puvatɨzir dughiam otoghtɨ, Isipia ua dagheba avɨrasamezir dughiabagh nɨghnɨghan kogham. Eghtɨ mɨtiriam aghamin dughiar bar ekiam, kantrin kamɨn otogham. 31 Eghtɨ mɨtiriam aghamin dughiar gɨn izamin kam bar ikuvigham, kamaghɨn gumazamiziba dughiar me dagheba avɨrasemezir kam bar a gɨn amadagham. 32 Ezɨ God bizir kam damuasa nɨghnɨzim akɨrigha gɨfa. Kamaghɨn a mɨngarir vamɨra itir irebar kamning nɨn aka. A uaghan kamaghɨn nɨn akagha ghaze, bizir a damuamin kam, a zuamɨram otogham.

33 “Eghtɨ nɨ datɨrɨghɨn Isipɨn kantrin ganamin fofozim ko nɨghnɨzir aghuim itir gumazitam atɨghtɨ, a Isipɨn kantrin aven ingangariba bar dagh ativagh dar ganam. 34 Egh nɨ gumazir dapanir taba uaghan, me amɨsefegh. Eghtɨ gumazir dapanir kaba, 7plan azenibar vaghvagh dagheba izɨvazir dughiam, me gumazamizibav kɨmtɨ, me uan azenibar dagheba isɨ 5plan pozibar arigh, dar pozitam takisɨn mɨn a inigh gavman bagh anenɨngigh. 35 Eghtɨ gumazir dapaniba azenir aghuir kabar, dagher kaba inigh da akufagh. Egh me nɨn ziam ko gavgavimɨn apengan ingarɨva raizɨbagh eghuvagh, da isɨ dagher dɨpenir ekiar nguibar ekiabar itibar amangigh deraghvɨra dar gan. 36 Eghtɨ gɨn dagheba puvatɨzir 7plan azeniba Isipɨn kantrin otoghtɨ, gumazamiziba dagher gumazir dapaniba pozibav kɨnizir kaba iniam. Tuavir kamɨn gumazamiziba dagheba oteveghamin dughiamɨn, me ovengan kogham.”

Atrivim Isipɨn gavmanɨn faragh mangasa Josep amɨsefe

37 Ezɨ Isipɨn atrivim uan ingangarir gumaziba ko Josepɨn akam baregha bar an gakonge. 38 Egha atrivim uan gumazir dapaniba kamaghɨn me mɨgei, “Godɨn Duam gumazir kamɨn aven iti. Ezɨ ingangarir kam damuamin gumazitam an mɨn itir puvatɨ.”

39 Egha atrivim kamaghɨn Josep mɨgei, “God uabɨ bizir kaba aka, ezɨ ua gumazitam nɨn mɨn nɨghnɨzir aghuitam ko fofozir aghuitam itir puvatɨ. 40  *Ezɨ kɨ uan kantri bagh nɨ amɨseveghtɨ, nɨ nan kantrin gumazir dapanimɨn ikiam. Eghtɨ nan gumazamiziba nɨn akam baragham. Kɨ uabɨ atrivimra, egh nan ziam uabɨra nɨn ziam gafiragham.”

41 Egha atrivim kamaghɨn Josep mɨgei, “Nɨ oragh, kɨ datɨrɨghɨn Isip bar an ganamin gumazir dapanimɨn ikiasa nɨ amɨsefe.” 42  *Egha atrivim uan dafarimɨn ring suegha Josep garu. Ezɨ ringɨn kam atrivimɨn ababanim an iti. Egha atrivim uaghan korotiar aghuir mam a garugha gol sen an fɨrimɨn da.

43 Egha Josep ataghizɨ an atrivimɨn karisɨn namba 2ɨn arui. Ezɨ ingangarir gumaziba an faragha ghua kamaghɨn dɨa ghaze, “Gumazir ekiam izi! Tuavim gitagh!” Egha kamaghɨn atrivim Josep gamizɨ a Isipɨn kantrin nguibaba bar dar gumazir dapanimɨn oto.

44 Ezɨ atrivim kamaghɨn Josep mɨgei, “Kɨ atrivim. Egha kɨ mɨgei, Isipɨn gumazitam uan ifongiamɨn gɨn mangɨ bizitam puram a damighan kogham. Bar puvatɨgham. A faragh nɨn azaragham.” 45 Egha atrivim ziam Safenat Panea Josep gatɨ. Egha amuir mam a ganɨngi. Ezɨ amizir kamɨn ziam Asenat, a Potiferan guivim, Potifera a Heliopolisɨn nguibamɨn itir Isipɨn aseba bagha ofa gamir gumazir mam. Egha Josep Isipɨn kantrin aven itir nguibaba bar dagh aruigha dar gani.

46 Josep 30plan azeniba ikia Isipɨn atrivimɨn ingangarim gami. Egha Josep atrivim ategha Isipɨn kantrin itir nguibaba bar dagh arui. 47 Ezɨ 7plan azenir aghuibar, Isipɨn aven dagher bar avɨriba otifi. 48 Ezɨ 7plan azenir kabar, Josep dagher avɨribagh kuva da arɨsi. Nguibar ekiaba vaghvagha, a men azenibar dagheba isa, dagher dɨpenibar da akuva da arɨsi. 49 Egha raiziaba, a da isa dagher dɨpenir bar ekiar avɨribar da arɨzi, da ongarimɨn gigimɨn mɨn ghuzɨ, Josep datɨrɨghɨn ua mengan iburagha uaghan da osirizir puvatɨ. 50 Ezɨ dagheba tɨghar oteveghamin dughiamɨn, Josepɨn amuim Asenat, an otarir pumuning bate. Asenat a Potiferan guivim. Potifera, a Heliopolisɨn nguibamɨn itir ofa gamir gumazim.

51 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “God nan akurazɨ kɨ uan afeziamɨn adarazi gɨn amadagha, uaghan uan osɨmtɨziba gɨn amada.” Egha kamaghɨn a uan otarir ivariam, ziam “Manase,” a gatɨ.*

52 Egha a uaghan ghaze, “God borim danganir kɨ osɨmtɨziba itimɨn na ganɨngi.” Egha uan otarir dozim, ziam “Efraim,” a gatɨ.†

53 Ezɨ Isipɨn kantrin aven 7plan azenir aghuir kaba gɨvazɨ, 54  *Josep mɨkemezɨ moghɨn, azenir dagheba puvatɨzir kaba otifi. Dughiar kamɨn mɨtiriar ekiar kam kantrin igharaziba uaghan me batifi. Ezɨ Isipɨn kantrin aven dagheba bar nguibabar iti. 55  *Ezɨ gɨn, dagheba otevezir arazir kam bar Isipɨn nguibabar otivima, gumazamiziba atrivim mɨgɨava arai, eghtɨ a dagheba me danɨngam. Ezɨ atrivim Isipɨn gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia mangɨ Josep batoghtɨ, a mɨkemezɨ moghɨn damu.” 56 Ezɨ Isipɨn aven mɨtiriam bar ekevezɨ, Josep dagher dɨpenir ekiaba kuizɨ, Isipɨn gumazamiziba iza daghebagh ivesi. 57 Ezɨ mɨtiriar bar ekiam kantriba bar paza me gami. Ezɨ kamaghɨn kantriba bar dar gumazamiziba Josep bagha iza a da daghebagh ivesi.

42

Josepɨn aveghbuaba iza Isipɨn witbagh ivesi

1 Ezɨ Jekop kamaghɨn orazi, Isipɨn witba iti, ezɨ a uan otaribav gɨa ghaze, “Manmaghɨn amizɨ ia pura onganir ganganibagh amua purama apiaghav iti? 2  *Kɨ akar mam kamaghɨn a baraki, Isipɨn kantrin aven me witba iti. Ia mangɨ e uari bagh tabagh ivesegh, puvatɨghtɨ e daghem bagh arɨmɨghiregham.”

3 Ezɨ Josepɨn aveghbuar 10pla Kenanɨn nguazim ategha witbagh ivezasa Isipɨn zui. 4 Ezɨ Jekop Josepɨn dozimra Benjamin amadazɨ a men gɨn ghuzir puvatɨ. Jekop kamaghɨn atiatingi, a mangɨ tuavimɨn osɨmtɨzitam batogham. 5 Mɨtiriar ekiar kam uaghan Kenanɨn nguazimɨn oto, kamaghɨn Kenanɨn gumaziba witbagh ivezasa Isipɨn zui, ezɨ Jekopɨn otariba uaghan me ko tuavimɨn zui. 6  *Dughiar kamɨn Josep a Isipɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti, ezɨ danganiba bar dar gumaziba ghua ada witbagh ivesi. Ezɨ Josepɨn aveghbuaba ghua a batogha, an suebar boroghɨn teviba apɨrigha guaba nguazim gire. 7 Ezɨ Josep uan aveghbuabar ganigha me gɨfogha, mati me gɨfozir puvatɨzɨ moghɨn me mɨgei. Egha a pamten me mɨgɨa ghaze, “Ia managh ikegha ize?”

Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “E Kenanɨn nguazimɨn ikegha izegha, daghebagh ivezasa.”

8 Ezɨ Josep uan aveghbuabar gara me gɨfozɨ me a gɨfozir puvatɨ. 9  *Egha a fomɨra irebamɨn gari an aveghbuaba a bagha teviba apɨrizir bizir kam uam a gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei, “Ia moga garir gumazibar mɨn en ganasa ize. Ia izɨ kamaghɨn gan foghasa, en kantrin danganir manabara gavgavizir puvatɨ.”

10 Ezɨ me an akam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Puvatɨ, gumazir ekiam. E nɨn ingangarir gumaziba, e nɨ da daghebagh ivezasa ize. 11 E bar moghɨra gumazir mamɨn boriba. E moga garir gumaziba puvatɨ. E gumazir guizbangɨra mɨgeiba.”

12 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ. Ia izɨ ganigh foghfoghasa, nan kantrin danganir manaba gavgavizir puvatɨ.”

13 Ezɨ me ghaze, “Gumazir ekiam, e 12plan aveghdiariba. E Kenanɨn nguazimɨn gumazir vamɨran boriba. Ezɨ en dozir bar abuananam, datɨrɨghɨn uan afeziam ko iti. Ezɨ en aveghbuar mam, an ovenge.”

14 Ezɨ Josep ua kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ ia mɨkemegha gɨfa, ia moga garir gumaziba. 15 Kɨ ifavarir arazim gɨfoghasa, egha Isipɨn atrivimɨn ziamɨn gavgavimɨn guizbangɨra kamaghɨn ia mɨgei, ian dozir bar abuananam izɨ nan guamɨn tughan koghtɨ, ia ua uan nguibamɨn mangan kogham. 16 Egh ia uan tav amadaghtɨ a mangɨ ian dozim inigh izɨ. Eghtɨ ian tarazi kalabusra ikɨ mangɨtɨ e deragh fogham, ian akam a guizbangɨra o puvatɨ. Puvatɨghtɨma kɨ Isipɨn atrivimɨn ziamɨn guizbangɨra kamagh mɨkɨmasa, ia moga garir gumaziba.” 17 Egha Josep mɨkemegha gɨvagha 3plan dughiabar me isa kalabus gatɨ.

18 Egha dughiar namba 3ɨn Josep kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ Godɨn apengan itir gumazim, ia nan akam baregh an gɨn mangɨ egh ia deragham. 19 Egh ia guizbangɨra mɨgeir gumaziba ikɨva, tav uabɨra kalabusɨn dɨpenir ia ikezimɨn ikɨ. Eghtɨ ia igharaz darazi witɨn ivezeziba inigh uan bighan mangɨ uan adarazir anɨng, mɨtiriam men azi. 20 Egh ia uan dozir abuananam inigh na bagh izɨtɨ kɨ fogham, ia guizbangɨra mɨgei. Ia kamaghɨn damigh egh ovengan kogham.” Ezɨ me Josepɨn mɨgɨrɨgɨam gakuegha ghaze, Are.

21 Egha Josepɨn aveghbuaba a ko ikiavɨra ikia, uarira uariv gɨa ghaze, “Bar guizbangɨra, e uan aveghbuam pazava a gamigha egha osɨmtɨzir kam iti. E an gari an en diava arava uabɨn akurvaghasa en gari, ezɨ e an akam baraghizir puvatɨ. Kamaghɨn osɨmtɨzir datɨrɨghɨn e batozir kam, en arazir kurar kam ikara.”

22  *Ezɨ Ruben kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ia mɨkemegha gɨfa, ia arazir kuratamɨn otarir kam pazɨva a damuan markɨ, ezɨ ia nan akam baraghizir puvatɨ. Ezɨ osɨmtɨzir datɨrɨghɨn e batozir kam, kar an ovevemɨn ikarvazim.”

23 Ezɨ Josepɨn aveghbuaba Hibrun akam mɨgɨa mɨgɨrɨgɨar kabagh amua ghaze Josep men mɨgɨrɨgɨar kaba baraghizir puvatɨ. Guizbangɨra, a faragha zurara me ko mɨgɨa Isipian akamɨn me mɨgeima, gumazir igharazim an akam gɨgha Hibrun akam an aveghbuabav gei. 24 Egha Josep datɨrɨghɨn men akaba baregha me ategha ghuava azi. Ana azigha gɨvagha uamategha iza me ko mɨgei. Egha a Simeonɨn suighasa ingangarir gumazibav kemezɨ, me an suira. Egha benir gavgavim inigha an aveghbuabar damazimɨn a ike.

Josepɨn aveghbuaba uamategha Kenanɨn ghue

25 Egha gɨn Josep ingangarir gumazibav kemezɨ, me witba isa vaghvagha men mɨtaribagh aghuigha, uaghan men dagɨaba vaghvagha men mɨtaribagh aghui. Egha uaghan, ingangarir gumaziba me tuavimɨn damamin dagheba uaghan me ganɨngi. Egha Josep mɨkemezɨ moghɨra ingangarir gumaziba ami. 26 Ezɨ an aveghbuaba witɨn mɨtariba isa donkibar afegha me zui. 27 Egha danganir mamɨn otivigha dɨmangan dakuasava anekɨra, men mav uan donki dagheba a danɨngasa uan mɨtarim fɨri. Egha uan dagɨabar gari, da mɨtarir akamra iti. 28 Egha kamaghɨn a uan aveghbuabar dia, “Ia gan! Dagɨar kɨ me ganɨngiziba, me uam nan dagɨaba na ganɨngi. Me da na mɨtarim garu.”

Ezɨ men dɨghoriba me ginivima me agoa bar atiatigha, uarira uarir azangsɨgha ghaze, “God man arazimrama e gami?”

29 Egha aveghbuaba Kenanɨn nguazimɨn otogha, uan afeziam Jekop, bizir me bativizibar gun bar a mɨkeme. 30 Me kamaghɨn mɨgei, “Isipɨn ingangaribar garir gumazir ekiam, pamten e mɨgɨa akam e gasa ghaze, e gumazir moga gariba. 31 Ezɨ e an akam ikaragha ghaze, ‘E guizbangɨra mɨgeir gumaziba. E gumazir moga gariba puvatɨ. 32 E 12plan aveghbuaba. E gumazir vamɨran otariba. Ezɨ aveghbuar mam ovengezɨ, bar en dozim afeziam ko Kenanɨn nguazimɨn iti.’ 33 Egha gavmanɨn ingangaribar garir gumazir ekiam ua kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ deragh fogh suam ia guizbangɨra mɨgei. Eghtɨ kɨ kamaghɨn damuam, ian tav na ko ikɨtɨ, igharaz darazi witba inigh uan adarazi bagh mangɨ, uan adarazir akuragh, me mɨtiriamra iti. 34 Egh ia uan dozir bar igiamɨn aku na bagh izɨ. Eghtɨ kɨ fogh suam ia moga garir gumaziba puvatɨ, ia gumazir guizbangɨra mɨgeiba. Eghtɨ kɨ ian aveghbuam ia danightɨ, ia uan ifongiamɨn kantrin kamɨn mangɨ izegh damu dagɨar ingangaribar amu.’ ”

35 Egha gɨn aveghbuaba uan witɨn mɨtariba ingegha gari, men dagɨar mɨtariba vaghvagha men mɨtaribar iti. Ezɨ afeziam uaghan ganigha, me dɨgavir kuram gamigha atiatigha bar oseme. 36 Ezɨ Jekop kamaghɨn me mɨgei, “Iarara kam gamima, nan otarir pumuning ovenge. Faragha Josep ovengezɨ datɨrɨghɨn Simeon ovenge. Egha datɨrɨghɨn ia uaghan Benjamin inigh nan saghon mangasa?”

37 Ezɨ Ruben afeziam mɨgɨa ghaze, “Kɨ Benjamin inigh izeghan koghtɨ, nɨ nan otarir pumuning mɨsueghtɨ aning aremegh. Nɨ nan amamangatɨghtɨ, a nan dafarimɨn ikeghtɨ, kɨ uam an aku izam.”

38 Ezɨ Jekop kamaghɨn mɨgei, “Nan otarir kam ia ko mangan kogham. An avebam ovengezɨ, a uabɨra iti. Kɨ ghurigha gɨfa. A mangɨ tuavimɨn osɨmtɨzitam batoghtɨ, ia na damightɨ nan nɨghnɨziba ikuvigham, eghtɨ kɨ aremegh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram.”

43

Josepɨn aveghbuaba Benjamin inigha Isipɨn zui

1 Dughiar kamɨn Kenanɨn nguazimɨn aven mɨtiriar aghazir kam ghua bar ekefe. 2 Ezɨ Jekopɨn adarasi, an ziar mam Israel, me dagher faragha Isipɨn iniziba da gɨfa, ezɨ Israel kamaghɨn uan boribav gei, “Ia uamategh Isipɨn mangɨ e uari bagh daghebagh ives.”

3 Ezɨ Juda kamaghɨn afeziam mɨgei, “Afeziam, e nɨ mɨkemegha gɨfa. Isipɨn gavmanɨn garir gumazim, akar gavgavim e ganɨngi. A kamaghɨn e mɨkemegha gɨfa, en dozim e ko mangan koghtɨ, a uam en ganan aghuagham. 4 Egh nɨ en dozimɨn amamangatɨghtɨ, an e ko mangɨtɨ, e mangɨ nɨ bagh daghebagh ivezam. 5 Isipɨn gavmanɨn garir gumazir ekiam mɨkemegha gɨfa, en dozim uaghan e ko mangɨghan koghtɨ, a uam en ganan aghuagham. Eghtɨ nɨ en gɨn anemangan aghuaghtɨ e mangan kogham.”

6 Ezɨ afeziam Israel kamaghɨn mɨgei, “Ia manmaghsuavɨra Isipɨn gavmanɨn garir gumazim mɨgɨa ghaze, ia dozir mam iti? Ia bar osɨmtɨzir ekiam na ganɨdi.”

7 Ezɨ me a ikaragha ghaze, “Gumazim uaghan azangsɨzir avɨribar e gami. An en adarazi bagha en azangsɨsi. Egha ghaze, ‘Ian afeziam ikiavɨra iti, o an areme? Ia aveghbuatam ua iti, o puvatɨ?’ A kamaghɨn azangsɨzima e a mɨkeme. Egha e kamaghɨn fozir pu, an en dozim e a inigh mangasa an en azangsɨsi.”

8 Ezɨ Juda uan afeziam Israel kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Benjamin ateghtɨ, a na ko izɨ, e mangam. Eghtɨ nɨ ko en boriba uaghara, e bar moghɨra daghem bagh ovengan kogham. 9 Kɨ uabɨ, kɨ a geghuva an ganam. Egh kɨ uamategh nɨ bagh a inigh izeghan koghtɨ, osɨmtɨzir ekiar kam nan ikɨtɨ, nan arazir kurar kam na ko ikɨ mamaghɨra ikiam. 10 Guizbangɨra, nɨ en anogoroghezir puvatɨzɨ, e ti dughiar pumuningɨn ghuegha izeghai.”

11 Ezɨ Israel kamaghɨn me mɨgei, “Tuaviba ua puvatɨghtɨ, ia kamaghɨn damu. Ia nguazir kamɨn bizir aghuiba inigh uan akɨrabar aghuighɨva, da inigh mangɨ Isipɨn gavmanɨn garir gumazir dapanim bizir aghuibar mɨn a danɨngigh. Bizir aghuir kaba ia da ini, hani, mɨkarzibagh azuir bizir guar avɨriba, mughuriar aghuim zuir boreba, temebar eboriba, ko temer iamorir ovɨzibar mɨn gari, me pistasio ko amonɨn dar bori. 12 Ia ua dagɨar me isa ian mɨtaribagh aghuiziba inigh mangɨ. Egh ia dagɨar ia faragha inigha ghueziba, ia dagh isɨn dagɨataba ua dar arɨkigh. Me ti okɨnɨghnigha da aghui. 13 Egh ia uan dozim inigh dɨkavigh egh zuamɨra gumazir kam bagh mangɨ. 14 Kɨ God ko mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨam kara, Gavgaviba Bar Itir God, gumazir kamɨn nɨghnɨzimɨn akuraghtɨ a ian apangkufigh. Egh a ian aveghbuar igharazim ko Benjamin amadaghtɨ aning na bagh izɨ. God ifongeghtɨ nan boriba bar ovengeghtɨ, a dera kɨ pura ikiam.”

15 Ezɨ aveghbuaba bizir aghuiba inigha, dagɨar igharaziba inigha, me faragha inigha ghueziba isafuragha bar moghɨra da inigha zui. Egha me uaghan Benjamin inigha zui. Me ghua Isipɨn otogha ghua Josepɨn gari.

16 Ezɨ Josep gari, Benjamin uaghan me ko izima, a uan dɨpenimɨn garir gumazim mɨgɨa ghaze, “Nɨ gumazir kaba inigh nan dɨpenimɨn mangɨ. Egh bulmakaun tam mɨsuegh a isam. Gumazir kaba aruer arɨzimɨn na ko damam.” 17 Ezɨ ingangarir gumazim Josep mɨkemezɨ moghɨn amigha, me inigha Josepɨn dɨpenimɨn ghu.

18 Ezɨ aveghbuaba dɨpenimɨn ghuava, atiatigha ghaze, “Me dagɨar faragha en mɨtaribagh aghuizɨ e inigha izeziba, me ti dagh nɨghnɨghama. Egha bizir mɨngarir kam bagha e inigha dɨpenimɨn zui. Me ti en suigh e damightɨ e pura men ingangarir gumazibar otivigham. Egh me uaghan en donkiba inigham.”

19 Egha me Josepɨn dɨpenimɨn ingarir gumazimɨn gari, a dɨpenimɨn tiar akamɨn tughav itima, me ghua kamaghɨn a mɨgei, 20 “Gumazir ekiam, nɨ orakigh. Dughiar faragha ghuzim, e kagh izegha daghebagh ivese. 21 Egha e ia ategha ghua tuavimɨn danganir mam akɨrigha dɨmagarimɨn dakuasava an iti. Egha bar moghɨra uan mɨtariba kuigha dar gari, daghebagh ivezezɨ dagɨaba, uam en mɨtarir akabar iti. Ezɨ e datɨrɨghɨn ua dagɨar kabar akua izi. 22 Egha e dagɨar igharazir maba daghebagh ivezasa uaghan da inigha izi. E fozir pu, tinara dagɨar kaba en mɨtaribagh aghui.”

23 Ezɨ ingangarir gumazim men akam baregha kamaghɨn me mɨgei, “Ia atiating nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ. Ian God, a uaghan ian afeziamɨn God, a uabɨ ian dagɨaba isa ian mɨtaribagh aghui. Ezɨ kɨ uabɨ, dagɨar ia daghebagh ivezeziba, kɨ da inigha gɨfa.” Egha a ghua Simeon inigha iza me ganɨngi. 24 Egha gɨn ingangarir gumazim me inigha Josepɨn dɨpenimɨn aven ghu. Egha dɨpar me uan dagariba ruamim, me ganigha, dagheba isa men donkibagh anɨdi. 25 Egha aveghbuaba orazi, Josep izɨ me ko dughiar arɨzimɨn damam, ezɨ me uan bizir aghuir a danɨngamba akɨrmɨsi.

26 Ezɨ Josep dɨpenimɨn izezɨ, me bizir aghuir kaba inigha ghuava a ganɨdi. Egha teviba apɨrigha Josepɨn guamɨn avigha guaba isa nguazimɨn bɨri.

27 Ezɨ Josep dughiam me ganɨga ghaze, “Dughiar aghuim, ia deravɨra iti?” Egha gɨn kamagh men azara, “Ian afeziar ghurir ia faragha na mɨkemezim, a manmaghɨram amua iti? A deraghavɨra iti o?”

28 Ezɨ me a ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, en afeziam nɨn ingangarir gumazim, a deraghvɨra iti.” Egha me uam an ziam fasa an guamɨn dapaniba avingi.

29 Ezɨ Josep garima, an dozimra, Benjamin itima, a kamaghɨn mɨgei, “Ia faragha uan dozir bar abuananamɨn gun na mɨkeme, ezɨ gumazir kam kar ian dozimra, o?”

Egha a kamagh Benjamin mɨgei, “Nan gumazir igiam, God deravɨra nɨ damu nɨn apangkufigh.”

30 Egha Josep uan dozim bar an apangkuvigha, bar aziasava ami. Egha zuamɨra dɨkavigha akuir danganimɨn aven ghughava, azi. 31 Egha gɨn a uan guam rue. Egha a gavgavim inigha uamategha me bagha iza ingangarir gumazim mɨgɨa ghaze, nɨ mangɨ dagheba tuigh dagher dakozim dafegh. 32 Egha me Josep baghavɨra dagheba dagher dakozir igharazim dafegha, an aveghbuaba bagha igharazim dafe. Isipia Hibrun adarazi koma apir puvatɨ. Arazir kam men damazibar bar derazir puvatɨ, kamaghɨn, Isipian Josep ko itiba, me dagher dakozir igharazim gapera. 33 Ezɨ Josep uan ingangarir gumazibav gɨa ghaze, aveghbuaba vaghvagh, dabirabibar dapighirɨ. An ifongiam, aveghbuaba uan otɨrmɨrimɨn azenibar gɨn mangɨ dapighiram, otarir ivariamɨn ikegh mangɨ bar dozimɨn tugh. Ezɨ aveghbuaba iza uan dabirabir kabar apiagha gara, dɨgavir kuram gamigha pura uarir gari. 34 Ezɨ ingangarir gumaziba aveghbuaba bagha Josepɨn dagher dakozimɨn dagheba tuigha me ganɨngi. Egha Benjamin bagha bar dagher ekiam tui, mati 5plan gumaziba damamin dagheba isa a ganɨngi. Ezɨ me Josep ko amegha wainɨn dɨpar onganiba apa egha bar akuegha egha ongani.

44

Josepɨn kap ovenge

1 Egha me amegha gɨvazɨma Josep uan dɨpenimɨn garir gumazim mɨgɨa ghaze, “Nɨ gumazir kabar mɨtariba dagheba dar aghutɨ da mangɨ bar izefegh. Egh men dagɨaba men mɨtariba vaghvagh dar akabar aven dar aghuigh. 2 Egh nan silvan kap isɨ, gumazir bar igiar munamɨn mɨtarim darugh, egh dagɨar a witbagh ivezasa inigha izeziba sara an mɨtarim darugh.” Ezɨ ingangarir gumazim Josep mɨkemezɨ moghɨrama ami. 3 Ezɨ bar mɨzaraghara Josepɨn ingangarir gumazim, aveghbuaba uan donkiba ko me amadazɨ, me zui.

4 Ezɨ aveghbuaba nguibar ekiam ategha, tɨghar saghon mangam, ezɨ Josep uan ingangarir gumazir an dɨpenimɨn garim mɨgɨa ghaze, “Nɨ dɨkavigh gumazir kabar gɨn mangɨ, me batogh, kamaghɨn men azaragh, ‘E arazir aghuimɨn ia gami. Ezɨ manmaghɨn amizɨ ia arazir kuramɨn e gami? 5 Kavɨn ia inizir kam, kar nan gumazir ekiam dɨpaba apir kap. Egha uaghan, a bizir mogomeba bagha asebar azangsɨgha, kavɨn kamra a kukunir gumazibar mɨn, bizir mogomebagh fofosi. Ia bar arazir kuram gami.’ ”

6 Ezɨ Josepɨn ingangarir gumazim aveghbuabar gɨn ghua, me batogha Josepɨn akabar gun me mɨgei. 7 Ezɨ me an akam ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, nɨ manmaghsuavɨra akar kamaghɨn amizimɨn e mɨgei? E nɨ mɨgeir arazir matam bar a damighan kogham. 8 Nɨ fo, e faragha Kenanɨn nguazim ategha izegha datɨrɨghɨn uamategha iza ian gari. E dagɨar en mɨtarir akabar itiba ua da inigha ize. Ezɨ manmaghsua nɨ ghaze, e nɨn gumazir ekiamɨn dɨpenimɨn an silva ko golba okɨmam? 9 Gumazir ekiam, nɨ gan en tav kavɨn kamɨn suiraghtɨ, nɨ a mɨsueghtɨ an aremegh. Eghtɨ e pura nɨn ingangarir gumazir kɨnibar ikiam.”

10 Ezɨ ingangarir gumazim me ikaragha ghaze, “Ian akam, a guizbangɨra. Eghtɨ kɨ gumazir kavɨn suirazir kamɨn apightɨ, anarɨra nan ingangarir gumazir kɨnimɨn ikiam. Eghtɨ ia tarazi mangam.”

11 Ezɨ me vaghvagha zuamɨra uan mɨtariba isa nguazim dafegha da kui. 12 Ezɨ Josepɨn ingangarir gumazim men mɨtaribar averiabar gari, egha men avebamɨn mɨtarim faragha an gara, ghua bar men dozimɨn tu. Egha Benjaminɨn mɨtarimɨn kavɨn kamɨn api. 13 Ezɨ aveghbuaba gari, kavɨn kam Benjaminɨn mɨtarimɨn itima, me atiatighava uan osɨmtɨzim akakagha uan korotiaba abɨsi. Egha uan mɨtariba donkibagh afegha uamategha nguibar ekiamɨn zui.

14 Ezɨ Juda uan aveghbuaba ko ua Josepɨn dɨpenimɨn otogha an gari, a ikiavɨra iti. Ezɨ me bar atiatigha pura Josepɨn damazimɨn nguazim gire. 15 Ezɨ Josep kamaghɨn me mɨgei, “Ia arazir manmaghɨrama amizim gami? Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ, kɨ aseba ko ingara bizir mogomebagh fofozir fofozim iti?”

16 Ezɨ Juda kamaghɨn mɨgei, “Gumazir ekiam, e nɨ mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨaba puvatɨ. E kamaghɨn mɨkɨman kogham, e bizitam pazava a gamizir puvatɨ. God en arazir kuram akagha gɨfa. Ezɨ gumazir ekiam, gumazir nɨn kap inizir kam, a uabɨra nɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn ikian kogham. Bar puvatɨ. E bar moghɨra.”

17 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Bar puvatɨ. Kɨ ia ateghtɨ ia mamaghɨn damuan kogham. Gumazir nan kap okemezir kamra, a uabɨra nan ingangarir gumazir kɨnimɨn ikiam. Ia igharaziba navir amɨrizim inigh egh uamategh afeziam bagh mangɨ. Kɨ mɨgɨrɨgɨaba ian puvatɨ.”

Juda Benjaminɨn danganim iniasa

18 Ezɨ Juda Josepɨn boroghɨn ghua kamaghɨn mɨgei, “Gumazir ekiam, nɨ uan ingangarir gumazimɨn akam barakigh. Kɨ gumazir kɨnim, ezɨ nɨ gumazir bar ekiam, egha Isipɨn atrivimɨn mɨn iti. Egh nɨ nan apangkuvigh nan ataran markɨ. 19 Gumazir ekiam, nɨ faragha kamaghɨn en azara, ‘Ia afeziam ko dozitam iti, o puvatɨ?’ 20 Ezɨ e ghaze, ‘Are, gumazir ekiam, e afeziam iti, a bar ghuri. Ezɨ en dozir bar vamɨra uaghan iti. En afeziam ghurigha gɨvazɨma, an amebam a bate. Amebar kam otarir pumuningrama ote, ezɨ guizɨn otarir kamɨn avebam areme. Ezɨ a bar uabɨra iti, kamaghɨn en afeziam bar a gifonge.’ 21 Ezɨ gumazir ekiam, nɨ kamaghɨn e mɨkeme, ‘Ian dozim Benjamin izɨtɨ, kɨ an ganika.’ 22 Ezɨ gumazir ekiam, e kamaghɨn nɨn akam ikaragha ghaze, ‘Borir kam afeziam ateghan kogham. An afeziam ateghtɨ, afeziam aremegham.’ 23 Egha nɨ gɨn uaghan kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gei, ‘Ian aveghbuar dozim ian gɨn izeghan koghtɨma, ia ua nan damazim izan markɨ.’

24 “Ezɨ gumazir ekiam, e uamategha afeziam bagha ghugha, nɨn akar kamɨn gun a mɨkeme. 25 Ezɨ gɨn afeziam ghaze, ‘Ia uamategh mangɨ, e uari bagh daghebagh ivesegh.’ 26 Ezɨ e ghaze, ‘E mangɨghan kogham. Aveghbuar dozim e ko mangɨghan koghtɨma, gumazir ekiar kam guizbangɨra bar uam en ganan aghuagham. Eghtɨ en dozim e ko izɨtɨ, e mangam.’ 27 Ezɨ en afeziam kamaghɨn e mɨkeme, ‘Ia fo, nan amuir kam otarir pumuning bate. 28 Ezɨ mam ovengezɨ kɨ uam an garir puvatɨ. Kɨ ghaze, asɨzir laionɨn tam ti a mɨsuegha aneghoraghsuezɨ, an areme. 29 Kɨ ghurigha gɨfa, ezɨ ia datɨrɨghɨn uaghan otarir kam inigh nan saghon mangasa. Kamaghɨn osɨmtɨzitam tuavimɨn a batoghtɨ, ia osɨmtɨzir dafam na danightɨ, kɨ aremegh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram.’

30-31 “Gumazir ekiam, en afeziam nɨn ingangarir gumazim, kamaghɨn e ua uan afeziam bagh mangɨtɨ, afeziam gantɨ otarir kam e ko mangan koghtɨ, an nɨghnɨziba ikuvightɨ an aremegh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram. Guizbangɨra, otarir kam bar afeziamɨn dɨghorim. Ezɨ en afeziam a bar ghuri. Ezɨ otarir kam e ko uamategh mangɨghan koghtɨ, kamaghɨn e osɨmtɨzir ekiam afeziam danightɨ, an aremegham. 32 Egha uaghan, kɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavim afeziam kamaghɨn a ganɨga ghaze, kɨ otarir kamɨn aku uam a bagh mangan koghɨva, kamaghɨn kɨ arazir kuram damigham, eghtɨ osɨmtɨzir kam an damazimɨn nan ikɨ kamaghɨra ikɨ mangɨ, kɨ aremeghamin dughiam otogham. 33 Kamaghɨn, gumazir ekiam, ga uaning, nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ otarir kamɨn danganim inigh kagh ikɨ, egh pura nɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn ikiam. Ga uaning, nɨ aneteghtɨ, a uan aveghbuaba ko mangɨ. 34 Guizbangɨra, otarir kam na ko mangɨghan koghtɨ, kɨ uamategh afeziam bagh mangɨghan kogham. Eghtɨ osɨmtɨzir nan afeziam bativamin kam, kɨ an ganan bar aghua.”

45

Josep uan aveghbuabav gɨa
ghaze, a tinara

1  *Ezɨ Josep oregha bar apangkuvir ekiam ikia, egha kamaghɨn an aziasava ami. Kamaghɨn, a uan ingangarir gumazibar diagha ghaze, “Ia bar moghɨra azenimɨn mangɨ.”

Eghtɨ a uabɨra uan aveghbuaba ko ikiam. Egha a kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Kɨ Josep. Kɨ ian aveghbuam.” 2 Egha Josep pamtemɨn azi, ezɨ Isipia a baraki. Egha ghua atrivimɨn dɨpenimɨn itir darazi bizir kamɨn gun me mɨkeme. 3 Ezɨ Josep kamaghɨn uan aveghbuabav gei, “Kɨ Josep. Nan afeziam deraghavɨra iti, o?” Ezɨ an aveghbuaba bar dɨgavir kuram gamua bar atiatigha egha mɨgɨrɨgɨatam damuan asa.

4 Egha Josep ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ kamaghɨn ian azai, ia bar nan boroghɨra izɨ.”

Ezɨ me an boroghɨra ghuezɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ Josep. Kɨ ian aveghbuam. Ia fomɨra na ataghizɨma dagɨar gumaziba na isa ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn na givezegha, na inigha Isipɨn ize. 5  *Ezɨ ia datɨrɨghɨn uari basɨman markɨ, egh ia na gamizir arazir kurar kam bagh naviba uarir ikuvan bar markɨ. Guizbangɨra, God uabɨ ian akurvaghasa, faragha na amadazɨ kɨ ian faragha ize, eghtɨ ia aremeghan kogham. 6 Ezɨ datɨrɨghɨn nguazir kamɨn dagheba otevir azenir pumuning otogha gɨfa. Eghtɨ 5plan azeniba ikɨvɨra ikɨtɨ gumaziba azenibar ingaran koghɨva dagheba inian kogham. 7 God arazir aghuir bar igharazir kamɨn ua ia iniasava amigha ian akurvaghasa ifonge, eghtɨ ia ikɨvɨra ikɨtɨ, ian ovavir boriba otivigh nguazir kamɨn ikiam. Ezɨ kamaghsua, a ian faragha na amada. 8 Bar guizbangɨra, ia na amadazɨ kɨ nguibar kamɨn izezir puvatɨ. Bar puvatɨ. God uabɨ na amadazɨ, kɨ ize. Egha a na gamizɨ, kɨ mati Isipɨn kantrin atrivimɨn afeziamɨn oto. Kɨ an dɨpenimɨn gumazamiziba bar a dagh ativagha dar gara, egha Isipɨn kantrin nguaziba bar dagh ativazir gumazir dapanim.

9  *“Datɨrɨghɨn ia zuamɨra uamategh nan afeziam bagh mangɨgh kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Kɨ Josep, nɨn borim, kɨ akar kam nɨ ganɨdi. God na gamizɨma, kɨ Isipɨn kantrin nguaziba bar, dar gumazir dapanimɨn oto. Kamaghɨn, nɨ suighsuighan markɨ, nɨ zuamɨra na bagh izɨ. 10 Egh nɨ nan boroghɨra Gosenɨn Distrighɨn nguibam daperagham. Nɨ ko nɨn boriba, ko nɨn ovavir boriba bar, ian sipsipba, memeba, bulmakauba, ko ian biziba bar, ia bar Gosenɨn Distrighɨn daperagh. 11 Mɨtiriar ekiar kam, a tong uam 5plan azenibar ua ikegham, eghtɨ nɨ uan amuiroghboriba ko, asɨziba, mɨtiriaba sara ikian kɨ aghua. Kamaghɨn nɨ izɨ Gosenɨn Distrighɨn daperaghtɨ, kɨ nɨ gativagh nɨn ganam.’ ”

12 Ezɨ Josep kamaghɨn aveghbuabav gei, “Ia bar moghɨra na gɨfogh. Kɨ gumazir igharazim ia mɨgeir pu. Bar puvatɨ. Kar kɨ Josepra. Benjamin, nɨ bar nan dozimra, nɨ uaghan na gɨfogh. 13 Egh ia uamategh mangɨva nan afeziam kamaghɨram a mɨkɨm, kɨ datɨrɨghɨn Isipɨn kantrin aven ziar ekiam iti. Egh uaghan bizir ia bar ganiziba sara a mɨkɨm. Egh ia zuamɨra mangɨgh an aku izɨ.”

14 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨkemegha gɨvagha, uan dozim Benjamin muigha an suiragha azi. Ezɨ Benjamin uaghan a muigha an suiraghava azi. 15 Egha Josep bar vaghvagha uan aveghbuaba suigha azia egha men tori. Ezɨ datɨrɨghɨn aveghbuaba Josep ko mɨkɨmamin nɨghnɨzim inigha a ko mɨgei.

16 Ezɨ Isipɨn atrivim kamaghɨn akam baregha fo, Josepɨn aveghbuaba iza an gara iti. Ezɨ atrivim uan gumazir ekiaba ko me bar akonge. 17 Egha atrivim kamaghɨn Josep mɨgei, “Nɨ uan aveghbuabav kemegh, me uan biziba isɨ donkibagh isɨn dafegh, egh uamategh Kenanɨn nguazimɨn mangɨ. 18 Egh me uan afeziam ko uan amuiroghboriba inigh uamategh na bagh izɨ. Eghtɨ kɨ me bagh Isipɨn nguazir bar aghuitam ginabagh me danɨngam. Eghtɨ nguazir kam dagher avɨriba an otivtɨ, me dar amam. 19 Egh nɨ uaghan me mɨkɨmtɨ, me Isipɨn kantrin karisbara inigh mangɨgh uan amuiroghboriba inigh izam. Egh nɨ me mɨkemeghtɨ, me uan afeziam inightɨ a uaghan me ko izɨ. 20 Egh me Kenanɨn nguazimɨn taghizir bizibagh nɨghnɨghan markɨ. Guizbangɨra, kɨ Isipɨn kantrin bizir bar aghuir avɨriba me danɨngam.”

21 Ezɨ Jekopɨn otariba atrivim mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ Josep atrivimɨn akamɨn gɨn ghua karisɨn maba isa me ganɨngi. Egha uaghan dagher me tuavimɨn damamiba isa me ganɨngi. 22 Egha a korotiaba isa vaghvagha bar aveghbuabagh anɨngi. Egha Benjaminra, a 5plan korotiaba ko 300 silvan dagɨaba isa a ganɨngi. 23 Ezɨ Josep Isipɨn kantrin bizir aghuir avɨriba inigha, donkin apurir 10pla garɨgha me amadazɨ, me an afeziam bagha zui. Egha a witba ko bretba ko dagher maba sara inigha 10plan donkin amebabagh arɨgha me amadazɨ, me uan afeziam tuavimɨn an akuraghasa a bagha zui. 24 Egha Josep uan aveghbuaba amaga kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ tuavir arɨzimɨn uarira uarir ataran markɨ.”

25 Ezɨ aveghbuaba Isipɨn kantri ategha ghua Kenanɨn nguazimɨn uan afeziam Jekop bato. 26 Egha me kamaghɨn uan afeziam mɨgei, “Josep aremezir pu. Puvatɨ. A ikiavɨra ikia datɨrɨghɨn bar Isipɨn kantrin nguazibagh ativagha dar gari.” Ezɨ Jekop akar kam baregha dɨgavir kuram gamigha, nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. 27 Ezɨ me bizir Josep mɨkemeziba bar dar gun a mɨkeme. Ezɨ Jekop karisɨn Josep amadazibar gari, da Jekop inigh Isipɨn kantrin mangam. Ezɨ an nɨghnɨziba ua dera.

28 Ezɨ Jekop kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra, kɨ datɨrɨghɨn fo, nan otarim Josep angamɨra ikiavɨra iti. Ezɨ kɨ zuamɨra dɨkavigh Isipɨn mangɨgh an ganigh egh gɨn ovengam.”

Israelia Isipɨn kantrin zui

46

(Sapta 46--50)

Jekop uan adarazi ko Isipɨn kantrin zui

1 Ezɨ Jekop uan biziba bar da akuvagha dɨkavigha uan adarazi ko, me tuavimɨn ghua Isipɨn kantrin zui. Egha me iza Berseban nguibamɨn otivigha, Jekop uan afeziam Aisakɨn God bagha ofabagh ami. 2 Ezɨ dɨmagarimɨn God irebamɨn mɨn bizimɨn aven Jekop batogha, kamaghɨn an diagha ghaze, “Jekop! Jekop!”

Ezɨ Jekop kamaghɨn mɨgei, “Are, kɨ kati.”

3 Ezɨ God kamaghɨn mɨgei, “Kɨ God. Kɨ nɨn afeziamɨn God. Nɨ Isipɨn kantrin mangɨsɨva atiatingan markɨ. Eghtɨ kɨ nɨn ovavir boribar amutɨ da bar avɨrasemegh, ikɨzir gavgavimɨn otogham. 4 Egh kɨ nɨ ko Isipɨn mangɨva, gɨn ua nɨn ovavir boribar aku izam. Eghtɨ dughiar nɨ ovengamim, Josep uabɨ nɨ isɨ mozim darɨgham.”

5 Ezɨ Jekop Berseba ataki. An otariba uan afeziam, ko men amuiroghboriba isa, Isipɨn atrivim me inigh mangasava amadazir karisbagh atɨ. 6  *Egha me uaghan bulmakauba ko bizir me Kenanɨn nguazimɨn inizir maba sara inigha zui, egha Jekop uan adarazi ko, me bar Isipɨn kantrin zui. 7 Ezɨ Jekopɨn otariba ko guiviba ko an igiaba, me bar Jekop ko zui.

8 Ezɨ Jekopɨn adarazi a ko Isipɨn kantrin ghueziba, men ziabar kara: Ruben, kar Jekopɨn otarir ivariam. 9 Ezɨ Rubenɨn otaribar kara, Hanok, Palu, Hesron ko Karmi. 10 Ezɨ Simeonɨn otariba kara, Jemuel, Jamin, Ohat, Jakin, Sohar ko Saul. Ezɨ Saulɨn amebam, a Kenanian amizim. 11 Ezɨ Livain otaribar kara: Gerson, Kohat, ko Merari. 12 Ezɨ Judan otaribar kara: Er, Onan, Sela, Peres, ko Sera. Egha Er ko Onan, aning Kenanɨn nguazimɨn ikiavɨra itir dughiamɨn ovenge. Ezɨ Peresɨn otaribar kara: Hesron ko Hamul. 13 Ezɨ Isakarɨn otaribar kara: Tola, Puva, Iop, Simron. 14 Ezɨ Sebulunɨn otaribar kara: Seret, Elon, ko Jalel. 15 Ezɨ Ruben, Simeon, Livai, Juda, Isakar ko Sebulun, kar Jekopɨn amuim Lean otariba. Lea, me Mesopotemian nguazimɨn ikiavɨra ikia, borir kaba bate. Egha Lea uaghan guivir mam bate, an ziam Daina. Ezɨ Lean boriba ko an ovavir boribar dɨbobonim, a 33ɨn tu.

16 Ezɨ Gatɨn otaribar kara: Sifion, Hagi, Suni, Esbon, Eri, Arodi, ko Areli. 17 Ezɨ Aserɨn otaribar kara: Imna, Isva, Isvi, Beria. Ezɨ men amizim, Sera. Ezɨ Berian otarimning kara: Heber ko Malkiel. 18 Ezɨ gumazamizir kaba, me Jekop ko Silpan boriba ko ovaviba. Labanɨn ingangarir amizim Silpa, ana isa uan guivim Lea ganɨngi. Ezɨ men dɨbobonim 16ɨn tu.

19 Ezɨ Jekopɨn amuim Resel, an otarimningɨn ziamning kara: Josep ko Benjamin. 20  *Ezɨ Josep Isipɨn kantrin ikiava Asenat inigha an iti, a Potiferan guivim. Potifera, a Heliopolisɨn nguibamɨn ikia, egha asebar ofa gamir gumazir mam. Ezɨ Asenat, Josep bagha otarir pumuning bate, ezɨ aningɨn ziamning kara: Manase ko Efraim. 21 Ezɨ Benjaminɨn otaribar kara: Bela, Beker, Asbel, Gera, Naman, Ehi, Ros, Mupim, Hupim ko Art. 22 Ezɨ gumazir kaba, me Jekop ko Reselɨn boriba ko ovavir boriba. Egha men dɨbobonim, me 14plara.

23 Ezɨ Danɨn borimra kara, an ziam Husim. 24 Ezɨ Naptalin otariba kara: Jasel, Guni, Jeser, ko Silem. 25 Ezɨ gumazamizir kaba, kar Jekop ko Bilhan boriba ko ovavir boriba. Ezɨ Bilha, a ingangarir amizim. Laban a isa uan guivim Resel ganɨngi. Ezɨ men dɨbobonim, me 7plara.

26 Ezɨ Jekopɨn boriba ko an igiar boribar me Isipɨn ghue, men dɨbobonim, me 66pla. Egha dɨbobonir kam Jekopɨn otaribar amuiba sara inizir puvatɨ. 27  *Ezɨ Josepɨn amuim Isipɨn kantrin otarir pumuning bate. Kamaghɨn, dughiar Jekopɨn adarazi ghua Isipɨn itim, men dɨbobonim bar moghɨra ghua, 70plan tu.*

Jekop uan adarazi ko me Isipɨn iti

28 Ezɨ Jekop Josep bagha Juda amada, a faragh mangɨva Josep inigh izam, egh Gosenɨn Distrighɨn afeziam bativam. Ezɨ Jekopɨn adarazi Gosenɨn Distrighɨn otivizɨma, 29 Josep uan ingangarir gumazibav geima, me an karis akɨrizɨ, a uan afeziam bativasa Gosenɨn Distrighɨn ghu. Egha an afeziamɨn apigha ghua a muigha an suiragha bar dughiar ruarimɨn azi. 30 Egha Jekop kamaghɨn Josep mɨgei, “Kɨ nɨn ganigha gɨvagha fo, nɨ ikiavɨra iti. Kamaghɨn, kɨ datɨrɨghɨn aremeghasa ifonge.”

31 Egha Josep uan aveghbuaba ko an afeziamɨn adarazi kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn mangɨ kamaghɨn atrivim mɨkɨmam, ‘Nan aveghbuaba ko nan afeziamɨn adarasi, me Kenanɨn nguazim ategha izava otivigha gɨfa. 32 Egha gumazir kaba, me sipsipbar garir gumaziba. Egha me uan sipsipba, bulmakauba ko uan biziba sara inigha ize.’ 33 Kɨ kamaghɨn atrivim mɨkemeghtɨma, gɨn atrivim ian diagh ia amir ingangarim bagh ian azangam. 34 Eghtɨ ia kamaghɨn an akam ikaragh, ‘Gumazir ekiam, e gumazir sipsipba ko bulmakaubar gariba. Egha e fomɨra aghɨribar mɨn ikia ingangarir kam gamua iza datɨrɨkɨn, en afeziaba fomɨra uaghan kamaghɨram ami.’ Egh ia kamaghɨn atrivim mɨkemeghtɨ, a ia ateghtɨ ia Gosenɨn Distrighɨn dapiagham. Guizbangɨra, Isipia me sipsipbar garir gumaziba bar me gifongezir puvatɨ.”†

47

1 Ezɨ Josep ghua atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Nan afeziam ko nan aveghbuaba Kenanɨn nguazim ategha izava otivigha gɨfa. Me uan sipsipba, bulmakauba, ko men biziba, me bar da inigha ize. Egha me datɨrɨghɨn Gosenɨn Distrighɨn iti.”

2 Ezɨ Josep uan aveghbuar 5plan diazɨ me iza atrivimɨn guamɨn tuifi. 3 Ezɨ atrivim kamaghɨn men azai, “Ia ingangarir manabagh ami?”

Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, e sipsipbar gari, en afeziaba fomɨra amizɨ mokɨn. 4 Ezɨ mɨtiriar ekiam azir dughiam Kenanɨn nguazimɨn otozɨ, en sipsipba apir graziba puvatɨ. Kamaghɨn, e dughiar otevimɨn kantrin kamɨn ikiam. Egha e nɨn ingangarir gumaziba, e kamaghɨn nɨn azai, nɨ en amamangatɨghtɨ, e Gosenɨn Distrighɨn dapiagh ikiam.”

5 Ezɨ atrivim kamaghɨn Josep mɨgei, “Nɨn afeziam ko aveghbuaba nɨ ko ikiasava otivigha gɨfa. 6 Kamaghɨn, nɨ Isipɨn kantrin aven, nguazir oteviba bar dar tongɨn, nguazir otevir bar aghuitam gɨnɨghnɨghɨva me mɨkemeghtɨ, me a dapiagh. Nɨ ifueghtɨ, me Gosenɨn Distrighɨn ikiam. Egh uaghan, nɨ men tongɨn, gumazir bulmakaubar ganamin fofozim iti tabagh fogh, egh ingangarim me danightɨ me nan bulmakaubar ganam.”

7 Ezɨ Josep uan afeziam inigha atrivim bagha zui. Ezɨ Jekop deraghavɨra dughiar aghuim atrivim ganɨngi. 8 Ezɨ atrivim kamaghɨn an azara, “Nɨn azeniba datɨrɨghɨn manmaghɨra?”

9 Ezɨ Jekop an azangsɨzim ikaragha ghaze, “Kɨ nguazir kamɨn aruava 130plan azenibar an ikia iza datɨrɨkɨn. A dughiar bar ruarim puvatɨ, egha kɨ uaghan osɨmtɨzir avɨriba batifi. Nan inaziba dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ike, ezɨ men azeniba nan azenibagh afira.” 10 Ezɨ Jekop deraghavɨra dughiar aghuim atrivim ganigha, egha ghu.

11 Ezɨ gɨn Josep atrivim mɨkemezɨ moghɨram amigha, uan afeziam ko uan aveghbuabar akurazɨma, me Isipɨn kantrin apia. A Ramesesɨn nguibar ekiamɨn* boroghɨn nguazim isa me ganɨngi. Nguazir otevir kam, a Isipɨn kantrin nguazir igharaziba bar dagh afira. 12 Egha Josep dagheba isa uan afeziam ko, an aveghbuabar amuiroghboribagh anɨdi. Egha vaghvagha men boribar dɨbobonimɨn mɨrara ghua dagheba me ganɨdi.

Mɨtiriar ekiam Isipia gasɨghasɨsi

13 Dughiar kamɨn mɨtiriar bar ekiam otozɨ, dagheba bar nguazir otevibar puvatɨ. Ezɨ dughiar mɨtiriam azir kam Isipɨn kantri ko Kenanɨn nguazim bar aning gasɨghasɨzima, gumazamiziba bar osɨmtɨzim isi. 14 Ezɨ Isipian gumazamiziba ko Kenanian gumazamiziba, Josep faragha atɨzir witbagh iveza, ghuavti men dagɨaba bar gɨfa. Ezɨ Josep dagɨar kaba inigha da isa atrivimɨn dagɨar dɨpenim gatɨ. 15 Ezɨ Isipɨn kantrin dagɨaba ko Kenanɨn adarazir dagɨaba gɨvazɨma, Isipia bar Josep bagha ghuegha, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dagheba e danɨng! Puvatɨghtɨ, mɨtiriam bar e akuatɨghtɨ, en nɨn damazimɨn ireghɨva arɨmɨghiregham. En dagɨaba bar gɨfa, kamaghɨn nɨ en akuragh.”

16 Ezɨ Josep kamaghɨn mɨgei, “Ian dagɨaba bar gɨvaghtɨma, ia uan asɨziba inigh izɨ na danɨngtɨ, kɨ ivezimɨn mɨn da inigh, dagheba ia danɨngam.” 17 Ezɨ me hoziaba, sipsipba, memeba, bulmakauba, ko donkiba, da inigha Josep bagha zui. Ezɨ a dagher me ganɨngiziba, dar ivezimɨn mɨn bizir kaba isi. Me kamaghɨram amua ghuavɨra iti azenir kam gɨfa.

18 Egha azenir gɨn izimɨn, me ua Josep bagha ghua egha kamaghɨn mɨgei, “Gumazir ekiam, e uan osɨmtɨziba nɨn mongan kogham. Nɨ en dagɨaba ko asɨziba sara bar da inigha gɨfa. Ezɨ e ua nɨ danɨngamin biziba puvatɨ. E ko en nguaziba, darara ikiavɨra iti. 19 Nɨ e ateghtɨ, e nɨn damazimɨn mɨtiriamɨn aremeghan kogham. Eghtɨ en nguazim pura ikɨ ikuvighan kogham. Kamaghɨn, atrivim dagheba e danɨngtɨ, e an ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ikiam. Eghtɨ atrivim uaghan en nguazim iniam. Kamaghɨn, e uari, nɨ oparir dagher ovɨziba e danɨng, eghtɨ e deragh ikɨva ovengan koghtɨ, en nguazim ikuvighan kogham.” 20 Mɨtiriar ekiam azir dughiar kam, bar ikuvigha ghuavɨra itima, Isipia bar uan nguaziba isa Josep ganɨngizɨ, an atrivim bagha dagh ivese. Ezɨ Isipɨn kantrin nguaziba, atrivim bar da ini. 21 Ezɨ Josep gumazamizibagh amima, me Isipɨn kantrin aven vong ko vong sara ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn iti.† 22 Ezɨ asebar ofa gamir gumazibar nguazibara, Josep dagh ivezezir puvatɨ. Atrivim zurara dagɨabar me givesi. Kamaghɨn, me uan nguaziba amangizir puvatɨ.

23 Ezɨ Josep kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia oragh. Kɨ datɨrɨghɨn ia ko ian nguaziba sara ia givezegha gɨfa, ezɨ ia atrivimɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn iti. Ezɨ ian nguaziba, da bar atrivimɨn nguaziba. Ezɨ kar ia oparamin dagher ovɨziba. Ezɨ ia da inigh mangɨ dagher azenibar da oparigh. 24 Eghtɨ gɨn azenibar dagheba asiamin dughiam otoghtɨ, ia da isɨ, 5plan pozibav kɨnigh. Egh ia pozitam atrivim danɨngigh, eghtɨ 4plan poziba iana. Egh ia taba oparɨsɨ dar arigh, taba ia uan amuiroghboriba ko, dar amɨ.”

25 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, “Gumazir ekiam, nɨ bar en akurazɨ, kamaghɨn e deraghvɨra ikiam. E bar nɨ mɨnaba, nɨ e ataghizɨ, e atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnibar mɨn iti.”

26 Ezɨ Josep Isipɨn kantrin mɨgɨrɨgɨar gavgavim kamaghɨn anetɨgha ghaze, “Dagher azenibar itiba, ia da iniamin dughiamɨn, da bigh 5plan pozibav kɨnigh, egh pozir tam atrivim danɨngigh.” Arazir kam a kamaghɨra ikia iza datɨrɨghɨn iti.‡ Ezɨ asebar ofa gamir gumazibar nguaziba, darara atrivimɨn nguazibar mɨn itir puvatɨ.

Josep Kenanɨn nguazimɨn Jekop afasa akar dɨkɨrɨzim gami

27 Ezɨ Israelia Isipɨn kantrin aven, Gosenɨn Distrighɨn apiagha, danganir kamɨn nguazim ini. Egha me borir avɨrim batava bar avɨraseme. 28 Ezɨ Jekop uabɨ 17plan azenibar Isipɨn kantrin apera, egha a 147plan azeniba ikiava areme. 29  *A fo, a gurumram ovengam, egha a uan otarim Josepɨn diazɨ, a ize. Ezɨ a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ guizbangɨra bar na gifuegh, uan dafarim isɨ nan buarakɨrimɨn apengan amadagh, akar dɨkɨrɨzir gavgavim damigh suam, nɨ bar arazir aghuimɨn na damuam. Nɨ Isipɨn kantrin narafan kogham. 30 Eghtɨ kɨ aremeghtɨ nɨ nan kuam inigh Isipɨn kantri ategh mangɨ, nan inazir afeziabar kuabar afezir danganimɨn narafagh.”

Ezɨ Josep kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn damuam.”

31 Ezɨ Jekop ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Godɨn akagh bar guizbangɨra mɨkɨm suam, nɨ guizbangɨra bizir kam damuam.” Ezɨ Josep Godɨn akagha ghaze, kɨ guizbangɨra bizir kam damuam. Ezɨ Jekop, Josep bagha bar akongegha, aviragha ghuaghira uan dapanim isa dakozim gatɨ.

48

Jekop deragha Efraim ko Manase damuasa, akar aghuim aning ganɨngi

1 Ezɨ gɨn me kamaghɨn Josep mɨgɨa ghaze, “Nɨn afeziam arei.” Ezɨ Josep dɨkavigha uan otarir pumuning Manase ko Efraim, aning inigha uan afeziam Jekopɨn ganasa zui.

2 Ezɨ gumaziba kamaghɨn Jekop mɨgei, “Nɨn otarim Josep nɨn ganasa izegha gɨfa.” Ezɨ Jekop mong gavgavigha dakozimɨn dɨkavigha apera.

3  *Egha Jekop kamaghɨn Josep mɨgei, “Gavgaviba Bar Itir God, Lusɨn nguibamɨn, na bato, a Kenanɨn nguazimɨn itir nguibam. Egha a deraghvɨra na damuasa akar aghuim na mɨkeme. 4 Egha a kamaghɨn mɨkeme, ‘Kɨ borir avɨriba nɨ danɨngam, eghtɨ nɨn ovavir boriba bar avɨrasemeghtɨ, nɨ kantrin avɨribar gumazamizibar inazir afeziamɨn otogham. Eghtɨ kɨ nguazir kam isɨ, nɨn ovavir boribar anɨngtɨ, a men nguazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.’ ”

5 Egha Jekop ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ tɨghar Isipɨn kantrin nɨ bativamin dughiam, nɨn amuim otarir pumuning bate. Ezɨ borir kamning, bar nan borimningra ikiam. Efraim ko Manase bar nan borimningɨn mɨn ikiam, mati Ruben ko Simeonɨn mɨn. 6 Eghtɨ nɨn borir, Efraim ko Manasen gɨn otivighamba, me bar nɨna. Eghtɨ gɨn me nguazim tuiragh vaghvagh me danɨngamin dughiamɨn, borir kaba me Efraim ko Manasen adarazir aven ikiam, kar men aveghbuar ekiamning. 7  *Kɨ fomɨra Mesopotemian nguazim ategha uamategha Kenanɨn nguazimɨn izima, nɨn amebam Resel areme. An aremezir dughiamɨn, e mong Efratan nguibamɨn saghon iti. Egha kɨ Efratan zuir tuavimɨn mɨriamɨn anefa. Efrata, kar Betlehemɨn ziar ghurim. Ezɨ kɨ Resel bar an apangkuvigha bar oseme. Kamaghɨn, kɨ nɨn otarimning bagha akar aghuir kam mɨgei.”

8 Ezɨ Jekop Josepɨn borimning ganigha kamaghɨn aning bagha azara, “Kar tinan borimning?”

9 Ezɨ Josep ghaze, “Kar nan otarimning, kɨ Isipɨn kantrin itir dughiamɨn, God aning na ganɨngi.”

Ezɨ Jekop ghaze, “Nɨ aning inigh nan boroghɨn izɨtɨ, kɨ bizir aghuiba aning danɨngam, egh God ko mɨkɨmtɨ a deraghvɨram aning damuam.” 10 Dughiar kamɨn Jekop bar ghuri, ezɨ an damaziba deragha bizibar garir puvatɨ. Kamaghɨn, Josep borimningɨn akua iza Jekopɨn boroghɨra tuzɨ, Jekop aningɨn toregha aning muki.

11 Egha Jekop kamaghɨn Josep mɨgei, “Kɨ fomɨra ghaze, kɨ nɨn guamɨn ganighan kogham. Ezɨ datɨrɨghɨn God na ataghizɨ kɨ nɨ ko nɨn borimning sara, bar moghɨra ian gari.” 12 Ezɨ Josep borimning Jekopɨn apozimɨn aning ini. Egha gɨn Josep ziar ekiam Jekop danɨngasa, aviragha ghuaghira guam Jekopɨn boroghɨra nguazim girɨ.

13 Egha Josep kamaghɨn ifonge, Manase Jekopɨn agharir guvimɨn tughɨv ikiam, eghtɨ Efraim Jekopɨn agharir ikiriam tughɨv ikiam. Kamaghɨn a Manase agharir ikiriamɨn an suiragha, Efraim agharir guvimɨn an suira, egha aning inigha Jekopɨn boroghɨn ghu. 14 Jekop fo, Manase, an otarir ivariam. Ezɨ puvatɨ, a uan agharimning ighuvagha, agharir guvim isa otarir dozim Efraimɨn dapanim gatɨ. Egha agharir ikiriam isa otarir ivariam Manasen dapanim gatɨ. 15 Ezɨ Jekop deraghvɨra Josep damuasa kamaghɨn Godɨn azaragha ghaze, “God, nan inazim Abraham ko nan afeziam Aisak, aning bar nɨn apengan ike. Ezɨ nɨ bar deravɨra nan gari, dughiar amebam na batezimɨn iza datɨrɨkɨn. 16 Egha nɨ enselɨn mamɨn mɨn na bato, egha kɨ ikuvasava amima, nɨ nan akura. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn nɨn azai, nɨ deravɨra borir kamning damu. Egh nɨ aningɨn ovavir boribar amutɨ, me nguazir kamɨn bar avɨrasemegham. Eghtɨ aning bangɨn, gumazamiziba nan ziam ko, Abraham ko Aisakɨn ziamning sara okɨnɨghnɨghan kogham.”

17 Josep uan afeziamɨn garima, an agharir guvim isa Efraimɨn dapanim gisɨn arɨzima, a kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, arazir kam derazir puvatɨ. Kamaghɨn, a uan afeziamɨn agharir guvimɨn suiragha, Manasen dapanim gisɨn darɨghasava ami. 18 Egha a kamaghɨn afeziam mɨgei, “Afeziam, nɨ kamaghɨn damuan markɨ. Otarir kam, an otarir ivariam. Ezɨ nɨ uan agharir guvim an dapanim gisɨn datɨgh.”

19 Ezɨ afeziam aghuagha, kamaghɨn Josep mɨgei, “Nan otarim, kɨ fo. Manasen adarazi uaghan bar avɨrasemegham. Eghtɨ an dozimɨn adarazi bar moghɨra bar avɨrasemegh, egh Manasen adarazigh afiragham. Egh me kantrin avɨribar gumazamizibar mɨn bar avɨrasemegham.”

20  *Ezɨ dughiar kamɨn Jekop deraghavɨra aning damuasa bizir aghuiba isa aning ganɨga, kamaghɨn Josep mɨgei, “Gɨn izamin dughiamɨn, Israelia, God deraghvɨra igharaz darazi damusɨ an azangsɨgh, nɨn borimningɨn ziamning dɨponɨva mɨkɨm suam, God deravɨra Efraim ko Manase gamizɨ moghɨn, a deravɨra ia damuam.” Ezɨ arazir kamɨn Jekop Efraim faragha anetɨgha, Manase gɨn anetɨ.

21 Egha Jekop kamaghɨn Josep mɨgei, “Nɨ oragh, kɨ ovengasava ami. Eghtɨ God ia ko ikiam, egh ua ia inigh uamategh ian inazibar nguazimɨn mangam. 22 Guizbangɨra, Sekemɨn nguazimɨn itir mɨghsɨar apɨrazim, a bar nguazir otevir aghuim. Ezɨ kɨ fomɨra uan mɨdorozir sabam ko pimɨn suiragha, Amoria ko mɨsuegha nguazir kam ini. Kɨ nguazir otevir kam, nɨrara danɨngam. Kɨ nɨn aveghbuabar anɨngan kogham.”*

49

Jekop, God an boriba deragh me damuasa ifuegha,
an akar aghuiba me ganɨdi

1 Egha Jekop uan boribar diazɨ, me izima, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan boroghɨra izɨtɨ, kɨ bizir gɨn ia bativamibar gun ia mɨkɨmam. 2 Kɨ Jekop ian afeziam, nan ziar mam Israel, ia nan boriba, ia bar izɨ nan boroghɨn uari akuvagh, deraghvɨra uan kuariba arigh na baragh.

3 “Ruben, nan borir ivariam, kɨ gumazir igiamra ikia nɨ bate. Ezɨ nɨ bar ekevegha bar gavgavigha nan borir igharazibagh afira. 4 Egha nɨn araziba mati aperiam ivemari moghɨn bar gavgavigha ongani, ezɨ gumazitam nɨ gativaghan kogham. Nɨ uan afeziamɨn amuir dozim koma akuigha, bar arazir kuram gamigha aghumsɨzir ekiam na ganɨngi. Kamaghɨn, nɨ ua faragh ikian kogham.*

5 “Ezɨ Simeon ko Livai, aning aveghbuamning. Aning uaning inigha mɨdorozir biziba isa igharaz darazi paza me gami. 6 Egha aning atarava gumazibav sozima, me ariaghiri. Egha aning pura ikia uan ifongiar kuramɨn gɨn ghua bulmakaubar suer duiar agɨribar aghori. Kamaghɨn, kɨ aning ko navir vamɨra ikian kogham. Ezɨ bizir kɨ aning damuasa nɨghnɨgha akam akɨriziba, kɨ dar gɨn mangan aghua. 7 Aningɨn adariba bar gavgafi, ezɨ aningɨn anɨngagharim bar kufi, kamaghɨn aningɨn anɨngagharir kam aning gasɨghasɨgham. Eghtɨ kɨ aning damightɨ, aningɨn ovavir boriba tintinibar Israelian gumazamizir igharazibar tongɨn ikiam.

8 “Juda, nɨn aveghbuaba nɨn ziam fam. Egh nɨ uan apanibar fɨribar suigh me abɨntɨ, nɨn aveghbuaba nɨn guamɨn uan dapaniba avigh, ziar ekiam nɨ danɨngam. 9  *Ezɨ Juda, nan otarim, nɨ mati laionɨn igiar mam. An asɨzibav sogha da apa, ghua bar gavgafi. Egha nɨmɨra apiav ikia uabɨ akunasavɨra gara iti, ezɨ gumazamiziba a dɨpovan atiatingi. 10  *Egha an atrivimɨn aghorimɨn suiraghtɨ, an an gavgavir ekiam akaghtɨ, a ikɨ mamaghɨra ikiam. Egh an ovavir boribar atrivimɨn mɨn ikɨ mangɨtɨ, gumazamiziba bar a bagh bizir aghuiba inigh a bagh izamin dughiam otogham.† Egh a kantriba bar dagh ativagham. 11 Egha a wainɨn ikarɨzir bar aghuir avɨriba iti. Egha a uan donkin amebamɨn nguzim ikiasa, pura wainɨn ikarɨzir kabar a iti. Egha a wainɨn ovɨziba mɨrmɨra, wainɨn dɨpar avɨribagh ami, eghtɨ gumazamiziba dar amɨ da gɨvaghan kogham. Ezɨ a wainɨn dɨpar maba isa uan korotiaba rue. 12 Egha a wainɨn dɨpar avɨriba apava, kamaghɨn an damazimning aghefe. Ezɨ a bulmakaun oter eborir avɨriba apava, kamaghɨn an atariba bar ghurghuri.

13 “Ezɨ Sebulun ongarimɨn boroghɨra ikiam, ezɨ an ongarir dadarim, kuriba ikiamin danganir aghuim ikiam. Eghtɨ an nguazimɨn ababanim bar mangɨ Saidonɨn nguibamɨn nguazim bɨragham.

14 “Isakar a donkin bar gavgavim. Egha a pura mɨtarir biziba ateribar tongɨn irav iti.‡ 15 A uan nguazimɨn garima a ikiamin danganir bar aghuim, egha a bar pura ingari. Egha gɨn a pura ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ingangarir bar ekiam gami.

16 “Ezɨ Dan,§ a gumazir dapanir ekiamɨn mɨn ikɨva, uan gumazamizibagh ativagh ikɨtɨ, me Israelian anabar igharazibar mɨn otivam. 17 Egh Dan kuruzir kurar mamɨn mɨn tuavir mɨriabar ikɨ mɨzuamam. Eghtɨ hoziaba ivemarɨ tuavimɨn izɨtɨ, a uabɨ fegh kunigh men suebagh inivtɨ, gumazir hoziabagh apiaziba me daighiregham.

18  *“O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan akurvaghasa kɨ nɨ mɨzuai iti.

19 “Gat, okɨmakɨar gumaziba izɨ nɨ mɨsogham. Eghtɨ nɨ men mɨdoroziba ikarvagh me batueghtɨ me mangam.

20 “Aser, nɨn nguazim dagher avɨriba ikiam. Nɨ dagher isɨngtɨzir atrivim bar ifongeziba tuam.

21 “Naptali nɨ mati, memen atiam uan ifongiamɨn gɨn zui. Egha nguzir diriba bati.

22 “Josep nɨ mati wainɨn ikarɨzir aghuim, a dɨpar atuir mamɨn boroghɨn otogha aghua ovɨziba bati. Egha an aghariba ruarigha dɨvazim avara. 23 Ezɨ gumazir pibar asa mɨsoziba, me pamten a gasavɨra iti. Me a gaseghtɨ an aremeghasa me pazava a gami. 24 Ezɨ Josep uan pimɨn benim fɨrizir puvatɨ. Godɨn Bar Gavgavim Itim, a Jekopɨn God, a gavgavim isa Josep ganɨngi, ezɨ Josepɨn agharim amɨrazir puvatɨ. Ezɨ Godɨn kam, a Israelian Garir gumazim, egha a mati Israelia Modir Dagɨar Gavgavim. 25 Kar nɨn afeziamɨn God, kar Godɨn Gavgaviba Bar Itim. Egha a uabɨra deravɨra nɨ gamua, bizir aghuir avɨriba nɨ ganɨdi. Egh overiam damutɨ, amozir avɨrim nɨ gizam. Egh a dɨpar avɨrim damutɨ, da nguazimɨn otivam. Eghtɨ a nɨn adarazir amizibar amutɨ, me borir avɨriba batam. 26 Ezɨ kɨ nɨn afeziam, kɨ bizir aghuir avɨriba nɨ ganɨdi. Eghtɨ bizir aghuir kɨ nɨ danɨngamin kaba, nɨ da iniam, da otiv avɨrasemegh, mɨghsɨar dafaba avegham. Egh da bar nan inaziba fomɨra inizir bizir aghuibagh afiragham.** Eghtɨ Josep, bizir kaba da bar nɨ bativam, nɨ gumazir kam, uan aveghbuabar tongɨn gumazir ekiamɨn otogham.

27 “Ezɨ Benjamin mati afiar atiar ekiar mam, an asɨzibav sozima da ariaghiri. Egha asɨzir mɨsogheziba a mɨzarazibar ada api. Egha guaratɨzibar a inizir biziba tuisɨsi.”

28 Ezɨ aveghbuar kaba, kar Israelian 12plan anababa. Ezɨ men afeziam aremeghasa amuava, vaghvagh akar aghuim me ganɨdima, akar kam men arazibar mɨrara ghu.

Jekop aremezɨ me anefa

29 Ezɨ Jekop akar aghuiba anigha gɨvaghava, kamaghɨn uan boribav gei, “Kɨran oveghangɨn, kɨ oveaghuezibar nguibamɨn mangɨ uan inazir afeziaba ko ikiam, kar gumazir ovengezibar nguibam. Eghtɨ ia na isɨ nan inaziba ko dagɨar mozimɨn narafagh. Dagɨar mozir kam, a Efronɨn nguazimɨn iti. Efron, a Hitian gumazir mam. 30  *Mozir kam Makpelan nguazimɨn iti, a Kenanɨn nguazimɨn ikia, Mamren nguibamɨn boroghɨra iti. Abraham Efron dam nguazir otevir kam givese, eghtɨ a uan adarazir kuabar afamin danganimɨn mɨn ikiam. 31  *Ezɨ mozir kamɨn, me Abraham uan amuim Sara ko aning afagha, uaghan Aisak uan amuim Rebeka ko, aning afa. Ezɨ kɨ Lea uaghan mozir kamɨn anefa. 32 Dagɨar mozir kam itir nguazim, Abraham Hitian adarazi dam a givese.”

33  *Egha Jekop akar kabav mɨkemegha gɨvagha, uan suemning amɨkɨrɨgha dakozim gisɨn atɨ. Egha an areme, ezɨ an duam ghua uan adarazi ko me oveaghuezibar nguibamɨn iti.

50

1 Ezɨ Josep kamaghɨn uan afeziamɨn garima, an aremezɨ, a uan afeziam gisɨn irɨgha a muigha bar an apangkuvigha azia uan afeziamɨn tori. 2 Egha gɨn Josep doktabav geima, me marasinba ko borer igharagha gariba, an afeziamɨn mɨkarzim gaghui. Eghtɨ, an mɨkarzim ikuvighan kogham. Ezɨ doktaba Josep mɨkemezɨ moghɨram ami. 3 Isipian kuabagh amir arazimra kara, me marasin kuamɨn mɨkarzim daghu mangɨ 40plan dughiabar tugham. Kamaghɨn me ingangarir kam 40plan dughiabar Jekopɨn kuam gami. Ezɨ Isipia Jekop bagha azia ghua 70plan dughiabar tu. 4 Ezɨ aghuimazim ko azirakam gɨvazɨma, Josep atrivimɨn gumazir dapanibav gɨa ghaze, “E uari, ia na gifueghɨva, ia nan akam inigh atrivim bagh mangɨ. Akar kam kamakɨn, 5  *‘Atrivim, nan afeziam aremeghasava amua, a na gamizɨ, kɨ akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, kɨ an kuam inigh mangɨva dagɨar mozir a uabɨ okorezim, a Kenanɨn nguazimɨn iti, kɨ an anefam. Kamaghɨn, nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ uan afeziamɨn kuam inigh mangɨ anefagh egh gɨn kɨ ua izam.’ ”

6 Ezɨ atrivim Josepɨn akam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ uan afeziam ko akar dɨkɨrɨzir amizir kamɨn gɨn mangɨ, egh an kuam inigh mangɨva anefagh.”

7 Ezɨ Josep uan afeziam mozimɨn anefasa zui. Ezɨ atrivimɨn gumazir dapaniba, ko an dɨpenimɨn gumazir ekiaba, ko Isipian gumazir aruaba, me bar Josepɨn gɨn zui. 8 Ezɨ Josepɨn adarazi, ko an aveghbuaba, ko an afeziamɨn adarasi, me bar ghue. Ezɨ borir doziba ko, sipsipba, memeba ko bulmakauba, darara Gosenɨn Distrighɨn iti. 9 Ezɨ karisba ko gumazir hoziabagh apiaziba, me uaghan Josep ko zui. Guizbangɨra, gumazir bar avɨrim ghue.

10 Egha me ghua Atatɨn nguibamɨn otifi, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi nakɨn. Kar me witɨn iniba kua dar dagheba isir danganim. Ezɨ Josep aghuimazir arazim gamua azia ghua 7plan dughiaba gɨfa. Dughiar kam, me bar, azirakar dafam gamua pamtemɨn azi. 11 Ezɨ Kenania, me Atatɨn itir gumazamizir kabar gari, me aghuimazimɨn ikiava azima, me kamaghɨn mɨgei, “Isipia aghuimazimɨn ikia azirakar ekiam gami.” Kamaghɨn me danganir kam dɨbora ghaze, “Abel Misraim.” Ezɨ danganir kam, a Jordanɨn Fanemɨn, aruem anadi naghɨn iti.* 12 Ezɨ Jekopɨn boriba an akamɨn gɨn ghua a mɨkemezɨ moghɨram ami. 13  *Ezɨ me an kuam inigha Kenanɨn nguazimɨn ghugha, Makpelan nguazimɨn itir dagɨar mozimɨn anefa, a Mamren nguibamɨn boroghɨn iti. Abraham fomɨra Efron da nguazir kam givese, a Hitian mav, eghtɨ nguazir kam, an adarazir kuabar afamin danganimɨn mɨn ikiam. 14 Ezɨ Josep uan afeziam afagha gɨvagha, uan aveghbuaba ko, a ko ghuezir darasi, me uamategha Isipɨn ghue.

Josep uan aveghbuabar arazir kuraba gɨn amada

15 Ezɨ men afeziam aremezɨ, Josepɨn aveghbuaba gɨn kamaghɨn mɨgei, “Manmaghɨn ami? Josep ti en ataravɨra ikiama, egha arazir kurar e a gamiziba ikarvaghasa?”

16 Kamaghɨn, me Josep bagha akam amada. Akar kam kamakɨn, “En afeziam tɨghar ovengamin dughiamɨn, an akar mamɨn e mɨkeme. 17 An akar kam nɨ danɨngasa e mɨkeme, ‘Josep, nɨn aveghbuaba arazir bar kuraba nɨ gamua, bar pazavɨra nɨ gami. Ezɨ kɨ nɨn azai, ga uaning, nɨ men arazir kurar kaba, gɨn amadagh.’ Ezɨ e datɨrɨghɨn, en afeziamɨn Godɨn ingangarir gumaziba, e nɨn azai, e uari, nɨ en arazir kurar ekiar kam, a gɨn amadagh.” Ezɨ Josep akar kam baregha azia iti.

18 Egha gɨn Josepɨn aveghbuaba ghuava an gara egha uan guaba avigha ghuaghira Josepɨn suemningɨn boroghɨn nguazim giregha, kamaghɨn a mɨgei, “E pura nɨn ingangarir gumazir kɨnibar otifi.”

19 Ezɨ Josep kamaghɨn me mɨgei, “Ia atiatingan markɨ. Kɨ Godɨn danganim inighɨva, ia kotiam darɨghan kogham. 20  *Bar guizbangɨra, ia na gasɨghasɨghasa akam mɨsoke. Ezɨ kɨ fo, God ian amamangatɨzɨ, ia arazir kam gami. Guizbangɨra, God gumazamizir avɨribar akurvaghasa ifonge, eghtɨ me ikuvighan kogham. Ezɨ ia God amizir ingangarir kam gɨfogha gɨfa. 21 Kamaghɨn, ia atiatingan markɨ. Kɨ ia ko ian boribar ganam.” Josep akar bar aghuir kamɨn uan aveghbuaba mɨkemegha men navibagh amima, me navir amɨrizim ini.

Josep areme

22 Egha Josep Isipɨn kantrin uan afeziamɨn adarazi ko iti. Egha a 110plan azenibar bar moghɨra nguazir kamɨn ike. 23 Egha Efraimɨn boriba ko an igiabar boribar gani. Ezɨ Makirɨn boriba otivizɨ, me uaghan men akua Josep bagha ghuzɨma, a men suiragha me isa uan apozim dafa. Makir, a Manasen borim. 24 Egha gɨn Josep kamaghɨn uan aveghbuabav gɨa ghaze, “Kɨran oveghangɨn, kɨ aremegham. Eghtɨ God ian ganam, egh gɨn ian aku kantrin kam ategh mangam. Ia fo, a fomɨra Abraham, Aisak ko Jekop nguazir mam me danɨngasa akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami. Egh a gɨn ia inigh nguazir kamra, an mangam.”

25  *Ezɨ gɨn Josep kamaghɨn Israelɨn otaribav gɨa ghaze, “Ia kamaghɨn na ko akam akɨrigh, dughiar God ia bagh izamim, ia danganir kamɨn nan aghariba inigh mangɨ.” Egha Josep uan aveghbuabagh amima, me guizbangɨra pɨn akagha mɨkeme, me an akar kamɨn gɨn mangam. 26 Ezɨ Josep 110plan azenibar ikegha an areme. Ezɨ Isipian doktaba marasin ko borer avɨribar an mɨkarzim gaghui, eghtɨ an mɨkarzim ikuvighan kogham. Ezɨ me an kuam isa boksiar mam gatɨ, egha Isipɨn kantrin itir danganir mam gatɨ.

* 1:1: Aisaia 44:24; Jon 1:1; 1:3; Hibru 1:10

* 1:3: 2 Korin 4:6

* 1:6-7: 2 Pita 3:5

* 1:26: Jenesis 5:1; 9:6; Onger Akaba 100:3; 1 Korin 11:7; Efesus 4:24

* 1:27: Matyu 19:4; Mak 10:6

* 1:27: Jenesis 5:1-2

* 2:2: Hibru 4:4; 4:10

* 2:2: Ua Me Ini 20:11

* 2:7: Jenesis 3:19; Jop 33:4; Onger Akaba 103:14; Fofozir Gumazim 12:7; Aisaia 64:8; 1 Korin 15:45

* 2:9: Akar Mogomem 2:7; 22:2; 22:14

* 2:19-20: Hibrun akamɨn, ziar kam “Adam,” an mɨngarimra kara, “Gumazim.”

† 2:23: Adam garima, Iv an mɨrara gari, ezɨ a ziam, “amizim,” a gatɨ. Hibrun akam akar kam, “amizim,” “gumazim,” ko aning magh ghu.

* 2:24: Matyu 19:5; Mak 10:7-8; 1 Korin 6:16; Efesus 5:31

* 3:1: Akar Mogomem 12:9; 20:2

* 3:13: 2 Korin 11:3; 1 Timoti 2:14

* 3:15: Fofozir gumazir maba ghaze, Krais a Satanɨn gavgavim abɨnam, eghtɨ Satan an adarazi ko apanim damuam. Kar an akar isɨn zuim. Nɨ Akar Mogomem 12:17ɨn gan.

* 3:17: Hibru 6:8

† 3:20: Hibrun akamɨn ziar kam, “Iv,” an mɨngarim mong kamaghɨn ghu, “Gumazamiziba ko bizir angamɨra itibar amebam.”

* 3:22: Akar Mogomem 22:14

* 4:1: Hibrun akamɨn ziar kam, “Kein,” an mɨngarim mong kamaghɨn ghu, “inigh.”

* 4:4: Hibru 11:4

* 4:8: Matyu 23:35; Luk 11:51; 1 Jon 3:12

* 4:10: Hibru 12:24

† 4:25: Hibrun akamɨn ziar kam, “Set,” an mɨngarim mong kamaghɨn ghu, “Danɨng.”

* 5:1-2: Jenesis 1:27-28; Matyu 19:4; Mak 10:6

* 5:24: Hibru 11:5; Jut 1:14

* 5:29: Hibrun akamɨn ziar kam, “Noa,” mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨn ghu, “avughsi.” Nɨ Jenesis 9:20ɨn gan.

* 6:2: Marazi kamaghɨn mɨgei, mɨgɨrɨgɨar otevir kam “Godɨn otariba,” kar me enselbav gei.

† 6:3: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 6:4: Dɨboboniba 13:33

* 6:5: Jenesis 8:21; Aghuzir Akaba 6:18; Matyu 15:19

* 6:5: Matyu 24:37; Luk 17:26; 1 Pita 3:20

* 6:9-10: Jenesis 7:1; Esekiel 14:14; 2 Pita 2:5

* 6:11: Esekiel 8:17

‡ 6:16: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 6:22: Hibru 11:7

* 7:1: Jenesis 6:8; Esekiel 14:14; 2 Pita 2:5

* 7:7: Matyu 24:38-39; Luk 17:27

* 7:11: 2 Pita 3:6

* 7:23: 1 Pita 3:20; 2 Pita 2:5; 3:6

* 8:21: Jenesis 6:5; Jeremaia 17:9; 2 Korin 2:15; Efesus 5:2

* 9:1: Jenesis 1:28

* 9:4: Ofa Gami 7:26-27; 17:10-14; 19:26; Godɨn Araziba 12:15-23

* 9:6: Jenesis 1:26; Ua Me Ini 20:13

* 9:7: Jenesis 1:28

* 9:11: Jenesis 8:21; 9:15; Aisaia 54:9

* 10:6: Hibrun akam, ziar kam “Kus,” kar kantri Sudan, o kantri Itiopian ziam.

† 10:10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, nguibar ekiar igharazir mamɨn ziam iti, an ziam Kalne.

* 11:5: Jenesis 18:21

* 11:8: Luk 1:51

* 11:9: Hibrun akamɨn ziar kam, “Babel,” a mong kamaghɨn ghu, “abɨagharɨki.”

* 12:1: Aposel 7:2-3; Hibru 11:8

* 12:3: Galesia 3:8

* 12:7: Aposel 7:5; Galesia 3:16

* 12:13: Jenesis 20:2; 26:7

* 13:10: Jenesis 2:10

* 13:15: Aposel 7:5

* 14:18: Hibru 7:1-10

* 15:5: Rom 4:18; Hibru 11:12

* 15:6: Rom 4:3; Galesia 3:6; Jems 2:23

* 15:13: Ua Me Ini 1:1-14; Aposel 7:6

* 15:14: Ua Me Ini 12:40-41; Aposel 7:7

* 15:18: Aposel 7:5

* 16:11: Hibrun akamɨn ziar kam, “Ismael,” an mɨngarim mong kamaghɨn ghu, “God orasi.”

† 16:13: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 16:15: Galesia 4:22

* 17:5: Rom 4:17

* 17:5: Hibrun akamɨn ziar kam, “Abraham,” an mɨngarim mong kamaghɨn ghu, “Kantrin avɨribar gumazamizibar afeziam.”

* 17:7: Luk 1:55

* 17:8: Aposel 7:5

* 17:10: Aposel 7:8; Rom 4:11

* 18:2: Hibru 13:2

* 18:10: Rom 9:9

* 18:12: 1 Pita 3:6

* 18:14: Luk 1:37

* 19:5: Gumazir Dapaniba 19:22-24

* 19:11: 2 Atriviba 6:18

* 19:16: 2 Pita 2:7

* 19:22: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Soar,” an mɨngarim mong kamaghɨn ghu, “Sufi.”

* 19:24: Matyu 10:15; 11:23-24; Luk 10:12; 17:29; 2 Pita 2:6; Jut 1:7

* 19:26: Luk 17:32

† 19:37: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Moap,” a mong akar kam ko magh ghu, “A nan afeziam bagha ize.”

‡ 19:38: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Benami,” a mong akar kam ko magh ghu, “Nan anabamɨn borim.”

* 20:1-2: Jenesis 12:13; 26:7

* 21:2: Hibru 11:11

* 21:4: Jenesis 17:12; Aposel 7:8

* 21:10: Galesia 4:29-30

* 21:12: Rom 9:7; Hibru 11:18

* 21:14: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 21:22: Jenesis 26:26

† 21:31: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Berseba,” mong akar otevir kamɨn mɨrara ghu, “Akar dɨkɨrɨzir gavgavimɨn mozir pam.”

* 22:1: Hibru 11:17-19

* 22:2: 2 Eghaghaniba 3:1

* 22:9: Jems 2:21

* 22:16: Hibru 6:13-14

* 22:17: Hibru 11:12

* 22:18: Aposel 3:25

* 23:3: Aposel 7:16

* 23:4: Hibru 11:9; 11:13

* 25:10: Jenesis 23:3-16

* 25:18: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 25:23: Rom 9:12

† 25:25: Hibrun akamɨn ziar kam “Iso,” an mɨngarim kamaghɨn ghu, “arɨzɨvatari.”

‡ 25:26: Hibrun akamɨn ziar kam, “Jekop,” an mɨngarim kamaghɨn ghu, “dagarir gɨnkevim.”

§ 25:30: Hibrun akamɨn ziar kam “Idom,” an mɨngarim kamaghɨn ghu, “aghevim.”

* 25:33: Hibru 12:16

* 26:3: Jenesis 22:16-18

* 26:7: Jenesis 12:13; 20:2

* 26:26: Jenesis 21:22

* 27:27: Hibru 11:20

* 27:29: Jenesis 12:3

* 27:36: Jenesis 25:29-34

* 27:36: Hibrun akamɨn, ziar kam Jekop, mong akar kamɨn mɨrara ghu, “An danganim ini.”

* 27:38: Hibru 12:17

* 27:39: Hibru 11:20

† 27:39: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 27:40: Jenesis 36:8; 2 Atriviba 8:20

* 28:4: Jenesis 17:4-8

* 28:12: Jon 1:51

* 28:13: Jenesis 13:14-15

* 28:14: Jenesis 12:3; 22:18

* 28:19: Fomɨra Hibrun akam me danganir kam, “Lus,” a garɨsi, datɨrɨghɨn me ghaze, “Betel.” Ziar kamɨn mɨngarimra kara: “Godɨn Dɨpenim.”

* 29:17: Hibrun akam kagh deragha bigha mɨkemezir puvatɨ. Gumazir maba akar kam giragha ghaze, “Lean damazimning derazir puvatɨ.”

† 29:32: Hibrun akamɨn ziar kam “Ruben,” an mɨngarim kamakɨn, “Gari.”

‡ 29:33: Hibrun akamɨn ziar kam “Simeon,” an mɨngarim kamakɨn, “Orasi.”

§ 29:34: Hibrun akamɨn ziar kam “Livai,” an mɨngarim kamakɨn, “Zurara na ko iti.”

** 29:35: Hibrun akamɨn ziar kam, “Juda,” an mɨngarim kamakɨn, “Godɨn ziam fe.”

* 30:6: Hibrun akamɨn ziar kam, “Dan,” an mɨngarim kamakɨn, “God na tuisɨghizɨ kɨ dera.”

† 30:8: Hibrun akamɨn ziar kam, “Naptali,” an mɨngarim kamakɨn, “Ga uaning adogha ghua kɨ a gafira.”

‡ 30:11: Hibrun akamɨn ziar kam, “Gat,” an mɨngarim kamakɨn, “Kɨ bar angavsɨkɨn.”

§ 30:13: Hibrun akamɨn ziam, “Aser,” an mɨngarim kamakɨn, “Bar akonge.”

** 30:18: Hibrun akamɨn ziar kam, “Isakar,” an mɨngarim kamakɨn, “Ivezir aghuim.”

†† 30:20: Hibrun akamɨn ziar kam, “Sebulun,” an mɨngarim kamakɨn, “Ziar ekiam.”

‡‡ 30:24: Hibrun akamɨn ziar kam, “Josep,” an mɨngarim kamakɨn, “Ua tam iniam.”

* 31:13: Jenesis 28:18-22

* 31:44: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 31:47: Ziar kamning mɨngarim kamakɨn, “Dagɨar pozir kam an akar dɨkɨrɨzir gavgavimɨn ababanimɨn mɨn iti.” Jegar Sahaduta an Aramian akar otevir mam, ezɨ Galet ana Hibrun akar otevir mam.

‡ 31:49: Ziar kam, “Mispa,” mong akar otevir kamɨn mɨn ghu, “Danganir ikɨ ganamim.”

§ 31:53: Labanɨn inazim Nahor, an Abrahamɨn avebam.

* 32:2: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Mahanaim,” a an ararem, “Danganim,” an mɨrara ghu.

* 32:12: Jenesis 22:17; 28:13-15

* 32:24: Hosea 12:3-4

* 32:28: Jenesis 35:10

† 32:28: Hibrun akamɨn, ziar kam Israel, an ararem akar kam, “A God ko mɨsosi,” an mɨrara ghu.

* 32:29: Gumazir Dapaniba 13:17-18

‡ 32:30: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Peniel,” an ararem akar kam, “Godɨn guam,” an mɨrara ghu.

* 33:17: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Sukot,” an ararem, “Dɨpenir muziarim,” an mɨrara ghu.

* 33:19: Josua 24:32; Jon 4:5

† 33:20: “El,” kar Godɨn ziar mam.

* 35:1: Jenesis 28:11-17

* 35:7: Jenesis 28:10-19

* 35:10: Jenesis 32:28

* 35:11: Jenesis 17:4-8

* 35:14: Jenesis 28:18-19

* 35:18: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Benoni,” an mɨngarim kamakɨn, “Borir kɨ mɨzazir bar ekiamɨn tongɨn ikiava otezim.” Hibrun akamɨn, ziar kam, “Benjamin,” an mɨngarim kamakɨn, “Borim ziar ekiam iniam.”

† 35:20: Akar otevir kam, “datɨrɨghɨn ikiavɨra iti,” a e datɨrɨghɨn itir dughiam mɨgeir puvatɨ. A gumazim akɨnafarir kam osirizir dughiam mɨgei.

* 35:22a: Jenesis 49:4

* 35:27: Jenesis 13:18

* 36:2: Jenesis 26:34

* 36:3: Jenesis 28:9

* 36:26: Hibrun akamɨn ziar kam, “Disan,” vezɨn kamɨn iti, ezɨ me ti paza an osiri. Guizbangɨra, ziam, “Dison,” kagh ikɨ. Nɨ sapta 36:21 ko 28ɨn gan.

* 37:8: Jenesis 42:6; 50:18

* 37:11: Aposel 7:9

* 37:28: Aposel 7:9

* 37:36: E garima, ves 37:28 ko 39:1 kamaghɨn mɨgei, Ismaelɨn adarazi Josep inigha Isipɨn ghu. Ezɨ ves 36 kamaghɨn mɨgei, Midianian gumaziba a inigha ghu. E fozir puvatɨ, akar manam guizbangɨra.

* 38:29: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Peres,” an ararem “Uari abɨsi,” ko magh ghu.

* 39:2: Jenesis 39:3; 39:21-23; Aposel 7:9

* 39:21: Aposel 7:9

* 41:8: Daniel 2:2

* 41:16: Daniel 2:30

* 41:40: Onger Akaba 105:21-22; Aposel 7:10

* 41:42: Daniel 5:29

* 41:51: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Manase,” an mɨngarim kamakɨn, “Okɨnɨghnɨki.”

† 41:52: Hibrun akam, ziar kam, “Efraim,” an mɨngarim kamakɨn, “Borim anɨngi.”

* 41:54: Aposel 7:11

* 41:55: Jon 2:5

* 42:2: Aposel 7:12

* 42:6: Jenesis 37:8-10; 41:41-43; 41:55; 50:18

* 42:9: Jenesis 37:5-10

* 42:22: Jenesis 37:21-22

* 45:1: Aposel 7:13

* 45:5: Jenesis 45:7-8; 50:20

* 45:9: Aposel 7:14

* 46:6: Aposel 7:15

* 46:20: Jenesis 41:50-52

* 46:27: Aposel 7:14

* 46:27: Namba 70ɨn kam, a uaghan Jekop ko Josep vɨrara aning mega egha uaghan Josepɨn otarimning sara menge.

† 46:34: Dughiar kam gumazitam ti Gosenɨn Distrighɨn itir puvatɨ, ezɨ Josep ghaze, an atrivim azaraghtɨ, a Jekopɨn adarazir amamangatɨghtɨ, me nguazir kam dapiagham. Isipɨn gumazamiziba, sipsipbagh eghuvir gumazamizibar boroghɨn ikian me aghua. Kamaghɨn amizɨ, Josep fo, atrivim kamaghɨn oragham, an adarasi, me sipsipbagh eghuvir gumaziba, eghtɨ a men amamangatɨghtɨ me Gosenɨn Distrighɨn ikiam.

* 47:11: Rameses, a distrighɨn igharazim, an ziam Gosen. Ziar kam Josepɨn gɨn azenir 100plan avɨribar otivavɨra iti. Rameses, a nguibar ekiar Isipia Israelia gamizɨ me ingarizim.

† 47:21: Gumaziba fomɨra akar kam, Grikɨn akamɨn a gɨgha ghaze, gumazir kaba ti kamaghɨn mɨgei, “Josep Isipɨn danganiba bar dar gumazamizibagh amizɨ, me atrivimɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar ike.”

‡ 47:26: Akar kam, “ikia iza datɨrɨghɨn iti,” an en dughiamɨn mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiamɨn mɨgei.

* 47:29: Jenesis 49:29-32; 50:6

* 48:3: Jenesis 28:13-14

* 48:7: Jenesis 35:16-19

* 48:20: Hibru 11:21

* 48:22: Israelia ghua Kenanɨn nguazimɨn itir dughiamɨn, Josepɨn adarazi Sekemɨn nguibam ini. Nɨ Josua 24:32ɨn gan. Ezɨ Hibrun akamɨn, ziar kam, “Sekem,” an ararem akar kam mɨrara ghu, “asɨzir suer akuam tuzir aghuiba an iti.” Nɨ 1 Samuel 9:24ɨn gan. Kamaghɨn, dughiar kam Jekop ghaze, a Sekemɨn nguazim isɨ Josep danɨngam. Guizbangɨra, an akar isɨn zuim gamua ghaze, a nguazir otevir Josep danɨngamim, an aveghbuaba iniamin nguazim gafiragham.

* 49:4: Nɨ Jenesis 35:22ɨn gan.

* 49:9: Dɨboboniba 24:9; Akar Mogomem 5:5

* 49:10: Onger Akaba 60:7; 108:8

† 49:10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba Hibrun akam mong a gɨghagharɨra egha kamaghɨn akar kam osiri, “A gavgavir kamɨn suiragh ikɨ mangɨ gumazir ingangarir kam iniamin gumazim otogham.”

‡ 49:14: Akar kam, “mɨtarir biziba ateriba,” Hibrun akamɨn deragha mɨgeir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn a gɨra, “sipsipbar dɨvazim.”

§ 49:16: Hibrun akam, ziar kam, “Dan,” akar kam mong an mɨrara ghu, “Ativagh.”

* 49:18: Onger Akaba 119:166; Aisaia 25:9; Maika 7:7

** 49:26: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 49:30: Jenesis 23:3-20

* 49:31: Jenesis 25:9-10; 35:29

* 49:33: Aposel 7:15

* 50:5: Jenesis 47:29-31

* 50:11: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Abel Misraim,” an mɨngarim kamakɨn, “Isipia aziava arai.”

* 50:13: Aposel 7:16

* 50:20: Jenesis 37:26-27; 45:5-7

* 50:25: Ua Me Ini 13:19; Josua 24:32; Hibru 11:22

Ua Me Ini

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

God Ua Uan Gumazamiziba Inigha, Isipɨn Azenan Zui

O

Ua Me Ini

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam bar faraghavɨra Israelia batozir bizir ekiamɨn gun mɨgei. Bizir kam, a kamakɨn. Me Isipɨn kantri ataki, kar nguazir me pura ingangarir gumaziba ko ingangarir amizir kɨnibar ikia kalabusɨn ingangarim gamizim.

Akɨnafarir kam mɨgɨrɨgɨar akuar ekiar 3pla iti.

1. Sapta 1 ghua 18, akɨnafarir akuar faragha zuim, an Israelia Isipɨn kantri ategha fɨriaghɨregha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua Sainain Mɨghsɨamɨn otozir darorim geghari.

2. Sapta 19 ghua 24, akɨnafarir akuar kam, God Israelia ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha, an akar gavgaviba me ganɨga men sure gami, eghtɨ me uan daroriba ko araziba deravɨra dar ganam.

3. Sapta 25 ghua 40, akɨnafarir akuar kamɨn aven, Israelia Godɨn Purirpenimɨn ingari. Egha Godɨn ziam fer araziba ko akar igharaziba iti. Egha uaghan ofa gamir gumazibar ingangarim damuamin mɨgɨrɨgɨaba an iti.

Faraghavɨra zuir gumazir ekiam Moses, an mɨgɨrɨgɨaba akɨnafarir kamɨn aven iti. God uabɨ gumazir dapanimɨn ikɨ Isipia da ua Israelia iniasa a ginaba.

Nguazir kamɨn itir gumazamizir avɨrim, God Israelia ganɨngizir 10plan Akar Gavgavibagh fos. Akar Gavgavir kaba, sapta 20ɨn iti.

God uabɨ amizir biziba dar mɨgɨrɨgɨaba akɨnafarir kamɨn faraghavɨra iti. God uabɨ Israelian apaniba da, ua me ini. God uabɨ me gamizɨ me ikɨzir vamɨra ikia ziar ekiam iti, egha me an gumazamizibara ikiasa a me ginaba. God uabɨ me geghuva gavgavim me ganɨdi. Eghtɨ me ingangarir ekiar God ifongezibar amuam.

God ingangarim isa Moses ganɨngi

1

(Sapta 1--4)

Isipia pazavɨra Israelia gami

1  *Jekopɨn otariba an gɨn Isipɨn kantrin ghu, me uan adarazi sara, men ziabar kara: 2-4 Ruben, Simeon, Livai, Juda, Isakar, Sebulun, Benjamin, Dan, Naptali, Gat ko Aser. 5 Josep men faraghavɨra ghugha Isipɨn iti. Gumazamizir kaba me Jekopɨn otivizir ovavir boriba. Me bar men dɨbobonim 70ɨn ghu.

6 Dughiar maba gɨvazɨma, Josep, ko an aveghbuaba bar, ko gumazamizir dughiar mɨtaghniar kamɨn ikeziba, me bar ariaghire. 7  *Ezɨ Israelɨn gumazamiziba borir avɨrim batima, men avɨrim bar ekevegha bar avɨrasemegha gavgavigha Isipɨn kantri bar a gizɨfa.

8  *Azenir avɨribar gɨn, atrivir igiar mam Isipɨn kantrin atrivimɨn oto. Atrivir kam Josep gɨfozir puvatɨ. 9 Egha a uan gumazamizibav gɨa ghaze, “Israelian gumazamiziba bar avɨraseme, ezɨ men avɨrim ko gavgavim bar en avɨrim ko gavgavim gafira. 10  *Eghtɨ mɨdorozim otoghtɨ, me ti en apaniba ko uari akuvagh e ko mɨsoghɨva, en kantri ategh aregham. Kamaghɨn amizɨ, e tuavitam batogh me damightɨ, me otɨv arogh avɨrasemeghan kogham.”

11 Kamaghɨn Isipian atrivim uan apengan ingarir gumaziba ko, me ingangarimɨn ganamin gumazir maba mɨsevegha, ingangarim me ganɨngi. Men ingangarir kam, a kamakɨn, me puvɨra Israelia abɨn me damutɨ, me bar osɨmtɨzir dafaba sara ingangarir ekiabar amuam. Me Israelia gamima me nguibar ekiar pumuningɨn ingari, Pitomɨn nguibam ko Ramesesɨn nguibamning, kar nguibar ekiar atrivimɨn daghebar arɨghamimning.* 12 Isipia bar pazavɨra Israelia gamima, me uaghan bar avɨrasemegha Isip gizefi. Me kamaghɨn me gamua ghuavɨra iti me puvɨra ingarava, boriba bata ghuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, Isipia men atiatia bar men aghua. 13 Isipia me gamima, me puvɨra ingarava, osɨmtɨzir ekiaba ateri, Isipia tong men apangkuvir pu. Bar puvatɨ. 14 Egha Isipia puvɨra me abɨra me gamima, me brighbar ingara dɨpenibar ingarava uaghan azenibar obarir ingangaribagh ami. Ezɨ ikɨrɨmɨrim bar men asɨghasɨki.

15 Ezɨ Isipɨn atrivim, Sifra ko Puan dia, aning Hibrun amizir otasava amibar, akurvazir amizimning. Egha an akar gavgavim aning ganɨga, ghaze, 16 “Gua Hibrun amizir otasava amibar akurvaghɨva gan, amizim otarim bateghtɨ, gua a mɨsueghtɨ an aremegh. A borir guivim bateghtɨ, gua aneteghtɨ a ikɨ.” 17  *Ezɨ amizir kamning Godɨn atiatiava Isipɨn atrivim aning mɨkemezɨ moghɨn amir puvatɨ, egha otariba ataghɨrazima me iti.

18 Ezɨ Isipɨn atrivim aningɨn diagha aningɨn azara, “Gua tizim bagha otariba ataghizɨma me iti?”

19 Ezɨ amizimning kamaghɨn atrivim mɨgei, “Hibrun amiziba Isipian amizibar mɨn amir puvatɨ, me amizir gavgaviba. Me otɨsɨ, me bar zuamɨra otegham, kamaghɨn amizɨ, ga tɨghar maghɨn mangɨtɨ me otegh gɨvagham.” 20-21 Amizir kamning Godɨn atiati, kamaghɨn amizɨ God deragha aning gamima aning uaghan uaning bagha boriba bati. Kamaghɨn Israelɨn gumazamiziba bar otava arogha ghuavɨra ikia gavgafi.

22  *Ezɨ gɨn atrivim kamaghɨn Isipɨn gumazamiziba bar me mɨgei, “Ia Hibrun otarir iririviba isɨ, Nailɨn Fanemɨn me akunigh. Egh guivir iririviba ateghtɨ, me ikɨ.”

2

Moses iririvimra itima, me a mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ

1 Dughiar kamɨn Livain ovavir borir gumazir mam, a Livain ovavir borir amizir mamɨn iti. 2  *Gɨn amizir kam navim asegha otarir mam bate. Egha an an garima, an ganganim bar dera, kamaghɨn amizɨ a 3plan iakɨnibar a modi. 3 An amebam uam a mongan asaghava, akɨrar me ighurunibar mɨn garir grazir aghuibar ingarizir mam inigha, koltan an toriba apɨri. Eghtɨ dɨpam aven mangan kogham. Egha borim aven anetɨgha ghua Nailɨn Faner mɨriamɨn grazibar tongɨn dɨpam gisɨn anetɨ. 4 Ezɨ borimɨn amezemebam mong saghuiamɨn tugha modogha an gari, bizir tizitam a bativam.

5 Ezɨ atrivimɨn guivim ruasa fanemɨn uaghirima, an ingangarir amiziba an gɨn ghua dɨpar mɨriamɨn arui. Ezɨ atrivimɨn guivim amuaviava akɨrar kam grazibar tongɨn an apigha, a iniasa ingangarir amizir mam amada. 6 Egha atrivimɨn guivim akɨrar kamɨn asuam kuigha otarimɨn garima, an araima, an an apangkufi. Egha kamaghɨn mɨgei, “Kar Hibrubar borir mam.”

7 Ezɨ an amezemebam izava an azai, “Kɨ mangɨva Hibrun amizitam mɨkemeghtɨ, a nɨ bagh oteba a danɨngam?”

8 Ezɨ atrivimɨn guivim kamaghɨn mɨgei, “Aria, nɨ mɨgei moghɨn damu.” Ezɨ guivim ghua borimɨn amebamra inigha ize.

9 Ezɨ atrivimɨn guivim amizir kam kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ borir kam inigh na bagh a damu oteba a danɨngtɨ, kɨ nɨ givezam.” Ezɨ amizir kam borim inigha a bagha a gamua oteba a ganɨdi.

10  *Gɨn borir kam ekevezɨma, an amebam a inigha atrivimɨn guivim bagha ghu. Ezɨ atrivimɨn guivim, otarir kam, mati an otozir borimɨn mɨrara ua bagha a gami. Egha a kamaghɨn uabɨ mɨgei, “Kɨ dɨpamɨn a isava azenim gatɨ. Kamaghɨn, kɨ ziam, Moses, a darɨgham.”*

Moses ara Midian kantrin ghu

11  **Ezɨ gɨn Moses aghuigha gumazim aragha gɨvagha, atrivimɨn dɨpenimɨn azenan ghua Hibrubar ganasa zui, kar an akar gumazamiziba. A ghua men garima, Isipia ingangarir osɨmtɨzibar amuasa puv me abɨri. A uaghan garima, Isipian mav Hibrun mav mɨsosi, kar an akar gumazir mam. 12 Ezɨ Moses tintinibar garima, tav itir puvatɨzɨ, a Isipɨn gumazir kam mɨsuegha an kuam gigimɨn aven a modo.

13 Egha an amɨmzaraghan uamategha ghua garima, Hibrun gumazimning uaning mɨsosi. Ezɨ a mɨdorozim forezir gumazim mɨgei, “Nɨ tizim bagha uan akar gumazim mɨsosi?”

14 Ezɨ gumazir kam a ikaragha ghaze, “Tina nɨ amɨsevezɨ nɨ en gumazir dapanim ko jasɨn ikiava en gari? Nɨ Isipian gumazim mɨsoghezɨ an aremezɨ moghɨn, nɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa, a?”

Ezɨ Moses kamaghɨn oregha atiatigha, kamaghɨn nɨghnɨsi, “Kɨ amizir bizir kam, gumazamiziba a gɨfo.”

15  *Ezɨ Isipɨn atrivim gɨn Moses amizir bizir kam baregha, Moses mɨsueghtɨ an aremeghasava ami. Ezɨ kamaghɨn Moses atrivimɨn ara ghua, Midianɨn nguazimɨn oto. Egha mozir dɨpar mamɨn mɨriamɨn aperaghav iti. 16 Midianɨn nguazimɨn, ofa gamir gumazir mam, an ziam Jetro. A 7pla guiviba iti. Ezɨ dughiar kam, an guiviba iza mozir pam tuigha uan afeziamɨn sipsipba ko memebar anɨngasa, itarir bar ekiam gingasava ami. 17 Ezɨ sipsipbar garir gumazir maba iza Jetron guiviba, me batosi. Ezɨ Moses guivibar akuragha gumazir kaba munamadagha, dɨpam tuigha Jetron sipsipba ko memebagh anɨngi.

18 Ezɨ me uamategha zuima men afeziam men azara, “Manmagh amizɨ ia zuamɨra uamatenge?”

19 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Isipɨn gumazir mam en akuragha sipsipbar garir gumaziba munamada. Egha dɨpam tuigha en sipsipba ko memebagh anɨngi.”

20 Ezɨ afeziam men azara, “Gumazir kam managh iti? Ia tizim bagha anetegha ize? Ia mangɨva a mɨkemeghtɨ a izɨva, e ko damɨ.” Ezɨ me ghua Moses inigha izi.

21 Ezɨ Moses Jetro ko ikiasa ifonge. Ezɨ Jetro uan guivim Sipora, Mosesɨn ikiasava a ganɨngi. 22 Ezɨ Sipora otarim batezɨ, Moses kamaghɨn mɨgei, “Kɨ nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn iza ia ko iti, kamaghɨn kɨ ziam Gersom a gatɨ.”†

23 Dughiar ruarim gɨvazɨma, Isipɨn atrivim areme. Ezɨ Isipia Israelia me gativagha men gari, me puvɨra ingara osɨmtɨzir kaba isavɨra ikiava, akurvazim bagha pamtemɨn arai, “O God, en akuragh.” Ezɨ men ararem God bagha ghuavanabo. 24  *Ezɨ God men ararem baregha Abraham ko, Aisak ko, Jekop ko, amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ginɨrɨ. 25 Kamaghɨn God, Israelɨn gumazamizibar garima men ikɨrɨmɨrim bar ikufi, ezɨ a men apangkuvigha, men akurvaghasa nɨghnɨsi.

3

God Mosesɨn dia

1 Dughiar mamɨn Moses uan amerem Jetron sipsipba ko memebagh eghuva, da inigha gumazamiziba puvatɨzir danganir mamɨn ghua, a ifagha vongɨn ghua Horepɨn oto, kar God baghavɨra itir mɨghsɨam. Horepɨn Mɨghsɨamɨn ziar igharazim, Sainai. 2  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel temer otevir mamɨn aguabar tongɨn avir mɨzariabar aven, puram a bato. Ezɨ Moses temer otevir kamɨn gari, avim isia daforofozima, temem isir puvatɨ. 3 Ezɨ Moses aguaghfagha ghaze, “Kar bizir igharazim! Tizim bagha temer kam isir puvatɨ? Kɨ roghɨra mangɨ an ganigham.”

4 Ikiavɨra Itir God, Mosesɨn gari a roghɨra izima, God tememɨn aguabar tongɨn ikia an dia, “Moses! Moses!”

Ezɨ Moses a ikara, “Kɨ kati.”

5 Ezɨ God ghaze, “Nɨ roghɨra izan markɨ! Nguazir nɨ isɨn tughav tir kam, kar anogoroghezir nguazim, a nan nguazimra. Kamaghɨn nɨ uan dagarir asuaba suegh.”

6 Egha God ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ nɨn afeziamɨn God. Egha uaghan nɨn inazir afeziaba, Abraham, Aisak ko Jekopɨn God.” Ezɨ Moses Godɨn akam baregha, an ganan atiatigha uan guam avara.

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ guizbangɨra gari, nan gumazamiziba Isipɨn kantrin ikia, men ikɨrɨmɨrim bar ikufi. Egha kɨ me barazi, me ingangarimɨn garir gumazir kurabar atiatia, nan akurvazim bagha arai. Ezɨ kɨ bar men osɨmtɨzibagh fogha men apangkufi. 8 Egh kɨ Isipian dafarim da ua me inigh men akuraghasa izaghiri. Egh Isipian nguazimɨn men aku, nguazir ekiar aghuimɨn mangam, nguazir kam a bar derazɨ, biziba an ikiava bar deraghavɨram aghui. Nguazir kam, Kenania, Hitia, Amoria, Peresia, Hivia ko Jebusia, datɨrɨghɨn a gapiaghav iti. 9 Ezɨ nan gumazamiziba, kɨ men ararem baregha, Isipia pazavɨra me gamir arazibar ganigha gɨfa. 10 Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ amadi. Eghtɨ nɨ Isipian atrivim bagh mangɨtɨ a nɨn amamangatɨghtɨ, nɨ nan gumazamiziba inigh Isipɨn kantri ateghɨva azenan izam.”

11 Ezɨ Moses kamaghɨn God mɨgei, “Kɨ gavgaviba ko ziaba puvatɨzir gumazim. Guizbangɨra, kɨ atrivim bagh mangɨva Israelia inigh Isip ategh azenan izan iburaghburaki.”

12 Ezɨ God a ikara, “Kɨ nɨ ko ikiam. Nɨ gumazamiziba inigh Isipɨn azenan izɨva mɨghsɨar kamɨn nan ziam fam. Bizir kam nɨ damightɨ nɨ fogham, kɨ nɨ amada.”

13  *Ezɨ Moses kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ Israelia bagh mangɨ me mɨkɨm suam, ‘Ian ovavibar God ia bagha na amada,’ eghtɨ me nan azaragham, ‘An ziam tina?’ Eghtɨ kɨ manmaghɨn me mɨkɨmam?”

14  *Ezɨ God Moses mɨgɨa ghaze, “Kɨrara, Kɨ Uabɨ Kɨ Kamaghɨra Iti. Nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Kɨrara Kɨ Uabɨ, kar Godɨn ziam, egha a ia bagha na amada.’ ”

15 Egha God ua kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav kɨm, ‘Ikiavɨra Itir God, a ian inazir afeziabar God, an Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God, a na amadazɨ, kɨ ia bagha izi.’ Ziar kam, Ikiavɨra Itir God, a zurazurara nan ziam, ezɨ gɨn otivamin boriba ziar kamra na dɨpon.* 16 Nɨ mangɨva Israelɨn gumazir dapaniba akuvagh me mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God, a ian ovaviba, Abraham, Aisak ko Jekopɨn God, a na batogha, kamaghɨn mɨgei: Kɨ ian garima, Isipia pazavɨra ia gami. 17 Kɨ ia inigh Isipɨn kantrin azenan mangasa mɨkemegha gɨfa, kantrin kam me pazavɨra ia gami. Egh kɨ ia inigh nguazir aghuimɨn mangam. Nguazir kam a bar derazɨ, biziba an ikiava bar deraghavɨram aghui. Nguazir kam, Kenania, Hitia, Amoria, Peresia, Hivia ko Jebusia datɨrɨghɨn a gapiagha iti.’

18 “Eghtɨ Israelɨn gumazir dapaniba nɨ baraghtɨ, nɨ me inigh Isipɨn atrivim bagh mangɨva kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God, a Hibruian God, a iza e bato. Nɨ datɨrɨghɨn en amamangatɨghtɨ, e 3plan aruebar mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨghɨva, Ikiavɨra Itir God, en God, e an ofa damuam.’

19 “Kɨ kamaghɨn fo, Isipɨn atrivim ian amamangatɨghan kogh mangɨ, a gantɨ nan gavgavim an gavgavim gafiragham. Eghtɨ a dughiar kamɨn ian amamangatɨghtɨ, ia mangam. 20 Kɨ uan gavgavimɨn Isipia gasɨghasɨgh, mirakelɨn igharagha garir avɨribar amuam. Bizir kabar gɨn, a ia ateghtɨ, ia mangam.

21  *“Kɨ Isipia damutɨ me ia gifuegham, eghtɨ ia mangamin dughiamɨn, ia dafarir kɨnibar mangan kogham. 22 Israelian amiziba bar vaghvagh mangɨ, uarir boroghɨra itir Isipian amizibar dɨpenibar mangɨ, egh uaghan pura amizir uan adarazir dɨpenibar aven akuiba, korotiaba ko gol ko silvan kurkaziba bagh men azangsɨgh. Eghtɨ gɨn Israelia bizir kabar uan otariba ko guivibar kurkiam. Tuavir kamɨn ia Isipian bizir aghuiba pura da inigh mangam.”

4

God mirakelbar amuamin gavgavim Moses ganɨngi

1 Ezɨ Moses God ikaragha ghaze, “Israelian gumazir dapaniba nɨghnɨzir gavgavim nan ikian kogh, bizir kɨ me mɨgeiba baraghan kogh, egh suam, ‘Nɨ na batozir puvatɨ,’ eghtɨ kɨ manmaghɨn damuam?”

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgɨa ghaze, “Nɨ tizim uan dafarimɨn an suiraghav iti?”

Ezɨ Moses ghaze, “Aghorir asadivim.”

3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nɨ nguazimɨn anekunigh.” Ezɨ Moses anekunizɨma, a kuruzimɨn mɨn otozɨ, Moses an degiaghirɨ.

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nɨ uan dafarim amadagh an ipemɨn suiragh.” Ezɨ Moses uan dafarim amadagha an ipemɨn suirazɨma, a uam aghorir asadivimɨn oto.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nɨ kamaghɨn damightɨ Israelia nɨghnɨzir gavgavim ikɨ kamaghɨn fogham, Ikiavɨra Itir God, a men ovavibar God, an Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God, a nɨ bato.”

6 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan dafarim uan evarim gisɨn korotiamɨn aven amadagh.” Ezɨ Moses uan dafarim uan evarim gisɨn korotiamɨn aven amadaghava uam anesi, ezɨ arɨmariam lepa an dafarim bato, egha a ghuariamɨn mɨn ghurghuri.

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan dafarim ua uan evarim gisɨn korotiamɨn aven anemadagh.” Ezɨ Moses God mɨkemezɨ moghɨn ami, egha a ua uan dafarim asizɨ, an dafarim ua deragha an mɨkarzimɨn mɨrara gari.

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Me nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikian kogh, egh mirakelɨn nɨ faraghava amizimɨn ganigh nɨghnɨzir gavgavim an ikian koghtɨ, mirakelɨn kamnang me damightɨ, me nɨghnɨzir gavgavim ikiam. 9 Egh me mirakelɨn arazir kamningɨn ganigh, egh nɨghnɨzir gavgavim ikian kogh, egh nɨn akam baraghan koghtɨ, nɨ Nailɨn Fanemɨn mangɨ dɨpatam tuigh nguazim gingegh. Eghtɨ dɨpar nɨ nguazim gingezim, ghuzimɨn otogham.”

10 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God mɨgɨa ghaze, “Markɨ, Ekiam. Nɨ na amangan markɨ. Kɨ fomɨra iza datɨrɨghɨn deragha bizibav geir puvatɨ. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn na mɨgeima, kɨ bizibav geir gumazimɨn mɨn otozir puvatɨ. Kɨ asoghosogha bizibav gɨa, egha uaghan nɨmɨra bizibav gei. Egha kɨ mɨkɨmamin nɨghnɨzitam zuamɨra a ginɨrɨghan kogham.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgɨa ghaze, “Tina gumazimɨn akamɨn ingari? Tina a gamima, an kuariba a bangani, o a mɨgeir puvatɨ? Tina a gamima, a gari, o an damaziba an okafi? Kar kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bizir kabagh ami da otifi. 12 Ezɨ nɨ mangɨ. Kɨ nɨn akuraghtɨ, nɨ mɨkɨmam. Kɨ nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ mɨkɨmam.”

13 Ezɨ Moses ghaze, “Ekiam, ga uaning, markɨ. Nɨ ti gumazir igharazitam amadagh.”

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God atara Moses bagha navim an isi, egha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ manmaghɨn uan avebam Aron gɨnɨghnɨsi? A Livain adarazir gumazim. Kɨ fo, a deraghvɨra bizibav gei. Ezɨ a datɨrɨghɨn nɨ bagha izi. A nɨn ganigh, an navim deragham. 15 Eghtɨ gɨn nɨ a geghanɨva a mɨkɨmamin bizibar a mɨkɨm. Kɨ guan akuraghtɨ, gua mɨkɨmam. Egh bizir manaba, kɨ gua mɨkɨmtɨ, gua fofozim inigh dar amuam. 16 A nɨn bizibav kɨmamin gumazim, egh a nɨ bagh gumazamizibav kɨmam. Egh an nɨghnɨzimɨn a nɨn akatorimɨn mɨn ikiam. Egha an damazimɨn, nɨ mati an godɨn mɨn ikiam. 17 Egh nɨ uan dafarimɨn aghorir asadivir kamɨn suiragh mangɨ. Egh nɨ gɨn aghorir asadivir kamɨn mirakelbar amuam.”

Moses uamategha Isipɨn ghu

18 Ezɨ Moses uamategha uan amerem Jetro bagha ghugha a mɨgɨa ghaze, “Ga uaning, nɨ na teghtɨ kɨ uamategh Isipɨn mangɨgh uan adarazir ganika, me ti ikiavɨra ikiama?”

Ezɨ, Jetro an amamangatɨgha a mɨgɨa ghaze, “Aria, nɨ navir averiar amɨrizim sara mangɨ.”

19 Ezɨ Moses Midianra ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God a mɨgɨa ghaze, “Isipian gumazir nɨ mɨsoghasava amiba, me ariaghire. Kamaghɨn, nɨ uamategh Isipɨn mangɨ.” 20 Ezɨ Moses uan amuim ko otarir pumuning donki dafagha, asadivir aghorir God iniasa a mɨkemezir kam, uan dafarimɨn an suiragha, dɨkavigha Isipɨn zui.

21 Egha Ikiavɨra Itir God ua Moses kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uamategh Isipɨn mangɨghɨva, atrivimɨn damazimɨn mirakelbar amu. Kɨ mirakelbar amuamin gavgavim nɨ ganɨngi. Egh kɨ atrivimɨn navim damightɨ a gavgavigham, eghtɨ a Israelian amamangatɨghtɨ, me mangɨghan kogham. 22 Eghtɨ nɨ kamaghɨn atrivim mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God kamaghɨn nɨ mɨgei, “Israel nan otarir ivariam. 23  *Ezɨ kɨ nɨ mɨgei, Nɨ nan otarim ateghtɨ a mangɨva nan ofa damuam. Egh nɨ an anogoreghtɨ, a mangɨghan koghtɨ, kamaghɨn, kɨ nɨn otarir ivariam mɨsueghtɨ an aremegham.” ’ ”

24 Ezɨ Moses uan amuiroghboriba ko Isipɨn zuima, amɨnim pɨrima me tuavir arɨzimɨn avughsazir danganir mamɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses batogha a mɨsueghtɨ an aremeghasava ami.* 25 Ezɨ Mosesɨn amuim Sipora dagɨar ghumtɨzir mam inigha uan otarimɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atugha, Mosesɨn dagarimning gatɨgha, kamaghɨn a mɨgei, “Ghuzir kam bangɨn, nɨ datɨrɨghɨn na ko ga poroghamimning.” 26 Dughiar kam Sipora mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir arazim gɨnɨghnɨgha egha ghaze, “Ghuzir kam bangɨn, ga poroghamimningɨn oto.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn ganigha Moses ataghizɨ a ikia egha, aremezir puvatɨ.†

27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Aron mɨgɨa ghaze, “Nɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨva Moses batogh.” Ezɨ Aron dɨkavigha ghua Godɨn mɨghsɨamɨn otogha, Moses batogha an tore. 28 Ezɨ Moses bar Aron kamaghɨn a geghara ghaze, God akaba na ganɨngigha egha Isipɨn mangɨva dar gun mɨkɨmasa na amada. Egha God mirakelba nan akagha ghaze, kɨ mangɨ Isipɨn dar amuam.

29 Egha gɨn Moses ko Aron Isipɨn otogha Israelian gumazir dapaniba bar me akufa. 30 Ezɨ Aron Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezir biziba bar dar gun me mɨgɨa, egha uaghan mirakelba gumazamizibar damazimɨn dagh ami. 31 Ezɨ me nɨghnɨzir gavgavim iti. Me kamaghɨn oraki, Ikiavɨra Itir God me bagha iza men garima, Isipia pazavɨra me gamima, a me bagha nɨghnɨgha men apangkufi. Kamaghɨn, me teviba apɨrigha, dapaniba avigha nguazimɨn gara an ziam fe.

God ua Isipia da Israelia ini

5

(Sapta 5:1--15:21)

Moses ko Aron Isipɨn atrivimɨn ganasa zui

1 Egha Moses ko Aron Isipɨn atrivim bagha ghugha kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God ghaze, ‘Nɨ nan gumazamiziba ateghtɨ me mangɨ, egh isatam gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn a damuva nan ziam fam.’ ”

2 Ezɨ atrivim ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a tina? Kɨ tizim bagh a baregh Israelia ateghtɨ me mangam? Kɨ Ikiavɨra Itir God gɨfozir puvatɨ, kamaghɨn kɨ Israelia ateghtɨ me mangɨghan kogham.”

3 Ezɨ Moses ko Aron ghaze, “Hibruian God, a izava e bato. Kamaghɨn, e uari nɨ en amamangatɨghtɨ, e aruer 3plan gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ, Ikiavɨra Itir God, e uan Godɨn ofa damuam. E kamaghɨn damighan koghtɨ, an arɨmariar kuram o mɨdorozir ekiamɨn e damigh e mɨsueghtɨ e arɨghiregham.”

4 Ezɨ atrivim Moses ko Aron mɨgɨa ghaze, “Gua manmagh nɨghnigha gumazamiziba men ingangarimɨn men anogorosi? Gua uan ingangarim bagh uamategh mangɨ. 5 Gua gan, Isipɨn aven Israelia bar avɨraseme, ezɨ gua ingangarim damuan men anogorosi.”

6-7 Egha dughiar kamra, Isipian gumazir kurar ingangaribar gariba ko, Israelian gumazir men apengan ingariba, atrivim me mɨgei, “Ia ami moghɨn grazir mɨdiarir brighbar ingariba isɨ Israelian danɨngan markɨ. Me uari mangɨ graziba iniam.* 8 Ia me mɨkɨmtɨ, me brighbar ingartɨ, dar dɨbobonim faragha iti moghɨra kamaghɨra ikɨ. Dɨbobonir kam isɨvagh magɨran markɨ. Bar markɨ. Me amɨragha egha ghaze, e ateghtɨ e gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨgh uan Godɨn ofa damuam. 9 Ia ingangarir avɨriba me danɨng, egh me damutɨ, me bar puvɨram ingar, egh ifavarir mɨgɨrɨgɨar kaba baraghamin dughiaba puvatɨgham.”

10 Ezɨ Isipian ingangarimɨn garir gumazir kuraba ko men apengan itir ingangarimɨn garir gumaziba azenan ghua kamaghɨn Israelia mɨgei, “Atrivim ghaze, ‘E ua graziba ia danɨngan kogham. 11 Ia uan gavgavibar tintinibar mangɨ graziba iniva, brighɨn avɨribar ingartɨ dar dɨbobonim faragha ikezɨ moghɨra ikɨ.’ ”

12 Kamaghɨn Israelian gumazamiziba graziba buriasa tintinibar ghua, Isipɨn nguibamɨn danganibar grazir otevir muziariba buri. 13 Ezɨ ingangarimɨn garir gumazir kuraba men avɨgha ghaze, “E faragha graziba ia ganɨngizɨ ia brighbar ingarizɨ moghɨra, datɨrɨghɨn dughiaba bar kamaghɨra ingar.”

14 Isipian ingangarimɨn garir gumazir kuraba faragha Israelian gumazir maba, men apengan ingangarimɨn garir gumaziba me amɨsefe. Egha datɨrɨghɨn me me bagha ghua, puv me mɨsogha me mɨgɨa ghaze, “Manmaghsuavɨra ia datɨrɨghɨn ingarizir brighɨn dɨbobonim, ia faragha ingarizɨ dɨbobonimɨn mɨn otozir puvatɨ?”

15 Ezɨ Israelian ingangaribar garir gumaziba ghua uari bagha atrivim mɨgɨa ghaze, “Nɨ manmaghsua kamaghɨn e nɨn ingangarir gumaziba e gami? 16 Me graziba e ganɨngizir puvatɨgha, brighbar ingarasa puram e mɨgei. Egha datɨrɨghɨn e mɨsosi. Kar en osɨmtɨzim puvatɨ. Ia Isipia, kar ian osɨmtɨzimra.”

17 Ezɨ atrivim kamaghɨn me mɨgei, “Ia puram amɨragha ingangarimɨn aghua! Egha ghaze, ‘Nɨ en amamangatɨghtɨ, e mangɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuam.’ 18 Ia datɨrɨghɨra uamategh uan ingangarim damusɨ mangɨ! Me grazitaba ia danighan kogham. Eghtɨ ia brighɨn dɨbobonir me ia mɨkemezir kam, ia dar ingarightɨ da otifigh.”

19 Ezɨ Israelian ingangarimɨn garir gumazir me mɨseveziba orazi, atrivim brighɨn dɨbobonim otevegh izighiran an anogoroke. Ezɨ me fo, datɨrɨghɨn osɨmtɨzir dafam me bato. 20 Egha me atrivimɨn danganim ategha ghua Moses ko Aron bato. Aning me mɨzua iti. 21 Egha ingangarimɨn garir gumaziba kamaghɨn aning mɨgei, “Gua e gamizɨ datɨrɨghɨn e mati atrivim ko an gumazir dapanibar atinimɨn mughuriam atɨ. Egha me e mɨsoghtɨ e ovengamin tuavim akɨrigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God guan arazir kamɨn ganigha gɨfa, egh guan arazir kamɨn ivezir kuram gua danɨngam.”

Mosesɨn navim bar osemezɨ a God ko mɨgei

22 Ezɨ Moses uam Ikiavɨra Itir God bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, nɨ manmaghsua uan gumazamiziba arazir kurar kamɨn me gami? Egha nɨ tizim baghavɨra na amadazɨma, kɨ kagh ize? 23 Kɨ nɨn akaba inigha ghua atrivim mɨkemezir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, atrivim arazir kurabar me gami. Ezɨ nɨ men akurvaghasa bizitam gamizir puvatɨ.”

6

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn mangɨ bizir kɨ atrivim damuamimɨn ganam. Kɨ uan gavgavimɨn a damightɨ, a nan gumazamiziba ateghtɨ me mangam. Guizbangɨra, kɨ uan gavgavimɨn pamten ingar, pamten a mɨkɨmtɨ a uan kantrin me batueghtɨ, me mangam.”

God ua Moses mɨgei

2  *Egha God kamaghɨn Moses mɨgɨa ghaze, “Kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God. 3 Azenir bar faragha ghua gɨvazibar, kɨ Abraham ko Aisak ko Jekop, me batifi. Ezɨ me fo, kɨ Gavgaviba Bar Itir God. Egha kɨ uan ziam Ikiavɨra Itir God, an gun me mɨkemezir puvatɨ. Me ziar kam gɨfozir puvatɨ. 4 Egha kɨ uaghan uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim me ko anekɨrigha ghaze, kɨ Kenanian nguazim me danɨngam. Nguazir me itir kam, kar men nguazim puvatɨ. 5 Isipia datɨrɨghɨn Israelia gamizɨ, me ingangarir gumazir kɨnibar ikia, tuava ararer dafam gami. Ezɨ kɨ men ararem baregha, uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ginɨrɨ.

6 “Nɨ nan akam isɨ Israelia me danɨng, ‘Kɨ uabɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God. Kɨ Isipian dafarim da ia iniva osɨmtɨzir me ia garɨziba da ia inigh, egh ia damightɨ ia fɨrighɨregham. Egh kɨ uan gavgavimɨn ivezir kuram me danɨng, egh ian akuragh ua ia iniam. 7 Egh kɨ ia damightɨ ia nan gumazamizibar ikɨtɨ, kɨ ian Godɨn mɨn ikiam. Egh kɨ gɨn ia damightɨ ia Isipian ingangarir arazimɨn fɨrighɨregh, dughiar kamɨn ia fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. 8 Kɨ ia inigh mangɨ nguazir kamɨn otogham, nguazir kam, kɨ faragha Abraham, Aisak ko Jekop, me ko akam akɨrizir nguazim. Kɨ ia danightɨ, a ian nguazimɨn mɨn ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.’ ” 9 Ezɨ Moses akar kamɨn Israelia mɨkeme. Ezɨ men ingangarir mɨzazim men nɨghnɨziba abɨni. Kamaghɨn amizɨma, me Mosesɨn akam barazir puvatɨ.

10-11 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ mangɨ Isipɨn atrivim mɨkemeghtɨ, a Israelia ateghtɨ me an kantri ategh mangɨ.” 12 Ezɨ Moses kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Israelia nan akam barazir puvatɨ. Ezɨ atrivim manmaghɨn na baragham? Na mɨzem na basemezɨ, kɨ deragha bizibav geir puvatɨ. Egh kɨ manmaghɨn deragh atrivim mɨkɨmam?” 13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Moses ko Aron Israelia inigh Isipɨn azenan mangasa, akar gavgavim aning ganigha aning amadazɨ, aning Israelia mɨkɨm egh Isipɨn atrivim mɨkɨmasa zui.

Moses ko Aronɨn ikɨzimɨn ziaba

14 Ezɨ Ruben a Jekopɨn otarir ivariam, an otarir 4pla bate, Hanok, Palu, Hesron, ko Karmi. 4plan otarir kaba, me vaghvagha uan ikɨzibar inazir afeziabar otifi. Ezɨ men ikɨziba vaghvagha men ziaba ini.

15 Ezɨ Simeon otarir 6pla iti, Jemuel, Jamin, Ohat, Jakin, Sohar, ko Saul, kar Kenanian amizimɨn otariba. Otarir kaba, me vaghvagha uan ikɨzibar inazir afeziabar otifi. Ezɨ men ikɨziba vaghvagha men ziaba ini. 16  *Ezɨ Livai otarir 3pla iti, Gerson, Kohat, ko Merari. Otarir kaba, me vaghvagha uan ikɨzibar inazir afeziabar otifi. Ezɨ men ikɨziba vaghvagha men ziaba ini. Ezɨ Livai azenir 137plan ikegha areme. 17 Ezɨ Gerson otarir pumuning iti, Lipni, ko Simei. Ezɨ gɨn aning vaghvagha uan ikɨzimningɨn dapanimningɨn oto. 18 Ezɨ Kohat otarir 4pla iti, Amram, Ishar, Hebron, ko Usiel. Egha Kohat azenir 133plan ikegha areme. 19 Ezɨ Merari otarir pumuning iti, Mali ko Musi. Gumazir kaba bar, men ovavir boriba sara, me Livain anabamɨn aven itir adarasi.

20 Ezɨ Amram uan afeziamɨn buaramizim Jokebetɨn itima, an a bagha Aron ko Moses bate. Ezɨ Amram azenir 137plan ikegha areme. 21 Ezɨ Ishar otarir 3pla iti, Kora, Nefek, ko Sikri. 22 Ezɨ Usiel otarir 3pla iti, Misael, Elsafan, ko Sitri. 23 Ezɨ Aron Eliseban iti, an Aminadapɨn guivim, egha Nasonɨn buaramizim. Egha an a bagha Nadap, Abihu, Eleasar, ko Itamar bate. 24 Ezɨ Kora otarir 3pla iti, Asir, Elkana, ko Abiasap. Me Koran ikɨzimɨn inaziba. 25 Ezɨ Eleasar, Aronɨn otarim, a Putielɨn guivimɨn itima, an a bagha Finias bate. Gumazir kaba bar, me Livain anabamɨn ikɨzibar dapaniba, me vaghvagha uan ikɨzibar amodoghɨn, me men ziaba osiri. 26 Ezɨ Aron ko Moses aningra, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn aning mɨgei, “Gua Israelian anababa bar, dar ikɨziba vaghvagh me inigh, egh Isipɨn azenan mangɨ.” 27 Ezɨ gumazir kamningra, Moses ko Aron, aning Israelian amamangatɨghtɨ me fɨrighɨreghasa Isipɨn atrivim mɨkeme.

Ikiavɨra Itir God, akam isa Moses ko Aron ganɨdi

28 Ezɨ Moses Isipɨn kantrin itima, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, 29 “Kɨ Ikiavɨra Itir God. Ezɨ, akar kɨ nɨ mɨgeiba, nɨ bar dar gun Isipɨn atrivim mɨkɨm.”

30 Ezɨ Moses a ikara, “Nɨ fo, nan mɨzem na basemezɨ, kɨ deragha bizibav geir puvatɨ. Kamaghɨn atrivim manmaghɨn na baragham?”

7

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Kɨ nɨ damightɨ, nɨ atrivimɨn damazimɨn Godɨn mɨn otogham. Eghtɨ nɨn avebam Aron Godɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨn otoghɨva, nɨn akaba isɨ dar gun atrivim mɨkɨmam. 2 Eghtɨ akar gavgavir kɨ nɨ mɨgeiba, nɨ bar dar gun Aron mɨkemegh. Eghtɨ a kamaghɨn atrivim mɨkɨm suam, a Israelia ateghtɨ, me an kantri ategham. 3  *Eghtɨ kɨ atrivimɨn navim damightɨ, a gavgavigham. Guizbangɨra, kɨ Isipɨn kantrin mirakelba ko dɨgavir kuram gamir arazarazir avɨribar amutɨ da otivam, 4 eghtɨ atrivim dar gan, egh nɨn akam baraghan kogham. Egh kɨ uan gavgavimɨn Isipia ivezir bar kuram me danɨngam. Egh nan gumazamiziba Israelia, men anababa bar, kɨ me inigh Isipɨn kantrin azenan mangam. 5 Kɨ uan gavgavimɨn Isipia ivezir kuram me danigh, egh Israelia inigh Isipɨn kantrin azenan mangam, eghtɨ dughiar kamɨn Isipia fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

6 Egha Moses ko Aron, Ikiavɨra Itir God akar gavgavim aning mɨkemezɨ moghɨram ami. 7 Dughiar aning atrivim ko mɨkemezir kam, Moses 80plan azeniba iti, ezɨ Aron 83plan azeniba iti.

Aronɨn asadivir aghorim

8-9 Ikiavɨra Itir God kamagh Moses ko Aron mɨgei, “Atrivim kamaghɨn guan azaragham, gua dɨgavir kuram gamir arazitabar amu, eghtɨ nɨ Aron kamagh a mɨkɨm suam, ‘Nɨ uan asadivir aghorim isɨ atrivimɨn damazimɨn anekunigh.’ Egh a kamaghɨn damightɨ, asadivir aghorim kuruzimɨn otogham.” 10 Egha Moses ko Aron atrivimɨn bighan ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn akar gavgavim mɨkemezɨ moghɨram ami. Egha Aron uan asadivir aghorim atrivim ko an ingangarir gumazibar damazimɨn anekunizɨ, a kuruzimɨn oto. 11 Ezɨ atrivim uan fofozir gumaziba ko imezibagh amir gumazibar diazɨ me ize. Isipian imezibagh amir gumazir kaba, uan mogomer akavsiaba inigha uaghan kamaghɨra dagh ami. 12 Egha me vaghvagha uan asadivir aghoriba akurima, da kuruzibar otifi. Ezɨ Aronɨn asadivir aghorim iza menaba tuvareme. 13 Ezɨ atrivim bizir kamɨn ganigha an navim gavgafi. Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, atrivim Moses ko Aron baraghizir puvatɨ.

Arazir kuraba Isipia batifi

Faragha zuir arazir kuram, dɨpaba ghuzimɨn otifi

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Atrivimɨn navim bar gavgavizɨ, a gumazamiziba ateghtɨ me mangan aghua. 15 A gurum mɨzaraghara Nailɨn Fanemɨn mangɨtɨ, nɨ mangɨ a batogh. Nɨ uan asadivir aghorir kuruzimɨn otozim, uan dafarimɨn an suiragh mangɨ dɨpar mɨriamɨn a mɨzuam. 16 Egh nɨ kamaghɨn atrivim mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God, Hibruian God, nɨ mɨkɨmasa na amadagha ghaze, “Nɨ nan gumazamizibar amamangatɨghtɨ, me nan ziam fɨsɨ, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ.” Ezɨ nɨ an akam baraghizir puvatɨgha iza datɨrɨkɨn. 17  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn kamaghɨn mɨgei, “Nɨ bizir kɨ damuamibar ganigh fogh suam, kɨrara Ikiavɨra Itir God.” Nɨ gan, kɨ uan dafarimɨn suirazir asadivir aghorir kamɨn dɨpam mɨsueghtɨ, dɨpaba bar ragh ghuzimɨn otogham. 18 Eghtɨ osiriba bar arɨmɨghireghtɨ, Nailɨn Fanem kurigh mɨghuaghtɨ, Isipia an dɨpamra aman iburagham.’ ”

19 Egha Ikiavɨra Itir God Moses uam a mɨgei, “Nɨ Aron mɨkemeghtɨ, a uan asadivir aghorim isɨ, uan agharim amadagh Isipɨn dɨpabar akaghkagh, faneba, daghuriba, ko dɨpar akareba, mozir dɨpaba dagh isɨn akakaghtɨ, dɨpaba bar ghuzimram otogham. Egh Isipɨn nguazim bar ghuzimra ikɨva, uaghan iter itariba ko dagɨar mɨneba sara izevegham.”

20 Ezɨ Moses ko Aron Ikiavɨra Itir God, akar gavgavim mɨkemezɨ moghɨram ami. Egha aning ghua atrivim ko an ingangarir gumazibar damazimɨn, Aron uan asadivir aghorim fegha, Nailɨn Fanem mɨsoke. Ezɨ dɨpaba bar ragha ghuzimɨn otifi. 21 Ezɨ osirir dɨpamɨn itiba bar ariaghirezɨ, dɨpam puvɨra mughuasi. Ezɨ Isipian gumazamiziba an dɨpatam raman ibura. Ezɨ ghuzim bar Isipɨn danganibar iti. 22 Ezɨ atrivimɨn imezibagh amir gumaziba, uan mogomer akavsiaba inigha uaghan kamaghɨra dagh ami. Ezɨ atrivimɨn navim bar gavgafi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨra, atrivim Moses ko Aron baraghan aghua. 23 Egha atrivim bizir kam mɨghɨgha a gɨnɨghnɨzir puvatɨgha, ragha uamategha uan dɨpenir ekiamɨn aven ghu. 24 Ezɨ Isipia Nailɨn Fanemɨn dɨpam raman ibura, kamaghɨn amizɨ, me Nailɨn Faner mɨriamɨn dɨpabara amasa mozibagh tui.

25 Ikiavɨra Itir God dɨpam mɨsoghezɨma, dɨpam ikuvigha ikia ghua 7plan arueba gɨfa.

8

Mɨtiviba otifi

1 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Nɨ mangɨ atrivim mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nan gumazamiziba ateghtɨ me mangɨ, egh nan ziam fam.” 2 Egh nɨ aghuaghtɨ, kɨ pazɨ nɨ damutɨ mɨtiviba nɨn kantrin nguazim bar anevaragham. 3 Eghtɨ Nailɨn Fanem mɨtiviba a gizɨvagh, egh anetegh mangɨ, nɨn dɨpenir ekiamɨn mangam. Egh nɨ akuir mɨsiam ko, nɨn dakozim ko, nɨn ingangarir gumazibar dɨpeniba ko, nɨn gumazamizibar dɨpeniba ko, nɨn bretba tuer danganiba ko, bretbar ingarir mɨneba, mɨtiviba bar dar mangam. 4 Egh da uari akunɨva, nɨ ko nɨn gumazamiziba, ko nɨn ingangarir gumaziba, da bar ian ghuavanangam.’ ”

5 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Nɨ Aron mɨkemeghtɨ, a uan agharir asadivir aghorimɨn suirazim amadagh. Egh Isipɨn Faneba ko daghuriba ko dɨpar akarebagh isɨn a ghufegh, mɨtivibar amightɨ, da dɨpam ategh anang Isipɨn nguazim bar anevaragh.”

6 Ezɨ Aron uan agharim isa anemadagha dɨpabagh isɨn a ghufezɨ, mɨtiviba azenan iza nguazim gizɨfa. 7 Ezɨ imezibagh amir gumaziba uan mogomer akavsiaba inigha uaghan kamaghɨra dagh amizɨ, mɨtiviba nguazimɨn otifi.

8 Egha atrivim Moses ko Aronɨn dɨagha aning mɨgei, “Gua Ikiavɨra Itir God mɨkemeghtɨ, a mɨtiviba e dama da batokegh. Eghtɨ kɨ nɨn gumazamiziba ateghtɨ, me mangɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuam.”

9 Ezɨ Moses a ikara, “Kɨ nɨ bagha God ko mɨkɨmasa bar akonge. Nɨ dughiatam ginabaghtɨ, kɨ nɨ ko nɨn ingangarir gumaziba, ko nɨn gumazamiziba, ia bagh God ko mɨkɨmam. Eghtɨ mɨtiviba ia ategh, tam ua ikian kogham. Da Nailɨn Fanemra ikiam.”

10 Ezɨ atrivim ghaze, “Nɨ gurumɨn na bagh God ko mɨkɨmam.” Ezɨ Moses a mɨgei, “Nɨ nan azarazɨ moghɨn, kɨ damuam. Eghtɨ nɨ fogh suam, godɨn tam Ikiavɨra Itir God, en Godɨn mɨn itir puvatɨ. 11 Eghtɨ nɨ uabɨ, ko nɨn dɨpeniba, nɨn ingangarir gumaziba, ko nɨn gumazamiziba, mɨtiviba bar ia ategh mangɨ Nailɨn Fanemra ikiam.”

12 Egha Moses ko Aron atrivim ategha ghugha, Moses pamten Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, a mɨtivir a faragha atrivim bagha amadaziba, a da batuegham. 13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses an azarazɨ moghɨn ami, ezɨ mɨtivir dɨpenibar itiba, ko mɨtivir dɨpenir dɨvazibar aven itiba, ko mɨtivir azenibar itiba, da bar tintinibar ariaghire. 14 Ezɨ Isipɨn gumazamiziba dar kuaba akuvagha pozir avɨribav kɨni. Ezɨ da kurima, dar mughuriam Isipɨn nguazim bar anevara. 15 Ezɨ atrivim gari, mɨtiviba ariaghirezɨ, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, an navim ua gavgavizɨ, a Moses ko Aron baraghan aghua.

Itiba otifi

16 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Nɨ Aron mɨkemeghtɨ, a uan asadivir aghorim isɨ nguazim mɨsueghtɨ, Isipɨn nguazimɨn itir mɨneziba bar ragh itibar otifigh.” 17 Egha aning kamaghɨn amigha, Aron uan asadivir aghorimɨn nguazim mɨsoghezɨ, Isipɨn itir nguazir mɨneziba bar, ragha itibar otivigha, gumazamiziba ko asɨziba avara. 18 Ezɨ imezibagh amir gumaziba uaghan uan mogomer akavsiaba inigha, itibar amightɨ da otivasa, ezɨ men imeziba ingarir puvatɨ. Ezɨ itiba bar danganibar ikia, gumazamiziba ko asɨziba avara.

19  *Ezɨ imezibagh amir gumaziba, atrivim kamaghɨn a mɨgei, “God uabɨ bizir kam gami!” Ezɨ atrivimɨn navim gavgavizɨ, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, a Moses ko Aron baraghan aghua.

Bereziba otifi

20 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Gurum mɨzaraghara atrivim dɨpamɨn mangɨtɨ, nɨ mangɨ a batogh a mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, Nɨ nan gumazamiziba ateghtɨ me mangɨ, egh nan ziam fam. 21 Nɨ oragh, nɨ aghuaghtɨ, kɨ berezir avɨriba amadaghtɨ da izɨ, nɨ uabɨ ko, nɨn ingangarir gumaziba, nɨn gumazamiziba ko, ian dɨpeniba bar ia bagh izam. Egh Isipɨn dɨpeniba bar bereziba izɨvaghva, nguazir ia apiaghav itiba bar da avaragham. 22 Eghtɨ dughiar kamɨn, kɨ Gosenɨn Distrighɨn ganam, egh aneteghtɨ, berezitam an ikian kogham. Distrighɨn kam, nan gumazamiziba an iti. Kɨ kamaghɨn damightɨ nɨ fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nguazir kamɨn ingara iti. 23 Egh kɨ uan gumazamiziba ko nɨn gumazamiziba tuiragh, egh uan gumazamizibar akurvagh, nɨn gumazamizibar akurvaghan kogham. Nɨ gan, gurumzaraghan arazir kam otivam.’ ” 24 Ezɨ Ikiavɨra Itir God arazir kam gami. Egha berezir avɨrim amadazɨ, da atrivimɨn dɨpenir ekiam ko, an ingangarir gumazibar dɨpenibagh izɨfa. Egha Isipɨn nguazim, bereziba bar anevarazɨ, a bar ikufi.

25 Egha atrivim Moses ko Aronɨn dɨagha aning mɨgei, “Ia mangɨ, kantrin kamɨn averiamra, ofa isɨ uan God danɨng.”

26 Ezɨ Moses kamaghɨn a ikaragha ghaze, “E kantrin kamɨn aven, uan Godɨn ofa damightɨ, a deraghan kogham. Guizbangɨra, e asɨzir Isipia ofa gamir puvatɨziba, e da isɨ Ikiavɨra Itir God en Godɨn ofa damightɨ, me asɨzir kabar ganigh naviba en ikuvigh, en atarɨva, egh dagɨaba e ginivightɨ, e arɨmɨghiregham. Kamaghɨn, e kagh ofa damuan kogham. 27 Egh Ikiavɨra Itir God, en God, akar gavgavim e mɨkemezɨ moghɨn, e aruer 3plan mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ ofa damuam.”

28 Ezɨ atrivim ghaze, “Kɨ ia ateghtɨ, ia mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ, Ikiavɨra Itir God ian Godɨn ofa damu, egh bar saghon mangan kogham. Aria, gua na bagh God ko mɨkɨm.”

29 Ezɨ Moses kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨ ategh mangɨ, dughiar kamra kɨ nɨ bagh Ikiavɨra Itir God ko mɨkemeghtɨ, gurumɨn bereziba mangɨ, nɨ ko nɨn ingangarir gumaziba ko nɨn gumazamiziba ategham. Nɨ orakigh, nɨ ua e gifaran markɨ, egh kamaghɨn mɨkɨman kogh suam, en gumazamiziba mangɨ uan Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuan kogham. Bar markɨ.”

30 Egha Moses atrivim ategha ghugha Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, 31 ezɨ Moses an azarazɨ moghɨra, Ikiavɨra Itir God ami. Ezɨ bereziba atrivimɨn ingangarir gumaziba ko an gumazamiziba, bar me ategha ghuezɨ, tam ua bar itir puvatɨ. 32 Ezɨ dughiar kam atrivimɨn navim ua gavgavizɨ, a gumazamiziba ateghtɨ me mangan an aghua.

9

Asɨziba ariaghire

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ mangɨva atrivim kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God, a Hibruian God, a ghaze: Nɨ nan gumazamiziba ateghtɨ me mangɨ nan ziam fam. 2-3 Egh nɨ men anogoregh ua me amangan aghuaghtɨ, kɨ pazɨ nɨ damuva, arɨmariar kuram nɨn asɨzibar amadagham. Eghtɨ nɨn hoziaba, donkiba, kamelba, bulmakauba, sipsipba, ko memeba a inigham. 4 Kɨrara Ikiavɨra Itir God, kɨ Israelian asɨziba ko Isipian asɨziba tuiraghtɨ Israelian asɨzitam aremeghan kogham.’ ”

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God dughiam dɨbora ghaze, “Kɨ gurumɨn arazir kam damuam.” 6 Ezɨ amɨnim tirazɨma, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn ami, ezɨ Isipian asɨziba ariaghirezɨ, Israelian asɨzitam aremezir puvatɨ.

7 Ezɨ atrivim uan gumazir maba amadagha men azara, “Israelian asɨziba deragha iti, o puvatɨ?”

Ezɨ gumazir kaba uamategha kamaghɨn a mɨgei, “Are, da bar deraghvɨra iti. Tam aremezir puvatɨ.” Ezɨ an navim ua gavgavizɨ, a gumazamiziba ateghtɨ me mangan an aghua.

Okaba Isipian mɨkarzibar otifi

8 Egha Ikiavɨra Itir God Moses ko Aron mɨgɨa ghaze, “Gua brighba tuer dɨpenimɨn mangɨ, egh uan dafarimningɨn averenir taba inighɨva, atrivimɨn bighan mangɨva, Moses atrivimɨn damazimɨn averenir kaba akunightɨ, da pɨn mavanang. 9 Egh averenir kaba iregh mɨnezir muziaribar otivigh mɨghɨ Isipɨn nguazim bar anevaragham. Egh da gumazamiziba ko asɨzibagh ireghtɨ, okaba men mɨkarzibar otivigh bɨghiregh duar ekiabar otivigham.”

10  *Egha aning avereniba inigha ghua atrivimɨn damazimɨn tugha, Moses pɨn avereniba kuni. Ezɨ avereniba okabagh amizɨ, da otivigha, bɨaghirezɨ duar ekiaba gumazamiziba ko asɨzibar otifi. 11 Ezɨ Isipian gumazamiziba bar moghɨra, okaba me batifi, ezɨ imezibagh amir gumaziba uakan. Kamaghɨn amizɨma, me Mosesɨn damazimɨn izan ibura. 12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, an atrivim gamizɨ, an navim gavgafi, ezɨ a Moses ko Aron baraghan aghua.

Amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba iram

13 Egha Ikiavɨra Itir God gɨn ua Moses kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ gurum mɨzaraghara dɨkavigh mangɨ, atrivim batogh kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Hibruian God, a Ikiavɨra Itir God, a ghaze, “Nɨ nan gumazamiziba ateghtɨ me mangɨva, nan ziam fam. 14 Puvatɨghtɨ nɨrara, kɨ datɨrɨghɨn ivezir kuram nɨ danɨng, egh nɨn ingangarir gumaziba ko nɨn gumazamiziba uaghan me damuam. Eghtɨ nɨ fogh suam, nguaziba bar nan mɨn godɨn tam o gumazitam ua itir puvatɨ. 15 Kɨ faragha uan gavgavimɨn paza nɨ gamua, nɨ gasɨghasighai, egh arɨmariar kuram nɨ ko nɨn gumazamiziba gasɨghasɨghizɨ, ia ti bar geveghai. 16  *Kɨ kamaghsua ifonge, kɨ uan gavgavim isɨ ian akagham, eghtɨ nguazir kamɨn danganiba bar, dar gumazamiziba nan ziar ekiam geghanam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia ataghizɨ ia ikiavɨra iti. 17 Egha nɨ uabɨ uan ziam favɨra ikia nan gumazamiziba dɨkabɨragha, mangasa men amamangarɨzir puvatɨ. 18 Nɨ oragh. Gurumɨn dughiar kamra, kɨ maburan amozir ofɨzir dagɨabar mɨn garibar amightɨ da izighiram. Fomɨra fomɨra Isipɨn kantri nguibar igiamɨn ikegha iza datɨrɨkɨn, me amozir ofɨzir ekiar dagɨar kabar mɨn gari tamɨn ganizir puvatɨ. Amozir ofɨzir kaba bar ikuvigh, faragha izezir amozir ofɨziba, bar dagh afiragham. 19 Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ gumazamiziba mɨgɨrɨgɨar gavgavim me mɨkɨm suam, me uan bulmakauba ko bizir azenan itiba inigh dɨpenibar aven dar arɨgh. Eghtɨ kɨ amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba amightɨ, da irɨva, gumazamiziba ko asɨzir azenan ikiavɨra itibagh irɨtɨ, da arɨmɨghiram.” ’ ”

20 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumazir maba, Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨam baregha atiatigha, me uan ingangarir gumazir kɨniba ko asɨziba inigha dɨpenibar aven ada arɨki. 21 Ezɨ marazi Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨar gavgavim baraghan aghuagha, uan ingangarir gumazir kɨniba ko asɨziba ataghizɨ da azenan iti.

22  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God datɨrɨkɨn kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ uan dafarim ghufegh overiamɨn amadaghtɨ, amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba izɨ, bar Isipɨn nguazim ko, gumazamiziba, asɨziba, ko azenibar aghuir dagheba sara, dagh izam.” 23 Egha Moses uan asadivir aghorim ghufegha overiamɨn amadazɨ, Ikiavɨra Itir God overiam gamizɨ, ararim dagarvaghavɨra iti, ezɨ onɨmarim taghtagha ghua nguazimɨn izaghira nguazim gasavɨra itima, amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba ira Isipɨn nguazimɨn bar a girava a mɨsosi. Ikiavɨra Itir God bizir kurar kaba amadi. 24  *Ezɨ amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba bar osemegha izavɨra itima, onɨmarim avimɨn mɨn isia, amozir dagɨabar mɨn garibar tongɨn taghtagha tintinibar danganibar zui. Ezɨ fomɨra fomɨra Isip kantrin otozir dughiamra ikegha iza datɨrɨkɨn, an amozir kurar katamɨn ganizir puvatɨ. Bar puvatɨ. Amozir ofɨzir kaba bar ikuvigha, faragha izezir amozir ofɨziba bar dagh afira. 25 Ezɨ amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba, Isipɨn nguaziba ko gumazamiziba, asɨziba, ko dɨpenibar azenan itir biziba bar dagh ira dagh asɨghasɨki. Egha men obariba, ko temer gumazamiziba ovɨziba iniasa opariziba, a vaghvagha da apɨragharɨki. 26 Gosenɨn Distrighɨn itir danganir Israelia itir kamra, amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba, a gizezir puvatɨ.

27 Egha atrivim Moses ko Aron bagha akam amadazɨ aning izezɨ, a ghaze, “Dughiar kam kɨ arazir kuram gami. Ikiavɨra Itir God arazir aghuibaram ami, ezɨ kɨ uan gumazamiziba ko e arazir kuram gami. 28 Ararir kurar dagarvazir kaba, ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn garir kaba e bar dar amɨra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Ikiavɨra Itir God mɨkɨm! Eghtɨ kɨ ian amamangatɨghtɨ, ia mangam. Ia ua kagh ikian kogham.” 29 Ezɨ Moses kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nguibar ekiar kam ategh, egh dughiar kamra kɨ uan dafarimning fegh, Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmam. Eghtɨ arariba ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba gɨvagham. Eghtɨ nɨ fogh suam, nguazir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn bizim. 30 Ezɨ kɨ fo, nɨ ko nɨn ingangarir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, an atiatir puvatɨ.”

31-32 Ezɨ temer otevir me dar inibar tretbar ingariba, ko baliba bar ikufi. Dughiar kam baliba aghoramin dughiam, ezɨ temer kabar akɨmariba mɨsevegha moneghavɨra iti. Ezɨ witba biabara ikia kamaghɨn, da deraghavɨra iti.

33 Moses atrivim ategha, nguibar ekiamɨn azenan ghugha, dafarimning fegha, Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. Ezɨ arariba ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba gɨvazɨ, amozim ua izir puvatɨ. 34 Ezɨ atrivim garima arariba ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba gɨfa. Ezɨ a uan ingangarir gumaziba ko, men naviba gavgavizɨ, me uam arazir kuram gami. 35 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God faragha Moses mɨkemezɨ moghɨn, atrivimɨn navim gavgavizɨ, a Israelia ateghtɨ me mangan kogham.

10

Odeziba otifi

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua Moses mɨgei, “Nɨ mangɨ atrivimɨn gan. Kɨ kamaghsua ifonge, kɨ ua dɨgavir kuram gamir arazaraziba Isipian tongɨn dar amuam. Kamaghɨn kɨ atrivim ko an ingangarir gumaziba, me gamizɨma, men naviba gavgafi. 2 Kɨ kamaghɨn ifonge, ia gɨn uan boriba ko igiar boriba, me mɨkɨm suam, kɨ dɨgavir kuram gamir arazarazir kabagh amigha, tuavir kamɨn kɨ Isipia gamizɨma, me bar onganigha aghumsɨki. Kɨ kamaghɨn damightɨ, ia bar fogh suam, kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God.”

3 Egha Moses ko Aron atrivimɨn bighan ghugha, a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a Hibruian God, a ghaze, ‘Dughiar ruarimɨn iza datɨrɨkɨn, nɨ nan akam batoke. Nɨ uabɨ abɨragh nan apengan izan aghua, a? Nɨ nan gumazamizibar amamangatɨghtɨ me mangɨ, nan ziam fam. 4 Nɨ men amamangarɨghan aghuaghtɨ, gurumzaraghan kɨ odeziba amadaghtɨ, da nɨn kantri gizɨvagham. 5 Egh da bar avɨrasemegh, bar nguazim avaraghtɨ, nɨ nguazimɨn ganan kogham. Da bizir, amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba, asɨghasɨghizir puvatɨziba bar da amegham. Me dagheba ko temer ian azenibar itiba sara, bar dar amɨ da gɨvagham. 6 Egh da nɨn dɨpenir ekiaba ko nɨn ingangarir gumazibar dɨpeniba ko nɨn gumazamizibar dɨpeniba bar dagh izɨvagham. Nɨn afeziaba ko inaziba, bizir kurar katam, fomɨra iza datɨrɨghɨn, an ganizir puvatɨ, bizir kam bar ikuvigham.’ ” Egha Moses atrivim mɨkemegha ua ragha azenan ghu.

7 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumaziba kamaghɨn a mɨgei, “Dughiar ruarimɨn ikegha iza datɨrɨghɨn otogha, nɨ ua manmaghɨn dughiaba gumazir kam ateghtɨ an e gifarɨva osɨmtɨziba e danɨngam a? Nɨ Israelian gumazamiziba ateghtɨ me mangɨ, egh uan Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam. Nɨ ti gara fos ti? Isip bar ikufi.”

8 Ezɨ gumazir maba ghua ua Moses ko Aron inigha atrivim bagha ize. Ezɨ an aning mɨgei, “Ia mangɨ, Ikiavɨra Itir God ian God, an ziam fɨ. Kɨ foghasa, terara mangam?”

9 Ezɨ Moses a ikaragha ghaze, “E bar mangam, en boriba ko en gumazamizir ghuriba, en otariba ko guiviba, en sipsipba bar, memeba bar, ko bulmakauba bar. Guizbangɨra, e isar ekiam damuva, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.”

10 Ezɨ atrivim, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora akar gavgavim pamtemɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ ia ateghtɨ ia uan amiziba ko boriba inigh mangan kogham! Bar puvatɨgham! Kɨ kamaghɨn fo, ia arazir kuramɨn e damuasa. 11 Bar puvatɨgham! Gumazibara mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam. Ia guizbangɨra kamaghsua ifonge.” Atrivim kamaghɨn mɨkemezɨ, an ingangarir gumaziba aning batoke.

12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ uan dafarim ghufegh Isipɨn nguazim gisɨn anemadaghtɨ, odeziba izɨ. Egh da izɨva, bizir amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba mɨsoghezir puvatɨziba, odeziba izɨ bar dar amegham.” 13 Egha Moses uan asadivir aghorim ghufegha Isipɨn kantri gisɨn anemada. Ezɨ Ikiavɨra Itir God amɨnim gamizɨma, an aruem anadi naghɨn ikegha iza, nguazim gisɨn vavɨra ikia ghua aruem ko dɨmagarim, ghua gɨfa. Ezɨ amɨnim tirazɨma, me garima, odeziba otivigha gɨfa. 14 Egha odeziba bar avɨrasemegha iza Isipɨn danganiba bar da avara. Ezɨ fomɨra Isipia kamaghɨn odezir avɨrir okoruar kamaghɨn garir tabar ganizir puvatɨ, egh me gɨn ua dar ganighan kogham. 15 Odeziba nguazim bar anevarazɨ, nguazim bar pɨghizɨ, da amozir dagɨaba faragha irava asɨghasɨghizir puvatɨzir biziba ko, azenibar otivir biziba ko iter ovɨziba, odeziba bar da ame. Ezɨ temer dafarir gariba ko graziba ua Isipɨn kantri itir puvatɨ. Da bar gɨfa.

16 Ezɨ atrivim zuamɨra Moses ko Aron bagha akam amadazɨ, aning izezɨ, an aning mɨgei, “Kɨ arazir kuram Ikiavɨra Itir God, ian God a gami, egha uaghan gua gami. 17 Kɨ kamaghɨn ifonge, gua dughiar kamra ua nan arazir kuram gɨn amadagh. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, guan God, gua a ko mɨkemeghtɨ, a bizir kurar na gasɨghasɨghasava amir kam na dama a inigh.” 18 Ezɨ aning atrivim ategha ghua, Moses Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. 19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God amɨnim giragha a gamizɨ, aruem ghuaghiri naghɨn amɨnir gavgavim otogha, odezibagh ivaragha Ongarir Aghevimɨn amadaghan ghu. Ezɨ odezitam ua Isipɨn itir puvatɨ. 20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God uam atrivim gamizɨ, an navim gavgavizɨ, a Israelia ateghtɨ me mangan kogham.

Mɨtarmer ekiam oto

21 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God ua Moses mɨgɨa ghaze, “Nɨ uan dafarim ghufegh overiamɨn amadaghtɨ, mɨtarmer ekiam izɨ Isipɨn nguazim avaragh. Guizbangɨra, mɨtarmer kam an ganganim bar ighara. Nɨ an suighsɨ an suiragham, a bizir mamɨn mɨn mɨtemegha osemegha gavgafi.” 22  *Ezɨ Moses uan dafarim ghufegha overiamɨn amadazɨ, mɨtarmer bar ekiam Isip avaragha ghua dughiar 3plan tu. 23 Ezɨ Isipian gumazamiziba uarir ganan ibura, egha dughiar kamɨn tav uan dɨpenim ataghizir puvatɨ. Ezɨ Israelia iti naghɨn mɨtarmeba puvatɨ.

24 Ezɨ atrivim ua Mosesɨn diazɨ, a izezɨ, an a mɨgei, “Ia mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ. Ian amiziba ko boriba ia ko mangam. Eghtɨ ian bulmakauba, ko sipsipba Isipɨn ikiam.”

25 Ezɨ Moses kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Puvatɨ. E kamaghsua, nɨ e ateghtɨ e asɨzitaba inigh, dav suegh, da tueghtɨ da bar isi mɨghɨrigham. Egh arazir kamɨn Ikiavɨra Itir God, en God, e an ofa damuam. Kamaghɨn, nɨ en amamangatɨghtɨ, e asɨziba inigh mangam. 26 E bar uan asɨziba inigh da sara mangam. E mangɨ ofa damuamin dakozimɨn otivigh, Ikiavɨra Itir God, a en God, e a bagh ofa damusɨ tabav sogham. Kamaghɨn, e uan asɨzitam ateghtɨ a ikian kogham.” 27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God atrivimɨn navim gamizɨ, a bar gavgavigha, men amamangatɨghtɨ me mangan kogham.

28 Ezɨ atrivim Moses mɨgɨa ghaze, “Nɨ na gitagh! Kɨ ua nɨn ganan aghua. Nɨ kamaghɨn fogh, nɨ ua izɨ na batoghtɨ, dughiar kamra kɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham.”

29 Ezɨ Moses oregha ghaze, “A dera, kɨ nɨ mɨgei moghɨra damuam. Kɨ ua izɨ nɨn ganan kogham.”

11

Isipian otarir ivariaba arɨmɨghiram

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, “Kɨ ua ivezir kurar abuananam Isipian atrivim ko an gumazamizibar anɨngam. Eghtɨ ivezir kurar kam otoghtɨ, a ia amadaghtɨ ia mangam. Egh a navir amɨrizim sara ian amamatɨghan kogham. Puvatɨgham. A zuamɨra navir kuram sara nguibar kamɨn ia batueghtɨ ia bar mangam. 2 Nɨ datɨrɨghɨn Israelian gumazamizibav kemeghtɨ, men gumaziba ko amiziba vaghvagh mangɨ, Isipɨn men boroghɨn tibar bighan mangɨ, men azangsɨghtɨ, me kuritir bizir aghuir me gol ko, silvan ingariziba ko, bizir golɨn ingarizir igharaziba sara me danɨng.”

3 Me kamaghɨn amima, Ikiavɨra Itir God Isipian damazimɨn ziar ekiam me ganɨdima, me golba ko silvaba Israelia ganɨngi. Guizbangɨra, Isipɨn atrivimɨn ingangarir gumaziba ko an gumazamiziba, Mosesɨn gara ghaze, a gumazir ziar ekiam itim. Kamaghɨn amizɨma, me arazir kam gami.

4 Ezɨ Moses kamaghɨn atrivim mɨgei, “Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam barakigh, ‘Kɨ dɨmagarir arɨzimɨn Isipɨn danganiba bar dar aruam. 5  *Eghtɨ Isipian otarir ivariaba vaghvagh arɨmɨghiram. Atrivim, nɨn otarir ivariar nɨn danganim inigh atrivim ikiamim, faragha aremegham. Eghtɨ otarir ivariaba bar arɨghirɨ mangɨ, ingangarir amizir kɨnir wit mɨrmɨriba, men otarir ivariaba uaghan arɨghiram. Eghtɨ bulmakaun apurir faragha otoziba, uaghan bar arɨghiram. Isipian otarir ivariaba bar aremegham. 6 Eghtɨ Isipian gumazamiziba bar naviba osemegh, pamten azi ararer ekiam damuam. Fomɨra ararer ekiar kamagh garitam Isipɨn otozir puvatɨ, egh tam gɨn uam kamagh otivan kogham. 7 Eghtɨ kɨ arazir kuratamɨn Israelian gumazamiziba ko men asɨzibar amighan koghtɨ, me bar nɨmɨra ikɨtɨ, men tongɨn afiatam gumazitam ko asɨzitam dapuran koghtɨ nɨ fogh suam, Ikiavɨra Itir God, a Isipia ko Israelia tuisigha, arazir kurar a Isipia gamizimɨn mɨn, a Israelia damighan kogham.’ ”

8 Egha Moses kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim, nɨn ingangarir gumaziba bar na bagh izɨ nan guamɨn tevibar pɨrɨva, pamten kamaghɨn mɨkɨmam, nɨ mangɨ uan gumazamiziba sara inigh mangɨ. Eghtɨ kɨ mangam. Arazir kaba otivightɨ, kɨ gɨn Isip ategham.” Egha Moses navim isia anɨngagha atrivim ategha azenan ghu.

9 Ikiavɨra Itir God faragha kamaghɨn Moses mɨgei, “Atrivim nɨn akam bareghan kogham. Kamaghɨn, kɨ ua Isipɨn dɨgavir kuram gamir arazir avɨritabar amuam.”

10 Ezɨ Moses ko Aron atrivimɨn damazimɨn dɨgavir kuram gamir arazir avɨribagh ami. Ezɨ God atrivimɨn navim gamizɨ a gavgavigh Israelia ateghtɨ, me an kantri ategh mangan kogham.

12

God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam

1  *Ezɨ Moses ko Aron Isipɨn kantrin ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn aning mɨgei, 2 “Iakɨnir kam, a ian azenibar faragha zuir iakɨnimɨn ikiam. 3 Nɨ Israelian gumazamiziba kamaghɨn me mɨkɨm, iakɨnir kamɨn aruer namba 10, gumazamiziba bar vaghvagh uan adarazi bagh sipsipɨn igiatam ko memen igiatam, amɨsefegh. 4 Egh dɨpenir vamɨran itir adarasi avɨrasemeghan koghɨva, me uarir boroghɨn itir daraziv mɨkemeghtɨ, me izɨ asɨzir kam tuiragh uari danɨng aneremɨ. Me deraghvɨra nɨghnigh, asɨzir kam deragh gumaziba ko, amiziba ko, boribar tuiraghtɨ, me asɨzir tuzir kam agɨvagham. 5 Egh nɨ ua bagh vaghvagh sipsipɨn apuritam o memen apuritam amɨseveghtɨ, an azenir vamɨra ikɨtɨ, duatam an mɨkarzimɨn ikian markɨ. 6 Egh me asɨzir kaba uari bagh deraghvɨra dar gan mangɨ iakɨnir kamɨn aruer 14ɨn otogh. Eghtɨ dughiar kamra, an guaratɨzimɨn, Israelian gumazamiziba bar uan asɨzir kabav sueghtɨ, da arɨghiregh. 7 Egh me asɨzimɨn ghuzitaba inigh, uan dɨpenimɨn tiar akabar mɨriabagh asezir tememning daghuigh, dɨpenir kamɨn aven me ikɨ asɨzibar amam. Egh uaghan tiar akam gisɨn itir ter ighuvim aghefegh. 8 Egh dɨmagarir kamɨn me sipsip o memen tuzim avimɨn a tuagh, egh ia asɨzir tuzir kam yis puvatɨzir bret ko zuravarir mɨsozim sara aneremɨ. 9 Egh ia asɨzir tuzir angamtɨzim, ko tuzir mɨnemɨn avighizitam aman markɨ. Ia avimɨn dar dapaniba, ko sueba ko dafariba, ko navir averimɨn itir biziba sara, ia bar da tuegh, dar amɨ. 10 Egh ia asɨzir otevitaba ateghtɨ da ikɨ amɨmzaraghan ikian markɨ. Da ikɨtɨ amɨnim tiraghtɨ, ia dar naba tueghtɨ da bar isi mɨghɨrigh. 11 Egh ia asɨzir kabar amɨsɨ kamaghɨn damu. Ia iniba ikegh dagarir asuabar aghuigh, asadivir aghoribar suigh zuamɨra dar amɨ. Isar ekiar kam, a Ikiavɨra Itir God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam.

12 “Eghtɨ dɨmagarir kamra, kɨ Isipɨn danganiba bar dar mangɨ, gumazamizibar otarir ivariaba ko asɨzibar apurir ivariaba, kɨ dav soghtɨ me bar arɨmɨghiregham. Eghtɨ Isipɨn aseba bar, kɨ ivezir kuraba me danɨngam. Guizbangɨra, kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God. 13 Ghuzir ia uan dɨpeniba aghevezir kaba, da ababanimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ kɨ Isipian gumazamiziba pazɨ me damuva ivezir kuram me danɨngam. Kɨ ghuzimɨn ganigh, ian dɨpenibagh itagham. Egh kɨ ia ateghtɨ, ivezir kurar kam ia batoghan kogham. Eghtɨ ia deraghvɨra ikiam.

14  *“Eghtɨ ia dughiar kam gɨnɨghnɨghavɨra ikɨtɨ, a ian dughiar ekiamɨn mɨn ikiam. Kɨ dughiar kam ginabaghtɨ, a nan ziam feir isar ekiamɨn mɨn ikiam. Eghtɨ ia Ikiavɨra Itir God amir arazir kam gɨnɨghnɨgham. Eghtɨ ian gɨn otivamin adarasi, bizir a damuasa ia mɨkemezimɨn gɨn mangɨ Ikiavɨra Itir God bagh isar kam damuvɨra ikɨtɨ, a ikɨ mamaghɨra ikiam.”

Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam

15 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia faraghɨvɨra uan dɨpenibar yisba batokegh. Egh ia 7plan dughiabar, yis puvatɨzir bret amɨ. Gumazitam 7plan dughiar kabar aven, dar dughiatam yis itir bret ameghtɨ, ia Israelian gumazamizibar tongɨn a batokegh. 16 Egh faragha zuir dughiam ko namba 7ɨn dughiam, ia uari akuvagh Godɨn ziam fer arazim damu. Egh ia ingangarir igharazibar amuan markɨ. Ia uari bagh daghebara tu. 17 Ezɨ 7plan dughiabar faragha zuir dughiamra, kɨ ian anababa Isipɨn kantrin me inigha azenan ghu. Ezɨ azeniba bar dughiar ekiar kamɨn, kar Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam, dughiar kam, a bizir kam gɨnɨghnɨghamin dughiamɨn mɨn ikiam. Eghtɨ ian gɨn otivamin adarasi, bizir a damuasa ia mɨkemezimɨn gɨn mangɨ, Ikiavɨra Itir God bagh isar kam damuvɨra ikɨtɨ, a ikɨ mamaghɨra ikiam.

18 “Egh ia iakɨnir faragha zuiba bar, dar dughiar 14ɨn guaratɨzibar, yis puvatɨzir bret amɨ mangɨ, egh dughiar 21ɨn otogh. 19 Egh 7plan dughiar kabar aven, yis ian dɨpenibar ikian markɨ. Eghtɨ ian gumazitam, o kantrin igharazimɨn gumazir ia ko ititam, a yis itir bret ameghtɨ, ia Israelian gumazamizibar tongɨn a batokegh. 20 Ia oragh. Ia tintinimɨn managh iti, ia yis itir bret raman markɨ. Ia yis puvatɨzir bret amɨ.”

Me asɨzibav sogha isam gamua God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨsi

21 Egha Moses Israelian gumazir dapanibar diazɨ me izezɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia vaghvagh mangɨ sipsipɨn igiatam o memen igiatam amɨsefegh, uan adarazi bagh dav suegh, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuam. 22 Egh ia ghuzim itarir ekiam gingegh, hisopɨn ter aguar muziaritam inigh, a isɨ ghuzim itir itarir ekiam darugh. Egh ghuzir muziarim inigh uan dɨpenibar tiar akabar mɨriamɨn tughav itir tememning daghuigh, egh tiar akam gisɨn itir ter ighuvim aghefegh. Egh ia bar dɨpenimɨn aven ikɨ, tav azenan mangan markɨ mangɨ, mɨzarazimɨn otogh. 23  *Gɨn Ikiavɨra Itir God, Isipian otarir ivariabav sueghtɨ me arɨmɨghirɨsɨ Isipɨn danganiba bar dar mangam. A ian tiar akabar ghuzimɨn ganigh, ia ateghtɨ gumazibagh asɨghasɨghamin ensel aven mangɨ ian otarir ivariabav sueghtɨ, me arɨmɨghireghan kogham.

24 “Eghtɨ ia uan boriba ko, bizir a damuasa e mɨkemeziba zurara azenibar dar amuvɨra ikiam. 25 Ia mangɨ nguazir Ikiavɨra Itir God ia danɨngasa mɨkemegha, akar dɨkɨrɨzim gamizimɨn dapiaghɨva, God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨghɨva isar kam damu. 26 Eghtɨ gɨn ian boriba kamaghɨn ian azangsɨgham, ‘Kar manmaghɨn amizir isar kam?’ 27 Eghtɨ ia kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Isar kam, e Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamua, God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨsi. A fomɨra Isipian otarir ivariabav soghezɨ me ariaghire. Egha a Israelia en dɨpeniba gitavɨragha, en otarir ivariaba ataghizɨ me deravɨra iti. Ezɨ e datɨrɨghɨn dughiar kam gɨnɨghnɨsi.’ ” Ezɨ gumazamiziba akar kam baregha dapaniba avigha Godɨn ziam fe. 28 Egha me gɨn dɨkavigha ghua Ikiavɨra Itir God damuasa Moses ko Aron mɨkemezir biziba, me dagh ami.

Otarir ivariaba ariaghire

29  *Ezɨ dɨmagarir arɨzimɨn Ikiavɨra Itir God, Isipian otarir ivariabav suagharɨsi. A faragha atrivimɨn otarir ivariam mɨsuegha, ghua otarir ivariar igharazibav sogha ghuavɨra ikia ghua kalabuziar gumazibar, otarir ivariaba sara mɨsoke. Egha uaghan bulmakaubar apurir ivariabav soke. 30 Ezɨ dɨmagarir kamra, atrivim ko, an ingangarir gumaziba, ko Isipia bar dɨkavigha garima, men otarir ivariaba ariaghiregha gɨfa. Men dɨpeniba bar moghɨra vaghvagha, men otarir ivariaba ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, Isipɨn danganiba bar, gumazamiziba azirakar ekiam gami. 31 Ezɨ dɨmagarir kamra atrivim Moses ko Aronɨn diagha kamaghɨn mɨgei, “Ia bar dɨkavigh mangɨ. Gua ko Israelian gumazamiziba bar, ia zuamɨra mangɨ, nan gumazamizibagh itagh. Ia mangɨ, ia nan azarazɨ moghɨn, mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ. 32 Egh ia uan sipsipba, memeba, bulmakauba inigh, ia nan azarazɨ moghɨn, da inigh bar Isip ategh mangɨ. Egh na bagh God ko mɨkɨmtɨ, a deragh na damu.”

33 Ezɨ Isipia Israelian gumazamizibar avɨgha ghaze, “Ia zuamɨram Isip ategh mangɨ. Ia zuamɨra e gitaghan koghtɨ, e bar arɨmɨghiregham.” 34 Ezɨ Israelia plauan me tɨghar yis sara vereghamiba, da inigha, itarir ekiabagh arɨki. Egha me itarir ekiaba inibar da noegha, dɨpɨzibar da atera zui. 35  *Israelia Moses mɨkemezɨ moghɨn, me Isipia bagha ghua kuritir bizir aghuir me gol ko, silvan ingariziba ko, korotiaba bagha uaghan men azai. 36 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Isipian damazimɨn ziar ekiam Israelia ganɨdi. Ezɨ Isipia bizir Israelia ifongeziba me ganɨdi. Ezɨ tuavir kamɨn Israelia, Isipian bizir aghuiba, puram ada inigha ghue.

Israelia dɨkavigha ghua
Isipɨn kantrin azenan ghue

37 Israelian gumazamiziba dɨkavigha Ramesesɨn nguibam ategha ghua nguibar ekiam Sukotɨn danganimɨn zui. Gumazir 600,000plan, uan suebar arua zuir kaba, me gumazibara. Me amiziba ko boriba mengezir puvatɨ. 38 Ezɨ gumazamizir igharazir avɨrir maba, ko bulmakauba, sipsipba ko memen avɨrir maba uaghan me ko zui. 39 Me tuavimɨn ghua Isipɨn inizir plaua yis puvatɨzimɨn bret tue. Isipian gumaziba men avɨghavɨra iti, me dagheba akɨramin dughiaba puvatɨ. Kamaghɨn, me yis isa plaua gatɨzir puvatɨ.

40  *Israelia 430plan azenibar Isipɨn kantrin ike. 41 Ezɨ aruer kamra, men 430plan azenimɨn aruer abuananam, Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba Isip ategha azenan zui. 42 Ezɨ dɨmagarir kamra Ikiavɨra Itir God Israelia deraghvɨra men gara, egha Isipɨn kantrin me inigha azenan ize. Egh zurara azenir gɨn izamibar, men gɨn otivighamin adarasi, me dɨmagarir kamra angamɨra ikɨ ganɨva, Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨghɨva, an ziam fam.

God Israelia Gitazir Dughiamɨn isamɨn gɨn mangamin arazibar,
akar gavgaviba Israelia ganɨngi

43 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, “Ia God Israelia Gitazir Dughiamɨn isamɨn arazibagh nɨghnɨgh kamaghɨn damu. Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, isar kamɨn daghetamra aman markɨ. 44-45 Eghtɨ gumazir dughiar otevimɨn ia ko itiba, ko gumazir dagɨaba bagha ingara itiba, me isar kamɨn daghetam aman kogham. Ezɨ gumazir ia ivezezɨ me ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itima, ia men mɨkarzir mogomebar inibar aghore, merara uaghan ia ko isar kamɨn daghetam amam.

46  *“Egh gumazamiziba, dɨpenir me aven ikia asɨziba tuezim, me dɨpenir kamɨn averara ikɨ, egh asɨzir tuzibar amɨ. Me daghetaba inigh azenan mangan markɨ. Egh uaghan me asɨzir agharibar amɨ dar pɨran markɨ. 47 Israelian gumazamiziba bar isar kamɨn aven ikɨ damɨ.

48 “Eghtɨ gumazir uan mɨkarzir mogomemɨn inim atuzir puvatɨzim, daman kogham. Kantri igharazimɨn gumazim iza ian kantrin aven iti, a God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam ia ko a damusɨ, ia an mɨkarzir mogomemɨn inim atugh. Egh uaghan gumazir an ikɨzimɨn itiba sara, men mɨkarzir mogomebar iniba aghoregh. Eghtɨ a ian gumazimɨn mɨn ikɨ, ian adarazi ko damɨ. 49 Ezɨ arazir kabara Israelian gumazamiziba, ko gumazir kantrin igharazibar ikegha iza ia ko itiba, uaghara arazir kabar gɨn mangɨ.” 50 Ezɨ Israelia, me Ikiavɨra Itir God Moses ko Aron mɨkemezɨ moghɨrama ami. 51 Ezɨ dughiar kamra Ikiavɨra Itir God, Israelian anababar aven vaghvagha bar me inigha Isipɨn kantrin azenan ghu.

13

Israelia otarir ivariaba isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi

1-2  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia bar uan otarir ivariaba na danightɨ, me na baghvɨra ikiam. Israelia, ian otarir ivariaba, ko asɨzir apurir ivariaba, bar nana.”

Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam

3 Ezɨ Moses kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia faragha Isipɨn kantrin ikia, ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itima, Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn ia inigha azenan ize. Kamaghɨn amizɨ, ia zurara dughiabar, dughiar kam ko an amizir arazir kam gɨnɨghnɨgh, yis itir bret tam aman markɨ. 4 Ia Isip ataghizir dughiar kamɨn faragha zuir iakɨnim, an ziam, Abip.* 5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ian inazir afeziaba ko akam akɨrigha ghaze, a nguazim isɨ ia danɨngam. Nguazir kam, Kenania, Hitia, Amoria, Hivia ko Jebusia datɨrɨghɨn a gapiaghav iti. Nguazir kam a bar derazɨ, biziba an ikiava bar deraghavɨram aghui. Ikiavɨra Itir God ia inigh nguazir kamɨn mangɨghtɨ, gɨn izamin azenibar iakɨnir kamra, ia Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam damuam.

6 “Egh ia yis puvatɨzir bret 7plan arueba anemɨ, mangɨva namba 7ɨn aruemɨn tugh. Eghtɨ namba 7ɨn aruem otoghtɨ, ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ. 7 Egh 7plan aruer kaba, gumazamiziba yis puvatɨzir bretra damɨ. Egh ia bretɨn yis itim ko yis tam ateghtɨ, a ian nguibatamɨn aven ikian markɨ. Guizbangɨra, yis ian kantrin aven ikian kogham. 8 Eghtɨ dughiar ekiar kam otoghtɨ, ia uan otariba kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God Isipɨn kantrin aven e bagha bizir ekiabagh amigha, en adarazi inigha azenan ize. Ezɨ e datɨrɨghɨn isar ekiam gamua, bizir kaba bar dagh nɨghnɨsi.’ 9 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn pamtem ingara, e inigha Isipɨn kantrin azenan ize. Eghtɨ isamɨn arazir kam ian dafariba ko guabar, osizirimɨn mɨn ikɨ. Eghtɨ a ia bagh arazir an amizimɨn ababanimɨn mɨn ikɨ. Egh a ia damightɨ ia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, e Ikiavɨra Itir Godɨn akar gavgavibar gun mɨkɨmam. 10 Egh azeniba bar, ia isar a damuasa mɨkemezir kam, an dughiamra a damuam.”

Otarir ivariaba

11 Egha Moses kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ia inigh Kenanian nguazimɨn mangam. A nguazir kam bagha, faragha ia ko ian ovaviba ko akam akɨri. Egh nguazir kam ia danɨngam. 12  *A ia danigh gɨvaghtɨ, ia uan otarir ivariaba Ikiavɨra Itir God danɨngam. Eghtɨ ian asɨzir apurir ivariaba uaghan, da Godɨn anaba. 13 Ia sipsipɨn nguzir tam isɨ ofa damu, egh tuavir kamɨn ia donkin apurir ivariam givezegh ua a iniam. Ia donkin apurir ivariam givezan aghuagh, ia an gurim apɨrigh. Egh ia uan otarir ivariaba vaghvagha ua me givezegh me iniam. 14 Egh gɨn izamin dughiaba ian otariba kamaghɨn ian azangsɨgh suam, ‘Kar manmaghɨn amizir arazim?’ Eghtɨ ia kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘E ingangarir gumazir kɨnibar mɨn Isipɨn kantrin ingara itima, Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn pamten ingara, e inigha azenan ize. 15 Ezɨ faragha Isipɨn atrivimɨn navim gavgavizɨ, an e ateghtɨ e mangan an aghua. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Isipian otarir ivariaba, ko men asɨzir apurir ivariabav soghezɨ da ariaghire. Ezɨ e datɨrɨkɨn asɨzir apurir ivariaba bar da inigha, Ikiavɨra Itir God bagha dar ofa gami. Egha e uan otarir ivariabagh ivezegha ua me ini.’ 16 Ia arazir kam damuva, Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨgh suam, a uan gavgavimɨn Isipɨn kantrin e inigha azenan ize. Eghtɨ arazir kam, ian dafariba ko guabar osizirimɨn mɨn ikɨ. Egh arazir kam ia bagh, ababanimɨn mɨn ikɨva ian nɨghnɨzibar amutɨ da dɨkavam.”

God ghuariar ruarir ekiar mam ko, avir mɨzariar ruarir ekiar mamɨn aven ikia men faragha zui

17 Atrivim Israelian gumazamiziba ataghizɨ me zuir dughiamɨn, God kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Israelia tuavir otevimɨn mangɨ igharaz darazir gantɨ, me me mɨsoghsɨ damutɨ, me uan nɨghnɨzibagh iragh, uamategh Isipɨn mangɨsɨ nɨghnɨgham. Ezɨ Israelia kamaghɨn damuan kɨ ifongezir puvatɨ.” Kamaghɨn, God tuavir otevimɨn me inigha Filistian kantrin ongarir dadarimɨn zuir puvatɨ. 18 Ezɨ kamaghɨn, God Israelia inigha ghuanaga gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua Ongarir Aghevimɨn oto. Egha me mɨdorozim gamir biziba inigha da sara zui.

19  *Bar fomɨra, Josep kamaghɨn Israelia mɨkeme, “Bar gɨn God Isipɨn ua ia inigh ian akurvagham. Eghtɨ dughiar kamɨn ia nan aghariba inigh da sara mangɨ.” Ezɨ Israelia akar dɨkɨrɨzim gamizɨ moghɨn, Moses Josepɨn aghariba inigha zui.

20 Egha Israelia dɨkavigha Sukotɨn danganim ategha ghua Etamɨn nguibamɨn oto, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨriamɨn otoghava apia. 21  *Egha aruebar, Ikiavɨra Itir God ghuariar ruarir ekiamɨn aven ikia, men faragha ghua tuavim men akakasi. Egha dɨmagaribar ana avir mɨzariar ruarir ekiamɨn aven ikia, me gisɨrara ikia men faragha ghua angazangarim me ganɨdi. Ezɨ bizir kam bangɨn, me arueba ko dɨmagariba sara arua zui. 22 Ezɨ aruebar zurara ghuariar ruarir ekiar kam men faragha zui, egha dɨmagaribar avir mɨzariar ruarir ekiar kam men faragha zui. Aning uan danganimning ataghɨrazir puvatɨgha kamaghɨra iti.

14

Me Ongarir Aghevim abɨki

1-2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Israelia mɨkemeghtɨ, me uamategh mangɨ ongarir mɨriamɨn Pihahirotɨn nguibamɨn dapiagh. Nguibar kam, a Mikdolɨn nguibam ko Ongarir Aghevimɨn tizimɨn ikia, Balsefonɨn nguibamɨn boroghɨn iti. 3 Eghtɨ Isipɨn atrivim men darorim gɨnɨghnɨgh, kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Israelia ti onganigha gumazamiziba puvatɨzir danganim puram a garuama. Me danganir kam ategh mangamin tuaviba puvatɨgham.’ 4 Kɨ atrivim damightɨ an navim gavgavightɨ, a ian agɨragham. Eghtɨ kɨ a ko an mɨdorozir gumaziba, me dɨkabɨragh me abɨragham. Egh bizir kam bangɨn kɨ ziar ekiam iniam. Eghtɨ Isipia fogh suam, Kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God.” Ezɨ Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha, uamategha ghua Pihahirotɨn nguibamɨn boroghɨn apia.

5 Ezɨ gumazir maba Isipɨn atrivim mɨgɨa ghaze, “Israelia ara ghue.”

Ezɨ a ko an ingangarir gumazibar nɨghnɨzibagh iragha ghaze, “Manmagh amizɨ, e Israelia ataghizɨ me ghue? Me datɨrɨghɨn uam en ingangaribar amuan kogham. Guizbangɨra, e pazava amigha gɨfa!” 6 Egha me mɨkemegha gɨvagha, atrivim uan mɨdorozir karisba ko, mɨdorozir gumaziba ini. 7 Egha uaghan a 600plan karisɨn mɨdorozim gamir aghuariba, ko Isipɨn mɨdorozir karisɨn igharaziba sara inigha, karisbar garir gumazir dapaniba inigha, me dɨkavigha Israelian gɨn zui. 8 Israelia fo, me Isipia dɨkabɨnigha me abɨnigha, bar akongegha zui. Ikiavɨra Itir God, Isipɨn atrivim gamizɨ, an navim gavgavizɨ, a zuamɨra dɨkavigha men gɨntɨghasa zui. 9 Isipian mɨdorozir gumaziba, uan karisba ko bar zui, marazi hoziabagh apiagha zui, ezɨ marazi uan suebar ghua, bar Israelian agɨntɨgha zui. Egha me bar ghua Israelia apiagha itir danganimɨn otifi. Danganir kam, an Ongarir Aghevimɨn mɨriamɨn ikia, Pihahirotɨn boroghɨn iti, ezɨ Balsefon an akɨrangɨn iti.

10 Ezɨ Isipɨn atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko, Israelian boroghɨn zuima, Israelia men api. Egha me bar puvɨra atiatigha, uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn dei. 11 Me kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ tizim bagha e inigha gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ize? Nɨ ghaze, Isipɨn kantrin moziba okoramin danganiba puvatɨ. Kamaghɨn e ti arɨmɨghirasa, nɨ e inigha kagh ize? Nɨ manmaghɨn e gamua, e inigha Isip ategha azenan ize? 12 E Isip ataghɨraghasava amir dughiam, e kamaghɨn nɨ mɨkeme, ‘Arazir kurar kaba e bativam.’ E nɨ mɨgɨa ghaze, nɨ e ateghtɨ e Isipɨn ikɨva, ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikɨtɨ deragham. Puvatɨghtɨ, e gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn arɨmɨghiram.”

13 Moses kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia atiatingan markɨ, ia tuivigh gavgafigh. Ia datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimɨn ganightɨ, a ian akuragh ua ia inian. Ia datɨrɨkɨn Isipian gari, ia ua men ganan kogham. 14  *Ia orakigh, Ikiavɨra Itir God ian akurvaghsɨ me ko mɨsogham. Ia uari bizitam damuan markɨ. Ia nɨmɨra ikɨ.”

15 Ikiavɨra Itir God, kamagh Moses mɨgei, “Nɨ tizim bagha nan ingarava aravɨra iti? Nɨ Israelia mɨkemeghtɨ, me mangɨ. 16 Eghtɨ nɨ uan asadivir aghorim ghufegh, ongarim gisɨn amadagh. Eghtɨ ongarim bigh akuar pumuning irɨghtɨ, Israelia nguazir dakɨrtɨzimɨn mangɨ vongɨn otifigh. 17 Eghtɨ kɨ Isipia damightɨ men naviba gavgavightɨ, me ian gɨn ongarim biaghirɨzir tuavimɨn mangam. Eghtɨ kɨ atrivim ko, an karisba ko, mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaziba, ko mɨdorozir gumaziba bar me dɨkabɨragham. Egh kɨ me gamizir arazir kam bagh, ziar ekiam iniam. 18 Kɨ Isipia dɨkabɨragh me abɨraghtɨ me fogh suam, Kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

19 Ezɨ Godɨn enselɨn zurara Israelian mɨdorozir gumazibar faragha zuim, a sɨvagha ghua men akɨrangɨn tu. Ezɨ ghuariar ruarir ekiar zurara men faragha zuim, a uaghan isɨvagha ghua men akɨrangɨn tu. 20 Dɨmagarir kamɨn, ghuariar ruarir ekiar kam Israelia ko, Isipian tɨzimɨn tughav iti. Ghuariar ruarir kam Isipia itir danganim gamizɨ, a bar mɨtatangi. Egha Israelia itir danganim angazangarim a ganɨngi.* Kamaghɨn, dɨmagarir kamɨn Isipia ko Israelia uarir boroghɨn mangan ibura.

21 Moses uan agharim ghufegha, ongarim gisɨn anemada. Ezɨ dɨmagarimɨn Ikiavɨra Itir God, amɨnir gavgavim gamizɨ, an aruem anadi naghɨn oto. Egha dɨmagarir kamɨn amɨnim ongarim gɨva ghuavti amɨnim tira. Ezɨ ongarim tongɨra biaghirɨgha, akuar pumuningɨn irɨgha nguazir dakɨrtɨzimɨn oto. 22  *Egha dɨvazimningɨn mɨn vong ko vongɨn akuvagha itima, Israelia aningɨn tongɨn nguazir dakɨrtɨzimɨn ghua vongɨn otifi. 23 Ezɨ Isipɨn mɨdorozir gumaziba Israelian agɨragha, men gɨn ghua ongarimɨn tongɨra ghu. Men hoziaba ko, karisba ko, gumazir hoziabagh apiziba, da bar zui. 24 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, aviv zariamɨn mɨn ghuariar ruarir kamɨn aven iti. Ezɨ amɨnim tiasa amima, a Isipian mɨdorozir gumaziba, men nɨghnɨzibagh irazɨma, me tintinibar nɨghnɨgha atiatia arasava ami. 25 Ikiavɨra Itir God, karisbagh amizɨ, nguazim dar wilbar suighizɨ, da pamten ivemarir puvatɨ. Ezɨ Isipia uarira uariv gei, “Ia oragh, E zuamɨrama arɨ mangeka! Ikiavɨra Itir God, Israelian akuragha e mɨsosi.”

26 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamagh Moses mɨgei, “Nɨ uan agharim ghufegh, ongarim gisɨn anemadaghtɨ, dɨpam ua izɨ Isipian mɨdorozir gumaziba, ko men karisba ko gumazir hoziabagh apiaziba, bar me avaragh.”

27 Ezɨ Moses agharim ghufegha ongarim gisɨn anemada. Amɨnim tirazɨma, ongarim ua iza faragha ikezɨ moghɨn uan danganimɨn iti. Dughiar kamra, Isipia arɨ mangasa amuavɨra itima, Ikiavɨra Itir God, bar me avigha ongarim mɨkɨni. 28 Ezɨ ongarim uamategha ize. Egha gumazir atrivimɨn hoziabagh apiaziba ko, mɨdorozir gumazir Israelian gɨn ongarir torimɨn ghueziba, bar me avara. Ezɨ men tav mɨseveaghɨrɨzir puvatɨ. 29 Ongarim dɨvazim mɨn, vong ko vongɨn akuvagha itima, Israelia nguazir dakɨrtɨzimɨn zui.

30 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, Isipian dafarimɨn Israelia, ua men akura. Ezɨ Israelia, Isipian kuabar garima, da ongarir dadarimɨn ireghav iti. 31 Israelian gumazamiziba garima, Ikiavɨra Itir God, uan gavgavir ekiamɨn pamtem ingara, Isipia dɨkabɨragha me abɨra. Ezɨ me bar atiatigha, Ikiavɨra Itir God, nɨghnɨzir gavgavim an iti. Egha an ingangarir gumazim Moses, me uaghan nɨghnɨzir gavgavim an iti.

15

Mosesɨn Onger Akam

1  *Dughiar kam Moses Israelian gumazamiziba ko, Ikiavɨra Itir God bagha ighiar kam kamaghɨn a bange:

“Ikiavɨra Itir God, a mɨdorozir ekiam abɨra, ezɨ kɨ datɨrɨghɨn a bagh onger akam bangam.

Guizbangɨra, a hoziaba ko gumazir hoziabagh isɨn apiaziba me avigha ongarim mɨkɨni.

An apaniba abɨra, ezɨ an ziam bar pɨn iti!

2  *Ikiavɨra Itir God uabɨ na gamizɨma, kɨ gavgavigha, onger akam bangava an ziam fe.

A zurara ua na isi, ezɨ kɨ an ziam fasa.

A nan God, egha nan akurvazim. Kamaghɨn amizɨ, kɨ an ziar ekiam fasa.

Nan afeziamɨn God, kɨ an ziar ekiam fɨ, a isɨ bar pɨn anerɨgh ighiam damuam.

3 Ikiavɨra Itir God, a bar mɨdorozir gumazir gavgavim.

Ziar kam, Ikiavɨra Itir God, kar an ziam.

4 A Isipian mɨdorozir gumaziba ko men karisɨn mɨdorozim gamiba, a me avigha me isa ongarim mɨkɨni.

Ezɨ men mɨdorozir gumazir dapaniba, ongarim amegha Ongarir Aghevimɨn aven ariaghire.

5 Ongarim bar me avarazɨma,

me dagɨabar mɨn ongarir dɨkɨnim giraghue.

6 Ikiavɨra Itir God, nɨn agharir guvim bar gavgavir ekiam iti,

nɨ uan apaniba dɨkaragha bar me mɨrmɨri.

7 Nɨ uan gavgavir ekiamɨn uan apaniba abɨra,

egha nɨ uan navir anɨngazim avimɨn mɨn otogha men isia, mati avim grazir mɨdiaribar isi.

8 Nɨ amɨnir ekiam gamizɨ a dɨkavigha, ongarim gamizɨma, a buigha pɨn anabo.

Egha voroghɨra dɨvazimɨn mɨn tughav iti. Ezɨ ongarir apebamɨn itim, bar pamtemɨn ingara gavgafi.

9 “Apaniba ghaze, ‘E men agɨntɨgh men suigham.

Egh men bizir aghuariba inigh da tuisɨgh uan adarazir anɨngam.

Egh e bizir manam inisɨ e puram a iniam.

E sabar mɨsozim asigh, uan gavgavimɨn me gasɨghasɨgham.’

10 Ikiavɨra Itir God, nɨ uan amɨnim dughiar vamɨran a giverazɨma, ongarim Isipia avara.

Ezɨ me dagɨamɨn mɨn ongarir bar puvɨra ingarim giraghue.

11 O Ikiavɨra Itir God, ua godɨn manam ikia nɨn mɨn gavgafi? Tav ua itir puvatɨ.

Nɨ atrivir ekiam, egha arazir aghuibaram ami.

Nɨ bar pɨn kozɨ, e nɨn atiati. Tina nɨn mɨn iti? Tav ua itir puvatɨ.

Nɨrara dɨgavir kuram gamir arazibagh ami, egha ingangarir ekiabagh ami.

12 Nɨ uan agharir guvim a ghufegha anemadazɨ,

nguazim akam akarigha apaniba tuavareme.

13 Nɨ bar uan gumazamiziba men apangkuvigha men akuragha me inigha, men faragha ghua me inigha zui.

Nɨ uan gavgavimɨn men darorimɨn faragha ghua, danganir aghuarir nɨ uabɨ itimra, nɨ men akua a bagha zui.

14 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba arazir nɨ amizim baregha, pamten nɨghava atiati.

Ezɨ Filistiaba uaghan aguava bar puvɨrama atiati.

15 Idomɨn kantrin faragha zuir gumazibar nɨghnɨziba, tintinibar nɨghnɨgha onganizɨ moghɨn ami.

Moapɨn gumazir dapaniba puvɨra nɨghava agoi.

Kenanian gumazamiziba atiatia, uan gavgavim ategha puram amɨragha uaghiri.

16 Me nɨn gavgavir ekiamɨn gara, atiatir ekiam ko nɨrɨzir bar ekiam me avarazɨ, me pura ikia bizitam damuan ibura.

Me pura dagɨabar mɨn dapiagh ikɨtɨ, e nɨn gumazamiziba me gitavɨragh mangam.

O Ikiavɨra Itir God, nɨn gumazamizir nɨ me givezegha ua me iniziba,

me guizbangɨra kantrin kabagh itagh bar mangam.

17 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en aku mangɨtɨ, e nɨn mɨghsɨamɨn deraghvɨra dapiagham.

O Ekiam, danganir kamɨn, nɨ uabɨ uan dɨpenimɨn ingaram.

Dɨpenir nɨ itir kamɨn, gumazamiziba izɨ nɨn ziam fam.

18 Ikiavɨra Itir God, an atrivimɨn mɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.”

Miriamɨn Onger Akam

19 Israelia nguazir dakɨrtɨzimɨn Ongarir Aghevimɨn tongɨn ghua otogha gɨfa. Ezɨ Isipɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba ko, hoziaba ko gumazir karisbagh isɨn apiaziba, me Israelian gɨn zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God ongarim gamizɨ, a uamategha iza me avara.

20 Gɨn Godɨn akam inigha izir amizim Miriam, an Aronɨn amezemebam, a buar mam uan dafarimɨn an suira. Amiziba bar moghɨra uan buaba inigha, Miriamɨn gɨn zui. Egha me buabav sogha onger akabagh amua ighiam gizi. 21 Miriam me bagha kamaghɨn ighiam bange:

“Ikiavɨra Itir God gumazir hoziabagh apiaziba, ko hoziaba sara bar me avigha

ongarim mɨkɨnigha, apaniba abɨnigha ziar ekiam ini.

Kamaghɨn, ia a bagh onger akam bangɨ.”

Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganibar arua zui

(Sapta 15:22--18:27)

Dɨpar mɨsozim

22 Ezɨ gɨn Moses Israelian akua Ongarir Aghevim ategha, Surɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zui. Me gumazamiziba puvatɨzir danganim, aruer 3plan an arua ghua, dɨpatamɨn apizir puvatɨ. 23 Egha me gɨn ghua Maran danganimɨn otivigha dɨpar mam bato. Dɨpar kam akatorimɨn aven mɨsosi, ezɨ me anereman ibura. Dɨpar kamɨn ziam, Mara, an mɨngarim, bizim akamɨn aven anɨnganigha mɨsosi. 24 Ezɨ gumazamiziba atara mɨgɨrɨgɨar avɨribar Moses gamua, kamaghɨn an azangsɨsi, “E managh dɨpatam amegham?”

25 Moses Ikiavɨra Itir Godɨn dia mɨghɨgha a ko mɨgeima, Ikiavɨra Itir God ter otevir mam an aka. Ezɨ Moses a inigha dɨpamɨn anekuni, ezɨ dɨpam ua derazɨ, me aneremam.

Ezɨ God danganir kamɨn arazir a ifongeziba ko bizir a damuasa mɨkemeziba me ganɨdi, egh a men gan me gɨfoghasa, me dar gɨn mangam, o ti puvatɨgham.

26 Ezɨ God me mɨgei, “Ia deragh nan akam baragh. Kɨrara Ikiavɨra Itir God, ian God, ia arazir nan damazimɨn deraziba, ia dar amu. Egh ia nan Akar Gavgaviba ko arazir kɨ ifongeziba bar dar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, kɨ pazɨ ia damuan koghɨva, arɨmariar kurar kɨ Isipɨn gumazamizibagh anɨngiziba ia danɨngan kogham. Guizbangɨra, kɨ ian Ikiavɨra Itir God. Kɨ ian arɨmariaba akɨrizɨ ia ghuamazi.”

27 Egha gɨn Israelia ghua Elimɨn nguibamɨn otifi. Elim, a dɨpar nguazimɨn aven anagava otiva uaghirir 12pla ikia, 70plan temer detba iti.* Ezɨ Israelia purirpeniba, nguazimɨn aven ivemarir dɨpabar boroghɨn dar ingarigha kagh apia.

16

Israelia daghem mana, ko kuarazibar amasa da ini

1 Israelian gumazamiziba Elimɨn danganim ategha, ghua Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otifi. Danganir kam ana Elim ko Sainain Mɨghsɨamɨn tongɨra iti. Me otivizir dughiar kamran gɨn me Isipɨn kantri ategha ghue. Egha namba 2ɨn iakɨnim, an namba 15ɨn dughiamɨn, me gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn otifi. 2 Egha me danganir kamɨn ikia Moses ko Aronɨn atara, mɨgɨrɨgɨar avɨribar aning gami. 3 Me kamaghɨn aning mɨgei, “Kamaghɨn deraghai, Ikiavɨra Itir God, Isipra e mɨsueghtɨ e arɨmɨghiregh. E Isipɨn kantrin ikia dagher guar igharagha gariba uan ifongiabar da api. E mɨtiriaba sara ikɨ aremeghasa gua ifonge. Egha e inigha gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ize.”

4  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, “Kɨ ia bagh bret overiamɨn anemadaghtɨ, an amozimɨn mɨn magɨrɨtɨ ia a iniam. Gumazamiziba dughiaba vaghvagh mangɨ dughiar vamɨra baghɨvɨra dagheba ini. Kɨ arazir kamɨn me damu gan fogh suam, me ti nan akamɨn gɨn mangam, o puvatɨgham. 5 Ezɨ dughiar namba 6ɨn, me dughiar pumuning bagh dagheba inigh dar arɨkigh.”

6 Ezɨ Moses ko Aron kamaghɨn Israelian gumazamizibav gei, “Guaratɨzimɨn ia kamaghɨn fogh suam, Ikiavɨra Itir God uabɨ Isipɨn kantrin ia inigha azenan ize. 7 Ia an atara mɨgɨrɨgɨar avɨribar a gami, ezɨ an oregha gɨfa. Ia mɨzarazimɨn Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim ko angazangarimɨn ganam. Ga pura gumazir kɨnimning. Ia manmaghsua gan atara mɨgei?”

8 Egha Moses ua mɨgei, “Ikiavɨra Itir God uabɨ guaratɨzimɨn asɨzir tuziba ia danightɨ ia dar amam. Egh a mɨzarazibar bret ia danightɨ, ia uan ifongiabar a iniam. An orazi ia puram a mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, a dagheba ia danɨngam. Ezɨ ga pura bizimning. Ia gan atara ga mɨgeir puvatɨ. Ia Ikiavɨra Itir Godra an atara a mɨgei.”

9 Egha Moses Aron mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, bar gumazamizibar adarir mɨgɨrɨgɨaba baraki. Kamaghɨn amizɨ nɨ me mɨkemeghtɨ, me izɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tuifigh.” 10 Ezɨ Aron me mɨgɨavɨra itima, me kogha gumazamiziba puvatɨzir danganir gigim gisɨn garima, Godɨn angazangarim zuamɨra ghuariar mamɨn aven oto.

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 12 “Kɨ Israelian adarir mɨgɨrɨgɨam baraki. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me mɨkemeghtɨ, me guaratɨzibar asɨzir tuzibar amam. Egh me mɨzarazibar uan ifongiamɨn bretbar amam. Me dagher kam inigh gɨvagh, me fogh suam, Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ men God.” 13 Guaratɨzir kamɨn kuarazir muziarir bɨzim, mɨgha iza me itir danganim bar a gizɨfa. Ezɨ mɨzarazimɨn, ghuariar dɨpam ira, danganir men itim bar a gire. 14 Ezɨ ghuariar dɨpam iregha mɨsɨngigha gɨvazɨ, me bizir muziarir avɨribar gari da nguazimɨn iti, egha da mati terafariba mɨsigha tintinibar mɨsaraghire.

15  *Ezɨ Israelia bizir kabar ganigha, dagh gɨfozir puvatɨ. Egha me kamaghɨn uarira uarir azai, “Kar bizir tizim?”

Ezɨ Moses me mɨgei, “Kar bret, Ikiavɨra Itir God, ia damasa a ia ganɨngi. 16 Egha Ikiavɨra Itir God, akar gavgavim ia ganigha ghaze, ‘Ia vaghvagh uari bagh iniva uan adarazi sara me bagh inigh. Ia vaghvagh da iniva uan gumazamiziba ko boriba bagh vaghvagh mɨner muziaribar aghuigh.’ ”

17 Egha Israelia God mɨkemezɨ moghɨn me ami. Ezɨ marazi bar uari bagha avɨriba inizɨ, marazi uari bagha muziaribara ini. 18  *Egha gɨn me dagher kabar garima, gumazamizir dagher avɨriba iniziba, men mɨneba izevezir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir dagher avɨriba inizir puvatɨziba, men dagheba otevezir puvatɨ. Me da apa izevegha mɨtiriam men azir puvatɨ.

19 Ezɨ Moses me mɨgɨa ghaze, “Ia gurum bagh dagher na taba ataghɨraghan markɨ.” 20 Ezɨ gumazamizir maba Mosesɨn akam baraghizir puvatɨgha, dagher nar maba amɨmzaraghan bagha da arɨki. Ezɨ amɨmzaraghan dagher kaba apiziba dagh izɨvazɨma, da puvɨra mughasi. Ezɨ Moses men atari. 21 Ezɨ zurara mɨzarazibar gumazamiziba, me ifongezɨ moghɨn, uari bagha dagheba isi. Ezɨ aruem anadir dughiamɨn, dagher me isir puvatɨziba nguazimɨn ikia, dɨpamɨn mɨn otiva puram amera gefi. 22 Ezɨ aruer namba 6ɨn, me dughiar pumuning bagha dagheba ini. Gumazir vamɨra mɨner dozir pumuning pumuning gaghuizɨ, aning izɨvafa. Ezɨ Israelian gumazir dapaniba iza bizir kamɨn gun Moses mɨkeme.

23  *Ezɨ Moses kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, gurum mɨzaraghan avughsamin dughiam. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin dughiam. Egha uaghan kar Ikiavɨra Itir Godɨn dughiamra. Ia datɨrɨghɨn dagher nar manaba avimɨn da tuasa, ia da tu, egh dagher nar manaba ia mɨnemɨn da isamasa, ia da isam. Eghtɨ nar itir kaba ia gurum mɨzaraghan bagh bar ada atɨgh.”

24 Ezɨ me Mosesɨn akam baregha dagher maba tue. Egha dagher nar maba tuezir puvatɨ. Me amɨmzaraghan bagha da atɨzɨ da iti. Ezɨ dagher kaba kurizir puvatɨzɨ apiziba dagh amizir puvatɨ. 25 Ezɨ amɨmzaraghan Moses kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kar Ikiavɨra Itir Godɨn dughiam, dughiar e avughsɨva, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famim. Ia dughiar kamɨn nguibamɨn azenan mangɨ dagheba burian kogham. Kamagh amizɨ, dagher nar itir kaba, ia dar amɨ. 26 Ia wighɨn vamɨran 6plan aruebar, dagher kaba ini. Egh namba 7ɨn aruem, kar avughsamin dughiam. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn dagher tam nguazimɨn ikian kogham.” 27 Ezɨ dughiar namba 7ɨn, gumazamizir maba ghua dagheba iniasa zui. Egha me dagher tabar garir puvatɨ.

28 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, “Ia manadɨzoghɨn nan akaba barazir puvatɨzir arazim ategh, nan Akar Gavgavibar gɨntɨgham? 29 Ia deraghvɨram oragh! Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ avughsamin dughiar kam ia danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ aruer namba 6ɨn, dughiar pumuningɨn damamin dagheba ia danɨngam. Egh aruer namba 7ɨn gumazamiziba bar danganir me itiba ataghɨraghan markɨ.” 30 Kamaghɨn amizɨ, me dughiar namba 7ɨn ingangarir tam gamir puvatɨ. Me avughsi.

31  *Ezɨ Israelian gumazamiziba dagher kam kamaghɨn a dɨbora ghaze, “Mana.”* Hibrun akamɨn Manan kamɨn ganganim, temer ovɨzir muziarimɨn mɨn gara egha ghurghuri. Egha an isɨngtɨzim, mati bisketɨn me hani sara ingarizim.

32 Ezɨ Moses kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘E mɨner tam inigh, an manabar aghuam. Eghtɨ an en gɨn otivamin ovavir boriba bagh ikiam. Me gɨn an gan suam, kar Ikiavɨra Itir God e ganɨngizir daghem. A Isipɨn kantrin e inigha azenan iza gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn e atɨzir dughiam.’ ”

33  *Egha Moses Aron mɨgɨa ghaze, “Nɨ nguazir mɨner tam inigh, manan tabar aghuigh. Egh mɨnem isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn anetɨgh. Eghtɨ borir gɨn otivighamiba, a gɨfogham.” 34 Ezɨ Aron manan dagher mɨner kam isa, gɨn izamin dughiam bagha, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Boksiam boroghɨn anetɨ, ezɨ Aron Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨram ami. 35  *Ezɨ Israelia manan dagher kam apa ghua 40plan azenibar tu. Ezɨ 40plan azeniba gɨvazɨma me ghua Kenanian kantrin otivigha, kantrin kam gapiagha uari bagha azenibar ingari. 36 (Dughiar kamɨn Israelia bizibar osɨmtɨzibagh fofoghamin skelɨn pumuning iti. Omer ko Epah, mam mɨner dozir vamɨran mɨn iti. Mam 10plan mɨner dozibar mɨn iti.)

17

Me dagɨamɨn dɨpam ini

(Dɨboboniba 20:1-13)

1 Ezɨ Israelian gumazamiziba bar Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn ghua, dɨkavigha Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganim ategha zui. Egh dughiar manamɨn Ikiavɨra Itir God mɨkemeghtɨ, me dɨkavighɨva danganir me itir kam ategh sɨvaghsɨvagh mangɨ danganir igharazir mam dapiagham. Me kamaghɨra apiaghira ghua, gɨn me ghua Refidimɨn danganimɨn otogha, purirpenibar ingarigha apia. Ezɨ danganir kam dɨpar damamiba puvatɨ.

2 Ezɨ gumazamiziba Mosesɨn atara ghaze, “Nɨ e damamin dɨpatam e danɨngigh.”

Ezɨ a men akam ikaragha ghaze, “Ia tizim bagha nan atari? Ia masa Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba tuisɨgha, an gavgavim bagha azai? Ia ti nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ?”

3 Ezɨ gumazamiziba dɨpam bagha kuariba bar me mɨsɨngizɨ, me mɨgɨrɨgɨar avɨribar Moses gimoba ghuavɨra iti. Egha me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ tizim bagha Isipɨn kantrin aven e inigha azenan ize? Nɨ ti kamaghɨn ifonge, e uan boriba ko asɨziba, e damamin dɨpaba puvatɨgh, kagh arɨghiregham, a?”

4 Ezɨ Moses pamten kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, “Gumazamizir kaba dagɨabar na ginivigh, na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa. Ezɨ kɨ manmagh me damuam?”

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Israelian gumazir dapanitaba inigh, ia daru gumazamizibar faragh mangɨ. Ia darusɨva, asadivir aghorir nɨ faragha Nailɨn Fanem mɨsoghezim sara inigh mangɨ. 6 Kɨ Horepɨn Mɨghsɨamɨn dagɨatam gisɨn tugh ikiam, kar Sainain Mɨghsɨam. Nɨ roghɨra izɨva, asadivir aghorir kamɨn dagɨam mɨsokegh. Eghtɨ dɨpam an otogh azenan fasfagh irɨtɨ, gumazamiziba anemam.” Ezɨ Israelian gumazir dapaniba gari, Moses kamaghɨn amizɨ, dɨpam otogha izaghiri. 7 Ezɨ me danganir kam kamaghɨn a dɨbori, “Masa,” an mɨngarim kamakɨn, “Tuighsɨzir Arazim,” ko “Meriba,” an mɨngarim, “Adarim.” Me kamaghɨn nɨghnɨsi, Israelia atara ghaze, “Ikiavɨra Itir God, e ko iti, o puvatɨ.” Arazir kamɨn, me Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba tuisɨgha an gavgavim bagha azangsɨsi.

Israelia Amalekia ko mɨsosi

8 Egha gɨn Amalekia iza Refidimɨn danganimɨn Israelia ko mɨsosi. 9 Ezɨ Moses kamaghɨn Josua mɨgei, “Nɨ e bagh gumazitaba amɨseveghtɨ, me gurumɨn mangɨ Amalekia ko mɨsogh. Eghtɨ kɨ mangɨ mɨghsɨar dozir munamɨn tugh, Godɨn gavgavim itir asadivir aghorimɨn suiragham.” 10 Ezɨ Josua, Moses a mɨkemezɨ moghɨra, gumazir maba inigha ghua Amalekia ko mɨsosi. Ezɨ Moses, Aron ko Hur sara, me mɨghsɨar dozimɨn uanabo. 11 Egha Moses uan agharimning feghavɨra itima, Israelian mɨdorozir gumaziba, Amalekia gafigha ghuavɨra iti. Ezɨ Moses uan agharimning ataghizɨ aning uaghirima, Amalekia Israelia gafiragha ghuavɨra iti. 12 Ezɨ gɨn Mosesɨn agharimning a girima, a uam aning ghufan ibura. Ezɨ Aron ko Hur dagɨar mam inigha anefazɨ, Moses a gapera. Ezɨ aning Mosesɨn boroghɨn vong ko vongɨn tugha, an agharimning suiragha aning gifueghavɨra ikia, kamaghɨra ikiavɨra itima, aruem ghuaghirɨ. 13 Ezɨ Josua uan adarazi ko Amalekian mɨdorozir gumaziba abɨnigha, bar me gasɨghasɨki.

14  *Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ akar kam akɨnafaritamɨn an osirightɨ, gumazamiziba a gɨnɨghnɨgh. Akar kam kamakɨn, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Amalekia bar me agɨvagham. Eghtɨ gumazamiziba ua me gɨnɨghnɨghan kogham.’ Nɨ akar kam Josua bagh a dɨpontɨ, an a barakigh.”

15 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨma, Moses ofa gamir dakozir mamɨn ingari. Ezɨ ofa gamir dakozir kamɨn ziam mati nir avɨzir ekiam me an osirigha a ghufezɨ a ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nan akurazɨ kɨ uan apaniba abɨra.”

16 Ezɨ Moses ghaze, “Ia Ikiavɨra Itir Godɨn inir avɨzim ghufegh bar pɨn an suiragh.* Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, zurara Amalekia ko mɨsogh kamaghɨra ikiam.”

18

Jetro iza Mosesɨn gari

1 Jetro, a Midianian ofa gamir gumazim, a Mosesɨn amerem. A bizir God Israelia ko Moses bagha amizibar eghaghanim baregha, uaghan dughiar Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba, Israelia, me inigha Isip ategha izezir eghaghanim baraki. 2  *Kamaghɨn amizɨ, Jetro Mosesɨn ganasa ize. Moses faragha uan amuim Sipora amadazɨ, a uan afeziam Jetro bagha ghu. 3  *Ezɨ datɨrɨghɨn, Sipora ko Mosesɨn otarir pumuningɨn ko Jetro, me izava otifi. An otarimningɨn ziamning, Gersom ko Elieser. Moses faragha ghaze, “Kɨ kantrin igharazimɨn gumazim, egha kantrin igharazimɨn iti.” Egha a uan otarir ivariam ziam, “Gersom,” a gatɨ.*

4 Egha a gɨn kamaghɨn mɨgei, “Nan afeziamɨn God nan akurazɨ, Isipɨn atrivim na mɨsoghezɨ kɨ aremezir puvatɨ.” Egha uan otarir dozim, a “Elieser,” a gatɨ.†

5 Ezɨ Jetro, Mosesɨn amuim ko an otarir pumuningɨn akua me iza gumazamiziba puvatɨzir danganim iza, Godɨn mɨghsɨamɨn boroghɨra izava otifi. Kar Moses purirpenibar ingarigha dar ikezir danganim. 6 Egha Jetro kamaghɨn Moses bagha akam amada, “Kɨ nɨn amerem Jetro, kɨ nɨn amuim ko nɨn otarimning, e nɨ bagha ize.” 7 Ezɨ Moses akar kam baregha, ghua tuavimɨn Jetro bato. Egha Moses aviragha gɨn ghua an tori. Egha aning uan ikɨrɨmɨrim bagha uaningɨn azangsɨgha, me gɨn Mosesɨn purirpenimɨn aven ghue. 8 Egha Moses uan amerem bizir avɨribar a geghara ghaze, Ikiavɨra Itir God Israelian akurvaghasa, Isipɨn atrivim ko Isipɨn gumazamizibagh amizɨ, arazarazir avɨriba otifi. Egha a ghaze, me tuavimɨn zuima, bizir kuraba ko osɨmtɨziba me bativima, Ikiavɨra Itir God men akura.

9 Ezɨ Jetro akar kam baregha fo, Ikiavɨra Itir God bizir aghuaribar Israelia gamigha, Isipian dafarimɨn ua me ini. Ezɨ Jetro akar kam baregha bar akonge. 10 Egha kamaghɨn mɨgei, “Ga Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. A Isipɨn atrivim ko an gumazamizibar dafarimɨn ia inigha ian akurazɨ, ia kalabusɨn ingangarir kurar kam ataki. 11 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn fo, Ekiam bar godɨn igharazibagh afiragha kamaghɨn ami. Isipia akaba batoghava paza ia gamima, Ikiavɨra Itir God ian akura. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn fo, Ikiavɨra Itir God bar gavgavizɨ, an gavgavim godɨn igharazibar gavgavibagh afira.” 12 Egha Jetro ofan bar isia mɨghɨrizir mam, inigha God ganɨdi. Egha uaghan ofan igharaziba God ganɨngi. Ezɨ Aron ko Israelian gumazir dapaniba iza, Godɨn damazimɨn Mosesɨn amerem koma api.

Me osɨmtɨziba tuisɨghamin gumazamizir maba amɨsefe

(Godɨn Araziba 1:9-18)

13 Ezɨ Dughiar igharazimɨn, Moses amɨmzaraghan jasɨn mɨn aperagha Israelian gumazamizibar osɨmtɨziba tuisɨsi. Ezɨ gumazamizir avɨriba Moses bagha mɨzarazimɨn izavɨra ikia, ghua guaratɨzimɨn tu. 14 Ezɨ Jetro, Moses gumazamizibar akurvazir araziba, bar dar gara, egha kamaghɨn Moses mɨgei, “Maning, gua uaningra ingangarir avɨribar gumazamizibar akurvaghasa dagh ami. Nɨ uabɨra ingangarir kam damuan markɨ. Nɨ gan, nɨ osɨmtɨziba akɨra aperaghavɨra iti gumazamiziba mɨzaraghara iza nɨ ko mɨkɨmasa, nɨ mɨzua tuivighav ikia, ghua aruem gɨfa.”

15 Ezɨ Moses a mɨgei, “Gumazamiziba bizir God damuasa ifongezibagh fofoghasa, na bagha izi. 16 Gumazitamning bizir mam bagh uaningɨn atarigh, aning na bagh izeghtɨ, kɨ aningɨn mɨgɨrɨgɨam baregh aningɨn osɨmtɨzim akɨram. Egh kɨ arazir God ifongeziba ko Godɨn akabar men sure damuam.”

17 Ezɨ Jetro kamaghɨn a mɨgei, “Nan amerem, nɨ ingangarir kam damuamin tuavir aghuimɨn zuir puvatɨ. 18 Ingangarir kam bar nɨn ekefe. Nɨ uabɨra a damu mangɨtɨ nɨn mɨkarzim nɨn amɨragham. Eghtɨ gumazamiziba uaghan men mɨkarziba men amɨragham. 19 Nɨ datɨrɨghɨn nan akam baraghtɨ, kɨ tuavir aghuarir mam nɨ mɨkɨmam. Eghtɨ God nɨ ko ikiam. Arazir kam deragham, nɨ gumazamiziba bagh Godɨn damazimɨn abuir gumazimɨn mɨn ikɨ. Egh men mɨgɨrɨgɨar me uari adoziba, nɨ da inigh a bagh mangɨ. 20 Egh nɨ arazir God ifongeziba ko Godɨn akabar men sure damuva, tuavir me gɨn mangamimɨn me mɨkɨmɨva, arazir me zurara damuamimɨn men sure damu. 21 Egh nɨ uaghan fofozir gumazir aghuitaba mɨseveghtɨ, me gumazamizibar dapanibar ikiam. Eghtɨ tarazi 1,000plan gumazamizibar gantɨma, tarazi 100plan gumazamizibar gantɨma, tarazi 50plan gantɨma, tarazi 10plan ganam. Gumazir kaba uari abɨnigh guizbangɨra Godɨn atiatingɨva an apengan ikɨ, egh gumazir e nɨghnɨzir gavgavim men itibar, mɨn ikɨ. Gumazamiziba dagɨaba me danɨng, me gekutɨ, me arazir kurabar amuan kogham. 22 Eghtɨ gumazir kaba jasbar mɨn ikɨ, gumazamizibar osɨmtɨziba tuisɨgham. Egh me uari osɨmtɨzir muziariba tuisɨgham. Egh osɨmtɨzir ekiaba, me da inigh nɨ bagh izɨtɨ, nɨ da tuisɨgham. Egh me nɨn akuragh ingangarir kamɨn osɨmtɨzim inightɨ, ingangarim nɨn osemeghan kogham. 23 Kɨ bizir God nɨ damuasa a ifongeziba kɨ dar gun nɨ mɨkeme, nɨ dar amu. Nɨ nan akamɨn gɨn mangɨ, eghtɨ ingangarir kam nɨ damightɨ, nɨn mɨkarzim nɨn amɨraghan kogham. Eghtɨ ia gumazamizibar osɨmtɨziba ko akabar kɨrightɨ, me navir amɨriziba ikɨ, egh uamategh uan purirpenibar mangam.”

24 Ezɨ Moses, Jetron akar aghuir kam baregha kamaghɨn ami. 25 Egha a Israelian tongɨn fofozir gumazir aghuariba mɨsevegha me atɨzɨ, me gumazamizibar gumazir dapanibar mɨn iti. Ezɨ men marazi 1,000plan gumazamizibar garima, marazi 100plan gumazamizibar garima, marazi 50plan garima, marazi 10plan gari. 26 Egha me zurara jasbar mɨn osɨmtɨzibar tuisɨghamin ingangarim gami. Me uari araziba ko osɨmtɨzir muziariba tuisɨsi, egha osɨmtɨzir ekiaba, Moses bagha da amadi. Ezɨ a uabɨ da tuisɨgha dar kɨri. 27 Ezɨ bizir kabar gɨn, Moses uan amerem Jetron dafarimɨn suirazɨ, Jetro uamategha uan nguibamɨn zui.

God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim
Israelia ko a gami

19

(Sapta 19--31)

Israelia iza Sainain Mɨghsɨamɨn iti

1-2 Ezɨ Israelia Refidimɨn danganim ategha zui. Me ghua Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otifi. Me otivizir dughiar kamra, a iakɨnir me Isipɨn kantri ataghizimɨn gɨn ghua, iakɨnir pumuning gɨvazɨ, iakɨnir namba 3 otozɨ, me an aruer namba 1ɨn Sainain otifi. Egha me Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn purirpenibar ingarigha apia. 3 Ezɨ Moses God ko mɨkɨmasa mɨghsɨamɨn ghuanadi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨghsɨamɨn ikia Mosesɨn dɨagha ghaze, “Nɨ Israelia mɨgɨrɨgɨar kaba me danɨngam, me Jekopɨn ovavir boriba. 4 Kɨ Isipɨn amizir biziba, ia uari dar ganigha gɨfa. Egha ia nan gari kɨ ia ini, mati kuarazir bagam uan nguzim uan avɨzimɨn a isi moghɨn, kɨ ua bagha ia inigha iza danganir kamɨn izezɨ, ia datɨrɨghɨn na ko iti. 5  **Egh ia datɨrɨghɨn nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn suiragh gavgavigh, nan akabar gɨn mangɨ, nan gumazamizibar otogham. Nguazir kamɨn danganiba bar, ko gumazamiziba bar, me nan adarazira, eghtɨ kɨ men tongɨn iarara ua bagh ia mɨsevegham, eghtɨ ia nan gumazamizibara ikiam. 6  *Egh ia na baghavɨra itir gumazamizibara ikɨ, egh ofa gamir gumazibar mɨn ikɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagh abuir gumazimɨn ingangarim damuam. Egh ia bar guizbangɨra nan gumazamizibara ikɨva na baghvɨra ikiam.” Egha Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨar kaba gumazamizibar anɨngasa Moses mɨgei.

7 Ezɨ Moses mɨghsɨam ategha ghua Israelian gumazir dapaniba akuvagha, akar Ikiavɨra Itir God a mɨkemeziba, bar dar gun me mɨgei. 8 Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra kamaghɨn mɨgei, “Bizir Ikiavɨra Itir God e mɨkemeziba, e bar dar amuam.” Ezɨ Moses ghua gumazamizibar akabar gun Ikiavɨra Itir God mɨgei.

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ oragh. Kɨ ghuariar mɨtiar pɨzimɨn aven kɨ ia bagh izɨva, nɨ ko mɨkɨmam. Dughiar kamɨn gumazamiziba oraghtɨ, kɨ nɨ ko mɨkɨmam. Eghtɨ me datɨrɨghɨn ikegh mangɨ, me zurara nɨn mɨgɨrɨgɨaba nɨghnɨzir gavgavim dar ikiam.” Ezɨ Moses gumazamizibar akabar gun, Ikiavɨra Itir God mɨgei.

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Nɨ mangɨ gumazamizibav kɨm suam, me datɨrɨghɨn ikegh mangɨ gurumɨn, me uari na danɨngɨsɨ uan nɨghnɨziba ko araziba akɨrigh, bar zuegh. Egh me uan korotiaba ruegh, nan ziam fɨsɨ uari akɨrigh. 11 Me uari akɨrigh tugh gavgavigh ikɨ mangɨ aruer namba 3ɨn otogh. Dughiar kam, kɨ Sainain Mɨghsɨamɨn izighirɨ gumazamiziba bar, men damazimɨn otogham. 12  *Egh nɨ mɨghsɨam bagh mɨtaghniam atɨgh. Eghtɨ gumazamiziba mɨtaghniar kamɨn vongɨn mangan markɨ. Nɨ deraghvɨra me mɨkɨm, me deraghvɨra ganigh, me mɨtaghniar kamɨn ikiavkɨnigh vongɨn mangɨ, mɨghsɨamɨn mavanangan kogham. Guizbangɨra me mɨghsɨamɨn boroghɨra mangan kɨ anogoroke. Gumazitam mɨtaghniamɨn ikiavkɨnightɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegham. 13 Egh me dafaribar an suiragh a mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ. Me dagɨabar a ginifigh, o afuzitamɨn a bɨragh. Gumazitam, o asɨzitam mɨtaghniamɨn ikiavkɨnightɨ, ia arazir kam bagh a mɨsueghtɨ an aremegh. Ia dughiar vamɨran, ia mɨghsɨamɨn anang. Ia sɨgham baraghamin dughiam, ia mangɨ.”

14 Ezɨ Moses mɨghsɨam ategha uaghirɨgha gumazamizibav mɨkeme. Ezɨ me an akam baregha, me uari God danɨngasa uan nɨghnɨziba ko araziba akɨrigha, egha zue. Me uan korotiaba ruegha Godɨn ziam fer arazim damuasa uari akɨraghasi. 15 Ezɨ Moses me mɨgei, “Ia zuerim bagh uari akɨr tugh gavgavigh ikɨ. Egh datɨrɨghɨn ikegh mangɨ zuerimɨn, ia amiziba ko dakuan markɨ.”

16  **Ezɨ dughiar namba 3ɨn mɨzarazimɨn arariba dagarvazi onɨmariba taghtazima, ghuariar mɨtiar pɨzir mam izaghira mɨghsɨam avara. Ezɨ me sɨghar ararer gavgavir mam baraki. Egha gumazamizir danganir kamɨn itiba, bar atiatigha nɨsi. 17 Ezɨ Moses gumazamiziba inigha, me itir danganimɨn azenan ghua men faragha ghua God bativasa zui. Me mɨghsɨamɨn boroghɨn ghua, an apengan zarimɨn tuifi. 18 Ezɨ Ikiavɨra Itir God avimɨn aven ikia, egha izaghira Sainain Mɨghsɨamɨn iti, ezɨ mɨgharir ekiam mɨghsɨam bar anevara. Mɨgharir kam ghuavanaga, mati avir ekiamɨn mɨgharim ghuavanadi. Ezɨ mɨkɨmkɨzir ekiam mɨghsɨamɨn oto. 19 Ezɨ sɨghamɨn ararem bar ekevegha pamtem ara ghuavɨra iti. Ezɨ Moses God mɨgei. Ezɨ God a ikarvazi, an tiarim mati ararim dagarvasi. 20 Ikiavɨra Itir God izaghira Sainain Mɨghsɨamɨn orazimɨn ikia, egha Mosesɨn dei. Ezɨ Moses ghuavanadi.

21 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ magɨrɨ, mɨgɨrɨgɨar gavgavim gumazamizibar anɨngightɨ me mɨtaghniar kamɨn ikiavkɨnigh izɨ nan ganan markɨ. Me kamaghɨn damigh, men avɨriba arɨghiregham. 22 Nan boroghɨn izir ofa gamir gumaziba, me uaghan uari na danɨngɨsɨ, uari akɨrigh nan damazimɨn zuegham. Puvatɨghtɨ, kɨ ivezir kuram me danɨngam.”

23 Egha Moses Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ akar gavgavim e ganɨngi, kamaghɨn gumazamiziba mɨghsɨamɨn mangan kogham. E mɨtaghniam arɨgha mɨghsɨamɨn apɨnim ighuigha, e kamaghɨn fo, mɨghsɨar kam, a nɨn mɨghsɨamra, egha ana anogoroke.”

24 Ezɨ Ikiavɨra Itir God a ikaragha ghaze, “Nɨ magɨrɨ, Aron inightɨ a nɨ ko uamategh anang. Eghtɨ ofa gamir gumaziba ko, gumazamiziba bar mɨtaghniar kamɨn ikiavkɨnigh na bagh mɨghsɨamɨn anangan markɨ. Me kamaghɨn damightɨ, kɨ ivezir kuram me danɨngam.” 25 Ezɨ Moses akar kam baregha gumazamizibar bighan iraghugha, Ikiavɨra Itir God mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba bar me mɨgei.

20

Godɨn 10plan Akar Gavgaviba

(Godɨn Araziba 5:1-21)

1 Ezɨ God kamaghɨn mɨgei:

2 Kɨ uabɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Kɨrara Isipɨn kantrin ia inigha ian akua azenan ize. Kar danganir ia ingangarir gumazamizir kɨnibar ikezim.

3 Ia bar narara gɨn mangɨ nan ziamra fam. Egh ia asetamɨn gɨn mangan bar markɨ.

4  *Ia uari bagh marvir guatam an ingaran markɨ. Ia overiamɨn itir bizitam, ko nguazimɨn itir bizitam ko dɨpamɨn aven itir biziba, ia bizir kabar gan, dar mɨn marvir guatamɨn ingaran markɨ. 5  *Ia asetam ko marvir guatamɨn itevibar pɨrɨva an ziam fan markɨ. Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God. Egh godɨn ifavaritamɨn amamangatɨghtɨ, a nan danganim inian kogham. Bar puvatɨ. Gumazamizir nan aghuaziba, me osɨmtɨzim iti, ezɨ kɨ ivezir kuram me ko men ikɨzim danɨng mangɨvɨra ikɨtɨ, men ikɨzimɨn igiar boriba ko azɨziba otogham. 6 Ezɨ gumazamizir bar na gifongeziba, me nan Akar Gavgavibar gɨn zui. Kɨ bar ian ovavir boriba men apangkuvigh kamaghɨra ikɨ mangɨ, men 1,000ɨn ovavir borir gɨn izamibar otogham.

7  *Nan ziam, Ikiavɨra Itir God, ian God, ia puram a dɨponan markɨ. Guizbangɨra, gumazamizir pura nan ziam dɨboriba, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me mɨkɨman kogham, pura bizim, me osɨmtɨziba pu. Bar puvatɨ, a ivezir kuram me danɨngam.

8  *Ia Sabatɨn dughiam deragh a gɨnɨghnɨgh mɨkɨm suam, a dughiar kɨ ua bagha inabazimra ikiam. 9  *Ia wighɨn vamɨra, 6plan aruebar aven ingangariba bar dar amuam. 10 Ezɨ namba 7ɨn dughiam, kar Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn dughiamra. Kar dughiar ia avughsamim. Egh Sabatɨn dughiam, ia bar ingangaribar amuan markɨ. Ia uan otariba, guiviba, ingangarir gumaziba, ingangarir amiziba, asɨziba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir iza ian nguibamɨn itiba, ia bar ingangaribar amuan kogham. 11  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God 6plan aruebar nguazim ko overiam, ongarimɨn ko dar itir biziba bar adar ingari. Egha namba 7ɨn aruem an avughse. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, Sabatɨn dughiam deraghavɨra a gɨnɨghnɨgha an anogorogha a gamizɨma, an a baghvɨra ikiamin dughiamɨn oto. Kar Godɨn dughiamra.

12  *Egh ia vaghvagh uan afeziam ko amebamɨn apengan ikɨ, men akabar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damighɨva, ia dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam, kar nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God a isa ia ganɨdim.

13  *Egh ia gumazamizir igharazibav soghtɨ me arɨmɨghiran markɨ.

14  *Egh ia poroghamiba uari bakɨa uari ko akuir arazim damuan markɨ.

15  *Egh ia biziba okɨman markɨ.

16  *Egh ia ifavarir akabav kɨmɨva gumazamizir igharazitamɨn ziam gasɨghasɨghan markɨ.

17  *Egh ia gumazir igharazitamɨn dɨpenim bagh navim dɨkavan markɨ. Egh an amuim bagh navim dɨkavan markɨ. Egh an ingangarir gumazim, ingangarir amizim, bulmakau, donki, ko an bizir igharaziba bar, da bagh navim dɨkavan markɨ.

Gumazamiziba Godɨn atiatingi

(Godɨn Araziba 5:22-23)

18  *Ezɨ gumazamiziba gara orazima, ararim pamtem dagarvazima, sɨgham araima, onɨmarim taghtazima, mɨgharir ekiam mɨghsɨam avara. Ezɨ me bar atiatigha puvɨra nɨsi. Kamaghɨn amizɨ, me sɨvagha ghua mɨghsɨamɨn saghon tuifi. 19 Egha me kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ uabɨ e mɨkɨmtɨ e nɨ baragham. God e mɨkɨmtɨ, e arɨmɨghiregham.”

20 Ezɨ Moses me mɨgei, “Ia atiatingan markɨ. God kamaghsua ifonge, ia bar an atiatigh an apengan ikɨ, egh arazir kurabar amuan kogham. Kamaghɨn a iza ian navir averiabagh foghasa, da guizbangɨra a baghavɨra iti, o puvatɨ.” 21 Egha gumazamiziba saghon tuivighavɨra itima, Moses uabɨra ghua God aven itir ghuariar pɨzimɨn boroghɨn zui.

Ofa gamir dakozimɨn araziba

22 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ kamaghɨn Israelia akar kabar me mɨkɨm suam, ‘Ia uari ganigha kamaghɨn fo, kɨ Uan Nguibamɨn ikia, ia ko mɨkeme. 23 Ia orakigh. Ia gol ko silvan asebar marvir guabar ingar, dar ziaba fan markɨ. Kɨ uabɨra, ia bar nan ziamra fam. 24 Ia nguazitaba inigh na bagh ofa gamir dakozimɨn ingar. Egh ofa gamir dakozir kamnang gisɨn, ia sipsipba ko bulmakauba ofan mɨn da isɨ na danɨngigh, ofan taba, kar ia da tueghtɨ da bar isi mɨghɨrighamin ofaba. Eghtɨ taba, kar ia gumazamiziba na ko navir vamɨran ikiasava amir ofaba. Egh ia danganir kɨ inabazibar kamaghɨn nan ziam fɨtɨ, kɨ izɨ deragh ia damuam. 25  *Ia ofa gamir dagɨar dakozimɨn ingar, egh dagɨar gumaziba dɨghoreziba inian markɨ. Guizbangɨra, ia ofa gamir dakozimɨn ingarsɨ, dagɨar tuizimɨn dagɨar ekiatam amɨneghtɨ, arazir kamɨn dagɨar kam nan damazimɨn zueghan koghtɨ, nan ingangarim bar deraghan kogham. 26 Ia ofa gamir dakozimɨn ingarightɨ a pɨn ikɨtɨ, ia adɨrɨziamɨn ingarigh mavanang, egh arazir kamɨn ofa damuan markɨ. Bar markɨ. Ia kamaghɨn damigh, adɨrɨziamɨn mavanangtɨ, me ti ian mɨkarzir mogomebar ganigham. Arazir kam derazir puvatɨ.’ ”

21

Hibrun ingangarir gumazir kɨnibar garir araziba

(Godɨn Araziba 15:12-18)

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Israelia damuamin arazibar gun me mɨkɨm: 2  *Ia Hibruian gumazitam ingangarir gumazir kɨnitamɨn mɨn a givezeghtɨ, a ian ingangaribar amu mangɨ, 6plan azenibar tugh. Egh namba 7ɨn azenimɨn ia aneteghtɨ a mangɨ. Egh a dagɨar taba ia danɨngan markɨ. Bar markɨ. 3 A faragha odiarimɨn ikia nɨn ingangarir gumazimɨn oto, egh a gɨn mangɨsɨ, a uabɨra mangɨ. A faraghavɨra amuimɨn ikia nɨn ingangarir gumazimɨn oto, egh dughiar a nɨ ateghamim, a uan amuim inigh a sara mangam. 4 Egh an gumazir dapanim amizim a danightɨ, a boriba bateghtɨ, amizir kam uan boriba ko, me uan gumazir dapanim ko ikiam. Eghtɨ gumazimra fɨrighɨrɨgh mangam.

5 “Egh ingangarir gumazim suam, ‘Kɨ uan gumazir dapanim gifongegha, uan amuim ko boribagh ifongegha, me ataghɨraghan aghua,’ 6 eghtɨ an gumazir dapanim a inigh Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ. Egh ingangarir gumazim tiar akam o temer tiar akamɨn mɨriamɨn asaraghav itimɨn boroghɨn tughɨv ikɨ. Eghtɨ an gumazir dapanim dɨkonir tam inigh, egh an kuarim okoregham. Arazir kamɨn a gumazir dapanir kamɨn ingangarir gumazir kɨnimra ikɨ mangɨtɨ, an ovevemɨn dughiam otogham.

7 “Egh gumazitam uan guivim ingangarir amizir kɨnimɨn mɨn anemadaghtɨ, gumazir dapanim a givezeghtɨ, gɨn namba 6ɨn azenim gɨvaghtɨ, an aneteghtɨ a ingangarim ateghan kogham. Ia ingangarir gumazibagh ami moghɨn, ingangarir amizibar amuan kogham. 8 Gumazim ingangarir amizitam givezegh, uan amuir dozimɨn mɨn an ikɨsɨ, ua gɨn uan amuir dozir kamɨn aghuaghɨva, uam an afeziamɨn teghtɨ a uam a givezegham. Gumazir kam arazir aghuimɨn amizir kam gamizir puvatɨ. Kamaghɨn a kantrin igharazitamɨn gumaziba bagh anemangɨtɨ me a givezan markɨ. 9 Egh gumazir kam uan otarim gɨnɨghnɨgh ingangarir amizir kɨnir kam a danɨngɨsɨ, a deraghvɨra uan guivimɨn mɨn a damu. 10 Egh gumazir dapanim amizir igharazimɨn ikɨsɨ, a ingangarir amizir a faragha ikezir kam, deragh a damu. A faraghavɨra a gami moghɨn, dagheba ko korotiaba a danɨng, egh a ko dakuvɨra ikɨ. 11 An arazir 3plan kabar amuan kogh, egh pura amizir kam ateghtɨ a mangɨ. Gumazim uabɨ givesɨ a mɨkɨman markɨ.”

Mɨdoroziba akɨramin araziba

12  *Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam pamten gumazitam mɨsueghtɨ, an aremeghtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh. 13  *Eghtɨ a gumazir kam mɨsueghtɨ an aremeghan nɨghnɨzim ikian koghtɨ, Godra gumazir kam ateghtɨ an an agharimɨn pazɨ a damutɨma an aremegham, eghtɨ gumazir a mɨsoghezim an arɨ mangɨ nguibar kɨ ia bagha mɨsevezimɨn mangɨgh, egh a deraghvɨra ikiam. 14 Eghtɨ gumazitam gumazir igharazim bagh navim ikuvigh, a mɨsueghtɨ ana aremeghsɨ nɨghnɨgham, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. An arɨ mangɨ nan ofa gamir dakozimɨn ikɨtɨ, ia a inigh danganir igharazitamɨn mangɨgh, a mɨsueghtɨ an aremegh.

15 “Egh gumazitam uan afeziam ko amebam mɨsuegham, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. 16  *Eghtɨ tav gumazitam okemegh, a damightɨ an an ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ikiam, o gumazir igharazim ateghtɨ an a givezegham, ia gumazir arazir kam gamizim mɨsueghtɨ an aremegh. 17  *Eghtɨ gumazitam uan afeziam ko amebam pazɨva aningɨn atarɨva aningɨn ziamning gasɨghasightɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh. 18-19 Ezɨ gumazitamning uaningɨn atarɨva, egh tav dafarim medagh, tav mɨsuegham, o dagɨatamɨn tav bɨragh, a mɨsueghtɨ an aremeghan koghtɨ, ia gumazir kamɨn arazir kuram ikarvaghan markɨ. Eghtɨ gumazir osɨmtɨzir ekiam inizir kam, a dakozimɨn ikɨ, egh gɨn a dɨkavigh asadivir aghorimɨn suiragh daruam. Eghtɨ gumazir a mɨsoghezir kam dagɨar taba a givezam. Eghtɨ dagɨar kaba gumazir kamɨn ingangarim ataghizir dughiabagh ivezam. Gumazir a mɨsoghezir kam a geghuv mangɨ dughiar a ua deraghamim otogham. 20 Ezɨ gumazitam aghorim inigh uan ingangarir gumazim o ingangarir amizir kɨnim mɨsueghtɨ, ingangarir gumazim o amizim dughiar kamra bizir kam bagh aremeghtɨ, ia ivezir kuram gumazir dapanir kam a danɨngam. 21 Eghtɨ gumazim o amizir kam dughiar vamɨra o pumuningɨn ikegh gɨn aremeghtɨ, ia an gumazir dapanim ivezir kuram a danɨngan markɨ. Guizbangɨra, ingangarir gumazim, kar an gumazir dapanimɨn bizimra, eghtɨ ovengezir gumazim datɨrɨghɨn an ingangarim damuan kogham. 22 Eghtɨ gumazitaba uariv soghɨva amizir navim asangizim mɨsueghtɨ, a borir kuam bateghtɨ, amebam deraghtɨ, gumazir amizim mɨsoghezir kam, an pam ifongezɨ moghɨn gumazir kam dagɨabar uan osɨmtɨzim akɨram. Eghtɨ araziba tuisɨzir gumazim dagɨar kabar amamangatɨghtɨ, gɨn amizir kamɨn pam da iniam. 23 Eghtɨ amizim osɨmtɨzim inightɨ, ia bizir kam ikaragh osɨmtɨzim gumazir a mɨsoghezim datɨgh. Amizim aremeghtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh. 24  *Egh an damazim, atarim, agharim, o suem ikuvightɨ, ia kamaghɨra da ikarvagh. 25 Eghtɨ gumazim amizir kam avimɨn an mɨkarzim daboroghtɨ, ia an mɨkarzim daborogh. Eghtɨ an an mɨkarzim gasɨghasɨghtɨ duam otoghtɨ, ia kamaghɨra a ikaragh. Egh a benimɨn a mɨsueghtɨ, kamaghɨra ia benimɨn a ikaragh. 26 Egh gumazitam uan ingangarir gumazim o ingangarir amizim damazim mɨsueghtɨ a ikuvightɨ, a ua an ingangarir gumazim o amizimɨn mɨn ikian kogham. Gumazir kam aneteghtɨ a mangɨ. Kar damazir asɨghasɨzir ivezim. 27 Egh a ingangarir gumazim o amizim mɨsoghɨva an atarim asigh, egh aneteghtɨ a mangɨ. Kar atarimɨn ivezim.”

Bulmakaun arazir kuram, akɨramin araziba

28 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Bulmakaun tam uan komɨn gumazitam o amizitam bɨraghtɨ an aremeghtɨ, ia bulmakaun kam mɨsueghtɨ an aremegh. Eghtɨ ia an tuzim aman markɨ. Eghtɨ bulmakaun ghuavim, an osɨmtɨzim inian kogham. 29 Bulmakaun kam gumazamizibagh inivɨra ikɨtɨ, gumazamiziba pamtemɨn an ghuavim mɨkɨmtɨ, an ghuavim a isɨva dɨvazimɨn anetɨghan koghtɨ, bulmakau tav mɨsueghtɨ an aremegham, eghtɨ ia kamaghɨn damu. Ia bulmakaun kam ko an ghuavim, aning mɨsueghtɨ, aning aremegh. 30 Eghtɨ gumazir araziba tuisɨzim amamangatɨgh dagɨabar ivezir dɨbobonim dɨboroghtɨ, gumazir kam gumazir aremezim bagh an adarazi me givezam. Arazir kamɨn bulmakaun kam arazir kuram givezegh, uaghan a uabɨ angamɨra ikɨsɨ a uabɨ givezam. A kamaghɨn damigh an ovengeghan kogham. 31 Bulmakaun tam, otaritam o guivitam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, ia arazir kamra gɨn mangɨ. 32 Egh bulmakaun tam ingangarir gumazim o ingangarir amizir kɨnitam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, bulmakaun kamɨn ghuavim, 30plan silvan dagɨaba isɨ ingangarir gumazimɨn gumazir dapanim danɨngam. Egh ia dagɨabar bulmakaun kam ginivightɨ, an aremegh.

33 “Egh gumazitam nguazimɨn itir mozim avarazir biziba angarigh, o mozim gɨkuigh, egh anevaraghan koghtɨ, bulmakaun tam o donkin tam izɨ mozir kamɨn magɨrɨgh aremegham, 34 eghtɨ gumazir mozim gukuizim asɨzimɨn ghuavim givezam. Egh a uabɨ asɨzir kamɨn kuam iniam. 35 Eghtɨ gumazitamɨn bulmakau gumazir igharazimɨn bulmakau mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, aning gumazir igharazitamɨn amamangatɨghtɨ, a bulmakaun angamɨra itir kam givesegh. Egh aning dagɨar kaba ko bulmakaun aremezimɨn asɨziba uaning tuiragh, uaning danɨngam. 36 Eghtɨ gumazamiziba fogh suam, bulmakaun kam an asɨzibav sozir bulmakau. An ghuavim deragh dɨvazimɨn aven a geghuvan koghɨva, a bulmakaun angamɨra itim isɨ gumazir igharazim danɨngam. Egh a uabɨ bulmakaun aremezimɨn asɨzim iniam.”

22

Arazir kuraba akɨramin araziba

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam bulmakaun tam o sipsip tam okemegh a mɨsueghtɨ an aremegham, o anemadaghtɨ me a givezegham, eghtɨ ia a damightɨ, a 5plan bulmakaubar bulmakaun kam ikaragham, o a 4plan sipsipbar sipsipɨn kam ikaragham. 2-4 Kamaghɨn a deraghvɨra da ikarvagham. A ikarvaghamin bulmakauba o sipsipba puvatɨghtɨ, ia aneteghtɨ, gumazir igharazitam ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn a givezeghtɨ, ia dagɨar kaba inigh asɨzir an okemezir kam ikarvagham. Egh an okemezir bulmakau o donki o sipsip an dafarimɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, a pumuningɨn ivezim uam a gisɨn aning inigh uan okɨmakɨam ikarvagham.

“Okɨmakɨar gumazim dɨmagarimɨn dɨpenimɨn tiar akamɨn aven mangɨsɨ damutɨ, dɨpenimɨn ghuavim an suiragh, a mɨsueghtɨ an aremegham, eghtɨ gumazir kam osɨmtɨziba puvatɨgham. An aruemɨn a mɨsueghɨva egh osɨmtɨzim ikiam.

5 “Gumazitam uan bulmakauba ateghtɨ da mangɨ an nguazim ko an wainɨn azenimɨn tintinibar daru damɨva, mɨtaghniamɨn ikiavkɨnigh gumazir igharazimɨn azenimɨn daghebar ameghtɨ, bulmakaubar ghuavim uan azenimɨn dagher aghuariba da ikarvagham. Egh uaghan wainɨn ovɨziba gumazir kam ikarvagh a danɨngam.*

6 “Gumazitam uan dadam daboroghtɨ avim isi bar ekevegh mangɨ, mɨtaghniamɨn ikiavkɨnigh gumazir igharazimɨn witɨn azenim, o witɨn me dɨghora pozim mɨkɨnizibar isightɨ, gumazir avim atɨzir kam, bizir isizir kaba bar da ikarvagham. 7 Gumazitam dagɨataba o bizir igharazitaba isɨ uan namakam danightɨ a dar gan ikɨtɨ, okɨmakɨar gumazitam bizir kaba okemegham, gɨn me okɨmakɨar gumazimɨn suiraghtɨ, okɨmakɨar gumazir kam bizir pumuning pumuningɨn dagɨaba ko bizir an okemeziba ikarvagham.

8 “Egh me okɨmakɨar gumazim inighan koghtɨ, ia gumazir bizibar garim inigh na bagh izɨ anetɨghtɨ, a nan damazimɨn mɨtɨgh. Egh a kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Kɨ guizbangɨra, bizir kaba okemezir puvatɨ.’

9 “Egh dughiaba zurara gumazitam uan namakam ko bizir kabagh nɨghnɨgh uaning adogham. Aning bulmakauba, donkiba, sipsipba, korotiaba o bizir igharazibagh nɨghnɨgh, uaning mɨkɨmɨva tav suam, ‘Kar nan bizimra,’ eghtɨ ia aning inigh izɨtɨ aning nan damazimɨn tughtɨ kɨ aning baragh suam, kav ifari. Eghtɨ gumazir ifarir kam bizir pumuning pumuning ikarvagh namakam danɨngam.

10 “Eghtɨ gumazitam donki, bulmakau, sipsip, ko asɨzir igharazitam, a isɨ uan namakatam danɨngightɨ ana bagh a damuam. Eghtɨ asɨzir kam osɨmtɨzitam a batogham, o an ovegham, o apaniba uariv sogh mɨdorozimɨn tongɨn asɨzir kam modogh a inigh mangɨghtɨ, gumazitam an ganighan kogham. 11 Egh aning na bagh izɨ nan damazimɨn mɨtɨgh, egh namakar asɨzimɨn garim Ikiavɨra Itir Godɨn ziam a dɨpon suam, ‘Bar guizbangɨra, kɨ nɨn asɨzitam gasɨghasɨghizir puvatɨgha, tam okemezir puvatɨ.’ Eghtɨ asɨzimɨn ghuavim an mɨgɨrɨgɨam baregh ifuegham. Eghtɨ an namakar kam asɨzir ovengezir kam ikarvaghan kogham. 12 Eghtɨ okɨmakɨar gumazitam asɨzir kam okemeghtɨ, namakar kam, an asɨzim ikarvagh ivezim asɨzir ghuavim danɨngam. 13 Asɨzir atiatam asɨzir kam mɨsueghtɨ, namakam asɨzir tuzir dughoraghirezir tam o agharir tam inigh namakamɨn akagham. Eghtɨ ana asɨzir kam ikarvaghsɨ dagɨatabar anɨngan kogham.

14 “Gumazitam uan bulmakau ateghtɨ an namakam ingangarim bagh a inightɨ, egh dughiar bulmakaun ghuavim itir puvatɨzimɨn, bulmakaun kam osɨmtɨzim batogham o ana aremeghtɨ, gumazir kam asɨzimɨn ghuavim givezam. 15 Eghtɨ bulmakaun ghuavim uan namakam ko ikɨtɨ, bulmakau osɨmtɨzim batoghtɨ namakam a givezan kogham. Egh namakam faragh dagɨar akuatam ingangarim bagh bulmakau inightɨ, bulmakau osɨmtɨzim batoghtɨ an a givezan kogham. Guizbangɨra, dagɨar a faragha anɨngizim ana givezegha gɨfa.”

God me mɨgeir arazir maba

16  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam guivir igiamɨn garima, a gumaziba ko akuizir puvatɨzɨ, me gumazitam bagha a ginabazir puvatɨ, gumazir kam a inigh a gakaghonegh a ko dakuighɨva, gumazir kam an ikɨsɨ ivezim isɨ guivimɨn afeziam givezeghɨva, amizir kamɨn ikiam. 17 Eghtɨ guivir kamɨn afeziam gumazir kamɨn aghuaghtɨ, gumazir kam uabɨ dagɨaba isɨ amizimɨn afeziam givezam. Ivezir kamɨn dɨbobonim, a ivezir amizim gumazitam ko akuizir puvatɨzimɨn mɨn ikiam.

18  *“Ia imezibagh amir amizibav sueghtɨ me arɨmɨghiregh.

19  *“Gumazitam, amizim ko akuir arazim, asɨzir amebatam ko a damightɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. Amizitam, gumazim ko akuir arazim, asɨzir apurim ko a damightɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh.

20  *“Eghtɨ tav asem bagh ofa damigh egh an ziam feghtɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. Ia Ikiavɨra Itir God baghvɨra ofa damu, egh an ziamra fɨ.

21  *“Ia kantrin igharazimɨn gumazir ia ko ititam pazɨva a damuan markɨ, egh osɨmtɨzim a darɨghan kogham. Ia fo, ia faragha an mɨn kamaghɨra Isipɨn kantrin ike. 22 Ia pazɨva amizir pam aremezim damuan markɨ, egh uaghan borir afeziam aremezim pazɨva a damuan markɨ. 23 Ia pazɨ me damutɨ, me akurvazim bagh na bagh arangtɨ, kɨ men dɨmdiam baragham. 24 Egh kɨ navim ikuvigh, gumazir kurabar amightɨ, me izɨ ia mɨsoghtɨ, ia arɨmɨghiregham. Kamaghɨn, ia uaghan amuiba paba puvatɨgham, eghtɨ ian boriba afeziaba puvatɨgham.

25  *“Nan gumazamizir dagɨaba ko biziba bar puvatɨziba, men tav ia da dagɨataba inightɨ ia me danɨng nɨghnɨgh suam, a gɨn ua ia ikarvagham. Ia gumazir dagɨar ingangaribagh amibar mɨn, gumazir kaba da, dagɨar kaba ua da iniva, dagɨataba uam a gisɨn darɨghan markɨ, Bar markɨ. 26  *Gumazir tam ian dagɨaba inigh uan korotiar azenimɨn azuim isɨ ia danɨng mɨkɨm suam, korotiar kam kamaghɨn ian aka, a gɨn dagɨar kaba ua da ikaragham. Eghtɨ ia uam an korotiar azenan azuim, dughiar kamra aruem tɨghar magɨram, ia uam a danɨngigh. 27 Guizbangɨra, a bar korotiar azenimɨn azuir kamra iti. Egh dɨmagarimɨn a fefem a danɨngtɨ, an arugharughan kogham. Eghtɨ nɨ korotiar azenimɨn azuir ruarimɨn suiraghtɨ, a bizir tizimɨn uan mɨkarzim avaragh dakuam? Kɨ gumazamiziba bar men apangkufi. Kamaghɨn, gumazir kam uabɨn akurvaghsɨ na mɨkɨmtɨ, kɨ an mɨgɨrɨgɨam baragham.

28  *“Ia God, akar kuraba a mɨkɨman kogham. Egh ia akar kuratam uan gumazir dapanitam mɨkɨman kogh, an ziam gasɨghasɨghan kogham.

29 “Ia uan witɨn faragha zuiba, ko wainɨn dɨpar faragha zuiba, ko olivɨn borer faragha zuiba, ia nan anogoroghan markɨ. Egh ia da inigh ofan mɨn nan ziam fɨsɨ na danɨng. Egh ia uan otarir ivariaba na danɨng. 30 Ia uaghan uan bulmakaun faragha otiviziba ko sipsipɨn faragha otiviziba na bagh ofa damu. Bulmakaun nguzim ko sipsipɨn nguzim 7plan aruebar uan amebam ko ikeghtɨ, namba 8ɨn dughiam, ia a mɨsueghɨva na bagh ofa damuam. 31  *Guizbangɨra, ia nan gumazamizibara. Kamaghɨn amizɨ, asɨzir atiatam mɨsogha dughoraghsuezir asɨzim, ia an tuzitam aman markɨ. Ia an tuziba isɨ afiabar anɨng.”

23

Israelia arazir aghuaribara damu

1  *Moses Ikiavɨra Itir Godɨn akam kamaghɨn anekuri, “Nɨ bizir otozitam baraghizɨ, a guizɨn akam puvatɨ, nɨ bizir kam tintinibar a mɨkɨman markɨ. Gumazitam arazir kuratam damightɨ, osɨmtɨzim an ikɨtɨ, nɨ kotɨn aven akar ifavaribav kɨmɨva an akurvaghan markɨ. 2 Gumazir avɨriba arazir kurabar amutɨ, nɨ men arazibar gɨn mangan markɨ. Eghtɨ gumazir avɨriba kotiamɨn mangɨva, kotiam gifaramin mɨgɨrɨgɨabav kɨmtɨ, nɨ men arazir kabar gɨn mangan markɨ. 3  *Gumazitaba gumazir biziba puvatɨzim kotiam datɨghtɨ, a uabɨn akurvaghsɨ nɨ inightɨ, nɨ gumazir biziba puvatɨzimɨn akurvaghsɨ ifavarir mɨgɨrɨgɨabav kɨman markɨ.

4  *“Eghtɨ nɨn apanimɨn donki o bulmakau dɨvazim ategh pura darutɨ, nɨ an ganigh, uam a inigh gumazir kam bagh mangɨ. 5 Nɨ gumazir ian aghuazimɨn donkin gantɨ, a bizir osɨmtɨziba ater irɨghɨv ikɨtɨ, nɨ gumazir kamɨn akuragh uam an donki ghufegh. Nɨ aneteghtɨ a nguazimɨn irɨghɨv ikian markɨ. 6  *Gumazir biziba puvatɨzitam kotiamɨn mangɨtɨ, ia kotiamɨn aven a gifarɨva a dɨkabɨnan markɨ. 7 Nɨ mɨgɨrɨgɨar ifavaribar gumazim gasɨva a isɨ kotiam darɨghan markɨ. Egh gumazir aghuarim arazir kuratam damighan koghtɨ, ia isɨ kotiam datɨghɨva, nɨ puram a mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ. Guizbangɨra, gumazir arazir kurar kam gamim, an osɨmtɨzim ikɨvɨra ikɨtɨ kɨ a isɨ kotiam datɨghtɨ, an ovengam. 8 Gumazitam ia apezeper kotiam gifarɨsɨva dagɨaba ia danɨngtɨ, ia dagɨar kaba inian markɨ. Guizbangɨra, arazir kam gumazir dapanibar damaziba apɨrizɨ me deravɨra nɨghnɨzir puvatɨ. Egha arazir kam uaghan gumazir aghuarir osɨmtɨziba puvatɨzibar kotiam gasɨghasɨsi. 9  *Kantrin igharazibar gumazamizir ia ko itiba ia pazɨ me damuan markɨ. Guizbangɨra, ia uari faragha uan kantri ategha Isipɨn kantrin ikegha, Kantrin Igharazibar Gumazamizibar navir averiabagh fogha gɨfa.”

Namba 7ɨn azenim ko Sabatɨn dughiamɨn araziba

10  *Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir Godɨn akam isa Israelia mɨgei, “Ia azenibar dagheba oparɨva, dagheba iniamin dughiamɨn da asi pozibav kɨn, mangɨ 6plan azenibar otifigh. 11 Eghtɨ namba 7ɨn azenimɨn ia nguazim ateghtɨ an avughsɨ pura ikɨ. Egh ia an otivir dagheba inian markɨ. Nɨ uaghan arazir kamra wainɨn azenim ko olivɨn azenim damu. Eghtɨ biziba puvatɨzir gumazamizibara, azenir kabar dagheba iniam. Egh gumazir biziba puvatɨziba, me dagher naba ateghtɨma, asɨzir atiaba dagher kabar amɨ da gɨvagham.

12  *“Eghtɨ wikba bar nɨ 6plan dughiabar uan ingangaribar amu, egh namba 7ɨn dughiam nɨ ingaran markɨ. Nɨ avughsɨ. Eghtɨ arazir kamɨn nɨn donki, bulmakau, ko ingangarir gumazir an amebam nɨn dɨpenimɨn a batezim, ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir nɨ ko itiba, me bar avughsɨ, egh deraghvɨra ua gavgavir igiam iniam.

13 “Nɨ deraghvɨra oreghɨva nan akar kɨ nɨ ganɨngizibar gɨn mangɨ. Egh ia asebar ziaba dɨponan markɨ. Egh me ko mɨkɨman markɨ. Bar markɨ.”

Isar ekiar 3pla

(Ua Me Ini 34:18-26; Godɨn Araziba 16:1-17)

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia azeniba vaghvagh dar dughiar 3plan na bagh isam damu nan ziam fam. 15  *Kɨ Akar Gavgavimɨn ia mɨkemezɨ moghɨn, ia Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam a damuva, uari akuvagh nan ziam fɨ. Egh dughiar kɨ Abipɨn iakɨnimɨn inabazimɨn, ia 7plan dughiabar, yis puvatɨzir bretra amɨ. Ia fo, iakɨnir kamra ia Isipɨn kantri ataki. Egh ia na bagh izɨsɨ dafarir kɨnibar izan markɨ. Ia izɨ nan ziam fɨsɨ, na bagh ofan taba inigh izɨ.

16  *“Egh uaghan ia Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn ia na bagh isam damu. Dughiar ia witɨn faragha aniba iniamim, isar ekiar kam otogham.

“Egh ia Averpenibar Ikɨ Dagher Abuananaba Asiamin Dughiam, ia na bagh isam damu. Ia iakɨnir iter ovɨziba anir dughiamɨn, ia dagher abuananaba asigh dar pozibav kɨnigh, egh isar kam damu. 17 Egh azeniba vaghvagh, dughiar 3plan kaba, ian gumazamiziba bar izɨ, egh ia nan ziam fɨsɨ, nan damazimɨn otogh, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ian Ekiam. 18 Egh ia asɨzim isɨ na bagh ofa damuva, egh an ghuzim isɨ na danɨngɨsɨ, ia Bret Yis itim sara ofa damuan markɨ. Ia asɨzir ofa damuamimɨn oviba bar da tuegh. Egh ia oviba ateghtɨ da ikɨ mangɨ amɨmzaraghan otivan markɨ.

19  *“Ia dagher faragha asiba, dar dagher bar aghuibara, ia da inigh nan Dɨpenimɨn mangɨ ofan mɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, da na danɨng.

“Egh ia memen nguzitam isɨ mɨnem darugh, an amebamɨn oter eborim sara anevighan markɨ.”

God akar dɨkɨrɨzir maba Israelia ganɨdi

20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia oragh. Kɨ enselɨn mam amadaghtɨ a tuavimɨn ia ko mangɨ ia geghuv, ian aku mangɨ kantrin kɨ ia bagha dɨkɨrɨzimɨn otogham. 21 Ia deragh an akam baragh, egh an gɨn mangɨ. Egh ia an akam batoghan kogham. Guizbangɨra, nan gavgavim a ko iti, eghtɨ a gumazamizir an akaba batozibar arazir kuraba gɨn amangan kogham. 22 Ia an akamɨn gɨn mangɨgh, egh bizir kɨ mɨkemezibar amightɨ, kɨ ian apanibar apanimɨn mɨn otogh me mɨsogham. Eghtɨ gumazir ia adogha ia batoziba, kɨ me adogh me batuegham. 23 Eghtɨ nan ensel ian faragh mangɨva, ia inigh Amorian nguazimɨn aven mangɨ, egh Hitia, Peresia, Kenania, Hivia, ko Jebusia, men nguaziba bar dar aven mangam. Egh kɨ bar me kuavaremegham. 24 Ia teviba pɨrigh men asebar ziaba fan markɨ. Egh ia men asebar ziaba fer araziba inian kogham. Egh ia men asebar marvir guaba da kuntɨ da irɨtɨ, ia dagh asɨghasɨgh. Egh guarir akɨnir men ofa gamir dakozibar tuivav itiba, da a bɨghɨva da mɨsarɨrarɨkigh. 25 Egh ia nan ziamra fɨ, kɨrara Ikiavɨra Itir God, ian God. Ia kamaghɨn damutɨ, kɨ bar deraghvɨra ia damuva, dagheba ko dɨpaba ia danɨngɨva, ia dam arɨmariaba batuegham. 26 Egh kɨ amiziba ateghtɨ me deraghvɨra boriba batam. Egh kɨ amizir paba itibar, naviba apɨran kogham. Eghtɨ me bar boriba batam. Ia zuamɨra ovengan kogham. Puvatɨ. Kɨ ia ateghtɨ, ia dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam. 27 Egh kɨ ian faragh mangɨ, egh atiatir ekiam ian apanibar atɨgh, me damutɨ me akong tintinibar nɨghnɨgh onganigham. Eghtɨ kɨ me damightɨ me ian aregham. 28 Egh kɨ gumazibagh ivir apariba amadaghtɨ da ian faragh mangɨ Hivia, Kenania ko Hitia givi me batuegham. 29 Kɨ azenir vamɨran me batueghan kogham. Kɨ kamaghɨn damightɨ, nguazim pura ikɨtɨ asɨzir atiaba avɨrasemegh an ikɨ, ia gasɨghasɨgham. 30 Kɨ ian apaniba nɨmɨra nɨmɨra me batogh mangɨ, dughiar ia avɨrasemeghamim, ia nguazir kam bar a inigham. 31 Eghtɨ kɨ ian mɨtaghniaba arɨghtɨ ian nguazimɨn mɨtaghniam, Akaban Dɨpamɨn boroghɨn itir Ongarir Aghevimɨn ikegh mangɨ, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tugham. Egh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegh mangɨ, Yufretisɨn Fanemɨn tugham. Egh kɨ gavgavim ia danɨngtɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba, ia me gafiragham. Eghtɨ ia kantrin kamɨn aven mangɨ, me batueghtɨ me mangam. 32 Ia me ko akar dɨkɨrɨzir gavgavitam damuan markɨ, egh uaghan men aseba ko akar dɨkɨrɨzir gavgavitam damuan kogham. 33 Egh ia me ateghtɨ, me ian kantrin ikian markɨ. Puvatɨghtɨ me ia damightɨ ia arazir kuram na damigham. Egh ia men asebar ziaba feghtɨ, arazir kam azuazimɨn mɨn ia mɨsueghtɨ ia irɨ bar gevegham.”

24

Ikiavɨra Itir God,
Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim
Israelia ko a gami

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Kɨ kamaghsua, Nɨ, Aron, Nadap, Abihu, ko Israelian gumazir 70plan gumazir dapaniba, ia mɨghsɨamɨn anang na bagh izɨ. Egh ia tong saghon ikɨva, tevimning apɨrigh guam nguazimɨn anebɨragh nan ziam fɨ. 2 Eghtɨ Moses uabɨra, Ikiavɨra Itir God bagh izɨ. Gumazir dapanir igharaziba nan boroghɨn izan markɨ. Eghtɨ gumazamiziba Moses ko anangan kogham.”

3 Ezɨ Moses ghua Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨaba ko arazir e gɨn mangɨ damuamiba, bar gumazamizibav mɨkeme. Ezɨ me oregha bar kamaghɨn mɨgei, “Bizir Ikiavɨra Itir God damuasa e mɨkemeziba bar, e dar amuam.”

4 Egha Moses Ikiavɨra Itir Godɨn akaba akɨnafarir mamɨn bar a da osiri. Egha amɨmzaraghan a dɨkavigha ofa gamir dakozim mɨghsɨamɨn apɨnimɨn a gami. Egha ofa gamir dakozir kamɨn boroghɨn, a 12plan dagɨar ruariba ase, da Israelian 12plan anababar ababanim gami. 5 Egha a Israelian gumazir igiar maba amadazɨ, me ghua ofaba Ikiavɨra Itir God ganɨdi. Ezɨ ofan maba, da asɨzir me avimɨn tuazɨ bar isigha mɨghɨriziba, ezɨ maba da bulmakaun apurir igiaba, gumazamiziba God ko navir vamɨran ikiasava amir ofaba. 6 Ezɨ me a gamigha gɨvazɨma, Moses bulmakaubar ghuziba inigha, ghuziba tuiragha maba isa itarir ekiabagh arɨsi. Egha ghuzir nar ikiavɨra itiba an ada isa ofa gamir dakozimɨn da kavamadi. 7 Egha an akɨnafarir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim aven itim, inigha gumazamiziba bagha a dɨbori. Ezɨ me a baregha, me bar kamaghɨn mɨgei, “Bizir Ikiavɨra Itir God e mɨkemeziba, e bar dar amuam.”

8  *Egha Moses ghuzim inigha, gumazamizibagh isɨn a kavamadi. Egha kamaghɨn me mɨgei, “Ghuzir kamra, Ikiavɨra Itir God, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, ia koma a gami, ezɨ ghuzir kam gavgavim a ganɨdi. Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, arazir God ia ganɨngiziba, a dagh isɨn tu.”

9 Egha gɨn Moses, Aron, Nadap, Abihu, ko Israelian gumazir dapanir 70pla, me mɨghsɨamɨn ghuavanadi. 10 Egha me Israelian Godɨn gari. Ezɨ an dagarimningɨn apengan bluplan bizir ekiam ikia dagɨar azuarimɨn mɨn gara, egha overiam taghtazi moghɨn angazangari. 11 Guizbangɨra, me Godɨn gari, ezɨ a me gasɨghasɨghizir puvatɨ. Ezɨ dughiar kam me danganir kamɨn ikia uari inigha apiagha dagheba ko dɨpaba api.

Moses Sainain Mɨghsɨamɨn ghuavanabo

12 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ na bagh mɨghsɨamɨn anangɨva, nan boroghɨn tugh. Kɨ Osirizir Arazir maba ko, Akar Gavgaviba isa dagɨar akuamningɨn da osiri. Kɨ kamaghsua, nɨ Osirizir Arazir kaba gumazamizibagh eghan men sure damu, kamaghɨn kɨ dagɨar akuar kamning nɨ danɨngam.”

13 Ezɨ Moses uan ingangarir gumazim Josua ko uaning akɨrigha, Moses Godɨn mɨghsɨamɨn ghuavanadi. 14 Moses faragha Israelian gumazir dapaniba kamaghɨn me mɨgei, “Ia kaghɨra dapiagh ikɨ, egh ga mɨzuam ikɨtɨ, ga uamategh izam. Aron ko Hur ia ko ikiam. Gumazitaba osɨmtɨziba gumazir igharazibar ikɨva, aning bagh mangɨtɨ, aning da akɨram.”

15 Ezɨ Moses mɨkemegha gɨvagha, Sainain Mɨghsɨamɨn ghuavanadi. Ezɨ ghuariar ekiam mɨghsɨam avara. 16-17 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarim mɨghsɨamɨn izaghiri. Ezɨ Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir kamɨn garima, men damazimɨn avir ekiam mɨghsɨam gisɨn isia iti. Ezɨ ghuariam 6plan dughiabar mɨghsɨam avara. Ezɨ namba 7ɨn dughiam, Ikiavɨra Itir God ghuariamɨn tongɨn ikia Mosesɨn dia. 18  *Ezɨ Moses ghuariamɨn aven ghugha, mɨghsɨamɨn bar pɨn ghuavanadi. Egha mɨghsɨamɨn ikia ghua 40plan dughiaba ko dɨmagaribar tu.

25

Gumazamiziba God bagh Purirpenimɨn ingarsɨ bizibar anɨngam

(Ua Me Ini 35:4-9)

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Israelia mɨkemeghtɨ, me biziba inigh ofan mɨn na danɨng. Gumazamizir uan biziba na danɨngasa naviba dɨkaviba, me da nɨ danɨng. 3 Eghtɨ nɨ bizir kaba me dama da inigh. Gol, silva, bras ko, 4 sipsipɨn arɨzibar ingarizir tretɨn bluplaba, pɨghagheviba, agheviba ko, inir ghurghurir aghuariba, ko inir me memen arɨzibar ingariziba ko, 5 sipsipɨn apurimɨn inir me penɨn aghevimɨn aghuiziba ko, ongarimɨn itir asɨzir ekiabar iniba ko, akasɨn temeba ko, 6 lambagh arɨgha dagh aboir olivɨn borem ko, pauran mughuriar aghuim zuir me olivɨn borem sara verezir God ua bagha inabazir bizibagh ingem, ko pauran mughuriar aghuim gamiba. 7 Egh dagɨar pɨzir aghuariba ko, dagɨar aghuir ivezim bar pɨn kozir igharaziba inigh, da ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar otevir azenan itimɨn kurkegh, egh an forivtarir inir an evarimɨn poroghav itim gituigh. 8 Egh nɨ gumazamizibav kemeghtɨ, me na bagh Purirpenitamɨn ingarightɨ, kɨ men tongɨn ikiam. 9 Egh ia Purirpenir kamɨn ingarightɨ, bizir an azenan itiba ko aven ikiamiba bar nedazir kɨ nɨ danɨngamimɨn mɨrara ganam.”

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ingaram

(Ua Me Ini 37:1-9)

10 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ gumazamizibav kemeghtɨ me akasɨn temer araribar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ingarightɨ, an ruarim 110 sentimitan tughtɨ, an arozim 66 sentimitan tughtɨ, an tuirivim 66 sentimitan tugh. 11 Eghtɨ ia golɨn aghuarim isɨ an averiam ko azenimɨn poghɨva a nokegh. Egh golɨn ruari tamɨn Boksiamɨn apɨnimɨn mɨriam bar an poghɨva a ikɨraruigh. 12 Egh ia Boksiam darugh anetersɨ gol ringɨn 4plan ingarigh, egh a tuivamin suer 4plan boroghɨn gol ringɨn 4pla arigh, egh 4plan suebagh ikegh. Egh pumuning isɨ Boksiamɨn vongɨn aning ikegh, pumuning vongɨn aning ikegh. 13 Egh ia Boksiam atersɨ akasɨn iter otevir pumuning inigh, egh deragh aning akɨrigh. Egh ia golrama aning poghɨva aning nokegh. 14 Egh ia Boksiam atersɨ iter otevir kamning isɨ, tam vongɨn an ringning darugh, egh tam vongɨn an ringning darugh. 15 Eghtɨ iter otevir kamning zurara ringbar ikɨ kamaghɨra ikɨ. Ia aning asian markɨ. 16 Eghtɨ kɨ gɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir dagɨar akuamning isɨ nɨ danightɨ nɨ aning isɨ Boksiamɨn aven aning atɨgh.

17  *“Egh ia Boksiamɨn asuam golɨn aghuarimɨn an ingarightɨ, an ruarim 110 sentimitan tughtɨ, an arozim 66 sentimitan tugh. Danganir kam, kar gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangamin danganim. 18 Egh ia golɨn taba inigh, haman dav suegh, egh enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimningɨn ingarigh. Eghtɨ enselning Boksiamɨn asuam gisɨn tughɨv ikɨ, tav vongɨn ikɨtɨ, tav vongɨn ikiam. 19 Eghtɨ tam Boksiamɨn asuamɨn agharir guvimɨn tughtɨ, tam agharir kɨriamɨn tugh. Ia golɨn tam inigh, egh enselɨn bar gavgavir kamningɨn nedazim ko Boksiamɨn asuam danganir kamran dar ingarigh. Eghtɨ da bizir vamɨran mɨn otogham. 20 Eghtɨ enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazim arazir kuraba gɨn amadir danganimɨn tughɨv ikiam, eghtɨ aningɨn guamning uaningɨn akuigh aviragh Boksiamɨn gan. Eghtɨ aningɨn avɨzimning kuighirɨgh ikɨ, Boksiamɨn asuam avaragham. 21 Eghtɨ kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir dagɨar akuar kamning nɨ danightɨ, nɨ aning isɨ Boksiamɨn aven aning atɨgh, egh Boksiamɨn asuam dukuagh. 22 Eghtɨ kɨ danganir arazir kuraba gɨn amadir kamɨn, enselɨn bar gavgavimningɨn nedazimningɨn tongɨn Boksiamɨn asuam gisɨn nɨ bativam. Egh kɨ uan Akar Gavgaviba nɨ danɨngam. Eghtɨ nɨ nan Akar Gavgaviba Israelia danɨngam.”

Me God danɨngamin bret arɨghamin dakozimɨn ingaram

(Ua Me Ini 37:10-16)

23 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Ia akasɨn tememɨn dakozir tamɨn ingarigh, eghtɨ an ruarim 88 sentimitan tughtɨ, an arozim 44 sentimitan tugh, eghtɨ an tuirivim 66 sentimitan tugh. 24-25 Egh ia dakozir kam golɨn aghuarimɨn an poghɨva a nokegh, egh golɨn ruaritamɨn an mɨriamɨn poghɨva bar a ikɨraruigh. Ia golɨn ruarir kam damightɨ a tong fɨgh anabogh, egh dakozimɨn apɨniba bar da inigh, eghtɨ an tuirivim 8 sentimitan tugh. Eghtɨ ia golɨn ruarir kamɨn, an mɨriamɨn golɨn igharazitamɨn an adiarim damigh golɨn ruarir kam bar an poghɨva a ikɨraruigh. 26-27 Egh ia gol ringɨn 4plan ingarigh dakozimɨn mɨkebabar suebar boroghɨn da ikegh. Eghtɨ 4plan gol ringɨn kaba dakozimɨn apɨnimɨn boroghɨra ikiam. Da akasɨn temer dakozim ateramningɨn suigham. 28 Egh ia akasɨn iter otevir pumuning isɨ dakozim atersɨ deragh aning akɨrigh, egh golrama aningɨn poghɨva aning nokegh. 29 Egh ia, ofa damuamin wain fusfughamin itarir ekiaba ko doziba, kapba, ko botolba, ia golɨn aghuimra bizir kabar ingarigh. 30  *Egh ia zurara bretɨn na danɨngamim, a isɨ dakozir kam datɨghtɨ, a nan damazimɨn ikɨvɨra ikiam.”

Me lamba afamin aghorimɨn ingaram

(Ua Me Ini 37:17-24)

31 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia golɨn aghuarim inigh lamɨn aghorimɨn ingarigh. Egh haman golɨn kam mɨsuegh egh lamɨn aghorim asamin mɨngarimɨn ingarigh, egh lambar agharibar ingarighɨva, dar afamin danganibar boroghɨn, akɨmarir tɨghar onamiba ko onezibar ingarigh. Egh biziba bar dar arightɨ da bizir vamɨran mɨn ikiam. 32 Eghtɨ lamba afamin aghorir kam 6plan aghariba ikɨ, eghtɨ 3pla vongɨn ikɨtɨ, 3pla vongɨn ikɨ. 33 Eghtɨ lamba afamin aghorir kam, 6plan aghariba vaghvagh akɨmarir 3pla ikɨ, eghtɨ da lamɨn kabar apengan ikiam. Eghtɨ lamɨn aghariba bar kamaghɨra ganam. Eghtɨ akɨmaribar ganganiba amonɨn tememɨn akɨmaribar mɨn ganam. 34 Eghtɨ lamɨn aghorim uabɨ kamaghɨn ganam, ia akɨmarir 4pla ingarightɨ da amonɨn tememɨn akɨmaribar mɨn, taba tɨghar onamibar mɨn gantɨ, taba onezibar mɨn gan. 35 Egh agharir pumuning uaningɨn akuizɨ naghɨn ia akɨmarir dafarir muziarir kabar ingarigh. Egh agharir igharaziba uaghan kamaghɨra dar amu. 36 Egh ia hama inigh golɨn aghuir kam mɨsuegh, egh bizir kabar amightɨ da bizir vamɨran mɨn ikiam. 37 Egh ia 7plan lambar ingarigh, da isɨ dar agharibar arɨkigh. Egh deravɨra da aseghtɨ, dar angazangarim siragh deragh nan Purirpenimɨn averiam gisiragh. 38 Egh golɨn aghuariba inigh, egh akamimɨn mɨn avimɨn suizir bizitabar ingarigh egh uaghan itaribar ingarigh. 39 Ia 35 kilogremɨn golɨn aghuariba inigh, egh lamba afamin aghorim ko, lamba ko, an ingangarir bizir kaba, bar dar ingarigh. 40  *Egh nɨ deraghvɨra dar ganigh, egh nedazir kɨ mɨghsɨar kamɨn nɨn akazimɨn gɨn mangɨva, ia bizir kabar ingarigh.”

26

Me Godɨn Purirpenimɨn ingaram

(Ua Me Ini 36:8-38)

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia na bagh Purirpenir tam 10plan inir ghurghurir aghuibar an ingarigh. Nir kaba ia tretɨn bluplaba ko, pɨghagheviba ko, agheviba inigh enselɨn bar gavgavibar nedaziba isamigh. 2 Egh 10plan inir kabar ingarightɨ dar oteviba bar voroghɨra mangɨ. Eghtɨ dar ruariba 12 mitan tughtɨ, dar aroziba 2 mitan tugh. 3 Egh da arueghsɨ, ia 5plan iniba dar akuigh ua da isamigh. Egh 5plan mabar akuigh ua kamaghɨra da isamigh. 4 Egh bluplan tretɨn rɨghizir kuzir taba, inimning uaningɨn sasuighsɨ aningɨn mɨriamningɨn da isamigh. 5 Egh 50plan tretɨn irɨghizir kuziba, inir faragha itimɨn mɨriam gituigh, egh 50plan tretɨn irɨghizir kuziba namba 2ɨn inim kamaghɨra da a gituightɨ, dar kuziba voroghɨra ikɨ. 6 Egh ia 50plan golɨn akezibar ingarightɨ, da inir ruarir kamningɨn kuziba isafuragh da ikeghtɨ, aning Purirpenir vamɨran otogham.

7 “Egh gɨn ia memen arɨzibar inir 11plan ingarightɨ, da Purirpenim avamin inir ekiar vamɨran otogh. 8 Eghtɨ inir kaba vaghvagh dar ruariba 13 mitan tughtɨ, dar aroziba 2 mitan tugh. Eghtɨ dar ababanim voroghɨra mangɨ. 9 Egh da arueghsɨ me 5plan iniba uari isafuragh da isamightɨ, da inir ekiar vamɨran otogham. Egh 6pla iniba isafuragh da isamightɨ da inir ekiar vamɨran otogham. Egh namba 2ɨn inir isamizir kam, an namba 6ɨn inir otevir kam an otevim remegh Purirpenimɨn tiam avaragh. 10 Egh 50plan tretɨn irɨghizir kuziba, inir faragha itimɨn mɨriam gituigh, egh 50pla tretɨn irɨghizir kuziba inir namba 2ɨn mɨriamɨn dagh ituigh. 11 Egh 50plan brasɨn akezibar ingarigh, egh akeziba isɨ tretɨn irɨghizir kuzir kabar aghuigh, egh inir kamning uaning isafuraghtɨ inir ekiar vamɨra ikiam. 12 Eghtɨ inir ruarir kamɨn 1 mitan pura itimɨn, ia Purirpenimɨn gɨrakɨrangɨn aneguraghtɨ a magɨrɨ nguazim girɨgh. 13 Eghtɨ inir Purirpenim avamim, an ruarim, aven itir inimɨn ruarim gafiragh 50 sentimita vong ko vongɨn ikiam. Eghtɨ inir nar pura ikiamim Purirpenir kam bar anevaragh magɨrɨ nguazim girɨgh.

14 “Egh ia Purirpenim avɨsɨ sipsipɨn apuribar inir me penɨn aghevimɨn aghuizimɨn inimɨn ingarigh. Egh a gisɨn darɨghsɨ ongarimɨn asɨzir ekiamɨn inim inimɨn ingarigh.

15 “Egh ia akasɨn temebar Purirpenimɨn bɨrir agharibar ingarigh. 16 Eghtɨ bɨrir agharibar ruarim 4 mitan tugh, eghtɨ iter otevir agharibagh iniva ghueziba, 66 sentimitan tugh. 17 Egh ia iter akɨnir pumuning mɨngarimning akɨrigh, egh silvan boksiamning gisɨn aning asaragh. Egh ia Purirpenimɨn bɨrir aghariba bar kamaghɨra dar ingarigh. 18 Egh ia sautɨn amadaghan Purirpenimɨn 20plan bɨrir agharibar ingarigh. 19 Egh ia silva inigh 40pla boksiar torir muziariba itibar ingarigh, egh bɨrir aghariba dagh asam. Eghtɨ boksiar pumuning bɨrir agharir vamɨran apebamɨn ikiam, egh bɨrir agharimɨn povim gavgavim a danɨngam. 20-21 Egh ia kamaghɨra uaghan notɨn amadaghan bɨrir agharibar ingarigh. Egh 20pla bɨrir agharibar ingarigh, egh bɨrir agharibar poviba gavgavim dar anɨngsɨ, ia 40plan silvan boksiabar ingarigh. Egh silvan boksiar pumuning gisɨn bɨrir aghariba vaghvagh da asɨ. 22 Egh 6plan bɨrir aghariba Purirpenimɨn gɨrakɨrangɨn aruem ghuaghiri naghɨn dar ingarigh, 23 egh bɨrir agharir pumuning Purirpenimɨn gɨrakɨrangɨn itir mɨkebamningɨn ingarigh. 24 Eghtɨ mɨkebamningɨn itir bɨrir agharimning vɨn uaningɨn akuigh mavanang bar pɨn otogh. Egh bɨrir agharir kamning uaning inigh ghuanang ringɨn vamɨran aven mangɨ voroghɨra ikɨ. Egh mɨkebar igharazim kamaghɨra a damu. 25 Eghtɨ gɨrakɨrangɨn 8plan bɨrir aghariba ikiam, eghtɨ 16plan silvan boksiaba da bɨrir agharibar povibar suigham, eghtɨ boksiar pumuning, bɨrir aghariba vaghvagh dar tuivam.

26 “Egh ia akasɨn temer ruariba inigh, egh dar ighuvir ruaribar ingarigh. Egh notɨn itir bɨrir aghariba bagh 5plan ighuvibar ingarigh. 27 Egh sautɨn itir bɨrir aghariba bagh 5plan ighuvibar ingarigh, egh aruem uaghiri naghɨn itir bɨrir aghariba bagh 5plan ighuvibar ingarigh. 28-29 Egh ia ringbar ingarigh vaghvagh bɨrir agharibar tongɨra dar arɨkigh, egh gɨn ighuvir ruarir kaba isɨ ringbar aghu mangɨ, Purirpenimɨn mɨkebar mamɨn ikegh mangɨ mamɨn tugh. Egh ia bɨrir aghariba ko ringba ko ighuvir ruariba, golra bar da nokegh. 30 Egh ia gɨn Purirpenir kam asaraghtɨ, a nedazir kɨ mɨghsɨamɨn nɨn akazimɨn mɨrara ganam.

31 “Egh ia inir aghuarir ekiatamɨn ingarigh, egh Purirpenimɨn aven aneguragh. Ia inir kam, tretɨn blupla ko, pɨghaghevim ko aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizimɨn a isamigh. Egh ia deraghvɨra enselɨn bar gavgavibar nedazibar arɨgh da isamigh. 32 Egh ia akasɨn temeba inigh, inir ekiar kam gusɨ 4plan dɨpenir akɨnibar ingarigh. Egh dɨpenir akɨnir kaba golɨn dar poghɨva da nokegh. Egh golɨn akeziba ingarigh nir kamɨn suighsɨ dɨpenir akɨnibar dar arɨkigh. Egh 4plan silvan boksiabar ingarigh, egh dɨpenir akɨnir kaba boksiabagh asegh. 33  *Egh inir kam inigh dɨpenir akɨnibar itir akezibar guightɨ, nir kam, a Purirpenim avarazir nir ekiar uaning sasuirazɨ naghɨn apengan ikɨ. Egh dagɨar akuar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itimningɨn Boksiam, inir kamɨn gɨrakɨrangɨn aven anetɨgh. Eghtɨ inir kam Purirpenimɨn aven, dɨvazimɨn mɨn Anogoroghezir Danganim ko, Bar Anogoroghezir Danganim abigh ikiam. 34 Egh golɨn asuam inigh mangɨ danganir Bar Anogoroghezir Danganimɨn Boksiam dukuagh. Eghtɨ Boksiamɨn asuar kam, kar arazir kuraba gɨn amangamin danganim. 35 Egh ia bretba arɨghamin dakozim isɨ notɨn amadaghan Purirpenimɨn aven inimɨn boroghɨn anetɨgh. Egh lamba afamin aghorim isɨ sautɨn amadaghan inimɨn boroghɨn anesaragh.

36 “Egh ia Purirpenimɨn tiar akamɨn gusɨ, inir ghurghurir aghuitamɨn ingarigh, tiar akamɨn a guraghtɨ a tiar akamɨn mɨn ikɨ. Ia tretɨn sipsipɨn arɨzibar ingarizir blupla ko, pɨghaghevim ko, aghevimɨn an kurkegh da isamigh. 37 Egh akasɨn temeba inigh tiar akam bagh 5plan dɨpenir akɨnibar ingarigh, egh golɨn dar poghɨva da nokegh. Egh 5plan brasɨn boksiar toriba itibar ingarigh egh dɨpenir akɨniba dagh asam. Egh inir kam agusɨ golɨn akeziba isɨ dɨpenir akɨnibagh ikegh, egh inir kam guragh.”

27

Me asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn ingaram

(Ua Me Ini 38:1-7)

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia akasɨn temeba inigh, egh asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn ingarigh. Eghtɨ an arozim ko an ruarimɨn ababanim, aning vɨrara 2 mita, 20 sentimitan tugh. Eghtɨ an tuirivimɨn ababanim 1 mita 30 sentimitan tugh. 2 Temer akasɨn ofa gamir dakozimɨn ingarizimra, ia bulmakaun kombar mɨn garir bizibar ingarightɨ, da ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar vaghvagh dar ikɨ, egh ofa gamir dakozim brasɨn an poghɨva a nokegh. 3 Ofan dakozimɨn ofan ingangarim damusɨ ia bizir kabar ingar, savolɨn muziariba, itarir ekiaba, pokba, ko avim ateramin itariba, ko averenim iniamin itaribar ingarigh. Bizir kaba bar ia brasɨn dar ingarigh. 4-5 Egh ia bras uaia inigh abizimɨn mɨn garir bizimɨn ingarigh. Egh ofa gamir dakozimɨn aven anetɨgh. Egh ia brasɨn ringɨn 4plan ingarigh. Egh da isɨ ofa gamir dakozimɨn abizimɨn mɨkebabar arɨkigh. Egh brasɨn ruaritam inigh ofa gamir dakozimɨn averiamɨn tongɨram anetɨgh a ikɨraruigh. Egh uaia brasɨn abizimɨn mɨriaba isɨ, brasɨn ruarir kamɨn apengan aneguragh. Eghtɨ abizimɨn mɨn ganamin bizir kam, ofa gamir dakozimɨn averiamɨn tongɨra daperagham. 6 Egh ia akasɨn iter otevir pumuning inigh, egh aning akɨrigh brasɨn aning poghɨva aning nokegh. 7 Egh ia ofa gamir dakozim atersɨ akasɨn temer kamning isɨ ringɨn an mɨriamningɨn itibar aghuigh. 8 Ia temer arariba inigh ofa gamir dakozim boksiamɨn mɨn an ingarigh, egh boksiamɨn dɨkɨnimɨn ingaran markɨ. Ia aneteghtɨ an dɨkɨnim pura torim ikɨ. Ia nedazir kɨ mɨghsɨamɨn nɨn akazimɨn mɨrarama an ingarigh.”

Me Godɨn Purirpenimɨn
dɨvazim avɨnam

(Ua Me Ini 38:9-20)

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia inir ghurghurir aghuimɨn ingarigh, Purirpenim avɨnsɨ dɨvazir azenan itimɨn ingarigh. Ia inir ruarir kam sautɨn amadaghan itir dɨvazim bagh an ingarightɨ, a 44 mitan tugh. 10 Egh ia inir kam gusɨ, 20plan dɨpenir akɨniba brasɨn dar ingarigh, egh dɨpenir akɨnir kaba isɨ 20plan brasɨn boksiabagh asegh. Egh inir kam guamin akeziba ko dɨvazimɨn agharir ighuviba silvan dar ingarigh. 11 Egh kamaghɨra notɨn amadaghan itir dɨvazimɨn ingarigh. 12 Egh dɨvazir aruem ghuaghiri naghɨn itim, ia inir ruarir tamɨn ingarightɨ, a 22 mitan tugh. Egh 10plan dɨpenir akɨniba ko, 10plan brasɨn boksiar dɨpenir akɨniba asamibar ingarigh. 13 Eghtɨ dɨvazir aruem anadi naghɨn itim, an ababanim 22 mitan tugh. Eghtɨ dɨvazir kam tiar akam an ikiam. 14-15 Tiar akamɨn mɨriamningɨn ia dɨpenir akɨniba asɨsɨ brasɨn boksiabar ingarigh. 3pla vongɨn ikɨtɨ 3pla vongɨn ikɨ. Brasɨn boksiabagh asɨsɨ, ia dɨpenir akɨnibar ingarigh. 3pla vongɨn da asegh, egh 3pla vongɨn da asegh. Egh tiar akamningɨn mɨriamningɨn gusɨ nir pumuningɨn ingarigh. Aningɨn arozimning vɨrara 6 mita 60 sentimitan tugh. 16 Egh dɨvazimɨn tiar akam bagh ia inir ghurghurir aghuaritam, tretɨn blupla ko, pɨghaghevim, ko aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingariziba isamɨva an kurkeghtɨ, a dɨvazimɨn tiar akam avam. Eghtɨ an arozim 9 mitan tugh. Egh ia 4plan dɨpenir akɨniba isɨ 4plan brasɨn boksiabagh asegh, egh inir kam isɨ dɨpenir akɨnir kabar da guigh. 17 Ingangarim kamaghɨn mangam: ia silvan agharir ighuvir kabar ingarigh, dɨvazir kamɨn dɨpenir akɨnibar pueghtɨ da bar uarir suikigh. Egh silvan akezibar ingarigh egh dɨpenir akɨnibar arightɨ da silvan agharir ighuvibar suigham. Egh bras inigh dɨpenir akɨniba asamin boksiabar ingarigh. 18 Eghtɨ dɨvazir kam, an ruarim 44 mitan tughtɨ an arozim 22 mitan tugh, eghtɨ an tuirivim 2 mita 20 sentimitan tugh. Ia inir ghurghurir aghuarir tam inigh dɨvazir kamɨn ingarigh. Egh ia bras taba inigh dɨvazimɨn dɨpenir akɨnibagh asamin boksiabar ingarigh. 19 Ia brasra inigh Purirpenimɨn ingangaribar amuamin bizibar ingarigh. Egh Purirpenim gavgavim a danɨngamin afughafughamiba ko an dɨvazim gavgavim a danɨngamin afughafughamiba, uaghan brasɨn dar ingarigh.”

Lamba deragh dar ganamin arazim

(Ofa Gami 24:1-4)

20 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Israelian gumazamizibav kemeghtɨ me olivɨn borer aghuariba inigh izɨtɨ, lamɨn kabagh isɨ ikɨ mamaghɨra ikiam. 21 Eghtɨ Aron uan otariba ko lamɨn kaba inigh, na bativamin Purirpenimɨn aven mangɨ. Egh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam modozir inimɨn azenan dar arɨkigh. Egh dughiabar zurara me borem lambar arɨgh, eghtɨ da danganir kɨ Ikiavɨra Itir God itimɨn, guaratɨzibar isi mangɨ mɨzarazibar otiv. Egh ia Israelia, uan borir gɨn otivamiba ko, arazir kɨ damuasa ia mɨkemezir kamɨn suiragh gavgavigh ikɨ mamaghɨra ikɨ.”

28

Me ofa gamir gumaziba
kurkamin adiaribar ingaram

(Ua Me Ini 39:1-7)

1 Egha Ikiavɨra Itir God mɨgɨavɨra ikia kamaghɨn mɨgei, “Moses nɨ uamategh mangɨgh egh dughiar kamɨn uan avebam Aron ko an otarir kaba, Nadap, Abihu, Eleasar, ko Itamar, men diaghtɨ me izɨ. Egh nɨ Israelian tongɨn me amɨsevegh me damightɨ me nan ofa gamir gumazibar mɨn ikɨ nan ingangaribar amu. 2 Egh Aron bagh, ofa gamir gumazimɨn korotiar aghuarimɨn ingarigh, egh an kurkeghtɨ, an ganganim igharagh otogh, egh Israelian damazimɨn ziar ekiam ikiam. 3 Kɨ kamaghɨn ifonge, Aron, nan ofa gamir gumazimɨn otogh, nan ingangarim damuam. Kamaghɨn, nɨ gumazir kɨ korotiaba ko bizir igharazibar ingaramin fofozim me ganɨngizibar diagh me mɨkemeghtɨ, me Aron darugh nan ofa damuamin korotiamɨn ingarigh. 4 Egh me mɨkemeghtɨ me forivtarir nir an evarimɨn poroghav itimɨn ingarigh, korotiar otevir azenan itimɨn ingarigh, korotiar ruarir azenan itimɨn ingarigh, korotiar ruarir aven itir me tretbar kurkezimɨn ingarigh, inir dapanir asuar ruarimɨn ingarigh, egh inir ruarir ivariamɨn ikezimɨn ingarigh. Me Aron uan otariba ko me bagh, ofa gamir gumazibar korotiar aghuariba isamigh, eghtɨ me ofa gamir gumazibar mɨn nan ingangarim damuam. 5 Egh ingangarir gumaziba tretɨn blupla, ko pɨghaghevim, ko tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizim, ko gol tret, ko inir ghurghurir aghuariba inigh korotiar kabar ingar. 6 Egh me korotiar otevir azenan itimɨn ingarsɨ, tretɨn blupla, pɨghaghevim ko, tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizim ko, gol tret ko inir ghurghurir aghuir kam kurkazir aghuibar a isamigh. 7 Egh inir sazir pumuning korotiamɨn suighsɨ a gisɨn aning isamightɨ, aning dɨpɨzimning gisɨn anang mangɨ akɨrimɨn inir otevir vongɨn itimɨn suiragh. 8 Egh me gol tret, ko tretɨn blupla, pɨghaghevim, tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzibar ingarizim ko inir ghurghurir aghuarim inigh, egh inir ivariam gikamim adiarir aghuariba a darɨgh an ingarigh. Egh inir ivariam gikamim isɨ korotiar otevir azenan itir kamɨn mɨriamɨn porogh a isamigh, eghtɨ bizir pumuning datɨrɨghɨn bizir vamɨran mɨn ikiam. 9 Egh dagɨar pɨzir aghuarir pumuning inigh, egh Jekopɨn otarir 12plan ziaba aningɨn dar ghorɨva da osirigh. 10 Ia kamaghɨn damu, otarir ivariamɨn ziam faragh anetɨgh mangɨ namba 12ɨn otarimɨn tugh. Egh 6plan ziaba isɨ dagɨar tam darɨgh, egh 6pla isɨ dagɨar igharazim datɨgh. 11 Nɨ ingangarir kam isɨ gumazir dagɨaba aghoramin fofozim itim danɨngigh, eghtɨ a Jekopɨn otaribar ziaba isɨ dagɨar kamningɨn dar ghoregh. Egh ia dagɨamningɨn suighsɨ golɨn kurkazir pumuningɨn ingarigh. 12 Egh dagɨar kamning isɨ korotiar otevir azenan itimɨn dɨpɨzimningɨn itir inir sazimning gisɨn aning isamigh, eghtɨ aning Israelɨn 12plan anababar ababanimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ Aron uan dɨpɨzimningɨn men ziaba atertɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God dar gan uan gumazamiziba zurara me gɨnɨghnɨghvɨra ikiam. 13-14 Ia dagɨamningɨn suighamin golɨn kurkazir kamningɨn ingarigh. Egh golɨn aghuarim inigh tretɨn mɨn ikarɨzibagh irighɨva, egh da isɨ da nuavigh golɨn benir pumuningɨn ingarigh. Egh benir kamning inigh dagɨamning suighamin golɨn kurkazir kamningɨn porogh.”

Ofa gamir gumazibar dapanimɨn evarimɨn poghsɨ forivtarir inimɨn ingarigh

(Ua Me Ini 29:8-21)

15 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia ofa gamir gumazibar dapanimɨn evarim gikɨsɨ forivtarir initamɨn ingarigh. Kar Godɨn ifongiam gɨfofoghamin bizim. Egh ia kamaghɨra korotiar otevir azenimɨn itimɨn ingarizimɨn mɨrara, gol tret, ko tretɨn blupla, pɨghaghevim, ko tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzibar ingarizim ko inir ghurghurir aghuarim inigh, egh forivtarir inir muziarir kam bar deragh an ingarigh, egh kamaghɨrama an kurkegh. 16 Ia forivtarir inir muziarir kamɨn ingarightɨ, an inimɨn ruarim 44 sentimitan tughtɨ an arozim 22 sentimitan tugh. Egh deraghvɨra tongɨra a remeghtɨ, a forivtarimɨn mɨn otoghtɨ, an otevibar ababaniba voroghɨra mangɨ. 17-21 Egh ia 12plan dagɨar ivezim bar pɨn koziba isɨ, dagɨar kaba bar da vaghvagh Jekopɨn otaribar ziaba osirigh, eghtɨ dagɨaba vaghvagh an anababar ababanimɨn mɨn ikiam. Ia golɨn taba inigh dagɨabar suizir golɨn kurkazibar ingarigh, egha dagɨaba vaghvagh da afegh egh forivtarir inimɨn azenan da ikegh. Egh ia dagɨar kaba isɨ, 4plan abiar ruaribar forivtarir inir kamɨn azenan da ikegh. Egh faragha itir abiamɨn dagɨar me kamaghɨn dɨboriba, rubi, topas, ko ganet, da ikegh. Egh abiar an gɨrara itimɨn dagɨar emeral, sapaia, ko daimon ikegh. Egh abiar mɨkezimɨn, dagɨar terkois, aget, ko ametisɨn dagɨaba ikegh. Egh namba 4ɨn abiamɨn, berilɨn dagɨam ko, dagɨar pɨzir aghuarim ko jaspan dagɨam ikegh.

22 “Egh ia golɨn aghuarim inigh egh tretɨn mɨn ikarɨzibagh irigh da nuavigh egh benir pumuningɨn ingarigh, eghtɨ aning forivtarir inir evarimɨn guraghav itimɨn suigham. 23-24 Egh gol ringɨn pumuningɨn ingarigh, egh aning isɨ evarimɨn ikiamin forivtarir inimɨn mɨkebar pɨn itimningɨn aning ikegh. Egh golɨn benimning isɨ, aningɨn otevimning, forivtarir inimɨn itir gol ringɨn kamning gikegh. 25 Ia golɨn benir otevir igharazimning isɨ, dɨpɨzimningɨn itir dagɨamningɨn suizir golɨn kurkazimning gikegh. Egh tuavir kamɨn forivtarir nir kam isɨ, korotiar otevir azenan itim gikegh. 26 Egh ia ua gol ringɨn pumuningɨn ingarigh, egh aning isɨ evarimɨn itir forivtarir inir otevimɨn mɨkebamningɨn vɨn aning ikegh. Ringɨn kamning datɨrɨghɨn korotiar otevir azenan itimɨn boroghɨn ikiam. 27 Egh ia gol ringɨn pumuning uam aningɨn ingarigh, egh aning isɨ korotiar otevir ivariamɨn amadaghan itimɨn, azenan aning porogh aning isamigh. Egh aning ikeghtɨ, aningɨn otevimning dɨpɨzimningɨn ikegha izighirɨ inir ruarir ivariam gikezimɨn tugh. Egh ivariam gikezir inir me deraghavɨra kurkezir kam an boroghɨn, gol ringning isamigh. 28 Egh benir sazir blupla inigh, evarimɨn ikiamin forivtarir inimɨn ringning isɨ, korotiar otevir azenan itimɨn ringning gikegh, eghtɨ evarimɨn itir forivtarir inim, korotiar otevir azenan itimɨn suiragh gavgavightɨ, evarimɨn ikiamin forivtarir inim ighuamangan kogham.

29 “Egh Aron Anogoroghezir Danganir kamɨn aven mangamin dughiar kamɨn, a forivtarir inir Israelian ovavibar ziaba aven itim inigh uan evarimɨn boroghɨn uan evarim gikegh. Kar Godɨn ifongiam gɨfoghamin bizim. Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn ganigh, egh kɨ uan gumazamiziba zurara me gɨnɨghnɨgham. 30  *Egh dagɨar Godɨn ifongiam gɨfofoghamin kamning isɨ, forivtarir inir an evarimɨn itim darugh, eghtɨ aning an evarim gisɨrara ikiam. Eghtɨ Aron Anogoroghezir Danganimɨn mangɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tuivsɨ, a dagɨar kamning inigh aning sara mangɨ. Egh Israelia Godɨn ifongiam gɨfoghsɨ, Aron dagɨar kamning uan forivtarir inim darugh, uan evarim gisɨrara aning ater Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tuivam.”

Me ofa gamir gumaziba bagh
korotiar igharazitabar ingaram

(Ua Me Ini 39:22-31)

31 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia korotiar ruarir azenan itimɨn ingarightɨ a korotiar otevir azenan itimɨn apengan ikiam. Ia inir bluplan kɨnir, me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizimɨn an ingarigh. 32 Egh ia korotiar kam torim a datɨgh, eghtɨ ofa gamir gumazim uan dapanim aghuam. Egh inir avɨzir muziarir tam isɨ torir kam mɨdorozir korotiam isamizɨ moghɨn a ighuigh a isamigh, eghtɨ an torimɨn apɨniba gavgavightɨ torim bigh ekevegh mangan kogham. 33-34 Egh ia tretɨn blupla ko pɨghaghevim ko tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn irɨghizim inigh, egh iter pomigranetɨn ovɨzibar mɨn bizitaba isamigh. Egh ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar ruarir azenan itimɨn vɨn bizir kaba isamigh egh golɨn ingarizir beloba vaghvagh pomigranetɨn ovɨzibar tizibar da isamightɨ, da ituighɨv ikiam. 35 Eghtɨ Aron korotiar kam arugh ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuam. Egh a, kɨ Ikiavɨra Itir God, nan damazimɨn boroghɨn Anogoroghezir Danganimɨn aven izegh egh uam azenan mangamin dughiam, gumazamiziba belobar ararem baragham. A kamaghɨn damighan kogh, egh aremegham.

36 “Egh ia golɨn akuar aghuaritam inigh, medelɨn tamɨn ingarigh, egh akam kamaghɨn a gisɨn an osirigh, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gumazimra.’ 37 Egh ia bluplan benim inigh gol medelɨn kam nir dapanir asuar ruarimɨn guam gitusɨ an ingarigh, eghtɨ an ofa gamir gumazibar dapanir asuamɨn guam gitoroghɨv ikɨ. 38 Aron zurara inir dapanir asuar medel itir kam uan dapanim darɨgh. Eghtɨ kamaghɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ofan Israelia na ganɨdiba kɨ da inisɨ ifuegham. Egh me ofa gamir arazitaba pueghtɨ, Aron men arazir kurabar osɨmtɨzim ateram.

39 “Egh ia tretɨn ghurghurir aghuariba inigh, egh korotiar ruarir aven itimɨn ingarigh, egh tretbar kurkazimɨn an ingarigh. Egh Aronɨn dapanim darɨghsɨ inir ghurghurir aghuarim inigh, egh inir dapanir asuar ruarimɨn ingarigh. Egh inir ghurghurir aghuarim inigh inir ruarir ivariam gitim an ingarigh, egh kurkazir aghuibar an ingarigh.

40 “Egh ia Aronɨn otariba bagh korotiar ruarir aven itiba ko inir ruarir ivariamɨn ikeziba ko inir dapanir asuar otevibar ingarigh. Eghtɨ me deraghvɨra kurkeghtɨ men ganganim igharagh otogh gumazamizibar damazibar ziar ekiaba ikiam. 41 Eghtɨ Moses, nɨ korotiar kaba isɨ uan avebam Aron uan otariba ko me daghuam. Egh olivɨn borem me gingegh, egh me amɨseveghtɨ me ofa gamir gumazibar otogh, egh nan ingangarim damuam. 42 Egh me bagh inir aghuarim inigh, egh me bagh trausiziar oteviba isamightɨ me korotiar ruarimɨn apengan dar aghuightɨ, men mɨkarzir mogomebar iniba azenan otivan kogham. 43 Eghtɨ Aron uan otariba ko, me Anogoroghezir Danganimɨn aven ofa gamir gumazimɨn ingangarim damusɨ, ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mangɨva, me trausiziar kabar aghuigh, egh dughiar igharazibar me na bativamin Purirpenimɨn aven mangɨsɨ me kamaghɨra damuam. Egh me kamaghɨn damighan kogh me osɨmtɨzim ikɨtɨ, kɨ me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham. Eghtɨ Aron uan igiar borir gɨn otivamiba ko, me zurazurara Akar Gavgavir kɨ damuasa me mɨkemezibar gɨn mangam.”

29

Ofa gamir gumaziba mɨsevir arazim

(Ofa Gami 8:1-36)

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ datɨrɨkɨn Aron uan otariba ko bizir nɨ me damuamim nɨ mɨkɨmasa, nɨ me amɨseveghtɨ me nan ofa gamir gumazibar otivsɨ, bizitam gasɨghasɨghizir puvatɨzir bulmakaun apurir igiatam ko sipsipɨn apurir tamning inigh. 2 Egh witɨn plauan bar derazitaba inigh, egh yis isɨ plaua darɨghan markɨ. Egh plauan kaba inigh bretɨn ingarigh. Egh plauan taba ua da inigh olivɨn borem sara da veregh bretɨn ingarigh. Egh plauan taba inigh bisketbar ingarigh olivɨn borem dar aghuigh. 3 Egh bretɨn kam ko bisketba isɨ akɨram daghuigh, egh nɨ ofa damuamin dughiamɨn nɨ bulmakaun apurim ko sipsipɨn apurir pumuning sara na danɨng.

4 “Egh nɨ Aron uan otariba ko me inigh na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨ, egh dɨpamɨn me ruegh. 5 Nɨ me ruegh gɨvagh, egh ofa gamir gumazimɨn korotiar kaba isɨ Aron daghuigh: korotiar ruarir aven itim, korotiar ruarir azenan itim, korotiar otevir azenimɨn itim, ko evarimɨn itir forivtarir inim, ko inir ruarir ivariam gitim, a gikegh. 6 Egh inir dapanir asuar ruarim an dapanim gighuigh. Egh gol medel isɨ an inir dapanir asuar ruarim a gitorogh. Medelɨn kam, akar kam an ikiam, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gumazimra.’ 7 Nɨ gumaziba amɨsevi me ofa gamir gumazibar otivir olivɨn borem, an dapanim gingɨva anemɨsefegh.

8-9 “Egh nɨ Aron amɨsevegh gɨvagh, egh an otariba inigh izɨ korotiar ruarir aven azuiba me daghuigh, egh inir ruariba men ivariabagh ikegh, egh inir dapanir asuar oteviba men dapanibagh ikegh. Egh nɨ kamaghɨn damigh Aron uan otariba ko me amɨseveghtɨ, me ofa gamir gumazibar otivigham. Eghtɨ, gumazir kaba uan ovavir boriba ko zurara ofa gamir gumazibar ingangarim damu, bizir kɨ damuasa mɨkemezibar amu mamaghɨra ikiam.

10 “Egh nɨ bulmakaun ofa damuamim inigh na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨtɨ, Aron uan otariba ko dafariba isɨ an dapanim datɨgh. 11 Eghtɨ nɨ nan damazimɨn, na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn bulmakaun kam mɨsueghtɨ an aremegh. 12 Egh nɨ uan dafarir puzimɨn bulmakaun ghuzitaba inigh, egh ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar arɨkigh. Egh ghuzir nar itiba bar da inigh ofa gamir dakozimɨn mɨngarimɨn da ingegh. 13 Egh gɨn muriam avarazir oviba bar da inigh, egh beramɨn akuar aghuarim inigh ovɨzir pumuning ko ovir aningɨn itiba inigh, egh na bagh ofa gami moghɨn ofa gamir dakozimɨn bar da tuegh. 14 Egh bulmakaun tuzim ko inim ko an muriamɨn aven itir buariba inigh mangɨ gumazamiziba puvatɨzɨ naghɨn azenan da tuegh. Eghtɨ bulmakaun kam a ofa gamir gumazibar arazir kuraba gɨn amangamin ofa.

15 “Egh nɨ sipsipɨn apurir kamningɨn tam ofa bagh a inigh. Eghtɨ Aron uan otariba ko dafariba isɨ sipsipɨn kamɨn dapanim datɨgh. 16 Eghtɨ nɨ sipsipɨn kam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, nɨ an ghuzim inigh ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriaba bar a kavamangigh. 17 Egh nɨ sipsipɨn kam aghoraghsuegh, an soroghafariba ko muriam ruegh, asɨzir otevir kaba ko sipsipɨn dapanim sara bar ada isɨ ofa gamir dakozim gisɨn dar arɨkigh. 18  *Egh ofan bar isia mɨghɨrimɨn ofa gamir dakozimɨn bar da tueghtɨ da mɨghɨrigh. Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ avim bar isir ofan kamɨn mughuriar aghuarim bar a gakuegham.

19 “Egh nɨ sipsipɨn namba 2 inightɨ, Aron uan otariba ko uan dafariba isɨ an dapanim gisɨn datɨgh. 20 Egh nɨ sipsipɨn kam mɨsuegh, an ghuzir muziarim inigh, Aron uan otariba ko, men kuarir guvimɨn itir kuarir amɨraziba, ko men dafarir puzir amebar agharir guvimɨn itiba, ko dagarir puzir amebar suer agharir guvimɨn itiba, ghuzim dar aghuigh. Egh sipsipɨn ghuzir ikiavɨra itim inigh mangɨ ofa gamir dakozimɨn, an 4plan mɨriabar ghuzim kavamangigh. 21 Egh gɨn nɨ ghuzir ofa gamir dakozimɨn mɨriamɨn itim ko, olivɨn borer ofa gamir gumazim amɨsevim aning veregh, Aron ko an otariba ko men korotiaba sara kavamangigh. Egh nɨ kamaghɨn damightɨ, Aron uan otariba ko men korotiaba, da bar kɨ ua baghavɨra dagh inaba.

22 “Egh nɨ namba 2ɨn sipsipɨn kam aghoregh, an oviba ko an puer ekiar ovim itim ko, ovir muriam avarazim, ko beramɨn akuar aghuarim, ko ovɨzimning ko aningɨn itir oviba, ko agharir guvimɨn itir buaragharim inigh, bar dar ofa damu. Kar ofa gamir gumaziba amɨsevir ofa. 23 Nɨ uaghan mangɨ nan damazimɨn itir bretɨn yis puvatɨzibar itir akɨramɨn itiba, nɨ bretba vaghvagh kamaghɨn bretba ini: bretɨn me olivɨn boremɨn tuezir tam ko, olivɨn boremɨn tuezir puvatɨzir tam, ko bisketɨn vamɨra. 24 Egh dagher kaba isɨ Aron uan otariba ko men dafaribar arightɨ, me ofan kam suiragh a fɨ a damutɨ, a Godɨn damazimɨn ighuavamangam. 25 Eghtɨ nɨ gɨn dagher men dafarimɨn itiba inigh, egh ofan bar isia mɨghɨribagh amir dakozimɨn ofaba tue naghɨn da tueghtɨ avim bar dar isigh. Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ofan mughuriar aghuarir kam bagh bar akuegham.

26 “Egh nɨ sipsipɨn namba 2ɨn kamɨn evarir tuzim uan dafarimɨn an suiragh a fɨ a damutɨ, a Godɨn damazimɨn ighuavamangɨ. Egh nɨ asɨzir kam anemɨ.

27 “Aron ofa gamir gumazimɨn otivsɨ, nɨ sipsipɨn evarir tuzim uan dafarimɨn an suiragh a fegh a damutɨ a nan damazimɨn ighuavamangɨ. Egh Aronɨn otariba bagh sipsipɨn buarakɨrir agharir guvimɨn itim inigh uan dafarimɨn an suiragh a fegh a damutɨ a nan damazimɨn ighuavamangɨ. Arazir kamɨn, nɨ ofa gamir gumazibar ikɨsɨ me amɨsefegh. Egh gɨn ia asɨzir tuzir kam isɨ ofa gamir gumazibar anɨngightɨ, me aneremɨ. 28 Egh dughiaba Israelia zurara na ko navir vamɨra ikɨsɨ, asɨzir evarimɨn itim ko buaragharim inigh, kɨ Ikiavɨra Itir God na danɨng. Eghtɨ kɨ ofa gamir gumazibar anɨngightɨ, me aneremam. Bizir kɨ damuasa mɨkemezir kam ikɨvɨra ikiam.

29 “Eghtɨ gɨn Aron aremeghtɨ, me an ofa gamir gumazimɨn korotiar aghuarim isɨ an otaribar anɨngigh. Eghtɨ Aronɨn ikɨzimɨn adarazi ofa gamir gumazibar otivsɨ, me korotiar kam arughtɨ, me me amɨsɨva borem me gingam. 30 Eghtɨ Aronɨn ikɨzimɨn gumazitam an danganim inigh ofa gamir gumazibar dapanimɨn otivsɨ, egh a faragh korotiar kabar aghuigh na bativamin Purirpenimɨn aven mangɨva Anogoroghezir Danganimɨn aven nan ingangarim damu mangɨ 7plan dughiabar tugham.

31 “Dughiar nɨ Aron ko an otariba mɨsɨvamim, nɨ sipsipɨn tuzir nɨ ofa gamizim inigh, na baghavɨra itir Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven a isɨ mɨnem darugh anevikigh. 32 Eghtɨ Aron ko an otariba, sipsipɨn tuzir kam ko bretɨn akɨramɨn ikiavɨra itim inigh, egh na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn aneremɨ. 33 Me ofa gamir gumaziba amɨsɨvamin dughiamɨn, me uan arazir kuraba gɨn amangasa ofa gamua tuezir dagher kaba me dar amɨ. Dagher kaba na baghavɨra ikiava bar anogoroke. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazibara dagher kabar amam, eghtɨ gumazamizir kɨniba bar puvatɨgham. 34 Egh asɨzir tuzitaba ko bretɨn ikɨ mangɨtɨ amɨnim tiraghamba, ia dar aman markɨ. Asɨzir tuzir kamagh amizim na baghavɨra ikia bar anogoroke, kamagh me avimɨn a tuaghtɨ a bar isɨ mɨghɨrigh puvatɨgh.

35 “Egh kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn, nɨ Aron uan otariba ko me amɨsɨvɨsɨ, ingangarir kam damu mangɨtɨ, namba 7ɨn dughiam otogh. 36 Dughiabar zurara nɨ arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, bulmakaun vamɨran ofan mɨn ofa damu. Eghtɨ ofan kam ofa gamir dakozim damightɨ a nan damazim bar zuegham. Egh olivɨn borem isɨ ofa gamir dakozimɨn a fugh, anemɨseveghtɨ a nan ofa gamir dakozimra ikiam. 37 Egh nɨ kamaghɨn ofa gamir dakozim damu mangɨ namba 7ɨn dughiamɨn tugh. Eghtɨ ofa gamir dakozim, a bar nan bizim, egh bar anogoregham. Egh gumazitam o bizitam ofa gamir dakozir kam seregham, a uaghan na baghvɨra ikiam.”

Dughiaba vaghvagha ofa gamir arazim

(Dɨboboniba 28:1-8)

38 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia dughiaba vaghvagh sipsipɨn nguzir azenir vamɨra itir pumuning inigh, egh ofa gamir dakozimɨn dar ofa damu. 39 Ia mɨzarazimɨn sipsipɨn kamningɨn tam isɨ an ofa damu. Egh bar guaratɨzimɨn, ia tamɨn ofa damu. 40 Egh ia witɨn ingarizir 1 kilogrem plauan aghuitam inigh, 1 lita olivɨn borem sara aning veregh, egh sipsipɨn faragha ofa gamir kam ko ofa damu. Egh uaghan 1 lita wainɨn dɨpam inigh, ofan mɨn afugh. 41 Egh ia guaratɨzimɨn sipsipɨn igharazim inigh, an ofa damu. Egh ia mɨzarazimɨn amizir ofan mɨrara ofa damu, egh ia wit tuamin ofa ko, wainɨn dɨpamɨn ofa inigh, ofa damu. Eghtɨ dagher ia ofan mɨn avimɨn tuezɨ mɨghɨrizir kam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 42 Eghtɨ ofan bar isia mɨghɨrir kam, ian gɨn otivamin ovavir boriba zurara dughiabar na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ofa damu, eghtɨ kɨ an ganam. Eghtɨ kɨ uan gumazamiziba danganir kamɨn ia bativam. Kɨ danganir kamra nɨ ko mɨkɨmam. 43 Eghtɨ nan angazangarir ekiam ko gavgavim Purirpenimɨn otiv, egh danganir kam damightɨ, a nan danganimɨn mɨn otogham. Eghtɨ kɨ danganir kamɨn Israelian gumazamiziba bativam. 44 Egh kɨ, na bativamin Purirpenim ko ofa gamir dakozim amɨseveghtɨ, aning nan bizimningɨn mɨn ikiam. Eghtɨ kɨ Aron uan otariba ko me amɨseveghtɨ, me ofa gamir gumazibar mɨn nan ingangarim damuam. 45 Eghtɨ kɨ Israelia ian tongɨn ikɨ, egh ian Godɨn ikiam. 46 Eghtɨ ia deraghvɨra fogham, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God, egha kɨrara Isipɨn kantrin ia inigha ian akua ize. Ezɨ kamaghɨn kɨ ian tongɨn ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, egha kɨ uabɨ kɨ ian God.”

30

Me pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn ingaram

(Ua Me Ini 37:25-28)

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia akasɨn temem inigh ofa gamir dakozir tamɨn ingarigh. Dakozir kam, ia pauran aghuarim tuaghtɨ a mɨgharir mughuriar aghuim otivam. 2 Eghtɨ ofa gamir dakozimɨn ruarim 45 sentimitan tugh, eghtɨ an arozim an ruarimɨn mɨrara mangɨ 45 sentimitan tugh, eghtɨ an tuirivim 90 sentimitan tugh. Egh temer akasɨn ofa gamir dakozimɨn ingarizimra, ia bulmakaun kombar mɨn garir bizibar ingarightɨ, da ofa gamir dakozimɨn mɨkebaba vaghvagh dar ikɨ. 3 Egh an 4plan mɨriaba, ko an siriam, ko an komba, ia golɨn aghuarimɨn dar puegh da nokegh. Egh golɨn ruarim isɨ ofa gamir dakozimɨn mɨriabar arɨghɨva dagh ighuigh. 4 Egh gol ringɨn pumuningɨn ingarigh, tam isɨ vongɨn a ikegh, egh vongɨn tam ikegh. Ia ringɨn kamning isɨ golɨn ruarir an mɨriabar ikeghamimɨn apengan aning ikegh. Ringɨn kamning ofa gamir dakozim atersɨ tememning aning daghuam. 5 Ia akasɨn iter pumuning inigh ofa gamir dakozim atersɨ aning akɨrigh, egh golɨn aning nokegh. 6 Egh ofa gamir dakozir kam isɨ, inir ekiar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam modozimɨn azenan anetɨgh. Boksiar kam gisɨn arazir kuraba gɨn amadir danganim iti. Eghtɨ danganir arazir kuraba gɨn amadir kamɨn, kɨ ia bativam.

7 “Egh zurara mɨzarazibar Aron izɨva lamba akɨrmɨgh, egh dughiar kamra pauran mughuriar aghuim zuim ofa gamir dakozir kamɨn da tu, egh mɨgharir mughuriar aghuim zuim damutɨ an otivam. 8 Egh a guaratɨzibar lamba akɨrmɨgh, egh pauran mughuriar aghuim zuimɨn ofa damu. Egh ofan kam, kɨ Ikiavɨra Itir God, na bagh a damu, egh zurara gɨn izamin dughiabar kamaghɨra damu. 9 Ia pauran mughuriar aghuir igharazitabar ofan bar isia mɨghɨrim dakozir kamɨn da tuan markɨ, asɨziba tuan markɨ, witba tuan markɨ, wain inian markɨ, bizir kaba kɨ ian anogoroke. 10 Egh azeniba bar dughiar vamɨra,* Aron ofa gamir dakozir kam nan damazimɨn zueghsɨ, ingangarim damuam. Ingangarir kam kamakɨn: Asɨzir ian arazir kuraba gɨn amangasa ofa gamim, Aron an ghuzitam inigh, ofa gamir dakozir kamɨn kombar arɨkigh. Ia arazir kam zurara azenibar a damu. Ofa gamir dakozir bar zuezir kam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan bizimra.”

Purirpenim bagh dagɨaba iniamin arazim

11-12 Egha gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Israelian gumazibar ziaba akɨnafarimɨn da osiramin dughiam, gumaziba bar vaghvagh uan ikɨrɨmɨrim uam a inisɨ dagɨar taba na danɨng. Puvatɨghtɨ, arɨmariar ekiar kuram otogh, dughiar kamɨn me gasɨghasigham. 13  *Eghtɨ gumazir me ziaba iniziba, me bar 5 kinan silvan dagɨaba isɨ ofan mɨn na danɨngam. 14 Egh me 20plan azenibar ikegha ghuavanadir gumazibar ziaba iniam, eghtɨ me bar dagɨar kaba na danɨngam. 15 Eghtɨ dagɨaba itir gumaziba avɨribar anɨngan markɨ, eghtɨ dagɨaba puvatɨzir gumaziba dagɨar muziaribar anɨngan markɨ. Me bar 5 kina na danɨng, egh me uan arazir kuraba gɨn amangamin ivezimɨn mɨn a givesegh, egh me aremeghan kogham. 16 Eghtɨ nɨ dagɨar kam isɨ na bativamin Purirpenimɨn ganamin ingarim damu. Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, dagɨar kabar gan fogh suam, ‘Kar me uan arazir kuraba gɨn amangamin ivezim, kamaghɨn kɨ Israelian gumazamiziba bakɨnɨghnɨghan kogham.’ ”

Ofa gamir gumaziba uan soroghafariba ruer itarir ekiam

17-18  *Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia brasɨn taba inigh soroghafariba ruer itarir ekiatam ko anefamin dakozimɨn ingarigh. Egh dakozim isɨ ofa gamir dakozim ko na bativamin Purirpenimɨn tɨzimɨn anetɨgh. Egh itarir ekiam dakozimɨn pɨn anefagh, egh dɨpam itarir ekiam gingegh. 19 Eghtɨ Aron uan otariba ko, me uan soroghafariba ruam. 20 Egh me na bativamin Purirpenimɨn aven mangɨsɨ, o ofaba isia mɨghɨri naghɨn dakozimɨn ofa damusɨ, me uan soroghafariba rueghtɨ kɨ me mɨsueghtɨ me aremeghan kogham. 21 Bar guizbangɨra, me uan soroghafariba ruegh, egh me aremeghan kogham. Me ko, men otarir gɨn otivamiba, me zurara bizir kɨ damuasa mɨkemezibar gɨn mangɨvɨra ikɨ.”

Ofa gamir gumaziba mɨsevir boremɨn ingarir arazim

22-23  *Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia bizir aghuarir mughuriar aghuim itiba, da inigh: Mean sanda, an osɨmtɨzim 6 kilogrem, ko sinamonɨn pauran mughuriar aghuim zuim, an osɨmtɨzim 3 kilogrem, ko abuar mughuriar aghuim zuim, an osɨmtɨzim 3 kilogrem. 24-25 Egh pauran me iter kasian inimɨn ingarizim, an osɨmtɨzim 6 kilogrem, a inigh. Egh 4 lita olivɨn borem inigh, bizir kaba bar dagh ingegh. Egha mati gumazir fofozir bar aghuim ikia deravɨra sandaba verezɨ moghɨn, nɨ deraghvɨra da vereghtɨ sandan aghuim otogham. Borer kam, an ingangarim kamakɨn: me bizim o gumazim na bagh anemɨsɨvɨsɨ, borer kam isɨ a gingegh.

26 “Egh nɨ borer aghuarir kam isɨ na bativamin Purirpenim gingegh, egh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gingegh, 27 egh bretba arɨghamin dakozim ko an ingarir bizibagh ingegh, egh lamba afamin aghorim, ko an ingarir biziba sara, dagh ingegh, egh pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozim gingegh, 28 egh asɨziba da bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim ko, an ingangarir bizibagh ingegh, egh soroghafariba ruamin itarir ekiam ko anefamin dakozim gingegh. 29 Egh nɨ bizir kaba mɨseveghtɨ da bar nan biziba, egh bar anogoregham. Eghtɨ gumazitam o bizitam a seregham, egh a uaghan na baghvɨra ikiam.

30 “Eghtɨ gɨn Aron ko an otariba, me amɨsɨvɨsɨ, ia borer kam inigh muziaritam me gingegh. Eghtɨ me nan ofa gamir gumazibar otogh nan ingangarim damuam. 31 Eghtɨ nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav kɨm, ‘Ia ko ian adarazir gɨn izamiba, ia olivɨn borer kam inigh na baghvɨra ikiamin biziba amɨsɨvam. 32 Egh ia gumazir kɨnibar ingan markɨ. Egh ia uaghan borer kamaghɨra garir tam uari bagh an ingaran markɨ. Kar Godɨn bizimra, kɨ ian anogoroke. 33 Eghtɨ gumazir borer kam isɨ pura gumazir kɨnitam gingeghamim, ko gumazir borer kamaghɨra garibar ingariba, gumazir kamaghɨn amir kaba, nan gumazamizibar ikɨzimɨn aven ikian kogham.’ ”

Mɨgharir mughuriar aghuim zuimɨn pauran ingaramin arazim

34 Egha Ikiavɨra Itir God ua Moses kamaghɨn a mɨgei, “Ia mɨgharir mughuriar aghuim zuimɨn pauran ingarsɨ, pauran mughuriar aghuim zuir igharagha garitaba inigh, eghtɨ pauran kabar osɨmtɨziba voroghɨra mangɨ. Pauran kabanang: mean paura, ko pauran me zoghuabar mɨn garir bizimɨn ingarizim, ko galbanumɨn akɨmarimɨn eborir gavgavimɨn, ko pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim, bar da inigh, 35 egh deraghvɨra da vereghtɨ, mati gumazir fofozir aghuim itim, pauran mughuriar aghuimɨn ingari. Egh amangsɨzir muziaritam atɨghtɨ, paura deravɨram otogham. Egh a bar nan bizimra, kɨ ian anogoroke. 36 Egh deraghvɨra pauran kamɨn taba mɨrmɨrightɨ, an averenimɨn mɨn guizɨn pauran otogh. Eghtɨ a inigh na bativamin Purirpenimɨn aven nan damazimɨn mangɨ, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn boroghɨn anetɨgh. Eghtɨ pauran mughuriar aghuim zuir kam, a nan bizimra, kɨ ian anogoroke. 37 Eghtɨ ia pauran kamaghɨn gari tam uari bagh an ingaran markɨ. Kar kɨ Ikiavɨra Itir God, nan bizimra, kɨ ian anogoroke. 38 Eghtɨ gumazitam sandan mughuriar aghuim baraghsɨ ifueghɨva, a kamaghɨra garir bizitamɨn ingarigh, egh a nan gumazamizibar ikɨzimɨn aven ikian kogham.”

31

Ikiavɨra Itir God uan Purirpenimɨn bizibar ingarasa gumaziba amɨsefe

(Ua Me Ini 35:30-31)

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Ikiavɨra Itir God Judan anabamɨn gumazim Besalel amɨsevegha gɨfa, a Urin otarim, egha a Hurɨn igiar borim. 3-4 Kɨ uan Duamɨn gavgavim a ganɨngi. Egha kɨ gol, silva, ko brasɨn bizir aghuir igharazibar ingaramin fofozir aghuim ko ingangarir aghuibar amuamin nɨghnɨzim a ganɨngi. 5 Egha kɨ dagɨar ivezim bar pɨn koziba aghorɨva, temebar dirir guar avɨribar aghor, egh Purirpenim asɨngamin ingangarir avɨribar fofozir aghuiba a ganɨngi. 6 Egha kɨ uaghan Ahisamakɨn otarim Oholiap amɨsevegha gɨfa, me Danɨn anabamɨn adarasi, eghtɨ a uaghan Besalel ko ingaram. Egha kɨ uaghan fofozir ekiam gumazir igharazibagh anɨngi, eghtɨ kɨ nɨ mɨkemezir biziba, me bar dar ingaram. 7 Egh me na bativamin Purirpenimɨn ingar, egh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ingar, egh Boksiamɨn asuam, kar arazir kuraba gɨn amadir danganim, an ingar, egh Purirpenimɨn biziba bar dar ingaram. 8 Egh me bretba arɨghamin dakozim ko an ingarir biziba bar dar ingar, egh lamba afamin aghorim ko lam ko an ingaramin biziba bar dar ingar. Me golɨn aghuarimra lamba afamin aghorir kamɨn ingarigh. Egh me uaghan pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn ingarigh. 9 Egh me asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim ko, ofan ingangarim gamir biziba bar dar ingar. Egh me soroghafariba ruer itarir ekiam ko anefamin dakozimɨn ingar. 10 Egh me Aron uan otariba ko, me bagh ofa gamir gumazibar korotiar aghuaribara isamightɨ me dar aghuigh, egh ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuam. 11 Egh olivɨn borer kɨ ua bagha mɨsevezir bizibagh ingemɨn ingar, egh pauran mughuriar aghuim zuim Anogoroghezir Danganim bagh an ingarigh. Eghtɨ me ingarir bizir kaba, kɨ nɨ mɨkemez moghɨra me dar amu.”

Sabatɨn dughiam,
kar avughsamin dughiam

12-13  *Egha Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Sabatɨn dughiam, kar dughiar avughsamim. Kamaghɨn ia zurara Sabatɨn dughiamɨn avughsɨ. Sabatɨn dughiam, an ababanimɨn mɨn kɨ ia ganɨdi, a datɨrɨghɨn ko ian adarazir dughiar gɨn izamibar ababanimɨn mɨn ikiam. Ababanir kam ian akaghtɨ ia fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ia gamizɨ ia nan gumazamizibar mɨrara iti. 14 Ezɨ dughiar avughsamin kam, kar kɨ Ikiavɨra Itir God, nan dughiamra, kamaghɨn ia an avughsɨ. Gumazitam dughiar kamɨn ingangaritam damightɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. Gumazir kamaghɨn ami, nan gumazamizibar ikɨzimɨn aven ikian kogham. 15  *Ia wighɨn vamɨran an 6plan dughiabar ingangaribar amu, namba 7ɨn dughiam, kar nan dughiamra, kar nan avughsazir dughiar ekiam. Egh gumazir dughiar kamɨn ingangaribagh amiba, me bar me mɨsueghtɨ, me arɨmɨghiregh. 16 Kar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir ia gɨn mangasa akam akɨrizim, kamaghɨn, ia Israelia dughiar kamɨn avughsɨ ikɨvɨra ikɨ mangɨtɨ ian gɨn izamin adarazi kamaghɨra damuam. 17  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ overiam ko nguazim 6plan dughiabar aningɨn ingari, egha dughiar namba 7ɨn, kɨ ingangariba bar da ategha avughsi. Ezɨ dughiar kam, a na ko ia Israelian tizimɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamima, an ababanimɨn mɨn oto.” 18 Egha Ikiavɨra Itir God, Moses ko Sainain Mɨghsɨamɨn mɨkemegha gɨvagha, egha God uabɨ dagɨar akuar pumuning isa Moses ganɨngi. God uabɨ uan dafarir puzimɨn Akar Gavgaviba aningɨn da osiri.

Israelia akɨrim ragha God gasara, egha gɨn uamategha a bagha ize

32

(Sapta 32--34)

Gumazamiziba golɨn bulmakaun nguzimɨn ingari

(Godɨn Araziba 9:6-29)

1  *Egha Moses dughiar ruarimɨn mɨghsɨamɨn ikia zuamɨra izezir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba uari akuvagha iza kamaghɨn Aron mɨgei, “E fozir puvatɨ, bizir tizimra Moses bato, gumazir kam Isipɨn kantrin e inigha en akua ize. Kamaghɨn amizɨ nɨ dɨkavigh, e bagh godɨn tabar ingarightɨ, da en faragh mangɨva e inigh tuavimɨn mangam.”

2 Ezɨ Aron me mɨgei, “Ia uan amuiba ko, otariba ko guivibar kuaribar guizir golɨn ringba, da suegh da inigh na bagh izɨ.”

3 Egha Aron kamaghɨn mɨkemezɨ, gumazamiziba bar uan kuaribar golɨn ringba asigha da inigha a bagha izi. 4  *Ezɨ a kuaribar guizir gol ringɨn kaba inigha, da tuezɨ da isigha ameregha dɨpam ara. Ezɨ an a isa mozir me bulmakaun nguzimɨn nedazimɨn mɨn nguazimɨn kuizimɨn, a fugha bulmakaun nguzimɨn ingari. Egha afuam inigha deraghavɨra anerkɨri. Ezɨ gɨn gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, “Israelia, ia oragh. Kar en godba. Da Isipɨn kantrin e inigha, en akua azenan ize.”

5 Ezɨ Aron kamaghɨn ganigha ofa gamir dakozim bulmakaun boroghɨn an ingarigha ghaze, “E gurumzaraghan isar ekiam ko ighiam damu, egh Ikiavɨra Itir God ziar ekiam a danɨngam.” 6  *Egha amɨmzaraghan bar mɨzaraghara, gumazamiziba dɨkavigha iza ofan asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofabagh ami. Egha me uaghan God ko navir vamɨran ikiamin ofaba inigha iza ofa gami. Egha gɨn apiagha dagheba ko dɨpaba amegha, gɨn dɨkavigha ghua ighiar kurabagh ami.

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ zuamɨra magɨrɨ. Gumazamizir nɨ Isipɨn inigha izeziba, me arazir kurar avɨribagh ami. 8 Me tuavir me gɨn mangamin kɨ me mɨkemezim, me zuamɨra anetegha, golɨn bulmakaun nguzimɨn ingarigha, an ziam fa an ofa gami. Egha me ghaze, ‘Israelia, ia oragh, kar en godba. Da Isipɨn kantrin e inigha, en akua ize.’ ”

9 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Gumazamizir kaba, kɨ men ganigha me gɨfo. Me gumazamizir akaba batoziba. 10 Kɨ me bagh navim isi bar men anɨngaghegham. Egh kɨ bar me gasɨghasigham. Eghtɨ nɨ nan anogoroghan kogham, bar markɨ. Egh gɨn kɨ nɨ ko nɨn boribar adarazir amightɨ, me ikɨzir gavgavir mamɨn otogham.”

11  *Ezɨ Moses, a uan Godɨn Ikiavɨra Itim, pamtem kamaghɨn a gakaghori, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ manmaghɨn amua, navim isia nɨn anɨngagharim nɨn gumazamiziba bagha pamtem dɨkafi? Nɨ uabɨ gumazamizir kaba Isipɨn kantrin uan gavgavir ekiamɨn me inigha azenan ize. 12 Egh nɨ kamaghɨn me damightɨ, Isipia ua suam, ‘God uan gumazamiziba paza me gɨnɨghnɨsi. Egha a Isipɨn me inigha, danganir mɨghsɨabar me gasɨghasɨghasa me inigha iza bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.’ O Ikiavɨra Itir God, nɨ kamaghɨn damuan markɨ. Nɨ uan anɨngagharir nɨghnɨzim abɨragh, egh uan gumazamizibagh asɨghasɨghan markɨ. 13  *Nɨ uan ingangarir gumazir kabagh inɨrɨgh, Abraham, Aisak, ko Jekop. Egh me koma amizir akar dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨgh. Nɨ kamaghɨn akar dɨkɨrɨzim me ko a gamua ghaze, ‘Kɨ bar guizbangɨra mɨgei, kɨ overiamɨn mɨkovezibar mɨn borir avɨriba ia danɨngam. Egh nguazir kɨ ia danɨngasa akam akɨrigha gɨvazim, kɨ a isɨ ian ovavir boribar anɨngam. Eghtɨ me zurara nguazir kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.’ ”

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Mosesɨn azangsɨzim baregha uan nɨghnɨzim giragha, uan anɨngagharir ekiam ategha, uan gumazamiziba gasɨghasɨghizir puvatɨ.

15 Egha Moses dagɨar akuar God Akar Gavgaviba osirizir kamning inigha, mɨghsɨam ategha izaghiri. God aningɨn vong ko vongɨn akaba osiri. 16 God uabɨ dagɨar kamningɨn ingarigha, uan Akar Gavgaviba aningɨn dar aghora da osiri. 17 Ezɨ Josua Moses ko ikia orazi, gumazamiziba tintinibar dei. Ezɨ a kamaghɨn Moses mɨgei, “Ai Moses! Gumazamiziba itir danganimɨn aven, kɨ inogovir nɨgɨnim barasi!”

18 Ezɨ Moses ghaze, “Mamaghɨn puvatɨ. Kar gumaziba inogovimɨn apaniba abɨnizir dɨmdiam puvatɨ. Ezɨ apaniba me abɨrazir ararem puvatɨ. Kɨ onger akar tiaribaram orasi.”

19 Ezɨ Moses me itir danganimɨn boroghɨra izegha, golɨn bulmakaun nguzim ko gumazamizibar garima, me ighiam gizi. Ezɨ a bar anɨngaghe. Egha dagɨar an aterir kamning, isa mɨghsɨamɨn apemɨn aning akunizɨ, aning bar mɨsaraghire. 20 Egha Moses bulmakaun nguzir me ingarizir kam inigha avimɨn a tuazɨ a isi. Egha anebigha, a mɨrmɨrizɨ a pauran kɨnimɨn oto. Egha golɨn pauran kam dɨpam mɨkɨni. A tintinibar dɨpamɨn anekunigha gɨvagha, Israelia abɨraghbɨrazɨma me dɨpar kam api. 21 Egha an Aron mɨgei, “Gumazamizir kaba arazir manamra nɨ gamizɨ, nɨ me gamizɨma, me arazir bar kurar kam gami?”

22 Ezɨ Aron a ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, nɨ nan anɨngaghan markɨ. Gumazamizir kaba nɨ fomɨra me gɨfo. Me arazir kuram damuasa bar kufi. 23 Me kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, ‘Gumazir kam Moses, gumazir Isipɨn e inigha en akua azenan izezim, e fozir puvatɨ, bizir tizim a bato. Kamaghɨn nɨ e bagh godɨn tabar ingarightɨ da en faragh mangɨ en aku tuavimɨn mangam.’ 24 Ezɨ kɨ men akam baregha, gumazamizibav gɨa ghaze, ‘Ia te golɨn ringba iti, ia da asigh.’ Ezɨ me golɨn uari garɨghiziba inigh da na ganɨngi. Me da na ganɨngizɨ, kɨ da isa avim mɨkɨni. Ezɨ bulmakaun nguzir kam a purama oto!”

25 Egha Moses fo, Aron gumazamizibar amamangatɨzɨ, me tintinibar arazir kurar igharagha garir avɨribagh ami. Moses nɨghnɨsi, me kamaghɨn damutɨ men apaniba men ganigh, men ziam gasɨghasɨgh men ingarɨva akɨtɨ, me bar aghumsigham. 26 Egha a ghua me itir danganimɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn tugha kamaghɨn dɨa mɨgei, “Tina Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangɨsɨ na bagh izɨ.” Ezɨ Livain anabamɨn adarazi iza an boroghɨn tuifi.

27 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a kamaghɨn mɨgei, ‘Ia bar uan mɨdorozir sababa inigh danganir e itir kam bar an otevibar mangɨ, gumazamizir ian boroghɨn ikiava marvir guamɨn gɨn zuiba, kar ian aveghbuaba, namakaba, ko ian boroghɨn itir darasi, ia bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh.’ ” 28 Ezɨ Livaiba Moses mɨkemezɨ moghɨrama ami. Egha dughiar kamra me 3,000 gumazamizibav soghezɨ me ariaghire.

29 Egha Moses kamaghɨn Livaibav gei, “Ia datɨrɨghɨn uari uan boriba, ko aveghbuabav soghezɨ me ariaghire. Ezɨ arazir kamɨn, Ikiavɨra Itir God uan ingangarim damuasa ia mɨsefe. Egha datɨrɨghɨn deragha ia gami.”

30 Egha amɨmzaraghan Moses gumazamizibav gɨa ghaze, “Arazir kurar ia amizir kam, a bar ikufi. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn uamategh mɨghsɨamɨn mavanang Ikiavɨra Itir God bativam, egh a ian arazir kuraba gɨn amangɨsɨ kɨ an azangsɨgh ganigham.”

31 Egha Moses mɨghsɨamɨn ghuavanabogha kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Nɨ nan apangkufigh nan azangsɨzim baragh. Gumazamizir kaba bar arazir kurar ekiam gami! Me marvir guar maba golɨn uari bagha dar ingarigha, dar ziaba fe. 32  *Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn nɨn azai, nɨ ifongegh men arazir kuraba gɨn amadagh. Egh nɨ aghuaghɨva nan ziamra, akɨnafarir nɨ uan gumazamizibar ziaba osirizimɨn anengarigh.”

33 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Puvatɨgham. Kɨ gumazamizir arazir kuram gamizibara, men ziaba angaram. 34 Aria, nɨ mangɨ, gumazamiziba inigh danganir kɨ nɨ mɨkemezir kamɨn mangɨ. Nɨ oragh. Nan ensel ia inigh ian faragh tuavimɨn mangam. Eghtɨ gɨn kɨ izɨ ivezir kuram gumazamizir arazir kuram gamiziba, kɨ me ikaragham.”

35 Guizbangɨra, gumazamiziba uari bagh bulmakaun nguzimɨn ingarasa bar Aron gakaghone. Kamagh amizɨ, Ikiavɨra Itir God gɨn men arazir kuram ikaragha arɨmariar kurar mam amadazɨ a me bagha ize.

33

Ikiavɨra Itir God Sainain Mɨghsɨam ataghɨraghasa Israelia mɨgei

1  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ ko nɨ Isipɨn inigha izezir gumazamiziba, ia danganir kam ategh, nguazir kɨ ia danɨngasa akam akɨrizimɨn mangɨ. Kɨ fomɨra kamaghɨn Abraham, Aisak, ko Jekop mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ nguazir kam, ian ovavir borir gɨn otivamibar anɨngasa mɨkeme.’ 2 Kɨ enselɨn tam amadaghtɨ, a nɨn faragh mangɨ, Kenania, Amoria, Hitia, Peresia, Hivia, ko Jebusia, me batuegham. 3 Eghtɨ ia mavanang nguazir aghuir kamɨn ikiam, biziba an ikiava bar deraghavɨram aghui. Ia gumazamizir akaba batoziba, kamaghɨn kɨ ia ko mangan kogham. Kɨ ia ko mangɨvigh tuavimɨn ia gasɨghasigham.”

4 Ezɨ gumazamiziba Akar Gavgavir kam baregha, men naviba bɨghizɨ me uan adiarir aghuibar kuritir puvatɨ.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia gumazamizir akaba batoziba. Kɨ ia ko dughiar otevimɨn mangɨvigh, bar ia gasɨghasigham. Ia orakigh, ia uan namnabagh arɨghizir adiarir aghuiba bar da surarɨkigh, eghtɨ kɨ deraghvɨra nɨghnigh arazitam ia damusɨ nɨghnɨgham.” 6 Israelia Sainain Mɨghsɨam itir dughiamɨn, me uarir kuritir adiarir aghuiba bar da suagharigha, Sainain Mɨghsɨam ategha zuir dughiamɨn, me ua dar kuritir puvatɨ.

God Moses ko bizibav gei

7 Egha dughiabar zurara Israelia ghua danganir manamɨn ikia uan purirpeniba asima, Moses purirpenir mam isa mong men saghon ghua anesara. Egha kamaghɨn dɨpenir kam dɨbori, “God bativamin Purirpenim.” Eghtɨ tina Ikiavɨra Itir Godɨn nɨghnɨzim gɨfoghfoghsɨ, a Purirpenir kamɨn mangam. 8 Moses God bativamin Purirpenimɨn aven mangamin dughiamɨn, gumazamiziba bar dɨkavigh uan purirpenibar tiar akabar tuivighav ikia garima, Moses an aven zui. 9 Moses aven ghugha gɨvazɨ, ghuariar ruarir ekiam iza Purirpenimɨn tiar akamɨn tughav iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghuariar kamɨn aven ikia Moses ko mɨgei. 10 Gumazamiziba uan purirpenibar tiar akabar tuivigh ikɨ gantɨma, ghuariar ruarir ekiar kam God bativamin Purirpenimɨn boroghɨn tughɨv ikiam, eghtɨ me dapaniba avigh, Godɨn ziam fam. 11 Ikiavɨra Itir God Moses ko mɨgɨa, mati gumazim uan roroam ko mɨgei. Moses uamategha danganir gumazamiziba itimɨn izɨtɨ, Josua Purirpenimɨn averara ikiam. Josua, a Mosesɨn ingangarir gumazir igiam, a Nunɨn otarim. A God bativamin Purirpenim ataghɨrazir puvatɨ.

Moses Ikiavɨra Itir Godɨn guamɨn ganasa

12 Moses kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Guizbangɨra, nɨ gumazamizir kaba inigh nguazir kamɨn mangasa na mɨkeme. Egha nɨ gumazir nan gɨn mangɨ nan akurvaghamin tamɨn gun na mɨkemezir puvatɨ. Nɨ ghaze, ‘Kɨ bar deragha nɨ gɨfogha, bar nɨ gifonge.’ 13 Kamaghɨn, nɨ guizɨn na gifongegh, uan nɨghnɨziba na mɨkemeghtɨ, kɨ deravɨra nɨ gɨfoghɨva arazir nɨ ifongezibar amuvɨra ikiam. Egh nɨ uaghan gumazamizir nɨ ua bagha inabazir kaba gɨn amangan markɨ.”

14  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Kɨ nɨ ko mangɨ navir amɨrizim nɨ danɨngtɨ, nɨ avughsam.”

15 Ezɨ Moses ua Ikiavɨra Itir God mɨgɨa ghaze, “Nɨ uabɨ e ko mangan aghuaghɨva, danganir kam ataghɨraghsɨ e mɨkɨman markɨ. 16 Nɨ e ko mangan koghtɨ, gumazir igharaziba manmaghɨn fogh suam, nɨ na ko uan gumazamizibagh ifonge? Nɨ uabɨ e ko mangɨtɨ, gumazamizir igharaziba kamaghɨn fogh suam, e gumazamizir igharazibar tongɨn e bar ighara. Bar guizbangɨra, e bar nɨn gumazamizibara.”

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Kɨ deragha nɨ gɨfogha bar nɨ gifonge. Kamaghɨn, kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨra damuam.”

18 Ezɨ Moses kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Kɨ nɨn azangsɨsi, nɨ uan guamɨn angazangarir ekiam nan akaghasa kɨ ifonge.”

19  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Mosesɨn akam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn guamɨn uan arazir aghuim akagham. Egh kɨ uan ziamɨn gun nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ fogham, nan ziam, Ikiavɨra Itir God. Kɨ gumazamizitabar kuarkuvighsɨ, kɨ men kuarkuvam. Kɨ gumazamizitabar apangkuvsɨ, kɨ men apangkuvam. 20 Guizbangɨra, gumazitam nan guamɨn ganighɨva, an aremegham. Kamaghɨn, nɨ nan guamɨn ganighan kogham. 21 Nɨ gan! Dagɨar ekiar mam nan boroghɨn iti. Nɨ dagɨar ekiar kam gisɨn tugh. 22  *Eghtɨ nan guamɨn angazangarir ekiam nɨn boroghɨn izɨtɨ, kɨ nɨ isɨ dagɨar torimɨn aven nɨ atɨgh, uan dafarimɨn nɨ avaragh, egh mangɨ nɨ gitagham. 23 Egh kɨ gɨn ua uan dafarim inightɨ nɨ nan akɨrir kɨnimɨn ganam. Egh nan guamɨn ganighan kogham.”

34

Moses namba 2ɨn dughiamɨn
Akar Gavgaviba ini

(Godɨn Araziba 10:1-5)

1  *Egha gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ dagɨar akuar pumuning uam aning atughɨva aning akɨrigh. Aning, dagɨar nɨ faragha kunizɨ bɨaghirezimningɨn mɨn gan. Eghtɨ kɨ akar faragha osiriziba uam aningɨn da osiram. 2 Nɨ dagɨar akuar kamning akɨrigh, gurumɨn bar mɨzaraghara Sainain Mɨghsɨamɨn anang bar an orazimɨn na batogh. 3 Eghtɨ gumazitam nɨ ko izan markɨ. Kɨ gumazitam mɨghsɨar kamɨn danganir katamɨn an ganan aghua. Eghtɨ sipsipba ko bulmakauba uaghan izɨ mɨghsɨam boroghɨn grazibar aman markɨ.”

4 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨn amua, a faragha inigha izezir dagɨar akuamningɨn mɨrara garir dagɨar akuamning atu. Egha bar mɨzaraghara uan dafarimɨn dagɨar akuamning atera Sainain Mɨghsɨamɨn ghuavanadi.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghuariamɨn ikia izaghira Moses ko tughav ikia, egha uabɨ uan ziam dɨbora ghaze, kɨ Ikiavɨra Itir God. 6  *Egha a Mosesɨn boroghɨn ghua an guam gitavɨragha kamaghɨn diagha ghaze, “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Ikiavɨra Itir God. Kɨrara, kuarkuvir arazim ko apangkuvir arazimɨn mɨngarim. Egha zuamɨra anɨngazir puvatɨ. Egha zurara gumazamizibar apangkuva, zurara uan mɨgɨrɨgɨabar gɨn ghua guizɨn arazibagh ami. 7 Kɨ zurara uan gumazamizir avɨriba bar men apangkuvigh mangɨvɨra ikɨtɨ, men igiav otariba otivigh ikɨ kamaghɨra ikiam. Egha kɨ men arazir kuraba ko arazir akaba batoziba ko, igharagha garir bizir kurar avɨriba gɨn amadi. Egha kɨ garima, arazir kurabagh amir gumazamiziba, me osɨmtɨzim itima, kɨ ivezir kuram me ganɨdi. Egh men boribar borir gɨn otivamiba kɨ ivezir kuram me danɨng, mangɨtɨ men igiav otaribar boriba otivigham.”

8 God mɨkemegha gɨvazɨ, Moses zuamɨra tevimning apɨrigha dapanim aviragha guam nguazim gatɨgha Godɨn ziam fe. 9 Egha kamaghɨn mɨgei, “O Ekiam, kɨ nɨn azai, nɨ bar guizbangɨra na gifuegh, egh nɨ e ko mangɨ. Guizbangɨra, gumazamizir kaba akaba barazir puvatɨ. Ezɨ nan ifongiam kamakɨn, nɨ en arazir kuraba ko igharagha garir bizir kuraba gɨn amadagh. Egh e damightɨ e nɨn gumazamizibara ikiam.”

God uan gumazamiziba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim uam anekɨri

(Ua Me Ini 23:14-19; Godɨn Araziba 7:1-5; 16:1-17)

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Datɨrɨghɨn kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ia Israelia ko uam anekɨrasa. Kɨ nɨn gumazamizibar damazibar dɨgavir kuram gamir arazibar amuam. Arazir kaba, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar damazibar faragha dagh amizir puvatɨ. Kantrin igharazibar gumazamizir ia men tongɨn itiba, me arazir kɨ Ikiavɨra Itir God damuamin kabar gan, egh dɨgavir kuram damuva akongɨva atiatingam. 11 Eghtɨ ia nan Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia danɨngamiba bar, ia dar gɨn mangɨ. Eghtɨ kɨ ian faragh mangɨ, egh Amoria, Kenania, Hitia, Peresia, Hivia ko, Jebusia batuegham. 12  *Egh ia deraghvɨra ganigh, kantrin ia mangamin kamɨn gumazamiziba, ia me ko bizitam bagh akar dɨkɨrɨzir gavgavitam akɨran bar markɨ. Me azuazimɨn mɨn me ia damigh, egh ia gekuightɨ, ia iregh, bar ikuvigham.

13  *“Ia men asebar ziaba fer bizir kabagh asɨghasɨkigh. Ia ofa gamir dakoziba ko, dagɨar guarir dɨghoriba itiba akunightɨ, da bar bɨghirɨ akuabagh iregh. Egh temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba bar da okeghtɨ da iregh.

14 “Kɨ uabɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, ia nan ziamra fɨ. Egh aser ifavariba nan danganim inian kɨ bar aghua. Egh ia asebar ziaba fan markɨ.

15 “Egh ia kantrin kamɨn gumazamiziba ko bizitam bagh akar dɨkɨrɨzir gavgavitam akɨran markɨ. Me tuavimɨn amizimɨn arazimɨn mɨn amua, asebar ziaba fe. Egh ia me ko akam akɨrightɨ, me uari ko ikɨsɨ ia mɨkɨmam, eghtɨ ia men asɨzir me asebar ofa gamizitabar amegham. 16 Eghtɨ ameboghfeziaba uan otarir igiaba Israelɨn azenan itir amizir igiabar ikɨsɨ me ginamtɨ, amizir kaba me inigh mangɨtɨ, me na ategh asebar ziaba fam. Nan damazimɨn arazir kam mati gumazamiziba, uari isa tintinibar akuir arazim.

17  *“Ia ainɨn mɨn garir bizitaba inigh asebar marvir guabar ingar, egh dar ziaba fan bar markɨ.

18  *“Egh ia Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam bakɨnɨghnɨghan markɨ. Abipɨn iakɨnim otozɨ ia Isipɨn kantri ataki. Ezɨ kɨ ia mɨkemezɨ moghɨn, ia zurara azeniba bar iakɨnir kamɨn, wighɨn vamɨran yis puvatɨzir bret amam.

19  *“Eghtɨ ian otarir ivariaba, ko bulmakau ko sipsipba, dar nguzir apurir faragha otiviziba bar, kar kɨ ua bagha inabazir biziba. 20  *Egh ia donkin nguzir apurir faragha otozitam ua a inisɨ, ia sipsipɨn nguzim isɨ ofa damu, eghtɨ tuavir kamɨn ia donkin kam givezegh ua a inigham. Ia donkin kam givezan aghuagh, egh ia an gurim apɨrigh. Egh ia uan otarir ivariaba vaghvagh me givezegh ua me iniam.

“Ia nan ziam fɨsɨ izɨ, dafarir kɨnibar izan markɨ, ia bizitam suiragh izɨ.

21  *“Egh wikba bar ia 6plan dughiabara ingangaribar amu, egh ia namba 7ɨn dughiamɨn ingangaritam damuan bar markɨ. Azenimɨn ingarir dughiam ko dagheba asir dughiam, ia Sabatɨn dughiamɨn vɨrara aningɨn ingaran markɨ.

22  *“Egh ia Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam gɨnɨghnɨgh. Ia witɨn faragha aniba iniamin dughiam, isar ekiar kam damuam. Egh gɨn ia Ruarpenibar Ikɨ Dagher Abuananaba Asiamin Dughiam, ia ua a bagh isam damu. Iakɨnir ia temer ovɨziba iniamim, isar ekiar kam otogham.

23 “Egh ia azeniba vaghvagh dar dughiar 3plan, ian gumazamiziba bar izɨ, egh nan ziam fɨsɨ nan damazimɨn otogh, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, Israelian God. 24 Eghtɨ gɨn kɨ gumazamizir datɨrɨghɨn ian nguazimɨn itiba batuegh, ian nguazimɨn mɨtaghniam damightɨ a mangɨ ekevegham. Egh azeniba bar dar 3plan dughiabar, ia nan ziam fɨsɨ izɨva nan damazimɨn otogh, eghtɨ apaniba ian nguazim inisɨ ifueghan kogham.

25  *“Egh ia asɨzim isɨ na bagh an ofa damuva, an ghuzim isɨ na danɨngɨsɨ, yis itir bret sara ofa damuan markɨ. Egh ia God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨghsɨ asɨziba isɨ ofa damutɨ, dar naba ikɨ mangɨ amɨmzaraghan otivan markɨ.

26  *“Ia dagher faragha asiba, dar dagher bar aghuibara, ia da inigh nan Dɨpenimɨn mangɨ ofan mɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, da na danɨng.

“Egh ia memen nguzitam isɨ mɨnem darugh, an amebamɨn oter eborim sara anevighan markɨ.”

27 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Guizbangɨra, kɨ nɨ ko Israelia ia bagha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami, ezɨ akar kɨ mɨgeiba ghua akar kamra inifi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ akar kaba akɨnafarir tamɨn da osirigh.” 28 Ezɨ Moses 40plan dughiabar Ikiavɨra Itir God ko mɨghsɨamɨn ikia, egha daghetam ko dɨpatam bar anemezir puvatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba, dagɨar akuar Moses inigha ghuzɨmningɨn ada osiri. Akar kaba, da 10plan Akar Gavgaviba.

Moses mɨghsɨam ategha ghuaghiri

29  *Ezɨ Moses mɨghsɨam ategha ua izir dughiamɨn, a dagɨar akuar 10plan Akar Gavgaviba itimning inigha izi. A Ikiavɨra Itir God ko mɨkemezɨ, an guam bar angazangarir ekiam iti. Ezɨ a kamaghɨn fozir puvatɨ, an guam kamaghɨn gari. 30 Ezɨ Aron gumazamiziba ko Mosesɨn guamɨn angazangarimɨn ganigha, atiatigha, an boroghɨn mangan aghua. 31 Ezɨ Moses men diazɨ, Aron ko Israelian gumazir dapaniba a bagha zuima a me mɨgei. 32 Ezɨ gɨn Israelian gumazamiziba bar a bagha zuima, an Akar Gavgavir Ikiavɨra Itir God Sainai mɨghsɨamɨn a ganɨngiziba, bar dar gun me mɨgei. 33 Egha a me mɨkemegha gɨvagha, inim inigha bar uan guam avara. 34 Moses Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa Purirpenimɨn aven zuir dughiam, a inim adegh ikɨ mangɨ uam azenan izam. An azenan izava Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ biziba bar dar gun gumazamizibav gei. 35 Ezɨ gumazamiziba an guamɨn garima an angazangarim iti. Moses me mɨkemegh gɨvagh, ua uan guam avaragham. Egh a ua mangɨ Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmamin dughiam a ua inim adegham.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn
Purirpenimɨn ingari

35

(Sapta 35--40)

Avughsamin Dughiamɨn Akar Gavgaviba

1 Egha Moses Israelian gumazamiziba bar men diazɨ me izezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamagh mɨgɨa ghaze, ia nan Akar Gavgavir kabar gɨn mangɨ. 2  *Ia ingangariba bar adar amu mangɨ 6plan dughiamran tugh. Egh namba 7ɨn dughiam ia avughsɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan dughiar kɨ avughsim. Gumazim o amizitam dughiar kamɨn ingangaritam damightɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. 3 Ia uan dɨpenibar aven avim arɨghsɨ, o ia uaghan ingangarir muziarir kamagh garibar amusɨ, Sabatɨn dughiamɨn dar amuan markɨ.”

Gumazamiziba biziba God danɨngasa Moses me mɨgei

(Ua Me Ini 25:1-9)

4 Egha gɨn Moses kamaghɨn Israelia bar me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavim ia ganɨga ghaze: 5 ia datɨrɨghɨn bizitaba isɨ ofan mɨn Ikiavɨra Itir God danɨngam. Gumazamizir uan navimɨn aven biziba bar a danɨngasa nɨghnɨziba, me bizir kaba a danɨng: gol, silva, bras ko, 6 sipsipɨn arɨzibar ingarizir tretɨn bluplaba, pɨghagheviba, agheviba ko, inir ghurghurir aghuariba, ko inir me memen arɨzibar ingariziba ko, 7 sipsipɨn apurimɨn inir me penɨn aghevimɨn aghuiziba ko, ongarimɨn itir asɨzir ekiabar iniba ko, akasɨn temeba ko, 8 lambagh arɨgha dagh aboir olivɨn borem ko, pauran mughuriar aghuim zuir me olivɨn borem sara verezir God ua bagha inabazir bizibagh ingem, ko pauran mughuriar aghuim gamiba. 9 Egh dagɨar pɨzir aghuariba ko dagɨar aghuir ivezim bar pɨn kozir igharaziba inigh, da ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar otevir azenan itimɨn kurkegh, egh an forivtarir inir an evarimɨn poroghav itim gituigh. Bizir kaba, me bar da inigh izɨ.”

Moses Godɨn Purirpenimɨn ingaramin biziba bagha me mɨgei

(Ua Me Ini 29:32-43)

10 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ian tongɨn gumaziba bar bizir kabar ingaramin fofoziba iti, me bar izɨ bizir Ikiavɨra Itir God ia mɨkemezibar ingar. 11 Me Purirpenimɨn ingarighɨva, egh anevamin biziba, ko akeziba, ko bɨrir aghariba, ko agharir ighuvir gavgavim Purirpenim danɨngamiba ko, dɨpenir akɨniba ko, boksiar me bɨrir aghariba asamiba, me bar dar ingar. 12 Egh me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ingarigh, egh temer aneteramimningɨn ingarigh, egh gol inigh an asuamɨn ingarigh, kar arazir kuraba gɨn amangamin danganim, ko Bar Anogoroghezir Danganim modir nir ekiamɨn ingarigh. 13 Egh ia bretba arɨzir dakozim ko an ingangarim gamir bizibar ingarigh, egh dakozim ateramin tememning akɨrigh, egh Godɨn damazimɨn darɨghamin bretba tuagh. 14 Egh me lambar afamin aghorim, ko lamba, ko an ingangarim gamir biziba sara ingar. Egh me lamba ko angazangarim anɨngamin olivɨn borem sara ingarigh. 15 Egh me pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozim ko anetersɨ itemningɨn ingarigh. Egh biziba mɨsɨv ingiamin olivɨn borem ko pauran mughuriar aghuimɨn ingarigh. Egh me Purirpenimɨn tiar akamɨn guamin inir ekiamɨn ingarigh. 16 Egh me asɨziba da bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn ingarigh, egh a bagh brasɨn ingarizir abizimɨn mɨn garir bizimɨn ko an ingarir bizibar ingarigh. Egh me ofa gamir dakozim ateramin itemningɨn ingarigh. Egh me soroghafariba ruamin itarir ekiatam ko anefamin dakozimɨn ingarigh. 17 Egh me Purirpenimɨn dɨvazim avɨnsɨ inibar ingarɨva, egh dɨvazimɨn dɨpenir akɨniba, ko boksiar akɨniba asamiba, bar dar ingarigh. Egh me dɨvazimɨn tiar akamɨn guamin ini tamɨn ingarigh. 18 Egh me Purirpenim ko an dɨvazim gavgavim aning danɨngamin beniba ko afughafughamiba, dar ingarigh. 19 Aron a ofa gamir gumazim, a uan otariba ko, me bagh korotiar aghuaribara isamightɨ me dar aghuigh, egh ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuam. Kar, me daghuigh Anogoroghezir Danganimɨn aven mangamin korotiaba.”

Gumazamiziba biziba inigha Ikiavɨra Itir God bagha zui

20 Ezɨ Israelian gumazamiziba Moses ategha zui. 21 Ezɨ an akaba men avɨribar navibagh ami da dɨkavima, me a mɨkemezɨ moghɨn damuasa ifonge. Ezɨ gumazamiziba bizir guar avɨriba inigha izi: me God bativamin Purirpenimɨn ingaramin biziba ko, an ziam famin biziba ko, ofa gamir gumazibar korotiar aghuaribar ingaramin biziba, me bar da isa ofabar mɨn Ikiavɨra Itir God ganɨdi. 22 Ezɨ gumazamizir kamaghɨn damuasa ifongeziba, uarir kuritir bizir igharagha garir kaba inigha izi. Bizir aghuir kabanang: kuarimɨn ringba, dafarimɨn ringba, fɨrimɨn ikezir ringba, ko golɨn aghuir dirir igharagha gariba itiba. Gumazamiziba bizir kaba isa, dar suiragha da fegha dagh amizɨ, da Godɨn damazimɨn ighuavamadir ofabar mɨn da isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi. 23 Ezɨ gumazamizir maba, me bizir kaba ikiava, me vaghvagha da inigha izi, tretɨn bluplaba, ko pɨghagheviba, agheviba ko, inir ghurghurir aghuariba, ko inir me memen arɨzimɨn ingarizim ko, sipsipɨn apurimɨn inir me penɨn aghevimɨn aghuizim ko, ongarimɨn itir asɨzir ekiabar iniba. 24 Ezɨ gumazamizir silva ko bras itiba, me ofan mɨn da isa Ikiavɨra Itir God bagha izi. Ezɨ gumazir akasɨn temeba itiba me Purirpenim ko bizir igharazibar ingarasa da inigha izi. 25 Ezɨ amizir tretbagh irɨgha foziba, me sipsipɨn arɨziba isa tretɨn bluplaba, ko tretɨn pɨghagheviba, ko tretɨn aghevibagh irɨsi. Egha me inir ghurghurir aghuibar ingarasa tretɨn ghurghuribagh irigha, dar ingari. Egha me tretɨn kaba inigha izi. 26 Egha me uaghan memen arɨzimɨn tretɨn ingaran fofozim ko ifongiam ikia, egha dar ingari. 27 Ezɨ gumazir dapaniba dagɨar pɨzir aghuiba ko dagɨar aghuir ivezim bar pɨn kozir igharaziba inigha izi. Me da isɨ ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar otevir azenimɨn itim ko, forivtarir nir an evarimɨn itim darɨgham. 28 Egha me, olivɨn borer me lambagh inge da isir borem, ko biziba mɨsɨv dagh ingamin borem, ko pauran mughuriar aghuim, dar ingarasa, egha pauran igharagha gariba ko olivɨn boreba da inigha izi. 29 Ezɨ Israelian gumazamiziba bar biziba Ikiavɨra Itir God danɨngasa uan ifongiamɨn gɨn ghua me da inigha an ingangarim damuasa, a Moses mɨkemezɨ moghɨn da inigha izi.

Ikiavɨra Itir God gumazir ingangarim damuamiba mɨsefi

(Ua Me Ini 31:1-11)

30 Ezɨ Moses Israelia mɨgei, “Ikiavɨra Itir God Judan anabamɨn gumazim Besalel amɨsevegha gɨfa, a Urin otarim, egha a Hurɨn igiar borim. 31 Egha Ikiavɨra Itir God uabɨ uan Duamɨn gavgavim a ganɨngizɨ, a fofozir aghuim ko ingangarir aghuibar amuamin nɨghnɨzim iti. 32 Egha a gol, silva, ko brasɨn bizir aghuir igharazibar ingaramin fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim a ganɨngi. 33 Egha a dagɨar ivezir bar pɨn koziba aghorɨva temebar dirir guar avɨriba aghor, egh Purirpenim asɨngamin ingangarir avɨribar fofozir aghuiba a ganɨngi. 34 Egha Ikiavɨra Itir God fofozir aghuarim isa Besalel ko Oholiap ganɨngi. Oholiap, a Ahisamakɨn otarim, a Danɨn anabamɨn gumazir mam. Aning ingangarim damuamin gumazir igharaziba sure damuamin fofozim iti. 35 Ikiavɨra Itir God gumazir kamning ingangarir guar avɨribar amuamin fofozir aghuim aning ganɨngi, ezɨ aning dagɨabar nedaziba aghora egha dirir avɨriba aghora, egha inir ghurghurir aghuiba isava tretɨn blupla ko, tretɨn pɨghaghevim ko, tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizim nuavigha, dar kurke. Egha aning bizir me damuasa nɨghnɨzir kabar fofozim ikia egha bizir kaba bar dar ingari.”

36

1 Egha Moses ghua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God Besalel ko Oholiap ko fofozim itir gumazir igharazibar dei. Gumazir kaba, Ikiavɨra Itir God ingangaribar amuamin fofozim me ganɨngi. Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, me Godɨn Purirpenim ko an bizibar ingaram.”

Gumazamiziba bizir avɨriba inigha izi

2 Ezɨ gɨn Moses Besalel ko, Oholiap, ko gumazir Ikiavɨra Itir God fofozir aghuim anɨngiziba bar men dia. Ezɨ gumazir ingangarim damuasa bar ifongeziba, me izima Moses ingangarim damuasa me mɨgei. 3 Egha Israelia Godɨn Purirpenimɨn ingarasa akuvazir biziba, Moses bar da isa gumazir kabagh anɨngi. Egha Israelian gumazamiziba zurara mɨzarazibar uan ifongiabar gɨn ghua ofan mɨn biziba God danɨngasa da isa izavɨra iti. 4 Ezɨ Purirpenimɨn ingarir gumaziba bizir kabar gari, da avɨrasemezɨ, me uan ingangariba ategha izi.

5 Egha me kamaghɨn Moses mɨgei, “Gumazamiziba bizir bar avɨriba inigha izi. Ikiavɨra Itir God e mɨkemezɨ bizir e ingangarim damu anegɨvamiba, da bar iti. Eghtɨ bizir avɨrim pura ikiam.”

6 Ezɨ Moses akam amadazɨ a bar gumazamiziba bagha me itir danganibar ghua ghaze, “Ia gumazamiziba, Godɨn Purirpenimɨn ingarsɨ ua bizitaba inigh izan markɨ.” Ezɨ me akar kam baregha, ua bizitaba inigha izir puvatɨ.

7 Ezɨ bizir gumazamiziba inigha Purirpenimɨn ingarasa izegha gɨvaziba, da bar ingangarir kaba agɨvaghtɨ, dar naba pura ikiam.

Me Godɨn Purirpenimɨn ingari

(Ua Me Ini 26:1-37)

8 Egha ingangarir gumazir fofozim itiba Godɨn Purirpenimɨn ingari. Egha me 10plan inir ghurghurir aghuaribar an ingari. Nir kaba me tretɨn bluplaba ko, pɨghagheviba ko, agheviba inigha enselɨn bar gavgavibar nedaziba inir kabar da isami. 9 Egha me 10plan inir kabar ingarizɨ, dar oteviba bar voroghɨra ghue. Ezɨ dar ruariba 12 mitan tuzɨ, dar aroziba 2 mitan tu. 10 Egha da arueghasa me 5plan iniba da uarir akuigha uam ada isami, egha 5plan mabar akuigha ua kamaghɨra da isami. 11 Egha aning isafuraghasa, me bluplan tretɨn irɨghizir kuzir kabar inimningɨn mɨriamningɨn da isami. 12 Egha me 50plan tretɨn irɨghizir kuziba inir faragha itimɨn mɨriam gɨtui, egha 50plan tretɨn irɨghizir kuziba namba 2ɨn inim kamaghɨra a gituizɨ da voroghɨra ghue. 13 Egha me 50plan golɨn akezibar ingarigha, inir ruarir kamningɨn kuziba isafuragha aning ikezɨ, aning Purirpenir vamɨram oto.

14 Me memen arɨzibar 11pla inibar ingarizɨ, da Purirpenim avamin nir ekiar vamɨram oto. 15 Ezɨ inir kaba vaghvagha dar ruariba 13 mitan tu. Ezɨ dar aroziba 2 mitan tu. Ezɨ dar ababanim voroghɨra ghu. 16 Egha da arueghasa me 5plan iniba uari isafuragha da isamizɨ, da inir ekiar vamɨran oto. Egha 6plan iniba uarir isafuragha da isamizɨ, da inir ekiar vamɨran oto. 17 Egha me 50plan tretɨn irɨghizir kuziba inigha inir faragha itimɨn mɨriam gituigha, 50pla tretɨn irɨghizir kuziba inigha inir namba 2ɨn mɨriam gɨtui. 18 Egha 50plan brasɨn akezir ingariziba, da tretɨn irɨghizir kuzibar aghuam. Eghtɨ inir kamning uaning isafuraghtɨ inir ekiar vamɨra ikiam. 19 Egha me Purirpenim avasa, sipsipɨn apuribar inir me penɨn aghevimɨn aghuizimɨn inimɨn ingari. Egha a gisɨn darɨghasa ongarimɨn itir asɨzir ekiamɨn inim inimɨn ingari. 20 Egha me akasɨn temebar Purirpenimɨn bɨrir agharibar ingari. 21 Ezɨ bɨrir agharibar ruarim 4 mitan tuzɨ, iter otevir agharibagh iniva ghueziba, 66 sentimitan tu. 22-24 Egha me iter akɨnir pumuningɨn mɨngarimning akɨrigha, silvan boksiamning gisɨn aning asara. Egha me Purirpenimɨn bɨrir aghariba bar kamaghɨra dar ingari. Egha me sautɨn amadaghan Purirpenimɨn 20plan bɨrir agharibar ingari. Egha me silva inigha 40plan boksiar torir muziariba itibar ingarigha, egha bɨrir aghariba dagh ase. Ezɨ boksiar pumuning bɨrir agharir vamɨran apebamɨn ti, egha bɨrir agharimɨn povim gavgavim a ganɨdi. 25-26 Egha me kamaghɨra uaghan notɨn amadaghan bɨrir agharibar ingarigha, 20pla bɨrir agharibar ingari, egha me bɨrir agharibar poviba gavgavim dar anɨngasa, 40plan silvan boksiabar ingari. Egh silvan boksiar pumuning gisɨn bɨrir aghariba vaghvagh da ase. 27 Egha me 6plan bɨrir aghariba Purirpenimɨn gɨrakɨrangɨn aruem ghuaghiri naghɨn dar ingari. 28 Egha me bɨrir agharir pumuning Purirpenimɨn gɨrakɨrangɨn itir mɨkebamningɨn aningɨn ingari. 29 Me mɨkebamningɨn itir bɨrir agharimning vɨn uaningɨn akuigha ghuavanaga bar pɨn oto. Egha bɨrir agharir kamning uaning inigha uanaga ringɨn vamɨran aven ghua voroghɨra iti. Egha mɨkebar ighirazim me kamaghɨram a gami. 30 Ezɨ gɨrakɨrangɨn 8plan bɨrir aghariba itima, 16plan silvan boksiaba da bɨrir agharibar povibar suisi, ezɨ boksiar pumuning, bɨrir aghariba vaghvagha dar tuifi.

31-32 Egha me akasɨn temer ruariba inigha, dar ighuvir ruaribar ingari. Egha notɨn itir bɨrir aghariba bagha 5plan ighuvibar ingari. Egha sautɨn itir bɨrir aghariba bagha 5plan ighuvibar ingarigha, aruem uaghiri naghɨn itir bɨrir aghariba bagha 5plan ighuvibar ingari. 33-34 Egha me ringbar ingarigha vaghvagha bɨrir agharibar tongɨra da arɨgha, egha gɨn ighuvir ruarir kaba isa ringbagh aghua ghua, Purirpenimɨn mɨkebar mamɨn ikegha ghua mamɨn tu. Egha me bɨrir aghariba ko ringba ko ighuvir ruariba, golra bar da noke.

35 Egha me inir ghurghurir ruarir ekiar mamɨn ingarigha, Purirpenimɨn aven anegura. Me inir kam, tretɨn blupla ko, pɨghaghevim ko, aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizimɨn a isami. Egha me deravɨra enselɨn bar gavgavibar nedaziba an kurka da isami. 36 Egha me akasɨn temeba inigha, inir ekiar kam guasa 4plan dɨpenir akɨnibar ingari. Egha me dɨpenir akɨnir kaba golɨn da noke. Egha golɨn akezibar ingarigha nir kamɨn suighasa dɨpenir akɨnibar da arɨki. Egha me 4plan silvan bokisiabar ingarigha, egha dɨpenir akɨnir kaba asasa dar ingari. 37 Egha me Purirpenimɨn tiar akamɨn mɨn ikiasa, inir ghurghurir aghuarimɨn ingari. Me tretɨn sipsipɨn arɨzibar ingarizir blupla ko, pɨghaghevim ko, aghevimɨn an kurkegha da isami. 38 Egha me 5plan dɨpenir akɨnibar ingarigha, inim guasa akeziba dagh itui. Egha me gol inigha dar dapanibagh aghui, egha dɨpenir akɨnibagh inivamin ighuviba saram aghui. Egha me 5plan brasɨn boksiar toriba itibar ingarigha dɨpenir akɨniba asasa dar ingari.

37

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ingari

(Ua Me Ini 25:10-22)

1 Ezɨ Besalel ingangarir gumaziba ko me akasɨn temer arariba isa, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ingari, ezɨ an ruarim 110 sentimitan tu, ezɨ an arozim 66 sentimitan tu, ezɨ an tuirivim 66 sentimitan tu. 2 Egha me golɨn aghuarim isa Boksiamɨn averiam ko azenimɨn poghava a noke. Egha golɨn ruarir mamɨn an apɨnimɨn azenan bar an pogha a ikiagharui. 3 Egha me Boksiam darugh aneterasa gol ringɨn 4plan ingarigha, a tuivamin suer 4plan boroghɨn gol ringɨn 4pla arɨki, egha 4plan suebagh ike, pumuning isa Boksiamɨn vongɨn aning ikegha pumuning vongɨn aning ike. 4 Egha me Boksiam aterasa akasɨn iter otevir pumuning inigha, deragha aning akɨrigha, golrama aning pogha aning noke. 5 Egha me Boksiam aterasa iter otevir kamning isava, mam vongɨn an ringning garugha, mam vongɨn an ringning garu. 6 Egha me Boksiamɨn asuam golɨn aghuarimɨn an ingari. An ruarim 110 sentimitan tu, ezɨ an arozim 66 sentimitan tu. Danganir kam, kar gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadir danganim. 7 Egha me golɨn maba inigha haman dav mɨsuegha enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimningɨn ingari. Ezɨ enselning Boksiamɨn asuam gisɨn tughav ikia, mav vongɨn iti, mav vongɨn iti. 8 Ezɨ mam agharir guvimɨn tughav itima mam agharir kɨriamɨn tughav iti. Me golɨn mam inigha, enselɨn bar gavgavir kamningɨn nedazimning ko Boksiamɨn asuamɨn danganir kamran dar ingarizɨ, da bizir vamɨran mɨn iti. 9 Ezɨ enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazim arazir kuraba gɨn amadir danganimɨn tughav iti, ezɨ aningɨn guamning uaningɨn akuigha aviragha Boksiamɨn gari, ezɨ aningɨn avɨzimning kuiaghirɨgha ikia, Boksiamɨn asuam avara.

Me bret bagha dakozimɨn ingari

(Ua Me Ini 25:23-30)

10 Egha me akasɨn tememɨn dakozir mamɨn ingari, ezɨ an ruarim 88 sentimitan tu, ezɨ an arozim 44 sentimitan tuzɨ, an tuirivim 66 sentimitan tu. 11-12 Egha me dakozir kam golɨn aghuarimɨn an puegha a noke, egha golɨn ruarir mamɨn an mɨriamɨn pogha bar a ikiagharui. Egha me golɨn ruarir kam gamizɨ a mong fɨgha anabogha, dakozimɨn apɨniba bar da inigha, an tuirivim 8 sentimitan tu. Ezɨ me golɨn ruarir kamɨn, an mɨriamɨn golɨn igharazir mamɨn adiarim gamigha an puegha golɨn ruarir kam bar a ikiagharɨki. 13-14 Egha me gol ringɨn 4plan ingarigha dakozimɨn mɨkebabar suebar boroghɨn da ike. Ezɨ 4plan gol ringɨn kaba dakozimɨn apɨnimɨn boroghɨra iti. Da akasɨn temer dakozim ateramningɨn suigham. 15 Egha me akasɨn iter otevir pumuning isa dakozim aterasa deragha aning akɨrigha, golrama aningɨn pogha aning noke. 16 Egha me dakozim gisɨn dafasa itarir ekiaba golɨn aghuimra dar ingari. Kar ofa damu wain fusfughamin itarir ekiaba ko, doziba, kapba ko, botolba.

Me lamba afamin aghorimɨn ingari

(Ua Me Ini 25:31-40)

17 Egha me golɨn aghuarim inigha lamɨn aghorimɨn ingari. Egha haman golɨn kam mɨsuegha lamɨn aghorim asamin danganimɨn ingarigha, lambar aghariba ingarigha dar afamin danganibar boroghɨn, akɨmarir tɨghar onamiba ko onezibar ingari. Egha biziba bar dar ingarizɨ da bizir vamɨran mɨn iti. 18 Ezɨ lamba afamin aghorir kam, 6plan aghariba iti, egha 3pla vongɨn itima, 3pla vongɨn iti. 19 Ezɨ lamba afamin aghorir kam, 6plan aghariba vaghvagha akɨmarir 3pla iti, egha da lamɨn kabar apengan iti. Ezɨ lamɨn aghariba bar kamaghɨra gari. Ezɨ akɨmaribar ganganiba amonɨn tememɨn akɨmaribar mɨn gari. 20 Ezɨ lamɨn aghorim uabɨ kamaghɨn gari, me akɨmarir 4plan ingarizɨ, da amonɨn tememɨn akɨmaribar mɨn, dar maba tɨghar onezibar mɨn gari, ezɨ maba onezibar mɨn gari. 21 Egh agharir pumuning uaningɨn akuizɨ naghɨn, me akɨmarir dafarir muziarir kabar ingari. Egha agharir igharaziba uaghan kamaghɨra dagh ami. 22 Me hama inigha golɨn aghuir kam mɨsuegha, bizir kabagh amizɨ da bizir vamɨran mɨn iti. 23 Me golɨn aghuariba inigha, 7plan lambar ingarigha, akamimɨn mɨn garir avimɨn suizir bizir mabar ingarigha, egha uaghan itaribar ingari. 24 Me 35 kilogremɨn golɨn aghuariba inigha, lamba afamin aghorim ko lamba ko an ingangarir biziba bar dar ingari.

Me pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn ingari

(Ua Me Ini 30:1-5)

25 Egha me akasɨn temem inigha pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn ingari. Ezɨ ofa gamir dakozir kamɨn ruarim 45 sentimitan tuzɨ, an arozim an ruarim mɨrara ghua 45 sentimitan tu, ezɨ an tuirivim 90 sentimitan tu. Temer akasɨn ofa gamir dakozimɨn ingarizimra, me bulmakaun kombar mɨn garir bizibar ingarizɨ, da ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar vaghvagha dar iti. 26 Egha me an 4plan mɨriaba ko an siriam ko an komba golɨn aghuarimɨn dar puegha da noke, egha golɨn ruarim isa ofa gamir dakozimɨn mɨriabagh atɨgha a ikiagharui. 27 Egha me gol ringɨn pumuningɨn ingarigha, mam isa vongɨn a ikegha, vongɨn mam ike. Me ringɨn kamning golɨn ruarir me an mɨriabar ikezimɨn apengan aning ike. Ringɨn kamning me ofa gamir dakozim atersɨ tememning aning daghuam. 28 Me akasɨn iter pumuning inigha ofa gamir dakozim aterasa aning akɨrigha, golɨn aning noke.

Me borem ko pauran mughuriar aghuim zuimɨn ingari

(Ua Me Ini 30:22-38)

29  *Egha me pauran mughuriar aghuim ko olivɨn borem deravɨra da verezɨ, borer mughuriar aghuim oto, mati sanda. Olivɨn borer kam, an ingangarim kamakɨn: me bizim o gumazim Ikiavɨra Itir God bagh anemɨsɨvɨsɨ, borer kam a gingam. Me uaghan pauran mughuriar aghuim zuir mabar ingari, mati gumazir fofozir aghuim itim deravɨra da verezɨ, sandan aghuim oto.

38

Me asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn ingari

(Ua Me Ini 27:1-8)

1 Egha Besalel ko ingangarir gumazir igharaziba, akasɨn temeba inigha, asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn ingari. Ezɨ an arozim ko an ruarimɨn ababanim vɨrara 2 mita 20 sentimitan tu. Ezɨ an tuirivimɨn ababanim 1 mita 30 sentimitan tu. 2 Egha temer akasɨn ofa gamir dakozimɨn ingarizimra, me bulmakaun kombar mɨn garir bizibar ingarizɨ, da ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar vaghvagha dar iti, egha ofa gamir dakozim me brasɨn an pogha a noke. 3 Ofan dakozimɨn ofan ingangarim damuasa me bizir kabar ingari, savolɨn muziariba, itarir ekiaba, pokba ko, itarir avim ateramin ko averenim iniamin itarim ko avim ateramin itariba, ko averenim iniamin itaribar ingari. Bizir kaba bar me brasɨn dar ingari. 4-5 Egha me bras uaia inigha abizimɨn mɨn garir bizimɨn ingari. Egha ofa gamir dakozimɨn aven anetɨ. Egha me brasɨn ringɨn 4plan ingari. Egha da isa ofa gamir dakozimɨn, abizimɨn mɨkebabar da arɨki. Kar ringɨn tememning arugh boksiam ateramiba. Egha brasɨn ruarim inigha ofa gamir dakozimɨn averiamɨn tongɨram anetɨgha a ikiagharui. Egh uaia brasɨn abizimɨn mɨriaba isa brasɨn ruarir kamɨn apengan anegura. Ezɨ abizimɨn mɨn garir bizir kam, ofa gamir dakozimɨn averiamɨn tongɨram apera. 6 Egha me akasɨn iter otevir pumuning inigha, aning akɨrigha brasɨn aning puegha aning noke. 7 Me ofa gamir dakozim aterasa akasɨn temer kamning isa ringɨn an mɨriamningɨn itibagh aghui. Me temer arariba inigha ofa gamir dakozim boksiamɨn mɨn an ingari, egha boksiamɨn dɨkɨnimɨn ingarizir puvatɨ. Me anetaghizɨma an dɨkɨnim pura torim iti.

Me soroghafariba ruer
itarir ekiamɨn ingari

(Ua Me Ini 30:18)

8  *Ezɨ amiziba zurara God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn Godɨn ingangarim gami, egha merara uan brasba isa Besalel ganɨngi. Brasɨn kaba, da ganganir me uan guabar garibar mɨn gari. Ezɨ ingangarir gumaziba brasɨn kaba inigha, egha soroghafariba ruer itarir ekiamɨn ingari, egha itarir kam afasa dakozimɨn ingari.

Me Godɨn Purirpenimɨn dɨvazim azui

(Ua Me Ini 27:9-19)

9 Egha me inir ghurghurir aghuimɨn ingarigha, Purirpenim avɨnasa dɨvazir azenan itimɨn ingari. Me inir ruarir kam sautɨn amadaghan itir dɨvazim bagha an ingarizɨ a 44 mitan tu. 10 Egha me inir kam guasa 20plan dɨpenir akɨniba brasɨn dar ingarigha, egha dɨpenir akɨnir kaba 20plan brasɨn boksiabagh asasa dar ingari. Egha inir kam guamin akeziba ko dɨvazimɨn agharir ighuviba silvan dar ingari. 11 Egha kamaghɨra notɨn amadaghan itir dɨvazimɨn ingari. 12 Ezɨ dɨvazir aruem ghuaghiri naghɨn itim, me inir ruarir mamɨn ingarizɨ, a 22 mitan tu. Egha 10plan dɨpenir akɨniba ko, 10plan brasɨn boksiar dɨpenir akɨniba asamibar ingari. Egha inir kam guamin akeziba ko dɨvazimɨn agharir ighuviba silvan dar ingari. 13 Ezɨ dɨvazir aruem anadi naghɨn itim, an ababanim 22 mitan tu. Ezɨ dɨvazir kam tiar akam an iti. 14-15 Tiar akamɨn mɨriamningɨn me dɨpenir akɨniba asasa brasɨn boksiabar ingarizɨ, 3pla vongɨn itima, 3pla vongɨn ti. Egha tiar akamningɨn mɨriamningɨn guasa nir pumuningɨn ingari. Aningɨn arozimning vɨrara 6 mita 60 sentimitan tu. 16 Me dɨvaziba bar dar guasa inir ghurghurir bar aghuaribar ingari.

17 Me bras inigha, dɨpenir akɨniba asamin boksiabar ingari. Egha me silva inigha dɨpenir akɨnibar dapanibar puegha da noke. Egha me silvan ighuvibar ingari. Egha me silvan akezibar dɨpenir akɨniba ko silvan agharir ighuvibar suighasa dar ingari. 18 Egha dɨvazimɨn tiar akam bagha, me inir ghurghurir aghuarim ko tretɨn blupla ko, pɨghaghevim, ko aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingariziba isamigha inir kamɨn kurke. Ezɨ inir kamɨn arozim 9 mitan tu. Ezɨ an tuirivim 2 mita 20 sentimitan tu, egha a dɨvazimɨn iniba ko voroghɨra ghu. 19 Me inir kaba guasa dɨpenir akɨnir 4pla ko, da asamin brasɨn boksiar 4plan ingari. Ezɨ akeziba ko, dɨpenir akɨnibar dapaniba, ko agharir ighuvir dɨpenir akɨnir uarir akuighamba, me bar silvara dar ingari. 20 Egha me Purirpenim gavgavim a danɨngamin afughafughamiba ko an dɨvazim gavgavim a danɨngamin afughafughamiba, me brasɨn dar ingari.

Me Purirpenimɨn ingarasa gol ko biziba isi

21 Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn ingarasa inigha izezir gol, silva, ko bras menge. Purirpenir kam, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir dagɨar akuamning a darɨgham. Moses uabɨ Livain adaraziv kemezɨ me biziba bar da mega da osirigha fo, bizir manabara iti. Ezɨ ofa gamir gumazim Aron, an otarim Itamar ingangarir kamɨn faragha zui.

22 Besalel a Urin otarim, ezɨ Uri a Hurɨn otarim, me Judan anabamɨn gumaziba. Ezɨ Besalel, Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn biziba bar dar ingari. 23 Ezɨ Oholiap, an Ahisamakɨn otarim, egha Danɨn anabamɨn mav. An akaba dagɨabar da osira da aghori fofozim fomɨra iti, egha a bizir igharaziba uaghan dar ingara fo. Egha a tretɨn blupla, pɨghaghevim ko, aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizim, ko inir ghurghurir aghuariba, an a da isa dar kurka fo.

24 Ezɨ me, golɨn gumazamiziba Godɨn damazimɨn fegha ighuavamadir ofan mɨn Godɨn Purirpenimɨn ingarasa inigha izeziba medi, ezɨ dar osɨmtɨzim ghua 998 kilogremɨn tu. 25-26  *Ezɨ me silva medima, an osɨmtɨzim ghua 3,430 kilogremɨn tu. Gumazir ziaba akɨnafarimɨn itiba silvan kaba amadazɨma da ize. Ezɨ gumazir 20plan azenibar tugha ghuavanadiba, me vaghvagha 5 kina silvan dagɨaba arɨki, ezɨ gumazir kaba bar men dɨbobonim 603,550. 27 Ezɨ me 3,400 kilogrem silva inigha, Godɨn Purirpenimɨn bɨrir aghariba gavgavim dar anɨngasa boksiabar ingari. Egha me Bar Anogoroghezir Danganim avamin inim guasa, dɨpenir akɨnibagh asamin boksiabar ingari. Ezɨ boksiar kaba da bar moghɨra 100pla. Ezɨ boksiaba vaghvagha dar osɨmtɨzim 34 kilogremɨn tu. 28 Ezɨ silvan nar ikiavɨra itibar osɨmtɨzim 30 kilogremɨn tu. Ezɨ me da isa akeziba ko agharir ighuvibar ingarava, egha da isa bɨrir aghariba uarir akuighasa dar ingari. Egha me uaghan dɨpenir akɨnibar dapaniba, silvan da ave. 29 Ezɨ brasɨn me ofan mɨn Ikiavɨra Itir God ganɨngizimɨn osɨmtɨzim a 2,425 kilogremɨn tu. 30 Ezɨ me brasɨn kam inigha God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn akɨnibagh asamin boksiabar ingari. Egha brasɨn ofa gamir dakozim ko, an abizimɨn mɨn garir bizim ko, bizir ofan ingangarim damuamiba, me bar brasɨn dar ingari. 31 Me uaghan boksiar igharazibar ingari, kar dɨvazimɨn tiar akamɨn dɨpenir akɨniba asamin boksiaba ko, dɨvazir bar Purirpenim gighuizimɨn dɨpenir akɨnibagh asamin boksiaba. Egha me uaghan, Purirpenim gavgavim a danɨngamin afughafughamiba ko dɨvazir a gighuizim gavgavim a danɨngamin afughafughamiba, bar dar ingari.

39

Me ofa gamir gumazibar
korotiabar ingari

(Ua Me Ini 18:1-14)

1 Egha me tretɨn blupla ko, pɨghaghevim ko aghevir me sipsipɨn arɨzibar ingariziba inigha, ofa gamir gumazibar korotiar aghuibar ingarigha dar kurke, eghtɨ me Anogoroghezir Danganimɨn mangɨ ingangaribar amusɨ dar aghuam. Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me Aron darugh ofa damuamin korotiamɨn ingari.

2-3 Egha me korotiar otevimɨn ingarasa, haman gol mɨsoghezɨ, an akɨnafarimɨn mɨn evari, ezɨ me a inigha aneghorezɨ a gol tretɨn mɨn oto. Ezɨ me inir ghurghurir aghuarim inigha, gol tret ko, tretɨn blupla, pɨghaghevim ko, tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn ingarizim, me inir kam kurkazir aghuibar a isami. 4 Egha me inir sazir pumuning korotiamɨn suighasa a gisɨn aning isami, eghtɨ aning dɨpɨzimning gisɨn anang mangɨ akɨrimɨn inir otevir vongɨn itimɨn suigham. 5 Ezɨ me gol tret, ko tretɨn blupla, pɨghaghevim, ko tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzibar ingarizim ko inir ghurghurir aghuarim inigha, egha inir ivariam gikamim adiarir aghuariba a garɨgha an ingari. Egh inir ivariam gikamim isa korotiar otevir azenan itir kamɨn mɨriamɨn porogha a isami, ezɨ bizir pumuning datɨrɨghɨn bizir vamɨran mɨn iti. Egha me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, tretɨn kaba inigha inir kam isami.

6 Egha me dagɨar pɨzir aghuarir pumuning inigh, Jekopɨn otarir 12plan ziaba aningɨn dar ghora da osiri. Egha me gol inigha dagɨamningɨn suighasa, golɨn kurkazir pumuningɨn ingari. 7 Egha me dagɨar kamning isa, korotiar otevir azenan itim, an dɨpɨzimningɨn itir inir sazimning dukuagha aning isami, ezɨ aning Israelɨn 12plan anababar ababanimɨn mɨn iti. Me God Moses mɨkemezɨ moghɨra dagh ami.

Me ofa gamir gumazibar dapanim bagha, forivtarir nir an evarimɨn poroghav itim, an ingari

(Ua Me Ini 28:15-30)

8 Egha me ofa gamir gumazibar dapanimɨn evarim gikiasa forivtarir inimɨn ingari. Egha me kamaghɨra korotiar otevir azenimɨn itimɨn ingarizimɨn mɨrara, gol tret, ko tretɨn blupla, ko pɨghaghevim, ko tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzibar ingarizim ko inir ghurghurir aghuarim inigha, forivtarir inir muziarir kam bar deragha an ingarigha kamaghɨrama an kurke. 9 Me forivtarir inir muziarir kamɨn ingarizɨ, an ruarim 44 sentimitan tuzɨ an arozim 22 sentimitan tu. Egha deravɨra tongɨra a remezɨ, a forivtarimɨn mɨn oto, ezɨ an otevibar ababaniba voroghɨra ghu, da bar 22 sentimitan tu. 10-14 Egha me dagɨar ivezim bar pɨn koziba isa, 12plan dagɨar kaba bar da vaghvagha Jekopɨn otaribar ziaba aghora da osiri, ezɨ dagɨaba vaghvagha 12plan anababar ababanimɨn mɨn iti. Me golɨn maba inigha dagɨabar suizir golɨn kurkazibar ingari, egha dagɨaba vaghvagha da afegha egha forivtarir inimɨn azenan da ike. Me 4plan abiar ruaribagh atɨgha forivtarir inir kam gike. Egha faragha itir abiamɨn, dagɨar me kamaghɨn dɨboriba, rubi, topas, ko ganet, da ike. Egha abiar an gɨrara itimɨn, dagɨar emeral, sapaia, ko daimon ike. Egha abiar mɨkezimɨn, dagɨar terkois, aget, ko ametis ike. Egha namba 4ɨn abiamɨn, dagɨar beril ko, dagɨar pɨzir aghuarim ko jaspan dagɨam ike.

15 Egha me golɨn aghuarim inigha tretɨn mɨn ikarɨzibagh irigha da nuavigha benir pumuningɨn ingarizɨ, aning forivtarir inir evarimɨn guraghav itimɨn suigham. 16-17 Egha me dagɨamningɨn suighasa golɨn kurukazir pumuning, ko gol ringɨn pumuningɨn ingarigha, ringɨn kamning isa evarimɨn itir forivtarir inimɨn mɨkebar pɨn itimningɨn aning gike. Egha me golɨn benimning isa, aningɨn otevimning, forivtarir inimɨn itir gol ringɨn kamning gike. 18 Egha me golɨn benir otevir igharazimning isa dɨpɨzimningɨn itir dagɨamningɨn suizir golɨn kurkazimning gike. Egha tuavir kamɨn forivtarir inir kam, korotiar otevir azenan itim a gike.

19 Egha me ua gol ringɨn pumuningɨn ingarigha, aning isa evarimɨn itir forivtarir inimɨn mɨkebar vɨn itimningɨn aning gike. Ringɨn kamning datɨrɨghɨn korotiar otevir azenan itimɨn boroghɨn iti. 20 Egha me gol ringɨn pumuning uam aningɨn ingarigha, aning isa korotiar otevir azenan itimɨn dɨpɨzimningɨn vɨn korotiar otevimɨn aning isami. Aning datɨrɨghɨn, inir ruarir me deravɨra kurkezimɨn pɨn, inimning uaningɨn akuizir danganimɨn boroghɨn iti. 21 Egha me benir sazir blupla inigha, evarimɨn itir forivtarir inimɨn ringning isa korotiar otevir azenan itimɨn ringning gike, ezɨ evarimɨn itir forivtarir inim, korotiar otevir azenimɨn itimɨn suiragha gavgafi, ezɨ forivtarir inim suaghirir puvatɨ. Me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨrama ami.

Me ofa gamir gumazibar
korotiar igharazibar ingari

(Ua Me Ini 28:31-43)

22 Egha me korotiar ruarir azenan itimɨn ingarizɨ, a korotiar otevir azenan itimɨn apengan iti. Me inir bluplan kɨnim, sipsipɨn arɨzimɨn ingarizimɨn an ingari. 23 Egha me korotiar kam torim a gatɨ, eghtɨ ofa gamir gumazim uan dapanim aghuam. Me inir avɨzir muziarir mam isa torir kam mɨdorozir korotiam isamizɨ moghɨn a ighuigha a isami, eghtɨ an torimɨn apɨniba gavgavightɨ torim bigh ekevegh mangan kogham. 24-26 Me tretɨn blupla ko pɨghaghevim ko tretɨn aghevir me sipsipɨn arɨzimɨn irɨghizim inigha, iter pomigranetɨn ovɨzibar mɨn biziba isami. Egha ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar ruarir azenan itimɨn vɨn bizir kaba isami. Egha golɨn aghuimɨn ingarizir beloba vaghvagh pomigranetɨn ovɨzibar tizibar da isamizɨ, da ituighav iti. Eghtɨ ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar kam arugh ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuam. Me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨram ami.

27-29 Egha me Aron ko an otariba bagha inir ghurghurir aghuariba inigha korotiar ruarir aven azuiba isami. Egha Aronɨn dapanim darɨghasa inir ghurghurir aghuarim inigha, dapanir asuar ruarimɨn ingari. Egha Aronɨn otariba bagha inir ghurghurir aghuariba dapanir asuar otevibar ingari. Egha me inir ghurghurir aghuarim inigha, me bagha trausiziar oteviba isami. Egha inir ghurghurir aghuarim inigha, inir ghurghurir aghuarir ruarir ivariam gitimɨn ingarigha, egha tretɨn sipsipɨn arɨzibar irɨghizir blupla ko, pɨghaghevim ko, aghevim isa kurkazir aghuibar an da isami. Me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me biziba bar dar ingari.

30 Egha me Ikiavɨra Itir God ua bagha mɨsevir ofa gamir gumazibar dapanim bagha, golɨn akuar aghuarir mam inigha medelɨn mamɨn ingari. Egha me akam kamaghɨn a gisɨn an osiri, “Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gumazimra.” 31 Egha me bluplan benim inigha, gol medelɨn kam inir dapanir asuar ruarimɨn an guam gituasa an ingari. Eghtɨ an ofa gamir gumazibar dapanimɨn dapanir asuamɨn guam gitoroghɨv ikɨ. Me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨrama ami.

Ingangariba bar gɨfa

(Ua Me Ini 35:10-19)

32 Egha me dughiar kamɨn God bativamin Purirpenimɨn ingangariba, bar da gɨfa. Egha Israelia Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me biziba bar dar ingari. 33 Egha me bizir kaba bar da inigha Moses bagha zui: Purirpenir kam ko, an biziba bar, an akeziba, dɨvazir aghariba, agharir ighuviba, dɨpenir akɨniba ko, boksiar dɨvazir aghariba ko akɨnibagh asamiba, 34 ko Purirpenim avamin avaver ekiar me sipsipɨn apuribar nir me aghevimɨn aghuizim, ko avaver ekiar me ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inibar ingarizim, ko Bar Anogoroghezir Danganim modir inir ekiam, 35 ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, ko an asuam, kar arazir kuraba gɨn amadir danganim, ko boksiar kam aterasa iter pumuning, 36 ko bretba arɨzir dakozim, ko an ingangarim gamir biziba, ko Godɨn damazimɨn arɨzir bretba, 37 ko golɨn aghuarimɨn ingarizir lambar afamin aghorim, ko an lamɨn me danganibar afeziba, ko an ingangarim gamir biziba, ko angazangarim anɨngamin olivɨn borem, 38 ko golɨn ingarizir ofa gamir dakozim, ko biziba mɨsɨv ingiamin olivɨn borem, ko pauran mughuriar aghuim, ko Purirpenimɨn tiar akamɨn guamin inir ekiam, 39 ko brasɨn ingarizir ofa gamir dakozim, ko dakozir kam bagh brasɨn ingarizir abizimɨn mɨn garir bizim, ko ofa gamir dakozim ateramin itemning, ko ofa gamir dakozimɨn ingarir biziba, ko soroghafaribar ruer itarir ekiam, ko anefamin dakozim, me bar da inigha izi. 40 Egha uaghan, me Purirpenimɨn dɨvazim avɨnasa iniba, ko dɨvazimɨn dɨpenir akɨniba, ko boksiar akɨniba asamiba, ko dɨvazimɨn tiar akamɨn guamin inim, ko gavgavim dɨvazim danɨngamin beniba ko afughafughamiba, me God bativamin Purirpenimɨn aven ingangarim damuasa bizir kaba bar da inigha izi. 41 Aron, a ofa gamir gumazim, a uan otariba ko, me bagh korotiar aghuaribara isamigha da inigha izi. Eghtɨ me gɨn dar aghuigh, egh ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuam. Kar, me daghuigh Anogoroghezir Danganimɨn aven mangamin korotiaba. 42 Ezɨ Israelia Ikiavɨra Itir God ingarasa Moses mɨkemezir biziba, me bar dar ingari. 43 Ezɨ Moses deraghavɨra bizir me ingarizibar gari, egha a fo, Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨra me biziba bar dar ingari. Egha a dar ganigha gɨvagha, deraghvɨra me damuasa, kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, bar deraghvɨra ia damu.”

40

Me Purirpenim asaragha,
egha God baghavɨra a ginaba

1 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, 2 “Nɨ orakigh. Ia iakɨnir namba 1 an dughiar namba 1, ia na bativamin Purirpenim asaragh. 3 Egh ia nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar dagɨar akuar pumuning aven itir kam inigh, Purirpenimɨn aven anetɨgh, egh boksiam mongsɨ inir ekiam aguragh. 4 Egh bretba arɨzir dakozim inigh aven mangɨ anetɨgh, an biziba a gisɨn dar arɨkigh. Egh lambar afamin aghorim inigh izɨ anesaragh, egh lamba isɨ an agharibar arɨkigh. 5 Egh golɨn ofa gamir dakozir me pauran mughuriar aghuim tuamim, a isɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar dagɨar akuar pumuning aven itir kamɨn, boroghɨn anetɨgh. Eghtɨ inir ekiar Boksiam modim aning abightɨ an azenan ikɨ. Egh Purirpenimɨn tiar akamɨn itir inir ekiam aguragh. 6 Egh ia asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim isɨ, na bativamin Purirpenimɨn tiar akar azenan itimɨn anetɨgh. 7 Egh na bativamin Purirpenim ko ofa gamir dakozir kamɨn tongɨra, soroghafariba ruer itarir ekiam atɨgh, egh dɨpam a datɨgh. 8 Egh ia dɨvazimɨn mɨn inir ekiam aguraghtɨ a Purirpenim bar a gighuigham. Egh dɨvazimɨn tiar akamɨn inir ekiam aguragh.

9 “Egh gɨn ia biziba mɨsɨv ingiamin olivɨn borem inigh, egh Purirpenim ko an aven itir biziba bar dagh ingegh. Egh ia dagh ingeghtɨ, da bar nan bizibar mɨn ikɨ, bar na baghvɨra ikiam. 10 Egh ia borem isɨ, asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim ko an ingarir biziba bar dagh ingeghtɨ, ofa gamir dakozim na baghvɨra ikɨ, bar anogoregham. 11 Egh kamaghɨra soroghafariba ruer itarir ekiam ko anefamin dakozim damigh, eghtɨ bizir kaba uaghan na baghvɨra ikiam.

12 “Egh gɨn nɨ Aron uan otariba ko me inigh izɨ, na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn me ruegh.

13 “Egh ofa gamir gumazibar korotiar aghuariba Aron daghuigh, egh biziba mɨsɨv dagh ingiamin borem isɨ a gingegh anemɨseveghtɨ, a ofa gamir gumazimɨn mɨn nan ingangarim damuam. 14 Egh nɨ an otariba inigh roghɨra izɨ, ofa gamir gumazibar korotiar ruarir aven itiba inigh, me daghuigh. 15 Egh nɨ men afeziam amɨsevezɨ moghɨn, nɨ borem me gingɨ egh me amɨseveghtɨ me na bagh ofa gamir ingangarim damu. Nɨ borem me gingegh me amɨseveghtɨ, gɨn me uari uan adarazi ko ofa gamir ingangarim damu mamaghɨra ikiam.”

16 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨra a biziba bar dagh ami. 17 Dughiar me Isip ataghizimɨn gɨn, azenir an gɨn zuimɨn, iakɨnir faragha zuim, an dughiar namba 1ɨn, dughiar kamra me Godɨn Purirpenim asara. 18 Dughiar kamɨn Moses Purirpenimɨn asara. A boksiaba isa, nguazimɨn da arigha, dɨvazir aghariba isa boksiabagh ase, egha dɨvazimɨn agharir ighuviba da ikia, egha inir ekiam guasa dɨpenir akɨniba asi. 19 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me nir ekiam Purirpenimɨn agharim gisɨn anetɨgha, Purirpenim aver sipsipɨn apuriba ko ongarimɨn asɨzir ekiabar inir igharazir pumuning uam anevara. 20 Egha me dagɨar akuar God uan Akar Gavgaviba osirizimning inigha, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn aning atɨ. Egha me aneteramin temer pumuning inigha Boksiamɨn ringbagh arugha, Boksiamɨn asuam isa Boksiam dukua. Ezɨ Boksiar asuar kam, kar arazir kuraba gɨn amadir danganim. 21 Egha me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, Boksiam Purirpenim gatɨgha, inim agurazɨ a Boksiam modo.

22 Egha me bretba arɨzir dakozim isa, God bativamin Purirpenimɨn, notɨn amadaghan Anogoroghezir Danganimɨn aven anefa. 23 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me bret inigha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dakozim gisɨn deraghavɨram anetɨ. 24 Egha lambar afamin aghorim inigha, God bativamin Purirpenimɨn, sautɨn amadaghan, bretba arɨzir dakozimɨn vongɨn anesara. 25 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me lamba isa dar agharibagh arɨki. Egha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh aboi. 26 Egha me golɨn ingarizir ofa gamir dakozim isa God bativamin Purirpenimɨn aven, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn boroghɨn nir ekiamɨn azenan anefa. Ezɨ inir ekiam aning abigha guraghav ikia Boksiam modo. 27 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me ofa gamir dakozir kamɨn pauran mughuriar aghuim tuezɨma, mɨgharir mughuriar aghuim zuim otifi. 28 Egha me inir ekiam Purirpenimɨn tiar akamɨn anegura.

29 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me gɨn asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim isa, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn azenan anetɨ. Egha ofa gamir dakozir kamɨn, Moses dughiar kamra ofan mɨn asɨziba tue da bar isia mɨghɨri. Egha uaghan witɨn plaua inigha ofan mɨn da tue. 30 Egha me soroghafariba ruer itarir ekiam isa, ofa gamir dakozir asɨziba tue da bar isia mɨghɨrim ko, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn tɨzimɨn anefagha, dɨpam a ginge. 31 Ezɨ Moses, Aron ko an otariba, me uan soroghafariba dɨpar kamɨn da rue. 32 Guizbangɨra, me God bativamin Purirpenimɨn aven mangasa, o me ofa gamir dakozimɨn mangɨsɨ, me zurara faragha uan soroghafariba rue. Me amir araziba, Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, me dagh ami. 33 Egha me inir ekiaba isa, Purirpenim ko asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim avɨnigha a gighuigha, dɨvazimɨn tiar akamɨn inim agura. Egha Moses gumaziba ko, me bizir kaba bar dagh ami, ezɨ Purirpenimɨn ingangariba bar gɨfa.

Ghuariam Godɨn Purirpenim gisɨn iti

34  *Egha ingangariba bar gɨvazɨ, ghuariam maghɨra iza God bativamin Purirpenim avarazɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiam Purirpenim bar a gizɨfa. 35 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn ghuariam bar Purirpenim avarazɨma an angazangarim a gizɨvazɨma, kamaghɨn Moses God bativamin Purirpenimɨn aven mangan ibura.

36 Israelian tuavir daroriba, me kamaghɨn ami: ghuariar ekiar kam Godɨn Purirpenim ategh pɨn sɨvaghsɨvagh mangɨtɨ, me an ganigh, egh dɨkavigh biziba inigh an gɨn mangam. 37 Egh me ganam, ghuariam Godɨn Purirpenim gisɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, me danganir kam ateghan kogham. Puvatɨgham, me ikɨvɨra ikɨ mangɨ ghuariam sɨvaghsɨvagh mangɨtɨ, me mangam. 38 Guizbangɨra, Israelian tuavimɨn daroribar, ghuariar Ikiavɨra Itir God aven itim, an aruebar Purirpenim gisɨn iti. Ezɨ me aruebar ghuariamɨn gari, egha dɨmagaribar me garima, an avimɨn mɨn isia ghuariamɨn aven iti. Ghuariar kam kamaghɨra ikia me ko ghua Ikiavɨra Itir God me danɨngamin kantrin oto.

* 1:1: Jenesis 46:8-27

* 1:7: Aposel 7:17

* 1:8: Aposel 7:18

* 1:10: Aposel 7:19

* 1:11: Pitom ko Ramesesɨn nguibar ekiamning, me aning ingarigha, atrivimɨn dagher dɨpenir dafaba aningɨn aven ingari. Ezɨ Isipia dagheba otevir dughiamɨn araravim gamua dagher avɨrim aning garɨsi.

* 1:17: Ua Me Ini 1:21

* 1:22: Aposel 7:19

* 2:2: Aposel 7:20; Hibru 11:23

* 2:10: Aposel 7:21

* 2:10: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Moses,” akar kamɨn mɨrara ghu, “A inigh pɨn anang.”

* 2:11: Hibru 11:24

* 2:11: Aposel 7:23-28

* 2:15: Aposel 7:29; Hibru 11:27

† 2:22: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Gersom,” akar kamɨn mɨrara ghu, “nguibar igharazimɨn gumazim.”

* 2:24: Jenesis 15:13-14

* 3:2: Aposel 7:30-34

* 3:13: Ua Me Ini 6:2-3

* 3:14: Akar Mogomem 1:4; 1:8

* 3:15: Hibrun akamɨn, me, Godɨn ziar a Moses mɨkemezim, kamaghɨn an osiri, “Yhwh.” Fofozir gumaziba deragha ziar kam dɨborir arazim gɨfozir puvatɨ, egha gumazir avɨrir maba ghaze, e kamaghɨn a dɨponam, “Yave.” Hibrun akamɨn aven, akar kam mong an mɨrara ghu, “Kɨ uabɨ kɨ kamaghɨra ikiavɨra iti,” o “Kɨ zurara kamaghɨra ikiam.” (Nɨ ves 14ɨn gan.) Hibruia Godɨn ziar kam, gumazamiziba a dɨponan me bar anogoroke. Me akɨnafarimɨn an osiri, egha dughiar me a dɨponamim, me ghaze, “Ekiam.” Ezɨ Tok Pisin Buk Baibelɨn aven, e ghaze, “Ekiam,” o Bikpela. Ezɨ Aruamɨn Akamɨn aven, e ziar kam “Yave,” an mɨngarimɨn gɨn ghua, egha “Ikiavɨra Itir God,” dɨbori. Egha vezɨn manam ziar kam “Yhwh,” an iti, e kamaghɨn an osiri, “Ikiavɨra Itir God.” Kamakɨn, Ikiavɨra Itir God, a Godɨn ziam.

* 3:21: Ua Me Ini 12:35-36

* 4:23: Ua Me Ini 12:29

* 4:24: Moses uan otarimɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atuzir puvatɨ. Bizir kam bangɨn God a mɨsueghtɨ an aremeghasa.

† 4:26: Mosesɨn amuim Sipora, an danganim inigha otarimɨn nir mogomem atu. Kamaghɨn God anetaghizɨ a iti.

* 5:6-7: Israelia kantri Isipɨn ikia brighbar ingarir arazim kamaghɨn ghu. Me grazir mɨdiarir otevir muziariba inigh, dɨpam itir beghneazim sara da veregh, brighbar mɨn da aghoregh, da isɨ aruem o avim datɨghtɨ da mɨsigh gavgavigham.

* 6:2: Jenesis 17:1; 28:3; 35:11; Ua Me Ini 3:13-15

* 6:16: Dɨboboniba 3:17-20; 26:57-58; 1 Eghaghaniba 6:16-19

* 7:3: Aposel 7:36

* 7:17: Akar Mogomem 16:4

* 8:19: Luk 11:20

* 9:10: Akar Mogomem 16:2

* 9:16: Rom 9:17

* 9:22: Onger Akaba 78:47-48; 105:32

* 9:24: Akar Mogomem 8:7; 16:21

* 10:22: Onger Akaba 105:28; Akar Mogomem 16:10

* 11:5: Onger Akaba 78:51; 105:36; 136:10

* 12:1: Ofa Gami 23:5; Dɨboboniba 9:1-5; 28:16; Godɨn Araziba 16:1-2

* 12:14: Ua Me Ini 23:15; 34:18; Ofa Gami 23:6-8; Dɨboboniba 28:17-25; Godɨn Araziba 16:3-8

* 12:23: Hibru 11:28

* 12:29: Ua Me Ini 4:22-23

* 12:35: Ua Me Ini 3:21-22

* 12:40: Jenesis 15:13; Galesia 3:17

* 12:46: Dɨboboniba 9:12; Jon 19:36

* 13:1-2: Dɨboboniba 3:13; Luk 2:23

* 13:4: Israelian iakɨnir kam, “Abip,” an en iakɨnir kamningɨn otifi, Mas ko Epril.

* 13:12: Ua Me Ini 34:19-20; Luk 2:23

* 13:19: Jenesis 50:25; Josua 24:32

* 13:21: Ua Me Ini 14:19; 14:24; 33:9; Onger Akaba 78:14; 105:39

* 14:14: Ua Me Ini 15:3; Godɨn Araziba 1:30; 3:22; Aisaia 30:15

* 14:20: Hibru akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 14:22: 1 Korin 10:1-2; Hibru 11:29

* 15:1: Akar Mogomem 15:3

* 15:2: Ua Me Ini 3:6; 3:15; Aisaia 12:2

* 15:27: Temer detba mati en iruebar mɨn gara egh temer dapanibar mɨn gara detɨn ovɨziba iti.

* 16:4: Jon 6:31

* 16:15: 1 Korin 10:3

* 16:18: 2 Korin 8:15

* 16:23: Ua Me Ini 20:8-11

* 16:31: Dɨboboniba 11:7-8

* 16:31: Hibrun akamɨn, ziar kam “mana,” a mɨgɨrɨgɨar otevir kam ko mong magh ghu, “Kar bizir tizim?” Nɨ sapta 16:15ɨn gan.

* 16:33: Hibru 9:4

* 16:35: Josua 5:12; Nehemia 9:20-21; Jon 6:31

* 17:14: Godɨn Araziba 25:17-19; 1 Samuel 15:2-9

* 17:16: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 18:2: Ua Me Ini 2:21-22

* 18:3: Aposel 7:29

* 18:3: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Gersom,” a mong kamaghɨn ghu, “Kantrin igharazimɨn gumazim.”

† 18:4: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Elieser,” a mong kamaghɨn ghu, “God nan akura.”

* 19:5: Godɨn Araziba 4:20; 7:6; 14:2; 26:18; Taitus 2:14

* 19:5: 1 Pita 2:9

* 19:6: Akar Mogomem 1:6; 5:10

* 19:12: Hibru 12:18-20

* 19:16: Akar Mogomem 4:5

* 19:16: Godɨn Araziba 4:11-12

* 20:4: Ua Me Ini 34:17; Ofa Gami 19:4; 26:1; Godɨn Araziba 4:15-18; 27:15

* 20:5: Ua Me Ini 34:6-7; Dɨboboniba 14:18; Godɨn Araziba 7:9-10

* 20:7: Ofa Gami 19:12

* 20:8: Ua Me Ini 16:23-30; 31:12-14

* 20:9: Ua Me Ini 23:12; 31:15; 34:21; 35:2; Ofa Gami 23:3

* 20:11: Jenesis 2:1-3; Ua Me Ini 31:17

* 20:12: Godɨn Araziba 27:16; Matyu 15:4; 19:19; Mak 7:10; 10:19; Luk 18:20; Efesus 6:2-3

* 20:13: Jenesis 9:6; Ofa Gami 24:17; Matyu 5:21; 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9; Jems 2:11

* 20:14: Ofa Gami 20:10; Matyu 5:27; 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9; Jems 2:11

* 20:15: Ofa Gami 19:11; Matyu 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9

* 20:16: Ua Me Ini 23:1; Matyu 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20

* 20:17: Rom 7:7; 13:9

* 20:18: Hibru 12:18-19

* 20:25: Godɨn Araziba 27:5-7; Josua 8:31

* 21:2: Ofa Gami 25:39-46

* 21:12: Ofa Gami 24:17

* 21:13: Dɨboboniba 35:10-34; Godɨn Araziba 19:1-13; Josua 20:1-9

* 21:16: Godɨn Araziba 24:7

* 21:17: Ofa Gami 20:9; Matyu 15:4; Mak 7:10

* 21:24: Ofa Gami 24:19-20; Godɨn Araziba 19:21; Matyu 5:38

* 22:5: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 22:16: Godɨn Araziba 22:28-29

* 22:18: Godɨn Araziba 18:10-11

* 22:19: Ofa Gami 18:23; 20:15-16; Godɨn Araziba 27:21

* 22:20: Godɨn Araziba 17:2-7

* 22:21: Ua Me Ini 23:9; Ofa Gami 19:33-34; Godɨn Araziba 24:17-18; 27:19

* 22:25: Ofa Gami 25:35-38; Godɨn Araziba 15:7-11; 23:19-20

* 22:26: Godɨn Araziba 24:10-13

* 22:28: Aposel 23:5

* 22:31: Ofa Gami 17:15

* 23:1: Ua Me Ini 20:16; Ofa Gami 19:11-12; Godɨn Araziba 5:20

* 23:3: Ofa Gami 19:15

* 23:4: Godɨn Araziba 22:1-4

* 23:6: Ofa Gami 19:15; Godɨn Araziba 16:19

* 23:9: Ua Me Ini 22:21; Ofa Gami 19:33-34; Godɨn Araziba 24:17-18; 27:19

* 23:10: Ofa Gami 25:1-7

* 23:12: Ua Me Ini 20:9-11; 31:15; 34:21; 35:2; Ofa Gami 23:3; Godɨn Araziba 5:13-14

* 23:15: Ua Me Ini 12:14-20; Ofa Gami 23:6-8; Dɨboboniba 28:17-25

* 23:16: Ofa Gami 23:15-21; 23:39-43; Dɨboboniba 28:26-31

* 23:19: Ua Me Ini 34:26; Godɨn Araziba 14:21; 26:2

* 24:8: Matyu 26:28; Mak 14:24; Luk 22:20; 1 Korin 11:25; Hibru 9:19-20; 10:29

* 24:18: Godɨn Araziba 9:9

* 25:17: Hibru 9:5

* 25:30: Ofa Gami 24:5-8

* 25:40: Aposel 7:44; Hibru 8:5

* 26:33: Hibru 6:19; 9:3-5

* 28:30: Dɨboboniba 27:21; Godɨn Araziba 33:8; Esra 2:63; Nehemia 7:65

* 29:18: Efesus 5:2; Filipai 4:18

* 30:10: Azeniba bar dughiar vamɨra, kar Dughiar Ekiar Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadim. Nɨ Ofa Gami, sapta 16ɨn gan.

* 30:13: Ua Me Ini 38:25-26; Matyu 17:24

* 30:17-18: Ua Me Ini 38:8

* 30:22-23: Ua Me Ini 37:29

* 31:12-13: Esekiel 20:12; 20:20

* 31:15: Ua Me Ini 20:8-11; 23:12; 34:21; 35:2; Ofa Gami 23:3; Godɨn Araziba 5:12-14

* 31:17: Ua Me Ini 20:11

* 32:1: Aposel 7:40

* 32:4: 1 Atriviba 12:28; Aposel 7:41

* 32:6: 1 Korin 10:7

* 32:11: Dɨboboniba 14:13-19

* 32:13: Jenesis 17:8; 22:16-17

* 32:32: Onger Akaba 69:28; Akar Mogomem 3:5

* 33:1: Jenesis 12:7; 26:3; 28:13

* 33:14: Godɨn Araziba 12:10; Aisaia 63:9

* 33:19: Rom 9:15

* 33:22: Aisaia 49:2; 51:16

* 34:1: Ua Me Ini 31:18

* 34:6: Ua Me Ini 20:5-6; Dɨboboniba 14:18; Godɨn Araziba 5:9-10; 7:9-10

* 34:12: Ua Me Ini 23:32-33

* 34:13: Godɨn Araziba 16:21

* 34:17: Ua Me Ini 20:4; Ofa Gami 19:4; Godɨn Araziba 5:8; 27:15

* 34:18: Ua Me Ini 12:14-20; Ofa Gami 23:6-8; Dɨboboniba 28:16-25

* 34:19: Ua Me Ini 13:2

* 34:20: Ua Me Ini 13:13

* 34:21: Ua Me Ini 20:9-10; 23:12; 31:15; 35:2; Ofa Gami 23:3; Godɨn Araziba 5:13-14

* 34:22: Ofa Gami 23:15-21; 23:39-43; Dɨboboniba 28:26-31

* 34:25: Ua Me Ini 12:10

* 34:26: Godɨn Araziba 14:21; 26:2

* 34:29: 2 Korin 3:7-16

* 35:2: Ua Me Ini 20:8-11; 23:12; 31:15; 34:21; Ofa Gami 23:3; Godɨn Araziba 5:12-14

* 37:29: Ua Me Ini 30:22-38

* 38:8: Ua Me Ini 30:18

* 38:25-26: Ua Me Ini 30:11-16; Matyu 17:24

* 40:34: 1 Atriviba 8:10-11; Aisaia 6:4; Esekiel 43:4-5; Akar Mogomem 15:8

Ofa Gami

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

Ofa Gamir Gumazibar Ingangaribar Akɨnafarim

O

Levitikas

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, a Livaibar ingangaribav gei, kar ikɨzir God ofa gamir ingangarim damuasa mɨseveziba, me Israelian arazir Godɨn ziam fer arazimɨn ganamin adarasi. Akɨnafarir kam, an Akar Gavgaviba ko Arazir ofa gamir gumaziba damuamibav gei. Egha uaghan an aven, akar gumazamiziba men ikɨrɨmɨrim akɨramiba, ko Godɨn ziam fer arazibar akaba, ko isar ekiabar dughiabar araziba iti, eghtɨ gumazamiziba deraghvɨra dagh fogh dar gɨn mangam.

Arazir kabar mɨngarim kamakɨn: God a bar zue. A bar arazir aghuiba ko voroghɨra itir arazibagh ami. Kamaghɨn amizɨ, a tuavim Israelian akazɨ, me uan ikɨrɨmɨrim deravɨram an gan, egh Godɨn boroghɨn ikiam. God uabɨ bar arazir aghuiba ko arazir voroghɨra itibagh ami, e uaghan a ko uari akuva, arazir a ifongezibar amuam. Bizir kam, a bizir bar faragha zuim, akɨnafarir kam a mɨgei.

Israelian gumazamizir igiaba Godɨn akabagh fofoghasa, me Ofa Gamir Gumazibar Ingangaribar Akɨnafarimɨn sapta 16 ko 7ɨn gari. Saptan kabar akar aghuir avɨriba, gumazamiziba isɨ arazir aghuibara amusɨ men sure damuam. Akar kabar mam, Iesus gɨn uaghan an gun mɨgei. Gumazamizir avɨriba sapta 19:18ɨn itir Arazibagh fo, “Nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, gumazamizir igharazibagh ifongegh.”

Ofabar Araziba

1

(Sapta 1--7)

1-2 Ikiavɨra Itir God, uabɨ bativamin Purirpenimɨn ikia, Israelia mɨkɨmasa Mosesɨn diazɨ a izi, ezɨ a kamaghɨn a mɨgei, “Ian gumazitam Ikiavɨra Itir God bagh, ofan tam inigh mangɨsɨ, a uan bulmakaun tam, o sipsipɨn tam, o memen tam inigh mangɨ.”

Ofan bar isia mɨghɨriba

3 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam izɨ ofan bar isia mɨghɨrim damusɨ, a uan bulmakaun okoruamɨn tongɨn bulmakaun apurir tam iniam, kar bulmakaun bar aghuir duaba an mɨkarzim gasɨghasɨghizir puvatɨzitam, a inigh mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn navim an deraghsɨ, a bulmakaun kam inigh God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ. 4 Egh ofan bar isia mɨghɨrim damusɨ uan dafarim isɨ, bulmakaun kamɨn dapanim gisɨn anetɨgh, eghtɨ Godɨn navim gumazir kamɨn deraghtɨ, an ofan kam inighɨva an arazir kuraba gɨn amadagham. 5 Egh a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, bulmakaun kam mɨsueghtɨ, Aronɨn otariba, me ofa gamir gumaziba, me bulmakaun ghuziba isɨ, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn itir ofa gamir dakozimɨn mɨriar 4plan da kavamang. Egh kamaghɨra me ghuzir kamɨn Ikiavɨra Itir God bagh ofa damu. 6 Eghtɨ gɨn gumazir kam, ofan bar isia mɨghɨrimɨn bulmakaun kamɨn inim adegh, an tuziba aghorarɨgh. 7-9 Egh asɨzimɨn muriam ko suemning, a deraghvɨra da ruegh. Eghtɨ ofa gamir gumazim Aron, an ovavir boriba izɨ, daziba ofan bar isia mɨghɨrimɨn dakozim darigh, egh dar aborogh. Egh me dapanim ko ovim ko asɨzir oteviba bar da isɨ deraghvɨra avim darightɨ, avim dar isi mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan asɨzir kamɨn mughuriam baregh, a gifuegh navir aghuim an ikiam.

10 “Eghtɨ gumazitam ofan bar isia mɨghɨrim damusɨ, a uan asɨzibar okoruamɨn tongɨn sipsip o memen tam inigh, a sipsipɨn apurim o memen apurir bar aghuir duaba an mɨkarzim gasɨghasɨghizir puvatɨzitam inigh izɨ. 11 Egh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn an ofa gamir dakozimɨn boroghɨn danganir notɨn amadaghan iti naghɨn, asɨzim mɨsueghtɨ an aremegh. Eghtɨ Aronɨn otariba, me ofa gamir gumaziba, me izɨ asɨzir ghuziba inigh, ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamang. 12-13 Eghtɨ gumazir kam, asɨzim aghorarigh, egh an muriam ko suemning deragh aning ruegh. Eghtɨ ofa gamir gumazitam daziba ofa gamir dakozim darigh, dar aborogh, egh asɨzimɨn dapanim ko ovim, ko asɨzir naba ofa gamir dakozimɨn avimɨn deraghvɨra dar arɨkigh. Egh ofa gamir gumazim, ofan bar isia mɨghɨrir kam isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngam, eghtɨ avim dar isi mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan asɨzir kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam.

14 “Eghtɨ gumazitam Ikiavɨra Itir God bagh kuarazimɨn ofan bar isia mɨghɨrizim damusɨ, a kuarazir me kamaghɨn dɨborim, bunbam a inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨ. 15 Eghtɨ ofa gamir gumazim kuarazir bunbam inigh ofa gamir dakozimɨn mangɨ, egh an fɨrim ruivightɨ an aremegh. Egh a bunbamɨn dapanim asigh, egh ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ avim an isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Egh a bunbam ruivightɨ an ghuzim ofa gamir dakozimɨn mɨriam girɨ. 16 Egh a bunbamɨn arɨziba asigh, an forivtarir dagheba itim isɨ, aruem anadi naghɨn, danganir me ofa gamir dakozimɨn avereniba arɨzi naghɨn anetɨgh. 17 Egh gɨn ofa gamir gumazim bunbamɨn avɨzimningɨn suiragh, an namnam abɨkigh, egh an avɨzimning bar aning asian markɨ. Egh aneteghtɨ, avim bar an isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrigh, averenir kɨnimɨn otogh. A kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God ofan bar isi mɨghɨramimɨn kuarazir kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam.”

2

Wit tuamin ofaba

1 Egha God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Gumazitam witɨn ovɨzibar Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ, a witɨn iniba amɨsevegh dar dagheba inigh faragh plauan aghuimɨn ingarigh, egh a inigh izɨ. Egh a olivɨn borem ko mɨgharir mughuriar aghuim zuim itir pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim isɨ plauan kam gisɨn aning ingegh, 2 egh a inigh Aronɨn adarazir ofa gamir gumaziba bagh mangɨ. Eghtɨ ofa gamir gumazitam uan dafarim plauan kam darugh, egh a plauan muziaritam, ko mɨgharir mughuriar aghuim zuim itir pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim, aningɨn dafarir izɨvɨrɨzim inigh ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ, avim an isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. Plauan muziarir gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamizir kam, bar plauan namɨn danganim iniam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, wit tuer ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 3 Eghtɨ plauan nam, an ofa gamir gumazibar daghem. Plauan kaba, gumaziba da inigha iza Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami. Kamaghɨn amizɨ, da bar zuegha Godɨn bizibara, eghtɨ gumazir kɨniba da inian kogham. Ofa gamir gumazibara, da iniam.

4 “Eghtɨ ia bret, bretba tuer danganimɨn aven a tuagh an nam inigh, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ, ia yis sara veregh an damuan markɨ. Ia plaua inigh olivɨn borem sara a veregh, egh ia bretɨn damigh an ofa damu. Kamaghɨn, ia bretɨn damuan aghuaghɨva, ia bretɨn baravim damigh, egh olivɨn borem a daghuigh. 5 Egh ia ofa bagh ainɨn baravim gisɨn plaua tusɨ, ia plauan aghuir yis bar puvatɨzim inigh. Egh ia faragh olivɨn borem sara a veregh, egh a tu. 6 Ia plauan kam bar a nguemsɨrigh, borem a gingegh Ikiavɨra Itir God bagh ofa damu. 7 Egh ia ofa damuamin bretɨn ingar mɨner ekiamɨn a tuagh, plauan bar aghuir yis puvatɨzim inigh, faragh olivɨn borem sara a veregh a tuagh. 8 A isigh gɨvaghtɨ, ia bretɨn kam inigh ofa gamir gumazitam danightɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ a inigh ofa gamir dakozimɨn mangɨ. 9 Egh gɨn ofa gamir gumazim bretɨn akuar muziaritam inightɨ, bretɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamizir kam, bar bretɨn namɨn danganim inigham. Eghtɨ a ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ avim a isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, wit tuer ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 10 Ezɨ bretɨn akuar naba, da ofa gamir gumazibar dagheba. Bretɨn kaba, gumaziba da inigha iza Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami. Kamaghɨn amizɨ, da bar zuegha Godɨn bizibara, eghtɨ gumazir kɨniba da inian kogham. Ofa gamir gumazibara, da iniam.

11 “Ia yis isɨ, bret ko plaua datɨgh a veregh a inigh Ikiavɨra Itir God bagh mangan markɨ. Guizbangɨra, ia yis o hani isɨ ofa datɨgh a tuaghtɨ, a bar mɨghɨrightɨ, ia Ikiavɨra Itir God danɨngan bar markɨ.

12 “Ia witɨn akuar faragh azenimɨn mɨseveziba inigh, yis ko hani dar atɨgh Ikiavɨra Itir God bagh mangɨtɨ, deragham. Ezɨ ofan yis o hani itim, ia ofa gamir dakozimɨn a tuan markɨ, eghtɨ an mughuriar aghuim Ikiavɨra Itir Godɨn mangan markɨ. 13 Amangsɨzim, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir ia God ko amizimɨn ababanim gami, kamaghɨn amizɨ, ia amangsɨzim isɨ wit tuer ofaba bar dar arɨkigh. Egh ia amangsɨzim ofan tam darɨghsɨ okɨnɨghnɨghan markɨ. Bar markɨ.

14 “Ia azenimɨn faragha witɨn ovɨzir mɨsevezir akuaba inigh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ, ia faragh bretba tuer danganimɨn aven da tusɨ, da nguemsɨrigh, egh da inigh Ikiavɨra Itir God bagh mangɨ. 15 Ezɨ wit tuer ofan kam, ia olivɨn borem ko, mɨgharir mughuriar aghuim zuim itir pauran, me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim isɨ witɨn nguemsɨrɨzir kam gisɨn aning ingegh. 16 Eghtɨ ofa gamir gumazim, witɨn kamɨn muziaritam ko, olivɨn borem ko mɨgharir mughuriar aghuim zuim itir pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim, bar ada inigh, ofa gamir dakozimɨn avimɨn da tueghtɨ dar mughuriam otivam. Witɨn nguemsɨrɨzir muziarir gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamizir kam, bar witɨn namɨn danganim iniam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, wit tuer ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam.”

3

God ko navir vamɨra ikiamin ofaba

1 Egha God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Gumazitam, Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofa damusɨ, a bulmakaun ofa damusɨ ifongegh, kamaghɨn a bulmakaun apurim o bulmakaun amebar bar aghuir, duatam an mɨkarzim gasɨghasɨghizir puvatɨzir tam inigh, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn izɨ. 2 Gumazir kam uan bulmakau inigh God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ, egh uan dafarim isɨ faragh bulmakaun dapanim datɨgh, egh a mɨsueghtɨ an aremegh. Eghtɨ Aronɨn adarazir ofa gamir gumaziba, me bulmakaun kamɨn ghuziba inigh, ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamang. 3 Eghtɨ gumazir kam God ko navir vamɨra ikiamin ofa bagh, bulmakaun akuar taba inigh Ikiavɨra Itir God danightɨ, ofa gamir gumaziba ofan mɨn avimɨn da tuegh. Bulmakaun akuar kaba dar kara. An navim ko muriaba avarazir oviba bar ada inigh. 4 Egh an ogɨagharimɨn itir ovɨzimning, ko aningɨn ovim sara, ko beramɨn akuar aghuim inigh.

5 “Eghtɨ Aronɨn adarazir ofa gamir gumaziba, bizir kaba ko ofan bar isia mɨghɨriba inigh, ofa gamir dakozimɨn da tueghtɨ, avim bar dar isi mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan asɨzir kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam.

6 “Eghtɨ gumazitam Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofa damusɨ, a uan sipsip ko memebar okoruabar tongɨn asɨzir apurim o asɨzir amebam inigh, kar sipsip o memen bar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzim. 7 Egh gumazir kam sipsipɨn tamɨn ofa damusɨ, kamaghɨn ana inigh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn izɨ. 8 Egh a uan dafarim isɨ sipsipɨn kamɨn dapanim gisɨn datɨgh, egh a God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨra sipsip mɨsueghtɨ an aremegh. Eghtɨ ofa gamir gumaziba asɨzir kamɨn ghuziba isɨ, ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamang. 9 Eghtɨ gumazir kam, God ko navir vamɨra ikiamin ofa bagh, sipsipɨn asɨzir akuar taba inigh Ikiavɨra Itir God danɨngtɨ, ofa gamir gumaziba ofan mɨn da tuam. Sipsipɨn ovir kaba bar, kar an navim ko muriam avarazir oviba, ko an puer mɨngarir akɨragharimɨn boroghɨra itir ovir bar ekiam itiba inigh. Egh an oviba itir puer mɨngarir akɨragharimɨn boroghɨra itim atugh, an ovir kaba bar da inigh. 10 Egh an ogɨagharimɨn itir ovɨzimning, ko aningɨn ovim sara, ko beramɨn akuar aghuim inigh. 11 Eghtɨ ofa gamir gumazim bizir kaba isɨ, Ikiavɨra Itir God bagh daghemɨn ofan mɨn, ofa gamir dakozim gisɨn avimɨn da tu mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham.

12 “Eghtɨ gumazitam memen ofa damusɨ, an a inigh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mangɨ. 13 Egh a uan dafarim isɨ memen dapanim gisɨn datɨgh, egh God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn a mɨsueghtɨ an aremegh. Eghtɨ Aronɨn adarazir ofa gamir gumaziba an ghuziba isɨ ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamang. 14 Eghtɨ gumazir kam memen ovir mɨsaziaba inigh Ikiavɨra Itir God danɨngtɨ, ofa gamir gumaziba ofan mɨn da tuam. An an navim ko muriam avarazir oviba bar da inigh. 15 Egh an ovɨzir pumuning, ko aningɨn ovim sara inigh, memen beramɨn akuar aghuim inigh. 16 Eghtɨ ofa gamir gumazim bizir kaba isɨ, Ikiavɨra Itir God bagh daghemɨn ofan mɨn, ofa gamir dakozimɨn da tueghtɨ, avim dar isi mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Eghtɨ oviba bar, da Ikiavɨra Itir Godɨn bizibara. 17 Ia Israelia, ian tav asɨzir ovim, o ghuzir tabar aman markɨ. Bar markiam. Ia ko ian ovavir borir gɨn otivamiba arazir kamɨn gɨntɨgh mamaghɨra ikɨ. Egh ia mangɨ managh ikɨ, ia arazir kamɨn gɨn mangɨvɨra ikɨ.”

4

Arazir kuraba gɨn amadir ofaba

1-2 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Gumazitam o amizitam deragha fozir puvatɨgha, arazir kuram gamua Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavir e mɨkemezir tam abighɨva, kamaghɨn, a ofan kabar amu.”

Ofa gamir gumazibar dapanimɨn arazir kuraba gɨn amadir ofa

3 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ofa gamir gumazibar dapanim arazir kuram damightɨ, an arazir kurar kam gumazamizibar amutɨ, me bar osɨmtɨzim ikiam. Kamaghɨn, a bulmakaun apurir bar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzir tam inigh. Egh uan arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, Ikiavɨra Itir God bagh arazir kuraba gɨn amadir ofa damigh. 4 A bulmakaun kam inigh God bativamin Purirpenimɨn itiar akamɨn mangɨgh, dafarim an dapanim gisɨn datɨgh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a mɨsueghtɨ an aremegh. 5 Egh ofa gamir gumazibar dapanim bulmakaun ghuzitam inigh, God bativamin Purirpenimɨn aven mangɨ. 6 Egh nir ekiar Bar Anogoroghezir Danganim modozimɨn boroghɨn mangɨ, uan dafar puzir tam isɨ ghuzim darugh, egh ghuzir muziarim isɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, inir ekiamɨn a gasɨvamang. A 7plan dughiabar kamaghɨn damu. 7 Egh a pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozim iti naghɨn mangɨ, God bativamin Purirpenimɨn aven Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tughɨv ikɨ. Egh a ghuzitaba isɨ ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar aghuigh. Egh a bulmakaun ghuzir nar ikiavɨra itir kaba, inigh asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozir azenan itimɨn mangɨ, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn tughɨv ikɨ. Egh da isɨ ofa gamir dakozir kamɨn mɨngarim gingegh.

8 “Egh arazir kuraba gɨn amadir ofan kam bagh, a bulmakaun kamɨn navim ko muriaba avarazir oviba bar ada inigh, 9 egh an ovɨzir pumuning ko, aningɨn ovim sara inigh, egh an beramɨn akuar aghuim inigh. 10 Egh ofa gamir gumazibar dapanim, ovir mɨsaziar kaba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn da tueghtɨ da bar isigh mɨghɨrigham, eghtɨ averenir kɨnimra ikiam. An ofan arazir kam mati, me God ko navir vamɨran ikiamin ofa, me bulmakaun oviba inigha ofa gami. 11-12 Egh a bulmakaun apurir kamɨn asɨzir naba inigh, an inim ko tuziba ko dapanim, suemning ko dafarimning, muriam ko buariba, bar ada inigh, nguibar me itimɨn azenan mangɨva, me avimɨn avereniba inger danganimɨn, Godɨn damazimɨn zuezir danganimɨn mangɨ. Egh averenir pozim gisɨn daziba arigh avim daborogh asɨzir nar kaba tueghtɨ da bar isightɨ averenir kɨnim otogham.”

Gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadir ofaba

13 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Israelian gumazamiziba deraghvɨra foghan koghɨva, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavir me mɨkemezir mam abigh, kamaghɨn me arazir kuram gami. Me fozir puvatɨ, me arazir kuram gami, egha guizbangɨra me uan arazir kamɨn me osɨmtɨzim iti. 14 Me gɨn uan arazir kuram gɨfogh, egh a gɨn amangɨsɨ, me uan asɨzibar tongɨn bulmakaun igiar apurir tam inigh an ofa damu. Me arazir kuraba gɨn amadir ofan kam inigh God bativamin Purirpenimɨn izɨ. 15 Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Israelian gumazir dapaniba uan dafariba isɨ, bulmakaun apurir kamɨn dapanim datɨgh, egh me a mɨsueghtɨ an aremegh. 16 Eghtɨ ofa gamir gumazibar dapanim bulmakaun apurir kamɨn ghuzitaba inigh, God bativamin Purirpenimɨn aven mangɨ. 17 Egh nir ekiar Bar Anogoroghezir Danganim modozimɨn boroghɨn mangɨ, uan dafar puzir tam isɨ ghuzim darugh, egh ghuzir muziarim isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, inir ekiam gasɨvamang. A 7plan dughiabar kamaghɨn damu. 18 Egh a pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozir Purirpenimɨn aven iti naghɨn mangɨ, egh God bativamin Purirpenimɨn aven Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tughɨv ikɨ. Egh a ofa gamir dakozir kamɨn ghuzitaba isɨ, bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar aghuigh. Egh bulmakaun ghuzir nar ikiavɨra itir kaba, a da inigh asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mangɨ, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn tughɨv ikɨ. Egh da isɨ ofa gamir dakozir kamɨn mɨngarim gingegh. 19 Egh gɨn a bulmakaun oviba bar da inigh asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn da tueghtɨ da bar isigh mɨghɨrightɨ, averenir kɨnimra ikiam. 20 Ofa gamir gumazibar dapanim, uabɨ uan arazir kuraba gɨn amadir ofa gami moghɨn, a kamaghɨra bulmakaun kam damigh. Ezɨ kamaghɨra ofa gamir gumazibar dapanim, gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damutɨ, God men arazir kuraba gɨn amangam. 21 Eghtɨ a gɨn bulmakaun asɨzir naba bar ada inigh, nguibar me itimɨn azenan mangɨgh avimɨn bar ada tuegh, mati a uabɨ uan arazir kuraba gɨn amangasa bulmakaun ofa gami. Bulmakaun kam, gumazamiziba bar men arazir kuraba gɨn amadir ofa.”

Gumazir dapanibar arazir kuraba gɨn amadir ofaba

22 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Gumazir dapanitam deraghvɨra foghan koghɨva, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavir e mɨkemezir tam abigh, kamaghɨn an arazir kuram gami. A fozir puvatɨ, an arazir kuram gami, egha guizbangɨra a uan arazir kamɨn an osɨmtɨzim iti. 23 A gɨn uan arazir kurar kam gɨfogh, egh a gɨn amangɨsɨ, memen apurir aghuitam inigh, duatam an mɨkarzimɨn ikian markɨ, egh ana inigh ofa bagh izɨ. 24 Egh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a dafarim isɨ memen dapanim gisɨn datɨgh, egh danganir me ofan bar isia mɨghɨribar asɨzibav sozimra tugh, memen kam mɨsueghtɨ an aremegh. Memen kam, an arazir kuraba gɨn amadir ofa. 25 Eghtɨ ofa gamir gumazim, arazir kuraba gɨn amadir ofan kam bagh, uan dafarir puzir tam isɨ memen ghuzim darugh, egh ghuzir muziaritam isɨ asɨziba da bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn, ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar aghuigh. Egh ghuzir naba isɨ asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mɨngarim gingegh. 26 Egh a memen oviba ofa gamir dakozimɨn, da tueghtɨ da bar isigh mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Ofa gamir gumazim arazir kamra damu, mati me God ko navir vamɨran ikiamin ofabar mɨn me meme mɨsogha an oviba isa ofa gami. Ezɨ kamaghɨra, ofa gamir gumazim, gumazir dapanir kamɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damu, eghtɨ God an arazir kuraba gɨn amangam.”

Gumazir kɨnibar arazir kuraba gɨn amadir ofaba

27  *Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Gumazir kɨnitam o amizir kɨnitam deraghvɨra foghan koghɨva, egh Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavir e mɨkemezir tam abigh, kamaghɨn an arazir kuram gamizɨ, arazir kurar kamɨn osɨmtɨzim an iti. 28 Egh a gɨn bizir kam gɨfogh, egh uan arazir kuram gɨn amangɨsɨ ofa damuam. A memen amebar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzimra inigh, egh uan arazir kurar an amizim bagh ofa damusɨ a inigh izɨ. 29 Egh a uan dafarim isɨ memen dapanim gisɨn datɨgh, danganir me ofan bar isia mɨghɨribar asɨzibav sozi naghɨra tugh, a mɨsueghtɨ an aremegh. Memen kam, an arazir kuraba gɨn amadir ofa. 30 Eghtɨ ofa gamir gumazim uan dafarir puzir tam isɨ memen ghuzim darugh, egh ghuzir muziarir taba isɨ asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mangɨ, ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar aghuigh. Egh a ghuzir nar ikiavɨra itim inigh, asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mɨngarim gingegh. 31 Egh a memen oviba bar da inigh, ofa gamir dakozimɨn da tuegh. Ofa gamir gumazim arazir kamra damu, mati me God ko navir vamɨran ikiamin ofabar mɨn me meme mɨsogha an oviba isa ofa gami. Egh oviba ofa gamir dakozimɨn da tu mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Kamaghɨra, ofa gamir gumazim, gumazir kɨnir kamɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damutɨ, God an arazir kuraba gɨn amangam.

32 “Eghtɨ gumazitam uan arazir kuraba gɨn amangɨsɨ sipsipɨn ofa damusɨ, a sipsipɨn amebar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzimra inigh izɨ. 33 Egh a uan dafarim isɨ sipsipɨn dapanim gisɨn datɨgh, danganir me ofan bar isia mɨghɨribar asɨzibav sozi naghɨn tugh, a mɨsueghtɨ an aremegh. Sipsipɨn kam, an arazir kuraba gɨn amadir ofa. 34 Eghtɨ ofa gamir gumazim, asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mangɨ, uan dafarir puzir tam isɨ sipsipɨn ghuzim darugh, egh ghuzir muziarir taba isɨ ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar aghuigh. Egh a ghuzir nar ikiavɨra itim inigh, egh asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mɨngarim gingegh. 35 Egh a sipsipɨn oviba bar da inigh ofa gamir dakozimɨn da tuegh. Ofa gamir gumazim arazir kamra, mati arazir me God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh amibar mɨn, a sipsipɨn kamɨn oviba inigh ofa damu. An an oviba tueghtɨ da bar isigh mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. Kamaghɨra, ofa gamir gumazim, gumazir kɨnir kamɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damu, eghtɨ God an arazir kuraba gɨn amangam.”

5

Arazir kurar igharagha garir maba gɨn amadir ofaba

1 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Gumazitam gumazir igharazimɨn garima, a bizim gami, o a gumazir igharazim barazima, a bizim mɨkeme, ezɨ gɨn jas, kotɨn aven bizir kamɨn gun mɨkɨmasa an diagha an azangsɨsi. Ezɨ gumazir kam kotɨn aven bizir a fozir kamɨn gun mɨkemezir puvatɨ. Kamaghɨn an arazir kuram Godɨn damazimɨn a gamigha osɨmtɨzim iti.

2 “Eghtɨ gumazitam deragh nɨghnighan kogh, God mɨkemezir bizir mɨzezir tamɨn porogham, gumazir kam a Godɨn damazimɨn mɨze. A mati asɨzir atiar aremezir kuam, o nguibamɨn asɨzir kuar Godɨn damazimɨn mɨzezim, o asɨzir davaragha aruir Godɨn damazimɨn mɨzezim. Asɨzir kam ti aremezɨ, an kuam pura nguazim girɨghav iti. Ezɨ gumazir kam deragha ganizir puvatɨgha iza, asɨzimɨn porogha Godɨn damazimɨn mɨze. Egh gɨn a uan arazir kurar an amizibagh foghtɨ, arazir kurabar osɨmtɨzim an ikiam.

3 “Eghtɨ gumazitam deragh nɨghnighan kogh, egh Godɨn damazimɨn bizir mɨzezir gumazim o amizimɨn mɨkarzimɨn itimɨn porogh, gumazir kam Godɨn damazimɨn mɨzegham. Egh gɨn a uan arazir kurar an amizibagh fogham, eghtɨ arazir kurabar osɨmtɨzim an ikiam.

4  *“Eghtɨ gumazitam deragh nɨghnighan kogh, bizitam damusɨ guizbangɨra pura pɨn akakagh mɨkɨmam, a kamaghɨn Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Egh gɨn a uan arazir kurar an amizim gɨfoghtɨ, an arazir kuramɨn osɨmtɨzim an ikiam.

5 “Gumazitam arazir kurar kamaghɨn garitam gami, an osɨmtɨzim inigha gɨfa, egh a uan osɨmtɨzimɨn gun mɨkemegh. 6 Egh a uan arazir kuramɨn osɨmtɨzim agɨvsɨ sipsipɨn amebatam o memen amebatam isɨ ofan mɨn Ikiavɨra Itir God bagh a inigh izɨ. Eghtɨ ofa gamir gumazim, gumazir kamɨn arazir kuram gɨn amangɨsɨ, asɨzir kamɨn ofa damutɨ, God an arazir kuram gɨn amadagham.

7 “Arazir kuramɨn osɨmtɨzim itir gumazim, onganarazim damu sipsip ko meme givezamin dagɨaba otevegh, a kuarazir bunbar pumuning inigh uan osɨmtɨzim agɨvsɨ Ikiavɨra Itir God bagh izɨ. Eghtɨ bunbar tam, arazir kuraba gɨn amadir ofan otogham, eghtɨ bunbar igharazim, ofan bar isia mɨghɨrimɨn otogham. 8 Gumazir kam aning inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨtɨ, a kuarazir bunbar tam inigh arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. Ofa gamir gumazim bunbamɨn fɨrim ruivightɨ an aremeghtɨ, an an dapanim asian markɨ. 9 Egh a ghuzir muziarim inigh ofa gamir dakozimɨn mɨriamɨn a kavamang, bunbamɨn fɨrim ruivightɨ an ghuzir naba bar ofa gamir dakozimɨn mɨngarim giram. Kuarazir bunbar kam, an arazir kuraba gɨn amadir ofa. 10 Egh gɨn a bunbar igharazimɨn, bar isia mɨghɨrir ofa damu. A ofan kamɨn arazimɨn gɨn mangɨ. Egh kamaghɨra ofa gamir gumazim, gumazir kamɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ a bagh ofa damu, eghtɨ God an arazir kuraba gɨn amadagham.

11 “Gumazir osɨmtɨzim itim, bar dagɨabagh asaghɨva kuarazimning givezan iburagh, a 1 kilogrem plauan aghuitam inigh izɨ. Egh, a witɨn ovɨzim tuer ofan mɨn amizɨ moghɨn, an olivɨn borem ko, mɨgharir mughuriar aghuim zuim itir pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim isɨ a gingan markɨ. Puvatɨ, plauan kam, kar arazir kuraba gɨn amadir ofa. 12 Egh a ofa inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨ, eghtɨ ofa gamir gumazim, uan dafarim isɨ plauan kam darugh, plauan dafarir izɨvɨrɨzim inigh ofan igharaziba sara ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ, avim an isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. Plauan muziarir kam, gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamizir kam, plauan nam bar an danganim ini. Kar arazir kuraba gɨn amadir ofa. 13 Tuavir kamra ofa gamir gumazim, gumazir kamɨn arazir kuram bagh ofa damightɨ, God an arazir kuraba gɨn amadagham. Eghtɨ ikiavɨra itir plauan naba, ofa gamir gumaziba da inigh dar amam, mati witɨn ovɨzir nar me ofa bagha tueba.”

Osɨmtɨziba agevir ofaba

14 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, 15 “Gumazitam o amizitam deragha fozir puvatɨgha, Ikiavɨra Itir God danɨngamin biziba bakɨnɨghnigh, egha an arazir kuram gami. Egh gumazir kam Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damu, bizir kam ikarvagh uan osɨmtɨzim agɨvagham. Ofa gamir gumazim a mɨkemeghtɨ, a uan asɨzibar okoruabar tongɨn sipsipɨn apurir bar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzitam inigh izɨ. Ofa gamir gumazim, sipsipɨn gumazim inigha izezir kamɨn ivezimɨn dɨbobonim atɨgham. Kar osɨmtɨzim agevir ofa. 16 Eghtɨ dagɨar a isa Ikiavɨra Itir God ganɨngizir puvatɨzir kaba, a datɨrɨghɨn a danɨng, egh ua dagɨataba isɨ dagh isɨn datɨgh. A pura 5plan biziba ini, kamaghɨn a 6plan biziba, bizir kaba ikaragham. Egh da isɨ ofa gamir gumazim danɨngigh. Eghtɨ ofa gamir gumazim, sipsipɨn kam inigh, gumazir kamɨn osɨmtɨzim agɨvamin ofa damu, eghtɨ God an arazir kuraba gɨn amadagham.

17 “Gumazitam o amizitam deragh nɨghnighan kogh, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavitam abigham, kamaghɨn an arazir kuram gamigha Godɨn damazimɨn osɨmtɨzim iti, egh ivezir kuram iniam. 18 Kamaghɨn amizɨ, a uan asɨzibar okoruabar tongɨn sipsipɨn apurir bar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzitam inigh, ofan mɨn ofa gamir gumazim bagh mangɨ, egh uan arazir kurabar osɨmtɨziba akɨr da agɨfagh. Eghtɨ ofa gamir gumazim sipsipɨn gumazim inigha izezir kamɨn ivezim dɨborogh a datɨgh. Eghtɨ gumazim sipsipɨn kamagh garitam, ofa gamir gumazim bagh a inigh izɨtɨ, a gumazir kamɨn osɨmtɨzim agevir ofa damightɨ, God an arazir kuraba gɨn amadagham. 19 Sipsipɨn kam, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, an osɨmtɨzim agevir ofa.”

6

1  *Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, 2 “Gumazitam o amizitam uan namakamɨn bizim puram a inigha, uam a ikarvaghasa akar dɨkɨrɨzim gamigha, gɨn bizir kam uam a danɨngan aghua, kamaghɨn a deraghavɨra Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn zuir puvatɨ, egha an arazir kuram gami. A namakamɨn bizim okeme, o namakam gifaragha an bizibagh etui, 3 o a bizitamɨn garima, gumazir igharazim an ovenge, ezɨ a ifara ghaze, bar guizbangɨra, kɨ an ganizir puvatɨ, kamaghɨn, an arazir kuram gami. 4-5 Gumazir arazir kabagh amim, a Godɨn damazimɨn osɨmtɨzim inigha gɨfa. Egh gɨn a uan osɨmtɨzim gɨfogh, egh an oker arazim ko ifavarir arazimɨn inizir bizir kaba, a ua da ikaragh. A uan osɨmtɨziba agɨvsɨ ofa damuamin dughiamɨn, a bizir kaba ikarvagh da isɨ dar ghuavim danɨngigh. A faragha 5plan biziba ini, egh a 6plan biziba uam a da ikaragh. 6 A sipsipɨn apuritam inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨ, uan arazir kurabar osɨmtɨzim agevir ofan mɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damu. Ofa gamir gumazim a mɨkemeghtɨ, a uan asɨzibar tongɨn sipsipɨn apurir bar aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzitam, inigh izɨ. Ofa gamir gumazim sipsipɨn gumazim inigha izezir kamɨn ivezimɨn dɨbobonim atɨgham. 7 Egh ofa gamir gumazim, a gumazir arazir kuram gamizibagh amizimɨn osɨmtɨziba agɨvsɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ofa damutɨ, God an arazir kuraba gɨn amadagham.”

Ofan bar isia mɨghɨribar araziba

8 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨkeme: 9 “Nɨ ofan bar isia mɨghɨribar arazibar gun Aron ko an otaribav mɨkemegh. Me ofan kam ofa gamir dakozimɨn a tuagh, egh aneteghtɨ, avim an isi dɨmangan ikɨ mangɨtɨ amɨnim tiragh. Dɨmangan avim isi mamaghɨra ikɨ, egh mungeghan markɨ. 10 Eghtɨ gɨn, ofa gamir gumazim, korotiar ruarir me inir aghuimɨn ingarizim arugh, egh gɨn trausiziar otevir me nir aghuimɨn ingarizim isɨ aven anerugh, egh gɨn an ofa gamir dakozimɨn mangɨ, ofan bar isi mɨghɨramimɨn averenim inigh, averenir kam ofan ovim an iti. Egh ofa gamir dakozimɨn boroghɨn nguazimɨn a ingegh. 11 Egh a gɨn uan korotiam suegh korotiar igharazibar aghuigh, averenir kam inigh men dɨpeniba itir danganimɨn azenan mangɨ, nan damazimɨn danganir zuezimɨn anetɨgh. 12 Eghtɨ ofa gamir dakozimɨn avim isi mamaghɨra ikɨ, egh mungan markɨ. Egh mɨzarazibar zurara, ofa gamir gumazim dazibar avim darɨgh mamaghɨra ikɨ. Egh an asɨzir bar isia mɨghɨriba inigh, da isɨ avimɨn deragh dar arigh da tueghtɨ, da bar isigh mɨghɨrightɨ averenir kɨnim otogham. Egh a God ko navir vamɨran ikiamin ofan oviba inigh, avir kamɨn da tueghtɨ da bar isigh mɨghɨrightɨ averenir kɨnim otogham. 13 Avim zurara ofa gamir dakozimɨn isi mamaghɨra ikɨ. Ia avim ateghtɨ a mungeghan markɨ.”

Wit tuamin ofabar arazim

14 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Wit tuamin ofabar arazim kamakɨn. Aronɨn adarazir ofa gamir gumazitam ofan wit tuamin kam isɨ nan damazimɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mangɨ, nan akagh na danɨngam. Kɨ Ikiavɨra Itir God. 15 Egh ofan kam bagh, ofa gamir gumazim uan dafarim isɨ plauan kam darugh, egh dafarir zɨvɨrizimɨn an plaua inigh, an itir borer muziaritam, ko mɨgharir mughuriar aghuim zuir pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim bar a inigh. Egh a bizir kaba bar, da isɨ ofa gamir dakozimɨn da tueghtɨ, avim dar isi mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. Plauan muziarir gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamizir kam, bar plauan namɨn danganim inigham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, witɨn ofa tuamin kamɨn mughuriam bareghɨva, a gifuegh navir aghuim an ikiam. 16 Eghtɨ ofa gamir gumaziba plauan nar ikiavɨra itibar amɨ. Me plaua inigh yis puvatɨzir bretɨn ingarigh, egh God bativamin Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven anemɨ. 17 Kar ofan dagher nar me iniamba. Plauan kam, kɨ ofa gamir gumaziba bagha anemɨsefe. Plauan kam, a bar nan bizimra, mati arazir kuraba gɨn amadir ofaba ko gumazamizibar osɨmtɨziba agevir ofaba, da nan biziba. Kamaghɨn amizɨ, me yis sara bretɨn kam veregh a tuan markɨ. Me puram a tuam. 18 Aronɨn ovavir boribar tongɨn gumazibara, me vaghvagh bretɨn kam amam. Israelia Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨrir dagher kaba, merara, da iniam. Egh gɨn izamin dughiabar zurara, Aronɨn ovavir boriba, ofan nar kaba ini mamaghɨra ikiam. Eghtɨ gumazitam, o bizitam ofan nar kabar poroghɨva, a nan bizimram otogh egh bar anogoregham.”

19 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 20 “Aronɨn adarazir ofa gamir gumaziba, me igiamra ofa gamir ingangarim isir dughiamɨn ofan tam damigh. Egh me ofa gamir dughiamɨn gumazitam amɨseveghtɨ, a na bagh ofabar amu. A plauan tam inightɨ, an osɨmtɨzim 1 kilogremɨn tugh, a mati me dughiabar zurara wit tuer ofan ababanimra inigh. A plauan kamɨn akuatam isɨ mɨzarazimɨn ofa damigh, egh aruem magɨrɨtɨ, an akuar namɨn ofa damu. 21 An olivɨn borem sara bar deragh plauan kam ko a veregh, egh ofa bagh amir ainɨn baravim gisɨn plaua tuagh. Egh gɨn anebɨghɨrarigh na danɨng, kɨ Ikiavɨra Itir God. Eghtɨ kɨ ofan kamɨn mughuriam baregh, a gifuegh navir aghuim an ikiam. 22 Eghtɨ gɨn izamin dughiamɨn, me Aronɨn ovavir boribar gumazibar tongɨn, ofa gamir gumazim amɨseveghtɨ, an Aronɨn danganim inigh ofa gamir gumazibar dapanimɨn otogh, egh a Ikiavɨra Itir God bagh ofan kamaghɨra garim damuam. Ofan kam, a nan bizimra, kamaghɨn, a ofa ateghtɨ a bar isi mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. 23 Ofa gamir gumaziba witɨn ofan kamɨn muziarir tabar aman markɨ. Puvatɨ. Me aneteghtɨ a bar isɨ mɨghɨrigh.”

Arazir kuraba gɨn amadir ofaba

24 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei: 25 “Nɨ ofan arazir kuraba gɨn amadir arazibar gun Aron ko an otaribav kemegh. Arazir kam a kamakɨn. Me arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, nan damazimɨn asɨzim mɨsuegh ofa damu. Me ofan bar isia mɨghɨribar, asɨziba mɨsozir danganimɨn asɨzim mɨsueghtɨ an aremegh. Ka bar nan ofa. 26 Ofa gamir gumazim, asɨzir kam isɨ arazir kuraba gɨn amadir ofa damu, egh a uabɨ God bativamin Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven asɨzir tuzir kam amam, kar danganir na baghavɨra itim. 27 Eghtɨ gumazitam, ofan kamɨn asɨzir tuzimɨn porogh, egh a nan bizimram otoghɨva, bar anogoregham. Eghtɨ asɨzimɨn ghuzim inim o bizitam gireghtɨ, ia nan Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven a ruegh. 28 Ofa gamir gumazim, ofan kam nguazir mɨnemɨn anevigh, a gɨn mɨner kam abɨkigh. A brasɨn mɨnemɨn anevighɨva, dɨpamɨn deragh a ruva a isegh. 29 Ofan kamaghɨn garim, a nan bizimra. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazibar adarazir gumazitam ifongegh, a ofan kamɨn asɨzir tuzim amɨ. 30 Eghtɨ ofa gamir gumazibar dapanim, ofan kamɨn ghuzitaba inigh, na bativamin Purirpenimɨn aven mangɨgh, arazir kuraba gɨn amangamin ingangarim damutɨ ofa gamir gumaziba ofan asɨzir tuzir kam aman markɨ. Me asɨzir tuziba avimɨn bar da tu mangɨtɨ da mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham.”

7

Osɨmtɨziba agevir ofaba

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme: “Osɨmtɨziba agevir ofan kaba, da bar Godɨn bizibara. Ofan kabar Araziba kamakɨn. 2 Me ofan bar isia mɨghɨriba bagha asɨzibav sozir danganimɨn, me osɨmtɨzim agevir ofa bagh sipsip mɨsueghtɨ, an aremegh. Eghtɨ me sipsipɨn kamɨn ghuziba isɨ ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamang. 3 Gumazir ofan kam damuamim, a sipsipɨn oviba, ko an puer mɨngarimɨn boroghɨra itir ovir bar ekiam itiba, ko a navim ko muriam avarazir oviba inigh. 4 Egh an ovɨzimning ko oviba sara inigh, egh uaghan sipsipɨn beramɨn akuar aghuim inigh. 5 Egh ofa gamir gumazim, ofa gamir dakozimɨn da tueghtɨ, avim dar isi mangɨtɨ da bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham, mati me ofa isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi moghɨn damu. Kar ofan osɨmtɨzim agevir ofa. 6 Ofa gamir gumazibar adarazir gumazitam, asɨzir tuzir kam amɨsɨ ifuegh anemɨ. Kar Godɨn ofa, an ofa gamir gumaziba bagha a ginaba. Kamaghɨn amizɨ, me Godɨn Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven anemɨ, kar Godɨn danganimra.

7 “Arazir kuraba gɨn amadir ofa, ko osɨmtɨzim agevir ofa, aning ofan arazir vamɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazim, ofan kamagh garir kamning damuva, a uabɨ, ua bagh ofan kamɨn asɨzir tuzim iniam. 8 Ofa gamir gumazim bar isia mɨghɨrir ofa damuva, a ua bagh asɨzimɨn inim iniam. 9 Egha kamaghɨra, ofa gamir gumazim, witɨn ofan me bretba tuer danganimɨn tueziba, ko witɨn ofan me nguazir mɨnemɨn tueziba, ko witɨn ofan me ainɨn baravimɨn tueziba bar, a ua bagh da inigh dar amɨ. 10 Witɨn ofan igharazir me tuezir puvatɨziba, maba me olivɨn boremɨn sara da vere, maba me plauan ofan kɨnibagh ami, da bar Aronɨn adarazir ofa gamir gumazibar biziba. Me da tuiragh dɨbobonir vamɨran gɨn mangɨ vaghvagh Aronɨn adarazir ofa gamir gumazibar anɨng.”

God ko navir vamɨran ikiamin ofaba

11 Egha Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofan arazim kamakɨn. 12 Gumazitam God mɨnabɨ a ko navir vamɨra ikiamin ofan kam damusɨ ifongegh, an asɨzir ofan God mɨnabim inigh, egh uaghan yis puvatɨzir bretɨn taba sara ofa damu. Bretɨn kabar kara: plauan me olivɨn borem sara veregha ingarizir bretba, ko me olivɨn boremɨn aghuizir bisketba, ko olivɨn borer ekiam avarazir bretba, da inigh ofa damu. 13 Egh a uaghan bretɨn rubuzir yis itir taba inigh, egh God ko navir vamɨran ikiamin ofan kam sara damuva a mɨnabɨ. 14 A bretɨn kaba vaghvagh dar akuatam inigh, Ikiavɨra Itir God danɨngigh. Bretɨn kaba, ofa gamir gumazimɨn dagheba. Ofa gamir gumazir kam, a God ko navir vamɨran ikiamin ofan asɨzimɨn ghuziba inigh, ofa gamir dakozimɨn mɨriabar da kavamang. 15 Eghtɨ gumazir God mɨnabɨva a ko navir vamɨran ikiamin ofa gamim, ofa gamir dughiar kamra, an asɨzir tuzir naba bar dar amegh. An asɨzir tuziba ateghtɨ, da ikɨ mangɨ dughiar igharazimɨn otivan markɨ.

16 “Eghtɨ gumazitam, uan akar dɨkɨrɨzir God koma amizim akɨramin ofa damusɨ, o a uan ifongiamɨn gɨn mangɨ ofa damu, o God ko navir vamɨran ikiamin ofa damu, egh gumazir kam ofa gamir dughiamɨn, an asɨzir kamɨn tuzir tabar amɨ, egh amɨmzaraghan uaghan tuzir nabar ameghtɨ, kamaghɨn deragham. 17 Egh me dughiar namba 2ɨn, da gɨvaghan koghtɨ, asɨzir tuzir naba ikɨvɨra ikɨtɨ, me dughiar namba 3ɨn avimɨn bar da tueghtɨ, da bar moghɨra isi mɨghɨrigh. 18 Me dughiar namba 3ɨn asɨzir tuzir katam ameghtɨ, God gumazir kamɨn ofan kam inighan kogham. Ofan kam, a Godɨn damazimɨn deraghan kogh, egh pura mangɨgh gumazir kamɨn akurvaghan kogham. Eghtɨ God suam, nɨn ofan kam bar mɨzegha kurizɨ kɨ bar an aghua. Eghtɨ gumazir manam asɨzir tuzir kam amɨva, an osɨmtɨzim ikiam.

19 “Eghtɨ God ko navir vamɨran ikiamin ofan asɨzir tuzim, bizir mɨzɨrɨzitamɨn porogham, a Godɨn damazimɨn zueghan kogham. Eghtɨ me asɨzir tuzir kam aman markɨ. Me asɨzir tuzir kam avimɨn a tuaghtɨ a bar isi mɨghɨrigh.

“Gumazamizir Godɨn damazimɨn zueziba, merara God ko navir vamɨran ikiamin ofan asɨzir tuzim amɨ. 20 Eghtɨ ian tav Godɨn damazimɨn zueghan kogh, egh Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofan asɨzir tuzim ameghtɨ, me a batueghtɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar ikɨzimɨn aven ikian kogham. 21 Eghtɨ ian tav uaghan, bizir Godɨn damazimɨn mɨzezir tamɨn suiragham, ka ti asɨzir zuezir puvatɨzitam, o bizir mɨzegha gumazamizibar mɨkarzibar itiba, o asɨzir mɨzɨrɨzir kɨ aghuaziba, dar suiragh, egh gumazir kam gɨn ofan asɨzir tuzir kam ameghtɨ, me a batueghtɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar ikɨzimɨn ikian kogham.”

Israelia asɨzir oviba ko ghuzibar aman kogham

22-23 Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨkeme, “Ia bulmakaun oviba ko sipsipɨn oviba, ko memen oviba, dar aman markɨ. 24 Ia bulmakaun uabɨ aremezim o asɨzir atiam mɨsoghezɨ aremezim, ia an ovim aman markɨ. Egh ia ingangarir igharazitam damusɨ an ovim inightɨ deragham. 25 Eghtɨ gumazitam, me Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamizir asɨzimɨn ovitam ameghtɨ, me a batueghtɨ, a ua Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar ikɨzimɨn aven ikian kogham. 26  *Ia Israelia, ia managh iti, ia ghuziba sara asɨziba ko, ghuziba sara kuarazibar aman markɨ. Bar markɨ. 27 Gumazitam o amizitam, Akar Gavgavir ghuzibar aman koghamin kam abightɨ, me a batueghtɨ, a ua Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar ikɨzimɨn aven ikian kogham.”

Ofan asɨzir tuzir naba, me ofa gamir gumazibar anɨngam

28-29 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Ian tongɨn itir gumazitam, God ko navir vamɨran ikiamin ofa damusɨ asɨzim inigh izɨ, an asɨzir otevitam Ikiavɨra Itir God baghvɨra anemɨsefegh. 30 Gumazir kam uabɨ asɨzir otevir kam inigh izɨ, avimɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damu. Ikiavɨra Itir Godɨn asɨzir otevir kaba kamakɨn, asɨzir ovim ko an amagapamɨn itir tuzim. Eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damu. A uan dafarimningɨn amagapamɨn itir asɨzir tuzimɨn suiragh a fegh a damutɨ a Godɨn damazimɨn ighuavamang. 31 Ofa gamir gumazim ofa gamir dakozimɨn ovim tuaghtɨ, avim an isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrigh, averenir kɨnim otogham. Eghtɨ Aronɨn adarazir ofa gamir gumaziba uari damɨsɨ, an amagapamɨn itir tuzim inigh. 32 Eghtɨ asɨzir kamɨn agharir guvimɨn amadaghan itir buaragharim, gumazim a isɨ ofa gamir gumazim danɨngigh. Asɨzir kam, a God ko navir vamɨran ikiamin ofa. 33 Kamaghɨn Aronɨn adarazir tongɨn ofa gamir gumazim, a ghuzim ko ovimɨn ofa gami, ezɨ asɨzir buaragharim, kar an bizim. 34 Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn fegha ighuavamadir amagapar tuzim, ko asɨzir kamɨn agharir guvimɨn amadaghan itir buaragharim, Ikiavɨra Itir God, Israelian gumazamizibar ofabar tongɨn aning inigha, ofa gamir gumazibagh anɨngi, kar Aron ko an ovavir boriba. Egh gɨn otivamin dughiabar zurara, ofa gamir gumaziba ofan otevir kaba iniam. 35 Gumazamiziba Ikiavɨra Itir God bagh avimɨn ofan amibar tongɨn, Ikiavɨra Itir God, asɨzir tuzir otevir kamning, ginabagha ghaze, Aron ko an ovavir boriba, dughiar a me gamizɨ, me an ofa gamir gumazibar otozimɨn ikegh, zurara mangɨ, me asɨzir tuzir otevir kamning iniam. 36 Dughiar kamra, Ikiavɨra Itir God Israelia mɨgɨa ghaze, me ofan asɨzir tuzir otevir kamning isɨ ofa gamir gumazibar anɨng. Egh me arazir kam zurara an gɨn mangɨvɨra ikɨ.”

37 Akar Gavgavir kaba bar, kar ofan bar isia mɨghɨriba ko, wit tuer ofaba ko, arazir kuraba gɨn amadir ofaba ko, osɨmtɨziba agevir ofaba ko, gumaziba mɨsevima me ofa gamir gumazibar otivir ofaba ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofaba. 38 Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, Akar Gavgavir kaba Sainain Mɨghsɨamɨn da isa Moses ganɨngi. Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, Akar Gavgaviba Israelia ganɨga ghaze, me uan ofaba inigh a bagh izam.

Aron uan otariba ko,
ofa gamir ingangariba

8

(Sapta 8--10)

God gumaziba mɨsɨvtɨ me ofa gamir gumazibar otivamin ofa

(Ua Me Ini 29:1-37)

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2-3 “Nɨ Aron ko an otariba sara inigh na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ. Egh ofa gamir gumazimɨn korotiaba ko ingangarir kam bagh me amɨsɨvamin olivɨn borem inigh. Egh arazir kuraba gɨn amangɨsɨ bulmakaun apurir tam ko sipsipɨn apurimning ko yis puvatɨzir bretɨn akɨrar izɨvazir tam, bizir kaba sara inigh God bativamin Purirpenimɨn mangɨ. Egh gumazamiziba bar men diaghtɨ, me Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨ.”

4 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim baregha an gɨn zui. Ezɨ gumazamiziba bar iza God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn uari akufa. 5 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Bizir kɨ datɨrɨghɨn damuamin kam, Ikiavɨra Itir God a damuasa na mɨkeme.”

6 Egha Moses Aron ko an otariba inigha iza gumazamizibar damazimɨn tugha, me gamizɨ me dɨpamɨn uari rue. 7 A faraghavɨra ofa gamir gumazimɨn korotiar ruarir aven azuim isa Aron garugha, inir ruarir ivariam gitim isa an ivariam gike. Egha Moses korotiar ruarir azenan itim a garu. Egha a korotiar otevir azenan azuim a garugha anemɨghɨnasa inir sazir kurkazir aghuiba itim isa an ivariam gike. 8 Egha forivtarir inim isa Aronɨn evarim gike, egha Godɨn ifongiam gɨfofoghamin dagɨamning isa forivtarir inir an evarimɨn itim garu. 9 Egha inir dapanir asuar ruarim Aronɨn dapanim gighui. Egha gol medel isa an inir dapanir asuar ruarim gitoro. Medalɨn kam, kamaghɨn men aka, kar Ikiavɨra Itir Godɨn gumazimra. Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Moses arazir kaba bar dagh ami.

10 Egha Moses, olivɨn borer God baghvɨra ikiamin bizibagh inger kam, inigha ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim ginga, bizir an aven itiba sara bar dagh inge. Egha arazir kamɨn a bizir kaba amɨsevezɨ, da bar Ikiavɨra Itir Godɨn bizibara. 11 Egha a olivɨn borer nam inigha ghua, 7plan dughiabar ofa gamir dakozim ko ofa gamir dakozimɨn biziba, ko soroghafariba ruer itarir ekiam ko anefamin dakozim, a bar boremɨn da kavamangi. Egha arazir kamɨn Moses bizir kaba amɨsevezɨ, da Ikiavɨra Itir Godɨn bizibar otifi. 12 Egha Moses borer muziarim isa Aronɨn dapanim ginge, ezɨ arazir kamɨn an Aron amɨsevezɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazimɨn oto. 13 Egha Moses, Aronɨn otariba inigha iza ofa gamir gumazibar korotiar ruarir aven azuiba isa me gaghua, inir ruarir ivariam gitim isa men ivariabagh ikegha, men dapanir asuabar inir ruariba isa men dapanibagh ighuigha da ifefe. Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Moses arazir kaba bar dagh ami.

14 Ezɨ bizir kam gɨvazɨ, Moses arazir kuraba gɨn amadir ofa damuamin bulmakaun apurimɨn akua izezɨ, Aron uan otariba ko uan dafariba isa bulmakaun dapanim gisɨn da arɨki. 15 Moses bulmakaun kam mɨsuegha, an ghuzir maba ini. Egha uan dafarir puzim isa ghuzim garugha, ghuzir muziariba isa ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dagh arɨki. Egha arazir kamɨn a ofa gamir dakozim gamima, a Godɨn damazimɨn zue. Ezɨ Moses ghuzir ikiavɨra itiba inigha, ofa gamir dakozimɨn mɨngarim ginge, kar arazir kuraba gɨn amangamin arazim. Egha arazir kamɨn, an ofa gamir dakozim God bagha anemɨsevezɨ, a Godɨn bizimram oto. 16 Egha Moses bulmakaun navim ko muriaba avarazir oviba bar ada inigha, an ovɨzir pumuning ko, aningɨn ovim sara inigha, an beramɨn akuar aghuim inigha bar ofa gamir dakozimɨn da tuezɨ, avim bar dar isia ghua mɨghɨrizɨ, averenir kɨnimɨn oto.

17 Egha a bulmakaun kamɨn ikiavɨra itir asɨzir naba, kar an iniba, tuziba, ko buariba, a bar da inigha, nguibar me itimɨn azenan ghua avim gaborogha bar da tue, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, Moses ami.

18 Egha Moses sipsipɨn apurir kamningɨn mam inigha izi. Kar ofan bar isia mɨghɨrim damuamin sipsip. Ezɨ Aron uan otariba ko me uan dafariba isa sipsipɨn dapanim gisɨn da arɨki. 19 Ezɨ Moses sipsipɨn kam mɨsuegha, an ghuziba inigha ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamangi. 20-21 Egha a sipsip aghoragharigha, an muriaba ko an suemning deraghavɨra da rue. A gɨn sipsipɨn dapanim ko ovim ko an asɨzir otevir maba sara inigha, bar da isa ofa gamir dakozim gatɨgha bar ada tuezɨ, avim bar dar isia ghua mɨghɨrizɨ, averenir kɨnim oto. Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨra, Moses ami. Sipsipɨn kam, kar bar isia mɨghɨrir ofa. Ikiavɨra Itir God an mughuriam baregh, a gifuegh, egh navir aghuim an ikiam.

22 Ezɨ Moses sipsipɨn apurir igharazim inigha izi, sipsipɨn kam, ofan me gumazibar amutɨ me ofa gamir gumazibar otivamim. Ezɨ Aron uan otariba ko uan dafariba isa sipsipɨn kamɨn dapanim garɨki. 23 Ezɨ Moses sipsip mɨsuegha an ghuzir muziarim inigha, Aronɨn kuarir guvimɨn itir kuarir amɨrazim, ko an dafarir puzir amebar agharir guvimɨn itim, ko dagarir puzir amebar suer agharir guvimɨn itim, dagh aghui. 24 Egha Moses Aronɨn otariba inigha iza, ghuzir muziariba isa, men kuarir guvibar amadaghan itir kuarir apebar amɨraziba, ko men dafarir puzir amebar dafarir guvimɨn itiba ko dagarir puzir amebar suer guvimɨn itibagh aghui. Egha sipsipɨn ghuzir ikiavɨra itiba bar ada inigha ghua, ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamangi.

25 Egha sipsipɨn oviba ini. Kar an navim ko muriam avarazir oviba, ko an puer mɨngarimɨn itir ovir bar ekiam ini. Egha an an ovɨzir pumuning ko, aningɨn ovim sara inigha, sipsipɨn beramɨn akuar aghuim inigha, sipsipɨn buaragharir agharir guvimɨn itim ini. 26 Egha Moses ghua, Godɨn damazimɨn itir yis puvatɨzir bret bar izɨvazir akɨrar kam bagha ghua, bretɨn ruzir me yis sara tuazir puvatɨzir mam, ko plauan me olivɨn borem sara veregha ingarizir bretɨn ruzir mam, ko olivɨn borer ekiam avarazir bisketɨn mam ini. Egha a bretɨn kaba isa sipsipɨn oviba ko buaghagharir agharir guvimɨn itim gisɨn atɨ. 27 Egha gɨn dagher kaba isa Aron uan otariba ko men dafaribagh atɨzɨ, me ofan kamɨn suiragha a fegha a gamizɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi. 28 Ezɨ Moses ua dagher kaba me da da inigha, da isa ofa gamir dakozimɨn asɨzir ofan bar isia mɨghɨrizim gisɨn atɨzɨ, avim bizir kaba bar dar isizɨ, da bar mɨghɨrizɨ averenir kɨnim oto. Ofan kam, a gumazibar amutɨ me ofa gamir gumazibar otivamin ofa. Ezɨ Ikiavɨra Itir God an mughuriam gifuegha navim an dera. 29 Ezɨ datɨrɨghɨn Moses sipsipɨn kamɨn uan dafarimningɨn an amagapamɨn itir asɨzir tuzimɨn suiragha a fegha a gamizɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi. Ezɨ me gumazibar amutɨ me ofa gamir gumazibar otivamin ofan sipsipɨn apurimɨn akuar kam, kar Moses uabɨ damamin asɨzir tuzim. Moses Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨra bizibagh ami.

30 Egha Moses biziba mɨsevir olivɨn borer muziarir maba inigha, ghuzir an ofa gamir dakozimɨn mɨriam gingezir maba sara ini. Egha ghuzim, ko borem isa, Aron ko an korotiaba sara, da kavamangi. Egha an otariba ko men korotiaba sara, da kavamangi. Egha arazir kamɨn Moses, Aron ko an otaribagh amizɨ, me ko men korotiaba Ikiavɨra Itir Godɨn bizibara.

31 Ezɨ Moses ghua kamaghɨn Aron ko an otaribav gɨa ghaze, “Ia asɨzir tuzir kam inigh God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ, egh anevigh bretɨn akɨramɨn itim sara damɨ. God ia mɨkemezɨ moghɨra, Iarara dar amɨ. Akɨrar bret itir kam, me an aven bret isa gumazibagh ami me ofa gamir gumazibar otivasa ofa gami. 32 Egh ia damegh izɨvagh, asɨzir tuzir naba ko bretɨn naba ikɨvɨra ikɨtɨ, ia avimɨn da tueghtɨ da bar isi mɨghɨrigh. 33 Egh ia 7plan aruebar God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn azenan mangan markɨ. Ia kamaghɨra ikɨ mangɨ, ian dughiar ofa gamir gumaziba mɨsevir kam gɨvagham. Guizbangɨra, arazir gumazim gamima an ofa gamir gumazibar otivamin dughiam, a 7plan arueba. 34 Ikiavɨra Itir God uabɨ, Akar Gavgavim e mɨkemegha ghaze, Ia uan arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, arazir kaba bar dar amu. Ezɨ datɨrɨghɨn ia dagh amigha gɨfa. 35 Ia arueba ko dɨmagaribar God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ikɨ mangɨ 7plan dughiabar tugh, egh ia Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn bizibar amu. Egh ia dar amuan kogh, ia arɨmɨghiregham. Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨkeme.”

36 Mosesɨn mɨgɨrɨgɨabar aven, Ikiavɨra Itir God bizir kabar Aron ko an otaribav keme. Ezɨ me kamaghɨra dagh ami.

9

Aron ofan mabagh ami

1 Moses Aron uan otariba ko, me isa ofa gamir ingangarim bagha me atɨgha gɨfa. Ezɨ dughiar namba 8 otozɨma, Moses dɨkavigha Aron ko an otariba ko Israelian gumazir dapanibar diazɨ, me iza uari akufa. 2 Me uari akuvagha itima, a kamaghɨn Aron mɨgei, “Bulmakaun nguzir igiar apuritam, arazir kuraba gɨn amadir ofa damusɨ a inigh. Egh sipsipɨn apurir aghuir duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzitam, ofan bar isia mɨghɨrim damusɨ a inigh izɨ. Egh nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn aningɨn ofa damu. 3 Egh nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav kemegh, ‘Ia arazir kuraba gɨn amadir ofa damusɨ memen apuritam inigh. Egh ofan bar isi mɨghɨramibar amusɨ, bulmakaun azenir vamɨra ititam ko sipsipɨn apurir azenir vamɨra ititam inigh, na bagh ofa damu. Ia asɨzir aghuibara inigh, duatam men mɨkarzibar ikian markɨ. 4 Egh uaghan ia ofan God ko navir vamɨra ikiamim damusɨ, bulmakaun tam ko sipsipɨn apuritam inigh. Ia, asɨzir kamning ko wit tuer ofan ia olivɨn borem sara verezim, ia aning inigh Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damu. Dughiar kamra, Ikiavɨra Itir God ian damazimɨn otogham, kamaghɨn amizɨ, ia ofan kabar amu.’ ”

5 Ezɨ Aron ko gumazir kaba, me ghua bizir Moses me mɨkemeziba inigha, God bativamin Purirpenimɨn boroghɨn ize. Ezɨ Israelian gumazamiziba bar, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa iza an damazimɨn uari akuvagha tuivighav iti. 6 Ezɨ Moses kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ghaze, ia ofan kabar amutɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir bar gavgavim ia bativam.” 7  *Egha Moses kamaghɨn Aron mɨgɨa ghaze, “Nɨ ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mangɨ, egh ofan arazir kuraba gɨn amangamim ko nɨn ofan bar isi mɨghɨrighamim sara damu. Nɨ ua bagh kamaghɨn damutɨ God nɨn arazir kuraba gɨn amangɨva, gumazamizibar arazir kuraba sara gɨn amangam. Egh gɨn, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, gumazamiziba isa izir ofaba, nɨ me bagh ofa damutɨ God men arazir kuraba gɨn amangam.”

8 Ezɨ Aron ofa gamir dakozimɨn boroghɨn ghugha, bulmakaun apurir igiar kam mɨsuegha, uabɨ uan arazir kuraba gɨn amangasa ofa gami. 9 Ezɨ Aronɨn otariba a bagha asɨzir ghuziba inigha iza a ganɨngizɨ, a uan dafarir puzim isa ghuzim garugha, ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir bizibagh arigha, ghuzir naba an ofa gamir dakozimɨn mɨngarim ginge. 10 Egha gɨn Aron, arazir kuraba gɨn amadir ofan kamɨn asɨzir oviba bar ada inigha, ovɨzimning ko beramɨn akuar aghuim ini. Egha a bar da ofa gamir dakozimɨn da tuezɨ avim bar dar isia zuima da bar mɨghɨrizɨ, averenir kɨnim oto. Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Aron ami. 11 Egha an asɨzir tuziba ko iniba inigha, nguibar me itimɨn azenan ghua da tuezɨ, avim bar dar isizɨ da gɨfa.

12 Egha gɨn Aron ghua, ofan bar isia mɨghɨrizim damuasa sipsipɨn apurir kam mɨsoke. Ezɨ an otariba asɨzir ghuzir kaba inigha iza a ganɨngizɨ, an ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamangi. 13 Ezɨ otariba asɨzir dapanim ko asɨzir otevir maba sara vaghvagha da inigha iza a ganɨngi. Ezɨ a bar ofa gamir dakozimɨn da tuezɨ avim bar dar isia mɨghɨrizɨ, averenir kɨnim oto. 14 Ezɨ an asɨzir kamɨn muriaba ko an suemning sara ruegha, bar ada isa ofan bar isia mɨghɨrizir kamɨn mabagh isɨn da arɨki, ezɨ avim bar dar isi da mɨghɨrizɨ, averenir kɨnim oto.

15 Egha Aron gɨn gumazamizibar ofaba inigha, Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami. A gumazamizibar ofabar amu men arazir kuraba gɨn amangamimɨn meme inigha, a mɨsuegha an ofa gami. Mati a faragha ua bagha uan arazir kuraba gɨn amangamin asɨzimɨn ofa gamizɨ mokɨn.

16-17 Egha an asɨzir gumazamiziba ofan bar isia mɨghɨrizim bagha inigha izezir kamningɨn mamɨn ofa gami. An amir ofan kam, arazir me zurara mɨzarazibar ofa damuamibar gɨn zui. Egha a plaua inigha witɨn ofa damuasa a tue. A uan dafarir zɨvɨrizimɨn plauan mabar suigha, ofa gamir dakozimɨn da tuezɨ avim bar dar isia zuima da bar mɨghɨrizɨ, averenir kɨnim oto.

18  *Egha gɨn, Aron bulmakau ko sipsipɨn apurir gumazamiziba God ko navir vamɨran ikiamin ofa bagha inigha izezimning mɨsoke. Ezɨ an otariba asɨzir kamningɨn ghuziba inigha a ganɨngizɨ, an ofa gamir dakozimɨn 4plan mɨriabar da kavamangi. 19 Egha Aron bulmakau ko sipsipɨn apurimɨn oviba bar ada ini, kar an puer mɨngarim boroghɨra itir ovir bar ekiam, ko navim ko muriaba avarazir oviba, ko ovɨzir pumuning, aningɨn ovim ko beramɨn akuar aghuim, a bar da ini. 20 Egha me ovir kaba isa asɨzimningɨn amagapamning gatɨgha, bar da inigha ofa gamir dakozimɨn ghu. Asɨzir oviba bar, Aron ofa gamir dakozimɨn da tuezɨ avim bar dar isia zuima da bar mɨghɨrizɨ, averenir kɨnim oto. 21 Egha a uan dafarimɨn bulmakau ko sipsipɨn amagapamning ko agharir guvimɨn amadaghan itir buaragharimningɨn suiragha da fegha dagh amizɨ, da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi. A Moses mɨkemezɨ moghɨn ami.

22  *Aron ofan kaba bar dagh amigha gɨvagha, uan agharimning ghufegha, gumazamizibav gɨa ghaze, God deraghvɨra ia damu. Egha ofa gamir dakozim ategha izaghirɨ. 23 Egha Moses ko Aron, God bativamin Purirpenimɨn aven ghu. Egha aning azenan izir dughiamɨn, aning ghaze, God deraghvɨra bar gumazamizibar amuam. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir bar ekiam, azenim girɨzɨ gumazamiziba bar an gani. 24 Ezɨ zuamɨra Ikiavɨra Itir God avim amadazɨ, an ofa gamir dakozimɨn izaghirɨ. Egha avim ofan bar isia mɨghɨrim ko asɨzir oviba sara bar adar isi. Ezɨ gumazamiziba bar bizir kamɨn ganigha nguazim giregha, guaba nguazim mɨsuegha, pamtemɨn dia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe.

10

Nadap ko Abihu arazir kurabagh ami

1 Ezɨ dughiar kamɨn Aronɨn otaribar mamning Nadap ko Abihu, aning pauran mughuriar aghuim zuim tuasa uan itariba ini. Egha aning avir mɨkɨam ko pauran mughuriar aghuim zuim isa itarim gatɨgha, avir kam inigha ofan mɨn Ikiavɨra Itir God bagha ghu. Me fo, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn garir avim inigh izasa mɨkemezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, bizir kam a Ikiavɨra Itir Godɨn bizim puvatɨ, ezɨ an an aghua. 2 Egha Ikiavɨra Itir God, zuamɨram avim amadazɨ, a iza Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar aningɨn isizɨ, aning areme. 3  *Ezɨ Moses kamaghɨn Aron mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, fomɨra kamaghɨn ikiangsɨgha ia mɨkeme, ‘Gumazir nan boroghɨn iza nan ingangarim gamiba, me bar nan apengan ikɨ deragh na damuva kamaghɨn fogh suam, kɨ guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn bar zuezim. Eghtɨ kɨ uan gavgavim ko angazangarim gumazamizibar akagham. Eghtɨ me nan ziam fam.’ ” Ezɨ Aron akar kam baregha mɨkɨman ibura.

4 Ezɨ Moses dɨkavigha, Aronɨn ghurir afeziar dozim Usiel, an otarimning, Misael ko Elsafan, aningɨn diazɨ, aning ize. Ezɨ Moses kamaghɨn aning mɨgei, “Gua roghɨra kagh izɨva, uan avebamningɨn kuamning inigh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim ategh, saghon mangɨ danganir e itimɨn azenan mangɨ.” 5 Ezɨ aning Moses mɨkemezɨ moghɨn ghua, gumazir kuamning inigha danganir me itimɨn azenan ghu. Aning gumazir ovengezir kuamningɨn korotiaba suezir pu. Puvatɨ, Misael ko Elsafan, aningɨn korotiabar suigha aning amɨkɨrɨgha azenan zui.

6 Ezɨ Moses datɨrɨghɨn, Aron ko an otarir igharazir pumuning, Eleasar ko Itamar, akaba me ganɨdi. A kamaghɨn me mɨgei, “Ia apangkuvir arazimɨn gɨn mangɨ gumazir aremezir kamning damuan markɨ. Ia dughiaba zurara uan dapanir arɨziba batoghvɨra ikɨ. Ia da ateghtɨ da pura ikian markɨ. Ia uan apangkuvimɨn ababanim bagh, korotiaba abɨghan markɨ. Ia apangkuvir arazimɨn gɨn mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God ia mɨsueghtɨ, ia arɨmɨghiregham. Eghtɨ e Israelian gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God bar puvɨram en ataram. Eghtɨ Israelian igharaz darasi, kar ian marazira, merara Ikiavɨra Itir God amadazir avimɨn aremezir gumazimning bagh aziam. 7 Eghtɨ ia God bativamin Purirpenimɨn tiar akam ataghɨraghan markɨ, ia tong ikegh. Ia fo, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn bizimra ikiasa olivɨn borem ia gaghuizɨ, ia Ikiavɨra Itir Godɨn adarazira. Kamaghɨn amizɨ, ia Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn azenan mangegh, ia arɨghiregham.” Ezɨ me Mosesɨn akam baregha, a mɨkemezɨ moghɨn ami.

Arazir ofa gamir gumaziba damuamiba

8 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Aron mɨgei, 9 “Nɨ uan otariba ko, ia wainɨn dɨpar onganiba amegh, nan damazimɨn, na bativamin Purirpenimɨn aven mangan markɨ. Bar markiam. Ia aven mangɨva, ia arɨmɨghiregham. Ia ko ian ovavir borir gɨn otivamiba, arazir kamɨn gɨntɨgh mamaghɨra ikɨ. 10 Ia deraghvɨra biziba tuisɨgh, bizir manam a nan bizim, ezɨ bizir manam, a gumazamizir kɨnibar bizim. Ezɨ dar tongɨn bizir manaba nan damazimɨn zuezɨ, manaba mɨze. 11 Egh ia, arazir Ikiavɨra Itir God ifongeziba, a Moses mɨkemezɨ a da isa Israelia ganɨngizir kaba, ia bar dar Israelian gumazamizibar sure damu.”

12  *Ezɨ Moses kamaghɨn Aron uan otarir ikiavɨra itir pumuning Eleasar ko Itamar mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir God bagh wit tuamin ofan nar ikiavɨra itiba inigh. Plauan kam, ia a isɨ yis puvatɨzir bretɨn ingarigh. Ofan kam, a bar Godɨn bizimra, a ia ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, ia ofa gamir dakozimɨn boroghɨn bretɨn kam amɨ. 13 Ikiavɨra Itir God bizir kamɨn na mɨkemegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, wit tuer ofan nar kaba bar, da ia ko ian otaribar biziba. Ia gumazamizir Ikiavɨra Itir God bagha wit tuer ofa gamiba, dar tongɨn plauan kaba ini. Egh ia Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven bretɨn kam amɨ. 14-15  *Eghtɨ Israelian gumazamiziba, God ko navir vamɨra ikiamin ofa damusɨ, asɨzimɨn amagapamɨn itir tuzim ko buaragharim ko oviba sara inigh izɨ. Eghtɨ ia ofa gamir gumaziba, ia amagapamɨn itir tuzimɨn suiragh da fegh dar amutɨ da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamang. Egh ia gɨn ofa gamir dakozimɨn oviba tuegh. Egh ofan kamɨn asɨzir tuzibar tongɨn, ia amagapam ko buaragharim inigh. Eghtɨ ia ko ian adarazir, guiviba ko otariba uaghara, asɨzir tuzir kamning isɨ danganir Godɨn damazimɨn zuezir tamɨn mangɨ, aning amɨ. Ikiavɨra Itir God ofan kabar asɨzir otevir kamning isa, ia ko ian boribagh anɨngi. Egh zurazurara asɨzir otevir kamning, aning ia ko ian ovavir boribar asɨzir akuamning. Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

16 Egha gɨn Moses ghua arazir kuraba gɨn amadir ofa damuamin meme bagha azaragha ghaze, “Ofa gamir gumaziba manmaghɨn memen ofa damu arazir kuraba gɨn amangamim gami?” Ezɨ me a mɨgei, “E avimɨn a tuazɨ a isigha gɨfa.” Ezɨ Moses akar kam baregha, Aronɨn otarir pumuning Eleasar ko Itamarɨn atari.

Egha a ghaze, 17  *“Manmagh amizɨ ia Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven, arazir kuraba gɨn amadir ofan kamɨn asɨzir tuzim aman aghua? Kar ofan Ikiavɨra Itir God ua baghavɨra mɨsevezim, egha a ia ganɨngi, ia gumazamizibar osɨmtɨziba akɨrɨva, men arazir kuraba gɨn amangɨsɨ anemam. 18 Ia ofan kamɨn ghuzim inigha purirpenimɨn Anogoroghezir Danganimɨn aven ghuzir puvatɨ. Egha manmagh amizɨ, kɨ ia mɨkemezɨ moghɨn ia Purirpenimɨn aven asɨzir tuzir kam amezir puvatɨ?”

19 Ezɨ Aron kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ oragh. Datɨrɨghɨra, gumazamiziba uan arazir kuraba gɨn amadir ofa ko ofan bar isia mɨghɨrim isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi. Ezɨ kɨrara, datɨrɨghɨn bizir kurar kaba na bativigha gɨfa. Nan gumazir pumuning areme. Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨra arazir kuraba gɨn amadir ofan asɨzir tuzim amam, eghtɨ Ikiavɨra Itir God ti bizir kam gakuegham, o? Kɨ ghaze, ti puvatɨgham.” 20 Ezɨ Moses kamaghɨn oregha ghaze, Aronɨn akam a dera. Ezɨ an navim an amɨra.

Bizir Godɨn damazimɨn
zueziba ko mɨzeziba

11

(Sapta 11--15)

Asɨzir Israelia damamiba ko
asɨzir anogorogheziba

(Godɨn Araziba 14:3-21)

1-2 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses ko Aron mɨkeme, “Ia, nguazir kamɨn itir asɨzibar tongɨn, asɨzir kabara, ia dar amɨ. 3 Asɨzir kabanang: Dar soroghafariba puzir pumuning ikia, aning uaning tuiragha iti, egha da bulmakaubar mɨn graziba api, ia dar amɨ. 4-6 Egh ia kamelba ko ivarareba ko ighɨaba, ia dar aman markɨ. Da bulmakaubar mɨn graziba apir asɨziba, egha dar soroghafariba puzir pumuning ikia, uaning tuiragha itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia kamaghɨn fogh suam, da nan damazimɨn zuezir puvatɨ. Kɨ dar aman ian anogoroke. 7 Egh ia dabar aman markɨ. Dar soroghafariba puzir pumuning iti, egha uaning tuiragha ikia, bulmakaubar mɨn graziba apir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ ia fogh, daba da nan damazimɨn mɨze. 8 Kamaghɨn amizɨ, ia asɨzir kabar aman markɨ. Egh ia dar gantɨ da arɨghirɨtɨ, ia dar kuabar suighan markɨ. Bar markiam. Da nan damazimɨn zuezir puvatɨ.

9 “Egh ongarimɨn osiriba ko dɨpamɨn osiribar tongɨn, osiriba naziaba ko sighiaba uaghara ikɨtɨ ia dar amɨ. 10 Ezɨ osiriba ko bizir muziarir ongarim ko tintinibar dɨpabar itiba, da naziaba ko sighiaba uaghara puvatɨghtɨ, ia fogh, da bizir bar kuraba. 11 Kamaghɨn amizɨ, ia dar aman kogh, egh dar kuabar suighan markɨ. Kɨ bar anogoroke. Da bizir bar kuraba. 12 Ia uam oragh, angamɨra itir bizir dɨpabar ititam, a naziaba ko sighiaba puvatɨghtɨ, ia anereman markɨ. Ia bizir kabar aghuagh da atakigh.

13-19 “Egh ia kuarazibar tongɨn kuarazir kamagh garibar aman markɨ. Ia kamaghɨn mɨkɨm suam, da bizir bar kurar kɨ aghuaziba. Kuarazir kaba, taragiaba, mɨghɨaba, isaba, kotkotba, poneba, ongarimɨn kuaraziba, beniba, dɨpamɨn mughamiziba, aghunabar ekiaba ko, kina aghunababa. Ia kuarazir kabar aman markɨ.

20 “Ezɨ apizir suemning ko dafarimning ko avɨziba itiba, da bizir kuraba, kɨ dar anogoroke. 21 Eghtɨ apizibar tongɨn apizir soroghafariba ikia arua uari akuriba, ia dar amɨ. 22 Kamaghɨn amizɨ, odezir ekiaba ko doziba, ia bar dar amɨ. 23 Ezɨ apizir sueba ko dafariba ko avɨziba itiba, ia kamaghɨn fogh suam, da bizir bar kuraba. Kɨ dar anogoroke.

24-25 “Asɨzir maba uaghan, ia damutɨ, ia nan damazimɨn mɨzegham. Eghtɨ gumazitam asɨzir kabar kuabar suiragh, o aneter danganitamɨn mangam, gumazir kam nan damazimɨn mɨzegham. Gumazir asɨzir kamɨn suiraghamim, a uan korotiaba ruegh, egh a nan damazimɨn mɨzegh ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham.

26 “Asɨziba, dar soroghafariba puzir pumuning ikiava, uaning tuirazir puvatɨgha, bulmakaun mɨn graziba apir puvatɨ, ia kamaghɨn fogh suam, asɨzir kaba, da bizir aghuiba puvatɨ. 27 Ezɨ asɨzir soroghafarir puziba puvatɨziba, da bar, asɨzir aghuiba puvatɨ. Egh ia asɨzir katamɨn kuamɨn suiraghɨva, ia nan damazimɨn mɨzegham. Egh ia kamaghɨra ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham. 28 Eghtɨ gumazitam asɨzir kuar kam inigh danganir igharazimɨn mangɨgham, a uan korotiaba ruegh, nan damazimɨn mɨzeghvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. Asɨzir kaba ia gamima ia mɨze.

29-30 “Asɨzir kaba uaghan markiam, kɨ da ian anogoroke. Kar iriaba, ko kuarziba ko iper guar avɨriba. 31 Kɨ asɨzir kaba ian anogoroke. Eghtɨ ia dar kuabar suighɨva, nan damazimɨn mɨzeghvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 32 Eghtɨ asɨzir katam aremegh, bizitam gisɨn irɨgham, bizir kam uaghan nan damazimɨn mɨzegham. An kuam irɨ, bizir me temebar ingarizir tam o initam o bulmakaun inimɨn ingarizir initam o mɨtaritam, o ingangarir manam itir bizitam, a bizir katam gisɨn irɨgham, a nan damazimɨn bar mɨzegham. Eghtɨ ia a isɨ dɨpamɨn a rueghtɨ, bizir kam nan damazimɨn mɨzeghvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 33 Eghtɨ asɨzir mɨzezir kamɨn mɨkarzim nguazir mɨnem girɨghtɨ, bizir mɨner kamɨn itiba bar mɨzegham. Kamaghɨn, ia mɨner kam abɨkigh. 34 Eghtɨ daghetaba roghɨra ikɨtɨ, mɨner kamɨn dɨpam dagher kabagh ireghtɨ, dagher kaba nan damazimɨn uaghan mɨzegham. Ezɨ dɨpar mɨner kamɨn itim, a ikuvigha mɨzegha gɨfa. 35 Eghtɨ asɨzir kam bizitam girɨgham, bizir kam nan damazimɨn a mɨzegham. Eghtɨ mɨner kam, o bretba tuer danganir me nguazimɨn ingarizir kam, ia uaghan anebɨkigh. 36 Egh asɨzir kam mozir dɨpar pura nguazimɨn otivim girɨgham, o tengɨn dɨpam girɨgham, eghtɨ dɨpam nan damazimɨn mɨzeghan kogham. Puvatɨ. Ezɨ bizir manam asɨzir kamɨn mɨkarzimɨn poro, a mɨzegha ikufi. 37 Eghtɨ asɨzir katam aremegh an kuam dagher anabar oparibagh isɨn irɨ, a deragham. Dagher anabar kam, a mɨzezir puvatɨ, a zueghavɨra iti. 38 Ezɨ dagher anabar kam dɨpamɨn aven itima, asɨzir kamɨn kuam a girɨ, dagher anabar kaba nan damazimɨn mɨze.

39 “Ia asɨzir kɨ damasa ia mɨkemezibagh nɨghnɨgh. Egh asɨzir kabar tam puram aremeghtɨ, gumazitam o amizitam an suiragham, gumazir kam o amizir kam, nan damazimɨn mɨzegham. Egh a kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 40 Eghtɨ gumazitam asɨzir kamɨn tuzitam ame, o asɨzir kamɨn kuam ateri, a uan korotiaba ruegh. Egh a mɨzeghvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham.

41 “Eghtɨ ia asɨzir muziariba ko apizir nguazimɨn aruibar aman markɨ. Ia kamaghɨn nɨghnɨgh, da bizir bar kuraba. 42 Egh asɨzir uan navibar nguazim davariba, ko soroghafaribar aruir asɨziba, ko asɨzir suer avɨravɨriba itiba, da bizir aghuiba puvatɨ. Eghtɨ ia dar aman markɨ. Kɨ dar ian anogoroke. 43 Ia asɨzir kabar tam aman markɨ. Kɨ bar dar aghua. Egh ia tam amegh, ia nan damazimɨn mɨzegham. Eghtɨ kɨ dar aghuazɨ moghɨn, kɨ bar ian aghuagham. 44 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, egha kɨ bar zue. Eghtɨ ia uari isɨ na danigh, nan gumazamizibar ikɨvɨra ikɨ, egh arazir kuraba ategh, arazir aghuibar gɨn mangɨ nan mɨn zueghvɨra ikɨ. Ia kɨ aghuazir asɨzir mɨzɨrɨzibar amɨva, nan damazimɨn mɨzeghan markɨ. 45 Kɨ Ikiavɨra Itir God. Kɨ ian Godɨn ikiasa Isipɨn kantrin aven ia inigha azenan ize. Kɨ uabɨ bar zuezɨ nan araziba bar dera. Kamaghɨn amizɨ, ia zuegh ikɨ nan arazir aghuibar gɨn mangɨ.

46 “Ezɨ Akar Gavgavir ia datɨrɨghɨn inizir kam, an asɨziba ko, kuaraziba ko, bizir ongarimɨn aven itiba ko, apizir nguazimɨn davaribav gei. 47 Kamaghɨn amizɨ, ia deraghvɨra biziba tuisɨgh, bizir manam a zue, ezɨ bizir manam a nan damazimɨn zuezir puvatɨ. Egh ia angamɨra itir bizir ia damamiba ko ia daman koghamiba, ia deraghvɨra dagh fogh.”

12

Amizim borim bategha gɨn uabɨ zuer arazim

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav mɨkemegh: Amizitam navim asegh, otarim bategham, a nan damazimɨn mɨzeghvɨra ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugham, mati a uan iakɨnibav sozir dughiam. 3  *Eghtɨ 7plan arueba gɨvaghtɨ, namba 8ɨn aruem otoghtɨ, me otarir kamɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atugham. 4 Amizim borim bategha ghuzir avɨrim makuri. Kamaghɨn amizɨ, a nan damazimɨn mɨzegh, 33plan aruebar ikeghɨva gɨn ua zuegham. Dughiar a mɨzeghvɨra ikiamimɨn, a bizir kɨ ua baghavɨra mɨsevezir tamɨn suighan kogham. Egh a nan Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven mangan kogh, mangɨ a ua zueghamin dughiamɨn tugham.

5 “Amizim borir guivim bategh, a 14plan aruebar mɨzeghvɨra ikiam, mati a uan iakɨnibav sozir dughiam. A uan ghuzir avɨrim makuni, kamaghɨn amizɨ a nan damazimɨn mɨzegh, ua 66plan aruebar ikeghɨva, gɨn ua zuegham.

6 “Egh amebam ua zueghɨva, a uan otarir iririvim o guivir iririvim gɨnɨghnɨgh, ofan bar isia mɨghɨrim bagh, sipsipɨn igiar azenir vamɨra itim inigh, egh uaghan ofan arazir kuraba gɨn amangamim bagh, kuarazir bunbam inigh. An ofan kamning isɨ ofa gamir gumazim bagh God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ. 7 Eghtɨ ofa gamir gumazim amizir kamɨn kuarazim ko sipsip inigh na bagh ofa damutɨ, amizim ua zuegham. Eghtɨ ghuzir kam amizim damutɨ a ua mɨzeghan kogham. A datɨrɨghɨn nan damazimɨn zuegha gɨfa. Amizim otarim o guivim bategh, an arazir kamra damu.

8  *“Amizitam sipsip givezamin dagɨaba otevegh, a kuarazir bunbar igiar pumuning o osɨrvar igiar pumuning inigh izɨ. Eghtɨ ofa gamir gumazim kuarazir tamɨn, ofan bar isia mɨghɨrim damu, egh kuarazir igharazimɨn, an arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. Eghtɨ ofa gamir gumazim kuarazir kamningɨn ofa damightɨ, amizim ua nan damazimɨn zuegham.”

13

Gumazamiziba duaba isiva arazir kabar amu

1 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 2 “Gumazitam o amizitam, duatam o okatam o mɨkarzir ghuarir ghurghuritam, an mɨkarzimɨn otogham, egh bizir kamɨn ganganim mati lepan arɨmariam o arɨmariar ekiar igharaziba otivasava ami, eghtɨ me a inigh ofa gamir gumazim Aron bagh mangɨ, o an otarir uaghan ofa gamiba, men tav bagh mangɨ. 3 Eghtɨ ofa gamir gumazim deraghvɨra duar kamɨn ganigh fogh suam, an duar kurimɨn aven itir arɨziba ghurghurigha gɨfa, ezɨ duam bar an mɨkarzimɨn aven ghu, kar lepan arɨmariamra o arɨmariar ekiar igharazim. Eghtɨ ofa gamir gumazim an ganigh gɨvagh, kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Gumazir kam, a Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ 4 Eghtɨ duam ghurghurightɨ, ofa gamir gumazim duamɨn gantɨ, a mɨkarzimɨn inimɨn aven mangɨghan kogh, egh arɨzir ghurghuriba puvatɨghtɨ, ofa gamir gumazim, gumazir kam mɨkɨm suam, a uabɨra dɨpenitamɨn ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 5 Eghtɨ namba 7ɨn aruemɨn, ofa gamir gumazim, ua gumazir kamɨn duamɨn gan a tuisɨgh, eghtɨ duamɨn ganganim kamaghɨra ikɨ ekeveghan koghtɨ, a ua gumazim ateghtɨ a 7plan aruebar uabɨra ua ikegh. 6 Eghtɨ 7plan aruer kaba gɨvaghtɨ, ofa gamir gumazim uam an gantɨ, duar kam mɨsigh, egh ekeveghan koghtɨ, a fogh suam, gumazir kam pura duar kɨnim iti. Egh ofa gamir gumazim a mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zue. Nɨ uan korotiaba ruegh, zueghɨva mangɨ.’ 7 Eghtɨ bizir kamɨn gɨn, duam ua isitɨ, gumazim ua mangɨ ofa gamir gumazim batogh uabɨ an akagh. 8 Eghtɨ ofa gamir gumazim deraghvɨra gumazir kamɨn duamɨn gantɨ, duar kam ekeveghtɨ, a fogh suam, gumazir kam lepan arɨmariar kurar ekiam iti. Eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’

9 “Eghtɨ gumazitam duar gavgavim ikɨtɨ, me an aku ofa gamir gumazim bagh mangɨ. 10 Eghtɨ ofa gamir gumazim deragh gumazimɨn duamɨn ganigh. Eghtɨ duar kam ghurghurigh, arɨzibar amutɨ da ghurghurigh aven emigh mɨzazim a gasam, 11 gumazir kam lepan arɨmariam an iti.* Eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn gumazim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ Ofa gamir gumazim fogha gɨfa, gumazir kam a mɨzezir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, a pura gumazim ateghtɨ, a uabɨra uan dɨpenimɨn ikian kogham. 12-13 Eghtɨ arɨmariar kam bar ekevegh mangɨ gumazir kamɨn mɨkarzim bar anevaraghtɨ, ofa gamir gumazim ua gumazimɨn mɨkarzim bar deraghvɨram an ganɨva a tuisɨgham. Egh a gumazimɨn gantɨ, arɨmariar kam bar an mɨkarzim inightɨ, an mɨkarzim bar ghurghurightɨ a fogham, arɨmariar kam gɨvasava ami, eghtɨ a kamaghɨn gumazim mɨkɨmam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zue.’ Ezɨ kamaghɨn, gumazir kam a zuegha gɨfa. 14 Eghtɨ gɨn, duaba bigh tuzir aven itiba azenan otivightɨ, gumazir kam zueghan kogham. 15 Eghtɨ ofa gamir gumazim uam an duabar gantɨ, da bightɨ, a gumazir kam mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ Gumazim duaba ikia egha da bɨghizɨ dar tuziba duar toribar otivtɨ, kamaghɨn a nan damazimɨn zuezir puvatɨ. Kamagh garir duam, a bar arɨmariar kuram. 16 Egh gɨn duam mɨsightɨ, nir ghurghurim otoghtɨ, gumazir kam ua ofa gamir gumazim bagh mangɨ. 17 Eghtɨ ofa gamir gumazim deragh gumazir kamɨn duamɨn gantɨ, an duam mɨsɨngightɨ an inim ghurghurigham, kamaghɨn gumazir kam nan damazimɨn zuegham. Eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuegha gɨfa.’

18 “Eghtɨ gumazitam okam an mɨkarzimɨn ikɨ, egh mɨsightɨ, 19 egh gɨn okam ikezir danganimɨn, an mɨkarzim fɨgh ghurghurigham, o an mɨkarzim aghevegh ghurghurightɨ, kamaghɨn gumazir kam ofa gamir gumazim bagh mangɨ uabɨ isɨ an akagh. 20 Eghtɨ ofa gamir gumazim, gumazir kamɨn okar duamɨn danganim deragh an ganigh. Duam tong an inivafɨzimɨn aven mangɨghtɨ, an inimɨn arɨziba ghurghurigham, eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn gumazim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ Lepan arɨmariar kam okar mɨsɨngizir kamɨn danganimɨn otozim, a bizir bar kuram. 21 Egh ofa gamir gumazim an gantɨ, arɨziba ghurghurighan koghtɨ, duam tong an inivafɨzimɨn aven mangɨghan kogh, egh a tong deragh deraghtɨ, ofa gamir gumazim anetɨghtɨ a uabɨra ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 22 Eghtɨ 7plan aruer kabar gɨn duar kam ikɨvɨra ikɨ ekeveghtɨ, ofa gamir gumazim fogh suam, an arɨmariar bar kuram, egh kamaghɨn gumazim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ 23 Eghtɨ duar mɨkarzimɨn itimɨn ganganim kamaghɨra ikia, egha ekevir puvatɨ, kar okar kamɨn duar kurim. Kamaghɨn, ofa gamir gumazim kamaghɨn gumazim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zue.’

24 “Eghtɨ avim gumazitamɨn inivafɨzimɨn isightɨ, an duam ghurghurigham, o a ghurghurigh aghevegham, 25 eghtɨ ofa gamir gumazim duar kam deragh an ganigh. A gantɨ, duar kurir kamɨn arɨziba ghurghurightɨ, duam guizbangɨra mɨkarzimɨn aven mangɨtɨ, ofa gamir gumazim fogham, duar kam, a lepan arɨmariar bar kuram. Egh a gumazim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ 26 Ofa gamir gumazim an gantɨ, arɨzir duamɨn danganimɨn otiviba ghurghurighan koghtɨ, duam an inivafɨzimɨn aven mangan kogh, egh mɨsɨng damutɨ, kamaghɨn ofa gamir gumazim aneteghtɨ a uabɨra ikɨ mangɨ 7plan dughiabar tugh. 27 Ofa gamir gumazim namba 7ɨn dughiamɨn deraghvɨra uam an duamɨn gantɨ, duar kam ikɨvɨra ikɨ ekeveghtɨ, a fogh suam, kar arɨmariar bar kuram. Eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn mɨze.’ 28 Eghtɨ duar kam pura danganir kamɨn kamaghɨra ikɨ, ekɨvan koghtɨ, kar pura avim isizir duar kurimɨn danganim. Kamaghɨn, ofa gamir gumazim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zue.’

29 “Eghtɨ gumazitam o amizitam, duar muziariba an dapanim o an aghozim batoghtɨ, 30 ofa gamir gumazim duar muziarir kaba deragh dar gantɨ, duar muziariba inivafɨzim okor bar aven mangɨtɨ, arɨzir avɨriba duar muziarir kabar danganibar puvatɨgh, egh arɨziba aghevegh iangurightɨ, ofa gamir gumazim fogham, duar kaba da arɨmariar bar kuram. Egh an a mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’ Kar dapaniba ko aghozibar otivir zɨghzɨzir arɨmariam. 31 Ofa gamir gumazim deravɨra an duar muziaribar gantɨ, duar muziariba inivafɨzim okor bar aven mangan koghtɨ, arɨzir pɨzir aghuiba duam itir danganimɨn deragha otivighan koghtɨ, a gumazim o amizim ateghtɨ a uabɨra ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 32 Egh namba 7ɨn aruemɨn, ofa gamir gumazim ua deraghvɨra gumazim o amizir kamɨn mɨkarzir inimɨn ganightɨ, zɨghzɨzir arɨmariar kam kamaghɨra ikɨva ekɨvan koghtɨ, zɨghzɨzir arɨmariar kam an mɨkarzir inim okoregha aven ghuzir puvatɨ, eghtɨ danganir kamɨn arɨziba aghevegh iangurighan koghtɨ, 33 kamaghɨn gumazim o amizim uan dapanir arɨziba o kuar arɨzibagh isegh, egh a duar muziariba itir danganim gisan markɨ. Eghtɨ ofa gamir gumazim, anetɨghtɨ a uabɨra ikɨ mangɨ 7plan dughiabar tugh. 34 Dughiar namba 7ɨn, ofa gamir gumazim, deraghvɨra gumazim o amizir kamɨn duar muziaribar ganigh, da kamaghɨra iti, o da ekefe. Egh ofa gamir gumazim kamaghɨn fogh suam, duar muziariba mɨkarzir inim okoregha aven ghuezir puvatɨ, a kamaghɨn gumazim o amizimɨn mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zue.’ Eghtɨ gumazim o amizir kam uan korotiaba ruegh, egh a zuegham. 35 Gumazim o amizim zueghamin dughiamɨn gɨn duar muziariba otivigh ekɨvtɨ, 36 ofa gamir gumazim ua deraghvɨra gumazim o amizir kamɨn inivafɨzimɨn gan. An duaba ekeveghtɨ, ofa gamir gumazim fogh suam, gumazim o amizir kam a zuezir puvatɨ. A ua arɨzir aghevir ianguriba bagh ruian kogham. 37 Eghtɨ ofa gamir gumazimɨn damazimɨn, duar muziarir kaba kamaghɨra ikɨ, egh ekɨvan koghtɨ, arɨzir pɨzir aghuiba duar muziariba itir danganibar otivightɨ, ofa gamir gumazim fogh suam, zɨghzɨzir arɨmariar kam mɨsɨngasava ami. Egh a gumazim o amizim mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuegha gɨfa.’

38 “Egh gumazitam o amizitam, ghuarir ghurghurir dafoziba an mɨkarzir inimɨn otoghtɨ, 39 ofa gamir gumazim deragh mɨkarzir nir ghurghurir kabar gan, da ghurghurigh taghtaghan koghtɨ a fogh suam, da ghuarir kɨniba mɨkarzimɨn otifi. Kamaghɨn, gumazir kam nan damazimɨn zue.

40 “Eghtɨ gumazimɨn dapanir arɨziba asighiregh, onarim mɨsegh, a Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. A zue. 41 Egh an mɨnedevimɨn itir arɨziba asighiregh, onarim mɨsegh, a Godɨn damazimɨn zuegham. 42 Eghtɨ ghuarim an dapanir gɨnkevimɨn itir onarim o mɨnedevimɨn itir onarimɨn otoghtɨ, duabar ganganim aghevegh ghurghurightɨ, ofa gamir gumazim fogh suam, ghuarir kam a lepan arɨmariar bar kuram. 43 Egh ofa gamir gumazir kam deragh ghuarir kamɨn ganightɨ, ghuarir kamɨn duamɨn ganganim aghevegh ghurghurigh, mati gumazim lepan duar arɨmariam an mɨkarzimɨn inimɨn iti, 44 a kamaghɨn fogh suam, gumazir ghuarir an dapanimɨn itir kam, a lepan arɨmariar bar kuram. Kamaghɨn, ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Nɨ Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.’

45 “Eghtɨ gumazitam duar kurar kamagh garitam ikɨ, a korotiar bɨbɨzibar aghuigh, uan dapanir arɨzim batoghan kogh, egh dafarimɨn uan akam avaragh, egh pamten kamaghɨn dɨm mɨkɨm, ‘Kɨ zuezir puvatɨ. Kɨ zuezir puvatɨ.’ 46 Gumazir arɨmariar kamagh garim ikɨvɨra ikɨva, nan damazimɨn zueghan kogham. A uan namakaba ategh danganir me itimɨn azenan uabɨra ikiam.”

Moses Osirizir Araziba, bizir korotiabagh amima da mɨzezibav gei

47-48 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, “Dughiar mabar, bizir inibagh amima da ikuviba, kar lepan arɨmariamɨn mɨn inir kabar aven itiba. Da, korotiaba ko, nir avɨzir me sipsipɨn arɨzibar ingariziba ko, nir tretɨn aghuibar ingariziba ko, bulmakaun iniba ko, korotiar me asɨzibar inimɨn ingariziba, da dar otifi. 49 Egh nir kam, arɨmariar kurar kam an aven ikɨtɨ, garim o aghevim an otoghtɨ, me nir kam inigh mangɨ ofa gamir gumazimɨn akagh. 50 Eghtɨ ofa gamir gumazim a inigh deragh an ganigh, egh arɨmariar kurar kam itir bizir kam isɨ danganir igharazitam datɨghtɨ, a uabɨra ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 51 A namba 7ɨn aruemɨn deraghvɨra uam an gantɨ, arɨmariar kurar kam, a korotiam o inimɨn bar ekeveghtɨ, a fogh suam, kar lepan arɨmariam. Ezɨ korotiar kam o nir kam, a nan damazimɨn zuezir puvatɨ. 52 Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazim korotiar kam avimɨn a tuaghtɨ, a bar isigh. Bizir kam lepan arɨmariamɨn mɨn a bato, eghtɨ a bar isi mɨghɨrigh.

53 “Eghtɨ ofa gamir gumazim deraghvɨra korotiar kamɨn gantɨ, a kamaghɨra ikɨtɨ, arɨmariar kuram korotiar kam bar a inighan kogham, 54 eghtɨ a me mɨkemeghtɨ me korotiar kam ruegh egh anetɨghtɨ, a ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 55 Eghtɨ ofa gamir gumazim gɨn deraghvɨra uam arɨmariar bar kurar kamɨn gantɨ, a korotiamɨn avɨzir manamɨn aven, o azenan otoghtɨ, arɨmariar kurar kamɨn ganganim kamaghɨra gantɨ, an ganganim garim o aghevim ikɨvɨra ikɨtɨ, a fogh suam, a nan damazimɨn zuezir puvatɨ. Arɨmariar kurar kam ti ekeves, o puvatɨ, kar pura bizim, ofa gamir gumazim an ekɨvamin arazim gɨnɨghnɨghan kogham. A fogha gɨfa, a nan damazimɨn zuezir puvatɨ. Kamaghɨn, ofa gamir gumazim, korotiam avimɨn a tuaghtɨ a bar isi mɨghɨrigh.

56 “Me a rueghtɨ, gɨn ofa gamir gumazim deraghvɨra uam an ganigh, bizir lepan arɨmariamɨn mɨn garim gɨvaghtɨ, a korotiar avɨzir kam abɨkigh o asɨzimɨn mɨkarzir nir kam, a ikuvizɨ naghɨra anetugh a makunigh. 57 Eghtɨ gɨn, arɨmariar kurar kam, ua korotiar kamɨn otivtɨ, kamaghɨn korotiar kamɨn ghuavim avimɨn a tuaghtɨ, a isi bar mɨghɨrigh. 58 Egh a korotiam o asɨzimɨn mɨkarzimɨn inim ruer dughiamɨn, lepan arɨmariamɨn mɨn itir puvatɨ, an ghuavim ua namba 2ɨn dughiamɨn a rueghtɨ, korotiar kam nan damazimɨn zuegham.

59 “Arɨmariar bar kuramɨn mɨn itir bizir inibagh amima da ikuvim, Akar Gavgavir kam an gun mɨgei. Mati korotiaba ko, nir avɨzir me sipsipɨn arɨziba ko, nir tretɨn aghuibar ingariziba ko, bulmakaun iniba ko, korotiar me asɨzibar inibar ingariziba. Akar Gavgavir kam ghaze, korotiar kaba, da zue, o da nan damazimɨn zuezir puvatɨ.”

14

Lepan arɨmariam gɨvaghtɨ zueghamin arazim

1 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Moses mɨgei, 2  *“Gumazir manam lepan mɨn garir arɨmariar kuram an iti, kar Arazir Moses Osirizim. An arɨmariam gɨvaghamin dughiamɨn, a nan damazimɨn zueghsɨ, me a inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨ. 3 Eghtɨ ofa gamir gumazim a inigh danganir me itimɨn azenan mangɨ, egh deragh an mɨkarzimɨn ganigh. Eghtɨ lepan mɨn garir arɨmariam guizbangɨra bar gɨvaghtɨ, 4 ofa gamir gumazim me mɨkemeghtɨ, me nan damazimɨn kuarazir angamɨra ikia zuezir pumuning, ko sidan temer otevitam, ko benir aghevir tam, ko temer hisopɨn aguatam, da inigh izɨ. 5 Eghtɨ ofa gamir gumazim me mɨkemeghtɨ, me nguazir mɨnetam inigh daghurir aghuitamɨn mangɨ dɨpar igiar dɨkɨriatam tuigh, a inigh izɨ. Egh me gɨn kuarazir kamningɨn tam inigh, mɨnem gisɨn an suiragh a mɨsueghtɨ, an ghuzim mɨnemɨn magɨrɨ. 6 Eghtɨ ofa gamir gumazim kuarazir igharazim ko temer sidan otevir kam, ko benir aghevir kam, ko hisopɨn aguam isɨ ghuzim itir dɨpam darugh, zuamɨram anesigh. 7 Egh gumazir kam nan damazimɨn zueghsɨ, me 7plan dughiabar dɨpar ghuzim itim a gisɨn a kavamang. Egh ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Nɨ datɨrɨghɨn Godɨn damazimɨn zuegha gɨfa.’ Egh ofa gamir gumazim kuarazir angamɨra itim inigh, nguibamɨn azenan mangɨ, egh dadaba itir danganimɨn aneteghtɨ a mɨghegh mangɨ. 8 Gumazim zueghsɨ a uan korotiam ruva, dapanir arɨziba ko uan mɨkarzimɨn arɨziba bar dagh isegh uabɨ ruegh. A kamaghɨn damigh, nan damazimɨn zuegh, egh nguibamɨn aven mangɨ, egh 7plan aruebar a uan purirpenimɨn azenan ikɨ. 9 Egh aruer namba 7ɨn, gumazir kam ua, uan dapanir arɨziba bar dagh isɨva, ghuamasɨziba ko sevanir arɨziba, ko namnamɨn arɨzir maba sara isegh, egh a uabɨ ruva uan korotiam sara ruegh, egh nan damazimɨn zuegham.

10 “Egh namba 8ɨn dughiamɨn, a sipsipɨn apurir pumuning ko sipsipɨn amebar azenir vamɨra itim inigh. Da bar deragh egh duatam dar mɨkarzibar ikian kogham. Egh a wit tuamin ofan mɨn, a 3 kilogremɨn plauan aghuiba ko olivɨn borem sara da veregh da inigh. Egh olivɨn borer itarir pumuning gingegh. 11 Egh a sipsipba ko plaua ko olivɨn borem inigh na bativamin Purirpenimɨn izɨ. Eghtɨ ofa gamir gumazitam an akuraghtɨ a zuegham. Ofa gamir gumazim, gumazir kam ko ofan kaba sara a inigh, na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨ, nan damazimɨn tugham. 12 Egh datɨrɨghɨn ofa gamir gumazim sipsipɨn apurir kamningɨn tam inigh olivɨn borem sara ofa damu, mati an osɨmtɨzim agevir ofa. A faragh bizir kaba dafarimɨn dar suiragh da fegh dar amutɨ da nan damazimɨn ighuavamangɨ. 13 Ofa gamir gumazim sipsipɨn kam isɨ, ofan bar isia mɨghɨriba ko, arazir kuraba gɨn amadir ofaba bagha me bulmakaubav sozir danganimɨn mangɨ a mɨsueghtɨ an aremegh. Guizbangɨra, osɨmtɨzim agevir ofaba, da arazir kuraba gɨn amadir ofabar mɨrara ghu. Kar nan bizimra, ezɨ kɨ God, kɨ a isa ofa gamir gumazibagh anɨngi. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazim kamaghɨn damuam. 14 Egh gɨn ofa gamir gumazim sipsipɨn ghuzir taba inigh, gumazimɨn kuarir guvimɨn itir kuarir apebamɨn amɨrazim datɨgh, egh an agharir guvimɨn amadaghan itir dafarir puzir amebam ko gumazir kamɨn dagarir amebar agharir guvimɨn amadaghan itim datɨgh. 15 Egh ofa gamir gumazim olivɨn boremɨn taba inigh uan dafarir kɨriam gingegh, egh borer kam dafarimɨn an suiragh. 16 Egh a uan agharir guvimɨn amadaghan itir dafarir puzir bizibar akakazim isɨ, uan dafarir kɨriamɨn itir borer kam darugh, egh 7plan dughiabar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a kavamang. 17 Egh gɨn ofa gamir gumazim borer an dafarimɨn ikiavɨra itir taba inigh, gumazir zueghamimɨn kuarir guvimɨn itir kuarir apebamɨn amɨrazim datɨgh, egh uaghan olivɨn borem isɨ gumazir kamɨn agharir guvimɨn amadaghan itir dafarir puzir amebam ko gumazir kamɨn dagarir amebar agharir guvimɨn amadaghan itim datɨgh, danganir kaba, a faragha ghuziba dagh arɨki. 18 Egh borer nar ofa gamir gumazimɨn dafarimɨn ikiavɨra itiba, gumazir kamɨn dapanim gingegh. Arazir kamɨn a gumazim damightɨ, a nan damazimɨn zuegham.

19 “Egh ofa gamir gumazim ofan arazir kuraba gɨn amangamin asɨzimɨn ofa damutɨ, gumazim nan damazimɨn zuegham. Egh a gɨn, ofan bar isia mɨghɨrim damusɨ, asɨzim mɨsogham. 20 Egh an asɨzir kam, wit tuer ofa sara, ofa gamir dakozimɨn ofa damu. Egh arazir kamɨn ofa gamir gumazim, gumazir kamɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damutɨ, gumazim nan damazimɨn bar zuegham.

21 “Eghtɨ gumazim uabɨ zueghsɨ bizir ofa damuamibagh ivezamin dagɨaba puvatɨgh, a sipsipɨn nguzir apurir vamɨrara inigh. Sipsipɨn kam a gumazimɨn osɨmtɨzim agevir ofa. Eghtɨ gɨn ofa gamir gumazim an suiragh a fegh a damutɨ a nan damazimɨn ighuavamangɨ. Gumazir kam, 1 kilogrem plauan aghuim uaghan a inigh, olivɨn borem sara a veregh wit tuer ofa damu. Egh a olivɨn borer aghuir itarir pumuning vɨraram aningɨn suiragh izɨ. 22 A dagɨaba otevegh sipsipbagh ivezan iburagh, a kuarazir bunbar pumuning inigh ofa damusɨ izɨ. Egh kuarazir tam arazir kuraba gɨn amadir ofa damuva, egh kuarazir igharazim, bar isia mɨghɨrir ofa damu. 23 Namba 8ɨn aruemɨn, gumazir kam uabɨ zueghsɨ, bizir kaba bar ada inigh nan damazimɨn ofa gamir gumazim bagh na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ. 24 Eghtɨ ofa gamir gumazim osɨmtɨzim agevir ofa bagh sipsipɨn nguzir kam ko olivɨn borem inigh, dafarimɨn an suiragh a fegh a damutɨ a nan damazimɨn ighuavamangɨ. 25 Egh ofa gamir gumazim osɨmtɨzim agevir ofa bagh sipsipɨn nguzir kam mɨsuegh, egh ofan ghuzir taba inigh, gumazir uabɨ zusɨ damuamin gumazir kamɨn kuarir guvimɨn itir kuarir apebamɨn amɨrazim datɨgh, egh an agharir guvimɨn amadaghan itir dafarir puzir amebam ko gumazir kamɨn dagarir amebar agharir guvimɨn amadaghan itim datɨgh. 26 Egh ofa gamir gumazim olivɨn borer taba inigh uan dafarir kɨriam gingegh, egh borer kam dafarimɨn an suiragh. 27 Egh a uan agharir guvimɨn amadaghan itir dafarir puzir akakazim isɨ, uan dafarir kɨriamɨn itir borer kam darugh, egh 7plan dughiabar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a kavamang. 28 Egh gɨn ofa gamir gumazim borer an dafarimɨn ikiavɨra itir taba inigh, gumazir zueghamimɨn kuarir guvimɨn itir kuarir apebamɨn amɨrazim datɨgh, egh uaghan olivɨn borem isɨ gumazir kamɨn agharir guvimɨn amadaghan itir dafarir puzir amebam ko gumazir kamɨn dagarir amebar agharir guvimɨn amadaghan itim datɨgh, danganir kaba, a faragha ghuziba dagh arɨki. 29 Egh borer nar ofa gamir gumazimɨn dafarimɨn ikiavɨra itiba, gumazir kamɨn dapanim gingegh. Egh arazir kamɨn a gumazim damightɨ, a nan damazimɨn zuegham. 30 Egh ofa gamir gumazim, gumazir kam kuarazir bunbar ofa damuasa inigha izezimning, an aning inigh. 31 A kuarazir tam, arazir kuraba gɨn amadir ofa damu, egh igharazim an ofan bar isia mɨghɨrim damu. Egh a uaghan wit tuer ofa ko kuarazir bunbar kamning sara ofa damu. Arazir kamɨn ofa gamir gumazim, gumazir nan damazimɨn zueghamin kamɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damu. 32 Arazir kam, gumazir uan lepan mɨn garir arɨmariam agɨvsɨ, egh dagɨaba otevegh, ofan asɨzibagh ivezan iburagham, an arazir kamɨn gɨn mangɨva, nan damazimɨn zuegham.”

Arɨmariar kuram dɨpenim damightɨ dɨpenim ikuvighamim

33 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 34 “Ia gɨn Kenanɨn nguazimɨn mangegh an ikiam, nguazir kɨ ia danɨngamin kam, a ian nguazimra ikiam. Egh dughiar ia Kenanɨn ikiamim, kɨ ti lepan mɨn garir arɨmariar kuram damightɨ, a dɨpenir tabar amutɨ da ikuvigham. 35 Eghtɨ dɨpenir ghuavim mangɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨkɨmam, ‘Kɨ asɨghasɨzir mam arɨmariar kuramɨn mɨn an gari an nan dɨpenimɨn otogha nan dɨpenim gasɨghasɨsi.’ 36 Eghtɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn oreghɨva, gumazim mɨkɨmtɨ, a dɨpenimɨn aven itir biziba bar da ater azenan mangam. Eghtɨ gumazim kamaghɨn damighan koghtɨ, ofa gamir gumazim izɨ kamaghɨn a mɨkɨmam, ‘Bizir dɨpenimɨn aven ikiavɨra itir kaba bar Godɨn damazimɨn ikuvigha mɨze, ezɨ a dar anogoroke.’ Eghtɨ gumazim biziba bar da inigh azenan mangɨtɨ, ofa gamir gumazim aven mangɨ dɨpenimɨn ganam. 37 A bar deraghvɨra bizir dɨpenimɨn bɨribagh ami da ikuvimɨn ganam. Egh a gantɨma, bizir gariba ko agheviba torir muziariba bɨribar arɨghtɨ a suam, bizir kam bar bɨribar aven ghu, 38 egh ofa gamir gumazim azenan mangɨgh kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Dɨpenir kam, a 7plan dughiabar pura ikiam.’ 39 Egh dughiar namba 7ɨn, ofa gamir gumazim ua izɨ dɨpenim getiv an ganam. Eghtɨ asɨghasɨzir kam bɨrimɨn otogh bar ekeveghtɨ, 40 ofa gamir gumazim me mɨkemeghtɨ, me bizir kurar kam itir dagɨaba asigh, egh nguibamɨn azenan mangɨ danganir me ghua bizir mɨzɨrɨzir nan damazimɨn zuezir puvatɨziba makuri naghɨn, da makunigh. 41 Me dar amigh gɨvagh, nguazir mɨsɨngizir dagɨar dɨpenimɨn aven bɨriba bar da avarazim angarigh. Egh da inigh nguibamɨn azenan mangɨ, danganir bizir kuraba akurir naghɨra da kunigh. 42 Egh me dagɨar igiaba inigh dagɨar kabar danganibar arɨgh, ua bɨrir kabar ingarigh. Egh nguazir kumkuar igiam inigh dɨpenimɨn bɨriba ua dar aghu da avegh.

43 “Eghtɨ me ingangarir kam damightɨ, an gɨn asɨghasɨzir kam ua bɨrimɨn otoghtɨ, 44 ofa gamir gumazim ua dɨpenimɨn mangɨ, egh deraghvɨra a getiv an ganigh. Asɨghasɨzir kam otogh bar ekevegh dɨpenim damightɨ a ikuvigh, egh dɨpenir kam a nan damazimɨn mɨzegha gɨfa. 45 Kamaghɨn amizɨ, me dɨpenir kam apɨrigh dagɨaba ko temeba bar ada angarigh. Egh me da inigh nguibamɨn azenan mangɨ, danganir me nan damazimɨn zuezir puvatɨzir biziba makuri naghɨn da makunigh.

46 “Egh dɨpenir mɨzezir kam, gumazitam an aven mangɨ, a nan damazimɨn mɨzeghɨva kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 47 Eghtɨ gumazitam dɨpenir kamɨn aven damɨ, o an aven dakuam, kamaghɨn a uan korotiaba ruegh.

48 “Eghtɨ ofa gamir gumazim ua izɨ dɨpenimɨn gantɨ, an bɨriba deragham, eghtɨ asɨghasɨzir kam uam a batoghan koghtɨ, a kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Dɨpenir kam a Godɨn damazimɨn zue.’ A fo, bizir lepan arɨmariar kuramɨn mɨn garir dɨpenibagh asɨghasɨzir kam, a ua itir puvatɨ. Asɨghasɨzir kam, a gɨfa. 49 Arazir dɨpenim gamima a ua nan damazimɨn zuezim, a kamakɨn. Ofa gamir gumazim me mɨkemeghtɨ, me nan damazimɨn kuarazir angamɨra ikia zuezir pumuning, ko sidan temer otevir tam, ko benir aghevir tam, ko temer hisopɨn aguatam, inigh izɨ. 50 Eghtɨ ofa gamir gumazim me mɨkemeghtɨ, me nguazir mɨnetam inigh daghurir aghuitamɨn mangɨ dɨpar igiar dɨkɨriam tuigh, a inigh izɨ. Egh gɨn ofa gamir gumazim kuarazir kamningɨn tam inigh, mɨnem gisɨn an suiragh a mɨsueghtɨ an ghuzim mɨnemɨn magɨrɨ. 51 Eghtɨ ofa gamir gumazim kuarazir angamɨra itir igharazim ko temer sidan otevir kam, ko benir aghevir kam, ko hisopɨn aguam da isɨ ghuzim itir dɨpam darugh, egh zuamɨra da asigh. Egh gɨn 7plan dughiabar dɨpar ghuzim itim dɨpenimɨn a kavamang. 52 Ofa gamir gumazim kamaghɨn damutɨ dɨpenim nan damazimɨn zuegham. 53 Egh ofa gamir gumazim kuarazir angamɨra itim inigh, nguibamɨn azenan mangɨ, egh dadaba itir danganimɨn aneteghtɨ a mɨghegh mangɨ. Kar dɨpenimɨn mɨzɨrɨziba agevir arazim, eghtɨ dɨpenim nan damazimɨn ua zuegham.

54-56 “Arazir kaba, da gumazamizir arɨmariar kuraba itiba ko gumazamizir duar muziariba itiba ko, okaba ko duar mɨkarzimɨn otiviba, ko asɨghasɨzir korotiaba ko dɨpenibagh amima da nan damazimɨn mɨzeziba, da bizir mɨzɨrɨzir kabanangɨn ia mɨgei. 57 Akar Gavgavir kaba, da ian akaghtɨ ia fogh suam, bizir manaba nan damazimɨn zue, ezɨ bizir manaba zuezir puvatɨ.”

15

Mɨkarzimɨn otivir mɨzɨrɨzir mabar Akar Gavgaviba

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 2 “Nɨ Israelian gumazamiziba kamaghɨn me mɨkɨm suam:

“Gumazitam, an mɨkarzir mogomem duam a batoghtɨ ghuzir mɨtɨzim an azenan otivtɨ, egh ghuzir mɨtɨzir kam a damutɨ, a nan damazimɨn mɨzegham. 3 Egh duamɨn ghuzir mɨtɨzir kam, an mɨkarzir mogomemɨn akamɨn otivam, o bizir kam gavgavigh dɨpam ivemarir tuavim apɨrightɨ, gumazir kam nan damazimɨn mɨzegham. 4 Eghtɨ danganir an apiaghiriba o akuiba, da bar mɨzegham. 5-6 Tina gumazir kamɨn mɨsiamɨn suiragham, o an apiaghiri bizitam daperagh, kamaghɨn a uan korotiaba ru, egh dɨpamɨn uabɨ ruegh, egh nan damazimɨn mɨzegh ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 7 Eghtɨ gumazir manam o amizim uan dafarim isɨ gumazir duar kam itimɨn mɨkarzimɨn suiragh, a uan korotiaba ru egh uabɨ ruegh, egh mɨzegh ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 8 Eghtɨ gumazir duar kam itim, a gumazir nan damazimɨn zuezim giparightɨ, gumazir kam uaghan mɨzegh, uan korotiam ru, egh uabɨ ruegh mɨzegh ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 9 Eghtɨ gumazir duar kam itim, an hoziam gisɨn itir dabirabim daperagham, eghtɨ bizir kam uaghan mɨzegham. 10 Eghtɨ gumazitam uan dafarimɨn gumazir kam aperazir dabirabimɨn suiragham, a uaghan mɨzegh, ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. Eghtɨ gumazitam gumazir bizir an gaperaghav ikezim inigh aneter mangam, a uaghan uan korotiam ru egh uabɨ ruegh, egh a mɨzegh ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 11 Eghtɨ gumazir duar kam itim faragh uan dafariba rueghan kogh, egh gumazir igharazimɨn suiraghtɨ, gumazir igharazir kam uan korotiam ruegh egh dɨpamɨn bar uabɨ ruegh, egh a mɨzeghɨva ikɨvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 12 Eghtɨ gumazir duar kam itim, nguazir mɨner tamɨn suiraghtɨ, kamaghɨn, me mɨner kam abɨkigh. Egh a uan dafarimɨn temer itarimɨn suiraghtɨ, kamaghɨn, me itarir kam deragh dɨpamɨn a ruegh.

13 “Eghtɨ gumazir kamɨn duar mɨtɨzir dɨpaba itim gɨvaghtɨ, a 7plan dughiabar ikegh zuegham. Egh a mangɨ uan korotiam ruegh, egh dɨpar aghuim guruegh, egh nan damazimɨn zuegham. 14 Eghtɨ namba 8ɨn dughiam otoghtɨ, a kuarazir bunbar pumuning inigh mangɨ God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tughɨva, kuarazir bunbar pumuning isɨ ofa gamir gumazim danɨngigh. 15 Eghtɨ ofa gamir gumazim, kuarazir kamningɨn tam isɨ arazir kuraba gɨn amadir ofa damu, egh kuarazir igharazim isɨ ofan bar isia mɨghɨrim damu. Arazir kamɨn, a gumazir kamɨn akuraghtɨ, an mɨzɨrɨzim gɨvaghtɨ, gumazim ua Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegham.

16 “Eghtɨ gumazitam, dɨpam puram an mɨkarzir mogomemɨn otivtɨ, a mɨzegham, a uan mɨkarzim bar dɨpamɨn a ruegh, egh ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 17 Eghtɨ dɨpar kam an korotiam o inim o asɨzibar inibar ingarizir bizitam gireghtɨ, a dɨpamɨn a ruegh, eghtɨ bizir kam mɨzegh ikɨvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham.

18 “Gumazim amizim ko dakuigh, egh aning mɨzegham. Aning uaning ko akuigha gɨvazir dughiamɨn, aning mangɨ dɨpamɨn ruegh, egh aning mɨzɨrɨzim sara mɨzeghvɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham.

19 “Amizim uan iakɨnibav sozir dughiamɨn, a mɨzɨrɨzim sara ikɨ mangɨtɨ 7plan arueba gevegham. Eghtɨ gumazitam o amizitam an suiragh, a mɨzɨrɨzim sara kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 20 Eghtɨ dakozir an akuim ko an apiaghirir biziba, da bar mɨzegham. 21-23 Gumazitam o amizitam dafarim isɨ an dakozim o bizir an apiav ikezibar suiragh, a mɨzegham. Egh a uan korotiam ruegh egh dɨpamɨn bar uabɨ ruegh, egh a mɨzegh ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. 24 Eghtɨ gumazitam, amizir uan iakɨnibav sozir dughiamɨn a ko dakutɨ, amizir kamɨn mɨzɨrɨziba an ikɨ mangɨ 7plan dughiabar tugham. Eghtɨ dakozir manam gumazim a dakuam, a uaghan mɨzegham.

25 “Amizitam uan iakɨnibav sozir dughiam batozir puvatɨgha pura dughiar igharazir mabar ghuzim bati, o an iakɨnibav sozir dughiam ikiavɨra itima a ghuzim bata dughiar ruarimɨn ghuavɨra iti, kamaghɨn a mɨzɨrɨzim sara ikɨ mangɨtɨ, ghuzim bar gɨvagham. 26 Egh a dughiar kamɨn dakozir manam gakui, o dabirabir manam gaperaghav ike, bizir kaba uaghan mɨzegham. 27 Eghtɨ gumazitam o amizitam bizir an apiav kezitamɨn suiragham, a uaghan mɨzegham. A uan korotiaba ruegh, egh dɨpamɨn bar uabɨ ruegh. Egh a mɨzɨrɨzim sara ikɨ mangɨtɨ, aruem magɨrɨgham. 28 Amizimɨn ghuzim gɨvaghtɨ, a 7plan dughiabar ikegh nan damazimɨn zuegham. 29 Eghtɨ namba 8ɨn dughiam otoghtɨ, a kuarazir bunbar pumuning inigh izɨ, egh mangɨ na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ofa gamir gumazim danɨngigh. 30 Eghtɨ ofa gamir gumazim, kuarazir kamningɨn tam isɨ arazir kuraba gɨn amadir ofa damu, egh kuarazir igharazim isɨ ofan bar isia mɨghɨrim damu. Eghtɨ arazir kamɨn, an amizir kamɨn akuraghtɨ, an mɨzɨrɨzim gɨvaghtɨ, a ua Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegham.

31 “Gua kamaghɨra, Akar Gavgavir kamra Israelia danɨngigh. Me nan damazimɨn mɨzegha itir dughiamɨn, me uari bagh deraghvɨra gan. Me uan mɨzɨrɨziba bar dar saghon ikɨ. Nan Purirpenim men tongɨn iti, eghtɨ me mɨzɨrɨziba sara ikɨva, an aven mangan markɨ. Puvatɨghtɨ me nan Purirpenim damutɨ a mɨzegham. Me kamaghɨn damutɨ, kɨ me mɨsueghtɨ me arɨghiregham.”

32 Akar Gavgavir kaba, gumazim o amizimɨn mɨkarzim duaba a batifi, ezɨ gumazim amizim ko akuima an dɨpam an mɨkarzim gire, bizir kam aning gamima aning nan damazimɨn mɨze, kar an Akar Gavgaviba. 33 Egha Akar Gavgavir kaba, amizibar iakɨnir arɨmariam mɨgei. Egha a gumazitam ko amizitam ghuzir mɨtɨzim men mɨkarzir mogomem bato, Akar Gavgavir kam me mɨgei. Egha uaghan gumazir amizir mɨzɨrɨzim sara itim koma akuim mɨgei.

Dughiar Ekiar God Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadim

16

(Sapta 16)

Ofa gamir gumazibar dapanim ofa gamua gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadi

1 Aronɨn otarir pumuning faragha, Ikiavɨra Itir Godɨn akam batuegha, a bagh ofa damuasa an boroghɨn zui. Ezɨ an aning mɨsoghezɨ aning aremegha gɨfa, ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei:

2  *“Nɨ uan avebam Aron mɨkemegh. A zurara nan purirpenimɨn aven nir ekiamɨn akɨrangɨn Danganir Bar Anogoroghezimɨn pura mangɨva, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar asuamɨn guamɨn tuivan markɨ. Kɨ ghuariar mamɨn tongɨn ikɨ, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn asuam gisɨn ikiam, kar arazir kuraba gɨn amadir danganim. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨ dughiam atɨghtɨ, an an aven mangɨ. A pura danganir kamɨn aven mangɨghtɨ, kɨ a mɨsueghtɨ an aremegham. 3  *Aron Danganir Bar Anogoroghezimɨn aven mangɨsɨ, a faragh arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh bulmakaun apurir igiatam inigh, egh ofan bar isia mɨghɨrim bagh sipsipɨn apuritam inigh.

4 “Aron faragh deraghvɨra dɨpamɨn uabɨ ruegh, egh gɨn korotiar kabar aghu, kar korotiar kɨ uabɨ ofa gamir gumaziba bagha mɨseveziba, ezɨ da bar zue. Korotiar kaba bar, me deraghavɨra nir ghurghurir aghuimɨn dar ingari. Aron ruegh gɨvagh, egh ofa gamir gumazimɨn korotiar ruarir azenan itim arugh, egh an aven azuir trausiziar otevim arugh. Egh inir ruarim isɨ uan ivariam gikegh, egh inir dapanir asuar ruarim uan dapanim gighuigh a ikegh.

5  *“Eghtɨ Israelian gumazamiziba ofan arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh, memen apurir pumuning inigh, egh ofan bar isia mɨghɨrim bagh sipsipɨn apurir vamɨra inigh izɨ Aron danightɨ, a da iniam.

6 “Egh Aron uabɨ inizir bulmakaun apurir kamɨn ofa damu, egh uan arazir kuraba ko an adarazir arazir kuraba gɨn amang.

7 “Egh a gɨn memen apurir kamning inigh mangɨ Ikiavɨra Itir God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨ nan damazimɨn tugh. 8 Egh a dagɨar pumuning inigh, mamɨn osizirim kamaghɨn mɨgei, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn ofa’ ezɨ igharazimɨn osizirim kamaghɨn mɨgei, ‘Kar Asaselɨn ofa.’ Egh a dagɨar pumuning modogh, egh vaghvagh aningɨn akakagham, Ikiavɨra Itir God bagh memen tam amɨsevegh, egh tam asem Asasel bagh anemɨsefegh.* 9 Egh Aron memen Ikiavɨra Itir God bagha mɨsevezir kam inigh, egh ofan mɨn gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. 10 Egh an asem Asasel bagha inabazir memen kam mɨsoghan markɨ. Aron a inigh nan damazimɨn izɨ. Egh a memen kam, asem Asasel bagh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn anemadagh. Eghtɨ memen kam gumazamizibar arazir kuraba ater mangam.

11 “Aron ofan kabagh amua arazir kuraba gɨn amadir dughiamɨn, an arazir kamɨn gɨn mangɨ. A faragh bulmakaun kam inigh egh an aku izɨ, a mɨsuegh uan arazir kuraba ko an adarazir arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. 12-13 Egh a gɨn mɨnetam inigh, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn itir ofa gamir dakozimɨn mangɨ, egh avir mɨkɨar isia itiba mɨnem daghuigh, da inigh inir ekiamɨn gɨrakɨrangɨn itir Danganir Bar Anogoroghezimɨn mangɨ. Egh a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dafarir pumuning pauran mughuriar aghuim zuim a daghuigh, a isɨ avir kam datɨghtɨ, pauran kamɨn mɨgharim, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn asuam avaragham, kar arazir kuraba gɨn amadir danganim. Mɨgharir gavgavir kam ikɨtɨ, kamaghɨn Aron uabɨ, arazir kuraba gɨn amadir danganimɨn ganan kogham. An an ganightɨ, kɨ a mɨsueghtɨ an aremegham. 14 Egh a bulmakaun apurimɨn ghuzitaba inigh, uan dafarir puzim a darugh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn pɨn arazir kuraba gɨn amadir danganimɨn guamɨn a kavamang. Egh 7plan dughiabar kamaghɨra ua ghuzir taba uan dafarir puzimɨn da inigh, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn da kavamang.

15  *“Egh gɨn a gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh memen kam mɨsuegham. Egh a memen ghuziba inigh, purirpenimɨn aven inir ekiamɨn gɨrakɨrangɨn Bar Anogoroghezir Danganimɨn mangɨ, egh ghuzir muziarir taba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn asuamɨn pɨn itir arazir kuraba gɨn amangamin danganim, a gisɨn da kavamangam. Egh taba isɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn da kavamang, mati a faragha bulmakaun ghuzibagh amizɨ mokɨn. 16 Egh arazir kamɨn a Bar Anogoroghezir Danganim damightɨ, a nan damazimɨn zuegham. Guizbangɨra, Israelian gumazamiziba arazir mɨzɨrɨzibagh amua nan akaba batuegha, arazir kurar avɨribagh ami, ezɨ arazir kam Bar Anogoroghezir Danganim gamima, a mɨze. Na bativamin Purirpenim men tongɨn iti, ezɨ men arazir kurar kaba da Purirpenimɨn bizibagh amima, da bar nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn amizɨ, Aron ghuzitaba inigh, na bativamin Purirpenimɨn danganir igharazibar kamaghɨra dar amigh. Mati a faragha Bar Anogoroghezir Danganim gamizɨ mokɨn. Arazir kamra, a Purirpenim damutɨ a ua zuegham. 17 Aron ofan kam damuva, uan arazir kuraba ko an adarazi ko Israelian gumazamiziba sara bar da gɨn amadagham. A Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven mangɨtɨ, gumazir igharazitam na bativamin Purirpenimɨn aven mangan kogham, egh kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ Aron uam azenan izegham. Kɨ bar men anogoroke. 18-19 Egh gɨn Aron Bar Anogoroghezir Danganim ategh azenan mangɨ, egh ofan bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn mangɨ. Israelian arazir kuraba ofa gamir dakozir kam gamima, a nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn amizɨ, Aron ofa gamir dakozir kam damightɨ a zueghsɨ, a bulmakaun kam ko meme vɨrara, aningɨn ghuzir muziarir taba inigh, egh ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba bar dar arɨkigh. Egh dafarir puzim ghuzim darugh 7plan dughiabar ofa gamir dakozimɨn a kavamang. Arazir kamɨn a ofa gamir dakozim damightɨ a zuegham. Egh a ofa gamir dakozim ateghtɨ, a nan ingangarim baghvɨra ikiam.”

Memen Israelian arazir kuraba aterim, a ghugha gɨfa

20 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Aron Bar Anogoroghezir Danganim ko na bativamin Purirpenim ko ofa gamir dakozim damutɨ, da zueghamin ingangarir kam agɨvagh, egh a memen asem Asasel bagha mɨsevezir kam inigh, Ikiavɨra Itir God bagh izɨ. 21 Eghtɨ memen angamɨra itim, a uan dafarimning isɨ an dapanim gisɨn datɨgh, egh Israelian gumazamizibar arazir mɨzɨrɨziba, ko akam batozir araziba ko men arazir kurar avɨriba bar dar gun mɨkemegh. Egh arazir kamɨn an arazir kuraba isa memen dapanim gatɨ. Egh gɨn a meme isɨ gumazir a mɨsevezimɨn dafarim datɨghtɨ, gumazir kam meme inigh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ. 22 Egh danganir kamɨn aneteghtɨ, memen kam Israelian arazir kurabar osɨmtɨzim inigh da aterɨva gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨgham.

23  *“Eghtɨ ingangarir kam gɨvaghtɨ, Aron na bativamin Purirpenimɨn aven mangɨgh, ofa gamir gumazimɨn korotiar an arugha Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven ghuzim suegh. Egh a korotiar kam ateghtɨ, a Purirpenimɨn aven ikɨ. 24 Egh a mangɨ Purirpenimɨn dɨvazimɨn aven dɨpamɨn bar uabɨ ruegh, egh ua uan ofa gamir gumazimɨn korotiar igharazibar aghuigh. A gɨn azenan izegh, ofan bar isia mɨghɨrir pumuning damigh, a ua bagh ofan tam damigh, egh ofan igharazim gumazamiziba bagh a damigh. Ofan kamningɨn, a uan arazir kuraba ko gumazamizibar arazir kuaba gɨn amadagham. 25 Egh a men arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa gamizir asɨzimɨn ovim isɨ ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ, avim bar an isi mangɨtɨ, a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. 26 Eghtɨ gumazir faragha meme inigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghugha anetaghizɨ a ghuzɨm, a faragh uan korotiaba ruva, dɨpamɨn uan mɨkarzim sara ruegh, egh gɨn, a ua danganir me itimɨn aven izam. 27  *Me bulmakaun apurim, ko memen ofan arazir kuraba gɨn amadim, ofa gamir gumazim faragha aningɨn ghuziba inigha, uan arazir kuraba ko gumazamizibar arazir kuraba sara gɨn amangasa, Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven ghu. Egh gɨn me asɨzir kamningɨn kuamning inigh nguibamɨn azenan mangam. Egh me aningɨn iniba ko tuziba ko buariba tueghtɨ, avim aning bar isi mɨghɨrigh mangɨtɨ, averenir kɨnim otogham. 28 Egh gɨn gumazir aning tuazir kam, uan korotiaba ruegh, egh dɨpamɨn uan mɨkarzim bar a rueghɨva, a gɨn, ua danganir me itimɨn aven izam.”

God Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadir Dughiar Ekiam damuamin arazim

29  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Akar Gavgavir kam zurara an gɨn mangɨ. Iakɨnir namba 7, an dughiar namba 10ɨn, ia Israelia ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba bar, ia dagheba ko agoroger araziba atakigh, egh ia ingangariba ategh avughsɨ. 30 Arazir kamɨn mɨngarim kamakɨn: Dughiar kamra, ofa gamir gumazim ofa damuva ian arazir kuraba gɨn amangam, eghtɨ ia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegham. 31 Dughiar kam, kar nan dughiar ekiamra. Eghtɨ ia agoroger araziba dughiar kamɨn da ategh avughsɨ. Ia ingaran markɨ. Bar markɨ. Egh ia zurara arazir kamɨn gɨn mangɨ. 32 Ofa gamir gumazir manam ia anemɨsefe, eghtɨ an afeziamɨn danganim inigh ofa gamir gumazibar dapanimɨn otogh, egh a uabɨra gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangamin ingangarir kam damuam. A faragh ofa gamir gumazimɨn korotiar ghurghurir aghuim arugh. 33 Egh gɨn arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa damu, eghtɨ Bar Anogoroghezir Danganim ko, God bativamin Purirpenim ko, ofa gamir dakozim ko, ofa gamir gumaziba ko, Israelian gumazamiziba bar, me nan damazimɨn zuegham. 34 Me arazir kaba zurara dar gɨn mangɨvɨra ikɨ. Ofa gamir gumazibar dapanim, ofan kaba azeniba vaghvagh dar amu, Israelian gumazamizibar arazir kuraba gɨn amang, egh me damutɨ me nan damazimɨn zuegham.”

Ikiavɨra Itir God akar kaba Moses ganɨngi, ezɨ Moses bar adar gɨn zui.

Arazir aghuir God damuasa
Israelia mɨkemeziba

17

(Sapta 17--27)

Ofabar amuamin danganir vamɨra

1-2 Ikiavɨra Itir God, akam Aron ko an otariba ko Israelian gumazamizibav kɨmasa akam Moses mɨkeme. Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Akar Gavgavir kaba ia ganɨdi. 3 Ia Israelian gumazamiziba ofa damusɨ ifuegh, bulmakaun tam, o sipsip, o memen tam danganir ia itimɨn aven o azenan a mɨsuegh, 4 egh a inigh Ikiavɨra Itir God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨ ofan mɨn na danɨngan aghuagh, ia mati gumazim gumazir igharazim mɨsoghezɨ an areme, egh ia nan damazimɨn osɨmtɨzim ikiam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan gumazamizibar tongɨn ia batuegham. 5 Akar kamɨn mɨngarim kamakɨn: Ia Israelia fomɨra asɨzibav sogha danganir ia itimɨn azenan ofa gami, ezɨ datɨrɨghɨn ia asɨziba inigh ofa gamir gumaziba bagh mangɨ, na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ofa damu, egh na ko navir vamɨran ikiam. 6 Eghtɨ ofa gamir gumazim asɨzimɨn ghuziba inigh, ofa gamir dakozir God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn itim, an mɨriabar da kavamang. Egh an ofa bagh asɨzir ovim ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ofan tuer kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 7  *Ia Israelia uam aseba bagh asɨzibar ofabar amuan markɨ. Ia faragha kamaghɨn amua, na tegha asebar gɨn ghue.* Eghtɨ ian gɨn otivamin adarazi zurara asɨziba inigh ofa bagh nan Purirpenimɨn izɨ.

8-9 “Egh nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, Israelian gumazitam o ikɨzir igharazibar gumazir ian tongɨn ititam, a ofan bar isia mɨghɨribar amusɨ, o a ofan igharazim na bagh a damusɨ, kamaghɨn an asɨzim inigh izɨ na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ofa damu. Puvatɨghtɨma, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uan gumazamizibar tongɨn a batuegham.”

Ghuzimra arazir kuraba gɨn amadi, kamaghɨn amizɨ ia ghuzibar aman markɨ

10  *“Ia asɨzim mɨsoghezɨ an aremezir dughiamɨn, ia an fɨrim atugh, egh aneguraghtɨ an ghuzim bar iregh. Eghtɨ ia Israelian gumazitam o ikɨzir igharazibar gumazir ian tongɨn iti tam, ghuzim itir asɨzitam ameghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ an apanim damigh, egh uan gumazamizibar tongɨn a batuegham. 11  *Ghuzim an angamɨra itir ikɨrɨmɨrim gumaziba ko asɨziba bar me ganɨdi. Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ofa gamir gumazim ghuzim isɨ ofa gamir dakozimɨn ofan mɨn a gingegh, gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangam. Ghuzim an angamɨra itir ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim. Ghuzimra gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadi. 12 Ezɨ kɨ Israelia ia mɨgei, ian tav o ikɨzir igharazibar gumazir ian tongɨn ititam, asɨzir ghuzim itim aman markɨ. Bar markɨ.

13 “Eghtɨ Israelian tav o ikɨzir igharazibar gumazir ian tongɨn ititam, an asɨziba buriva, kɨ damasa ian anogoroghezir puvatɨzir memen atiatam, o kuarazir tam mɨsuegh, egh an ghuzim nguazim gingegh anevaragh. 14 Kamaghɨn ami, gumazamiziba ko asɨzibar angamɨra itir ikɨrɨmɨrim, a ghuzimɨn aven iti. Ezɨ bizir kam bagha kɨ Israelia ia mɨgɨa ghaze, ia asɨzir ghuziba itibar aman markɨ. Eghtɨ gumazim ghuzim itir asɨzim ameghtɨ, kɨ uan gumazamizibar tongɨn a batuegham.

15 “Kamaghɨn amizɨ, asɨzitam puram areme, o asɨzir atiam asɨzir tam mɨsoghezɨ an areme, eghtɨ gɨn Israelian gumazitam o ian amizitam o ikɨzir igharazimɨn gumazir ian tongɨn ititam, asɨzir kamɨn tuzim amegham, a nan damazimɨn mɨzegham. Kamaghɨn amizɨ, a uan korotiaba ruva, egh uaghan dɨpamɨn uabɨ ruegh. Egh a mɨzɨrɨziba sara ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨghtɨ, a ua zuegham. 16 Egh a uan korotiaba ruva mɨkarzim rueghan kogh, mar an osɨmtɨzim, a mar uan arazir kuramɨn osɨmtɨzim ater.”

18

Ikɨzir vamɨran gumazim ko amizim uaningɨn ikian markɨ

1-2 Ikiavɨra Itir God, uan akam isɨ Israelia danɨngasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. 3 Guizbangɨra, ia kantri Isipɨn ike, egh ia Isipian arazibar gɨn mangan markɨ. Kɨ datɨrɨghɨn ia inigh Kenanɨn nguazimɨn mangam, eghtɨ ia Kenanian araziba, ia dar amuan markɨ. Ia men arazibar gɨn mangan markɨ. 4 Ia oragh. Ia arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨ, egh bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibar amu. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ akar kamɨn ia mɨgei. 5  *Ia bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba ko arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨ. Gumazamiziba Moses Osirizir Araziba mɨgei moghɨn damu egh dughiaba zurara dar amutɨ, arazir kaba me damutɨ, me ikɨvɨra ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

6 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei, nɨ uan ikɨzimɨn amizitam bagh navim dɨkav a ko ikararangan markɨ, egh a ko dakuan markɨ. Arazir kam bar markɨ. 7 Nɨ bar uan amebam ko dakuan markɨ. Nɨ kamaghɨn damu, nɨ aghumsɨzim bar uan afeziam danigham. Nɨ uan amebam ko dakuan bar markɨ. 8  *Nɨ uan afeziamɨn amuir dozim ko dakuan markiam. Nɨ kamaghɨn damigham, nɨ uan afeziam damutɨ, a bar aghumsigham. 9  *Nɨ uan buaramizim ko dakuan markɨ, a nɨn afeziam ko amuir igharazim otezir guivim, o a nɨn amebam ko par igharazim otezir guivim, nɨ a ko dakuan markɨ. Kar nɨn amebam nɨn afeziamɨn dɨpenimɨn ikia otezir guivim, o nɨn amebam dɨpenir igharazimɨn ikia otezir guivim, a uaghan nɨn buaramizim, kamaghɨn amizɨ nɨ a ko dakuan markɨ. 10 Nɨ uan otarimɨn guivim, o nɨn guivimɨn guivim ko dakuan markɨ. Arazir kam nɨ damutɨ nɨ bar aghumsigham. 11 Nɨ uan afeziamɨn amuir igharazimɨn guivim ko dakuan markɨ, kar nɨn afeziamɨn borim, a uaghan nɨn buaramizim. Nɨ an ikian bar markɨ. 12  *Nɨn afeziam ko an buaramizim, aning ghuzir vamɨra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ a ko dakuan markɨ. 13 Nɨn amebamɨn afumim o an avenemebam, kar nɨn amebamɨn ghuzimra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ a ko dakuan markɨ. 14 Nɨn afeziamɨn aveghbuamɨn amuim, a nɨn amebar dozim. Kamaghɨn amizɨ, nɨ a ko dakuan markɨ. Nɨ a ko dakuigh afeziamɨn dozim damutɨ, a bar aghumsigham. 15  *Nɨ uan otarimɨn amuim ko dakuan markɨ. A nɨn amuim puvatɨ, kamaghɨn nɨ a ko dakuan bar markɨ. 16  *Nɨ uan aveghbuamɨn amuim ko dakuan bar markɨ. Nɨ a ko dakuightɨ, nɨn aveghbuam bar aghumsigham. 17  *Amizitam fomɨra gumazir igharazimɨn ikia guivim bate, ezɨ gɨn nɨ amizir kamɨn iti, egh nɨ an guivim sara aning ko dakuan markɨ. Egh nɨ uan amuimɨn guivimɨn guivitam ko dakuan markɨ. Nɨ uaghan uan amuimɨn otarimɨn guivitam ko dakuan markɨ. Amizir kaba, me nɨn amuimɨn anababa, egha nɨn adarasi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ arazir kuramɨn me damigham, nɨ arazir aghumsɨzir bar ekiam damigham.

18 “Nɨn amuim ikiavɨra itir dughiamɨn, nɨ an afumimɨn ikian markɨ. Nɨ kamaghɨn damuva, aning damutɨ, aning uaningɨn ataram.

19  *“Amizir uan iakɨnibav sozim, a zuezir puvatɨ. Kamaghɨn, nɨ a bagh navim dɨkav a ko ikararang a ko dakuan markɨ. 20  *Nɨ uan namakamɨn amuim ko dakuan markɨ. Nɨ a ko kamaghɨn damuva, nan damazimɨn mɨzegham.

21  *“Ia oragh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Kɨ Akar Gavgavir kam ia ganɨdi, ia uan boriba isɨ asem Molekɨn ofa damusɨ uan boribav sogh avimɨn da tuan markɨ. Kɨ bar ian anogoroke. Ia kamaghɨn damuva, nan ziam dɨkabɨragham.

22  *“Ia gumaziba, gumazir igharazitam ko dakuan markɨ, mati gumazim amizim ko akui mokɨn. Arazir kam, a bar kufi, ezɨ kɨ bar an aghua. 23  *Ia gumaziba, asɨzir amebaba ko dakuan markɨ. Eghtɨ amiziba, asɨzir apuritam ateghtɨ, an a ko dakuan markɨ. Arazir kam ia damutɨ ia nan damazimɨn bar mɨzegham. Arazir kam, en arazir aghuim otavkɨra aghumsɨzir bar ekiam itim gami.

24 “Ia arazir kurar kabar amuan markɨ. Ia dar amu, egh ia nan damazimɨn mɨzegham. Ikɨzir igharazibar gumazamizir Kenanɨn nguazimɨn itiba, me arazir kabagh amua nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn me batosi, eghtɨ ia men nguazim iniam. 25 Men arazir kurar kabara nguazir kam gamima a nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ivezir kuram isa men nguazim ganɨdi. Egh ikɨzir igharazibar gumazamiziba, kɨ me batuegham, mati nguazim men misi, eghtɨ me ua Kenanɨn nguazimɨn ikian kogham. 26 Eghtɨ ia Israelian gumazamiziba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ia arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba bar dar gɨn mangɨ. Ia God gɨfozir puvatɨzir ikɨzir igharazibar arazibar amuan markɨ. Men arazir kuraba bar kuri, ezɨ kɨ bar dar aghua. 27 Ia fo, gumazamizir faragha nguazir kamɨn itiba, me arazir kurar kabagh ami. Kar arazir kurar bar kuriziba, ezɨ kɨ bar dar aghua. Bizir kam bangɨn, nguazim nan damazimɨn mɨzegha iti. 28 Ezɨ ia uaghan kamaghɨn damigham, ia nguazir kam damutɨ, a mɨzegham. Ia kamaghɨn damutɨ, nguazir kam ian migh ia batuegham, mati nguazim faragha ikɨzir igharazibar gumazamiziba batoghezɨ mokɨn. 29 Eghtɨ Israelian amizim o gumazir manam, kɨ bar aghuazir arazir bar kurir kabar amutɨ, kɨ uan gumazamizibar tongɨn a batuegham.

30 “Ia Akar Gavgavir kɨ ia ganɨdir kamɨn gɨn mangɨ. Gumazamizir ian faragha ghua nguazir kamɨn ikia amizir arazir bar kurir kɨ bar aghuaziba, ia dar amuan markɨ. Ia kamaghɨn damigham, ia nan damazimɨn mɨzegham. Ia oragh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

19

God ifongezir Arazir kaba, Israelia dar gɨn mangɨ

1-2  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Israelia mɨkɨmasa Moses mɨkeme:

“Kɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ arazir kurabar saghon ikiava, bar zue. Kamaghɨn, ia uaghan nan mɨn arazir kurabar saghon ikɨ, bar zuegh, egh nan gumazamizibara ikɨ. 3  *Ia vaghvagh uan amebaba ko afeziabar apengan ikɨva, egh men akabar gɨn mangɨ. Ia Sabatɨn dughiamɨn ingaran markɨ. Ia avughsɨ ikɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa. 4  *Ia na ategh marvir guar kɨnibar ziaba fan markɨ. Egh ia uari bagh ain isɨ nedazibar ingar, egh dar ziaba fan markɨ. Kɨ bar anogoroke. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Kɨ mɨkemegha gɨfa.

5 “Ia na ko navir vamɨra ikiamin ofa damusɨ, ia arazir kɨ ia ganɨdir kamɨn gɨn mangɨ, ofan kam damu. Egh ia kamaghɨn damutɨ, kɨ ian ofa gifuegham. 6 Ia asɨzim mɨsoghezir dughiamra ofan asɨzir tuzibar amɨ, o amɨmzaraghan dar amɨ. Eghtɨ asɨzir tuzir naba dughiar mɨkezimɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, ia da tueghtɨ da bar isi mangɨ averenir kɨnimɨn otogh. 7 Eghtɨ gumazitam dughiar mɨkezimɨn asɨzir kam amɨtɨ, arazir kam nan damazimɨn bar deraghan koghtɨ, kɨ uaghan bar an ofan kamɨn aghuagham. 8 Gumazitam dughiar mɨkezimɨn asɨzir tuzir kam ame, a bizir bar zuezir me na ganɨngizim gamima, a ikufi. Ezɨ a uabɨ uan arazir kuramɨn osɨmtɨzim ikɨ ivezir kuram iniam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan gumazamizibar tongɨn a batuegham.

9  *“Dughiar ia uan azeniba aghorimɨn, ia dagher azenimɨn dazighiamɨn tughav itim asian markɨ. Egh ia azenibar tongɨn dagheba asi, egh taba ategh, egh ua mangɨ da asian markɨ. Ia da ateghtɨ da mamaghɨra ikɨ. 10 Dughiar ia wainɨn ovɨzir anɨdiziba inigha gɨvazimɨn, ia uamategh mangɨ wainɨn azenimɨn wainɨn ovɨzir ia faragha ganizir puvatɨziba inian markɨ. Egh ia wainɨn ovɨzir nguazim gireghav itiba inian markɨ. Ia dagher kaba, onganaraziba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba bagh da ateghtɨ, me da iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

11  *“Ia gumazir igharazimɨn biziba okɨman markɨ. Egh ia gumazir igharazim gifar, an biziba inian markɨ. Egh ia bar gumazir igharazim mɨkɨmɨva a gifaran markɨ. 12  *Egha ia gumazir igharazim ko akam akɨra, nan ziam dɨbora gavgavim uan akar dɨkɨrɨzim ganɨdi, kamaghɨn ia pura gumazir kam ko akam akɨr, egh a gifaran markɨ. Egh ia uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangan koghɨva, ia nan ziam dɨkabɨri. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

13  *“Ia pazɨ gumazir igharazim damuva, egh an biziba okɨman markɨ. Ia dagɨaba bagh ingangarim gumazitam danigh, egh ia an ingangarimɨn ivezimɨn dughiar a ingarizir kamɨn ivezim a danɨngigh. Ia ivezimɨn suiragh ikɨ gurumzaraghan a danɨngan kogham. 14  *Ia gumazamizir kuarir onganiba, akar kurabar kamaghɨn me mɨkɨman markɨ suam, God ia gasɨghasigham. Ia damazir okavɨrɨziba men tuaviba apɨr ighuvibar arɨgh, me damutɨ me iran markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Ia nan atiating.

15  *“Ia kotiam barazir dughiamɨn, ia deraghvɨra kotiam tuisɨgh. Egh ia deraghvɨra kotiam akɨrigh. Ia onganarazir gumazamizibar akurvaghan markɨ, me kotiam puram a gafiragham. Egh ia gumazamizir ziaba ko gavgaviba itibar atiating men akurvaghtɨ, me pura kotiam gafiraghan markɨ. 16 Ia namakaba ko daruva egh gɨrakɨrangɨn gumazir igharazim mɨkɨman markɨ. Me gumazitam osɨmtɨzir ekiam bagh a isɨ kotiam datɨghtɨ, ia kotɨn an akurvaghamin gavgavim ikɨ, ia an akuragh. Ia uan akabar kuaghtɨ, kot suam, a mɨsueghtɨ an aremegh, kar bizir bar kuram. Ia an akuraghasa, kɨ ifonge. Kɨ Ikiavɨra Itir God.

17  *“Nɨ uan navir averiamɨn aven uan namakam dughiar ruarimɨn navim an ikuvigh ikian markɨ. Nɨ a ko akam akɨrigh, egh osɨmtɨzir kam agɨfagh. Puvatɨghtɨma, nɨ an arazim gɨnɨghnɨghvɨra ikɨva, nɨ ti uaghan, an amizir arazir kam damigham. 18  *Nɨn namakatam arazir kuratam nɨ damightɨ, nɨ an arazim ikarvaghan markɨ, egh nɨ an ataran markɨ. Nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, nɨ gumazamizir igharazibagh ifongegh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.

19  *“Ia nan arazir kɨ ifongezir kabar gɨn mangɨ. Egh ia asɨzir igharagha garimning ateghtɨ, aning uaning ko dakuva nguziba batan markɨ. Egh ia dagher anabar igharagha garir pumuning azenir vamɨran da oparan markɨ. Egh ia pura nir me tretɨn kɨnimɨn isamizim ko tretɨn me sipsipɨn arɨzimɨn isamizim, aning isafuragha korotiar ingarizim aghuan markɨ. Kar arazir anogorogheziba.

20 “Ezɨ gumazitam ingangarir amizir kɨnitam ikɨ, egh a gumazir igharazim bagh amizir kam amangasa akam akɨri, ezɨ gumazim a givezezir puvatɨ. Eghtɨ gumazir amizir kamɨn garim, amizir kam ko dakutɨ, ia aning inigh kotiamɨn mangɨ. Egh ia aning mɨsueghtɨ, aning aremeghan markɨ. Guizbangɨra, amizir kam a gumazir an garimɨn ingangarir amizir kɨnim. 21 Eghtɨ gumazir kam sipsipɨn apuritam inigh na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ. A sipsipɨn kam isɨ uan osɨmtɨzim agevir ofan mɨn Ikiavɨra Itir God bagh ofa damu. 22 Eghtɨ ofa gamir gumazim, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn osɨmtɨzim agevir ofa damuva gumazir kamɨn arazir kuraba gɨn amangam. Eghtɨ kɨ an ganigh an arazir kuraba gɨn amadagham.

23 “Ia Kenanɨn nguazimɨn mangamin dughiamɨn, ia temer bava ovɨziba itiba opar, egh ia temer kabar ovɨzibar aman kogh mangɨtɨ 3plan azeniba gɨvagham, da nan damazimɨn zuezir puvatɨ. 24 Egh namba 4ɨn azenimɨn ia temer katabar dagheba bar na danɨngigh, kɨ Ikiavɨra Itir God. Kar ababanir ia na mɨnabɨ, egh bar akuegh nan ziam famim. 25 Egh namba 5ɨn azenimɨn ia dar ovɨzibar amɨ. Egh ia nan akar kamɨn gɨn mangɨtɨ, ian temeba bɨva ovɨzir avɨriba ikiam. Ia oragh, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

26  *“Ia asɨzir tuzir ghuzim itibar aman markɨ. Egh ia imezibagh amir araziba ko kukunir araziba, ia dar amuan markɨ. Da nan gavgavimɨn izezir puvatɨ. 27-28  *Ia gumazim o amizir aremezim gɨnɨghnɨgh dapanir arɨzir ian kuaribar boroghɨn itiba apɨran markɨ, egh uan ghuamasɨzibagh isɨ da otɨvan markɨ. Egh ia uaghan uarir akurvaghsɨ, gumazim o amizir aremezim gɨnɨghnɨgh, uan mɨkarzibar ghor, dɨghoribar amuan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ia arazir kabar amuan, kɨ anogoroke.

29  *“Ia asebar ziaba fer arazibar amusɨ, uan guivibar amutɨ, me tuavimɨn amizibar mɨn aghumsɨzir arazim damuva poroghamiba uari isava akuir arazim damuan markɨ. Ia kamaghɨn damuva na ategh asebar apengan ikiam, mati tuavimɨn amizir tintinimɨn gumaziba koma akuim. Eghtɨ arazir kuram ian nguazim bar a gizɨvagham. 30  *Ia Sabatɨn dughiamɨn ingaran markɨ. Egh ia Purirpenir gumazamiziba iza nan ziam fer kam, bar a gifongegh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ia mɨkemegha gɨfa.

31  *“Egh ia nɨghnɨzir aghuim inisɨ, mangɨ ariaghirezir gumazamizibar duaba ko mɨgeir gumazimɨn azaraghtɨ, me duar kurabar nɨghnɨzim ia danɨngan markɨ. Ia kamaghɨn damu, ia nan damazimɨn bar mɨzegham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

32 “Ia gumazamizir ghuribar apengan ikɨ, egh deraghvɨra me damu. Egh ia nan atiating nan apengan ikɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

33  *“Ia ikɨzir igharazibar gumazamizir ian nguazimɨn itiba pazɨ me damuan markɨ. 34 Ia ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba arazir aghuibar me damu, mati ia uan adarazi Israelia gami mokɨn. Egh ia uari gifongezɨ moghɨn ia bar me gifongegh. Ia fomɨra Isipɨn kantrin ike, kamaghɨn ia gumazamizir uan nguibaba ataghɨragha ghua kantrin igharazibar itir arazim, ia a gɨfo. Ia deraghvɨra gumazir ia ko itir kabar amu. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

35  *“Ia bizibar ababanibagh amuva, dar osɨmtɨzim ko ruaribagh fofogh da tuisɨgh, egh da mengtɨ gumazir igharaziba dagh ivezam, ia arazir kamɨn, me gifaran markɨ. 36 Puvatɨ. Ia deraghvɨra dar abanɨva da tuisɨgh, egh deraghvɨra biziba meng. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ Isipɨn kantrin ia inigha ian akua azenan ize. 37 Kamaghɨn amizɨ, arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemezir kaba bar, ia dar gɨn mangɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ia mɨkemegha gɨfa.”

20

God gumazamizir akaba batozibagh asɨghasigham

1-2 Ikiavɨra Itir God, Israelian gumazamizibav kɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei:

“Israelian tav o ikɨzir igharazibar gumazamizir Israelɨn kantrin aven itibar tav, uan borim isɨ asem Molek bagh ofan mɨn a danɨngtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh. Nguazir kamɨn gumazamiziba bar dɨkavigh dagɨaba isɨ gumazir kam ginivightɨ an aremegh. 3 Gumazim borim isa Molek ganɨdir arazir kam, nan Purirpenim gamima a mɨzegha bar nan ziar ekiam dɨkabɨra. Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir kamɨn apanim damuva uan gumazamizibar tongɨn a batuegham. 4 Nguazir kamɨn gumazamiziba gumazir kamɨn arazir kurar kamɨn ganɨva mɨkɨm suam, kar pura bizim, egh a mɨsueghtɨ an aremeghan koghtɨ, 5 kamaghɨn kɨ uabɨ an apanim damuva an adarazi sara, ko gumazamizir akɨrim na gasaragha asem Molekɨn ziam feba bar, kɨ men apanim damuam. Kɨ uan gumazamizibar tongɨn me batuegham.

6 “Eghtɨ gumazitam na tegh, kukunir gumaziba ko, ariaghirezir gumazibar duaba ko mɨgeiba bagh mangɨ, a mati tuavimɨn amizim tintinibar arua gumazir igharaziba koma akui. Kamaghɨn, kɨ gumazir kamɨn apanim damuva uan gumazamizibar tongɨn a batuegham. 7 Ia bar zuegh ikɨ, egh arazir aghuir voroghɨra itir kɨ ifongezibar aven daru. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa. 8 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua bagha ia mɨsevezɨ ia bar nan gumazamizir aghuibar otifi. Kamaghɨn amizɨ, arazir kɨ ifongeziba, ia bar dar gɨn mangɨ.

9  *“Egh gumazim o amizim uan afeziam o amebam akar kuramɨn a mɨgɨa ghaze, God nɨ gasɨghasigham, eghtɨ ia gumazir kam o amizir kam mɨsueghtɨ an aremegh. Gumazim o amizir akar kam mɨkemezim, a uan osɨmtɨzim bangɨn aremegham.

10  *“Eghtɨ gumazitam uan namakamɨn amuim ko dakuightɨ, kamaghɨn ia gumazir kam ko amizir kam mɨsueghtɨ aning aremegh. 11  *Eghtɨ gumazim uan afeziamɨn amuim ko dakuigh, egh an arazir kuramɨn uan afeziam damuva aghumsɨzim a danɨngam. Kamaghɨn, ia gumazir kam ko amizir kam mɨsueghtɨ, aning aremegh. Aning uaning arazir kuram damigh osɨmtɨzim ikiam, egh bizir kam bagh aning aremegham. 12  *Eghtɨ gumazitam uan otarimɨn amuim ko dakuightɨ, ia aning mɨsueghtɨ aning aremegh. Aning en arazir aghuim oteghavkɨnigha arazir kuram gami, egh aning uan osɨmtɨzim bangɨn aning aremegham. 13  *Eghtɨ gumazitam gumazir igharazim ko dakuigh, mati gumazim amizim ko akui moghɨn, egh aning amizir arazir bar kurar kɨ aghuazim damigh, bar osɨmtɨzir ekiam ikiam. Kamaghɨn ia aning mɨsueghtɨ aning aremegh. Aning uan osɨmtɨzim bangɨn aning aremegham. 14  *Eghtɨ gumazitam uan amuimɨn ikɨ, egh uaghan an amuimɨn amebam isafuragh uaghara aningɨn ikɨtɨ, ia bar me isɨ avimɨn me daboroghtɨ me isigh. Me osɨmtɨzir bar ekiam gami. Guizbangɨra, kamaghɨn amir gumazamiziba ateghtɨ, me ian tongɨn ikian markɨ. 15  *Eghtɨ gumazitam asɨzitam ko arazir kuram damigham, mati gumazim amizim koma akui moghɨn, eghtɨ ia uaghara aning mɨsueghtɨ aning aremegh. 16 Eghtɨ amizitam asɨzitam bagh mangɨ, a ko arazir kuram damigham, mati amizim gumazim koma akui moghɨn, eghtɨ ia aning mɨsueghtɨ aning aremegh. Aning uan osɨmtɨzim bangɨn aning aremegham.

17  *“Eghtɨ gumazitam uan buaramizim ko dakuam, kar an afeziamɨn guivim, o an amebamɨn guivim, egh aning bibiamra ikɨ uaningɨn ganɨva, kamaghɨn aning arazir bar kuram damigham. Kamaghɨn amizɨ, ia gumazamizibar damazimɨn bar aningɨn atarɨva, aning batueghtɨ, aning ua ia ko ikian kogham. Gumazir kam uabɨ uan buaramizim koma akui, kar aghumsɨzir arazim, kamaghɨn, a uan arazir kuramɨn osɨmtɨzim ateram. 18  *Eghtɨ gumazim, amizir uan iakɨnibav sozir dughiamɨn itim inigh, a ko dakuam, aning bar arazir mɨzɨrɨzim nan damazimɨn a damuam. Eghtɨ ia nan gumazamizibar tongɨn aning batokegh.

19  *“Gumazitam uan amebar dozim o afeziamɨn buaramizim ko dakuva, an arazir kuramɨn uan anabam damigh aghumsɨzim a danɨngam. Aning amizir arazir kurar kam bangɨn osɨmtɨzim ateram. 20 Eghtɨ gumazitam uan afeziar dozimɨn amuim ko dakuigham, gumazir kam aghumsɨzim afeziar dozim danɨngam. Egh aning amizir arazir kurar kamɨn osɨmtɨzim ateram. Gumazir kam amizitamɨn ikɨ boriba batan kogham, eghtɨ an afeziar dozimɨn amuim uaghan boriba batan kogham. 21  *Eghtɨ gumazitam uan aveghbuamɨn amuim a dam a inigh an ikɨ, a nan damazimɨn arazir bar mɨzɨrɨzim damuva aghumsɨzim uan aveghbuam danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, gumazir kam ko amizir kam boriba batan kogham.

22 “Ia nan arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, bar dar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, nguazir kɨ datɨrɨghɨn ian akua zuir kam, a ian aghuagh ia batueghan kogham, mati gumazim dagher kuramɨn mizi mokɨn. Ia deraghvɨram an ikiam. 23 Ia Kenanɨn nguazimɨn itir ikɨzibar arazibar gɨn mangan markɨ. Me bizir kurar kabagh ami, ezɨ kɨ bar men aghua. Kɨ datɨrɨghɨn ikɨzir kaba batueghtɨ, ia men nguazim iniam. 24 Kɨ ia mɨkemegha gɨfa, nguazir kam a bar dera, ezɨ dagher avɨrim an ikia, deraghavɨram aghui. Kɨ a isɨ ia danɨngightɨ, a ian nguazimram otogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ikɨzir igharazibar tongɨn ia ini, eghtɨ ia bar igharaghvɨra ikɨ, nan gumazamizibaram otogham. 25 Kamaghɨn amizɨ, ia deraghvɨra asɨziba ko kuaraziba tuisɨgh, asɨziba ko kuarazir manaba zue, ia dar amɨ. Ezɨ asɨziba ko kuarazir manaba mɨzeghtɨ, ia dar aman markɨ. Kɨ asɨziba ko kuaraziba ko apizir zuezir puvatɨzir kabar gun ia mɨkeme. Ia dar amɨva, ia arazir bar kurir kɨ aghuazibar amuam. Ia asɨzir kabar amɨva nan damazimɨn bar mɨzegham. 26 Ia arazir kuraba ategh zuegh ikɨ, nan arazir bar aghuibar gɨn mangɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ bar zue, egha kɨ ikɨzir igharazibar tongɨn ua baghavɨra ia ini.

27 “Eghtɨ kukunir gumaziba, ko ariaghirezir gumazamizibar duaba ko mɨgeiba, ia bar dagɨaba isɨ me ginivightɨ me arɨmɨghiregh. Me uan osɨmtɨzim bangɨn arɨghiregham.”

21

Ofa gamir gumaziba God ifongezir arazir aghuibar gɨn mangɨ

1 Ikiavɨra Itir God, Aronɨn adarazir ofa gamir gumazibav kɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei:

“Ian adarazir tav aremeghtɨ, ia gumazir aremezim bagh aghuimazir arazim damuan markɨ. Arazir kam ia gamima, ia nan damazimɨn mɨze. 2 Eghtɨ bar gumazimɨn adarazir aven iti tav aremegham, kar an amebam, o afeziam, o otarim, o guivim, o aveghbuam, 3 o guizɨn an buaramizir pam puvatɨgha afeziamɨn dɨpenimɨn ikia aremezim, a me bagh aghuimazir arazim damuam. A kamaghɨn fogh, an aghuimazir arazir kam damutɨ, a nan damazimɨn mɨzegham. 4 Eghtɨ ofa gamir gumazimɨn ivozim aremegham, eghtɨ ofa gamir gumazim an aghuimazir arazim damuan markɨ. Kamaghɨn a nan damazimɨn mɨzegham.

5  *“Eghtɨ ia ofa gamir gumaziba, aghuimazir arazimɨn gɨn mangɨva, uan dapanir arɨzir akuatabagh isan markɨ. Egh ghuamasɨzibar mɨriabagh isan markɨ. Egh aghuimazir arazim bagh tintinibar uan mɨkarzibar ghoran markɨ. 6 Ia ofa gamir gumaziba kɨ ua bagha ia mɨsefe. Kɨ ian God, kamaghɨn ia nan ziam dɨkabɨnan markɨ. Ia nan ofa damuamin ingangarim iti, ezɨ avim isir ofan kaba, ia daghebar mɨn na ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, ia arazir kurar kaba akɨrim ragh dagh asaragh, egh na ko daru. 7 Ia nan ofa gamir gumazibara. Kamaghɨn amizɨ, ia tuavimɨn amizir gumaziba isava akuim, o amizir gumazir igharazim ko akuim, o amizir an pam anetaghizim, ia an poghan markɨ. 8 Gumazamiziba fogh suam, ia ofabar dagheba na ganɨdi, kamaghɨn, ia bar nan ofa gamir gumazibara. Kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God. Kɨ Godɨn bar zuegha arazir aghuibaram amim. Egha kɨ uan gumazamizibagh amima, me zuegha arazir aghuibaram ami.

9 “Eghtɨ ia ofa gamir gumazitamɨn guivitam, tuavimɨn amizimɨn ikɨva, arazir mɨzɨrɨzibar gɨn mangɨva, aghumsɨzir ekiam uan afeziam danɨngam. Kamaghɨn, gumazamiziba avimɨn a daboroghtɨ a isigh aremegh.

10 “Ofa gamir gumazibar dapanim, uan ingangarimɨn ziar ekiam ini. Me borem an dapanim gingezir dughiamɨn, me ofa gamir gumazibar korotiamra, a daghuasa anemɨsefe. Eghtɨ an adarazir tav aremeghtɨ, a uan dapanir arɨzim ateghtɨ a pura ikian markɨ, a deraghvɨram a batogh. Egh a uan korotiam abɨghan markɨ. 11 Ofa gamir gumazibar dapanim, gumazimɨn kuam itir danganimɨn boroghɨn mangan markɨ. A kamaghɨn damuva, nan damazimɨn mɨzegham. An afeziam o amebam aremeghtɨ, an aghuimazir dughiamɨn uabɨ damu mɨzeghan markɨ. 12 Kamaghɨn, an Anogoroghezir Danganim ategh gumazir kuaba itir danganimɨn boroghɨn mangan markɨ. A kamaghɨn damu nan Purirpenim damutɨ a nan damazimɨn mɨzegham. Ia borer kɨ ia ganɨngizir kam a gingegha gɨvagha, anemɨsevezɨ a ofa gamir gumazibar dapanimɨn oto. Kamaghɨn, a gumazimɨn kuam itir danganimɨn boroghɨn mangan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ia mɨkemegha gɨfa.

13 “Ofa gamir gumazibar dapanim, amizir gumazir igharazitam ko akuizir puvatɨzir tamɨn ikɨ. 14 An amizir pam aremezim, o amizir pam taghizimɨn ikian markɨ. A tuavimɨn amizir gumaziba isava akuim, o amizir gumazir igharazim arazir kuramɨn a gamua a ko akuizimɨn ikian markɨ. Kar amizir anogorogheziba. An ofa gamir gumazibar anabamɨn amizir gumazitam ko akuizir puvatɨzir tamra ikɨ. 15 Egh a nan akar kamɨn gɨn mangan koghtɨ, an boriba nan damazimɨn mɨzegham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua baghvɨra anemɨsevegha, a isa ofa gamir gumazibar dapanimɨn ingangarir kam damuasa anetɨ.”

16 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei: 17 “Nɨ kamaghɨn Aron mɨkemegh: Nɨn adarazir gumazitam datɨrɨghɨn o gɨn izamin dughiamɨn otoghtɨ, an mɨkarzim duatam ikɨ ikuvightɨ, gumazir kam na bagh daghebar ofabar amuan markɨ. 18 Gumazir mɨkarziba ikuviziba, me nan boroghɨn izɨ na bagh ofabar amuan markɨ. Kɨ gumazir kamagh garibav gei: damazir okaviziba, o suer kuraba, o guar kuraba, o amebamɨn navimɨn averara sueba ko aghariba otevegha ikɨzɨrɨghiziba, 19 o gumazir suer kuraba, o gumazir agharir kuraba, 20 o gumazir akɨrir fɨghtɨziba, o gumazir bar oteviba, o gumazir damazir kuraba, o gumazir mɨkarzir kuraba, o gumazir turiaba ikuviziba. 21 Guizbangɨra, nɨn anabamɨn tavɨn mɨkarzim duatam ikia ikufi, gumazir kam, na bagh izɨ daghebar ofabar amuan markɨ. Kɨ bar anogoroke. 22 Egh an asɨziba ko bizir ia ofan mɨn na ganɨngizibar amam. Kɨ ofa gamir gumaziba damasa ia ganɨngizir ofaba, a bar da iniam. 23 Egh a Bar Anogoroghezir Danganim modir nir ekiam iti naghɨn ko ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mangan markɨ. Kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uan ingangarimra damuasa me amɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, an adar boroghɨn izɨ, egh a bizir bar zuezir kabar amutɨ da nan damazimɨn mɨzegham.”

24 Ezɨ Moses akar kamɨn gun Aron uan otariba, ko Israelian gumazamiziba bar me mɨkeme.

22

Ofaba, da Godɨn bizibara

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei: 2 “Nɨ kamaghɨn Aron uan otariba ko me mɨkɨm. Ia deraghvɨra nɨghnɨgh, Israelian gumazamizibar ofaba, da nan bizibara. Kamagh amizɨ, ia deraghvɨra ofan kabar gan. Puvatɨghtɨ, ia nan ziar ekiam dɨkabɨragham. Kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God. 3 Nɨ kamaghɨn me mɨkɨm. Ia ofa gamir gumaziba, ian adarazir tav nan damazimɨn mɨzegh, a Israelia na ganɨdir ofabar boroghɨn izan markɨ. Egh a roghɨra mangɨtɨ, kɨ uan damazimɨn a batueghtɨ an ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuan kogham. Ia zurara arazir kamɨn gɨn mangɨvɨra ikɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

4-5 “Eghtɨ Aronɨn adarazir ofa gamir gumazitam, lepan arɨmariam ikɨ, o mɨkarzir mogomem duam a batoghtɨ ghuzir mɨtɨzim an azenan otivtɨ, ghuzir mɨtɨzir kam a damutɨ, a nan damazimɨn mɨzegham. Egh a nan ofabar aman kogh mangɨ, a ua deraghamin dughiamɨn tugham. Egh a uaghan gumazir aremezimɨn kuamɨn poroghav itir bizitamɨn suiragham, o dɨpam an mɨkarzir mogomemɨn otivam, o a dafarir tamɨn asɨzir mɨzezir tamɨn suiragham, a gumazir nan damazimɨn zuezir puvatɨzim, ezɨ arazir kam bangɨn, an ofabar aman kogham. 6 Ofa gamir gumazir nan damazimɨn mɨzezir manam, a kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ aruem magɨrɨgham. Egh a faragh dɨpamɨn deragh uabɨ ruegh, egh a ofan asɨzir me na ganɨdibar amam. Egh a rueghan kogh, a daman kogham. 7 Aruem magɨrɨ gɨvaghtɨ, a ua zuegh nan ofabar amam. Kɨ uabɨ, uan ofabar dagheba isa ia bagha da atɨ, kar ofa gamir gumazibar dagheba. 8 A puram aremezir asɨzim ko asɨzir atiam mɨsoghezɨ aremezimɨn tuzitam aman markɨ. Ana anemegham, a nan damazimɨn mɨzegham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 9 Ia ofa gamir gumaziba, Akar Gavgavir kɨ ia ganɨngiziba bar adar gɨn mangɨ. Ia nan akam batuegh, ia arazir kuram damigh, osɨmtɨzim ikɨtɨ, kɨ ia mɨsueghtɨ ia arɨghiregham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua bagha ia ofa gamir gumaziba amɨsefe, egha kɨ mɨkemegha gɨfa.

10 “Ofa gamir gumazibar adarazir gumazim o amizim, merara gumazamiziba na ganɨdir ofabar amam. Igharazitav daman kogham. Gumazir dughiar otevimɨn ofa gamir gumazim ko itim, o an ingangarir gumazim, me uaghan daman kogham. Bar markiam. 11 Eghtɨ ofa gamir gumazimɨn ingangarir gumazamizir kɨnir a ivezeziba, ko borir amebam ofa gamir gumazir kamɨn dɨpenimɨn ikia oteziba, me ofa gamir gumaziba apir daghebar amɨ. 12 Eghtɨ ofa gamir gumazitamɨn guivim, ofa gamir gumazibar ikɨzimɨn azenan itir gumazir kɨnitam ko poroghɨv ikɨ, kamaghɨn a nan ofabar aman markɨ. 13 Eghtɨ guivir kamɨn pam aremeghtɨ a pura ikiam, o an pam aneteghtɨ, a pura ikɨva, boriba puvatɨgh, uamategh uan afeziamɨn dɨpenimɨn mangɨ, kamaghɨn, an ofa gamir gumazibar daghebar amɨ, kar dagher an afeziam inigh izamiba. Eghtɨ gumazim o amizim ofa gamir gumazibar adarazir aven itir puvatɨ, a daman markɨ. Bar markɨ.

14 “Egh gumazitam ofa gamir gumazibar adarazir mav puvatɨ, egh deragh nɨghnighan kogh nan ofan nataba amegh, kamaghɨn a dagher kaba ikarvagh ofa gamir gumazim danɨngigh. A 5plan dagher naba inigh, kamaghɨn a 6plan dagheba isɨ da ikarvagham. 15 Ia ofa gamir gumaziba deraghvɨra gan, gumazamizir kɨniba nan ofan kabar aman bar markɨ. 16 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua bagha ofan kaba mɨsefe, egha dar anogoroke. Kamagh amizɨ, ia ofa gamir gumaziba, gumazir kɨnitamɨn amamangatɨghtɨ a ofan kabar aman bar markɨ. Gumazir kaba dar amɨva, osɨmtɨzim ikiam, egh ua dagheba ikarvagh da isɨ ofa gamir gumazim danɨngam.”

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨkeme, 18 “Nɨ akar kam isɨ Aron uan otariba ko Israelian gumazamizibav mɨkemegh. Ia Israelian gumazitam, o ikɨzir igharazibar gumazamizir Israelɨn kantrin ititam, an asɨzir tam isɨ ofan bar isia mɨghɨrim bagh an aku izam, kar ofan a uan akar dɨkɨrɨzim na ko amizim akɨrasa, o a uan ifongiamɨn gɨn ghua ofa damuasa, 19 a bulmakaun apurim o sipsipɨn apuritam o memen apurir tam inigh izɨ. Ia duaba mɨkarzimɨn itir asɨzitamɨn ofa damuan markɨ. Ia kamaghɨn damightɨ, kɨ a gifueghan kogham. 20  *Ia deraghvɨram oragh. Ia asɨzir mɨkarzim ikuvizɨ tamɨn ofa damutɨ, kɨ a gifueghan kogham.

21 “Gumazim, Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨra ikiamin ofa damuam, kar ofan a uan akar dɨkɨrɨzir na ko amizim akɨrasa, o a uan ifongiamɨn gɨn mangɨ ofa damuasa, a bulmakau o sipsipɨn duaba an mɨkarzimɨn puvatɨzitam inigh izɨ. A kamaghɨn damightɨ, kɨ an ofa gifuegham. 22 Ia asɨzir damazir okavɨrɨziba, o asɨzir suer kuraba itiba, o asɨzir mɨkarzim ikuviziba, o asɨzir duar ekiaba itiba, o asɨzir tuar kɨniba, o asɨzir duar kuriba itiba isɨ, nan ofa damuan markɨ. Ia asɨzir katam nan ofa gamir dakozimɨn avimɨn an ofa damuan markɨ. 23 Egh ia uari ofan tam uan ifongiamɨn a damusɨ, bulmakau o sipsipɨn soroghafariba otevezitam o ikɨzɨrɨzir tam iniam, a dera. Egh ia akar na ko dɨkɨrɨzir tam akɨrsɨ, asɨzir katam isɨ nan ofa damuan markɨ. Bar markɨ. 24 Eghtɨ asɨzir katamɨn turiam ikufi, o me an oke, o anebɨki, o me an turiar ovɨzim amɨsefe, asɨzir kam ia na bagh ofa damuan markɨ. Ia asɨzir kamaghɨn gariba, uan nguazimɨn aven Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuan markɨ. Bar markɨ. 25 Egh ia ikɨzir igharazimɨn gumazimɨn dafarimɨn asɨzir katam inigh ofa damuan markɨ. Asɨzir kamagh gariba, dar mɨkarziba ikuvigha, nan damazimɨn derazir puvatɨ. Ezɨ kɨ ofan kamaghɨn garibar aghua. Kɨ bar dar aghua.”

26 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei: 27 “Bulmakau ko sipsip ko memeba otamin dughiamɨn, dar nguziba 7plan aruebar amebam ko ikegham. Eghtɨ namba 8ɨn aruemɨn ikegh mangɨ, ia da inigh avimɨn ofa damusɨ ofa gamir dakozimɨn mangɨ, eghtɨ kɨ ian ofa gifuegham. 28 Eghtɨ ia bulmakaun amebam, o sipsipɨn amebam, o memen amebam, uan nguzim ko, ia aruer vamɨra uaghara aning mɨsuegh aningɨn ofa damuan markɨ. Bar markɨ. 29 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ia na mɨnabir ofan tam damusɨ, ia ofan arazibar gɨn mangɨtɨ, kɨ ian ofa gifuegham. 30 Ia aruer manamɨn ofa gami, ia aruer kamra ofan asɨzir tuzibar amegh. Ia da ateghtɨ da ikɨ mangɨ amɨmzaraghan otoghan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ia mɨkemegha gɨfa.

31 “Ia oragh. Ia deraghvɨra nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God. 32  *Ia nan ziar bar zuezim dɨkabɨnan markɨ. Ia Israelian gumazamiziba kamaghɨn fogh suam, kɨ Godɨn bar zuezimra. Kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua bagha ia mɨsevezɨ, ia bar nan gumazamizir aghuibaram otifi. 33 Kɨ ian Godɨn ikiasa, kamaghɨn, kɨ fomɨra Isipɨn kantrin aven, ia isa ian akua azenan ize. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ami.”

23

Godɨn ziam fer dughiar ekiaba

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav mɨkemegh: Kar dughiar ekiar ia nan ziam fasa kɨ inabaziba. Ia uari akuvagh dughiar kabar nan ziam fam.

3  *“Ia 6plan aruebar ingangaribar amu. Egh aruer namba 7, kar Sabatɨn dughiam, avughsazir dughiar kamɨn ia ingaran markɨ. Ia uari akuvagh nan ziam fɨ. Egh ia danganir manamɨn iti, ia na bagh Sabatɨn dughiam amɨsefegh, kɨ Ikiavɨra Itir God. 4 Kɨ datɨrɨghɨn ia bagha mɨsevezir dughiabar gun ia mɨkɨmasa. Egh azenibar zurara ia dughiar kabar uari akuv nan ziam fɨ.”

God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam, ko Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam

(Dɨboboniba 28:16-25)

5  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme, “Ia, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuam. Dughiar kam, azeniba vaghvagha, dar iakɨnir faragha zuim, an namba 14ɨn aruemɨn guaratɨzimɨn, ia uari akuvagh nan ziam fɨ. 6  *Ezɨ iakɨnir kamɨn namba 15ɨn aruemɨn, kar Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam. Egh ia yis puvatɨzir bretɨn kam amɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 7 Eghtɨ aruer kabar faragha zuir aruemɨn, ia uari akuvagh nan ziam fɨva, uan ingangaribar amuan markɨ. 8 Ia asɨziba ko dagheba isɨ avimɨn Ikiavɨra Itir God bagh ofa damu mangɨ 7plan aruebar tugh. Egh namba 7 aruemɨn ia ua uari akuvagh nan ziam fɨ. Dughiar kamɨn, ia uan ingangaribar amuan markɨ.”

Dagher faragha anigha gɨvazibar ofaba

9 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, 10 “Nɨ Israelian gumazamiziba kamaghɨn me mɨkemegh: Dughiar ia mangɨ nguazir kɨ ia danɨngamimɨn ikiamimɨn, ia witɨn ian azenibar itir aniziba inigh, egh zurara azeniba bar, witɨn ikɨzir ia faragha ikeziba, ia da ater ofa gamir gumaziba bagh mangɨ. 11 Eghtɨ ofa gamir gumazim witɨn ikɨzir kamɨn suiragh a fegh a damutɨ, a nan damazimɨn ighuavamang, eghtɨ kɨ ia gifuegham. Ofa gamir gumazim, Sabatɨn gɨn otivamin aruemɨn, an ofan kam damu. 12 Eghtɨ ia witɨn ofabar amuamin dughiamɨn, ia sipsipɨn nguzir azenir vamɨra itimɨn ofa damu, a bar deragh duaba an mɨkarzimɨn puvatɨgham. Eghtɨ sipsipɨn kam, an ofan bar isia mɨghɨrim. 13 Egh ia plauan nar aghuim inigh, an osɨmtɨzim 2 kilogrem, egh olivɨn borem ko a veregh witɨn ofa tu. Ia ofan isia bar mɨghɨrim sara an ofa damu, eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ofan tuamin kamɨn mughuriar aghuim baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Egh uaghan, ia 1 lita wainɨn dɨpam inigh ofan kamning sara ofa damu. 14 Ia witɨn ikɨzir faragha ikezir kam, ia uan God bagh a inigh izeghan koghɨva, ia witɨn igiar faragha azenimɨn inizir kam aman markɨ. Puvatɨ. Ia faragh witɨn ikɨzir faragha ikezir kam inigh izegh, egh gɨn ia witɨn igiam amɨ. Ia witɨn ovɨzir isizir puvatɨziba, ko witɨn ovɨzir ia avimɨn tuamiba, ko bretɨn ia ingarigh tuamiba, ia dar amɨ. Ia ofan arazir kɨ ifongezir kamɨn gɨn mangɨtɨ, ian ovavir gɨn otivamiba, me uaghan dar gɨn mangam.”

Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam

(Dɨboboniba 28:26-31)

15  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia na bagha witɨn ikɨziba atera izir aruemɨn gɨn, 7plan wighba mengegh. 16 Egh namba 7 wigh gɨvaghtɨ, aruer namba 50 otoghtɨ, ia ua witɨn igiamɨn ofan igharazim na danɨng.* 17 Ian avitoriba vaghvagh bretɨn rubuzir pumuning inigh izɨ na danɨngigh, kar witɨn faragha anibar ofa. Ia bretɨn rubuzimningɨn ingarsɨ bretɨn rubuzir tam bagh, plauan aghuir 2 kilogremɨn itim inighɨva, yis koma a veregh, egh bretɨn rubuzir igharazim uaghan kamaghɨra an ingarigh, aning tuagh. Egh bretɨn rubuzir kamning inigh izɨ, Ikiavɨra Itir God bagh ofa damu. Ia aningɨn suiragh aning fɨ aning damutɨ, aning Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamang. 18 Ia bizir kaba sara bretɨn kamɨn ofa damu. Ia 7plan sipsipɨn nguzir azenir vamɨra itiba, ko bulmakaun apurir igiar tam, ko sipsipɨn apurir pumuning inigh izɨ. Ia asɨzir duaba mɨkarzibar itiba inian markɨ. Asɨzir aghuibara inigh. Egh ia ofan bar isia mɨghɨrim na bagh a damu. Egh ia zuraram ami moghɨn, witɨn taba ko wain sara, ofan kam datɨgh. Ofan kam avim an isi mangɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnimɨn otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ofan kamɨn mughuriar aghuim baregh, a gifuegh navir aghuim an ikiam. 19 Ia memen apuritam inigh arazir kuraba gɨn amadir ofa damu, egh sipsipɨn apurir igiar azenir vamɨra itir pumuning inigh, God ko navir vamɨran ikiamin ofa damu. 20 Eghtɨ ofa gamir gumazim witɨn faragha anibar ofan mɨn, bretɨn kam ko sipsipɨn nguzimningɨn suiragh da fɨ da dar amutɨ, da nan damazimɨn ighuavamangɨ. Bizir kaba nan bizibara. Eghtɨ kɨ da inigh ofa gamir gumazibar anɨngam. 21 Ia ofan kam gamir dughiamɨn ia uari akuvagh, nan ziar ekiam fɨ, egh ia uan ingangaribar amuan markɨ. Ian ovaviba gɨn otivigh managh ikɨ, me bar zurara arazir kamɨn gɨn mangam.

22  *“Dughiar ia uan azeniba aghorimɨn, ia dagher azenimɨn dazighiamɨn tughav itim asian markɨ. Egh ia azenibar tongɨn dagheba asi, egh taba ateghɨva, ua mangɨ da asian markɨ. Ia da ateghtɨ da mamaghɨra ikɨtɨ, onganarazir gumazamiziba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, me da iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

Sɨghabagh Iviamin Dughiar Ekiam

(Dɨboboniba 29:1-6)

23 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei: 24 “Nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav kemegh. Namba 7ɨn iakɨnim, an aruer faragha zuimɨn ia avughsɨ. Kar ian dughiar ekiar mam, egh ia sɨghabagh ivi uari akuv, egh Ikiavɨra Itir God mɨnabɨva an ziam fɨ. 25 Dughiar kamɨn ia uan ingangaribar amuan markɨ. Ia ofa gamir dakozimɨn mangɨ, egh avimɨn nan ofa damu.”

God Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadir Dughiar Ekiam

(Dɨboboniba 29:7-11)

26  *Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei: 27 “Namba 7ɨn iakɨnim, an namba 10ɨn aruem, kar Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadir Dughiar Ekiam. Egh dughiar kamɨn ia dagheba ko agoroger araziba atakigh. Ia uari akuvagh nan ziam fɨ na mɨnabɨva na bagh avimɨn tuamin ofan tam inigh izɨ. 28 Aruer kamɨn, God Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadir Dughiar Ekiam. Ofa gamir gumazim, ia bagh arazir kuraba gɨn amadir ofa damutɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ ian arazir kuraba bar da gɨn amadagham. Kamaghɨn amizɨ, ia aruer kamɨn ingaran markɨ. 29 Eghtɨ gumazitam aruer kamɨn daghebar amɨva uan agorogeba abɨraghan koghtɨ, kɨ uan gumazamizibar tongɨn a batuegham. 30 Eghtɨ gumazitam ingangaritam aruer kamɨn a damutɨ, kɨ uabɨ uan gumazamizibar tongɨn a mɨsueghtɨ, an aremegham. 31 Ia oragh. Kɨ ua mɨgei, ia ingangaritam aruer kamɨn a damuan markɨ. Ia arazir kɨ ifongezir kam zurara an gɨn mangɨ. Eghtɨ ian ovavir gɨn otivigh managh ikiamiba, me uaghan an gɨn mangɨ. 32 Ia dughiar ekiar kamɨn deraghvɨra avughsɨ. Iakɨnir kam, an aruer namba 9ɨn, aruem uaghirir dughiamɨn ikegh mangɨtɨ, aruer namba 10ɨn aruem ghuaghiri dughiam otoghtɨ, dughiar kam bar moghɨra, ia an dagheba ko agoroger biziba bar da atakigh.”

Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiaba

(Dɨboboniba 29:12-40)

33-34  *Ikiavɨra Itir God akar kam Israelia danɨngasa kamaghɨn Moses mɨkeme: “Iakɨnir namba 7, an aruer namba 15ɨn, kar Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. Dughiar kamɨn, gumazamiziba temer aguabar averpenibar ingaram, egh 7plan aruebar dar ikɨ Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨgh. 35 Egh wighɨn kamɨn faragha zuir aruemɨn, ia nan ziam fɨsɨ uari akuv, egh ia uan ingangaribar amuan markɨ. 36 Egh ia wighɨn kamɨn arueba bar ia Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuam. Egh namba 8ɨn aruemɨn, ia ua Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨgh an ziam fɨsɨ uari akuv, egh an ofan avimɨn tuamiba inigh izɨ dar ofa damu. Aruer namba 8, kar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin dughiam, kamaghɨn amizɨ ia uan ingangaribar amuan markɨ.

37 “Aruer kaba, kar nan dughiar ekiabara, kɨ Ikiavɨra Itir God. Ia nan ziam fɨsɨ uari akuv, avimɨn na bagh ofabar amu. Ia ofan bar isia mɨghɨriba, ko wit tuer ofa, ko wain ingamin ofa, ko ofan igharazir maba, ia ofan kaba vaghvagh dar aruebara dar amu. 38 Ia dughiar ekiar kabar gɨn mangɨ, egh uaghan nan Sabatɨn dughiabar gɨn mangɨ. Egh uaghan bizir ia zurara na ganɨdiba, ko akar dɨkɨrɨziba akɨramin ofaba, ko ofan ia uari uan ifongiabar gɨn mangɨ na danɨngamiba, ia bar da isɨ na danɨngam.

39  *“Ezɨ namba 7ɨn iakɨnimɨn, an dughiar namba 15ɨn, ia faragh dagher faragha aniziba inigh gɨvagh, egh ia Ikiavɨra Itir Godɨn dughiar ekiar kam damuam, an aruer namba 15ɨn ikegh, 7plan aruebar mangam. Dughiar kabar, ia averpenibar ikɨva na gɨnɨghnɨgham. Dughiar ekiar kamɨn aruer faragha zuim ko namba 8 aruemɨn, ia bar avughsɨ. 40 Aruer faragha zuimɨn ia temer ovɨzir ia apibar dagher bar aghuitaba inigh. Ia temer detɨn aguaba ko temer dafarir avɨriba itibar aguaba inigh. Egh ia nan damazimɨn 7plan aruebar bar akongegh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. 41 Egh azeniba bar dar namba 7ɨn iakɨnimɨn, ia 7plan dughiar kaba na bagh da mɨsevegh, dughiar ekiar kam damuam. Ian ovaviba gɨn otivigh zurara arazir kabar gɨn mangam. 42 Ia Israelian gumazamiziba bar, 7plan aruebar averpenir muziaribar ikɨ. 43 Ia kamaghɨn damutɨ, ian ovavir borir gɨn otivamiba ganigh fogham, kɨ Isipɨn kantrin ia inigha ian akua azenan ize, egha dughiar kamɨn kɨ ia gamima, ia averpenir muziaribar iti. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

44 Moses akar kam baregha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin dughiar ekiar a inabazibar gun Israelian gumazamizibav gei.

24

Godɨn Purirpenimɨn lambar
garir arazim

(Ua Me Ini 27:20-21)

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei: 2 “Nɨ kamaghɨn Israelia mɨkemegh. Me lamɨn nan Purirpenimɨn itiba bagh olivɨn borer bar aghuim inigh izɨ. Eghtɨ ofa gamir gumaziba dɨmagaribar zurara lamɨn kabar apongtɨ da isi mamaghɨra ikɨ. 3 Lamɨn kaba, Aron guaratɨzibar dar apong, eghtɨ dɨmagariba bar lamba isi mamaghɨra ikɨtɨ amɨnim tiragham. Lamɨn kaba, God bativamin Purirpenimɨn aven ikɨ inir ekiar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam modozimɨn azenan tuivigh ikɨ nan damazimɨn isiam. 4 Lamɨn kaba, da aghorir me golɨn aghuarimɨn ingarizim gisɨn ikɨtɨ, Aron deragh dar gantɨ, dar angazangariba mungeghan kogham, egh da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn isɨvɨra ikɨtɨ, kɨ dar ganam.”

Bretɨn me isa God ganɨdim

5  *Ikiavɨra Itir God kamagh Moses mɨgei, “Ia 12 kilogrem plauan aghuiba iniva, 12plan bretɨn rubuzibar ingarigh. Ia vaghvagh bretɨn rubuzimɨn ingarsɨ, plauan osɨmtɨzir 1 kilogremɨn itim inigh. 6 Egh gɨn ia bretɨn kaba isɨ, dakozir bar zuezir me golɨn aghuarimɨn an pogha a noghezir kamɨn, pozir pumuningɨn dar arɨkigh, eghtɨ 6pla vongɨn ikɨtɨ 6pla vongɨn ikɨ, egh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikiam. 7 Egh ia pauran mughuriar aghuim zuim isɨ bretɨn pozir kamningɨn boroghɨn dar arɨkigh, egh gɨn Ikiavɨra Itir God bagh avimɨn pauran kamɨn nan ofa damu, a bretɨn kabar danganim iniam. 8 Egh Sabatɨn dughiabar zurara ofa gamir gumazim bretɨn kam dakozim datɨghtɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikiam. Israelia arazir kamra gɨn mangɨ. Kar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir mam, kɨ me koma a gami, eghtɨ a zurara ikɨvɨra ikiam. 9  *Kar dagher gumazamiziba Ikiavɨra Itir God bagha avimɨn ofa gamiziba, da bar nan bizibara. Eghtɨ kɨ da isɨ Aronɨn ovavir boribar anɨngam. Kamaghɨn, bretɨn kam datɨrɨghɨn ko gɨn izamin dughiabar, an Aronɨn adarazir bret, ezɨ me bretɨn kam nan Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven aneremɨ.”

God gumazir mam amizir arazir kuraba ikarvazir arazim mɨgei

10-11 Dughiar mam, gumazir mam iti, an afeziam Isipian gumazim, an amebam Israelian amizim. Amebamɨn ziam Selomit, Selomit a Dibrin guivim, a Danɨn anabamɨn adarazir mav. Egha Selomitɨn otarir kam, a me itir danganimɨn ikia, egha Israelian gumazir mam ko mɨsosi. Aning uaning mɨsogha ghua, Selomitɨn otarim Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora akar kuram mɨgɨa an ziam gasɨghasɨzima, me a baraki. Kamaghɨn amizɨ, me a inigha Moses bagha ghu. 12 Ezɨ Moses a isa gumazir mabagh anɨngizɨ, me kalabuzɨn mɨn a ikegha a geghuva ikia, egha Ikiavɨra Itir God mɨzuai, a manmaghɨn gumazir kam mɨkɨmtɨ, me arazir manatamɨn a damuam.

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 14 “Nɨ gumazir kam inigh danganir ia itimɨn azenan mangɨ. Eghtɨ gumazir a na mɨkemezir akar kuraba baraghiziba, me bar uan dafariba an dapanim darɨkigh. Me kamaghɨn damightɨ, gumazamiziba fogham, gumazir kam arazir kuram gamigha osɨmtɨzim iti. Eghtɨ gumazamiziba bar dagɨaba fɨva a mɨkɨntɨ an aremegham. 15 Eghtɨ gɨn nɨ Israelia mɨkɨm suam: Gumazitam akar kuramɨn na mɨkemegham, an arazir kuram gamigha gɨfa, egh a uan arazir kuramɨn osɨmtɨzim ateram. 16 Gumazitam akar kuratam mɨkɨmɨva Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨponam, kamaghɨn an aremegham. A Israelian gumazimra, o ikɨzir igharazimɨn gumazamizir ian tongɨn ititam, gumazir nan ziam gasɨghasɨghamin manatam, gumazamiziba bar uari akuvagh dagɨaba fɨva gumazir kam mɨkɨnightɨ an aremegh.

17  *“Eghtɨ gumazitam gumazim o amizim mɨsueghtɨ an aremegham, eghtɨ ia uaghan a mɨsueghtɨ an aremegh. 18 Eghtɨ gumazitam gumazir igharazimɨn bulmakaun mɨsueghtɨ an aremegham, a bulmakaun igharazitamɨn a ikaragh. Osɨmtɨzir kabanang akɨramin arazim a kamakɨn, gumazitam gumazir igharazimɨn asɨzim mɨsoghezɨ an areme, an asɨzir kamaghɨn garimra an asɨzim ikaragh.

19 “Eghtɨ gumazitam gumazir igharazimɨn mɨkarzim gasɨghasigham, eghtɨ ia arazir kamram a ikaragh. 20  *A gumazir igharazimɨn agharim apɨrightɨ, ia uaghan an agharim apɨrigh. A gumazir igharazimɨn damazim gasɨghasɨghtɨ, ia uaghan an damazim gasɨghasɨkigh. A gumazir igharazimɨn atariba apɨrightɨ, ia uaghan an atariba apɨrigh. Gumazir manam bizim gamua, gumazir igharazim gasɨghasɨki, eghtɨ ia arazir kamra uam a ikaragh. 21 Gumazim gumazir igharazimɨn asɨzim mɨsueghtɨ an aremegham, eghtɨ an asɨzir kamagh garimra a ikaragh. Eghtɨ gumazitam gumazir igharazim mɨsoghtɨ an aremegham, eghtɨ ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh. 22  *Kɨ Israelia ia ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba sara ia bagha Arazir kam atɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God, kɨ ia mɨkemegha gɨfa.”

23 Moses akar kabar gun Israelia mɨkemegha gɨfa. Ezɨ gɨn me gumazir akar kuramɨn Ikiavɨra Itir Godɨn mɨkemezir kam inigha danganir me itimɨn azenan ghu. Egha me dagɨabar a ginivizɨ an areme. Ezɨ arazir kamɨn, Israelia Akar Gavgavir Ikiavɨra Itir God Moses ganɨngizimɨn gɨn zui.

25

Azenir namba 7ɨn Araziba

(Godɨn Araziba 15:1-11)

1-2  *Moses Sainain Mɨghsɨamɨn ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God akar kam Israelia mɨkɨmasa a ganɨngi: “Ia gɨn nguazir kɨ ia danɨngasa mɨkemezir kamɨn mangɨ an otivigh, egh zurara namba 7ɨn azenimɨn, ia nguazir kamɨn dagheba oparan markɨ. Ia nguazim ateghtɨ, a pura ikɨ. Ia Sabatɨn dughiabar avughsi moghɨn, nguazim uaghan avughsam. Ia kamaghɨn damuva mɨkɨm suam, namba 7ɨn azenim, a Ikiavɨra Itir Godɨn azenimra, kamaghɨn nguazim avughsi. 3 Ia 6plan azenibar, dagheba uan nguazimɨn da opar, egh wainɨn ikarɨzibar agharibar ghorɨva azenibar dagheba iniam. 4 Egh ia namba 7ɨn azenimɨn, ia nguazim ateghtɨ, an avughsɨ. Egh ia azenir kam na bagh a anemɨseveghtɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn Sabatɨn azenimɨn ikiam. Kamagh amizɨ, ia azenir kamɨn dagheba oparan markɨ, egh ia uan wainɨn ikarɨzibar aghariba aghoran markɨ. 5 Eghtɨ witɨn taba puram otivigham, ia dar ovɨziba inighɨva dagher dɨpenimɨn dar arɨghan markɨ. Egh wainɨn ovɨziba pura dar agharibar otivightɨ, ia da inigh wainɨn ingaran markɨ. Bar markiam. Azenir kamɨn nguazim deraghvɨram avughsam, kamaghɨn, ia aneteghtɨ a pura ikɨ. 6 Eghtɨ azenir kamɨn dagheba pura ian nguazimɨn otivtɨ, ia dar amɨ. Ia da isɨ dagher dɨpenimɨn dar arɨghan markɨ, egh wainbar amuan markɨ. Ia ko, ingangarir gumazir kɨniba ko ingangarir amizir kɨniba, ko ingangarir gumazir igharaziba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ia bar dar amɨ. 7 Egh bulmakauba, sipsipba, memeba, ko asɨzir atiaba sara ia dar amɨ.”

Azenir ua biziba ikarvaghamim

8 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia 7plan dughiabar, 7plan azeniba meng mangɨ, kamaghɨra damu mangɨ 49plan azenibar otogh. 9 Egh ia azenir 49ɨn, an namba 7ɨn iakɨnim, an dughiar namba 10ɨn, ia gumazitaba ameghtɨ me ian nguibaba bar dar mangɨ sɨghabagh ivi. Kar Dughiar Ekiar Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amadim. 10 Namba 50ɨn azenimɨn ia datɨrɨghɨn sɨghabagh iviamin dughiamɨn ikegh mangɨ azenir vamɨran tugham, ia a damutɨ, a nan azenimra ikɨ. Eghtɨ ia gumazamizibav mɨkɨm suam, me azenir kamɨn fɨrighɨreghtɨ men osɨmtɨziba gɨvaghtɨ me deraghvɨra ikiam. Azenir kamɨn, gumazir gumazir igharazibar nguazibagh ivezeziba, me vaghvagh ua nguazir kaba isɨ dar guizɨn ghuavibar anɨngigh, o men adarazir anɨngigh. Eghtɨ ingangarir gumazamizir kɨniba, me vaghvagh ingangarir kam ategh, ua uan adarazi baghvɨra mangɨ. 11 Guizbangɨra, namba 50ɨn azenimɨn, gumazamiziba deraghvɨra dapiagh avughsɨ bar akuegham. Egh azenir kamɨn ia uan nguazibar dagheba oparan markɨ, egh ia witɨn puram otivibar ghor da akuvan markɨ. Egh ia wainɨn dɨpabar ingarsɨ, wainɨn ovɨziba inian markɨ. 12 Azenir kam, ia deraghvɨra dapiagh avughsɨ bar akongegh bar a gɨnɨghnɨgh, kar bar nan azenimra. Egh ia pura nguazimɨn otivir daghebara damɨ. Ia dagher igharazibar aman markɨ.

13 “Eghtɨ azenir kamɨn gumazir nguaziba isa igharaz darazir da amangiziba, ia ua me dama uan nguaziba iniam. 14-15 Kamaghɨn, ia nguazim isa gumazir igharazimɨn amadazɨ, o a da nguazim givese, egh ia uarigh ifaran kogham. Ia nɨghnɨgh, azeniba manmaghɨn ikiavɨra iti, eghtɨ bar akongamin azenim otoghtɨ ia ua bizir kaba ikarvagham, egh manmaghɨn dughiabar an oparɨva dagheba iniam. Ia bar deraghvɨra nguazir kamɨn dagheba iniamin azenir ikiavɨra itibar ivezim givesegh. 16 Eghtɨ azenir avɨriba ikɨvɨra ikɨtɨ, dar nguazimɨn ivezim mavanang. Eghtɨ azenibar dɨbobonim oteveghtɨ, nguazimɨn ivezim magɨrɨ. Guizbangɨra, a guizɨn nguazim givezezir pu. Puvatɨ, a nguazir kamɨn otivir daghebagh ivese. A nguazir an agharimɨn ikiavɨra itir kamɨn azeniba mengɨva, an azenir kabar nguazir kamɨn otivir daghebagh ivezam. 17 Ia uari uan namakatam gifaran bar markɨ. Ia uan Godɨn atiating, egh arazir aghuibara damu. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

God gumazamizir an akamɨn gɨn zuiba deraghvɨra me damuam

18 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia deraghvɨra arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibar suiragh dar gɨn mangɨ, egh ia deraghvɨra nguazir kɨ ia danɨngamin kamɨn ikiam. 19 Eghtɨ dagher avɨrim nguazimɨn otivtɨ, ia zurara dagher avɨribar amɨ mamaghɨra ikiam. Egh ia bar deraghvɨra nguazir kamɨn ikiam. 20 Egh ia ua kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Namba 7ɨn azenimɨn e dagheba oparan kogham, egh dagher aniziba inigh da akuvan kogham. Egh e kamaghɨn damuan kogh, e azenir kamɨn tizim amam?’ 21 Markɨ, ia mɨghɨn nɨghnɨghan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ namba 6ɨn azenimɨn bar deragh nguazim damightɨ, dagher avɨriba otivtɨma ia damɨ mangɨ 3plan azenibar tugham. 22 Egh ia namba 8ɨn azenimɨn dagheba opar, egh ia namba 6ɨn azenibar inizir daghebar amɨvɨra ikiam. Egh ia dagheba ikɨvɨra ikɨ mangɨ, ia dagher igiaba iniamin dughiam otogham.”

Nguazir me iniziba, me ua da ikarvagham

23 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazir igharazitam ia da nguazim givezegh, dughiar ruarimɨn an suighan markɨ. Kar guizbangɨra ian nguazim puvatɨ. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn nguazim, ezɨ kɨ Israelia ian taghizɨ ia an iti, mati gumazamiziba nguibar igharaziba ataghizɨ me men nguazibar iti.

24 “Eghtɨ ian gumazitam, ian namakar igharazitam da nguazim givesɨ, a deraghvɨra fogh, eghtɨ gɨn nguazir kamɨn guizɨn ghuavim ua nguazim givesɨ, a givezam.

25 “Eghtɨ ian gumazitam bar biziba puvatɨgh, dagɨaba bagh gumazir igharazim ateghtɨ, an an nguazim givezeghtɨ, an anabar gumazim an akuragh a givesɨ pura ikɨ, egh nguazir kam uam a givezegh uam a danɨngigh.* 26 Eghtɨ gumazir kamɨn akuragh uam a givezamin anabamɨn gumazamiziba puvatɨghtɨ, a uabɨ gɨn dagɨar avɨriba itir dughiam, a ua nguazir kam givezam. 27 A biziba ua da ikarvaghamin azenim gɨfoghsɨ, an azeniba meng, da manmaghɨn ikiavɨra iti. Egh an azenir kamɨn dagher nguazir kamɨn otivamiba bar dar ivezimɨn dɨbobonim manmaghɨn otogham. Egh a dagɨaba inigh dagher kaba bagh, gumazir fomɨram an nguazim givezezim a danigh, ua nguazir kam iniam. 28 Egh an dagɨaba oteveghtɨ, a nguazir kam uam a givezeghan kogham, kamaghɨn gumazir fomɨram an nguazim givezezim, nguazim an dafarimɨn ikɨ mangɨtɨ azenir ua biziba ikarvaghamim otogham. Eghtɨ azenir kam otoghamin dughiamɨn, gumazir nguazir kam givezezim, a ua nguazir kam isɨ an ghuavimra danɨngigh.

29 “Eghtɨ gumazitam nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimɨn aven uan dɨpenim anemadazɨ, gumazir igharazim a givese, ezɨ dɨpenimɨn ghuavim ua uan dɨpenim givezamin azenir vamɨra iti. 30 Eghtɨ azenir vamɨra mangɨgh gɨvaghtɨ, a ua dɨpenir kam givezeghan kogham, a datɨrɨghɨn uam ivezamin tuaviba puvatɨ. Bar puvatɨ. Eghtɨ datɨrɨghɨn dɨpenir kam, a gumazir a givezamin dɨpenim, ko an ovavir borir gɨn otivamiba, a gɨn men dɨpenimɨn ikiam. Egh azenir biziba ua da ikarvaghamin dughiamɨn, a uam a danɨngan kogham. 31 Eghtɨ nguibar dozir dɨvaziba puvatɨziba, dar aven itir dɨpeniba, ia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, da mati nguazir dagheba oparim. Kamaghɨn, dɨpenibar ghuaviba ua dɨpenir kabagh ivezam. Eghtɨ azenir ua biziba ikarvaghamimɨn, gumazir dagh ivezeziba, ua da isɨ guizɨn dɨpenir ghuavibar anɨngam. 32 Eghtɨ Livain anabamɨn adarazi arazir kamɨn gɨn mangan markɨ. Me, dɨvazim avɨnizir nguibar ekiamɨn itir dɨpenim uam a givesɨ, me a givesegh. 33 Egh Livain anabamɨn tav uan dɨpenim amadagh, egh uam a givezan aghuaghtɨ, gumazir dɨpenir kam givezezim, azenir biziba ua da ikarvaghamimɨn, a ua dɨpenim isɨ Livain gumazir kam danɨngigh. Guizbangɨra, kɨ Israelian anabar igharaziba bagha nguazibagh inamigha me ganɨngi. Ezɨ Livain anabam puvatɨ. Kɨ Israelian anabar igharazibar nguazibar tongɨn, nguibar ekiar maba isa Livaibagh anɨngi. Kamaghɨn amizɨ, dɨpenir Livain nguibar ekiamɨn itiba, da dughiabar zurara Livain dɨpenibara. 34 Egha uaghan, nguazir Livain anabamɨn nguibar ekiabar mɨriamɨn boroghɨn itiba, gumazir igharaziba dagh ivezan markɨ. Kar Livaibar nguazibara.”

Onganarazibagh amir gumazamizibar akurvazir araziba

35  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ian namakabar tav, onganarazibagh amir gumazimɨn mɨn ikɨva, bizibagh ivezamin dagɨaba puvatɨghtɨ, ia uari an akurvagh, mati ia ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itibagh ami moghɨn, an akurvagh. Kamaghɨn, ian namakar kam ia ko ikiam. 36-37  *Egh a pura ia da dagɨaba inigh, egh ua dagɨar iniziba ikarvaghsɨ, ia ua dagɨatam dagh isɨn darɨghan markɨ. Eghtɨ a daghebagh iveztɨ, ia ua dagɨataba daghebar ivezim gisɨn darɨghan markɨ. Ia Godram atiating, egh uan namakaba ateghtɨ me ian tongɨn ikɨ. 38 Kɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ kamaghɨn ia mɨkemegha gɨfa. Kɨ ian Godɨn ikiasa, egha kamaghɨn, kɨ Isipɨn kantrin ia inigha ian akua azenan iza, Kenanɨn nguazim ia danɨngasava ami.”

Ingangarir gumazamizir kɨniba damuamin araziba

39  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam onganarazibar amuva, ia ateghtɨ ia ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn a givezegh, egh pazɨ a damutɨ a ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ian apengan ikɨ ingaran markɨ, mati ikɨzir igharazibar ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ia bagha ingari. 40 A mati gumazir dagɨaba bagha ingarimɨn mɨn ia ko ikɨ, egh ian ingangaribar amu mangɨtɨ azenir ua biziba ikarvaghamim otogham. 41 Egh azenir kamɨn a uan amuim ko boriba sara, me fɨrighɨregh ia ategh ua uan adarazi bagh mangɨ, uan inazir afeziabar nguazimɨn ikiam. 42 Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Fomɨra ia Israelia, kantri Isipɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar itima, kɨ ia inigha azenan izezɨ ia bar Isip ataki. Kamaghɨn amizɨ, ia nan ingangarir gumazamizibar mɨn otifi. Kamaghɨn, ia uan namakabagh ivezeghtɨ, me dughiabar zurara ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ikian kogham. Bar markɨ. 43 Kamaghɨn amizɨ, ia uan namakar ia ivezeziba, puvɨra me abɨn me damutɨ, me bar osɨmtɨzir dafaba sara ingangarir ekiabar amuan markɨ. Ia nan atiating, kɨ ian God, egh ia deraghvɨram me damu.

44 “Egh ia ingangarir gumazamizir kɨniba inisɨ, ikɨzir igharazir ian boroghɨn itiba da me inigh. 45 Egh ia uaghan ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn ikia boriba bateziba, ia ingangarir gumazamizir kɨniba, me da dagh ivezam. Ia deragh me givezeghtɨ, me guizbangɨra ian ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn otifigh. 46 Eghtɨ ia gɨn arɨmɨghireghtɨ, ian ovavir boriba ingangarir gumazamizir kɨnir kaba inightɨ, me zurara ian ovavir boribar ingangaribar amu mangɨvɨra ikiam. Me iananaba. Eghtɨ ian namakabara, ian ingangarir gumazamizir kɨnibar otivightɨ, ia paza me damu me gativan markɨ. Ia deraghvɨra me damu.

47 “Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itibar tav, dagɨaba bar izɨvagham, eghtɨ ia Israelia, ian tav onganarazibagh amir gumazimɨn mɨn otoghɨva, a ikɨzir igharazimɨn gumazir kam ateghtɨ an a givezeghtɨ, an an ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ikiam, o gumazir kamɨn tavɨn ingangarir gumazimɨn mɨn otogham. 48 Israelian gumazir kam kamaghɨn damigham, eghtɨ ia uam a givezeghtɨ, kamaghɨn deragham. An aveghbuatam, 49 o an afeziar dozim, o namakatam o anabatam, uam a givezeghtɨ deragham. Eghtɨ a uabɨ dagɨataba inigh, uabɨ uabɨ givezegh, egh ingangarir kurar kam atakigh. 50 Gumazir kam, ikɨzir igharazimɨn gumazir a givezezim ko deraghvɨra nɨghnɨgh uaning kɨmɨva fogh suam, azenir ikiavɨra itiba me da meng mangɨ azenir ua biziba ikarvaghamimɨn tugham. Eghtɨ gumazir, ingangarir gumazir kam givezezim suam, gumazir azenir kabar ingarir dagɨabar ivezimɨn dɨbobonim manmakɨn. Eghtɨ gumazir kam uabɨ, o an anabatam ivezir kamaghɨn garimra uam a givesegh. 51 Eghtɨ azenir avɨriba ikɨvɨra ikɨtɨ, gumazir kam dagɨar bar ekiamɨn ua gumazir a givezezir kam danɨngigh. 52 Eghtɨ azenir avɨriba ikian koghtɨ, azenir biziba ua da ikarvaghamim otoghtɨ, a dagɨar muziarim isɨ ua gumazir kam danɨngigh. 53 Eghtɨ ikɨzir igharazimɨn gumazir kam kamaghɨn ingangarir gumazim gɨnɨghnɨgh suam, a mati azenibar vaghvagha a ko ikia dagɨaba bagha ingarir gumazim, egh a puv a mɨkɨmɨva, anebɨn pazɨ a damuan markɨ. An an asughasugh nɨmɨram a damu. 54 Eghtɨ me arazir kabar gɨn mangɨ, ua gumazir kam givezan kogham. Eghtɨ azenir biziba ua da ikarvaghamim otoghtɨ, gumazir a givezezim aneteghtɨ, a fɨrighɨrɨgh mangɨva uan amuim ko boriba sara deraghvɨra ikiam.

55 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ Isipɨn kantrin ia inigha azenan ize. Kamaghɨn, ia Israelia, ia nan ingangarir gumazamizibar mɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, ia uan tav ateghtɨ, a dughiabar zurara ingangarir gumazir kɨnimɨn ikian markɨ.”

26

God deraghvɨra uan gumazamizir an akamɨn gɨn zuibar amuam

(Godɨn Araziba 7:12-24; 28:1-14)

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Ia temer oteviba inigh dar asebar nedazibar ghoran markɨ, ia guarir akɨnitam inigh uan nguazimɨn anesaragham, o dagɨatam inigh dɨghoriba a darightɨ da ian asebar marvir guabar mɨn gantɨ, ia marvir guar kabar ziaba fan markɨ, da gavgaviba pu. Puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ia nan ziamra fɨ. 2 Kɨ ia bagha mɨsevezir Sabatɨn dughiabar, ia ingaran markɨ. Ia puram avughsɨ. Egh ia bar nan Purirpenim gifongegh a baghvɨra ikɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ia mɨkemegha gɨfa.

3  *“Egh ia nan arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨ, nan Akar Gavgaviba baragh, egh dar amu, 4 eghtɨ kɨ amozim damutɨ, a uan izir dughiamra izam. Eghtɨ kɨ ian daghebar amutɨ, da deraghvɨra ian nguazimɨn otivtɨ, temeba bɨva ovɨzir avɨriba ikiam. 5 Ia dagher bar avɨriba ikɨva, egh witɨn andɨziba ini mangɨ, ia wainɨn ovɨzir anɨdiziba iniamimɨn dughiamɨn tugham. Egh ia wainɨn ovɨziba ini mangɨ, dughiar ia dagheba oparamimɨn tugham. Ia damɨva naviba bar izevegham. Egh ia deraghvɨra uan nguazim dapiagham.

6 “Eghtɨ kɨ navir amɨrizim ia danightɨ ia deraghvɨra dapiagh, egh dakuamin dughiamɨn, ia bizitamɨn atiatingan kogham. Kɨ asɨzir atiar mɨsoziba ian nguazimɨn da batueghtɨ apaniba nguazir kamɨn ia mɨsoghan kogham. 7 Eghtɨ ia apanibav sogh me abɨntɨ, men avɨrim ian damazimɨn arɨghiram. 8 Ian 5plan mɨdorozir gumaziba 100plan apaniba abɨnigham. Eghtɨ ian 100plan mɨdorozir gumaziba 10,000plan apaniba abɨnigham. Guizbangɨra, ian apaniba bar ian damazimɨn arɨghiregham. 9 Eghtɨ kɨ deraghvɨra ia damuva borir avɨriba ia danɨng, egh ia damutɨ, ia bar avɨrasemegham. Eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ fomɨra ia ko amizir kam, kɨ gavgavim a danɨngam. 10 Eghtɨ azenir gɨvazimɨn dagheba, da ikɨvɨra ikɨ mangɨ azenir igharazim batogham. Eghtɨ dagher naba ikɨvɨra ikɨtɨ, ia dagher igiar andɨziba iniva, ghuriba makunigh, egh dagher igiaba dar danganim darɨgham. 11 Eghtɨ kɨ ian tongɨn ikɨvɨra ikɨ, akɨrim ragh ia gasaraghan kogham. 12  *Kɨ ian tongɨn daruva ian Godɨn ikiam. Eghtɨ ia nan gumazamizibar ikiam. 13 Kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God. Ia fomɨra Isipɨn kantrin aven ingangarir gumazamizir kɨnibar ikezɨ, kɨ ian osɨmtɨzim agɨvagha ian akua azenan ize. Kɨ ia isa kalabus gatɨzir gumazibar gavgaviba abɨghizɨ, ia kalabus ategha bar akongegha ize.”

God gumazamizir an akam batoziba ivezir kuram me danɨngam

(Godɨn Araziba 28:15-68)

14 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia nan akaba baraghan aghuagh, egh nan Akar Gavgavir kabar gɨn mangan koghtɨ, kɨ ivezir kuram ia danɨngam. 15 Ia akɨrim ragh nan arazir kɨ ifongezibagh asaragh, nan bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibar aghuaghɨva, nan Akar Gavgaviba baraghan koghɨva, egh nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ia ko amizir kam abightɨ, 16 kamaghɨn kɨ bizitamɨn ia damuam. Kɨ zuamɨra ia damightɨ, ia bar ikuvigh bar atiatigham. Kɨ ia damutɨ, ia arɨmariar bar ekiaba iniva, ian mɨkarziba puv fengtɨ, ian damaziba okavightɨ, ian mɨkarziba nɨmɨra su magɨrɨ mangɨ bar ikuvigham. Ia azenibar dagheba opar, egh ia dar daghebar aman kogham. Apanibara, da ini dar amam. 17 Egh kɨ uabɨ ian apanim damuam. Kɨ gumazir igharaziba amadaghtɨ, me izɨ ia mɨsogh ia dɨkabɨnam. Eghtɨ gumazir kaba ia gativagham. Apaniba tɨghar ia bagh izɨ ia gɨntɨghamin dughiamɨn, ia puram atiating aregham.

18 “Bizir kurar kabar gɨn, ia nan akam baraghan aghuavɨra ikɨtɨ, kɨ ian arazir kuraba bagh osɨmtɨzir avɨrim ia darɨghvɨra ikiam. 19 Egh kɨ ian ifaghatir arazimɨn gavgavim bar anebɨragham. Kɨ amozimɨn tɨvaghtɨ a ian nguazim gizan kogham, eghtɨ nguazim bar mɨsigh ainɨn mɨn gavgavigham. 20 Eghtɨ dagheba ian nguazimɨn otivan koghtɨ, ian temeba ban kogham. Kamaghɨn, ia kamaghɨn fogh suam, ian ingangarir ekiam pura mangɨ gɨvagham.

21 “Osɨmtɨzir kaba ia bativtɨ, ia oraghan koghtɨ, kɨ ian arazir kurar kabagh nɨghnɨgh, egh kɨ osɨmtɨziba ia darɨghvɨra ikiam.

22 “Egh kɨ asɨzir atiaba ian tongɨn da amangtɨ, da ian boriba ko bulmakaubav soghtɨ da arɨmɨghiram. Eghtɨ gumazir avɨriba ikian kogh nguibamɨn tuavibar aruan koghtɨ, gumazamizir vabara ikiam.

23 “Osɨmtɨzir kaba ia bativightɨ, ia uan nɨghnɨzibagh iraghan aghuagh, nan akaba baraghan koghtɨ, 24 kɨ ian arazir kurabagh nɨghnɨgh, ua dughiar bar avɨribar ua ia ikaragh, ivezir bar kuram ia danɨng, egh bar puvɨra ia damuam. 25 Ia nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abightɨ, kɨ apaniba amadaghtɨ me ia mɨsogham. Eghtɨ ia ti mangɨ nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itibar aven mangɨtɨ, kɨ arɨmariar kurar ekiaba ia bagh da amangɨtɨ, gumazamizir avɨrim arɨmɨghiregham. Eghtɨ ia ikuvamin dughiamɨn, kɨ ia isɨ apanibar dafarim darɨgham. 26 Egh kɨ ian daghebar tɨvaghtɨ, ia daghebar oteveghtɨ ian amiziba dagher avɨriba avimɨn da tuan kogham. Eghtɨ bretba tuer danganimɨn avir vamɨra, 10plan amiziba uan dagheba tuam. Eghtɨ ia bar bretɨn muziariba ini dar amɨtɨ mɨtiriam ian aghɨvɨra ikiam.

27 “Eghtɨ kɨ bizir kabar amutɨ, ia akɨrim na gasaraghvɨra ikɨva, egh ua nan akaba batoghtɨ, 28 kɨ bar anɨngaghegh, ian arazir kuraba bangɨn, dughiar bar avɨribar osɨmtɨzir bar ekiaba ua ia darɨgham. 29 Mɨtiriam puvɨra ian aghɨtɨ, ia uari uan otariba ko guivibav sogh dar amam. 30 Eghtɨ kɨ uan navir averiamɨn aven ian anɨngaghegh, ia mɨghsɨamɨn pɨn ingarizir danganir asebar ziaba febagh asɨghasɨgh, ian ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh amir ofa gamir dakoziba apɨrigham. Egh kɨ ia mɨsuegh ian kuaba isɨ marvir guar kɨ asɨghasɨghizir kabagh isɨn da kunigham. 31 Kɨ ian nguibar ekiaba ko dɨpenir ia asebar ziaba febagh asɨghasɨgh, ian ofabagh ifueghan kogham. 32 Egh kɨ ian nguazim bar a gasɨghasightɨ, ian apaniba nguazir kam inigh a dapiagh an gantɨ, a ikuvightɨ, me dɨgavir kuram damigham. 33 Kɨ apaniba amadaghtɨ, me ia mɨsogh ia batueghtɨ ia tintinibar kantrin igharazibar mangegham. Eghtɨ ian nguazim uaghan gumazamiziba puvatɨgh pura ikiam, eghtɨ nguibar ekiaba ikuvigh ikiam.

34-35 “Eghtɨ ia apanibar kantrin ikiamin dughiamɨn, ian nguazir kam pura avughsɨ ikiam. Ia fomɨra nguazir kamɨn ikia egha nguazim ataghizɨ, a zurara namba 7ɨn azenibar avughsir puvatɨ, mati kɨ ia mɨkemezɨ mokɨn. Egh nguazim pura ikiamin dughiamɨn, a deraghvɨram avughsam, egh nguazim dughiar kam bagh bar akongegham. 36-37 Eghtɨ ian varazira mɨdorozimɨn arɨmɨghireghan kogh, egh mangɨ apanibar kantrin ikiam. Eghtɨ kɨ ia damutɨ ia bar puvɨram atiating, egh ia oraghtɨ, amɨnim temer dafaribagh ivangtɨ, da tɨngaghɨtɨ, ia da baregh puram atiating aregham, mati apaniba gumazibar agɨntɨzima me ari. Eghtɨ apaniba ian gɨntɨghan kogham, ia puram arɨ mangɨ tintinibar uarir ghuanang daghiram. Eghtɨ apaniba ti ia ko mɨsoghtɨ, ia me ko mɨsoghamin gavgaviba puvatɨgham. 38 Kamaghɨn, ia ikɨzir igharazibar tongɨn ikɨva apanibar nguazimɨn arɨghiregham, kar mati men nguazim ia tui. 39 Ia ko ian inazir afeziaba amizir arazir kuraba bangɨn, ia osɨmtɨzim ikiam, kamaghɨn amizɨ, ian ikɨvɨra ikiamin varazira, apanibar nguazimɨn ikɨvɨra ikɨ, egha bar kuvaremeghsɨ damuam.

40 “Eghtɨ gɨn ian ikɨvɨra ikiamin varazira, me uan arazir kurabagh nɨghnɨgh dar gun na mɨkɨmam. Egh me kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘E uan inazir afeziaba ko arazir kuram gami. E nɨ barazir puvatɨgha nɨn akaba batoke.’ 41 Guizbangɨra, ia akɨrim ragha na gasarazɨ, kɨ osɨmtɨzim ia ganigha, ian apanibar nguazimɨn ia amada. Eghtɨ ian adarazi uan arazir akaba batozim ateghɨva, uari abɨnigh, egh uan arazir kurabar ivezir kuram inigh gɨvaghtɨ, 42  *kɨ ua uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ko nguazir kam ginɨrɨgham. Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, kɨ Abraham, Aisak, Jekop ko a gamua ghaze, kɨ nguazir kam isɨ men ovavir boribar anɨngam. 43 Ia faragh nguazir kam ateghtɨ, a pura dughiar ruarimɨn avughsɨ. Ia faragha nguazir kamɨn ikia egha nguazim ataghizɨ, a zurara namba 7ɨn azenibar avughsir puvatɨ. Eghtɨ nguazim pura ikiamin dughiamɨn, a deraghvɨram avughsɨ bar akuegham. Ia faragha akɨrim ragha bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibagh asaragha, nan arazir kɨ ifongeziba bar dar aghua. Bizir kam bangɨn, ia osɨmtɨzim ater egh ivezir kuram iniam. 44 Egh ia apanibar nguazimɨn ikɨtɨ, kɨ bar ia ateghan kogh, bar ia gasɨghasɨghan kogham. Bar puvatɨ. Kɨ fo, kɨ kamaghɨn damightɨ, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ia ko amizir kam, a gɨvagham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ arazir katam damighan kogham. 45 Egh kɨ ia gɨnɨghnɨgh egh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ian inazir afeziaba ko amizim uam a ginɨrɨgham. Kar gumazir kɨ fomɨra Isipɨn kantrin inigha men akua azenan izeziba. Ezɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba nan gavgavir ekiamɨn gani. Kɨ ian Godɨn ikiasa, kamaghɨn amizɨ, kɨ ua bagha ia inigha ize. Kɨ Ikiavɨra Itir God.”

46 Ikiavɨra Itir God, bizir a damuasa Israelia mɨkemezir kaba, ko arazir a ifongeziba, ko an Arazir kaba, a Sainain Mɨghsɨamɨn bar da isa Moses ganɨngi. Egha ghaze, Israelia bar dar gɨn mangɨ.

27

Gumazamiziba God ganɨdir bizibar Arazir maba

1-2 Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Gumazitam uabɨ isɨ na danɨngɨsɨ, o gumazamizir igharazitam isɨ na danɨngasa akar dɨkɨrɨzim na koma a gami, a uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨsɨ, a dagɨataba isɨ ofa gamir gumazim danɨngigh. 3 Gumazamiziba uarigh ivezamin dagɨar dɨbobonim kamakɨn. Gumazir 20plan azenibar ikegh mangɨ 60plan azenibar tughamim, me 500 kinan a givezam. 4 Egh amizir 20plan azenibar ikegh mangɨ 60plan azenibar tughamim, me 300 kinan a givezam. 5 Egh otarir 5plan azenibar ikegh mangɨ 20plan azenibar tughamim, me 200 kinan a givezam. Eghtɨ amizir 5plan azenibar ikegh mangɨ 20plan azenibar tughamim, me 100 kinan a givezam. 6 Egh otarir iakɨnir vamɨran ikegh mangɨ 5plan azenibar tughamim, me 50 kinan, a givezam. Eghtɨ borir guivir iakɨnir vamɨran ikegh mangɨ 5plan azenibar tughamim, me 30 kinan a givezam. 7 Eghtɨ gumazir 60plan azenibagh afirazim, me 150 kinan a givezam. Eghtɨ amizir 60plan azenibagh afirazim, me 100 kinan a givezam.

8 “Eghtɨ gumazir akar dɨkɨrɨzim gamizim, a uabɨ uabɨ givezamin dagɨaba, o uan namakam givezamin dagɨaba puvatɨgh, gumazir kam ofa gamir gumazim bagh mangɨ. Eghtɨ ofa gamir gumazim ivezir kam gisɨvagh magɨrɨ gumazir kam damuamin ababanimɨn tughtɨ, gumazir kam ivezam.

9 “Eghtɨ gumazim asɨzitam isɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ akar dɨkɨrɨzim damigh, an asɨzir kɨ ia mɨkemezir katamɨn ofa damu. Guizbangɨra, ia ofa damuamin asɨziba, da bar nan bizibara. 10 Gumazir kam asɨzir aghuir kam ategh kuratamɨn ofa damuan markɨ. An asɨzir kuram inigh, aghuimɨn danganimɨn ofa damuan markɨ. A tam isɨ tamɨn danganim datɨghtɨ, asɨzir kamning vɨrara nana. 11 Egh a nan damazimɨn mɨzezir asɨzitam na danɨngɨsɨ akar dɨkɨrɨzim damigh, egh asɨzir kamɨn nan ofa damuan kogham, kamaghɨn an asɨzim inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨ. 12 Eghtɨ ofa gamir gumazim an ganam, a deraz o a ikufi, egh an ivezimɨn ababanim dɨponam. Eghtɨ ivezir kam kamaghɨra ikɨ. 13 Eghtɨ gumazir kam uam asɨzir kam givesɨ, a ua dagɨataba inigh egh ofa gamir gumazim dɨborozir dagɨaba sara inigh izɨ. Ofa gamir gumazim 5 kina dɨboroghtɨ, a 6 kinan ivezam. O, ofa gamir gumazim 10 kina dɨboroghtɨ, a 12 kinan ivezam.

14 “Eghtɨ gumazitam uan dɨpenim isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngtɨ, ofa gamir gumazim dɨpenir kamɨn ganam, a deraz, o a ikufi, egh ofa gamir gumazim ivezimɨn ababanim dɨboroghtɨ, ivezir kam kamaghɨra ikɨ. 15 Eghtɨ gumazir uan dɨpenim isa Ikiavɨra Itir God ganɨngizim, a gɨn uam a givezeghtɨ, kamaghɨn a dɨpenimɨn ivezim ko ua dagɨataba sara a danɨngigh. Ofa gamir gumazim dɨpenir ivezim 100 kinan anetɨghtɨ, gumazir kam 120 kinan ivezam. A dagɨar kaba isɨ ofa gamir gumazim danigh, egh a ua uan dɨpenim iniam.

16 “Eghtɨ gumazitam, uan inazir afeziabar dafarim da nguazir otevitam inigh, egh gɨn a uan nguazir otevir kam isɨ na danɨngtɨ, ofa gamir gumazim nguazir kam tuisɨgh, me manmaghɨn balin ovɨziba nguazir kamɨn da oparam. Egh me ti 20 kilogrem balin ovɨziba oparam, eghtɨ nguazimɨn ivezim, a 100 kinan tugham. 17 Gumazir kam, azenir ua biziba ikarvaghamimɨn gɨn nguazir kam na danightɨ ivezim kamaghɨra ikɨ, egh a gɨghan markɨ. 18 Egh an azenir ua biziba ikarvaghamimɨn gɨn, azenir tabar gɨn, a na danɨngam, eghtɨ ofa gamir gumazim gɨn izamin azenir ua biziba ikarvaghamim bativsɨ, azenir ikiavɨra itiba mengegh, egh a nguazir kamɨn ivezim gisɨvagh magɨrɨgh. 19 Eghtɨ gumazir uan nguazim na ganɨngizir kam, a ua nguazim givesɨ, a dagɨabar uam a givezam. Eghtɨ ofa gamir gumazim 100 kinan ivesɨ a mɨkɨmtɨ, a 120 kinan ua ivezam. A dagɨar kaba isɨ ofa gamir gumazim danigh, egh ua uan nguazim iniam. 20 A faragh na da ua nguazir kam givezeghan kogh, egh nguazir kam isɨ gumazir igharazimɨn amadagh, egh a gɨn uabɨ uam a givezan kogham. 21 Eghtɨ azenir ua biziba ikarvaghamim otoghtɨ, gumazir nguazir kam givezezim, a isɨ na danɨngigh. Eghtɨ nguazir kam, a nan nguazimra ikɨ mamaghɨra ikiam. A na baghvɨra ikiam. Eghtɨ kɨ nguazir kam isɨ ofa gamir gumazibara, me danɨngam.

22 “Eghtɨ gumazitam nguazir otevitam ikiam, kar nguazir an inazir afeziaba a ganɨngizir puvatɨzim, a faragha gumazir igharazim dama a givese, egh a nguazir kam inigh Ikiavɨra Itir God danɨngasa. 23 Eghtɨ ofa gamir gumazim, azenir ua biziba ikarvaghamim bativsɨ, an azenir ikiavɨra itiba meng. Egh an azenir kaba bagh nguazir kamɨn ivezimɨn ababanim atɨghtɨ, aruer kamra gumazim nguazir kamɨn dagɨaba isɨ ofan gumazim danɨngam. Eghtɨ dagɨar kaba, da Ikiavɨra Itir Godɨn dagɨabara. 24 Eghtɨ azenir ua biziba ikarvaghamimɨn, gumazir kam nguazir kam uam a isɨ an guizɨn ghuavim danɨngigh.

25 “Eghtɨ ia bizir kabar osɨmtɨzim ko ivezim bar deraghvɨra dar pon.

26 “Asɨzir nguzir ivariaba da bar nana, kamagh amizɨ, ia ofan tam na danɨngɨsɨ, asɨzir nguzir ivariaba inian markɨ. Bulmakaun nguzir ivariam, o sipsipɨn nguzir ivariam, da bar nana. 27 Eghtɨ asɨzir nguzir ivariar kam nan damazimɨn zueghan koghtɨ, ia uam a givesegh. Eghtɨ ofa gamir gumazim an ivezim 10 kinan anetɨghtɨ, ia 12 kina a danɨngigh. Eghtɨ gumazir kam uam asɨzir kam givezeghan koghtɨ, ofa gamir gumazim, gumazir igharazitamɨn anemadaghtɨ, an ofa gamir gumazim dɨborozir ivezimɨn a givesegh.

28  *“Eghtɨ gumazitam Ikiavɨra Itir God baghavɨra ikiamin bizitam amɨsevegh, egh ingangarir igharazim damuan an anogorogham, egh a gumazir igharazir tamɨn anemadaghtɨ an a givezan markɨ, egh a uaghan uabɨ ofa gamir gumaziba da, dagh ivezan markɨ. A gumazitam o, amizitam o, asɨzitam o, a uan inazir afeziaba da inizir nguazir otevitam, bizir kaba da bar Ikiavɨra Itir Godɨn bizibara. A bar da amangan markɨ. 29 Ia oragh. A na bagha gumazim o amizim amɨsefe, a uam a givezan markɨ. Bar markɨ. Ia gumazim o amizir kam mɨsueghtɨ an aremegh.

30  *“Ezɨ nguazimɨn otivir dagher kaba, witɨn ovɨziba, o temer ovɨziba, ia da tuiragh 10plan pozibar amigh, egh pozitam na danɨngigh, kɨ Ikiavɨra Itir God. Egh a pozir kam aman markɨ. Kar nan bizimra. 31 Eghtɨ gumazitam nan dagher pozim uam a givesɨ a givesegh. Eghtɨ dagher kabar ivezim 5 kina, eghtɨ a 6 kinan dagh ivezegh ofa gamir gumazim danɨngigh. 32 Ian 10plan bulmakauba o 10plan sipsipbar tongɨn, dar vamɨra vamɨra, a nana. Ia asɨziba bar bɨzimɨn dar atɨgh, egh bar da mengegh, eghtɨ 10plan asɨzibar tongɨn, dar namba 10ɨn asɨziba, da nana, kɨ Ikiavɨra Itir God. 33 Ezɨ asɨzir namba 10 a dera, o a ikufi, ia igharazitam an danganim darɨghan markɨ. Eghtɨ ia asɨzir igharazitam an danganim datɨghtɨ, namba 10ɨn asɨzim ko an danganim inizim, aning nana, ezɨ ia uam aning givezan kogham.”

34 Akar Gavgavir kaba, Ikiavɨra Itir God Sainain Mɨghsɨamɨn Moses ganɨngi. Egha ghaze, Israelia bar adar gɨn mangam.

* 4:27: Dɨboboniba 15:27-28

* 5:4: Mak 6:23; Aposel 23:12

* 6:1: Dɨboboniba 5:5-8

* 7:26: Jenesis 9:4; Ofa Gami 17:10-14; 19:26; Godɨn Araziba 12:16; 12:23; 15:23

* 9:7: Hibru 5:1-3; 7:27

* 9:18: Ofa Gami 3:1-11

* 9:22: Dɨboboniba 6:22-26

* 10:3: Aisaia 52:11; Esekiel 28:22; Jon 13:31-32

* 10:12: Ofa Gami 6:14-18

* 10:14-15: Ofa Gami 7:30-34

* 10:17: Ofa Gami 6:24-26

* 12:3: Jenesis 17:12; Luk 2:21

* 12:8: Luk 2:24

* 13:11: Hibruia arɨmariar kam ziar avɨribar a dɨbori, “lepan arɨmariam.” Arɨmariar kam lepan arɨmariar e datɨrɨghɨn garimɨn mɨrara garir puvatɨ.

* 14:2: Matyu 8:4; Mak 1:44; Luk 5:14; 17:14

* 16:2: Hibru 6:19

* 16:3: Hibru 9:7

* 16:5: Ofa Gami 9:7; Hibru 5:1-3; 7:27-28; 9:7

* 16:8: Hibrun akam, akar kam deragha mɨgeir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, Asasel, a Satanɨn ziam, o duar kurar mam. Ezɨ marazi ghaze, kar danganir mɨsɨngizimɨn danganir kurar mam. Ezɨ marazi kamaghɨn akar kamɨn mɨngarim gɨnɨghnɨgha ghaze, “Nɨ danganitamɨn anemadagh.”

* 16:15: Hibru 9:12

* 16:23: Esekiel 44:19

* 16:27: Hibru 13:11

* 16:29: Ofa Gami 23:26-32; Dɨboboniba 29:7-11

* 17:7: Godɨn Araziba 31:16; 32:17; 2 Eghaghaniba 11:15; Onger Akaba 106:37; 1 Korin 10:20

* 17:7: Gumazir maba ghaze, aser kam, a memen asemɨn mɨngari.

* 17:10: Jenesis 9:4; Ofa Gami 7:26-27; 19:26; Godɨn Araziba 12:16; 12:23; 15:23

* 17:11: Hibru 9:22

* 18:5: Nehemia 9:29; Esekiel 18:9; 20:11-13; Luk 10:28; Rom 10:5; Galesia 3:12

* 18:8: Ofa Gami 20:11; Godɨn Araziba 22:30; 27:20

* 18:9: Ofa Gami 20:17; Godɨn Araziba 27:22

* 18:12: Ofa Gami 20:19-20

* 18:15: Ofa Gami 20:12

* 18:16: Ofa Gami 20:21

* 18:17: Ofa Gami 20:14; Godɨn Araziba 27:23

* 18:19: Ofa Gami 20:18

* 18:20: Ofa Gami 20:10

* 18:21: Ofa Gami 20:1-5

* 18:22: Ofa Gami 20:13

* 18:23: Ua Me Ini 22:19; Ofa Gami 20:15-16; Godɨn Araziba 27:21

* 19:1-2: Ofa Gami 11:44-45; 1 Pita 1:16

* 19:3: Ua Me Ini 20:8; 20:12; Godɨn Araziba 5:12; 5:16

* 19:4: Ua Me Ini 20:23; 34:17; Ofa Gami 26:1; Godɨn Araziba 27:15

* 19:9: Ofa Gami 23:22; Godɨn Araziba 24:19-22

* 19:11: Ua Me Ini 20:15-16; Godɨn Araziba 5:19-20

* 19:12: Ua Me Ini 20:7; Godɨn Araziba 5:11; Matyu 5:33

* 19:13: Godɨn Araziba 24:14-15

* 19:14: Godɨn Araziba 27:18

* 19:15: Ua Me Ini 23:6-8; Godɨn Araziba 16:19

* 19:17: Matyu 18:15

* 19:18: Matyu 5:43; 19:19; 22:39; Mak 12:31; Luk 10:27; Rom 13:9; Galesia 5:14; Jems 2:8

* 19:19: Godɨn Araziba 22:9-11

* 19:26: Jenesis 9:4; Ofa Gami 7:26-27; 17:10-14; Godɨn Araziba 12:16; 12:23; 15:23; 18:10

* 19:27-28: Ofa Gami 21:5; Godɨn Araziba 14:1

* 19:29: Godɨn Araziba 23:17

* 19:30: Ofa Gami 26:2

* 19:31: Godɨn Araziba 18:11; 1 Samuel 28:3; 2 Atriviba 23:4; Aisaia 8:19

* 19:33: Ua Me Ini 22:21; Godɨn Araziba 24:17-18; 27:19

* 19:35: Godɨn Araziba 25:13-16; Aghuzir Akaba 20:10; Esekiel 45:10

* 20:9: Ua Me Ini 21:17; Matyu 15:4; Mak 7:10

* 20:10: Ua Me Ini 20:14; Ofa Gami 18:20; Godɨn Araziba 5:18

* 20:11: Ofa Gami 18:8; Godɨn Araziba 22:30; 27:20

* 20:12: Ofa Gami 18:15

* 20:13: Ofa Gami 18:22

* 20:14: Ofa Gami 18:17; Godɨn Araziba 27:23

* 20:15: Ua Me Ini 22:19; Ofa Gami 18:23; Godɨn Araziba 27:21

* 20:17: Ofa Gami 18:9; Godɨn Araziba 27:22

* 20:18: Ofa Gami 18:19

* 20:19: Ofa Gami 18:12-14

* 20:21: Ofa Gami 18:16

* 21:5: Ofa Gami 19:27-28; Godɨn Araziba 14:1

* 22:20: Godɨn Araziba 17:1

* 22:32: Ofa Gami 11:45

* 23:3: Ua Me Ini 20:8-10; 23:12; 31:15; 34:21; 35:2; Godɨn Araziba 5:12-14

* 23:5: Ua Me Ini 12:1-13; Godɨn Araziba 16:1-2

* 23:6: Ua Me Ini 12:14-20; 23:15; 34:18; Godɨn Araziba 16:3-8

* 23:15: Ua Me Ini 23:16; 34:22; Godɨn Araziba 16:9-12

* 23:16: Israelian dughiar ekiar kam, me Grighɨn akamɨn me, “Pentekos,” a garɨsi. Ezɨ Grighɨn akamɨn aven ziar kam, a “50plan arueba,” an mɨrara ghu. Nɨ uaghan Aposel 2:1ɨn gan.

* 23:22: Ofa Gami 19:9-10; Godɨn Araziba 24:19-22

* 23:26: Ofa Gami 16:29-34

* 23:33-34: Godɨn Araziba 16:13-15

* 23:39: Ua Me Ini 23:16; 34:22

* 24:5: Ua Me Ini 25:30

* 24:9: Matyu 12:4; Mak 2:26; Luk 6:4

* 24:17: Ua Me Ini 21:12

* 24:20: Ua Me Ini 21:23-25; Godɨn Araziba 19:21; Matyu 5:38

* 24:22: Dɨboboniba 15:16

* 25:1-2: Ua Me Ini 23:10-11

* 25:25: Hibrun arazim, gumazitam osɨmtɨzim batogham, eghtɨ an anabatam an ganɨva egh akurvaghamin ingangarim iti. Bizir bar ekiar namakar kam damuamim, an osɨmtɨzim itir gumazimɨn nguazim givezam, eghtɨ nguazir kam an adarazir nguazimra. Nɨ Rut 3:9-13 ko 4:1-6, ko Jeremaia 32:6-12ɨn gan. Asaian Akɨnafarimɨn akar isɨn zuir mam ghaze, God a gumazir gumazamizibar ganɨva egh men akurvaghamin ingangarim itim. Nɨ uaghan, Aisaia 41:14 ko 43:14 ko 44:6 ko 44:24 ko 54:5 ko 60:16ɨn gan.

* 25:35: Godɨn Araziba 15:7-8

* 25:36-37: Ua Me Ini 22:25; Godɨn Araziba 23:19-20

* 25:39: Ua Me Ini 21:2-6; Godɨn Araziba 15:12-18

* 26:1: Ua Me Ini 20:4; Ofa Gami 19:4; Godɨn Araziba 5:8; 16:21-22

* 26:3: Godɨn Araziba 11:13-15; 28:1-14

* 26:12: 2 Korin 6:16

* 26:42: Jenesis 17:7-8; 26:3-4; 28:13-14

* 27:28: Dɨboboniba 18:14

* 27:30: Dɨboboniba 18:21; Godɨn Araziba 14:22-29

Dɨboboniba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Israelian Dɨboboniba

O

Namba

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, a Israelian darorir me Sainain Mɨghsɨam ategha ghua Moapɨn kantrin otozim, kar Kenanɨn nguazimɨn mɨtaghniam, nguazir God me danɨngasa akam akɨrizim a geghari. Me Sainain Mɨghsɨam ataghɨraghasava amima, Moses Israelian gumazamiziba bar me menge. Ezɨ gɨn me Moapɨn kantrin itima, a ua me menge. Kamaghɨn amizɨ, me ziam, “Dɨboboniba,” akɨnafarir kam gatɨ.

Israelia, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn aven azenir avɨribar arui. Me faragha Kades Barnean nguibamɨn otifi, a Kenanɨn nguazimɨn sautɨn amadaghan iti. Me azenir avɨribar danganir kamɨn ike, egha me Kenanɨn nguazimɨn ghuezir puvatɨ. Egha gɨn me danganir kam ategha ghua Jordanɨn Fanemɨn, aruem anadi naghɨn otifi. Marazi bar nguazir otevir kam gapia, ezɨ marazi pura avughsegh Jordanɨn Fanem abigh nguazir God me bagha inabazir kam iniasa.

Akɨnafarir kam, Godɨn adarazir darorim geghari. Me dughiar avɨribar osei, egha osɨmtɨzibar dughiabar me atiati. Me dughiar avɨribar akɨriba igha Moses ko God gasi. Egha akɨnafarir kam uaghan God geghari. God Israelia ataghizir puvatɨ. Egha me atiatia arasava amima, God me ataghɨrazir puvatɨ. A me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir amizir kam gɨnɨghnɨgha, uaghan fomɨra men ovaviba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir amizir kam gɨnɨghnɨsi. God deraghavɨra men gara ghua an akar dɨkɨrɨzimɨn daghem guizɨn oto.

Israelia Sainain Mɨghsɨamɨn ikia mangasa bizibar kɨri

1

(Sapta 1:1--10:10)

Gumazir dapaniba Israelia medi

1  *Israelia, kantri Isip ataghizɨ, azenir namba 2 otozɨ, an iakɨnir namba 2ɨn, an aruer faragha zuimɨn, Ikiavɨra Itir God, Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn uabɨ bativamin Purirpenimɨn aven Moses ko mɨgei. 2 A kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Aron ko gua mangɨ, Israelia bar men ziaba inigh. Gua gumazibar ziaba vaghvagh dagh fogh da osirigh me mengegh. Egh Israelian anababar ikɨziba vaghvagh bar dar ziaba osirigh. 3 Kar gumazir 20plan azenibar itiba, ko 20plan azenibagh afiraziba, me mɨdorozim damuamin gavgaviba iti. Gua, bar men ziaba ko men ikɨziba osirigh da mengegh. 4 Egh gua uaningɨn akurvaghsɨ vaghvagh anababar aven, gua gumazir dapanir vamɨra vamɨra mɨsefegh.

5 “Gumazir guan akuragh ingangarir kam damuamin mabar ziabar kara: Rubenɨn anabamɨn adarazir gumazim, Sedeurɨn otarim Elisur, gua a inigh. 6 Egh Simeonɨn anabamɨn adarazir gumazim Surisadai, an otarim Selumiel, gua a inigh. 7 Egh Judan anabamɨn adarazir gumazim Aminadap, an otarim Nason, gua a inigh. 8 Egh Isakarɨn anabamɨn adarazir gumazim Suar, an otarim Netanel, gua a inigh. 9 Egh Sebulunɨn anabamɨn adarazir gumazim Helon, an otarim Eliap, gua a inigh. 10 Egh Josepɨn otarir pumuningɨn ovavir boribar tongɨn, Efraimɨn anabamɨn adarazir gumazim Amihut, an otarim Elisama, gua a inigh. Egh Manasen anabamɨn adarazir gumazim Pedasur, an otarim Gamaliel, gua a inigh. 11 Egh Benjaminɨn anabamɨn adarazir gumazim Gideoni, an otarim Abidan, gua a inigh. 12 Egh Danɨn anabamɨn adarazir gumazim Amisadai, an otarim Ahieser, gua a inigh. 13 Egh Aserɨn anabamɨn adarazir gumazim Okran, an otarim Pagiel, gua a inigh. 14 Egh Gatɨn anabamɨn adarazir gumazim Duel, an otarim Eliasap, gua a inigh. 15 Egh Naptalin anabamɨn adarazir gumazim Enan, an otarim Ahira, gua a inigh.” 16 Ezɨ Moses ko Aron, Israelian tongɨn men anababa vaghvagha men gumazir dapanir kaba ini. 17 God men ziabar borogha me amɨsevezɨ, aning deraghavɨra me ini. 18 Egha aning 12plan gumazir dapanir kaba ko, Israelia bar me akuvasa men dei. Ezɨ iakɨnir namba 2ɨn, an aruer faragha zuimɨn, Israelia bar uari akuvazɨ, me gumazamizibar ziaba ko men anababa ko men ikɨzibar ziaba ko dɨboboniba osiri. Gumazir 20plan azeniba itiba ko 20plan azenibagh afiraziba, me bar men ziaba vaghvagha da osira me medi. 19 Ikiavɨra Itir God me mɨkemezɨ moghɨn, me ami. Israelia Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, Moses gumazamizibar ziaba ko men dɨboboniba osiri. 20-46 Gumazir 20plan azeniba itiba, ko 20plan azenibagh afiraziba, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Moses ko Aron gumazir kaba vaghvagha men ziaba ko anababa ko men ikɨzibar ziaba ko men apengan itibar ziaba osiri. Me Jekopɨn otarir ivariam Rubenɨn ikegha izaghirɨ. Ezɨ men dɨboboniba da, bar kamakɨn:

Rubenɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 46,500ɨn tu.

Ezɨ Simeonɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 59,300ɨn tu.

Ezɨ Gatɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 45,650ɨn tu.

Ezɨ Judan anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 74,600ɨn tu.

Ezɨ Isakarɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 54,400ɨn tu.

Ezɨ Sebulunɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 57,400ɨn tu.

Ezɨ Josepɨn otarir mam Efraim, an anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 40,500ɨn tu.

Ezɨ Josepɨn otarir igharazim Manase, an anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 32,200ɨn tu.

Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 35,400ɨn tu.

Ezɨ Danɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 62,700ɨn tu.

Ezɨ Aserɨn anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 41,500ɨn tu.

Ezɨ Naptalin anabamɨn gumazibar dɨbobonim, 53,400ɨn tu.

Ezɨ men gumazibar dɨboboniba bar moghɨra, 603,550ɨn tu.

47 Egha Livain anabamɨn gumaziba, me me mengezir puvatɨ. 48 Ikiavɨra Itir God faragha Moses mɨgɨa ghaze, 49 “Nɨ Israelian gumazir mɨdorozim damuamiba mengɨva, Livain anabamɨn gumaziba mengan markɨ. 50 Nɨ Livaiba amɨseveghtɨ, me nan Purirpenim ko an aven itir bizibagh eghuv dar ganɨva, an ingangaribar faragh mangɨ dar amu. Purirpenir kam, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir dagɨar akuamning a darɨgham. Egh dughiar ia tuavimɨn zuimɨn me Purirpenim ko an itir biziba ateram. Egh nan Purirpenimɨn mɨriabar uan purirpenibar ingarɨva anekɨarugh. 51 Dughiar manamɨn ia danganir igiamɨn mangɨsɨ, Livaiba nan Purirpenim angarigh mangɨ danganir igharazimɨn uam anesaragh. Eghtɨ gumazir kɨnitam Purirpenimɨn boroghɨn izɨva, an aremegham. 52 Israelian gumazamizir igharaziba, ia uan anababa ko ikɨ, uan purirpeniba asɨ uan danganibara ikɨ uan ababanim itir fleghba aseghtɨ da ghuanang. 53 Eghtɨ Livain anabamɨn adarazi uan purirpeniba nan Purirpenimɨn mɨriaba bar da asegh, egh deraghvɨra a geghuv an gan. Puvatɨghtɨ, gumazir kɨnitam nan Purirpenim boroghɨn izi na damightɨ kɨ bar anɨngaghegh, Israelia bar ia gasɨghasigham. Purirpenir kam, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir dagɨar akuamning an aven ikiam.”

54 Ezɨ Moses bizir kabar gun Israelia mɨkemezɨ, me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, biziba bar dagh ami.

2

Ikiavɨra Itir God, dapiamin danganiba akɨramɨn arazibar Israelia mɨgei

1 Ikiavɨra Itir God Moses ko Aron akar kaba aning ganɨngi:

2 “Israelia uan purirpenibar ikiamin danganiba aghuva, gumaziba vaghvagh uan anababar ziaba itir fleghɨn boroghɨn uan adarazi ko dapiam, eghtɨ God bativamin Purirpenim, danganir kamɨn tongɨra ikiam. Men purirpeniba tong Godɨn Purirpenimɨn saghon ikɨ, eghtɨ dar tiar akaba an amadaghan mɨtuagh ikɨ.

3-9 “Aruem anadi naghɨn amadaghan, anabar 3pla, Judan anabamɨn ababanim itir fleghɨn boroghɨn, uan ikɨziba ko uan gumazir dapaniba ko ikɨ. Aminadapɨn otarim Nason, a Judan anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Judan anabam 74,600plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Judan anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Isakarɨn anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Suarɨn otarim Netanel, a Isakarɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Isakarɨn anabam 54,400plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Isakarɨn anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Sebulunɨn anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Helonɨn otarim Eliap, a Sebulunɨn anabamɨn gumazir dapanim. Ezɨ Sebulunɨn anabam 57,400plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Anabar 3plan kaba bar moghɨra, men dɨbobonim 186,400plan gumaziba iti. Dughiar Israelia tuavimɨn mangamim, 3plan anabar kabar adarazi faragh mangam.

10-16 “Eghtɨ sautɨn amadaghan, anabar 3pla, Rubenɨn anabamɨn ababanim itir fleghɨn boroghɨn iti, me uan ikɨziba ko uan gumazir dapaniba ko ikɨ. Sedeurɨn otarim Elisur, a Rubenɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Rubenɨn anabam, 46,500plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Rubenɨn anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Simeonɨn anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Surisadain otarim Selumiel, a Simeonɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Simeonɨn anabam, 59,300plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Simeonɨn anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Gatɨn anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Ruelɨn otarim Eliasap, a Gatɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Gatɨn anabam 45,650plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Anabar 3plan kaba bar moghɨra, men dɨbobonim 151,450plan gumaziba. Dughiar Israelia tuavimɨn mangamim, 3plan anabar kabar adarasi, faragha zuir anabar 3plan adarazir gɨn mangam.

17 “Me tuavimɨn mangamin dughiamɨn, Judan anabamɨn adarazi faragh mangam, eghtɨ anabar igharaziba, me danganir me ikezibar mɨrara, vaghvagh uan ababaniba itir fleghbar suigh men gɨrara mangam. Me dapiamin danganiba, me uarir gɨn zui moghɨra dar ingar. Eghtɨ Livain anabamɨn adarazi na bativamin Purirpenim ater bar men tongɨra ikɨ mangam. Eghtɨ 6plan anababar adarazi Livaibar faragh mangam, eghtɨ 6plan anababar adarazi Livaibar gɨn mangam.

18-24 “Eghtɨ aruem uaghiri naghɨn, anabar 3pla, Efraimɨn anabamɨn ababanim itir fleghɨn boroghɨn, me uan ikɨziba ko uan gumazir dapaniba ko ikɨ. Amihutɨn otarim Elisama, a Efraimɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Efraimɨn anabam, 40,500plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Efraimɨn anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Manasen anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Pedasurɨn otarim Gamaliel, a Manasen anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Manasen anabam 32,200plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Manasen anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Benjaminɨn anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Gideonin otarim Abidan, a Benjaminɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Benjaminɨn anabam, 35,400plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Anabar 3plan kaba bar moghɨra, men dɨbobonim, 108,100plan gumaziba. Dughiar Israelia tuavimɨn mangamimɨn, 3plan anabar kabar adarasi, me Livaibar gɨn mangam.

25-31 “Eghtɨ notɨn amadaghan, anabar 3pla, Danɨn anabamɨn ababanim itir fleghɨn boroghɨn iti, me uan ikɨziba ko uan gumazir dapaniba ko ikɨ. Amisadain otarim Ahieser, a Danɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Danɨn anabam, 62,700plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Danɨn anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Aserɨn anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Okranɨn otarim Pagiel, an Aserɨn anabamɨn gumazir dapanim, ezɨ Aserɨn anabam 41,500plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Ezɨ Aserɨn anabamɨn adarazir mɨriamɨn, Naptalin anabamɨn adarazi ikɨ. Ezɨ Enanɨn otarim Ahira, a Naptalin anabamɨn gumazir dapanimɨn iti, ezɨ Naptalin anabam, 53,400plan gumaziba iti, me mɨdorozim damuan tughatɨ. Anabar 3plan kaba bar moghɨra, men dɨbobonim, 157,600plan gumaziba. Dughiar Israelia tuavimɨn mangamim, 3plan anabar kabar adarasi, me bar abuan mangam. Anabar kaba vaghvagh uan fleghbar suigh bar gɨn mangam.”

32 Me Israelian anababa ko men ikɨziba ko men purirpeniba itir danganibar gɨn ghua men ziaba osira me medima, men dɨbobonim bar moghɨra 603,550plan gumaziba. 33 Moses, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim baregha, Livain anabamɨn adarasi, a Israelɨn anabar igharaziba ko me mengezir puvatɨ.

34 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Israelia biziba bar dagh ami. Anababa vaghvagha uan fleghbar boroghɨn uan purirpenibar danganiba azui. Egha dughiar Israelia tuavimɨn mangamim, me bar vaghvagha uan anababa ko uan ikɨziba ko zui.

3

Aronɨn otaribar ziaba

1 Ikiavɨra Itir God, Sainain Mɨghsɨamɨn Moses ko mɨgeir dughiamɨn, Aron ko Mosesɨn ikɨzim kamakɨn. 2  *Aron otarir 4pla iti, Nadap, an otarir ivariam, ezɨ an gɨn, Abihu, Eleasar ko Itamar. 3 Aronɨn otarir kaba, me ofa gamir gumazibar ikiasa, Moses olivɨn borem isa men dapanibagh inga me amɨsevegha Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuamin ingangarim me ganɨngi. 4  *Israelia, Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, Nadap ko Abihu ofa gamir gumazibar ingangarim gamua Ikiavɨra Itir God ifongezir puvatɨzir avimɨn, an damazimɨn ofa gami. Kamaghɨn amizɨ, aning areme. Nadap ko Abihu, boriba puvatɨgha areme. Ezɨ kamaghɨn, Eleasar ko Itamar aningɨn danganim inigha ofa gamir gumazimningɨn otogha, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gami. Aningɨn afeziam Aron ikiavɨra itima, aning ingangarir kam gamua izi.

Me ofa gamir gumazibar akurvaghasa Livaibav sefe

5 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 6 “Nɨ Livain anabamɨn adarazi inigh men aku izɨ ofa gamir gumazim Aronɨn damazimɨn izegh, me amɨseveghtɨ, me an ingangarir gumazibar otivigham. 7 Me Aron ko Israelian gumazamiziba bar men akurvagh nan Purirpenimɨn ingangarim damuam. Me na bativamin Purirpenimɨn guamɨn, na bagh ingangaribar amuam. 8 Me Israelian danganim inigh, na bativamin Purirpenimɨn aven itir biziba bar deraghvɨra dar ganɨva dagh ativagham. Me arazir kamɨn, Purirpenimɨn ingangaribar amuam. 9 Nɨ Livaiba isɨ Aron ko an ovavir boribar anɨngigh. Kɨ Israelian tongɨn Aron ko an otaribar akurvaghasa Livaibav sefe. 10 Nɨ Aron ko an ovavir boriba, ofa gamir ingangarim bagh me amɨseveghtɨ, merara ingangarir kam damuva ofa gamir gumazibar mɨn ikɨ. Eghtɨ gumazir kɨnitam, nan bizir bar zuruzibar boroghɨn izɨsɨ damutɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh.”

11 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, 12-13  *“Ia oragh! Kɨ datɨrɨghɨn ua bagh Israelian gumazamizibar tongɨn Livaiba amɨseveghtɨ, me na baghvɨra ikiam. Ia fo, kɨ faragha Isipian otarir ivariaba bar me mɨsoghezir dughiamra, kɨ Israelian otarir ivariaba bar ua bagha dagh inaba, kar gumazamizibar otarir ivariaba ko asɨzibar nguzir ivariaba sara. Kamaghɨn amizɨ, ian otarir ivariaba bar nana. Egha kɨ datɨrɨghɨn otarir ivariabar danganim iniasa Livaibagh inaba. Me datɨrɨghɨn nan ingangarir gumazibar mɨn ikɨ na baghvɨra ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

Me Livaibar ziaba akɨnafarimɨn da osiri

14 Egha Ikiavɨra Itir God, Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ua kamaghɨn Moses mɨgei, 15 “Nɨ Livain anabamɨn adarazi ko men ikɨziba bar me mengegh. Nɨ gumaziba bar vaghvagh, kar otarir iakɨnir vamɨra itibar ikegh mangɨ gumazir ghuribar tugh, nɨ bar me mengegh men ziaba osirigh.” 16 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim baregha, an gɨn ghua bar me menge.

17 Fomɨra, Livai otarir 3pla iti, men ziabar kara: Gerson, Kohat, ko Merari.

18 Ezɨ Gersonɨn otarimningɨn ziamning kara, Lipni ko Simei, aning gɨn uan ikɨzimɨn afeziamningɨn oto. 19 Ezɨ Kohatɨn otaribar ziabar kara: Amram, Ishar, Hebron ko Usiel, me gɨn uan ikɨzibar afeziabar otifi. 20 Ezɨ Merarin otarimningɨn ziamning kara, Mali ko Musi, aning gɨn uan ikɨzimningɨn afeziamningɨn oto. Livain anabamɨn adarasi, men ikɨzibar ziaba, uan inazir afeziabar ziar kabar gɨn zui.

21 Ezɨ Gersonɨn adarasi, ikɨzir pumuning iti, kar Lipnin ikɨzim ko Simein ikɨzim. 22 Men gumaziba bar, kar men otarir iakɨnir vamɨra itibar ikegha ghua gumazir ghuribar tuzɨba, men dɨbobonim, 7,500ɨn tu. 23 Gersonɨn ikɨzimɨn adarasi, aruem uaghiri naghɨn Purirpenimɨn akɨrangɨn uan purirpeniba asam. 24 Ezɨ Gersonɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim, a Laelɨn otarim Eliasap.

25-26 Gersonɨn ikɨzimɨn gumaziba, me ingangarir kaba iti. Me God bativamin Purirpenimɨn iniba bar dar ganam, dar kara: an aven itir bɨribar inir duiba bar, ko azenan anevamin inir ekiaba, ko an tiar akamɨn inim ko, Purirpenim ko ofa gamir dakozim avɨnizir dɨvazimɨn iniba, ko dɨvazimɨn azenan zuir tiar akamɨn iniba, ko inir kaba duir beniba. Me bizir kaba bar dar ganamin ingangarim iti.

27 Ezɨ Kohatɨn ikɨzimɨn adarasi, ikɨzir 4pla iti. Kar Amramɨn ikɨzim, ko Isharɨn ikɨzim, ko Hebronɨn ikɨzim, ko Usielɨn ikɨzim. 28 Men gumaziba bar, kar men otarir iakɨnir vamɨra itibar ikegha ghua gumazir ghuribar tuzɨba, men dɨbobonim, 8,300ɨn tu.* Me Purirpenimɨn ganamin ingangarir maba iti. 29 Kohatɨn ikɨzimɨn adarasi, Purirpenimɨn sautɨn amadaghan uan purirpeniba asam. 30 Ezɨ men gumazir dapanim, Usielɨn otarim Elisafan. 31 Ingangarir me damuamimra kara, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, ko dakozim, ko lamɨn agharim, ko ofa gamir dakozir pumuning, ko Anogoroghezir Danganimɨn itariba ko bizir igharaziba, ko Bar Anogoroghezir Danganim modir inim, me bizir kaba bar dar ganamin ingangarim iti.

32 Ezɨ Livaiba bar, men gumazir dapanim Eleasar, a ofa gamir gumazim Aronɨn otarim. A Godɨn Purirpenimɨn aven ingangarim gamir gumazibagh, ativagha men gari.

33 Ezɨ Merarin ikɨzimɨn adarasi, me ikɨzir pumuning iti, Malin ikɨzim, ko Musin ikɨzim. 34 Men gumaziba bar, kar men otarir iakɨnir vamɨran itibar ikegha ghua gumazir ghuribar tuzɨba, men dɨbobonim, 6,200ɨn tu. 35 Merarin ikɨzimɨn adarazir gumazir dapanim, Abihailɨn otarim Suriel. Egh me Purirpenimɨn notɨn amadaghan uan purirpeniba asam. 36-37 Merarin ikɨzimɨn adarasi, me ingangarir kaba iti. Me, Purirpenimɨn bɨrir aghariba, ko an bɨribar ighuvir ruariba, ko an dɨpenir akɨniba, ko boksiar bɨrir agharibar poviba gavgavim dagh anɨdiba, ko dar bizir muziariba sara, ko Purirpenim avɨnizir dɨvazir ekiamɨn dɨpenir akɨniba, ko dɨpenir akɨnir kabar poviba gavgavim dagh anɨdir boksiaba, ko dɨvazimɨn suizir afughafuziba ko beniba, me bizir kaba bar dar ganamin ingangarim iti.

38 Egh Moses ko Aron uan otariba ko, God bativamin Purirpenimɨn guamɨn, aruem anadi naghɨn uan purirpeniba asam. Me Anogoroghezir Danganimɨn aven ingangaribar ganamin ingangarim iti. Me Israelia bar men akurvaghasa kamaghɨn ami. Eghtɨ gumazir kɨnitam danganir kamɨn boroghɨn izɨtɨ, me a mɨsueghtɨ, an aremegham. 39 Ikiavɨra Itir God, Moses ko Aron Akar Gavgavim aning ganɨngizɨ moghɨn, aning an gɨn ghua Livain anabamɨn gumaziba ko me itir ikɨziba bar men ziaba osiri. Aning men otarir iakɨnir vamɨran itibar ikegha ghua gumazir ghuribar tuzɨba, bar me menge, ezɨ men dɨbobonim 22,000ɨn tu.

Livaiba, Israelian otarir ivariabar danganim ini

40 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, “Nɨ Israelian otarir ivariabar ziaba bar da osirigh. Nɨ otarir iakɨnir vamɨran itibar ikegh men ziaba meng mangɨ gumazir ghuribar tugh. 41 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Israelian otarir ivariaba iniamin danganim, kɨ Livaiba iniam. Egh kɨ uaghan Israelian asɨzir ivariaba iniamin danganim, kar bulmakauba, ko sipsipba, ko memen ivariaba, kɨ uaghan Livaibar asɨzir ivariaba iniam.” 42 Kamaghɨn amizɨ, Moses Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn ami. A Israelian otarir ivariaba bar me mengegha men ziaba osiri. 43 Ezɨ men otarir ivariaba bar, kar otarir iakɨnir vamɨran itibar ikegha ghua men gumazir ghuribar tu, men dɨbobonim 22,273ɨn tu.

44 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, 45 “Nɨ datɨrɨghɨn Israelian borir ivariabar danganim inisɨ, Livaiba na danɨngigh. Eghtɨ Livaiba nan gumazamizibara ikiam. Egh men asɨziba, Israelian asɨzir ivariabar danganim inisɨ me na danɨngigh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 46 Israelian otarir ivariabar dɨbobonim, mong pɨn iti, ezɨ Livaibar gumazibar dɨbobonim, a 273plan gumazibagh afira, Kamagh, 273plan gumazir kaba, ia nan dafarim dama ua me givezeghɨva ua me iniam. 47 Ezɨ ua gumazir vamɨra, iniamin ivezim, a 50 kina. Kamaghɨn amizɨ, ia ua 273plan gumazir kaba vaghvagh me givesɨ, me bagh vaghvagh 50 kina 50 kina inigh na bagh izɨ. 48 Egh dagɨar kaba, nɨ Aron ko an otaribar anɨngigh, egh ua gumazir kaba iniam.” 49-51 Moses Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavir kam baregha an gɨn ghu. A 13,650 kina, otarir ivariar kabar dafarim dama da inigha ghua, ua me iniamin ivezimɨn mɨn Aron ko an otaribagh anɨngi.

4

Kohatɨn ikɨzimɨn ingangariba

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses ko Aron mɨgɨa ghaze, 2 “Gua Kohatɨn ikɨzimɨn adarasi, men gumaziba ko ikɨzir me aven itiba, men ziaba osirigh me mengegh. Kohatɨn ikɨzim, a Livain anabamɨn ikɨzibar ikɨzir mam. 3 Gumazir 30plan azeniba itibar ikegh mangɨ 50plan azeniba itibar tugh, gua ingangarim bagh men ziaba osirigh me mengegh. Gumazir kaba, God bativamin Purirpenimɨn ingangarim damuam. 4 Men ingangarim kamakɨn, me God bativamin Purirpenimɨn bizir bar zuruzibar ganam.

5 “Israelia danganir mam ategh mangɨsɨ, Aron uan otariba ko Purirpenimɨn aven mangɨ, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam modir inir aghuarir ekiam adegh a inigh an onegh Boksiam avaragh. 6 Egh ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inir aghuitamra inigh anevaragh, bluplan initam uam anevaragh. Egh Boksiam atersɨ an iter otevir pumuning isɨ, tam vongɨn itir Boksiamɨn ringning darugh, egh tam vongɨn itir ringning darugh.

7 “Egh me inir bluplan tam isɨ dakozir nan damazimɨn ikiavɨra itim gisɨn a ghuaragh. Egh itariba, ko mɨneba, ko ababa, wainɨn dɨpam ingiamin ofa bagh itarir koniba isɨ, dakozir kam dafagh. Me zurara bretɨn na ganɨdim, me dakozir kam darɨgh, eghtɨ a nan damazimɨn ikɨvɨra ikɨ. 8 Egh bizir kaba bar moghɨra, inir aghevitamɨn da avegh. Egh ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inir aghuitamra isɨ bizir kaba bar da avegh. Egh dakozir kam atersɨ, me an iter otevimning isɨ, tam vongɨn itir dakozimɨn ringning darugh, egh tam vongɨn itir ringning darugh.

9 “Egh me inir bluplan tam inigh, lamɨn aghorim ko an lamba, ko akamimɨn mɨn avimɨn suizir biziba, ko an itariba, ko olivɨn boreba itir mɨneba, ko an itir bizir igharaziba, bar moghɨra da avegh. 10 Egh a ko an itir bizir kaba bar, ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inir aghuitamɨn da rɨkigh. Egh anetersɨ, nogorim a datɨgh a ikegh.

11 “Egh inir bluplan tam isɨ, golɨn ingarizir ofa gamir dakozim avaragh, egh ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inir aghuitam a gisɨn uam anevaragh, egh anetersɨ, aneteramin iter otevimning an gol ringbar aghuigh. 12 Egh Anogoroghezir Danganimɨn aven Godɨn ingangarim damuamin biziba bar da akuvagh inir bluplan tamɨn aven da rɨkigh, egh ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inir aghuitam bar da nomkegh, egh da atersɨ nogorim a datɨgh a ikegh.

13 “Egh ofa gamir dakozir ekiamɨn averenim rueghɨva, inir pɨghaghevitamɨn anevaragh. 14 Egh ofa gamir dakozimɨn Godɨn ingangarim damuamin biziba bar da isɨ, ofa gamir dakozimɨn pɨn dar arɨkigh. Bizir kaba, itarir ekiaba, ko fokba, ko savolɨn muziariba, ko itarir avim ateramiba, ko averenim iniamin itariba. Egh ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inir aghuitam isɨ ofa gamir dakozim avaragh. Egh anetersɨ, an iter otevimning isɨ, an gol ringbar aghuigh.

15 “Israelia dɨkavigh danganir igharazimɨn mangɨsɨ damutɨ, Aron uan otariba ko Purirpenimɨn aven itir biziba bar da noeghtɨ, Kohatɨn adarazi izɨ bizir kaba ateram. Arazir kamɨn, me bizir bar zuruzibar suighan kogham. Puvatɨghtɨ, me arɨghiregham. Kohatɨn adarasi, God bativamin Purirpenimɨn biziba ateramin ingangarir kam iti.

16 “Ofa gamir gumazim Aronɨn otarim Eleasar, Purirpenim ko an aven itir bizibar ganam. Egh lambar boreba, ko mɨgharir mughuriar aghuim zuir paura, ko wit tuamin ofan me zuraram amiba, ko olivɨn borer me ofa gamir gumazibagh inga me amɨsɨvamiba, a bizir kabar ganam.”

17 Ikiavɨra Itir God Moses ko Aron mɨgɨa ghaze, 18-19 “Gua oragh. Livain anabamɨn adarazir tongɨn itir Kohatɨn ikɨzimɨn gumaziba, me nan bizir zuruzir kabar boroghɨn izɨtɨ, gua bar deraghvɨra men gan. Bar guizbangɨra, Kohatɨn ikɨzimɨn adarazi arazir kuratam damightɨ, kɨ me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham. Kamaghɨn, Aron uan otariba ko, men ikɨzim faragh Purirpenimɨn aven mangɨ, bizir me damuamiba deraghvɨra vaghvagh men akakagh, me ateramin bizibar me mɨkɨm. 20 Egh ofa gamir gumaziba Purirpenimɨn aven nan bizir zuruziba nogha da aver dughiamɨn, Kohatɨn ikɨzimɨn adarazi Purirpenimɨn aven mangɨ bizir kabar ganan kogham. Me dar ganamin dughiamra, me maghɨram arɨghiregham.”

Gersonɨn ikɨzim damuamin ingangariba

21 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 22 “Nɨ Gersonɨn ikɨzimɨn adarasi, men gumaziba ko ikɨzir me aven itiba, men ziaba osirigh me mengegh. Gersonɨn ikɨzim, a Livain anabamɨn ikɨzibar ikɨzir mam. 23 Gumazir 30plan azeniba itibar ikegha ghua 50plan azenibar tuzɨba, gua ingangarim bagh men ziaba osirigh me mengegh. Gumazir kaba, God bativamin Purirpenimɨn ingangarim damuam. 24 Men ingangarim kamakɨn, me God bativamin Purirpenimɨn bizir kaba ateram. 25 Me Purirpenimɨn bɨrimɨn mɨn duir inir aghuir ekiaba, ko God bativamin Purirpenim aver inir me ongarimɨn itir asɨzir ekiabar inibar ingariziba, ko God bativamin Purirpenimɨn aven zuir tiar akamɨn inir ekiaba, me bar da ateram. 26 Egh Purirpenim ko ofa gamir dakozim avɨnizir dɨvazimɨn inir ekiaba, ko dɨvazimɨn azenan zuir tiar akamɨn iniba, ko inir kaba duir beniba ko dar bizir igharaziba, me bar dar ganam. Gersonɨn ikɨzim, me bizir kabar ganɨva dar kɨr da ateramin ingangarim iti. 27 Aron uan otariba ko, Gersonɨn adarazir ganɨva me vaghvagh damuamin biziba ko ateramin biziba ko damuamin ingangarir igharazibar me mɨkɨmam. 28 Gersonɨn adarasi, God bativamin Purirpenimɨn ingangarir kaba iti. Eghtɨ ofa gamir gumazim Aronɨn otarim Itamar, men ingangarir kabar ganamin gumazir dapanim.”

Merarin ikɨzim damuamin ingangariba

29 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Merarin ikɨzimɨn adarasi, men gumaziba ko ikɨzir me aven itiba, men ziaba osirigh me mengegh. Merarin ikɨzim, a Livain anabamɨn ikɨzibar ikɨzir mam. 30 Gumazir 30plan azeniba itibar ikegha ghua 50plan azenibar tuzɨba, gua ingangarim bagh men ziaba osirigh me mengegh. Gumazir kaba, God bativamin Purirpenimɨn ingangarim damuam. 31-32 Ia danganir igharazimɨn mangamin dughiamɨn, Merarin ikɨzimɨn adarasi, me na bativamin Purirpenimɨn ingangarir kaba iti. Me, Purirpenimɨn bɨrir aghariba, ko an bɨribar ighuvir ruariba, ko an dɨpenir akɨniba, ko boksiar bɨrir agharibar poviba gavgavim dagh anɨdiba, ko dar bizir muziariba sara, ko Purirpenim avɨnizir dɨvazir ekiamɨn dɨpenir akɨniba, ko dɨpenir akɨnir kabar poviba gavgavim dagh anɨdir boksiaba, ko dɨvazimɨn suirazir afughafuziba ko beniba, me bizir kaba bar da ateramim ingangarim iti. Nɨ Merarin ikɨzimɨn adarazi vaghvagh ateramin bizibar me mɨkɨm. 33 Merarin ikɨzimɨn adarasi, God bativamin Purirpenimɨn ingangarir kabar amuam. Eghtɨ ofa gamir gumazim Aronɨn otarim Itamar, men ingangarir kabar ganamin gumazir dapanim.”

Livain anabamɨn adarazir dɨboboniba

34-48 Kamaghɨn, Moses ko Aron ko Israelian gumazir dapaniba Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn ghua, Livain anabamɨn adarazir ziaba osirigha me menge. Kar, Kohatɨn ikɨzimɨn adarazi ko Gersonɨn ikɨzimɨn adarazi ko Merarin ikɨzimɨn adarasi. Men gumaziba ko ikɨzir me aven itiba, me men ziaba osirigha me menge. Gumazir 30plan azeniba itibar ikegha ghua 50plan azeniba itibar tuzɨba, me God bativamin Purirpenimɨn ingangarim bagha men ziaba osirigha me menge.

Men dɨbonibar kara, Kohatɨn ikɨzimɨn gumazibar dɨbobonim 2,750plan gumaziba, ezɨ Gersonɨn ikɨzimɨn gumazibar dɨbobonim 2,630plan gumaziba, ezɨ Merarin ikɨzimɨn gumazibar dɨbobonim 3,200plan gumaziba. Ikɨzir 3plan kaba bar moghɨra, men dɨbobonim, 8,580plan gumaziba. 49 Ikiavɨra Itir God, Moses mɨkemezɨ moghɨra, me gumaziba menge. Egha ingangarir me vaghvagh damuamiba ko ateramin biziba, Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, me me ganɨngi.

5

Me Godɨn damazimɨn mɨzezir gumazamizibar amuamin araziba

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Israelian gumazamizibav kemeghtɨ, me danganir itimɨn gumazir kaba batueghtɨ, me mangɨ azenan ikɨ. Kar, gumazamizir lepan mɨn garir arɨmariar kuram itiba, ko gumazamizir mɨkarzir mogomeba duaba da bativima, ghuzir mɨtiziba dar azenan otifi, ko amizir uan iakɨnibav soziba, ko gumazamizir ariaghirezibar kuabar suigha Godɨn damazimɨn mɨzeziba. 3 Ia gumazamizir kaba uaghara me amangightɨ, me danganir ia itimɨn azenan mangɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, danganir kɨ uan gumazamizibar tongɨn itim, a nan damazimɨn mɨzeghan kogham.”

4 Kamaghɨn amizɨ, Israelia, gumazamizir Godɨn damazimɨn mɨzeziba azenan me amadima, me azenan zui. Me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨram ami.

Arazir kuram ikarvaghamin Akar Gavgavim

5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, 6 “Nɨ akar kaba Israelian gumazamizibar anɨngigh: Gumazitam o amizitam akɨrim ragh Ikiavɨra Itir God gasaragh, arazir kuratam gumazir igharazitam damightɨ, osɨmtɨzim an ikiam. 7 Kamaghɨn, a uan arazir kuramɨn gun mɨkemegh, egh ivezim bar anetɨgh gumazir an arazir kuramɨn a gamizim danɨngigh. Ivezir a ikarvaghamim, 500plan dagɨabar ikɨtɨ, nɨ uam a gisɨn dagɨatabar atɨgh 600plan dagɨaba a danɨngigh. 8 Gumazir ivezir kam iniamim aremeghtɨ, an tav ikian kogh ivezir kam inighan koghtɨ, gumazir arazir kuram gamizim, ivezir kam inigh Ikiavɨra Itir God bagh mangɨtɨ, ofa gamir gumaziba a iniam. Egh ivezir kam gisɨn, a sipsipɨn apuritam isɨ ofa gamir gumazim danightɨ, ofa gamir gumazim an arazir kuraba gɨn amangamin ofa damuam. 9 Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ, bizir aghuitaba inigh izɨ ofa gamir gumazim danightɨ, bizir kaba an bizibara. 10 Gumazamiziba God bagha inigha izir ofan manaba, kar bizir me ofa gamir gumazim ganɨdiba, a ua bagh da iniam.”

Gumazim ghaze, an amuim ti arazir kuram gami, a manmaghɨn damuam

11 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, 12-14 “Nɨ akar kaba Israelian gumazamizibar anɨngigh: Gumazitam kamagh nɨghnɨgh suam, an amuim ti akɨrim a gasaragha gumazir igharazim ko akui, egha Godɨn damazimɨn mɨze. Gumazir kam a fozir puvatɨ, guizbangɨra, o puvatɨ. Amuim ti modogha arazir kam gami. Guizbangɨra, tav an ganizir puvatɨgha, a gasir akamɨn tuaviba puvatɨ. Kamaghɨn pam navir kuram uan amuimɨn iti. 15 Egh arazir kamɨn, gumazim uan amuim inigh ofa gamir gumazim bagh mangɨ. A uaghan ofa damusɨ 1 kilogrem plauan balin ingarizim inigh mangam. Ofan kamɨn mɨngarimra kara, pam ti uan amuim bagha nɨghnɨzir avɨriba ikia navir kuram an iti, eghtɨ me fogham amuim guizbangɨra arazir kuram gamiz, o puvatɨ. Kamaghɨn, gumazir kam olivɨn borem isɨ plauan kam gingan markɨ. Egh uaghan, a mɨgharir mughuriar aghuim zuim itir pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizim a darɨghan markɨ.

16 “Eghtɨ ofa gamir gumazim, amizim inigh izɨtɨ, a ofa gamir dakozimɨn boroghɨn izɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tugham. 17 Eghtɨ ofa gamir gumazim, dɨpar me na ganɨngizitam isɨ, nguazir mɨner tam gingegh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn apengan itir nguazir mɨnezitaba inigh dɨpar kam mɨkɨnigh, eghtɨ arazir kamɨn dɨpar kam puv mɨsogham. 18 Amizir kam nan damazimɨn tughɨv ikiamin dughiamɨn, ofa gamir gumazim amizimɨn dapanir arɨzim fɨrightɨ a ruaragh pura ikiam. Eghtɨ ofa gamir gumazim, ofa damuamin plaua isɨva amizimɨn dafarim datɨgh. Egh ofa gamir gumazim uan dafarimɨn dɨpar mɨsozi kamɨn itir nguazir mɨnemɨn suiragh. E fo, dɨpar mɨsozir kam, amizir guizbangɨra arazir kurabagh amibagh asɨghasɨsi. 19 Ofa gamir gumazim amizim mɨkɨmtɨ, amizim amamangatɨghtɨ, ofa gamir gumazim suam, ‘Nɨ fo, dughiar nɨ uan pamɨn itimɨn, nɨ gumazitam koma arazir kuratam gamizir puvatɨ, eghtɨ dɨpar mɨsozir kam guizbangɨra nɨ gasɨghasighan kogham. 20 Ezɨ nɨ uan pamɨn itir dughiamɨn, nɨ uan pam ategha guizbangɨra gumazir igharazim ko arazir kuram gamigha Godɨn damazimɨn mɨze, eghtɨ dɨpar mɨsozir kam nɨn ingarɨva nɨ gasɨghasigham.’ 21 Eghtɨ ofa gamir gumazim uam akar kurar kam amizim mɨkɨmam, ‘Nɨ guizbangɨra arazir kuram gami, eghtɨ Ikiavɨra Itir God nɨn gumazamizibar tongɨn nɨn ziam gasɨghasigham, egh nɨn borivtarim damightɨ, an ekonamightɨ, nɨn navim buigham. 22 Dɨpar mɨsozir kam nɨn navimɨn aven mangɨ an ingartɨ, a buva nɨn mɨkarzir mogomem damightɨ a ikuvigham.’ Eghtɨ amizim suam, ‘Aria, guizbangɨra. Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn damu.’

23 “Eghtɨ ofa gamir gumazim asɨghasɨghamin akar kam osirigh, egh dɨpatam inigh akar osirizir kam rutɨ a mɨner dɨpar mɨsozim magɨram. 24 Egh gɨn an amizim mɨkemeghtɨ, an anemeghtɨ, dɨpar mɨsozir kam an navir averiamɨn aven magɨram. 25 Ofa gamir gumazim, amizim suirazir ofan plauan kam a dama a inigh, an suiragh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a fegh a damutɨ, a ighuamangɨ. Egh a inigh ofa gamir dakozimɨn mangam. 26 Egh uan dafarim isɨ plauan kam darugh, egh a plauan muziaritam inigh ofa gamir dakozimɨn a tuaghtɨ, avim an isi mangɨtɨ a bar mɨghɨrightɨ, averenir kɨnim otogham. Plauan muziarir kam, a bar plauan namɨn danganim inigham. A kamaghɨn damigh gɨn amizim mɨkemeghtɨ, a dɨpar mɨsozir kam amam. 27 Amizim guizbangɨra poroghamiba uari bakeir arazim damighɨva Godɨn damazimɨn mɨzeghtɨ, dɨpar mɨsozir kam an aven mangɨva, mɨzazim a danɨngɨva, an borivtaribar amightɨ, da ekonamigh, navim buva an mɨkarzir mogomem ikuvigham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God an gumazamizibar tongɨn an ziam gasɨghasigham. 28 Eghtɨ amizir kam, guizbangɨra arazir kuram damighan koghɨva, a Godɨn damazim deraghvɨra ikɨvɨra ikɨtɨ, dɨpar mɨsozir kam a gasɨghasɨghan koghtɨ, bizir kurar kam a batoghan kogham. Eghtɨ a boriba batamin gavgavim ikɨvɨra ikiam.

29 “Akar Gavgavir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Gumazitam uan amuim mɨkɨm suam, a ti arazir kuram gami. Egh a nɨghnɨzir avɨriba ikɨ egh navir kuram an ikiam. 30 O, gumazim pura akar kɨnim uan amuir aghuim gasɨ, navir kuram pura an ikɨtɨ, me amizim mɨkemeghtɨ, an ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tughtɨ, ofa gamir gumazim guizɨn akam gɨfoghsɨ arazir kam damuam. 31 Eghtɨ amizim guizbangɨra arazir kurar kam gami, an an ivezir kuram iniva osɨmtɨziba ateram. Amizim guizbangɨra osɨmtɨzim damightɨ, an pam akam a gasir arazir kamɨn osɨmtɨzim an ikian kogham.”

6

Gumazamiziba uari God danɨngamin Akar Gavgavim

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Israelian gumazamiziba kamaghɨn me mɨkɨm: Gumazitam o amizitam uabɨ isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngɨva a baghvɨra ikɨsɨ, a ko akam akɨrigh, 3  *egh a wainɨn dɨpam ko dɨpar gavgavibar aman markɨ. Egh wainɨn ovɨzibar dɨpaba ko wainɨn ovɨziba ko wainɨn ovɨzir mɨdiaribar aman markɨ. 4 A uabɨ isa na ganɨga Akar Gavgavim gamizir dughiamɨn ikegh mangɨ dughiar a na baghvɨra ikiamim gɨvaghamim otogham, a wainɨn dɨpatam, o wainɨn ovɨziba, o wainɨn ovɨzibar inibar aman markɨ.

5 “Egh dughiar a uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua uabɨ isa na ganɨdimɨn, a uan dapanir arɨzibagh isɨ da otɨvan markɨ. A nan gumazimra. Egh an akar dɨkɨrɨzir gavgavir kamɨn apengan ikɨ, dughiabar zurara uan dapanir arɨzim ko ghuamasɨziba ateghtɨ da aghung. 6-7 A dapanir arɨzir ruarim sara itir arazir kam, gumazamizibar akagha ghaze, a God baghavɨra itir gumazimra. Kamaghɨn amizɨ, a uabɨ nan damazimɨn mɨzeghan koghsɨ gumazitamɨn kuamɨn boroghɨn mangan kogham. Guizbangɨra an afeziam, o amebam, o aveghbuaba o buaramiziba arɨmɨghireghtɨ, a men kuabar boroghɨn mangan kogham. A kamaghɨn damigh, nan damazimɨn mɨzegham. 8 Dughiar a uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua na baghavɨra itimɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn gumazimra.

9 “Gumazitam an boroghɨn puram aremeghtɨ, bizir kam an dapanir arɨzir na ganɨngizim damutɨ, a nan damazimɨn mɨzegham. Kamaghɨn amizɨ, gumazir kam 7plan arueba orarkegh gɨn uan dapanim gisegh, egh ua nan damazimɨn zuegham. 10 Egh namba 8ɨn aruemɨn, a kuarazir bunbar pumuning o osɨrvar pumuning inigh ofa gamir gumazim bagh God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn mangɨ. 11 Eghtɨ ofa gamir gumazim aning inigh, tam arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. Egh tam ofan bar isia mɨghɨrim damu. Gumazir kam, gumazir kuamɨn boroghɨn ikegha osɨmtɨzim ikia a nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn, ofan kamning a damightɨ a nan damazimɨn ua zuegham. Aruer kamra, gumazir kam ua uan dapanir arɨzim na danɨngtɨ, a nan bizimram otogham. 12 Aruer a Ikiavɨra Itir God baghavɨra ikiasa akam akɨrizibar dɨbobonim, a bar ua dar amuam. Dar dɨbobonim, aruer kamɨn ikegh mangɨva, aruer kabar dɨbobonim gɨvagham. A uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn zuir aruer faragha ghueziba, da pura ghue. Guizbangɨra, an dapanarɨzim nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn, an azenir vamɨra itir sipsipɨn apurir igiatam inigh osɨmtɨziba agɨvamin ofan mɨn na bagh izɨ.

13  *“Na baghvɨra ikiasa akar dɨkɨrɨzim gamizir gumazim, bizir a damuasa mɨkemezibar amigh gɨvagh, egh na bativamin Purirpenimɨn mangɨ an tiar akamɨn boroghɨn tugham. 14 Egh a 3plan ofaba Ikiavɨra Itir God bagh dar amuam. An ofan bar isia mɨghɨrim bagh azenir vamɨra itir sipsipɨn nguzir apuritam, ko arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh azenir vamɨra itir sipsipɨn amebatam, ko God ko navir vamɨra ikiamin ofa bagh sipsipɨn apuritam, a bar da inigh na bagh izam. Kar, asɨzir duaba dar mɨkarzibar itir puvatɨziba. 15 Egh uaghan yis puvatɨzir bretba itir akɨram, kar plauan aghuim ko olivɨn borem sara veregha ingarizir bretba, ko yis puvatɨzir bisketɨn olivɨn boremɨn aghuiziba, egh uaghan wit tuamin ofa ko wainɨn dɨpabar ofa damuamiba sara inigh izɨ.

16 “Eghtɨ ofa gamir gumazim bizir kaba bar da isɨ, Ikiavɨra Itir God danɨngɨva, arazir kuraba gɨn amadir ofa ko ofan bar isia mɨghɨrim damu. 17 Egh sipsipɨn apurim mɨsuegh akɨramɨn itir bretɨn yis puvatɨziba sara, Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofa damuam. Egh wit tuamin ofa ko wainɨn dɨpabar ofa uaghan dar ofa damu. 18 Eghtɨ God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn, gumazir God bagha akar dɨkɨrɨzim gamizim, a uan dapanir arɨzibagh isegh, da inigh mangɨ God ko navir vamɨran ikiamin ofan apengan itir avim datɨghtɨ, da isigh.

19 “Gumazir kamɨn dapanir arɨziba isigh gɨvaghtɨ, gɨn ofa gamir gumazim, sipsipɨn apurimɨn aniavir agharimɨn tuzir me mɨnemɨn avigha gɨvazim, ko akɨramɨn itir yis puvatɨzir bret tam, ko yis puvatɨzir bisketɨn tam inigh, gumazir kamɨn dafarim datɨgh. 20 Egh ofa gamir gumazim dar suiragh da fɨ dar amutɨ, da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamangɨ. Kar ofa gamir gumazimɨn ofan zuruziba. Eghtɨ uaghan na ganɨngizir sipsipɨn evarim ko buaragharim, da ofa gamir gumazimɨn biziba. Eghtɨ gɨn God bagha akar dɨkɨrɨzim gamizir gumazim, wainɨn dɨpam amɨsɨ anemɨ.

21 “Arazir kabar mɨngarim kamakɨn. Gumazitam o amizitam uabɨ isɨ na danɨngɨsɨ, akam akɨrigh, egh me ofa damuamin arazir kabar gɨn mangɨ. Eghtɨ gumazitam bizir igharazitaba uaghan da na danɨngɨsɨ, akar dɨkɨrɨzim damigh, a guizbangɨra akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn mangɨ a damu.”

Ofa gamir gumaziba ghaze, God deraghɨvɨra gumazamizibar amuam

22 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 23 “Nɨ, Aron uan otariba ko, nan arazir kɨ deragh Israelia damuamim, an gun me mɨkemegh. Eghtɨ me kamaghɨn Israelia mɨkɨm:

24 “ ‘Ikiavɨra Itir God, deraghvɨra ia damuva,

egh deraghvɨra ian ganam.

25 Ikiavɨra Itir God, ian apangkuv egh,

mati an guamɨn angazangarim ia gisirazɨ moghɨn,

deraghvɨra ian ganam.

26 Egh Ikiavɨra Itir God, navir aghuim ian ikɨ,

egh navir amɨrizim ko dabirabir aghuim ia danɨngam.’

27 “Eghtɨ arazir kamɨn me nan ziam dɨponɨva nan azangsɨgh suam, Ikiavɨra Itir God, nɨ deraghvɨra Israelia damu. Eghtɨ kɨ bar deraghvɨra me damuam.”

7

Gumazir dapaniba, ofan mabagh ami

1 Moses Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim asaragha gɨfa. Egha aruer kamra, a olivɨn borem isa Purirpenim ko an aven itir biziba, ko ofa gamir dakozim ko an biziba bar, dagh ingegha, da isa God ganɨngizɨ, da God baghavɨra iti. 2-3 Ezɨ Israelian anababar gumazir dapaniba, kar gumazir dapanir faragha gumazamizibar ziaba osirigha me mengeziba, me uan ofaba inigha Ikiavɨra Itir God bagha izi. Me 6plan karisba ko 12plan bulmakauba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn boroghɨn izi. Gumazir dapaniba vaghvagha bulmakaun vamɨra inigha ize. Egha gumazir dapanir pumuning uaning inigha karisɨn vamɨra inigha ize. Me bar da inigha iza ofa damuasa da arɨki. 4-5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ ofan kaba, me dama da inigh na bativamin Purirpenimɨn ingangarim bagh, da isɨ Livain ikɨziba vaghvagh uan ingangariba bagh biziba atersɨ, da tuiragh me danɨng.” 6 Ezɨ Moses bulmakauba ko karisba isa Livaibagh anɨngi. 7 A karisɨn pumuning ko bulmakaun 4pla isa Gersonɨn ikɨzim ganɨngi, eghtɨ me dar ingangaribar amuam. 8 Egha 4plan karisba ko 8plan bulmakauba Merarin ikɨzim ganɨngi, eghtɨ me dar ingangaribar amuam. Aronɨn otarim Itamar, me damuamin ingangaribar faragh mangɨ men ganam. 9 Moses fo, Kohatɨn ikɨzim, me damuamin ingangarim, me Godɨn bizir zuruziba uan dɨpɨzibar da ateram. Kamaghɨn amizɨ, a karis ko bulmakaun tam me ganɨngizir puvatɨ.

10 Me olivɨn borem isa ofa gamir dakozim gingegha God ganɨdima, an an bizimra otozir dughiamɨn, gumazir dapaniba uaghan uan ofaba inigha ofa gamir dakozimɨn boroghɨn izegha ofabar amuasava ami. 11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ kamaghɨn 12plan gumazir dapanibav kɨm suam: Gumazir dapaniba vaghvagh aruebar vaghvagh uan ofaba isɨ God danɨng mangɨtɨ 12plan arueba gɨvagham. Me bar kamaghɨra ofa gamir dakozimɨn God danɨngɨsɨ, ofaba inigh izɨ.”

12-83 Ezɨ gumazir dapaniba vaghvagha, uan ofaba aruebar vaghvagha God bagha da isa izi.

Ezɨ aruer namba 1ɨn, Judan anabamɨn gumazir dapanim Nason, an Aminadapɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 2ɨn Isakarɨn anabamɨn gumazir dapanim Netanel, a Suarɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 3ɨn, Sebulunɨn anabamɨn gumazir dapanim Eliap, a Helonɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 4ɨn, Rubenɨn anabamɨn gumazir dapanim Elisur, a Sedeurɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 5ɨn, Simeonɨn anabamɨn gumazir dapanim Selumiel, a Surisadain otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 6ɨn, Gatɨn anabamɨn gumazir dapanim Eliasap, a Duelɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 7ɨn, Efraimɨn anabamɨn gumazir dapanim Elisama, a Amihutɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 8ɨn, Manasen anabamɨn gumazir dapanim Gamaliel, a Pedasurɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 9ɨn, Benjaminɨn anabamɨn gumazir dapanim Abidan, a Gideonɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 10ɨn, Danɨn anabamɨn gumazir dapanim Ahieser, a Amisadain otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 11ɨn, Aserɨn anabamɨn gumazir dapanim Pagiel, a Okranɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Ezɨ aruer namba 12ɨn, Naptalin anabamɨn gumazir dapanim Ahira, a Enanɨn otarim, a uan ofa inigha izi.

Me bar moghɨra vaghvagha ofan magh ghuezir kaba inigha ize. Dar kara: silvan itarir ekiar vamɨra, an osɨmtɨzim 1 kilogrem ko akuam, ko silvan itarir dozir mam, an osɨmtɨzim 800 grem, aning inigha ize. Me itarir kamning uaghara plauan aghuim ko olivɨn borem sara veregh wit tuamin ofabar amuamim aning gatɨ. Egha me vaghvagha golɨn itariba inigha ize, dar osɨmtɨzim 110 grem. Itarir kaba, pauran mughuriar aghuim zuim bar dagh izɨfa. Egha me vaghvagha bulmakaun apurir igiar mam, ko sipsipɨn apurir mam, ko sipsipɨn nguzir azenir vamɨra itim inigha, ofan bar isia mɨghɨrim damuasa da inigha ize. Egha me vaghvagha arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn memen apurir mam inigha ize. Egha God ko navir vamɨran ikiamin ofabar amuasa bulmakaun apurir pumuning, ko sipsipɨn apurir 5pla, ko memen apurir 5pla, ko azenir vamɨra itir sipsipɨn nguzir 5pla, me bar ada inigha ize.

84-85 Gumazir dapanir 12plan kaba, ofa gamir dakozim God baghvɨra a danɨngasa, inigha izezir ofa damuamin biziba, ofa gamir gumaziba bar moghɨra da mengezɨ, dar dɨbobonim kamaghɨn ghu: 12plan silvan itarir ekiaba ko 12plan silvan itarir doziba. Dar osɨmtɨzim bar moghɨra, 28 kilogrem. 86 Egha me 12plan golɨn itariba inigha ize. Dar osɨmtɨzim, bar moghɨra 1,320 grem. Ezɨ pauran mughuriar aghuim zuim dagh izɨfa. 87 Egha me 12plan bulmakaun apuriba, ko 12plan sipsipɨn apuriba, ko 12plan sipsipɨn nguzir azenir vamɨra itiba, ofan bar isia mɨghɨribar amuasa da inigha ize. Egha uaghan da sara wit tuamin ofaba isa asɨzir kaba koma ofa gami. Egha uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofabar mɨn, me 12plan memen apuriba inigha ize. 88 Egha God ko navir vamɨran ikiamin ofa damuasa, 24plan bulmakaun apuriba, ko 60plan sipsipɨn apuriba, ko 60plan memen apuriba, ko 60plan sipsipɨn nguzir azenir vamɨra itiba, me bar moghɨra da inigha ize. Me faraghavɨra ofa gamir dakozim gamizɨ, a Ikiavɨra Itir God baghavɨra itir bizimɨn oto, egha gɨn me ofan avɨrir kaba bar dagh ami.

89 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa, a bativamin Purirpenimɨn aven ghu. Egha Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim barazima, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn asuam gisɨn itir enselɨn bar gavgavimningɨn tongɨra otogha Moses mɨgei. Boksiar kamɨn asuam, kar arazir kuraba gɨn amangamin danganim.

8

Me lamba isa dar danganibar da arɨsi

1  *Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, 2 “Nɨ Aron mɨkɨm suam: Nɨ 7plan lamba isɨ, lamɨn aghorim itir agharibar dar danganibar deraghvɨra da aseghtɨ, dar angazangarim lamɨn aghorimɨn guamɨn itir danganimɨn isiva angazangar.” 3 Ezɨ Aron, Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, lamba isa lamɨn aghorimɨn itir agharibar dar danganibar da afe, eghtɨ dar angazangarim lamɨn aghorimɨn guamɨn itir danganir kamɨn isiva angazangar. 4 Ikiavɨra Itir God faragha Moses mɨkemezɨ moghɨn, me lamɨn aghorim kamaghɨn an ingari. Me hama isa golɨn aghuarim mɨsuegha lamɨn aghorimɨn ingara, an mɨngarimɨn ikegha an ingara uanaga, an pɨn itir agharibar itir akɨmaribar tu.

Livaiba, me Ikiavɨra Itir God baghavɨra me amɨsefe

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 6 “Nɨ Israelian gumazamizibar tongɨn Livaibar diaghtɨ me izɨtɨ, nɨ me damightɨ, me nan damazimɨn zuegh. 7 Me nan damazimɨn zueghsɨ, nɨ kamaghɨn damu. Nɨ dɨpar nan damazimɨn zueghamin taba isɨ, arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, me gisɨn da kavamang. Egh me damutɨ, me uan mɨkarzimɨn itir arɨziba bar dagh isegh, uan korotiaba rueghɨva uari zuegh. 8 Egh me bulmakaun apurir igiatam, ko wit tuamin ofa bagh, plauan aghuim ko olivɨn borem sara vereghɨva a inigh izɨ. Egh bulmakaun apurir igiar igharazitam, arazir kuraba gɨn amadir ofa damusɨ a inigh izɨ. 9 Egh nɨ Israelian gumazamiziba bar me akuvagh, Livaibav kemeghtɨ, me izɨ na bativamin Purirpenimɨn guamɨn tuifigh. 10 Livaiba nan damazimɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, Israelian gumazamiziba uan dafariba isɨ, Livaibar dapanibagh isɨn dar arɨkigh. 11 Eghtɨ Aron Israelian tongɨn Livaiba isɨ na danɨngigh, mati ia uan dafarimɨn ofan suiragha a fegha a gamizɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi. Arazir kamɨn, me Livaibar amightɨ, me nan ingangarim damuam. 12 Eghtɨ Livaiba uan dafariba isɨ bulmakaun apurir kamningɨn dapanimning gisɨn dar arighɨva, aningɨn tam arazir kuraba gɨn amadir ofa damu, egh igharazim ofan bar isia mɨghɨrizim damu. Ofan kamning, Livaibar arazir kuraba gɨn amadaghtɨ me Godɨn damazimɨn zuegham.

13 “Mati ia uan dafarimningɨn ofan suiragha a fegha a gami a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi moghɨn, ia Livaiba isɨ na danɨngigh, eghtɨ me Aron ko an otaribar akuragh men ingangaribar amuam. 14 Arazir kamɨn, nɨ Livaibar amightɨ, me Israelian gumazamizibar mɨn ikian kogham, me bar nan adarazira. 15 Mati nɨ uan dafarimningɨn ofan suiragh a fegh a damutɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi moghɨn, nɨ Livaibar amightɨ, me zuegh gɨvaghtɨ, nɨ me isɨ na danɨngigh. Kamaghɨn me na bativamin Purirpenimɨn aven ingaram. 16 Israelia bar men tongɨn, kɨ ua bagha Livaiba amɨsefe. Kɨ me gamizɨ, me Israelian otarir ivariaba bar, men danganim ini, ezɨ Livaiba bar nan adarazira. 17  *Bar guizbangɨra, kɨ Isipian otarir ivariabav mɨsoghezir dughiamɨn, kɨ Israelian otarir ivariaba ko sipsipba ko bulmakaun nguzir ivariaba, kɨ ua bagha me amɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, me bar nan bizibara. 18 Datɨrɨghɨn, kɨ Livaiba inigha me gamizɨ, me Israelian otarir ivariaba bar, men danganim ini. 19 Ezɨ kɨ Livaiba isa Aron uan otariba ko men agharim garɨsi. Eghtɨ me men akurvagh Israelia bagh na bativamin Purirpenimɨn ingar, an ganɨva ofabar amuva men arazir kuraba gɨn amangɨtɨ, me Godɨn damazimɨn zuegham. Me ian danganim inigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, ian tav Anogoroghezir Danganimɨn boroghɨn mangan markɨ. Guizbangɨra, gumazir kɨnitaba danganir kamɨn boroghɨn mangɨtɨ, arazir bar kuraba me bativ, me gasɨghasɨgham.”

20 Kamaghɨn amizɨ, Moses, ko Aron, Israelian gumazamiziba ko, me bar Livaiba isa God ganɨdi, mati Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ mokɨn. 21 Livaiba uari akɨrmigha uan arazir kuraba ategha uan korotiaba ruegha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zue. Ezɨ Aron, mati a uan dafarimningɨn ofan suiragha a fegha a gamizɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighuavamadi moghɨn, a men arazir kuraba gɨn amangasa ofa gamigha, me isa God ganɨngi. 22 Ikiavɨra Itir God Livaiba bagha Moses mɨkemezɨ moghɨra, gumazamiziba biziba bar dagh ami. Kamaghɨn, Livaiba, Aron uan otariba ko men apengan ikia, God bativamin Purirpenimɨn ingangarim gami.

23 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 24 “Livaibar gumazir 25plan azenibar ikegha ghuavanadiba, me God bativamin Purirpenimɨn aven ingaram. 25 Egh me 50plan azenibar otoghɨva, me Purirpenimɨn ingangariba ategh, avughsam. 26 Egh gɨn, me pura uan aveghbuar na bativamin Purirpenimɨn aven uan ingangaribagh amibar akurvagham. Egh, me uari ua ingaran markɨ. Nɨ akar kam Livaibav kemeghtɨ, me kamaghɨn damu.”

9

God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam

1  *Israelia Isipɨn kantri ategha Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, azenir namba 2 otozɨ an iakɨnir namba 1ɨn aven, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2-3 “Ia iakɨnir kam, an aruer namba 14ɨn guaratɨzimɨn, Israelian gumazamiziba, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isar kamɨn, bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba ko arazir kɨ ifongeziba bar deravɨra dar gɨn mangɨ.”

4 Kamagh amizɨ, Moses gumazamizibav kemezɨ, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damusɨ, an arazarazibar gɨn mangɨva isam damuam.

5 Me Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia iakɨnir faragha zuimɨn, an aruer 14ɨn, guaratɨzimɨn, me isar ekiar kam gami. Me Ikiavɨra Itir God damuasa Moses mɨkemezɨ moghɨn ami.

6 Isar kamɨn dughiamɨn, gumazir maba, gumazir aremezimɨn kuar mamɨn suiragha Godɨn damazimɨn mɨze. Me fo, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuan kogham. Egha me Moses ko Aron bagha ghua kamaghɨn aning mɨgei, 7 “E gumazir aremezimɨn kuamɨn suigha, Godɨn damazimɨn mɨze. E manmaghsu Israelian tongɨn, inabazir dughiar ekiar kamɨn Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuan kogham?”

8 Ezɨ Moses kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia tong orarkegh, kɨ ia bagh Ikiavɨra Itir Godɨn azaragh fogham, a manmaghɨn e mɨkɨmam.”

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian gumazamizibav mɨkɨmasa, kamaghɨn Moses mɨgei, 10 “Ian tav, o ian ovavir boriba aremezir gumazir kuatamɨn suiragha nan damazimɨn mɨze, o ian tav tuavir ruaritamɨn ghua bar saghon iti, egh a gɨn isar kam damusɨ, iakɨnir akɨrangɨn itimɨn a damu. 11-12  *Egh me namba 2ɨn iakɨnimɨn, an namba 14ɨn aruemɨn, an guaratɨzimɨn isam damuam. Me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isar kamɨn araziba bar dar gɨn mangɨ. Me isam damusɨ, sipsipɨn asɨzir tuzim, ko yis puvatɨzir bret, ko zuravarir mɨsoziba sara damɨ. Egh me asɨzir tuzitam ateghtɨ a ikɨ mangɨ amɨmzaraghan otivan markɨ. Egh asɨzir kamɨn agharitam apɨran markɨ. 13 Eghtɨ gumazamizir nan damazimɨn zueziba, ko gumazamizir tuavir ruarimɨn ghua saghon itir danganimɨn itir puvatɨziba, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨzir Isar kam damuan aghuaghɨva, me nan gumazamizibar ikian kogham. Me Israelian tongɨn ikian kogham. Bar guizbangɨra, ofan dughiamɨn, me ofa inigha Ikiavɨra Itir God ganɨngizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me uari uan arazir kurabar ivezir kuram iniam. 14 Kantrin igharazitamɨn gumazamiziba ian tongɨn ikɨva, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isar kam damusɨ, me arazir God ifongeziba bar deraghvɨra dar gɨn mangɨ. Arazir kamra, ia Israelia ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir ian tongɨn itiba uaghara, arazir kam damu.”

Ghuariam Godɨn Purirpenim avara

(Ua Me Ini 40:34-38)

15 Moses Purirpenim asaragha bar ingangariba agɨvazɨ, ghuariar mam maghɨra iza God bativamin Purirpenim avara. Kar, Purirpenir Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam itim. Ezɨ zurara guaratɨzibar ikegh mangɨ amɨnim tir dughiam, ghuariar kam, avimɨn mɨn gari. 16 Dughiabar zurara ghuariam Purirpenim ave. Gumazamiziba aruebar garima, ghuariam iti. Ezɨ dɨmagaribar me garima, an avimɨn mɨn isia ghuariamɨn aven iti. 17 Israelian tuavir daroriba, me kamaghɨn ami: ghuariar ekiar kam Godɨn Purirpenim ategh pɨn sɨvaghsɨvagh mangɨtɨ, me an ganigh, egh dɨkavigh biziba inigh an gɨn mangam. Egh ghuariam izaghira itir danganimra ikɨtɨ, me ikiam. 18 Ikiavɨra Itir God mɨkemeghtɨ, Israelian gumazamiziba danganir me itim ategham. An Akar Gavgavim me mɨkemeghtɨ, me ua danganir igiam aghuam. Eghtɨ ghuariar kam Purirpenimɨn pɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, me danganir kamɨn ikɨvɨra ikiam. 19 Ghuariar kam dughiar ruarimɨn Purirpenimɨn pɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregh igharagh mangan kogham. 20 Dughiar mabar, ghuariam Purirpenim gisɨn dughiar otevimra ikɨva dɨkavigh pɨn mangɨtɨ, me mangam. Ghuariam dughiar ruarim, o dughiar otevimɨn ikɨtɨ, me fo, Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavim me danɨngasava ami. Ghuariam manmaghɨn ami, me puram an gɨn mangɨ, danganir me itim ategh mangam, o me ikiam. 21 Dughiar mabar ghuariam ikɨtɨ amɨnim pɨrightɨ, me ikɨ mangɨ amɨmzaraghan ghuariam dɨkavtɨ, me uaghan dɨkavigh danganir kam ategham. 22 Dughiar mabar aruer pumuning, o iakɨnir vamɨra, o azenir vamɨra, o dughiaba manmaghɨn ruaragham, ghuariam Purirpenim gisɨn ikɨvɨra ikiam, eghtɨ me uaghan danganir kamɨn ikɨvɨra ikiam. Dughiar manamɨn ghuariam dɨkafi, me uaghan dɨkavigh mangam. 23 Ikiavɨra Itir God me mɨgeir dughiabar, me a baragha, ikiamin danganiba aghua iti. Ikiavɨra Itir God me mɨgeir dughiamɨn, me biziba isa danganiba ataghɨragha igharagha zui. Arazir kamɨn, Ikiavɨra Itir God Akar Gavgaviba isa Moses ganɨdima, a me mɨgeima, me an akamɨn gɨn zui.

10

Me sɨghar pumuning silvan aningɨn ingari

1 Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, 2 “Ia silvan taba inigh, haman dav sueghɨva, sɨghar pumuningɨn ingarigh. Egh gɨn dughiar gumazamiziba uari akuvamim, o dughiar ia danganim ategh igharagh mangamimɨn, ia aning giviam. 3 Ia dughiar ruarimɨn sɨghamning uaghara aning givitɨ, gumazamiziba bar izɨ na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn uari akufagh. 4 Ia sɨghar vamɨra givitɨ, Israelian anababar gumazir dapanibara izɨ nɨ ko uari akufagh. 5 Ia sɨghar vamɨra pamtemɨn dughiar otevimɨn a givitɨ, aruem anadi naghɨn itir anababa, dɨkavigh danganir me itim ategh mangam. 6 Ia namba 2ɨn dughiamɨn, sɨghar vamɨra pamtem dughiar otevimɨn a givitɨ, sautɨn amadaghan itir anababa dɨkavigh mangam. Sɨghar ararem otoghtɨ, me fogh suam, kar mangamin dughiam, egh dɨkavigh mangam. 7 Eghtɨ Israelia bar izɨ uari akuvamin dughiam bagh, ia dughiar bar ruarimɨn sɨghar pumuning giviam. 8 Aronɨn otaribara, me ofa gamir gumaziba, me sɨghamning giviamin ingangarim damuam. Ia ko ian ovavir borir gɨn otivamiba, ia sɨghamning giviamin arazir kamɨn gɨn mangɨ.

9 “Apaniba izɨ ian nguazimɨn ia mɨsoghsɨ damutɨ, ia faragh sɨgham givitɨ, gumaziba zuamɨra dɨkavigh mangɨ apaniba ko mɨsogham. Ia kamaghɨn damutɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ ia gɨnɨghnɨgh ian akuragh ian apaniba abɨraghtɨ ia deraghvɨra ikiam. 10 Egh uaghan, ia bar akueghamin dughiar ekiaba, kar ia Godɨn ziam famin dughiaba, ko iakɨnir igiaba otivir isaba, ko ian dughiar ekiar igharazibar, ia sɨgham givighɨva, uan ofan bar isia mɨghɨriba, ko God ko navir vamɨra ikiamin ofabar amuam. Eghtɨ kɨ ia gɨnɨghnɨgh ian akurvagham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God.”

Israelia Sainain Mɨghsɨam ataki

(Sapta 10:11--12:16)

Israelia Sainai ataki

11 Israelian gumazamiziba Isip ategha azenan ize, ezɨ gɨn azenir namba 2 otozɨ, an iakɨnir namba 2ɨn aven, an aruer namba 20ɨn, ghuariam uan danganir Godɨn Purirpenim gisɨn itim ategha dɨkavigha zui. Purirpenir kam, me faragha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir dagɨar akuamning a gatɨ. 12 Ezɨ Israelia kamaghɨn ganigha, dɨkavigha Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganim ategha, ghuariamɨn gɨn ghuavɨra ikia ghua garima, Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghuariam an tu.

13 Dughiar kam, a faragha zuir dughiar Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ, Moses dɨkavigh mangasa Israelia mɨkemezɨ me dɨkavigha zui. 14 Egha me zuir dughiamɨn, me uan ikɨzibar uarigh arigha uan fleghbar suigha zui. Judan anabamɨn ikɨzir 3pla faragha zui. Ezɨ Aminadapɨn otarim Nason, a Judan anabamɨn gumazir dapanim, egha uaghan 3plan ikɨzir kabar gumazir dapanim. 15 Ezɨ Suarɨn otarim Netanel, a Isakarɨn anabamɨn gumazir dapanim. 16 Ezɨ Helonɨn otarim Eliap, a Sebulunɨn anabamɨn gumazir dapanim.

17 Ezɨ ofa gamir gumaziba Purirpenim ko an biziba adegha deraghavɨra da ike. Ezɨ Gersonɨn ikɨzimɨn adarasi, ko Merarin ikɨzimɨn adarasi, me Purirpenimɨn biziba atera faragha zuir Judan anabamɨn ikɨzir 3plan kabar gɨn zui.

18 Ezɨ men gɨn Rubenɨn anabamɨn ikɨzir 3plan adarazi me uan fleghɨn suiragha men gɨn zui. Sedeurɨn otarim Elisur, a 3plan ikɨzir kabar gumazir dapanim. 19 Ezɨ Surisadain otarim Selumiel, a Simeonɨn anabamɨn gumazir dapanim. 20 Ezɨ Duelɨn otarim Eliasap, a Gatɨn anabamɨn gumazir dapanim.

21 Ezɨ Livain anabamɨn Kohatɨn ikɨzimɨn adarasi, Anogoroghezir Danganimɨn biziba ko Bar Anogoroghezir Danganimɨn biziba atera men gɨn zui. Livaibar ikɨzir igharazimning faragha ghua danganir igiar me ikiamimɨn otivigha Purirpenim asaragha gɨfa. Ezɨ Kohatɨn ikɨzimɨn adarazi men gɨn ghua danganir igiar me ikiamimɨn otifi. Egha me bizir me ateriba isa ofa gamir gumazibagh anɨngizɨ, me da isa Godɨn Purirpenim garɨsi.

22 Ezɨ Efraimɨn anabamɨn ikɨzir 3pla, uan fleghɨn suiragha Kohatɨn ikɨzimɨn gɨn zui. Ezɨ Amihutɨn otarim Elisama, a 3plan ikɨzir kabar gumazir dapanim. 23 Ezɨ Pedasurɨn otarim Gamaliel, a Manasen anabamɨn gumazir dapanim. 24 Ezɨ Gideonin otarim Abidan, a Benjaminɨn anabamɨn gumazir dapanim.

25 Ezɨ bar gɨn, Danɨn anabamɨn ikɨzir 3pla, me uan fleghɨn suiragha zui. Ezɨ Amisadain otarim Ahieser, a 3plan ikɨzir kabar gumazir dapanim. 26 Ezɨ Okranɨn otarim Pagiel, an Aserɨn anabamɨn gumazir dapanim. 27 Ezɨ Enanɨn otarim Ahira, a Naptalin anabamɨn gumazir dapanim. 28 Dughiabar zurara, Israelia mangasa, me kamaghɨra uari afi.

29 Me mangasava amima, Moses uan amerem Hobap, a kantri Midianɨn gumazim Ruelɨn otarim, kamaghɨn a mɨgei, “E datɨrɨghɨn danganir aghuir mamɨn mangam. Kar, danganir Ikiavɨra Itir God fomɨra e danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizim. Ga uaning, nɨ e ko mangam. Eghtɨ e deraghvɨra nɨn ganam. Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God e ko akam akɨra ghaze, a bar deraghvɨra e damuam.”

30 Ezɨ Hobap a ikaragha ghaze, “Puvatɨ. Kɨ mangan aghua. Kɨ uamategh uan nguibam ko uan adarazi bagh mangam.”

31 Ezɨ Moses kamaghɨn a mɨgei, “O nan amerem, nɨ e ataghɨraghan markɨ. Danganir Gumazamiziba puvatɨzir e ikiamin kaba, nɨ bar dagh fo. Kamaghɨn amizɨ, nɨ e ko mangɨ tuavim en akakagham. 32 Nɨ e ko izɨtɨ, Ikiavɨra Itir God e danɨngamin bizir aghuir manaba, e uaghan taba nɨ danɨngam.”

Gumazamiziba dɨkavigha zui

33 Gumazamiziba dɨkavigha, Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨam ategha zuima, 3plan arueba gɨfa. Livaiba Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam atera faragha ghua, egha danganir me avughsamim bagha gari. 34 Me zuir aruebar, Ikiavɨra Itir Godɨn ghuariam zurara me gisɨn ikia zui.

35  *Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha mangasava amir dughiabar, Moses zurara kamaghɨn mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨkavigh mangɨ uan apaniba ko mɨsogh me batokegh. Egh gumazir nɨ gifongezir puvatɨziba, nɨ me damightɨ, me tintinibar aregh.”

36 Me avughsasa Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨzir dughiabar, Moses zurara kamaghɨn mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelian tausenɨn avɨrir pozim bagh uamategh izɨ.”

11

Israelia puvɨra imobima, God pazavɨram me gami

1 Gumazamiziba osɨmtɨzir me bativiba bangɨn puvɨra Ikiavɨra Itir God gimobava an dei. Ezɨ Ikiavɨra Itir God me baregha, men atara an navim me bagha puv an isima, an avim me mɨkɨni. Ezɨ me iti naghɨn mɨtaghniabar boroghɨn, avim bar dar isi. 2 Ezɨ gumazamiziba uarir akurvaghasa Mosesɨn deima, Moses Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima, avim munge. 3 Danganir kam, me kamaghɨn a dɨbori, Tabera. Ziar kamɨn mɨngarim kamakɨn, “Avim Isir Danganim.” Ziar kamɨn nɨghnɨzim kamaghɨn zui, danganir kamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn avim men tongɨn isi.

Moses 70plan gumazir dapaniba amɨsefe

4 Ikɨzir igharazibar gumazamizir maba uaghan Israelia ko zui. Me asɨzitabar amasa men aguiaba puv men ingari. Ezɨ Israelia uaghan imoba atara bizir kam bagha ara ghaze, “Oio! E asɨzir tabar ameka! 5 E fomɨra Isipɨn kantrin ikiava osirir avɨriba puvɨram ada api, egha dagh ivezir puvatɨ. Egha e zurara, kukambaba ko melonba, ko anianba, ko galikba apavɨra iti. 6 Ezɨ datɨrɨghɨn en gavgaviba bar gɨfa. E damamin bizitam ua itir puvatɨ. Dughiabar zurara, e manan dagher kamram apa ghua bar an amɨra. E bar uarir apangkufi!”

7  *Manan dagher kamɨn ganganim, mati temer ovɨzir muziarim, egha ghurghurigha iangurungi. 8-9  *Me itir danganimɨn manan dagheba, dɨmagaribar ghuariam sara iri. Amɨmzaraghan gumazamiziba dɨkavigh daru da akumakum dagɨabar da mɨrmɨram, o itarir ekiamɨn aven temer otevimɨn dav soghtɨma, da plaua gavagham. Ezɨ dar maba me mɨnebar da avigha, dar maba inigha bisketbar ingari. Me da apima, dar isɨngtɨzim, mati bisketɨn me olivɨn borem sara ingariziba.

10 Gumazamiziba uan ikɨziba ko, uan purirpenibar tiar akabar boroghɨn tuivighav ikia imobava araima, Moses men dɨmdiaba barasi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God atara me bagha an navim puvɨra an isi. Kamaghɨn amizɨ, Mosesɨn navim bar a basemezɨ, a kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, 11 “Nɨ manmaghsua paza na gami? Nɨ manmaghsua na gakongezir puvatɨ? Nɨ manmaghsua gumazamizir kabar ganamin ingangarim na ganɨngi? 12 Kɨ men ingarizir puvatɨgha me batezir puvatɨ. Kɨ men amebam puvatɨ. Tizim bagha, nɨ me isa nan dafarimning gatɨgha ghaze, kɨ men amebamɨn mɨn me ater otem me danɨngɨva, me inigh bar mangɨ nguazir nɨ men inazir afeziabar anɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizɨ naghɨn otogham? 13 Gumazamizir kaba arava asɨziba bagha nan azai. Kɨ managh me bagh asɨzir avɨriba iniam? Kɨ bar iburaghburaki. 14 Kɨ uabɨra manmaghɨn gumazamizir avɨrir kabar amuam? Kɨ osɨmtɨzir ekiar kam ateran bar iburaghburaki. 15 Nɨ kamaghɨn na damusɨ, nɨ nan apangkuvigh na mɨsueghtɨ, kɨ aremegh, uam osɨmtɨzir kam ateran kogham.”

16 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ 70plan Israelian gumazir aruaba inigh na bagh izɨ. Gumazir kaba, nɨ uabɨ me gɨfogha gɨvagha ghaze, me guizbangɨra gumazir dapaniba, egha gumazamizibar damazimɨn me ziar ekiaba iti, gumazir kaba, nɨ me inigh izɨ. Nɨ me inigh na bagh na bativamin Purirpenimɨn izɨtɨ, me nɨ ko uari akuvagh tuifigh. 17 Eghtɨ kɨ izighirɨ nɨ ko mɨkɨm, egh Duar kɨ nɨ ganɨngizir kam da gavgavitaba inigh, me darɨgham. Eghtɨ me uaghan nɨn akuragh gumazamizir kabar osɨmtɨzitaba ateram, eghtɨ nɨ uabɨra da ateran kogham. 18 Nɨ gumazamizibav kɨm suam: Ia gurum mɨzaragh bagh uari akɨrigh Godɨn damazimɨn zuegh, egh damamin asɨziba iniam. Ia asɨziba bagha arair ararem, Ikiavɨra Itir God a baregha gɨfa. Ia ghaze, ‘E asɨzitabar ameka! E faragha deragha Isipɨn iti.’ Ia oragh, Ikiavɨra tir God datɨrɨghɨn damamin asɨziba ia danɨngtɨ, ia dar amɨ. 19 Ia aruer vamɨra, o pumuning, o 5pla, o 10pla, o 20plan aruebar asɨzibar aman kogham. Bar puvatɨgham. 20 Ia iakɨnir vamɨran arueba bar, ia asɨzibar amɨ mangɨ egh dar aghuagh mighsɨ damuam. Ikiavɨra Itir God ia ko itima ia akɨrim ragha a gasara, egha ara ghaze, ‘E bar tizim bagha Isip ategha ize?’ Ia kamaghɨn mɨkemezɨ, bizir kam bangɨn, arazir kam ia bativam.”

21 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God ikaragha ghaze, “Ame! Kɨ 600,000ɨn gumazibara gari. Ezɨ nɨ ghaze, nɨ iakɨnir vamɨran asɨziba me danɨngtɨ me dar amam? Asɨzir kaba, da managh iti? 22 E bulmakauba ko sipsipba bar dav sueghtɨ, asɨzir kaba ti men tughatɨghan kogham. Eghtɨ ongarimɨn itir osiriba bar, ti men tughatɨghan kogham.”

23  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses ikaragha ghaze, “Kɨ ti gavgaviba puvatɨghama? Nɨ kɨran oveghangɨn ganigh fogham, nan mɨgɨrɨgɨam ti daghem otogham, o puvatɨgham.”

24 Ezɨ Moses dɨkavigha azenan ghua, Ikiavɨra Itir God mɨkemezir bizibar gun gumazamizibav keme. Egha 70plan gumazir dapanibav sevegha me gamizɨ, me uari akuvagha Purirpenim ekɨarugha itima, Moses aven ghu. 25 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ghuariamɨn tongɨn izaghira Moses ko mɨgɨa, a ganɨngizir Godɨn Duar an itir kamɨn gavgavir maba abigha da isa 70plan gumazir dapanir kabagh arɨki. Ezɨ Godɨn Duam me ko itima, me maghɨra dughiar otevimɨn akam inigha izir gumazibar mɨn akam akuri.

26 Ezɨ gumazir dapanir 70plan kabar aven itir gumazir pumuning, Eldat ko Medat, aning me itir danganir kamɨn ikiavɨra iti. Aning gumazir dapanir igharaziba ko Purirpenimɨn ghuzir puvatɨ. Aning danganir me itimra itima, Ikiavɨra Itir God, uan Duam aning gatɨzɨ, aning maghɨra akam inigh izir gumazimɨn mɨn akam akuri. 27 Ezɨ gumazir igiar mam ivegha ghua kamaghɨn Moses mɨgɨa ghaze, Eldat ko Medat danganir ia itimra an aven ikia, akam inigha izir gumazibar mɨn akam akuri.

28 Ezɨ Nunɨn otarim Josua, a igiamra ikia, Mosesɨn akurvagha izi. A kamaghɨn Moses mɨgei, “Nan gumazir ekiam, nɨ mangɨ aningɨn anogoreghtɨ aning bizitam mɨkɨman markɨ.” 29 Ezɨ Moses a ikaragha ghaze, “Gumazitam ti nan danganim inian nɨ aghua? Nan ifongiam kamakɨn, Ikiavɨra Itir God, uan Duam isɨ bar uan gumazamizibar anightɨ, me akam inigha izir gumazibar mɨn akam akunam!” 30 Egha Moses 70plan gumazir dapaniba ko uamategha, danganir me itimɨn ghue.

Ikiavɨra Itir God kuarazir avɨriba amangi

31 Ezɨ Ikiavɨra Itir God amɨnim gamizɨ, an ongarimɨn dɨkavigha ivava, kuarazir avɨriba inigha izima da mɨgha iza, Israelia itir danganimɨn boroghɨn ira bar a gizɨvagha tintinimɨn danganiba bar dagh izɨfa. Da bar vazimra 1 mitan nguazim gisɨrara mɨghagha arua, tintinibar danganir me itim gira, azenan danganir me ekɨaruzim sara ira ghua, aruer vamɨran darorimɨn mɨtaghniamɨn mɨn ghu. 32 Ezɨ gumazamiziba aruer vamɨra ko dɨmagarim sara puvɨra ingarava kuarazir bar avɨriba isa zuima, aruer pumuning gɨfa. Gumazamiziba kuarazir bar avɨriba ini, ezɨ dar osɨmtɨzim 1,000 kilogremɨn tu. Ezɨ gumazamizir avɨrim kuarazir bar avɨriba inizɨ dar osɨmtɨzim 1,000 kilogrem gafira. Egha me da apuzasa dar ghora pura nguazim garɨsi, eghtɨ aruem dar gantɨ da mɨsɨngam. 33 Me kuarazir tuziba apavɨra itima, Ikiavɨra Itir God men anɨngaghegha, me bagha navim puv isia arɨmariar kurar mam amadazɨ, gumazamizir avɨrim ariaghire.

34 Danganir kamɨn, me gumazamizibar kuaba afegha, a dɨbora ghaze, Kibrot Hatava. Ziar kamɨn mɨngarim kamakɨn, “Asɨziba bagha puvɨra arair gumazamizibar kuaba afezir danganim.”

35 Egha gɨn Israelia danganir kam ategha ghua, Haserotɨn danganim aghuigha an iti.

12

Miriam ko Aron pazavɨra Moses mɨkeme

1 Moses a kantri Itiopian amizir mamɨn iti. Ezɨ Israelia Haserotɨn danganimɨn itir dughiamɨn, Aron ko Miriam, aning an amuim bangɨn pazava a mɨkeme. 2 Aning kamaghɨn a mɨgei, “Moses ti ghaze, Ikiavɨra Itir God anarɨra mɨgei. Puvatɨ, a uaghan ga mɨgei.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God aningɨn imobir kam baraki. 3 (Guizbangɨra, Moses, a uabɨ abɨrir gumazim, nguazimɨn itir gumazitam an mɨn uabɨ abɨrir puvatɨ.)

4 Egha zuamɨra Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses, ko Aron ko Miriam mɨgei, “Ia na bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn izɨ.” Ezɨ me ghue.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghuariar ruarir ekiamɨn aven ikia izaghira Purirpenimɨn tiar akamɨn tugha dei, “Aron ko Miriam, gua kagh izɨ.” Ezɨ aning oregha sɨvagha roghɨra ghu.

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn aning mɨgei, “Gua oraghtɨ kɨ datɨrɨghɨn gua mɨkɨmam. Kɨ Ikiavɨra Itir God. Ian tongɨn akam inigha izir gumazitam ikɨtɨ, kɨ irebamɨn mɨn garir bizibar aven, uabɨ isɨ an akaghɨva bizibar gun an mɨkɨmam. Egh kɨ irebabar aven a ko mɨkɨmam. 7  *Ezɨ nan ingangarir gumazim Moses, a bar ighara. Kɨ garima, a nan gumazamizibar tongɨn nɨghnɨzir gavgavim nan ikia deravɨra nan gɨn izi. Kɨ uan gumazamizibar ganamin ingangarim a ganɨngizɨ, a bar deraghavɨra men gari. 8 Ga roroamningɨn mɨn guizbangɨra uan guamningɨn gara, uaning ko mɨgei. Kɨ akar mogomeba ko akar isɨn zuibar a ko mɨgeir puvatɨ. Kɨ bighavɨra bizibar a mɨgei. Ezɨ a uaghan nan nedazimɨn gari. Kamaghɨn amizɨ, gua manmaghsua nan ingangarir gumazim akam a gasi?”

9 Egha Ikiavɨra Itir God aning bagha navim bar ikuvigha aningɨn atara, aning ategha ghu.

10 Ezɨ Godɨn ghuariam Purirpenim ategha ghuzɨ, lepan arɨmariam maghɨra, Miriamɨn mɨkarzimɨn otogha bar ghurghuri. Ezɨ Aron raghɨrɨgha an garima, lepan arɨmariam an mɨkarzim bar anevarazɨ, 11 a Moses mɨgei, “Aruam, ga uaning, nɨ gan apangkuvigh, egh gan arazir kurar onganir kam bangɨn ivezir kuram ga danɨngan markɨ. 12 Nɨ aneteghtɨ, a mati borim aremezɨ, amebam an kuam batezɨ moghɨn ganan markɨ. Nɨ an amamangatɨghtɨ, arɨmariar kurar kam bar an mɨkarzim damutɨ an mɨkarzir vuem ikuvigh puvatɨghan markɨ.”

13 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir Godɨn dɨa ghaze, “O God, kɨ kamaghsua, nɨ Miriamɨn mɨkarzim damightɨ, a ua deragh.”

14  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God a ikaragha ghaze, “An afeziam ti an guam giparightɨ, an aghumsɨzim aterɨva danganir e itimɨn azenan ikɨ mangɨtɨ, 7plan arueba gɨvagham. Kamaghɨn, nɨ aneteghtɨ an azenan ikɨ mangɨtɨ, wighɨn vamɨra gɨvaghtɨ, gɨn nɨ a inigh ua danganir ia itimɨn aven izɨ.” 15 Kamaghɨn amizɨ, me Miriam batoghezɨ, a Israelian gumazamizibar danganir me itimɨn azenan itima, Israelian gumazamiziba ua tamoghɨn ghuezir puvatɨ. Me ikiavɨra itima 7plan arueba gɨvazɨ, me ua Miriam inigha uamategha me itir danganimɨn aven ize. 16 Egha gɨn, me dɨkavigha Haserot ategha ghua, Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogha, danganim aghuigha an iti.

Israelia Kadesɨn nguibar ekiamɨn ikia Godɨn akaba batosi

13

(Sapta 13:1--20:13)

Moga garir gumaziba, Kenanɨn nguazimɨn ganasa ghue

(Godɨn Araziba 1:19-33)

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ 12plan anababa bar dar vaghvagh, dar gumazir dapanir vamɨra vamɨra mɨsefegh. Egh nɨ 12plan gumazibar amangightɨ, me moga garir gumazibar mɨn mangɨ Kenanɨn nguazir kɨ ia danɨngamim getigh.” 3 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha, Israelian 12plan gumazir dapaniba amangizɨ, me Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dɨkavigha moga garir gumazibar mɨn Kenanɨn nguazim getiasa zui. 4 Men ziabar kara: Sakurɨn otarim Samua, a Rubenɨn anabamɨn mav. 5 Horin otarim Safat, a Simeonɨn anabamɨn mav. 6 Jefunen otarim Kalep, a Judan anabamɨn mav. 7 Josepɨn otarim Igal, a Isakarɨn anabamɨn mav. 8 Nunɨn otarim Josua, a Efraimɨn anabamɨn mav. 9 Rafun otarim Palti, a Benjaminɨn anabamɨn mav. 10 Sodin otarim Gadiel, a Sebulunɨn anabamɨn mav. 11 Susin otarim Gadi, a Manasen anabamɨn mav. (Manase, a Josepɨn otarimningɨn mav.) 12 Gemalin otarim Amiel, a Danɨn anabamɨn mav. 13 Maikelɨn otarim Setur, a Aserɨn anabamɨn mav. 14 Vopsin otarim Nabi, a Naptalin anabamɨn mav. 15 Makin otarim Guel, a Gatɨn anabamɨn mav.

16 Gumazir dapanir kaba, Moses moga garir gumazibar mɨn, Kenanɨn nguazimɨn getiasa me amangi. Egha Nunɨn otarim Hosia, Moses an ziam giragha, “Josua,” a gatɨ.

17 Moses moga garir gumazibar mɨn me amangasa kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ Negevɨn Distrighɨn aven mangɨva, anetegh mɨghsɨaba itir danganimɨn otogh. 18 Egh ia deraghvɨra mongegh ganigh fogham, nguazim manmaghɨn gari, ezɨ an gumazamiziba avɨrasemez, o puvatɨ? Egha me gavgaviba iti, o puvatɨ? 19 Ia nguazim asavsuigh, a gɨfogham, a deraz, o a ikufi. Ia uaghan an nguibabar gan da asavsuigh, da dɨvazir bar gavgaviba iti, o da pura iti? 20 Egh deraghvɨra nguazim getigh a gɨfogh, me dagheba oparan a deraz, o puvatɨ? Ezɨ temer manmaghɨn gariba aghui, egha uaghan ruaritaba iti, o puvatɨ? Kar wainɨn ovɨziba faragha anir dughiam, kamaghɨn, ia ter ovɨzitaba sara inigh izɨ. Ia pura izan markɨ. Ia atiatingan markɨ.”

21 Kamaghɨn amizɨ, 12plan gumazir kaba moga garir gumazibar mɨn Kenanɨn nguazim getiasa ghue. Me Sautɨn amadaghan Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogha ghua nguibar ekiam Rehopɨn oto, a notɨn amadaghan ikia Hamatɨn nguibar ekiamɨn zuir tuavir akamɨn boroghɨn iti. 22 Me sautɨn itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn aven ghua Negevɨn Distrighɨn otogha ghua, Hebronɨn nguibar ekiamɨn oto. Dughiar kam, gumazir bar dafar ruarim Anak, an ovavir boriba iti, men ziabar kara: Ahiman, Sesai, ko Talmai, me Hebronɨn nguibar ekiamɨn iti. (Hebronɨn nguibar ekiam, gumazir maba fomɨra an ingari, ezɨ 7plan azeniba gɨvazɨ, Isipia nguibar ekiam Soanɨn ingari.)

23 Ezɨ gumazir dapanir kaba ghua, Eskolɨn danganir zarimɨn otogha ghua wainɨn ikarɨzimɨn aguar mam atu. Wainɨn aguar kam, wainɨn ovɨziba bar izɨvagha bar osemezɨ, gumazir vamɨra aneteran ibura. Me nogorimɨn a ikegha gumazir pumuning aneteri. Egha me uaghan fighɨn ovɨziba ko pomigranetɨn ovɨzir maba sara ini. 24 Kamaghɨn amizɨ, me danganir zarir kam, ziam “Eskol,”* a gatɨ. An mɨngarim kamakɨn, wainɨn aguar ovɨziba bar izɨvazim.

25-26 Me Kenanɨn nguazim 40plan aruebar moga a getia gara anesavsuigha, uamategha Kadesɨn nguibar ekiamɨn ghu. Kades, a Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. Egha me Moses, ko Aron ko Israelian gumazamiziba, bizir me ganizibar me geghari. Egha temer ovɨzir kaba men akakagha ghaze, ia kagh temer ovɨzir kabar gan. 27 Egha me kamaghɨn Moses mɨgei, “Nguazir, nɨ etiasa e amadazir kam, e an ganigha gɨfa. Nguazir kam a bar dera, ezɨ biziba an ikiava bar deragha aghui. Nɨ ge, e an dagher maba inigha ize. 28 Egha nguazir kamɨn itir gumazamiziba, bar gavgafi. Ezɨ men nguibaba bar ekevegha da avɨnizir dɨvaziba bar gavgafi. E uaghan Anakɨn ovavir boribar gani, me gumazir bar dafar ruariba. 29 Ezɨ Amalekia sautɨn amadaghan itir Negevɨn Distrighɨn iti. Ezɨ, Hitia, ko Jebusia, ko Amoria mɨghsɨabar itir danganibar iti. Ezɨ Kenanian Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn dadarimɨn iti. Ezɨ men marazi Jordanɨn Fanemɨn mɨriamɨn iti.”

30  *Ezɨ Israelia, gumazir dapanir kabar akam baregha me atiati. Egha Mosesɨn damazimɨn mɨgɨavɨra iti. Ezɨ Kalep dɨkavigha me gamizɨ, me nɨmɨra itima, a kamaghɨn me mɨgei, “E zuamɨra dɨkavigh mangɨ me mɨsogh men nguazim inika. E gavgaviba iti, e me abɨnigham.”

31 Ezɨ gumazir igharazir Kalep ko ghueziba kamaghɨn me mɨgei, “Bar puvatɨ. Gumazir kaba, men gavgaviba bar en gavgavibagh afira. Kamaghɨn amizɨ, e mangɨ me ko mɨsoghan iburaghburegham.” 32 Egha me ganizir bizibar ghuangsɨgha ifara ghaze, “Nguazir kam derazir puvatɨ. A biziba puvatɨ. An dagheba deragh aghungan kogham. Ezɨ gumazamiziba bar dagheba puvatɨzɨ, mɨtiriaba men a izi. Ezɨ gumazir e ganiziba bar, me maburan gumazir ruariba. 33  *Bar guizbangɨra, Anakɨn ovavir boriba bar ruarigha ekefe. E uarir gari, e bar suvigha pura gumazir kɨniba, egha odezibar mɨn gari. E fo, me ti en gantɨ, e bar suvigh odezibar mɨn ganam.”

14

Gumazamiziba imoba mɨgɨrɨgɨar avɨribar God gami

1 Israelian gumazamiziba, 12plan gumazir dapanibar eghaghaniba baregha, dɨmagarir kamɨn pamten tiariba akara aziava ara ghuav itima, amɨnim tira. 2 Egha dɨkavigha ghua imoba mɨgɨrɨgɨar avɨribar Moses ko Aron gamua ghaze, “E Isipɨn kantrin ikiava aremezɨ, deraghai o, e gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ikia ariaghirezɨ, deraghai! 3 Tizim bagha, Ikiavɨra Itir God e inigha Kenanɨn zui? Me en taraziv sueghtɨ, e arɨmɨghiregham. Me ti en amuiba ko boriba inightɨ, me men ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn otivigham. E ti uamategh Isipɨn mangɨtɨ deragham.” 4 Egha me uariv gɨa ghaze, “E uari bagh gumazir dapanitam amɨseveghtɨ, an e inigh uamategh Isipɨn mangam.”

5 Ezɨ Moses ko Aron, gumazamiziba bar men damazimɨn nguazim girɨgha, guamning nguazim mɨtua. 6 Ezɨ Nunɨn otarim Josua, ko Jefunen otarim Kalep, aning moga garir gumazibar tongɨn gumazir mamning, aning bar osemegha uan korotiaba abɨagharɨki. 7 Egha aning kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ga uaning nguazir kam bar a garua an gani, a bar dera. 8 Ikiavɨra Itir God, e bagha bar akongegha, guizbangɨra e inigh nguazir kamɨn aven mangɨ a isɨ e danɨngam. Kar nguazir bar aghuim, ezɨ dagheba an ikiava bar deraghavɨram aghui. 9  *Ia deravɨram oragh! Ia Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batoghan markɨ! Egh ia gumazamizir nguazir kamɨn itibar atiatingan markɨ. Me pura bizibar mɨn, e me mɨsoghɨrarigham, mati gumazim asɨzir tuzim apa a tuavaremezɨ a bar iraghu. Men garir aseba, men akuraghan kogham. Ikiavɨra Itir God, e ko ikɨ me abɨragham. Kamaghɨn amizɨ, ia men atiatingan markɨ.” 10 Ezɨ Israelian gumazamiziba bar, Josua ko Kalepɨn akam nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨgha, dagɨabar aning ginivightɨ, aning aremeghasa. Egha gumazamiziba maghɨra garima, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir bar gavgavim zuamɨra izaghira a bativamin Purirpenim gisɨn iti.

Moses gumazamiziba bagha God ko mɨgei

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Kɨ mirakelɨn ekiar avɨribar gumazamizir kaba bagha dagh ami. Ezɨ me nan akam barazir puvatɨgha, nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ. Me dughiar bar ruarimɨn, bar nan aghua. Kɨ bar men amɨragha men atari. 12 Kamaghɨn, kɨ arɨmariar ekiar kuratam amadaghtɨ, a me gasɨghasɨgham. Kɨ nɨ damightɨ nɨn ovavir boriba, ikɨzir ekiamɨn otogh bar gavgavigham. Eghtɨ men gavgavim bar Israelian gavgavim gafiragham.”

13  *Ezɨ Moses kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ikaragha ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨ, uan gavgavir ekiamɨn gumazamizir kaba Isipɨn kantrin me inigha azenan ize. Nɨ me gasɨghasightɨ, Isipia bizir kamɨn akam baregham. 14 Egh me Kenania mɨkemegham. Nɨ fo, Kenania kamaghɨn oraki, nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ e ko ikia uabɨ isa en akakazima, e nɨn boroghɨn ikia nɨn gari. Me kamaghɨn oraki, nɨn ghuariam e gisɨn itima, nɨ en faragha zui. Nɨ aruebar ghuariar ruarir ekiamɨn tongɨn e gisɨn ikia dɨmagaribar, nɨ ghuariamɨn aven avimɨn mɨn isia iti. 15 Nɨ uan gumazamizibav soghɨrarightɨ, ikɨzir igharazir nɨn ziar ekiam baraghiziba, me suam, 16 ‘Ikiavɨra Itir God fomɨra akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, a uan gumazamiziba inigh Kenanɨn nguazimɨn mangam. Egha a gavgaviba puvatɨgha, kamaghɨn a iburagha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn me mɨsuagharɨki.’

17 “O Ekiam, nɨ uan gavgavir ekiam en akagh, bizir nɨ damuasa akar dɨkɨrɨzim gamizim, nɨ a damu. Nɨ uabɨ kamaghɨn mɨkeme, 18  *‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zuamɨra anɨngazir puvatɨ. Kɨ zurara gumazamizibar apangkuva, egha zurara uan mɨgɨrɨgɨabar gɨn ghua guizɨn arazibagh ami. Kɨ men arazir kuraba ko arazir akaba batoziba ko, igharagha garir bizir kurar avɨriba gɨn amadi. Egha kɨ garima, arazir kurabagh amir gumaziba, me osɨmtɨziba itima, kɨ ivezir kuram me ganɨdi. Egh men boribar borir gɨn otivamiba, kɨ ivezir kuram me danɨng mangɨtɨ men igiav otaribar boriba otivigham.’ 19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ zurara apangkuva deravɨra gumazamizibagh ami. Egh nɨ uan apangkuvir arazim giraghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn azangsɨsi, nɨ gumazamizir kabar arazir kuraba gɨn amadagh, mati me Isipɨn ikegha izima, nɨ men arazir kuraba gɨn amaga iza datɨrɨghɨn tu.”

20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses ikaragha ghaze, “Nɨ azarazɨ moghɨn, kɨ men arazir kuraba gɨnamangam. 21  *Bar guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara angamɨra iti, ezɨ nan gavgavim ko angazangarim ko ziar ekiam nguazir kam bar a gizɨfa. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn uan ziamɨn akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, 22 Gumazamizir nan akaba barazir puvatɨzir kaba, nguazir kɨ men inazir afeziabar anɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizim, me an aven mangan kogham. Gumazamizir kaba, kɨ uan gavgavim ko angazangarir ekiam ko ziar ekiam isa men akazɨ, me dar gani. Egha me mirakelɨn kɨ Isip ko gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn amizibar gani. Egha dughiar bar avɨriba, me nan akaba batogha, nan akamɨn gɨn mangan aghua. 23 Men tav nguazir kɨ men inazir afeziabar anɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizimɨn ganighan kogham. Bar puvatɨ. Me nan aghua, kamaghɨn amizɨ me nguazir kamɨn aven mangan kogham. 24  *Ezɨ nan ingangarir gumazim Kalep, an nɨghnɨziba bar ighara. A uan navir averiamɨn aven nan gɨn iza na bagha tugha gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ a inigh nguazir a ghua ganizimɨn mangɨtɨ, an an ikiam. Eghtɨ an ovavir boriba uaghan nguazir kamɨn ikɨva uari bagh a iniam. 25 Datɨrɨghɨn, Amalekia ko Kenania nguazir kamɨn danganir zaribar iti. Eghtɨ ia gurumɨn bar moghɨra dɨkavigh, danganir kam ategh uamategh mangɨ Ongarir Aghevimɨn boroghɨn zuir tuavimɨn mangɨ, egh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogh an ikɨ.”

Ikiavɨra Itir God ivezir kuram Israelia ganɨdi

26 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 27 “Dughiar avɨribar, gumazamizir kurar kaba imobir avɨribar na gami. Kɨ me baragha bar men amɨra. Me dazoghɨn imobir kurar kam ategham? Ti puvatɨgham. 28 Kamagh amizɨ, nɨ nan akar kamɨn gun kamagh me mɨkɨm, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara ikia mamaghɨra ikia, egha guizbangɨra mɨgei. Kɨ orazi ia kamaghɨn mɨgei, ia kaghɨra ikɨ ovengasa, kamaghɨn amizɨ, ia ifongezɨ moghɨn kɨ ia damuam. 29  *Ia arɨghireghtɨ, ian kuaba tintinimɨn gumazamiziba puvatɨzir danganir kam gireghɨv ikiam. Ia puvɨra na gimobi, kamagh amizɨ, gumazir 20plan azeniba itiba, ko 20 plan azenibagh afiraziba, kar gumazir me faragha men ziaba osirigha gɨvaziba, me bar nguazir aghuir kamɨn aven mangan kogham. 30 Kɨ fomɨra kantrin kamɨn ikiasa akar dɨkɨrɨzimɨn ia gami. Ezɨ puvatɨ, ia bar mangan kogham. Josua ko Kalep, aningra mangam. 31 Ia ghaze, me ti ian boriba inightɨ me men ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn otivam. Eghtɨ puvatɨgham. Kɨ ian boriba inigh mangɨ nguazir ia aghuazimɨn me atɨgham. Eghtɨ a men nguibamɨn mɨn ikɨtɨ, me deraghvɨram a dapiagh ikiam. 32 Eghtɨ ia puvatɨgham. Ia gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn arɨghireghtɨ, ian kuaba kagh ireghɨv ikiam. 33  *Eghtɨ ian boriba gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn mangɨgh izegh damutɨ, 40plan azeniba gɨvagham. Ia na ataghizir arazir kam, mati amizim uan pam ategha tuavir amizimɨn mɨn oto. Kamaghɨn amizɨ, ian arazir kam bangɨn, ian boriba mɨzaziba baragh mangɨtɨ, ian abuananaba arɨghiregh gɨvagham. 34 Ian gumazir dapaniba 40plan aruebar nguazir aghuim getigha, moga an gani. Eghtɨ ia uan arazir kuraba bangɨn, ivezir kuram inivɨra ikɨ mangɨtɨ, 40plan azeniba gɨvagham. Kɨ 40plan aruer kabagh nɨghnɨgha da mengegha 40plan azenibar ivezir kuram ia danɨngam. Eghtɨ ia kamaghɨn ganigh na gɨfogham, arazir ia amir kaba, kɨ bar dagh ifongezir puvatɨ. 35 Kɨ guizbangɨra mɨgei, gumazamizir kurar akaba barazi puvatɨgha, akɨrim ragha na gasaraziba, kɨ pazɨ me damuam. Me bar moghɨra, gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn arɨghiregham. Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ mɨkemegha gɨfa.’ ”

36-37 Moga garir gumazir Moses nguazim getiasa amangiziba, men marazi eghaghanir ifavarim gamua ghaze, “Nguazir kam, a nguazir kuram.” Ezɨ men akar kam gumazamizibagh amizɨ, me imobir avɨrim Ikiavɨra Itir God gami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God arɨmariar kuram moga garir gumazir kabar amadazɨ, me zuamɨra ariaghire. 38 Moga garir gumazir 10plan kaba bar ariaghirezɨ, Josua ko Kalep uaningra aremezir puvatɨgha iti.

Israelia ghua Kenanɨn nguazim
iniasa mɨsosi

(Godɨn Araziba 1:41-46)

39 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir Godɨn akar kabar gun Israelian gumazamizibav kemezɨ, me puvɨram azi. 40 Bar mɨzaraghara, me dɨkavigha ghua mɨghsɨabar itir danganimɨn pɨn ghua ghaze, Ia oragh. E fo, e arazir kurabagh ami. Egha e datɨrɨghɨn mangɨ Ikiavɨra Itir God e danɨngasa mɨkemezir nguazimɨn mangam. Egha me Kenania mɨsoghasava ami.

41 Ezɨ Moses kamaghɨn me mɨgei, “Manmaghsua ia Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba batosi? Ia me mɨsogh me abɨraghan kogham. 42 Ia mangan markɨ. Ikiavɨra Itir God ia ko mangɨ ian akuraghan kogham. Kamaghɨn, ian apaniba bar ia abɨragham. 43 Ia akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasara, egha an gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ia ko mɨdorozim bagh mangɨghan kogham. Bar guizbangɨra, ia mangɨ Amalekia ko Kenania ko mɨsoghtɨ, me ia mɨsoghɨrarigham.”

44 Moses kamaghɨn me mɨkemezɨ, me an akam baraghizir puvatɨ. Me an akam batuegha, uari fa ifaghata, dɨkavigha apanibav soghasa mɨghsɨabar itir danganimɨn zui. Ezɨ Moses me ko ghuzir puvatɨ. Me uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha ghuzir puvatɨ. A me itir danganimɨn ikiavɨra iti. 45 Me zuima, Amalekia ko Kenanian danganir mɨghsɨabar itiba, dɨkavigha iza, me mɨsogha me abɨra. Egha men marazir agɨntɨgha bar ghua Horman nguibar ekiamɨn oto.

15

Ofan igharagha garibar Akar Gavgaviba

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm: Ia mangɨ nguazir kɨ ia danɨngasa mɨkemezimɨn otogh a dapiam. 3 Egh ia Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damusɨ, ia uari uan bulmakau, o sipsip o meme inigh izɨ. Kar, ofan bar isia mɨghɨrim, o akar dɨkɨrɨzir God koma amizim akɨramin ofa, o ia uan ifongiamɨn gɨn mangamin ofa, o dughiar ekiar ia Godɨn ziam fasa a inabazibar ofa, o ofan igharaziba. Ia avimɨn aven ofa damutɨ, Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 4 Ezɨ gumazitam ofan katam Ikiavɨra Itir God danɨngɨsɨ, a uaghan wit tuamin ofa damusɨ plauan kilogremɨn vamɨra ko, olivɨn borer litan vamɨra sara verezim inigh izɨ. 5 Egh uaghan, a wainɨn dɨpar litan vamɨra inigh asɨzim sara ofa damu. 6 Nɨ sipsipɨn apurimɨn ofa damusɨ, plauan kilogremɨn pumuning itim inigh olivɨn borer litan vamɨra ko natam sara a veregh wit tuamin ofa damu. 7 Egh uaghan wainɨn dɨpar litan vamɨra ko natam sara, sipsipɨn apurir kam ko ofa damu. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn mughuriam bareghɨva, a gifuegh navir aghuim an ikiam. 8 Nɨ bulmakaun apurim inigh ofan bar isia mɨghɨrim, o akar dɨkɨrɨzir God ko amizim akɨramin ofa, o Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨra ikiamin ofa, o ofan igharazim damusɨ, 9 nɨ uaghan wit tuamin ofa damuam. Kar, nɨ 3 kilogrem plaua ko olivɨn borer litan vamɨra sara verezim inigh. 10 Egh uaghan 2 lita wainɨn dɨpam inigh izɨva, bizir kaba ko bulmakaun apurir kam, avimɨn aven dar ofa damu. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam.

11 “Ia bulmakaun apurim o sipsipɨn apurim o sipsipɨn nguzir apurim o memen nguzim inigh ofa damusɨ, da bagh vaghvagh bizir kaba uaghan da inigh, kar plaua, ko olivɨn borem, ko wainɨn dɨpam, egh asɨziba romegh dar ofa damu. 12 Ia asɨzibar dɨbobonimɨn gɨn mangɨ. Da avɨrasemeghtɨ, plauaba, ko olivɨn boreba, ko wainɨn dɨpabar dɨbobonim uaghan avɨrasemegh. 13 Ia Israelia, avimɨn aven ofa damusɨ, ia bar kamaghɨra damutɨ, Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 14 Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamizir dughiar ruarim o dughiar otevimɨn ia ko itiba, me avimɨn aven ofa damusɨ me uaghan Akar Gavgavir kabar gɨn mangam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God men ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 15 Ia Israelian gumazamiziba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ia ko itiba sara, Akar Gavgavir kaba da bar ian akaba. Dughiar gɨn izamiba bar, ia bar me ko Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn magh ghue. 16  *Ia Israelia ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ia ko itiba, ia bar ofa damuamin Akar Gavgavir kabara, gɨn mangam.”

17 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Moses mɨgei, 18 “Nɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm: Kɨ ia inigha nguazir aghuir kam bagha zui. Eghtɨ gɨn ia an ikɨva, deraghvɨra a dapiagh ikiam. 19 Egh ia dagheba opar gɨn da asigh, egh dar taba inigh, ofan mɨn Ikiavɨra Itir God danɨngam. 20 Ia witɨn igiabar ingarizir bretɨn faraghavɨra tueziba, ia ofan mɨn dar tongɨn bretɨn rubuzitam inigh Ikiavɨra Itir God danɨngigh. Kamaghɨra, ia witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganimɨn witɨn igiataba inigh Ikiavɨra Itir God danɨngigh. 21 Dughiar kam ko dughiar gɨn izamibar, ia uan witɨn igiabar tongɨn ofan tam isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngigh.

22-23 “Akar Gavgavir Ikiavɨra Itir God Moses ganɨngizir kaba, ia da inigha dagh fogha gɨfa. Eghtɨ ian ovavir borir gɨn otivamiba, uaghan da inigh dagh fogham. Eghtɨ ia bar dar gɨn mangɨ. Eghtɨ gumazitaba ti deragh foghan kogh dar gɨn mangan kogham. 24 Eghtɨ gumazamiziba bar, gumazir kamɨn arazir kurar kam gɨfoghan kogh, kamaghɨn, me God ifongezir arazimɨn gɨn mangɨ bulmakaun apurir igiatam inigh, ofan bar isia mɨghɨrim damuam. Egh uaghan wit tuamin ofa ko wainɨn dɨpamɨn ofa isɨ asɨzir kam ko ofa damuam. Egh arazir kuraba gɨn amangamin ofa damusɨ memen apuritam sara ofa damu. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God an ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Eghtɨ me uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn memen apurim isɨ ofa damu. 25 Eghtɨ ofa gamir gumazim arazir kuraba gɨn amadir ofa me bagh a damightɨ, Israelian gumazamizibar arazir kuraba bar gɨvagham. Ofan kamɨn mɨngarim kamakɨn, marazi deragha nɨghnɨzir puvatɨgha arazir kurabagh ami. Egha bizir kam bangɨn, me uan arazir kuraba gɨn amadir ofa, Ikiavɨra Itir God bagha a gami. 26 Israelia ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir me ko itiba, me bar deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha arazir kuram gami. Kamaghɨn, kɨ men arazir kuraba gɨn amangam.

27  *“Gumazitam, uabɨra deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha arazir kuram gami, a memen amebar azenir vamɨra itim inigh, arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. 28 Eghtɨ ofa gamir gumazim, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ofa damuva, deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha arazir kuram gamizir gumazimɨn arazir kuram gɨn amadagham. 29 Ia Israelia ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ia ko itiba, Akar Gavgavir kabara bar ian akaba. Kar, deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha arazir kuram gamizir gumazimɨn arazir a damuamim.

30 “Eghtɨ gumazamizir na baraghan aghuagha arazir kuram gamim, a mati akaba Ikiavɨra Itir God gasir gumazim, kar Israelian gumazim o ikɨzir igharazibar gumazim, a Israelian tongɨn ikian kogham. 31 Gumazir kam o amizir kam uan ifongiamɨn gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavimɨn aghuagha anebɨki. Kamaghɨn amizɨ, a Israelian tongɨn ikian kogham. An arazir kuramɨn ivezim, a uabɨ uan osɨmtɨzim ateram.”

Gumazir mam Sabatɨn arazim abɨki

32 Dughiar mam, Israelia, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia garima, Sabatɨn dughiamɨn gumazir mam daziba isi. 33 Ezɨ men marazi a inigha, Moses ko Aron ko Israelian gumazamiziba bar, me bagha ghue. 34 Egha a isa kalabus gatɨ. Me fozir puvatɨ, me manmaghɨn a damuam. 35 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia gumazir kam inigh, ia itir danganim ategh azenan mangɨ, bar dagɨabar a ginivtɨ an aremegh.” 36 Ezɨ gumazamiziba bar, me Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn amua, gumazir kam inigha, danganir me itim ategha azenan ghugha, dagɨabar a ginivizɨ, an areme.

Korotiar apɨnir vɨn itibar dueviar ruaribar Akar Gavgavim

37 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 38  *“Nɨ kamaghɨn Israelian gumazamizibav kɨm: Ia strinba inigh dar dueviabar amigh uan korotiabar apɨnibar mɨkebabar, da ikegh. Dar dueviar kaba, ia vaghvagh bluplan strinba dagh ikeghtɨ, da ian korotiabar apɨnibar mɨkebabar ikiam. Ia ko ian ovavir borir gɨn otivamiba kamaghɨra damu. 39 Dughiabar zurara ia dueviar ikɨzir kabar ganɨva, Akar Gavgavir kɨ ia ganɨngizibagh nɨghnɨgh dar amu. Egh uan ifongiabar gɨn mangɨva, uan damazibar bizibar ganɨva, navir averiabar da bagh dɨkav arazir kurabar amuan markɨ. 40 Ia kamaghɨn damuva, nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨsɨ nɨghnɨgh, bar na baghavɨra itir gumazamizibar mɨn ikiam. 41 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Kɨ ian Godɨn ikiasa ifonge, kamaghɨn, kɨ Isipɨn kantrin ia inigha azenan ize. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

16

Kora ko Datan ko Abiram Moses barazir puvatɨ

1-2  *Isharɨn otarim Kora, a Kohatɨn ikɨzimɨn gumazim, egha Livain anabamɨn mav, a ko Rubenɨn anabamɨn gumazir 3pla, me Mosesɨn akaba baraghan aghua. 3plan gumazir kabar ziabar kara: Eliapɨn otarir pumuning Datan ko Abiram, ko Peletɨn otarim On. Gumazir 4plan kaba dɨkavigha Israelian gumazir dapanir 250plan igharaziba akuvagha Moses mɨkɨmasa zui. Gumazir dapanir kaba, Israelian gumazamiziba faragha me amɨsevezɨ, me men damazimɨn ziar ekiaba iti. 3 Ezɨ gumazir dapanir kaba uari akuvagha Moses ko Aron bagha ghua ghaze, “Gua oragh! E Israelian gumazamiziba bar, e vaghvagha Ikiavɨra Itir God baghavɨra itir gumazamiziba, ezɨ a bar en tongɨn iti. Ezɨ gua uaning fa ifaghata ghaze, gua ti Ikiavɨra Itir Godɨn gumazir igharaziba bar me gafira. Manmaghsua gua ghaze, guarara bar e gativagham? Guan arazir kam, bar derazir puvatɨ.”

4 Ezɨ Moses kamaghɨn oregha nguazim girɨgha, uan guam nguazim mɨtuagha God ko mɨgei. 5 Egha a dɨkavigha Kora ko an gɨn zuir adaraziv gɨa ghaze, “Gurum mɨzaraghara, Ikiavɨra Itir God, en akagham, Gumazir manaba, an gumazibara, egha guizbangɨra a baghavɨra iti. Egh gumazir kabar amamangatɨghtɨ, me a bagh izɨ an ingangarim damuam. 6 Kora, nɨ ko nɨn gɨn zui darasi, ia kamaghɨn damu: Gurum mɨzaraghan, ia pauran mughuriar aghuim zuim dapongamin itariba inigh. 7 Egh avir mɨkɨataba, ko pauran mughuriar aghuim zuiba isɨ itaribar aven dar arɨkigh. Egh da inigh ofa gamir dakozimɨn mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tugh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God en akagham, en tongɨn itir gumazir manaba, an ingangariba ko ofabar amuasa a me amɨsefe. Bar guizbangɨra, ia Livaiba arazir onganir kam gamizɨ, a derazir puvatɨ!”

8 Egha Moses ua Kora mɨgɨa ghaze, “Ia Livaiba, ia oragh! 9-10 Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a Israelian gumazamizibar tongɨn ia mɨsevegh, ian amamangatɨghtɨ, ia an boroghɨn mangɨ an Purirpenimɨn aven ingangaribar amuva, gumazamizibar damazimɨn tuiv men akurvaghtɨ, me deravɨra Godɨn ziam fer arazibar gɨn mangam. God ia ko Livain igharaziba ataghizɨ, ia ingangarir ziar ekiam itim gami. Ia manmaghɨn ami? Ia ti ghaze, ian ingangarir kam pura bizim. Egha ia ti uaghan ofa gamir gumazibar ikiasava ami, a? 11 Ezɨ Aron manmaghɨn garir gumazim, ezɨ ia an atari? A gumazir kɨnim. Kamaghɨn, ia Aron gimoba an atarir puvatɨ. Ia ko ian adarasi, ia uari inigha, Ikiavɨra Itir God gimoba an atari.”

12 Kamaghɨn, Moses uabɨda izasa, Eliapɨn otarir pumuning Datan ko Abiram bagha akam amada. Ezɨ aning kamagh mɨgei, “Ga bar izeghan kogham. 13 Nɨ e mɨsueghtɨ e aremeghasa, nɨ Isipɨn nguazir aghuir biziba bar deragha aghuimɨn aven, e inigha gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ize. Egha nɨ datɨrɨghɨn ifaghata uabɨ amɨsevegha e gativaghasava ami. 14 Nɨ zurara e mɨgɨa ghaze, nɨ e inigh nguazir bar aghuir biziba an ikiava deragha aghuimra mangam, egh nguazir dagher azeniba ko wainɨn azeniba itiba isɨ e danɨngam. Ezɨ puvatɨ, da managh iti? Nɨ ti ghaze, e ongani, eghtɨ nɨ e gifaram, a? Bar puvatɨgham. Ga izeghan kogham.”

15 Ezɨ Moses kamaghɨn oregha, a puvɨra atara an navim bar ikuvizɨ a kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Nɨ gumazir kabar ofaba inian markɨ. Bar guizbangɨra, kɨ paza bizitam me gamizir puvatɨ. Kɨ men donkin tam inizir puvatɨ. Bar puvatɨ.”

16 Egha Moses kamaghɨn Kora mɨgei, “Nɨ ko nɨn 250plan gumazir nɨn gɨn zuiba, ia gurumzaraghan izɨ Godɨn Purirpenimɨn otogh, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Aron ko tugham. 17 Ia vaghvagh uan ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuim dapongamin itariba inigh, pauraba dar arigh da isɨva Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ofa damuam. Nɨ ko Aron, ko 250plan gumazir dapaniba uan itaribar suigh izɨ.”

18 Kamaghɨn amizɨ, amɨmzaraghan gumazir kaba vaghvagha, avir mɨkɨaba ko pauraba isa, itaribagh arigha iza Moses ko Aron ko, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn tuivighav iti. 19 Dughiar kamra, Kora Moses ko Aronɨn akaba batueghasa Israelian gumazamiziba akuva God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn men navibagh inifi. A kamaghɨn amuavɨra itima, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiam bar dafogha azenim girɨzɨ, me bar an gari. 20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 21 “Gua gumazamizir kabagh itagh munagh tugh. Kɨ datɨrɨghɨra gumazamizir kabav soghɨrarigham.”

22 Ezɨ Moses ko Aron nguazim girɨgha, guamning isa nguazim mɨtuagha kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “O God, nɨ uabɨ gumazamiziba bar men ingarizɨ me angamɨra itima, nɨ bar men nɨghnɨzibagh fo. Eghtɨ gumazir vamɨra arazir kuram damightɨ, manmaghsu nɨ bar me gasɨghasɨgham?”

23 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Moses ikaragha ghaze, 24 “Nɨ gumazamizibav kemeghtɨ, me sɨvagh munagh tugh, egh Kora ko Datan ko Abiramɨn purirpenibar boroghɨn ikian markɨ.”

25 Kamaghɨn amizɨ, Moses dɨkavigha Datan ko Abiram bagha zuima, Israelian gumazir dapanir igharaziba an gɨn zui. 26 Ezɨ Moses ikiangsɨzim Israelian gumazamizibagh anɨga ghaze, “Ia arazir kurabagh amir gumazir kabar purirpenibar boroghɨn ikian markɨ. Ia men bizitamɨn suighan markɨ. Puvatɨghtɨma, ia men arazir kuram bangɨn, me sara gɨvagham.” 27 Kamaghɨn, gumazamiziba men purirpenibagh itagha saghuiam mɨtivizɨ, Kora, Datan ko Abiram me uan amuiroghboriba ko, me uan purirpenibar tiar akabar boroghɨn tuivighav iti.

28 Ezɨ Moses kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia datɨrɨghɨn bizir kurar kamɨn ganigh fogh suam, bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God na mɨsevegha, ingangaribar amuasa na mɨkemegha na amada. Kar nan nɨghnɨzim puvatɨ. Bar puvatɨ. Kar Godɨn nɨghnɨzim. 29 Gumazir kaba, datɨrɨghɨn aremegham. Ia bar gantɨ, God mɨzazir kuram me danɨngan koghtɨ, me datɨrɨghɨn gumaziba zurara puram ariaghiri moghɨn arɨghireghtɨ, ia fogh suam, Ikiavɨra Itir God na mɨsevezir puvatɨ. 30 Egh ia gantɨ, Ikiavɨra Itir God arazir fomɨra otozir puvatɨzir tam damightɨ, nguazim akam akarightɨ, gumazir kaba uan amuiroghboriba ko uan biziba sara angamɨra Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn aven magɨreghtɨ, ia kamaghɨn fogh suam, gumazir kaba akɨriba ragha Ikiavɨra Itir God gasara.”

31 Moses mɨkemegha gɨvazɨma, gumazir kaba tuivighav iti naghɨn, nguazim zuamɨra, akam akarizɨma, maburan torim oto. 32 Ezɨ aning uan amuiroghboriba, ko Koran adarazi bar, uan biziba sara, nguazir torir kam giraghuezɨ, nguazim ua iza uabɨ dukuazɨ me itir puvatɨ. 33 Me angamɨra ikia, uan biziba sara Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn iraghue, ezɨ nguazim uabɨ dukuazɨ, me ua men garir puvatɨ. 34 Me nguazir torimɨn aven ghuaghira puvɨra diava araima, Israelian gumazamiziba men tuater ararem baregha atiatia kamaghɨn mɨgei, “Ame! E zuamɨram arɨ mangeka! Puvatɨghtɨma, arazir kam ti uaghan e batogham. Nguazim akam akarightɨ, e uaghan nguazimɨn aven magɨregham.” Egha me zuamɨram are.

35 Egha zuamɨra, Ikiavɨra Itir God avim amadazɨ, avim 250plan gumazir avir mɨgharir mughuriar aghuim zuimɨn ofa gamibagh irɨzɨ, me bar isiava ariaghire.

Me bras inigha ofa gamir dakozim dukua

36 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 37 “Nɨ ofa gamir gumazim Aronɨn otarim Eleasar, a mɨkemeghtɨ, a mangɨ avimɨn averenimɨn tongɨn avim isizir gumazibar brasɨn itariba asigh da inighɨva, saghon mangɨ dar avir mɨkɨaba tintinimɨn da kavamang. Bar guizbangɨra, itarir kaba, na baghavɨra itir biziba. 38 Kamaghɨn, an haman dav suegh, ofa gamir dakozim avarazir brasɨn evarimɨn ingarigh anevaragh. Gumazir kaba uan arazir kurabar bangɨn ariaghire. Eghtɨ men avim isizir gumazibar brasɨn itariba, brasɨn evarimɨn otoghtɨ, gumazamiziba brasɨn evarir kamɨn ganigh fogh suam, me gumazir kabar mɨn arazir kurar kam damuan kogham.”

39 Kamaghɨn, Eleasar itarir kaba akumakumigha haman dav suegha ofa gamir dakozim avasa brasɨn evarimɨn ingari. 40 Mati Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, brasɨn evarir kam fofozim Israelia danɨngasa ababanimɨn mɨn iti, eghtɨ me fogham, Aronɨn ovavir boribara, Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn mangɨ an damazimɨn mɨgharir mughuriar aghuim zuir ofa dapongam. Gumazir kɨnitam ofa damusɨ, a Kora ko an gɨn zui darazi ivezir kuram inizɨ moghɨn, a uaghan ivezir kuram iniam.

Aron gumazamizibar akurvasi

41 Ezɨ amɨmzaraghan Israelia Moses ko Aron gimoba ghaze, “Gua Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibav soghezɨ, me ariaghire.” 42 Egha Israelia bar uari akuvagha Moses ko Aron bagh mangasa, ragha God bativamin Purirpenimɨn garima, ghuariar ekiam Purirpenim avarazɨma, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiam dafogha taghtagha azenim girɨ.

43 Ezɨ Moses ko Aron ghua God bativamin Purirpenimɨn guamɨn tu. 44 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 45 “Gua kamatɨgh, egh gumazamizir kabar saghuiamɨn tugh. Eghtɨ kɨ zuamɨra bar me kuavaremegham.” Ezɨ aning nguazim girɨgha uan guamning nguazim mɨtua.

46 Egha Moses kamaghɨn Aron mɨgei, “Nɨ uan ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuimɨn itarim inigh, ofan dakozimɨn avir mɨkɨar isia itiba ko pauran taba dar arɨkigh. Egh zuamɨra gumazamiziba bagh mangɨ, men arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, ofa damu. Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim izaghirɨzɨ, arɨmariar bar kuram otogha me gasɨghasɨzima, marazi ariaghiri.” 47 Ezɨ Aron oregha uan itarim inigha ivegha gumazamizir uari akuvagha itibar tongɨn ghu. A garima, arɨmariar bar kuram men tongɨn otogha gɨfa. Ezɨ Aron pauran mughuriar aghuim zuim inigha itarim gatɨgha gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangasa ofan mɨn kamaghɨn ami. 48 Dughiar kamɨn, Aron ovengezir gumazamizibar kuaba ko angamɨra itibar tongɨra tughav ikia arazir kam gami. Ezɨ arɨmariar kurar kam gɨfa. 49 Gumazamizir arɨmariar kurar kamɨn ariaghirezibar dɨbobonim, 14,700ɨn tu. Dɨbobonir kam, a Koran arazir kuram bangɨn ariaghirezibar dɨbobonimɨn aven itir puvatɨ. 50 Arɨmariar kurar kam gɨvazɨma, Aron uamategha, Moses bagha iza God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ghu.

17

Aronɨn asadivir aghorim

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Israelian gumazamizibav kemeghtɨ, me 12plan asadivir aghoriba nɨ danɨngightɨ, nɨ 12plan anababar gumazir dapaniba vaghvagh men asadivir aghoriba inigh. Egh 12plan gumazir dapanir kabar ziaba asadivir aghorir kabar da osirigh. 3 Egh Livain anabamɨn asadivir aghorim, Aronɨn ziam osirigh. Anababar gumazir dapanibar ziaba vaghvagh men asadivir aghoribar ikiam. 4 Eghtɨ nɨ da inigh, na bativamin Purirpenimɨn mangɨva, kɨ nɨ bativi naghɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn da atɨgh. 5 Eghtɨ gumazir kɨ mɨsevezimɨn asadivim ghuzghugham. Arazir kamɨn, kɨ Israelian imobir me nɨ gasiba, bar da gɨvagham.”

6 Ezɨ Moses Israelia mɨgeima, men anababar gumazir dapaniba vaghvagha uan asadiviba isa a ganɨngi. Kar, anabar 12plan asadivir aghoriba. Ezɨ Aronɨn asadivir aghorim uaghan men asadivir aghoribar tongɨn iti. 7 Ezɨ Moses asadivir aghorir kaba bar moghɨra da inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ghua, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn boroghɨn da arɨki.

8  *Egha amɨmzaraghan Moses Purirpenimɨn aven ghua garima, asadivir aghorir Aronɨn ziam itim, kar Livain anabamɨn asadivir aghorim, a ghuzir igiaba otivigha akɨmariba onezɨ, amonɨn temer ovɨziba anigha an guighav iti. 9 Ezɨ Moses ghua Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn asadivir aghoriba bar da inigha azenan ghua Israelian akazɨ, me asadivir aghorir kabar gari. Ezɨ men gumazir dapaniba iza vaghvagha uan asadivir aghoriba isi.

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Aronɨn asadivir aghorim uam a isɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn boroghɨn anetɨgh. Eghtɨ a fofozim me danɨngamin ikiangsɨzimɨn mɨn ikɨtɨ, Israelian puvɨra na gimoba nan atarir arazim gɨvagham. Eghtɨ me arɨghɨran kogham.” 11 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨram ami.

12 Ezɨ Israelian gumazamiziba kamaghɨn Moses mɨgei, “Ame! E aremeghasava ami. E bar moghɨra kamaghɨra gɨvagham. 13 Gumazir manam, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim boroghɨn mangɨva, an aremegham. Kamaghɨn amizɨ, e bar moghɨra ovengamin adarasi.”

18

Ofa gamir gumaziba ko Livaibar ingangarim

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Aron mɨgei, “Nɨ uan otariba ko Livaiba bar, ia deragh nan Purirpenimɨn ingangarim damuan kogh, egh kamaghɨn ia uari, uan arazir kuramɨn osɨmtɨzim bangɨn ivezir kuram iniam. Nɨ uan otariba ko, deragh ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuan koghɨva, iarara uan arazir kurar kamɨn osɨmtɨzim ateram.

2 “Nɨ uan anabam Livain adarazir aku Purirpenimɨn boroghɨn izeghtɨ, me nɨn akurvagham, eghtɨ nɨ uan otariba ko, ia Purirpenimɨn aven ingaram. 3 Livaiba, Purirpenimɨn damuamin ingangariba ko, nɨ me danɨngamin ingangariba, me ian akurvagh dar amu. Egh me Anogoroghezir Danganimɨn itir biziba ko ofa gamir dakozimɨn biziba, me dar suighan markɨ. Me dar suightɨ, nɨ uaghan me ko ovegham. 4 Me nɨ ko ingar, me ingangarir na bativamin Purirpenimɨn ganamiba bar, me dar amu. Eghtɨ gumazir kɨnitam nɨn boroghɨn izɨ nɨ ko ingaran kogham. 5 Nɨ uan otariba ko, iarara Anogoroghezir Danganim ko ofa gamir dakozimɨn ingangaribar amuam. Ia kamaghɨn damutɨ, nan anɨngagharim ua Israelian gumazamizibagh asɨghasighan kogham. 6 Nɨ oragh. Kɨ uabɨ, nɨn adarasi, kar Livaiba, Israelian tongɨn nɨ bagha me amɨsevegha, bizir aghuimɨn mɨn nɨ ganɨdi. Gumazir kaba, na baghavɨra itir bizibar mɨn iti. Kamaghɨn me na bativamin Purirpenimɨn ingangaribar amuam. 7 Ezɨ nɨ uan otariba ko, iarara ofa gamir gumazibar mɨn ofa gamir dakozimɨn ingangariba ko Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven damuamin ingangariba, ia dar amuam. Kɨ ofa gamir gumazibar ingangariba isa bizir aghuimɨn mɨn ia ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, ingangarir kaba, kar ian ingangaribara. Eghtɨ gumazir kɨnitam ingangarir kabar amusɨ ian boroghɨn izɨtɨ, ia a mɨsueghtɨ an aremegh.”

Me ofa gamir gumaziba bagh dagheba tuiragh

8 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Aron mɨgei, “Nɨ kamaghɨn fogh, gumazamiziba ofan mɨn na ganɨdir biziba, kɨ bar da isa nɨ ganɨdi, eghtɨ nɨ dar ganam. Kɨ da isɨ, nɨ ko nɨn ovavir boribar anɨngtɨ, da mati ian bizibar mɨrara ikɨ mamaghɨra ikiam. 9 Ofan na baghavɨra na ganɨngiziba, bizir me avimɨn aven tuezir puvatɨzibar tongɨn, ia da iniam. Dar kara, wit tuamin ofaba, ko arazir kuraba gɨn amadir ofaba, ko osɨmtɨziba agɨvamin ofaba, gumazamiziba ofan kaba bagha na ganɨngizir bizir manabar tongɨn, da bar nan bizibara, kɨ da isa nɨ ko nɨn otaribagh anɨngi. 10 Ia asɨziba ko bizir tizir me ofa gamiba, ia dar gan suam, kar bar nan bizibara. Kamaghɨn amizɨ, ia Purirpenim avɨnizir dɨvazimɨn averara dar amɨ. Eghtɨ ian gumaziba, merara dar amɨ.

11 “Egh ofan igharazir Israelia na ganɨdiba, kar ofan uan dafarimningɨn suiragh a fegh a damutɨ, a nan damazimɨn ighuavamangam. Kɨ nɨ ko nɨn otariba ko guivibagh anɨngi, egh ia zurara dughiar gɨn izamibar da iniam. Nɨn adarasi, tina nan damazimɨn zuegha gɨfa, me dagher kabar amam.

12 “Israelia na ganɨdir daghebar tongɨn dagher bar aghuiba, ko olivɨn borer bar aghuiba, ko wainɨn dɨpar bar aghuiba, ko witɨn bar aghuiba, da men dagher igharaziba bar dagh afira. Kɨ bar da isɨ nɨ danɨngam. 13 Israelia azenibar zurara, uan azenibar faraghavɨra isir dagheba, me da isa na bagha izi. Eghtɨ da ian bizibara. Eghtɨ nɨn adarasi, tina nan damazimɨn zuegha gɨfa, a dagher kabar amam. 14  *Israelian gumazamiziba na ganɨdir biziba, kar bizir me ua dagh ivezan men anogorogheziba, kar ian bizibara.

15 “Israelian borir ivariaba ko asɨzir ivariar me nan ofa gamiba, kar ian bizibara. Egh ia Israelia ateghtɨ men borir ivariaba ko asɨzir nan damazimɨn zuezir puvatɨziba, ua dagh ivezegh da inigh. 16 Israelia, uan borir iakɨnir vamɨra gɨvaziba, ua me inisɨ 5plan silvan dagɨabar me givezegh me iniam. 17 Egh bulmakaubar nguzir ivariaba, ko sipsipɨn nguzir ivariaba, ko memen nguzir ivariaba, me ua dagh ivezan kogham. Da na baghavɨra itir biziba. Ia dav suegh dar ghuziba, ofa gamir dakozimɨn da kavamang, egh dar oviba avimɨn aven ofa damutɨ dar mughuriam otogham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God dar mughuriam baregh, a gifuegh navir aghuim an ikiam. 18 Asɨzibar tuziba, da ian bizibara, mati amagapaba ko buaragharir agharir guivimɨn itiba, ia uan dafarimningɨn dar suiragh ofan mɨn da fɨ dar amutɨ, da Godɨn damazimɨn ighuavamang, eghtɨ asɨzir tuziba ia uari bagh da inigh.

19 “Israelia na ganɨdir ofaba, kɨ zurara gɨn izamin dughiabar da isɨ nɨ ko nɨn guiviba ko otaribar anɨng mamaghɨra ikiam. Kɨ nɨ ko nɨn ovavir boriba ko amir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam abighan koghtɨ, a ikɨvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.” 20 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Aron mɨgei, “Ia Israelian nguazimɨn aven nguazir otevitam, inian kogham, egh ia aremeghtɨ ian ovavir boriba nguazir kamɨn otevitam inian kogham. Bar guizbangɨra, bizir aghuir kɨ ia ganɨngizim, a kamakɨn, ia ofa gamir ingangaribar amutɨ, bizir aghuir ia oteveghamiba, kɨ ia danɨngam.”

Ikiavɨra Itir God biziba isa Livaibagh anɨdi

21  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Israelia uan biziba tuiragh 10plan pozibar amigh, egh pozitam na danɨngɨsɨ a inigh izam. Eghtɨ kɨ bizir kaba isɨ Livaibar anɨngam. Me na bativamin Purirpenimɨn gara an aven ingangarim gami. Eghtɨ bizir kaba, da mati men ivezir me iniamim. 22 Datɨrɨghɨn ikegh mangɨ, Israelian gumazir kɨniba, na bativamin Purirpenim boroghɨn mangan kogham. Me an boroghɨra mangɨva, arazir kamɨn osɨmtɨzim ater arɨghiregham. 23 Eghtɨ Livaiba na bativamin Purirpenimɨn gan an aven ingangaribar amuam. Egh me deragh ingangarir kam damuan koghɨva, an osɨmtɨzim ateram. Akar gavgavir kam kamaghɨra ikɨva, uaghan ian ovavir boribar mangɨ. Me Israelian tongɨn nguazir otevitam, inian kogham. 24 Bar guizbangɨra, Israelia uan biziba tuiragh 10plan pozibar amigh, egh pozitam inigh na danɨngɨsɨ da inigh izam. Kɨ datɨrɨghɨn ghaze, bizir kaba kɨ da inigha, Livaibagh anigha gɨfa. Bizir kam bangɨn, kɨ me mɨgɨa ghaze, me Israelian aven uari bagh nguazitamɨn ghuavim ikeghan kogham.”

Livaiba 10plan bizibar, dar vamɨra iniam

25 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 26 “Nɨ kamaghɨn Livaibav kɨm: Israelia uan biziba tuiragh 10plan pozibar amigh, egha pozitam na danɨngɨsɨ a inigh izɨtɨ, ia me da a inigh izɨ ofan mɨn Ikiavɨra Itir God danightɨ, God da isɨ ia danɨngtɨ, da mati ian bizibara. Eghtɨ ia da tuiragh 10plan pozibar amigh, egh pozitam Ikiavɨra Itir God danɨngɨsɨ a inigh izɨ. 27 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn gantɨ, a mati azenibar ingarir gumazim uan witɨn igiaba o wainɨn igiabar ofa gami moghɨn ganam. 28 Ia kamaghɨn damuva, uaghan ofa damusɨ bizir ia isibar 10plan pozibar da tuiragh, pozir vamɨra isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngam. Ikiavɨra Itir Godɨn ofan ia a danɨngamin kam, ia a isɨ ofa gamir gumazim Aron danɨngigh. 29 Bizir ia iniziba, ia deraghvɨra da tuisɨgh da mengɨva, bizir bar aghuibara, ia da isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngigh. 30 Ia bizir bar aghuiba isɨ Ikiavɨra Itir God bagh dar atɨgh gɨvaghɨva, ia Livaiba, dar nar igharaziba ia uari bagh da ini. Mati azeniba oparir gumazim ofa gamigha gɨvagha, ua bagha dagher naba isi. 31 Dagher nar itiba, ia uan amiroghboriba ko da inigh danganir manatamɨn mangɨgh ia dar amɨ. Dagher kaba, mati ia God bativamin Purirpenimɨn ingarir ingangarimɨn ivezim. 32 Ia faraghɨvɨra dagher bar aghuibara isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damigh gɨvagh, dagher nar igharaziba, ia dar amɨ, eghtɨ osɨmtɨzim ian ikian kogham. Egh ia faragh na bagh ofa damighan kogh, egh mati ia ofan Israelia God ganɨngizir kabagh amizɨ, da Godɨn damazimɨn mɨze. Ia kamaghɨn damightɨ, Ikiavɨra Itir God ia mɨsoghɨrarigham.”

19

Bulmakaun amebar aghevimɨn Akar Gavgaviba

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 2 “Arazir Ikiavɨra Itir God ifongezir kam, a Israelia ia danɨngasa. Dar kara: Israelia bulmakaun amebar aghevitam inigh Moses ko Aron bagh izɨ. Bulmakaun kam duatam an mɨkarzimɨn ikian kogham. A uaghan ingangarir tam damighan kogham. 3 Me a inigh izɨtɨ nɨ a isɨ ofa gamir gumazim Eleasar danɨngigh. Eghtɨ gumazitaba a inigh danganir me itim ategh azenan mangɨtɨ, Eleasar an gantɨma, me a mɨsueghtɨ an aremegh. 4 Eghtɨ Eleasar uan dafarir puzimɨn an ghuzitaba inigh na bativamin Purirpenim iti naghɨn 7plan dughiabar da kavamang. 5 Egh Eleasar gantɨ, me asɨzir kamɨn inim ko an tuziba ko an ghuziba ko an muriam daboroghtɨ da isi bar mɨghɨrigh. 6 Eghtɨ ofa gamir gumazim, temer sidan daziba, ko ter hisopɨn aguatam, ko stringɨn aghevitam, inigh da isɨ avim mɨkɨnigh. 7 Egh gɨn, a uan korotiaba ruegh dɨpamɨn bar uabɨ ruegh uamategh, me itir danganimɨn mangɨ. A kamaghɨn damigh, na damazimɨn mɨzegh ikɨvɨra ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham. 8 Eghtɨ gumazir bulmakau dapongamim, a uaghan uan korotiaba rueghɨva dɨpam bar uabɨ ruegh. Gumazir kam uaghan nan damazimɨn mɨzegh, ikɨvɨra ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham.

9  *“Eghtɨ gɨn gumazir nan damazimɨn zuezitam, bulmakaun kamɨn avereniba inigh, danganir me itimɨn azenan mangɨ nan damazimɨn zuezir danganitamɨn dar arɨkigh. Eghtɨ Israelia nan damazimɨn uan mɨzɨrɨziba agɨvsɨ bulmakaun kamɨn averenitaba isɨ dɨpam darigh uari ruegh nan damazimɨn mɨzɨrɨziba agɨvagham. Kar arazir me uan arazir kuraba agɨvasav amim. 10 Eghtɨ gumazir bulmakaun avereniba inizir kam, a uaghan uan korotiaba ruegh, egh a uaghan nan damazimɨn mɨzeghvɨra ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham. Arazir Ikiavɨra Itir God ifongezir kam, zurara ikɨ mamaghɨra ikiam. Eghtɨ Israelia ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir me ko itiba an gɨn mangam.”

Gumazamizibar amightɨ me zueghamin Akar Gavgavim

11 Egha Ikiavɨra Itir God kamagh mɨgei, “Gumazitam gumazir kuatamɨn suiragham, a 7plan aruebar nan damazimɨn mɨzegham. 12 Egh an aruer namba 3 ko aruer namba 7ɨn, dɨpar uabɨ zueghamim guruegh, egh nan damazimɨn zuegham. An aruer namba 3 ko namba 7ɨn kamaghɨn damighan kogh, nan damazimɨn zueghan kogham. 13 Gumazitam o amizitam, gumazir kuamɨn suiragh uabɨ zueghan kogh, kamaghɨn a nan damazimɨn mɨzegh ikɨvɨra ikiam. Egh arazir kamɨn a Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim damutɨ, a mɨzegham. Kamaghɨn, a Israelian tongɨn ikian kogham.

14 “Arazir igharazir mam kamakɨn: Gumazim purirpenir manamɨn aven ikia aremezɨ, gumazamizir dughiar kamɨn purirpenir kamɨn aven itiba, ko gumazamizir gɨn purirpenir kamɨn aven zuiba, me nan damazimɨn mɨzegh ikɨvɨra ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugham. 15 Eghtɨ uaghan itarir asuaba puvatɨziba ko mɨner asuaba puvatɨziba, da bar moghɨra nan damazimɨn mɨzegham.

16 “Eghtɨ gumazitam ruarimɨn ghua, azenimɨn mar arua, me mɨsuegha atɨzir gumazimɨn kuamɨn suira, o gumazir puram aremezir tamɨn kuamɨn suira, o gumazir kurizir tamɨn agharitamɨn suira, o gumazir aremezimɨn mozim gisɨn arui, a nan damazimɨn mɨzegh kamaghɨra ikɨ mangɨ 7plan aruebar tugham.

17 “Mɨzɨrɨzir kaba adeghsɨ, me arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn bulmakaun aghevimɨn averenitaba inigh mɨnetam daghuigh, dɨpar aghuitaba dagh ingegh. 18 Eghtɨ gumazir nan damazimɨn zuezitam, ter hisopɨn aguatam inigh dɨpar kam darugh, uam anesigh gumazir aremezir kamɨn purirpenimɨn dɨpar kam kavamang, egh an aven itir biziba ko gumazamizir an aven itiba sara, dɨpam me gisɨn a kavamadagh. Egh uaghan gumazitam gumazir aremezimɨn agharimɨn suira, o gumazir kuamɨn suira, o gumazir aremezimɨn mozim gisɨn aruizim, gumazir nan damazimɨn zuezir kam uaghan dɨpar kam me gisɨn a kavamang, eghtɨ me nan damazimɨn zuegham. 19 Gumazir nan damazimɨn zuezir kam, aruer namba 3, ko aruer namba 7ɨn, dɨpar kam inigh gumazir mɨzezim gisɨn a kavamang. Eghtɨ gumazir kam zueghsɨ, a uan korotiaba rueghɨva dɨpamɨn uabɨ ruegh, egh namba 7ɨn aruemɨn, aruem magɨrɨtɨ, a nan damazimɨn bar zuegham.

20 “Gumazitam nan damazimɨn mɨzegh ikɨva, zueghamin arazimɨn mangan kogh, nan damazimɨn mɨzeghvɨra ikiam. Me dɨpar a damightɨ a zueghamim, a gisɨn a kavamadaghan koghtɨ, a zueghan kogham. Eghtɨ kamaghɨn a nan Purirpenim damutɨ, a mɨzegham. Gumazir kam, ua nan gumazamizibar tongɨn ikian kogham. 21 Ia zurara gɨn izamin dughiabar, arazir Ikiavɨra Itir God ifongezir kabar gɨn mangɨ. Eghtɨ gumazir dɨpam kavamangamim, a uaghan uan korotiaba ruegh. Eghtɨ gumazir dɨpar kamɨn suirazim, a nan damazimɨn mɨzegh ikɨ mangɨ bar guaratɨzimɨn tugham. 22 Gumazir nan damazimɨn mɨzezim bizir manatamɨn suiraghtɨ, bizir kam uaghan mɨzegham. Eghtɨ gumazir igharazitam bizir kamɨn suiragham, a uaghan nan damazimɨn mɨzegh ikɨvɨra ikɨ mangɨ bar guaratɨzimɨn tugham.”

20

Gumazamiziba imoba mɨgɨrɨgɨar avɨribar Ikiavɨra Itir God gami

(Ua Me Ini 17:1-7)

1 Iakɨnir farazimɨn, Israelian gumazamiziba ghua Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogha Kadesɨn nguibar ekiamɨn itima, Miriam areme.

2 Danganir me itimɨn dɨpaba puvatɨzɨ, gumazamiziba uari akuvagha Moses ko Aron bagha ize. 3 Egha me puvɨra Moses gimoba a mɨgɨa ghaze, “Israelian gumazamizir igharaziba faragha Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn tiar akamɨn ariaghire. Ezɨ e ti me ko ariaghirezɨ deraghai. 4 Nɨ tizim bagha e inigha gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ize? Nɨ ti kamaghɨn ifonge, e uan asɨziba ko kagh arɨghiregham? 5 Nɨ tizim bagha Isipɨn kantrin aven e inigha azenan izegha danganir kurar bizitam aghungan koghamin kamɨn ize? Danganir kam, witba ko temer ovɨziba itiba, ko wainɨn ovɨziba bar puvatɨ. Bar guizbangɨra, danganir kurar kam dɨpar e damamiba uaghan puvatɨ.”

6 Ezɨ Moses ko Aron gumazamizibagh itagha, sɨvagha ghua God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn tughav iti. Egha aning nguazim girɨgha uan guamning nguazim mɨtuazɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim aning gisiragha taghtasi. 7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamagh Moses mɨgei, 8 “Nɨ asadivir aghorir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn itim inigh. Egh nɨ Aron ko mangɨ gumazamiziba bar moghɨra me akufagh. Egh nɨ men damazimɨn, dagɨar munam mɨkɨmtɨ, arazir kamɨn dɨpam an otogh azenan fasfagh irɨtɨ, gumazamiziba uan asɨziba ko anemam.” 9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, Moses ghua asadivim ini.

10 Moses ko Aron, gumazamiziba bar moghɨra me akuvagha, Moses kamaghɨn me mɨgei, “Ia akaba batozir gumazamiziba, ia oragh. Ga dagɨar kamɨn ia bagh dɨpam inigham, o?” 11 Egha Moses Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨn amizir puvatɨ. Moses dagɨam mɨkemezir pu. Puvatɨ. Moses asadivim fegha, dughiar pumuningɨn dagɨam mɨsoke. Ezɨ maburan dɨpam an aven otogha azenan fasfagha iri. Ezɨ gumazamiziba uan asɨziba ko maghɨram anepi.

12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, “Gua nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨgha nan akamɨn gɨn zuir pu. Egha nan gavgavir ekiamɨn gun Israelian gumazamizibav kɨman aghua. Kɨ dagɨam mɨkɨmasa gua mɨkeme, ezɨ gua ua asadivimɨn a mɨsoke. Kamaghɨn amizɨ, gua me inigh nguazir kɨ me danɨngamin kamɨn aven mangɨghan kogham.”

13 Bizir kam dɨpaba otivir danganim, Meriban oto.* Danganir kamɨn, Israelian gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God gimobima, a uabɨ isa men akagha ghaze, a Godɨn bar zuruzim.

Israelia Kadesɨn nguibar ekiam ategha Jordanɨn Fanem bagha zui

(Sapta 20:14--21:35)

Idomian atrivim, uan kantri abigh mangan Israelian anogoroke

14 Israelia Kadesɨn nguibar ekiamra itima, Moses Idomian atrivim bagha gumazir maba amangi. Ezɨ me ghua kamaghɨn a mɨgei, “Kar nɨn namakabar mɨgɨrɨgɨam, me Israelian anababa. Nɨ fo, e osɨmtɨziba atera en dabirabim deragha itir puvatɨ. 15 En inazir afeziaba fomɨra Isipɨn kantrin ghuegha itima, azenir avɨriba gɨfa. Ezɨ Isipia paza e ko en inazir afeziabagh ami. 16 Ezɨ e akurvazim bagha Ikiavɨra Itir Godɨn diava araima, an en ararem baregha, enselɨn mam amadazɨ, an e inigha Isip ategha azenan ize. E datɨrɨghɨn Kadesɨn nguibar ekiamɨn iti. Kades a nɨn kantrin nguazir mɨtaghniamɨn iti. 17 E uari, nɨ en amamangatɨghtɨ, e nɨn nguazimɨn otogh mangam. E uan bulmakauba ko tuavim ategh ian dagher azeniba, ko wainɨn azenibar aven mangɨ, egh ian mozir pabar aman kogham. E tuavir ekiar ia atriviba bagha ingarizimra mangɨ, egh agharir guvim o kɨriamɨn mangan kogh, bighɨratɨgh mangɨvɨra ikɨ nɨn nguazir mɨtaghniam gitagham.”

18 Ezɨ Idomia kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia en kantri abigh mangan e aghua. Ia mangɨsɨ damutɨ, e izɨ ia korogh ia mɨsogham.”

19 Ezɨ Israelian gumaziba kamaghɨn mɨgei, “E tuavir ekiamra mangam. E, o en bulmakauba ian dɨpabar amɨtɨ, e dagh ivezam. E ian kantrin otogh mangasavɨra nɨghnɨsi.”

20 Ezɨ Idomia ua ghaze, “E bar aghua!” Egha men mɨdorozir gumazir bar avɨrim dɨkavigha ghua, Israelia mɨsoghasa. 21 Israelia Idomɨn nguazimɨn otogh mangan Idomia bar aghua. Kamaghɨn amizɨ, Israelia ragha tuavir igharazimɨn zui.

Aron areme

22 Israelian gumazamiziba bar Kadesɨn nguibar ekiam ategha ghua Horɨn Mɨghsɨamɨn oto. 23 Horɨn Mɨghsɨam, a Idomɨn nguazir mɨtaghniamɨn boroghɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kagh kamaghɨn Moses ko Aron mɨgei, 24 “Aron aremegham. Kɨ dɨpaba otivir danganim Meriban Akar Gavgavimɨn gua mɨkemezɨ, gua na baraghizir puvatɨ. Bizir kam bangɨn, nguazir kɨ Israelia danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizim, an an aven mangɨghan kogham. 25 Nɨ Aron uan otarim Eleasar ko, aning inigh Horɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanang. 26 Egh ofa gamir gumazimɨn korotiaba a dama da sueghɨva Eleasar darugh. Eghtɨ Aron mɨghsɨar munamɨn aremegham.” 27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemez moghɨn, Moses bizibagh ami. Israelia bar garima, me Horɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanadi. 28  *Egha Moses ofa gamir gumazimɨn korotiaba Aron dama da suegha da isa Eleasar gaghui. Aron mɨghsɨamɨn orazimɨn aremezɨ, Moses ko Eleasar uamategha izaghiri. 29 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn ganigha fo, Aron areme. Egha me bar moghɨra a bagha azia ikia ghuavɨra itima, 30plan arueba gɨfa.

21

Israelia Kenania ko mɨsogha me abɨra

1  *Kenanian gumazir mam, an Aratɨn nguibar ekiamɨn atrivim, a Kenanɨn nguazimɨn aven sautɨn amadaghan ikia orazima, Israelia Atarim bagha zuir tuavim moghɨn izi. Egha a dɨkavigha ghua me korogha men marazir suigha me inigha ghue. 2 Ezɨ Israelia akar dɨkɨrɨzir mam Ikiavɨra Itir God gamua ghaze, “Nɨ e ateghtɨ, e mɨdorozimɨn gumazir kaba abɨragham, kamaghɨn, e ofan nɨ danɨngamimɨn mɨn, men gumazamiziba ko nguibar ekiaba bar dagh asɨghasigham.” 3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God me baregha men akurazɨ, me bar me kuavaremegha bar men nguibar ekiabagh asɨghasɨki. Kamaghɨn amizɨ, me nguibar kam, ziam “Horma,” a gatɨ.*

Kuruzir brasɨn ingarizim

4  *Ezɨ Israelia, Horɨn Mɨghsɨam ategha Idomɨn nguazim gitavɨraghasa, Ongarir Aghevimɨn tuavimɨn zui. Me ghua ghua, bar amɨra. 5  *Egha me Godɨn atara, uaghan Moses saram atara ghaze, “Gua ghaze, e gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn arɨmɨghirasa, gua Isipɨn nguazimɨn e inigha kagh ize? Dagheba danganir kamɨn puvatɨ, ezɨ dɨpaba uaghan puvatɨ. E dagher kurar kam bar an aghua.”

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kuruzir imezir kuram itiba amangizɨ, da Israelian gumazamizibar tongɨn otivigha me givima men avɨrim ariaghire. 7 Ezɨ gumazamiziba Moses bagha iza ghaze, “E arazir kuram gamua egha Ikiavɨra Itir God, ko nɨn atari. Kamaghɨn, nɨ e bagh Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmtɨ, an e da kuruzir kaba batokegh.” Ezɨ Moses me bagha God ko mɨgei.

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God oregha kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ kuruzimɨn nedazimɨn ingarigh a isɨ aghorir ruaritam datɨgh anesaragh. Eghtɨ kuruziba ivir gumazamiziba, me kozorogh an gan ua ghuamagham.” 9  *Ezɨ Moses kuruzimɨn nedazim brasɨn an ingarigha, a isa aghorir ruarim gatɨgha anesara. Eghtɨ gumazamizir kuruziba iviziba, me kozorogh an gan ghuamagham.

Israelia Horɨn Mɨghsɨam ategha ghua kantri Moapɨn oto

10 Ezɨ Israelia, Horɨn Mɨghsɨam ategha ghua, Obotɨn danganim aghuigha an iti. 11 Egha gɨn, me dɨkavigha Obot ategha, ghua Moapɨn nguazimɨn aruem anadi naghɨn itir danganim Abarimɨn otogha danganim aghuigha apia. Abarim, a danganir kuram, egha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. 12 Egha gɨn, me dɨkavigha Abarim ategha ghua, Seretɨn danganir zarimɨn otogha danganim aghuigha a gapia. 13 Egha gɨn, me dɨkavigha Seret ategha ghua, Arnonɨn Fanemɨn vongɨn ghua, notɨn amadaghan itir gumazamiziba puvatɨzir danganir mamɨn otogha danganim aghuigha a gapia. Gumazamiziba puvatɨzir danganir kam, a mong Amorian nguazimɨn aven iti. Arnonɨn Fanem, a Moapian nguazim ko Amorian nguazim abɨghizir mɨtaghniam. 14 Bizir kam bangɨn, Akɨnafarir Ikiavɨra Itir Godɨn Mɨdorozibar Eghaghaniba Itim, kamaghɨn mɨgei:

Wahepɨn nguibar ekiar Sufan danganimɨn itim,

ko danganir zariba ko, Arnonɨn Fanem,

15 koma danganir zaribar kagh ikegha bar ghua Arɨn nguibar ekiamɨn otogha,

bar ghua kantri Moapɨn nguazir mɨtaghniamɨn tu.

16 Ezɨ gɨn, Israelia dɨkavigha danganir kam ategha ghua, nguibar mam gapia, an ziam, Mozir Dɨpam. Danganir kam, mozir dɨpar ekiam itima, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ gumazamiziba bar me akuvaghtɨ, kɨ dɨpam isɨ me danɨngam.”

17 Dughiar kamɨn, Israelian gumazamiziba onger akar kam bange:

O mozir dɨpam, nɨ dɨpam damutɨ, an otiv emɨr.

E an gan a bagh bar akuegh ighiam bangam.

18 Mozir kam, gumazamizibar gumazir dapaniba uan ziaba itir aghoriba,

ko asadivibar a gɨkui.

Egha gɨn, me dɨkavigha gumazamiziba puvatɨzir danganir kam ategha ghua Matanan danganimɨn otifi. 19 Egha gɨn dɨkavigha Matana ategha ghua Nahalielɨn danganimɨn otifi. Egha gɨn Nahaliel ategha ghua Bamotɨn danganimɨn oto. 20 Egha Bamot ategha ghua, danganir zarir Moapian kantrin itir mamɨn otifi. Danganir zarir kam, a mong pɨn ikia Pisgan Mɨghsɨamɨn orazimɨn apengan iti. Gumazamiziba danganir kamɨn tuivigha, munagh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn gari.

Israelia, Atrivim Sihon ko
Atrivim Ok abɨra

(Godɨn Araziba 2:26--3:11)

21 Egha Israelia Amorian atrivim mɨkɨmasa gumaziba amangizɨ, me ghua kamaghɨn a mɨgei, 22 “Nɨ en amamangatɨghtɨ e nɨn nguazimɨn otogh munagh mangasa. E tuavim ategh ian dagher azeniba ko ian wainɨn azenibar aven mangan kogham. Egh ian mozir dɨpabar aman kogham. E tuavir ekiar ia atriviba bagha ingarizimra mangɨ, egh agharir guvim o kɨriamɨn mangan kogh, bighɨratɨgh mangɨvɨra ikɨ nɨn nguazir mɨtaghniam gitagham.”

23 Ezɨ Atrivim Sihon, Israelian gumazamizibar amamangatɨghtɨ, me an nguazimɨn mangan an aghua. Egha uan mɨdorozir gumaziba akuvagha, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir nguibam Jahasɨn ghua Israelia koro. 24 Ezɨ Israelia mɨdorozimɨn men avɨribav suagharigha men nguazim ini. Nguazir kam Arnonɨn Fanemɨn ikegha ghua Jabokɨn Fanemɨn tu. Jabok, Amonian nguazimɨn mɨtaghniamɨn iti. Ezɨ Amonian mɨdorozir gumazir gavgavir avɨrim uan mɨtaghniar kam bagha gari. 25 Kamaghɨn amizɨ, Israelian gumazamiziba Amorian nguibar ekiaba bar da isa, uaghan Hesbon ko an boroghɨn itir nguibar dozir maba sara inigha dagh apia. 26 Amorian Atrivim Sihon, an nguibar ekiam Hesbon. Sihon faragha Moapian atrivir faragha ikezim ko mɨsogha an nguaziba bar da isa ghua Arnonɨn Fanemɨn tu. 27 Bizir kam bagha, gumazir ighiaba osirim ighiar kam osira ghaze:

Ia nguibam Hesbonɨn izɨ, an Atrivim Sihonɨn nguibar ekiam.

E kamaghɨn ganasa ifonge, me an ingarightɨ a gavgavigh ikiam.

28  *Fomɨra, Atrivim Sihonɨn mɨdorozir gumaziba Hesbonɨn ikia dɨkavigha,

mati avimɨn mɨn mɨsoghasa ghue.

Egha Moapian nguibar ekiam Ar gasɨghasɨki.

Me Arnonɨn Fanemɨn boroghɨn mɨghsɨaba itir gumazir aruaba kuavareme.

29 Iavzika! Ia Moapian gumazamiziba, ia osɨmtɨzir ekiam iniam.

Ia gumazamizir asem Kemosɨn ziam feba, ia ikuvigham.

Ian aser kam, a gumazibagh amima,

me an gɨn ghua nguibam ategha gumazir kɨnibar mɨn guighav iti.

Ian aser kam Amorian Atrivim Sihon gamizɨ,

a ian amizibar suighizɨ, me Amorian atrivimɨn ingangarir amizir kɨnibar iti.

30 Ezɨ datɨrɨghɨn me ko men ovavir boriba ikufi.

E me gasɨghasɨgha Hesbonɨn ikegha bar ghua nguibar ekiam Dibonɨn oto.

Egha bar ghua Nofan nguibamɨn tu,

nguibar kam, Medeban nguibamɨn boroghɨn iti.

31 Ezɨ Israelian gumazamiziba Amorian nguibar ekiabagh apia. 32 Ezɨ Moses Jaserɨn nguibar ekiam konasa gumazir maba amangizɨ, me moga garir gumazibar mɨn ghua nguibar kam gasɨghasɨghamin tuavir aghuitam gɨfoghasa ghue. Ezɨ Israelia dɨkavigha ghua a korogha an boroghɨn itir nguibar doziba sara, da inigha Amorian gumazamizir dar itibar agɨrazɨ, me are.

33 Ezɨ me datɨrɨghɨn ua ragha kantri Basanɨn zuir tuavimɨn zuima, Basanɨn Atrivim Ok uan mɨdorozir gumaziba ko, me bar otivigha me mɨsoghasa izi. Me Edrein nguibamɨn boroghɨn kamaghɨn ami. 34 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Moses mɨgɨa ghaze, “Nɨ an atiatingan markɨ. A uan gumazamiziba ko, an nguazim, kɨ bar da isa ia ganigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, ia dɨkavigh arazir ia faragha Amorian Atrivim Sihon gamizim, ia a damu. Sihon, a faragha Hesbon gativagha an gari.” 35 Ezɨ Israelia, Atrivim Ok uan otariba ko an gumazamiziba bar me mɨsuagharɨki. Egha tav ataghizɨ, a ua itir puvatɨ. Egha an nguaziba ini.

Atrivim Balak ko
Balamɨn eghaghanim

22

(Sapta 22--24)

Moapian atrivim, Balam bagha akam amada

1 Egha Israelia dɨkavigha danganir kam ategha ghua Moapɨn danganir zaribar otivigha, danganim aghuigha apia. Kar, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir danganim, ezɨ nguibar ekiam Jeriko, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn amadaghan iti.

2 Dughiar kamɨn, Moapian Atrivim Balak, a Siporɨn otarim, a Israelia Amoria gamizir araziba baraki. 3 A uan gumazamiziba ko Israelian garima, me bar avɨraseme, kamaghɨn amizɨ, me bar Israelian gumazamizibar atiatingi. 4-5  *Egha Moapia, kamaghɨn Midianian gumazir dapanibav gei, “Kɨran oveghangɨn, gumazamizir bar avɨrir kaba bizir tintinibar en boroghɨn itiba, bar da gɨvagham, mati bulmakau graziba api.” Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Balak, Beorɨn otarim Balam mɨkɨmasa gumazir maba amangi. Dughiar kamɨn, Balam Yufretisɨn Fanemɨn boroghɨn itir nguibam Petorɨn iti. Kar an adarazir nguazim.

Atrivim Balak uabɨn akurvaghasa Balam bagha akam amaga ghaze, “Nɨ foghasa kɨ ifonge, ikɨzir mamɨn gumazamiziba Isipɨn dɨkavigha azenan iza tintinibar ghua nguaziba bar dar ikia, egha en boroghɨn iza en nguazim iniasava ami. 6 Men avɨrim bar e gafira. Kamaghɨn amizɨ, ga uaning. Nɨ izɨ pazɨ me damusɨ akavsiatam me datɨghtɨ, e ti me abɨnɨva men agɨraghtɨ me en nguazim gitagham. Kɨ kamaghɨn fo, nɨ deravɨra gumazibar amusɨ mɨkɨmtɨ, nɨn aseba me damutɨ, me deraghvɨra ikiam. Egh nɨ pazɨ me damusɨ mɨkɨmtɨ, nɨn aseba me damutɨ, me ikuvigham.”

7 Ezɨ Moapia ko Midianian gumazir dapanir kaba dɨkavigha, Balam Israelia gasɨghasɨghamin akavsiabagh ivezasa ivezim sara inigha ghua Balam mɨgei. 8 Ezɨ Balam kamaghɨn me mɨgei, “Ia dɨmagarir kamɨn kagh daku, eghtɨ gurum mɨzaraghan kɨ Ikiavɨra Itir God na danɨngamin akar manam, kɨ an gun ia mɨkɨmam.” Ezɨ Moapian gumazir dapaniba a koma akui.

9 Ezɨ dɨmangan God iza kamaghɨn Balamɨn azara, “Kar gumazir manaba iza nɨ ko iti?”

10 Ezɨ Balam God ikaragha ghaze, “Moapian Atrivim Balak na mɨkɨmasa me amangi, egha ghaze, 11 ‘Gumazamizir Isipɨn ikegha izeziba tintinimɨn nguazir kam garui. Ezɨ atrivim kamaghsua, kɨ me ikuvighsɨ akatam me datɨghtɨ, a me mɨsogh men agɨraghtɨ me an nguazim gitagham.’ ”

12 Ezɨ God kamaghɨn Balam mɨgei, “Israelian gumazamiziba, kɨ deravɨra me gami. Kamaghɨn, nɨ gumazir izezir kaba ko mangan markɨ. Egh ikuvighsɨ akavsiatam Israelian gumazamizibar arɨghan markɨ.”

13 Ezɨ bar mɨzaraghara, Balam ghua Balak amadazir gumazibav gɨa ghaze, “Ia uamategh mangɨ. Ikiavɨra Itir God, ia ko mangan nan anogoroke.”

14 Kamaghɨn amizɨ, me uamategha ghua Balak mɨgɨa ghaze, “Balam e ko izan aghua.”

15 Ezɨ Balak ua gumazir dapanir ziar ekiaba itir avɨriba amangi, ezɨ men ziar ekiaba ko dɨbobonim faragha zuir gumazir dapanibar ziaba ko dɨbobonim gafira. 16 Ezɨ me Balam bagha ghua Balakɨn akabar gun kamaghɨn a mɨgei, “Ga uaning, nɨ na bagh izɨsɨ, bizitam nɨn tuavim apɨran markɨ! 17 Kɨ bizir avɨriba nɨ danɨngɨva, uaghan nɨ ifongezir bizir manam, kɨ a damuam. Ga uaning, nɨ izɨ na bagh gumazamizir kaba akavsiatam me datɨgh.”

18  *Ezɨ Balam me ikaragha ghaze, “Balak ti uan atrivimɨn dɨpenimɨn itir silvaba ko golba bar na danɨngtɨ, kar pura bizim, bizir muziaritam o bizir ekiatam, Ikiavɨra Itir God, nan Godɨn Akar Gavgavim batueghan kogham. 19 Ia kagh daku, mati faragha na bagha izezir gumazir dapaniba amizɨ mokɨn. Ia dɨmagarir kamɨn ikeghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God gɨfoka, a tɨghar akar igharazitamɨn na mɨkɨmam, o puvatɨgham.”

20 Ezɨ dɨmagarir kamɨn, God Balam bagha iza kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir kaba uarir gɨn mangasa nɨ bagha ize, eghtɨ nɨ dɨkavigh men gɨn mangɨva bizir kɨ damusɨ nɨn mɨkɨmamimra, nɨ a damu.” 21 Kamaghɨn, amɨmzaraghan, Balam dɨkavigha uan donki gaperagha Moapian gumazir dapaniba ko zui.

Balam, uan donkin atari

22 Balam zuima, Godɨn navim a bagha bar puv an isi. Dughiar kamɨn, Balam uan donki gaperagha zuima, an ingangarir gumazir pumuning a ko zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, an apanimɨn mɨn an tuavim apɨrigha tughav iti. 23  *Ezɨ donki enselɨn garima, a uan mɨdorozir sabamɨn suirazɨ, a tuavim ategha pura ruarir kɨnimɨn zui. Ezɨ Balam uan donki mɨsuegha uam a isa tuavimɨn amada. 24 Ezɨ ensel ua tuavimɨn ghua wainɨn azenimningɨn tɨzimɨn tughav iti. Danganir kamɨn, dagɨar dɨvazim an vong ko vongɨn iti, ezɨ tuavim bar asufa. 25 Ezɨ donki kamaghɨn enselɨn ganigha uabɨ fegha dagɨar dɨvazimɨn vongɨn uabɨ ekura, Balamɨn dagarim isa dɨvazim gike. Ezɨ Balam ua donki mɨsoke. 26 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel ua ghua, tuavim bar asuvazɨ naghɨn tughav iti. Ezɨ donki agharir guvim o agharir kɨriamɨn mangan iburaghburaki. 27 Dughiar kamɨn, donki enselɨn ganigha, Balam sara pura tuavim girɨgha mɨto. Ezɨ Balamɨn navim bar ikuvizɨ, a uan asadivim inigha atara maghɨra donki mɨsosi. 28 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkɨmamin gavgavim isa donki ganɨngizɨ, donki maghɨra kamaghɨn Balam mɨgei, “Kɨ manmaghɨn nɨ gamizɨ, nɨ 3plan dughiar kabar na mɨsoke?”

29 Ezɨ Balam kamaghɨn donki mɨgei, “Nɨ na gamizɨ, kɨ gumazir onganimɨn mɨn oto. Kɨ ti mɨdorozir sabatam ikia nɨ mɨsoghezɨ nɨ aremeghai.”

30 Ezɨ donki kamaghɨn Balam mɨgei, “Kɨ ti nɨn donkin kamra, nɨ fomɨra uan igiamra ikegha iza datɨrɨghɨn na gisɨn apiav ikiagha rui. Kɨ fomɨra kamaghɨn nɨ gamiz, o?”

Ezɨ Balam ghaze, “Puvatɨ.”

31  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Balam gamizɨ, a enselɨn garima, a uan mɨdorozir sabam suiragha tuavimɨn tughav iti. Ezɨ Balam uabɨ fegha nguazim mɨkɨnigha maghɨra guam nguazim mɨtua. 32 Ezɨ ensel kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ tizim bagha uan donki, 3plan dughiar kabar a mɨsoke? Nɨ oragh. Darorir nɨ amir kam, a nan damazimɨn derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn apanimɨn mɨn nɨn tuavim apɨrasa ize. 33 Ezɨ nɨn donki nan ganigha 3plan dughiar kabar tuavir mɨriamɨn mangasa. A ti kamaghɨn amizir puvatɨghai, kɨ nɨ mɨsoghezɨ nɨ aremezɨ donki angamɨra ikiai.”

34 Ezɨ Balam kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ensel mɨgei, “Kɨ arazir kuram gami. Kɨ kamaghɨn fozir puvatɨ, nɨ mangan nan anogorogha tuavim apɨri. Kɨ zuir darorir kam, nɨ a gifueghan koghtɨ, kɨ uamategh uan nguibamɨn mangam.”

35 Ezɨ ensel ghaze, “Markɨ. Nɨ gumazir kaba ko mangɨ, egh bizir kɨ nɨ mɨkɨmamibara, nɨ dav kɨm.” Ezɨ Balam me ko zui.

Balam izima, Atrivim Balak a bagha bar akonge

36 Ezɨ Atrivim Balak orazi, Balam izima, a dɨkavigha ghua nguibar ekiam Arɨn a bato. Ar, a Arnonɨn Fanemɨn boroghɨn iti, kar Moapɨn nguazir mɨtaghniar bar saghon itim. 37 Egha Balak kamaghɨn Balam mɨgei, “Nɨ oragh. Kɨ faragha nɨ bagha akam amadazɨ nɨ manmagh amigha, na bagha izezir puvatɨ? Nɨ ti ghaze, kɨ bizir avɨriba puvatɨgha ivezim nɨ danɨngam kogham?”

38 Ezɨ Balam a ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ bizir kam gɨnɨghnɨghan markɨ. Kɨ izegha gɨfa. God na mɨkɨmamin akabara, kɨ dav kɨmam. Bar guizbangɨra, kɨ ua akar igharazitam mɨkɨmamin gavgaviba puvatɨ.” 39 Egha Balam, Balakɨn gɨn Husotɨn nguibar ekiamɨn ghu. 40 Ezɨ Balak bulmakaun maba ko sipsipɨn mabav suegha, uan asem bagha ofabagh amigha, dar tuzir maba isava Balam ko gumazir dapanir a ko itibagh anɨngi.

Balamɨn akar faragha zuim

41 Egha mɨzaraghara, Balak dɨkavigha Balam inigha asem Bal bagha ofa gamir danganimɨn ghuavanabo. Ezɨ Balam mɨghsɨar kamɨn pɨn tughav ikia, Israelian marazi vɨn men gari.

23

1 Egha Balam kamaghɨn Balak mɨgei, “Nɨ na bagh 7plan ofa gamir dakozibar ingarighɨva 7plan bulmakaun apuriba ko 7plan sipsipɨn apuriba inigh izɨ.” 2 Ezɨ Balam mɨkemezɨ moghɨn Balak ami. Egha aning bulmakaun vamɨra ko sipsipɨn vamɨra uaghara da isa, vaghvagha 7plan ofa gamir dakozibar dar ofa gami.

3 Egha Balam kamaghɨn Balak mɨgei, “Nɨ kagh ofan bar isia mɨghɨribar danganimɨn boroghɨn tughɨv ikɨ. Eghtɨ kɨ munagh mangɨ orarkɨ ganika, Ikiavɨra Itir God izɨ na batogham, o ti puvatɨgham. Kɨ fozir puvatɨ. A izɨ bizitam na mɨkemeghtɨ, kɨ an akamɨn gun nɨ mɨkɨmam.” Egha uabɨra ghua mɨghsɨar mamɨn orazimɨn itima, 4 God a bato.

Ezɨ Balam kamaghɨn God mɨgei, “Kɨ 7plan ofa gamir dakozibar ingarigha bulmakaun vamɨra ko sipsipɨn vamɨra, vaghvagha ofan dakozir kabar dar ofa gami.”

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, akar maba, Balak mɨkɨmasa Balam amada. 6 Ezɨ a uamategha ghua garima, Balak ko Moapian gumazir dapaniba, uan ofan bar isia mɨghɨribar danganibar boroghɨn tuivighav iti. 7 Ezɨ Balam maghɨra God a mɨkemezir akabar gun me mɨgei:

“Moapian Atrivim Balak, Aramɨn kantrin aven aruem anadi naghɨn mɨghsɨabar na inigha kagh ize.

Egha ghaze, ‘Nɨ izɨ na bagh mɨkɨm.

Me ikuvighsɨ nɨ akavsiatam Israelian gumazamizibar atɨghtɨ,

nɨn aseba me damutɨ, me ikuvigham.’

8 Ezɨ kɨ fo, God me ikuvighasa na mɨkemezir puvatɨ.

Kamaghɨn, kɨ uaghan me ikuvighsɨ mɨkɨman kogham.

Ikiavɨra Itir God paza me damuasa akavsiatam me gatɨzir puvatɨ.

Eghtɨ kɨ manmaghɨn pazɨ me damusɨ akam me darɨgham? Bar puvatɨgham.

9 Bar guizbangɨra, kɨ mɨghsɨabar orazibar itir dagɨar bar pɨn itibar ikia men gara fo,

me gumazamizir igharaghavɨra itiba.

Me fo, God deraghavɨra me gamizɨ,

me ikɨzir igharazibar mɨn itir puvatɨ.

10 Israelɨn ovavir boriba bar avɨraseme,

me nguazir mɨnezibar mɨn bar avɨraseme.

Eghtɨ gumazitam me mengan iburagham.

Ia na teghtɨ, kɨ uan arueba gɨvaka.

Kɨ Godɨn gumazamizibar mɨn navir amɨrizim sara aremeka.

Kɨ gumazamizir aghuibar mɨn aremeghasa.”

11 Ezɨ Atrivim Balak kamaghɨn Balam mɨgei, “Nɨ manmaghɨn na gami? Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ nan apaniba ikuvighsɨ akavsiam me darɨghasa, egha kɨ nɨ inigha kagh ize. Ezɨ nɨ nan ifongiamɨn gɨn ghuzir puvatɨ. Nɨ deraghvɨra ikiamin akam me mɨgei.”

12 Ezɨ Balam ghaze, “Ikiavɨra Itir God mɨkɨmasa na mɨkemezɨ moghɨra kɨ mɨkɨmam.”

Balamɨn akar namba 2

13 Ezɨ gɨn Atrivim Balak, kamaghɨn Balam mɨgei, “Ga uaning, nɨ nan gɨn izɨva ga mangɨ danganir igharazimɨn otogh, egh Israelian marazira ganam. Egh nɨ bar men ganan kogham. Egh nɨ munagh tugh, na bagh me ikuvighsɨ akavsiam me datɨgh.”

14 Egha Balak, Balam inigha ghua Pisgan Mɨghsɨamɨn orazimɨn otogha, Sopimɨn danganir me deravɨra vɨn garimɨn tu. Danganir kamɨn, a 7plan ofa gamir dakozibar ingarigha, bulmakaun vamɨra ko sipsipɨn vamɨra, 7plan ofa gamir dakozibar vaghvagha dar ofa gami. 15 Ezɨ Balam kamagh Balak mɨgei, “Nɨ kagh uan ofan bar isia mɨghɨribar boroghɨn tughɨv ikɨ. Eghtɨ kɨ munagh mangɨ God bagh orarkɨ a batoka.”

16 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Balam batogha, Balak mɨkɨmamin akabar a mɨkemegha ua anemadazɨ, a Balak bagha ghu. 17 A uamategha ghua garima, Balak Moapian gumazir dapaniba ko uan ofan bar isia mɨghɨribar boroghɨn tughav iti. Ezɨ Balak Balamɨn azara, “Ikiavɨra Itir God manmaghɨn nɨ mɨkeme?”

18 Ezɨ Balam kamaghɨn a mɨgei:

“O Siporɨn otarim Balak, nɨ dɨkavigh izɨva

akar kɨ mɨkɨmamiba baragh.

19  *God a gumazamizibar mɨn ikia ifarir puvatɨ.

Egha gumazamizibar mɨn ikia uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir puvatɨ.

A bizir manam damuasa akar dɨkɨrɨzim gami, an a damuam.

A mɨgeir biziba otivaghiri.

20 God deravɨra Israelia damuasa akam na ganɨngi.

God uabɨ deravɨra me gami,

eghtɨ kɨ an arazir kam agɨraghan kogham.

21 Kɨ garima,

Israelia bativamin araziba,

dar tam me damutɨ me bar ikuvighan kogham.

Bar puvatɨgham.

Ikiavɨra Itir God, men God, a me ko iti.

Me kamaghɨn an gun mɨgei,

a men Atrivim.

22 God Isipɨn kantrin me inigha azenan ize,

egha bulmakaun atiamɨn mɨn me bagha mɨsosi.

23 Bar guizbangɨra, imeziba ko akuzir araziba, Israelian gumazamizibagh amuva avegham.

Eghtɨ gɨn gumazamiziba Israelian ganɨva mɨkɨm suam,

Ia God amizir bizir ekiabar gan!

24 Ia gan! Israelɨn ikɨzim, mati laionɨn bar gavgavim.

An avughsan kogh mangɨ dughiar an asɨzim suegh bar anebɨghɨrarɨgh an tuzibar amɨva

an ghuzim sara dozegham.”

25 Ezɨ Balak kamaghɨn Balam mɨgei, “Nɨ me ikuvighsɨ akavsiam me darɨghan aghuaghɨva, egh nɨ deraghvɨra me damusɨ akam me darɨghan markɨ.”

26 Ezɨ Balam a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨ mɨkemegha gɨfa. Ikiavɨra Itir God damuasa na mɨkemezir bizibara, kɨ dav kɨmam.”

Balamɨn akar namba 3

27 Ezɨ Atrivim Balak kamaghɨn Balam mɨgei, “Ga uaning, nɨ na ko izɨ ga danganir igharazitamɨn mangam. God ti tɨghar nɨ ateghtɨ, nɨ munagh ikɨ na bagh me ikuvighsɨ akavsiam me darɨgham.” 28 Kamaghɨn amizɨ, aning Peorɨn Mɨghsɨamɨn orazimɨn bar ghuanabogha, munagh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn gari.

29 Egha Balam kamaghɨn Balak mɨgei, “Nɨ na bagh 7plan ofa gamir dakozibar ingarighɨva, uaghan 7plan bulmakaun apuriba ko 7plan sipsipɨn apuriba na bagh da inigh izɨ.” 30 Ezɨ Balak, Balam mɨkemezɨ moghɨn, an amua bulmakaun apurir vamɨra ko sipsipɨn apurir vamɨra vaghvagha 7plan ofa gamir dakozibagh isɨn dar ofa gami.

24

1 Ezɨ Balam datɨrɨghɨn fo, Ikiavɨra Itir God a deravɨra Israelia damuamin akam mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, a faragha amizɨ moghɨn uamategha akuzir araziba bagha ghuzir puvatɨ. A raghɨrɨgha munagh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn gari. 2 A garima, Israelian gumazamizibar anababa vaghvagha uan purirpenibar ikiavɨra iti. Ezɨ Godɨn Duam iza anevarazɨma, 3 a kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Beorɨn otarim Balam, ia nan mɨgɨrɨgɨaba baragh.

Kɨ deraghavɨra bizibar gara dav geir gumazim.*

4 Kɨ Godɨn akar a mɨgeiba barasi.

Egha kɨ pamtemɨn gara, irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven,

kɨ nguazim gɨra uan guam nguazim mɨtuagha, uan damazimningɨn deraghavɨra garima,

Godɨn Gavgaviba Bar Itim nan akakasi.

5 O Jekopɨn ovavir boriba, kɨ ian purirpenibar garima,

dar ganganiba bar dera.

Bar guizbangɨra, Israelia, ian danganir ia itiba,

bar dera.

6 Ian purirpenir kaba, mati detɨn temer bɨzir bar ruariba mɨtivighav iti.

Egha mati azeniba faner mɨriamɨn iti.

Egha mati temer aghuir Ikiavɨra Itir God opariziba.

Egha mati sidan temer dɨpar mɨriamɨn itiba.

7 Amozir avɨriba Israelian nguazim gizam.

Eghtɨ Israelian gumazamiziba uan dagheba nguazir aghuimɨn da oparam.

Israelian atrivim, an gavgavim ko ziar ekiam, Atrivim Agakɨn gavgavim ko ziar ekiam gafiragham.

Eghtɨ Israelian atrivim gumazamizir avɨribagh ativagh men ganam.

8 God Isipɨn kantrin Israelia inigha men akua azenan ize.

Egha me bagha bulmakaun atiamɨn mɨn mɨsosi.

Kamaghɨn amizɨ, Israelia uan apanibav sogh bar me gasɨghasigh,

uan afuzibar me giniv men agharapanibagh asegham.

9  *Israelia, mati laionɨn bar gavgavim.

A dakutɨ, tav a gaghunan atiatigham.

Gumazitam deragh Israelia damusɨ mɨkɨmtɨ, God deragh a damuam.

Eghtɨ gumazitam Israelia ikuvsɨ akavsiam me darɨghtɨ, God pazɨvɨra a damigham.”

10 Ezɨ Atrivim Balak akar kam baregha atara an navim bar ikuvizɨ, a uan dafarimning mɨsuegha kamaghɨn Balam mɨgei, “Kɨ uan apaniba ikuvighamin akavsiam me darɨghasa nɨ bagha mɨkemezɨ, nɨ ize. Ezɨ nɨ 3plan dughiar kabar me deraghvɨra ikiasa me mɨgei. 11 Kamaghɨn amizɨ, kɨ aghua. Nɨ datɨrɨghɨra na gitagh uamategh uan nguibamɨn mangɨ! Kɨ faragha ivezim nɨ danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God nɨn ivezim iniamin tuavim apɨri, eghtɨ nɨ ivezim inighan kogham.”

12 Ezɨ Balam a ikaragha ghaze, “Nɨ oragh. Gumazir nɨ amadaziba, kɨ kamaghɨn me mɨkemegha gɨfa. 13 Nɨ fo, nɨ ti uan atrivimɨn dɨpenimɨn itir silvaba ko golba bar, na danɨngtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam batuegh bizitam uan ifongiamɨn a damuan kogham. Akar Ikiavɨra Itir God mɨkemezimra, kɨ anarɨra mɨkɨmam.”

Balamɨn akar abuananam

14 Egha Balam kamaghɨn Balak mɨgei, “Kɨ uamategh uan adarazi bagh mangasava ami. Egh kɨ faragh ikiangsɨzim nɨ danɨngtɨ, nɨ fogham, Israelia gɨn manmaghɨn ganamin araziba nɨn adarazir amuam.” 15 Egha akar kam kamaghɨn a mɨgei:

“Kɨ Beorɨn otarim Balam, ia nan mɨgɨrɨgɨaba baragh.

Kɨ deraghavɨra bizibar gara dav geir gumazim.

16 Kɨ Godɨn akar a mɨgeiba barasi.

Kɨ Godɨn Bar Pɨn Itimɨn fofoziba dagh fo.

Egha kɨ pamtemɨn gara, irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven,

kɨ nguazim gɨra uan guam nguazim mɨtuagha uan damazimningɨn deravɨra garima,

Godɨn Gavgaviba Bar Itim nan akakasi.

17 Kɨ gɨn otivamin bizibar gara,

egha uaghan Israelian gari.

Atrivir mam men tongɨn otogh, ziar ekiam ko gavgavim ikiam,

egh mɨkovezir angazangarim itimɨn mɨn ikɨ gumazamizibagh siragham.

Egh Moapɨn gumazir dapanibav sogh bar me agɨvagham.

Egh Setɨn ikɨzimɨn gumazamiziba bar me abɨragham.

18 Egh an apanir Idomɨn itiba, a bar me agɨvagham.

Egh men nguaziba ua bagh bar da inigham.

Eghtɨ Israelia uan apaniba abɨn mamaghɨra ikiam.

19 Israelian tongɨn atrivitam otogh, uan apaniba dɨkabɨragham,

egh men nguibar ekiamɨn aven gumazir ikiavɨra itir varazira bar me agɨvagham.”

20 Egha Balam irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven Amalekian gari. Egha kamaghɨn mɨgei:

“Amalekia bar gavgavizɨ, men gavgavim ikɨzir igharazibar gavgavibagh afira.

Egh me gɨn iregh bar ikuvigham.”

21 Egha Balam irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven a Kinian gari. Egha kamaghɨn mɨgei:

“Danganir ia itim, a nguibar gavgavir aghuim, ia deravɨra an ikia,

mati kuarazir isamɨn mɨkonim, dagɨabagh isɨn bar pɨn mar mɨghsɨamɨn iti.

22 Eghtɨ Asuria, gɨn izɨ ia mɨsogh ia gasɨghasɨgh,

egh ian adarazi inigh kalabuziar gumazamizibar mɨn mangɨgham.”

23 Egha Balam akar mam ua kamaghɨn a mɨkeme:

“Iavzika! God arazir kabar amuamin dughiamɨn, tinara ikɨvɨra ikiam?

Bar puvatɨgham.†

24 Saiprusɨn mɨdorozir gumaziba uan kurir ekiaba inigh izɨ, Asuria ko Eberia mɨsogh me abɨragham.

Egh Saiprusba uaghan bar gɨvagham.”

25 Egha Balam dɨkavigha uamategha uan nguibamɨn zuima, Atrivim Balak uaghan uamategha uan nguibamɨn ghu.

Israelia Sitimɨn danganir zarimɨn ikia Kenanɨn nguazim iniasava ami

25

(Sapta 25--36)

Israelia asem Balɨn ziam fe

1 Israelia Sitimɨn danganir zarimɨn ikia, men gumazir maba ghuava, Moapian amiziba ko arazir kurabagh ami. 2 Amizir kaba, Israelian gumaziba bagha akaba amaga ghaze, me izɨ me koma Moapian asebar ziaba famin ofabar amuam. Ezɨ Israelia ghua me ko asebar ziaba fava, ofabagh amua dar tuziba api. 3 Arazir kamɨn, Israelia uari isa Peorɨn Mɨghsɨamɨn asem Bal ganɨga an poro. Ezɨ Ikiavɨra Itir God puvɨra men atara navim isi. 4 Egha kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Israelian gumazir dapanir arazir kurar kam gamiziba inighɨva, aruer ekiamɨn me aguightɨ, me arɨmɨghireghtɨ, gumazamiziba bar men ganam. Eghtɨ nɨ damuamin arazir kam bangɨn, kɨ ua gumazamizibar anɨngaghan kogham.”

5 Kamaghɨn amizɨ, Moses Israelian gumazir dapanibav gei, “Ia vaghvagh uan anababar gumazir ghua Peorɨn Mɨghsɨamɨn asem Balɨn ziam feziba, ia me mɨsoghɨrarɨkigh.”

6 Ezɨ Moses ko gumazamiziba bar God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn ikia arai, egha garima, Ame! Israelian gumazir mam, men damazimɨn Midianian amizir mam inigha uan purirpenimɨn aven ghu. 7 Ezɨ Eleasarɨn otarim Finias, kar ofa gamir gumazim Aronɨn igiavotarim, a kamagh ganigha zuamɨra dɨkavigha gumazamiziba ategha, ghua uan afuzim ini. 8-9 Egha aningɨn gɨn ghua purirpenimɨn aven bar ghua gumazim ko amizir kam uaghara aning bɨrazɨ, afuzim uaghara aningɨn namnamning amɨkɨragha vongɨn oto. Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God arɨmariar bar kuram Israelia bagha anemadazɨ, 24,000plan gumazamiziba ariaghire. Ezɨ Finias arazir kam gamizɨ, arɨmariar kurar kam gɨfa.

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 11 “Eleasarɨn otarim Finias, an Aronɨn ovavir borim, a guizbangɨra Israelia asebar ziaba fan a bar aghua. A bar gavgavigha ghaze, me nan ziamra fam. Ezɨ Finias amizir arazir kam bangɨn, kɨ ua Israelian gumazamiziba bagha navim isir puvatɨ. Egha kɨ uan anɨngagharimɨn me gasɨghasɨghan aghua. 12 Kamaghɨn, nɨ a mɨkɨm suam, ‘Kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir zurara ikiamim a koma a gami. Egha an roroamɨn mɨn ikiam. 13 Kamaghɨn, a uan ovavir boriba ko me zurara ofa gamir gumazibar mɨn ikiam. Bar guizbangɨra, Israelia aseba inigh nan danganimɨn da atɨgh dar ziaba fan kɨ bar aghua, egha arazir kam gami. Ezɨ kamaghɨn, kɨ gumazir kabar arazir kuraba gɨn amada.’ ”

14 Israelian gumazir Midianian amizim ko aremezim, an ziam Simri, a Salun otarim. Salu Simeonɨn anabamɨn tongɨn, ikɨzir mamɨn gumazir dapanim. 15 Midianian amizim, an ziam Kosbi, an afeziam Sur. Sur, a Midianian ikɨzir mamɨn gumazir dapanim.

16 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 17 “Ia apanibar mɨn Midiania korogh me gasɨghasɨkigh. 18 Bar guizbangɨra, me apanibar mɨn arazir kuramɨn ia gamua, Peorɨn Mɨghsɨamɨn otozir arazir kuram ko Kosbi amizir arazir kuramɨn ia gifara. Kosbi, a Midianian gumazir dapanimɨn guivim. Peorɨn Mɨghsɨamɨn otozir arɨmariamɨn dughiamɨn, Finias amizir kam bɨrazɨma an areme.”

26

Me dughiar namba 2ɨn Israelian ziaba osira me medi

1  *Arɨmariar ekiar kam gɨvazɨ, Ikiavɨra Itir God, Moses ko Aronɨn otarim Eleasar kamaghɨn aning mɨgei, 2 “Gua datɨrɨghɨn mangɨ Israelia bar men ziaba inigh. Gua gumaziba vaghvagh men ziabagh fogh da osirigh da mengegh. Eghtɨ Israelian gumazibar ziaba vaghvagh uan ananaba ko ikɨzibar ziabar apengan ikiam. Kar gumazir 20plan azeniba itiba, ko 20plan azenibagh afiraziba, me mɨdorozim damuamin gavgaviba iti.” 3-4 Ezɨ Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar ghua, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn ami. Aning gumazir 20plan azeniba itiba ko 20plan azenibagh afiraziba bar men diazɨ, me Moapɨn danganir zarimɨn uari akufa. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti.

Ezɨ me gumazibav kemezɨ, me Israelian gumazir Isip ategha azenan izezibar ziaba osirigha me medima, men dɨbobonim kamaghɨn ghu.

5 Israelɨn otarir ivariam Ruben, an anabamɨn ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara, Hanok ko Palu, 6 ko Hesron, ko Karmi. 7 Gumazir 4plan kabar adarazir dɨbobonim, 43,730plan gumaziba bar moghɨra.

8 Ezɨ Palun otarim, Eliap. 9  *Ezɨ Eliapɨn otariba, Nemuel, ko Datan, ko Abiram. Gumazamiziba faragha Datan ko Abiram gumazir dapanimningɨn ikiasa aning amɨsefe. Ezɨ aning Moses ko Aronɨn akaba batuegha Koran adarazi ko me uari akuvagha Ikiavɨra Itir Godɨn akam barazi puvatɨgha akɨrim a gasara. 10 Kamaghɨn amizɨ, nguazim kuiaghirɨzɨ mati maburan torim oto, ezɨ me bar irava an aven iraghuezɨ, nguazim ua uabɨ dukuazɨ me bar ariaghire. Dughiar kamɨn, avim izaghira 250plan gumazir Koran gɨn zuibar isia, me gasɨghasɨki. Arazir kamɨn, God fofozim ko ikiangsɨzim Israelia ganɨngigha ghaze, me uaghan arazir kurar me amizim uam a damuan kogham. 11 Ezɨ dughiar kamɨn Koran otariba ariaghirezir puvatɨ.

12 Ezɨ Simeonɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Nemuel, Jamin, ko Jakin, 13 ko Sera ko Saul. 14 Gumazir 5plan kabar adarazir dɨbobonim, 22,200plan gumaziba bar moghɨra.

15 Ezɨ Gatɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Sefon, Hagi, Suni, 16 Osni, ko Eri, 17 Arot ko Areli. 18 Gumazir kabar adarazir dɨbobonim, 40,500plan gumaziba bar moghɨra.

19-21 Ezɨ Judan anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Sela, Peres, Sera, Hesron, ko Hamul. Peres, a Hesron ko Hamulɨn afeziam. Judan otarir igharazir pumuning, Er koma Onan, aning kantri Kenanɨn areme. 22 Gumazir 5plan kabar adarazir dɨbobonim, 76,500plan gumaziba bar moghɨra.

23-24 Ezɨ Isakarɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Tola, Puva, Jasup ko Simron. Puvan adarasi, me ziar kam, “Pun,” uari garɨsi. 25 Gumazir 4plan kabar adarazir dɨbobonim, 64,300plan gumaziba bar moghɨra.

26 Ezɨ Sebulunɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Seret, ko Elon, ko Jalel. 27 Gumazir 3plan kabar adarazir dɨbobonim, 60,500plan gumaziba bar moghɨra.

28 Ezɨ Josepɨn anabamɨn adarazi uari tuiragha anabar pumuning iti. Kar, Manase ko Efraim.

29-30 Makir a Manasen otarim, ezɨ Gileat a Makirɨn otarim. Ezɨ Gileatɨn adarasi, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Ieser ko Helek, 31 koma Asriel ko Sekem, 32 ko Semida ko Hefer. 33 Heferɨn otarim Selofehat a otariba puvatɨ. A guivibara itima, men ziabar kara: Mala, Noa, Hokla, Milka ko Tirsa. 34 Gumazir kabar adarazir dɨbobonim, 52,700plan gumaziba bar moghɨra.

35 Ezɨ Efraimɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Sutela, Beker ko Tahan. 36 Ezɨ Sutela, an Eranɨn adarazir inazir afeziam. 37 Gumazir 3plan kabar adarazir dɨbobonim, 32,500plan gumaziba bar moghɨra. Manasen adarazi ko Efraimɨn adarasi, me inazir afeziar vamɨra iti, a Josep.

38 Ezɨ Benjaminɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Bela, Asbel, Ahiram, 39 ko Sefufam ko, Hufam. 40 Ezɨ Bela, Art ko Namanɨn adarazir inazir afeziam. 41 Gumazir 5plan kabar adarazir dɨbobonim, 45,600plan gumaziba bar moghɨra.

42 Ezɨ Danɨn anabam, an ovavir boribar ikɨzir vamɨra iti, an ziam, Suham. 43 Ezɨ an adarazir dɨbobonim, 64,400plan gumaziba bar moghɨra.

44 Ezɨ Aserɨn anabamɨn ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Imna, Isvi ko Beria. 45 Ezɨ Beria a Heber ko Malkielɨn adarazir inazir afeziam. 46 Aser a guivir vamɨra iti, an ziam Sera. 47 Gumazir 3plan kabar adarazir dɨbobonim, 53,400plan gumaziba bar moghɨra.

48 Ezɨ Naptalin anabamɨn, ovavir boribar ikɨzibar ziabar kara: Jasiel ko Guni, 49 ko Jeser ko Silem. 50 Gumazir 4plan kabar adarazir dɨbobonim 45,400plan gumaziba bar moghɨra.

51 Israelian gumazibar dɨbobonim bar moghɨra, 601,730ɨn tu.

52  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God gɨn kamaghɨn Moses mɨgei, 53 “Nɨ datɨrɨghɨn men anababar ganɨva men ziabar dɨbobonimɨn gɨn mangɨ nguazim abɨgh me danɨng.

54-56 “Nɨ nguazim me danɨngɨsɨ, satu gikararangɨva, nguazir ekiaba isɨva gumazamizir avɨriba itir anababar anɨng, egh nguazir muziariba isɨ avɨrasemezir puvatɨzir anababar anɨng.”

57 Livain anabamɨn ikɨzibar kara, Gerson, Kohat, ko Merari.

58 Gumazir 3plan kaba, men tongɨn ikɨzir mabar kara, Lipni, Hebron, Mali, Musi ko Kohat. Kohat, Amramɨn afeziam. 59 Ezɨ Amram, Livain anabamɨn guivim Jokebetɨn iti. Jokebetɨn amebam Isipɨn a bate. Ezɨ an otarir pumuning bate. Kar, Aron ko Moses. Egha guivir vamɨra bate, an ziam, Miriam. 60  *Ezɨ Aron gɨn amuimɨn ikiava otarir 4pla bate. Kar, Nadap, Abihu, Eleasar ko Itamar. 61  *Ezɨ gɨn Nadap ko Abihu, avir anogoroghezim inigha Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamigha, aning areme.

62 Livain anabamɨn ikɨzibar gumazibara, kar borir iakɨnir vamɨran ikegha ghua, gumazir bar ghuribar tuziba, men dɨbobonim, 23,000plan gumaziba. Moses nguazitam abigha Livain anabamɨn adarazigh anɨngizir puvatɨ, mati a Israelian anabar igharazibagh amizɨ mokɨn. Kamaghɨn amizɨ, a Livain anabamɨn gumaziba, Israelian anabar igharazibar gumaziba sara me mengezir puvatɨ.

63 Dughiar kamɨn, Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar, Israelia ko Moapɨn danganir zarimɨn uari akufa. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. Egha aning Israelian anababar gumazibar ziaba osira me menge. 64 Moses ko Aron faragha Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn, Israelian gumaziba menge. Aning faragha mengezir gumazitam ua itir puvatɨ, ezɨ datɨrɨghɨn, aning ua men ziaba osira me mengezir puvatɨ. 65  *Ikiavɨra Itir God fomɨra kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazir datɨrɨghɨn itir kaba bar moghɨra gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn arɨghiregham.” Kamaghɨn amizɨ, men tav itir puvatɨ, me bar ariaghire. Ezɨ gumazir pumuningra, Jefunen otarim Kalep ko, Nunɨn otarim Josua, aning uaningra ikia angamɨra ikiavɨra iti.

27

Selofehatɨn guiviba nguazim ini

1-2 Selofehat a Heferɨn otarim, ezɨ Hefer, a Gileatɨn otarim, ezɨ Gileat, a Makirɨn otarim, ezɨ Makir, a Manasen otarim, ezɨ Manase, a Josepɨn otarim. Dughiar kamɨn, Selofehat an amuimɨn ikiava, guivir 5pla iti. Men ziabar kara: Mala, Noa, Hokla, Milka ko Tirsa. Egha amizir kaba ghua, God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn otogha, Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar koma Israelian gumazir dapaniba ko gumazamiziba bar, men damazimɨn tuivigha kamaghɨn mɨgei, 3 “En afeziam, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn areme. A Koran gɨn ghuzir gumazibar tongɨn itir puvatɨ, egha Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoghezir puvatɨ. A uabɨ arazir kuram gamigha an areme. An aremezir dughiamɨn, an otariba puvatɨ. 4 An otaritam ikiai, an an ziamɨn danganim inighai. Ezɨ puvatɨ. Kamaghɨn, manmaghsuva afeziamɨn ziam Israelian tongɨn ikian kogham? E kamaghɨn bar aghua. Kamaghɨn amizɨ, e nɨn azai, e uari, nɨ en afeziamɨn aveghbuabar tongɨn nguazitam e danɨngigh.”

5 Ezɨ Moses men azangsɨzim inigha Ikiavɨra Itir God bagha ghu. 6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, 7  *“Selofehatɨn guiviba guizbangɨra mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, nɨ men afeziamɨn adarazir tongɨn nguazitam isɨ me danɨngightɨ, me uari bagh a inigh. 8 Eghtɨ nɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm, gumazitam otariba puvatɨgh aremeghtɨ, an guiviba an nguazim iniam. 9 Egh a uaghan guiviba puvatɨghtɨ, an aveghbuaba an nguazim iniam. 10 A uaghan aveghbuaba puvatɨghtɨ, an afeziamɨn aveghbuaba an nguazim iniam. 11 An afeziam aveghbuaba puvatɨghtɨ, an afeziamɨn ikɨzir an boroghɨn itiba, an nguazim iniam. Israelia bar moghɨra, arazir kɨ ifongezir kamɨn gɨn mangɨva, bizir kɨ damuasa mɨkemezibar amu. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

God Mosesɨn danganim
iniasa Josua amɨsefe

(Godɨn Araziba 31:1-8)

12  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Abarimɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanabogh, munagh nguazir kɨ Israelia danɨngasa mɨkemezimɨn gan. 13 Nɨ nguazimɨn ganighɨva gɨn aremegham, nɨn avebam Aron aremez moghɨn. 14 Nɨ fo, Israelian gumazamiziba Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikiava, imoba dɨpam bagha akaba na gasima, gua nan Akar Gavgavim batoke, egha men damazimɨn nan ziar ekiar zuruzim men akaghan aghua. Kamaghɨn amizɨ, nɨ munagh aremegham.” Mozir dɨpar kam, an ziam Meriba, a Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir nguibar ekiam Kadesɨn boroghɨn iti.

15 Ezɨ Moses kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, 16 “Ikiavɨra Itir God, nɨrara nɨ Godɨn gumazamizibar ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim. Kamaghɨn, kɨ nɨn azangsɨsi, nɨ gumazitam amɨseveghtɨ a gumazamizir kabar ganam. 17  *Egh men faragh mangɨ men dabirabimɨn akurvagh, mɨdorozibar aven akar gavgavim me danɨngtɨ, me deravɨra ikiam. Puvatɨghtɨ, me ghuaviba puvatɨzir sipsipbar mɨn ikiam.”

18-19  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ Nunɨn otarim Josua inigh. A gavgavim ikia nan ingangarim damuan tughatɨ. Nɨ a inigh mangɨtɨ, a ofa gamir gumazim Eleasar ko gumazamizibar damazimɨn tughtɨ, nɨ uan dafarim an dapanim gisɨn datɨghɨva, gumazamizibav kemeghtɨ, a nɨn danganim iniam. 20 Egh nɨ uan gavgavibar, gavgavitaba a danightɨ, Israelian gumazamiziba bar an akaba baragham. 21  *Eghtɨ Josua ofa gamir gumazim Eleasarɨn akam baraghɨva an gɨn mangɨ, Israelian gumazamiziba ko mangɨgh izegh damuam. Eleasar Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfofoghsɨ, ofa gamir gumazibar dapanimɨn evarimɨn itir forivtarir inimɨn aven itir dagɨamning damuva, arazir kamɨn a bizir Israelia damuamibagh fogh, Josua ko Israelian gumazamizibav kɨmam.”

22 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨn ami. A Josua mɨkemezɨ, a iza ofa gamir gumazim Eleasar ko gumazamizibar damazimɨn tu. 23  *Ezɨ Moses uan dafarim isa Josuan dapanim gisɨn atɨgha, gumazamizibav kemegha a gamizɨ, an an danganim ini. Arazir kamɨn, Moses Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn bizibagh ami.

28

Arueba bar me zurara ofabar amu

(Ua Me Ini 29:38-46)

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Akar Gavgavir kaba Israelia danɨngigh: Ia na bagh dagheba inigh avimɨn aven ofabar amusɨ, dughiar kɨ mɨsevibar dar amutɨ, kɨ ofan kabar mughuriam baregh, egh dagh ifuegh navir aghuim dar ikiam.

3 “Nɨ kamaghɨn me mɨkɨm: Kar dagher ia dughiabar zurara avimɨn aven ofan Ikiavɨra Itir God danɨngamiba. Dar kara, sipsipɨn nguzir apurir pumuning inigh izɨ. Aning azenir vamɨra ikɨ egh duatam aningɨn ikian markɨ. Aning ofan bar isia mɨghɨrim bagh ikiam. 4 Ia mɨzarazimɨn sipsipɨn kamningɨn tam isɨ an ofa damu. Egh bar guaratɨzimɨn, ia tamɨn ofa damu. 5 Egh ia mɨzarazibar ofaba bagh, witɨn ingarizir 1 kilogrem plauan aghuitam inigh, 1 litan olivɨn borem sara aning veregh, wit tuamin ofa bagh ofa damu. 6 Ia aruebar, vaghvagh ofan kaba avimɨn aven, ofan bar isia mɨghɨrir kabar amu. Israelia fomɨra Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn itima, God ofan kamɨn arazim me ganɨngi. Ia avimɨn aven ofan kabar amutɨ, Ikiavɨra Itir God ofan kabar mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 7 Ia uaghan sipsipɨn kamning vaghvagh aningɨn ofa damusɨ, 1 lita wainɨn dɨpam inigh, wainɨn dɨpamɨn ofan mɨn, Ikiavɨra Itir God bagh ofa gamir dakozir bar zuezim gingegh. 8 Egh ia guaratɨzimɨn sipsipɨn igharazim inigh, an ofa damu. Egh ia mɨzarazimɨn amizir ofan mɨrara ofa damu, ia wit tuamin ofa ko, wainɨn dɨpamɨn ofa inigh, ofa damu. Eghtɨ dagher ia ofan mɨn na ganɨdir kaba, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam.”

Sabatɨn dughiabar damuamin ofaba

9 Egha Ikiavɨra Itir God gumazamizibav kɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia Sabatɨn dughiabar, sipsipɨn apurir igiar pumuning inigh izɨ, aning azenir vamɨra ikɨtɨ, duatam aningɨn mɨkarzimningɨn ikian markɨ. Egh 2 kilogrem plauan aghuim inighɨva, olivɨn borem sara a vereghtɨ a wit tuamin ofan mɨn ikɨ. Eghtɨ ia sipsipɨn kamning ko wit tuamin ofa ko wainɨn dɨpamɨn ofa, ia bar da inigh ofa damu. 10 Ofan kam, ia ofan bar isia mɨghɨrimɨn mɨn Sabatɨn dughiaba bar, a damu. Ia zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar amir ofan kam gisɨn bar isia mɨghɨrir ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba sara ofa damu.”

Iakɨnibar aruer faragha zuimɨn ofaba

11 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, “Iakɨniba bar vaghvagh, dar aruer faraghavɨra zuibar, ia Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨrimɨn ofa damusɨ, ia asɨzir kaba inigh izɨ. Dar kara, bulmakaun apurir igiar pumuning, ko sipsipɨn apurir vamɨra, ko 7plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra ikia duaba puvatɨziba. Ia bar da isɨ na bagh ofa damu. 12 Egh ia uaghan wit tuamin ofaba inigh asɨzir kaba sara ofa damu. Ia 3 kilogrem plauan aghuim ko olivɨn borem sara da veregh bulmakaun kamningɨn tam sara ofa damu. Ia 2 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara veregh sipsipɨn apurim sara ofa damu. 13 Ia wit tuamin ofan mɨn, 1 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara aning veregh, 7plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh ofan bar isia mɨghɨrir kam damu. Ia avimɨn aven dar ofa damutɨ, Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. 14 Ia wainɨn dɨpabar ofaba bagh, wainɨn dɨpar litan pumuning inigh, vaghvagh bulmakaun apurir kam ko ofa damu. Ia wainɨn dɨpar litan vamɨra ko natam inigh sipsipɨn apurim ko ofa damu. Ia wainɨn dɨpar litan vamɨra inigh sipsipɨn nguzir vamɨra sara ofa damu. Ia kamaghɨra 7plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh dar ofa damu. Ia zurara ofan bar isia mɨghɨriba, azenibar iakɨnibar aruer faraghɨvɨra zuibar, ia kamaghɨra, ofabar amu. 15 Egh ofan kabagh isɨn, ia uaghan Ikiavɨra Itir God bagh memen apuritam inigh, arazir kuraba gɨn amadir ofa damu. Ofan kabagh isɨn, ia zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar amir ofan bar isia mɨghɨriba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba sara ofabar amu.”

Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam
Damuamin Dughiar Ekiamɨn ofaba

(Ofa Gami 23:5-8)

16  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme, “Ia, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuam. Dughiar kam, azeniba vaghvagha, dar iakɨnir faragha zuim, an namba 14ɨn aruemɨn, guaratɨzimɨn ia uari akuvagh Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ. 17  *Ezɨ iakɨnir kamɨn namba 15ɨn aruemɨn, kar Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam. Egh ia yis puvatɨzir bretɨn kamra amɨ mangɨ 7plan aruebar tugh. 18 Eghtɨ aruer kabar faragha zuir aruemɨn, ia uari akuvagh nan ziam fɨva, uan ingangaribar amuan markɨ. 19 Egh ofa damusɨ, ia bulmakaun apurir igiar pumuning, ko sipsipɨn apurir vamɨra, ko sipsipɨn nguzir apurir 7pla inigh izɨ. Sipsipɨn kaba azenir vamɨra ikɨ duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham. Egh ia da inigh izɨ avimɨn ofan bar isia mɨghɨribar amu. 20 Egh ia dar witba tuamin ofaba bagh, 3 kilogrem plauan aghuim ko olivɨn borem sara da veregh bulmakaun kamningɨn tam sara ofa damu. Ia 2 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara aning veregh, sipsipɨn apurim sara ofa damu. 21 Ia 1 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara aning veregh 7plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh ofan bar isia mɨghɨribar amu. 22 Egh ofan kabagh isɨn ia uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh, memen apuritam uaghan an ofa damu. Eghtɨ arazir kamɨn God gumazamizibar amutɨ, me an damazimɨn zuegham. 23 Ofan kabagh isɨn, ia zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar amir ofan bar isia mɨghɨriba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba sara ofabar amu. 24 Ia kamaghɨra, ofan arazir kaba, 7plan aruebar dar amu. Eghtɨ dagher kaba, ko wainɨn dɨpaba, ko ofan bar isia mɨghɨrim sara Ikiavɨra Itir God damutɨ, a ofan kabar mughuriam baregh, egh dagh ifuegh navir aghuim dar ikiam. Ofan kaba, ia zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar amir ofan bar isia mɨghɨriba ko dar wainɨn dɨpabar ofabagh isɨn dar amu. 25 Egh namba 7ɨn aruemɨn, ia ingangaribar amuan markɨ. Ia nan ziam fɨsɨ uari akuvam.”

Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiamɨn ofaba

(Ofa Gami 23:15-22)

26  *“Ia, Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam, an aruer faragha zuimɨn, dagher ia faraghavɨra iniziba, Ikiavɨra Itir God danɨngɨva nan ziam fɨsɨ uari akuvam. Ia ingangaribar amuan markɨ. 27 Egh ofan bar isia mɨghɨrim damutɨ, Ikiavɨra Itir God, ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Ofan kabar asɨzibar kara: bulmakaun apurir igiar pumuning, ko sipsipɨn apurir vamɨra, ko 7plan sipsipɨn nguzir apuriba inigh, eghtɨ sipsipɨn kaba azenir vamɨra ikɨ duaba dar mɨkarzibar ikian kogham. 28 Egh ia uaghan wit tuamin ofaba inigh asɨzir kaba sara ofa damu. Ia 3 kilogrem plauan aghuim ko olivɨn borem sara da veregh bulmakaun kamningɨn tam sara ofa damu. Ia 2 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara da veregh sipsipɨn apurim sara ofa damu. 29 Ia wit tuamin ofan mɨn, 1 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara aning veregh 7plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh ofan bar isia mɨghɨrir kam damu. 30 Egh ia uaghan ofan kabagh isɨn, arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh, memen apurir vamɨra inigh ofa damu, eghtɨ arazir kamɨn God gumazamizibar amutɨ, me an damazimɨn zuegham. 31 Ia bizir kabar ofa damuva, dagh isɨn, ofan ia zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar amiba, da ofan bar isia mɨghɨriba, ko wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba sara dar amu. Asɨzir kaba, duaba dar mɨkarzibar ikian kogham.”

29

Me Sɨghabagh Iviamin Dughiar Ekiamɨn amir ofaba

(Ofa Gami 23:23-25)

1 Egha Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Iakɨnir namba 7ɨn, an aruer faragha zuimɨn, ia nan ziam fɨsɨ uari akuv egh ingangaribar amuan markɨ. Kar Sɨghabagh Iviamin Dughiar Ekiam. 2 Egh ia ofan bar isia mɨghɨrim isɨ Ikiavɨra Itir God danɨng. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Ia ofa damusɨ, ia bulmakaun apurir igiar vamɨra ko sipsipɨn apurir vamɨra ko, 7plan sipsipɨn apurir nguziba inigh izɨ. Sipsipɨn kaba azenir vamɨra ikɨ, egh dar mɨkarziba duaba puvatɨgham. 3 Egh ia uaghan wit tuamin ofaba inigh asɨzir kaba sara ofa damu. Ia 3 kilogrem plauan aghuim ko olivɨn borem sara da veregh bulmakaun kamningɨn tam sara ofa damu. Ia 2 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara veregh sipsipɨn apurim sara ofa damu. 4 Ia wit tuamin ofan mɨn, 1 kilogrem plauan aghuir vamɨra inigh, olivɨn borem sara veregh 7plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh ofan bar isia mɨghɨrir kam damu. 5 Egh uaghan ia arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh, memen apurir vamɨra inigh ofa damu, eghtɨ arazir kamɨn Ikiavɨra Itir God gumazamizibar amutɨ, me an damazimɨn zuegham. 6 Ofan kabagh isɨn, ia bizir a damuasa mɨkemezibar gɨn mangɨ, iakɨnir igiabar ofan bar isia mɨghɨrim, ko an wit tuamin ofa, ko ia dughiabar zurara amir ofan bar isia mɨghɨriba ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba sara avimɨn aven ofa damu. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ofan kabar mughuriam baregh, egh dagh ifuegh navir aghuim dar ikiam.”

Dughiar Ekiar Gumazamizibar Arazir Kuraba Gɨn Amangamin ofaba

(Ofa Gami 23:26-32)

7  *Egha Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa kamaghɨn Moses mɨgei, “Namba 7ɨn iakɨnimɨn, an namba 10ɨn aruemɨn, ia nan ziam fɨsɨ uari akuvam. Egh ia dagheba ategh, ingangaritam damuan markɨ. 8 Egh ofan bar isia mɨghɨrim isɨ Ikiavɨra Itir God danɨng, eghtɨ Ikiavɨra Itir God ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Ofan kaba bagh, ia bulmakaun apurir igiar vamɨra, ko sipsipɨn apurir vamɨra, ko 7plan sipsipɨn apurir nguziba inigh izɨ. Sipsipɨn kaba, azenir vamɨra ikɨ, egh dar mɨkarziba duaba puvatɨgham. 9 Egh ia uaghan wit tuamin ofaba inigh asɨzir kaba sara ofa damu. Ia 3 kilogrem plauan aghuim ko olivɨn borem sara veregh bulmakaun kamningɨn tam sara ofa damu. Ia 2 kilogrem plauan aghuim inigh, olivɨn borem sara veregh sipsipɨn apurim sara ofa damu. 10 Ia wit tuamin ofan mɨn, plauan aghuir kilogremɨn vamɨra inigh, olivɨn borem sara veregh 7plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh ofan bar isia mɨghɨrir kam damu. 11 Egh uaghan ia arazir kuraba gɨn amadir ofa bagh, memen apurir vamɨra inigh ofa damu, eghtɨ arazir kamɨn Ikiavɨra Itir God gumazamizibar amutɨ, me an damazimɨn zuegham. Memen kam gisɨn, ofan igharazir ia zurara amiba uaghan da inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨrim, ko an wit tuamin ofa, ko an wainɨn dɨpabar ofa, ia ofan kabar amu.”

Averpenibar Ikiamin
Dughiar Ekiabar ofaba

(Ofa Gami 23:33-44)

12  *Egha Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa, kamaghɨn Moses mɨgei, “Ia namba 7ɨn iakɨnimɨn, an aruer namba 15ɨn, ia nan ziam fɨsɨ uari akufagh. Egh ingangaritam damuan markɨ. Egh 7plan aruebar isar ekiam damu. 13 Egh aruer faragha zuimɨn Ikiavɨra Itir God bagh avimɨn aven, ofan bar isia mɨghɨrim damutɨ, an ofan kamɨn mughuriam baregh, egh a gifuegh navir aghuim an ikiam. Ofan kabar kara, bulmakaun apurir igiar 13pla, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba. Da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham. 14 Egh dar wit tuamin ofan mɨn, ia 3 kilogrem plauan aghuim inigh olivɨn borem sara veregh, egh 13plan bulmakaun apurir igiaba vaghvagh, da ko ofa damu. Egh 2 kilogrem plauan aghuim ko veregh, egh sipsipɨn apurir pumuning vaghvagh, aning ko ofa damu. 15 Ia 1 kilogrem plauan aghuim inigh olivɨn borem sara veregh 14plan sipsipɨn nguzir kaba vaghvagh, da ko ofa damu. 16 Egh uaghan dagh isɨn, arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam gisɨn, ofan igharazir ia zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar amiba, ia da inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨrim, ko an wit tuamin ofa, ko an wainɨn dɨpabar ofa, ia ofan kabar amu.

17 “Egh namba 2ɨn aruem, ia 12plan bulmakaun apurir igiaba, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba inigh. Da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham, ia da inigh izɨ. 18 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨva, dar wit tuamin ofaba ko wainɨn dɨpabar ofaba inigh ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko ofa damu. 19 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

20 “Egh aruer namba 3ɨn, ia bulmakaun apurir igiar 11pla, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba, da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham, ia da inigh izɨ. 21 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨva, dar wit tuamin ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba isɨ ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko, ofa damu. 22 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

23 “Egh aruer namba 4ɨn, ia bulmakaun apurir igiar 10pla, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba inigh, da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham, ia da inigh izɨ. 24 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨ, dar wit tuamin ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba inigh ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko ofa damu. 25 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

26 “Egh namba 5ɨn aruemɨn, ia 9plan bulmakaun apurir igiaba, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba inigh, da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham, ia da inigh izɨ. 27 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨva, dar wit tuamin ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba inigh ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko ofa damu. 28 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

29 “Egh namba 6ɨn aruem, ia 8plan bulmakaun apurir igiaba, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba, da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham, ia da inigh izɨ. 30 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨva, dar wit tuamin ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba inigh ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko, ofa damu. 31 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

32 “Egh namba 7ɨn aruem, ia 7plan bulmakaun apurir igiaba, ko sipsipɨn apurir pumuning, ko 14plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba, da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham, ia da inigh izɨ. 33 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨva, dar wit tuamin ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba inigh ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko, ofa damu. 34 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

35 “Egh namba 8ɨn aruem, ia Godɨn ziam fɨsɨ uari akuv, ingangaribar amuan markɨ. 36 Egh ia avimɨn aven ofan bar isia mɨghɨrir kabar amutɨ, Ikiavɨra Itir God ofan kabar mughuriam baregh, egh dagh ifuegh navir aghuim dar ikiam. Dar kara, bulmakaun apurir igiar vamɨra, ko sipsipɨn apurir vamɨra, ko 7plan sipsipɨn apurir nguzir azenir vamɨra itiba, da bar moghɨra duaba dar mɨkarzibar puvatɨgham. 37 Egh ofan ia faraghavɨra zuir aruemɨn amizibar mɨn, ia arazir God ifongeziba ko dar dɨbobonibar gɨn mangɨva, dar wit tuamin ofaba ko dar wainɨn dɨpabar ofaba inigh, ofan bar isia mɨghɨrir kaba ko, ofa damu. 38 Egh uaghan arazir kuraba gɨn amadir ofan mɨn, memen apurir vamɨra inigh izɨ. Memen kam, ofan igharazir ia zurara amibagh isɨn, ia a inigh ofa damu. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko dar wit tuamin ofaba, ko dar wainɨn dɨpabar ofaba, ia ofan kabar amu.

39 “Ia ofan arazir kabar gɨn mangɨ, dughiar ekiar ia Godɨn ziam fasa a inabazibar ofan kabar amuam. Kar, ofan bar isia mɨghɨriba, ko wit tuamin ofaba, ko wainɨn dɨpabar ofaba, ko God ko navir vamɨra ikiamin ofaba. Ia da ko, ofan igharazir ia zurara amiba, ia bar da inigh ofa damu. Egh akar dɨkɨrɨziba akɨramin ofaba, ko uan ifongiamɨn gɨn mangamin ofaba, ia ofan kabagh isɨn da sara ofa damu.”

40 Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Moses bizir kaba bar dar gun Israelian gumazamizibav keme.

30

Gumazamiziba damuamin akar dɨkɨrɨzibar Akar Gavgaviba

1 Egha Moses Akar Gavgavir kaba, Israelɨn anababar gumazir dapanibagh anɨga ghaze, 2  *“Gumazitam bizitam Ikiavɨra Itir God danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gami, o a Godɨn ziam dɨpon, bizitam damuan koghamin akar dɨkɨrɨzim gami, egh a uan akar dɨkɨrɨzir kam abɨghan kogham. Puvatɨ, a mɨkemezir bizim, a guizbangɨra a damigh.

3 “Eghtɨ amizir igiar uan afeziamɨn dɨpenimɨn ikiavɨra itim, bizitam Ikiavɨra Itir God danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gami, o a Godɨn ziam dɨpon bizitam damuan koghamin akar dɨkɨrɨzim gami, 4 eghtɨ an afeziam an akar dɨkɨrɨzir kam baregh bizitamɨn a mɨkɨman koghtɨ, a damuasa mɨkemezir bizim, a guizbangɨra a damigh. 5 Eghtɨ an afeziam a damuasava mɨkemezir akar dɨkɨrɨzim baregh, egh aruer kamra an anogoreghtɨ, amizir kam akar dɨkɨrɨzir an amizir kam damuan markɨ. An afeziam an anogoroke, kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God an akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn ghuzir puvatɨzir arazir kurar kam gɨn amadagham.

6-7 “Eghtɨ amizir odiarir patamɨn ikezir puvatɨzitam, deravɨra nɨghnigha akar dɨkɨrɨzitam gami, o akar dɨkɨrɨzir kɨnitam puram a gami, a dera. Eghtɨ gɨn amizir kam pamɨn ikiam, eghtɨ an pam an amizir akar dɨkɨrɨzim baregh aruer kamra an anogoroghan koghtɨ, amizim damuasa mɨkemezir akar dɨkɨrɨzir kam guizbangɨra a damigh. 8 Eghtɨ an pam a damuasa mɨkemezir akar dɨkɨrɨzir kam baregh, egh an anogoreghtɨ, an a damuan markɨ. An pam an anogoroke, kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God an akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghuzir puvatɨzir arazir kurar kam gɨn amadagham.

9 “Ezɨ amizir pam aremezim, o amizir pam an aghuagha a batoghezim, bizitam Ikiavɨra Itir God danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gami o, a Godɨn ziam dɨpon bizitam damuan koghamin akar gavgavim gami, a dera. A mɨkemezir bizim, a guizbangɨra a damigh.

10 “Eghtɨ amizir pamɨn ititam, bizitam Ikiavɨra Itir God danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gami o, a Godɨn ziam dɨpon bizitam damuan koghamin akar gavgavim gami, a dera. 11 Eghtɨ an pam an akar dɨkɨrɨzim baregh bizitam a mɨkɨman koghtɨ, a damuasa mɨkemezir bizim, a guizbangɨra a damigh. 12 Eghtɨ an pam a damuasa mɨkemezir akar gavgavim baregh aruer kamra an anogoreghtɨ, amizir kam akar dɨkɨrɨzir an amizir kam damuan markɨ. An pam an anogoroke, kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God an akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghuzir puvatɨzir arazir kurar kam gɨn amadagham. 13 Amizimɨn pam, an akar dɨkɨrɨzir an amizimɨn amamangatɨgham o, a an anogoregham, eghtɨ amizim uan pamɨn nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ. 14 Eghtɨ an pam an akar dɨkɨrɨzim baregh, aruer kamra o an gɨn otivamin aruer igharazibar bizitamɨn a mɨkɨman koghtɨ, a damuasa mɨkemezir bizim, a guizbangɨra a damigh. An pam an akar dɨkɨrɨzim baregh dughiar kamra bizitamɨn a mɨkɨman koghtɨ, mati pam gavgavim amizimɨn akar dɨkɨrɨzim ganɨdi. Eghtɨ an amuim guizbangɨra akar dɨkɨrɨzir kam damigh. 15 Eghtɨ aruetabar gɨn, pam amuimɨn akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangan an anogoregham, pam uabɨ, amuimɨn akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangan koghamin arazir kurar kamɨn osɨmtɨzim aterɨva an ivezir kuram iniam.”

16 Arazir Ikiavɨra Itir God ifongezir kaba, a Moses ganɨngi. Arazir kaba, gumaziba uan amuiba ko, afeziaba ko men guivir igiar men dɨpenibar ikiavɨra itiba, a me bagha, Moses ganɨngi.

31

Israelia Midiania ko mɨsosi

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ fo, Midiania faragha pazavɨra Israelia gami. Kamaghɨn amizɨ, ia men arazir kam ikaragh pazavɨra me damigh. Nɨ kamaghɨn damighɨva, gɨn aremegham.”

3 Ezɨ Moses gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia mɨdorozim bagh uan mɨdorozir bizibar kɨr, eghtɨ ian mɨdorozir gumazitaba dɨkavigh mangɨ Midiania korogh, bizir me Ikiavɨra Itir God gamizimɨn, ivezir kuramɨn me ikaragh pazavɨra me damigh. 4 Ia Israelɨn anababa vaghvagh 1,000plan gumaziba amɨsevegh mɨdorozim bagh me amadagh.”

5 Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn anababa vaghvagha, 1,000plan gumaziba amɨsefi. Ezɨ men dɨbobonim bar moghɨra 12,000plan gumazibar tu. Ezɨ me mɨdorozim bagha, uan mɨdorozimɨn bizibar kɨri. 6 Ezɨ Moses mɨdorozim bagha me amadazɨma, ofa gamir gumazim Eleasarɨn otarim Finias, men dapanimɨn ikiasa me ko zui. A uaghan Godɨn Purirpenimɨn itir bizir bar zuruziba ko sɨghaba inigha zui. Sɨghar kaba, a mɨdorozir gumazibar dɨmtɨ me mɨdorozim bagh mangam, o mɨdorozimɨn gɨn a ua dagh ivitɨ, me uamategh izam. 7 Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, me Midiania korogha bar men gumazibav suagharɨki. 8 Egha uaghan Midianian atrivir 5pla mɨsuagharɨki. Men ziabar kara, Evi, Rekem, Sur, Hur koma Reba. Egha me uaghan Beorɨn otarim Balam mɨsoghezɨ an areme.

9 Egha Israelia Midianian amiziba ko boribar suigha, men bulmakauba ko sipsipba ko men biziba bar, uari bagha da ini. 10 Egha men nguibar ekiaba ko men danganir me itiba sara bar dagh apongezɨ, da isi. 11 Egha amiziba ko boriba ko bulmakauba ko sipsipba ko biziba bar, me da inigha ghue. 12 Egha me amiziba ko boriba, kalabuziabar mɨn me inigha asɨzir kaba sara uamategha Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar ko Israelian gumazamiziba bagha ghue. Dughiar kamɨn, me Moapɨn danganir zarimɨn ikiavɨra iti. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti.

Mɨdorozir gumaziba uamategha ize

13 Ezɨ Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar ko Israelian gumazir dapaniba dɨkavigha, danganir me itim ategha mɨdorozir gumaziba bativasa zui. 14 Me ghua me batogha, Moses 1,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba ko 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba, bar men atara kamaghɨn men azai, 15 “Manmaghsua ia amizir kabav mɨsoghɨrarɨghan aghua? 16  *Ia fo, men amizibara Balamɨn akabar gɨn ghua Israelian gumazamizibagh amizɨ, me Peorɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn akaba akɨrim ragha dagh asara. Ezɨ arɨmariar kuram Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibagh asɨghasɨki. 17 Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn men boribar tongɨn, otariba bar me mɨsoghɨrarɨkigh. Egh amizir gumaziba koma akuigha gɨvaziba uaghan bar me mɨsoghɨrarɨkigh. 18 Egh amizir gumazitam koma akuizir puvatɨziba ateghtɨ me ikɨtɨ, ia uari bagh me ini. 19 Ia bar moghɨra, ian tarazi, tavɨn mɨsoghezɨ an aremez, o gumazir aremezɨ tamɨn kuatamɨn suira, ia 7plan aruebar, ia itir danganimɨn azenan ikiam. Egh namba 3ɨn aruem ko namba 7ɨn aruemɨn ia Godɨn damazimɨn uari zuegh, egh amizir ia mɨdorozim gamua iniziba sara uari zuegh. 20 Egh ia uan korotiaba, ko bulmakaun inibar ingarizir biziba, ko memen arɨzibar ingarizir biziba, ko ter otevibar ingarizir biziba sara, ia bar da isɨ, God ia ganɨngizir arazimɨn gɨn mangɨ dar amutɨ, da an damazimɨn zuegh.”

21 Ezɨ ofa gamir gumazim Eleasar, kamaghɨn mɨdorozim gamigha uamategha izir gumazibav gei, “Kar Ikiavɨra Itir God Moses ganɨngizir Akar Gavgaviba, da kamakɨn: 22-23 Bizir avimɨn isi ikuvighan koghamiba, kar gol, silva, ain, kapa ko brasɨn ingarizir biziba, ia da isɨ avim datɨghtɨ, da isightɨma, ia da inigh da rueghtɨ da zuegham. Egh bizir igharazir avimɨn sighamiba, ia da inigh dɨpamɨn da rueghtɨ da zuegham. 24 Egh dughiar namba 7ɨn, ia uan korotiaba rueghtɨ, da zueghtɨ, ia uamategh danganir ia itimɨn aven izam.”

Israelia mɨdorozimɨn inizir biziba uari tuira

25 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 26 “Nɨ koma ofa gamir gumazim Eleasar, ko Israelian ikɨzibar gumazir dapaniba, ia mɨdorozimɨn aven inizir amiziba ko boriba ko asɨziba ko bizir igharaziba, bar da mengegh. 27 Egh da tuiragh pozir pumuning damigh, tam mɨdorozir gumaziba bagh anetɨgh, egh igharazim isɨ gumazamizir igharaziba bagh anetɨgh. 28 Nɨ Ikiavɨra Itir God bagh, bizir nɨ mɨdorozir gumaziba bagh tuiraghamibar tongɨn itir bizir maba isɨ takisɨn mɨn da iniam. Ia kalabuziar amizir 500plan tongɨn, amizibar tongɨn dar vamɨra inighɨva, 500plan bulmakaubar tongɨn dar vamɨra inigh, egh 500plan donkibar tongɨn dar vamɨra inigh, egh 500plan sipsipbar tongɨn dar vamɨra inigh, egh 500plan memebar tongɨn, dar vamɨra inigh. 29 Egh takisɨn kaba isɨ ofa gamir gumazim Eleasar danɨngigh. Bizir kaba, da mati, ia Ikiavɨra Itir God ganɨdir ofaba. 30 Egh ia gumazamizir igharaziba bagha tuirazir bizibar tongɨn itir bizitaba isɨ takisɨn mɨn da iniam. Ia kalabuziar amizir 50plan tongɨn, men amizir vamɨra inighɨva, 50plan bulmakaubar tongɨn dar bulmakaun vamɨra inigh, egh 50plan donkibar tongɨn dar donkin vamɨra inigh, egh 50plan sipsipbar tongɨn dar sipsipɨn vamɨra inigh, egh 50plan memebar tongɨn dar memen vamɨra inigh. Egh ada isɨ Livaibar anɨngigh. Me Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn garir darasi.” 31 Ezɨ Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn ami.

32-35 Mɨdorozir gumaziba mɨdorozimɨn aven inizir bizibar dɨboboniba kamakɨn: 675,000plan sipsipba, ko 72,000plan bulmakauba, ko 61,000plan donkiba, ko 32,000plan amizir gumazitam koma akuizir puvatɨziba. 36-40 Bizir mɨdorozir gumaziba inizibar dɨbobonim, a kamakɨn: Sipsipbar dɨbobonim 337,500, ezɨ dar tongɨn me takisɨn mɨn 675pla isa Ikiavɨra Itir God ganɨngi. Bulmakaubar dɨbobonim 36,000, ezɨ dar tongɨn me takisɨn mɨn 72pla isa Ikiavɨra Itir God ganɨngi. Donkibar dɨbobonim, 30,500, ezɨ dar tongɨn me takisɨn mɨn 61pla isa Ikiavɨra Itir God ganɨngi. Amizir gumazitam koma akuizir puvatɨzibar dɨbobonim, 16,000, ezɨ men tongɨn me takisɨn mɨn 32pla isa Ikiavɨra Itir God ganɨngi. 41 Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Moses Ikiavɨra Itir God ganɨngizir bizir kaba isa, ofa gamir gumazim Eleasar ganɨngi.

42-46 Egha Moses gumazamizir igharaziba bagha tuirazir bizibar dɨbobonim kamakɨn. Da guizbangɨra, mɨdorozir gumaziba bagha tuirazir biziba ko magh ghu. Dar kara: 337,500plan sipsipba, ko 36,000plan bulmakauba, ko 30,500plan donkiba, ko 16,000plan amizir gumazitam kom akuizir puvatɨziba. 47 Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Moses bizir tuirazir kabar aven, 50plan kalabuziar amizibar tongɨn amizir vamɨra ini, egha 50plan asɨzibar tongɨn asɨzir vamɨra ini, egha Livaibagh anɨngi. Me Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn garir adarasi.

48 Ezɨ 1,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba ko 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba, dɨkavigha Moses bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, 49 “Gumazir aruam, e nɨn ingangarir gumaziba, e mɨdorozir gumazir en apengan itiba medima, men tav ovengezir puvatɨ. 50 Kamaghɨn amizɨ, e golɨn adiariba, ko adiarir soroghafaribagh azuiba ko fɨragharibar duiba, ko kuaribar duir gol ringɨn e vaghvagha iniziba, e da inigha izi. E uan ikɨrɨmɨribar ivezimɨn mɨn da inigh izɨ arazir kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegham. E fo, a en akurazɨ, en apaniba e gasɨghasɨghizir puvatɨ.” 51 Ezɨ Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar, me dama golɨn adiarir kaba ini. 52 Golɨn adiarir kabar osɨmtɨzim, 200 kilogremɨn boroghɨn tu. 53 Ezɨ mɨdorozir gumazir kɨniba, bizir me iniziba, me uari bagha dar suiki. 54 Ezɨ Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar, golɨn bizir mɨdorozir gumazibar dapaniba inigha izeziba inigha, God bativamin Purirpenimɨn ghua Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn da atɨ. Aningɨn nɨghnɨzim kamakɨn, Ikiavɨra Itir God Israelian gumazamizibagh nɨghnɨgh deraghvɨra men ganam.

32

Israelɨn anabar Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn ikiamiba

(Godɨn Araziba 3:12-22)

1 Dughiar kamɨn, Rubenɨn anabamɨn adarasi, ko Gatɨn anabamɨn adarasi, bulmakauba ko sipsipɨn okoruar bar avɨriba iti. Egha me Jaser ko Gileatɨn Distrighningɨn nguazimɨn garima, bulmakauba ko sipsipba damamin grazir aghuiba iti. 2 Kamaghɨn amizɨ, me Moses ko ofa gamir gumazim Eleasar ko Israelian gumazir dapaniba bagha iza kamaghɨn me mɨgei, 3-4 “Nguazir Ikiavɨra Itir God Israelia en akurazɨ, e inizir kam, nguibar ekiar kaba an iti, Atarot, ko Dibon, ko Jaser, ko Nimra, ko Hesbon, ko Eleale, ko Sipma, ko Nebo, ko Beon. Kar bulmakauba ikiamin nguazir bar aghuim. Ia fo, e bulmakaun bar avɨriba iti. 5 Kamaghɨn, e uari, ia nguazir kam isɨ e danightɨ, an en nguazimɨn mɨn ikiam. Ia e damutɨ, e Jordanɨn Fanem giregh mangɨ vongɨn dapian e aghua.”

6 Ezɨ Moses akar gavgavimɨn pamtemɨn kamaghɨn Gat ko Rubenɨn adaraziv gei, “Ia tizim bagh kagh ikɨtɨ, ian namakaba uarira mɨdorozim bagh mangam? Arazir kam derazir puvatɨ. 7 Ia ti Israelian gumazamizir igharazibar nɨghnɨzim gasɨghasɨghtɨ, me nguazir Ikiavɨra Itir God me danɨngasava amim bagh Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangan kogham o? Ia tizim bagha kamaghɨn ami? 8  *Fomɨra, ian afeziaba kamaghɨn ami. Ia fo, e Kades Barnean ikia, kɨ nguazim getiasa me amadazɨma, 9 me ghua arua Eskolɨn danganir zarimɨn tugha, kantrin kamɨn ganigha uamategha iza atiatim gumazamizibagh anɨngizɨ, me Ikiavɨra Itir God me ganɨngizir kantrin ghuezir puvatɨ. 10  *Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God anɨngaghegha akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, 11 ‘Me uan navir averiabar aven nɨghnɨzir gavgavim nan ikia nan gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir Isip ategha azenan izeziba, kar gumazir 20plan azenibar itiba, ko gumazir 20plan azenibagh afiraziba, men tav nguazir kɨ Abraham ko Aisak ko Jekop danɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizir kamɨn ganighan kogham. 12 Gumazir kamning uaningra aven mangam. Kar, Jefunen otarim Kalep, a Kenasɨn adarazir gumazim, ko Nunɨn otarim Josua. Bar guizbangɨra, aning uaningra uan navir averiamɨn aven, nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikia, an gɨn zui.’

13 “Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God gumazamizibar arazir kuraba bagha men anɨngaghegha me gamima, me 40plan azenibar gumazamiziba puvatɨzir danganir kam garua ghua, gumazamizir dughiar kamɨn Isip ategha azenan izeziba bar ariaghire. 14 Ia oragh! Ia datɨrɨghɨn uan afeziabar danganiba inigha, arazir kurabagh amir gumazamizibar otifi. Egh ia ti Ikiavɨra Itir God damutɨ, an anɨngagharir bar kuram uam Israelia damuam. 15 Ia Ruben ko Gatɨn anabamningɨn adarasi, an gɨn mangan aghuaghtɨ, e ua gumazamiziba puvatɨzir danganir kam daru mangɨ kuraba inigham. Arazir kam ua kamaghɨn otoghtɨ, ia men osɨmtɨzim ateram.”

16 Ezɨ me Moses boroghɨn ghua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh. Nɨ en amamangatɨghtɨ, e faragh sipsipba bagh dɨvaziba ko nguibar ekiaba avɨnamin dagɨar dɨvazibar ingarightɨ, en amuiba ko boriba deragh ikiam. 17 Eghtɨ e Israelian igharaz darazi ko mɨdorozim bagh men faragh mangɨ apanibar agɨntɨgh mangɨvɨra ikɨtɨ, en namakaba uari bagh nguaziba ini dar apiagham. En amiroghboriba kagh dɨvazir gavgavir nguibar ekiaba avɨnizibar aven deravɨra ikɨtɨ, nguazir kamɨn gumazamiziba me gasɨghasighan kogham. 18 Guizbangɨra, Israelian anabar igharazibar ikɨziba vaghvagh uari bagh nguaziba inigh dar apiaghtɨ, gɨn e uamategh izɨ uan nguibabar ikiam. 19 E fo, e kagh Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn nguazim inigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, e Jordanɨn Fanemɨn vongɨn men tongɨn nguazitam inian kogham.”

20 Ezɨ Moses me ikaragha ghaze, “Ia guizbangɨra mɨkɨmɨva, mɨdorozim bagh mangɨsɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uan mɨdorozir biziba akɨr. 21-22 Ian mɨdorozir gumaziba bar uan mɨdorozir biziba inigh, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Jordanɨn Fanem giregh mangɨ apaniba ko mɨsoghtɨ, Ikiavɨra Itir God bar apaniba abɨragh, men nguazim inigham. Ia uan namakabar akuraghamin ingangarir, Ikiavɨra Itir God ia ganɨngizim agɨvaghtɨ, Ikiavɨra Itir God ian amamangatɨghtɨ, ia uamategh kagh izɨ Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir nguazir kam iniam. 23  *Kɨ akar gavgavimɨn kamaghɨn ia mɨgei, ia uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangan koghɨva, ia guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Ia kamaghɨn deravɨra fogh, Ikiavɨra Itir God ian arazir kurar kam bagh pazavɨra ia damigham. 24 Ia faragh uan nguibar ekiaba ko sipsipbar dɨvazibar ingarigh, egh gɨn uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ apaniba ko mɨsogh.”

25 Ezɨ Gat ko Rubenɨn anabamningɨn gumaziba kamaghɨn Moses mɨgei, “Aruam, e nɨn ingangarir gumaziba, e nɨ mɨkemezɨ moghɨn damuam. 26 En amuiba ko boriba ko bulmakauba ko sipsipba Gileatɨn nguibar ekiabar kaghɨra ikiam. 27 Eghtɨ e gumaziba bar, e nɨn ingangarir gumaziba, e uan mɨdorozir bizibar kɨrva, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mɨdorozim bagh mangam. E Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨ apaniba ko mɨsogham, mati en gumazir ekiam mɨkemezɨ mokɨn.”

28  *Ezɨ Moses akar gavgaviba isa, ofa gamir gumazim Eleasar ko Nunɨn otarim Josua, ko Israelian anababar gumazir dapanibagh anɨga ghaze, 29 “Gat ko Rubenɨn anabamningɨn gumaziba, me mɨdorozir bizibar kɨrva, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mɨdorozim bagh mangasa. Egh me Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn mangɨ Jordanɨn Fanem giregh vongɨn apaniba ko mɨsogham, kamaghɨn a deragham. Me ian akuraghtɨ ia mɨdorozimɨn apaniba abɨragh, ia nguazim inigh, egh gɨn ia Gileatɨn nguazim isɨ me danɨngigh. 30 Eghtɨ me Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangan aghuagh, ia ko mɨdorozim bagh mangɨghan kogh, kamaghɨn me ia ko Kenanɨn nguazimɨn nguazir asɨzitaba iniam.”

31 Ezɨ Gat ko Rubenɨn anabamningɨn gumaziba kamaghɨn mɨgei, “Aruam, e nɨn ingangarir gumaziba, e ghaze, a dera, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn e damuam. 32 E uan mɨdorozir biziba inigh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mangɨ, Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨ Kenanɨn nguazimɨn aven Kenania ko mɨsogham. Egh gɨn e Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir nguazim uari bagh a iniam.”

33 Kamaghɨn amizɨ, Moses, Amorian Atrivim Sihonɨn nguaziba ko Basanɨn Atrivim Okɨn nguaziba, ko dar nguibar ekiaba, ko dar nguibar doziba, ko nguazir dar boroghɨn itiba bar, a da isa Gatɨn anabam ko Rubenɨn anabam ko Manasen anabar akuar me tuirazimningɨn mam ganɨngi. Manase, a Josepɨn otarim.

34 Ezɨ Gatɨn anabamɨn gumazamiziba, ua nguibar ekiam Dibon ko Atarot, ko Aroer, 35 ko Atrot Sofan, ko Jaser, ko Jokbeha, 36 ko Betnimra, ko Betharan, me ua deraghavɨra dar ingarigha da avɨnizir dɨvazir gavgaviba uaghan dar ingari. Egha me uan sipsipba bagha dɨvazir aghuibar ingari. 37 Ezɨ Rubenɨn anabamɨn gumazamiziba ua, nguibar ekiam Hesbon, ko Eleale, ko Kiriataim, 38 ko Nebo, ko Balmeon, me dar ingari. Egha me nguibar ekiam Balmeon, ziar igharazim a gatɨ. Me uaghan nguibar ekiam Sipman ingari. Egha nguibar ekiar me ua ingariziba, me ziar igiaba dagh arɨki.

39 Ezɨ Manasen otarim Makir, an ovavir boriba, Gileatɨn ghua Amoria mɨsogha men gɨntɨgha me abɨragha, men nguazim uari bagha a ini. 40 Kamaghɨn amizɨ, Moses Gileatɨn nguazim isa Makirɨn ikɨzim ganɨngizɨ, me an iti. 41 Ezɨ Manasen anabamɨn gumazir mam Jair, a uan adarazi ko ghua nguibar maba ko mɨsogha men agɨntɨgha men nguibaba ini. Egha me ziar igiam, “Jairɨn Nguibaba,” dagh atɨ. 42 Ezɨ gumazir mam, an ziam Noba, a uan adarazi ko ghua Kenatɨn nguibam ko nguibar dozir an boroghɨn itiba ko mɨsogha, men agɨntɨgha men nguibaba ini. Egha a uan ziam, “Noba,” Kenat gatɨ.

33

Israelia Isip ategha ghua gumazamiziba puvatɨzir danganibar aruir darorimɨn eghaghanim

1 Israelia Isipɨn kantri ategha azenan iza, danganir avɨribagh arua dagh apiaghira zui. Kar danganir kabar ziaba. Dughiar kamɨn, Moses ko Aron men faragha ghua men garima, me uan anababa ko ikɨzibar aven ikia zui. 2 Ikiavɨra Itir God uabɨ Akar Gavgavim Moses mɨgeima, Moses men daroriba ko danganir me izava apiaghiribar ziaba osiri.

3 Israelian gumazamiziba, nguibar ekiam Ramesesɨn itima, iakɨnir faragha zuimɨn an namba 15ɨn aruem otozɨ, me dɨkavigha Isip ataki. Dughiar kamɨn, me God Israelia Gitazir Dughiar bar faraghavɨra zuimɨn amɨmzaraghan, me Isip ataki. Isipia bar men garima, me bar gavgavigha Ramesesɨn nguibar ekiam ategha zui. 4 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God uan gavgavir ekiam isa, Isipian asebar akaghasa mirakelɨn avɨribagh amigha aser kaba abɨni. Ezɨ Isipia uan otarir ivariar Ikiavɨra Itir God mɨsogheziba mozibagh arɨzima, Israelia Isip ataki.

5 Israelian gumazamiziba Rameses ategha iza Sukotɨn danganim aghuigha an iti.

6 Egha gɨn ua dɨkavigha Sukot ategha ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨriamɨn iza Etamɨn danganim aghuigha an iti.

7 Egha gɨn Etam ategha ragha uamategha ghua aruem anadi naghɨn Pihahirotɨn nguibam bagha ghue, a Balsefonɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. Egha me Mikdolɨn boroghɨn itir danganim aghui.

8 Egha gɨn Pihahirot ategha Ongarir Aghevim abigha ghua Etamɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua 3plan aruebar arua ghua Maran nguibamɨn otogha an danganim aghui.

9 Egha gɨn me Mara ategha ghua Elimɨn danganim aghuigha iti. Elim, a 12plan dɨpar emɨmɨriba ko 70plan temer detba an iti.

10 Egha gɨn Elimɨn danganim ategha ghua Ongarir Aghevimɨn boroghɨn danganim aghuigha an iti.

11 Egha gɨn Ongarir Aghevim ategha ghua gumazamiziba puvatɨzir danganim Senɨn otogha danganim aghuigha a gapia.

12 Egha gɨn Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganim ategha ghua Dopkan otivigha danganim aghui.

13 Egha gɨn Dopkan dɨkavigha ghua Alusɨn danganim aghui.

14 Egha gɨn Alus ategha ghua Refidimɨn danganim aghuigha iti. Danganir kamɨn, damamin dɨpaba puvatɨ.

15 Egha gɨn Refidim ategha ghua Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn danganiba aghuigha iti.

16 Egha gɨn Sainain gumazamiziba puvatɨzir danganim ategha ghua Kibrot Hatavan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

17 Egha gɨn Kibrot Hatava ategha ghua Haserotɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

18 Egha gɨn Haserot ategha ghua Ritman danganimɨn danganiba aghuigha iti.

19 Egha gɨn Ritma ategha ghua Rimonperesɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

20 Egha gɨn Rimonperes ategha ghua Lipnan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

21 Egha gɨn Lipna ategha ghua Risan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

22 Egha gɨn Risa ategha ghua Kehelatan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

23 Egha gɨn Kehelata ategha ghua Seferɨn Mɨghsɨamɨn danganiba aghuigha iti.

24 Egha gɨn Seferɨn Mɨghsɨam ategha ghua Haradan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

25 Egha gɨn Harada ategha ghua Makhelotɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

26 Egha gɨn Makhelot ategha ghua Tahatɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

27 Egha gɨn Tahat ategha ghua Teran danganimɨn danganiba aghuigha iti.

28 Egha gɨn Tera ategha ghua Mitkan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

29 Egha gɨn Mitka ategha ghua Hasmonan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

30 Egha gɨn Hasmona ategha ghua Moserotɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

31 Egha gɨn Moserot ategha ghua Benejakanɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

32 Egha gɨn Benejakan ategha ghua Hor Hagitgatɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

33 Egha gɨn Hor Hagitgat ategha ghua Jotbatan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

34 Egha gɨn Jotbata ategha ghua Abronan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

35 Egha gɨn Abrona ategha ghua Esiongeberɨn nguibar ekiamɨn danganiba aghuigha iti.

36 Egha gɨn Esiongeber ategha ghua Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨriamɨn itir nguibam Kadesɨn danganiba aghuigha iti.

37 Egha gɨn Senɨn danganim ategha ghua kantri Idomɨn mɨtaghniamɨn itir Horɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn danganim aghuigha apia.

38-39  *Me Isip ategha azenan izezir dughiamɨn gɨn azenir namba 40 otogha gɨvazɨ an iakɨnir namba 5ɨn, faragha zuir aruem oto. Aruer kamra, Israelia Horɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn ikiavɨra itima, ofa gamir gumazim Aron Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn ghua dɨkavigha, Horɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanabogha areme. An azenir 123pla ikiava areme.

40  *Ezɨ Kenanɨn sautɨn amadaghan itir kantri Arat, an atrivim, kamaghɨn orasi, Israelia izi.

41 Dughiar kamɨn, Israelia Horɨn Mɨghsɨam ategha arua ghua Salmonan danganimɨn danganiba aghuigha iti.

42 Egha gɨn Salmona ategha ghua Punonɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

43 Egha gɨn Punon ategha ghua Obotɨn danganimɨn danganiba aghuigha iti.

44 Egha gɨn Obot ategha ghua Abarimɨn nguibamɨn danganiba aghuigha iti, a kantri Moapɨn mɨtaghniamɨn boroghɨn ikia ikuvizir nguibam.

45 Egha gɨn Abarim ategha ghua nguibar ekiam Dibon Gatɨn danganiba aghuigha iti.

46 Egha gɨn Dibon Gat ategha ghua Almon Diplataimɨn danganiba aghuigha iti.

47 Egha gɨn Almon Diplataim ategha ghua Abarimɨn Mɨghsɨabar danganim aghuigha iti, mɨghsɨar kaba Nebon Mɨghsɨamɨn boroghɨn iti.

48 Egha gɨn me Abarimɨn Mɨghsɨaba ategha ghua Moapɨn danganir zarimɨn danganim aghuigha apia. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. 49 Moapɨn danganir zarir kam, nguibar ekiam Bet Jesimotɨn ikegha ghua Sitimɨn danganir zarimɨn oto. Me danganir ekiar kamɨn danganim aghuigha apia.

Ikiavɨra Itir God nguaziba abɨgh uari danɨngamin arazim mɨgei

50 Me Moapɨn danganir zarimɨn ikiavɨra iti. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 51 “Nɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm: Ia Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨ Kenanɨn nguazimɨn aven, 52 gumazamizir an itiba bar men agɨraghtɨ me aregh. Egh men asebar marvir guaba bar dagh asɨghasɨkigh. Kar, me dagɨaba ko ainbar ingarizir nedaziba. Egh uaghan ia men mɨghsɨabar pɨn itir danganir me asebar ziaba febagh asɨghasɨkigh. 53 Kɨ nguazir kam ia ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, ia gumazamizir an itiba batuegh uari bagh a inigh a dapiagh. 54  *Egh ia satu gikararangɨva nguaziba abɨgh, vaghvagh uan anababa ko ikɨzibar anɨng. Egh nguazir ekiaba isɨ anabar gumazamizir avɨriba itibar anɨngɨva, nguazir doziba isɨ anabar gumazamizir avɨrasemezir puvatɨzibar anɨng. 55  *Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar me batueghan koghtɨ, me osɨmtɨziba ko mɨzaziba ia danɨngɨva, mati benir ataribar mɨn ian damazibar mɨtiv, egh mati dɨkoniba ian ivibar mɨtivam. Egh me nguazir ia itimɨn aven ia ko mɨdorozibar amuam. 56 Ia bar moghɨra me batueghan koghtɨ, kɨ me gasɨghasɨghasa nɨghnɨghizɨ moghɨn, kɨ ia gasɨghasigham.”

34

Israelian nguazir mɨtaghniaba

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Akar Gavgavir kaba Israelia danɨngigh: Ia Kenanɨn nguazimɨn aven mangɨ, a nguazir kɨ ia danɨngasava amim, ia an nguaziba bar da inigh. Ian nguazir mɨtaghniaba kamakɨn: 3 Ian nguazir mɨtaghniar sautɨn amadaghan itim, a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn Senɨn ikegh, mangɨ Idomɨn nguazir mɨtaghniamɨn mangɨ, egh aruem anadi naghɨn Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn sautɨn amadagh ikegh mangɨ, 4 egh nguazir mɨtaghniamɨn raghɨrɨgh sautɨn amadaghan mangɨ, pɨn tuavir Akrabimɨn ghuavanadim gitagh mangɨva, mɨghsɨabar tɨzimɨn danganir zarimɨn mangɨ, gumazamiziba puvatɨzir danganim, Sen abigh bar mangɨ, Kades Barnean otogham. Egh mɨtaghniam raghɨrɨgh notɨn amadaghan mangɨ, Hasaradarɨn danganimɨn otogh mangɨ Asmonɨn danganimɨn otogham. 5 Egh nguazir mɨtaghniam Asmon gitagh raghɨrɨgh mangɨ vongɨn, Isipɨn nguazir mɨtaghniamɨn Fanemɨn magɨrɨ, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn otogham. 6 Aruem uaghiri naghɨn amadaghan itir nguazir mɨtaghniam, a Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn iti.

7 “Notɨn amadaghan itir nguazir mɨtaghniam Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn ikegh mangɨ Horɨn Mɨghsɨamɨn otoghɨva, 8 mangɨ Hamatɨn nguibar ekiamɨn zuir tuavir akamɨn boroghɨn otogh mangɨ Sedatɨn nguibamɨn otogh mangɨ, 9 Sifronɨn danganimɨn otogh bar mangɨ Hasarenanɨn nguibamɨn tugham.

10 “Aruem anadi naghɨn itir nguazir mɨtaghniam, Hasarenanɨn ikegh mangɨ Sefamɨn nguibamɨn otoghɨva, 11 Sefam ategh mangɨ sautɨn amadaghan nguibam Riplan otogham, Ripla a nguibam Ain boroghɨn aruem anadi naghɨn iti. Egh mɨtaghniam mangɨ Galilin Dɨpar Akaremɨn aruem anadi naghɨn itir mɨghsɨar doziba abigh mangɨ, 12 egh nguazir mɨtaghniam sautɨn amadaghan mangɨ Jordanɨn Fanemɨn magɨrɨ bar mangɨ Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn otogham. Kar ian nguazir mɨtaghniaba.”

13  **Ezɨ Moses kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, Akar Gavgavir kam ia ganɨdi. Ia, 9plan Israelian anababa ko Manasen anabamɨn akuar me tuirazimningɨn mam bagh, satu gikararangɨva uari bagh nguazir kaba tuiragh ada inigh. 14 Ia fo, Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam, ko Manasen anabamɨn akuar me tuirazimningɨn faragha zuim, me uari bagha nguazim inigha gɨfa. 15 Me Jerikon boroghɨn Jordanɨn Fanem vongɨn aruem anadi naghɨn uari bagha nguazim inis.”

Gumazir dapaniba, nguazim tuiraghamin ingangarim iti

16 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 17 “Ofa gamir gumazim Eleasar, ko Nunɨn otarim Josua, aning nguazir kam abɨgh gumazamizibar anɨng. 18 Egh nɨ vaghvagh anababar gumazir dapanitaba mɨseveghtɨ, me Eleasar ko Josuan akurvagham. 19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨsevezir gumazibar ziabar kara: Judan anabamɨn tongɨn, a Jefunen otarim Kalep amɨsefe. 20 Egha Simeonɨn anabamɨn tongɨn, a Amihutɨn otarim Selumiel amɨsefe. 21 Egha Benjaminɨn anabamɨn tongɨn, a Kislonɨn otarim Elidat amɨsefe. 22 Egha Danɨn anabamɨn tongɨn, a Joklin otarim Buki amɨsefe. 23 Egha Josepɨn otarim Manasen anabamɨn tongɨn, a Efotɨn otarim Haniel amɨsefe. 24 Egha Josepɨn otarir igharazim Efraimɨn anabamɨn tongɨn, a Siptanɨn otarim Kemuel amɨsefe. 25 Egha Sebulunɨn anabamɨn tongɨn, a Parnakɨn otarim Elisafan amɨsefe. 26 Egha Isakarɨn anabamɨn tongɨn, a Asanɨn otarim Paltiel amɨsefe. 27 Egha Aserɨn anabamɨn tongɨn, a Selomin otarim Ahihut amɨsefe. 28 Egha Naptalin anabamɨn tongɨn, a Amihutɨn otarim Pedahel amɨsefe.” 29 Kar, Ikiavɨra Itir God Kenanɨn nguazim abɨgh vongɨn Israelian gumazamizibar anɨngasa mɨsevezir gumaziba.

35

Ikiavɨra Itir God Livain anabamɨn adarazi bagha inabazir nguibar ekiaba

1  *Dughiar kamɨn, Israelia Moapɨn danganir zarimɨn iti. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 2 “Nɨ Akar Gavgavir kam isɨ Israelia danɨngightɨ, nguazir me inizibar tongɨn me nguibar ekiataba isɨ Livaibar anightɨ me dar ikiam. Egh uaghan me nguibar ekiar kabar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba isɨ me danightɨ, Livaibar bulmakauba dar amam. 3 Livaiba uari bagh nguibar ekiar kaba inighɨva dar ikiam. Eghtɨ grazir dadar aghuiba itir nguaziba, men bulmakauba ko asɨzir igharaziba dar grazibar amam. 4 Dadaba itir nguazir otevir kaba, nguibar ekiaba avɨnizir dɨvazibar ikegh azenan mangɨ nguazir kam bar a ighuigh mangɨ 450 mitan tugham. 5 Nguibar ekiam, dadaba bar an okarigh, otevir mamɨn ikegh mangɨ otevir igharazimɨn otogham, eghtɨ an ababanim 900 mitan tugham.

6 “Nguibar ia Livain anabamɨn adarazir anɨngamibar tongɨn, ia 6plan nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mongamiba me danɨngigh. Eghtɨ gɨn ian tav atamakuigh tav mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, an arɨ mangɨ nguibar kam uabɨ modogham. Eghtɨ gumazir uan akar gumazimɨn ovevem ikarvaghsɨ, an a ikarvaghan iburagham. Egh ia uaghan 42plan nguibar ekiar igharaziba Livain anabam danɨngigh. 7 Dadaba itir nguaziba, nguibar kabar boroghɨn ikɨ. Livain anabam 48plan nguibar ekiaba iti. 8 Ia nguibar ekiaba isɨ Livaibar anɨngsɨ, Israelɨn anababar nguazibar gantɨ, anabar manam ekevegha nguibar ekiar avɨriba iti, eghtɨ ia nguibar ekiar avɨriba isɨ me danɨng. Eghtɨ anabar manaba suvigha nguibar ekiar avɨriba puvatɨghtɨ, ia nguibar ekiar vaghvaziba isɨ me danɨng.”

Nguibar ekiar gumazamiziba
arɨ mangɨ mongamiba

(Godɨn Araziba 19:1-13; Josua 20:1-9)

9 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Moses mɨgei, 10 “Nɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm: Ia Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨ Kenanɨn nguazimɨn aven mangɨ, 11 uari mongamin nguibar ekiataba amɨsefegh. Eghtɨ gumazitam atamakuigh, gumazir igharazim mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, an arɨ mangɨ nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mongamin tamɨn aven modogh, deraghvɨra ikiam. 12 Nguibar ekiar kaba, ia uari mongamin nguibabar mɨn ikiam. Eghtɨ gumazir aremezimɨn namakatam an ovevem ikaraghan iburagham. Gumazitam tav mɨsueghtɨ an aremegham, a deravɨra ikɨ egh mangɨ kotiamɨn tugham. Eghtɨ me an kotiam baregh deraghvɨra fogh suam, a guizbangɨra gumazir igharazim mɨsoghezɨ an areme, eghtɨ kamaghɨn, me a mɨsueghtɨ an aremegham.

13 “Ia 6plan nguibar ekiar mɨseveghamin kaba, gumazamiziba arɨ mangɨ dar aven mongam. 14 Nguibar kabar 3pla, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn ikɨtɨ, 3pla Kenanɨn nguazimɨn aven ikɨ. Kar, nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ dar aven mongamiba. 15 Nguibar ekiar uari mongamin 6plan kaba, da Israelian gumazamiziba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir, iza dughiar otevimɨn me ko itiba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir me ko zurara ikiamiba, kar men akurvagh me mongamin nguibar ekiaba. Eghtɨ tina atamakuigh gumazitam mɨsueghtɨ an aremegham, an arɨ mangɨ kagh uabɨ modogham.

16-18 “Eghtɨ gumazitam, gumazir igharazimɨn apanim damuva ain, o dagɨam o aghoritam isɨ a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, osɨmtɨzir ekiam an ikiam, eghtɨ a ivezir kuram iniam. Kamaghɨn amizɨ, ia an arazir kam bangɨn a mɨsueghtɨ an aremegh. 19 Gumazir aremezir kamɨn anabatamra, gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegham. An an garir dughiamra, an a mɨsueghtɨ an aremegh.

20-21 “Gumazitam tav gifueghan koghɨva, an apanim damuva an anɨngaghɨva anekunightɨ a irɨgham, o bizitamɨn a bɨraghtɨ an aremegham, o uan agharimɨn a mɨsoghtɨ an aremegham, an amizir arazir kam bangɨn, me a mɨsueghtɨ an aremegh. Gumazir aremezir kamɨn anabatamra an apigh, a mɨsueghtɨ an aremegh.

22 “Eghtɨ gumazitam tavɨn apanim damuan kogh, egh an anɨngaghan kogh atamakuigh anekunigham, o pura bizitam fegh a mɨkɨnightɨ an aremegham. 23 O an an ganighan kogh, dagɨatam fegh a mɨkɨnigham, o foghan kogh a bɨraghtɨ an aremegham. 24 Eghtɨ kamaghɨn, Israelian gumazamiziba bar, bizir a damuasa ia mɨkemezibar gɨn mangɨ deravɨra ganɨva, gumazir atamakuigha gumazim mɨsoghezɨ an aremezim bagh nɨghnigh deraghvɨra kotiam damu. Eghtɨ gumazir aremezimɨn anabamra a ikarvaghsɨ damuan kogham. 25 Ia gumazir kam inigh deraghvɨra an akurvaghtɨ, gumazir aremezir kamɨn anababa, an arazim ikarvaghan markɨ. Ia an akuragh ua nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mongamimɨn anetɨgh. Eghtɨ a kagh ikɨ mangɨtɨ ofa gamir gumazir me faragha Godɨn ingangarim bagha mɨsevegha borem a gingezim aremeghtɨ, a gɨn mongamin nguibar ekiar kam ategh uan nguibamɨn mangam. 26-27 Gumazir arazir kurar kam gamizim, mongamin nguibar ekiamɨn mɨtaghniam ategh, azenan mangɨtɨ, gumazir aremezimɨn anabatam, mongamin nguibar ekiamɨn azenan an apigh, egh a mɨsueghtɨ, an aremegham. Arazir kamɨn, anabar kam osɨmtɨziba puvatɨgh kotiaba puvatɨgham. 28 Bar guizbangɨra, gumazim gumazitam mɨsueghtɨ an aremegham, a mongamin nguibar ekiam ataghɨraghan markɨ. A mongamin nguibar ekiamɨn ikɨ mangɨtɨ, ofa gamir gumazibar dapanim aremeghtɨ, a gɨn uamategh uan nguibamɨn mangɨ. 29 Ia uan ovavir borir gɨn otivamiba ko, ia managh ikiam, ia bizir a damuasa mɨkemezir kaba ko arazir kabar gɨn mangɨ.

30  *“Gumazitam gumazir igharazim mɨsueghtɨ an aremegham, ia a isɨ kotiam datɨghɨva akam a gasɨ, gumazir pumuning o gumazir 3plan an ganiziba, me bar kotɨn aven akar otevir vamɨra damuam, kamaghɨn ia deraghvɨra fogh suam, gumazir kam guizbangɨra arazir kam gami, eghtɨ bizir kam bangɨn gumazir kam aremegham. Gumazir vamɨra a uabɨra, an mɨgɨrɨgɨam kotɨn aven gavgaviba puvatɨgham. Eghtɨ ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremeghan kogham.

31 “Gumazir gumazir igharazimɨn apanim gamua a mɨsoghezɨ an aremezim, ia a mɨsueghtɨ an aremegh. Gumazir kam uan ikɨrɨmɨrim ikarvaghsɨ dagɨabar ivezan kogham. Bar puvatɨ. An aremegham. 32 Eghtɨ gumazitam mongamin nguibar ekiatamɨn mangɨgh, gɨn anetegh uamategh uan nguibamɨn mangɨsɨ damutɨ, ofa gamir gumazibar dapanim tɨghar aremegham, kamaghɨn gumazir kam uan ikɨrɨmɨrim ikarvaghsɨ dagɨabar ivezan kogham. 33 Ia an amamangatɨghtɨ a mongamin nguibar ekiam ategh mangɨgham, ian arazir kamɨn, ia nguazir kam damightɨ a nan damazimɨn mɨzegham. Gumazibav sozi me ariaghirir arazir kam, nguazim gamima, a nan damazimɨn mɨze. Nguazim damightɨ a zueghamin arazim, tuavir vamɨra iti, a kamakɨn, ia gumazir a mɨsoghezɨ an aremezimɨn arazir kuram ikaragh a mɨsueghtɨ an aremegh. Tuavir igharazitam, ua itir puvatɨ. 34 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Israelia, ian tongɨn iti. Kamaghɨn, nguazir ia itir kam, ia a damutɨ, a nan damazimɨn mɨzeghan markɨ.”

36

Amizir pabar itiba, uan afeziar aremezibar nguaziba iniam

1 Josep a Manasen afeziam, ezɨ Manase a Makirɨn afeziam, ezɨ Makir a Gileatɨn afeziam. Dughiar mamɨn, Gileatɨn ikɨzimɨn gumazir dapaniba dɨkavigha Moses ko Israelian gumazir dapanir igharaziba bagha zui. 2  *Egha kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, Akar Gavgavim isa nɨ ganɨga ghaze, nɨ satu gikararangɨva nguaziba abɨgh da Israelia e danɨngtɨ, e dar ikiam. Egha uaghan en anabar gumazim Selofehatɨn nguaziba isɨ an guivibar anɨngasa, nɨ mɨkeme. 3 Nɨ kamaghɨn fogh, me anabar igharazitabar gumazibar ikɨtɨ, men nguaziba ko biziba, men pabar nguazibagh isafuragham. Me kamaghɨn damutɨ, en nguazir nɨ bigha e ganɨngizim suvigham. 4 Eghtɨ azenir biziba ua da ikarvaghamim otoghtɨ, me nguazir gumazir igharaziba da ivezeziba, me ua da inigham. Eghtɨ Selofehatɨn guivibar nguaziba, me ti da isɨ men pabar nguazibar aven amadagham. Eghtɨ nguazir kam, uam en nguazimɨn mɨn ikian kogham.”

5 Ezɨ Moses Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, Josepɨn anabamɨn gumazibav gɨa ghaze, “Josepɨn anabamɨn adarazi mɨgeir akaba, da guizbangɨra. 6 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ghaze, Selofehatɨn guiviba, gumazir manabar ikɨsɨ, uan anabamɨn aven uarira uarir ikiam. 7 Eghtɨ ia Israelia bar, ian nguaziba vaghvagh ian anababar aven ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ anabar igharazitam da inian kogham. 8 Amizir Israelɨn anababar aven, ikia nguaziba iniziba, me uan anabamɨn gumazitamra ikɨ. Eghtɨ arazir kamɨn, Israelia bar uan inazir afeziabar gɨn mangɨ nguaziba ko biziba iniam. 9 Kamaghɨn, ia anabar igharazimɨn amamangatɨghtɨ, me ian nguaziba inian kogham. Bar markɨ. Anababa bar, vaghvagh uan nguazibar ghuaviba ikegh mangɨvɨra ikiam.”

10-11 Kamaghɨn amizɨ, Selofehatɨn guiviba me uan anabamɨn gumazibara iti, mati Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ mokɨn. Men ziabar kara: Mala, Tirsa, Hokla, Milka ko Noa. 12 Me Josepɨn otarim Manasen anabamɨn gumazibar iti. Kamaghɨn amizɨ, men nguaziba ko biziba men inazir afeziamɨn anabamɨn aven ikiavɨra iti.

13 Dughiar Israelia Moapɨn danganir zarimɨn itimɨn, Ikiavɨra Itir God, Akar Gavgavir kaba, ko bizir a damuasa mɨkemeziba isa, Israelia bagha Moses ganɨngi. Danganir kam, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti.

* 1:1: Dɨboboniba 26:1-51

* 3:2: Dɨboboniba 26:60

* 3:4: Ofa Gami 10:1-2; Dɨboboniba 26:61

* 3:12-13: Ua Me Ini 13:2

* 3:28: Hibrun akam ghaze, 8,600plan gumaziba. Ezɨ fomɨra gumazir maba akar kam Grighɨn akamɨn a gɨra, egha me 8,300plan gumaziba osiri. Ezɨ ves 39 kamaghɨn mɨgei, gumazibar dɨbobonim 22,000ɨn tu. Kamaghɨn ami, dɨbobonir kam, 8,300, a dera. E 8,600 kagh anetɨgham, eghtɨ men dɨbobonim bar moghɨra 22,300ɨn otogham.

* 5:5: Ofa Gami 6:1-7

* 6:3: Luk 1:15

* 6:13: Aposel 21:23-24

* 8:1: Ua Me Ini 25:31-40; 37:17-24

* 8:17: Ua Me Ini 13:2

* 9:1: Ua Me Ini 12:1-13

* 9:11-12: Ua Me Ini 12:46; Jon 19:36

* 10:35: Onger Akaba 68:1

* 11:7: Ua Me Ini 16:13-15; 16:31

* 11:8-9: Ua Me Ini 16:13-15

* 11:23: Aisaia 50:2; Esekiel 12:25

* 12:7: Hibru 3:2

* 12:14: Dɨboboniba 5:2,3

* 13:24: Ziar kam, “Eskol,” an mɨngarim kamakɨn, “Wainɨn aguar ovɨzir bar avɨriba itim.”

* 13:30: Dɨboboniba 14:24; Josua 14:7

* 13:33: Jenesis 6:4

* 14:9: Hibru 3:16

* 14:13: Ua Me Ini 32:11-14

* 14:18: Ua Me Ini 20:5-6; 34:6-7; Godɨn Araziba 5:9-10; 7:9-10

* 14:21: Hibru 3:18

* 14:24: Josua 14:9-12

* 14:29: Hibru 3:17

* 14:33: Aposel 7:36

* 15:16: Ofa Gami 24:22

* 15:27: Ofa Gami 4:27-31

* 15:38: Godɨn Araziba 22:12

* 16:1-2: Jut 1:11

* 17:8: Hibru 9:4

* 18:14: Ofa Gami 27:28

* 18:21: Ofa Gami 27:30-33; Godɨn Araziba 14:22-29

* 19:9: Hibru 9:13

* 20:13: Hibrun akamɨn, ziam Meriba kamaghɨn ghu, “Puvɨra Imobi.”

* 20:28: Ua Me Ini 29:29; Dɨboboniba 33:38; Godɨn Araziba 10:6

* 21:1: Dɨboboniba 33:40

* 21:3: Hibrun akamɨn, ziam Horma, kamaghɨn ghu, “Bar asɨghasɨki.”

* 21:4: Godɨn Araziba 2:1

* 21:5: 1 Korin 10:9

* 21:9: 2 Atriviba 18:4; Jon 3:14

* 21:28: Jeremaia 48:45-46

* 22:4-5: 2 Pita 2:15-16; Jut 1:11

* 22:18: Dɨboboniba 24:13; 1 Atriviba 22:14; 2 Eghaghaniba 18:13

* 22:23: 2 Pita 2:16

* 22:31: Jenesis 21:19; 2 Atriviba 6:17; Luk 24:16; 24:31

* 23:19: 1 Samuel 15:29; Malakai 3:6; Rom 11:29; Taitus 1:2

* 24:3: Hibrun akam, kagh deragha mɨgeir puvatɨ. (Ves 15 uaghan kamaghɨra ghu.)

* 24:9: Jenesis 12:3; 49:9

† 24:23: Hibrun akam, kagh deragha mɨgeir puvatɨ.

* 26:1: Dɨboboniba 1:1-46

* 26:9: Dɨboboniba 16:1-35

* 26:52: Dɨboboniba 34:13; Josua 14:1-2

* 26:60: Dɨboboniba 3:2

* 26:61: Ofa Gami 10:1-2; Dɨboboniba 3:4

* 26:65: Dɨboboniba 14:26-35

* 27:7: Dɨboboniba 36:2

* 27:12: Godɨn Araziba 3:23-27; 32:48-52

* 27:17: 1 Atriviba 22:17; Esekiel 34:5; Matyu 9:36; Mak 6:34

* 27:18-19: Ua Me Ini 24:13

* 27:21: Ua Me Ini 28:30; 1 Samuel 14:41; 28:6

* 27:23: Godɨn Araziba 31:23

* 28:16: Ua Me Ini 12:1-13; Godɨn Araziba 16:1-2

* 28:17: Ua Me Ini 12:14-20; 23:15; 34:18; Godɨn Araziba 16:3-8

* 28:26: Ua Me Ini 23:16; 34:22; Godɨn Araziba 16:9-12

* 29:7: Ofa Gami 16:29-34

* 29:12: Ua Me Ini 23:16; 34:22; Godɨn Araziba 16:13-15

* 30:2: Godɨn Araziba 23:21-23; Matyu 5:33

* 31:16: Dɨboboniba 25:1-9

* 32:8: Dɨboboniba 13:17-33

* 32:10: Dɨboboniba 14:26-35

* 32:23: Jenesis 4:7; 44:16; Aisaia 59:12

* 32:28: Josua 1:12-15

* 33:38-39: Dɨboboniba 20:22-28; Godɨn Araziba 10:6; 32:50

* 33:40: Dɨboboniba 21:1

* 33:54: Dɨboboniba 26:54-56

* 33:55: Josua 23:13; Gumazir Dapaniba 2:3; Onger Akaba 106:34-36; Esekiel 28:24

* 34:13: Dɨboboniba 26:52-56

* 34:13: Josua 14:1-5

* 35:1: Josua 21:1-42

* 35:30: Godɨn Araziba 17:6; 19:15

* 36:2: Dɨboboniba 27:7

Godɨn Araziba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

Moses Ua Godɨn Araziba Osiri

O

Diuteronomi

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn aven, Israelia namba 2ɨn dughiamɨn Godɨn Araziba ini, eghtɨ da men nɨghnɨziba fɨva gavgavim men navir averiabar anɨngam. Dughiar kamɨn, Israelia Moapian nguazim gapiaghav ikia, egh Jordanɨn Fanem abigh Kenanɨn nguazim iniasava ami. Moses me ko mangɨghan kogham, kamaghɨn, a uan akar abuananam isa me ganɨngi. Moses mɨgɨrɨgɨar otevir 3pla isa Israelia ganɨngi, ezɨ akɨnafarimɨn abuan mɨgɨrɨgɨaba Mosesɨn ovevemɨn eghaghanim an iti.

Moses kamaghɨn akar ekiabar gun mɨgei. A God Israelian darorir kamɨn men gara me bagha amizir ingangarir ekiar avɨriba, uam a dagh nɨghnɨsi. God uabɨ uan gavgavimɨn men akura, kamaghɨn amizɨ, me an apengan ikiam. Moses ua Godɨn 10plan Akar Gavgaviba dar gun mɨgei, egha Godɨn Akar Gavgavir kabar mɨngarir maba, a Israelian ikɨrɨmɨrim bagha me geghari. A Godɨn Akar Gavgavir faragha itiba, gavgavim dagh anɨdi, egha Israelian nɨghnɨziba fe, eghtɨ God me danɨngasa mɨkemezir nguazim dapiamin dughiamɨn, me deraghvɨra Arazir kabar gɨn mangam.

Bizir ekiar akɨnafarir kam damuasa mɨgeim, a Israelian akuraghtɨ, me Godɨn Akar Gavgaviba deraghvɨram dar gɨn mangam. Godɨn Arazir kam, a sapta 6:4-6ɨn ikia kamaghɨn mɨgei, “Ia uan navir averiam ko uan nɨghnɨzim ko uan gavgavim sara bar Ikiavɨra Itir God, ian God, a gifongegh.” Moses Akar Gavgavir kam gavgavim a danɨngasa, tintinibar mɨghsɨabar mavanang egha asebar ziaba fan men anogoroke. Me God gɨfozir puvatɨzir arazibar amuan markɨ. Egh me danganir vamɨrara amɨsefegh, egh gumazamiziba bar an mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Akɨnafarir kam God Israelia ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn men nɨghnɨziba fe. God uabɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn ghua iza datɨrɨghɨn, eghtɨ me uaghan deraghvɨra nɨghnigh me Kenanɨn nguazim ikiamimɨn dughiamɨn, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn mangɨsɨ bar gavgafigh.

Israelia Sainain Mɨghsɨam ategha izezir eghaghanim, Moses a geghari

1

(Sapta 1--3)

1 Akɨnafarir kamɨn aven itir akaba, Moses da Israelian gumazamizibav keme. Dughiar kamɨn, me gumazamiziba puvatɨzir danganim aghuigha an iti. Kar Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn itir danganim. Danganir zarir me itir kam, Supɨn nguibamɨn boroghɨn ikia, egha bar mɨsɨngi. Ezɨ Paranɨn nguibam, vongɨn amadaghan iti, ezɨ Tofelɨn nguibam, ko Labanɨn nguibam, ko Haserotɨn nguibam, ko Disahapɨn nguibam, da vongɨn amadaghan itima, Israelia dar tongɨn iti. 2 Gumazitam ti Sainain Mɨghsɨamɨn ikegh Kades Barnea mangɨsɨ 11plan aruebar Idomɨn kantrin mɨghsɨaba atugh mangam. 3 Ezɨ Israelia fomɨra Isipɨn kantri ategha iza 40plan azeniba danganir kamɨn arui. Dughiar kam, namba 40ɨn azenim, an namba 11ɨn iakɨnimɨn, an dughiar faragha zuim otozɨ, Moses Ikiavɨra Itir God a mɨkemezir bizibar gun me mɨgei. 4  *Ikiavɨra Itir God, Amorian Atrivim, Sihon, abɨrazir dughiamɨn gɨn, bizir kaba otifi. Atrivim Sihon Hesbonɨn nguibar ekiam gativagha an gari. Ezɨ uaghan Ikiavɨra Itir God, Basanɨn danganimɨn Atrivim Ok anebɨra. Ok, a Astarotɨn nguibam ko Edrein nguibam gativagha aningɨn gari. 5 Dughiar kamɨn Israelia Jordanɨn Fanemɨn, aruem anadi naghɨn, Moapian nguazimɨn itima, Moses Akar Gavgavir kabar gumazamizibav gɨa men sure gamua ghaze:

6 “E Sainain Mɨghsɨamɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, en God, kamaghɨn e mɨgɨa ghaze:

“ ‘Ia dughiar bar ruarimɨn mɨghsɨar kamɨn boroghɨn iti. Ian dughiar kagh itim, a iza kamaghɨra tu. 7 Ia dɨkavigh danganir kam ategh, egh Amorian mɨghsɨaba itir danganim, ko an boroghɨn itir danganibar mangɨ. Kar Jordanɨn danganir zarim ko mɨghsɨaba itir danganiba, ko sautɨn amadaghan itir nguazir mɨsɨngiziba, ko Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn dadarimɨn itir nguaziba. Egh ia Kenanian nguazim ko nguazir Lebanonɨn Mɨghsɨabar vongɨn itiba sara inigh mangɨ Yufretisɨn Faner Ekiamɨn tugh. 8  *Ia oragh! Nguazir kaba bar, kɨ ia ganɨdi. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian inazir afeziaba, Abraham, Aisak, ko Jekop, ko men ovavir borir gɨn otivamiba, nguazir kaba isɨ me danɨngasa me koma akam akɨrigha gɨfa. Eghtɨ ia datɨrɨghɨn dɨkavigh mangɨ da inigh dar apiagh ikɨ.’ ”

Moses gumazir dapaniba amɨsevezɨ me Israelian jasbar mɨn iti

(Ua Me Ini 18:13-27)

9 Egha Moses gumazamizibav gɨa ghaze, “Kɨ faragha kamaghɨn ia mɨkeme, ‘Kɨ ia gativagh ian ganamin ingangarim, a bar ekefe. Kɨ uabɨram a damuva avegham. 10 Ikiavɨra Itir God, ian God, ia gamizɨ, ia borir avɨriba bategha, bar avɨrasemegha iti. Ian dɨbobonim, overiamɨn itir mɨkovezibar dɨbobonimɨn mɨn ghu. 11 Nan ifongiam kamakɨn. Ikiavɨra Itir God, a en inazir afeziabar God, a uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ, ia damightɨ ia guizbangɨra bar avɨrasemeghɨva ian gɨn otivamin dɨbobonim, ian dɨbobonir datɨrɨghɨn itim bar a gafiragham. Eghtɨ a uaghan ian bizibar amutɨ, da bar deragh otivam. 12 Eghtɨ kɨ manmaghɨra uabɨra ian osɨmtɨziba ko ian akamadariba akɨram? Kɨ uabɨra dar amuan iburagham. 13 Kamaghɨn amizɨ, ia fofozir gumazir aghuitaba ko, gumazir deravɨra nɨghnɨgha biziba tuisɨzitaba, me ian gumazir dapanibar ikɨsɨ me amɨsefegh. Ia uan anababar tongɨn vaghvagh me amɨseveghtɨ, kɨ me ginabaghtɨ me ia gativagh ian ganam.’ 14 Kɨ kamaghɨn ia mɨkemezɨ, ia na ikaragha ghaze, ia kamaghɨn damuasa ifonge. 15 Kamaghɨn, ia uari uan anababar tongɨn vaghvagha mɨsevezir fofozir gumaziba ko, gumazir dapanir aghuir gumazamiziba deravɨra me gɨfoziba, kɨ me ini. Kɨ me amɨsevezɨ, men marazi 1,000plan gumazamizibar garima, marazi 100plan garima, marazi 50plan garima, marazi 10plan gari. Ezɨ kɨ uaghan gumazir ekiar maba bar ian anababar tongɨn vaghvagha me amɨsefe.

16 “Egha dughiar kamɨn kɨ ian jasɨn kaba akar gavgavim me ganɨga ghaze, ‘Ia gumazamizibar akamadarir men tongɨn otiviba baraghamin dughiamɨn, ia deraghavɨra kuariba arigh da baragh. Egh akamadariba bar deraghvɨra da tuisɨgh. Kar ti, ian namakar pumuningɨn tongɨn itir akamadariba, o akamadarir ian namakaba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ia uaghara deravɨra da baragh guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ da tuisɨgh. 17 Kɨ kamaghɨn me mɨkeme: Gumazim a ziam iti o ziam puvatɨ, ia arazir vamɨran gɨn mangɨ bar men araziba tuisɨgh. God uabɨ kotɨn dughiamɨn nɨghnɨziba ia danɨngam, eghtɨ ia gumazitamɨn atiatingan markɨ. Eghtɨ osɨmtɨzim bar ekeveghtɨ, ia anekɨran iburaghɨva, a inigh na bagh izɨtɨ, kɨ a baragham.’ 18 Egha dughiar kamɨn bizir igharazir ia uaghan damuamiba sara kɨ ian sure gami.”

Israelia moga gari gumaziba amangi

(Dɨboboniba 13:1-13)

19 Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, en God, e damuasa mɨkemezɨ moghɨn, e ami. E dughiar kamɨn dɨkavigha Sainain Mɨghsɨam ategha ghua danganir bar kuramɨn zui, kar gumazamiziba puvatɨzir danganim. E ghuavɨra ikia Amorian mɨghsɨaba itir danganimɨn otivigha Kades Barnean otifi. 20 Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze, ‘E datɨrɨghɨn Amorian mɨghsɨaba itir danganimɨn otifi. Ikiavɨra Itir God, en God, nguazir kam datɨrɨghɨn ia danɨngasava ami. 21 Ia gan! Ikiavɨra Itir God, ian God nguazir kam isa ia ganigha gɨfa. Ia dɨkavigh mangɨ a inigh, mati Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziabar God, a ia mɨkemezɨ moghɨra, ia a dapiagh. Egh atiatingɨva okam nɨghnɨghan markɨ.’

22 “Ezɨ ia bar moghɨram iza na mɨgɨa ghaze, ‘E gumazitaba amangightɨ me en faragh mangɨ, mongegh nguazir kamɨn ganigham. Egh me tuavir bar aghuitam en akaghtɨ e an mangam. Me e mɨkɨm suam nguibar ekiar kaba, da manmaghɨra gari.’

23 “Ezɨ kɨ oregha ghaze, e akar kamɨn gɨn mangɨtɨ a ti deragham. Egha uan 12plan anababar aven, kɨ vaghvagha dar aven gumazir maba amɨsefe, eghtɨ 12plan gumaziba mangam. 24 Egha me dɨkavigha mɨghsɨaba itir danganimɨn pɨn ghua, Eskolɨn Danganir Zarimɨn otivigha moga garagha rui. 25 Egha me dagher nguazir kamɨn otivir maba inigha ua iza e ganigha ghaze, ‘Nguazir Ikiavɨra Itir God, en God, datɨrɨghɨn e ganɨdir kam, a bar dera.’

26  *“Me kamaghɨn mɨkemezɨ, ia ua Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn akaba batuegha kantrin kamɨn ghuavanangan aghua. 27 Ia uan purirpenibar ikia uarir tongɨn mɨgɨrɨgɨar avɨribagh amua uarigh imoba ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God e gifongezir puvatɨ. Egha kamaghɨn an e isɨ Amorian dafarim datɨghtɨ me e gasɨghasɨghasa, a Isipɨn kantrin e inigha azenan ize. 28 E tizim bagh danganir kamɨn mangam? Gumazir e nguazir kamɨn mongɨva an ganasa amangiziba, ua izegha kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, Gumazamizir nguazir kamɨn itiba bar gavgavigha agharapaniba bar ruari, ezɨ men dɨbobonim, en dɨbobonim bar a gafira. Ezɨ me itir nguibar ekiaba, da avɨnizir dɨvaziba bar overiamɨn ghuavanabogha bar isɨn mar iti. E uaghan men garima, gumazir dafabara men tongɨn iti. Me ti gumazir bar ruarir fomɨra itim Anak, an ovavir boribara!’

29 “Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ‘Ia gumazamizir kabar atiatingan markɨ. 30 Ikiavɨra Itir God, ian God, a fomɨra Isipɨn kantrin aven ian akurazɨ ia ganizɨ moghɨn, a datɨrɨghɨn ian faragh mangɨ ia bagh apanibav sogham. 31  *Ia faragha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, Ikiavɨra Itir God, ian God, a ian akuragha ia inigha ia atera izavɨra ikia nguazir ia datɨrɨghɨn itir kamɨn oto. Ezɨ an arazir kam, ia an ganigha gɨfa. A mati afeziam uan borim ghurafazɨ moghɨn, ia gami.’ 32  *Kɨ kamaghɨn ia mɨgeima, ia akar kam barazir puvatɨgha, nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn itir puvatɨ. 33 A ian faragha ghua tuavim ian akagha danganir ia purirpeniba asamim ian aka. Egha a dɨmagaribar, avivzariar ekiamɨn aven ian faragha ghua, aruebar mati, ghuariar ruarir ekiamɨn mɨn ia gisɨn faragha zui.”

God ivezir kuram Israelia ganɨngi

(Dɨboboniba 14:20-45)

34  *Egha Moses me mɨgɨa ghaze, “Ia mɨgɨrɨgɨar avɨribagh amima, Ikiavɨra Itir God ia baragha ghua ian anɨngaghegha bar pamtemɨn mɨgɨa ghaze, 35 ‘Ia gumazamizir bar kuraba, ian tav nguazir aghuir kɨ ian inazir afeziabar anɨngasa me koma akam akɨrizimɨn mangan kogham. Bar puvatɨgham. 36 Kɨ garima, Jefunen otarim, Kalep, a bar na baghavɨra ikia nan gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, a uabɨra mangɨ nguazir kamɨn ikiam. Eghtɨ nguazir a ghua ganizir kam, kɨ a isɨ a ko, an ovavir boribar anɨngam.’

37 “Ian arazir kam, Ikiavɨra Itir God gamima, a uaghan bar na basemegha kamaghɨn mɨgei, ‘Moses, nɨ uakan, nɨ nguazir kamɨn aven mangan kogham. 38 Eghtɨ nɨn akurvazir gumazim Josua, a Nunɨn otarim, a uabɨra mangam. Nɨ gavgavim isɨ Josuan nɨghnɨzim danightɨ, a Israelia inigh men faragh mangɨ nguazir kam inigh a dapiam.’

39 “Egha gɨn Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn bar e mɨgei, ‘Ian borir aghɨrir datɨrɨghɨn itiba kamaghɨn fozir puvatɨ, bizir tizim a ikufi, ezɨ bizir tizim a dera, merara nguazir kamɨn aven mangam. Borir kabara, ia me mɨgɨa ghaze, Apaniba me mɨsueghtɨ me arɨghiregham. Eghtɨ kɨ nguazir kam me danightɨ, me a inigh a dapiagh an ikiam. 40 Ezɨ ia gumazamizir aruaba, ia datɨrɨghɨn uamategh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ. Egh Ongarir Aghevim bagha zuir tuavimɨn mangɨ.’

41 “Egha ia na mɨgɨa ghaze, ‘Moses, e Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Egh e datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God e mɨkemezɨ moghɨn mangɨ mɨsogham.’ Egha ia ghaze, Mɨghsɨaba itir danganimɨn itir gumaziba, da pura biziba. E me dɨkabɨnamin gavgavim iti. Egha ia vaghvagh mɨdorozimɨn biziba suigha me dɨkabɨnasava ami.

42  *“Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ ikiangsɨzir kam me danɨng: Me mɨdorozim bagh mangan markɨ. Kɨ me ko mangɨ men akuraghan koghtɨ, apaniba bar me abɨnigham.’ 43 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akar kamɨn gun ia mɨgei. Ezɨ ia an akam barazir puvatɨ. Ia an akam batuegha, uari fa ifaghata dɨkavigha apanibav soghasa mɨghsɨaba itir danganimɨn ghue.

44 “Ezɨ Amorian mɨghsɨaba itir danganir kamɨn itiba, aparir ivibar mɨn okoruabar mɨn mɨgha iza ian agɨntɨgha ghua Idomian mɨghsɨaba itir danganimɨn ghua, Hormanɨn nguibar ekiamɨn otogha bar ia dɨkabɨra. 45 Kamaghɨn amizɨ, ia uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn diava arai. Ezɨ a tong ia baraghizir pu. Bar puvatɨ. 46 Ezɨ bizir kam bangɨn ia dughiar bar ruarimɨn Kadesɨn ike.”

2

Israelia ghua Idomɨn kantri ko
Moapɨn kantrin oto

(Dɨboboniba 21:10-20)

1  *Egha Moses kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E gɨn uamategha ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua Ongarir Aghevim bagha zuir tuavimɨn zui. Egha e, Ikiavɨra Itir God e mɨkemezɨ moghɨrama ami. Egha e Idomian mɨghsɨabar itir danganimɨn, dughiar bar ruarimɨn ighuagh arui.

2 “Egha Ikiavɨra Itir God, ua na mɨgɨa ghaze, 3 ‘Dughiar bar ruarimɨn ia pura mɨghsɨaba itir danganir kam tintinibar a garuavti, dughiam gɨfa. Ia datɨrɨghɨn notɨn amadaghan mangɨ.’ 4  *Egha Ikiavɨra Itir God, mɨgɨrɨgɨar otevir kam ia danɨngasa na mɨkeme, ‘Ia datɨrɨghɨn Idomian mɨghsɨaba itir danganimɨn torim abigh mangam. Kar Ison ovavir boribar nguazim, me ian namakaba. Me ian atiatingtɨ, ia deraghvɨra ganigh. 5 Ia me ko mɨsoghan markɨ. Kɨ men nguazir otevitam isɨ ia danighan kogham. Bar puvatɨ. Kɨ fomɨra Seirɨn Mɨghsɨam isa Ison ovavir boribagh anigha gɨfa. 6 Eghtɨ ia men kantrin aven, dagheba ko dɨpabara, ia dagh ives.’

7 “Ia bizir kam bakɨnɨghnighan markɨ. Ikiavɨra Itir God, ian God, ia bagha biziba bar dagh amizɨ, da deraghvɨram otifi. Ia gumazamiziba puvatɨzir danganim purama a garuir dughiamɨn, a bar deraghavɨra ia geghuva ian gari. Egha faragha zuir 40plan azenibar ikegha iza datɨrɨkɨn, a ia ko ikiavɨra iti, ezɨ ia bizitamɨn otevezir puvatɨ.

8 “Ezɨ e ua dɨkavigha ghua en namakar Seirɨn Mɨghsɨabar boroghɨn itiba, Idomia, me gitaghasa, Elat ko Esiongeberɨn nguibamning bagha zuir tuavir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itim ategha, ragha ghua Moapɨn kantrin itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zuir tuavimɨn zui. 9  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, ‘Moapia me Lotɨn ovavir boriba, ezɨ ia pazɨ me damuan markɨ. Kɨ nguibar ekiam Ar isa me ganigha gɨfa, ezɨ ia me ko mɨsoghan markɨ. Kɨ men nguazitam isɨ ia danighan kogham.’ ”

10-11 (Ikiavɨra Itir God tɨghar nguazir kam isɨ Moapia danɨngamin dughiamɨn, gumazamiziba gumazamizir bar gavgavir kaba dɨbora ghaze, “Emia.” Me fomɨra nguibar ekiar kam Ar, me an iti. Me Anakian mɨn agharir suiar ruaribar aghungi. Gumazamizir avɨriba, gumazir agharir ruaribar aghungizir kaba, Anakia ko Emia, me ziar kam Refaim me gatɨ. Ezɨ Refaimian marazi, Moapɨn kantrin itima, Moapia ziar kam Emia, me gatɨ. 12 Horia fomɨra Idomɨn kantrin itima, Ison ovavir boriba me gasɨghasigha, men kantri inigha a gapia. Kamaghɨra, Israelia gɨn Ikiavɨra Itir God me ganɨngizir nguazir kam, inigha a gapia.)

13 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God e mɨkemezɨ moghɨra e gɨn Seretɨn Danganir Zarim abɨgha zui. 14  *Dughiar e Kades Barnean ikegha iza Seretɨn Danganir Zarim abigha izezim, datɨrɨghɨn 38plan azeniba. Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨra, mɨdorozir gumazir e ko Kades Barnean ikegha izeziba, me bar moghɨram ariaghire. 15 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, men apanim gamua ghua bar me agɨfa.

16 “Mɨdorozir gumaziba bar ariaghirezɨ men gɨn, 17 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, 18 ‘Ia datɨrɨghɨn nguibar ekiam Ar, an boroghɨn zuir tuavimɨn otogh Moapian nguazimɨn mɨtaghniam abigh an aven mangɨ. 19  *Egh Amonia me Lotɨn ovavir boriba, ia men nguazimɨn boroghɨra mangam. Nguazir kam kɨ a isa me ganigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ men nguazir katam isɨ ia danighan kogham. Eghtɨ ia bizitam damightɨ me atartɨ ia me mɨsoghan markɨ.’ ”

20 (Nguazir asɨzir kam, me uaghan kamaghɨn a dɨbori, “Refaimian nguazim.” Gumazamizir maba fomɨram an ike, ezɨ Amonia kamaghɨn uaghan me dɨbora ghaze, me “Samsumia.” 21 Egha me uaghan Anakian mɨn aghuigha ruari. Egha me bar avɨrasemegha gavgaviba men iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, bar moghɨra me agɨvazɨ, Amonia nguazir kam inigha a gapia. 22 Kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God, Ison adarazigh amizɨ, me datɨrɨghɨn Idomɨn Mɨghsɨabagh apiagha iti. Ikiavɨra Itir God, bar Horia agɨvazɨ, Idomia men nguazim inigha a gapia. 23 Ezɨ Avia, men nguazim ongarir ekiamɨn ikegha ghua Gasan amadaghan sautɨn tu. Ezɨ Kritia kamaghɨrama amigha Avian nguazim inigha a gapia.)

24 Ezɨ Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E Moap gitagha izima Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Ia datɨrɨghɨn mangɨ Arnonɨn Fanem giregh mangɨ. Eghtɨ datɨrɨghɨn Amorian gumazim Sihon, a Hesbonɨn atrivim, kɨ a ko an nguazim isɨ ian dafarim darɨgham. 25 Kɨ datɨrɨghɨn ikegh mangɨ kɨ nguibabar gumazamizibar amightɨ me bar ian atiatigham. Egh me ian ziam baraghɨva, egh akong bar atiatigham.’ ”

Israelia Atrivim Sihon dɨkabɨra

(Dɨboboniba 21:21-30)

26 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E Kedemotɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir dughiamɨn, kɨ Hesbonɨn Atrivim Sihon, bagha navir vamɨran ikiasa akar aghuiba isa abuir gumazir mabagh anigha me amangi. 27 Me ghua otivigha kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ en amamangatɨghtɨ, e nɨn nguazim abigh tuavimra mangam. En gumazamiziba raghɨregh agharir guvim o agharir kɨriamɨn mangan kogham. E bighɨratɨgh mangam. 28 Guizbangɨra, e pura dagheba ko dɨpaba inian kogham. Bar puvatɨ. E dagh ivezam. E pura uan suebar, nɨn nguazimɨn tizimra daru, 29 mangɨ Jordanɨn Fanem girɨgh anebigh nguazir Ikiavɨra Itir God, en God, e danɨngasa mɨkemezimɨn otogham. Nɨ ti oraki, Ison ovavir borir Seirɨn Mɨghsɨabar itiba, ko Moapian gumazir Arɨn itiba, me kamaghɨra bar en amamangatɨzɨ, e men nguazim abigha ize.’

30 “Ezɨ Atrivim Sihon uan kantri abigh mangan en amamangatɨzir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God, en God, e datɨrɨghɨn apiaghav itir nguazir kam e a iniasa an Atrivim Sihon gamizɨ, an navim gavgavizɨ, a en akam baraghan aghua.

31 “Ezɨ Ikiavɨra Itir God, na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ oragh! Kɨ datɨrɨghɨn Atrivim Sihon ko an nguaziba bar da isɨ ian dafarim darɨgham. Ia pura mangɨ da inigh, egh dar apiagh.’ 32 Ezɨ Sihon uan mɨdorozir gumaziba ko, e mɨsoghasa Jahasɨn nguibamɨn boroghɨn otifi. 33 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, en God a isa e ganɨngizɨ e a dɨkabɨragha, a ko an otariba ko an adarazi sara bar me mɨsoghezɨ me bar ariaghire. 34 Ezɨ dughiar kamra, e an nguibaba bar da inigha, bar adagh asɨghasɨki. Egha men gumaziba ko, amiziba ko boriba sara mɨsoghezɨ me ariaghirezɨ, tav ua itir puvatɨ. 35 Ezɨ e uari bagha men bulmakauba ko men bizir nguibabar aven itiba bar da ini. 36 Ikiavɨra Itir God, en God, en amamangatɨzɨ, e Arnonɨn Danganir Zarimɨn mɨriamɨn aven itir nguibam Aroerɨn ikegha ghua Gileatɨn nguazimɨn otivigha men nguibar kaba bar dagh asɨghasɨki. E zuima, nguibar kaba avɨnizir dɨvazir tam e gamizɨ, e aven mangasa iburazir puvatɨ. 37 Dughiar kamɨn, e Amonian nguazim, ko Jabokɨn Fanemɨn boroghɨn itir danganiba, ko mɨghsɨaba itir danganibar aven itir nguibaba, ko danganir Ikiavɨra Itir God, en God, e mangasa en anogorogheziba, e dar boroghɨn ghuzir puvatɨ.”

3

Israelia Atrivim Ok abɨra

(Dɨboboniba 21:31-35)

1  *Egha Moses ua Israelia mɨgɨa ghaze, “Kantri Basan a notɨn amadaghan iti, ezɨ e datɨrɨghɨn an zuir tuavimɨn zuima, Basanɨn Atrivim Ok uan adarazi ko otivigha e mɨsoghasa izi. Me Edrein nguibamɨn boroghɨn kamaghɨn ami. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ an atiatingan markɨ. A ko an gumazamiziba ko, an nguazim, kɨ bar da isa ia ganigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, ia dɨkavigh, arazir ia faragha Amorian Atrivim Sihon gamizim, ia a damu. Sihon, a faragha Hesbon gativagha an gari.’

3 “Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, en God, Atrivim Ok ko an gumazamiziba en dafarim gatɨzɨ, e me mɨsoagharɨghizɨ me bar ariaghire. Men tav ua itir puvatɨ. 4 E dughiar kamɨn an nguibaba bar ada inigha, tam ataghizɨ a itir puvatɨ. Bar puvatɨ. Atrivim Ok, Basanɨn nguibar ekiamɨn ikia, egha Argopɨn danganim gatifa. Dughiar kam, e Argopɨn danganimɨn itir nguibar ekiar 60pla, e bar moghɨra ada ini. 5 Nguibar ekiar kaba, da avɨnizir dɨvaziba, da bar ekevegha mɨtemegha gavgafi. Ezɨ dɨvazibar tiar akaba bar gavgavizɨ, me ainɨn igugunibar da apɨri. Ezɨ nguibar dozir dɨvaziba puvatɨzir bar avɨriba, da Atrivim Okɨn nguazir asɨzibar iti. 6 E nguibaba bar dagh asɨghasigha, gumazamiziba ko boriba, bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Arazir e Hesbonɨn Atrivim Sihon, gamizimra, e me gami. 7 Egha men bulmakauba ko, nguibabar biziba bar, e uari bagha da ini.

8 “E dughiar kamɨn, arazir kamra, e Amorian Atrivir kamning, Sihon ko Ok, e aningɨn nguaziba bar da ini. Nguazir kaba, da Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti. Da sautɨn amadaghan Arnonɨn Fanemɨn ikegha ghua notɨn amadaghan Hermonɨn Mɨghsɨamɨn tu. 9 Ezɨ Saidonia, Hermonɨn Mɨghsɨam ziar kam a garɨsi, ‘Sirion.’ Ezɨ Amoria, ziar kam a garɨgha ghaze, ‘Senir.’ 10 E mɨghsɨabar orazibar itir danganir zaribar itir nguibaba bar ada isava, Gileatɨn nguaziba ko Basanɨn nguaziba isa ghua Saleka ko Edrein nguibamningɨn tu. Nguibar kaba, da bar Atrivim Okɨn nguazimɨn itima e bar moghɨram ada ini.”

11 (Atrivim Ok, a Refaimbar atrivir abuananam. An aremeghtɨ an eghuamin boksiam, me dagɨamɨn an ingari. Boksiar kamɨn ruarim, a 4 mitan tuzɨ, an arozim, 2 mitan tu. Dagɨar boksiar kam, an Amon kantrin Raban nguibamɨn ikiavɨra iti.)*

Ruben Ko Gatɨn anabamningɨn adarasi, Jordanɨn Fanemɨn
aruem anadi naghɨn apia

(Dɨboboniba 32:1-14)

12 Moses kamaghɨn Israelia mɨgɨa ghaze, “E nguibar kaba inigha gɨvagha, kɨ nguazir kabar maba Ruben ko Gatɨn anabamningɨn adarazigh anɨngi. Men nguazim, Arnonɨn Fanemɨn boroghɨn itir nguibam Aroer, a nguazir notɨn amadaghan itim. Egha uaghan kɨ Gileatɨn itir mɨghsɨaba itir danganimɨn nguazir akuar mam ko an nguibaba me ganɨngi. 13 Egha kɨ Gileatɨn nguazir akuar igharazim ko Basanɨn nguazim bar a isa Manasen anabar me tuirazimningɨn mam ganɨngi. Atrivim Ok faragha Basanɨn nguazim gativagha an gari. Danganir kam, me ziam Argop a garɨsi. An aven itir nguibaba, kɨ bar da isa Manasen adarazigh anɨngi. Me fomɨra Basan mɨgɨa ghaze, a Refaimian nguazim.

14 “Ezɨ Jair, a Manasen adarazir gumazir mam. A gɨn Argopɨn danganim bar moghɨram a ini, nguazir kam me ziam Basan a garɨsi. Nguazir kam ghua Gesur ko Makan nguazimɨn mɨtaghniamɨn tu. A uabɨ uan ziam nguibar kabagh arɨki. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba nguibar kabav gɨavɨra ikia iza datɨrɨghɨn ghaze, kar Jairɨn nguibaba.

15 “Makiria, me Manasen anabamɨn marasi, ezɨ Gileatɨn nguazim, kɨ a isa me ganɨngi. 16 Ezɨ Ruben ko Gatɨn anabamningɨn adarasi, kɨ Gileatɨn ikegha ghua Arnonɨn Fanemɨn tuzir nguazim isa me ganɨngi. Men mɨtaghniam sautɨn ikegha ghua Arnonɨn Faner torimra tu. Ezɨ men nguazir aruem anadi naghɨn itimɨn mɨtaghniam ghua Jabokɨn Fanemɨn tu. Ezɨ Jabokɨn Fanem, an Amonɨn kantrin mɨtaghniam. 17 Ezɨ men mɨtaghniar aruem uaghiri naghɨn itim, a Jordanɨn Fanemɨn tu. Men mɨtaghniam notɨn amadaghan Galilin Dɨpar Akaremɨn ikegha ghua, Amangsɨzim Itir Dɨpamɨn sautɨn amadaghan tu. Kar Amangsɨzim Itir Dɨpar Akarer aruem anadi naghɨn, Pisgan Mɨghsɨamɨn boroghɨn itir nguazim.

18  *“Egha kɨ dughiar kamra, kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God, en God, Jordanɨn Fanemɨn itir nguazir aruem anadi naghɨn itim isa ia ganɨngi, eghtɨ ia a dapiam. Datɨrɨghɨn ian mɨdorozir gumaziba uan mɨdorozir biziba inigh. Eghtɨ ia me amadaghtɨ, me uan Israelian namakabar faragh Jordanɨn Fanem giregh anebigh mangɨ, men akuraghtɨ me nguaziba iniam. 19 Eghtɨ ian amuiba ko boriba nguibar ekiar kɨ ia ganɨngizimɨn ia mɨzuam ikɨ. Kɨ fo ian bulmakauba ko sipsipba bar avɨraseme, da uaghan ian nguibar ekiamɨn ia mɨzuam ikɨ. 20 Ia mangɨ uan namakabar akurvagh mangɨtɨ, dughiar me nguazir Ikiavɨra Itir God, en God me danɨngasa mɨkemezim iniamim otogham. Kar, aruem uaghiri naghɨn amadaghan Jordanɨn Fanemɨn itir nguazim. Ia me ataghɨraghan markɨ, egh me ko ikɨ mangɨ dughiar Ikiavɨra Itir God me damutɨ, me deravɨrama uan nguazim dapiagh an avughsam, mati ia uan nguazimɨn apiazɨ mokɨn. Egh ia gɨn, uamategh uan nguazir kɨ ia ganɨngizimɨn mangɨ.’

21 “Egha kɨ gɨn kamaghɨn Josua mɨgɨa ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God en God, Atrivim Ok ko Atrivim Sihon gamizir biziba nɨ dar ganigha gɨfa. God kamaghɨra atrivir igharazir ia mɨsogh men nguaziba inamibar amuam. 22 Ikiavɨra Itir God, en God, a uabɨ ia bagh me ko mɨsoghɨva ian akurvagham. Kamaghɨn, ia men atiatingan markɨ.’ ”

God, kantri Kenanɨn mangasa Mosesɨn amamangatɨzir puvatɨ

23  *Egha Moses kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Dughiar kamɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, pamten a ko mɨgɨa ghaze, 24 ‘O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ fo, nɨ bizir ekiar nɨ damuamiba, nɨ dar otevir muziariba nan akakasi, kɨ nɨn ingangarir gumazim. Ua godɨn igharazitam overiam ko nguazimɨn itir puvatɨ, egh a bizir ekiar nɨ amigha gɨvazir kabar amuan kogham. 25 Kɨ nɨn azai, nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ mangɨ Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangɨ, egh nguazir aghuir kamɨn ganɨva mɨghsɨaba itir danganir aghuibar ganɨva, uaghan Lebanonɨn itir mɨghsɨamɨn ganam.’

26 “Ezɨ puvatɨ. Ian osɨmtɨzim bangɨn, Ikiavɨra Itir God, nan atara egha uan kuarim dukuagha ikia ghaze, ‘Nɨ uan akam dukuagh, egh bizir kam bagh nan azangan markɨ. 27 Nɨ mangɨ Pisgan Mɨghsɨam bar an ghuamɨn ghuavanabogh, vongɨn notɨn amadaghan ganɨva, saut amadaghan ganɨva, aruem anadi naghɨn ganɨva, aruem ghuaghiri naghɨn gan. Nɨ Jordanɨn Fanem abigh vongɨn mangɨgh nguazir kamɨn mangɨghan kogham. Bar puvatɨgham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ deraghvɨra danganir kabar gan. 28 Josua uabɨ gumazamiziba inigh fanem abigh vongɨn mangam, eghtɨ me nguazir nɨ datɨrɨghɨn garir kam inigh a dapiam. Kamaghɨn amizɨ, nɨ bar deraghvɨra Josuan sure damu, egh gavgavim an nɨghnɨzim danɨngigh.’

29 “Ezɨ dughiar kamɨn e Betpeorɨn nguibamɨn boroghɨn danganir zarimɨn iti.”

Moses, Israelia mɨgɨa ghaze,
me Godɨn Arazibar gɨn mangɨ

4

(Sapta 4--11)

Moses, Godɨn Akar Gavgavibar gɨn mangasa Israelia mɨkeme

1 Ezɨ Moses kamaghɨn Israelia mɨgei, “O Israelia, kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir arazir God ifongezir kaba ko bizir a damuasa ia mɨkemezir kaba, ia bar deravɨra dar gɨn mangɨ. Ikiavɨra Itir God, a ian inazir afeziabar God, a nguazir kam isa ia ganɨdi. Ia nguazir kamɨn mangɨ a dapiagh deraghvɨra ikiasa a ifonge, kamaghɨn amizɨ, ia an arazibar suigh gavgavigh dar gɨn mangɨ. 2  *Kɨ ia ganɨdir Akar Gavgavir kaba, da guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, en Godɨn Akar Gavgaviba, ezɨ ia uam akar igharazitam dagh isɨn darɨghan markɨ. Egh ia an anɨngizir akar otevitam anengaran markɨ. Ia Akar Gavgavir kaba bar dar gɨn mangɨ. 3  *Ia uari Ikiavɨra Itir God Peorɨn Mɨghsɨamɨn amizir bizir kamɨn ganigha gɨfa. Gumazamizir avɨrim danganir kamɨn ikia asem Balɨn ziam fema, bizir kam bangɨn God ian tongɨn bar me gasɨghasɨki. 4 Ezɨ ia Ikiavɨra Itir God, ian God, an gɨn zuir adarazira, ia datɨrɨghɨn ikia kati.

5 “Ikiavɨra Itir God, nan God, na mɨkemezir arazir a ifongeziba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba, kɨ dar ian sure gami. Ia datɨrɨghɨn mangɨ nguazir kam inigh a dapiagh, egh bar dar gɨn mangɨ. 6 Ia bar guizbangɨra adar gɨn mangɨtɨ, ikɨzir igharazibar gumazamiziba kamaghɨn fogh suam, ia nɨghnɨzir aghuiba ikia egha fofozir avɨriba iti. Ia nan arazir kɨ ifongezir kabav kɨmtɨ, gumazamiziba da baragh kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Gumazamizir ikɨzir gavgavir kamɨn itiba, me fofozim ikia egha bizibagh nɨghnɨgha deragha dagh ami.’

7 “Ia ikɨzir igharazibagh nɨghnɨgh, me purama ekevegha gavgafi, ezɨ men asetam men boroghɨra itir puvatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, en God, e an deir dughiabar, a bar en boroghɨra ikia en akurvasi. 8 Kɨ datɨrɨghɨn ian sure gamizir arazir kaba, da arazir God ifongeziba ko bizir a damuasa e mɨkemeziba bar deragha voroghɨra zui. Ezɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba, men araziba ko bizir me amiba, en Arazir aghuibar mɨn zuir puvatɨ. 9 Ia nguazir kamɨn itir dughiam, ia uari bagh deraghvɨra gan, egh bizir ganigha gɨvaziba ia zurara dughiabar da bakɨnɨghnɨghan markɨ. Bar markiam. Ia dar uan boriba ko ovavir boribagh eghan mangɨvɨra ikɨ. 10 Ia Sainain Mɨghsɨamɨn, Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn tuivigha ikezir dughiam gɨnɨghnɨgh. Dughiar kamɨn a na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ gumazamiziba bar men diaghtɨ me izɨ uari akufagh. Eghtɨ kɨ uan akamɨn men sure damutɨ, me nguazir kamɨn ikiamin dughiamɨn, me nan atiating nan apengara ikiam. Egh me uaghan uan boribar sure damutɨ, me uaghan nan apengan ikiam.’

11  *“God mɨkemegha gɨvazɨ, ia mɨghsɨamɨn boroghɨn ghuegha, an apengan zarimɨn tuivighav ikia gari, mɨghsɨam isia avivzariaba bɨgha pɨn ghuavanaga overiamɨn suighasava amima, ghuariar bar pɨzim mɨghsɨam avara. 12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God avir kamɨn aven ikia ia mɨgeima, ia an akaba barasi. Egha ia gumazitamɨn nedazimɨn garir puvatɨgha pura mɨgɨrɨgɨar kɨnim barasi. 13  *A dughiar kamɨn uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavibar gun ia mɨkemegha dar gɨn mangasa ia mɨgei. Egha a dagɨar akuar pumuningɨn Akar Gavgavir kaba osiri. Kar, an Akar Gavgavir 10pla. 14  *Egha Ikiavɨra Itir God, uaghan arazir a ifongeziba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba, a ian sure damuasa Akar Gavgavimɨn na mɨkeme. Ia nguazir datɨrɨghɨn iniamin kam, ia a dapiagh egh dar gɨn mangɨ.”

Israelia asebar gɨn mangan kogham

15 Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, Sainain Mɨghsɨamɨn avimɨn aven otogha mɨgeir dughiamɨn, ia gumazitamɨn nedazimɨn garir puvatɨ, ia pura tiarir kɨnim barasi. Kamaghɨn, ia deragh uari bagh ganɨva, 16-18  *egh asetamɨn marvir guatamɨn ingaran markɨ. Ia kamaghɨn damighɨva, arazir kuratam damigham. Ia marvir guar kaba akɨran markɨ, gumazim o amizim, asɨziba, kuaraziba, kuruziba, osiriba, egh ia marvir guar kabar amightɨ da ian godbar mɨn ikiam. 19 Ia ti overiamɨn itir bizir kabar gari, aruem, iakɨnim ko mɨkoveziba. Ia uari bagh ganigh, bizir kaba ian navir averiabagh ekutɨ, ia teviba apɨr dar ziaba fam. Ikiavɨra Itir God, ian God, ikɨzir igharazibar amamangatɨzɨ me bizir kabar ziaba fe. Eghtɨ ia kamaghɨn damuan kogham. 20  *Ezɨ ian Ikiavɨra Itir God, Isipɨn kantrin ia inigha ian akua ize. Mati gumazim avir bar puvɨra isimɨn aven uan borim inizɨ moghɨn, kamaghɨra a ia inigha izegha ia gamizɨ, ia an gumazamizibaram otifi, mati ia datɨrɨghɨn iti mokɨn. 21  *Ia bangɨn, Ikiavɨra Itir God, a nan anɨngaghe. Egha kamaghɨn a pamten na mɨgɨa ghaze, kɨ Jordanɨn Fanem abigh mangɨ nguazir aghuir kamɨn aven mangan kogham. Nguazir kam, Ikiavɨra Itir God, ian God datɨrɨghɨn ia danɨngam. 22 Kɨ Jordanɨn Fanem abigh vongɨn mangɨghan kogham. Puvatɨgham. Kɨ danganir kamnaghɨra ikɨva ovegham. Eghtɨ ia fanem girɨgh vongɨn mangɨ nguazir aghuir kam iniam. 23 Ia deraghvɨra uari bagh gan, egh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ikiavɨra Itir God, ian God ia koma amizir kam bakɨnɨghnɨghan markɨ. Ia an akabar gɨn mangɨ egh uari bagh asebar marvir guabar ingaran markɨ. 24  *Ikiavɨra Itir God, ian God, a uabɨra guizbangɨra God. A ian amamangatɨghtɨ, ia asetamɨn ziam fan kogham. God avir bar puvɨra isimɨn mɨn iti, egh uan apanibar atar men isigham. Kamaghɨn amizɨ, ia kamaghɨn damuan markɨ.

25 “Egh ia gɨn nguazir kam dughiar ruarimɨn an ikɨvɨra ikɨ, egh boriba batɨtɨ ian ovavir borir gɨn otivamiba, bizitabar nedazibar mɨn marvir guatabar ingaran markɨ. Ia kamaghɨn damu arazir kuram damigham. Arazir kam Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ, egha a gami a bar anɨngaghe. 26 Ia oragh, kɨ datɨrɨghɨn overiam ko nguazimɨn diazɨ, aning orazi kɨ akar gavgavir kamɨn ia mɨgei. Ia Godɨn akam batogh egh deravɨra uari bagh gan. God bar zuamɨra nguazir kamɨn ia batuegham. Ia Jordanɨn Fanemɨn vongɨn nguazir ia datɨrɨghɨn iniamin kam, ia dughiar ruarimɨn an ikeghan kogham. Puvatɨgham. Ia bar moghɨrama arɨmɨghiregham. 27  *Egh Ikiavɨra Itir God, ia aghamsightɨ ia tintinibar mangɨ kantrin igharazibar ikiam, egh ian gumazamizir avɨrim arɨmɨghireghtɨ vabara ikiam. 28 Egh ia kantrin kabar ikɨ marvir guar gumaziba temeba ko dagɨabar ingarizibar ziaba fam. Nedazir kaba, bizibar garir puvatɨgha, biziba barazir puvatɨgha, apir puvatɨgha, bizibar mughuriaba barazir puvatɨ. 29  *Egh ia dughiar kamɨn ua Ikiavɨra Itir God, ian God bagh izɨsɨ navim dɨkavam. Ia uan navir averiam ko duamɨn aven a burisɨ bar gavgavigh, a batogh bar an boroghɨra izam. 30 Egh ia osɨmtɨzir ekiam ikɨtɨ, bizir kurar kaba ia bativtɨ, ia navibagh iragh uamategh Ikiavɨra Itir God, ian God bagh mangɨ an akamɨn gɨn mangam. 31 Ikiavɨra Itir God, ian God, a Godɨn apangkuvim itim. Kamaghɨn amizɨ, a pura ia ataghɨragh ia gasɨghasighan kogham. Egh an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir a uabɨ ian inazir afeziaba ko amizir kam gɨn amadaghan kogham.

32 “Ia, dughiar fomɨra ikegha izibagh nɨghnɨgh. Bar fomɨra, amebam tɨghar ia batamin dughiam, o dughiar God faraghavɨra gumazimɨn ingarizimɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, ia faragha zuir dughiaba bar dagh nɨghnɨgh. Ia ti, nguazir kamɨn oteviba bar dar mangɨ deravɨra gan, bizir ekiar kamagh garitam otozɨ, e a baraghiz, o pu? Bar puvatɨ. 33 Gumazamizir igharazitaba, ti God barazi, an avimɨn aven ikia mɨkeme? Puvatɨ. Ia ikia a barazi a mɨgei, ezɨ ia ariaghirezir puvatɨ. 34 Ikiavɨra Itir God, ian God, Isipɨn kantrin ia inigha egha ian akua iza ia gamizɨ, ia an gumazamizibar otifi. Egha ian damazimɨn a uan gavgavir ekiamɨn ingangarir ekiar avɨribagh ami. An arɨmariar ekiar avɨribagh amizɨ, da Isipɨn kantrin otivizɨ, a puv me mɨsuagharɨki. Egha a mirakelbagh amuava, bizir igharagha garir ekiar Isipia damutɨ me bar puvɨram atiatingamin avɨribagh ami. Ti godɨn ifavarir igharazi tam, bizir an amizir kamagh garir tabar amigham, o? Bar puvatɨgham. 35  *Ikiavɨra Itir God, ian God, bizir kaba ian akakasi, eghtɨ ia fogh suam, a uabɨra God. Ezɨ ua godɨn igharazitam itir puvatɨ. Bar puvatɨ. 36 God ian sure damuasa, kamaghɨn a ia gamizɨ, an akam overiamɨn ikegha izaghiri ia a baregha gɨfa. Egha nguazimɨn ia an avir angazangarir ekiamɨn gari, ezɨ an avimɨn aven ikia egha ia ko mɨgei. 37 A bar moghɨra ian inazir afeziabagh ifonge, egha ia ginabazɨ ia bar an gumazamizibara. Kamaghɨn amizɨ, a uan gavgavir ekiamɨn Isipɨn kantrin ia inigha ize. 38 A ia inigha iza ikɨzir gavgavir ekiaba itiba batoke, men gavgaviba bar ian gavgavibagh afira. A nguazir kam ia danɨngasa kamaghɨn amua ia inigha iza nguazir ia datɨrɨghɨn itir kam ia ganɨngi. 39 Ezɨ datɨrɨghɨn ia bizir kam gɨnɨghnɨgh mamaghɨra ikɨ. Ikiavɨra Itir God, an overiam ko nguazimɨn God. Ezɨ ua godɨn igharazitam ua itir pu. Bar puvatɨ. 40 Ia an arazir a ifongeziba ko an Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia mɨgeiba, ia bar dar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damuva, uan ovavir boriba ko deraghvɨra ikiam. Eghtɨ a deravɨra ian akurvagh ia ko mangɨtɨ, ia nguazir Ikiavɨra Itir God, en God, datɨrɨghɨn ia ganɨdir kam, ia dughiar ruarimɨn an ikiam. Eghtɨ nguazir kam a ian nguazimɨn mɨn ikɨ kamaghɨra ikiam.”

Moses mongamin nguibar ekiaba amɨsefe

41  *Egha gɨn Moses Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn nguibar ekiar 3pla amɨsefe. 42 Nguibar ekiar kaba bizir kam bagh ikiam. Gumazitam atamakuigh an apanim gamir puvatɨzir gumazim mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, gumazir kam arɨ mangɨ nguibar ekiar katamɨn mangɨtɨ, gumazitam an ovevem ikaragh a mɨsueghtɨ an aremeghan kogham. 43 Nguibar ekiar kabar kara: Beser, a Rubenɨn anabamɨn mogomer nguibam, a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia danganir zarimɨn iti. Ramot, a Gatɨn anabamɨn mogomer nguibam, a Gileatɨn danganimɨn iti. Ezɨ igharazim a Golan, a Manasen anabamɨn mogomer nguibam, a Basan nguazimɨn iti.

Israelia inizir nguazimɨn eghaghanir otevim

44 Moses Godɨn Araziba Israelia ganɨdi. 45-46 Me Isipɨn kantri ategha iza aruem anadi naghɨn Jordanɨn Fanemɨn, Betpeorɨn nguibamɨn boroghɨn danganir zarimɨn iti. Dughiar kamɨn, Moses, akaba ko arazir God ifongeziba ko bizir a damuasa me mɨkemeziba, me ganɨdi. Danganir kam, Amorian Atrivim Sihon, an nguazimɨn iti. A fomɨra nguibar ekiam Hesbonɨn aperagha nguazir kamɨn gari. Ezɨ dughiar Moses Israelia ko Isip ategha izimɨn, me a mɨsogha anebɨni. 47 Egha me an nguazim gapia, egha uaghan Basanɨn Atrivim Okɨn nguazim ini. Amorian atrivir kamning, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti. 48 Israelia inigha gɨvazir nguazir kamɨn mɨtaghniam, an Arnonɨn Fanemɨn boroghɨn nguibar ekiam Aroerɨn ikegha ghua Sirionɨn Mɨghsɨamɨn tu, an ziar igharazim, Hermonɨn Mɨghsɨam. 49 Egha me uaghan Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir nguaziba bar da inigha, ghua Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn ghua Pisgan Mɨghsɨamɨn tu.

5

Godɨn 10plan Akar Gavgaviba

(Ua Me Ini 20:1-17)

1 Moses Israelian gumazamiziba bar men diazɨ me iza a ko uari akuvazɨ, a me mɨgɨa ghaze:

O Israelia, arazir God ifongezir kɨ datɨrɨghɨn ia danɨngamiba ko bizir God damuasa ia mɨkemezir kaba, ia da baragh. Ia deragh da baregh dagh fogh, egh dar gɨn mangɨ. 2 Ikiavɨra Itir God, en God, a Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn e ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨri. 3 Ikiavɨra Itir God, en inazir afeziaba, me baghavɨra nɨghnɨgha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gamizir pu. Puvatɨ, e datɨrɨghɨn itir darazi sara a bar, e bagha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami. 4 Ikiavɨra Itir God uabɨ, mɨghsɨamɨn avimɨn aven ikia egha ian gara ia ko mɨgei. 5 (Dughiar kamɨn, ia avimɨn atiatigha mɨghsɨamɨn ghuav anangan ibura. Ezɨ kamaghɨn, kɨ ia ko Ikiavɨra Itir Godɨn tizimɨn abuir gumazimɨn mɨn ikia, an akaba baragha dar gun ia mɨgei.) A kamaghɨn ia mɨkeme:

6 Kɨ uabɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Kɨrara Isipɨn kantrin ia inigha ian akua azenan ize. Kar danganir ia ingangarir gumazamizir kɨnibar ikezim.

7 Ia bar narara gɨn mangɨ nan ziamra fam. Egh ia asetamɨn gɨn mangan bar markɨ.

8  *Ia uari bagh marvir guatamɨn ingaran markɨ. Ia overiamɨn itir bizitam, ko nguazimɨn itir bizitam ko dɨpamɨn aven itir biziba, ia bizir kabar gan, dar mɨn marvir guatamɨn ingaran markɨ. 9  *Ia asetam ko marvir guatam bagh iteviba apɨrɨva an ziam fan markɨ. Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God. Egh godɨn ifavaritamɨn amamangatɨghtɨ, a nan danganim inian kogham. Bar puvatɨ. Gumazamizir nan aghuaziba, me osɨmtɨzim iti, ezɨ kɨ ivezir kuram me ko men ikɨzim danɨng mangɨvɨra ikɨtɨ, men ikɨzimɨn igiar boriba ko azɨziba otivigham. 10 Ezɨ gumazamizir bar na gifongeziba, me nan Akar Gavgavibar gɨn zui. Kɨ bar ian ovavir boriba men apangkuvigh kamaghɨra ikɨ mangɨ, men 1,000ɨn ovavir borir gɨn izamiba otivam.

11  *Nan ziam, Ikiavɨra Itir God, ian God, ia puram a dɨponan markɨ. Guizbangɨra, gumazamizir pura nan ziam dɨboriba, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me mɨkɨman kogham, pura bizim, me osɨmtɨziba pu. Bar puvatɨ, a ivezir kuram me danɨngam.

12  *Ikiavɨra Itir God, ia mɨkemezɨ moghɨn, ia Sabatɨn dughiam deragh a gɨnɨghnɨgh mɨkɨm suam, a dughiar kɨ ua bagha inabazimra ikiam. 13  *Ia wighɨn vamɨra, 6plan aruebar aven ingangariba bar dar amuam. 14 Ezɨ namba 7 dughiam, kar Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn dughiamra. Kar dughiar ia avughsamim. Egh Sabatɨn dughiam, ia bar ingangaribar amuan markɨ. Ia uan otariba ko, guiviba, ingangarir gumaziba, ingangarir amiziba, asɨziba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir iza ian nguibamɨn itiba, ia bar ingangaribar amuan kogham. Ian ingangarir gumaziba, ko amiziba, me uaghan ia ko avughsɨ. 15 Ia Isipɨn kantrin ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itima, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, uan gavgavir ekiam akagha ia inigha azenan ize. Kamaghɨn amizɨ, avughsazir dughiar kamɨn akam, ia deravɨrama an gɨn mangasa, God an gun ia mɨgei.

16  *Egh ia vaghvagh uan afeziam ko amebamɨn apengan ikɨ, men akabar gɨn mangɨ, mati Ikiavɨra Itir God, ian God, ia mɨkemezɨ mokɨn. Ia kamaghɨn damuva, nguazir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kam, ia an ingangaribar amutɨ da bar deravɨram otivtɨ, ia dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam, kar nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdim.

17  *Ia gumazamizir igharazibav soghtɨ me arɨmɨghiran markɨ.

18  *Ia poroghamiba uari bakɨa uari ko akuir arazim damuan markɨ.

19  *Ia biziba okɨman markɨ.

20  *Ia ifavarir akabav kɨmɨva gumazamizir igharazitamɨn ziam gasɨghasɨghan markɨ.

21  *Ia gumazir igharazitamɨn amuim bagh navim dɨkavan markɨ. Egh an ingangarir gumazim, ingangarir amizim, ko dɨpenim ko nguazim, ko bulmakau, donki, ko an bizir igharaziba bar, da bagh navim dɨkavan markɨ.

22  *Egha Moses gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia mɨghsɨamɨn boroghɨn uari akuvazir dughiam, Ikiavɨra Itir God, avimɨn aven ikia, egha ghuariar pɨzir ekiamɨn aven iti. A tiarir arozimɨn mɨgɨa, egha Akar kaba isa ia ganɨngi. Egha a ua dagh isɨn akar igharazitaba ia ganɨngizir puvatɨ. A gɨn Akar Gavgavir kaba isa dagɨar akuar pumuningɨn da osirigha na ganɨngi.”

Gumazamiziba atiati

(Ua Me Ini 20:18-21)

23 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Avim isia mɨghsɨam bar anevarazɨ, ia tiarir mam barazi a mɨtatemɨn aven ikia mɨgei. Ezɨ ian anababar gumazir dapaniba ko ian gumazir aruaba na bagha iza na mɨgei, 24 ‘Ikiavɨra Itir God, en God, uan gavgavir ekiam ko angazangarim en akagha avimɨn aven ikia e mɨgei. Ezɨ e datɨrɨghɨn fo, dughiar mabar God gumazim ko mɨkɨmtɨ an aremeghan kogham, an angamɨra ikɨvɨra ikiam. 25 E bizir tizim bagh datɨrɨghɨn ovengam? Avir ekiar kam ti e gasɨghasigham. E ti Ikiavɨra Itir God baraghtɨ an e mɨkɨmtɨ, e arɨghiregham. 26 Nguazir kamɨn gumazitam ti Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim barazi an avimɨn aven ikia mɨkemezɨ, an angamɨra en mɨn ikiavɨra ikez ti? 27 E kamaghɨn nɨghnɨsi, Moses nɨrara ua roghɨra mangɨ, egh akar Ikiavɨra Itir God, en God, mɨkɨmamiba na da baregh ua izɨv e mɨkɨm. Eghtɨ e da baregh dar gɨn mangam.’

28 “Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ian akar kaba baregha kamaghɨn na mɨgei, ‘Kɨ gumazamizibar akaba barazi da dera. 29 Nan ifongiam, me zurara nɨghnɨzir kamra ikɨ nan apengan ikɨ zurara nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨ. Eghtɨ men ingangariba deraghtɨ, men ovavir boriba, zurara deraghvɨra ikiam. 30 Kamaghɨn amizɨ, nɨ mangɨ me mɨkɨmtɨ, me uamategh uan purirpenibar mangɨ. 31 Eghtɨ Moses, nɨ kagh na ko ikɨtɨ, kɨ uan Akar Gavgaviba ko arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa me mɨkɨmamiba isɨ, nɨ danɨngam. Eghtɨ nɨ deraghvɨra men sure damutɨ, me nguazir kɨ me danɨngamimɨn ikɨva deraghvɨra dar gɨn mangɨ.’ ”

32 Egha Moses Israelia mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, en God, e ganɨngizir akaba ko arazir kaba, ia deravɨra uari bagh ganɨva, egh dar gɨn mangɨ. Ia ighuigh agharir guvim o agharir kɨriamɨn mangan markɨ. 33 Ia tuavir Ikiavɨra Itir God, ian God, ian akazir kamra bar deraghvɨra an gɨn mangɨtɨ, bizir ia amiba bar deraghvɨram otivam. Eghtɨ ia dughiar ruarimɨn nguazir ia datɨrɨghɨn iniamin kamɨn ikiam.”

6

Godɨn Akar Gavgavir bar ekiar faraghavɨra zuim

1 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Kar Ikiavɨra Itir God, en God, ian sure damuasa na mɨkemezir Akar Gavgaviba, arazir God ifongeziba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba. Ia mangɨ nguazir ia datɨrɨghɨn iniamim dapiagh, egh akar kaba bar dar gɨn mangɨ. 2 Ikiavɨra Itir God kamaghsua ifonge, ia ko ian boriba ko men borir men gɨn otivamiba, ia angamɨra itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn atiating, arazir a ifongeziba ko an Akar Gavgavir a ia ganɨdiba, ia dar gɨn mangɨvɨra ikɨ. Ia kamaghɨn damuva, ia dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam. 3 O Israelia, ia oragh! Ia deraghvɨra ikɨsɨ, ia akar kaba baregh, egh deraghvɨra dar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damu, egh ia nguazir aghuimɨn ikiam, nguazir kam a bar dera, ezɨ biziba bar an ikiava deravɨram aghui. Egh ia bar avɨrasemegh bar gavgavightɨ, ingangarir ia damuamiba, da deraghvɨram otivam, mati Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziabar God, ia mɨkemezɨ mokɨn.

4-5  *“O Israelia, ia deravɨram oragh. Ikiavɨra Itir God, a bar uabɨra en God. Eghtɨ ia bar uan navir averiaba ko uan duaba ko uan gavgaviba sara bar a gifongegh. 6  *Kɨ ia ganɨdir akar kaba, ia da isɨ uan navir averiabar arigh, egh dagh nɨghnɨghvɨra ikɨ. 7 Egh dughiar ia uan boriba ko dɨpenimɨn ikia avughsiba, ko dughiar ia me ko tuavibar zuiba, ko ia dakuasa mɨsiabar itir dughiaba, ko dughiar ia mɨsiabar dɨkaviba, ia zurara akar kaba dar men sure damuvɨra ikɨ. 8 Egh akar kaba akɨnafarimɨn ada osirigh, da isɨ uan agharibar arigh da uan guabagh ikegh, egh da gɨn amangan markɨ. 9 Egh akar kaba uan dɨpenibar tiar akabar akɨniba, ko nguibaba avɨnizir dɨvazibar tiar akabar da osirigh.”

Israelia Godɨn akaba bar adar gɨn mangam

10  *Egha Moses kamaghɨn mɨgei “Ikiavɨra Itir God, en God, en inazir afeziaba, Abraham, Aisak, Jekop, ko akam akɨrigha ghaze, A nguazitam isɨ ia danɨngam. Nguazir kam, nguibar ekiar aghuiba an iti. Nguibar ekiar kaba, ia uari dar ingarizir puvatɨ. 11 Eghtɨ bizir aghuir avɨriba ian dɨpenibagh izevegham. Bizir kaba ia fomɨra da isa uan dɨpenibagh arɨghizir puvatɨ. Eghtɨ mozir dɨpar ia fomɨra kuizir puvatɨziba ikɨtɨ, wainɨn azeniba ko olivɨn azenir ia ingarava oparizir puvatɨziba ikiam. Eghtɨ ia an aven ikɨ damasa ifongezir daghebar amɨ bar izevegham. 12 Egh, ia deraghvɨra uari bagh gan. Ia fo, ia Isipɨn kantrin ikia pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itima, Ikiavɨra Itir God ia inigha ian akuava azenan ize. Eghtɨ ia a gɨn amangan markɨ. 13  *Ia Ikiavɨra Itir God, ian God, an atiating an apengara ikɨ an ziamra fam. Egh ia uan akaba gavgavim dar anɨngsɨ, an ziamra dɨpon akar dɨkɨrɨzim damu. 14 Egh ian boroghɨn itir gumazamizibar aseba, ia dar ziaba fan markɨ. 15 Ia kamaghɨn fogh, Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ko iti, ezɨ gumazamiziba asebar gɨn zuima, Godɨn navim me bagha bar ikufi. Eghtɨ ia asebar ziaba fɨtɨ, Ikiavɨra Itir God ian atar, mati avim bizibar isia da gevi moghɨn, ia agɨvaghtɨ, ia ua nguazir kamɨn ikian kogham.

16  *“Egh ia uan Ikiavɨra Itir God, en God, an araziba tuisɨgh a gɨfoghsɨ an gavgavim bagh azangan markɨ, mati ia Masan danganimɨn amizɨ mokɨn. 17 Ia Ikiavɨra Itir God, ian God, mɨkemezir Akar Gavgaviba, ko akar a ia ganɨngiziba, ko arazir a ifongeziba, ia dar gɨn mangasa, a ia mɨgɨa ghaze, ia guizbangɨra bar adar gɨn mangɨ. 18 Ia arazir aghuir Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn deraziba, ia dar amu, eghtɨ bizir ia damuamiba bar deraghvɨram otivam. Eghtɨ nguazir aghuir Ikiavɨra Itir God ia danɨngasa ian inazir afeziaba ko akam akɨrizir kam, ia an aven mangɨ a iniam. 19 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ia koma akam akɨrizɨ moghɨra, ia uan apanibav sogh me batuegham.

20 “Dughiar gɨn izamimɨn, ian boriba izɨ kamaghɨn ian azangam, ‘Ikiavɨra Itir God, en God, akar ia ganɨngizir kaba, ko arazir a ifongeziba, ko bizir a damuasa ia mɨkemezir kaba, dar mɨngarim manmakɨn? Ia ti fo?’ 21 Eghtɨ ia kamaghɨn me mɨkɨm, ‘E Isipɨn kantrin atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnibar itima, Ikiavɨra Itir God, uabɨ uan gavgavimɨn uam e ini. 22 E bar guizbangɨra, uari uan damazibar garima, a mirakelɨn igharagha gariba ko dɨgavir kuram gamir arazaraziba, Isipia ko, men atrivim ko, an gumazir ekiaba, me gami. 23 Egha a Isipɨn kantrin e inigha azenan ize, eghtɨ a en inazir afeziaba ko akam akɨrizir nguazim e danɨngɨsɨ, e inigh mangɨ e danɨngam. 24 Ikiavɨra Itir God, en God, arazir a ifongezir kabar gɨn mangasa e mɨkeme, eghtɨ e an atiating an apengara ikiam. E kamaghɨn damutɨ, a en kantrin aven deraghvɨram e geghuv en gantɨ, e deraghvɨra ikiam, mati e datɨrɨghɨn iti mokɨn. 25 Egh e Akar Gavgavir kaba, Ikiavɨra Itir God, en Godɨn damazimɨn dar gɨn mangɨtɨ, God, e mɨkemezɨ moghɨn, a kamaghɨn mɨkɨm suam, e an damazimɨn dera.’ ”

7

Israelia, kar God ua baghavɨra mɨsevezir ikɨzim

(Ua Me Ini 34:11-16)

1  *Moses ua kamaghɨn Israelia mɨgei:

“Ikiavɨra Itir God, en God, e inigh nguazir e ikiamin kamɨn mangɨsɨ, a nguazir kamɨn itir ikɨzir avɨriba batuegh ia inigh izam. Ia mangɨ nguazir kam inisɨ an aven mangɨtɨ, a ian faragh mangɨ, 7plan ikɨzir gavgaviba me batuegham. Men gavgaviba ko gumazamizibar dɨbobonim bar, ian gavgaviba ko dɨbobonim gafira. Ikɨzir kabar kara, Hitia, Girgasia, Amoria, Kenania, Peresia, Hivia, ko Jebusia. 2 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, en God, me isɨ ian dafarim datɨghtɨ, ia bar me mɨsoghtɨ me bar arɨmɨghiregh. Egh ia men apangkuv me ko akar dɨkɨrɨzir gavgavitam damuan bar markɨ. 3 Egh ia me ko guiviba ikarvaghsɨ akam akɨran markɨ. Ia uan guiviba isɨ men otaribar arɨghtɨ, me men ikian markɨ. Eghtɨ ia men guiviba initɨ, me ian otaribar ikian markɨ. 4 Kɨ fo, me men ikɨ, Ikiavɨra Itir God ategh saghon ikɨ, men asebar ziaba fam. Ian boriba kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God, ian atar, egh zuamɨra ia gasɨghasigham. 5  *Ia gumazamizir kaba ko poghan markɨ. Bar markɨ. Ia kamaghɨn damu. Ia me ofabar amuasa tuer biziba, ko men ofa gamir dakoziba apɨrarigh, men dagɨar guarir dɨghoriba itiba bar da mɨsararɨkigh. Egh temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba okɨva marvir guabar apongtɨ da isi.

6  *“Ia Ikiavɨra Itir God, en God, guizbangɨra ua baghavɨra mɨsevezir gumazamiziba. Nguazimɨn gumazamiziba bar men tongɨn, a ua baghavɨra iarara amɨsefe. Ezɨ ia an gumazamizibara, a bar ia gifonge.

7 “Ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn avɨrasemeghtɨ, a ia gifuegh ua bagh ia amɨsɨvam. Puvatɨ, ian dɨbobonim a bar sufi. 8 Ikiavɨra Itir God, bar ia gifuegha, ian inazir afeziaba ko amizir akar dɨkɨrɨzim gɨnɨghnɨgha an gɨn zui. Egha bizir kam bagha a ian akuragha ua ia ini. Ia pura ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn Isipɨn kantrin atrivimɨn apengan itima, a uan gavgavir ekiamɨn ia inigha azenan ize. 9  *Ia deravɨra bizir kam gɨnɨghnɨgh. Ikiavɨra Itir God, a guizbangɨra God, egha zurara uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavibar gɨn ghua bizibagh ami. Egha gumazamizir avɨrir an Akar Gavgavibar gɨn ghua a gifongeziba, a men apangkuv, kamaghɨra mangɨvɨra ikiam. 10 Egha a gifongezir puvatɨzir gumazamiziba, a men arazir kam ikarvagha zuamɨra ivezir kuram me ganɨga me gasɨghasɨsi. 11 Kamaghɨn amizɨ, Godɨn Akar Gavgavir kaba, kar arazir God ifongeziba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba, kɨ datɨrɨghɨn da isa ia ganɨdi. Eghtɨ ia bar deraghvɨra dar gɨn mangɨ.”

Gumazamizir Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuiba, a deraghvɨra me damuam

(Godɨn Araziba 28:1-14)

12  *Moses kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba baragh deragh dar gɨn mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir a fomɨra ian inazir afeziaba ko amizimɨn gɨn mangɨva bar ian apangkuvigham. 13 A bar ia gifuegh deravɨra ia damutɨ, ia borir avɨriba batɨtɨ, ian adarazi bar avɨrasemegham. Egh a ian azeniba deragh dar amightɨ, ian witba ko bali ko wainɨn ikarɨziba ko olivɨn temeba, da ovɨzir avɨriba ikiam. Egh deragh ian bulmakauba ko sipsipbar amutɨ, da nguzir avɨriba batam. Eghtɨ ia, nguazir a fomɨra ia danɨngasa ian inazir afeziaba ko akam akɨrizim, ia an aven ikɨtɨ, God deragh ia damu nguazir kamɨn itir bizir aghuiba isɨ bar ia danɨngam. 14 God bar deravɨra ia gami moghɨn, a nguazir kamɨn ikɨziba bar, men tongɨn ikɨzir igharazitam, ian mɨn deragha me gamizir puvatɨ. Ian amiziba, ko ian bulmakaun amebaba, tam pura ikian kogham, me bar moghɨra otam. 15 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, deraghvɨra ian gantɨ arɨmariar guar igharagha garitaba ia bativan kogham. Egh arɨmariar kurar ia Isipɨn ikia ganizir katam uam ia bativan kogham. Arɨmariar kaba, da ian apanibara bativam. 16 Eghtɨ ikɨzir Ikiavɨra Itir God, en God, ian dafarim darɨghamiba, ia bar moghɨra me agɨfagh. Egh ia me ko men asebar ziaba fan markɨ. Ia men asebar ziaba fɨ, mati ia asɨzim azuazimɨn aven ghu, egh arazir kam bangɨn ia arɨmɨghiregham. Kamaghɨn, ia tong men apangkuvan markɨ. Bar markɨ.

17 “Ia ikɨzir kabar gan kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, me bar avɨrasemegha, men gavgavim e gafira. Eghtɨ e me gasɨghasɨghsɨ iburaghburegham. 18 Puvatɨ, ia men atiatingan markɨ. Ia bizir Ikiavɨra Itir God, ian God, Isipɨn atrivim ko an gumazamizibagh amizibagh nɨghnɨgh. 19 Egh ia arɨmariar bar kurar ia Isipɨn uari uan damazibar ganizibagh nɨghnɨgh. Egh uaghan mirakelba ko dɨgavir kuram gamir arazarazir God amizibagh nɨghnɨgh. Ia bar fo, Ikiavɨra Itir God, ian God uan dafarimɨn ingangarir ekiabagh amigha Isipɨn kantrin aven ia inigha ize, ia bizir kabagh nɨghnɨgh. Eghtɨ ikɨzir ia datɨrɨghɨn atiatiba, Ikiavɨra Itir God, arazir kamaghɨra garimɨn me damu bar me gasɨghasɨgham. 20 Eghtɨ men tarazi ian arɨ mangɨ mueghtɨ, Ikiavɨra Itir God, apizir gumazamiziba apiba amangɨtɨ, da mangɨ atiatir ekiam me danɨngɨva me gasɨghasɨgham.

21 “Ikiavɨra Itir God, ian God, gavgavir bar ekiam ikia e ko iti. Kamaghɨn amizɨ, ia ikɨzir kabar atiatingan markɨ. A gavgavir bar ekiam iti, eghtɨ gumazamiziba bar an atiatingam. 22 Ikiavɨra Itir God, ian God, ian faragh mangɨ aghumra ikɨzir kaba batogh me amangɨtɨ, me arɨ mangam. Eghtɨ ia zuamɨra me gasɨghasighan kogham. Ia zuamɨra me gasɨghasightɨ, asɨzir atiaba avɨrasemegh otivigh izɨ ia mɨsoghtɨ ia arɨmɨghiregham. 23 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian apanibar amightɨ me bar atiatigh ikɨvɨra ikɨ mangɨtɨ, dughiar ia bar me dɨkabɨragh me abɨnamim otogham. 24 God uaghan men atriviba isɨ ian dafaribar arigham. Eghtɨ ia me mɨsoghtɨ, me arɨmɨghireghtɨ, gumazamiziba me gɨn amadagham. Ia me mɨsoghamin dughiamɨn, gumazitam ian anogoreghan kogham. Ia bar me mɨsoghɨrarigham.

25 “Ia bar men asebar marvir guabar apongtɨ da isigh. Egh men silva ko golɨn me uan asebar marvir guabar kurtibagh ifongan markɨ. Ikiavɨra Itir God, ian God, a bar aser kabar marvir guabar aghua. Kamaghɨn amizɨ, ia bizir kaba inian markɨ. Ia da inightɨ da ti azuazimɨn mɨn, ian suightɨ ia arɨmɨghiregham. 26 Egh ia aser kabar marvir guatam inigh uan dɨpenibar aven izan markɨ. Ia tam inigh izeghtɨ, Ikiavɨra Itir God, dagh gasɨghasɨzi moghɨn ia gasɨghasɨgham. Aser kaba da bizir bar kuraba, ezɨ God bar dar aghua. Kamaghɨn amizɨ, ia dar aghuagh bar akɨriba ighegh dagh asaragh.”

8

Israelia nguazir aghuim iniam

1 Ezɨ Moses kamaghɨn Israelia mɨgei:

“Akar gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kaba, ia bar deravɨra dar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damuva, deravɨra ikɨ otɨ bar avɨrasemegham. Ia uaghan mangɨ nguazir Ikiavɨra Itir God ian inazir afeziabar anɨngasa me ko akam akɨrizimɨn aven mangɨ, a inigh an ikiam. 2 Ikiavɨra Itir God, en God, a 40plan azenibar ian faragha ghua ia inigha gumazamiziba puvatɨzir danganim garui. Ia bizir kam gɨnɨghnɨghvɨra ikɨ. A dughiar kamɨn ian navir averiabagh fofoghasa, ia an Akar Gavgavibagh nɨghnɨghavɨra iti, o puvatɨ. Ia uari fer arazim agɨvagh, an apengan ikiasa, an osɨmtɨzir maba ia ganɨngi. 3  *Ia uari fer arazim agɨvasa, a ia ataghizɨ, mɨtiriam ian azi. Egha a daghem mana, isa ia ganɨngizɨ ia aneme. Dagher kam, ia a gɨfozir puvatɨ, ezɨ ian inazir afeziaba uaghan fomɨra a gɨfozir puvatɨ. A ghaze, a kamaghɨn damightɨ ia fogh suam, e gumazamiziba daghebara damɨva dar gavgavimɨn ikian kogham. Puvatɨ. Me Ikiavɨra Itir God mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba bar dar gɨn mangɨva, ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. 4 Ezɨ ia 40plan azenir kabar arua izima, ian korotiaba bɨaghirezir puvatɨ. Ezɨ ian dagariba uaghan ian bezir puvatɨ. 5  *Ia kamaghɨn fogh, afeziam uan borim akɨra an sure gami moghɨn, Ikiavɨra Itir God, ian God, ia akɨrmɨgha ian sure gami. 6 Kamaghɨn amizɨ, ia Ikiavɨra Itir God, ian God, ia mɨkemezir bizibar amu, egh an atiati an apengara ikɨ an Akar Gavgavibar gɨn mangɨ.

7 “Ikiavɨra Itir God, ian God, ian akua kantrin bar aghuir kam bagha zui. Nguazir kam, a faner ekiaba ko mozir dɨpaba itima, dɨpar maba nguazimɨn apengan ivemara, egha danganir zariba ko mɨghsɨar dozibar otiva afora dar izaghiri. 8 Ezɨ nguazir kam dagher avɨriba an otifi, wit ko bali, wainɨn ovɨziba, pomigranetɨn ovɨziba, fighɨn ovɨziba, olivɨn ovɨziba, ko, hanin eborim, da bar moghɨra an otifi. 9 Eghtɨ nguazir kamɨn, mɨtiriaba ian aghan koghtɨ, ia bizitamɨn oteveghan kogham. Ezɨ nguibar kamɨn dagɨaba, ain ko kapa dar aven iti, eghtɨ ia mɨghsɨar kabagh kuva da iniam. 10 Egh bizir ia damasa ifongeziba, ia bar ada iniam. Egh ia Ikiavɨra Itir God, ian God, kantrin aghuir a ia ganɨngizir kam bagh an ziam fɨ a mɨnabam.”

Israelia, Ikiavɨra Itir God bakɨnɨghnɨghan kogham

11  *Egha Moses kamaghɨn Israelia mɨgei:

“Ia uari bagh deravɨra gan, egh Ikiavɨra Itir God, ian God bakɨnɨghnɨghan markɨ. Ia ti kamaghɨn damuva, ia Godɨn Akar Gavgaviba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba ko, arazir a ifongeziba ia da abigham, kar arazir bar kuram. 12 Ia gɨn dagher damamin aghuir avɨriba ikɨ, egh dɨpenir bar aghuibar ingarɨva dar aven ikiam, 13 egh sipsipba ko bulmakauba, gol ko silva ko, bizir aghuiba, da bar avɨrasemegham. 14 Ia dughiar kamɨn, uari fɨva akaba batogh Ikiavɨra Itir God, ian God, a bakɨnɨghnɨghan markɨ. Ia ingangarir gumazir kɨnibar mɨn Isipɨn kantrin itima, a ua ia inigha azenan ize. 15 Egh a uabɨ ian faragha ghua gumazamiziba puvatɨzir danganir kurar ekiar kamɨn ghu. Danganir kam kuruziba ko tuighakar imezir kuraba itiba an iti. Egha danganir kam a bar mɨsɨngizɨ, dɨpaba an puvatɨ. Ezɨ God dagɨar bar gavgavir mam gamizɨ, dɨpam an otogha izaghirima ia aneme. 16 Egha danganir kamɨn a manan daghem ia ganɨngizɨ ia aneme. Manan dagher kam, ia ko ian inazir afeziaba fomɨram anemegha a gɨfozir puvatɨ. A kamaghɨn ifonge, ia uari abɨnigh an apengara ikiam. Egh a kamaghɨn foghasa, ia ti an akabar gɨn mangɨ biziba bar dar amuam, o puvatɨgham. Kamaghɨn amizɨ, an osɨmtɨziba ia bagha da amadi. Egh a gɨn bizir bar aghuiba isɨ ia danɨngam. 17 Eghtɨ ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, e bizir aghuir kaba uan gavgavimɨn dagh amizɨ, da otifi. Puvatɨ. 18  *Ikiavɨra Itir God, en God, a uabɨ gavgavim ia ganɨdima, ia bizir avɨriba isi. An arazir a ia gamir kabar mɨngarim kamakɨn, a ian inazir afeziaba ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨgha kamaghɨn amua datɨrɨghɨn ghuavɨra iti. 19 Ikiavɨra Itir God, ian God, ia a gɨn amadagh asebar gɨn mangɨ dar ziaba fan markɨ. Kɨ ikiangsɨzir gavgavim ia ganɨga ghaze, ia akar kam baraghan aghuagh, egh kamaghɨn damuva, ia guizbangɨra arɨmɨghiregham. 20 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim baraghan aghuaghtɨ, a ikɨzir igharaziba ian damazimɨn dagh asɨghasɨghizɨ moghɨn, a uaghan ia gasɨghasigham.”

9

Israelia, Godɨn akam batoke

1 Egha Moses ua kamaghɨn Israelia mɨgei:

“O Israelia, ia oragh! Ia bar dughiar ovezimɨn Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangam. Ia mangɨ ganigh, ikɨzir ekiaba, men gavgavim ian gavgavim gafira, ia men nguazim iniam. Me nguibar ekiar avɨriba itima, da avɨnizir dɨvaziba bar ghuavanaga overiamɨn suira. 2 Ezɨ Anakɨn ikɨzir ekiabar gumazamiziba bar ekevegha, gavgavigha agharapaniba sarama aghungi. Ezɨ ia men eghaghanim baregha fo, gumazitam me mɨsogh me abɨraghan kogham. 3 Ia datɨrɨghɨn uari uan damazibar gantɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, avir bar puvɨra isimɨn mɨn ian faragh mangam. Ikiavɨra Itir God uabɨ, akar dɨkɨrɨzir ia bagha amizimɨn gɨn mangɨ, ian faragh mangɨ men gavgaviba bar da abɨnigham. Eghtɨ gɨn ia me mɨsogh bar zuamɨra me gasɨghasigham.

4  *“Ikiavɨra Itir God, ian God, me batuegh gɨvaghtɨ, ia uan navir averiabar kamaghɨn mɨkɨmam markɨ, ‘God ti en garima, e an damazimɨn bar dera, ezɨ a en arazir aghuir kam bangɨn nguazir aghuir kam isa e ganɨngi.’ Nɨghnɨzir kam a guizɨn nɨghnɨzim puvatɨ. Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ikɨzir kabar gumazamizibar garima, me arazir kurar avɨribagh ami, kamaghɨn amizɨ, a me batueghasava ami. 5 Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, ia uan navir averiabar aven bar deragha, arazir Godɨn damazimɨn zuezibagh ami. Puvatɨ, ikɨzir igharazir kabar gumazamiziba, me arazir bar kurabagh ami, kamaghɨn God me batuegham. Egha uaghan, Ikiavɨra Itir God, ian God, uan akar dɨkɨrɨzir ian inazir afeziaba, Abraham, Aisak, Jekop, ko amizimɨn gɨn mangasa ifonge. Kamaghɨn, a me batueghtɨ, ia men nguazim iniam. 6 Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, ia gumazamizir Godɨn damazim deraziba. Kamaghɨn amizɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ian arazir aghuiba ikarvagha ivezir aghuimɨn mɨn nguazir aghuir kam ia ganɨdi. Bar puvatɨ. Guizbangɨra, ia gumazamizir navir bar gavgaviba itiba, egha ia an akaba baraghan aghua.

7 “Ia bizir kam ginɨrɨgh, egh deraghvɨram a gɨnɨghnɨgh: Ia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a ian anɨngaghe. Ia fomɨra Isip ategha iza datɨrɨghɨn, ia dughiar ruarir kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoghavɨra iti. 8 Ia fomɨra, Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn ikia, Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar anɨngaghegha atam ia gasɨghasɨki. 9  *Ezɨ kɨ dagɨar akuar kamning iniasa mɨghsɨamɨn ghuavanabo. Kar, Ikiavɨra Itir God, ia koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn osizirim itir dagɨar akuar pumuning. Dughiar kamɨn, kɨ 40plan arueba ko dɨmagaribar mɨghsɨamɨn ikia, dɨpatam ko daghetam amezir puvatɨ. 10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, dagɨar akuar kamning isa na ganɨngi. Dagɨar akuar kamning, ia mɨghsɨamɨn boroghɨn uari akuvagha itima, Ikiavɨra Itir God avimɨn aven ikia, ia mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba, a uabɨ aningɨn ada osiri.

11 “Kɨ 40plan arueba ko dɨmagaribar mɨghsɨamɨn pɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn osizirim itir dagɨar akuamning isa na ganɨngi. 12 Egha a kamaghɨn na mɨgei, ‘Nɨn gumazamizir nɨ Isipɨn kantrin inigha azenan izeziba, me arazir kurar bar avɨrim gami. Egha me zuamɨra akɨrim ragha nan akabagh asaragha, uari bagha bulmakaun nedazir mam golɨn an ingari. Kamaghɨn amizɨ, nɨ zuamɨra dɨkavigh mɨghsɨam ategh magɨrɨ.’

13 “Egha Ikiavɨra Itir God, ua na mɨgɨa ghaze, ‘Gumazamizir kaba kɨ men gara me gɨfo, me na baraghan aghuagha nan akam batoke. 14 Ezɨ kɨ bar me gasɨghasightɨ gumazitam ua me gɨnɨghnɨghan kogham. Kɨ kamaghɨn me damigh, gɨn nɨ damightɨ, nɨ ikɨzir gavgavir bar avɨrimɨn afeziamɨn otoghtɨ, ikɨzir kamɨn dɨbobonim ko gavgavim, bar gumazamizir kurar kabar dɨbobonim ko gavgavim gafiragham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan anogoroghan markɨ.’

15 “Kamaghɨn, kɨ dɨkavigha dagɨar akuar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itimning, uan dafarimningɨn aningɨn suiragha, mɨghsɨamɨn uaghiri. Ezɨ dughiar kamɨn, avir ekiam mɨghsɨamɨn dafogha isima, an mɨzariaba akɨzɨrɨgha ghuavanadi. 16 Kɨ izaghirɨgha gɨvagha garima, ia guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, en God, an akaba akɨrim ragha dagh asara. Egha ia uari bagha golɨn bulmakaun igiar mamɨn nedazimɨn ingarigha gɨfa. Arazir kamɨn, ia arazir kuram gamigha zuamɨra tuavir Ikiavɨra Itir God ian akazim ataki. 17 Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian damazibar, dagɨar akuar kamningɨn suiragha aning akunizɨ, aning ira bar mɨsaraghire. 18 Egha gɨn kɨ uamategha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ghua nguazimɨn fuagha, uan guam nguazim mɨtuagha irɨghav iti. Kɨ 40plan arueba ko dɨmagaribar kamaghɨra ikia, egha dɨpatam ko daghetam amezir puvatɨ. Kɨ fo, ia arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gamua, a gamizɨ, a puvɨra ian atari, ezɨ kɨ ia bagha kamaghɨn ami. 19  *Ikiavɨra Itir God, bar ian anɨngaghegha ia gɨvasa nɨghnɨsi, kamaghɨn kɨ atiatingi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, faragha amizɨ moghɨn, ua nan azangsɨzim baraki. 20 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, uaghan bar puvɨra Aronɨn anɨngaghegha, a mɨsueghtɨ an aremeghasava ami. Ezɨ kɨ faragha amizɨ moghɨn, Aron ko ia bagha God ko mɨgeima, a nan azangsɨzim ikara. 21 Ia bulmakaun kamɨn ingarigha arazir kuram gami. Ezɨ kɨ bulmakau inigha ghua a isa avim mɨkɨni. Egha kɨ bar a anemɨsaragharigha, a mɨrmɨrigha an avereniba inigha da isa, mɨghsɨamɨn ivemara uaghirir daghurir dɨpam mɨkɨni.

22  *“Ia Masa, ko Tabera ko Kibrot Hatavan itir dughiabar, ia Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar ian anɨngaghe. 23  *Ia faragha ghua Kades Barnean itima, a ia mɨgɨa ghaze, Ia mangɨ nguazir a ia danɨngamin kamɨn aven mangɨ a dapiam. Ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itir puvatɨgha, an akamɨn gɨn mangan aghuagha a batoke. 24 Kɨ fomɨra ia ko ingara ia inigha izezir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, kɨ bar ia gɨfo, ia gumazamizir Godɨn akaba batoziba.

25 “Ian arazir kuram bangɨn Ikiavɨra Itir God bar ia gasɨghasɨghasava amima, kɨ 40plan arueba ko dɨmagaribar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn nguazimɨn fuagha uan guam nguazim mɨtuagha irɨghav ikia, 26 Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, ‘O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, ga uaning, nɨ uan gumazamizibagh asɨghasɨghan markɨ. Nɨ uabɨ uan gavgavimɨn gumazamizir kaba Isipɨn kantrin me inigha azenan ize. Nɨ uan gavgavir ekiamɨn men akuragha ua me inigha gɨfa. 27 Nɨ uan ingangarir gumaziba, Abraham, Aisak ko, Jekop, me gɨnɨghnɨgh, akaba batozir gumazamizir kabar arazir bar kurar kabagh nɨghnɨgh da ikarvaghan markɨ. 28 Nɨ kamaghɨn damightɨ, Isipia ti kamaghɨn mɨkɨm suam, Ikiavɨra Itir God, gumazamizir kaba inigha nguazir me danɨngasa me ko akam akɨrizim, bagh mangan iburaghburaki. Puvatɨ, God gumazamizir kabar aghuagha, aremeghasa, me inigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. 29 Mevzika, gumazamizir kaba nɨ ua baghavɨra me amɨsefe. Egha nɨ uan gavgavir ekiamɨn Isipɨn kantrin me inigha azenan ize. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me gasɨghasɨghan markɨ.’ ”

10

Moses namba 2ɨn dughiamɨn
Akar Gavgavir 10pla ini

(Ua Me Ini 34:1-10)

1 Egha Moses Israelia mɨgɨa ghaze, “40plan arueba ko dɨmagariba gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn na mɨgei, ‘Nɨ dagɨar akuar faragha dɨtuzir pumuningɨn mɨrara ua pumuning atugh, egh aning inigh na bagh mɨghsɨamɨn anang. Egh ter araritaba aghoregh boksiamɨn ingarigh. 2 Eghtɨ kɨ dagɨar akuar kamning, akar kɨ faragha dagɨar akuar nɨ inigha ghua bɨghizimningɨn osiriziba, aningɨn da osiram. Kɨ akaba osirigh gɨvaghtɨ nɨ aning isɨ boksiam darugh.’

3 “Egha kɨ temer akasɨn boksiar mamɨn ingarigha, dagɨar faragha dutuzɨmningɨn mɨrara dagɨar akuar pumuning atugha, aning inigha ua mɨghsɨamɨn ghuavanabo. 4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, dagɨar akuar kamningɨn, faragha uan akaba osirizɨ moghɨn, ua da osiri. A uan 10plan Akar Gavgaviba osiri, a faragha dughiar ia mɨghsɨamɨn apengan uari akuvagha itimɨn, an avimɨn aven ikia akar kabara ia mɨkeme, a datɨrɨghɨn uam ada osiri. Egha a dagɨar akuar kamning isa na ganɨngi. 5 Ikiavɨra Itir God na mɨkemezɨ moghɨn, kɨ uamategha izaghira dagɨar akuar kamning isa Boksiar kɨ ingarizimɨn aven aning atɨ. Ezɨ dagɨar akuamning Boksiamɨn aven ikia iti.”

6  *Egha gɨn Israelia Jakanian gumazamizibar mozir dɨpaba ategha, Moserɨn nguibamɨn ghue. Aron kagh aremezɨ, me an kuam isa mozim gatɨ. Ezɨ an otarim Eleasar, an danganim inigha, ofa gamir gumazibar dapanimɨn iti. 7 Egha me kagh dɨkavigha Gugodan danganimɨn ghuegha, gɨn ghua Jotbatan danganimɨn ghu. Kar danganir daghurir dɨpar avɨriba itim.

8  *Me faragha Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn itima, Ikiavɨra Itir God, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar kamɨn ganasa, Livain anabamɨn gumazibav sefe. Gumazir kaba, me ofa gamir ingangarim damu, egh gumazamizibav kɨm suam, Ikiavɨra Itir God, bar deraghvɨra me damuam. Livaiba dughiar kamɨn ikegha ingangarir kam gamua iza datɨrɨkɨn. 9 Kamaghɨn amizɨ, Livain anabam, Ikiavɨra Itir God nguazir asɨzitam me ganɨngizir puvatɨ. A nguaziba Israelian anabar igharazibagh anɨngi, ezɨ Livaiba puvatɨ. Livain anabam, men bizir aghuir Ikiavɨra Itir God me ganɨngizim, a kamakɨn, me ofa gamir ingangaribar amuam, mati Ikiavɨra Itir God, ian God, faragha akam me bagh anekɨrizɨ mokɨn.

10  *Moses Israelia mɨgɨa ghaze, “Kɨ 40plan arueba ko dɨmagaribar mɨghsɨamɨn pɨn iti, mati kɨ faragha amizɨ mokɨn. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nan azangsɨzim uam a baraki. Egha ia gasɨghasɨghizir puvatɨ. 11 Egha a kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ dɨkavigh gumazamizibar faragh mangɨ, nguazir kɨ me danɨngasa men inazir afeziaba koma akam akɨrizim iniam.’ ”

Arazir God ifongeziba

12 Moses ua kamaghɨn Israelia mɨgei, “O Israelia, ia oragh. Kɨ ian azai, ia Ikiavɨra Itir God, ian God ifongezir arazir aghuir manaba ia dar amuam? Arazir kaba: Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn atiatingɨva an apengara ikɨ, egh an akaba bar dar gɨn mangɨ. Egh a gifuegh, egh bar uan navir averiaba ko duaba sara bar akongegh an ingangarim damu. 13 Egh an Akar Gavgaviba ko arazir Ikiavɨra Itir God ifongeziba, kɨ ian akurvaghasa datɨrɨghɨn ia mɨgei, ia bar dar gɨn mangɨ, egh deraghvɨra ikiam. 14 Ia oragh, overiar bar pɨn itim, a Ikiavɨra Itir God nanam. Ezɨ nguazim ko an itir biziba da uaghan an bizibara. 15 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziaba, uan navir averiamɨn aven bar me gifongegha, ua bagha ikɨzir igharazibar tongɨn ia amɨsevegha, uaghan ian ovavir boriba amɨsefe. A ua baghavɨra ia ginabazɨ, ia datɨrɨghɨn an gumazamizibara. 16 Kamaghɨn amizɨ, ia uan navir averiabar aven akaba batozir arazim atugh a batokegh, mati gumaziba mɨkarzir mogomebar inibar ghori. 17  *Ikiavɨra Itir God, ian God, godɨn ifavariba ko bizir bar gavgaviba itibagh afira. Ikiavɨra Itir God, a bar ekevegha bar gavgavizɨ, biziba bar an gavgavimɨn atiatigha an apengan iti. Gumazir ziam itim, o gumazir ziam puvatɨzim, an arazir vamɨran gɨn ghua men araziba tuisɨsi. A kotɨn aven gumazamiziba ataghɨrazi, me an nɨghnɨzim gɨghasa dagɨaba a ganɨdir puvatɨ. 18 Egha amizir paba ariaghireziba a deraghavɨra me gamuava, borir afeziaba ariaghireziba a uaghan deraghvɨra me gami. Egha ikɨzir igharazibar gumazamizir en tongɨn itiba, a me gifuegha dagheba ko korotiaba me ganɨdi. 19 Ia faragha, ikɨzir igharazibar gumazamizibar mɨn Isipɨn kantrin ike. Kamaghɨn amizɨ, ia uaghan ikɨzir igharazibar gumazamizibagh ifongegh. 20 Ia Ikiavɨra Itir God, en God, an atiating an apengan ikɨ, egh an ziamra fɨ. Egh an porogh gavgavigh, an ziamra dɨpon ia uan akar dɨkɨrɨzibar amu. 21 Anarɨra, a ian God, kamaghɨn ia an ziam fɨ. Ia uari bizir ekiar igharagha garibar gari, a ian akurvaghasa dagh ami. 22  *Ian inazir afeziar 70pla, merara Isipɨn ghue. Ezɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God, en God, ia gamizɨ ia overiamɨn mɨkovezibar mɨn bar avɨraseme.”

11

God ziar ekiam iti

1 Moses kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir God, en God, bar a gifongegh, zurara an arazir a ia ganɨngiziba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba ko, an Akar Gavgavibar gɨn mangɨ. 2 Ia datɨrɨghɨn bizir kabagh nɨghnɨgh. Ia Ikiavɨra Itir God ian sure damuasa amizir bizir avɨriba ia dar gani. A bizir kaba ian boribar akazir puvatɨ. Iarara, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavir bar ekiamɨn gani. 3  *Egha ia Ikiavɨra Itir Godɨn garima, a Isipɨn atrivim ko an nguazimɨn mirakelɨn igharagha gariba ko dɨgavir kuram gamir arazibagh ami. 4  *Ia garima, Isipia ian agɨntɨzir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, Ongarir Aghevim gamizɨ a iza bar Isipian mɨdorozir gumaziba ko, men hoziaba ko, men karisba avara. Egha Ikiavɨra Itir God bar me gasɨghasɨki. 5 Ia tɨghar izɨ danganir ia datɨrɨghɨn itir kamɨn izamin dughiamɨn, ia uari bizir kabar gani. Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ia bagha bizir bar avɨribagh ami. 6  *Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh. Ia garima, Ikiavɨra Itir God, Rubenɨn anabamɨn mav, Eliap, an otarimning, Datan ko Abiram, God aning gamizir bizimɨn gani. Ia bar garima, Ikiavɨra Itir God, nguazim gamizɨ, an akam akarizɨ, aning uan amuiroghboriba ko, uan purirpeniba, ko bizir angamɨra itiba sara bar, nguazir torim giraghuezɨ, nguazim bar me avara. 7 Ikiavɨra Itir God amizir bizir ekiar kaba, ia guizbangɨra, uari uan damazibar bar adar gani.”

God bizir aghuiba itir nguazim Israelia ganɨngi

8 Moses ua kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangamin dughiam a roghɨra ize. Ezɨ ia Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kaba, ia deraghvɨra dar gɨn mangɨ, egh nguazir ia datɨrɨghɨn iniasava amir kamɨn aven mangɨ a iniam. 9 Egh ia dughiar bar ruarimɨn bizir bar aghuiba itir nguazir kamɨn ikiam. Nguazir kam, dagheba an ikia bar deraghavɨram aghui. Nguazir kam, Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziaba ko, men ovavir boribar anɨngasa akar dɨkɨrɨzim gami. 10 Nguazir ia datɨrɨghɨn iniamin kam, a Isipɨn kantrin ia faragha ikezimɨn, nguazimɨn mɨn gari puvatɨ. Ia Isipɨn ikia azeniba opara, dɨpam inigh uan azenibar izasa ingangarir dafabagh ami. 11 Ezɨ nguibar ia datɨrɨghɨn mangɨ iniasava amir kam, a mɨghsɨaba ko danganir zariba itima, amozim zurara an dagher azenibagh izi. 12 Ikiavɨra Itir God, ian God, azeniba bar, dar iakɨnibar vaghvagha nguazir kam deraghavɨram an gari.

13  *“Kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir Akar Gavgavir kaba, ia bar adar gɨn mangɨ. Egh Ikiavɨra Itir God, ian God ia bar a gifongegh, egh uan navir averiaba ko duaba sarama an ingangarim damu. 14 Egh ia kamaghɨn damutɨ, an amozim amadaghtɨ amozim izamin dughiabar a izam. Azeniba oparir dughiam ko dagheba asir dughiam sara amozim izam. Eghtɨ ia dagheba ko wain ko, olivɨn boreba izɨvagham. 15 Eghtɨ ia daghetamɨn oteveghan kogham. Eghtɨ ian bulmakauba damamin graziba ikiam.

16 “Ia uari bagh ganigh! Ian nɨghnɨziba ia gifaraghtɨ ia Ikiavɨra Itir God, akɨrim ragh a gasaragh, asebar ziaba fɨ dar ingangaribar amuan markɨ. 17 Ia kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God, ian anɨngaghegham. Egh amozimɨn tɨvaghtɨ, nguazim dɨpaba puvatɨghtɨ, dagheba ko biziba deragh aghungan kogham. Eghtɨ ia nguazir aghuir Ikiavɨra Itir God ia ganɨdir kamɨn, zuamɨram arɨghiregham.

18  *“Ia nan akaba isɨ uan nɨghnɨziba ko navir averiabar arɨkigh. Egh da osirigh uan agharibar da ikegh, egh atarir afɨvibar mɨn da uan guabagh ikeghtɨ da ikɨtɨ, ia dughiabar dagh nɨghnɨghvɨra ikɨ. 19 Egh ia dughiar uan boriba ko dɨpenimɨn ikia avughsiba, ko dughiar ia me ko tuavibar zuiba, ko ia dakuasa mɨsiabar itir dughiaba, ko dughiar ia mɨsiamɨn dɨkaviba, ia zurara akar kabar uan boribar sure damuvɨra ikɨ. 20 Egh akar kaba uan dɨpenibar tiar akabar akɨniba, ko nguibaba avɨnizir dɨvazibar tiar akabar da osirigh. 21 Egh ia kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God, en inazir afeziaba ko akar dɨkɨrɨzim gamizɨ moghɨn, ia damightɨ ia dughiar bar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam. Eghtɨ, ian ovavir boriba nguazir kamɨn ikiamin dughiam uaghan bar ruaragham. Mati overiam zurara uan danganimɨn ikiavɨra iti moghɨn, ia nguazir kam gisɨn ikɨvɨra ikiam.

22 “Kɨ ia ganɨdir Akar Gavgavir kaba, ia bar dar amu. Ia bar Ikiavɨra Itir God, ian God gifuegh, an tuavir aghuiba bar adar gɨn mangɨ, deraghvɨra bar adar suiragh. 23 Eghtɨ ia roghɨra mangamin dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God ian faragh mangɨ ikɨzir igharaziba batueghtɨ, ia men nguaziba iniam. Ikɨzir kaba, men gavgaviba ko dɨbobonim, ian gavgaviba ko dɨbobonim gafira, eghtɨ ia men nguazibar apiagham. 24  *Egh nguazir ia arua zuir manaba, ia bar moghɨra da iniam. Eghtɨ ian nguazir mɨtaghniam, a Sautɨn amadaghan gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegh mangɨ notɨn amadaghan Lebanonɨn Mɨghsɨamɨn tugham. Egh mangɨ aruem anadi naghɨn Yufretisɨn Fanemɨn ikegh mangɨ, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn aruem ghuaghiri naghɨn tugham. 25 Eghtɨ gumazitam ian tuavim apɨrighan kogham. Ikiavɨra Itir God, ian God, a faragha ia bagha akam akɨrizɨ moghɨn, a ikɨzir igharazibar gumazamizibar amutɨ, me ian ziam baraghɨva, me akong bar atiatigham.

26 “Ia oragh. Kɨ datɨrɨghɨn ia bagha tuavir pumuning atɨ, ia tuavir manamɨn gɨn mangam? Aning kamakɨn: God deragh ia damuasa, ia ifongez, o a pazɨ ia damuasa ia ifonge? 27 Ia Ikiavɨra Itir God, en God, an Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kabar gɨn mangɨtɨ, a deravɨra ia damuam. 28 Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn, Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdiba, dar gɨn mangan kogh, godɨn igharazir ia fomɨra fozir puvatɨzibar gɨn mangɨtɨ, God ia gasɨghasigham. 29  *Egh Ikiavɨra Itir God, ia inigh nguibar ia datɨrɨghɨn dapiamimɨn mangɨtɨ, ia bar Gerisimɨn Mɨghsɨam ko Ebalɨn Mɨghsɨamɨn mangɨ. Egh ian tarazi Gerisimɨn Mɨghsɨamɨn tugh kamaghɨn dɨm suam, God e bagh bizir aghuaribar amuam. Eghtɨ ian tarazi Ebalɨn Mɨghsɨamɨn tugha kamaghɨn dɨm suam, God e gasɨghasɨgham. 30 Ia fo, mɨghsɨar kamning Jordanɨn Fanemɨn aruem ghuaghiri naghɨn iti. Aning Jordanɨn danganir zarimɨn, Kenanian nguazir aruem uaghiri naghɨn itimɨn iti. Aning Moren temer ekiar anogoroghezibar boroghɨn ikia, Gilgalɨn nguibamɨn boroghɨn iti. 31 Ia kɨran oveghangɨn, Jordanɨn Fanem giregh mangɨ nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God ia danɨngamim dapiam. Egh ia a inigh a dapiaghɨva, an Araziba bar deravɨra dar gɨn mangɨ. 32 Ia deraghvɨra nɨghnighɨva, arazir God ifongeziba, ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba, ia deragh dar gɨn mangɨ.”

Moses Ikiavɨra Itir Godɨn
Arazibar gun mɨgei

12

(Sapta 12--26)

Godɨn ziam famin
danganir vamɨra ikiam

1 Moses ua Israelia mɨgɨa ghaze, “Ia oragh. Ia arazir God ifongeziba ko bizir a damuasa ia mɨkemezir kaba, ia nguazir kamɨn ikiamin dughiamɨn ia bar deravɨra dar gɨn mangɨ. Nguazir kam, Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziabar God, a ia ganɨngi, eghtɨ ia angamɨra itir dughiabar, ia a dapiagh ikiam. 2 Ia ikɨzir igharazibar nguaziba inigh men danganim inigh dar apiagh, egh danganir me uan asebar ziaba feba, kar mɨghsɨar ekiaba ko, mɨghsɨar doziba, ko temer ekiabar apengan itir danganiba, ia bar dagh asɨghasɨkigh. 3  *Egh men ofa gamir dakoziba apɨrarigh, men dagɨar guarir dɨghoriba itiba mɨsararɨkigh, egh temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba avimɨn da tueghtɨ da isigh, egh sobiamɨn men marvir guaba okɨva, bar dagh asɨghasɨkigh. Eghtɨ me ua nguazir kamɨn dar ziaba fan kogham.

4 “Ia gumazamizir asebar ziaba febar mɨn, Ikiavɨra Itir God, ian God, an ziam fan markɨ. 5 Ikiavɨra Itir God, Israelian anababar nguazibar tongɨn, danganir vamɨran ikɨsɨ ua bagh anemɨsevegham. Eghtɨ ia danganir kamra mangɨ egh an ziam fam. 6 Eghtɨ ia danganir kamɨn ofan igharagha garir kabar amu. Dar kara: Ofan bar isia mɨghɨriba, ko ofan igharaziba. Egh ia uan biziba 10plan pozibar da abɨgh dar akuar vamɨra isɨ Ikiavɨra Itir God, danɨng. Egh ia uan bizir aghuiba isɨva a danɨng. Egh ofan ia Ikiavɨra Itir God ko akam akɨriziba, da isɨva a danɨng. Egh ia uan ifongiabar bizir tizim isɨ a bagh ofa damusɨ a damu. Egh uaghan, ia uan sipsip ko bulmakaun ivariaba inigh izɨ a bagh ofa damu. 7 Egh danganir kamra, Ikiavɨra Itir God, en Godɨn damazimɨn, ia ko ian amuiroghboriba ko ian ingangarir gumazamiziba ia bar uari akuvagh, God danɨngamin ofan daghebar amam. God deragh ia damightɨ, ian ingangariba deraghvɨra otivightɨ, ia bizir kam bagh an damazimɨn bar akuegh ikiam.

8 “Ia gɨn Godɨn ziam famin danganir vamɨran ikɨva, datɨrɨghɨn kagh ikiava ami moghɨn, ia uari uan ifongiabar an ziam fan markɨ. 9 Ia Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ganɨngizir nguazir kam, ia an aven ghuezir puvatɨ. Ia gɨn an aven mangeghtɨ a dabirabir aghuim ia danightɨ, ia navir amɨrizimɨn ikɨva avughsam. 10 Ia Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, ian amamangatɨghtɨ, ia nguazir kam inigh a dapiam. Eghtɨ a deravɨra ian gantɨ, apaniba ian boroghɨra izan koghtɨ, ia navir amɨrizimɨn ikiam. 11 Ikiavɨra Itir God, ian God, ia an ziam fɨsɨ, a ua bagh danganir vamɨra amɨsevegh, an ikɨtɨ, ia danganir kamɨn izɨ ofan igharagha garir kabar amuam. Ofan kaba: Ofan bar isia mɨghɨriba, ko ofan igharaziba. Egh ia uan biziba 10plan pozibar da abɨgh dar akuar vamɨra isɨ Ikiavɨra Itir God danɨng. Egh ia uan bizir aghuiba isɨ a danɨng. Egh ofan Ikiavɨra Itir God ko akam akɨriziba, ia da isɨva a danɨng. 12 Egh ia uan otariba ko guiviba ko, ingangarir gumazamiziba ko, Livain ian nguibabar itiba ko, ia bar moghɨra Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn bar akuegh an boroghɨn ikɨ. Ia Livaibagh fo, me uari nguazitaba inizir puvatɨ. 13 Egh ia uari uan ifongiabar gɨn mangɨva, tintinibar danganibar ofan bar isia mɨghɨribar amuan markɨ. 14 Puvatɨ, ia danganir kamran uan ofabar amuam, kar Ikiavɨra Itir God, mɨsɨvamin danganim. A ian anababar nguazibar tongɨn, anabatamɨn nguazir vamɨra, amɨsevegham. Egh danganir kamra, ia ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan igharazir kɨ ia mɨkemeziba, ia bar dar amu.

15 “Egh danganir ia itiba, ia asɨzibav sogh dar amɨ, da anogoroziba puvatɨ. Asɨzir Ikiavɨra Itir God, ia ganɨngiziba, ia dar amɨ. Ia an damazimɨn zue o zuezir puvatɨ, ia uan nguibabar aven ikɨ dar amɨ, mati ia asɨzir atiaba api mokɨn. 16  *Egh ia asɨzir katamɨn ghuzitam bar aneman markɨ. Ia an ghuzim isɨ dɨpamɨn mɨn nguazimɨn a fugh. 17 Ia bizir kabar amɨ, egh nguibar ia itibar aven Ikiavɨra Itir God, ganɨdir ofan kabar aman markɨ. Dar kara: Ofan bar isia mɨghɨriba, ko ofan igharaziba. Egh ia uan azenibar witba ko wainba ko olivɨn boreba, ia 10plan pozibar da abigh, dar pozir vamɨra isɨ Ikiavɨra Itir God danɨng. Egh ia uan bizir aghuiba isɨva a danɨng. Egh ofan ia God ko akam akɨriziba, da isɨva a danɨng. Egh ia uan ifongiabar bizir tizim isɨ a bagh ofa damusɨ a damu. Egh uan sipsipba ko bulmakaun ivariaba inigh izɨ a bagh ofa damu. 18 Ia uan otariba ko guiviba ko, ian ingangarir gumazamiziba ko, Livain ian nguibamɨn itiba, ia bar Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn ofan kabar daghebar amɨ. Ia danganir Ikiavɨra Itir God, ian God ua bagh mɨsɨvamimra damam. God deragh ia damightɨ, ian ingangariba deraghvɨra otivtɨ, ia bizir kam bagh an damazimɨn bar akuegh ikiam. 19 Ia uan nguazir kamɨn ikiamin dughiamɨn, ia Livaibagh nɨghnɨgh men akurvagh.

20 “Eghtɨ gɨn Ikiavɨra Itir God, ian God akam akɨrizɨ moghɨn, ian nguazim damutɨ, an ekevegh mangam. Eghtɨ ia dughiar manamɨn asɨzibar amɨsɨ ifuegh dar amɨ. 21 Eghtɨ danganir ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn ziam famin kam a saghon ikɨtɨ, kɨ ia mɨkemezɨ moghɨn, ia damu. Ia Ikiavɨra Itir God ia ganɨngizir bulmakau o sipsip mɨsuegh, an tuziba uan nguibamɨn dar amɨ. Ia kamaghɨn damusɨ ifuegh, egh dughiabar kamaghɨra damu. 22 Ia an damazimɨn zue, o zuezir puvatɨ, ia asɨzir atiaba api moghɨn pura dar amɨ. 23  *Ia fo, ghuzim an angamɨra itir ikɨrɨmɨrim gumazamiziba ko asɨziba bar me ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, asɨzitam ghuzir ikɨrɨmɨrim anɨdim an aven ikɨtɨ, ia aneman markɨ. Ia ghuzibar aman kogham. 24 Ia asɨzir katamɨn ghuzitam bar aneman markɨ. Ia dɨpamɨn mɨn nguazimɨn a fugh. 25 Ia asɨzir katamɨn ghuzim ameghan koghtɨ, Ikiavɨra Itir God, ia mɨkɨm suam, ian arazir kam an damazimɨn dera. Egh a ia ko ian ovavibar boriba deragh ia damutɨ, ian ingangariba deraghvɨram otivam. 26 Egh ia God danɨngamin ofaba ko ofan ia Ikiavɨra Itir God ko akam akɨriziba inigh, danganir a ua baghvɨra mɨsɨvamimɨn mangɨ. 27 Egh danganir kamɨn ia ofan bar isia mɨghɨribar amu. Ia asɨzir tuziba ko ghuziba isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozimɨn da tuegh. Egh ia ofan igharazibar amuva, asɨzibar ghuziba ofa gamir dakozimɨn da ingɨ, egh asɨzir tuziba ia dar amɨ. 28 Ia deraghvɨra akar kɨ datɨrɨghɨn ia mɨkemezir kabar gɨn mangɨ, egh kamaghɨn ia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuiba ko arazir voroghɨra zuibar amuam. Eghtɨ biziba bar ian deraghtɨ, ia ko ian ovavir boriba, ian dabirabim deragh ikɨ mamaghɨra ikiam.”

God, asebar ziaba fan Israelian anogoroke

29 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia mangɨ ikɨzir igharazir kabar nguazibar aven mangamin dughiam, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian faragh mangɨ bar me gasɨghasigham. Eghtɨ ia men nguazibar apiam. 30 Ia deravɨra uari bagh ganigh. God me gasɨghasigh gɨvaghtɨ, ia me uan asebar ziaba fer arazibar gan, men mɨn damuan markɨ. Ia men arazibar gɨn mangɨva arɨmɨghiregham. Egh ia men asebar ziaba fer araziba bagh men azangsɨghan markɨ, ‘Ikɨzir kaba, me manmaghɨn uan asebar ziaba fe? E men mɨn damuasa ifonge.’ 31 Me uan asebar ziaba fe moghɨn, ia Ikiavɨra Itir God, ian God, an ziam fan markɨ. Me uan asebar ziaba fer dughiaba, me uari uan boribav sogha ofa gamir dakozim gisɨn me arɨgha ofan mɨn me tue. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, bar men ofabar aghua.

32  *“Egh bizir kɨ ia mɨkemezir kaba ia bar moghɨra dar amu. Egh akar igharazitam inigh uam akar kabagh isafuraghan markɨ, egh akar katam ataghɨraghan markɨ.”

13

1-2 “Eghtɨ akam inigha izir gumazitam o irebabar mɨngariba abɨzir gumazitam izɨ ia geku suam, Kɨ fogha gɨfa mirakelɨn kam guizbangɨn otivam. Egh men tav, ia faragha ziaba fezir puvatɨzir asebar ziaba fɨsɨ, ia mɨkɨmam. 3 Eghtɨ da guizɨn otivtɨ, ia an akar kam baraghan markɨ. Ikiavɨra Itir God, ian God, ian araziba tuisɨgh foghasa, ia navir averiaba ko duabar guizbangɨra a gifongez, o puvatɨ. Egha a gumazir kaba ataghizɨ me iza ia gekuasava ami. 4 Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn atiating an apengan ikɨ, egh an gɨn mangɨ. Egh ia an Akar Gavgaviba baragh dar suiragh gavgavigh, dar gɨn mangɨ an ziam fɨ. 5 Egh ia akam inigha izir gumaziba ko, irebabar mɨngariba abɨzir gumazir kaba bar me mɨsueghtɨ, me arɨmɨghiregh. Ia fomɨra Isipɨn kantrin ikia ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itima, Ikiavɨra Itir God, ian God ia inigha Isipɨn azenan ize. Gumazir kamagh amiba, kar gumazir kuraba. Egh ia God baghɨvɨra ikiasa, me aghua. Kamaghɨn amizɨ, me ia geku ia damightɨ, ia Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn zuir tuavim ategh an saghon ikiam. Kamaghɨn, ia gumazir kabav sueghtɨ me arɨghireghtɨ, arazir kurar kam gɨvagham.

6 “Eghtɨ ian namakatam, o aveghbuatam, o ian otaritam o ian guivitam, o ian amuir ia bar ifongezim, o ian roroar bar aghuim, a modogh ia geku, aghumra aser ia ko ian inazir afeziaba fomɨra fezir puvatɨzibar ziaba fɨsɨ ia mɨkɨmtɨ, ia an akam baraghan markɨ. 7 Nguazir kamɨn gumazamizir ian boroghɨn itiba ko ian saghuiamɨn itiba, bar moghɨra aser kabar ziaba fe. 8 Ia gumazir kamaghɨn amibar apezeperir akaba baraghan markɨ, ia akɨrim me gasaragh. Ia men akurvaghan markɨ. Egh ia apangkuvir arazimɨn me damuan markɨ. 9 Gumazim o amizim kamaghɨn ia damutɨ, ia a mɨsueghtɨ, an aremegh. Nɨ faragh uan dafarimɨn dagɨabar a ginivightɨ, gɨn gumazamiziba bar dagɨabar a ginivam. 10 Ia fomɨra Isipɨn kantrin ikia ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itima, Ikiavɨra Itir God, ian God ia inigha Isipɨn azenan ize. Egh me ia gekutɨ ia Godɨn akamɨn gɨn mangan kogham. Kamaghɨn amizɨ, ia dagɨabar me ginivtɨ, me arɨmɨghiregh. 11 Ia me mɨsueghtɨ, me arɨmɨghireghtɨ, Israelia bizir kam baregh atiatingɨva uam arazir kurar katam damuan kogham.

12-13 “Ia Ikiavɨra Itir God, en God, ia danɨngamin nguibar ekiabar ikɨv oraghtɨ, me kamaghɨn mɨkɨmam, Gumazir kurar maba nguibar ekiar kamɨn itir gumazamizibar nɨghnɨzibagh ekua ghaze, E asebar ziaba fam. Kar aser e faragha ziaba fezir puvatɨziba. 14 Ia kamaghɨn akar vaveba baregh, egh deraghvɨram akar kamɨn mɨngarim gɨfoghsɨ pamtemɨn ingar. Eghtɨ mɨgɨrɨgɨar bar kurar kam a guizbangɨra ikɨtɨ, 15 kamaghɨn, ia nguibar kamɨn itir gumazamiziba ko men bulmakauba sara mɨsoghɨrarigh, men nguibar kam ko an itir biziba bar dagh asɨghasɨkigh. 16 Egh ia men biziba bar ada inigh, nguibamɨn torimra da akufagh. Egh ia nguibar kam daboroghtɨ an itir biziba bar isi ofan mɨn Ikiavɨra Itir God, en God danɨng. Eghtɨ nguibar kam ikuvigh ikɨ kamaghɨra ikɨtɨ, gumazitam uam an ingar anesaraghan kogham. 17 Ia uari bagh nguibar kamɨn bizitam inian markɨ. Ia avim ateghtɨma a bar dar isigh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, uan anɨngazim ategh, ian apangkuvigham. Egh a ian inazir afeziaba ko akar dɨkɨrɨzim gamizɨ moghɨn, ia damightɨ ian dɨbobonim ghuavanabogham. 18 Ia Ikiavɨra Itir God, ian God, an tiarim baraghɨva, an Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia mɨgeir kaba deragh dar gɨn mangɨva, an damazimɨn arazir aghuibar amutɨ, a bizir aghuir kaba ia bagh dar amuam.”

14

Israelia, ikɨzir igharazibar mɨn ariaghirir gumazamiziba bagh azian markɨ

1  *Moses kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, ian God, a ua baghavɨra ia ginabazɨ ia an boriba. Kamaghɨn amizɨ, ian gumazitam aremeghtɨ ia a bagh aziva, ikɨzir igharaziba ami moghɨn, uan mɨkarzibar ghor, egh mɨnedevir arɨzibagh isan markɨ. 2  *Ikiavɨra Itir God, ian God nguazir kamɨn ikɨzibar tongɨn ia inigha ua baghavɨra ia amɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, ia an gumazamizibara.”

Godɨn damazimɨn asɨzir
mɨzɨrɨziba ko zueziba

(Ofa Gami 11:1-4)

3 Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, asɨzir kabav gɨa ghaze, Da ikuvizɨ an adar aghuagha, dar aman ian anogoroke. 4 Asɨzir kaba, ia dar amɨ: bulmakau ko sipsip, meme, 5 ko dia, sipsipɨn atiaba, memen atiaba, ko mɨghsɨamɨn itir asɨzir atiar igharaziba, ia dar tuzibar amɨ. 6 Asɨzir kabanang: Dar soroghafariba puzir pumuning ikia, aning uaning tuiragha iti, egha da bulmakaubar mɨn grazibar amɨtɨ, ia dar amɨ. 7 Ezɨ bulmakaubar mɨn graziba apir asɨziba, dar soroghafariba puzir pumuning ikia, aning uaning tuiragha itir puvatɨ, kamaghɨn ia bar dar aman markɨ. Asɨzir kamaghɨn gariba: kamelba, ko ivarareba, ko ighɨaba, ia dar amam markɨ. Da bulmakaubar mɨn graziba apava, soroghafarir puziba bigha pumuning itir puvatɨ. Ia kamaghɨn fogh, asɨzir kamaghɨn amiziba da Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ. An adar aman ian anogoroke. 8 Ia dabar aman markɨ. Dar soroghafariba puzir pumuning ikia, aning uaning tuiragha ikia, bulmakaubar mɨn graziba apir puvatɨ. Kamaghɨn, ia fogh, daba da nan damazimɨn mɨze. Egh ia dar gantɨ da arɨghirɨtɨ, ia dar kuabar suighan markɨ. Bar markiam. Da nan damazimɨn zuezir puvatɨ.

9 “Egh ongarimɨn osiriba ko dɨpamɨn osiribar tongɨn, osirir naziaba ko sighiaba itiba, da bizir kaba uaghara ikɨtɨ ia dar amɨ. 10 Egh osiriba ko bizir muziarir ongarimɨn itiba, da naziaba ko sighiaba uaghara puvatɨghtɨ, ia kamaghɨn fogh, Da Godɨn damazimɨn mɨze.

11 “Egh kuarazir Godɨn damazimɨn zueziba, ia dar amɨ. 12-18 Egh ia kuarazibar tongɨn kuarazir kamagh garibar aman markɨ. Kuarazir kaba, taragiaba, mɨghɨaba, isaba, kotkotba, poneba, ongarimɨn kuaraziba, beniba, dɨpamɨn mughamiziba, aghunabar ekiaba ko, kina aghunababa.

19 “Ezɨ apizir avɨziba itiba, da bar bizir mɨzɨrɨziba, kamaghɨn ia dar aman markɨ. 20 Apizir igharazir avɨziba ikia Godɨn damazimɨn zueziba, ia dar amɨ.

21  *“Egh asɨzir puram ariaghɨriba, ia dar aman markɨ. Ia ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itibar anɨngtɨ me dar amɨ. Egh ia pura nguibam getiagha aruir gumazamizibar amamangatɨghtɨ, me ia da dagh ivez dar amɨ. Ia guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ian God, a ua baghavɨra ia amɨsevezir gumazamiziba.

“Ia memen oter eborim isɨ, mɨnem gingegh, memen amebar kamɨn nguzimɨn tuzim isɨ, mɨner kamɨn anevighan markɨ.”

Ia 10plan bizibar tongɨn vamɨra isɨ God danɨngam

22  *Moses kamaghɨn mɨgei, “Dagher ia zurara uan azenibar isiba, ia da abɨgh 10plan pozibav kɨnigh, dar pozir vamɨra anetɨghtɨ a ikɨ. 23 Egh gɨn ia da inigh mangɨ danganir Ikiavɨra Itir God uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamimɨn danganimɨn dar atɨgh. Egh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, ia baliba ko wain, ko olivɨn temer borem, kar ia faragha inigha izezir dagher kabar naba ia dar amɨ. Egh ia danganir kamɨn uan bulmakau ko sipsipɨn nguzir ivariabav sogh, egh dar amɨ. Ia kamaghɨn damuva, zurara Ikiavɨra Itir God, ian God an atiatingɨva an apengan ikiamin arazimɨn fofozim iniam. 24 Ia bar saghon ikɨ, egh dagher aghuir Ikiavɨra Itir God ia ganɨngizir kaba, ia dar 10plan pozibar da tuiragh dar pozitam inigh danganir a uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin kamɨn da ater mangan iburagh, 25 dagher kaba amadaghtɨ gumazitam dagh ivesegh. Eghtɨ ia gɨn dagɨar kaba inigh Godɨn ziam fer danganimɨn mangɨ. 26 Egh dagɨar kabar ia bizir ifongezir kabagh ivez, kar bulmakaun tuziba ko sipsipɨn tuziba, wain ko wainɨn dɨpar gavgaviba. Egh ia God uan ziam fasa mɨsevezir danganir kamɨn, uan boriba ko Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn, ia dagher kabar amɨ egh bar akongegh.

27 “Ia Livaibagh fo, me uari nguazitaba inizir puvatɨ. Ian nguibabar aven itir Livaiba, ia dughiar ekiar kabar, me gɨnɨghnɨgh men akurvagh.

28 “Ia zurara, azenir mɨkezimɨn vaghvagh, uan azenibar otivir dagheba abɨgh 10plan pozibav kɨnigh, dar pozir vamɨra inigh mangɨ uan nguibar ekiamɨn aven itir dagheba arɨzir dɨpenir ekiabar dar arɨgh. 29 Livaiba ia me gɨfo, me uari nguazitaba inizir puvatɨ. Egha uaghan ikɨzir igharazibar gumazamiziba ko, borir afeziaba ariaghireziba, ko amizir odiarir paba ariaghireziba, me uaghan ia ko iti. Gumazamizir kaba me uaghan izɨ uan ifongiabar dagheba iniam. Ia kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, deragh ia damutɨ ian biziba bar deravɨrama otivam.”

15

Bizim inigha uam a ikarvaghamin arazim agɨvamin azenim

(Ofa Gami 25:1-7)

1 Egha Moses ua Israelia mɨgɨa ghaze, “Namba 7ɨn azenim, kar bizibar ghuavim ikarvazim agevir azenim.* 2 Ia kamaghɨn damu, gumazim uan namakam da pura dagɨam inigh, eghtɨ azenir namba 7, an namakar kam a mɨkɨm suam, Nɨ uam a ikaravaghan markɨ. Ikiavɨra Itir God, uabɨ kamaghɨn e mɨgei, E dagɨabar ghuaviba, dagɨaba ikarvaghamin osɨmtɨziba, namba 7ɨn azenimɨn, e da gɨn amangam. 3 Eghtɨ ikɨzir igharazitamɨn gumazitam ia da pura biziba inightɨ, ia bizir kaba ikarvaghsɨ an dɨm. Egh ia uari uan namakaba inizir biziba ikarvaghsɨ men azangan markɨ.

4 “Ia oragh, ia Ikiavɨra Itir God, ian God, nguazir a datɨrɨghɨn ia ganɨdir kabar aven, a deraghvɨra ia damuam. Kamaghɨn amizɨ, ian tav, bizitamɨn oteveghan kogham. 5 Ia deravɨra Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdiba, dar suiragh bar dar gɨn mangɨtɨ, a deraghvɨra ia damuam. 6 Ikiavɨra Itir God, ian God, akam akɨrizɨ moghɨn, a bar deraghvɨra ia damuam. Eghtɨ ikɨzir avɨriba pura ia da biziba iniam, eghtɨ ia men bizitam puram a inighan kogham. Egh ia ikɨzir avɨribagh ativagh men gantɨ, me ia gativaghan kogham.

7  *“Eghtɨ namakatam, nguazir Ikiavɨra Itir God, datɨrɨghɨn ia ganɨdir kamɨn nguibatamɨn ikɨ, bizitamɨn otevegham, ia akɨrim ragh a gasan markɨ. Egh ia uan biziba mɨghɨn dar suighan markɨ. 8 Ia an apangkuv, egh pura uan dafariba kuigh, bizir an oteveziba ia da isɨva a danɨng. 9 Ia kamaghɨn pazɨ nɨghnɨghan markɨ, biziba ikarvaghamin azenim a roghɨra izegha gɨfa, egh uan namakamɨn akurvaghsɨ uan biziba mɨghɨn dar suighan markɨ. Egh ia dagɨaba a danɨngan aghuaghtɨ, gumazir kam ian arazir kam bagh Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmɨva arangtɨ, ia Godɨn damazimɨn osɨmtɨzim ikiam. 10 A ian azangsɨzir biziba, ia bar da isɨ a danɨngightɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian ingangariba bar dar amutɨ, da deraghvɨram otivam. 11  *E Israelia, en tarazi zurara bizibar otevegham. Ezɨ kamaghɨn kɨ ghaze, ia onganarazibagh amir gumazamizibar apangkuv men akurvagh deraghvɨra me damu.”

Israelia ingangarir gumazir kɨnibar amuamin arazim

(Ua Me Ini 21:1-11)

12  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Israelian gumazitam ingangarir gumazir kɨnitamɨn mɨn a givezeghtɨ, a ian ingangaribar amu mangɨ, 6plan azenibar tugh. Egh namba 7ɨn azenimɨn, ia aneteghtɨ a mangɨ. 13 Eghtɨ a ian ingangarim ateghtɨ, ia pura nguibamɨn anemangan markɨ. 14 Ia bizir aghuir Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨngizir kaba, kar sipsipba, witba, ko wainɨn dɨpaba ia da isɨ a danightɨ a mangɨ. 15 Ia uaghan pura ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn Isipɨn ike. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ua ia inizɨ, ia ua fɨriaghɨre. Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh. Kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha Akar Gavgavir kaba ia ganɨga ia mɨgei.

16 “Eghtɨ ingangarir gumazir kɨnim suam, ‘Kɨ bar uan gumazir dapanim gifuegha, an amuim ko boribagh ifuegha, me ataghɨraghan aghua.’ 17 Eghtɨ ia a inigh mangɨ uan dɨpenimɨn ter ararir tiar akamɨn mɨriamɨn itimɨn anesaragh, egh dɨkonir tam inigh, an kuarim okoreghtɨ, a ian ingangarir gumazir kɨnimra ikɨ mangɨva ovegham. Ia arazir kamra uan ingangarir amizir kɨnitam, uaghan a damigh.

18 “Ingangarir gumazir kɨnir kam 6plan azenibar ian ingarizɨ, ia an ingangarimɨn ivezir muziarim a ganigha gɨfa. Kamaghɨn, ia uan ingangarir gumazir kɨnim damightɨ a fɨrighɨrɨghsɨ, bizir kam gɨnɨghnɨgh osɨman kogham. Ia kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian ingangaribar amightɨ da bar deravɨram otivam.”

Sipsip ko bulmakaun nguzir ivariam

19  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia uan bulmakauba ko sipsipbar nguzir apurir ivariaba, bar ada mɨsevegh, da isɨ Ikiavɨra Itir God, en God, a danɨngigh. Eghtɨ bulmakaun kaba ingangaribar amuan markɨ, egh uaghan ia sipsipɨn kabar arɨzibagh isan markɨ. 20 Egh ia zurara azenibar vaghvagh uan amuiroghboriba ko, asɨzir kaba inigh, Ikiavɨra Itir God uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin danganir kamɨn mangɨ Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn asɨzir kabar amɨ. 21 Eghtɨ bulmakaun kam o sipsipɨn kamɨn mɨkarzim ikuvigham, kar an dafarim o an suem ikɨragham, o an damazimning okavigham, o a arɨmariar kurar igharazim ikiam, eghtɨ ia a inigh, Ikiavɨra Itir God, ian God, bagh ofa damuan markɨ. 22 Ia asɨzir atiaba api moghɨn, uan nguibabara asɨzir kamagh garim amɨva anegɨfagh. Ia Godɨn damazimɨn zue o mɨze, ia asɨzir kam pura bar anemegh. 23  *Egh ia asɨzir katamɨn ghuzitam bar aneman markɨ. Ia dɨpamɨn mɨn nguazimɨn a fugh.”

16

God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam

(Ua Me Ini 12:1-20)

1  *Egha Moses kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia Abipɨn iakɨnimɨn,* azenibar zurara isar kam damu. Ia fo, Ikiavɨra Itir God, ian God fomɨra Abipɨn iakɨnimɨn dɨmagarir mamɨn, Isipɨn kantrin ua ia ini. Kamaghɨn amizɨ, ia zurara God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuva, bizir kam gɨnɨghnɨgh an ziam fɨ. 2 Ia mangɨ Ikiavɨra Itir God, uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin danganimɨn otivigh, uan bulmakau o sipsipɨn tam mɨsuegh Ikiavɨra Itir God, ian God bagh ofa damu. Egh ia God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨgh asɨzir tuzibar amɨ. 3 Ia isar kam damu, egh yis itir bret aman markɨ. Ia 7plan aruebara yis puvatɨzir bret amɨ. Ia fo, ia fomɨra zuamɨra Isip ataghɨraghasa amua yis puvatɨzir bret ame. Kamaghɨn amizɨ, ia bretɨn kam amɨva, dughiar ia Isipɨn osɨmtɨzimɨn ikia an ategha izezim gɨnɨghnɨgh. Ia bizir kam zuraram a gɨnɨghnɨghvɨra ikɨ mangɨtɨ ian ovever dughiam otogham. 4 Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiamɨn, ia yis taba ateghtɨ, da ian dɨpenibar ikian markɨ. Egh an aruer faragha zuimɨn, ia ofa damuamin asɨzibar amɨ mangɨ, dɨmagarir kamra bar ada gɨfagh. Eghtɨ dar naba ikɨ mangɨ amɨmzaraghan otivan markɨ.

5 “Ia God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨghamin ofa bagh asɨziba inigh nguibar Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨditamɨn aven dav soghan markɨ. 6 Ia Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨghamin ofa bagh asɨziba inigh Ikiavɨra Itir God, ian God uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin danganir kamra adav sogh. Ia fo, aruem uaghiri dughiamɨn ia Isip ategha azenan ize. Kamaghɨra amizɨ, ia guaratɨzimɨn asɨzibav sogh dughiar kam gɨnɨghnɨgh. 7 Ia Ikiavɨra Itir God, ian God uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin danganir kamra, asɨzir kaba tu dar amɨ. Egh amɨmzaraghan ia uan purirpenibar mangɨ. 8 Ia 6plan aruebara yis puvatɨzir bret amɨ. Egh namba 7ɨn aruem, ia uari akuvagh Ikiavɨra Itir God, en God an ziam fɨ. Egh dughiar kamɨn ia ingangaritam bar a damuan markɨ.”

Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam

(Ua Me Ini 34:22; Ofa Gami 23:15-21)

9  *Egha Moses me mɨgɨa ghaze, “Ia azenibar dagher ovɨziba aghorir aruer faragha zuimɨn ikegh, ia wighba meng mangɨ namba 7 wighɨn tugham. 10 Egh namba 7 wighɨn aruer abuananam, kar Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam. Ia Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨngizir daghebar dɨbobonimɨn mɨrara, uan ifongiamɨn gɨn mangɨ, da tuiragh Ikiavɨra Itir God, ian God bagh ofa damuva a bagh bar akongegh. 11 Egh ia uan otariba ko guiviba ko, ian ingangarir amiziba ko gumaziba, ko Livaiba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ko borir afeziaba ariaghireziba ko, amizir paba ariaghireziba, ia bar moghɨra Ikiavɨra Itir God, ian God uan ziam fɨsɨ mɨseveghamin danganimɨn mangɨ, uari akuvagh an damazimɨn a bagh bar akongegh. 12 Ia fomɨra pura ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn Isipɨn ike. Kamaghɨn amizɨ, ia bizir kam gɨnɨghnɨgh arazir God ifongeziba deraghvɨra dar amu.”

Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiaba

(Ofa Gami 23:33-34)

13  *Egha Moses ua ghaze, “Ia azeniba bar, balin afeziba amɨsɨva wainɨn ovɨziba mɨrmɨrightɨ, gɨn Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam otoghtɨ, ia averpenibar aven ikɨ bar akongegh mangɨtɨ, aruer namba 7 otogham. 14 Dughiar kamɨn, ia bar moghɨra bar akongegham. Ia uan otariba ko guiviba ko, ian ingangarir gumazamiziba ko, Livaiba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ko borir afeziaba ariaghireziba, ko amizir paba ariaghireziba, 15 ia bar moghɨra mangɨ Ikiavɨra Itir God, uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin danganimɨn otifigh. Egh uari akuvagh dughiar ekiar kam damu Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn ziam fɨ. God ian azeniba ko bizir maba sara, deraghvɨra dar amuam, kamaghɨn, ia bizir kam bagh bar akongegh ikɨ mangɨtɨ, namba 7 aruem otogham.

16 “Eghtɨ Ia azeniba vaghvagh dar dughiar 3plan, ian gumazibara dɨkavigh, Ikiavɨra Itir God, ian God, uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin danganimɨn izɨ, an damazimɨn otivigh an ziam fɨ. Dughiar 3plan kaba kamakɨn, Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam, ko Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam, ko Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. Ia bar vaghvagh dafarir kɨnibar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn izan markɨ. 17 Ikiavɨra Itir God, ian God bizir aghuir avɨriba ia ganɨngi. Ia dagh nɨghnɨgh uan biziba tuiragh a danɨng.”

Kotiabar araziba

18 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ian anababa vaghvagh, nguibar Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdir kabar aven, jasba ko ingangarir gumazir igharazitaba amɨsefegh. Eghtɨ gumazir kaba guizɨn arazibar gɨn mangɨ, deraghvɨra gumazamizibar mɨgɨrɨgɨaba tuisɨgh. 19  *E fo, dagɨar gumaziba jasba apezepera me ganɨdiba, da gumazir nɨghnɨzir aghuiba itibagh ami, me damazir okavɨrɨzibar mɨn iti. Egha arazir kam uaghan gumazir aghuarir osɨmtɨziba puvatɨzibar kotiam gasɨghasɨsi. Kamaghɨn amizɨ, gumazitam me apezeper kotiam gifarɨsɨ, dagɨaba me danɨngtɨ, me dagɨar kaba inian markɨ. Me guizɨn arazim gɨghan markɨ. Me kotiamɨn aven pazɨ gumazitamɨn akurvaghɨva, igharazitav dɨkabɨnan kogham. Me guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ gumazamiziba bar me tuisɨgham. 20 Ia zurara guizɨn arazimra gɨn mangɨ, egh guizbangɨra mɨkɨm. Egh ia nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ganɨdir kamɨn dapiagh ikɨ mamaghɨra ikiam.

21  *“Egh ia Ikiavɨra Itir God, ian God bagh ofa gamir dakozimɨn ingar, egh an boroghɨn temer guarir aser amizim Aseran nedazim itim asan markɨ. 22  *Egh ia dagɨar guarir dɨghoriba itiba asaragh asemɨn ziam fan markɨ. Bizir kamning bar ikuvizɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God bar aningɨn aghua.”

17

1 Egha Moses kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia bulmakaun apuritam, o sipsipɨn duatam mɨkarzimɨn ititam inigh Ikiavɨra Itir God, en God bagh ofa damuan markɨ. Ikiavɨra Itir God arazir kam bar an aghua.

2 “Egh dughiar tabar ian nguibar Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdibar aven, ian tongɨn itir gumazitam o amizitam Ikiavɨra Itir God, en Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abigh, kamaghɨn an an damazimɨn arazir kuram gami. 3  *A Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba abigh, egh godɨn igharazibar ziaba fam. Kar, aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba, a dar ziaba fɨ dar gɨn mangam. 4 Ia gumazim o amizir arazir kurar kam gamimɨn mɨgɨrɨgɨar kam baregh, deravɨra mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim bagh ruiva a batogh. Eghtɨ mɨgɨrɨgɨar kam a guizbangɨra, eghtɨ ia fogh suam, kar bar arazir kuram Israelian tongɨn oto, 5 eghtɨ ia gumazir kam o amizir kam inigh nguibamɨn azenan mangɨ, dagɨabar a ginivightɨ an aremegh. 6  *Egh gumazamizir pumuning o 3pla an gantɨ, an arazir kuram damutɨ, me an gun mɨkeghtɨ, me dagɨabar a ginivightɨ an aremegh. 7  *Ia uarir tongɨn arazir kurar kam agɨvsɨ, gumazamizir an gari an arazir kurar kam gamiziba, me faragh dagɨaba isɨ a giniv. Eghtɨ gɨn igharaz darazi dagɨabar a ginivtɨ an aremegh.

8 “Dughiar tabar osɨmtɨzir ian nguibabar otiviba bar ekeveghtɨ jasba da tuisɨghan iburagham. Osɨmtɨzir kamaghɨn gariba, gumazir mam mamɨn apanim gamigha a mɨsoghezɨ an areme, gumaziba uan nguaziba ko dɨpeniba bagha uarir anɨngazi, o gumaziba uariv sogha, igharazibar mɨkarzibagh asɨghasɨsi. Eghtɨ jasba bizir kaba tuisɨghan iburaghtɨ, ia danganir Ikiavɨra Itir God, uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin kamra mangɨ an ziam fɨ. 9 Egh uan osɨmtɨziba isɨ Livain ofa gamir gumaziba ko, jasɨn datɨrɨghɨn kotiaba baraziba, me danightɨ me ian osɨmtɨziba akɨr. 10 Egh danganir Ikiavɨra Itir God, mɨseveghamin kamɨn me kotɨn nɨghnɨziba ia danɨngtɨ, ia me mɨkemezɨ moghɨra bizibar amu. 11 Ia men nɨghnɨzir me ia ganɨdir kaba inigh, egh bar adar gɨn mangɨ. 12 Egh gumazitam jas, o Godɨn ofa gamir gumazitam batuegham, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh. Ia kamaghɨn damuva Israelian arazir kurar kam batuegham. 13 Eghtɨ gumazamiziba bar moghɨra arazir kam baregh bar atiatigham. Egh gumazitam uam arazir kamagh garitam damuan kogham.”

Atrivimɨn arazibar mɨgɨrɨgɨam

14  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia nguazir Ikiavɨra Itir God, en God, ia danɨngamin kam inigh gɨvagh a dapiagh, egh ia gumazamizir igharazibar mɨn nɨghnɨgh suam, atrivitam ti e gativagh en ganam. 15 Egh dughiar kamɨn, ia teghtɨ Ikiavɨra Itir God, uabɨ ian tongɨn atrivimɨn ikɨsɨ ian gumazitam amɨsefegh. Ia uan ifongiamɨn gumazitam amɨsɨvan markɨ. Ia kantrin igharazitamɨn gumazitam amɨseveghtɨ, a ian atrivimɨn ikian markɨ. A uabɨ ian gumazitam amɨseveghtɨ, a ian atrivimɨn ikɨ. 16  *Ikiavɨra Itir God, ghaze, an gumazamiziba ua Isipɨn mangan an aghua. Kamaghɨn, atrivim uan mɨdorozir gumaziba ameghtɨ, me uam hoziar avɨribagh ivesɨ Isipɨn mangan markɨ. 17  *Atrivim amuir avɨribar ikɨsɨ nɨghnɨghan markɨ, egh uaghan gol ko silvan avɨribar pozim mɨkɨnan markɨ. Da a damutɨ, an akɨrim ragh Ikiavɨra Itir God, gasaragham. 18 An atrivimɨn otogh, egh Akɨnafarir Rɨghizir Godɨn Akar Gavgaviba ititam inigh, egh Livaibar damazimɨn an mɨrara ua bagh Akɨnafarir Rɨghizir igharazir tamɨn deragh an osirigh. 19 An akɨnafarir rɨghizir kam uabɨn boroghɨram anetɨgh, egh dughiabar zurara an akabar gan. Kamaghɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an Araziba ko, arazir a ifongezibar gɨn mangam. 20 Egh kamaghɨn a uabɨ uan ziam fan kogh, egh Israelian igharaz darazi abɨnan kogham. Egh a Godɨn Akar Gavgaviba ategh ighuigh agharir guvim o agharir kɨriamɨn mangan markɨ. A kamaghɨn damu azenir avɨribar atrivimɨn ikiam. Eghtɨ gɨn an ovavir boriba an danganim inigh atirivibar otiv mangɨvɨra ikiam.”

18

Ofan naba ofa gamir gumaziba dar amam

1 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Livain anabamɨn ofa gamir gumaziba, Israelian marazi nguaziba inizɨ moghɨn me nguazitam inian kogham. Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨn gumazamiziba uan bizir aghuiba God danɨngtɨ Livaiba da iniam. 2  *Israelian igharaz darazi, nguaziba isi moghɨn, me nguazitam inian kogham. Livain anabam, men bizir aghuir Ikiavɨra Itir God me ganɨngizim, a kamakɨn, me ofa gamir ingangaribar amuam, mati Ikiavɨra Itir God, ian God, faragha akam me bagh anekɨrizɨ mokɨn.

3 “Eghtɨ gumazitam Godɨn ofa damusɨ bulmakaun apuritam ko sipsip mɨsuegh, egh asɨzir kabar gurir tuziba ko, koviam ko akaguar tuziba ko an navir averiamɨn aven itir bizibar tuziba isɨ, ofa gamir gumazibar anɨngigh. 4 Egh ia uan faragha mɨsevezir wit ko balin ovɨziba, ko wain ko olivɨn borem ko sipsipɨn arɨziba inigh ofa gamir gumazibar anɨngigh. 5 Ikiavɨra Itir God, ian God, ian anababar tongɨn, ofa gamir ingangarim damuasa Livain anabamɨn adarazira, me amɨsefe. Eghtɨ men ovavir boriba zurara ingangarir kam damu mangɨvɨra ikiam.

6 “Eghtɨ Livain gumazitam ifuegh, egh uan nguibar Israelɨn nguazimɨn aven itim ategh mangɨ, danganir Ikiavɨra Itir God, mɨseveghamin kamɨn mangam. 7 Egh a Ikiavɨra Itir God, an Godɨn ofa gamir ingangarim damu, mati ofa gamir gumazir igharaziba zurara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ingangarir kam gami mokɨn. 8 Ofa gamir gumaziba vaghvagh dagher magh ghueziba inigh. Egh bizir igharazir a dagɨaba bagh amadazimɨn dagɨaba, a uaghan ua bagh dar suiragh.”

God aghuazir arazir bar kurar maba

9 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia nguazir Ikiavɨra Itir God, en God, ia ganɨdir kamɨn otivigh, egh ikɨzir kabar gumazamiziba amir arazir kurabar gɨn mangan markɨ. Kar arazir bar kurar God aghuaziba. 10-11  *Ia uan otariba ko guivibav sogh ofaba tuer dakozim gisɨn avimɨn me tuan markɨ. Egh ia, ariaghirezir gumazamizibar duabar gavgavimɨn amodoghɨn gɨn otivamin bizibar gun mɨgeir arazim, ko kukunir gumaziba amir arazim, ko akar mogomebar gun mɨgeir arazim, ko akuzibagh amir arazim, ko akavsiabagh amir arazim, ko duar kuraba ko mɨgeir arazim, ko imezibagh amir arazim, ko gumazamizir ovengezibar duaba ko mɨgeir arazim, ia bar arazir kabar amuan markɨ. 12 Ikiavɨra Itir God, en God, a gumazamizir arazir kurar kabagh amiba, a bar men aghua. Ezɨ gumazamizir ikɨzir igharazir kabar itiba, ia men boroghɨra izamin dughiamɨn, a bizir kam bangɨn, me batuegham. 13  *Ia arazir kurar kaba bar ada atakigh, egh ia guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn gɨn mangɨ.”

God akam inigha izir gumaziba amangasa akam akɨri

14 Egha Moses ghaze, “Gumazamizir ia datɨrɨghɨn men nguazim iniasava amir kaba, me kukunir gumazibar akaba baragha dar gɨn ghua, duar kurabar arazibagh ami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, arazir kabar amuan ian anogoroke.

15  *“Ikiavɨra Itir God, ian God, a ian tongɨn, ia bagh gumazitam amɨseveghtɨ, a nan mɨn akam inigha izir gumazimɨn otogham. Eghtɨ ia an akaba baragh dar gɨn mangam.

16 “Ia Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn uari akuvagha itir dughiamɨn, ia bar atiatigha, kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, ‘E Ikiavɨra Itir God, en God an ganigh arɨmɨghiregham. Kamaghɨn amizɨ, e ua Ikiavɨra Itir God, en God, e uam an tiarim baraghan aghua. Egha e uaghan avir ekiar God aven itir kamɨn ganan aghua.’ 17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, na mɨgɨa ghaze, ‘Men mɨgɨrɨgɨam, bar guizbangɨra. 18 Kɨ men tongɨn men tav amɨsevegham, eghtɨ a nɨn mɨn, akam inigha izir gumazimɨn otogham. Eghtɨ kɨ uan akam isɨ a danightɨ an akar kɨ danɨngamiba bar da isɨ gumazamiziba bar me mɨkɨmam. 19  *Eghtɨ akam inigha izir gumazir kam nan ziamra akam akunam. Eghtɨ gumazamizir an akam batoziba, kɨ ivezir kuram me danɨngam. 20 Eghtɨ akam inigha izir gumazitam, nan akar kɨ a ganɨngizir puvatɨzitam akunam, o a asetamɨn ziamɨn gun mɨkɨmam, an ovengam.’

21 “Eghtɨ ia manmagh fogh suam, ‘Akam inigha izir gumazir kamɨn akar a kurir kam, a ti Ikiavɨra Itir Godɨn izi, o puvatɨ?’ 22 Ia akar a kurir kam kamaghɨn a gɨfogh. Akam inigha izir gumazir kam Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akam akuntɨ, bizir a mɨkemezim otoghan koghtɨ, akar a mɨgeir kam Ikiavɨra Itir Godɨn izezir puvatɨ. Akam inigha izir gumazir kam uan nɨghnɨzimɨn akam akuri. Kamaghɨn amizɨ, ia an atiatingan markɨ.”

19

Nguibar ekiar gumazamiziba
arɨ mangɨ mongamiba

(Dɨboboniba 35:9-28; Josua 20:1-9)

1 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, ian God, nguazir ia ganɨdir kamɨn ikɨziba bar me gasɨghsigh gɨvagh, men nguibaba ko dɨpeniba bar ada inigham. Eghtɨ ia deraghvɨra dar apiagh, 2-3 egh nguazir kam 3plan distrighbar da bɨkigh. Egh distrighɨn kabar vaghvagh mongamin nguibar ekiatam amɨsefegh, eghtɨ nguibar ekiar kaba, da danganir gumazamiziba arɨmangɨ deravɨra ikiamba. Egh tuavibar ingarightɨ, da nguibar ekiar kabar mangɨ dar otifigh. Eghtɨ gumazamiziba tuavir kabar arɨ mangɨ nguibar ekiar kabar otivigh deravɨra ikiam. Eghtɨ gɨn gumazitam igharazitav purama a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, a mangɨ nguibar kabar tamɨn aven mangɨ modogh ikiam. 4 Gumazim uan anavɨra osɨmtɨziba an puvatɨgh purama a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, an arɨ mangɨ nguibar ekiar 3plan kabar tamɨn mangɨgh deraghvɨra ikiam. 5 Egha uaghan, gumazir pumuning ruarimɨn temeba oka ghua, mavɨn sobiam asiaghirɨgha an namakam mɨsoghezɨ an areme, an arɨ mangɨ mongamin nguibar ekiar katamɨn aven manɨgh deragh ikiam. 6 Eghtɨ mongamin nguibar ekiar vamɨra ikɨ, kamaghɨn deraghan kogham. Nguibar ekiar vamɨra ikɨ bar saghon mar ikɨtɨ, gumazim uan anavɨn ovevem ikarvaghsɨ, bar anɨngaghegh pamtem arɨmangamin gumazir kamɨn gɨntɨgh, tuavimɨn puram an suiragh a mɨsueghtɨ an aremegham. Gumazir kam, guizbangɨra, osɨmtɨziba puvatɨ. A uan anavɨn apanim gamua a mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. Sobiamrama asiaghirɨgha anemɨsoghezɨ an areme. 7 Bizir mɨngarir kam bagha kɨ mongamin nguibar ekiar 3pla amɨsɨvasa ia mɨkeme.

8 “Ikiavɨra Itir God, ian God, a nguazir kabar mɨtaghniabagh isɨvagh, nguazir ekiaba isɨ ia danɨngam, mati a fomɨra ian inazir afeziaba ko akam akɨrizɨ mokɨn. 9 Eghtɨ ia dughiar kamɨn mongamin nguibar ekiar 3pla uam ada amɨsefegh. Egh Akar Gavgavir kɨ ia mɨkemeziba bar a dar amu, egh Ikiavɨra Itir God, ian God, ia bar a gifongegh, zurara an arazibar gɨn mangɨtɨ, a nguazir ekiar kaba bar ada isɨ ia danɨngtɨ, ia ua mongamin nguibar ekiar 3pla uam ada amɨsefegh. 10 Egh ia nguazir Ikiavɨra Itir God, ia ganɨdir kamɨn ikɨ, egh gumazir osɨmtɨziba puvatɨzir tam mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ, egh ia osɨmtɨziba puvatɨgham.

11 “Eghtɨ gumazitam bar uan namakamɨn aghuagh, egh modogh ikɨva, egh a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, ana arɨ mongsɨ mangɨ mongamin nguibar ekiar kabar tamɨn aven mangɨghtɨ, 12 an nguibamɨn gumazir dapaniba, nguibar ekiar a ghua modozimɨn gumazir dapanibar azaraghtɨ me uam anemadaghtɨ, a uan nguibamɨn izɨ. Eghtɨ me uam a isɨ gumazir aremezimɨn adarazir dafarim datɨghtɨ, me a ikaragh a mɨsueghtɨ an aremegh. 13 Ia an apangkuvan markɨ. Bar markɨ. Israelian aven gumazir osɨmtɨziba puvatɨziba pura me mɨsozi me ariaghirir arazim iti. Ia kamaghɨn damu egh osɨmtɨzir kam agɨvagh deravɨra ikiam.”

Ababanir Israelia fomɨra uan nguazibar mɨtaghniabar atɨziba

14  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ia ganɨdir nguazir kaba, me fomɨra dar mɨtaghniaba arigha dar abarazɨ da kamaghɨra iti. Eghtɨ ia uan namakabar nguazir mɨtaghniaba ua dagh isɨvagh mangan markɨ.”

Kotiamɨn aven gumazitam osɨmtɨzim isɨ gumazir igharazim gasan markɨ

15  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazir vamɨra gari, gumazir igharazim arazir kuram gamizɨ, a kotiamɨn aven bizir kamɨn gun mɨgei, eghtɨ gumazir kotiam barazim, gumazir kamɨn akam baraghan markɨ. Eghtɨ gumazir arazir kuramɨn gara an gun mɨgeibar dɨbobonim, a gumazir pumuning o pumuning ko mɨkezimɨn ikɨtɨ, ia gumazir kam isɨ kot datɨghtɨ, gumazir kaba an gun kotiam mɨkɨmam.

16 “Egh gumazitam, gumazir igharazim gasɨghasɨghsɨ a gifar suam, an arazir kuram gami, 17 egh aning vɨrara Godɨn ziam fer danganimra mangɨgh. Eghtɨ ofa gamir gumaziba ko jasɨn datɨrɨghɨn ingangarir kam gamiba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn aningɨn akaba tuisɨgham. 18 Egh jasba deraghvɨram aningɨn akaba tuisɨgh. Egh me deragh fogh suam, gumazir uan namakam isa kot gatɨzim a ifara pura akam a gasi, 19 eghtɨ ia ivezir kuram isɨ gumazir kotiam gifara mɨgeim danɨng, mati ivezir kurar a uabɨ uan namakam danɨngasa ifongezim. Ia kamaghɨn damu, egh arazir kurar kam uarir tongɨn a batokegh. 20 Eghtɨ gumazamiziba bar bizir kamɨn akam bar a baregh atiatigh, egh deragh uari bagh ganam. Eghtɨ gumazitam uam arazir kamaghɨra garitam damuan kogham. 21  *Ia ifavarir gumazitamɨn apangkuvan markɨ. A uan anavɨra aremeghsɨ a ifongegham, a uabɨ uaghan aremegham. Egh a uan anavɨn damazim, o atarim, o agharim o suem gasɨghasɨghsɨ ifongeghtɨ, me uaghan kamaghɨram a ikaragh.”

20

Mɨdorozibar araziba

1 Egha Moses mɨgɨa ghuavɨra ikia ghaze, “Ia uan apaniba ko mɨsogh mangɨ gantɨ men karisba ko hoziaba, ko men mɨdorozir gumaziba, ian dɨbobonim gafiraghtɨ, ia men atiatingan markɨ. Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Isipɨn ia inigha ian akua izezim, a ia ko iti. 2 Ia mɨdorozim forsɨ ofa gamir gumazitam faragh izɨ mɨdorozir gumazibar guamɨn tugh kamaghɨn me mɨkɨm, 3 ‘O Israelia, ia oragh. Ia mɨdorozim bagh datɨrɨghɨn mangam. Egh ia mangɨ apanibar ganɨva atiating aghariba ian amɨraghtɨ ia okam nɨghnɨgh puram akongan markɨ. 4 Ikiavɨra Itir God, ian God, a ia ko zui. A mɨdorozir kamɨn aven ikɨ ian akuragh mɨsoghtɨ, ia uan apaniba abɨnigham. Kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan markɨ.’

5  *“Eghtɨ mɨdorozir gumazibar dapaniba kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Gumazitaba ti kagh ikia dɨpenir igiabar ingarigha, egh deragh dar amusɨ tɨghar God ko mɨkɨmam? Gumazir kamaghɨn amiba ikɨ, egh uamategh dɨpenibar mangɨ. Me mɨdorozimɨn oveghtɨ, gumazir igharaziba men dɨpenir igiaba iniam. 6 Ezɨ gumazitaba ti kagh ikia wainɨn azenir igiaba oparigha, egh dar wainɨn dɨpaba tɨghar da iniam? Gumazir kamaghɨn amiba ikɨ, egh uamategh uan dɨpenibar mangɨ. Me mɨdorozimɨn oveghtɨ, gumazir igharaziba men wainɨn ovɨzir igiaba iniam. 7 Ezɨ gumazitaba ti kagh ikia uari bagh amuibagh inamigha, egh tɨghar men ikiam? Gumazir kamaghɨn amiba ikɨ, egh uamategh uan nguibabar mangɨ. Me mɨdorozimɨn oveghtɨ, gumazir igharaziba men amuibar ikiam.’

8 “Egh mɨdorozir gumazibar dapaniba ua kamaghɨn, uan mɨdorozir gumazibav kɨm suam, ‘Gumazitaba ti kagh ikia mɨsoghan atiatia egha agoa ikiama? Ian tina kagh ikia kamaghɨn ami, a uamategh uan nguibamɨn mangɨ. A kamaghɨn damu mɨdorozir gumazir igharazibar amutɨ, me uaghan atiatingam.’ 9 Egh me mɨdorozir gumazibav kemegh gɨvagh, egh me mɨdorozir gumazir okoruabar faragh mangamin gumazir dapaniba amɨsefegh.

10 “Ia dɨvazir gavgavim avɨnizir nguibar ekiatam ko mɨsoghsɨ an boroghɨra mangɨ, egh faragh nguibar kamɨn itir gumazamiziba kamagh me mɨkɨm, ‘Mɨdoroziba markiam. Ia uan nguibam isɨ puram en dafarim datɨgh.’

11 “Eghtɨ me ian akamɨn amamangatɨgh, egh ia bagh dɨvazibar tiar akar ekiaba kuigh, egh ian apengan ikɨ kalabuziar gumazamizibar mɨn pura ingangarim damu. 12 Egh nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba ian amamangatɨghan kogh, ia ko mɨsoghsɨ damutɨ, ian mɨdorozir gumaziba nguibar ekiar kam avɨnizir dɨvazir gavgavim bar anekɨarugh. 13 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, en God, ian amamangatɨghtɨ, ia nguibar ekiar kam iniam. Ia a inigh gɨvagh, an aven itir gumazibara, bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh. 14 Ikiavɨra Itir God nguibar ekiar kam ia ganigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, ia nguibar kamɨn amiziba, ko boriba ko bulmakauba ko asɨzir igharaziba, ko uan apanibar bizir igharazir nguibar kamɨn itiba sara, ia uari bagh da inigh. 15 Ia kamaghɨra nguibar ekiar ian nguazimɨn saghon itibar amu. Nguibar ekiar kaba, da ian boroghɨn itir ikɨzibar nguibaba puvatɨ.

16 “Egh ia nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God, ia danɨngamin kamɨn nguibatam inigh gɨvagh, egh an itir gumazamiziba ko asɨziba sara bar dav sueghtɨ da arɨmɨghiregh. 17 Ia Ikiavɨra Itir God, ian God ia mɨkemezɨ moghɨn, Hitia ko Amoria, Kenania, ko Peresia, Hivia ko Jebusia, ia bar me kuavaremegh. 18 Ia bar me mɨsueghtɨ me arɨghireghtɨ deragham. Me ikɨ uan arazir kurar uan asebar ziaba fava amir arazibar ian sure damuam. Me kamaghɨn damu ia gekutɨ, ia Ikiavɨra Itir God ategh, arazir kurar a bar aghuazibar amuam.

19 “Ia nguibatam inisɨ mɨsogh dughiar bar ruarimɨn anevɨnigh ikɨ, egh sobiabar nguibar kamɨn boroghɨn itir temer beba okan markɨ. Temeba ian apaniba puvatɨ. Ia dar ovɨzibar amam, egh dagh asɨghasɨghan markɨ. 20 Egh ia temer igharaziba okɨva uarir akurvagh mɨsoghamin bizibar ingarigh mɨdorozim damu apaniba abɨnigh, egh nguibar kam uari bagh a iniam.”

21

Gumazir purama ariaghɨribar osɨmtɨzim akɨramin arazim

1 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia gumazir kuatamɨn gantɨ a nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdimɨn danganitamɨn irɨghɨv ikɨtɨ, ia foghan kogham, tina a mɨsoghezɨ ana areme, 2 eghtɨ ia kamaghɨn damu. Ian gumazir dapaniba ko jasba mangɨ, nguazir gumazir kuam irɨghav itim ko nguibar an boroghɨra itibar tizimɨn ababanim damu ganigh. 3 Eghtɨ kuar kamɨn boroghɨra itir nguibar kamra, an gumazir dapaniba, me bulmakaun amebar igiar ingangaritam gamizir puvatɨzitam amɨsefegh. 4 Egh me bulmakaun kam inigh faner datir puvatɨzimɨn boroghɨra mangɨ. Egh nguazir otevir gumazitam an ingarizir puvatɨgha, bizitam akarazɨ puvatɨzimɨn, bulmakaun kamɨn tuem apɨrigh. 5 Livain anabamɨn ofa gamir gumaziba, Ikiavɨra Itir God, ian God, uan ingangarim damuasa me amɨsevezɨ, ingangarir kam iti, me Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn gun gumazamizibav kɨmtɨ, God deragh me damuam. Eghtɨ gumazim igharazitav mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, me an kotiam baragham. Kamaghɨn, me uaghan dɨkavigh danganir kamɨn mangɨ. 6 Eghtɨ gumazir kuam iti naghɨn an boroghɨra itir nguibar kamɨn gumazir dapaniba, me dɨpam inigh uan dafariba bulmakaun kuam gisɨn da ruegh. 7 Egh me kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘E gumazir kam mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. E an ovevemɨn ganizir puvatɨgha a mɨsoghezir gumazitam gɨfozir puvatɨ. 8 O Ikiavɨra Itir God, nɨ Isipɨn kantrin en akuragha uam e inigha ize, ezɨ e Israelia e nɨn gumazamizibara. Nɨ en arazir kuraba gɨn amadagh. Gumazir kam osɨmtɨziba puvatɨzɨ, me purama a mɨsoghezɨ an areme. Eghtɨ nɨ an ovever kamɨn osɨmtɨzim ateghtɨ an en tongɨn ikian markiam.’ Eghtɨ kamaghɨra God gumazir kamɨn ghuzimɨn osɨmtɨzim, agɨvagham. 9 Kamaghɨn, ia uarir tongɨn osɨmtɨzir kam batogh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuim damightɨ, a suam, Gumazir kamɨn ovevemɨn osɨmtɨzim, a ian itir puvatɨ.”

Israelia mɨdorozimɨn aven inizir amiziba

10 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia apanibav soghsɨ mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian akuraghtɨ ia mɨdorozimɨn uan apaniba abɨnigh, men tarazi isɨ ia uan ingangaribar amusɨ, kalabuziabar mɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar me atɨgh. 11 Eghtɨ ian tav men tongɨn amizir dirir aghuitamɨn ganigh an ikɨsɨ nɨghnɨgham. 12-13 Egh nɨ amizim inigh uan dɨpenimɨn mangɨ. Egh aneteghtɨ, a uan afeziam ko amebam bagh azi mangɨ bar uan dapanir arɨziba apɨrigh, uan dafarir puzibar ghoregh, egh kalabuziamɨn mɨn ingangarir amizir kɨnimɨn itir dughiamɨn aghuizir korotiaba suegh, iakɨnir vamɨra nɨn dɨpenimɨn ikɨva azi. Eghtɨ nɨ gɨn an ikɨ. 14 Nɨ a inigh izegh a ko dakuigh gɨvagh, egh datɨrɨghɨn nɨ kamaghɨn a gɨnɨghnɨghan kogham, a pura nan ingangarir amizir kɨnim. Egh nɨ anemadaghtɨ gumazitam a givezan kogham. Nɨ an aghuagh, egh aghumsɨzir ekiam a danɨngam. Kamaghɨn, nɨ puram anemadaghtɨ a fɨrighɨrɨgh mangɨ.”

Afeziam aremeghtɨ otarir ivariam biziba iniam

15 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei “Gumazitam amuir pumuningɨn ikɨ, tam bar a gifuegh, igharazimɨn aghuagham. Eghtɨ amuir a bar ifongezir puvatɨzim faragh a bagh otarir ivariam bateghtɨ, gɨn amuir igharazim uaghan otarim bategham. 16 Eghtɨ gɨn gumazir kam uan biziba tuiragh boribar anɨngsɨ nɨghnigh, biziba isɨ amuir a bar ifongezimɨn otarir ivariam danɨngɨva, egh amuir an aghuazimɨn otarir ivariamɨn anogoroghan markɨ. Bar markiam. 17 Otarir ivariaba zurara biziba isi moghɨn, afeziam uan biziba abigh 3plan pozibav kɨnigh, egh pozir pumuning isɨ guizɨn otarir ivariam danɨngigh. Guizbangɨra, otarir ivariar kamɨn amebam, an pam deragha a gifongezir puvatɨ, ezɨ otarir kam, kar gumazir kamɨn faraghavɨram otozir otarim. Kamaghɨn, an otarir ivariamɨn mɨn afeziamɨn biziba iniam.”

Borir akam batogheziba

18 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam otarir tam ikɨtɨ, otarir kam zurara akaba batogh amebam ko afeziamɨn akaba baragh dar gɨn mangan koghtɨ, me ivezir kuram a danɨngtɨ, a uaghan aning bareghan kogham. 19 Eghtɨ an amebam ko afeziam a inigh uan nguibar ekiamɨn gumazir dapaniba bagh mangɨtɨ, me a isɨ kot datɨgh. 20 Egh an amebam ko afeziam gumazir dapanibav kɨm suam, ‘Gan otarim akaba batogha gan akaba barazir puvatɨ. A zurara puvɨra apava, wainɨn dɨpaba apa onganighav arui.’ 21 Eghtɨ datɨrɨghɨn nguibar ekiamɨn gumaziba dagɨaba isɨva a ginivɨra ikɨtɨ an aremegh. Ia kamaghɨn damu, arazir kurar kam batueghtɨ, a ian tongɨn ikian kogham. Eghtɨ Israelian gumazamiziba bar bizir kamɨn ganigh egh atiatingam.”

Akar Gavgavir maba

22 Egha Moses ua kamagh mɨgei, “Gumazitam arazir bar kuram damutɨ, bizir kam bagh me a mɨsueghtɨ an aremegh, eghtɨ me an kuam isɨ tememɨn aneguragham, 23  *eghtɨ me an kuam ateghtɨ, a guragh ikɨ mangɨtɨ amɨnim dutughan markɨ. Gumazir ter ighuvimɨn duiba God ghaze, me gumazir kuraba. Ia gumazir kuam an aremezir aruemram a inigh mangɨ mozim datɨgh. Puvatɨghtɨ, nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdir kam an damazimɨn bar mɨzegham.”

22

1  *“Egh ia uan namakamɨn bulmakau o sipsipɨn gantɨ a dɨvazim ategh azenan pura tintinibar darutɨ, ia aneteghtɨ a kamaghɨra daruan kogham. Puvatɨ. Ia uam a inigh namakar kam bagh mangɨ. 2 Eghtɨ bulmakau o sipsipɨn ghuavimɨn dɨpenim bar saghon ikɨtɨ, o ia foghan kogham, kar tinan bulmakau ko sipsip, eghtɨ ia a inigh uan dɨpenimɨn mangɨ. Eghtɨ gɨn, bulmakaun o sipsipɨn kamɨn ghuavim a buri izɨtɨ, ia a danɨngigh. 3 Egh ia uan namakamɨn donki, o an nir avɨzim, o an bizir igharazibar apigh, arazir kamra damuva, an akurvagham.

4 “Eghtɨ ian namakamɨn donki, o bulmakaun tam tuavimɨn irɨghɨv ikɨtɨ, ia aneteghtɨ a kamaghɨra ikian markɨ. Puvatɨ. Ia uan namakamɨn akuragh uam a feghtɨ a tugh.

5 “Eghtɨ amiziba, gumazibar korotiabar aghuan markɨ. Eghtɨ gumaziba, amizibar korotiabar aghuan markɨ. Ikiavɨra Itir God, ian God, gumazamizir arazir kabagh amiba, me gifongezir puvatɨ. Bar puvatɨ.

6 “Eghtɨ ia kuarazir mɨkonitamɨn gantɨ a tememɨn ikiam, o nguazimɨn ikiam, eghtɨ kuarazir amebam aroriabagh isɨn ikiam, o nguziba ko ikɨtɨ, ia kuarazir amebar kam inian markɨ. 7 Ia uari bagh kuarazir nguziba iniva, kuarazir amebam ateghtɨ a mangɨ. Ia kamaghɨn damuva dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikɨtɨ Ikiavɨra Itir God, bizir aghuir avɨriba ia danɨngam.

8 “Egh ia dɨpenir igiamɨn ingar, egh dɨpenimɨn pɨn itir avughsamin danganimɨn mɨriabar, bɨrir oteviba asegh. Eghtɨ gɨn gumazitam an ikɨ nguazim girɨgh aremeghan kogham, kamaghɨn ia osɨmtɨziba puvatɨgham.

9  *“Ia wainɨn azenimɨn aven dagher igharazitaba oparan markɨ. Ia kamaghɨn damigh, wainɨn ikarɨzibar ovɨziba ko dagher igharaziba sara dar aman markɨ. Ia bar ada inigh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ, a danɨngigh.

10 “Ia uan azenimɨn ingarsɨ, ia bulmakau ko donki vɨrara uaning gikeghtɨ, aning nguazim abɨzir ainɨn otevim kurvaghan markɨ.

11 “Marazi tretɨn sipsipɨn arɨzibar rɨghiziba ko tretɨn bizir igharazir aghuibar rɨghiziba, vɨrara da isa iniba nuavigha korotiaba isami, ezɨ ia korotiar kabar aghuan markɨ.

12  *“Ia tretɨn dueviar dɨgɨrir aghuiba itiba inigh korotiar ruarimɨn 4plan mɨkebabar puegh ada isamigh.”

Gumazamiziba Godɨn damazimɨn zuezir arazibar amu

13 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam amuimɨn ikɨva, a ko dakuigh, egh gɨn an aghuagh, 14 egh gɨn ifar puram akaba a gasɨ akɨrim ragh a gasaragham. Egh kamagh mɨkɨmam, ‘Kɨ amizir kamɨn ikia, egha fo, a faragha gumazir igharazim koma akui.’

15 “Gumazir kam kamaghɨn damightɨ, guivir kamɨn amebam ko afeziam inir a gumazim koma avaragha akuizim inigh nguibar ekiamɨn tiar akamɨn mangɨ, gumazir dapanibar akagh. Eghtɨ me uari inir kamɨn ganigh fogham, a faragha gumazitam koma akuizir puvatɨ. 16 Eghtɨ amizimɨn afeziam kamaghɨn gumazir dapanibav kɨm, ‘Kɨ uan guivim isa gumazir kam ganɨngizɨ an an iti. Egha a datɨrɨghɨn akar ifavaribar a gamuava an aghua. 17 Egha gumazir kam a gifara a mɨgɨa ghaze, “Amizir kɨ itir kam kɨ kamaghɨn a gɨfo, a faragha gumazir igharazir mam koma akuava arazir mɨzɨrɨzibagh ami.” Ezɨ ia inir avagha akuir kamɨn gantɨ, a ian akagh suam, nan guivim gumazitam ko akuiz, o puvatɨ.’ Egha a inir kam gumazir dapanibar damazimɨn nguazimɨn a ghuara. 18 Eghtɨ gumazir dapaniba amizir kamɨn pam inigh ivezir kuramɨn mɨn benir gavgavimɨn a ifozorogh. 19 Gumazir kam, Israelian amizir igiar aghuir mam aghumsɨzim a ganɨngi. Kamaghɨn, gumazir kam 1,000 kina isɨva guivir kamɨn afeziam danɨngigh. Eghtɨ amizir kam gumazir kamɨn amuimra ikɨ mangɨ aremegham. Eghtɨ gumazir kam uam a batoghan markɨ. Bar markɨ.

20 “Eghtɨ inir avagha akuir guivimɨn afeziam akazir kam, guizbangɨra an arazir aghuir an amizimɨn gun mɨkɨman koghtɨ, 21 eghtɨ nguibamɨn gumazir dapaniba amizim inigh an afeziamɨn dɨpenimɨn tiar akamɨn azenan mangɨtɨ, an nguibamɨn gumazibara dagɨabar a giniv mangɨtɨ an aremegh. A bar aghumsɨzir arazir kuram en gumazamizibar tongɨn a gami. A poroghamim gamizir puvatɨzir dughiamɨn uan afeziamɨn dɨpenimɨn ikia tintinibar gumazir maba koma akua arazir kuram gami. Ia kamaghɨn damu egh ia arazir kurar kam agɨvagham.

22 “Egh ia gantɨ, gumazim, gumazir igharazimɨn amuim ko dakuightɨ, ia vɨraram aning mɨsueghtɨ aning aremegh. Ia kamaghɨn damu egh Israelian tongɨn arazir kurar kam agɨvagham.

23 “Egh ia gantɨ, gumazitam amizir me gumazir igharazimɨn ikiasa a bagh inabazim, nguibar ekiamɨn aven a batogh a ko arazir kuram damightɨ, 24 ia aning inigh nguibamɨn azenan mangɨ, dagɨabar aning ginivightɨ aning aremegh. Amizim nguibar ekiamɨn aven ikia, uabɨn akurvaghasa deir puvatɨ, kamaghɨn a uaghan aremegham. Gumazir kam amizir me pamɨn ikiasa mɨsevezim ko arazir aghumsɨzibagh ami. Kamaghɨn an aremegham. Ia kamaghɨn damu egh ian tongɨn itir arazir kurar kam agɨvagham.

25 “Eghtɨ amizir me pamɨn ikiasa inabazim, a nguibamɨn boroghɨn ikian koghtɨ, gumazitam an suiragh arazir kurabar a damightɨ, me gumazir kamra mɨsueghtɨ an aremegh. 26 Arazir kurar kam, a gumazim gumazir igharazim mɨsoghezɨ, an aremezir arazim ko magh ghu. Amizim uabɨ, ovevem iniamin arazir kuratam gamizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia bizitamɨn amizim damuan markɨ. 27 Gumazir kam nguibamɨn azenan arazir kuramɨn amizir kam gami. Ezɨ amizim uabɨn akurvaghasa deima, akurvaghamin gumazamizitaba ikezir puvatɨ.

28  *“Eghtɨ ia gantɨ gumazitam amizir igiar me patamɨn ikiasa inabazir puvatɨzitamɨn suiragh a ko dakuigh, 29 an amizir kamɨn afeziam 500 kinan a givezegh, egh amizimɨn ikiam. Gumazir kam, amizir kamɨn suiragha arazir kuram a koma a gami. Kamaghɨn, gumazim amizir kam a batueghan kogham. Amizir kam an ikɨ mangɨ, an aremeghamin dughiamɨn tugham.

30  *“Eghtɨ gumazim uan afeziamɨn amuimɨn ikian kogh, a ko daku arazir kuramɨn a damuan markɨ. A kamaghɨn damu, aghumsɨzir ekiam isɨ uan afeziam danɨngam.”

23

Gumazamizir taba, Godɨn gumazamizibar tongɨn ikian kogham

1 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam, me an mɨkarzir mogomem amɨsararigham, o bar anetughtɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar tongɨn ikian kogham.

2 “Eghtɨ gumazitam, amizim ko uaningɨn itir puvatɨgha, a koma akua borim a ganɨngi, eghtɨ amizim oteghamin borir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar tongɨn ikian kogham. Eghtɨ an ovavir borir gɨn otivamiba me uaghan zurara Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar tongɨn ikian kogham.

3  *“Eghtɨ Amonia ko, Moapia ko, men ovavir borir gɨn otivamiba, me Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar aven ikian kogham. 4  *Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. E Isip ataghɨrazir dughiam, me daghetaba ko dɨpataba inigha iza en akurazir puvatɨ. Me Balam givese, eghtɨ a God ko mɨkɨmtɨ, an e gasɨghasɨgham. Balam a Beorɨn otarim, egha Aramɨn nguazimɨn itir nguibar ekiam Petorɨn gumazim. 5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, Balamɨn akam baraghizir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God, bar ia gifonge. Kamaghɨn amizɨ, a ian akurvaghasa an akar kurar an e gamizir kam gɨrazɨ, a ghua akar aghuimɨn oto. 6 Kamaghɨn, ia zurara gumazamizir kaba deragh ikɨ biziba bar avɨrasemeghsɨ, ia men akurvaghan markɨ. 7 Eghtɨ Idomia ko Isipia, ia ko ikɨtɨ, ia pazɨ me gɨnɨghnɨghan markɨ. Guizbangɨra, Idomia ian ikɨzibar mɨn iti. Ia fomɨra, gumazamizir pura guighav itibar mɨn Isipɨn kantrin ike, kamaghɨn amizɨ, ia men aghuaghan markɨ. 8 Eghtɨ men gɨn otivamin azɨziba, merara Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar tongɨn ikiamin tuavim iti.”

Mɨdorozir gumaziba itir danganim, Godɨn damazimɨn zuegh ikɨ

9 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia mɨdorozim bagh mangamin dughiam, ian mɨdorozir gumaziba arazir kuraba, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn me itir danganimɨn dar amuan markɨ. 10 Eghtɨ gumazitam dɨmangan daku mangɨ irebamɨn gantɨ, dɨpam an mɨkarzir mogomemɨn otoghtɨ, a danganir me itim ategh, azenan mangɨgh ikɨ. 11 Egh guaratɨzimɨn a mangɨ deragh ruegh, eghtɨ aruem magɨrɨghtɨ, a ua danganir me itimɨn aven izɨ.

12 “Eghtɨ mɨdorozir gumaziba mɨsɨgh daviamɨn danganim, danganir me itimɨn azenan ikɨ. 13 Egh mɨdorozir gumaziba davisɨ azenan mangɨ uari bagh toribagh kusɨ itaziba inigh da sara mangɨ. Egh me torim gɨkuigh, egh davigh gɨvagh ua torim apemegh. 14 Ikiavɨra Itir God, ian God, zurara ia ko ia itir danganimɨn ikɨ, egh ian akurvaghtɨ ia uan apaniba abɨnam. Kamaghɨn, ia itir danganim Godɨn damazimɨn zurara zuegh ikɨ. Ia Godɨn damazimɨn bizitam damightɨ a Godɨn damazimɨn mɨzeghtɨ, Ikiavɨra Itir God akɨrim ragh ia gasaragham.”

Arazir igharazir maba

15 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ingangarir gumazir kɨnitam pura uan gumazir dapanimɨn arɨ mangɨ, izɨ uabɨn akurvaghsɨ ian azangsɨgham, eghtɨ ia uam an gumazir dapanim bagh anemangan markɨ. 16 Egh a mangɨ ian nguibatamɨn ikɨsɨ ifuegh, a mangɨ. Ia pazɨva a damuan markɨ.

17  *“Israelian gumazamiziba, ia asebar ziaba fer dɨpenibar aven, tuavimɨn amiziba ko tuavimɨn gumazibar mɨn otivigh asebar ziam famin arazimɨn gɨn mangɨ, dagɨaba bagh tintinibar gumaziba ko amiziba ko dakuan markɨ.* 18 Ia uaghan, tuavir amizim o tuavir gumazimɨn arazir kam damighɨva arazir kamɨn dagɨaba inigh, egh gɨn dagɨar kaba isɨ uan akar dɨkɨrɨzir Ikiavɨra Itir God ko amizim, anekɨrsɨ izɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, an Dɨpenimɨn aven mangan markɨ. Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ian God arazir kam ko an dagɨaba, sara bar dar aghua.

19  *“Eghtɨ ia uan namakam ateghtɨ a ian dagɨaba pura da inigh, egh mɨkɨm suam, a gɨn ua da ikarvagham. Eghtɨ ia dagɨatam uam a gisɨn ua datɨgh a inian markɨ. Eghtɨ me nɨn dagheba o bizir igharazitaba pura da inigh, uam da ikarvaghsɨ mɨkɨmtɨ, ia dagh isɨn bizitaba ua da inisɨ men azangsɨghan markɨ. 20 Ia ikɨzir igharaziba ateghtɨ, me pura ian biziba inigham, eghtɨ ia dagh isɨn dagɨataba ua da ini. Eghtɨ ian namakaba, ia me da dagɨaba inian markɨ. Ia arazir aghuir kamɨn gɨn mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, nguazir ia datɨrɨghɨn mangɨ dapiamin kamɨn aven, ian bizir ia damuamiba bar, a bizir aghuibar ia damuam.

21  *“Eghtɨ ia akar dɨkɨrɨzitam Ikiavɨra Itir God, en God, ko a damigh, egh ia zuamɨra a damightɨ an otogh. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian dɨkɨrɨzir akar kam gɨn amadaghan kogham. Ia akar dɨkɨrɨzir kam damightɨ, a zuamɨram otoghan koghtɨ, ia Godɨn damazimɨn osɨmtɨzim iti. 22 Ia Ikiavɨra Itir God ko akar dɨkɨrɨzim damighan kogh, egh ia osɨmtɨziba puvatɨgham. 23 Egh ia uari uan ifongiabar gɨn mangɨ Ikiavɨra Itir God, ian God bagh akar dɨkɨrɨzim damigh, egh guizbangɨra an gɨn mangɨ.

24 “Egh ia mangɨ uan namakamɨn wainɨn azenimɨn aven mangɨ, egh ia uan ifongiabar an azenimɨn wainɨn ovɨzibar amɨ, egh ia uari bagh da isɨ akɨrabar aghuigh da inigh mangan markɨ. 25 Egh ia mangɨ namakamɨn witɨn azenimɨn aven mangɨ, egh dafaribar witɨn ovɨzibagh eku ada ini dar amɨ. Egh ia wit aghorir sabamɨn dar ghoran markɨ.”

24

Gumazim amuim batuegh, amuir igiam iniamin arazim

1  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazitam amizitamɨn ikɨ, egh gɨn an arazir a ifongezir puvatɨzimɨn ganigh, an amɨraghɨva, egh amuir ikɨzim agɨvamin akɨnafarim osirigh, amizir kam danigh anemadaghtɨ a mangɨ. 2 Eghtɨ amizir kam mangɨ gumazir igharazimɨn ikɨtɨ, 3 gumazir kam uaghan an aghuaghɨva, uaghan amuir ikɨzim agɨvamin akɨnafarim osirigh a danigh anemadaghtɨ a mangɨ. O an par namba 2 ti areme, 4 eghtɨ an par faragha an ikezim uam an ikian markɨ. A kamaghɨn fogh, amizir kam an damazimɨn mɨzezɨ, an an ikian kogham. Ikiavɨra Itir God, arazir kam bar an aghua. Ia nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdir kamɨn mangɨgh, egh arazir kurar kam damuan markɨ.”

Arazir maba

5 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazim amizim inigha igiamra an ikɨtɨma, me mɨdorozir gumazibar ingangarim o gavmanɨn ingangarir ekiaba bagh anemangan markɨ. An azenir vamɨran amuim ko pura nguibamɨn ikɨ, egh uan amuimɨn navim damutɨ, a deragh.

6 “Ia gumazir igharazim amamangatɨghtɨ a pura ia da bizim inightɨ, ia an bizitamɨn suiraghtɨ a ian dafarimɨn ikɨtɨ, a fogh, bizir a ia da inizim a uam a ikarvagham. Egh ia an witɨn ovɨziba mɨrmɨrir dagɨam inian markɨ. Ia an ingangaribagh amir bizir kaba inightɨ, a ua bagh daghebar amuan kogham.

7  *“Eghtɨ gumazitam mangɨ uan Israelian tav okemegh a damightɨ, a puram an ingangarir gumazir kɨnimɨn ikiam, o anemadaghtɨ gumazir igharazim a givezeghtɨ, an an ingangarir gumazir kɨnimɨn ikɨtɨ, ia gumazir kamaghɨn amizim mɨsueghtɨ an aremegh. Ia kamaghɨn damigh, arazir kurar kam ia uan tongɨn anegɨvagham.

8  *“Eghtɨ duar kurar muziarir avɨriba pura ian mɨkarzibar otivtɨ, ia deraghvɨra Livain anabamɨn ofa gamir gumaziba ia mɨkɨmamin biziba bar adar amigh. Egh akar gavgavir kɨ me ganɨngiziba, ia bar dar gɨn mangɨ. 9  *Ia Isip ategha azenan izir dughiamɨn Ikiavɨra Itir God, ian God, Miriam gamizir bizim gɨnɨghnɨgh.

10  *“Ia namakamɨn amamangatɨghtɨ a pura ia da dagɨaba inigh, a uan korotiam dagɨar kaba uam a da ikarvaghamin ababanimɨn mɨn anetɨgh, eghtɨ ia puram an dɨpenimɨn aven mangɨ, an korotiar kam inian markɨ. 11 Ia an dɨpenimɨn azenan mɨzuam ikɨ, eghtɨ gumazir kam uabɨ, dɨpenimɨn aven korotiar kam inigh azenan izam. 12 Egh gumazim onganarazibar amu ikɨ, uan ikarvazir ababanim bagh, uan inir ekiam ia danightɨ, ia inir kamɨn suiragh anevan markɨ. 13 Aruem ghuaghirir dughiamra, ia an inim inigh izɨ uam a danɨngigh, eghtɨ a dɨmangan dakusɨ uan mɨkarzim avam. Eghtɨ gumazir kam ia mɨnabaghtɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian arazibagh ifuegham.

14  *“Eghtɨ ian ingangarir gumazim, kar ian anavɨra o ikɨzir igharazimɨn gumazir ian nguibamɨn aven itim, an onganarazibar amutɨ, ia pazɨva a damuan markɨ. 15 Ia guaratɨzibar zurara gumazir kam amir ingangariba bagh an ivezim a danɨng. A dagɨaba otevegha da bagha gara pura iti. Ia dagɨaba a danighan koghtɨ, a ian gun Ikiavɨra Itir Godɨn mɨkɨmɨva arangtɨ, ia Godɨn damazimɨn osɨmtɨzim ikiam.

16  *“Gumazitamɨn borim arazir kuratam damightɨ, ia an arazir kuram ikarvaghsɨ, an amebam ko afeziam mɨsueghtɨ, aning aremeghan markɨ. Eghtɨ kamaghɨra, amebam ko afeziam arazir kuratam damightɨ, ia aningɨn arazir kuram ikarvaghsɨ, aningɨn boribav sueghtɨ me arɨmɨghiran kogham, Gumazim arazir kuram damightɨ, ia anarɨra mɨsueghtɨ, an aremegh.

17  *“Ia ikɨzir igharazibar gumazamiziba, ko borir amebaba ko afeziaba ariaghireziba, pazɨ me damuva, men bizibagh eku da inian markɨ. Eghtɨ amizir pam ovengezim, pura ia da dagɨatam inightɨ, ia dagɨar kaba uam ada ikarvaghsɨ ababanim damu an korotiam inian markɨ. 18 Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh, ia Isipɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar itima, Ikiavɨra Itir God, ian God, ua ia inigha ia gamizɨ ia fɨriaghɨregha azenan ize. Ia fomɨra bar pazavɨra ike, kamaghɨn, kɨ Akar Gavgavir kam ia ganɨdi.

19-21  *“Ia azenibar mangɨ witba aghoregh dar ikɨziba inigh, witɨn ikɨzir taba ategh, ua mangɨ ada inian markɨ. Egh ia mangɨ olivɨn temebar ovɨziba ko wainɨn ikarɨzibar ovɨziba faragh da akuvagh, egh gɨn ua mangɨ ovɨzir ikiavɨra itiba uam ada inian markɨ. Ia witɨn ovɨziba ko oliv ko wainɨn ovɨziba ateghtɨ da ikɨ. Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba ko borir ameboghfeziaba ariaghireziba, ko amizir paba ariaghireziba, me da iniam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ian akurvaghtɨ, bizir ia amiba bar deraghvɨram otivam. 22 Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh, ia fomɨra Isipɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar ike. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Akar Gavgavir kaba ia ganɨdi.”

25

1 “Dughiar tabar Israelɨn gumazitamning adarim uaningɨn ikɨtɨ, jas aning tuisɨgh fogh suam, aningɨn mav osɨmtɨzim iti, ezɨ mav puvatɨ. 2 Eghtɨ jas mɨkɨm suam, me gumazir arazir kuramɨn osɨmtɨzim itir kam ifozoreghtɨ, jas a isɨ dakozimɨn anetɨghtɨ me jasɨn damazimɨn a mɨsogh mangɨ an amizir arazir kuramɨn dɨbobonimɨn tugham. 3  *Me 40plan dɨbobonimɨn apengara a ifozoregham. Me ifozorozir bar avɨribar a damutɨ, a gumazamizibar damazimɨn aghumsɨzim inigham.

4  *“Bulmakau raizɨn iniba tuir dughiamɨn, ia an akam ikeghɨva damɨsɨ an anogoroghan markɨ.”

Gumazir ovengezimɨn amuiroghboribar ganamin Araziba

5  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Aveghbuar pumuning uaning inigh nguazir otevir mamɨn ikɨtɨ, aningɨn tav otariba puvatɨgh aremeghtɨ, an amuim igharaz darazir tavɨn ikian markɨ. Puvatɨ. Ovengezir gumazimɨn aveghbuam an amuir odiarimɨn ikɨva a bagh boriba iniam. 6 Eghtɨ amizim otarir ivariam bateghtɨ me a mɨkɨm suam, kar an aveghbuar aremezimɨn otarim. Eghtɨ an ziam Israelian tongɨn kuvaremeghan kogham. 7  *Eghtɨ ovengezir gumazimɨn aveghbuam amizir kamɨn ikian aghuaghtɨ, amizim kotɨn danganimɨn mangɨ, nguibamɨn gumazir dapanibar gan, kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Nan ivozim Godɨn Araziba e mɨkemezɨ moghɨn, a nan ikian aghua. A nan ikɨ uan aveghbuam bagh boritam inightɨ, kamaghɨn an ziam Israelian tongɨn kuvaremeghan kogham. Ezɨ a nan ikian aghua.’ 8 Eghtɨ nguibamɨn gumazir dapaniba gumazir kamɨn diaghtɨ a izɨtɨma me pamtemɨn a mɨkɨm. Eghtɨ a nan ikian aghuaghtɨ, 9 aveghbuamɨn amuir odiarim mangɨ gumazir dapanibar damazimɨn otogh, uan par ivozimɨn dagarir asuatam suegh, an guam giparigh suam, ‘Gumazim uan aveghbuamɨn akuraghtɨ, an ziam ikɨ mangɨvɨra ikian an aghuaghtɨ, e arazir kamɨn a damuam.’ 10 Eghtɨ ia Israelia gumazir kamɨn adarazi ziar kam me darɨgh, ‘Gumazir me dagarir asuam suezimɨn adarasi.’ ”

Arazir igharazir pumuning

11 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Eghtɨ gumazitamning uaning mɨsogh mangɨtɨ, tavɨn amuim dɨkavigh uan pamɨn akuragh igharaztavɨn mɨkarzir mogomem gekuightɨma, 12 ia amizimɨn apangkuvan markɨ. Ia an dafarim atugh a makunigh.

13-14  *“Gumazamiziba uan bizibagh ivesɨ, ia bagh izɨtɨ, ia dar osɨmtɨzim abɨragh ifar dar dɨbobonim otevegh me danɨngan markɨ. 15 Ia deragh dar osɨmtɨzibara ganɨva, guizɨn dar dɨboboniba me danɨng. Egh ia kamaghɨn damuva, Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdir nguazim dughiar ruarimɨn an ikiam. 16 Ikiavɨra Itir God, ian God gumazir kamaghɨn ifavaribagh amiba, a men aghua.”

Israelia bar Amalekia mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh

17  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Isip ategha izir dughiamɨn, Amalekia arazir kuram ia gamizir bizir kam gɨnɨghnɨgh. 18 Dughiar kamɨn ia avɨghaghegha gavgaviba ian gɨvazɨ ia aghumra izi. Ezɨ Amalekia Godɨn atiatir puvatɨgha, ian gɨn iza ian gɨrakɨrangɨn aghumra izi daraziv sozi me ariaghire. 19 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God, ian God kantrin kam ia danɨngigh, egh deragh ia avɨnightɨ, apanir roghɨra itiba ia gasɨghasighan kogham. Eghtɨ ia bar Amalekia mɨsuegh me kuvaremeghtɨ, gumazamiziba ua me gɨnɨghnɨghan kogham. Ia bizir kam, bakɨnɨghnɨghan markɨ.”

26

Azenibar faragha asir daghebar ofaba

1 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia mangɨ nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ganɨdim dapiagh gɨvagh, 2  *egh ia nguazir kamɨn azenir dagher ia faragh asiamba, da isɨ akɨrabar aghuigh da inigh danganir Ikiavɨra Itir God, ian God uan ziam fɨsɨ mɨsɨvamin kamɨn mangɨ. 3 Egh mangɨ dughiar kamɨn ofa damuamin ofa gamir gumazim batogh a mɨkɨm suam, ‘Kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God, nɨn God, uan akar dɨkɨrɨzim gamizɨ a guizbangɨram oto. Egha na inigha nguazir e danɨngasa a en inazir afeziabav kemezir kamɨn aven ize.’

4 “Eghtɨ ofa gamir gumazim ia dam akɨrabar suiragh, da isɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn, ofa gamir dakozimɨn boroghɨn dar afegh. 5 Eghtɨ ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn, damazimɨn nɨ kamaghɨn mɨkɨm, ‘Nan inazir afeziam an Aramian gumazir mam. A uan nguibam ategha tintinibar arua ghua, egha gɨn uan adarazi inigha ghua Isipɨn kantrin apia. Me avɨrasemezir puvatɨgha ghua Isipɨn apia, egha gɨn me bar avɨrasemegha bar gavgafi. 6 Ezɨ Isipia en apangkuvir puvatɨgha bar pazavɨra e gamua, e gamizɨ e men ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikia bar puvɨra ingari. 7 Kamaghɨn amizɨ, e Ikiavɨra Itir God, en inazir afeziabar God, e uarir akurvaghasa an diava arai. Ezɨ a en ararem baregha uaghan en mɨzaziba ko ingangarir ekiar e amiba ko dughiar kurar e isir kam uaghan an gani. 8 Egha Ikiavɨra Itir God, guizbangɨra uan gavgavir ekiamɨn arazarazir gavgavir avɨribagh amua mirakelɨn igharagha garibagh amua, egha bizir kurar igharazibagh amima da me bativizɨ me bar an atiatingi. Kamaghɨra a ua Isipɨn kantrin e inigha azenan ize. 9 Egha en akua iza nguazir aghuir kam e ganɨngi. Nguazir kam a bar derazɨ, dagheba an ikia bar deraghavɨram aghui. 10 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨ na ganɨngizir nguazir kamɨn, kɨ datɨrɨghɨn dagher faragha otiviziba asigha da inigha izi.’ Ia mɨkemegh gɨvagh, egh datɨrɨghɨn akɨrar kam isɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn damazimɨn ofa gamir dakozimɨn anefagh, egh tevimning apɨrigh an ziam fɨ.

11 “Ikiavɨra Itir God, nɨn God, nɨ ko nɨn amuiroghboribagh anɨngizir bizir aghuiba, nɨ da bagh bar akongegh. Eghtɨ Livaiba ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ia ko uari akuvagh uaghan bar akongegh Ikiavɨra Itir God mɨnabɨ.

12  *“Egh dughiabar zurara namba 3ɨn azenibar, nɨn azenibar otivir dagheba, nɨ da abɨgh, 10plan pozibav kɨnigh. Egh pozir vamɨra isɨ Livaiba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ko borir afeziaba ovengeziba, ko amizir paba ovengeziba, nɨ me danɨngigh. Nɨ kamaghɨn damightɨ, nɨn nguibamɨn itir gumazamizir kaba, dagheba izɨvagham. 13 Eghtɨ nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn damazimɨn kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Bizir nɨ ifongeziba, kɨ da tuiragha gɨvazɨ, nɨn bizitam ua nan dɨpenimɨn itir puvatɨ. Kɨ Livaiba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ko borir afeziaba ovengeziba, ko amizir paba ovengeziba, kɨ dagheba bar me ganɨngi. Kɨ Akar Gavgaviba bar dar gɨn ghua, nɨ na mɨkezir moghɨra, kɨ nɨn Akar Gavgavitam gɨn amadazir pu. Bar puvatɨ. 14 Gumazitam aremezɨ kɨ a bagh azia uan azirakar kam akakagha nɨn dagher 10plan pozir kabar tam inigha anemezir puvatɨ. Egha dughiar kɨ nɨn damazimɨn mɨzezimɨn, kɨ nɨn dɨpenimɨn itir dagher katam inigha azenan ghuzir puvatɨ. Egha kɨ nɨn dagher kataba inigha gumazir ovengezibar aseba bagha isatam gamizir puvatɨ. O Ikiavɨra Itir God, nan God, kɨ nɨn Akar Gavgaviba bar dar gɨn ghua, nɨ dagher kabar amuasa mɨkemezɨ moghɨn, kɨ bar dagh ami. 15 Nɨ uan nguibar aghuimɨn pɨn ikɨ vɨn kagh Israelia en ganɨva, deraghvɨram e damu. Egh uaghan nguazir bar aghuir kam, dagheba an ikia bar deraghavɨram aghui. Nɨ deravɨram a damu. Nguazir kam, nɨ fomɨra e danɨngasa en inazir afeziabav keme.’ ”

Israelia guizbangɨra bar Godɨn gumazamiziba

16 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, ian God, kamaghɨn mɨgei, ia an arazir a ifongeziba ko, bizir a damuasa ia mɨkemeziba bar dar gɨn mangɨ. Egh uan navir averiam ko duamɨn aven bar dar suiragh, mɨghɨghvɨra arazir kabagh nɨghnɨgh, bar dar gɨn mangɨ. 17 Ia datɨrɨghɨn kamaghɨn mɨkeme, Ikiavɨra Itir God, a ian God. Egha ia akam akɨra ghaze, ia bar deraghvɨra an tuavimɨn mangam. Egh ia bar Godɨn Akar Gavgaviba ko arazir a ifongeziba ko bizir a damuasa ia mɨkemeziba, ia bar dar amuva, egh an akaba baragh. 18  *Ezɨ, datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, akam akɨrigha ghaze, a ia inizɨ ia bar an gumazamizibara, ezɨ a ia mɨkemezɨ moghɨn bar ia gifonge. Egha a uan Akar Gavgavibar gɨn mangasa ia mɨkeme. 19 A ia damightɨ ia bar avɨrasemegh egh bar gavgavigh, egh nguazir kamɨn itir ikɨzir igharazir a ingarizibagh afiragham. Eghtɨ me ian arazir aghuimɨn ganɨva, egh bar akuegh ziar ekiam Ikiavɨra Itir God, ian God danɨngam. Eghtɨ an akam akɨrizɨ moghɨn, ia an gumazamizibara ikiam.”

Moses ghaze, Israelia ivezir aghuim o kuram, arazir me amiba bagh a iniam

27

(Sapta 27--30)

Me dagɨabar Godɨn Akar Gavgaviba osiram

1 Egha Moses ko Israelian gumazir dapaniba, kamaghɨn gumazamizibav gei, “Mɨgɨrɨgɨar kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kaba ia bar adar gɨn mangɨ. 2  *Ia Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨ nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ganɨdir kamɨn mangɨ, egh aruer kamra dagɨar ekiar taba arigh arinir ghurghurim dar aghuigh da avaragh. 3 Ia nguazir Ikiavɨra Itir God, ian God ia ganɨdir kamɨn otivigham, mati ian inazir afeziaba God fomɨra nguazir kam ia danɨngasa me ko akam akɨrizɨ mokɨn. Kar nguazir bar aghuim, ezɨ dagheba an ikia bar deraghavɨram aghui. Ia an otivigh, Godɨn Arazir kabar mɨgɨrɨgɨaba bar da isɨ dagɨar kabar da osirigh. 4 Ia Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn otivigh, dagɨar kaba Ebalɨn Mɨghsɨamɨn da kuazigh, kɨ ia mɨkemezɨ moghɨn, arinir ghurghurim dagɨar kabar aghuigh da avaragh. 5  *Egh ia dagɨataba isɨ dar afegh, egh Ikiavɨra Itir God, ian God bagh ofa gamir dakozimɨn ingarɨva, gumazir ofa gamir dakozimɨn ingariba, ainɨn sobiam o ainɨn haman, dagɨar kaba abɨgh da aghoran markɨ. 6 Ia dagɨar me dɨghorezir puvatɨziba inigh, Ikiavɨra Itir God, ian God bagh ofa gamir dakozimɨn ingarigh. Egh ia ofa gamir dakozir kamra, a bagh ofan bar isia mɨghɨriba tu. 7 Egh ia God, ko navir vamɨran ikiamin ofabar amu, egh danganir kamɨn ofan kamɨn asɨzir tuzim amɨ, egh Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn bar akongegh. 8 Egh dagɨar ia arinir ghurghurim aghuizir kabar, ia Godɨn Arazibar mɨgɨrɨgɨaba bar deraghvɨram ada osirigh.”

9 Egha Moses Livain anabamɨn ofa gamir gumaziba ko tuivighav ikia, kamaghɨn Israelia mɨgei, “O Israelia! Ia aghumra ikɨ deraghvɨra nan akam baragh. Ia datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn gumazamizibar otivigha gɨfa. 10 Kamaghɨn amizɨ, ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn akaba baragh! Ia an Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdiba ko arazir a ifongeziba, ia bar dar gɨn mangɨ.”

God gumazamizir akaba batozibagh asɨghasɨgham

11 Egha Moses ua Israelia mɨgei, 12  *“Ia Jordanɨn Fanem giregh vongɨn otivigh gɨvagh, aruer kamra Ikiavɨra Itir God deragh ia damuamin akaba inisɨ, ian anabataba mangɨ, Gerisimɨn Mɨghsɨamɨn tuifigh, kar Simeonɨn anabamɨn adarasi, ko Livain anabamɨn adarasi, ko Juda, ko Isakar, ko Josep ko Benjaminɨn anabamɨn adarasi. 13 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God gumazir kurabagh asɨghasɨghamin akaba inisɨ, ian anabar igharaziba mangɨ Ebalɨn Mɨghsɨamɨn tuifigh, kar Rubenɨn anabamɨn adarasi, ko Gatɨn anabamɨn adarasi, ko Aser, Sebulun, Dan, ko Naptalin anabamɨn adarasi. 14 Eghtɨ Livaiba pamten kamaghɨn Israelia mɨkɨm suam, 15  *‘Gumazitam asetamɨn marvir guam dagɨamɨn an ingari, o temetamɨn anekɨrigham, o ainɨn an ingarigh modogh an ziam fɨtɨ, Ikiavɨra Itir God gumazir kam gasɨghasigham. Bizir kaba, kar gumaziba uari ingarizir biziba, ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba marvir guabar ziaba fan a bar aghua.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

16  *“ ‘Gumazim uan afeziam ko amebamɨn ziam gasɨghasightɨ, God uaghan a gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

17  *“ ‘Gumazim uan namakamɨn nguazir mɨtaghniam gisɨvaghtɨ, God a gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

18  *“ ‘Gumazitam damazir okavɨrɨzim gifaraghtɨ a tuavir a zuim ateghtɨ, God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

19  *“ ‘Gumazim ikɨzir igharazibar gumazamiziba, ko borir afeziaba ariaghireziba, ko amizir paba ariaghireziba pazɨ me damutɨ, God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

20  *“ ‘Gumazim uan afeziamɨn amuim ko dakuightɨ, God gumazir kam gasɨghasigham. Arazir kam afeziam damightɨ a bar aghumsigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

21  *“ ‘Gumazitam poroghamiba uari ko akuir arazimɨn asɨzitam damightɨ, God gumazir kam gasɨghasɨgham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

22  *“ ‘Gumazim uan buaramizim ko dakuigham, kar ti an guizɨn buaramizim, o an afeziam ko amuir igharazim otezir guivim, o an amebam ko par igharazim otezir guivim. God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

23  *“ ‘Gumazim uan asamir amebam ko dakuigham, God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

24 “ ‘Gumazim modogh gumazir igharazim mɨsueghtɨ an aremegham, God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

25 “ ‘Gumazitam gumazir igharazir osɨmtɨziba puvatɨzim mɨsueghtɨ an aremeghsɨ ivezim inightɨ, God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’

26  *“ ‘Gumazitam akɨnafarimɨn aven itir Araziba bar deravɨra dar gɨn mangan koghtɨ, God gumazir kam gasɨghasigham.’ Eghtɨ gumazamiziba bar kamaghɨn akam ikaragh suam, ‘Bar guizbangɨra, God kamaghɨra damu.’ ”

28

Godɨn akamɨn gɨn zuir gumazamiziba, a deravɨra me damuam

(Ofa Gami 26:3-13; Godɨn Araziba 7:12-26)

1  *Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn akaba ia bar deraghavɨra da baregh, egh Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdibar gɨn mangɨtɨ, God ziar ekiam ia danɨngɨva ia damightɨ ia bar avɨrasemegh bar gavgavigh, nguazir kamɨn ikɨzir igharazibagh afiragham. 2 Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn akabar gɨn mangɨtɨ, a bizir aghuir kaba bar ia danɨngam.

3 “Egh God ian nguibaba ko ian azeniba bar deraghvɨra dar amuam.

4 “Egh God borir avɨriba ia danɨngtɨ, ian azeniba dagheba bar izɨvaghtɨ, a bulmakauba ko sipsipɨn avɨriba ia danigham.

5 “Egh God, ian dagheba aven itir akɨrar ekiaba ko bretɨn ingarir itarir ekiaba, deragh dar amutɨ, da bar izevegham.

6 “Egh God ia amir ingangaribar amutɨ da bar deraghvɨram otivam.

7 “Ikiavɨra Itir God, apanir ia mɨsoghsɨ izamiba, a ian damazimɨn me dɨkabɨnam. Me tuavir vamɨran izeghɨva ua tuavir avɨribar tintinibar aregham.

8 “Ikiavɨra Itir God, ingangarir ia amibar amightɨ da deraghtɨ, ian dagheba avɨrasemeghtɨ, dar arɨghamin dɨpeniba bar izevegham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, nguazir ia ganɨdir kamɨn aven, a deraghvɨra ia damuam.

9 “Ia deraghvɨra Ikiavɨra Itir God, ian God, ia mɨkemezɨ moghɨn an Akar Gavgavibar gɨn mangɨtɨ, a ia ko akam akɨrizɨ moghɨn ia damightɨ ia an gumazamizibaram otivigham. 10 Eghtɨ nguazimɨn ikɨziba bar ian gan fogham, Ikiavɨra Itir God uan ziam ia gatɨzɨ, ia an gumazamizibara, eghtɨ me ian atiatingam. 11 Eghtɨ ia nguazir God ia danɨngasa ian inazir afeziaba ko akam akɨrizimɨn ikɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, borir avɨriba, ko bulmakaun avɨriba ko azenibar dagher avɨriba bar ia danɨngam. 12 Amozim Ikiavɨra Itir Godɨn agharimɨn iti, ezɨ an an dughiamra anemadaghtɨ a izighiram. Eghtɨ a ian ingangaribar amutɨ da deraghvɨram otivam. Eghtɨ ia ikɨzir igharaziba, men adarazir amamangatɨghtɨ, me pura ia da biziba inigh gɨn ua da ikarvagham. Eghtɨ ia bizir bar avɨriba ikiam, kamaghɨn amizɨ, ia igharaziba da pura biziba inian kogham. 13 Egh ia zurara deraghvɨra Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdibar gɨn mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, ia damightɨ, ia ikɨzir igharazibar gumazamiziba gativagh men gantɨ, me ian apengan ikiam, mati ia men dapanimɨn ikɨtɨ, me ian puemɨn ikiam. Egh ia zurara bizir avɨriba ikɨva, bizitamɨn oteveghan kogham, mati ia ikɨzir igharaziba bar dar pɨn iti. 14 Egh ia Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn mɨgeir kaba dar gɨn mangɨ, egh tam abɨghan markɨ. Ia asebar ziaba fɨva men ingangarim damuan markɨ. Bar markɨ.”

Gumazir Godɨn Akar Gavgaviba abɨziba, a me gasɨghasigham

(Ofa Gami 26:14-46)

15 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdiba ko arazir a ifongeziba batuegh, deragh dar gɨn mangan koghtɨ, bizir kurar kaba ia bativam:

16 “God ian nguibaba ko ian azenibagh asɨghasightɨ, da bar ikuvigham.

17 “God, ian dagheba aven itir akɨrar ekiaba ko bretɨn ingarir itarir ekiabar amutɨ, dar aven itir dagheba bar otevegham.

18 “God, pazɨ ia damuva, borir avɨriba ia danighan kogham. Eghtɨ ian azeniba bar ikuvightɨ, dagher avɨriba ikian kogham. Eghtɨ ian bulmakauba ko sipsipba otɨ avɨrasemeghan kogham.

19 “God ia amir ingangariba bar dar amutɨ, tam bar deragh otoghan kogham.

20 “Ia akɨrim ragh Ikiavɨra Itir God, gasaragh arazir kuram damutɨ, a dughiar bar kuram ia bagh anemadagh, egh bizir ia damuasava amiba, an adar amightɨ, da pazɨv otiv, ia damutɨ ia okam nɨghnɨgh bar osemegham. Egh ian arazir kuraba bangɨn, an osɨmtɨziba ia danɨngtɨ, ian apaniba bar ia gasɨghasigh bar zuamɨra ia agɨvagham. 21 Egh Ikiavɨra Itir God arɨmariar igharagha garir avɨriba ia bagh da amangightɨ, da izɨ ia damu mangɨtɨ, ia bar nguazir ia iniamin kamɨn ikɨ bar arɨmɨghireghtɨ, ian tav ua ikian kogham. 22 Dughiar kamɨn, an arɨmariar igharagh garir kuraba ia bagh da amangɨtɨ, da ian mɨkarzibar otivam. Kar, mɨkarziba ber arɨmariam, ko mɨkarziba puvɨra fer arɨmariam, ko mɨkarziba arugharughamin arɨmariar kuram. Eghtɨ God aruem damutɨ a bar gavgavigham. Egh an amɨnir puvɨra fem amadaghtɨ, a izɨ ian dagher azeniba dar amutɨ da bar mɨsigh bar ikuvigham. Eghtɨ bizir kurar kaba ian ikɨ mangɨtɨ ia bar arɨghiregham. 23 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God amozimɨn anogoreghtɨ a izan koghtɨ, ian nguazim bar mɨsigh dagɨabar mɨn gavgavigham. 24 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, amozim oteghɨvkɨnightɨ a nguazir mɨnemeniam ko gigimɨn mɨn otoghtɨ, amɨnir dafam da isɨ ian nguazimɨn izighirɨ mangɨtɨ, ia bar kuvaremegham.

25 “Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian apanibar amamangatɨghtɨ, me ia dɨkabɨragham. Ia me ko mɨsoghsɨ tuavir vamɨran mangɨva, egh men arɨ tuavir avɨribar tintinibar mangegham. Eghtɨ nguazir kamɨn ikɨziba bar dar gumazamiziba ian gantɨ, bizir kurar kaba ia bativtɨma, me dɨgavir kuram damuam. 26 Ia arɨghireghtɨ, kuaraziba ko asɨzir atiaba izɨ ian kuabar amɨtɨ, gumazir me damutɨ me atiating arɨ mangamiba puvatɨgham. 27 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, Isipia gamizɨ moghɨn, okabar amutɨ, da ian mɨkarzibar otivam. Eghtɨ a duar gavgavibar amutɨ, da tintinibar ian mɨkarzibar otivam. Eghtɨ duar muziarir avɨriba ian mɨkarzibagh izɨvagh puvɨra ia gɨzɨghzɨghtɨ, ia uarir anɨngɨvɨra ikiam. Eghtɨ arɨmariar kaba akɨrightɨ, ia ua deraghamin tuaviba puvatɨgham. 28 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ia damightɨ, ian tarazi bar onganightɨ, tarazir damaziba okavightɨ, tarazi okam nɨghnɨgham. 29 Egh ia aruer arɨzimɨn gumazir damazir okavizimɨn mɨn punpunigh daru pura suighsuigh tuavim buri egh tam batoghan kogham. Eghtɨ bizir ia amiba tamɨn daghetam deragh otoghan kogham, mati gumazim mɨtarmemɨn aven arui mokɨn. Eghtɨ gumaziba zurara ia abɨnɨva ian biziba okɨmam, eghtɨ gumazir ian akurvaghamiba puvatɨgham.

30 “Egh ia gumazitam bagh amizim ginabaghtɨ, gumazir kam an ikeghan kogham. Puvatɨ. Gumazir igharazim a gakaghon a gekuigh a ko dakuam. Ia dɨpenimɨn ingarigh, egh an ikeghan kogham. Ia wainɨn azenim oparigh, egh an ovɨzibar ameghan kogham. 31 Apaniba ian damazibar ian bulmakaubav soghɨrarightɨ da iram, eghtɨ ia dar tuzitam ameghan kogham. Ia ganvɨra ikɨtɨ me ian donkibagh ekuigh mangɨgh, uam a da inigh izan kogham. Eghtɨ ian apaniba ian sipsipba okɨmɨtɨ, gumazir ian akurvaghamiba puvatɨgham. 32 Ia pura gantɨ, ikɨzir igharazibar gumaziba izɨ ian otariba ko guiviba inigh mangam. Eghtɨ ia zurara dughiabar me uamateghsɨ me bagh tuavir akabar gan mangɨ ian damaziba puvɨra ia damuam. Egh ia ua boriba inigh izɨsɨ bizitam damuva avegham. 33 Egh ikɨzir igharazibar gumazamizir ia fozir puvatɨziba izɨ dagher ia puvɨra ingarava opariziba iniam. Egh me zurara pazɨ ia damu, egh mɨzaziba ia danɨngam. 34 Egh ia bizir kurar kabar ganɨva, ian nɨghnɨziba deraghan koghɨva bar onganigham. 35 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, okar kurar avɨribar amutɨ da ian teviba ko suebar otivam, Guizbangɨra, okaba ian mɨkarziba bar dar anegham. Eghtɨ okar kaba akɨrightɨ ia ua deraghamin tuaviba puvatɨgham.

36 “Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ia ko atrivir ia mɨsevezim ko, bar ia isɨ kantrin ia ko ian inazir afeziaba fozir puvatɨzimɨn mangɨtɨ ia an ikiam. Ia kantrin kamɨn ikɨva, men asebar ziaba fam, aser kabar marvir guaba, me temeba ko dagɨabar da ingari. 37 Ikiavɨra Itir God, kantrin kamɨn ia amadaghtɨ ia mangɨ an ikiam. Eghtɨ kantrin kamɨn gumazamiziba, ian ganigh aguaghfagh kamaghɨn mɨkɨmam, manmaghɨram amizir bizir kam ia bato. Egh me ia dɨpov ian ingarɨva akam.

38 “Ia dagher ovɨzir avɨriba oparam, eghtɨ odeziba da agɨvtɨ ia dar ovɨzir vabara iniam. 39 Ia wainɨn azeniba oparigh, egh da deragh bɨsɨ dar kɨrva dar aghariba aghoregh, eghtɨ apiziba dagh asɨghasightɨ, ia wainɨn ovɨziba inighan kogh, wainɨn dɨpam damigh anemeghan kogham. 40 Eghtɨ olivɨn temer avɨrim ian nguazimɨn otivigh bam. Eghtɨ olivɨn ovɨziba tɨghar maghɨn anisɨ damu, puram asighɨrɨ nguazim giram. Kamaghɨn amizɨ, ia dar borem uarir aghuighan kogham. 41 Egh ia otariba ko guiviba ikiam, eghtɨ me deraghvɨra ia ko ikeghan kogham. Apaniba izɨ me inigh uan kantribar mangegham. 42 Eghtɨ odeziba ian temeba ko azenibar dagheba sara asɨghasigham.

43 “Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, me biziba bar avɨrasemegh bar gavgavigh ghuavanangvɨra ikiam. Eghtɨ ia biziba puvatɨghtɨ ian gavgavim magɨrɨghɨvrɨra ikiam. 44 Egh me dagɨar avɨriba ikɨva ian amamangatɨghtɨ, ia me da pura da inigh gɨn da ikarvagham. Eghtɨ ia dagɨar avɨriba puvatɨghtɨ, me ia da biziba pura da inian kogham. Me ia gativagh ian gantɨ, ia men apengan ikiam, mati me ian dapanimɨn ikɨtɨ, ia men puemɨn ikiam.

45 “Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn akaba bar deraghavɨra da baregh, Akar Gavgavir a ia ganɨngiziba ko, arazir a ifongeziba, ia dar gɨn mangan koghtɨ, osɨmtɨzir kaba ko bizir asɨghasɨziba, da ia bativɨra ikɨ mangɨ bar moghɨra ia kuavaremegham. 46 Bizir kurar kaba ia ko ian ovavir boriba sara ian tongɨn ikɨtɨ, igharaz darazi gan fogh suam, guizbangɨra kar God ian anɨngazi. 47 Ikiavɨra Itir God, en God, bizir aghuir bar avɨriba ia ganɨngi, ezɨ ia, an ingangarim damuasa navir aghuim ko agorogem ian navibar dɨkavir puvatɨ. 48 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God, apaniba ameghtɨ, me izɨ ia mɨsogh ia inigh mangɨtɨ ia pura men ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikɨtɨ, me ia abɨntɨ ia men ingangarim damuam. Egh mɨtiriaba sara ikɨva, dɨpaba bagh arɨmɨghirɨva, korotiaba, ko bizir igharaziba sara puvatɨgham. Eghtɨ apaniba ia dɨkabɨn mangɨ bar ia agɨvagham. 49 Ikiavɨra Itir God, kantrin bar saghuiamɨn itir mamɨn gumaziba inigh izam. Gumazamizir kaba mɨgeir akam, ia a gɨfozir puvatɨ. Me kuarazir bagabar mɨn zuamɨra mɨghegh ia bagh izɨghirɨgham. 50 Egh nɨ gumazir aruam o borir dozim, ikɨzir kaba nɨn gan nɨn apangkuvighan kogham. 51 Egh me ian bulmakauba, sipsipba, azenibar dagheba, witba ko, wainɨn dɨpaba ko olivɨn boreba, me bar adar amegham. Eghtɨ mɨtiriam puvɨra ian aghɨtɨ ia bar arɨghiregham. 52 Egh me Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ganɨngizir nguazir kaba bar a dagh asɨghasigham. Eghtɨ nguibaba avɨnizir dɨvazir gavgavir ia dar aven mongasava amiba, ia nɨghnɨzir gavgavim dar iti, eghtɨ me dagh asɨghasɨghtɨ da bar iregham.

53 “Apaniba izɨ nguibaba ekɨarugh ia mɨsogh ikɨtɨ, ia bar dagheba puvatɨghɨva, uan borir Ikiavɨra Itir God, en God, ia ganɨngizibav sogh dar amam. 54-55 Apaniba nguibam bar anekɨarughtɨ, gumazir aghuir ziam ikia ian tongɨn itim, a bizir damamitam bar puvatɨgh egh, a uaghan uan borim mɨsuegh anemam. A kamaghɨn nɨghnɨgham, a dagheba bar puvatɨ, ezɨ ua tuaviba puvatɨ. Egh a uan aveghbuaba, uan amuir aghuiba, ko borir igharazir ikiavɨra itiba, a me gitagh ramegham. A mɨtiriam bangɨn, borir tuzir nar tam me danighan kogham. 56-57  *Apaniba nguibam bar anekɨarughtɨ, amizir aghuir ziaba ikia ian tongɨn dagɨaba ikia dabirabir aghuibagh apiaghiri gumaziba me aneteragharuiba, me dughiar kamɨn, damamin dagheba bar puvatɨgham. Kamaghɨn, a uan borir otibav sogh, dar mɨtariba sara dar amam. Egh a uan par a bar ifongeziba ko, borir igharazir ikiavɨra itiba, me gitagh ramegham. A kamaghɨn nɨghnɨgham, a dagheba bar puvatɨ, ezɨ ua tuaviba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a modogh uan borir iririvim amegham.

58 “Eghtɨ ia Akɨnafarir kamɨn itir Akar Gavgavir osiriziba, deragha dar gɨn mangan kogh, deragh Ikiavɨra Itir God, en Godɨn ziam fan koghtɨ, 59 an arɨmariar igharagha garim amadaghtɨ, a ia ko ian ovavir borir gɨn otivamiba bativam. 60 Egh a Isipɨn ia ganɨngizir arɨmariaba ua ia danightɨ ia ua deraghan kogham. 61 Egh an arɨmariar igharagha garir bar kuraba ia danɨngam. Arɨmariar kabar ziaba, Akar Gavgavim itir Akɨnafarimɨn itir puvatɨ. Kamaghɨn, ia bar moghɨra gevegham. 62 Ia ghaze, ian dɨbobonim mɨkovezibar mɨn pɨn ikia bar avɨraseme, ezɨ puvatɨgham ian varazira ikiam. Guizbangɨra, ia Ikiavɨra Itir God en God, an akabar gɨn zuir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, arazir kaba ia bativam. 63 Ikiavɨra Itir God ia damutɨ ia otɨ bar avɨrasemegh bizir avɨriba ikiasa a ifonge. Kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn, ia gasɨghasɨgh bar ia agɨvasa ifonge. Egh a nguazir ia datɨrɨghɨn mangɨ dapiamin kamɨn bar ia batuegham.

64 “Egh Ikiavɨra Itir God, ia amangightɨ ia nguazir kamɨn tintinibar kantrin igharazibar mangegham. Ia kantrin kabar ikɨva, men asebar ziaba fam, aser kabar marvir guaba, me temeba ko dagɨabar dar ingari. Ia ko ian inazir afeziaba fomɨra aser kabar ziaba fer puvatɨ. 65 Ia kantrin kabar tongɨn ikɨ ian dabirabim deraghan kogham. Egh ia uari nguibaba puvatɨgham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ia damutɨ ia puvɨram atiating, naviba osemegh, ovengsɨvɨra nɨghnɨgham. 66 Ia dughiabar zurara ovengsɨ damuam. Egh arueba ko dɨmagaribar ia ovevem gɨnɨghnɨgh atiating ikiam. 67 Ia biziba bar dar gan atiatim ian anangam. Egh dughiabar avɨgh mɨzarazibar suam, ‘Aio! Mɨzarazim zuamɨra mangɨghtɨ, Guaratɨzim izɨtɨ, deragham.’ Egh guaratɨzibar ia zurara avɨgh suam, ‘Aio! Guaratɨzim zuamɨra mangɨghtɨ, mɨzarazim izɨtɨ, deragham.’ 68 Ikiavɨra Itir God, faragha ghaze, ia ua Isipɨn mangan kogham. Ezɨ puvatɨ, a ia isɨ kurim datɨgh ua ia amadaghtɨ ia Isipɨn mangam. Egh ia apaniba ateghtɨ, me ia givezeghtɨ, ia pura men ingangaribar amusɨ ifuegham. Ezɨ puvatɨ, ia givezamin gumaziba puvatɨgham.”

29

God, Moapɨn nguazimɨn, Israelia ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami

1 Kar Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ, a Moapɨn nguibamɨn Israelia koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba. God, faragha Sainain Mɨghsɨamɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir me koma amizim, a ighara. Datɨrɨghɨn God akar maba sara isafuragha, me ganɨga Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami.

2 Moses Israelian diazɨ me iza uari akuvazɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia bar moghɨra, Ikiavɨra Itir God, Isipian atrivim ko an ingangarir gumaziba bar, ko an nguazim bar, a me gamizir mirakelɨn biziba ia uan damazibar dar gani. 3 Egha ia uan damazibar, arɨmariar kurar avɨriba, ko arazarazir kuraba, ko dɨgavir kuram gamir arazir avɨrir Ikiavɨra Itir God, Isipian akazibar gani. 4 Egha fomɨra iza datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God, ia gamizɨ, ian nɨghnɨziba, ko damaziba ko kuariba pɨrighavɨra itima, ia deraghavɨra bizir kabar mɨngaribagh fozir puvatɨghavɨra iti. 5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ 40plan azenibar ia inigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zuima, ian korotiaba ko dagarir asuaba dɨghoraghirezir pu. Bar puvatɨ. 6 Ia bret, ko wain, ko dɨpar onganiba puvatɨzɨ, kɨ Ikiavɨra God, kɨ deraghavɨra ian gari. Kɨ kamaghɨn ifonge, ia kamaghɨn fogh suam, Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨrara ian God.’ ”

7  *Egha Moses ua mɨgɨa ghaze, “E danganir kamɨn otivizɨ, Hesbonɨn Atrivim Sihon, ko Basanɨn Atrivim Ok, aning e mɨsoghasa ize. Ezɨ e aning mɨsogha aning abɨra. 8  *Egha e aningɨn nguazimning inigha aning tuiragha, Rubenɨn anabam ko, Gatɨn anabam ko, Manasen anabar me tuirazimningɨn mam, me ganɨngi, eghtɨ me dar apiam. 9 Kamaghɨn amizɨ, ia zurara Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam deraghvɨra an gɨn mangɨ, eghtɨ bizir ia amiba bar deragh otivam.

10 “Ia datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, ian God, an damazimɨn mɨtivighav iti. Kar, ian anababar gumazir dapaniba, ko ian gumazir aruaba, ko ian ingangaribar faragha zuir gumaziba, ko Israelian gumazir igharaziba, 11 ko ian amuiba, ko boriba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba. Gumazamizir kaba, ian daziba ko dɨpaba isa ia bagha da atera izi. 12 Ia gumazamizir datɨrɨghɨn bar kagh tuivighav itir kaba, datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ko Akar Dɨkɨrɨzir igiam damuam. Egh ia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn mangɨsɨ, Ikiavɨra Itir God ko nɨghnɨzir vamɨra ikɨ anekɨrigh. 13 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, datɨrɨghɨn ian inazir afeziaba, Abraham, Aisak, Jekop, ko akam akɨrizɨ moghɨn, a ia damightɨ, ia an gumazamizibaram otivtɨ, a ian Godɨn ikiam. 14-15 Ikiavɨra Itir God, ia gumazir datɨrɨghɨn an damazimɨn tuivighav itir kabanang baghavɨra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gamizir puvatɨ. A uaghan en ovavir borir gɨn izamiba bagha a gami. Eghtɨ e bar, an gɨn mangɨsɨ akam akɨram.

16 “Ia e Isipɨn kantrin ikezir ikɨrɨmɨrim uam a gɨnɨghnɨgh. Egh uaghan ia tuavimɨn iza ikɨzir igharazibar nguaziba abɨgha izezir bizir ganizibagh nɨghnɨgh. 17 Ia ikɨzir igharazir kabar ganigha fo, me asebar ziaba fe. Me aser kurar kabar marvir guaba, temeba ko dagɨaba ko gol ko silvabar, dar ingari. Ezɨ God marvir guar kaba bar dar aghua. 18  *Ia oragh! Ia deraghvɨra uari bagh gan, ian tongɨn gumazitam, ko amizitam, anabatam, ko ikɨzitam, ia Ikiavɨra Itir God, en God akɨrim a gasan markɨ. Ia God baghvɨra ikɨ. Egh ikɨzir igharazibar asebar gɨn mangɨ men ziaba fan bar markɨ. Gumazitam arazir kurar kam damu, a mati temer bir imezim itim, a puv mɨsosi. Eghtɨ gɨn an ghuzir igiam otogh, ekevegh anang mɨsogh, gumazir avɨrim gasɨghasigham. 19 Ia deraghvɨram oragh! Gumazitam kagh tughɨv ikɨ akar dɨkɨrɨzir kɨ ia ganɨdir kam baraghan aghuagh suam, a deraghvɨra iti, biziba puvatɨ. Eghtɨ ian tav akam batueghtɨ, an arazir kuram bar pazɨ ia damightɨ, gumazir kuraba ko aghuiba sara ikuvigham. 20 Gumazir kamaghɨn amim, Ikiavɨra Itir God an arazir kuraba gɨn amadaghan kogham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim bar an ekevegham, mati avim isia bar puvɨra fei. Eghtɨ bizir kurar akɨnafarir kam mɨkemeziba, da gumazir kam kamaghɨra a bativ mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God anegɨvamin dughiam otoghtɨ, an ziam kuavaremegham. 21 Ikiavɨra Itir God, anarɨra inigh ivezir kuram a danɨngtɨ, a mangɨ bar ikuvigham. Egh Akɨnafarir kamɨn aven osirizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn itir bizir kuraba, God bar dar a damuva, a gasɨghasigham.

22 “Ikiavɨra Itir God, gumazir kamɨn nguazim damightɨ, bizir kuraba ko osɨmtɨzir avɨriba a bativam. Eghtɨ an ovavir borir gɨn otivamiba, ko gumazamizir kantrin saghuiabar ikegha izeziba, bizir kurar kabar ganam. 23  *Eghtɨ ian nguazim, avim bar an isightɨ, a nguazir kɨnim gavaghtɨ, salfan dagɨaba ko amangsɨziba a gizɨvagh, graziba puvatɨghtɨ dagheba oparamin danganir aghuiba puvatɨgham. A Sodom, ko Gomoran nguibar ekiamningɨn mɨn gan, egh uaghan Atma ko Seboimɨn ngubamningɨn mɨn ganam. Nguibar ekiar kaba, Ikiavɨra Itir God dar anɨngaghegha bar adagh asɨghasɨki. 24 Eghtɨ kantriba bar dar gumazamiziba bizir kaba baregh azangsɨgham, ‘Manmagh amizɨ, Ikiavɨra Itir God, men nguazim kamaghɨn a gami? A manmaghsua nguazir kamɨn anɨngaghe?’ 25 Egh me uarira uari ikaragh kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Me ti Ikiavɨra Itir God, men inazir afeziabar God, me koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abighama. Kar, God fomɨra Isipɨn kantrin me inigha azenan iza Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam me koma a gami. 26 Israelia akɨrim uan God gasaragha asebar gɨn ghua dar ziaba fe. Aser kaba, me faragha dagh fozir puvatɨgha dar ziaba fer puvatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God fomɨra dar ziaba fan men anogoroke. 27 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar anɨngaghegha, bizir kurar an Akɨnafarimɨn aven osiriziba bar da isa men nguazim ginge. 28 Ikiavɨra Itir God, uan gumazamizibar anɨngaghegha atara men nguazimɨn me asigha tintinibar kantrin igharazibar me amangizɨ, me datɨrɨghɨn ikiavɨra iti.’ ”

29 Egha Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Bizir maba, da Ikiavɨra Itir God, en Godɨn bizir mogomeba, da muegha a ko iti. Egha, a uan Arazibar e ko en ovavir boribav gɨa da azenim gatɨ, eghtɨ e dughiabar dar gɨn mangɨ kamaghɨra ikiam.”

30

Me ua God bagh izamin arazim

1 Moses ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn tuavir kamning isa ian damazibar aning arɨsi. Eghtɨ datɨrɨghɨn ia aningɨn tam amɨsefegh. Ia manmaghɨn nɨghnɨsi, Ikiavɨra Itir God, deravɨra ia damuasa ia ifongez, o a ian arazir kuraba bagh ia gasɨghasɨghasa ia ifonge? Ikiavɨra Itir God ia amangɨtɨ, ia tintinibar Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikiam. Eghtɨ bizir kurar kaba ia bativtɨ, ia tuavir kɨ ia mɨkemezir kamning uam aning gɨnɨghnɨgham. 2 Egh ia ko ian ovavir boriba navibagh iragh Ikiavɨra Itir God, ia uan God bagh izɨ an akaba guizbangɨra uan navir averiaba ko uan duaba sara bar dar gɨn mangɨ, mati kɨ datɨrɨghɨn ia mɨgei moghɨn, 3 eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ian apangkuvigham. Egh a uabɨ tintinibar ia amangizɨ ia ghuezir kantribar ua ia inigh, ia akuvagh ia inigh ua ian nguazimɨn izam. A biziba bar dar amutɨ, ia ua deraghvɨra dapiam. 4 Ia kantrin bar saghuiabar itibar ikiam, Ikiavɨra Itir God, ian God, ua ia iti naghɨra ia inigh, ia akuvagh egh bar ian aku izam. 5 Egh Ikiavɨra Itir God, ian God ia inigh izɨ, ian inazir afeziaba faragha ikezir nguazimɨn ua ia arightɨ, ia uam an ikiam. Egh ia nguazir kam dapiagh egh bar deraghvɨra ikiam. Eghtɨ a ian ovavir boribar amutɨ, me bizir avɨriba ko borir avɨriba ikɨva, egh bar ian inazir afeziabagh afiragham.

6 “Egh Ikiavɨra Itir God, ian God, ia ko ian ovavir boribar amightɨ, men naviba zuegham, mati me gumazimɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atuzɨ moghɨn, God arazir kuraba ian navir averiabar dar ghoregham. Eghtɨ ia Ikiavɨra Itir God, ian God, uan navir averiaba ko duaba sara bar a gifuegham. Egh kamaghɨn, ia nguazir kam dughiar ruarimɨn an ikiam.

7 “Bizir kurar kɨ ia mɨkemeziba, Ikiavɨra Itir God, ian God, dar amutɨ da ian apanir ia gifongezir puvatɨgha ia gasɨghasɨziba me bativam. 8 Eghtɨ ia ua Ikiavɨra Itir Godɨn akaba baragh an Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kaba bar deravɨra dar gɨn mangɨ. 9 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ia amir ingangaribar amutɨ, da bar deraghvɨrama otivam. Eghtɨ ia borir avɨriba ikɨ, bulmakaun avɨriba ikɨtɨ, dagher avɨriba ian azenibar otivam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, bizir avɨrim ia danɨngɨsɨ bar akuegham, mati a fomɨra ian inazir afeziaba bagha amizɨ mokɨn.

10 “Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn, Akar Gavgaviba ko arazir God ifongeziba, ko Akɨnafarir kamɨn osirizir Araziba, ia bar adar gɨn mangɨ. Ia uan navibagh iragh uam a bagh izɨ, egh navir averiaba ko duaba sara bar a gifongegh.

11 “Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kaba, ia dar gɨn mangɨsɨ iburaghburaghan markɨ. Ezɨ Akar Gavgavir kaba ian saghon itir puvatɨ. 12  *Akar kam overiamɨn itir puvatɨ, ia kamaghɨn azangan markɨ, ‘Tina Godɨn Nguibamɨn mavanang a inigh izighirɨ an gun mɨkɨmtɨ, e ti a baragh an gɨn mangam?’ 13 Egha uaghan akar kam ongarimɨn vongɨn itir puvatɨ, eghtɨ ia kamaghɨn azangan markɨ, ‘Tinara vongɨn mangɨ a inigh izɨva an gun mɨkɨmtɨ, e ti a baragh an gɨn mangam?’ 14 Ezɨ puvatɨ. Godɨn akam bar nɨn boroghɨra iti, a nɨn akatorim ko nɨn navir averiamɨn aven iti. Kamaghɨn amizɨ, ia dughiabar zurara an gɨn mangɨ.

15 “Ia gan, kɨ datɨrɨghɨn tuavir pumuning ia bagha aning atɨ. Tuavir mam, ia an gɨn mangɨ, egh ia angamɨra itir ikɨrɨmɨrir aghuim ikɨ, zurara bar deraghvɨra ikiam. Egh ia tuavir igharazimɨn gɨn mangɨtɨ, bizir bar kuraba ia bagh izɨ ia gasɨghasɨghtɨ, ia arɨmɨghiregham. 16 Kɨ kamaghsua ia mɨgei. Ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Akar Gavgavir kɨ datɨrɨghɨn ia mɨgeiba baragh, egh Ikiavɨra Itir God, ian God gifuegh an tuavibar gɨn mangɨva an Akar Gavgaviba ko, arazir a ifongeziba ko, bizir a damuasa ia mɨkemeziba, bar dar amuva, ikɨ borir avɨriba batɨ bar avɨrasemegham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ian God, nguazir ia mangɨ ikiamimɨn, a deraghvɨra ia damuam.

17 “Egh ia uan navir averiabar aven akam batuegh, uamategh mangɨ, ikɨzir igharazibar amamangatɨghtɨ, me ia gekutɨ, ia ikɨzir igharazibar asebar ziaba fɨ, dar ingangarim damutɨ, 18 kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ian apaniba bar ia gasɨghasigh bar ia agɨvagham. Eghtɨ ia Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iniamin nguazim dughiar ruarimɨn an ikeghan kogham. 19 Kɨ datɨrɨghɨn overiam ko nguazimɨn diaghtɨ, aning nan gan egh fogham, kɨ guizbangɨra tuavir kamning ia bagha aning atɨ. Tuavir mamɨn, Ikiavɨra Itir God deragh ia damutɨ ia dughiar ruarimɨn ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ tuavir igharazimɨn, God ia gasɨghasigh bar moghɨra ia kuavaremegham. Ia datɨrɨghɨn tuavir manam amɨsɨvam? Ia tuavir aghuimɨn gɨn mangasa kɨ ifonge, eghtɨ ia ko ian ovavir boriba sara angamɨra ikiam. 20  *Kɨ kamaghsua, ia Ikiavɨra Itir God, ian God, bar a gifongegh, egh an akaba baragh pamtemɨn an suiraghvɨra ikɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, ia ko ian ovavir boriba, nguazir Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziaba, Abraham, Aisak ko Jekop, danɨngasa akam akɨrizim, ia dughiar ruarimɨn an ikɨ mamaghɨra ikiam.”

Josua Mosesɨn danganim ini

31

(Sapta 31--34)

Moses Josua amɨsevezɨ a Israelian faragha zui

1 Moses ghua Israelian gumazamiziba bar mɨgɨrɨgɨar kabar me mɨgei. 2  *A ghaze, “Nan azeniba, datɨrɨghɨn 120ɨn oto, ezɨ kɨ deraghavɨra mangɨ izegh damuan ibura. Ezɨ Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, Nɨn darorim iza kamaghɨra tu. Ezɨ nɨ Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangɨghan kogham. 3 Ikiavɨra Itir God, ian God, a uabɨ ian faragh mangɨ Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangɨ, ian damazimɨn danganir kamɨn itir ikɨzibagh asɨghasightɨ, ia men nguazim iniam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨn, Josua ian gumazir dapanimɨn ikɨ ian faragh mangam. 4  *Eghtɨ Ikiavɨra Itir God nguazir kamɨn itir ikɨzir kabagh asɨghasigham, mati a fomɨra Amorian atrivimning Sihon ko Ok, aningɨn nguazimning gasɨghasɨghizɨ mokɨn. 5 Ikiavɨra Itir God, bar me isɨ nɨn dafarim darɨgham. Eghtɨ kɨ ia mɨkemezɨ moghɨn, ia bar me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiregh. 6 Ikiavɨra Itir God, ian God, a ia ko zui. Egh an akɨrim ragh ia gasaragh, ia ateghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ tugh gavgavigh, egh akongɨva men atiatingan markɨ.”

7 Egha gɨn Moses Josuan diazɨ, a iza gumazamiziba bar men damazimɨn tu. Ezɨ Moses kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ tugh gavgavigh egh atiatingan markɨ. Nɨ gumazamizir kabar faragh mangɨ, me inigh mangɨ nguazir Ikiavɨra Itir God, en inazir afeziabar anɨngasa akam akɨrizir kamɨn aven mangam. Egh nɨ men akurvaghtɨ me a iniam. 8  *Ikiavɨra Itir God nɨ ko iti, egh a nɨn faragh mangam. An akɨrim ragh nɨ gasaragh, nɨ ateghtɨ nɨ ikuvighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ nɨghnɨzir avɨribar amu atiatingan markɨ.”

Dughiaba bar, azenir namba 7 otoghtɨ, me zurara Godɨn Arazibar ganɨva dar gun mɨkɨm

9 Ezɨ Moses Godɨn Araziba bar da osirigha, Akɨnafarir Rɨghizir kam isa ofa gamir gumaziba ko, Israelian gumazir dapaniba ko, Livain ababanimɨn ovavir boribagh anɨngi. Kar, gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ateriba. 10  *Egha Moses kamaghɨn me mɨgei, “Ia zurara namba 7 azeniba gɨvamin dughiamɨn, kar azenir ia ua biziba ikarvaghamim. Eghtɨ ia Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam damuva, 11 Israelia bar izɨ Ikiavɨra Itir God, en God, a mɨsɨvamin danganimɨn otivigh an damazimɨn uari akuvagh an ziam fam. Dughiar kamɨn, Livaiba Akɨnafarir Rɨghizimɨn aven itir Arazir kaba me bagh dar pontɨ, me da baragham. 12 Ia gumazamiziba ko boriba, ko ikɨzir igharazibar gumazamizir ian nguibabar itiba, me damutɨ, me bar izɨ uari akufagh. Egh me Ikɨvɨra Itir God, ian Godɨn akaba baragh, an atiating an apengan ikiamin fofozim inigh, an Akar Gavgaviba bar deraghvɨra dar gɨn mangam. 13 Me kamaghɨn damutɨ, men ovavir borir gɨn otivamiba, kar borir tɨghar Godɨn Arazibagh foghamiba, me datɨrɨghɨn da baragham. Egh me arazir Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn atiating an apengan ikiamin fofozim inigh, egh Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itir nguazir ia iniasava amir kamɨn ikɨ, zurara Godɨn apengan ikɨ mamaghɨra ikiam.”

God Josua bagha mɨgɨrɨgɨar abuananabar Moses ganɨdi

14 Egha Ikiavɨra Itir God, Moses mɨgɨa ghaze, “Nɨn ovever dughiam a bar roghɨra ize. Nɨ Josuan diaghtɨ a nɨ bagh izɨ, na bativamin Purirpenimɨn boroghɨn izeghtɨ, kɨ ifongezir ingangarir a damuamim an akagham.” Ezɨ Moses ko Josua God bativamin Purirpenimɨn boroghɨn ghua Godɨn damazimɨn tu. 15 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghuariar ruarir ekiamɨn aven ikia Purirpenimɨn ize. Egha Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn tughav iti.

16 Egha Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Moses mɨgei, “Nɨ oragh! Kɨran oveghangɨn, nɨ mangɨ uan inazir afeziaba ko dakuam. Eghtɨ gɨn gumazamizir kaba, akɨrim ragh na gasaragh tintinibar nguazir me mangamin kamɨn ikɨzir igharazibar asebar gɨn mangegham. Me mati poroghamiba uari ataghɨragha tintinibar akui mokɨn. Kamaghɨn, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ me koma amizir kam, me anebigham. 17 Eghtɨ kɨ dughiar kamɨn bar men anɨngaghegham. Egh kɨ me ategh, egh uan guam bar men modogham. Eghtɨ me bar moghɨra ikuvigham. Eghtɨ bizir kurar avɨrim me bativtɨ, me dar gan fogh suam, ‘God ti e ko itir puvatɨzɨ, bizir kurar kaba e batifi.’ 18 Me arazir kurar kam damuva, na ategh asebar ziaba fam. Eghtɨ men arazir kurar kam bangɨn, kɨ dughiar kamɨn uan guam bar men modogh, men akurvaghsɨ tong nɨghnɨghan kogham.

19 “Kɨ datɨrɨghɨn ighiar kam Josua ko Moses, gua mɨkɨmtɨ, gua uaning bagh an osirigh. Egh Moses, nɨ an Israelian gumazamizibar sure damightɨ, a men navir averiabar ikɨtɨ, me zurara ighiar kamɨn akabagh nɨghnɨgh, fogh suam, kɨ guizbangɨra ikiangsɨzir kam me ganɨga ghaze, me na ataghɨraghsɨ nɨghnɨghan kogham. 20 Kɨ me inigh nguazir bar aghuir dagheba ikia, bar deravɨram aghuir kamɨn mangam, kar nguazir kɨ men inazir afeziabar anɨngasa akam akɨrizim. Eghtɨ me nguazir kamɨn dagher avɨribar amɨva mɨkarzir aghuiba ini deraghvɨra ikiam. Egh dughiar kamɨn, me nan aghuagh, akɨrim ragh na gasaragh, asebar ziaba fɨ dar ingangaribar amuam. Egh me nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abigh, egh na ategham. 21 Egh Israelia dughiar kurar kamɨn aven ikɨva, ighiar kam gɨnɨghnɨghvɨra ikɨ a bangam. Eghtɨ men ovavir boriba uaghan, a gɨfogh a bangam. Eghtɨ ighiamɨn akaba men arazir kurar me amiziba, men akakagh dar gun me mɨkɨmam. Kɨ tɨghar me inigh nguazir kɨ me danɨngasa akam akɨrizir kamɨn aven mangam, egha kɨ men nɨghnɨzir kurabagh fogha gɨfa.”

22 Egha aruer kamra, Moses ighiar kam osirigha an Israelian sure gami.

23  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Nunɨn otarim, Josua mɨgɨa ghaze, “Nɨ tugh gavgavigh bizitamɨn atiatingan markɨ. Nɨ Israelia inigh nguazir kɨ me danɨngasa akam akɨrizir kamɨn mangɨ. Eghtɨ kɨ zurara ia ko ikiam.”

24 Ezɨ Moses, Godɨn Arazibar akaba bar, Akɨnafarir Rɨghizir mamɨn deraghavɨra bar da osiri, egha dar tam ataghizir puvatɨ. 25 An ada osirigha gɨvagha, Livain anabamɨn ofa gamir gumazibav gei, kar gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Boksiam ateriba. Egha me ghaze, 26 “Ia Godɨn Araziba itir Akɨnafarir Rɨghizim inigh mangɨ, Ikiavɨra Itir God ian Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Boksiamɨn boroghɨn anetɨgh. Eghtɨ a danganir kamɨn ikɨ, egh Godɨn gumazamizibar araziba tuisɨgham. 27 Kɨ fo, me gumazamizir akaba batoziba. Datɨrɨghɨn, kɨ angamɨra ikiavɨra itima, me Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batosi. Eghtɨ kɨ aremeghtɨ, nan gɨn, men arazir kurar kam ti mangɨ bar ekevegham. 28 Ia mangɨ Israelian anababar gumazir dapaniba, ko ian ingangaribagh amir gumazibar diaghtɨ, me izɨ nan boroghɨn izɨ uari akuvagh tuifigh. Eghtɨ kɨ overiam ko nguazimɨn diaghtɨ, aning nan gantɨ, kɨ guizbangɨra akar kabar me mɨkɨmam. 29 Kɨ fo, kɨ oveghtɨ, nan gɨrakɨrangɨn, ia arazir aghuim ko kuram tuisɨgh aning gɨnɨghnɨghan aghuagham. Egh ia arazir kɨ ia mɨkemeziba ategh akɨrim dagh asaragham. Egh ia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurar bar avɨrim damuam. Eghtɨ ia amir arazir kaba bangɨn, Ikiavɨra Itir God bar ian anɨngagh, bizir bar kurar avɨriba amangɨtɨ, da ia bativam.”

Mosesɨn onger akam

30 Egha Moses, Israelian gumazamiziba akuvagha, onger akar kamɨn itir akabar men sure gamua ghua bar anegɨfa. Onger akar kamɨn mɨgɨrɨgɨaba kamaghɨn ghu.

32

1 “O overiam ko nguazim,

gua deragh uan kuarimning atɨgh nan akaba baraghtɨ,

kɨ mɨkɨmam.

2 O Israelia, kɨ kamaghsua, kɨ uan akamɨn ian sure damuam.

Mati, amozim deraghavɨra ira grazibagh izima, da otifi.

Egha mati mɨzarazimɨn ghuariam ira daghebagh amima,

da otiva aghua gavgafi.

3 Kamaghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Eghtɨ ia gumazamiziba bar moghɨra Godɨn gun mɨkɨm suam,

a bar moghɨra dera.

4 En God zurara kamaghɨra iti.

A zurara guizɨn arazibaram ami.

A mati dagɨar ekiar mamɨn mɨn gavgavigha kamaghɨra iti.

A zurara uan akamɨn gɨn ghua egha ifarir puvatɨ.

Ezɨ an araziba bar deragha egha voroghɨra iti.

A guizɨn arazimɨn gɨn ghua biziba tuisɨgha egha ifarir puvatɨ.

5 Ezɨ ia kamaghɨn puvatɨ.

Ia gumazamizir ifariba.

Ia akaba ighavkɨra, egha akar dɨkɨrɨziba abɨsi.

Ia gumazamizir arazir kurabaram amibara.

Bizir kaba bangɨn,

ia Godɨn boribar ikian kogham.

6 Ia bar onganigha

fofozitam tong ian dapanibar itir puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God, a ian afeziam.

A ian ingarizɨ ia otivigha datɨrɨghɨn ikɨzir mamɨn mɨn oto.

Ezɨ kar ti ia an arazir aghuiba ikarvaghasa,

arazir kurar kamɨn a gami.

7 “Ia uamategh bizir bar fomɨra fomɨram otivizibagh nɨghnɨgh.

Egh uan afeziaba ko ian gumazir aruabar azangsɨghtɨ,

me fomɨra otivizir bizibar ia geghanam.

8  *Godɨn Bar Pɨn Itim, a nguazir oteviba isa da tuiragha,

bar vaghvagha kantribar gumazamizibagh anɨngi.

A gumazamiziba dapiamin nguaziba,

a bar dar mɨtaghniaba me bagha da abigha gɨfa.*

A Israelian dɨbobonimɨn gɨn ghua,

nguazir mɨtaghniaba arɨsi, eghtɨ me dar ikiam.

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelia, me Jekopɨn adarasi, a ua bagha me amɨsevegha

men Godɨn iti.

10 Israelia, ia onganigha pura gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn amɨnir ekiaba ivair kam garui.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, uabɨn gara uabɨ geghuvi moghɨn,

a me akumakua deraghavɨra me geghufi.

11 Ikiavɨra Itir God, deragha Israelian gara me geghuvima,

me bizitamɨn irɨzir puvatɨ.

Mati kuarazir bagam uan nguziba mɨghamin arazarazibar da afi,

ezɨ nguziba irasava amima a dar apengan ghua uan avɨzimɨn da fegha anadima,

da irir puvatɨ.

12 Ikiavɨra Itir God uabɨra, tuavim uan gumazamizibar akakasi.

Ikɨzir igharazitamɨn asetam men akurazir puvatɨ.

13 “Ikiavɨra Itir God, nguazir kamɨn mɨghsɨaba itir danganiba men taghizɨ, me dar gari.

Egha me dagher azenibar otivigha gɨvagha itiba da isa, da api.

Ezɨ God dagɨar dafabar tongɨn aparibar haniba inigha

me ganɨngizɨ, me da isa da api.

Ezɨ olivɨn temeba bar deraghavɨra dagɨar avɨriba itir nguazimɨn aghuima,

God dar olivɨn boreba isa me ganɨdi, me da api.

14 Me uaghan, bulmakauba ko memebar oter eborir avɨriba isa,

da api.

Ezɨ men bulmakaun apuriba ko memeba ko sipsipba deragha mɨkarziba sarama aghuima, dar oviba avɨrasemezɨ,

me da api.

Ezɨ men witɨn aghuiba ko wainɨn ovɨzir aghuiba bar derazɨ,

me da api.

15  *“Israelia, bizir bar avɨrim ikia egha bar puvɨrama apa

mɨkarziba saram aghui.

God men ingarizɨ me otivigha iti.

A men Akurvazir Gumazir gavgavim, mati men dagɨar ekiar gavgavim.

Ezɨ me datɨrɨghɨn akɨrim ragha a gasaragha anetaki.

16 Me ikɨzir igharazibar asebar ziaba fema,

men arazir kam, Ikiavɨra Itir God bar men aghuagha navim bar men ikufi.

Egha men arazir kam bangɨn

a bar men anɨngaghegha men atari.

17  *Me ikɨzir igharazibar duar kuraba bagha asɨzibar ofa gami.

Aser kaba, da guizbangɨn godba puvatɨ.

Ezɨ aser kaba da datɨrɨghɨra iza ian nɨghnɨzibar otivizɨ, ia da fe.

Kar ian inazir afeziaba fozir puvatɨzir aseba.

18 Me Godɨn men ingarizɨ me itim ataki.

A mati dagɨar ekiar gavgavimɨn mɨn me apazazɨ, me an apazangɨn mongegha angamɨra ikiavɨra iti.

Me Godɨn gavgavir kam bakɨnɨghnɨki.

19 “Ikiavɨra Itir God, uan otariba ko guivibar arazir kurabar ganigha,

an navim bar ikuvizɨ, an anɨngaghegha akɨrim ragha me gasara.

20 Egha a ghaze, ‘Ia borir naviba gavgavigha nan akabar gɨn zuir puvatɨziba.

Kɨ men gantɨ, osɨmtɨziba me bativigh me gasɨghasightɨ,

kɨ uan guam men modogh, men akuraghan kogham.

21  *Me asebar gɨn ghua dar ziaba fava na gamizɨ,

nan navim bar ikuvigha men anɨngaghegha men atari.

Aser me ziaba fer kaba, da pura godɨn ifavariba,

da guizɨn godba puvatɨ.

Kamaghɨn, kɨ ikɨzir pura bizibar mɨn ikia bar onganizim, kɨ me isɨ Israelia bagh me ameghtɨ, Israelian naviba bar ikuvigham.

Kɨ gumazamizir fofoziba puvatɨziba inightɨma, bizir kam me damightɨ me ataram.

22 Eghtɨ nan anɨngagharim dughiar kamɨn avimɨn mɨn isiva,

nguazir kamɨn itir biziba bar adar isigham.

Egh avim Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn bar nguazimɨn apengan magɨrɨgh,

dagɨar bar ekiar mɨghsɨaba dagh isɨn apiaghav itibar isigham.

23 Kɨ bizir kurar avɨribar amutɨ da me bagh izɨvɨra ikiam,

mati gumazim afuzir avɨriba ikia, uan afuzibar nivavɨra itima,

an afuzitam ua itir puvatɨ.

24 Kɨ me damutɨ mɨtiriaba men aghɨtɨ,

me arɨmariar guar avɨrir igharagha gariba iniva arɨmɨghiram.

Eghtɨ kɨ asɨzir atiar igharagha gariba ko kuruzir imezir kuraba itiba amangtɨ,

da me giviam.

25 Eghtɨ mɨdorozir ekiam me batoghtɨ,

apaniba men gumazir igiaba ko, guivir igiaba, borir aghɨriba, ko gumazir ghuriba,

me tuavir toribar me mɨsoghɨrarightɨ me bar arɨmɨghiregham.

Eghtɨ marasi, uan dɨpenibar aven muegh bizir kam baragh,

puvɨra atiatingam.

26 Ikiavɨra Itir God ghaze, nan nɨghnɨzim kamakɨn,

kɨ ti me gasɨghasigh bar me kuvaremeghtɨ,

gumazamiziba bar me gɨn amadagh ua me gɨnɨghnɨghan kogham.

27 Egha kɨ fo, kɨ kamaghɨn aghua.

Apaniba kamaghɨn ganigh ua uari fɨ suam,

E uan gavgavibar Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibav sogha me abɨni.

Men God bizir kam gamizir puvatɨ.

Erara Israelia mɨsogha me abɨni.’

28 “Israelian gumazamiziba, nɨghnɨzir aghuiba men itir puvatɨ.

Men nɨghnɨziba otevezɨ me bar ongani.

29 Me ti nɨghnɨzir aghuiba ikiava,

bizir me gasɨghasɨghamin kamɨn mɨngarim deragha a gɨfoghai.

Ezɨ puvatɨ.

30 Men Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim, a men dagɨar ekiar gavgavimɨn mɨn iti.

Egha a men aghuagha me ataki.

Ezɨ ia bizir Israelia batozir kam gɨnɨghnɨgh:

manmaghsua, apanir vamɨra Israelian 1,000pla mɨsogha me abɨni?

Ezɨ manmaghsua apanir pumuning, Israelian 10,000pla mɨsogha me abɨni?

Bar guizbangɨra, bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn:

Men God men aghuagha akɨrim ragha me gasara.

31 Apaniba fogha ghaze, men aseba gavgaviba puvatɨ.

Ezɨ Israelian God gavgavir ekiam iti, mati dagɨar gavgavir ekiam.

32 Israelian apanibar araziba bar ikuvigha Sodom ko Gomoran araziba ko magh ghu.

Egha mati wainɨn ikarɨzim imezir ekiam itima, an wainɨn ovɨziba uaghan imezim ikia mɨsosi.

33 Egha men araziba,

mati wainɨn dɨpar me kuruzir imezir kuram itimɨn an ingari.

34 “Ikiavɨra Itir God, Israelian apaniba me gamizir biziba isa uan nɨghnɨzim gatɨghavɨra iti.

Egha me gasɨghasɨghamin dughiamɨn mɨzuai.

35  *Ikiavɨra Itir God ghaze, Arazir kuraba ikarvaghamin ingangarim, kar nan bizim.

Kɨ uabɨ men arazir kuraba ikarvagh egh ivezir kuraba me danɨngam.

Eghtɨ dughiar bar ovezimɨn me iregh bar ikuvigham.

36  *Ikiavɨra Itir God uan ingangarir gumazamizibar gantɨ men gavgavim gɨvagham.

Eghtɨ a men apangkuvigh suam, me nan damazimɨn osɨmtɨziba puvatɨ.

Dughiar kamɨn, gumazamizir vabara ikɨvɨra ikɨtɨ, a men akurvagham.

37 Egh Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn uan gumazamizibar azangam,

‘Ia ti ghaze, aser kaba ian akurvaghamin gavgaviba iti.

Ia fomɨra uarir akurvaghasa da bagha ghue.

Ezɨ datɨrɨghɨn da manmaghɨn ami?

38 Ia da bagha ofa gamua, da damasa asɨzibar oviba ko wain me ganɨngi.

Kamaghɨn, me ti datɨrɨghɨn ian akuragh,

danganir kurar kamɨn ua ia inigh.

39 Ia oragh. Ia kamaghɨn fogh, kɨ uabɨra, kɨ guizbangɨra God.

Ezɨ godɨn tam ua itir puvatɨ.

Kɨ uabɨ, kɨ ikɨrɨmɨrir angamɨra itim gumazamizibagh anɨga, egha men duaba isi me ovei.

Kɨ gumazim gasɨghasigh ua anekɨrightɨ a deragham.

Egh kɨ bizitam damutɨ gumazitam nan anogoreghan kogham.

40 Bar guizbangɨra, kɨrara kɨ Godɨn zurara ikiavɨra itim.

Egha kɨ uan ziar gavgavim akakagha, akar dɨkɨrɨzim kamaghɨn a gamua ghaze,

41 Kɨ bar deraghvɨra uan mɨdorozir sabam amɨneghtɨ a ghumigh taghtagham.

Egh gumazamizibar araziba bar ada tuisɨgham.

Egh kɨ mɨdorozir sabar kamɨn uan apaniba ikarvagham.

Kɨ gumazir na gifongezir puvatɨziba ikarvagh me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

42 Na ko mɨsoghamin gumaziba, kɨ bar me gasɨrarightɨ, men ghuziba nan afuzibar emɨr magɨram.

Eghtɨ kɨ uan mɨdorozir sabam inigh apanibar namnabar ghoram.

Kɨ apanir gumazir kalabusɨn itiba, bar me mɨsoghɨrarigham,

egh apanir dapanir arɨzir ruariba itiba kɨ bar men fɨribar ghoreghtɨ, men dapaniba iregham.’

43  *“O nguazir kamɨn itir ikɨzibar gumazamiziba,

ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar ziaba fɨ.

Ia aseba bar, ia Godɨn damazimɨn teviba apɨr.

A gumazir an gumazamizibav sozi me ariaghɨriba, a ivezir kuram me danɨngam.

A uan apanibar arazir kuraba ikarvasi.

Egh a uan gumazamizibar nguazim damightɨ,

an an damazimɨn bar zuegham.”†

44 Moses ko Nunɨn otarim Josua, aning ighiar kamɨn akar osirizibar gun mɨgeima, Israelia da barasi.

Godɨn Akam, a ian ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim

45 Moses Godɨn akaba bar gumazamizibav keme. 46 Egha ua kamaghɨn mɨgei, “Ia deragh gan, egh akar kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨdir kabar gɨn mangɨ. Egh ia uaghan Akar Gavgavir kaba uan boribar sure damutɨ, me uaghan zurara Godɨn akabar gɨn mangɨ. 47 Godɨn akar kam an akar kɨnim pu. Bar puvatɨ. A ian ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim. Ia deragh an gɨn mangɨva, ia Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itir nguazir ia datɨrɨghɨn mangɨ dapiamin kam, ia dughiar ruarimɨn an ikiam.”

Moses Kenanɨn nguazimɨn mangɨghan kogham

48  *Ezɨ dughiar kamra Ikiavɨra Itir God Moses mɨgɨa ghaze, 49 “Nɨ Moapɨn nguazimɨn itir Abarimɨn Mɨghsɨabar mavanang. Mɨghsɨar kaba, da Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn iti. Ezɨ Jerikon nguibam vongɨn iti. Nɨ Nebon Mɨghsɨamɨn mavanabogh, egh munagh Kenanɨn nguazimɨn gan. Nguazir kam kɨ datɨrɨghɨn a isɨ, Israelia danightɨ me a iniam. 50 Eghtɨ nɨ mɨghsɨar kam gisɨn aremegham, mati nɨn avebam Aron, Horɨn Mɨghsɨam gisɨn areme. Eghtɨ nɨ uaghan mangɨ uan inazir afeziaba ko oveaghuezibar nguibamɨn ikiam. 51 Nɨ fo, gua fomɨra Meriba Kadesɨn Dɨpar Emɨmɨrimɨn ike, a Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn aven iti. Egha dughiar kamɨn, nɨ ko Aron nan akam batuegha Israelian damazimɨn nan ziar bar zuezim dɨkabɨra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ mɨghsɨar kamɨn ikɨva ovegham. 52 Nɨ saghuiamra ikɨ nguazir kamɨn ganam. Egh nɨ an aven mangɨghan kogham. Kar, nguazir kɨ Israelia ganɨdim.”

33

God deragh Israelia damuasa, Moses an azai

1 Gumazir God baghavɨra itir kam Moses, an ovengamin dughiam roghɨra ize. Ezɨ God deragh Israelia damuasa, a me bagha Godɨn azangsɨsi. 2 Egha a kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Sainain Mɨghsɨamɨn ikegha izaghira, aruemɨn mɨn Idomɨn nguazim gisiragha iti. An angazangarim Paranɨn Mɨghsɨamɨn ikia, angazangarim uan gumazamizibagh anɨdi. Ezɨ an enselɨn bar avɨriba a ko itima, an agharir guvimɨn, avim ikia bar puvɨra isia taghtasi. 3 Israelia, me Godɨn gumazamizibara, ezɨ a bar me gifongegha, deraghavɨra me geghuva men gari. Ezɨ kamaghɨn, e a bagh uan teviba apɨrigh, dapaniba avigh an apengan ikɨ, egh an akabar gɨn mangam. 4-5 Ia Israelian anababar gumazamiziba ko ian gumazir dapaniba bar, iza uari akuvazɨ, kɨ Akar Gavgaviba ia ganɨngi. Akar Gavgavir e isir kaba, da bizir bar ekiaba, egha da en navir averiabar aven bizir igharazibagh afira. Ezɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God Israelian atrivimɨn oto.”*

6 Egha Moses Rubenɨn anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ian anabamɨn dɨbobonim, bar avɨrasemeghan kogham. Eghtɨ ia zurara ikɨvɨra ikiam.”

7 Egha a Judan anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, Judaba uarir akurvaghasa nɨn dei, ezɨ nɨ me barakigh. Egh men aku izɨ men igharaz darazi ko ua me akufagh. Eghtɨ me uan apaniba ko mɨsoghamin dughiamɨn nɨ men akuragh.”

8  *Egha a Livain anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, Livain anabamɨn adarasi, me nɨ baghavɨra itir ingangarir gumazir aghuiba, nɨ dagɨar nɨn ifongiam gɨfofoghamin kamning me ganɨngi. Nɨ Masan danganim ko Meriban Dɨpar Emɨmɨrimɨn, men ganigh foghasa osɨmtɨzim me ganɨngi, ezɨ men araziba dera. 9 Nɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ko nɨn Akar Gavgaviba, me gavgavigha dar gɨn zui. Me uan ameboghfeziaba, ko namakaba, ko boribar ifongiabar gɨn mangan aghua. 10 Egh Livaiba nɨn Araziba ko bizir nɨ damuasa me mɨkemezibar Israelian sure damuam. Eghtɨ me pauran mughuriar aghuim zuiba isɨ nɨn damazimɨn dar arɨgh, nɨn ofa gamir dakozimɨn ofan bar isia mɨghɨribar amuam. 11 Ikiavɨra Itir God, nɨ Livain anabamɨn ofa gamir gumazibar akuraghtɨ me gavgavightɨ, nɨ me amir ingangarim bagh bar akongegh. Egh men apanir me gifongezir puvatɨziba, bar me dɨkabɨragh me abɨnightɨ, me ua dɨkavan kogham.”

12 Egha a kamaghɨn Benjaminɨn anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Bar Pɨn Itim, bar Benjaminɨn adarazigh ifuegha, dughiaba bar, a men boroghɨra ikia me avɨnigha, me geghufi. Ezɨ me dughiabar an dɨpɨzimɨn deraghavɨra ikia avughsi.”

13 Egha a kamaghɨn Josepɨn anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, deragh Josepɨn adarazir amu. Kɨ Godɨn azai, eghtɨ an overiamɨn itir amozim amadaghtɨ, a Josepɨn nguazimɨn izighirɨtɨ, nguazir averiamɨn aven itir dɨpar avɨriba anangɨva otiv nguazim gizɨvam. 14 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, deragh men azenibar amutɨ, aruem dagher guar avɨribagh isiraghtɨ, da uan dughiamram asegh egh aniam. 15 Eghtɨ mɨghsɨar fomɨra itiba, datɨrɨghɨn azenibar ingaramin danganir aghuibar otivtɨ, dagher guar avɨrir aghuiba azenir kabagh izɨvagham. 16 Josep uan aveghbuabar gumazir dapanimɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨsi, eghtɨ a bizir kabar amightɨ da Josepɨn anabamɨn adarazi bativ. Dagher bar aghuiba, Josepɨn adarazir nguazimɨn azenibagh izɨvagham. Kɨ fo, God fomɨra Sainain Mɨghsɨamɨn ikia, temer otevir mamɨn aguabar tongɨn avir mɨzariabar aven ikia na bativa na mɨgei. Ezɨ kɨ fo, a uaghan deraghvɨra Josepɨn adarazir amuam. 17 Josepɨn anabam, mati bulmakaun atiar apurir komɨn pumuning itimɨn mɨn bar gavgafi. An otarir mam Manase, an ovavir borir bar avɨrim, me bar gavgavigha, mati bulmakaun kamɨn komɨn mam. Ezɨ an otarir igharazim Efraim, an ovavir borir bar avɨrim, me bar gavgavigha, mati bulmakaun kamɨn komɨn igharazim. Egh aning uan komɨn kamningɨn ikɨzir igharazibagh iniv me akuntɨ, me saghon tintinibar nguazir kamɨn mɨkebaba bar dagh iregham.”

18 Egha Moses kamaghɨn Sebulun ko Isakarɨn anabamningɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ia Sebulun anabamɨn adarasi, ian dagɨar ingangarir ia ikɨzir igharaziba ko amiba, da deravɨram otivam. Eghtɨ Isakar, nɨn nguibamɨn itir dagɨar ingangarim, a uaghan deragh otivam. 19 Egh aning uan ikɨzir igharazibar diaghtɨ me aningɨn mɨghsɨamɨn izɨ, egh me ofan aghuim damuam. Egh me bizir ongarir averiamɨn inizibar dagɨar ingangaribar amuva, egh gigimɨn aven modozir bizibar, dagɨar ingangaribar amuam. Egh ingangarir kamɨn, me dagɨar avɨriba iniam.”

20 Egha Moses kamaghɨn Gatɨn anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Gatɨn anabamɨn nguazim gamizɨ, an ekefe. Kamaghɨn amizɨ, ia bar an ziam fɨ. Gatɨn adarasi, laionɨn mɨn, asɨzim mɨsuegh an agharim asigham o, an dapanir inim adeghasa a mɨzua iti. 21 Israelian gumazir dapaniba nguaziba tuiragh uari danɨngasa uari akuvagha, Gatɨn adarazi bagha nguazir bar aghuim ginabazɨ me a ini. Gat inizir nguazir otevir kam, a gumazir dapaniba iniamin nguazimɨn mɨn ghu. Ezɨ, Gatɨn adarazi deraghavɨra Ikiavɨra Itir Godɨn guizɨn araziba ko bizir a damuasa Israelia mɨkemezibar gɨn zui.”†

22 Egha a kamaghɨn Danɨn anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Danɨn anabamɨn adarasi, mati laionɨn igiam, Basanɨn danganimɨn dagɨar afamɨn ikegha uabɨ ekura izi.”

23 Egha a kamaghɨn Naptalin anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God deragha Naptali gamua egha bizir bar aghuiba isa a ganɨngi. Ezɨ men nguazim Galilin Dɨpar Akarer mɨriamɨn ikegha ghua saut ko aruem ghuaghiri naghɨn amadaghan iraghu.”

24 Egha a kamaghɨn Aserɨn anabamɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Aserɨn aveghbuabar tongɨn bar a gifongegh deraghvɨra a damuam. Eghtɨ bizir kamɨn, a bar me gafiragham. Eghtɨ an olivɨn temeba bar puvɨra bɨtɨ, an olivɨn borer avɨrim iniam. 25 Eghtɨ an nguibar ekiaba avɨnizir dɨvaziba, ainɨn itiar akar gavgaviba ikiam. Eghtɨ a zurara dar aven deraghvɨra ikɨva, atiatingan kogham.”

26 Egha Moses kamaghɨn mɨgei, “O Israelia, godɨn tam ua en Godɨn mɨn itir puvatɨ. A gavgavir ekiam ko angazangarimɨn aven mɨdorozir karis gaperagha, ian akurvaghasa ghuariam gisɨn izi. 27 Godɨn Zurara Itim, an en mogomer danganim. A zurara uan dafarimningɨn ian suigha ia ataghɨrazir puvatɨ. Ia mangɨ Kenanɨn nguazim iniamin dughiam a ian faragh mangɨ, ian apaniba batuegh ia mɨkemeghtɨ, ia mangɨ me mɨsoghɨrarigham. 28 Eghtɨ Jekopɨn ovavir boriba nguazir kam dapiagh deraghvɨra ikɨtɨ, apaniba ua izɨ me ko mɨsoghan kogham. Nguazir me itir kam, dɨmagarimɨn ghuariar dɨpaba izighirɨ a ruam, eghtɨ wit ko wainɨn avɨriba an otivtɨ me da iniam. 29 O Israelian gumazamiziba, ia bar akongegh! Ikiavɨra Itir God ian akurvazi moghɨn, a ikɨzir igharazitaba kamaghɨn men akurvaghizir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God mati oramɨn mɨn ian pɨgha ian akurvasi. Egh a mati mɨdorozir sabamɨn mɨn, ian apanibav soghɨrarightɨ me arɨmɨghiram. Eghtɨ ian apaniba izɨ uarir apangkuvsɨ ian azangsɨgham. Eghtɨ ia me dɨkɨ me abɨnam.”

34

Moses areme

1 Egha Moses Moapɨn danganir zarim ategha, Nebon Mɨghsɨamɨn ghuavanabogha, ghua Pisgan Mɨghsɨamɨn orazimɨn ghuavanabo, kar Jerikon nguibamɨn aruem anadi nakɨn. Egha Moses danganir kamɨn tughav itima, Ikiavɨra Itir God, nguazir a Israelia danɨngamiba bar an aka. Nguazir kam, a Gileatɨn nguazimɨn ikegha ghua Danɨn anabamɨn nguazimɨn tu, a notɨn amadaghan iti, 2 egha ghua Naptalin anabamɨn nguazim ko Efraimɨn anabamɨn nguazim ko, Manasen anabamɨn nguazim ko, Judan anabamɨn nguazim bar ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu, an aruem ghuaghiri naghɨn iti. 3 Egha a Judan anabamɨn amadaghan sautɨn nguazir ekiam Mosesɨn aka. Ezɨ danganir zarir ekiam, nguibar kam Jeriko an iti, a detɨn temer avɨriba iti. Israelian nguazim, a Jerikon nguazir zarir kamɨn ikegha ghua Soarɨn danganimɨn tu, a sautɨn amadaghan iti. 4  *Egha Ikiavɨra Itir God Moses mɨgei, “Kɨ fomɨra Abraham ko Aisak ko Jekop koma akam akɨrigha ghaze, Kɨ nguazir kam isɨ men ovavir boribar anɨngam. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨ ataghizɨ nɨ an ganigha gɨfa. Eghtɨ kɨ nɨ ateghtɨ nɨ an aven mangɨghan kogham.”

5 Ezɨ Godɨn ingangarir gumazim Moses, Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨn, a Moapɨn nguazimɨn ikiava areme.

6 Egha Ikiavɨra Itir God, Moapɨn danganir zarimɨn Mosesɨn kuam afa, a Betpeorɨn nguibamɨn vongɨn iti. Ezɨ datɨrɨghɨn gumazitam fozir puvatɨ, danganir manamɨn Mosesɨn mozim iti. 7 Moses 120plan azeniba ikia egha areme. Egha gavgavighvɨra iti, ezɨ an damaziba dera. 8 Moses aremegha gɨvazɨ, Israelia Moapɨn danganir zarimɨn ikia a bagha azia a gɨbua ikia ghua 30plan aruebar tu.

9 Bizir kabar gɨn, God fofozir avɨriba ko nɨghnɨzir aghuiba isa Nunɨn otarim Josua ganɨngi. Me bar fo, Moses faragha uan danganim iniasa anemɨsefe. Ezɨ gumazamiziba Josuan akam baragha, Akar Gavgavir Ikiavɨra Itir God Moses ganɨngizibar gɨn zui.

10  *Bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, Israelian tongɨn Godɨn akam inigha izir gumazitam Mosesɨn mɨn otozir puvatɨ. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God Moses ko mɨgei, mati gumazir pumuning uaning ko mɨgei. 11 Ikiavɨra Itir God, mirakelɨn igharagha garibagh amuava Isipɨn atrivim ko an ingangarir gumaziba, ko an nguazim sara bar puv me damuasa Moses amada. Godɨn akam inigha izir gumazir igharazitaba, me Mosesɨn mɨn mirakelɨn kamaghɨn garitabagh amizir puvatɨ. 12 Moses Israelian gumazamizibar damazimɨn amizɨ moghɨn, me gumazamizibar amutɨ me atiatingamin arazarazir ekiatabar amighan kogham.

* 1:4: Dɨboboniba 21:21-35

* 1:8: Jenesis 26:3; Ua Me Ini 33:1; Dɨboboniba 14:23; 32:11

* 1:26: Godɨn Araziba 9:23; Hibru 3:16

* 1:31: Aposel 13:18

* 1:32: Hibru 3:19

* 1:34: Hibru 3:18

* 1:42: Dɨboboniba 14:41-43

* 2:1: Dɨboboniba 21:4

* 2:4: Jenesis 36:8

* 2:9: Jenesis 19:37

* 2:14: Dɨboboniba 14:28-35

* 2:19: Jenesis 19:38

* 3:1: Dɨboboniba 21:33-35

* 3:11: Hibrun akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn akam giragha an osiri, “An dakozim, me ainɨn an ingari. Dakozir kamɨn ruarim, a 4 mitan ghu.” Ezɨ vezɨn kamɨn akar abuananam, akar kam, “boksiar kam ikiavɨra ikia iti,” a dughiar e datɨrɨghɨn itim mɨgeir puvatɨ. A dughiar Moses akɨnafarim kam osirizim mɨgei.

* 3:18: Josua 1:12-15

* 3:23: Dɨboboniba 27:12-14; Godɨn Araziba 32:48-52

* 4:2: Akar Mogomem 22:18-19

* 4:3: Dɨboboniba 25:1-9

* 4:11: Ua Me Ini 19:16-18; Hibru 12:18-19

* 4:13: Ua Me Ini 31:18; 34:28; Godɨn Araziba 9:10

* 4:14: Ua Me Ini 21:1

* 4:16-18: Ua Me Ini 20:4; Ofa Gami 26:1; Godɨn Araziba 5:8; 27:15; Rom 1:23

* 4:20: Ua Me Ini 19:5; Godɨn Araziba 7:6; 14:2; 26:18; Taitus 2:14; 1 Pita 2:9

* 4:21: Dɨboboniba 20:12

* 4:24: Hibru 12:29

* 4:27: Godɨn Araziba 28:36

* 4:29: Jeremaia 29:13

* 4:35: Mak 12:32

* 4:41: Josua 20:8-9

* 5:8: Ofa Gami 26:1; Godɨn Araziba 4:15-18; 27:15

* 5:9: Ua Me Ini 34:6-7; Dɨboboniba 14:18; Godɨn Araziba 7:9-10

* 5:11: Ofa Gami 19:12

* 5:12: Ua Me Ini 16:23-30; 31:12-14

* 5:13: Ua Me Ini 23:12; 31:15; 34:21; 35:2; Ofa Gami 23:3

* 5:16: Godɨn Araziba 27:16; Matyu 15:4; 19:19; Mak 7:10; 10:19; Luk 18:20; Efesus 6:2-3

* 5:17: Jenesis 9:6; Ofa Gami 24:17; Matyu 5:21; 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9; Jems 2:11

* 5:18: Ofa Gami 20:10; Matyu 5:27; 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9; Jems 2:11

* 5:19: Ofa Gami 19:11; Matyu 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9

* 5:20: Ua Me Ini 23:1; Matyu 19:18; Mak 10:19; Luk 18:20

* 5:21: Rom 7:7; 13:9

* 5:22: Hibru 12:18-19

* 6:4-5: Matyu 22:37; Mak 12:29; 12:30; Luk 10:27

* 6:6: Godɨn Araziba 11:18-20

* 6:10: Jenesis 12:7; 26:3; 28:13

* 6:13: Matyu 4:10; Luk 4:8

* 6:16: Ua Me Ini 17:1-7; Matyu 4:7; Luk 4:12

* 7:1: Aposel 13:19

* 7:5: Godɨn Araziba 12:3

* 7:6: Ua Me Ini 19:5; Godɨn Araziba 4:20; 14:2; 26:18; Taitus 2:14; 1 Pita 2:9

* 7:9: Ua Me Ini 20:5-6; 34:6-7; Dɨboboniba 14:18; Godɨn Araziba 5:9-10

* 7:12: Godɨn Araziba 11:13-17

* 8:3: Ua Me Ini 16:1-35; Matyu 4:4; Luk 4:4

* 8:5: Aghuzir Akaba 3:12; Hibru 12:6

* 8:11: Hosea 13:5-6

* 8:18: Aghuzir Akaba 10:22; Hosea 2:8

* 9:4: Ofa Gami 18:3; 18:24-30; Godɨn Araziba 12:31; 18:9; 18:14

* 9:9: Ua Me Ini 24:18

* 9:19: Hibru 12:21

* 9:22: Ua Me Ini 17:7; Dɨboboniba 11:3; 11:34

* 9:23: Dɨboboniba 14:1-10; Godɨn Araziba 1:21; 1:26; Hibru 3:16

* 10:6: Dɨboboniba 20:28; 33:38

* 10:8: Dɨboboniba 3:5-8

* 10:10: Ua Me Ini 34:28

* 10:17: Aposel 10:34; Rom 2:11; Galesia 2:6; Efesus 6:9; 1 Timoti 6:15; Akar Mogomem 17:14; 19:16

* 10:22: Jenesis 15:5; 22:17; 46:27

* 11:3: Ua Me Ini 7:8--12:13

* 11:4: Ua Me Ini 14:28

* 11:6: Dɨboboniba 16:31-32

* 11:13: Ofa Gami 26:3-5; Godɨn Araziba 7:12-16; 28:1-14

* 11:18: Godɨn Araziba 6:6-9

* 11:24: Josua 1:3-5

* 11:29: Godɨn Araziba 27:11-14; Josua 8:33-35

* 12:3: Godɨn Araziba 7:5

* 12:16: Jenesis 9:4; Ofa Gami 7:26-27; 17:10-14; 19:26; Godɨn Araziba 15:23

* 12:23: Ofa Gami 17:10-14

* 12:32: Godɨn Araziba 4:2; Akar Mogomem 22:18-19

* 14:1: Ofa Gami 19:28; 21:5

* 14:2: Ua Me Ini 19:5-6; Godɨn Araziba 4:20; 7:6; 26:18; Taitus 2:14; 1 Pita 2:9

* 14:21: Ua Me Ini 23:19; 34:26

* 14:22: Ofa Gami 27:30-33; Dɨboboniba 18:21

* 15:1: Arazir kam kamakɨn, gumazitam nɨn dagɨaba inigha akam akɨra ghaze, a gɨn ua nɨn dagɨaba ikarvagham. Eghtɨ azenibar mangɨtɨ azenir namba 7 otoghɨva, eghtɨ nɨ a mɨkɨmtɨ an a ikarvaghan markɨ.

* 15:7: Ofa Gami 25:35

* 15:11: Matyu 26:11; Mak 14:7; Jon 12:8

* 15:12: Ofa Gami 25:39-46

* 15:19: Ua Me Ini 13:12

* 15:23: Jenesis 9:4; Ofa Gami 7:26-27; 17:10-14; 19:26; Godɨn Araziba 12:16; 12:23

* 16:1: Ofa Gami 23:5-8; Dɨboboniba 28:16-25

* 16:1: Abipɨn iakɨnim, kar Israelia iakɨnir faragha zuim. Iakɨnir kam, an en iakɨnimning Mas ko Epril, aningɨn otifi. Iakɨnir kamɨn ziar igharazim, “Nisan.”

* 16:9: Dɨboboniba 28:26-31

* 16:13: Dɨboboniba 29:12-38

* 16:19: Ua Me Ini 23:6-8; Ofa Gami 19:15

* 16:21: Ua Me Ini 34:13

* 16:22: Ofa Gami 26:1

* 17:3: Ua Me Ini 22:20

* 17:6: Dɨboboniba 35:30; Godɨn Araziba 19:15; Matyu 18:16; 2 Korin 13:1; 1 Timoti 5:19; Hibru 10:28

* 17:7: 1 Korin 5:13

* 17:14: 1 Samuel 8:5

* 17:16: 1 Atriviba 10:28; 2 Eghaghaniba 1:16; 9:28

* 17:17: 1 Atriviba 10:14-22; 10:27; 11:1-8; 2 Eghaghaniba 1:15; 9:27

* 18:2: Dɨboboniba 18:20

* 18:10-11: Ua Me Ini 22:18; Ofa Gami 19:26; 19:31

* 18:13: Matyu 5:48

* 18:15: Aposel 3:22; 7:37

* 18:19: Aposel 3:23

* 19:14: Godɨn Araziba 27:17

* 19:15: Dɨboboniba 35:30; Godɨn Araziba 17:6; Matyu 18:16; Jon 8:17; 2 Korin 13:1; 1 Timoti 5:19; Hibru 10:28

* 19:21: Ua Me Ini 21:23-25; Ofa Gami 24:19-20; Matyu 5:38

* 20:5: Luk 14:18-20

* 21:23: Josua 10:26-27; Jon 19:31; Galesia 3:13

* 22:1: Ua Me Ini 23:4-5

* 22:9: Ofa Gami 19:19

* 22:12: Dɨboboniba 15:37-41

* 22:28: Ua Me Ini 22:16-17

* 22:30: Ofa Gami 18:8; 20:11; Godɨn Araziba 27:20

* 23:3: Nehemia 13:1-2

* 23:4: Dɨboboniba 22:1-6

* 23:5: Dɨboboniba 23:7--24:9

* 23:17: Ofa Gami 19:29

* 23:17: Dɨpenir Kenania uan asebar ziaba febar aven, gumazamiziba dar ghua tuavir gumaziba ko tuavir amizir aseba fer dɨpenir kabar ingariba isa me koma akui. Men nɨghnɨzir gavgavim kamakɨn, me arazir kam damu asebar ziaba fɨtɨ, aseba men azenibar amutɨ da dagher avɨriba ikɨ, egh uaghan men asɨzibar amutɨ, da nguzir avɨriba batam.

* 23:19: Ua Me Ini 22:25; Ofa Gami 25:36-37; Godɨn Araziba 15:7-11

* 23:21: Dɨboboniba 30:1-16; Matyu 5:33

* 24:1: Matyu 5:31; 19:7; Mak 10:4

* 24:7: Ua Me Ini 21:16

* 24:8: Ofa Gami 13:1--14:54

* 24:9: Dɨboboniba 12:10

* 24:10: Ua Me Ini 22:26-27

* 24:14: Ofa Gami 19:13

* 24:16: 2 Atriviba 14:6; 2 Eghaghaniba 25:4; Esekiel 18:20

* 24:17: Ua Me Ini 23:9; Ofa Gami 19:33-34; Godɨn Araziba 27:19

* 24:19-21: Ofa Gami 19:9-10; 23:22

* 25:3: 2 Korin 11:24

* 25:4: 1 Korin 9:9; 1 Timoti 5:18

* 25:5: Matyu 22:24; Mak 12:19; Luk 20:28

* 25:7: Rut 4:7-8

* 25:13-14: Ofa Gami 19:35-36

* 25:17: Ua Me Ini 17:8-14; 1 Samuel 15:2-9

* 26:2: Ua Me Ini 23:19

* 26:12: Godɨn Araziba 14:28-29

* 26:18: Ua Me Ini 19:5; Godɨn Araziba 4:20; 7:6; 14:2; Taitus 2:14; 1 Pita 2:9

* 27:2: Josua 8:30-32

* 27:5: Ua Me Ini 20:25

* 27:12: Godɨn Araziba 11:29; Josua 8:33-35

* 27:15: Ua Me Ini 20:4; 34:17; Ofa Gami 19:4; 26:1; Godɨn Araziba 4:15-18; 5:8

* 27:16: Ua Me Ini 20:12; Godɨn Araziba 5:16

* 27:17: Godɨn Araziba 19:14

* 27:18: Ofa Gami 19:14

* 27:19: Ua Me Ini 22:21; 23:9; Ofa Gami 19:33-34; Godɨn Araziba 24:17-18

* 27:20: Ofa Gami 18:8; 20:11; Godɨn Araziba 22:30

* 27:21: Ua Me Ini 22:19; Ofa Gami 18:23; 20:15

* 27:22: Ofa Gami 18:9; 20:17

* 27:23: Ofa Gami 18:17; 20:14

* 27:26: Galesia 3:10

* 28:1: Godɨn Araziba 11:13-17

* 28:56-57: 2 Atriviba 6:28-29; Azir Akam 4:10

* 29:5: Godɨn Araziba 8:2-4

* 29:7: Dɨboboniba 21:21-35

* 29:8: Dɨboboniba 32:33

* 29:18: Hibru 12:15

* 29:23: Jenesis 19:24-25

* 30:12: Rom 10:6-8

* 30:20: Jenesis 12:7; 26:3; 28:13

* 31:2: Dɨboboniba 20:12

* 31:4: Dɨboboniba 21:21-35

* 31:8: Josua 1:5; Hibru 13:5

* 31:10: Godɨn Araziba 15:1; 16:13-15

* 31:23: Dɨboboniba 27:23; Josua 1:6

* 32:8: Aposel 17:26

* 32:8: Vezɨn kamɨn akar abuananaba, Hibrun akam da deragha bighatɨgha mɨgeir puvatɨ. Gumaziba fomɨra akar kamɨn a gɨra an osiri, egha me akar igharazim osira ghaze, “A kantribar ganasa vaghvagha enselba mɨsefe.” Ezɨ fofozir gumazir avɨrim ghaze, Kamagh garir akam uaghan faragha Hibrun akamɨn ike, ezɨ gɨn gumazir maba a giragha an osiri.

* 32:15: Aisaia 51:13

* 32:17: 1 Korin 10:20

* 32:21: Rom 10:19; 1 Korin 10:22

* 32:35: Rom 12:19; Hibru 10:30

* 32:36: Onger Akaba 135:14

* 32:43: Rom 15:10; Akar Mogomem 19:2

† 32:43: Hibrun akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 32:48: Dɨboboniba 27:12-14; Godɨn Araziba 3:23-27

* 33:4-5: Hibrun akam, ves 2ɨn ikegha ghua ves 5ɨn tuzimɨn aven, a deragha mɨgeir puvatɨ.

* 33:8: Ua Me Ini 17:7; 28:30; Dɨboboniba 20:13

† 33:21: Hibrun akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 34:4: Jenesis 12:7; 26:3; 28:13

* 34:10: Ua Me Ini 33:11

Josua

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Gumazir Dapanim Josuan Akɨnafarim

O

Josua

Akar faragha zuim

Israelian adarazi azenir bar avɨribar gumazamiziba puvatɨzir danganim garuava, nguazir God me bagha inabagha me danɨngamim bagha mɨzua iti. Ezɨ datɨrɨghɨn God nguazir kamɨn aven mangasa men amamangatɨ. Dughiar kamɨn Josua Mosesɨn danganim inigha Israelian gumazir dapanimɨn oto. Josuan akɨnafarim, Israelian eghaghanir me nguazir kam iniasa Jordanɨn Fanem abɨghizir dughiamɨn ikegha ghua Kenania ko mɨsoghezir dughiamɨn tu. Mɨdorozir eghaghanir avɨriba, akɨnafarir kamɨn iti. Mɨdorozir kaba, Moses Ua Godɨn Araziba Osirizir Akɨnafarim, Sapta 20 mɨkemezir tuavimra da otifi. God a uabɨ men afeziam egha a uabɨ mɨdorozibar faragha ghua men inazir afeziaba ko akam akɨrizir mɨgɨrɨgɨar kam gamizɨ a guizbangɨram oto.

Josuan akɨnafarim, akuar 3pla iti.

1. Sapta 1--12ɨn eghaghanimɨn aven, Israelia Kenanɨn nguazim ini.

2. Sapta 13--22ɨn eghaghanimɨn aven, me nguazim isa, Israelian anababa bar vaghvagha nguaziba abɨgha me ganɨngi.

3. Sapta 23--24ɨn eghaghanimɨn aven, Josua uan mɨgɨrɨgɨar abuananabagh amima, Israelia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, ua gavgavim a ganɨdi. Guizbangɨra, God bar uan gavgavir ekiam azenara men akazɨma, bizir kam bangɨn, me zurara Godɨn gɨn mangasa akam akɨri.

Ezɨ Josuan mɨgɨrɨgɨar abuananamɨn, a bizir God uan agharir gavgavimɨn ingarizibagh nɨghnɨsi. God Abraham ko akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, nguazir kam an a isɨ Abrahamɨn ovavir boribar anɨngam. Ezɨ Josua kamaghɨn an gun mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fan aghuaghɨva deravɨra nɨghnɨgh, ia godɨn manamɨn ziam fam? Ezɨ na ko, nan dɨpenimɨn itir darazi bar moghɨra, e Ikiavɨra Itir Godɨn ziamra fam.” (Sapta 24:15) Kar bar akɨnafarir kamɨn nɨghnɨzir bar ekiar faragha zuim.

Israelia Kenanɨn nguazim Ini

1

(Sapta 1--12)

Israelia Kenanɨn nguazim iniasa

1 Moses Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim. Ezɨ gumazim Nunɨn otarim Josua, a Mosesɨn akurvasi. Ezɨ Moses aremezɨ, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Josua mɨgei, 2 “Nan ingangarir gumazim Moses, an areme. Ezɨ nɨ Israelian gumazamiziba datɨrɨghɨn me inigh, ia Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangɨ, kɨ ia danɨngamin nguazimɨn otifigh. 3  *Kɨ Moses ko akam akɨrigha gɨvagha ghaze, nguazir ia datɨrɨghɨn arua zuir kaba, kɨ bar da isɨ ia danɨngam. 4 Nguazir ia iniamin kamɨn mɨtaghniaba, da sautɨn amadaghan gumazamiziba puvatɨzir danganim ikegh mangɨ, notɨn amadaghan Lebanonɨn kantrin mɨghsɨabar otogham. Egh mangɨ aruem anadi naghɨn Yufretisɨn Faner ekiamɨn otogh, mangɨ Hitian nguaziba bar ada inigham. Egh mangɨ aruem ghuaghiri naghɨn Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn otogham. 5  *Eghtɨ nɨ Josua, Kɨ Moses ko ikezɨ moghɨra, kɨ nɨ ko ikiam. Kɨ zurara nɨ ko ikɨ, egh nɨ ategh mangan kogham. Nɨ nguazimɨn angamɨra ikiamin dughiamɨn, gumazir taba nɨ mɨsogh nɨ abɨraghan kogham.

6  *“Nɨ mɨtɨgh gavgafigh, egh akongan markɨ. Nɨ gumazamizir kaba inigh mangɨtɨ, me nguazir kam iniam. Kɨ fomɨra nguazir kam me a iniasa, kɨ men inazir afeziaba ko akam akɨrigha gɨfa. 7 Nɨ mɨtɨgh bar gavgavigh akongan markɨ. Egh bar deravɨra nan Akar Gavgaviba, dar gɨn mangɨ. Akar Gavgavir kaba, nan ingangarir gumazim Moses, faragha nɨ ganɨngi. Nɨ guizbangɨra bar adar gɨn mangɨva, egh tuavir agharir kɨriamɨn zuiba ko tuavir agharir guvimɨn zuiba dar mangan markɨ. Ia bar Akar Gavgavir kabar tamɨn tuavim ataghɨraghan markɨ. Nɨ kamaghɨn damuva, nɨ danganir manamɨn mangam, nɨ osɨmtɨzir tam batoghan kogh, deravɨra ikiam. 8  *Nɨ Akar Gavgavir kabar Akɨnafarim bakɨnɨghnɨghan markɨ, nɨ arueba ko dɨmagariba bar deravɨra Akar Gavgavir kabar ganɨva, dar ponɨva dagh nɨghnɨghvɨra ikɨ, egh bar dar amu. Egh nɨ kamaghɨn damutɨ, bizir igharazir nɨ gɨn damuamiba deragh kamaghɨra ikiam. 9 Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God, kɨ nɨ mɨkemegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, nɨ mɨtɨgh gavgavigh atiatingan markɨ. Egh nɨ managh mangam, kɨ uaghan nɨ ko mangam.”

10 Ezɨ Josua kamaghɨn gumazamizibar gumazir dapanibav gei, 11 “Ia danganir e itir kamɨn aven daruva, gumazamizibav kɨmtɨma me uari bagh daghetaba isamigh, biziba akɨrightɨ, da ikɨ. Aruer pumuning gɨvaghtɨ mɨkezimɨn, e Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangɨva Ikiavɨra Itir God, en God, e danɨngamin nguazim iniam. Eghtɨ nguazir kam, kar en nguazimra.”

12  *Ezɨ Josua kamaghɨn Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mam, me mɨgɨa ghaze, 13 “Ia bar deravɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, ia mɨkemezir akabagh nɨghnɨgh. A ghaze, Ikiavɨra Itir God, Jordanɨn Faner mɨriamɨn aruem anadi naghɨn itir nguazim ia danɨngam. Eghtɨ ia an ikɨ deravɨra navir amɨrizimɨn ikɨ avughsam. 14 Moses, Jordanɨn Fanemɨn nguazir vuer kam, an aruem anadi naghɨn itir nguazim, a ia ganɨngi. Eghtɨ ian amuiroghboriba ko asɨziba an ikiam. Eghtɨ ian mɨdorozir gumaziba, me bar uan mɨdorozir biziba inigh Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangɨ uan aveghbuabar faragh mangɨ. Egh men akuragh mɨdorozim damu. 15 Ia me ko kamaghɨra damu mangɨ, Ikiavɨra Itir God me ganɨdir nguazir kam, me bar moghɨram an danganiba bar a da inigh, dar apiagham. Eghtɨ ia gɨn uamategh uan nguazimɨn izam. Kar, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, ia ganɨngizir nguazim, a Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti, ia a dapiam.”

16 Ezɨ gumazir kaba Josuan akam baregha ghaze, “Ore, bizir nɨ e mɨkemeziba e bar moghɨra dar amuam. Ezɨ danganir nɨ e amadiba e bar dar mangam. 17 E nɨ mɨgeir akaba bar moghɨra dar gɨn mangam, mati e faragha zurara Mosesɨn akabar gɨn zui. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, Moses ko ikezɨ moghɨra nɨ ko ikiam. 18 Eghtɨ tina nɨn akam barazir puvatɨ, an aremegham. Nɨn akam batozir gumazamiziba, me arɨmɨghiram. Kamaghɨn amizɨ, nɨ tugh gavgavigh atiatingan markɨ!”

2

Josua gumazir pumuning amadazɨ aning ghua Jerikon nguibam, mogomemɨn an gari

1  *Dughiar kam, Israelia Sitimɨn nguibamɨn ikiavɨra ikia, Nunɨn otarim Josua gumazir pumuning amada, eghtɨ aning mangɨ modogh Jerikon nguibam, ko nguazir an boroghɨn itibar ganam. Ezɨ aning ghua tuavimɨn amizir mamɨn dɨpenimɨn oto. Amizimɨn ziam Rahap, aning an dɨpenimɨn iti.

2 Ezɨ gumazir maba aning baregha ghua kamaghɨn Jerikon atrivim mɨgɨa ghaze, “Nɨ deravɨra ganigh. Israelian gumazir maba datɨrɨghɨn dɨmangan iza en nguibamɨn aven ikiava mogomemɨn an gari.”

3 Ezɨ atrivim kamaghɨn oregha gumazir maba amadazɨ, me ghua Rahap mɨgɨa ghaze, “Gumazir mogomebar en kantrin ganasa izeziba, me nɨn dɨpenimɨn iti. Nɨ me amadaghtɨ me azenan izɨ. E fo, me en kantrin averiam bar mogomebar an ganasa ize.”

4 Guizbangɨra, Rahap gumazir kamning modo. Egha atrivim amadazir gumazibagh ifara ghaze, “Are, gumazir maba nan dɨpenimɨn ize. Ezɨ kɨ me gɨfozir puvatɨ, me ti nguibar manamɨn ikegha ize. 5 Me guaratɨzimɨn nguibar ekiamɨn tiar akar ekiam asasava amima, gumazir kaba ua danganir kam ategha ghue. Kɨ fozir puvatɨ, me manmaghɨra ghue. Ia ti zuamɨra men gɨn mangɨva me batogham.” 6 Guizbangɨra, Rahap ifaragha Israelian gumazir kamning inigha dɨpenimɨn uanaga ghuriamɨn bar pɨn dadar ikɨziba itibar apengan aning modo. 7 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumaziba Rahapɨn akam baregha nguibar ekiam ategha zuima, nguibamɨn tiar akamɨn garir gumaziba zuamɨra nguibamɨn tiar akam asara. Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumaziba ghua gumazir moga garimning buri. Me aning buria arua ghua Jordanɨn Faner mɨriamɨn oto.

8 Ezɨ Israelian gumazimning tɨghar dakuasava amima, Rahap aning iti naghɨn pɨn ghuavanabo. 9 Egha kamaghɨn aning mɨgei, “Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God, kantrin kam isa Israelia ian agharim gatɨ. Ezɨ kɨ guizbangɨra gua mɨgei, atiatir bar ekiam en itima, agorogem e mɨsozima, aghariba en amɨra. 10  *E kamaghɨn oraki, ia Isipɨn kantri ategha izir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, Ongarir Aghevim gamizɨ, a dakezɨ, ia a giregha azenan ize. Egha e uaghan kamaghɨn oraki, ia Amorian atrivir pumuning, Sihon ko Ok, ia aningɨn mɨdorozir gumaziba sara Jordanɨn Faner vuemɨn aruem anadi naghɨn bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 11 E mɨgɨrɨgɨar kam baregha bar ian atiatigha ikia, en aghariba en amɨra. E datɨrɨghɨn gavgaviba bar puvatɨ. Guizbangɨra, ian God, a Ikiavɨra Itir God, an overiar pɨn itim ko nguazimɨn God. 12 Kamaghɨn kɨ guan azangsɨsi, datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, kɨ faragha deravɨra gua gamizɨ moghɨn, gua nan adarazi deragh me damu. Egh gua akar dɨkɨrɨzim na koma a damuva, ababanir tam nan akaghtɨ kɨ fogh suam, gua guizbangɨra deragh e damuam. 13 Ia nan afeziam ko amebam, ko nan doziba ko nan afumiba ko men adarazi bar me ateghtɨ, me angamɨra ikɨ.”

14 Ezɨ gumazimning kamaghɨn amizimɨn akam ikaragha ghaze, “Ga nɨ mɨkemezɨ moghɨn, damighan koghtɨ, God mar ga gasɨghasɨkigh. Eghtɨ nɨ bizir ga amizibar gun mɨkemeghan koghtɨ, Ikiavɨra Itir God, nguazir kam e danɨngamin dughiam, ga guizbangɨra nɨ ginɨrɨgh nɨn kuarkuvigh deraghvɨra nɨ damuam.”

15 Rahapɨn dɨpenim bar nguibar ekiamɨn dɨvazir ekiamɨn poroghav iti, ezɨ an windua dɨvazir ekiam gisɨrara iti. Ezɨ Rahap benir mam inigha dɨpenimɨn aven a ikegha, winduan anekunizɨ, a dɨvazir ekiamɨn azenan iraghu. Egha gumazimning amadazɨ, aning benir kamɨn suigha azenan ghuaghiri. 16 Ezɨ Rahap kamaghɨn gumazimning mɨgei, “Gua aruer pumuning ko mɨkezimɨn mɨghsɨabar modogh. Eghtɨ gumazir gua buriba ua Jerikon izeghtɨma, gua uamategh uan adarazi bagh mangɨ.”

17 Ezɨ gumazimning kamaghɨn Rahap mɨgei, “Ga nɨ mɨkemezɨ moghɨn nɨ biziba bar dar amightɨ, ga nɨ ko dɨkɨrɨzir akatam abighan kogham. 18 Nɨ deragh oragh, Israelia izɨ nguibar kamɨn otivamin dughiamɨn, nɨ benir aghevir ga nɨ ganɨdir kam, isɨ uan winduan ga izaghirɨzir kamɨn aneguragh. Egh nɨ uan afeziam ko amebam ko doziba ko afumiba ko uan adarazi bar me inigh uan dɨpenimɨn aven me akufagh. 19 Ian tav dɨpenim ateghɨva nguibamɨn otogh azenan tuavimɨn mangɨtɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegham, kar an osɨmtɨzim. Eghtɨ dɨpenimɨn aven iti tav aremeghtɨ, ga an osɨmtɨzim ateram. 20 Eghtɨ nɨ bizir ga amizir kabar gun Jerikoia mɨkemeghtɨ, ga nɨ ko dɨkɨrɨzir akar kaba puvatɨgham.”

21 Ezɨ Rahap kamaghɨn aning ikaragha ghaze, “Are. Kɨ gua mɨkemezɨ moghɨra damuam.” A kamaghɨn aning mɨkemegha aning amadazɨ aning zuima, a benir aghevir kam inigha uan dɨpenimɨn winduan anegura.

22 Ezɨ gumazir kamning ghua aruer pumuning ko mɨkezimɨn mɨghsɨabar modoghav iti. Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumaziba aning buria aningɨn apizir puvatɨgha, uamategha Jerikon ghue. 23 Ezɨ gumazir kamning gɨn mɨghsɨaba ategha, Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghua Nunɨn otarim Josua batogha, bizir otivizir kabar gun a mɨgei. 24 Aning kamaghɨn Josua mɨgei, “Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, nguazir kam bar e ganigha gɨfa. Gumazamizir an itiba bar en atiatigha aghariba men amɨra.”

3

Israelia Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangasa

1 Egha bar mɨzaraghara, Josua Israelia ko dɨkavigha, Sitimɨn danganim ategha ghua, Jordanɨn Faner mɨriamɨn danganim aghuigha iti. Me tɨghar fanem girɨgh vongɨn mangam. 2 Aruer pumuning ko mɨkezimɨn gɨn, gumazir dapaniba danganir me itimɨn averiam garuava kamaghɨn gumazamiziba bar me mɨgei, 3 “Ia gantɨ, Livain adarazir ofa gamir gumaziba, me Ikiavɨra Itir God, ian God, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugh mangɨtɨ, ia danganir kam ategh men gɨrara mangɨ. 4 Ia faragha kagh izezir puvatɨ, kamaghɨn, me faragh mangɨ tuavim ian akakagham. Egh ia mangɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn boroghɨram a tɨvagh mangan markɨ. Kɨ bar ian anogoroke. Ia kilomitan vamɨra a danigh an gɨrakɨrangɨn ikɨ mangɨ.”

5 Ezɨ Josua kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia uarira uari akɨrɨva, Godɨn damazimɨn zuegh ikɨ. Ia gan, Ikiavɨra Itir God gurumzaraghan dɨgavir kuram gamir biziba ian tongɨn dar amuam.”

6 Egha gɨn Josua ofa gamir gumazibav gei, “Ia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugh gumazamizibar faragh mangɨ.” Ezɨ me a gupugha men faragha zui.

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Josua mɨgei, “Datɨrɨghɨn kɨ Israelian damazimɨn nɨn ziam fɨtɨ, me kamaghɨn fogham, kɨ fomɨra Moses ko ikezɨ moghɨn, kɨ nɨ ko ikiam. 8 Eghtɨ nɨ kamaghɨn ofa gamir gumazir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupuziba me mɨkɨm suam, ‘Ia mangɨ Jordanɨn Faner mɨriamɨn otivigh, egh tong sɨvagh mangɨ dɨpamɨn aven pura tuivigh ikɨ.’ ”

9 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨma, Josua kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia roghɨra izɨva Ikiavɨra Itir God, ian God, an akam baragh. 10 Ia datɨrɨghɨn gantɨma, God en akuragh Kenania, Hitia, Hivia, Peresia, Girgasia, Amoria, ko Jebusia me batuegham. Ia tuavir kamɨn Godɨn gavgavimɨn ganigh fogh suam, Angamɨra Itir God, guizbangɨra en tongɨn iti. 11 Egh ia datɨrɨghɨn gantɨ, nguazir kamɨn gumazamiziba, bar me gativamin Ekiam, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ian faragh mangɨ, Jordanɨn Fanem girɨghtɨma dɨpam bighɨrɨgham. 12 Ia datɨrɨghɨn 12pla gumaziba, vaghvagh Israelian anabar 12pla, me a mɨsefegh. 13  *Egh ofa gamir gumaziba, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugh mangam. Egh me mangɨ men dagariba Jordanɨn Fanemɨn magɨrɨtɨ, dɨpam dutugh ua ivemaran kogham, eghtɨ agharir guvimɨn amadaghan izaghirir dɨpaba, buighɨva ghuavanang mɨghsɨamɨn mɨn tughɨv ikiam.” Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar kamɨn God, a nguazir kamɨn gumazamiziba bar me gativamin Ekiam.

14 Ezɨ Israelia danganir me itim ategha Jordanɨn Fanem girɨgh mangasa zui. Ezɨ ofa gamir gumaziba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugha men faragha zui. 15 Dughiar kam, me dagher igiaba asir dughiam, ezɨ Jordanɨn Fanem aperiar bar ekiaba otifi. Ezɨ ofa gamir gumaziba ghua faner mɨriamɨn otivigha, uan dagariba isa dɨpam gaghui. 16 Ezɨ dɨpam bar pɨrigha ivemari puvatɨgha, buigha mɨghsɨar mamɨn mɨn tughav iti. Fanem bua ghuavanaga Adamɨn nguibar ekiamɨn tu, a Saretan nguibar ekiamɨn boroghɨn itir nguibam. Ezɨ fanemɨn dɨpar ivemara Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn zuim, a bar mɨsɨngi. Ezɨ gumazamiziba fanemɨn vongɨn ghua Jerikon nguibamɨn boroghɨn oto. 17 Ofa gamir gumaziba, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugha Jordanɨn Faner torim mɨtivigha mamaghɨra itima, Israelian gumazamiziba nguazir dakɨrtɨzimɨn ghua fanemɨn vongɨn otifi.

4

Israelia Gilgalɨn dagɨar 12pla uarigh isɨn afe

1 Israelian gumazamiziba bar moghɨra Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghuezɨma, Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Josua mɨgei, 2 “Nɨ Israelian anabar 12plan aven vaghvagh 12plan gumaziba, amɨsefegh. 3 Egh me mɨkemeghtɨ me ua mangɨ ofa gamir gumaziba, Jordanɨn Fanemɨn tongɨra tuivigha ikezɨ naghɨn, dagɨar 12pla inigh. Egh dagɨar kaba inigh danganir ia dɨmangan ikiamimɨn mangɨ.”

4 Ezɨ Josua 12plan gumazir mɨseveziba, men diazɨ me izi. 5 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Jordanɨn Fanemɨn magɨrɨ an tongɨra mangɨ. Ikiavɨra Itir God, a en God, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, ofa gamir gumaziba a gupugha Jordanɨn Fanemɨn tongɨra iti. Ia men boroghɨn mangɨ me gitagh 12plan dagɨaba inigh uan dɨpɨzibar da ater izɨ, Israelian anababar ababanim damuva da inigh kagh izɨ. 6  *Eghtɨ dagɨar kaba kamaghɨn ikɨtɨ, gumazamiziba dar gan Ikiavɨra Itir God amizɨ otivizir bizir ekiabagh nɨghnɨgham. Eghtɨ gɨn, ian ovavir boriba dar gan kamaghɨn ian azangsɨgham, manmaghɨn amizɨ dagɨar kaba kagh iti? 7 Eghtɨ ia kamaghɨn me mɨkɨm suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, Jordanɨn Fanem abɨghizɨ, dɨpam dakezir dughiamɨn, me dagɨar kaba ini. Egh dagɨar kaba kagh ikɨtɨ Israelia dar gan, dughiar kam gɨnɨghnɨgh mangɨvɨra ikiam.”

8 Ezɨ Israelian 12plan gumaziba Josua mɨkemezɨ moghɨn ami. Me ghua Jordanɨn Fanemɨn tongɨra ghugha dagɨar 12pla ini, dar dɨbobonim 12plan Israelian anababar mɨn ghu, mati Ikiavɨra Itir God Josua mɨkemezɨ mokɨn. Egha me da inigha iza danganir me aghuigha itimɨn ada arɨki. 9 Egha Josua uaghan Israelia mɨkemezɨ me 12plan dagɨar maba inigha Jordanɨn Fanemɨn tongɨra ofa gamir gumaziba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugha mɨtɨghav ikezɨ naghɨn, da ase. Ezɨ dagɨar kaba ikia mamaghɨra iti. 10 Dughiar kam, ofa gamir gumaziba Jordanɨn Fanemɨn tongɨra mɨtivighav ikia mamaghɨra itima, Ikiavɨra Itir God Josua mɨkemezir biziba bar otivigha gɨfa. Kar Moses, Josua mɨkemezir biziba. Ezɨ gumazamiziba zuamɨra ghua vongɨn otifi. 11 Egha me ghua vongɨn otivigha gɨvazɨ, ofa gamir gumaziba, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisaghpugha, uaghan ghua vongɨn otivigha, gumazamizibar faragha mɨtifi. 12 Ezɨ Moses mɨkemezɨ moghɨn, Rubenɨn anabamɨn mɨdorozir gumaziba ko, Gatɨn anabamɨn mɨdorozir gumaziba ko, Manasen anabar me tuirazimningɨn mam, men marazir mɨdorozir gumaziba, me mɨdorozir biziba inigha mɨsoghasava amua men faragh zui. 13 Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ghua Jerikon nguibamɨn boroghɨn danganir zarimɨn otifi. Mɨdorozir gumaziba, men dɨbobonim 40,000ɨn boroghɨn tu. 14 Dughiar kamɨn, Israelia Ikiavɨra Itir God amizir bizir kabar gara Josuan ziam fe, mati me faragha Mosesɨn ziam fezɨ mokɨn.

15 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Josua mɨgɨa ghaze, 16 “Nɨ Akar Gavgavim isɨ ofa gamir gumazibar anɨng suam, Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugh Jordanɨn Fanem ategh azenan izɨ.”

17 Ezɨ Josua kamaghɨn me mɨgei, “Ia Jordanɨn Fanem ategh azenan izɨ.” 18 Ezɨ ofa gamir gumaziba ghua vongɨn otivigha uan dagariba dɨpar apɨnim dɨtima, dɨpam zuamɨra mati a faragha izi moghɨn ua ivemara iza uan danganim inizɨ, aperiam uam oto.

19 Ezɨ Israelia, faragha zuir iakɨnimɨn, an dughiar namba 10, me Jordanɨn Fanem abigha ghua Jerikon nguibamɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn ikia, danganir Gilgalɨn nguibamɨn boroghɨn itim aghuigha a gapia. 20 Ezɨ dagɨar 12plan me Jordanɨn Fanemɨn iniziba, Josua Gilgalɨn ada isɨ uarigh isɨn dafasa gumazibav gei. 21 Egha Josua kamaghɨn Israelia mɨgei, “Gɨn izamin dughiamɨn, ian ovavir boriba uan afeziabar azangam, ‘Me tizim bagha dagɨar kaba kagh ada arɨki?’ 22 Eghtɨ men afeziaba kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Dagɨar kaba, kar Jordanɨn Fanem dakezɨ nguazim otozɨ, Israelia dɨpam abigha iza vongɨn otivizir dughiamɨn ababanim.’ 23 Kɨ dagɨar kaba kagh ada arɨki, da kamakɨn, Ikiavɨra Itir God, ian God, fomɨra Ongarir Aghevim gamizɨ, a dakezɨ ia iza vongɨn izezɨ moghɨn, a Jordanɨn Fanem gamizɨ a dakezɨ ia iza vongɨn otifi. 24 Ezɨ danganiba bar dar gumazamiziba Ikiavɨra Itir God amizir bizibar gan an gavgavim gɨfoghasa, a bizir kabagh ami. Eghtɨ ia Ikiavɨra Itir God, ian God, an atiating an apengan ikɨ, egh an ziam fɨ mamaghɨra ikiam.”

5

Israelia Gilgalɨn mɨkarzir mogomebar inibar ghori

1 Ezɨ Amorian atrivir Jordanɨn Fanemɨn aruem uaghiri naghɨn itiba, ko Kenanian atrivir Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriamɨn itiba, uaghan kamagh oraki, Ikiavɨra Itir God Israelia bagha Jordanɨn Fanem gamizɨ, a dakezɨ, me vongɨn ghue. Bizir kam me gamizɨ, me Israelian atiatia naviba me ginivima, agharapaniba bar men amɨrazɨ me iti.

2 Ezɨ dughiar kam Ikiavɨra Itir God, Josua mɨgɨa ghaze, “Nɨ dagɨabar asiatabar ingarigh da amɨneghtɨ da bar ghumightɨ, nɨ Israelian gumazir faragha mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨziba, nɨ dar aghoregh.” 3 Ezɨ Josua dagɨabar asiar dozibar ingarigha, mɨghsɨar dozir mamɨn Israelian gumazibar mɨkarzir mogomebar inibar ghore. Mɨghsɨar kam, me kamaghɨn a dɨbori, Mɨghsɨar Mɨkarzir Mogomebar Iniba Aghorim.

4 Josua bizir mɨngarir kam bagha men, mɨkarzir mogomebar inibar ghori. Gumazir Isipɨn kantri ategha iziba, me gumazir mɨdorozim damuamin fofozim itiba, me bar gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ariaghire. 5 Gumazir Isipɨn kantri ategha azenan iziba, me bar men mɨkarzir mogomebar inibar aghore. Ezɨ otarir amebaba gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn oteziba, me tɨghar men mɨkarzir mogomebar inibar aghoram. 6  *Fomɨra Ikiavɨra Itir God men inazir afeziaba bagha akam akɨra ghaze, a nguazir bar aghuim me danɨngam, eghtɨ nguazir kam, biziba an ikɨ aghung bar deraghvɨram otivam. Ezɨ me Isip ategha men avɨriba Ikiavɨra Itir Godɨn guizɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ. Ezɨ God ghaze, gumazir akaba batozir kaba, merara nguazir bar aghuir kamɨn ganighan kogham. Kamaghɨn, Israelia 40plan azenibar gumazamiziba puvatɨzir danganim tintinibar arua ghua, gumazir mɨdorozim damuamin fofozim itiba, me bar moghɨrama ariaghire.

7 Me fomɨra gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zuir dughiamɨn, men otarir men danganiba iniamiba, me men mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨ. Kamaghɨn, Josua datɨrɨghɨn men mɨkarzir mogomebar iniba aghori. 8 Me danganir kamɨn gumazibar mɨkarzir mogomebar inibar ghore, egha Israelia danganir kamɨn ikiavɨra itima gumazibar duaba mɨsɨngi.

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Josua mɨgɨa ghaze, “Ia faragha pura Isipian ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikia bar aghumsɨki. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ia da aghumsɨzir kam batoke.” Kamaghɨn datɨrɨghɨn danganir kam, me Gilgal a garɨgha a dɨboravɨra iti.*

10  *Dughiar kamɨn Israelia Jerikon nguibamɨn boroghɨn danganir zarimɨn, Gilgalɨn danganim aghuigha an iti. Egha iakɨnir faragha zuim, Nisan, an dughiar 14ɨn guaratɨzimɨn, me Ikiavɨra Itir God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gamua ghuavɨra iti. 11 Egha amɨmzaraghan Israelia Kenanɨn kantrin rais ko baliba ko witba ini. Me baliba tuegha, bretɨn yis puvatɨzibagh amuava, da api. 12  *Dughiar kamɨn gɨrara dagher mana ua iri puvatɨ. Ezɨ Israelia, Kenanɨn nguazimɨn daghebaram api. Me uamategha mana isir puvatɨ, egha azenir kamra me Kenanɨn nguazimɨn otivaghirir daghebaram api.†

Josua gumazir mamɨn gari a mɨdorozir sabamɨn suira

13  *Dughiar mamɨn Josua Jerikon nguibamɨn boroghɨn itir danganimɨn ikia, kogha garima gumazir mam tugha mɨdorozir sabar ghumtɨzimɨn suira. Ezɨ Josua gumazir kam bagha ghua kamaghɨn an azara, “Nɨ en mɨdorozir gumazitam, o nɨ en apanim?”

14 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ ian mɨdorozir gumazim ko, ian apanim puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazir dapanim.” Ezɨ Josua uan tevimning apɨrigha guam isava nguazim bɨragha an ziam fa ghaze, “Kɨ nɨn ingangarir gumazim. Kɨ tizim damuasa nɨ ifonge?”

15 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim kamaghɨn Josua mɨgei, “Nguazir nɨ isɨn tughav itir kam, kar anogoroghezir nguazim, a Godɨn nguazimra. Kamaghɨn, nɨ uan dagarir asuaba suegh.” Ezɨ Josua uan dagarir asuaba sue.

6

Jerikon nguibar ekiam bar moghɨra ikufi

1 Dughiar kamɨn Israelia Jerikon nguibamɨn boroghɨra ize, kamaghɨn amizɨ Jerikon atrivim, nguibamɨn aven zuir tiar akam pamtemɨn anesara. Eghtɨ gumazamiziba an aven izɨ, azenan mangan kogham.

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Josua mɨgei, “Nɨ oragh. Kɨ Jerikon nguibam ko, an atrivim ko, an mɨdorozir gumazir gavgaviba, da isɨ nɨ danɨngam. 3 Nɨ uan mɨdorozir gumaziba ko dughiar vamɨran Jerikon nguibam gighuv daru. Egh ia 6plan aruebar kamaghɨra damu. 4 Egh ofa gamir gumazir 7pla mɨkemeghtɨ, me vaghvagh sɨghar sipsipɨn apuribar kombar ingariziba inigh, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn faragh mangɨ. Eghtɨ namba 7 aruemɨn, nɨ uan mɨdorozir gumaziba ko 7plan dughiabar nguibam gighu daru. Eghtɨ ofa gamir gumaziba me sɨghabagh ivi ia ko nguibam gighu daru. 5 Egh nɨ oraghtɨ ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivitɨ dar arareba mangɨ ruaraghtɨ, ia bar moghɨra bar pamten tiariba akar dɨmtɨ, nguibar ekiar kamɨn dɨvazim bar akarighiregham, eghtɨ mɨdorozir gumaziba bar moghɨra Jerikon nguibamɨn aven mangɨ.”

6 Ezɨ Nun otarim Josua, ofa gamir gumazibar diazɨ me izima, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh a gisaghpugh. Egh 7plan ofa gamir gumaziba sɨghaba ater Boksiamɨn faragh mangɨ.”

7 Egha gɨn Josua gumazamizibav gei, “Ia datɨrɨghɨn mangɨ. Ia mangɨva Jerikon nguibam gighu darutɨ, mɨdorozir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam, an faragh mangɨ.”

8 Ezɨ me Josua mɨkemezɨ moghɨn ami. Egha ofa gamir gumazir 7pla ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn faragha ghua, uan sɨghabagh ivi. Ezɨ ofa gamir gumazir maba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugha men gɨn zui. 9 Mɨdorozir gumazir maba, ofa gamir gumazibar faragha zui, ezɨ marazi Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn gɨn zui. Egha me zuir dughiamɨn 7plan ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivi. 10 Josua faragha gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia dɨm nɨgɨnim damu bizitam mɨkɨman markɨ, mangɨ dughiar kɨ dɨmsɨ akar gavgavim ia danɨngam. Dughiar kamra, ia pamtem dɨmam.” 11 Kamaghɨn, Josua ofa gamir gumaziba amadazɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gupugha, Jerikon nguibam dughiar vamɨran a gighuagha arui. Egha uamategha iza dɨmagarimɨn, danganir me itimɨn iti.

12 Egha Josua bar mɨzaraghara dɨkavizɨ, ofa gamir gumaziba ua Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam gupugha zui. 13 Ezɨ ofa gamir gumazir 7pla sɨghar 7pla givia, ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiamɨn faragha zui. Ezɨ mɨdorozir gumazir maba ofa gamir gumazibar faragha zuima, marazi gɨn iti. Ezɨ sɨghabar ararem ghuavɨra iti. 14 Me aruer pumuningɨn kamaghɨram amigha, uamategha iza danganir me itimɨn otifi. Me 6plan aruebar kamaghɨrama ami.

15 Amɨnim tirazɨ kar aruer namba 7ɨn aruem, me dɨkavigha Jerikon nguibamɨn ghua faragha amizɨ moghɨn uam a gighuagh arui. Egha aruer kamra, me 7plan dughiabar a gighuagh arui. 16 Me a gighuagha arua ghua namba 7ɨn dughiamɨn, ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivima, Josua kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ikiavɨra Itir God, nguibar kam isa en agharim gatɨgha gɨfa. Kamaghɨn, ia pamten tiariba akar. 17 E nguibar ekiar kam ko an aven itir biziba e bar dagh asɨghasɨgham. E ofan mamɨn mɨn bar da isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngam. Eghtɨ Rahap, dagɨaba bagha gumaziba ko akuir amizir kam. A gumazir e Jerikon nguibam gɨfofoghasa amadazɨmning modo. Kamaghɨn a uan adarazi ko, e me mɨsueghtɨ me aremeghan kogham. 18 Ia oragh. Ia nguibamɨn bizir asɨghasɨghizitam inigh kagh izan, kɨ bar ian anogoroke. Ia bizitam inigh kagh izeghtɨ, osɨmtɨzim ko dughiar kuram Israelia itir danganimɨn otogham. 19 Bizir me silva ko gol ko bras ko ainɨn ingariziba, kar Ikiavɨra Itir Godɨn bizibara. Ia da inigh izɨ an dagɨar dɨpenimɨn dar arɨkigh.”

20  *Josua akar kaba me ganigha gɨvazɨ, ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivima, gumazamiziba oregha bar pamten tiariba akarima, Jerikon nguibamɨn dɨvazir gavgavim akaraghire. Ezɨ gumaziba maghɨra bar aven ghuegha uari bagha nguibam ini. 21 Egha me Jerikon gumazamiziba, mɨdorozir sababar bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha men gumazir igiaba ko ghuriba sara me, me mɨsozi me ariaghire. Egha uaghan men asɨziba sara mɨsoghezɨ da ariaghire.

22 Ezɨ Josua faragha Jerikon nguibam modogh an ganasa amadazir gumazimning mɨgɨa ghaze, “Ia faragha akam akɨrizɨ moghɨn, gua aven mangɨ, amizir dagɨaba bagha gumaziba ko akuim, an dɨpenimɨn mangɨ a ko an adarasi, me inigh azenan izegh.” 23 Ezɨ gumazir igiar faragha moga nguibamɨn ganizimning aven ghua Rahap ko, an afeziam ko amebam ko, an doziba, ko an adarasi, bar me inigha azenan izegha me isava Israelia itir danganimɨn azenan me atɨ.

24 Ezɨ gɨn me nguibam avim a gatɨzɨma a isima, an aven itir biziba bar moghɨra isi. Egha me nguibar ekiamɨn aven itir silva, gol, bras ko ainɨn maba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn dagɨar dɨpenimɨn aven da arɨki. 25  *Ezɨ amizir dagɨaba bagha gumaziba koma akuir kam Rahap, a faragha gumazir moga Jerikon ganasa ghuzir pumuning modo. Kamaghɨn, Josua a ko an adarazi ataghizɨ me ikia iza, datɨrɨghɨn Rahapɨn ovavir boriba Israelian aven ikiavɨra iti.*

26  *Ezɨ dughiar kamɨn Josua akar gavgavim isa gumazamizibagh anɨga ghaze, “Gumazitam ua Jerikon nguibar kamɨn ingarightɨ, Ikiavɨra Itir God, a gasɨghasigham. A ua nguibar kamɨn ingangaritam damightɨ a dɨkavightɨ, an otarir ivariam ovengam. Egh a nguibar kamɨn tiar akar ekiabar ingartɨ, an otarir abuananam ovengam.”

27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Josua ko ikiavɨra iti, kamaghɨn gumazamizir kantrin kamɨn danganiba bar dar itiba, bar moghɨra iza ziar ekiam isa Josua ganɨdi.

7

Akan arazir kuram gami

1 Ikiavɨra Itir God, faragha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Israelia Jerikon nguibam dɨkabɨraghɨva, anogoroghezir bizitam inian kogham. Ezɨ Israelia akar kam batoke. Karmin otarim Akan, bizir maba ini. Karmi a Sapdin otarim, ezɨ Sapdi a Seran otarim, a Judan anabamɨn mav. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn navim bar Israelia bagha pamten an isi.

2 Ezɨ Josua Jerikon nguibamɨn boroghɨn ikia gumazir maba amangizɨ, me Ain nguibamɨn ghue. Ain nguibam, a Betelɨn nguibamɨn amadaghan, aruem anadi naghɨn iti. A Betavenɨn nguibamɨn boroghɨn iti. A danganir kamɨn, modogh daru an ganasa me mɨgei. Ezɨ me ghua Ain nguibamɨn garagha arui.

3 Egha gumazir kaba gɨn uamategha iza Josua mɨgei, “Nɨ bar mɨdorozir gumaziba amangightɨ me mangan markɨ. Nɨ 2,000 o 3,000ɨn mɨdorozir gumazibara amangightɨ me mavanang Ain gumaziba ko mɨsogh. Ai, a nguibar ekiam puvatɨ. Nɨ mɨdorozir gumazir avɨriba amangan markɨ.” 4 Kamaghɨn amizɨ, Josua Israelian mɨdorozir gumazir 3,000ɨn gumazibara amangizɨ me Ain nguibamɨn ghuavanangi. Ezɨ Ain gumaziba men agɨntɨzi me zuamɨra ua izaghire. 5 Ain mɨdorozir gumaziba uan nguibamɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn ikegha Israelian, agɨntɨgha ghua dagɨaba abɨzir danganimɨn tu. Egha mɨghsɨamɨn zuir tuavimɨn uaghiri. Me 36plan Israelian gumazibav soghezɨ me ariaghire. Ezɨ Israelian gavgaviba bar gɨvazɨ me bar atiatingi.

6 Ezɨ Josua bizir kam gɨnɨghnɨgha bar osemegha uan korotiam abigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn irɨgha, uan guam isa nguazim gatɨ. Ezɨ Israelian gumazir dapaniba me uaghan Josua ko iregha, kamaghɨra ikiavti aruem iraghu. Egha me uan osɨmtɨzim akakaghasa nguazir mɨnemniaba isa uan dapanibagh aghui. 7 Ezɨ Josua ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, nɨ tizim bagha e inigha Jordanɨn Fanemɨn vongɨn danganir kamɨn ize? Nɨ ti e isɨ Amorian agharim datɨghtɨ me bar e gasɨghasɨghasa? Nɨ e ateghtɨ e Jordanɨn Fanemɨn vongɨra ikian aghua? 8 O Ekiam, kɨ ua manmaghɨn mɨkɨmam? Israelia apanibar atiatigha uam ekuigha ara ize. 9  *Eghtɨ Kenanian gumaziba ko nguibar kamɨn itir gumazamiziba bar bizir kamɨn mɨgɨrɨgɨam baragham. Egh me ti e ekɨarugh bar e mɨsueghtɨ e arɨmɨghiregh, nguazir kamɨn ziaba ua puvatɨgham. Egh me ti nɨ dɨpova nɨn ziar ekiam abɨragham. Nɨ uan ziar ekiam bagh nɨghnigh bizir tizim damuam?”

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Josua mɨgɨa ghaze, “Nɨ dɨkafigh. Nɨ tizim bagha nguazim girɨghav iti? 11 Israelia arazir kuram gamigha gɨfa. Kɨ faragha Jerikon nguibamɨn biziba inian men anogoroke, ezɨ me nan akam batoke. Egha bizir kɨ asɨghasɨghasa mɨkemeziba, me da inigha, ifara bizir kaba, uan bizibar tongɨn da monge. 12 Bizir kam bangɨn, Israelia tugh uan apaniba ko mɨsoghan gavgaviba puvatɨ. Me datɨrɨghɨn bar moghɨra ikuvigham, kamaghɨn amizɨ, me uan apanibar ari. Bizir kɨ ian anogorogheziba, ia dagh asɨghasighan koghtɨ, kɨ ua ia ko ikian kogham.

13 “Nɨ dɨkafigh. Egh mangɨ gumazamizibav kemeghtɨ, me uari akɨrigh zuegh, egh gurum mɨzaraghan nan damazimɨn izɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ ghaze, Ia Israelia, bizir ia inian kɨ anogorogheziba, ia da inigha gɨfa. Ia bizir kaba batueghan koghɨva, egh uan apaniba abɨraghan kogham.

14 “Kamaghɨn amizɨ, ia gurum mɨzaraghan vaghvagh uan anababar aven ikɨ na bagh izɨ. Kɨ anabar tamɨn ziam dɨboroghtɨ a izɨ. Egh anabar kamɨn aven itir ikɨzibar ganɨva, ikɨzir tamɨn ziam dɨboroghtɨ, a izɨ. Egh ikɨzir kamɨn aven itir darazir gan dɨpenibar aven itir darazi dɨpontɨ, me izɨ. Eghtɨ gɨn dɨpenir kamɨn itir gumaziba uaghan vaghvagh bar na bagh izɨ. 15 Eghtɨ bizir kɨ anogoroghezir kaba inizir gumazim, ia an suiragh, a ko an amuiroghboriba sara, me daboroghtɨ, me isigh arɨghiregh. Egh an biziba bar da sara, uaghan da tueghtɨ da isigh. Gumazir kam a bar arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gami, ezɨ Israelia aghumsɨzir bar ekiam ini. Egha nan gumazamiziba na ko dɨkɨrɨzir akam abɨki.”

16 Ezɨ amɨnim tirazɨ mɨzaraghara, Josua Israelia mɨgeima, me vaghvagha uan anababar aven izi. Ezɨ a Judan anabam faragha me amɨsevezɨ me izi. 17 Ezɨ a Judan anabamɨn ikɨzibar diazɨ me izima, a Seran ikɨzimɨn dia. Egha Seran ikɨziba vaghvagh men deima me izima, a Sapdin adarazir suira.* 18 Egha Josua Sapdin adarazi vaghvagha men deima, me izima, an Akanɨn suira. Akan Karmin otarim, egha Sapdin igiavotarim, egha Seran ovavir borim, a Judan anabamɨn iti.

19 Ezɨ Josua kamaghɨn Akan mɨgei, “Nan otarim, nɨ datɨrɨghɨn guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, nɨ an damazimɨn mɨtɨgh, egh bizir nɨ amizim datɨrɨghɨn an gun na mɨkɨm. Egh bizitamɨn nan ghuangsɨghan markɨ.”

20 Ezɨ Akan a ikaragha ghaze, “Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, kɨ an damazimɨn arazir kuram gami. Kɨ datɨrɨghɨn, bizir amizimɨn gun nɨ mɨkɨmam. 21 E mɨdorozim gamua biziba isir dughiamɨn, kɨ Babilonia ingarizir korotiar bar aghuir mam ko, silvan maba ko golɨn dagɨar ekiam ini. Silvan osɨmtɨzim, 4 kilogremɨn tu. Ezɨ golɨn osɨmtɨzim, 1kilogremɨn tu. Kɨ bar dagh ifongegha da ini. Egha da inigha ghua uan purirpenimɨn aven mozim okoregha da aghuigha nguazimɨn da monge, ezɨ silva bizir igharazibar apengan iti.”

22 Ezɨ Josua gumazir maba amadazɨ, me ivemara Akanɨn purirpenimɨn ghue. Egha me gari, biziba bar Akan mɨkemezɨ moghɨra mozimɨn aven iti, ezɨ silva bar apengan iti. 23 Ezɨ me bizir kaba purirpenimɨn aven bar ada inigha Josua ko Israelia bagha ize. Egha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn nguazimɨn da arɨki.

24 Ezɨ Josua ko Israelian gumazamiziba, me Akan ko a inizir biziba sara ini, silva ko korotiam ko golɨn dagɨam, ko an otariba ko guiviba, an bulmakauba ko donkiba, ko sipsipba ko an purirpenim ko an biziba bar. Me da inigha Akorɨn danganir zarimɨn ghuaghiri. 25 Egha Josua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ manmaghsua osɨmtɨzir ekiar kam inigha iza e gatɨ? Datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God uaghan osɨmtɨzir ekiam nɨ danɨngam.”

Ezɨ gumazamiziba dagɨaba inigha Akan ginivigha, an amuiroghboriba uaghan me ginivizɨ me ariaghirezɨ, me men biziba sara me gapongezɨ me isi.

26 Egha Akanɨn kuam gisɨn dagɨar pozir dafam mɨkɨni. Ezɨ dagɨar pozir kam datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti. Me kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim datɨrɨghɨn iraghu. Ezɨ me danganir kam kamaghɨn a dɨbora ghaze, “Akorɨn danganir zarim.”†

8

Israelia Ain nguibar ekiam gasɨghasɨki

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Josua mɨgei, “Nɨ atiating nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ. Kɨ Ain nguibar ekiamɨn atrivim ko, an gumazamiziba ko, an nguaziba ko, nguibar ekiam, isa nɨn dafarim gatɨgha gɨfa. Kamaghɨn, nɨ uan mɨdorozir gumaziba bar me inigh Ain mavanang. 2 Ain atrivim ko an nguibar ekiam, nɨ Jeriko ko an atrivim gasɨghasɨghizɨ moghɨn, a gasɨghasɨkigh. Eghtɨ dughiar kamɨn, ia nguibar kamɨn asɨziba ko an biziba uari bagh da inigh mangam. Ia nguibar ekiar kam ko mɨsoghsɨ, uari akɨrigh, egh faragh uan mɨdorozir gumazitaba amadaghtɨ, me mangɨ nguibar ekiamɨn gɨrakɨrangɨn mongegh.”

3 Kamaghɨn amizɨ, Josua uan mɨdorozir gumaziba bar me inigha me Aiba ko mɨsoghasa ghuavanadi. A uan 30,000plan mɨdorozir gumazir fofozir aghuiba itiba amɨsevegha me amadazɨma, me dɨmangan faragha ghue. 4 Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia bar deravɨram oragh. Ia mangɨ saghon mongegh ikian markɨ, ia nguibar ekiamɨn gɨrakɨrangra mongegh mɨsoghsɨ gan ikɨ. 5 Eghtɨ mɨdorozir gumazir na ko itiba, kɨ me inigh e nguibar ekiam abigh mangɨsɨ damuam. Eghtɨ Ain gumaziba e mɨsoghsɨ azenan izɨtɨ, e faragha amizɨ moghɨn men aram. 6 Egh e me ateghtɨ me fomɨra amizɨ moghɨn, en agɨragh azenan izegh uan nguibar ekiam ategham. Eghtɨ e men aram. Me kamagh en ganigh suam, e faragha men arezɨ moghɨn ua men ari. 7 Eghtɨ ia mongezɨ naghɨn ikegh azenim giregh mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, ian God, men nguibar ekiam isɨ ian agharim darɨgham. 8 Egh ia nguibar ekiam inigh gɨvaghɨva, Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨra ia avim a datɨgh. Kɨ Akar Gavgavir kaba ia ganɨdi, eghtɨ ia deraghvɨra dar gɨn mangɨ.”

9 Ezɨ Josua me amadazɨ, me ghua aruem uaghiri naghɨn amadaghan, Ai ko Betelɨn nguibar tɨzimningɨn danganir mamɨn mongegha, mɨdorozim bagha mɨzua iti. Ezɨ Josua dɨmagarir kamɨn mɨdorozir gumazir igharaziba ko ikia danganir men purirpeniba itimɨn iti.

10 Egha amɨmzaraghan Josua dɨkavigha, mɨdorozir gumazibar diagha me akuvagha, Israelian gumazir dapaniba ko me mɨdorozir gumazibar faragha ghua Ain nguibam bagha zui. 11 Egha mɨdorozir gumazir Josua ko zuiba, me notɨn amadaghan Ain nguibamɨn tiar akar ekiam iti naghɨn, danganim aghuigha an iti. Ezɨ danganir me itim ko Ain nguibamɨn tiar akar ekiamɨn tɨzimɨn, danganir zarir mam iti. 12 Josua 5,000plan mɨdorozir gumazir amadaziba me ghua danganir mamɨn mongeghav iti. Danganir kam aruem ghuaghiri naghɨn amadaghan, Ai ko Betelɨn nguibar tizimɨn iti. 13 Josua mɨdorozir gumaziba bar me isa danganibar me arɨki, mɨdorozir gumazir avɨrim me, notɨn amadaghan iti, ezɨ marazi aruem uaghiri naghɨn, nguibar ekiamɨn boroghɨn danganim aghuigha an iti. Ezɨ Josua dɨmagarir kamɨn ghua danganir zarimɨn iti.

14 Ezɨ Ain atrivim Josuan mɨdorozir gumazibar gari, me itima, a uan mɨdorozir gumaziba ko zuamɨra nguibar ekiam ategha, Israelia ko mɨsoghasa Jordanɨn danganir zarimɨn zui. Me faraghavɨra danganir kamra uariv soke. Egha Ain atrivim kamaghɨn fozir puvatɨ, Josuan mɨdorozir gumaziba nguibar ekiamɨn azenan mongegh ikegh an gɨrakɨrangɨn mɨsogh izam.

15 Ezɨ Josua uan mɨdorozir gumaziba ko, atrivim gifara ua ivemara ara gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn amadaghan zui. 16 Ezɨ atrivim Israelian agɨntɨghasa nguibar ekiamɨn tir mɨdorozir gumazibar dei, me Israelian agɨntɨgha ghua Ain nguibar ekiam saghuiam a gatɨ. 17 Ezɨ Ai ko Betelɨn mɨdorozir gumaziba bar moghɨra nguibar ekiamning ategha Israelian agɨntɨgha ghue. Ezɨ nguibar ekiamningɨn tiar akaba pura kuiaghiregha iti, ezɨ dar ganamin gumaziba puvatɨ.

18 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Josua mɨgei, “Nɨ uan afuzim ghufegh, Ain nguibar ekiamɨn akagh. Kɨ datɨrɨghɨn nguibar ekiar kam isɨ nɨn agharim darɨgham.” Ezɨ Josua Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn ami. 19 A uan afuzim fezɨma, mɨdorozir gumazir mongeziba, me an ganigha, zuamɨra ivemara nguibar ekiamɨn aven ghuegha, a inigha, a gaborozɨ, a isi.

20-21 Ezɨ Ain gumaziba ragha uan nguibar ekiamɨn garima mɨgharim an otogha overiamɨn ghuavanadi. Josua uan mɨdorozir gumaziba ko, me faragha Ain gumazibagh ifarav arav ghue, egha datɨrɨghɨn ua iza mɨgharimɨn gari a ghuavanadima me fo, Israelian mɨdorozir gumaziba ghua nguibar ekiam inigha, a gaborozɨ a isi. Ezɨ Ain mɨdorozir gumaziba arɨ mangɨ ovevem gitavɨraghan tuaviba bar puvatɨ. Ezɨ Josua uan mɨdorozir gumaziba ko uamategha iza bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 22 Ezɨ datɨrɨghɨn Israelian mɨdorozir gumazir nguibar ekiamɨn aven ghuegha a gaboroziba, me azenim giregha uaghan mɨdorozimɨn aven ghua, Aiba okarigha me mɨsosi. Egha Israelia Ain gumaziba, bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Men tarazi aregha ua itir puvatɨ. 23 Ezɨ Ain atrivimra, an angamɨra itima Israelia an suiragha a inigha Josua bagha ghu.

24 Ezɨ Israelia, Ain gumazir faragha men gɨntɨgha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn, me danganir kamɨn uan apaniba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha gɨn marazi uamategha Ain ghuegha gumazamizir nar nguibar ekiamɨn aven itiba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 25-26 Josua dughiar kamɨn uan afuzim fegha Ain nguibar ekiamɨn akagha mamaghɨra itima, gumazamiziba bar ariaghire. Gumazamizir ariaghirezibar dɨbobonim, a 12,000ɨn tu.

27 Ikiavɨra Itir God, faragha Josua mɨgɨa ghaze, “Israelia Ain nguibar ekiam gasɨghasigh uari bagh an asɨziba ko biziba bar da iniam.” Ezɨ Israelia bizir kaba bar uari bagha da ini.

28 Egha Josua Ain nguibar ekiam gaborozɨ a bar sigha bar ikuvigha iti, egha datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti. 29 Ezɨ Josua Ain atrivim inigha tememɨn anegurazɨ an areme, ezɨ an kuam ikia ghuavti aruem iraghu. Ezɨ guaratɨzimɨn Josua gumazibav kemezɨma, me an kuam inigha ghua Ain nguibamɨn tiar akar ekiamɨn anekuni. Egha me dagɨar avɨriba isa an kuam gisɨn dar pozim mɨkɨni. Dagɨar pozir kam datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.*

Josua Ebalɨn Mɨghsɨamɨn Moses Osirizir Arazibar akaba dɨbori

30-31  **Dughiar maba gɨvazɨma Josua Israelia ko Ebalɨn Mɨghsɨamɨn ize. Me kagh izegha, Josua uan gumazir mabav gɨa ghaze, ia Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a bagh ofa gamir dakozimɨn ingar. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, an e mɨkemezir moghɨn ingar. Ezɨ me Moses Osirizir Arazibar Akɨnafarimɨn aven itir akabar gɨn ghua an ingari. Akɨnafarim ghaze, me God bagh ofa damuamin dakozimɨn ingarsɨ, dagɨar tuizimɨn dɨghorezir dagɨaba inigh an ingaran markɨ, me dagɨar kɨniba inigh an ingarigh. Ezɨ me ofabar amuamin dakozimɨn ingari. Ezɨ gumazamiziba bar uan ofan tue bar isia mɨghɨriziba, inigha ghua Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamua, egha uaghan God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh ami. 32 Ezɨ Israelia mɨtivighavɨra ikia garima, Josua dagɨar mabagh isɨn Moses Osirizir Akar Gavgaviba, da osiri. 33  *Ezɨ Israelia bar, men gumazir dapaniba ko, ingangaribar faragh zuir gumaziba ko, men jasba ko, gumazamizir kantrin igharazibar izeziba, me bar ghua okoruar pumuningɨn tuifi. Israelian gumazamizir tuiviziba, marazi Gerisimɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn tuivizɨ, marazi Ebalɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn tuifi. Ezɨ ofa gamir gumaziba, me Livain anabamɨn adarasi, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Boksiam gupugha izezɨma, Israelian okoruar pumuningɨn vong ko vongɨn tuivighav iti. Me uan guaba isa Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Boksiam mɨsoke. Boksiar kam men torimra iti. Gumazamiziba Kenanɨn nguazimɨn otivigh, Ikiavɨra Itir God, deragh me damusɨ, me an ingangarir gumazim Moses mɨkemezɨ moghɨra, me bizibar amuam.

34 Ezɨ me mɨtivighavɨra itima, Josua Moses Osirizir Arazibar akaba bar, pamtemɨn dar bori. A, Israelia deravɨra ikɨ Godɨn akabar gɨn mangɨtɨ, a deravɨra me damuamin akaba dɨbora, egha uaghan me Godɨn akam batoghtɨ a ivezir kuram me danɨngamin akaba dɨbori. 35 Josua Moses Osirizir Araziba dɨborima, Israelian gumazamiziba bar da baraki. Men amiziba ko, boriba ko, nguibar igharazibar gumazamiziba, me uaghan ikia mɨgɨrɨgɨar kaba baraki.

9

Gibionia, Josua gifari

1 Ezɨ atrivir Jordanɨn Fanemɨn aruem uaghiri naghɨn itiba, me mɨghsɨabar itir danganibar atriviba ko, mɨghsɨar dozibar itir danganibar atriviba ko, danganir Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriamɨn ikegha ghua notɨn amadaghan Lebanonɨn nguazimɨn tuzir atriviba. Me kara: Hitian atrivim, Amorian atrivim, Kenanian atrivim, Peresian atrivim, Hivian atrivim ko Jebusian atrivim, me bar moghɨra Israelia amizir bizir kabar akam baraki. 2 Me akar kaba baregha iza Josua ko Israelia mɨsoghasa uari akufi.

3 Ezɨ Gibeonɨn nguibamɨn itir gumazamiziba me Hivian dakozimɨn aven iti. Me Josua Jerikon nguibam ko Ain nguibam gasɨghasɨghizir bizim baraki. 4 Egha men marazi nguibar saghuiamɨn izezir gumazibar mɨn Josua gifarasa, wainɨn mɨsevir ghurir bɨaghireziba inigha ua da isami. Egha da inigha, uan mɨtarir bar ghuriba inigha, uan bizir ghuriba isa dagh aghui. Egha bizir kaba isa uan donkibagh isɨn arɨki. 5 Me uaghan korotiar ghuriba aghui. Egha dagarir asuar ghurir dɨghoraghireziba ua da isamigha, da aghui. Egha bretɨn mɨdiarir aviaba inivizir kuraba uaghan da inigha izi. 6 Dughiar kam, Josua Gilgalɨn danganim aghuigha an iti. Ezɨ Gibeonɨn adarazi a bagha ghua, a ko Israelia batogha kamaghɨn me mɨgei, “E nguibar saghuiamɨn ikegha iza ia ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim damigh, egh ia ko deragh dapiasa.”

7  *Ezɨ Israelian gumaziba kamaghɨn Hivia mɨgei, “Ia ti bar en boroghɨra iti. E ia ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim damuan kogham.”

8 Ezɨ me kamaghɨn Josua mɨgei, “E pura nɨn ingangarir gumazibar otivigh ikiam.”

Ezɨ Josua kamaghɨn me mɨgei, “Ia taia. Ia managhɨra ikegha izi?”

9 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “E nɨn ingangarir gumaziba bar saghon mar ikia, Ikiavɨra Itir God, ian God barazi a bizir bar ekiaba Isipɨn kantrin, dagh ami. 10  *Egha e uaghan Amorian atrivir Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itimning, Ikiavɨra Itir God, aning gamizir eghaghaniba baraki. Sihon, an Hesbonɨn nguibar ekiamɨn atrivim, ezɨ Ok, a Basanɨn nguibar ekiamɨn atrivim. A fomɨra Astarotɨn nguibar ekiamɨn ike. 11 Ezɨ en kantrin gumazir dapaniba ko, gumazamiziba bar kamaghɨn e mɨgei, ‘Ia daghetaba sara inigh mangɨ Israelia batogh kamagh me mɨkɨm suam, “E pura ian ingangarir gumazibar ikiasa ia ko akam akɨrasa izi.” ’ 12 Ia kagh bretbar ganigh, da isiavɨra itima, e nguibam ategha ia bativasa da inigha izi. Ezɨ bretɨn kaba datɨrɨghɨn mɨsɨngigha aviaba dagh inifi. 13 Ezɨ wainɨn mɨsevir kaba uaghan kamaghɨra ghu, dar igiabara e wain isa dagh rui. Ezɨ datɨrɨghɨn ia gan, da tintinibar bɨaghire. Ezɨ en korotiaba ko dagarir asuaba, e tuavir ruarir kamɨn izima da bar dɨghoraghire.”

14  *Ezɨ Israelia dagher kaba inisɨ, faragh Ikiavɨra Itir Godɨn azaragh egh gɨn ada iniam, me kamaghɨn amizir puvatɨ. 15 Ezɨ Josua me angamɨra ikiasa, me ko navir vamɨran ikiamin akam akɨra navir amɨrizim me ganɨngi. Ezɨ Israelian gumazir dapaniba uaghan akar dɨkɨrɨzir kamɨn amamangatɨ.

16 Israelia me ko akam akɨrizɨ dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvazɨ, me gɨn gumazir kabagh fo, kar men boroghɨra iti adarazi men tongɨn iti. 17 Ezɨ Israelia dɨkavigha ghua aruer mɨkezimɨn men nguibar ekiabar otifi. Men nguibar ekiar kabanang: Gibeon, Kefira, Berot ko Kiriat Jearim. 18 Me fo, Israelian gumazir dapaniba Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, me an ziamɨn Gibionia ko akam akɨrigha gɨfa. Kamaghɨn, Israelia me mɨsoghezɨ me ariaghirezir puvatɨ. Ezɨ Israelia uan gumazir dapaniba bizir kam bagha me gimoba men atari. 19 Ezɨ gumazir dapaniba kamaghɨn gumazamizibav gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, e an ziamɨn me ko akam akɨrigha gɨfa. Egh datɨrɨghɨn e me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiran kogham. 20 E kamaghɨn me damuam: e me ateghtɨ me angamɨra ikiam. E fo, e Godɨn damazimɨn me ko akam akɨrigha akar dɨkɨrɨzir kam abɨghan kogham. E me mɨsueghtɨ, me aremeghtɨ, God en atarɨva bar e gasɨghasigham. 21 Kamaghɨn amizɨ, me angamɨra ikiam. Eghtɨ e me ateghtɨ, me ikɨva bar e bagh daziba abɨghɨva, e bagh dɨpaba tu da ater daruam.” Ezɨ Israelia, uan gumazir dapaniba baregha me ataghizɨ me iti.

22 Ezɨ Josua Gibeonian diazɨ me izima a kamaghɨn me mɨgei, “Ia en boroghɨra ikia, tizim bagha e gifara ghaze, e bar saghon mar ikegha ize? Bar puvatɨ. 23 Ia ifarazɨ bighangɨn, God paza ia damuam. Ia datɨrɨghɨn en ingangarir gumazibar ikɨ mamaghɨra ikɨva, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagh daziba abɨghɨva, dɨpaba tuva da ater daruam.”

24 Ezɨ me Josuan akam ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, e kamaghɨn oraki, Ikiavɨra Itir God, ian God, uan ingangarir gumazim Moses mɨgɨa ghaze, ia izɨ kagh otivightɨ, a nguazir kaba bar da isɨ ia danɨngam, egh nguazir kabar itir gumazamiziba bar me gasɨghasigham. Kamaghɨn, e ian atiatigha uari bagha nɨghnɨgha ifavarir kam gami. 25 Egha e datɨrɨghɨn nɨn agharimɨn iti. Nɨ bizir tizim gɨnɨghnɨzi a nɨn dera, nɨ puram a damu.”

26 Ezɨ Josua Gibeonian akurazɨma, Israelia me mɨsoghezɨ me ariaghirezir puvatɨ. 27 Ezɨ Josua dughiar kamɨn me gamizɨ, me pura ingangarir gumazir kɨnibar ikɨ, Israelia bagh daziba abɨgh dɨpaba tuva, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir ofa gamir dakozim bagh ingangaribar amuam. Egha Gibeonia datɨrɨghɨn uaghan, Israelia uari akuva Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer danganiba bar, me dar ingangarir kam gamuavɨra iti.*

10

Josua, Amoria mɨsogha me abɨra

1 Ezɨ Jerusalemɨn Atrivim Adoni Sedek orazi, Josua Jerikon nguibar ekiam gasɨghasɨghizɨ moghɨn Ain nguibam gasɨghasɨki. Egha nguibar ekiar kamningɨn atrivimning mɨsoghezɨ aning areme. Egha orazi Gibeonia Israelia ko akam akɨrigha uari inigha men boroghɨn ikia navir amɨrizim iti. 2 Ezɨ Jerusalemɨn atrivim ko an gumazamiziba Gibeonian arazim baregha, me bar atiatingi. Me fo, Gibeonɨn nguibam, an atrivimɨn itir nguibar ekiamɨn mɨn iti. Egha an ekevegha Ain nguibam bar a gafira. Ezɨ an gumaziba, me bar mɨdorozimɨn fofozir gumazir aghuibara. 3 Dughiar kamɨn Jerusalemɨn Atrivim Adoni Sedek, an boroghɨn itir atrivir 4pla, a me bagha akam amada. Atrivir kaba, Hebronɨn Atrivim Hoham, ko Jarmutɨn Atrivim Piram, ko Lakisɨn Atrivim Jafia, ko Eklonɨn Atrivim Debir. 4 An akam me bagha anemaga ghaze, “Gibeonia, Josua ko Israelia ko akam akɨrigha uari inigha ikia navir amɨrizimɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, ia izɨ nan akuragh e mangɨ Gibeonia mɨsogham.” 5 Ezɨ Amorian atrivir 5plan kaba uari akuvagha ghua Gibeonia korogha me mɨsoghasa. Atrivir kabar nguibabar kara, Jerusalem, Hebron, Jarmut, Lakis ko Eklon.

6 Dughiar kam, Josua Gilgalɨn danganim aghuigha itima, Gibeonia a bagha zuamɨrama akam amaga ghaze, “O gumazir ekiam, e ian ingangarir gumaziba, e nɨn apengan iti. Ezɨ nɨ e ateghan markɨ, nɨ zuamɨra izɨ en akuragh! Amorian atrivir danganir mɨghsɨabar itiba uan mɨdorozir gumaziba isafuragh, izighirɨ e mɨsoghasa.” 7 Ezɨ Josua uan mɨdorozir gumaziba bar me akuvagha, deragha mɨsozir mɨdorozir gumazir aghuiba inigha, gumazir igharaziba sara inigha, me Gilgal ategha, Gibeonian akuragh mɨsoghasa zui.

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Josua mɨgɨa ghaze, “Nɨ men atiatingan markɨ, kɨ me isa ian agharim gatɨgha gɨfa. Men tav ia abɨraghan kogham.” 9 Ezɨ Josua uan mɨdorozir gumaziba ko dɨmagarimɨn aghumra Gilgal ategha ghua Gibeonɨn nguibar ekiamɨn oto. Me ghuavɨra ikia maghɨra Amoria mɨsozima me bar dɨgavir kuram gami. 10 Dughiar kamɨn Israelian mɨdorozir gumaziba izima, Ikiavɨra Itir God, Amoria gamizɨ, me atiatigha okam nɨghnɨgha tintinibar ari. Ezɨ Israelia Gibeonɨn nguibamɨn, Amorian avɨrim mɨsoghezɨ me ariaghire, egha bar men gɨntɨgha ghua Bethoronɨn nguibamɨn boroghɨn mɨghsɨamɨn zuir tuavimɨn ghuavanabo. Me puv me mɨsogha ghua sautɨn amadaghan Aseka ko Makedan nguibamningɨn tu. 11 Ezɨ Amoria Israelian mɨdorozir gumazibar ara Asekan nguibamɨn amadaghan uaghirima, Ikiavɨra Itir God aisɨn amozir ofɨzir ekiabagh amizɨ, da dagɨabar mɨn izaghira me girima, me ariaghire. Amorian gumazir aisɨn amozir ofɨziba mɨsoghezɨ ariaghirezibar dɨbobonim ghuavanabo. Egha Israelia mɨsoghezɨ ariaghirezir gumazibar dɨbobonim gafira.

12 Ezɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God Israelian akurazɨ, me Amoria mɨsogha me abɨra. Egha dughiar kamra, Josua Israelian damazimɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, “Aruem, nɨ Gibeonia gisɨn ikɨ mamaghɨra ikɨ. Iakɨnim, nɨ Aijalonɨn danganir zarimɨn tughɨv ikɨ mamaghɨra ikɨ.” 13 Ezɨ aruem isiragha ikia kamaghɨra iti, ezɨ iakɨnim uan danganimɨn ikiavɨra itima, Israelia uan apanibav sogha me abɨra. Ezɨ me bizir kabar eghaghanim Jasarɨn Akɨnafarimɨn da osiri. Guizbangɨra, dughiar kamɨn, aruem isiragha pɨn ikiavɨra ikia, ghua dughiar bar ruarim gɨvazɨ, amɨnim pɨri.* 14  *Fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn, bizitam datɨrɨghɨn otozɨ moghɨn otozir puvatɨ. Otozir bizir kam, a kamakɨn, Ikiavɨra Itir God, gumazir mamɨn akam baraki. Guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, Israelian akuragha mɨdorozir kam gami!

15 Egha mɨdorozimɨn gɨn, Josua uan mɨdorozir gumaziba ko ua Gilgalɨn danganir me itimɨn ghue. 16 Ezɨ Amorian 5plan atriviba mɨdorozimɨn tongɨn ara ghua Makedan nguibamɨn dagɨar torir mamɨn iti. 17 Ezɨ gumazir maba me mongegha itir danganimɨn ganigha an gun Josua mɨkeme.

18 Ezɨ Josua ghaze, “Ia dagɨar ekiaba poghpogh mangɨ mozir akam apɨrigh. Egh gumazitaba arightɨ me an gan ikɨ. 19 Ikiavɨra Itir God, ian apaniba isa ian dafaribagh atɨgha gɨfa. Kamaghɨn ia pura ikian markɨ. Ia apanibav sogh men gɨntɨgh mangɨvɨra ikɨ. Ia me ateghtɨ me mangɨ uan nguibar ekiabar otivan markɨ.” 20 Ezɨ Josua Israelia ko men agɨntɨgha me mɨsogha, bar moghɨra me agevima, men varazira zuamɨra ara ghua uan nguibar ekiabar aven mongeghav iti. 21 Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba bar moghɨra deragha ikia iza Makedan danganir me itimɨn Josua bato. Ezɨ Kenanɨn nguazimɨn iti darazi mɨgɨrɨgɨatam ua Israelia gasa me mɨgeir puvatɨ.

22 Ezɨ Josua kamaghɨn uan gumazibav gei, “Ia mangɨ mozimɨn akamɨn itir dagɨaba poegh, 5plan atrivir kaba inigh na bagh izɨ.” 23 Ezɨ Josuan gumaziba, 5plan atrivir dagɨar torimɨn aven itir kaba, me inigha azenim gatɨ. Atrivir kabar nguibabar kara, Jerusalem, Hebron, Jarmut, Lakis ko Eklon.

24 Me atrivir kaba inigha a bagha ghuzɨ, a Israelian gumaziba bar men diagha me akufa. Egha gumazir dapanir an gɨn ghueziba, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia kagh izɨva uan dagariba isɨ atrivir kabar tuebar arɨkigh.” Ezɨ me a mɨkemezɨ moghɨn ami.

25 Ezɨ Josua Israelian gumazir dapanibav gɨa ghaze, “Ia akongɨva atiatingan markɨ. Ia tuivigh gavgafigh. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ian apaniba arazir kamra me damuam.” 26 Egha Josua atrivir kabav soghezɨ me ariaghirezɨ, a me isa temer 5plan me guizɨ, men kuaba guighav ikia ghuavti aruem gɨfa. 27 Ezɨ aruem iraghuzɨ, a gumazibav kemezɨ me atrivir kabar kuaba inigha, ghua torir me mongezir kamɨn me akuni. Egha torir kamɨn akam me dagɨar ekiabar anepɨri. Ezɨ a datɨrɨghɨn ikiavɨra iti.

28 Egha dughiar kamra, Josua Makedan nguibar ekiamɨn mɨdorozim gamua an atrivimɨn suiraghav a mɨsoghezɨ an areme. Egha uan gumazibav kemezɨ me nguibar kamɨn itir gumazamiziba bar moghɨra me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ men tav ua itir puvatɨ. A Jerikon atrivim gamizir arazir kamra, a ua Makedan atrivim gami.

Israelia nguibar ekiar igharaziba ini

29 Egha bizir kabar gɨn, Josua uan mɨdorozir gumaziba ko Makedan nguibam ategha ghua Lipnan nguibamɨn otogha me mɨsosi. 30 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian akurazɨ me mɨdorozim gamua uan apaniba abɨnigha, atrivim sara suiraghav a mɨsoghezɨ an areme. Me nguibar ekiamɨn aven itir adarasi, tarazi ataghizɨ me itir puvatɨ. Me bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. A Jerikon atrivim gamizir arazir kamra, uaghan Lipnan atrivim gami.

31 Bizir kabar gɨn, Josua Israelian mɨdorozir gumaziba bar me inigha, Lipnan nguibam ategha ghua Lakisɨn nguibamɨn otogha, a korogha me mɨsosi. 32 Ikiavɨra Itir God, Israelian akuragha Lakisia isa Josuan dafarim gatɨ. Egha amɨmzaraghan a Lakis ko an aven itir adarazi bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire. A Lipna gamizir arazir kamra, uaghan Lakisɨn adarazigh gami. 33 Ezɨ Geserɨn nguibamɨn atrivim, Horam, a Lakisɨn akuragh mɨsoghasa izi. Ezɨ Josua, Horam uan adarazi ko bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.

34 Egha bizir kabar gɨn, Josua uan mɨdorozir gumaziba ko Lakisɨn nguibam ategha, ghua Eklonɨn nguibam korogha maghɨra me mɨsosi. 35 Dughiar me ghua me korozimɨn, aruer kamra, me bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Me Lakisɨn adarazigh amizɨ moghɨn, me uaghan Eklonɨn adarazigh ami.

36 Me kamaghɨn amigha gɨvagha, Josua uan mɨdorozir gumaziba ko Eklonɨn nguibam ategha, ghuavanaga Hebronia ko mɨsosi. 37 Me ghua me korogha maghɨra me mɨsosi. Me atrivim ko nguibar ekiamɨn aven itir gumazamiziba bar me mɨsuegha, nguibar men boroghɨn itibar gumazamiziba sara mɨsoghezɨ me ariaghire. Me men tarazi ataghizɨ me itir puvatɨ. Egha me Eklonɨn adarazigh amizɨ moghɨn, me uaghan arazir kamra Hebronɨn adarazigh ami.

38 Egha Josua Israelian mɨdorozir gumaziba bar me inigha, ighaghɨregha ua iza Debirɨn nguibar ekiam korogha me mɨsosi. 39 Me ghua me korogha maghɨra me mɨsosi. Me atrivim ko nguibar ekiamɨn aven itir gumazamiziba bar me mɨsuegha, nguibar men boroghɨn itibar gumazamiziba sara mɨsoghezɨ me ariaghire. Me men tarazi ataghizɨ me itir puvatɨ. Egha me Lipna ko Hebronɨn atrivimning gamizir arazimra, me uaghan Debirɨn atrivim gami.

40 Josua Kenanɨn nguazir vuer mam garua, an atriviba ko an gumazamiziba bar me mɨsogha me abɨra. Egha mɨghsɨabar itir danganibar atrivibav sogha me abɨnigha, Negevɨn danganimɨn itir atrivibav sogha me abɨnigha, aruem uaghiri naghɨn itir mɨghsɨabar atriviba bar me mɨsogha me abɨnigha, egha Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn itir nguibabar atrivibav sogha me abɨni. A men tarazi ataghizɨ me itir puvatɨ. A Ikiavɨra Itir God, Israelian God, mɨkemezɨ moghɨn, a bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 41 Josua danganir kamɨn nguibar kabar gumazamiziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. A sautɨn amadaghan itir nguibam Kades Barnean, ikegha iza Gasan nguibamɨn oto, an ongarir dadarimɨn boroghɨn iti. Egha Gosenɨn danganimɨn ikegha notɨn amadaghan iza Gibeonɨn nguibamɨn tu. 42 Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a men akurazɨ me atrivir kabav sogha me abɨnigha, men nguaziba dughiar kamra bar ada ini. 43 Egha Josua Israelian mɨdorozir gumaziba bar me inigha iza uamategha Gilgalɨn me itir danganimɨn ghu.

11

Israelia, Atrivim Jabin ko
an namakaba, me abɨni

1 Ezɨ Jabin, Hasorɨn nguibar ekiamɨn atrivim, a Israelia amizir bizibar eghaghanim baregha, nguibar ekiar kabar atriviba bagha akaba amangi, kar Madonɨn nguibar ekiamɨn Atrivim Jobap ko, Simronɨn nguibar ekiamɨn atrivim ko Aksapɨn nguibar ekiamɨn atrivim. 2 Egha a uaghan notɨn amadaghan itir nguibar mɨghsɨabar itibar atriviba bagha akam amada, egha Jordanɨn Faner zarir sautɨn amadaghan, Galilin Dɨpar Akarer mɨriamɨn itir atriviba bagha akam amada. Egha notɨn itir mɨghsɨar dozibar nguibabar atriviba bagha akam amaga, Dorɨn nguibamɨn boroghɨn ongarir mɨriamɨn itir atriviba bagha akam amada. 3 Egha Kenanian nguibar aruem anadi naghɨn ko, aruem uaghiri naghɨn itiba bagha akam amada. Egha mɨghsɨamɨn itir nguibar kabar atriviba bagh akaba amangi, kar Amoria, Hitia, Peresia ko Jebusia. Egha Hivian atriviba bagha akam amada, me Mispan nguazimɨn Hermonɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn iti. 4 Ezɨ atrivir kaba akar kam baregha bar moghɨra uan mɨdorozir gumaziba ko ize. Men mɨdorozir gumaziba bar avɨrasemegha, ongarir mɨriamɨn gigimɨn mɨn ghugha, hoziar avɨrim ko karisɨn avɨrim iti. 5 Ezɨ atrivir kaba bar moghɨra uan mɨdorozir gumaziba akuvagha men akua iza Meromɨn Faner mɨriamɨn danganir mam aghuigha an ti.

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Josua mɨgei, “Gurumzaraghan dughiar kamra, kɨ Israelian akuraghtɨ me bar uan apanibav sueghtɨ me arɨghiregham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ men atiatingan markɨ. Egh ia bar men hoziabar suer agɨribar aghoregh, men karisbar apongeghtɨ da isigh.” 7 Ezɨ men apaniba tɨghar mɨdorozim bagha uari akuvima, Josua uan mɨdorozir gumaziba ko Meromɨn Faner mɨriamɨn mɨdorozim fore. 8 Ikiavɨra Itir God Israelian akurazɨ me mɨdorozimɨn uan apaniba abɨra. Ezɨ Israelia uan apanibav sogha men agɨntɨgha notɨn amadaghan ghua, Saidonɨn nguibar ekiam ko Misrefot Maimɨn nguibamɨn otogha, ghua aruem anadi naghɨn Mispan danganir zarimɨn oto. Me mɨsogha mamaghɨra ikia ghua uan apaniba bar me agɨfa. 9 Ezɨ Josua Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨn men hoziabar suer agɨriba aghoregha men karisbagh apongezɨ da isi.

10 Egha Josua gɨn uamategha iza Hasorɨn nguibar ekiam inigha gɨvagha an atrivim mɨsoghezɨ an areme. Dughiar kamɨn Hasorɨn nguibar ekiam, a nguibaba bar dar faragha itir nguibam. 11 Ezɨ Israelia Hasorian gumazamiziba bar me mɨsuagharɨki, ezɨ men tav ua itir puvatɨ. Ezɨ me nguibar ekiar kam gaborozɨ a isi. 12 Josua atriviba bar men suigha men nguibar ekiaba bar ada inigha, bar moghɨra me mɨsoghezɨ me ariaghire, mati Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, a mɨkemezɨ mokɨn. 13 Ezɨ Israelia nguibar ekiar gumaziba mɨghsɨar dozibagh isɨn ingarizibagh apongezir puvatɨ. Josua me mɨkemezɨ me Hasorɨn nguibar ekiamram aboro. 14 Ezɨ Israelia nguibar ekiar kabar bizir aghuiba ko dagɨaba ko bulmakauba uari bagha dar suiki. Egha gumazamizitam ataghizɨ a itir puvatɨ. Me bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.

15 Ikiavɨra Itir God faragha mɨgɨrɨgɨam isa uan ingangarir gumazim Moses ganɨngizɨ, Moses mɨgɨrɨgɨar kaba isa Josua ganɨngi, ezɨ Josua bar dar gɨn ghu. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨn, Josua bar moghɨra bizibagh ami.

Josua, nguazir kamɨn danganiba bar ada ini

16 Ezɨ Josua nguazir kamɨn danganiba bar ada ini. A danganir mɨghsɨaba isava, Negevɨn Distrighɨn danganiba bar ada isava, Gosenɨn Distrik ko dɨpaba puvatɨzir danganim Araba isava, aruem uaghiri naghɨn mɨghsɨar doziba isava, Jordanɨn Fanemɨn danganir zarim ini, kar bar Israelian danganir zariba ko danganir mɨghsɨaba itiba. 17-18 Nguazir kamɨn mɨtaghniam, Halakɨn Mɨghsɨamɨn ikegha ghua Idomɨn nguazimɨn boroghɨn sautɨn amadaghan ghua, notɨn amadaghan ghua, Lebanonɨn nguazimɨn danganir zarimɨn itir nguibam Balgatɨn oto, a Hermonɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn iti. Dughiar kam Josua, dughiar bar ruarimɨn atrivir kaba ko mɨsogha, bar me mɨsuagharɨki. 19 Ezɨ nguibar igharazitam Israelia ko navir amɨrizim inizir puvatɨ. Hiviara Israelia ko navir amɨrizim inigha me ko iti. Kar Gibeonɨn nguibar ekiamɨn aven itir adarasi. Ezɨ Israelia, igharaz darazi bar moghɨra me gasɨghasɨki. 20  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ, men navibagh amizɨ da gavgavigha, Israelia ko mɨsoghasa. Ezɨ puvatɨ, Israelia men apangkuvizir puvatɨ. Israelia, Ikiavɨra Itir God fomɨra Moses ganɨngizir mɨgɨrɨgɨamɨn gɨn ghua, me gasɨghasigha bar me agɨfa.

21 Ezɨ dughiar kamɨn Josua ghua Anakɨn ovavir boribar adarasi, bar me gasɨghasɨki. Kar gumazir ekiar bar ruariba. Me Hebronɨn nguibam, ko Debirɨn nguibam, ko Anapɨn nguibam, ko Juda, ko Israelɨn danganir mɨghsɨar igharazibar iti. Josua gumazir kaba bar me agɨvagha men nguibaba sara bar dagh asɨghasɨki. 22 Anakian tav ua Israelɨn itir puvatɨ. Men varazira Gasan nguibar ekiam ko Getɨn nguibar ekiam ko Asdotɨn nguibar ekiamɨn ikia avɨrasemezir puvatɨ. 23 Ezɨ Josua nguazir kamɨn danganiba bar ada ini, mati Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra. Ezɨ Josua danganir kaba tuiragha vaghvagha bar moghɨra Israelian anababagh anɨngizɨ, me bar dar ghuaviba ikiangi. Kamaghɨn, mɨdorozitam ua nguazir kamɨn otivir puvatɨzɨ, Israelia avughsi.

12

Moses mɨdorozimɨn abɨnizir atrivibar ziaba

1  *Fomɨra, Moses tɨghar ovengamin dughiamɨn, a faragha Israelia inigha ghua, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir atrivimning mɨsogha, aning abɨragha aningɨn nguaziba bar ada ini. Nguazir kamɨn mɨtaghniam, sautɨn ikegha Arnonɨn Fanemɨn danganir zarimɨn ikegha, ghua Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn otogha, ghua notɨn amadaghan Hermonɨn Mɨghsɨamɨn tu. 2 Moses mɨsogha abɨrazir atrivir mamɨn ziam, Sihon. An Amorian atrivim, egha Hesbonɨn nguibar ekiam gativagha an gari. Ezɨ an kantrin sautɨn itir mɨtaghniam, an Arnonɨn Fanemɨn danganir zarimɨn tongɨn iti. Ezɨ uaghan Arnonɨn Fanemɨn notɨn amadaghan itir nguibam Aroer, a uaghan an nguazim. Aruem anadi naghɨn, Jabokɨn Fanem, an Atrivim Sihon garir nguazim ko Amonian nguazim abɨki. Egha Jabokɨn Fanem raghɨrɨgha aruem uaghiri naghɨn zui. Ezɨ Sihonɨn nguazir notɨn itir mɨtaghniam, a Jabokɨn Fanemɨn tu. An nguazir kam, a sautɨn itir Gileatɨn Distrighɨn nguazir akuar mam. 3 Sihon uaghan Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn danganir zarimɨn gari, egha Galilin Dɨpar Akarem iti naghɨn ikegha ghua Bet Jesimotɨn nguibam ko Amangsɨzim Itir Dɨpamɨn oto. Egha bar ghua sautɨn amadaghan Pisgan mɨghsɨamɨn apengan tu.

4 Ezɨ gɨn Moses ko Israelia Basanɨn nguazimɨn Atrivim Ok, a mɨsogha anebɨra. A Refaimbar gumazir mam, me gumazir bar ekiar ruariba, egha avɨrasemezir puvatɨ. Ok, a men gumazir abuananam, egha a Astarot ko Edrein nguibamningɨn iti. 5 Ezɨ an ativazir nguazimɨn mɨtaghniam, notɨn amadaghan Hermonɨn Mɨghsɨam itir nguazimɨn ikegha, ghua aruem anadi naghɨn amadaghan, Salekan nguibamɨn oto. A uaghan Basanɨn Distrighɨn danganiba bar dar gara ghua Gesur ko Makan nguazir mɨtaghniar aruem ghuaghiri naghɨn itimɨn tu. A uaghan Gileatɨn Distrighɨn nguazir notɨn itir akuar mam gativagha an gara, ghua sautɨn amadaghan Atrivim Sihon, an kantrin nguazir mɨtaghniamɨn tu. 6  *Ezɨ Moses, a Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, a Israelia ko, Sihon ko Ok mɨsogha bar aning abɨra. Egha Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, nguazir kam isa Rubenɨn anabamɨn adarazi ko, Gatɨn anabamɨn adarasi, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mam a me ganɨngi.

Atriviba ko Nguibar Josua mɨdorozim gamuava abɨrazibar ziaba

7 Kar nguazir kamɨn itir atriviba, Josua Israelia ko, Jordanɨn Fanemɨn amadaghan aruem uaghiri naghɨn mɨsogha abɨniziba. Me Lebanonɨn danganir zarim itir nguibam Balgatɨn ikegha, me mɨsogha me abɨra ghua Halakɨn Mɨghsɨamɨn tu, a Idomɨn nguibamɨn boroghɨn iti. Josua nguazir kaba abɨgha vaghvagha Israelian anababagh anɨdi. Eghtɨ nguazir kaba men nguazibar mɨn ikɨ kamaghɨra ikiam. 8 Kar, nguazir mɨghsɨaba itiba, ko aruem uaghiri naghɨn itir mɨghsɨar doziba, ko Jordanɨn Fanemɨn danganir zarim, ko Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn itir mɨghsɨar muziariba, ko gumazamiziba puvatɨzir danganim, ko sautɨn amadaghan Negevɨn danganim. Nguazir kaba, Peresia, Hitia, Amoria, Kenania, Hivia ko, Jebusia, me faragha adar ike. 9 Israelia nguibar ekiar kabar atrivibav sogha me abɨni, dar ziabar kara. Jerikon nguibamɨn atrivim, Betelɨn nguibam boroghɨra itir nguibam, Ain atrivim, 10 Jerusalemɨn nguibamɨn atrivim, Hebronɨn nguibamɨn atrivim, 11 Jarmutɨn nguibamɨn atrivim, Lakisɨn nguibamɨn atrivim, 12 Eklonɨn nguibamɨn atrivim, Geserɨn nguibamɨn atrivim, 13 Debirɨn nguibamɨn atrivim, Gederɨn nguibamɨn atrivim, 14 Horman nguibamɨn atrivim, Aratɨn nguibamɨn atrivim, 15 Lipnan nguibamɨn atrivim, Adulamɨn nguibamɨn atrivim, 16 Makedan nguibamɨn atrivim, Betelɨn nguibamɨn atrivim, 17 Tapuan nguibamɨn atrivim, Heferɨn nguibamɨn atrivim, 18 Afekɨn nguibamɨn atrivim, Lasaronɨn nguibamɨn atrivim, 19 Madonɨn nguibamɨn atrivim, ko Hasorɨn nguibamɨn atrivim, 20 Simronmeronɨn nguibamɨn atrivim, Aksapɨn nguibamɨn atrivim, 21 Tanakɨn nguibamɨn atrivim, Megidon nguibamɨn atrivim, 22 Kedesɨn nguibamɨn atrivim, ko Jokneamɨn nguibamɨn atrivim, nguibar kamning Karmelɨn Distrighɨn iti. 23 Egha uaghan Dorɨn nguibamɨn atrivim, an ongarir dadarimɨn boroghɨn iti, egha Goimɨn nguibamɨn atrivim, a Galilin Distrighɨn iti. 24 Egha uaghan Tirsan nguibamɨn atrivim. Israelia 31plan atriviba bar me mɨsogha me abɨnigha men nguaziba bar ada ini.

Me nguaziba tuiragha Israelian anababagh anɨdi

13

(Sapta 13--22)

Ikiavɨra Itir God ghaze, Israelia nguazir igharazir me inizir puvatɨziba, uaghan da iniam

1 Ezɨ azenir avɨriba gɨvazɨma, Josua ikia ghua bar ghuri. Ezɨ dughiar mam Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ bar ghuri, egh dughiar ruarimɨn ikian kogham. Ezɨ nguazir avɨriba ikiavɨra itima, nɨ tɨghar mɨsoghɨva ada iniam. 2-3 Nguazir kabanang: Filistian nguaziba bar, ko men nguibar ekiar 5plan kabanang, Gasa, Asdot, Askelon, Get, ko Ekron. Ia uaghan Gesurɨn nguaziba inizir puvatɨ. A Isipɨn nguazir mɨtaghniar aruem anadi naghɨn iti. Ia uaghan sautɨn amadaghan Avia, men nguaziba inizir puvatɨ. Ia uaghan, Sihorɨn Faner mɨriamɨn itir nguazim, a Isipɨn kantrin mɨtaghniamɨn iti, egha notɨn amadaghan ghua Ekronɨn nguibamɨn nguazim, ia a inizir puvatɨ. 4 Ia Kenanian nguaziba bar tɨghar ada iniam. Nguazir kam, a Saidonɨn nguazimɨn itir nguibam Mearan ikegha, ghua Afekɨn nguibamɨn oto, an Amorian nguazir mɨtaghniamɨn iti. Ia nguazir kaba tɨghar ada iniam. 5 Ia Gebalian nguazim ko, Lebanonɨn nguazir aruem anadi naghɨn itiba, ia bar da inizir puvatɨ. Nguazir kaba, Hermonɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn itir nguibam Balgatɨn ikegha ghua Hamatɨn Tuavir Akamɨn tu. 6  *Ia uaghan, Saidonɨn gumazamizir Lebanonɨn Mɨghsɨabar ikia ghua Misrefot Maimɨn nguibamɨn itiba, ia men nguaziba inizir puvatɨ. Kɨ uabɨ Israelian faragh mangɨ men agɨraghtɨ me aregham, eghtɨ Israelia nguazir kaba inigh dar ikiam. Kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨra, nɨ nguazir kaba bar ada abigh, da isɨ Israelia danightɨ me dar ikɨ. 7 Egh nɨ datɨrɨghɨn nguazir kam tuiragh a isɨ, Israelian 9plan anababa ko Manasen anabar me tuirazimningɨn igharazim, bar me danɨngigh.”

Ruben, Gat, ko Manase, men nguaziba

8  *Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, a fomɨra Rubenɨn anabamɨn adarasi, ko Gatɨn anabamɨn adarasi, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn faragha zuimɨn adarasi, nguazir maba me ganigha gɨfa. Men nguaziba aruem anadi naghɨn Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. 9 Ezɨ men nguazim, an Arnonɨn Fanemɨn danganir zarimɨn tongɨn itir nguibamɨn ikegha notɨn zui. Ezɨ uaghan Arnonɨn Fanemɨn notɨn mɨriamɨn itir nguibam Aroer, a uaghan men nguazim. Egha men nguazim ghua mɨghsɨar orazimɨn danganir bar zarir ekiam itir nguaziba inigha ghua Medeban nguibamɨn otogha ghua Dibonɨn nguibamɨn tu. 10 Egha uaghan Amorian Atrivim Sihon, an nguibar ekiaba bar ada ini. Sihon fomɨra uabɨ Hesbonɨn nguibar ekiamɨn ikia, egha nguibar ekiar kabagh ativagha dar gara ghua, Amonian nguazim ko mɨtaghniam atɨ. 11 Egha me uaghan Gileatɨn nguazim isava, Gesur ko Makatɨn Distrik sara inigha, uaghan Hermonɨn mɨghsɨam sara, bar ada ini. Egha Basanɨn Distrighɨn danganiba bar ada inigha, ghua Salekan nguibamɨn tu. 12 Egha me, nguazir Atrivim Ok ativaziba, bar ada ini. A Refaimbar gumazir mam, me gumazir ekiar bar ruariba, egha me avɨrasemezir puvatɨ. Ok, a men gumazir abuananam. A fomɨra, Astarot ko Edrein nguibamningɨn iti. Ezɨ Moses gumazir kaba ko mɨsogha me abɨragha bar me batoke. 13 Egha Israelia, Gesur ko Makatɨn nguibamningɨn adarasi, me batoghezir puvatɨ. Ezɨ merara ikia datɨrɨghɨn Israelian tongɨn ikiavɨra ikia kati.

14  *Ezɨ fomɨra Ikiavɨra Itir God, Israelian God Moses mɨgɨa ghaze, asɨzir gumaziba inigha iza Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuasa avimɨn tueba, kar Livain anabamɨn adarazi damuamin ingangarim. Kɨ bizir aghuimɨn mɨn a isa me ganɨngizɨ, me a ini. Eghtɨ ingangarir kam me ko ikɨ kamaghɨra ikiam. Kamaghɨn, Moses nguazitam isava Livain adarazigh anɨngizir puvatɨ.

15 Egha Moses nguazir akuar maba isa vaghvagha Rubenɨn anabamɨn ikɨzibagh anɨngizɨ, me dagh apiagha dagh amua iti. 16 Ezɨ men nguazim, an Arnonɨn Fanemɨn danganir zarimɨn tongɨn itir nguibamɨn ikegha notɨn zui. Ezɨ uaghan Arnonɨn Fanemɨn notɨn mɨriamɨn itir nguibam Aroer, a uaghan men nguazim. Egha men nguazim ghua mɨghsɨar orazimɨn danganir bar zarir ekiam itir nguaziba inigha ghua Medeban nguibamɨn oto. 17 Egha bar ghua Hesbonɨn nguibar ekiamɨn otogha ghua, mɨghsɨar orazimɨn danganir bar zarir ekiam itir nguaziba, dar aven itir nguibar kaba sara ini. Dar ziabar kara: Dibon, Bamotbal, Bet Balmeon, 18 ko Jahas, Kedemot, Mefat, 19 ko Kiriataim, Sipma, Seretsahar, a danganir zarir kamɨn itir mɨghsɨar muziarim gisɨn iti. 20 Egha Betpeor, ko nguibar Pisgan mɨghsɨamɨn mɨriabar itiba, ko Bet Jesimot. 21 Nguibar kaba da, mɨghsɨar orazimɨn danganir bar zarir ekiam itir nguaziba, dar aven itir nguibaba bar moghɨra. Kar Amorian Atrivim Sihon uabɨ Hesbonɨn nguibar ekiamɨn ikia, egha nguibar ekiar kabagh ativagha dar gari. Moses a ko mɨsogha anebɨragha uaghan Midianian gumazir dapanir kabav sogha me abɨra. Men ziabar kara: Evi, Rekem, Sur, Hur, ko Reba. Me faragha bar moghɨra nguazir kamɨn apiagha itima, Atrivim Sihon ingangarim me ganɨngizɨ me itir danganibar gari. 22 Egha Beorɨn otarim Balam, a gɨn otivamin bizibar gun mɨgeir gumazim, Israelia uaghan a mɨsoghezɨ an areme. 23 Ezɨ Jordanɨn Fanem, a Rubenɨn anabamɨn adarazir nguazir mɨtaghniam. Nguibar ekiar kaba ko dar nguibar doziba, Rubenɨn anabamɨn ikɨziba vaghvagha uari baghavɨra da ini.

24 Ezɨ Moses uaghan nguazir kabar maba tuiragha vaghvagha Gatɨn anabamɨn ikɨzibagh anɨngizɨ, me vaghvagha dagh apiaghav iti. 25 Dar ziabar kara: Jaserɨn nguazim, ko Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiaba, ko Amonian nguazimɨn akuar mam, a ghua Aroerɨn nguibar ekiamɨn tu. Aroer, a Raban nguibar ekiamɨn boroghɨn aruem anadi naghɨn iti. 26 Egha men nguazim, Hesbonɨn nguibar ekiamɨn ikegha ghua, Ramatmispen nguibar ekiam ko Betonimɨn nguibamɨn otogha ghua, Mahanaimɨn nguibar ekiamɨn otogha, ghua Lodebarɨn nguazir mɨtaghniamɨn tu. 27 Ezɨ Gatɨn anabamɨn adarasi, Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn itir nguibar kaba ini. Dar ziabar kara: Betharamɨn nguibam, ko Betnimran nguibam, Sukotɨn nguibam, ko Safonɨn nguibam, ko Atrivim Sihonɨn nguazir otevir mam, a Hesbonɨn nguibar ekiamɨn atrivim, a faragha an gari. Egha Gatɨn anabamɨn adarasi, nguazir Jordanɨn Faner mɨriamɨn itim inigha ghua aruem anadi naghɨn otogha, bar ghua notɨn amadaghan Galilin Dɨpar Akaremɨn tu. 28 Nguibar ekiar kaba ko dar nguibar doziba, Gatɨn anabamɨn ikɨzibar adarazi uari baghavɨra da inigha dagh apiaghav iti.

29 Egha Moses nguazir otevir mam isa Manasen anabar me tuirazimningɨn mav ganɨngizɨ, me vaghvagha uari bagha a inigha a gapia. 30 Ezɨ men nguazim Mahanaimɨn nguibar ekiamɨn ikegha, ghua Basanɨn Distrighɨn danganiba bar ada ini. Atrivim Ok, a fomɨra Basan gativagha an gari. Me uaghan 60 plan nguibar ekiar Jair gariba, da Basanɨn distrighɨn iti, me bar da ini.* 31 Men nguazir kam, a Gileatɨn Distrighɨn akuam inigha, Astarot ko Edrein nguibamning ini, Atrivim Ok, fomɨra ativagha ganizir nguibamning. Egha Moses nguazir kam isava Manasen otarim, Makirɨn ovavir boribar ikɨzibar adarazi vaghvagha me ganɨngi.

32 Kamaghɨra, Moses Moapɨn danganir zarimɨn ikia Jerikon nguibamɨn aruem anadi naghɨn amadaghan Jordanɨn Fanemɨn vongɨn nguazir kaba, a bar da tuiragha da isa Israelia ganɨngi. 33  *Egha Moses nguazir taba isava Livain anabamɨn adarazigh anɨngizir puvatɨ. A kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a mati bizir aghuir ia inizimɨn mɨn iti, kamaghɨn ia nguazitam inian kogham.”

14

Israelia, Kenanɨn nguaziba tuiragh uari danɨngasa satu gikararai

1-3  *Kar Kenanɨn nguazir asɨzir Israelian anababa vaghvagha inizibar eghaghanim. Israelia Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn ikiavɨra itima, Moses nguaziba isa Israelian anabar pumuning ko Israelɨn anabar mamɨn akuam ganɨngi. Egha a nguazitam abigha Livain adarazigh anɨngizir puvatɨ.

Ezɨ Israelia ghua Jordanɨn Fanemɨn aruem uaghiri naghɨn Kenanɨn nguazimɨn otogha gɨvagha, ofa gamir gumazim Eleasar ko Nunɨn otarim Josua, ko Israelian anababa vaghvagha men gumazir dapaniba, Ikiavɨra Itir God, Moses mɨkemezɨ moghɨn ami. Egha nguazim tuiragh uan 9plan anababa ko anabar mamɨn akuar igharazim, me danɨngasa a bagha satu gikararai.

4 Egha me nguazim abɨgha gari, Josepɨn otarimning, Manase ko Efraim ikɨzir pumuningɨn mɨn iti, Manasen adarazi ko Efraimɨn adarasi. Egha me nguazitam abigha Livain anabamɨn adarazigh anɨngizir puvatɨ.* Livaiba, me nguibar ekiar mabara ini, ezɨ nguibar ekiar kabanang, danganir me bulmakauba ko sipsipbar ganamiba iti. 5 Ikiavɨra Itir God Moses mɨkemezɨ moghɨra, Israelia Kenanɨn nguazim abɨgha uan adarazigh anɨdi.

Josua Hebronɨn nguibam isa Kalep ganɨngi

6  *Josua nguaziba abɨgha me ganɨdima, Judan gumazir maba iza Gilgalɨn a bagha ize. Ezɨ Kenasian gumazim Jefune, an otarim Kalep, Josua bagha iza a mɨgɨa ghaze, “Nɨ fo, e Kades Barnean ikiavɨra itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, ga bagh damuamin biziba bar dar gun uan ingangarir gumazim Moses mɨkeme. 7  *Dughiar kamɨn kɨ 40plan azeniba itima, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, a na amaga ghaze, nɨ Kades Barnea ategh mangɨ nguazir ekiar kam mogomemɨn, a getiva an ganigh. Ezɨ kɨ ghua uan damazimɨn ganizir biziba, kɨ uamategha iza guizbangɨra bar uan navim sara Moses geghani. 8 Ezɨ nan aveghbuar na ko ghueziba, me atiatir mɨgɨrɨgɨabagh amima, atiatim gumazamiziba bar moghɨra men navir averiabagh izɨvagha me abɨni. Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, nan God, an akamɨn gɨn ghua uabɨ isa a ganɨngi. 9  *Dughiar kamɨn, Moses na ko akam akɨra ghaze, ‘Nɨ bar deravɨra Ikiavɨra Itir God, en God, an akamɨn gɨn ghua uabɨ isa a ganɨngi, kamaghɨn nɨ uan dagarimɨn dɨkagha aruizir nguazir kam, an a isɨ nɨ uan boriba ko ia danightɨ, ia a daperagh an ikɨ kamaghɨra ikiam.’ ” 10 Egha Kalep ua kamaghɨn Josua mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh. Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God bizir kamɨn gun Moses mɨkemezɨ, datɨrɨghɨn 45plan azeniba gɨfa. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn azenir 85plan ikia egha ikiavɨra iti. 11  *Fomɨra, Moses ingangarir kam damuasa na amadazir dughiam, kɨ gavgavim iti. Ezɨ gavgavir kam datɨrɨghɨn nan ikiavɨra itima, kɨ mɨsogh bizibar amu daruvɨra ikiam. 12 Nɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God, na danɨngasa akam akɨrizir nguazir mɨghsɨabar itiba, nɨ da isɨ na danɨng. Nɨ dughiar kamɨn uabɨ ikiav orazi, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Anakian gumazir ruarir bar ekiaba itima, men nguibaba bar ekevegha dɨvazir gavgavibar aven iti. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, na mɨkemezɨ moghɨn, na ko ikɨtɨ, kɨ me mɨsogh men agɨraghtɨ me aregham.”

13 Ezɨ Josua kamaghɨn oregha, Ikiavɨra Itir God, deragh Jefunen otarim Kalep damuasa God ko mɨgei. Egha a Hebronɨn nguibam isava a ganɨngi. 14 Guizbangɨra, Kalep, a Kenasian gumazim Jefunen otarim, a bar deragha Ikiavɨra Itir God, Israelian God, an akamɨn gɨn ghua bar uabɨ isava a ganɨga, an gɨn zui. Kamaghɨn, a Hebronɨn nguibam isa a ganɨngi. Ezɨ an ovavir boriba a gapiagha ikia kamaghɨra iti. 15 (Fomɨra, me ziam Kiriat Arba, Hebronɨn nguibam garɨsi. Arba, an Anakian gumazir ruarir bar ekiar mam.)

Kalep nguazir kam inigha gɨvazɨ, mɨdoroziba uam Kenanɨn nguazir kamɨn otivir puvatɨ.

15

Nguazir Josua Judan anabam bagha bɨghizim

1 Ezɨ Judan anabamɨn adarazi bar nguazir me Juda bagha bɨghizim inigha a gapia. Ezɨ Judabar nguazir mɨtaghniam sautɨn amadaghan ghua, Idomɨn kantrin tugha, bar ghua Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganim sara ghu. 2 Men nguazir mɨtaghniar sautɨn amadaghan itim, an Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn sautɨn itir ruaghatevimɨn ikegha ghua, 3 tuavir Akrabimɨn ghuavanadim gitagha ghua sautɨn amadaghan Senɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogha ghua, Kades Barnea gitagha ghua Hesronɨn nguibam gitagha ghua, Adarɨn nguibamɨn oto. Egha raghɨrɨgha ghua Karkan nguibamɨn oto. 4 Egha ghua Asmonɨn nguibamɨn otogha, Isipɨn nguazimɨn mɨtaghniam abɨghizir daghurir muziarimɨn ghuavanaga Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu. Kar Judabar nguazir sautɨn amadaghan itimɨn mɨtaghniam.

5 Ezɨ men nguazir mɨtaghniar aruem anadi naghɨn itim, an Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn, mɨriam bar an ghuanaga Jordanɨn Fanemɨn akamɨn oto. Ezɨ notɨn amadaghan itir nguazir mɨtaghniam, a Jordanɨn Fanemɨn akamɨn ikegha, 6 ghua Bethoklan nguibamɨn otogha ghua, notɨn amadaghan ghua Betaraban nguibamɨn otogha ghua Bohanɨn dagɨamɨn oto. (Bohan, a Rubenɨn otarir mamɨn ziam.) 7 Egha Akorɨn danganir zarimɨn ghua, Debirɨn nguibamɨn otogha, notɨn amadaghan ragha ghua Gilgalɨn nguibar ekiamɨn ghu. Nɨ Gilgalɨn nguibamɨn tugh gantɨ, tuavir akar Adumimɨn nguibamɨn ghuavanadim iti. A danganir zarir kamɨn sautɨn amadaghan mɨghsɨabar iti. Egha mɨtaghniam ghua Ensemesɨn dɨpamɨn otogha, ghua Enrogelɨn danganimɨn oto. 8 Egha sautɨn amadaghan ghua Hinomɨn Otarimɨn danganir zarimɨn ghua Jebusɨn Mɨghsɨamɨn oto. Jerusalemɨn nguibam danganir kamɨn iti. Ezɨ nguazir mɨtaghniam ghuavɨra ikia ghua aruem uaghiri naghɨn amadaghan itir mɨghsɨamɨn oto, a Hinomɨn danganir zarimɨn mɨriamɨn iti. Mɨghsɨar kam, a Refaimɨn danganir zarimɨn iti. 9 Egha ghua Neptoan dɨpar emɨmɨrimɨn otogha ghua Efronɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn itir nguibabar oto. Egha kagh nguazir mɨtaghniam ua ragha ghua Balan nguibamɨn oto, an ziar mam Kiriat Jearim. 10 Egha Balan nguibamɨn mɨtaghniam ua ighuigha ghua aruem uaghiri naghɨn ghua, Serɨn Mɨghsɨamɨn otogha ghua, Jearimɨn Mɨghsɨamɨn vongɨn notɨn amadaghan itir danganimɨn oto, an ziar mam Kesalon. Egha ghuaghira Betsemesɨn nguibamɨn otogha ghua Timnan nguibam gita. 11 Egha ghua Ekronɨn nguibar ekiamɨn notɨn amadaghan itir mɨghsɨamɨn otogha ighuigha ghua Sikeronɨn nguibar ekiamɨn otogha ghua, Balan mɨghsɨam ategha ghua Japnelɨn nguibar ekiamɨn oto. Nguazir kamɨn mɨtaghniam ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn gɨfa.

12 Ezɨ Judan anabamɨn nguazir aruem uaghiri naghɨn itibar mɨtaghniam, a Mediterenianɨn Ongarir Ekiam, bar an mɨriamra ghu. Ezɨ Judan anabamɨn aven itir ikɨziba vaghvagha nguazir kaba inigha dagh apiaghav iti.

Kalep Hebron ko Debirɨn
nguibar ekiamning ini

(Gumazir Dapaniba 1:11-15)

13  *Ikiavɨra Itir God, fomɨra Josua mɨgɨa ghaze, me Judabar nguazimɨn nguazitam isɨ Jefunen otarim, Kalep danɨngigh. Ezɨ Josua Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨn amua, Hebronɨn nguibam isava Kalep ganɨngi. Hebronɨn ziar mam Kiriat Arba. Arba ana Anakian ovavim. 14 Ezɨ Kalep Anakian ikɨzir 3pla mɨsogha, men agɨntɨzima me are. Men ziabar kara: Sesai ko Ahiman ko Talmai, me Anakɨn ovavir boriba. 15 Egha gɨn Kalep nguibar kam ategha ghua Debirɨn nguibar ekiamɨn gumazamizibav sosi. (Nguibar kamɨn ziar mam, Kiriat Sefer.)

16 Egha Kalep kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazim Kiriat Seferɨn gumazibav sogh me abɨraghtɨ, kɨ uan guivim Aksa a danightɨ an an ikiam.” 17 Ezɨ Kalepɨn dozim Kenas, an otarim Otniel, nguibar kamɨn gumazibav sogha me abɨra. Ezɨ Kalep uan guivim Aksa isa, a ganɨngizɨ an an iti. 18 Egha aning uaningɨn ikiava, Aksa Otniel bagha iza anebɨrava, a mɨgɨa ghaze, nɨ nan afeziam Kalepɨn azaraghtɨ a nguazitam atugh ga danɨngigh. Egha Aksa ghua Kalep batogha uan donkin faghafɨragha izaghirima, Kalep an azara, “Kɨ bizir tizitam nɨ bagh a damuam?”

19 Ezɨ Aksa uan afeziam ikaragha ghaze, “Nɨ bizir aghuitam na danɨngigh. Nɨ faragha dɨpaba puvatɨzir nguazim Negevɨn itir nguazir akuar mam abigha na ganɨngi. Datɨrɨghɨn nɨ dɨpar emɨmɨriba itir nguazir aghuitam abigh na danɨngigh.” Ezɨ Kalep dɨpar emɨmɨriba itir nguazir pumuning a ganɨngi. Aning Hebronɨn nguibamɨn boroghɨn iti, mam pɨn amadaghan itima, mam vɨn amadaghan iti.

Judabar nguibabar ziaba

20 Kar Judan anabamɨn aven itir ikɨziba inizir nguibaba ko nguaziba. 21 Nguibar sautɨn amadaghan ikia Idomɨn nguazimɨn mɨtaghniamɨn boroghɨn itiba, dar ziabar kara: Kapsel, Eder, Jagur, 22 Kina, Dimona, Adada, 23 Kedes, Hasor, Itnan, 24 Sip, Telem, Bealot, 25 Hasor Hadata, Keriot ko Hesron, an ziar mam Hasor, 26 Amam, Sema, Molada, 27 Hasargada, Hesmon, Betpelet, 28 Hasarsual, Berseba, Bisiotia, 29 Bala, Im, Esem, 30 Eltolat, Kesil, Horma, 31 Siklak, Matmana, Sansana, 32 Lebaot, Silhim, Ain, ko Rimon. Distrighɨn kam, 29plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

33 Ezɨ distrighɨn maba aruem uaghiri naghɨn itir mɨghsɨar dozibagh isɨn iti. Ezɨ distrighɨn kabar mam, nguibar ekiar kaba an aven iti: Estaol, Sora, Asna, 34 Sanoa, Enganim, Tapua, Enam, 35 Jarmut, Adulam, Soko, Aseka, 36 Saraim, Aditaim, ko Gedera, an ziar mam, Gederotaim. Distrighɨn kam 14plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨra iti.

37 Ezɨ distrighɨn igharazimɨn itir nguibar ekiabar kara: Senan, Hadasa, Mikdalgat, 38 Dilean, Mispa, Joktel, 39 Lakis, Boskat, Eklon, 40 Kabon, Lamas, Kitlis, 41 Gederot, Betdagon, Nama, ko Makeda. Distrighɨn kam 16plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

42 Ezɨ distrighɨn igharazimɨn itir nguibar ekiabar kara: Lipna, Eter, Asan, 43 Ipta, Asna, Nesip, 44 Keila, Aksip, ko Maresa. Distrighɨn kam 9plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

45 Ezɨ distrighɨn igharazimɨn itir nguibar ekiabar kara: Ekronɨn nguibam, an nguibar ekiaba, ko an nguibar doziba, 46 nguibar ekiaba ko nguibar dozir Asdotɨn nguibamɨn boroghɨn, Ekronɨn ikegha ghua ongarir dadarimɨn tu. 47 Egha ghua Asdot ko Gasan nguibam ko nguibar ekiaba ko nguibar uari inigha itiba, bar dar ghua sautɨn amadaghan Isipɨn Daghurir Dɨpamɨn otogha, bar ghua aruem uaghiri naghɨn Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu.

48 Egha distrighɨn maba nguazir mɨghsɨabar iti. Ezɨ danganir kamɨn itir nguibar ekiabar kara: Samir, Jatir, Soko, 49 Dana, Kiriat Sefer, an ziar mam Debir, 50 Anap, Estemoa, Anim, 51 Gosen, Holon, Gilo. Distrighɨn kam 11plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

52 Ezɨ nguibar ekiar distrighɨn igharazimɨn itibar ziabar kara: Arap, Duma, Esan, 53 Janim, Bet Tapua, Afeka, 54 Humta, Kiriat Arba, an ziar mam, Hebron, ko Sior. Distrighɨn kam, 9plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

55 Ezɨ nguibar ekiar distrighɨn igharazimɨn itibar ziabar kara: Maon, Karmel, Sif, Juta, 56 Jesril, Jokdeam, Sanoa, 57 Kain, Gibea, ko Timna. Distrighɨn kam 10plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

58 Ezɨ nguibar ekiar distrighɨn igharazimɨn itibar ziabar kara: Halhul, Betsur, Gedor, 59 Marat, Betanot, ko Eltekon. Distrighɨn kam 6plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

60 Ezɨ nguibar ekiar distrighɨn igharazimɨn itibar ziabar kara: Kiriat Bal, an ziar mam Kiriat Jearim, ko Raba. Distrighɨn kam nguibar ekiar pumuning an iti, ezɨ nguibar dozir maba aningɨn boroghɨn iti.

61 Nguibar ekiar gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itibar kara: Betaraba, Midin, Sekaka, 62 Nipsan, Amangsɨzir Nguibam, ko Engedi. Distrighɨn kam 6plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

63  *Judaba Jebusia batoghan ibura, kar gumazamizir Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn itiba. Kamaghɨn, me Judaba ko bar moghɨra uari inigha Jerusalemɨn ikiavɨra iti.*

16

Nguazir me Efraimɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

1 Ezɨ nguazir me Josepɨn ovavir boriba bagha bɨghizim, an mɨtaghniam Jordanɨn Fanem boroghɨn itir nguibam Jerikon ikegha, aruem anadi naghɨn amadaghan Jerikon mozir pabar ikegha ghua notɨn amadaghan ghua, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua, ruarir mɨghsɨabar ghua Betelɨn nguibamɨn oto. 2 A Betelɨn otogha ghua, Lusɨn nguibamɨn otogha ghua Atarotɨn oto, danganir kam Arkaia an ike. 3 Egha aruem uaghiri naghɨn amadaghan ghua, Japletian danganimɨn ghua, bar ghua vɨn Itir Bethoronɨn nguibamɨn oto. Egha ghua Geserɨn nguibamɨn otogha, bar ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu.

4 Josepɨn ovavir boriba, kar Manasen anabamɨn adarazi ko Efraimɨn anabamɨn adarasi, me nguazir kaba ini.

5 Kar Efraimɨn anabamɨn adarazir nguaziba. Men nguazir mɨtaghniam, aruem anadi naghɨn amadaghan Atarot Adarɨn nguibamɨn ikegha ghua Bethoron nguibamɨn tu. 6 Egha ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn oto. Ezɨ Mikmetatɨn nguibam, a notɨn amadaghan ikia men nguazimɨn iti. Ezɨ men mɨtaghniam aruem anadi naghɨn amadaghan ighuigha ghua, Tanatsilon nguibam gitagha ghua, aruem anadi naghɨn amadaghan ghua Janoan nguibar ekiamɨn tu. 7 Egha Janoan nguibam ategha ghua Atarotɨn nguibar ekiam ko Naran nguibar ekiam giraghu. Egha ghua Jerikon nguibar ekiamɨn otogha ghua Jordanɨn Fanemɨn tu. 8-9 Egha Tapuan nguibar ekiamɨn ikegha ghua, aruem uaghiri naghɨn amadaghan ghua, Kanan Fanemɨn otogha ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu. Nguazir kam ko nguibar ekiaba, ko nguibar dozir men boroghɨn itiba, me bar ada isa Efraimɨn anabamɨn adarazigh anɨngi. Efraimɨn anabamɨn adarazir marasi, men nguibar ekiar maba ko doziba Manasen nguazimɨn aven iti. 10  *Efraimɨn adarasi, Kenanian Geserɨn nguibar ekiamɨn itibav sogha me batoghezir puvatɨ. Kamaghɨn, Kenania Efraimian tongɨn ikiavɨra iti. Ezɨ Efraimia, Kenania gamima me pura men ingangarir gumazibar iti.

17

Nguazir me Manasen anabar me tuirazimningɨn igharazim bagha bɨghizim

1 Ezɨ nguazir me Josepɨn otarir ivariam Manasen anabamɨn adarazi bagha bɨghizir nguazim, me an ovavir boribagh anɨngi. Ezɨ Makir, a Manasen otarir ivariam, a Gileatɨn afeziam, a mɨdorozir gumazir bar aghuim. Kamaghɨn me faraghavɨra Gileatɨn Distrik ko Basanɨn Distrighɨn itir nguaziba isa an ovavir boribagh anɨngi. 2 Egha me datɨrɨghɨn aruem uaghiri naghɨn amadaghan Jordanɨn Fanemɨn itir nguaziba isa, Manasen ovavir borir igharazibagh anɨngi. Manasen ovavir boribar ziabar kara: Abieser, Helek, Asriel, Sekem, Hefer, Semida. Gumazir kaba, me vaghvagha uan ikɨzir ekiabar inazir afeziabar otifi. 3 Manase, Makir bate, ezɨ Makir, Gileat bate, ezɨ Gileat Hefer bate, ezɨ Hefer Selofehat bate, ezɨ Selofehat, a guivibaram ote, egha otariba puvatɨ. Ezɨ an guivibar ziabar kara: Mala, Noa, Hokla, Milka, ko Tirsa. 4  *Ezɨ guivir kaba ghua ofa gamir gumazim Eleasar, ko Josua ko gumazir dapanibav gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Moses mɨgɨa ghaze, ‘En afeziamɨn aveghbuabar otariba tongɨn ia nguazitam e danɨngigh.’ ” Ezɨ Josua Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn ghua, nguaziba abɨgha Selofehatɨn guivibagh anɨga, egha maghɨra Manasen anabamɨn aven itir gumaziba saram anɨngi. 5-6 Josua nguaziba abɨgha da isa Manasen anabamɨn adarazir guiviba ko otaribagh anɨngi. Kamaghɨn Manasen anabamɨn adarasi, bar moghɨra 10plan nguaziba bar ada ini. Ezɨ Manasen anabamɨn ikɨzir igharazimɨn adarasi, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn amadaghan Gileatɨn Distrik ko Basanɨn Distrighɨn nguaziba ini.

7 Manasen anabamɨn adarazir nguazir mɨtaghniam, Aserɨn anabamɨn nguazimɨn ikegha ghua Mikmetatɨn nguibamɨn oto, an aruem anadi naghɨn amadaghan Sekemɨn nguibar ekiamɨn iti. Egha mɨtaghniam sautɨn amadaghan ghua Entapuabar nguazimɨn tu. 8 Ezɨ Manasen anabamɨn nguazim ko Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn mɨtaghniam, Tapuan nguibar ekiamɨn kagh iti. Egha Tapuan nguibam uabɨ, a Efraimbar nguibam. Ezɨ nguazir Tapuan nguibam ekɨaruzim, a Manasen adarazir nguazim. 9-10 Ezɨ Efraimɨn adarazir nguibar ekiaba, kar nguibar ekiar sautɨn amadaghan itiba, ezɨ Manasen adarazir nguazim notɨn amadaghan iti, ezɨ aningɨn nguazir mɨtaghniam aruem uaghiri naghɨn Kanan daghurimɨn uaghira, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriam bar an ghu. Ezɨ Aserɨn nguazim not ko aruem uaghiri naghɨn aningɨn tongɨra iti, ezɨ Isakarɨn adarazir nguazim, not ko aruem anadi naghɨn aningɨn tongɨra iti. 11 Isakar ko Aserɨn nguazir mɨtaghniamningɨn aven, Manasen anabam, nguibar kaba ini: Betsan, ko Ipleam, ko nguibar aning okarigha itiba, Nafat Dor, Endor, Tanak, ko Megido, ko nguibar da okarigha itiba.* 12  *Ezɨ Manasen anabamɨn adarasi, Kenanɨn gumazamiziba nguibar ekiar kabar me batoghan ibura, ezɨ me me ko nguibar ekiar kabar ikiavɨra iti. 13 Ezɨ Israelia gɨn gavgavim inigha, Kenania abɨrima, me pura men ingangarir gumazir kɨnibar iti. Egha me me batoghezir puvatɨ.

14 Egha gɨn Josepɨn ovavir boriba, Josua bagha izegha a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God bar deragha e gamizɨ, e bar avɨraseme. Ezɨ e nguazir avɨritaba inian fɨrɨn, nɨ nguazir vamɨra isava e ganɨngi.” 15 Ezɨ Josua kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ian avɨrim bar ekeveghtɨ Efraimbar mɨghsɨabar itir nguazim ian suvightɨ, ia uari ghuanang Peresia ko Refaimian ruarir ghurimɨn mangɨ, uari baghvɨra nguazitamɨn ganɨva anezenegh.” 16 Ezɨ Josepɨn ovavir boriba kamaghɨn a mɨgei, “Mɨghsɨar nguazir kam en sufi. Kenania, me danganir zarimɨn nguazir voroghɨra ireghav itiba, me bar moghɨra mɨdorozir karisɨn ainɨn gavgaviba itiba iti. Betsanɨn nguibar ekiam ko an okarigha itir nguibaba ko, Jesrilɨn nguibamɨn boroghɨn danganir zarimɨn itir adarasi, me bar ainɨn mɨdorozir karisba iti.”

17 Ezɨ Josua kamaghɨn Efraim ko Manasen anabamningɨn adarazir nɨghnɨziba fa me mɨgɨa ghaze, “Ian anabamningɨn aven ia guizbangɨra bar avɨrasemegha, bar gavgafi. Nguazir vamɨra, a ian sufi. Kamaghɨn, ia nguazir igharazitaba uaghan ada iniam. 18 Egh nguibar mɨghsɨabar itiba, ia bar moghɨram ada iniam. Ruarir kam a guizbangɨra ruarir ghurir pɨzim, ia an mɨtaghniar tamɨn ikegh an ingar mangɨ, an saghon itir mɨtaghniar igharazimɨn otogh. Kenania gavgavigha mɨdorozir karisɨn bar gavgaviba iti. Eghtɨ ia me mɨsogh men agɨntɨghtɨ me aregham.”

18

Josua nguazir igharazim bar anebɨgha Israelia bar me ganɨdi

1 Egha Israelia mɨdorozim gamigha apaniba abɨnigha gɨvagha, Silon nguibar ekiamɨn uari akufa. Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa a bativamin Purirpenim asara. 2 Dughiar kamɨn Israelian tongɨn 7plan anababar adarasi, me uari bagh nguazitaba tɨghar da iniam. 3 Ezɨ Josua kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, ian inazir afeziabar God, nguazir kam ia ganigha gɨfa. Ezɨ ia manmaghɨn amigha ghuava a inizir puvatɨ? 4 Ia 7plan anabar nguaziba puvatɨzibar gumaziba vaghvagh men aven, 3plan gumazibav sefegh. Eghtɨ kɨ me amadaghtɨ me nguazim bar a daruva, an gan nguazir me ifongeziba uari bagh ada inisɨ, da osirigh, gɨn uamategh na bagh izɨ, osirizir eghaghanir kam na danɨngigh. 5 Me nguazim, 7plan akuabar anebɨkigh. Judan anabamɨn adarazi sautɨn amadaghan nguazim inigha gɨfa, egh me anarɨra ikiam. Ezɨ Josepɨn adarazi notɨn amadaghan nguazim ini, egh me anarɨra ikiam. 6 Eghtɨ ia 7plan anababa meng, me bagh nguazim abɨghɨva, dar eghaghaniba osirigh, eghaghanir kaba inigh izɨ na danɨngigh. Eghtɨ kɨ gɨn Ikiavɨra Itir God, en Godɨn damazimɨn nguazir me ifuegh iniamim gɨfofoghsɨ, satu gikiararangam. 7 Eghtɨ bizir gumaziba inigha iza Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuasa avimɨn tueba, kar Livain anabamɨn adarazi damuamin ingangarim. Ezɨ kamaghɨn, Josua nguazitam isava Livain adarazigh anɨngizir puvatɨ. Ezɨ Gatɨn anabam, Rubenɨn anabam, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mam, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn aruem anadi naghɨn nguaziba inigha gɨfa. Nguazir kaba, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, me ganɨngizir nguaziba.”

8 Ezɨ Josua kamaghɨn gumazir mangasa mɨsevezibav gei, “Ia mangɨ nguazim abɨghɨrarigh an eghaghaniba na bagh bar ada osirigh da inigh izɨtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn satu gikararang fogh suam, nguazir manam God ia bagh a ginaba.” Ezɨ gumazir kaba Josuan mɨgɨrɨgɨam baregha ghue. 9 Me ghua nguazir kaba bar dagh etiagha aruigha, nguazibar aven nguibar ekiabar ziaba vaghvagha da osirigha, 7plan akuabar da abigha dar eghaghaniba osiri. Egha me gɨn uamategha Josua bagha Silon ize. 10 Ezɨ Josua Silon ikia fofoghasa, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn satu gikararai, eghtɨ, a manmaghɨra nguaziba abigh vaghvagh men 7plan anababar anɨngam. Egha a gɨn nguazir kaba abigha Israelian anababa vaghvagha me ganɨdi.

Nguazir me Benjaminɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

11 Dughiar kam Josua Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn satu gikararaima, Benjaminɨn anabamɨn adarazi iniamin nguazim faragha oto. Nguazir kam, Judan anabamɨn adarazi ko Josepɨn anabamɨn adarazigh anɨngizir nguazimningɨn tongɨra iti. 12 Men notɨn amadaghan itir nguazir mɨtaghniam, a Jordanɨn Fanemɨn ikegha ghua, Jerikon nguibar ekiar mɨghsɨamɨn pɨn itimɨn mɨriamɨn notɨn amadaghan ghua a gitagha ghu. Egha kagh ighuigha ghua aruem uaghiri naghɨn, bar ghua Betavenɨn nguazir mɨsɨngizimɨn danganimɨn oto. 13 Egha nguazir mɨtaghniam bar ghua Lusɨn nguibar mɨghsɨar muziarir pɨn itimɨn mɨriamɨn, sautɨn amadaghan zui, Lusɨn ziar mam, Betel. Egha ghua sautɨn amadaghan Atarot Adarɨn nguibamɨn iraghu. Nguibar kam, a vɨn Bethoronɨn nguibamɨn boroghɨn itir mɨghsɨamɨn mɨriamɨn sautɨn amadaghan iti. 14 Mɨtaghniar kam mɨghsɨam azofa, mɨghsɨar kam Bethoronɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. Egha aruem ghuaghiri naghɨn ghua, egha ragha sautɨn amadaghan zui. Egha sautɨn amadaghan ghuaghira Kiriat Balɨn nguibamɨn oto, an ziar mam, Kiriat Jearim. Kar Judabar nguibar ekiam. Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguazir mɨtaghniam, kagh ikegha aruem uaghiri naghɨn iraghu.

15 Ezɨ sautɨn itir mɨtaghniam, Kiriat Jearimɨn aruem uaghiri naghɨn amadaghan, an mɨriamɨn ikegha ghua Neptoan nguibamɨn boroghɨn itir dɨpar emɨmɨrimɨn tu. 16 Egha mɨtaghniam bar ghua Hinomɨn otarimɨn danganir zarimɨn boroghɨn itir mɨghsɨamɨn mɨriamɨn ghu. Mɨghsɨar kam, notɨn amadaghan Refaimɨn danganir zarimɨn mɨriamɨn tughav iti. Egha ghua sautɨn amadaghan Hinomɨn danganir zarim atu. Danganir zarir kam, a Jebusian nguibar mɨghsɨamɨn mɨriamɨn sautɨn amadaghan iti. Egha mɨtaghniam ghua Enrogelɨn dɨpar emɨmɨrimɨn tu. 17 Egha mɨtaghniam notɨn amadaghan ghua Ensemesɨn dɨpar emɨmɨrimɨn otogha, ghua Gelilotɨn nguibamɨn oto. Nɨ Gelilotɨn nguibamɨn tugh gantɨ, tuavir akar Adumimɨn nguibamɨn ghuavanadim, a ikiam. A danganir zarir kamɨn sautɨn amadaghan mɨghsɨabar iti. Egha nguazir mɨtaghniam ghua Bohanɨn dagɨamɨn oto. (Bohan, a Rubenɨn otarir mamɨn ziam.) 18 Egha ghua mɨghsɨar mamɨn pɨn zui, nɨ kagh tugh gantɨ, Araban dɨpaba puvatɨzir danganir ekiam ikiam. Egha mɨtaghniam bar ghua Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn iraghu. 19 Egha ghua notɨn amadaghan Bethoklan nguibamɨn mɨghsɨar muziarimɨn mɨriamɨn ghua, Jordanɨn Faner akamɨn otogha, Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn tu. Kar Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguazir sautɨn amadaghan itimɨn mɨtaghniam. 20 Ezɨ aruem anadi naghɨn amadaghan, Jordanɨn Fanem, Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguazir mɨtaghniam atu. Kar Benjaminɨn anabamɨn adarasi, nguazir me inizibar mɨtaghniaba.

21 Kar Benjaminɨn anabamɨn aven itir ikɨziba, inizir nguibar ekiaba, dar ziabar kara: Jeriko, Bethokla, Emek Kesis, 22 Betaraba, Semaraim, Betel, 23 Avim, Para, Ofra, 24 Kefar Amoni, Opni, ko Geba. Distrighɨn kam 12plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti.

25 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguibar distrighɨn igharazibar itiba, dar ziabar kara: Gibeon, Rama, Berot, 26 ko Mispa, Kefira, Mosa, 27 Rekem, Irpel, Tarala, 28 Sela, Haelep, Jebus, an ziar igharazim Jerusalem, Gibea, ko Kiriat Jearim. Distrighɨn kam 14plan nguibar ekiaba an iti, ezɨ nguibar dozir maba dar boroghɨn iti. Nguazir kam, Benjaminɨn anabamɨn adarazi a ini.

19

Nguazir me Simeonɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

1 Josua ghua satu gikararaima, Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn gɨn, nguazir namba 2 Simeonɨn anabamɨn adarazi bagha otozɨ, me me bagha anebɨki. Nguazir kam, me Judan anabamɨn adarazigh anɨngizir nguazim bar an tongɨra iti. 2  *Kar Simeonɨn anabamɨn adarazi inizir nguibar ekiaba, dar ziabar kara: Berseba (an ziar mam, Seba) ko Molada, 3 Hasarsual, Balam, Esem, 4 Eltolat, Betul, Horma, 5 Siklak, Bet Markabot, Hasarsusa, 6 Bet Lebaot, ko Saruhen. Me 13plan nguibar ekiaba, ko nguibar dozir maba, dar boroghɨn iti. 7 Egha me uaghan nguibar ekiar kaba ini: Ain, Rimon, Eter ko Asan, me da ini. Me 4plan nguibar ekiar kaba ko dar boroghɨn itir nguibar dozir maba ini. 8 Me nguibar ekiar kaba ko da okarigha itir nguibar doziba isa ghua, Balatberɨn nguibar ekiar sautɨn amadaghan itim ini, an ziar igharazim Rama, a Negevɨn gumazamiziba puvatɨzir danganir ekiamɨn iti. Nguazir kam, Simeonɨn anabamɨn aven itir ikɨziba a ini. 9 Josua faragha nguazim abigha Judan anabamɨn adarazigh anɨngi, ezɨ men nguazim bar ekefe. Kamaghɨn Josua datɨrɨghɨn men nguazimɨn aven, nguazir maba isa Simeonɨn anabamɨn adarazigh anɨngi.

Nguazir me Sebulunɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

10 Josua ghua satu gikararaima, Simeonɨn anabamɨn nguazimɨn gɨn, nguazir namba 3 Sebulunɨn anabamɨn adarazi bagha otozɨ, me me bagha anebɨki. Nguazir me inizimɨn mɨtaghniam, ghua Saritɨn nguibar ekiamɨn tu. 11 Ezɨ men nguazir mɨtaghniam ghua aruem uaghiri naghɨn amadaghan ghua, Marealɨn nguibar ekiamɨn otogha ghua, Dabesetɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn ghua, Jokneamɨn nguibar ekiar aruem anadi naghɨn itir daghurimɨn tu. 12 Egha Saritɨn nguibamɨn vongɨn, mɨtaghniam ighuigha ghua aruem anadi naghɨn ghua, Kislot Taborɨn nguibar ekiamɨn mɨriamra ghua, Daberatɨn nguibar ekiamɨn ghua Jafian nguibar ekiamɨn ghuavanabo. 13 Ezɨ mɨtaghniam ghuavɨra ikia ghua aruem anadi naghɨn Gathefer ko Etkasinɨn nguibar ekiamningɨn otogha, ighuigha ghua Rimonɨn nguibar ekiamɨn tuavimɨn otogha ghua, ighuigha Nean nguibamɨn amadaghan ghu. 14 Egha notɨn itir mɨtaghniamɨn ighuigha ghua Hanatonɨn nguibar ekiamɨn amadaghan ghua, Iptahelɨn danganir zarimɨn tu. 15-16 Sebulunɨn anabamɨn adarazi inizir nguibar ekiabar ziabar kara: Katat, Nahalal, Simron, Idala, ko Betlehem. Me 12plan nguibar ekiaba ko nguibar dozir dar boroghɨn itiba ini.

Nguazir me Isakarɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

17 Josua ghua satu gikararaima, Sebulunɨn anabamɨn nguazimɨn gɨn, nguazir namba 4 Isakarɨn anabamɨn adarazi bagha otozɨ, me me bagha anebɨki. 18 Isakarɨn anabamɨn nguazim, an aven nguibar ekiabar ziabar kara: Jesril, Kesulot, Sunem, 19 ko Hafaraim, Sion, Anaharat, 20 ko Rabit, Kision, Ebes, 21 ko Remet, Enganim, Enhada, ko Betpases. 22-23 Isakarɨn anabamɨn nguazir mɨtaghniam ghua, Taborɨn Mɨghsɨamɨn suiragha ghua Sahasuman nguibar ekiamɨn otogha, ghua Betsemesɨn nguibar ekiamɨn otogha ghua Jordanɨn Fanemɨn oto. Isakarɨn anabamɨn adarasi, nguibar ekiar 16pla, ko nguibar dozir dar boroghɨn itiba ini.

Nguazir me Aserɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

24 Josua ghua satu gikararaima, Isakarɨn anabamɨn nguazimɨn gɨn, nguazir namba 5 Aserɨn anabamɨn adarazi bagha otozɨ, me me bagha anebɨki. 25 Aserɨn anabam inizir nguazimɨn aven itir nguibar ekiabar ziabar kara: Helkat, Hali, Beten, Aksap, 26 ko Alamelek, Amat, ko Misal. Ezɨ aruem uaghiri naghɨn men mɨtaghniam Karmelɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn ghua Sihorlipnatɨn nguibar ekiamɨn tu. 27 Egha ighuigha ghua aruem anadi naghɨn ghua, Betdagonɨn nguibar ekiamɨn otogha, Sebulunɨn adarazir nguazimɨn boroghɨra ghua, Iptahelɨn danganir zarimɨn ghua notɨn amadaghan Betemek ko Neielɨn nguibamningɨn tu. Egha mɨtaghniam ghuavɨra ikia ghua, notɨn amadaghan ghua Kabulɨn nguibamɨn otogha, 28 ghua Ebron, Rehop, Hamon, ko Kanan otogha, bar ghua Saidonɨn nguibar ekiamɨn tu. 29 Egha ua ighuigha Raman nguibar ekiamɨn otogha iza, Tairɨn nguibar ekiamɨn tu, nguibar ekiar kamɨn dɨvazim bar gavgafi. Egha mɨtaghniam ua ragha Hosan nguibar ekiamɨn otogha ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu. Aserɨn anabam uaghan nguibar ekiar kaba ini: Mehebel, Aksip, 30-31 ko Uma, Afek, ko Rehop. Aserɨn anabamɨn adarasi, nguibar ekiar 22pla, ko nguibar dozir dar boroghɨn itiba ini.

Nguazir me Naptalin anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

32 Josua ghua satu gikararaima, Aserɨn anabamɨn nguazimɨn gɨn, nguazir namba 6 Naptalin anabamɨn adarazi bagha otozɨ, me me bagha anebɨki. 33 Ezɨ men nguazir mɨtaghniam, Helepɨn nguibar ekiam ko Sananimɨn nguibamɨn tughav itir Okɨn temer ekiamɨn povimɨn ikegha ghua, Adami Nekepɨn nguibar ekiamɨn otogha ghua, Japnelɨn nguibar ekiamɨn otogha, ghua Lakumɨn nguibar ekiamɨn ghua Jordanɨn Fanemɨn oto. 34 Egha mɨtaghniam ighuigha aruem uaghiri naghɨn amadaghan ghua Asnot Taborɨn nguibar ekiam ko Hukokɨn nguibar ekiamɨn oto. Ezɨ Sebulunɨn anabamɨn nguazir mɨtaghniar sautɨn itim, a Naptalin anabamɨn nguazir mɨtaghniamɨn suira. Ezɨ Naptalin nguazir mɨtaghniar aruem uaghiri naghɨn itim, an Aserɨn anabamɨn nguazir mɨtaghniamɨn suira. Egha an nguazir mɨtaghniar aruem anadi naghɨn itim, a Jehudan nguibamɨn boroghɨn ikia Jordanɨn Fanemɨn suira.* 35 Men nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itiba, dar ziabar kara: Sidim, Ser, Hamat, Rakat, Kineret, 36 ko Adama, Rama, Hasor, 37 ko Kedes, Edrei, Enhasor, 38-39 ko Yiron, Mikdalel, Horem, Betanat, ko Betsemes. Naptalin anabam, 19plan nguibar ekiaba ko nguibar dozir dar boroghɨn itiba ini.

Nguazir me Danɨn anabamɨn adarazi bagha bɨghizim

40 Josua ghua satu gikararaima, Naptalin anabamɨn nguazimɨn gɨn, nguazir namba 7 Danɨn anabamɨn adarazi bagha otozɨ, me me bagha anebɨki. 41 Danɨn anabam inizir nguazim, an nguibar ekiabar ziabar kara: Sora, Estaol, Irsemes, 42 ko Salbim, Aijalon, Itla, 43 ko Elon, Timna, Ekron, 44 ko Elteken, Gibeton, Balat, 45 ko Jehut, Beneberak, Gatrimon, 46 ko Mejarkon, Rakon, ko Jopan nguibar ekiamɨn boroghɨn itir danganim. 47  *Ezɨ gɨn, nguazir kamɨn ghuavir faraghav itiba, Danɨn anabamɨn adarazir apanim gamigha nguazir kamɨn me batoke. Ezɨ Danɨn adarazi dɨkavigha ghua Laisɨn nguibamɨn otogha, me mɨsogha nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba bar me mɨsuagharigha men nguibar ekiam ini. Egha Danɨn anabamɨn adarazi ghaze, nguazir kam mena, egha a gaperagha an iti. Me ziar kam Lais adegha uan inazir afeziamɨn ziam Dan a gatɨ. 48 Nguibar ekiar kaba, ko nguibar dozir dar boroghɨn itiba, Danɨn anabamɨn adarazi da ini.

Nguazir me Josuan adarazi bagha bɨghizim

49 Israelia bar nguaziba abɨgha uari ganigha gɨvagha, nguazir mam isa Nunɨn otarim Josuan adarazigh anɨngi. 50 Josua faragha Timnat Seran nguibar ekiam uabɨ danɨngasa men azai, an Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn ikia mɨghsɨaba itir danganimɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, me a isava a ganɨngi. Ezɨ Josua nguibar kam uam an ingarigha, a gaperaghav an iti.

51 Ezɨ ofa gamir gumazim Eleasar ko, Josua ko Israelian anababar ikɨziba vaghvagha men gumazir dapaniba ko Silon danganimɨn, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikia, egha God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn apiaghav iti. Egha Israelian anababa bagha inabazir nguaziba abɨghasa satu gikararai. Ezɨ me nguaziba tuiragha uari ganɨdir ingangarir kam, ghua kamaghɨra tugha gɨfa.

20

Josua nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mongamiba amɨsefe

1  *Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God Josua mɨgɨa ghaze, 2 “Kɨ faragha Moses mɨkemezɨ moghɨra nɨ Israelia mɨkɨmtɨ, me nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mongamibagh, inamightɨ da ikɨ. 3 Eghtɨ ian gumazitam, atamakuigh gumazitam mɨsueghtɨ an aremegham, an arɨ mangɨ nguibar ekiar kabar tamɨn modogh ikiam. Eghtɨ aremezir gumazimɨn tav uam a ikarvaghsɨ a burian kogham.

4 “Eghtɨ gumazir osɨmtɨzim gamizim nguibar ekiar kamɨn mongsɨ mangɨ otogh, faragh mangɨ nguibar ekiamɨn tiar akamɨn, uan osɨmtɨzimɨn gun gumazir aruabav kemegh. Eghtɨ me an amamangatɨghtɨ, a mangɨ me ko ikiam. 5 Eghtɨ gumazir a ikarvaghasava amim an gɨn izɨtɨ, nguibar ekiamɨn gumazir dapaniba a isɨ an agharim datɨghan kogham. Me fo, a guizbangɨra an apanim gamua a mɨsoghezɨ ana aremezir puvatɨ. Egh nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba a geghuv deragh an ganam. 6 Egh a nguibar ekiar kamɨn averara ikɨ mangɨtɨ, me gumazamizibar damazimɨn kotɨn aven, an osɨmtɨzim tuisɨgh a bareghtɨ, an kot deraghtɨ, a nguibar ekiar kamɨn averara ikɨ mangɨtɨ, ofa gamir gumazibar dapanim ovengeghamin dughiam otogham. Eghtɨ gɨn a uamategh uan nguibar a ikegha ara izezimɨn mangam.”

7 Ezɨ me kamaghɨn oregha Naptalin anabamɨn nguibar mɨghsɨamɨn itir mam Kedes ginaba. A Galilin Distrighɨn aven iti. Egha Efraimɨn nguibar mɨghsɨamɨn itim, Sekem ginaba. Egha Kiriat Arba, an ziar mam Hebron, me a ginaba. A Judan anabamɨn nguibar mɨghsɨamɨn itim. 8 Egha me Rubenɨn anabamɨn nguazimɨn, Beserɨn nguibam ginaba. Nɨ Jerikon tugh Jordanɨn Fanemɨn vongɨn gantɨ, Beserɨn nguibar mɨghsɨam ikiam. An aruem anadi naghɨn dɨpaba puvatɨzir danganimɨn iti. Egha Gatɨn anabamɨn nguazimɨn, Gileatɨn Distrighɨn aven, me Ramotɨn nguibar ekiam ginaba. Egha Manasen anabamɨn nguazimɨn, Basanɨn Distrighɨn aven, Golanɨn nguibar ekiam ginaba. 9 Nguibar ekiar mongamin kaba, kar Israelia, ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir me ko itiba, me me bagha dagh inaba, eghtɨ men tav atamakuigh gumazitam mɨsoghtɨ an aremeghtɨ, an tav a ikarvaghsɨ damutɨ, an atiating ivegh mangɨ nguibar ekiar kabar aven mangɨ deragh ikiam. A kagh ikɨ mangɨtɨ kotiar dughiamɨn gumazamiziba bar a baregham. Eghtɨ gumazir ovevem ikaraghasa amim, faragh deraghvɨra oregh fogh suam, gumazir kam ti guizbangɨra nɨghnigha a mɨsoghezɨ an areme, o puvatɨ. Kot mɨkɨm suam, Gumazir kam osɨmtɨzim guizbangɨra iti, eghtɨ an a ikaragham. Puvatɨghtɨ, puvatɨgham.

21

Nguibar ekiar me Livain anabamɨn adarazigh anɨngiziba

1-2  *Israelia dughiar kamɨn Kenanɨn nguazimɨn, Silon nguibar ekiamɨn boroghɨn nguibam aghuigha an iti. Ezɨ Livain anabamɨn gumazir dapaniba ghua, ofa gamir gumazim, Eleasar ko Josua ko Israelian anababar gumazir dapaniba me mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Moses mɨgɨa ghaze, nɨ Livain anabamɨn adarasi, nguibar ekiar danganir aghuiba iti taba ko dar boroghɨn itir nguazir men asɨziba ikiamiba, da isɨ me danɨng.” 3 Ezɨ Israelian anababa, Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨn, amua vaghvagha uan nguibar ekiar maba ko men asɨziba ikiamin nguazir maba isava Livain anabamɨn adarazigh anɨngi.

4 Me faraghavɨra Kohatɨn adarazi iniamin nguibar ekiaba bagha satu gikararai. Kohatɨn ikɨzir igharazim, men inazir afeziam Aron, an ofa gamir gumazim. Ezɨ Judan anabam ko Simeonɨn anabam, ko Benjaminɨn anabam, me 13plan nguibar ekiaba atugha me ganɨngi. 5 Ezɨ Kohatɨn ikɨzimɨn gumazamizir igharaziba, Efraimɨn anabam ko Danɨn anabam, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn ikɨzir aruem uaghiri naghɨn amadaghan itim, me uan nguibar ekiar 10pla atugha me ganɨngi.

6 Ezɨ Gersonɨn ikɨzimɨn adarasi, Isakarɨn anabam, ko Aserɨn anabam, Naptalin anabam, ko Manasen anabar ikɨzir aruem anadi naghɨn itim, me uan nguibar ekiar 13pla atugha me ganɨngi.

7 Ezɨ Merarin ikɨzimɨn adarasi, Rubenɨn anabam, ko Gatɨn anabam, ko Sebulunɨn anabam, me uan 12plan nguibar ekiaba atugha me ganɨngi.

8 Egha Ikiavɨra Itir God, Moses mɨkemezɨ moghɨn, me Livain anabamɨn adarazi bagha nguibar ekiar danganir aghuiba iti taba me danɨngasa satu gikararai. Eghtɨ nguibar ekiar kabar boroghɨn itir nguaziba, Livain adarazi uan asɨzibar arɨghtɨ da ikiam.

9-10 Kar Judan anabam ko Simeonɨn anabam, me ganɨngizir nguibar ekiaba. Israelia nguibar ekiar kaba me danɨngasa satu gikararangizɨ, Aronɨn ovavir boriba Kohatɨn ikɨzimɨn aven itir adarasi, da ini. 11 Israelia, Kiriat Arban nguibar ekiam isa Aronɨn ikɨzimɨn adarazigh anɨngi, nguibar kam, an ziar mam Hebron. Ezɨ Arba a Anakɨn afeziam. Hebronɨn nguibar ekiam, a Judan anabamɨn nguazimɨn aven ikia, egha mɨghsɨabagh isɨn iti, ezɨ nguazir avɨriba an okarigha iti. Eghtɨ me uan asɨziba nguazir kabar dar arɨgham. 12 Nguibar ekiar kamɨn, Israelia faragha azeniba oparamin nguazir an boroghɨn itiba, ko an nguibar dozir an boroghɨn itiba, me da isa Jefunen otarim Kalep ganigha gɨfa. Kamaghɨn, me datɨrɨghɨn nguazir kaba ko nguibar doziba isɨ Aronɨn adarazir anɨngan kogham.

13 Hebron, a nguibar ekiar gumaziba arɨ mangɨ mongamin mam. Egha me uaghan nguibar ekiar igharaziba isa Aronɨn ovavir boribagh anɨngi. Dar ziabar kara: Lipna, 14 ko Jatir, Estemoa, 15 ko Holon, Debir, 16 ko Ain, Juta, ko Betsemes. Kar Judan anabam ko Simeonɨn anabam 9plan nguibar ekiaba me ganɨngi. Eghtɨ nguibar ekiar kaba okarigha itir nguaziba, Livain adarazi uan asɨzibar arɨgham. 17 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi nguibar ekiar 4pla isa me ganɨngi. Dar ziabar kara: Gibeon, Geba, 18 ko Anatot, Almon. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Livain adarazi uan asɨzibar arɨgham. 19 Aronɨn ovavir boriba, me ofa gamir gumaziba, me nguibar ekiar 13pla ini. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, me uan asɨzibar arɨgham. 20 Ezɨ Kohatɨn ikɨzir igharaziba, Efraimɨn anabamɨn adarazi uan nguibar ekiaba me ganɨngi. 21 Me anɨngizir nguibar ekiar 4plan kabar ziabar kara: Sekem, a Efraimɨn anabamɨn nguazir mɨghsɨaba itimɨn iti, egha a nguibar ekiar gumaziba arɨ mangɨ mongamin mam. A ko Geserɨn nguibar ekiam, 22 ko Kipsaim, Bethoron. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Kohatɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham. 23 Ezɨ Danɨn anabamɨn adarazi me nguibar ekiar 4plan kaba isa Kohatɨn adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Elteken, Gibeton, 24 ko Aijalon, ko Gatrimon. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Kohatɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham. 25 Egha Manasen anabam me tuirazimningɨn igharazimɨn adarasi, me nguibar ekiar pumuning isa Kohatɨn adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Tanak ko Gatrimon. Ezɨ nguazir nguibar ekiar kamning okarigha itiba, Kohatɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham. 26 Kamaghɨn, Kohatɨn ikɨzimɨn adarazi bar nguibar ekiar 12pla ko, dar nguazir asɨzibar arɨghamiba, ini.

27 Ezɨ Gersonɨn ikɨzim, me Livain anabamɨn ikɨzir mam, Israelia nguibar ekiar maba me ganɨngi. Me Manasen anabam me tuirazimningɨn ikɨzir faragha zuimɨn nguibar ekiar pumuning isa Gersonɨn adarazigh anɨngi. Aningɨn ziamning kara: Besteran ko Golan, aning Basanɨn Distrighɨn amadaghan itir nguibar ekiamning. Golan a nguibar ekiar gumaziba arɨ mangɨ mongamin mam. A ko Besteran nguibar ekiam. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kamning okarigha itiba, Gersonɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham.

28 Ezɨ me Isakarɨn anabamɨn nguibar ekiar 4pla isa Gersonɨn ikɨzimɨn adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Kision, Daberat, 29 Jarmut, ko Enganim. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Gersonɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham. 30 Ezɨ me Aserɨn anabamɨn adarazir nguibar ekiar 4pla isava Gersonɨn ikɨzimɨn adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Misal, Apdon, 31 ko Helkat, Rehop. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Gersonɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham. 32 Egha me Naptalin anabamɨn nguibar ekiar 3pla isa Gersonɨn ikɨzimɨn adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Kedes, Hamotdor ko Kartan, da Galilin Distrighɨn aven itir nguibar ekiaba, ezɨ Kedes, a nguibar ekiar gumaziba arɨ mangɨ mongamin mam. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Gersonɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham. 33 Egha Gersonɨn ikɨzim nguibar ekiar 13pla ini. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, me uan asɨzibar arɨgham.

34 Egha me Sebulunɨn anabamɨn nguibar ekiar 4plan kaba isa Merarin ikɨzimɨn adarazigh anɨngi, men ikɨzim, Livain anabamɨn gumazamizir igharaziba. Kar 4plan nguibar ekiar kabar ziaba: Jokneam, Karta, 35 ko Dimna, Nahalal. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Merarin adarazi uan asɨzibar arɨgham. 36 Ezɨ me Rubenɨn anabamɨn nguibar ekiar 4pla isa, Merarin ikɨzimɨn adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Beser, Jahas, 37 ko Kedemot ko Mefat. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Merarin adarazi uan asɨzibar arɨgham. 38 Ezɨ me Gatɨn anabamɨn nguibar ekiar 4plan kaba isa Merarin adarazigh anɨngi, dar ziabar kara: Ramot, a Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam, egha a nguibar ekiar gumaziba arɨ mangɨ mongamin mam. Gumaziba osɨmtɨziba ikia ara ghua an aven modi. A ko Mahanaim, 39 ko Hesbon, ko Jaser. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Merarin adarazi uan asɨzibar arɨgham. 40 Kamaghɨn Merarin ikɨzimɨn adarazi nguibar ekiar 12pla bar da ini. Men ikɨzim, Livain anabamɨn gumazamizir igharaziba.

41 Israelia bar moghɨra nguazir me apiazibar tongɨn, 48pla nguibar ekiaba isa Livain anabamɨn adarazigh anɨngi. 42 Eghtɨ nguazir bar nguibar ekiar kaba okarigha itiba, Livain anabamɨn adarazi uan asɨzibar arɨgham.

Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨn Israelia bar nguaziba ini

43 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God fomɨra men inazir afeziabav kemezɨ moghɨn, a nguaziba isa, bar Israelia ganɨngizɨ, me dagh apia. 44  *Egha Ikiavɨra Itir God, uan akar dɨkɨrɨzim gɨnɨghnɨgha Israelian akurazɨ, me uan apanibav sogha bar me abɨnizɨ, men apanitam me abɨrazir puvatɨ. 45  *Ikiavɨra Itir God, fomɨra akar dɨkɨrɨziba Israelia ganɨngi, egha a deravɨra dagh amizɨ, da guizbangɨram otifi.

22

Josua, anabar Jordanɨn Fanemɨn vongɨn ikiamiba, amadazɨ, me uan nguazibar zui

1 Israelia, Kenanɨn nguaziba bar da abigha gɨvazɨ, Josua, Rubenɨn anabam ko, Gatɨn anabam, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarasi, a bar men diazɨ, me iza uari akufa. 2  *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Moses a Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, bizir a damuasa ia mɨgeiba ia zurara dagh ami. Egha uaghan, bizir kɨ ia damuasa ia mɨgeiba, ia uaghan dagh ami. 3 Fomɨra iza datɨrɨghɨn, ia zurara uan aveghbuabar akurvasi. Ia dughiatamɨn me ataghizir puvatɨ. Ia bar deravɨra Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zui. 4 Ia fo, Ikiavɨra God, ian God, uan akar faragha dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua avughsazim ian aveghbuabagh anɨngi. Kamaghɨn, ia datɨrɨghɨn uamategh nguazir ia inizibar mangɨ dar apiagh ikɨ. Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itir nguazir kaba ia ganɨngizɨ, da ian nguazibara. 5 Egh ia Moses damuasa mɨkemezir Akar Gavgaviba ko Moses Osirizir Araziba, ia bar deraghvɨra dar gɨn mangɨ da bakɨnɨghnɨghan markɨ. Da ghaze, ia Ikiavɨra Itir God, ian God, bar a gifongegh, deraghvɨra an gɨn mangɨ an Akar Gavgaviba bar dar amu. Ia zurara pamtemɨn an suiragh. Egh ia uan ifongiaba ko navir averiaba sara, an ingangarim damu.” 6 Egha Josua God deragh me damuasa God ko mɨkemegha, me amadazɨ, me uan nguibabar zui.

7 (Moses fomɨra Basanɨn Distrighɨn aven itir nguazim isa Manasen anabamɨn akuar mamɨn adarazigh anɨngi, a Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti. Ezɨ Josua aruem uaghiri naghɨn Jordanɨn Fanemɨn nguazir maba isa Manasen anabamɨn akuar igharazim ganɨngi.) Egha Josua me mɨgeima, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn mangamin gumazamiziba uamategh uan nguibabar mangasava amima, Josua, God deragh me damuasa Godɨn azaragha, 8 kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia bizir bar avɨriba inigha, da sara zui. Asɨziba, silva, gol, ain, bras, ko korotiar bar aghuiba ia da inigha zui. Ia uan apaniba abɨragha inizir bizir kaba, ia da inigh mangɨ uan adarazi ko da tuiragh uari danɨng.”

9 Ezɨ Rubenɨn anabam, ko Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mam, men adarazi uamategha ghua, Israelian igharaziba ataghizɨ, me Kenanɨn nguazimɨn itir nguibam Silon iti. Ezɨ me Gileatɨn Distrighɨn itir nguaziba bagha zui. Men nguaziba, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti. Fomɨra Moses me mɨgɨa ghaze, “Nguazir kam, Ikiavɨra Itir God, ia danightɨ ia dar ghuaviba ikegham.”

10 Egha me bar tuavimɨn ghua Kenanɨn nguazim an ghuavɨra ikia, Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn otogha, ofa gamir dakozir ekiar mam faner mɨriamɨn an ingari. 11 Ezɨ Israelian gumazamizir igharaziba bar kamaghɨn oraki, “Rubenɨn anabam, Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mam, me en amadaghan Jordanɨn Faner mɨriamɨn ofa gamir dakozir mamɨn ingarigha gɨfa.” 12 Egha Israelia bar moghɨra Silon nguibamɨn uari akuvagh, mangɨ me ko mɨsoghasa nɨghnɨsi.

13 Egha Israelia, ofa gamir gumazim Eleasarɨn otarim Finias amadazɨ, a Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarazir, ganasa Gileatɨn Distrighɨn zui. 14 Egha me uan anababar 10pla vaghvagha men tongɨn gumazir dapanir maba amɨsefe. Gumazir dapanir 10plan kaba, me vaghvagha uan ikɨzibar dapaniba. Ezɨ Israelia Finias ko gumazir dapanir kaba amangizɨ me a ko zui. 15 Egha me ghua Gileatɨn Distrighɨn otivigha kamaghɨn Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mam batogha kamaghɨn me mɨgei, 16  *“E Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba bar, kamaghɨn ia mɨgei, ‘Ia manmaghsua Godɨn akam batuegha akɨrim ragha a gasaragha ofa gamir dakozir kam uari baghavɨram an ingari? Ia ua Ikiavɨra Itir God ategha an gɨn zuir puvatɨ. 17  *Ia fo, e fomɨra Peorɨn danganimɨn ikia arazir kuram gamizɨ, Ikiavɨra Itir God arɨmariam amadazɨ a izegha, e an gumazamiziba bar e gasɨghasɨki. Ezɨ an osɨmtɨzim ikiavɨra iti. Ezɨ ia ti ghaze, a pura bizim, egha a gisɨn ua tam damuasa? 18 Egh ia datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn mangan aghuagh akɨrim ragh a gasaraghtɨ, a gurum mɨzaraghan Israelia, bar en ataram. 19 Ia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, nguazir ia itim, a Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ, ia anetegh izɨva Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim itir nguazimɨn izegh an ikɨ. Egh en tongɨn uari bagh nguazitaba inigh dar ikɨ. Ikiavɨra Itir God, en God, an ofa gamir dakozim en tongɨn iti. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam ko en akam baraghan kogh uari bagh ofa gamir dakozir igharazimɨn ingarigh, e damightɨ, e ian arazir kuramɨn aven ikian kogham. 20  *Ia bizir Seran otarim Akan amizim bakɨnɨghnɨghan markɨ! Ikiavɨra Itir God e mɨgɨa ghaze, “Ia Jerikon nguibar ekiam bar a gasɨghasɨkigh.” Ezɨ Akan Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim batoke. Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God osɨmtɨzir ekiam isa, bar moghɨra e ganɨngi. Akan uan arazir kuram bagha areme, ezɨ Israelian igharaziba uaghan an amizir arazir kurar kam bangɨn me ariaghire.’ ”

21 Ezɨ Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarasi, Israelian gumazir dapaniba ikaragha ghaze, 22 “Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a guizbangɨra God. A Ikiavɨra Itir God. A fo, e bizir kam gami. Ezɨ e kamaghɨn ifonge, ia Israelia uaghan bizir kam gɨfogh. E ti uan nɨghnɨzir gavgavim ategh Ikiavɨra Itir Godɨn akam batueghtɨ, ia e mɨsueghtɨ e arɨmɨghireghtɨ, deragham. 23 E Ikiavɨra Itir Godɨn akam batuegh, uari baghvɨra ofa gamir dakozimɨn ingarigh, asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofaba, ko witɨn ofan guar igharazi taba, ko God ko navir vamɨra ikiasava amir ofaba dar amutɨ, kamaghɨn Ikiavɨra Itir God uabɨ e gasɨghasigham. 24 Bar puvatɨ. E ingarizir ofan dakozir kamɨn nɨghnɨzim kamakɨn, e uan ovavir borir gɨn otivamibagh nɨghnɨsi. E kamaghɨn atiati, ian ovavir boriba ti gɨn, en ovavir boribar anogoregh me mɨkɨm suam, ‘Ia manmaghsua Godɨn ziam fe? A Ikiavɨra Itir God, e Israelia en God. A ti ian God puvatɨ.’ 25 Egh me ti kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ikiavɨra Itir God, e bagha mɨtaghniam atɨ, Jordanɨn Fanem Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam, en tɨzim abɨki. Ezɨ ia Ikiavɨra Itir Godɨn adarazi puvatɨ.’ Eghtɨ ian ovavir boriba en ovavir boribar anogoreghtɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fan kogham. 26 Kamaghɨn, e ofa gamir dakozir kamɨn ingarizɨ, a tu. E asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofaba ko ofan guar igharaziba bagha an ingarir pu.

27 “Bar puvatɨ. E ingarizir ofa gamir dakozir kam, kamaghɨn nɨn ovavir boriba ko en ovavir borir gɨn izamiba, an ababanimɨn mɨn ikɨ, kamaghɨn men akakagh suam, e Ikiavɨra Itir God an Purirpenimɨn mangɨ an ziam fam. Egh e uan ofan bar isia mɨghɨriziba ko, God ko navir vamɨra ikiasava amir ofaba, ko an ziam fer ofan bar isi mɨghɨramin igharazibar amuam. Eghtɨ ian ovavir boriba gɨn kamaghɨn en ovavir boribav kɨman kogh suam, ‘Ia Ikiavɨra Itir Godɨn adarazi puvatɨ.’

28 “En nɨghnɨzim kamaghɨn iti, ian ovavir boriba, en ovavir boribav kɨmtɨ, me kamaghɨn me ikarvagham, ‘Ia gan, en afeziaba ingarizir ofa gamir dakozim, a Ikiavɨra Itir Godɨn anam ko magh gari. Egha kar, ofan tuer bar isia mɨghɨriba ko ofan igharazibar amuamin ofa gamir dakozim puvatɨ. Dakozir kam an ababanimɨn mɨn iti, ababanir kam kamaghɨn en adarazi ko ian adarazir akakagh suam, ia ko e Godɨn vamɨra iti.’

29 “E fo, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozim, a Godɨn damazimɨn ikia an Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn tughav iti. E an ofa gamir dakozir kamɨn danganim inisɨ, guizɨn ofa gamir dakozimɨn ingaran kogham, egh ofan bar isia mɨghɨriba ko witɨn ofa ko ofan igharazibar amuamin ofabar amuan kogham. E kamaghɨn damigham, e Ikiavɨra Itir Godɨn akam batuegh akɨrim ragh a gasaragham. E kamaghɨn damuan kogham.”

30 Ezɨ ofa gamir gumazim Finias ko Israelian anababa vaghvagha men gumazir dapaniba, me Rubenɨn anabam, ko Gatɨn anabam ko Manasen anabamɨn akuamɨn adarazir, mɨgɨrɨgɨam baregha bar akonge. 31 Egha ofa gamir gumazim Eleasar an otarim, Finias, kamaghɨn Rubenɨn anabam ko, Gatɨn anabam ko Manasen anabamɨn akuam, men adaraziv gei, “E datɨrɨghɨn fo, ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoghezir puvatɨ. Kamaghɨn, a uan gumazamiziba ko iti. Egh a datɨrɨghɨn en atarɨva, e gasɨghasighan kogham.”

32 Egha gɨn, ofa gamir gumazim Eleasarɨn otarim Finias, ko Israelian gumazir dapaniba, me Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam, Gileatɨn nguibam ategha uamategha Kenanɨn kantrin ghuegha, bizir otivizir kabar gun bar Israelia geghani.

33 Ezɨ Israelia Finias ko gumazir dapaniba mɨkemezir biziba baregha bar akongegha ghaze, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.” Egha Ruben ko Gatɨn anabamningɨn adaraziv soghamin nɨghnɨzir kam, me anetaki.

34 Kamaghɨn, Ruben ko Gatɨn anabamningɨn adarasi, dakozir kam ziar kam a gatɨ, Deravɨra Gun Mɨgeir Ofa Gamir Dakozim. An mɨngarim kamakɨn, “Bizir kam, ia ko e an gan fogham, Ikiavɨra Itir God, a uabɨra God.”

Josua areme

23

(Sapta 23--24)

Josua akar abuananabar Israelia mɨgei

1 Azenir avɨriba zuima, Ikiavɨra Itir God dughiar aghuim isava Israelia ganɨngizɨ, me avughsa deragha ikiava, uan apaniba ko mɨsozir puvatɨ. Ezɨ bar gɨn Josua ghua bar ghuri. 2 Egha Josua, Israelia ko men gumazir aruaba ko gumazir dapaniba, ko jasba, ko gumazir gavmanɨn faragha zuiba, a bar moghɨra me akuvagha kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn ghurigha gɨfa. 3 Ia uari uan damazibar bizibar ganigha gɨvagha fo, Ikiavɨra Itir God, ian God, ian akuragha bizir avɨribagh amua, ian apanibav sogha me abɨni. Ikiavɨra Itir God, ian Godra, ia bagha mɨdorozir kam gami. 4 Ia datɨrɨghɨn deravɨram oragh, ian nguazim, aruem anadi naghɨn Jordanɨn Fanemɨn ikegha ghua, aruem uaghiri naghɨn Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tu. Kɨ, apanibav sogha me gafiragha men nguaziba isa ia ganɨngi. Egha uaghan, nguazir maba, ia tɨghar apanibav sogh me abɨnigh, men nguaziba iniam, kɨ ia da iniasa kɨ dagh inabagha gɨfa. 5 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ian faragh mangɨ apanibar amightɨ me aregham. A me batueghtɨ ia pura mangɨ nguaziba iniam. Egha Ikiavɨra Itir God, akam akɨrizɨ moghɨn, ia men nguazim inigham. 6 Kamaghɨn, ia bar pamten Moses Osirizir Arazibar Akɨnafarimɨn aven deraghvɨra akabar gɨn mangɨ. Ia akatam ataghɨraghan markɨ, ia bar moghɨra dar suiragh. 7 Egh ia ikɨzir igharazibar gumazamizir ia ko ikiavɨra itiba, ia me ko poghan markɨ. Ia igharaghvɨra ikɨ. Egh men asebar ziaba dɨponan markɨ. Ia guizbangɨra mɨkɨmsɨ, aser kabar ziaba dɨponan markɨ. Egh uaghan teviba apɨr dar ziaba fan markɨ. 8 Kamaghɨn dera, ia fomɨra amizɨ moghɨn, datɨrɨghɨn bar deravɨra Ikiavɨra Itir God ko porogh an gɨn mangɨ. 9 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ikɨzir ekiar, gavgavir ekiaba itiba, an ada batoghezɨ, ia puram aven ghua men nguaziba inigha gɨfa. Ezɨ datɨrɨghɨn ia adughadughamin gumazitam ua itir puvatɨ. 10  *Ikiavɨra Itir God, en God, fomɨra akam akɨrizɨ moghɨn, ia bagha apanibav sosi. Egh a ian tavɨn akuraghtɨ, a 1,000plan gumazibav sogh men agɨraghtɨ me aregham.

11 “Kamaghɨn, ia bar deravɨra uari bagh gan. Egh Ikiavɨra Itir God, en God, bar a gifongegh. 12 Egh ia akɨrim ragh God gasaragh, uamategh mangɨ, kantrin kamɨn ikiavɨra itir gumazamiziba ko porogh, me ko poroghamibar amu, 13 egh ia kamaghɨn fogh, God ikɨzir kaba me batueghan kogham. Eghtɨ me azuaziba asɨzibar suizi moghɨn, ia bagh azuaziba guightɨ da ian suigham. Egh ian akɨraghariba ifozoroghtɨ, ia mɨzaziba baraghtɨ, me dɨkonibar ian damazibagh inivɨghasam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ia ganɨngizir nguazir aghuir kam, ia an ikɨ mɨzazir kaba ini mangɨ gɨn ia ovengam.

14 “Datɨrɨghɨn kɨ ia ataghɨraghamin dughiam a roghɨra ize. Ezɨ ia guizbangɨra uan navir averiaba ko duabar aven bar fogha gɨfa, Ikiavɨra Itir God, ia danɨngasa akam akɨrigha gɨvazir bizitam, pura mangɨghan kogham. A ia ko akam akɨrizir biziba da guizbangɨra bar otifi. An akar dɨkɨrɨzir katam pura ghuzir puvatɨ. 15 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, ian God, a uan akar dɨkɨrɨzir aghuibar gɨn ghuzɨ da otivizɨ moghɨn, a uaghan gantɨ, ia an akam batueghtɨ a ia mɨkemezɨ moghɨn, ivezir kuram ia danɨng mangɨ, nguazir aghuir a ia ganizir kamɨn aven ia gasɨghasigham. 16 Ia, Ikiavɨra Itir God, ian God, a ia ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, ia an gɨn mangan kogh, mangɨ asebar ziaba fɨva, aseba bagh teviba apɨrɨva dar ziaba fɨtɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim avimɨn mɨn ian isigham. Eghtɨ ia dughiar ruarimɨn nguazir aghuir a ia ganɨngizir kamɨn ikeghan kogham. Ia bar moghɨra arɨghiregham.”

24

Josuan akar abuananaba

1 Ezɨ Josua Sekemɨn nguibamɨn Israelian anababa bar, me akufa. Egha men gumazir aruaba, ko gumazir dapaniba, ko jasba, ko gavmanɨn ingangaribar faragha zuir gumaziba, a me inigha Godɨn damazimɨn mɨtivasa zui. 2  *Egha Josua gumazamizibav gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a kamaghɨn mɨgei, ‘Ian ovaviba fomɨra Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn ikia asebar ziaba fe. Men mav Tera, an Abraham ko Nahorɨn afeziam. 3  *Kɨ ian ovavim Abraham, Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn a inigha iza Kenanɨn nguazim bar a garuigha, egha ovavir borir avɨriba a ganɨga, Aisak sarama a ganɨngi. 4  *Egha otarir pumuning Aisak ganɨngi, Jekop ko Iso. Egha Idomɨn danganimɨn mɨghsɨaba itir nguazim isa Iso ganɨngi, ezɨ Jekop uan otariba ko, me Isipɨn kantrin iraghue. 5  *Egha gɨn kɨ ian inazir afeziaba bagha Moses ko Aron amadazɨ, aning Isipia bagha ghuzɨ, kɨ osɨmtɨzir ekiam Isipia ganigha bar me gasɨghasɨki. Egha gɨn ia inigha Isipɨn kantri ategha azenan ize. 6  *Kɨ ian inazir afeziaba Isipɨn kantrin me inigha azenan izegha izima, Isipia hoziar karisba itiba inigha men agɨragha iza Ongarir Aghevimɨn oto. 7 Ezɨ ian inazir afeziaba atiatiava uarir akurvaghasa nan araima, kɨ ghuariar pɨzimɨn me ko Isipia abigha tongɨrama anesara. Ezɨ Israelia zuamɨra ghua ongarimɨn vongɨn ghua nguazimɨn otozɨ, Isipia ongarir torimɨn men gɨn zuima, kɨ ongarir otevimning gamizɨ aning iza ua uaningɨn suiragha, Isipia avaragha bar me kuavareme. Ia uari uan damazibar kɨ Isipia gamizir bizir kamɨn ganigha fo. Ezɨ gɨn ia bar dughiar ruarimɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ike.

8  *“ ‘Ezɨ kɨ gɨn ia inigha aruem anadi naghɨn, Amorian nguazir Jordanɨn Fanemɨn itimɨn ghuzɨ, me ia ko mɨsozima kɨ ian akurazɨ, ia me mɨsogha me abɨragha, men nguazim uari bagha a ini. 9  *Ezɨ gɨn Siporɨn otarim Balak, a Moapian atrivim, Israelia ia ko mɨsoghasa. Egha a dɨkavigha, Beorɨn otarim Balam bagha akam amadagha ghaze, Balam akar kuratam ia mɨkɨm ia gasɨghasɨghasa. 10 Ezɨ Balam akar kuratam ia danɨngan kɨ aghua. Egha kɨ a gamizɨ a mɨgɨrɨgɨar aghuibara a ganɨngizɨ, kɨ Balakɨn agharimɨn ua ia ini. 11  *Ezɨ gɨn ia Jordanɨn Fanem giregha ghua, Jerikon nguibamɨn otifi. Ezɨ Jerikon mɨdorozir gumaziba ia mɨsoghasava ami. Ezɨ kamaghɨra, Amoria, Peresia, Kenania, Hitia, Girgasia, Hivia, Jebusia, me bar uaghan ia ko mɨsozima, kɨ ian akurazɨ ia me mɨsogha bar me abɨni. 12  *Dughiar kam, kɨ ian faragha ghua ian apanibagh amizɨ, me bar atiatingi, ezɨ bizir kam, Amorian atrivimning gamizɨ, aning arav ghu. Ia bizir kam uan mɨdorozir sababa ko barir pibar gavgavimɨn a gamizir puvatɨ. Kɨrara aningɨn agɨrazɨ aning arav ghu. 13  *Ezɨ nguazir kɨ ia ganɨngizir kam, ia a gisɨn ingangaritam atɨzir puvatɨ, ezɨ nguibar ekiar nguazir kamɨn aven itiba, ia uari tamɨn ingara anesarazir puvatɨgha, datɨrɨghɨn ia dar iti. Ia oparizir puvatɨzir olivɨn temer ovɨziba, ko wainɨn ovɨziba, ia da oparizir puvatɨ, ia pura da isava da api.’ ”

14 Egha Josua ghua kamaghɨn mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir Godɨn atiating, an akabar gɨn mangɨva, guizbangɨra an apengan ikɨ an ingangarim damuva, uan inazir afeziabar aseba batokegh, kar me fomɨra Mesopotemian kantri ko Isipɨn kantrin ikia dar ziaba fe. 15  *Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fan aghuaghɨva deravɨra nɨghnigh, ia godɨn manamɨn ziam fam? Ian ovaviba fomɨra Mesopotemian nguazimɨn ikia ziaba fezir aseba, ia da fam? O, Amoria, ia men nguazir ia datɨrɨghɨn itir kam, men aseba, ia da fam? Ezɨ kɨ ko, nan dɨpenimɨn itir adarazi bar moghɨra, e Ikiavɨra Itir Godɨn ziamra fam.”

16 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn a ikaragha ghaze, “E Ikiavɨra Itir God ategh godɨn igharazibar ziaba fan kogham, bar puvatɨgham. 17 E uan afeziaba ko, Isipɨn nguazimɨn ikia Isipia pura men apengan ikia, pura ingarir gumazir kɨnibar itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, uabɨ e inigha azenan ize. Ezɨ e uari uan damazibar, an amizir mirakelɨn ekiar avɨribar gani. Kantrin e aruibar aven, a bar deravɨrama e geghuvima, e zui. 18 E zuir dughiamɨn Ikiavɨra Itir God en faragha ghua, kantrin e mangɨ otiv mangamiba, a bar me batuegha Amoria saram otoke. Amoria me faragha nguazir kamɨn ghuaviba. Ikiavɨra Itir God, a en God. Kamaghɨn e uaghan an ziam fasa.”

19 Ezɨ Josua me mɨgɨa ghaze, “Ia zuamɨra kamaghɨn mɨkɨman markɨ, egh suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, godɨn igharazitam a ko magh garir puvatɨ. A uabɨra, ia an ziam fasa a ifonge. Ia akɨrim a gasaragh godɨn igharazibar ziaba fɨtɨ, a ian arazir kuraba gɨn amadaghan kogham. 20 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God fomɨra iza datɨrɨghɨn deragha ia gami. Eghtɨ ia anetegh igharaz darazir asebar ziaba fɨtɨ, a ian atarɨva pazavɨra ia damigh, ivezir kuram ia danigh ia agɨvagham.” 21 Ezɨ gumazamiziba Josua mɨgɨa ghaze, “Bar puvatɨgham. E Ikiavɨra Itir Godɨn ziamra fam.” 22 Ezɨ Josua kamaghɨn me mɨgei, “Ia uari akam akɨrigha ghaze ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziamra fam.” Ezɨ me ghaze, “Are, mɨgɨrɨgɨar e amir kam, a guizbangɨra.”

23 Ezɨ Josua ua me mɨgɨa ghaze, “Ia ikɨzir igharazibar aser ian tongɨn itiba, da batokegh. Egh Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, ia uan navir averiabar aven an ziamra fɨva, uari isɨ a danɨngigh.” 24 Ezɨ gumazamiziba Josua mɨgei, “E Ikiavɨra Itir God, en God, e an ziamra fɨva, an akamɨn gɨn mangam.”

25 Egha dughiar kamɨn me bar Sekemɨn nguibamɨn ikia, Josua gumazamizibar danganim inigha, Ikiavɨra Itir God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir mam gami. Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, arazir God ifongeziba ko bizir God damuasa me mɨkemeziba, an aven iti. Eghtɨ gumazamiziba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn mangam. 26 Egha Josua akar kaba isava, Godɨn Akar Gavgaviba itir Akɨnafarimɨn aven da osiri. Egha dagɨar ekiar mam inigha, me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer danganimɨn boroghɨn temer Okɨn povimɨn anesara. 27 Egha Josua gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia gan, e uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gɨnɨghnɨghsɨ, ia zurara dagɨar asaraghav itir kamɨn gan. Ikiavɨra Itir God, e mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba, dagɨar kam, bar ada baregha gɨfa. A kagh ababanimɨn mɨn ikɨ nɨghnɨzim ia danɨngtɨ, ia uan Godɨn akaba batoghan kogham.” 28 Egha Josua gumazamiziba amadazɨ me uamategha uan nguibar me itibar ghue.

Josua ko Eleasar areme

29  *Egha gɨn Nunɨn otarim Josua, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, a 110plan azeniba ikiava areme. 30  *Ezɨ Israelia an kuam isa an nguazimra, Timnat Seran nguibamɨn anefa. Nguibar kam, Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn iti, a mɨghsɨaba itir nguazim, egha notɨn amadaghan Gasɨn Mɨghsɨamɨn iti.

31 Ezɨ Josua ikiavɨra itir dughiamɨn, Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa ghua Josuan ovevemɨn gɨn, Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam favɨra iti. Men gumazir dapaniba, bizir Ikiavɨra Itir God fomɨra Israelia bagha amizibar gani. Ezɨ Israelian, gumazir dapanir kaba angamɨra ikiavɨra itir dughiamɨn, me bar Godɨn ziam favɨra iti.

32  *Bar fomɨra, Israelian ovavim Jekop, Sekemɨn afeziam Hamor, an ovavir boriba da, nguazir otevir mam givese. An 100plan silvan dagɨabar nguazir kam givese. Bar gɨn Israelian gumazamiziba Isipɨn kantri ategha izir dughiamɨn, me uan inazir afeziam Josepɨn aghariba ateravɨra iza bar abuan uan nguazimɨn ize. Egha me datɨrɨghɨn Josepɨn aghariba isa, nguazir Jekop fomɨra ivezezimɨn dar afa. Nguazir kam, a Josepɨn ovavir boribar nguazim.

33 Ezɨ Aronɨn otarim, Eleasar aremezɨ, Israelia an kuam isa Gibean nguibamɨn anefa. Nguibar kam, an Efraimɨn anabamɨn mɨghsɨaba itir nguazimɨn iti. Ezɨ nguibar kam, an Eleasarɨn otarim Finiasɨn nguibam.

* 1:3: Godɨn Araziba 11:24-25

* 1:5: Godɨn Araziba 31:6-8; Hibru 13:5

* 1:6: Godɨn Araziba 31:6-7; 31:23

* 1:8: Onger Akaba 1:2-3

* 1:12: Dɨboboniba 32:28-32; Godɨn Araziba 3:18-20; Josua 22:1-6

* 2:1: Hibru 11:31; Jems 2:25

* 2:10: Ua Me Ini 14:21; Dɨboboniba 21:21-35

* 3:13: Ua Me Ini 14:22; 14:29; 15:8

* 4:6: Ua Me Ini 12:26; Godɨn Araziba 6:20; Onger Akaba 44:1

* 5:6: Dɨboboniba 14:28-35

* 5:9: Hibrun akamɨn ziam Gilgal, an mɨngarim, “Batoke.”

* 5:10: Ua Me Ini 12:1-13

* 5:12: Ua Me Ini 16:35

† 5:12: Nɨ Ua Me Ini 16:13-35ɨn ganigh.

* 5:13: Jenesis 18:2; Ua Me Ini 23:23; Gumazir Dapaniba 1:13-15

* 6:20: Hibru 11:30

* 6:25: Hibru 11:31

* 6:25: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam “iza datɨrɨghɨn,” a datɨrɨghɨn en dughiam mɨgeir puvatɨ. A gumazim akɨnafarir kam osirizir dughiam mɨgei.

* 6:26: 1 Atriviba 16:34

* 7:9: Ua Me Ini 32:12; Godɨn Araziba 9:28

* 7:17: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 7:26: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Akor,” a mong ziar kam ko aning voroghɨra ghu, “osɨmtɨzir ekiam.” Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kam, “dagɨar pozir kam datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti,” a datɨrɨghɨn en dughiamɨn a mɨgeir puvatɨ. Puvatɨ. A gumazim akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 8:29: Mɨgɨrɨgɨar kam, “dagɨar pozir kam datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti,” e datɨrɨghɨn itir dughiam an a mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 8:30-31: Ua Me Ini 20:25

* 8:30-31: Godɨn Araziba 27:2-8

* 8:33: Godɨn Araziba 11:29; 27:11-14

* 9:7: Ua Me Ini 23:32; 34:12; Godɨn Araziba 7:2

* 9:10: Dɨboboniba 21:21-35

* 9:14: Dɨboboniba 27:21; 1 Samuel 22:10; Aisaia 30:1-2

* 9:27: Mɨgɨrɨgɨar kam, “datɨrɨghɨn uaghan,” a datɨrɨghɨn e itir dughiam mɨgeir puvatɨ. Puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizir dughiam mɨgei.

* 10:13: Fofozir gumaziba kamaghɨn nɨghnɨsi, Jasarɨn Akɨnafarim, a Israelian akɨnafarir ghurir mam. Ezɨ akɨnafarir kam datɨrɨghɨn bar ovenge. Ezɨ e fozir pu, mɨgɨrɨgɨar manaba an aven iti. Devit, Atrivim Sol ko Jonatanɨn apangkuvigha aning bagha ongezir igham osiri, a uaghan akɨnafarir kamɨn iti. Nɨ 2 Samuel 1:17-27ɨn ganigh.

* 10:14: Josua 10:42; 2 Atriviba 20:8-11; Aisaia 38:8

* 11:20: Godɨn Araziba 7:16

* 12:1: Dɨboboniba 21:21-35; Godɨn Araziba 2:26--3:11

* 12:6: Dɨboboniba 32:33; Godɨn Araziba 3:12

* 13:6: Dɨboboniba 33:54

* 13:8: Dɨboboniba 32:33; Godɨn Araziba 3:12

* 13:14: Godɨn Araziba 18:1

* 13:30: Jair, a Manasen ovavir boribar mam.

* 13:33: Dɨboboniba 18:20; Godɨn Araziba 18:2

* 14:1-3: Dɨboboniba 26:52-56; 32:33; 34:13-15; Godɨn Araziba 3:12-17

* 14:4: Men inazir afeziam Jekop, a 12plan otariba iti, egha me 12plan anababagh amizɨ, da Israelian otifi. Egha gɨn Josepɨn ikɨzim, akuar pumuningɨn oto, kamaghɨn Israelia 13plan anababar otifi. Egha nguaziba tuisɨgh uari danɨngamin dughiamɨn, me nguazim tuiragha 12plan anababagh anɨngi, egha me nguazir taba Livaibagh anɨngizir puvatɨ. God uabɨ uan ingangarim Livai bagh anɨngi, ezɨ bizir kam mati bizir aghuimɨn mɨn me a ini. Nɨ Josua 13:33ɨn gan.

* 14:6: Dɨboboniba 14:30

* 14:7: Dɨboboniba 13:1-30

* 14:9: Dɨboboniba 14:24; Godɨn Araziba 1:36

* 14:11: Godɨn Araziba 34:7; Onger Akaba 18:32-34

* 15:13: Gumazir Dapaniba 1:20

* 15:63: Gumazir Dapaniba 1:21; 2 Samuel 5:6; 1 Eghaghaniba 11:4

* 15:63: Akar kam, “Jerusalemɨn ikiavɨra iti,” kar en dughiamɨn akam puvatɨ. A gumazim akɨnafarir kam osirizir dughiamɨn mɨgei.

* 16:10: Gumazir Dapaniba 1:29

* 17:4: Dɨboboniba 27:1-7

* 17:11: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 17:12: Gumazir Dapaniba 1:27-28

* 19:2: 1 Eghaghaniba 4:28-33

* 19:34: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 19:47: Gumazir Dapaniba 18:27-29

* 20:1: Dɨboboniba 35:6-32; Godɨn Araziba 4:41-43; 19:1-13

* 21:1-2: Dɨboboniba 35:1-8

* 21:44: Godɨn Araziba 7:24; Josua 11:23; 22:4

* 21:45: Josua 23:14

* 22:2: Dɨboboniba 32:20-32; Josua 1:12-15

* 22:16: Godɨn Araziba 12:13-14

* 22:17: Dɨboboniba 25:1-9

* 22:20: Josua 7:1-26

* 23:10: Godɨn Araziba 3:22; 32:30

* 24:2: Jenesis 11:27

* 24:3: Jenesis 12:1-9; 21:1-3

* 24:4: Jenesis 25:24-26; 36:8; 46:1-7; Godɨn Araziba 2:5

* 24:5: Ua Me Ini 3:1--12:42

* 24:6: Ua Me Ini 14:1-31

* 24:8: Dɨboboniba 21:21-35

* 24:9: Dɨboboniba 22:1--24:25

* 24:11: Josua 3:14-17; 6:1-21

* 24:12: Ua Me Ini 23:28; Godɨn Araziba 7:20

* 24:13: Godɨn Araziba 6:10-11

* 24:15: Rut 1:15; 1 Atriviba 18:21; Esekiel 20:39

* 24:29: Gumazir Dapaniba 2:7-9

* 24:30: Josua 19:49-50

* 24:32: Jenesis 33:19; 50:24-25; Ua Me Ini 13:19; Jon 4:5; Aposel 7:16

Gumazir Dapaniba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Israelian Gumazir Dapaniba

O

Jasba

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, an eghaghanir avɨriba iti. Eghaghanir kaba, da Israelia Kenanɨn nguazim inigha a gapiazir dughiamɨn ikegha ghua me uari baghavɨra atrivim inizir dughiamɨn oto. A Israelian gumazir dapanir mabar ikɨrɨmɨrim ko me amizir ingangarir mabagh eghari. Gumazir dapanir kabar avɨriba, me kotiaba baragha akaba akɨrir arazibagh fozir puvatɨ. Puvatɨ. Me mɨdorozibar faragha zuir gumaziba. Apaniba Israelia gasɨghasigh osɨmtɨziba me darɨghasava amima God Israelian akurvaghasa me amɨsefe. Men ziabar kara: Otniel, Ehut, Samgar, Debora, Barak, Gideon, Abimelek, Tola, Jair, Jepta, Elon, Apdon ko Samson.

Akɨnafarir kamɨn God bizir ekiar mamɨn en sure damuasa, a kamakɨn. Israelia bar deraghvɨra Godɨn akabar gɨn mangɨva, egh deraghvɨra ikiam. Me an akaba baraghan kogh, egh me ikuvigham. Ezɨ tuavir igharazir mam kam gafira. Me Godɨn akaba baraghan kogh osɨmtɨzim initɨ, God men apangkuvigh ua men akurvagham. Me navibagh iragh arazir kuraba ateghtɨ, God uam men akurvagham. Akɨnafarir kamɨn eghaghanir avɨriba, da tuavir igharazir kam azenara aneka. God uabɨ, Godɨn Araziba (o Diuteronomi) sapta 28ɨn aven, tuavir kam isa gumazamizibar aka.

Gumazir dapaniba Israelia gatifa

1

(Sapta 1--3)

Judan anabam ko Simeonɨn anabamɨn adarasi, atrivim Adoni Besekɨn suira

1 Josua aremegha gɨvazɨ, Israelia kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azara, “Te mɨdorozimɨn faragh mangɨ Kenania mɨsogham?”

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God me ikaragha ghaze, “Ia kamaghɨn fogh, kɨ nguazir kam isa Judan anabamɨn gumazamizibagh anɨngi, kamaghɨn me ian faragh mangam.”

3 Ezɨ Judan anabamɨn adarazi kamaghɨn Simeonɨn anabamɨn adaraziv gei, “Aveghbuaba, ia izɨ en gɨn mangɨ nguazir God e danɨngasa mɨkemezimɨn mangɨva bar uari akuvagh, Kenanian adarazi ko mɨsogham. Egh gɨn e bar moghɨra mangɨ nguazir God ia ganɨngizimɨn mangam.” Ezɨ Simeonɨn adarasi, Judan adarazi ko zui.

4 Ezɨ Judan anabamɨn gumaziba mɨdorozimɨn faragha zuima, Ikiavɨra Itir God Kenania ko Peresia isa Judabagh anɨngizɨ, me Besekɨn nguibar ekiamɨn 10,000plan gumazibav sogha, me abɨni. 5 Me Adoni Besek ko an adarasi, Besekɨn nguibamɨn me batogha me mɨsoke. Egha me bar Kenania ko Peresia abɨni. 6 Ezɨ Adoni Besek uabɨ arima, Judaba an agɨntɨgha ghua an suira. Egha me an dafarir puzir amebamning aghorava an dagarir puzir amebamning sara dutu.

7 Ezɨ Adoni Besek kamaghɨn mɨgei, “Kɨ fomɨra atrivir 70plan dafarir puzir amebaba ko suer puziba aghorezɨma, me dagher daghatevir muziarir nan dakozimɨn apengan iriba isa da api. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ me gamizir arazimra, God a ikaragha an na gami.” Ezɨ Judaba Adoni Besek inigha ghua Jerusalemɨn ikia ghuav iti an areme.

Judan anabamɨn adarazi Jerusalem ko Hebron ini

8 Judaba Jerusalemɨn gumaziba ko mɨsogha men nguazim ini. Egha men gumazibav sozi me ariaghirezɨ, me men nguibam gaborozɨ, a isi. 9 Me gɨn ghua, gumazamizir Kenanian mɨghsɨar dozibar itiba, ko Negevɨn Distrighɨn itiba, ko sautɨn amadaghan nguazir voroghɨra zuimɨn itibav soghasa zui. 10 Egha me gɨn ua ghua, Kenanian Hebronɨn nguibar ekiamɨn itibav sosi, kar me fomɨra kamaghɨn dɨborir nguibar ekiam, Kiriat Arba. Judaba uaghan Sesain adarazi ko Ahiman ko Talmain adarazi abɨni.

Otniel Debirɨn nguibar ekiam ini

(Josua 15:15-19)

11 Egha Judaba nguibar kam ategha ghua Debirɨn nguibar ekiamɨn gumazamizibav sosi. (Nguibar kamɨn ziar mam, Kiriat Sefer.) 12 Ezɨ Kalep kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazim Kiriat Seferɨn gumazibav sogh me abɨraghtɨ, kɨ uan guivim Aksa a danightɨ an an ikiam.” 13 Ezɨ Kalepɨn dozim Kenas, an otarim Otniel, nguibar kamɨn gumazibav sogha me abɨra. Ezɨ Kalep uan guivim Aksa isa, a ganɨngizɨ an an iti.

14 Egha aning uaningɨn ikiava, Aksa Otniel bagha iza anebɨrava, a mɨgɨa ghaze, nɨ nan afeziam Kalepɨn azaraghtɨ a nguazitam atugh ga danɨngigh. Egha Aksa ghua Kalep batogha uan donkin faghafɨragha izaghirima, Kalep an azara, “Kɨ bizir tizitam nɨ bagh a damuam?”

15 Ezɨ Aksa uan afeziam ikaragha ghaze, “Nɨ bizir aghuitam na danɨngigh. Nɨ faragha dɨpaba puvatɨzir nguazim Negevɨn itir nguazir akuar mam abigha na ganɨngi. Datɨrɨghɨn nɨ dɨpar emɨmɨriba itir nguazir aghuitam abigh na danɨngigh.” Ezɨ Kalep dɨpar emɨmɨriba itir nguazir pumuning a ganɨngi. Aning Hebronɨn nguibamɨn boroghɨn iti, mam pɨn amadaghan itima, mam vɨn amadaghan iti.

Judan anabamɨn adarazi ko Benjaminɨn anabamɨn adarazi mɨdorozim gafira

16 Mosesɨn amerer afeziam, a Kinɨn ikɨzimɨn gumazir mam. Ezɨ Mosesɨn amerer afeziamɨn adarazi ko Judan anabamɨn adarasi, me Temer Detba itir nguibar ekiam, ategha ghua sautɨn amadaghan, Judan gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn, Negevɨn danganimɨn aven itir nguibar ekiam, Aratɨn boroghɨn ghue. Me ghua Amalekia ko danganir kamɨn iti.

17 Ezɨ Judan anabamɨn gumaziba ko Simeonɨn anabamɨn gumaziba ghua, Kenanian Sefatɨn nguibar ekiamɨn itiba ko mɨsogha bar me abɨragha, bar nguibar kam agɨfa. Kamaghɨn, me ziar igiam, “Horma,” a gatɨ. 18 Me uaghan Gasan nguibar ekiam ko Askelonɨn nguibar ekiam ko Ekronɨn nguibar ekiam ko nguazir dar boroghɨn itiba sara ini.

19 Ikiavɨra Itir God Judabar akurazɨ, me mɨghsɨar dozibar itir nguaziba ini. Ezɨ ongarimɨn boroghɨn nguazir voroghɨra itimɨn adarasi, me ainɨn karisba iti, kamaghɨn Judaba me batoghan ibura. 20  *Moses fomɨra mɨkemezɨ moghɨn, me Hebronɨn nguibar ekiam isa Kalep ganɨngi. Ezɨ Kalep zuima, Anakɨn ovavir borir 3plan adarasi, Hebronɨn itima a me batoke.* 21  *Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarasi, me Jebusian Jerusalemɨn iti darazi batoghezir puvatɨ, kamaghɨn Jebusia Benjaminɨn anabamɨn adarazi ikiavɨra iti.

Josepɨn anabamɨn adarasi, Betelɨn nguibar ekiam ini

22-23 Josepɨn anabamɨn adarazi uaghan kamaghɨram ami. Me uaghan Betelɨn iti darazi ko mɨsosi. Me fomɨra kamaghɨn nguibar ekiar kam dɨbori, Lus. Ezɨ Ikiavɨra Itir God me ko ikia men akura. Josepɨn anabamɨn adarasi, gumazir maba amadazɨ, me ghua nguibar ekiar kam mogomemɨn a getiagha rui. 24 Gumazir kaba gumazir mamɨn gari, a nguibar ekiar mam ategha azenan zuima, me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ tuavir ghua nguibar ekiamɨn aven zuimɨn gun e mɨkemeghtɨma, e pazɨ nɨ damighan kogham.” 25 Ezɨ a tuavir aven zuim men aka. Ezɨ me aven ghua uan mɨdorozir sababar nguibar ekiar kamɨn aven itir gumazamiziba bar me mɨsuagharɨki. Egha me gumazir kam ko an adaraziv soghezir puvatɨgha me ataghizɨ, me zui. 26 Ezɨ gumazir kam ghua Hitian nguazimɨn ghugha, nguibar ekiar mamɨn ingarigha kamagh a dɨbori, Lus. Ezɨ ziar kam datɨrɨghɨn an ikiavɨra iti.

Israelia igharaz darazir gumazamiziba bar me batoghezir puvatɨ

27  *Ezɨ Manasen anabamɨn adarasi, me Betsan nguibamɨn itir gumazamiziba, ko Tanak, Dor, Ipleam, Megido koma nguibar ekiar kabar boroghɨn itir nguibar doziba, me dar gumazamiziba batoghezir puvatɨ. 28 Ezɨ gɨn Israelia ikia ghua gavgavigha, Kenanian gumazamizir kabagh amizɨ, me men ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi. Israelia bar me batoghezir puvatɨ.

29  *Efraimɨn anabamɨn gumaziba Kenanɨn gumazamizir Geserɨn nguibar ekiamɨn itiba batoghezir puvatɨ, kamagh amizɨ, Kenanian gumazamizir kaba men tongɨn danganir kamɨn iti.

30 Ezɨ Sebulunɨn anabamɨn gumaziba, gumazamizir Kitronɨn nguibar ekiam ko Nahalalɨn nguibar ekiamɨn itiba batoghezir puvatɨ. Kamaghɨn, Kenanian gumazamizir kaba men tongɨn ikiavɨra iti. Ezɨ Sebulunɨn gumazamiziba, Kenania gamizɨ, me men ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi.

31 Ezɨ Aserɨn anabamɨn gumaziba, gumazamizir Akon nguibar ekiam ko Saidonɨn nguibar ekiam ko Alap, Aksip, Helba, Afek ko Rehopɨn nguibar ekiabar itiba, me batoghezir puvatɨ. 32 Me, me batoghezir puvatɨ, kamaghɨn, Aserian gumazamiziba Kenanian tongɨn ikiavɨra iti.

33 Ezɨ Naptalin anabamɨn gumaziba, gumazamizir Betsemesɨn nguibar ekiam ko Betanatɨn nguibar ekiamɨn itiba batoghezir puvatɨ. Egha me Kenanian tongɨn iti. Egha Naptalin anabamɨn adarazigh amizɨ, me men ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi.

34 Ezɨ Amoria gavgavigha Danɨn anabamɨn gumazamiziba batoghezɨ, me ghua mɨghsɨar danganimɨn ghue. Amoria me ataghizɨ me izaghira danganir zarimɨn itir puvatɨ. 35-36 Amoria uarira Heresɨn Mɨghsɨam ko, Aijalonɨn nguibar ekiam, ko Salbimɨn nguibar ekiam gapia. Ezɨ men nguazir mɨtaghniam, Tuighakabar Mɨghsɨamɨn Pɨn Zuir Tuavimɨn ikegha ghua, Selan nguibamɨn otogha bar sɨvagha ghu. Ezɨ dughiar maba, Josepɨn anabamɨn gumazamiziba me gativagha me gamizɨ, me men ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi.

2

Ikiavɨra Itir Godɨn ensel Israelia mɨgei

(Josua 24:29-31)

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, Gilgalɨn nguibam ategha, Bokimɨn nguibar ekiamɨn ghu. Egha kamaghɨn Israelia mɨgei, “Kɨ Isipɨn kantrin aven ia inigha iza, nguazir ian inazir afeziabar anɨngasa akam akɨrizim bagha zui. Egha kɨ kamaghɨn mɨgei, ‘Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ia koma amizim, kɨ anebighan kogham. 2  *Kamaghɨn, ia gumazamizir nguazir kamɨn itiba ko akar dɨkɨrɨzir gavgavir tam damuan markɨ, kɨ ian anogoroke. Ia men ofa gamir dakozibagh asɨghasɨkigh.’ Kɨ datɨrɨghɨn garima, ia nan Akar Gavgavim barazi puvatɨ. Ia manmaghsua, arazir bar igharazim gami. 3  *Kamaghɨn, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ia men nguazibar aven mangɨ me batoghsɨ damuamin dughiamɨn, kɨ ian faragh mangɨghan kogham. Puvatɨ. Gumazir kaba ian apanibar otivigh azuazibar mɨn ian suigh ia damutɨ ia irɨ, egh tuavir voroghɨra itim ategham. Eghtɨ men aseba bar puvɨra ian nɨghnɨzir gavgaviba basamam, da gavgaviz o.”

4 Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, Israelia mɨkemegha gɨvazɨ, me akar kaba baregha, bar puvɨram azi. 5 Kamaghɨn, me danganir kam kamaghɨn a dɨbori, “Bokim.” Egha danganir kamɨn, me Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami.*

Josua areme

6 Ezɨ Josua Israelia amadazɨ, me ghua danganir God vaghvagha me bagha mɨsevegha me ganɨngiziba inigha, dagh apia. 7 Josua angamɨra itir dughiamɨn, Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Egha Josua aremezir dughiamɨn gɨn, me uaghan an ziam favɨra iti. Me kamaghɨram amua ghua, gumazir aruaba uan damazibar Ikiavɨra Itir God Israelia bagha amizir bizibar ganizir dughiamɨn tu. 8 Nunɨn otarim Josua, a Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, a 110plan azenibar ikegha areme. 9  *Ezɨ me an kuam isa Timnat Heresɨn nguibar ekiamɨn anefa. Kar an nguazir otevir mamra, a Efraimɨn mɨghsɨar dozibar tongɨn ikia, notɨn amadaghan Gasɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn iti. 10 Ezɨ Josua ko otivizɨ darazi bar ariaghire, ezɨ gumazamizir igiaba otivigha, men danganiba ini. Gumazamizir gɨn otivizir kabanang, me Ikiavɨra Itir God gɨfozir puvatɨ. Egha bizir a Israelian akurvagha amiziba, bar da gɨn amada.

Israelia ua Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer puvatɨ

11 Egha Israelia aser Balbar ziaba fava, arazir bar kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. 12 Me ua Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe puvatɨ, a men inazir afeziabar God, a Godɨn Isipɨn kantrin aven me inigha azenan izezim. Me dɨkavigha tintinibar gumazamizir men tongɨn itibar asebar ziaba fe. Israelia uan iteviba apɨra aser kabar ziaba fava, Ikiavɨra Itir God gamima a bar men anɨngaghe. 13 Me ua Ikiavɨra Itir Godɨn aghuagha an ategha, Balɨn asem ko Astarten aser amizibar ziaba fe.

14  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar men anɨngaghegha, mɨdorozir gumaziba ko okɨmakɨar gumaziba ataghizɨ me iza Israelia mɨsogha men biziba bar da okeme. Ikiavɨra Itir God me isa apanibar agharim gatɨzɨ, me tintinibar ikegha iza bar me abɨra. Israelia mɨtivigh gavgavigh uari bagh mɨsoghan ibura. 15 Me zurara mɨsoghasa zuir dughiabar, Ikiavɨra Itir God men apanim gamua men akurvazir puvatɨ, ezɨ me bar dughiar kuramɨn iti.

16 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God gumazir dapanir gavgavir maba isa Israelia ganɨngi. Ezɨ gumazir dapanir kaba, Israelian akuragha mɨdorozir gumaziba ko okɨmakɨar gumazibar aghariba da uam me ini. 17 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨram ami. Me gumazir dapaniba barazir puvatɨ. Me akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha mati tuavimɨn amizim tintinimɨn gumaziba bagha arui moghɨn, me aseba bagha bar ikuvigha men damazibar uan teviba apɨri. Me fo, men inazir afeziaba fomɨra Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zui, ezɨ merara datɨrɨghɨn kamaghɨn amir puvatɨ. Me zuamɨra tuavir aghuir kam ataki. 18 Dughiar avɨriba, apaniba paza Israelia gamima, me uan osɨmtɨziba ko mɨzazir me isir kaba bagha aziava arai. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God men apangkufi. Dughiaba zurara, Ikiavɨra Itir God Israelian ganasa gumazir dapaniba mɨsefi, egha a gumazir dapaniba vaghavagha me ko ikia men akurvasi. Ezɨ gumazir dapanir kaba vaghvagha Israelian akurvagha apanibar gavgaviba da ua me isi. God zurara gumazir dapanir kamɨn akurvagh an gan mangɨ an aremeghamin dughiamɨn tugham. 19 Gumazir dapanir kam aremeghamin dughiamɨn gɨn, gumazamiziba uamategh uan arazir ghuribar amuam. Men arazir kuraba, men faragha ghuezir darazir arazir kurabagh afiragham. Me asebar gɨntɨgha dar ziaba fa uan teviba apɨri. Me bar uan arazir kurar kaba ko akam batozir arazibar gɨn mangasa bar gavgafi, egha da ataghɨraghan aghua.

20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar Israelian anɨngaghegha, kamaghɨn mɨgei, “Gumazamizir kaba, kɨ fomɨra men inazir afeziaba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha, an gɨn mangasa me mɨkeme, ezɨ me anebɨki. Me nan akamɨn gɨn zuir puvatɨ. 21 Josua angamɨra itir dughiamɨn, a men nguaziba inizir puvatɨgha areme, kamaghɨn amizɨ, kɨ ikɨzir igharaziba batueghan kogham. 22 Kɨ ikɨzir igharazir kabar amightɨ, me Israelian nɨghnɨzir gavgaviba basamtɨ kɨ ganasa, me nan mɨgɨrɨgɨabar tuavimɨn gɨn mangam, mati men inazir afeziaba amizɨ moghɨn, o puvatɨgham.” 23 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ikɨzir igharazir kaba ataghizɨ, me Israelian nguazimɨn iti. A fomɨra Josua ataghizɨ, a me mɨsogha me abɨrazir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God uaghan zuamɨra me batueghan kogham.

3

Ikiavɨra Itir God mɨdorozir arazibar Israelian akakaghasa

1 Ikiavɨra Itir God ikɨzir igharazir maba ataghizɨma, me Israelian tongɨn Kenanɨn nguazimɨn iti. Israelia faragha mɨsogha Kenanɨn nguazim ini, ezɨ men marazi, mɨdorozir tamɨn ikezir puvatɨgha mɨdorozir arazibagh fozir puvatɨ. God datɨrɨghɨn men gavgavimɨn ganigh foghasa. 2 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn damuva, vaghvagh Israelian igiar gɨn otiviziba mɨdorozimɨn me geghan men sure damuam. 3 Kar God Kenanɨn nguazimɨn ataghizir ikɨziba: Filistian 5plan nguibar ekiabar gumazamiziba, ko Kenanɨn nguibar ekiaba bar moghɨra, ko Saidonɨn gumazamiziba. Ezɨ Hivian Lebanonɨn Mɨghsɨamɨn pɨn itiba, me Balhermonɨn Mɨghsɨamɨn ikegha ghua, Hamatɨn nguibamɨn zuir tuavir akamɨn tu. 4 Ikiavɨra Itir God, Israelia tuisɨghasa ifonge, me ti an Akar Gavgavibar gɨntɨgham, o ti puvatɨgham? Kamaghɨn amizɨ, a gumazamizir kaba ataghizɨma, me Kenanɨn nguazimɨn iti. Akar Gavgavir kabanang, God fomɨra men inazir afeziaba bagha Moses ganɨngi. 5 Kamaghɨn amizɨ, Israelia, me Kenanian tongɨn apia, me Hitia ko Amoria ko, Peresia ko, Hivia ko Jebusian gumazamiziba. 6 Egha Israelia, Kenanian guiviba isa men iti, egha uan guiviba isa Kenanian otaribagh anɨdi. Egha me men asebar ziaba fe.

Otniel gumazir dapanimɨn oto

7 Egha Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Me Ikiavɨra Itir God, uan God, bakɨnɨghɨnigha, arazir kuram gamigha Balɨn aseba, ko Astarten aser amizibar ziaba fe. 8 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Israelian atara Mesopotemian atrivim Kusan Risataim ataghizɨma, a mɨdorozimɨn me gafira. Israelia 8plan azenibar atrivim Kusan Risataimɨn gavgavimɨn apengan iti. 9 Egha Israelia Ikiavɨra Itir God bagha araima, Ikiavɨra Itir God me bagh akurvazir gumazir mam amɨsefe, an ziam Otniel. Otniel a Kenasɨn otarim, ezɨ Kenas a Kalepɨn dozim. Ezɨ Otniel atrivir kam da ua me ini. 10 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam iza Otniel gizɨvazɨma, a Israelian gumazir dapanimɨn iti. Ezɨ a ghuava Mesopotemian atrivim ko mɨsosi, ezɨ Ikiavɨra Itir God Otnielɨn akurazɨma an atrivir kam abɨra. 11 Egha gɨn, Israelia ua mɨdorozir tam gamir puvatɨgha ikia ghua 40plan azeniba gɨvazɨma, Kenasɨn otarim, Otniel, an areme.

Ehut gumazir dapanimɨn oto

12 Ezɨ Israelia uamategha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn an aghuazir arazir kuram gami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God gavgavir ekiam isa Moapian Atrivim Eklon ganɨngizɨma, a Israelia abɨra. 13 Eklon Amonia koma Amalekia akuvagha me ko akam akɨrigha ghua, Israelia mɨsogha me abɨragha, Temer Detba Itir Nguibar Ekiam ini. 14 Ezɨ Israelia, Atrivim Eklonɨn apengan ikia ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ingara ghua 18plan azenibar tu.

15 Egha Israelia Ikiavɨra Itir God bagha araima, a me bagh akurvazir gumazir mam amɨsefe, an ziam Ehut, an apaniba da ua me iniam. Ehut Benjaminɨn anabamɨn gumazir mam, a Geran otarim, an agharir kɨriamɨn ingarir gumazim. Dughiar kamɨn, Israelia bizir aghuir maba isa Moapian atrivim, Eklon bagha da amadima, Ehut da inigha ghu. 16 Ehut faragha ua bagha mɨdorozir sabar ghumtɨzir pumuning itir mamɨn ingarigha, an mɨriamning vɨraram aning amɨne. Mɨdorozir sabar ghumtɨzir pumuning itir kamɨn ruarim 50 sentimitan tu. Egha dughiar an Atrivim Eklon bagha mangasava amimɨn, a mɨdorozir sabar ghumtɨzir pumuning itir kam isa uan agharir guvimɨn apengan buar akɨrimɨn korotiar ruarimɨn aven a modo. 17 Egha bizir aghuir kaba inigha Atrivim Eklon bagha zui. Eklon, a namnam saram aghungizir gumazir dafam. 18 Ezɨ Ehut ghua bizir aghuir kaba isava Eklon ganigha gɨvagha, a gumazir a ko bizir aghuiba atera ghuezir kaba ko, me uamatenge.

19 Me ghua Gilgalɨn nguibamɨn boroghɨn, dagɨabar gumazir nedazibar ingarigha da asezir danganimɨn otifi. Egha danganir kamɨn, Ehut Moapian atrivimɨn ganasa a bagha uamatenge. An Atrivim Eklonɨn ganigha kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim, kɨ nɨ mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨar mam iti, nɨ uabɨra a baragham.” Ezɨ atrivim kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gei, “Ia mangɨ, ga uaningra ikiam.” Ezɨ ingangarir gumaziba bar moghɨra azenan ghue. 20 Ezɨ atrivim uabɨra uan dɨpenimɨn aven, an pɨn itir danganir orangtɨzimɨn avughsava irɨghav iti. Ezɨ Ehut a bagha izava a mɨgei, “Kɨ God da izezir mɨgɨrɨgɨar nɨ mɨkɨmamin mam iti.” Ezɨ atrivim dɨkavigha tuzɨma, 21 Ehut uan agharir kɨriamɨn, dafarir guvimɨn apengan korotiar ruarir aruzimɨn aven, buar akɨrim gisɨn modozir sabam asigha, atrivimɨn navim gasara. 22 Ezɨ Ehut atrivim da sabar ghumtɨzir pumuning itim asizir puvatɨ, an ghumtɨzim ko an mɨsiam sara bar an navimɨn aven ghu. Ezɨ an navimɨn ovim mɨdorozir sabam noke, ezɨ a bar an aven ghua an akɨrir agharimɨn tu. 23 Ezɨ Ehut dɨpenimɨn aven avughsazir danganim ategha azuarimɨn azenan otogha deragha tiar akamning asaragha ghu. 24 Ezɨ gɨn an ingangarir gumaziba iza garima, me itiar akamning dukua. Ezɨ me uarira uariv gɨa ghaze, “Atrivim ti uan avughsazir danganimɨn ikia uan davir danganimɨn aven ikiama.” 25 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumaziba uan atrivim mɨzua ikia ghua amia, me itiam kuigh aven mangan an amigha, bar dughiar ruarimɨn a mɨzua ghua ghaze, e uari aven mangɨ ganigham. Egha me ki inigha tiam kuigha garima, Ame! Men gumazir aruam aremegha vazimɨn irɨghav iti!

26 Ezɨ ingangarir gumaziba pura gara itir dughiamɨn, Ehut arav ghugha gɨfa. An ara ghua, danganir me dagɨabar gumazir nedazibar ingarigha da asezimɨn otogha, dagh itagha, bar ara ghua Seiran nguibamɨn modo.

27-28 Egha a gɨn azenim girɨgha Seiran nguazimɨn ghua, Efraimɨn anababar mɨghsɨar dozibar otogha sɨgham givi, a men dɨmtɨ me izɨ uari akuvagh mangɨ mɨsogham. Israelia iza uari akuvazɨ, Ehut kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan gɨn izɨ. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God ian apaniba, Moapia isa ian agharim gatɨgha gɨfa. Ia me abɨragham.” Kamaghɨn amizɨ, me mɨghsɨar dozibar itir nguibaba ategha, Ehutɨn gɨn uaghira Moapia bagha Jordanɨn Fanemɨn men arafa, eghtɨ men tav fanem girɨgh vongɨn mangan kogham. Ezɨ me Moapian mɨsozima, men tav arav ghuzir puvatɨ. Bar puvatɨ. 29 Ezɨ dughiar kamɨn Israelia Moapian 10,000plan mɨdorozir gumazir gavgavibav soghezɨ me ariaghire. Tav arav ghuzir puvatɨ. 30 Kamaghɨra, Israelia dughiar kamɨn Moapia gafiragha, ua mɨdorozir tam gamizir puvatɨgha ghua 80plan azenibar tu.

Samgar gumazir dapanimɨn oto

31 Gumazir dapanim Ehutɨn gɨn, gumazir dapanir igharazim oto, an ziam Samgar, an Anatɨn otarim. Me zuamɨra ingangarim damuasa bulmakaubar avɨzir aghorir mam, an a isa, Filistiabar 600plan gumazibav soghezɨ me ariaghire. A uaghan apanibar agharimɨn ua Israelia ini.

Deboran eghaghanim

4

(Sapta 4--5)

Debora ko Barak apaniba abɨra

1 Ehut aremezɨ, Israelia ua Godɨn damazimɨn an aghuazir arazir kurabagh ami. 2 Kamaghɨn amizɨ, God Jabin ataghizɨ, a uaghan me abɨra. Jabin, a Kenanian atrivir mam, egha Hasorɨn nguibamɨn garir atrivim. Atrivim Jabin, an mɨdorozir gumazibar dapanim Sisera, a nguibar ekiam Haroset Hagoimɨn gumazir mam. 3 Atrivim Jabin, ainɨn mɨdorozir karisɨn 900pla iti. A bar pazavɨra Israelia gamuava, tintinibar me mɨsogha me gasɨghasɨgha ghua 20plan azenibar tu. Kamaghɨn amizɨ, Israelia uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir God bagha arai.

4 Ezɨ dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir amizir mam iti, an ziam Debora. A gumazir mamɨn amuim, an ziam Lapidot. Dughiar kam Debora amizir dapanimɨn ikia nɨghnɨziba isa Israelia ganɨdi. 5 Debora zurara Temer Detɨn Povimɨn apiav itima, Israelia uan osɨmtɨziba inigha a bagha izima, a kotɨn aven men osɨmtɨziba tuisɨzima, me an mɨgɨrɨgɨaba barasi. Temer kam, Rama ko Betelɨn nguibar ekiamningɨn tizimɨn, Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn mɨghsɨar dozimɨn iti.

6 Dughiar mam Debora Barakɨn dei, a Kedesɨn nguibamɨn Naptalin anabamɨn nguazimɨn itir gumazir mam, Abinoamɨn otarim. Egha Barak izima, Debora kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a mɨgɨrɨgɨar kam nɨ danɨngasa, ‘Nɨ mangɨ Naptalin anabam ko Sebulunɨn anabamɨn gumazir 10,000pla inigh izɨ Taborɨn Mɨghsɨamɨn me akufagh. 7 Kɨ Sisera inigh izam, an Atrivim Jabinɨn mɨdorozir gumazibar dapanim. A izɨ Kisonɨn Fanemɨn ia ko mɨsogham. A uan mɨdorozir karisba ko uan mɨdorozir gumazir avɨriba inigh izɨtɨ, kɨ me isɨ ian agharim darɨgham.’ ”

8 Ezɨ Barak akar kam baregha kamaghɨn Deboran mɨgei, “Nɨ na ko mangɨtɨ, kɨ mangam. Nɨ na ko mangan koghtɨ, kɨ mangan kogham.” 9 Ezɨ Debora kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra nɨ ko mangam. Eghtɨ mɨdorozir kamɨn aven Ikiavɨra Itir God Sisera isɨ amizitamɨn agharim darɨgham. Kamaghɨra, nɨrara, mɨdorozir kam bagh ziar ekiam inian kogham. Puvatɨ.” Egha Debora dɨkavigha Barak ko Kedesɨn nguibamɨn zui. 10 Ezɨ Barak Sebulunɨn anabam ko Naptalin anabamɨn gumazibar diagha Kedesɨn zui. Dughiar kam 10,000plan gumaziba a ko mɨsoghasa zui. Ezɨ Debora uaghan me ko zui. 11 Ezɨ dughiar kamɨn, Heber a Kinian adarazir mav, a Kinia ataki, me Mosesɨn ivozir afeziam Hobap, an ovavir boriba, a me ategha ghua uan averpenim Kedesɨn nguibamɨn boroghɨn, Sananimɨn itir okɨn temer ekiamɨn boroghɨn an ingari.

12 Ezɨ Sisera kamaghɨn oraki, Abinoamɨn otarim Barak ghua Taborɨn Mɨghsɨamɨn ghuanabo. 13 Egha Sisera uan 900plan ainɨn karisba ko uan mɨdorozir gumaziba bar men diagha, me inigha Kisonɨn Faner gigir dɨpaba pura datimɨn boroghɨn, Haroset Hagoimɨn nguibamɨn zui. 14 Ezɨ Debora kamaghɨn Barak mɨgei, “Aria, nɨ dɨkavigh, e mangam. Ikiavɨra Itir God nɨn faragh mangam. Datɨrɨghɨn dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God nɨn akuragh, Sisera isɨ nɨn agharim datɨgham.” Ezɨ Barak zuamɨra 10,000plan mɨdorozir gumaziba inigha Taborɨn Mɨghsɨam ategha uaghiri. 15 Barak uan mɨdorozir gumaziba ko ghua otogha mɨdorozim forezir dughiam, Ikiavɨra Itir God men damazimɨn Sisera gamizɨ, an ainɨn karisba ko mɨdorozir gumaziba bar ongani. Ezɨ Sisera uan karis ategha uan suemningɨn arav ghu. 16 Ezɨ Barak men karisba ko mɨdorozir gumazibar agɨragha ghua, Harosetɨn Hagoimɨn nguibamɨn oto. Egha Barakɨn mɨdorozir gumaziba, Siseran mɨdorozir gumazibav soghezɨ me bar ariaghire, men tav ua itir puvatɨ.

17 Ezɨ Sisera ara ghua Jaelɨn averpenimɨn ghu, a Heberɨn amuim, Kinɨn adarazir mav. Hasorɨn nguibamɨn Atrivim Jabin, a Heberɨn adarazir namakar aghuim, me deravɨra uari inigha ikia, uariv sozir puvatɨ. 18 Dughiar kamɨn, Jael Siseran gari a izima, Jael averpenim ategha azenan iza kamaghɨn Sisera mɨgei, “O nan gumazir aruam, nɨ aven izɨ daperagh. Nɨ nan averpenimɨn aven izɨ avughsam. Nɨ atiatingan markɨ.” Ezɨ, Sisera Jaelɨn averpenimɨn aven ghuzɨma, Jael nir mɨtiar mam inigha anevara. 19 Ezɨ Sisera Jael mɨgɨa ghaze, “Nan kuarim nan pɨri. Nɨ dɨpatam na danɨngightɨ kɨ anemeka.” Ezɨ Jael memen nir me dɨpaba tuasa isamizir, memen oter eborim itir mam kuigha, a isa a ganɨngi. Ezɨ Sisera anemezɨ, Jael uam anevaragha a modo. 20 Ezɨ Sisera kamaghɨn Jael mɨgei, “Nɨ averpenimɨn tiar akamɨn tughɨv ikɨtɨ, gumazitam izɨ nɨn azaragham, ‘Gumazitam kagh iti?’ Eghtɨ nɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Puvatɨ.’ ”

21 Ezɨ Siseran mɨkarzim bar an amɨrazɨ ana aremezɨ moghɨn akui. Ezɨ Jael dafarir vuemɨn averpenibar benibar suizir afughafuzir mamɨn suira, egha dafarir vuemɨn ingangarir gumazibar haman suiragha, bar aghumra Siseran amuda zui. An haman suiragha ghua afughafuzir kam isa Siseran dakurum gasaragha, afughafuzim gafuzɨ, a bar anemɨkɨragha nguazim giraghu. Ezɨ Sisera areme. 22 Dughiar kamɨn, Barak Sisera buria izima, Jael ghua a batogha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ izɨtɨ, kɨ nɨ inigh mangɨ gumazir nɨ ruiagha aruim, nɨn akagham.” Ezɨ Barak a ko averpenimɨn aven ghua garima, Sisera aremegha gɨvagha irɨghav itima, afughafuzir kam an dakurumɨn mɨgoroghav ikia mamaghɨra iti.

23 Ezɨ dughiar kamɨn God Israelian akuragha, men damazimɨn Kenanian Atrivim Jabin abɨrazɨ, a bar aghumsɨki. 24 Ezɨ Israelia mɨsogha ghua bar gavgavigha Kenanian atrivim Jabin ko an mɨdorozir gumazibagh asɨghasɨki.

5

Debora ko Barakɨn onger akam

1 Dughiar kam Debora ko Abinoamɨn otarim Barak, aning ighiar kam bange:

2 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Israelian gumazir dapaniba dɨkavigha deravɨra gumazamizibar faragha ghua, pamten mɨsoghasa nɨghnɨsi.

Ezɨ gumazamiziba mɨsoghasa pamtemɨn nɨghnɨgha bar akonge.

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

3 Ia atriviba, oragh!

Ia gumazir dapaniba, ia deravɨra kuariba arɨgh oragh!

Kɨ Ikiavɨra Itir God bagh ighiatam bangɨva marvibagh iviam.

Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, kɨ a gɨnɨghnɨgh ighiam damuam.

4 O Ikiavɨra Itir God, nɨ Seirɨn Mɨghsɨam ataghizir dughiam,

kar Idomɨn nguazim,

nɨ izaghirima,

mɨkɨmkɨzim nguazim gɨnobazɨ,

amozim arigha mɨghsɨabar izaghiri.

Bar guizbangɨra, dɨpar dafam overiamɨn ghuariabar ikegha

nguazimɨn izaghiri.

5  *Mɨghsɨaba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn vazvasi,

a Sainaian God,

a Ikiavɨra Itir God, Israelian God.

6 Anatɨn otarim Samgarɨn dughiam,

ko Jaelɨn dughiam,

gumazir dagɨaba bagha biziba amadiba,

me okɨmakɨar gumazibar atiatia uamategha tuavir ekiamɨn aruir puvatɨ.

Me mangɨ zegh gamua,

egha moga kɨriar tuavir dozibagh arui.

7 O Debora, Israelɨn kantrin nguibar doziba itir gumazamiziba, me bizitam gamizir puvatɨ.

Me pura ikia ghua dughiar nɨ otozimɨn tu.

Guizbangɨra, nɨ Israelian tongɨn ikia mati men ganamin amebar mam.

8 Ezɨ Israelia aser igiabar gɨn zuir dughiamɨn,

mɨdoroziba me batifi.

Israelia mɨdorozir gumazir 40,000pla iti,

egha me bar moghɨra mɨsoghamin oraba ko afuziba puvatɨ.

9 Kɨ uan navir averiamɨn aven, Israelian mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazir dapanibagh nɨghnɨghavɨra iti.

Guizbangɨra, men marazi uari isa mɨdorozim ganɨdi.

Kamaghɨn, e Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

10 Ia gumazir donkin ghurghuribar satelbagh apiaghiriba,

ko ia uan suebar tuavibagh aruir gumaziba,

ia bizir kamɨn gun mɨkɨm.

11 Ia oragh! Gumazamizir mozir dɨpaba uari akuvava dɨpaba isava sipsipbagh anɨdiba,

me Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨa ghaze, an arazir aghuibara amuava apaniba abɨra.

Egha me uaghan ghaze, Israelɨn kantrin nguibar doziba itir gumazamiziba, bar deragha apanibagh afira.

Egha Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba uan nguibaba ategha, izaghira nguibar ekiamɨn tiar akamɨn ize.

12 O Debora, nɨ osegh dɨkavigh en faragh mangɨ.

Nɨ faragh mangɨ ighiatam bangɨ!

O Abinoamɨn otarim Barak, nɨ dɨkafigh!

Nɨ mɨdorozim gafiragh apaniba dɨkabɨragh.

Egh nɨ mɨdorozimɨn aven iniamin kalabuziar gumazir kaba inigh, men aku izɨ.

13 Ezɨ mɨdorozir gumazir aghuir ikiavɨra itiba, izaghira uan gumazir dapaniba ko uari akufi.

Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba a bagha iza mɨsoghasa uari akufi.

14 Efraimɨn anabamɨn adarazi izaghira danganir zarimɨn oto,

Efraimɨn adarazi fomɨra Amalekia abɨragha men nguazim ini.

Me datɨrɨghɨn Benjaminɨn anabamɨn adarazir gɨn zui.

Ezɨ Makirɨn adarazir gumazir dapaniba uaghan izaghiri.

Ezɨ Sebulunɨn anabamɨn gumazir dapaniba uan ghuarar gavgavibar suigha izaghiri.

15 Ezɨ Isakarɨn anabamɨn gumazir dapaniba Debora ko izi.

Isakarɨn anabamɨn gumazir kaba deravɨra Barakɨn gɨn zuima,

a men faragha ghua zuamɨra danganir zarimɨn zui.

Ezɨ Rubenɨn anabamɨn adarazi nɨghnɨzir pumuning ikia mangan aghua.

16 Ia Rubenɨn anabamɨn adarasi, ia tizim bagha sipsipba ko ikiavɨra iti?

Ia sipsipbar garir gumaziba, ia ti sipsipbar deir buaber dɨmdiam baraghasa?

Bar guizbangɨra, Rubenɨn anabamɨn adarazi

nɨghnɨzir pumuning iti.

17 Ezɨ Gileatɨn Distrighɨn itir adarasi, me pura Jordanɨn Fanemɨn vongɨn aruem anadi naghɨn ikiavɨra iti.

Ezɨ Danɨn anabamɨn adarasi, bizir tizim bagha kuribar ingari?

Ezɨ Aserɨn anabamɨn adarazi ongarir dadarimɨn iti.

Me pura ongarir mɨriamɨn, kuriba itir danganimɨn uarira iti.

18 Ezɨ Sebulunɨn anabam ko Naptalin anabamɨn adarasi,

uan mɨkarzibagh nɨghnɨzir puvatɨ.

Me pamtem mɨdorozim damuasa gavgavigha,

atam mɨdorozir danganimɨn oveghai.

19 Dughiar kamɨn, Kenanian atriviba Tanakɨn nguibamɨn izegha,

Megidon dɨpamɨn boroghɨn mɨsosi.

Kenanian atriviba mɨsogha,

mɨdorozim gafirazir puvatɨ.

Me uaghan silvan taba inizir puvatɨ.

20 Overiamɨn itir mɨkoveziba uaghan mɨsosi.

Da pɨn overiamɨn uan tuavimɨn ghua, Sisera ko mɨsosi.

21 Ezɨ Kisonɨn Fanemɨn aperiam me inigha ghue.

Faner kam fomɨra iti, an aperiam bar gavgafi.

Kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze,

kɨ bar uabɨn gavgavigh mɨdorozir gumazir gavgavimɨn mɨn daru mangam!

22 Ezɨ hoziar atamra ivemara zuiba,

me pamtem uan suebar nguazim gabɨri a tɨngaghavɨra iti.

23 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel kamaghɨn mɨgei,

“Merosɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn akurazir puvatɨ.

Me mɨdorozir gumazibar mɨn iza apanibav sogha Ikiavɨra Itir Godɨn akurazir puvatɨ.

Kamaghɨn, ia Godɨn diagha kamaghɨn an azai,

A Merosɨn nguibar ekiam, ivezir kuram a danɨngam, eghtɨ a bar ikuvigham.

Eghtɨ gumazamizir nguibar ekiar kamɨn itiba me uaghan ikuvigham.”

24 Jael, a Heberɨn amuim, ezɨ Heber a Kinian adarazir gumazir mam,

God deraghvɨram a damutɨ,

an navim bar akuegham.

An navir agorogem, averpenimɨn aven itir amizir igharazibagh afiragham.

25 Sisera dɨpam bagha Jaelɨn azarazɨ,

an oter eborim a ganɨngi.

An oter ovim itir bar aghuarim inigha

itarir ganganir aghuarim itimɨn a inigha izi.

26 A dafarir vuemɨn averpenibar benibar suizir afughafuzir mamɨn suira,

egha dafarir vuemɨn ingangarir gumazibar haman suira.

A Siseran dakurum mɨsogha anebɨki.

A guizbangɨra an dakurum gafuzɨma an okoriaghɨrɨ.

A Siseran dakurum gasaragha afughafuzim gafuzɨ, afughafuzir kam anemɨkɨragha vongɨn otogha nguazim giraghu.

27 Ezɨ Sisera tevimning apɨrigha soroghafariba kunigha,

Jaelɨn dagarimningɨn boroghɨn irɨghav iti,

gumaka a uam angamɨra itir puvatɨ.

A bar aremegha gɨfa.

28 Ezɨ Siseran amebam saghon mɨtɨghav ikia, amɨnim ivair tiar akamɨn saghon mar garima, a izir puvatɨ.

A winduan uan damazimning atɨgha gara ghua kamaghɨn mɨgei,

“Manmaghɨn amizɨ, Siseran karis bemɨra izezir puvatɨ?

Tizim bagha an hoziaba zuamɨra ua izezir puvatɨ?”

29-30 Ezɨ an fofozir amizir mam kamaghɨn an akam ikaragha ghaze,

“Mɨdorozir gumaziba ti apanibagh afiragha, uari bagha bizir aghuiba buria tɨghar da isɨ uari bagh da tuiragh uari danɨngam.

Egh amizir igiar vamɨra o pumuning, mɨdorozir gumaziba vaghvagha me iniasa ifonge, me men suiragh arazir kurabar me damuam.

Egha me ti Sisera bagh korotiar aghuiba iniasa da buriavɨra iti.

Egha inir aghuir me kurkazir aghuibar isamiziba buri da inigh izɨ, uan amuiba ko guivibar kurukam.”

Ezɨ Siseran amebam uaghan kamaghɨra nɨghnɨsi. Ezɨ puvatɨ.

31 O Ikiavɨra Itir God, kamaghɨra nɨn apaniba mar oveng.

Eghtɨ nɨn namakaba mar angazangarimɨn mɨn isiragh, mati aruer angazangarim otogha pamten nguazim gisira.

Ezɨ dughiar kamɨn gɨn, Israelian nguazim 40plan azenibar mɨdoroziba puvatɨgha avughse.

Gideon ko Abimelekɨn eghaghanim

6

(Sapta 6--9)

Ikiavɨra Itir God ingangarim isa Gideon ganɨdi

1 Ezɨ gɨn, Israelia ua arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gami. Kamaghɨn, a Midianian adarazi ataghizɨ, me 7plan azenibar me abɨragha, me gativagha men gari. 2 Guizbangɨra, Midianian adarazir gavgavim bar Israelian gavgavim gafira, kamaghɨn, Israelia Midianian adarazir arava dagɨar toribar moga, uaghan danganir gavgavir aghuir mabar modi. 3 Israelia dagheba oparamin dughiabar, Midianian adarazi ko, Amalekia ko, aruem anadi naghɨn iti darazi izava Israelia mɨsosi. 4 Egha me nguazir kamɨn uari bagha averpenibar ingara dar ikia, men azenibar daghebagh asɨghasɨgha, ghua Gasan nguibar ekiamɨn tu. Egha daghetam ataghizɨ, a itir puvatɨ. Me uaghan men bulmakauba ko sipsipba ko donkiba inigha ghue. 5 Egha me uaghan uan averpeniba ko bulmakauba sara izi, mati aparir irubuaba uari akuvagha izi moghɨn, men gumazamiziba ko kamelba bar avɨraseme. Guizbangɨra, gumazitam me mengan iburagham, ezɨ me izava Israelian azeniba bar dagh asɨghasɨki. 6 Ezɨ Midiania bangɨn, Israelia gavgaviba bar puvatɨgha daghem bangɨn amɨra. Kamaghɨn amizɨ, Israelia datɨrɨghɨn uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir God bagh aziava arai.

7 Israelia, Midiania paza me gamir bizim gɨnɨghnɨgha, uarir akuvaghasa Ikiavɨra Itir God bagh arai. 8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Godɨn akam inigha izir gumazir mam amadazɨ, a me bagha izi. A kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a ghaze, Bar fomɨra Isipia dughiar ruarimɨn ia gativagha ian garima, ia men ingangarir gumazamizir kɨnibar iti. Ezɨ kɨ Isipɨn kantrin aven ia inigha azenan izegha gɨfa. 9 Kɨ Isipian agharim da ua ia inigha gɨfa. Egha uaghan nguazir kamɨn gumazir paza ia gamibar agharim da ua ia inigha gɨfa. Ia izir dughiamɨn, kɨ me batoghezɨ me bar ghue. Egha kɨ uaghan men nguaziba isa ia ganɨngi. 10 Egha kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God! Kɨ Amorian asebar ziaba fan ian anogoroke. Gumazir kaba ia men nguazimɨn apia.’ Ezɨ ia nan akam batoke.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel iza, Ofran nguibamɨn boroghɨn itir okɨn tememɨn apengan aperaghav iti. Ofra a Joasɨn nguibam, Joas a Abieserɨn adarazir gumazir mam. Ezɨ an otarim Gideon, a nɨmɨra wainɨn ovɨziba mɨrmɨrir dagɨar mɨner ekiamɨn aven modoghav iti. Egha an an aven Midianian modogha, witɨn ovɨziba dɨkabɨra da mɨrmɨra iti. 12 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel a batogha a mɨgɨa ghaze, “O mɨdorozir gumazir bar gavgavim, Ikiavɨra Itir God nɨ ko iti.” 13 Ezɨ Gideon a ikaragha ghaze, “O gumazir ekiam, kɨ bizitam bagh nɨn azangasa. Ikiavɨra Itir God, e ko itima, ezɨ bizir kaba manmaghsua e batifi? Ezɨ bizir aghuir a en inazir afeziabagh amizir kaba, da managhɨra iti? E dar garir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God, ti e inigha Isip ategha azenan izes ti? Egha datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, e ategha e isa Midianian agharibagh arɨki.”

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ragha kamaghɨn Gideon mɨgei, “Nɨ bar uan gavgavim sara mangɨ Midianian agharim da, ua Israelia inigh. Kɨ uabɨ nɨ amadazɨ nɨ zui.” 15 Ezɨ Gideon kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azaragha ghaze, “Gumazir ekiam, ga uaning, kɨ manmaghɨra Israelian akuragh ua me inigham? Nɨ fo, nan ikɨzimɨn adarazi me ziar ekiaba ko gavgaviba puvatɨ. Manasen anabamɨn aven itir darasi, me bar e gafira. Ezɨ nan ikɨzimɨn tongɨn aven, kɨ pura gumazir kɨnim, egha uan aveghbuabar, gumazir bar abuananam.” 16  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nɨ ko ikɨtɨ, nɨ Midiania mɨsoghtɨ me bar arɨmɨghiregham.”

17 Ezɨ Gideon kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra nɨn damazimɨn gumazir aghuim, nɨ bizitam damightɨ, kɨ ganigh fogh suam, nɨ guizbangɨra Ikiavɨra Itir God na mɨgei. 18 Nɨ zuamɨra mangan markɨ. Kɨ mangɨ daghetaba inigh, bizir aghuibar mɨn da nɨ danɨngam. Nɨ kagh na mɨzuam.”

Ezɨ ensel kamaghɨn mɨgei, “Kɨ nɨ mɨzuam ikɨ mangɨtɨ nɨ uamategh izam.”

19 Ezɨ Gideon aven ghua memen igiar mam tuazɨ a isi. Egha plauan yisba puvatɨzir maba uaghan da tuezɨ da isi, dar osɨmtɨzim 25 kilogremɨn tu. An asɨzir tuzir maba isava akɨrar mam gaghuigha, dɨparsɨzim isava mɨner mam gatɨ. Egha a da inigha ghua okɨn temer povimɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ensel ganɨngi. 20 Ezɨ ensel kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ izɨ asɨzir tuzir kam ko yis puvatɨzir bretɨn kam isɨva dagɨar kam gisɨn aning atɨgh. Egh dɨparsɨzim isɨ aning gingegh.” Ezɨ Gideon ensel mɨkemezɨ moghɨram ami. 21 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, asadivir aghorir mam uan dafarimɨn an suiragha an otevim isava asɨzir tuzim ko bret gisɨn anetɨgha uam an suira. Ezɨ avim zuamɨra dagɨam gisɨn otogha asɨzir tuzim ko bretɨn isi. Ezɨ ensel zuamɨra ghuzɨ, Gideon a bagha garava avenge.

22 Ezɨ Gideon datɨrɨghɨn fo, a Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn gani, egha bar aguaghfagha ghaze, “Ame! O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ datɨrɨghɨn nɨn enselɨn guamɨn gani. Datɨrɨghɨn bizir tizitam na batogham? Nɨ nan akuragh!”

23 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “A dera, nɨ atiatingan markɨ. Nɨ ovengan kogham.”

24 Kamaghɨn, Gideon danganir kamɨn Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozir mamɨn ingarigha kamaghɨn a dɨbora ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a gumazir navir amɨrizim anɨdim.” Dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, ofa gamir dakozir kam, Ofran danganir kamɨn mɨtɨghav ikiavɨra iti, kar Abieserɨn adarazir nguazim.*

25 Ezɨ dɨmagarir kamɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Gideon mɨgei, “Nɨ mangɨ uan afeziamɨn bulmakaubar tongɨn, bulmakaun apurim inigh, kar an namba tu bulmakaun apurim, a 7plan azeniba iti. Egh nɨ uan afeziamɨn marvir guar asem Balɨn ziam fasa ingarizir ofa gamir dakozim apɨrigh. Egh aser amizim Aseran nedazim itir temer akɨnir ekiam okegh, kar temer akɨnir ekiar ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mɨtɨghav itim. 26 Egh nɨ mɨghsɨar dozir kam gisɨn na bagh deraghvɨra ofa gamir dakozir tamɨn ingarigh, kɨ Ikiavɨra Itir God. Nɨ gɨn, namba 2 bulmakaun kam mɨsueghɨva, dɨpenir akɨnir nɨ dutuzimɨn avim atɨgh, namba 2ɨn bulmakaun kam isɨ, ofan mɨn a tuaghtɨ, a bar isi mɨghɨrigh.” 27 Ezɨ Gideon uan 10plan ingangarir gumaziba inigha Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn ami. Ingangarir kam, Gideon aruemɨn a gamizir puvatɨ. Gideon nguibar ekiamɨn itir gumazir igharaziba ko a uan adarazir atiatingi. Kamaghɨn amizɨ, a dɨmagarimɨn a gami.

28 Bar mɨzarazimɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba dɨkavigha garima, Balɨn ziam famin ofa gamir dakozim ko aser amizim Aseran nedazim itir temer akɨnir ekiar an boroghɨn mɨtɨghav itim, itir puvatɨ, aning dɨpɨriaghirɨ. Egha me ganigha fo, gumazitam ti ofa gamir dakozir igiamɨn ingarigha, namba 2 bulmakaun apurim isa ofa gamigha gɨfa. 29 Ezɨ gumazamiziba uarira uarir azai, “Tinara bizir kam gami?” Me azangsɨgha ghua kamaghɨn fo, Joasɨn otarim Gideon, a bizir kam gami.

30 Ezɨ me kamaghɨn Joas mɨgei, “Nɨn otarim, asem Balɨn ofa gamir dakozim ko, aser amizim Aseran temer akɨnir ekiar an boroghɨn mɨtɨghav itim apɨriaghatɨ. Kamaghɨn, nɨ a inigh kagh izɨtɨ, e a mɨsueghtɨ an a aremegham.”

31 Ezɨ Joas kamaghɨn gumazir an ataribar akam ikaragha ghaze, “Ia asem Balɨn akurvaghasa na gimobi? Gumazir manam asem Balɨn akurvaghasa na dosi, aruem tɨghar anangamin dughiamɨn an a aremegham. Ofa gamir dakozir me dɨpɨrizir kam, kar Balɨn ofa gamir dakozim. Kamaghɨn, Bal guizbangɨra god, a uabɨ uabɨn akuragh.”

32 Dughiar kamɨn ikegha zui, Gideon ziar igiam iti. An afeziam Joas kamaghɨn mɨgei, “Gideon asɨghasɨghizir ofa gamir dakozir kam, kar Balɨn bizim. Kamaghɨn, Bal uabɨ uabɨn akuragh.” Kamaghɨn, me “Jerubal,” Gideon gatɨ.†

33 Dughiar kamɨn, Midianɨn adarazi ko Amalekia, ko aruem anadi naghɨn itir gumazamiziba, me uari akuvagha iti. Egha me Jordanɨn Fanem abigha vongɨn ghua, Jesrilɨn danganir zarimɨn averpenibar ingarigha dar iti. 34 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam iza Gideon avaragha an itima, a dɨkavigha, Abieserɨn adarazir diaghtɨ me izɨ an gɨn mangasa, a sipsipɨn komɨn ingarizir sɨgham givi. 35 A uaghan gumazir maba amadazɨ, me ghua Manasen anabamɨn nguazimɨn itir adaraziv gɨa ghaze, me izɨ an gɨn mangam. A uaghan Aser ko Sebulun ko Naptalin anababar adarazir mɨkɨmasa, gumazir maba amangi. Ezɨ me uaghan dɨkavigha iza a ko uari akufa.

36 Ezɨ Gideon kamaghɨn God mɨgei, “Nɨ na mɨgɨa ghaze, nɨ na damutɨ kɨ Israelian akuragham, kɨ bar guizɨn foghasa nɨn akar dɨkɨrɨzir kam a guizbangɨra, ga uaning, nɨ arazitam nan akagh. 37 Nɨ gan, danganir e witɨn dafariba amɨsevimɨn, kɨ sipsipɨn arɨzitaba nguazim darɨgham. Eghtɨ mɨzaraghara ghuariar dɨpam sipsipɨn arɨzir kabar ikɨva, egh nguazim gireghan koghtɨ, kɨ kamaghɨn fogh suam, mati nɨ mɨkemezɨ moghɨn, kɨ Israelian akurvagham.” 38 Ezɨ bizir kam, Gideon God ko mɨkemezɨ moghɨn oto. Ezɨ Gideon mɨzaraghara osegha dɨkavigha ghua sipsipɨn arɨzir an atɨzimɨn ganasa zui. Egha sipsipɨn arɨzim ghavkɨra an gari, dɨpam an iti, o puvatɨ. Ezɨ dɨpam a gizɨfa, an an munumutɨ, dɨpam itarir ekiatam gizɨvagham.

39 Egha gɨn Gideon ua ghua kamaghɨn God mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan ataran markɨ. Kɨ ua mɨgɨrɨgɨatam damuasa. Ga uaning, kɨ kamaghsua, nɨ na ateghtɨ, kɨ ua sipsipɨn arɨzim damigh an ganika. Eghtɨ dughiar kamɨn ghuariar dɨpaba tintinibar nguazim giregh, eghtɨ sipsipɨn arɨzimra mɨsɨngigh ikɨ.” 40 Ezɨ dɨmagarir kamɨn, God, Gideon mɨkemezɨ moghɨn ami. Sipsipɨn arɨzimra mɨsɨngizɨ, nguazim, ghuariam bar a gire.

7

Gideon Midiania gafira

1 Ezɨ Jerubal, kar Gideon uabɨ, a uan mɨdorozir gumaziba ko bar mɨzaraghara dɨkavigha ghua, Harotɨn emɨmɨrimɨn mɨriamɨn averpenibar ingarigha iti. Ezɨ Midianian averpeniba, Moren mɨghsɨamɨn boroghɨn danganir zarimɨn, Gideonɨn amadaghan notɨn iti.

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Gideon mɨgei, “Kɨ ian akuragh Midiania mɨsoghasa ifonge. Ezɨ mɨdorozir gumazir bar avɨrim nɨ ko iti. Me ti kamaghɨn nɨghnɨgh suam, ‘E uarira, uan gavgavibar Midiania mɨsogh me abɨragham.’ Egh me uan ziaba fam. Me ti kamaghɨn nɨghnigh, egh kamaghɨn mɨkemeghan kogham, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ men akuragham. 3  *Kamaghɨn amizɨ, nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Gumazir manam atiati, a Gileatɨn Mɨghsɨam ategh uamategh uan nguibamɨn mangɨ.’ ” Ezɨ Gideon kamaghɨn me tuisɨgha, me mɨkemezɨma, 22,000plan mɨdorozir gumaziba dɨkavigha uamategha ghue. Ezɨ 10,000plan mɨdorozir gumaziba ikiavɨra iti.

4 Egha gɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Gideon mɨgei, “Mɨdorozir gumazir avɨriba ikiavɨra iti. Nɨ me inigh emɨmɨrimɨn magɨrɨtɨ, kɨ nɨn akuragh me abɨgham. Gumazir manam nɨ ko mangɨsɨ kɨ anemɨseveghtɨ, a nɨ ko mangam. Eghtɨ kɨ kamaghɨn nɨ mɨkɨm suam, gumazir kam nɨ ko mangan kogham, eghtɨ a mangan markɨ.”

5 Ezɨ Gideon gumaziba inigha emɨmɨrim giraghu. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ gumazibav kɨmtɨ me dɨpam amɨ. Gumazir afiabar mɨn mɨzebar dɨpam apiba, nɨ me isɨva bɨzir vamɨran me atɨgh. Egh gumazir iteviba apɨrigha uan dafaribar dɨpam apiba, me isɨva bɨzir igharazimɨn me atɨgh.” 6 Ezɨ Gideon garima, 300plan gumazibara uan dafaribar dɨpam api, ezɨ igharaz darazi bar moghɨra iteviba apɨrigha uan mɨzebar dɨpam api.

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Gideon mɨgei, “Gumazir 300plan dafaribar dɨpam ameziba, kɨ ian akuraghtɨ, ia Midiania gafiragham. Egh nɨ gumazir igharazibav kemeghtɨ, me uamategh uan nguibabar mangɨ.” 8 Kamaghɨn, Gideon gumazir igharazibar dagheba ko sɨghaba me dama ada inigha me mɨkemezɨ, me uamategha uan nguibabar ghue. Ezɨ 300plan mɨdorozir gumazir kaba, me gumazir igharazibar dagheba ko sɨghaba ini. Dughiar kamɨn, Gideonɨn gumazibar averpeniba mong pɨn amadaghan itima, Midianian averpeniba, vɨn amadaghan danganir zarimɨn iti.

9 Ezɨ dɨmagarir kamɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Gideon mɨgei, “Ia mangɨ Midianian danganimɨn mɨdorozim foregh. Kɨ ian akuragh Midianian gumazibav sogh me abɨragham. Guizbangɨra, kɨ me isa ian agharim gatɨgha gɨfa. 10 Nɨ mɨdorozim foran atiatigh, uan ingangarir gumazim, Pura, inightɨ a nɨn gɨn mangɨ, Midianian averpenibar magɨrɨ. 11 Egh men mɨgɨrɨgɨaba baraghɨva mɨsoghsɨ gavgavim iniam.” Ezɨ Gideon uan ingangarir gumazim Pura ko, aning apanibar averpeniba iti naghɨn men mɨriamɨn uaghiri.

12 Ezɨ Midianian adarazi ko Amalekia ko aruem anadi naghɨn itir darasi, me aparir irubuar bɨzir dafamɨn mɨn danganir zarim tintinibar an iti. Men kamelba uaghan bar avɨraseme, mati ongarimɨn gigim. Gumazitam ti me mengan iburagham. 13 Ezɨ Gideon ghuava otogha moga gara orazima, gumazir mam kamaghɨn uan irebamɨn gun uan namakam geghari, “Kɨ irebamɨn garima, me balin ovɨziba isa balin bretɨn mamɨn ingari, ezɨ bretɨn kam uabɨ poghpogha iza, e Midiania itir danganir kamɨn aven iza averpenim pamten a mɨsoghezɨ a ragha ghua nguazim girɨ.”

14 Ezɨ gumazir kamɨn namakam kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Bizir kam, bar guizbangɨra, ababanir kam en aka. Kar, Gideonɨn mɨdorozir sabamra. Gideon, a Joasɨn otarim, Israelian gumazir mam, anarɨra. Guizbangɨra, God Gideonɨn akuraghtɨ, e Midiania ko mɨdorozir gumaziba sara, a bar e agɨvagham. Irebar kamɨn mɨngarim, kamaghɨra ghu.”*

15 Ezɨ Gideon irebar kamɨn eghaghanim baregha uaghan an mɨngarim baregha, maghɨra itevimning apɨrigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Egha uamategha Israelian averpeniba iti naghɨn ghugha kamaghɨn Israelian dei, “Ia dɨkav! E mangam! Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn en akuraghtɨma, e mɨdorozimɨn Midiania dɨkabɨragham.” 16 Ezɨ Gideon 300plan gumazir kaba isa 3plan okoruabar me arɨki. Egha sɨghaba ko nguazir mɨneba sara inigha bar gumazibagh anɨngi. Nguazir mɨneba bar vaghvagha korir aviba dar averiabar iti. 17 Ezɨ Gideon kamaghɨn mɨgei, “Ia deraghvɨra nan gan, kɨ damuamin arazimra ia uaghan a damuam. Kɨ mangɨ men danganir mɨriamɨn mangɨgh, bizir manam damuam, eghtɨ ia uaghan a damu. 18 Gumazir okoruar na ko zuiba sɨghabagh ivitɨ, ia uaghan sɨghabagh ivi kamaghɨn dɨm, ‘E Ikiavɨra Itir Godɨn adarasi! E Gideonɨn adarasi. E aning bagha mɨsosi!’ ”

19 Ezɨ Gideon uan 100plan gumazir a ko zuiba, me ghua dɨmagarir arɨzimɨn men averpeniba iti naghɨn mɨriamɨn oto. Dughiar kamɨn, Midianian averpeniba itir danganimɨn garir gumaziba avughsasa uarigh itaghvɨrazir dughiam. Ezɨ Gideon ko gumazir a ko zuiba, sɨghabagh iviava nguazir mɨner me suighiziba abɨagharɨki. 20 Ezɨ Gideonɨn gumazir okoruar igharazimning kamaghɨn ganigha, uan sɨghabagh iviava nguazir mɨneba uaghan ada abɨagharɨki. Me uan agharir kɨriabar korir avibar suiki. Egha agharir guvibar sɨghabar suigha, kamaghɨn diava arai, “Kar, Ikiavɨra Itir God ko Gideon baghavɨra itir mɨdorozir sabamra!” 21 Egha me mɨtivighav ikia Midiania itir danganim okarizɨ, Midianian mɨdorozir gumaziba kamaghɨn ganigha atiatigha ararem saram ari. 22 Ezɨ 300plan gumazir kabanang sɨghabagh ivir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God Midiania gamizɨ, me onganigha uarira uan namakaba tintinibar uan mɨdorozir sababar uari oti. Egha me ara ghua Saretanɨn nguibar ekiamɨn amadaghan Betsitan nguibamɨn zui, egha Tabatɨn nguibamɨn boroghɨn ghua Abel Meholan nguibamɨn oto.

23 Ezɨ Gideon Naptalin anabam ko, Aserɨn anabam ko Manasen anabamɨn Israelian gumaziba, me bagha akam amadi. Ezɨ me oregha iza uan namakabar akuragha Midianian agɨntɨsi. 24 Ezɨ Gideon uaghan Efraimɨn anabamɨn mɨghsɨar dozibar tintinibar itir gumaziba bagha akam amada. A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia izighirɨ e Midianian adarazi ko mɨsogham. Egh ia mangɨ Jordanɨn Fanemɨn me bagh pɨghɨva, daghurir doziba ko emɨmɨribar me bagh gan mangɨ Betbaran nguibamɨn me bagh gan men suikigh. Puvatɨghtɨma, me Jordanɨn Fanem giregh vongɨn mangegham.” 25 Ezɨ me Midianian mɨdorozir gumazibar dapanir pumuningɨn suira, aningɨn ziamning, Orep ko Sep. Egha me Orep isa, dagɨam gisɨn a mɨsoghezɨ, an areme, ezɨ me danganir kam Orep a gatɨ. Egha me Sep inigha ghua wainɨn ovɨziba dɨkabɨri naghɨn a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ danganir kam, me Sep a gatɨ. Egha me Midianian agɨntɨghavɨra iti. Gideon datɨrɨghɨn Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itima, me gumazir dapanir kamning Orep ko Sepɨn dapanimning inigha a bagha zui.

8

Israelia bar Midiania dɨkabɨragha gɨfa

1 Ezɨ Efraimɨn anabamɨn gumaziba kamaghɨn Gideon mɨgei, “Nɨ Midianian adarazi ko mɨsoghasa zuir dughiamɨn, nɨ en dɨman aghua. Nɨ tizim bagha kamaghɨn e gami?” Me bar puv a gimoba an atari.

2 Ezɨ Gideon kamaghɨn me mɨgei, “Bizir ia amizim, kɨ amizir bizim, bar a gafira. Ia ti bizir ia amizimɨn gari, a pura bizim. Puvatɨ, a bar deragha, kɨ amizir bizibagh afira. 3  *Guizbangɨra, God Midianian mɨdorozir gumazibar dapanir pumuning isa ian agharim gatɨ, aningɨn ziamning Orep ko Sep. Ezɨ ia aningɨn fɨrimning atu. Bizir kam bar ekefe. Kɨ kamaghɨn garir bizitam gamizir puvatɨ.” Gideon kamaghɨn mɨkemegha gɨvazɨ, Efraimɨn anabamɨn adarazi uam an atari puvatɨ.

4 Ezɨ Gideon uan 300plan mɨdorozir gumaziba ko ghua Jordanɨn Fanemɨn otivigha, a girɨgha vongɨn ghue. Me bar amɨragha, avughsezir puvatɨ, me uan apanibar gɨntɨgha ghuavɨra iti. 5 Egha me ghua Sukotɨn nguibar ekiamɨn otivigha, Gideon kamaghɨn Sukotɨn itir gumazibar azai, “Gumazir nan gɨn iziba, men mɨkarziba mɨtiriam bangɨn bar amɨra. Kamaghɨn, ia bretɨn taba me danightɨ me dar amɨ. Kɨ uabɨ, kɨ Midianian atrivimning Seba ko Salmunan agɨntɨsi.” 6 Ezɨ Sukotɨn gumazir dapaniba kamaghɨn mɨgei, “Ia tɨghar Seba ko Salmunan suigham. Kamaghɨn, e tizim bagh bretba isɨ nɨn mɨdorozir gumazibar anɨngam?”

7 Ezɨ Gideon ghaze, “Ia en akuraghan aghua. A dera. Ia gantɨ, Ikiavɨra Itir God Seba ko Salmuna isɨ nan agharim datɨghtɨ, kɨ gɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨ benir dɨkonir taba inigh izɨ ia mɨsogh, ian mɨkarziba abɨghɨrarigham.” 8 Egha Gideon me ategha ghua Penuelɨn nguibar ekiamɨn ghugha, kamaghɨra bretba bagha men azai, ezɨ Penuelɨn itir adarasi, Sukotɨn adarazi men tirazɨ moghɨra, men tira. 9 Ezɨ Gideon kamaghɨra Penuelɨn gumazibav gei, “Kɨ apaniba dɨkabɨragh, egh uamategh izɨ ian taua apɨram.”

10 Dughiar kamɨn, Seba ko Salmuna, aning uan mɨdorozir gumaziba ko Karkorɨn nguibamɨn iti. Faragha mɨdorozir gumazir avɨriba aruem anadi naghɨn ikegha mɨsoghasa ize. Ezɨ Israelia men 120,000plan mɨdorozir gumazibav soghezɨ me ariaghire. Kamaghɨn, datɨrɨghɨn 15,000plan mɨdorozir gumazibara ikiavɨra iti. 11 Ezɨ Gideon uan mɨdorozir gumaziba ko gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn tuavimɨn zui. Tuavir kam Noban nguibam ko Jokbehan nguibam, aruem anadi naghɨn amadaghan iti. Dughiar kam, Midiania deragha apaniba bagha garir puvatɨ. Ezɨ Gideon zuamɨra ghua Midianɨn otogha maghɨra mɨdorozim fore. Ezɨ Midianian mɨdorozir gumaziba bar dɨgavir kuram gami. 12 Ezɨ Midianian atrivimning, Seba ko Salmuna, arav ghu. Ezɨ puvatɨ, Gideon aningɨn agɨntɨghavɨra ikia ghua aningɨn suira. Ezɨ aningɨn mɨdorozir gumaziba aguaghfagha bar atiatingi.

13 Ezɨ Joasɨn otarim Gideon, mɨdorozimɨn danganim ategha, uamategha iza, tuavir Heresɨn nguibam itir mɨghsɨamɨn ghuavanabo. 14 A ghua Sukotɨn adarazir gumazir igiar mam batogha, pamtemɨn an suiragha kamaghɨn an azara, terara Sukotɨn adarazir gumazir dapaniba. Ezɨ gumazir igiar kam 77plan gumazibar ziaba osirigha Gideon ganɨngi. 15 Ezɨ Gideon ghua Sukotɨn gumaziba batogha kamaghɨn me mɨgei, “Ia kamaghɨn fo, ia ghaze, kɨ tɨghar Seba ko Salmunan, suigham. Egha ia ghaze, ia tizim bagh bretba isɨ nan mɨdorozir gumazibar anɨngam? Egha ia na dɨpova nan ingaravaka, bretɨn taba nan mɨdorozir gumazibar anɨngan aghua. Ia datɨrɨghɨn kagh gan. Kar taning? Kar Seba ko Salmuna aningra, kɨ aningɨn suiragha gɨfa!” 16 Egha a Sukotɨn gumazir dapanir kabar suiragha, benir dɨkonir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn inizibar Sukotia mɨsogha mɨzazim me gase. 17 A uaghan Penuelɨn nguibar ekiamɨn itir taua apɨriaghatɨzɨ, a irɨ. Egha nguibar ekiar kamɨn itir gumaziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.

18 Egha Gideon dɨkavigha Seba ko Salmunan azara, “Gua na mɨkɨm. Gua Taborɨn Mɨghsɨamɨn mɨsoghezir gumazir kaba, me manmaghɨn gari?”

Ezɨ aning kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Me bar nɨn mɨrara gari. Me vaghvagha mati, atrivir mamɨn otariba.”

19 Ezɨ Gideon kamaghɨn mɨgei, “Me bar nan aveghbuabara. Me bar nan amebamɨn otariba. Ezɨ kɨ bar guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn gua mɨgei, gua ti me mɨsoghezɨ me ariaghirezir puvatɨzɨ, kɨ gua mɨsoghezɨ gua aremeghan koghai.”

20 Egha Gideon uan otarir ivariam Jeterɨn mɨgɨa ghaze, “Aria, nɨ aning mɨsueghtɨ aning aremegh.” Ezɨ otarir kam, bar uan igiamra ikia, kamaghɨn damuan atiatingi. A uan mɨdorozir sabam ghufezir puvatɨgha, aning mɨsoghezir puvatɨ.

21 Ezɨ Seba ko Salmuna kamaghɨn Gideon mɨgei, “E fo, gumazir aruaba uari kamaghɨn bizim damusɨ, me uan gavgavibar amodoghɨn a damuam. Kamaghɨn, nɨ uabɨ izɨ ga mɨsogh.” Kamaghɨn, Gideon uabɨ Seba ko Salmuna mɨsoghezɨ, aning areme. Egha an aningɨn kamelningɨn fɨrimɨn itir benir iakɨnir igiamɨn nedazim guraghav itir adiarimning ini.*

22 Ezɨ Israelia kamaghɨn Gideon mɨgei, “E kamaghsua, nɨ Midianian agharim da ua e inizir bizim bangɨn, nɨ en gumazir dapanimɨn ikɨ e gativagham. Eghtɨ nɨn otariba ko nɨn ovavir boriba uaghan en gumazir dapanibar ikiam.”

23  *Ezɨ Gideon kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ian gumazir dapanimɨn ikian kogham. Eghtɨ nan otarim uaghan, ian gumazir dapanimɨn ikian kogham. Ikiavɨra Itir God, a uabɨ ian gumazir dapanimɨn ikiam.” 24 Gideon fo, Midiania me Ismaelɨn ovavir boribar adarasi, me ringba uan kuaribagh arɨsi.

Kamaghɨn, a mɨgɨa ghua ua kamaghɨn Israelia mɨgei, “Kɨ bizir mam bagh ian azangasa. Ia bar moghɨra mɨdorozimɨn Midianian kuaribar guizir ringɨn iniziba, ia vaghvagh dar vamɨra vamɨra isɨ na danɨngam.”

25 Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “A dera, e da isɨ nɨ danɨngam.” Egha me vaghvagha mɨdorozimɨn tongɨn inizir ringbar vamɨra vamɨra isa iza nguazimɨn ghuarazir inim garɨsi. 26 Me arɨghizir ringɨn kabar osɨmtɨzim, 25 kilogremɨn tu. Kar ringbar osɨmtɨzimra. Ezɨ iakɨnir igiamɨn nedazibar adiaribar osɨmtɨzim, ko adiarir igharaziba, ko Midianian atrivibar korotiar pɨghagheviba, ko men kamelbar fɨribar itir adiariba, me ringba sara da mengezir puvatɨ. 27 Ezɨ Gideon golɨn kam inigha ofa gamir gumazibar korotiar otevir bar aghuarir mamɨn ingarigha, uan nguibam Ofran anetɨ. Ezɨ Israelia God ategha Ofran ghua bizir kamɨn ziam fe, mati tuavimɨn amiziba tintinimɨn gumazir amuiba itiba koma akui. Korotiar a ingarizir kam, azuazimɨn mɨn Gideon uan adarazi ko me gamizɨ me bar tintinibar arazir kurar igharazibagh amua iti.

28 Kamaghɨra, Israelia mɨdorozimɨn Midianian adarazi abɨragha aghumsɨzir ekiam me ganɨngi. Ezɨ Midianian adarazi ua bizitam damuan ibura. Kamaghɨn, Gideon ikiavɨra itir dughiamɨn, Israelia ua mɨdorozir tam gamizir puvatɨgha ghua 40plan azenibar tu.

Gideon areme

29 Ezɨ Joasɨn otarim Jerubal, an ziar mam Gideon, a ghua uan nguibamɨn itir dɨpenimɨn iti. 30 An amuir avɨriba iti, egha bizir kam bangɨn, a 70plan otariba iti. 31 Ezɨ Gideonɨn amuir dozir mam Sekemɨn nguibamɨn iti. An amuir kam otarir mam batezɨ, Gideon ziam, “Abimelek,” a gatɨ. 32 Ezɨ Joasɨn otarim Gideon bar ghurigha areme. Ezɨ me Abieserɨn adarazir nguibam Ofran, an afeziam Joas afazɨ naghɨn, uaghan anefa.

33 Gideon aremezɨ, Israelia zuamɨra ua Godɨn ziam fer puvatɨ. Me mati tuavimɨn amizim tintinimɨn gumaziba koma akua da bagha arui moghɨn, aser Balbar, ziaba fe. Egha asem Balberit atɨzɨ, a men godɨn oto. 34 Me Ikiavɨra Itir God, uam a gɨnɨghnɨzir puvatɨ. A men God, a men akurazɨ, men apaniba tintinibar iza me mɨsozir dughiabar, me me abɨni. 35 Guizbangɨra, Jerubal, an ziar mam Gideon, a deraghavɨra men akuragha me bagha bizir aghuir avɨribagh ami. Ezɨ me da bakɨnɨghɨnigha, deravɨra Gideonɨn adarazi ikaragha me mɨnabazir puvatɨ.

9

Abimelek Sekemɨn nguibar ekiamɨn atrivimɨn oto

1 Ezɨ Abimelek Jerubalɨn otarim, kar Gideonra, a uan amebamɨn adarazi ko amebamɨn anabamɨn gumazamiziba bar men ganasa Sekemɨn nguibar ekiamɨn ghugha, 2 kamaghɨn men azai, “Ia manmaghɨn nɨghnɨsi? Jerubalɨn otarir 70pla e gativagh, en faragh mangam, o? Ia ti gumazir vamɨrara ateghtɨ a en gumazir dapanimɨn ikiam? Ia deraghvɨra nɨghnɨgh, kɨ Abimelek, kɨ ian inivafɨzimra. Ia bizir kam deraghvɨra an gun mɨkɨmtɨ, Sekemɨn gumazir aruaba ian nɨghnɨzim baragham.” 3 Ezɨ Abimelekɨn amebamɨn adarazi mɨgɨrɨgɨar kam inigha ghua Sekemɨn gumazir aruabav kemezɨma, me oregha a gifonge. Me ghaze, a men anabamra. 4 Ezɨ Sekemɨn gumazir aruaba ghua asem Balberitɨn ofa gamir dɨpenimɨn aven ghua, silvan dagɨar 70pla inigha Abimelek ganɨngi. Ezɨ, a ghua gumazir onganir kuraba, uabɨn gɨn mangasa me givese. Ezɨ me an gɨn arui. 5 Ezɨ a gumazir kurar kaba inigha uamategha Ofran ghugha, uan afeziamɨn dɨpenimɨn ghua uan aveghbuar 70pla, dagɨar dafar mam gisɨn bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire. Kar an aveghbuabara, Jerubalɨn otariba. Ezɨ Jotam, Jerubalɨn otarir abuananam arav ghugha modo, kamaghɨn amizɨ, Abimelek a mɨsoghezir puvatɨ. 6 Ezɨ Sekem ko Betmilon nguibamɨn gumazamiziba, bar iza uari akuvagha ghua okɨn temer ekiar bar anogoroghezir danganimɨn oto. Me an otogha, Abimelek amɨsevezɨ a men atrivimɨn oto.

7 Ezɨ Jotam kamaghɨn oregha ghua Gerisimɨn Mɨghsɨamɨn orazimɨn ghuavanabogha men diagha ghaze, “Ia Sekemɨn itir gumazamiziba, ia nan akam baragh, eghtɨ God ti ian akam baragham. 8 Dughiar mamɨn, temeba ghaze, me uarir tongɨn temer tam amɨseveghtɨ, a me bagh atrivimɨn otivam. Egh me kamaghɨn olivɨn temem mɨkɨmam, ‘Nɨ en atrivimɨn otivam?’ 9 Ezɨ olivɨn temem kamaghɨn mɨgei, ‘Manmaghɨn ami? Nan borer aghuim, gumazamiziba zurara a isava, ziar ekiam gumaziba ko asebagh anɨdi. Eghtɨ kɨ uan borer ingangarim ategh mangɨ mati amɨnim va, nan aguaba ko nan dafariba feghtɨ, kɨ bar isɨn mar ikɨ temer mabagh afiragh, ti ian atrivimɨn ikiam? Markɨ. Kɨ aghua.’ 10 Ezɨ temeba kamaghɨn fighɨn temem mɨgei, ‘E kamaghɨn ifonge, nɨ en Atrivimɨn otivam!’ 11 Ezɨ fighɨn temem kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, ‘Manmagh su? Kɨ ti uan dagher isɨngtɨzim ategh nan aguaba ko nan dafariba na feghtɨ kɨ bar isɨn mar ikɨ, temer igharazibagh afirazɨ moghɨn ia bagh atrivimɨn otogham? Bar puvatɨgham.’ 12 Kamagh, temeba ghua wainɨn ikarɨzimɨn azara, ‘Nɨ izɨ en atrivimɨn otivam.’ 13 Ezɨ wainɨn ikarɨzim ghaze, ‘Manmaghɨn ami? Nan wainɨn dɨpam bar dera, egha aseba ko gumazibagh amima me bar akonge. Kɨ ti ua wainɨn dɨpam damuan koghtɨ, nan aguaba ko nan dafariba na feghtɨ kɨ bar isɨn mar ikɨ, mati amɨnim dagh ivai da temer igharazibagh afirazɨ moghɨn, kɨ ia bagh atrivimɨn otogham? Markiam.’ 14 Ezɨ temeba abuan ghua temer dozir dɨkoniba itir mamɨn azara, ‘Nɨ ti en atrivimɨn ikiam?’ 15 Ezɨ temer dozir dɨkoniba itim kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ ian atrivimɨn otivsɨ, ia guizbangɨra ifongegh, bar moghɨra izɨ nan aguabar apengan orangtɨzimɨn ikɨ. Ia aghuaghtɨ, avim nan aguabar otogh izɨva Lebanonɨn sidan temer ruariba bar dar isigham.’ ”

16 Egha Jotam ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Abimelek amɨsevezɨ a ian atrivimɨn otozir dughiamɨn, ia ghaze ia guizbangɨra bar arazir bar aghuim gami? Jerubal uan adarazi ko ian akurazir ingangarir aghuim gami. Ezɨ ia arazir aghuitamɨn a gami, o pu? Ti puvatɨ. 17 Nan afeziam Gideon ian akurvaghasa uabɨ isa apanibagh anɨga mɨdorozim gami. A uabɨ mɨdorozir gumazibar dapanimɨn otogha, Midiania ko mɨsogha men gavgavim da ua ia ini. 18 Ezɨ datɨrɨghɨn, ia arazir kuramɨn a gamigha an adarazigh gasɨghasɨki. Ia dagɨar dafar mam gisɨn an 70plan otaribav soghezɨ, me ariaghire. Ezɨ gumazir kam Abimelek, ia a gamizɨma, a Sekemɨn gumazir dapanibar atrivimɨn oto. A guizɨn Jerubalɨn amuimɨn otarim pu. Puvatɨ. A Jerubalɨn ingangarir amizir kɨnim otezir borim. Ezɨ ia ghaze, a ian anabamɨn adarasi, egha anemɨsevezɨ a ian atrivimɨn otivasa. 19 Ezɨ ia Sekemɨn gumazir dapaniba, ia Jerubal ko an adarazi gamizir arazir kam, a guizbangɨra deraghtɨ, ia Abimelek bagh bar akongegh, eghtɨ a uaghan ia ko bar akongegham. 20 Eghtɨ arazir kam deraghan koghtɨ, avim Abimelek batogh egh mangɨ uaghan Betmilo ko Sekemɨn gumazamiziba uaghan men isiam. Kamaghɨra, avim uaghan Betmilo ko Sekemɨn gumazamiziba batogh mangɨ uaghan Abimelekɨn isiam.” 21 Jotam kamaghɨn mɨkemegha gɨvagha, uan avebam Abimelekɨn atiatigha ara ghua Berɨn nguibamɨn iti.

22 Ezɨ Abimelek azenir pumuning ko mɨkezimɨn Israelian atrivimɨn ike. 23 Ezɨ God gɨn duar kurar mam amadazɨ an Abimelek ko Sekemɨn gumazir dapanibar tongɨn adarim forezɨ, me adarim uarir iti. Ezɨ Sekemɨn gumazir dapaniba uam a barazir puvatɨ. 24 Sekemɨn gumazir dapaniba faragha Abimelekɨn akurazɨ, a uan aveghbuar 70pla mɨsoghezɨ me ariaghire. Kar Jerubalɨn otariba. God bizir kam bangɨn, Abimelek ko Sekemɨn gumazir dapaniba, ovengezir gumazibar ghuziba bagh me ikaragh ivezir kuram me danɨngasa, arazir kam gamizɨ, an oto. 25 Ezɨ Sekemɨn gumazir dapaniba, Abimelekɨn aghuagha osɨmtɨziba a danɨngasa, gumazir kurar maba amadazɨ, me mɨghsɨabar isɨn moga ikia tuavir kamɨn izir gumazamiziba bagha gara, men suigha men biziba isava me mɨsosi. Kamaghɨn, bizir me Abimelek damuamim an a gɨfo.

26 Ezɨ Gal, Ebetɨn otarim, dughiar mamɨn, uan aveghbuaba ko me Sekemɨn nguibamɨn ghuezɨ, Sekemɨn gumazir dapaniba uan nɨghnɨziba isava a gatɨgha an gɨn mangasa nɨghnɨsi. 27 Ezɨ wainba anir dughiamɨn, Sekemɨn gumazamiziba uan wainɨn azenibar ghua wainɨn ovɨziba kuari. Me wainɨn ovɨziba inigha dar pozim mɨkɨnigha da mɨrmɨra dar dɨpaba ini. Egha uan asemɨn dɨpenimɨn ghuegha isar ekiam gami. Me dagheba ko wainɨn dɨpaba apava, Abimelek dɨpovava, aka an ziam gasɨghasɨsi.

28 Ezɨ Ebetɨn otarim Gal kamaghɨn mɨgei, “Abimelek a gumazir manmaghɨn garim, ezɨ e Sekemɨn gumazamiziba an apengan ikiam? Abimelek a pura Jerubalɨn otarim, ezɨ Sebul an ingangarir gumazir kɨnim. Ezɨ e Hamorɨn apengan ikiam, Hamor a Sekemɨn inazir afeziamra. Ezɨ e tizim bagh Abimelekɨn apengan ikiam? 29 Kɨ ti Abimelek batuegh Sekemɨn gumazamizibar faragh mangɨtɨ, me nan apengan ikiam. Kɨ an mɨkɨm suam, ‘Nɨ mangɨ uan mɨdorozir gumaziba inigh izɨ na ko mɨsogh.’ ”

30 Ezɨ Sebul, nguibar kamɨn gumazir dapanim, a Ebetɨn otarim Galɨn mɨgɨrɨgɨaba baregha bar anɨngaghe. 31 Egha gumazir maba amadazɨma, me modogha ghua kamaghɨn Abimelek mɨkeme, “Nɨ oragh. Ebetɨn otarim Gal, a uan aveghbuaba ko Sekemɨn izegha, nɨ ko mɨsoghasa men navibagh inifi. 32 Kamaghɨn nɨ uan adarazi ko, datɨrɨghɨn dɨmangan mangɨ Sekemɨn nguibamɨn boroghɨn tuzimɨn mongegh. 33 Egh bar mɨzaraghara dɨkavigh nguibar ekiar kamɨn mangɨ, egh mɨdorozim foregh a damu, eghtɨ Gal uan adarazi ko izɨ mɨsoghtɨ, ia puvɨra me damigh.”

34 Ezɨ Abimelek uan adarazi ko dɨmangan dɨkavigha zui. Me ghua 4plan okoruabar uari arigha, nguibamɨn dɨvazimɨn azenan mongegha me bagha gara iti. 35 Ezɨ Gal bar mɨzaraghara ghua nguibar ekiamɨn dɨvazir tiar akamɨn tughav iti, ezɨ Abimelek uan adarazi ko danganir me itim ategha zui. 36 Ezɨ Gal men ganigha, kamaghɨn Sebul mɨgei, “Nɨ gan. Gumaziba muna mɨghsɨamɨn akɨrimɨn izaghiri.”

Ezɨ Sebul kamaghɨn mɨgei, “Gumaziba munagh puvatɨ. Nɨ ti mɨghsɨabar nedazibar gara ghaze, gumaziba.”

37 Ezɨ Gal ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Puvatɨ. Nɨ gan, muna gumaziba mɨghsɨar akɨrimɨn izaghiri. Ezɨ gumazir igharaziba, tuavir iza Okɨn temer ekiar gumaziba duaba ko mɨgeimɨn moghɨn izi.”

38 Ezɨ datɨrɨghɨn Sebul kamaghɨn Gal mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn nɨn gavgavimra mana? Nɨ uabɨ a dɨpovava aka ghaze, Abimelek manmaghɨn garir gumazim, ezɨ e an apengan ikiam? Gumazir kaba datɨrɨghɨn izi, kar merara nɨ me dɨpova aka men ziabagh asɨghasɨki. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn mangɨ me ko mɨsogh!” 39 Ezɨ Gal Sekemɨn gumaziba inigha uabɨ men faragha ghua Abimelekɨn adarazi ko uariv sosi. 40 Ezɨ Abimelek an agɨragha zuima ana arav ghuzɨma, Abimelekɨn mɨdorozir gumaziba Galɨn adarazir gumazir avɨribav soghezɨ, me duar ekiaba arigha tintinibar tuavim girav ikia ghua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn tu. 41 Ezɨ Abimelek uamategha ghua Aruman nguibamɨn iti. Ezɨ Sebul, Gal ko an aveghbuaba batoghezɨ, me ua Sekemɨn ikian kogham.

42 Ezɨ amɨnim tirazɨ mɨzarazimɨn, Sekemɨn gumazamiziba mangɨ uan azenibar ingarasa zuima, gumazir mam men gun Abimelek mɨkeme. 43 Ezɨ Abimelek uan mɨdorozir gumazir okoruar pumuning ko mɨkezimɨn me tuira. Ezɨ me tuzimɨn mongegha me bagha gara iti. Egha Abimelek garima gumazamiziba nguibam ategha izima, an adarazi mongezɨ naghɨn ikegha azenim giregha me mɨsosi. 44 Ezɨ Abimelek uan adarazi ko ivemara ghua nguibamɨn tiar akamɨn boroghɨn tuivighav iti. Ezɨ an gumazir okoruar mamning azenibar gumazamizibav soghezɨ me ariaghire. 45 Ezɨ Abimelek ghua nguibar ekiamɨn aven iti daraziv sogha itima aruem gɨfa. Ezɨ a nguibar ekiam bar a inigha gumazamizibav soghezɨ me bar ariaghire. Ezɨ a uan mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me nguibar ekiam bar anekarigha, a gasɨghasigha, amangsɨzim tintinibar nguibar ekiamɨn nguazim ginge.

46 Ezɨ gumazamizir maba Sekemɨn mɨdorozir gumazibar dɨpenir gavgavir ruarim gisɨn iti. Egha me bizir otivizir kabar mɨgɨrɨgɨam baregha, ara ghua asem Balberitɨn dɨpenir gavgavimɨn aven ghuegha mongegha iti. 47 Ezɨ Abimelek kamaghɨn oraki, gumazamiziba bar uari akuvagha dɨpenir kamɨn aven iti. 48 Ezɨ a uan mɨdorozir gumaziba ko Salmonɨn Mɨghsɨamɨn orazimɨn uanabo. Egha sobiam inigha temer aguar mɨsɨngiziba ovɨrigha uan dɨpɨzim gatɨ. Egha a kamaghɨn uan mɨdorozir gumazibav gei, “Bizir kɨ amim ia an gari. Ia bemɨra kɨ amizɨ moghɨn ia damu.” 49 Ezɨ gumaziba bar temer aguaba ovɨrigha gɨfa. Egha me bar moghɨra temer aguar kaba inigha Abimelekɨn gɨn ghua, dazir kaba isava dɨpenir mɨriamɨn da akufa. Egha me avim dagh atɨzɨ, avir kam aven iti darazi bar men isi. Dughiar kamɨn, Sekemɨn dɨpenir gavgavimɨn aven itir gumazamizir 1,000pla isigha ariaghire.

50 Ezɨ Abimelek gɨn uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Tebesɨn nguibamɨn gumazamiziba ko mɨsogha nguibar kam ini. 51 Dɨpenir ruarir bar gavgavir mam nguibar kamɨn tongɨn iti. Ezɨ gumazamiziba arava an ghue. Me an aven ghuegha tiar akam asaragha an uanaga bar pɨn iti. 52 Ezɨ Abimelek ghua dɨpenir bar gavgavir ruarir kam iniasa mɨdorozim fore. A dɨpenir bar gavgavir ruarir kamɨn boroghɨn ghugha, an tiar akamɨn boroghɨn avim a darɨghasa. 53  *Ezɨ amizir mam witɨn ovɨziba mɨrmɨrir dagɨar dafar mam akunizɨma, dagɨam izaghirava Abimelekɨn dapanim abɨki. 54 Ezɨ Abimelek zuamɨra gumazir igiar an mɨdorozir biziba aterimɨn diagha ghaze, nɨ uan mɨdorozir sabamɨn na bɨraghtɨ kɨ aremeka. Eghtɨ me kamaghɨn mɨkɨman kogh suam, amizir mam na mɨsoghezɨ kɨ areme. Ezɨ gumazir igiar kam Abimelek bɨrazɨ an areme. 55 Ezɨ Israelia Abimelekɨn gari an aremezɨ, me uamategha uan nguibamɨn ghue.

56 Abimelekɨn faragha uan afeziam osɨmtɨzim a ganigha uan aveghbuar 70plan mɨsoghezɨ me ariaghirezɨ moghɨra, God a ikara. 57 Ezɨ Sekemɨn gumazamiziba amizir arazir kuram, God uaghan a ikara. Jerubalɨn otarim Jotam, a faragha ghaze, Sekemɨn gumazamiziba ikuvigham, ezɨ datɨrɨghɨn arazir kam, a mɨkemezɨ moghɨn oto.

Jepta ko gumazir dapanir igharazibar eghaghanim

10

(Sapta 10--12)

Tola gumazir dapanimɨn oto

1 Abimelek aremegha gɨvazɨ, Puan otarim Tola, an inazir afeziam Dodo, an otogha uam apaniba da Israelia ini. A Isakarɨn adarazir gumazim. Egha a Efraimɨn mɨghsɨar dozibar aven itir nguibar ekiam Samirɨn iti. 2 A 23plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn ike. Egha aremezɨ me Samirɨn anefa.

Jair gumazir dapanimɨn oto

3 Ezɨ Tolan gɨn, Gileatɨn Distrighɨn gumazir mam Jair, a gumazir dapanimɨn oto. Egha 22plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn iti. 4 A 30plan otariba itima, me 30plan donkibagh apiagha mangɨgh izegh gami. Me Distrik Gileatɨn nguazimɨn, 30plan nguibar ekiaba iti. Me datɨrɨghɨn nguibar ekiar kaba kamaghɨn dar bori, “Jairɨn Nguibar Ekiaba,” egha iza datɨrɨghɨn. 5 Ezɨ Jair aremezɨ me Kamonɨn nguibamɨn anefa.

Amonia osɨmtɨzim Israelia ganɨngi

6 Ezɨ Israelia uam arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gami. Me aser Balba ko aser amiziba Astarte, dar ziaba fe, kar kantrin kabar aseba, Siria, Saidon, Moap, Amonia ko Filistiaba. Israelia Ikiavɨra Itir God ategha uam an ziam fer puvatɨ. 7 Kamaghɨn, Ikiavɨra God bar Israelian anɨngaghegha Filistiaba ko Amonia ataghizɨ me iza mɨdorozimɨn me dɨkabɨra. 8 Dughiar kamɨn me mɨdorozimɨn Israelia abɨnigha bar pazavɨra me gami. Egha 18plan azenibar, Filistiaba ko Amonia, bar pazavɨra, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn, Gileatɨn Distrighɨn Amorian nguazimɨn itir Israelia gami. 9 Ezɨ, Amoria Jordanɨn Fanem giregha vongɨn iza Judan anabamɨn adarazi ko, Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko, Efraimɨn anabamɨn adarazi ko mɨsosi. Kamaghɨn, Israelia bar dughiar kuramra ini.

10  *Ezɨ Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn dɨa, kamaghɨn mɨgei, “En God, e nɨ ataki. Egha aser Balbar ziaba fe. Kamaghɨn, e nɨn damazimɨn arazir kuram gami.”

11-12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia fo, fomɨra Isipia, Amoria, Amonia, Filistia, Saidonia, Amalekia ko Maonia bar ia abɨragha ia gasɨghasɨki. Ezɨ kɨ ian akuragha ua me da ia ini. 13  *Ezɨ ia na ategha ua godɨn igharazibar ziaba fe. Kamaghɨn, kɨ datɨrɨghɨn ua ian akuraghan kogham. 14 Ia mangɨ aser ia uari bagha inabazibar dɨm. Egh ia osɨmtɨzim bativamin dughiamɨn, me ti ian akurvagham.”

15 Ezɨ Israelia kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “E arazir kuram gami. Nɨ bizir tizimɨn e damusɨ, nɨ a damu. Ezɨ e datɨrɨghɨn uarir akurvaghasa nɨn azangsɨsi.” 16 Egha Israelia uan marvir guaba makunigha, aseba ategha, ua Ikiavɨra Itir God baghavɨra iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Israelia aterir osɨmtɨzir kabar gara ghua bar me giporpore.

17 Ezɨ gɨn Amonian mɨdorozir gumaziba iza uari akuvagha, Gileatɨn uari bagha averpenibar ingarigha iti. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba uaghan iza uari akuvagha, Mispan nguibamɨn uari bagha averpenibar ingarigha iti.

18 Ezɨ Israelian gumazir dapanir Gileatɨn itiba, me uarira uarir azangsɨsi, “Tinara Amonian mɨsoghsɨ en faragh mangam? Gumazir kamaghɨn damuamim, a Gileatɨn gumazamiziba bar men gumazir dapanimɨn ikiam.”

11

Jepta gumazir dapanimɨn oto

1 Jepta, a Gileatɨn Distrighɨn gumazim, a mɨdorozir gumazir gavgavir mam. A tuavimɨn amizir pura ikiava otir amizimɨn borim, ezɨ Gileat an afeziam. 2 Ezɨ Gileatɨn amuir ekiam uaghan otarir maba bate. Ezɨ otarir kaba gumaziba aghegha, kamaghɨn Jepta mɨgei, “Nɨ amizir igharazimɨn borim. Kamaghɨn, nɨ en afeziamɨn bizitam inian kogham.” 3 Kamaghɨn amizɨ, Jepta uan aveghbuaba ategha arav ghu. Egha ghua Topɨn nguazimɨn iti. A gumazir kurar maba gakaghonezɨma me a koma arui. A me ko ghua tintinibar ikiava gumazamizibav sogha men biziba pura da isi.

4 Ezɨ Amonia gɨn ghua Israelia ko mɨsosi. 5 Ezɨ mɨdorozim otozɨma, Gileatɨn gumazir aruaba Jepta iniasa Topɨn nguazimɨn ghu. 6 Egha me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ izɨva en gumazir dapanimɨn ikɨva, e Amonia ko mɨsogham.”

7 Ezɨ Jepta kamaghɨn Gileatɨn gumazir aruabav gei, “Ia nan aghuagha nan afeziamɨn dɨpenimɨn na batuegha gɨfa. Ia bizir tizim bagha ua na bagha izi? Ia datɨrɨghɨn osɨmtɨziba bativa na bagha izi?”

8 Ezɨ Gileatɨn gumazir aruaba kamaghɨn a mɨgei, “Mar guizbangɨra. E datɨrɨghɨn nɨ iniasa izi, nɨ en gɨn mangɨva en akuragh Amonia ko mɨsogham. Egh nɨ gɨn Gileatɨn gumazamizibar gumazir dapanimɨn ikiam.”

9 Ezɨ Jepta kamaghɨn Gileatɨn gumazir aruabav gei, “Are! Ia na inigh uamategh mangɨghtɨ Ikiavɨra Itir God nan akuraghtɨma, kɨ mɨdorozim damuva apaniba abɨraghtɨ, ia guizɨn na ateghtɨ kɨ ian gumazir dapanimɨn ikiam.”

10 Ezɨ gumazir aruaba kamaghɨn mɨgei, “Guizbangɨra, e Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn nɨ mɨgei, e nɨ mɨkemezɨ moghɨra e damuam.” 11 Kamaghɨn, Jepta Gileatɨn gumazir aruaba ko zui. Ezɨ gumazamiziba anemɨsevezɨma, a men gumazir dapanimɨn iti. Ezɨ Jepta Mispan nguibamɨn ikia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mɨtɨgha uan akamɨn gumazamizibav gei.

12 Ezɨ Jepta gɨn Amonian atrivim kamaghɨn an azangasa gumaziba amada, “Nɨ tizim bagha iza nan atara nan nguazim iniasa na ko mɨsosi?”

13 Ezɨ Amonian atrivim kamaghɨn gumazir Jepta amadazibar azangsɨghizir akam ikaragha ghaze, “Israelia faragha Isipɨn kantri ategha izava nan nguazim okeme, an Arnonɨn Fanemɨn ikegha ghua, Jabokɨn Fanemɨn otogha, ghua Jordanɨn Fanemɨn tu. Ezɨ kɨ bizir kam baghava atari. Ia datɨrɨghɨn nan nguazim isɨ ua na danɨngam. Puvatɨghtɨ, e uariv sogham.”

14 Ezɨ Jepta ua gumaziba amadazɨ, me Amonian atrivim bagha zui. 15 Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Jepta ghaze, puvatɨ, Israelia Moapian nguazim ko Amonian nguazim okemezir puvatɨ. 16 Israelia Isip ategha izir dughiamɨn me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn izava Ongarir Aghevimɨn otifi. Egha me gɨn ghuava Kadesɨn nguibar ekiamɨn oto. 17  *Egha Israelia uamategha gumazir kaba amangizɨ me ghuava kamaghɨn Idomian atrivimɨn azangsɨsi, ‘E uari, nɨ e ateghtɨ e nɨn nguazim abigh mangɨ vongɨn otivigham, o puvatɨgham?’ Ezɨ atrivim aghua. Ezɨ me gumaziba amangizɨma me ghua Moapian atrivimɨn azai. Ezɨ a uaghan aghua. Kamaghɨn, Israelia Kadesɨn ikia iti.

18  *“Egha me gɨn ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zui. Egha me Idom ko Moapian nguazimɨn ghuzir puvatɨ. Me Moapɨn, aruem anadi naghɨn Arnonɨn Fanemɨn vongɨn kaghɨra iti. Me an averpenibar ingarigha iti, kar men nguazir mɨtaghniam. Kamaghɨn, me Arnonɨn Fanem abigha vongɨn ghuezir puvatɨ.

19  *“Ezɨ Amorian atrivim, Sihon, a Hesbonɨn danganimɨn itima, Israelia mangɨ an ganasa gumaziba amangi. Ezɨ me kamaghɨn an azai, ‘E uari, nɨ kamaghɨn ifonge, e nɨn nguazim abigh mangɨ vongɨn otivam o markiam? E uan nguazim a baghvɨra mangasa.’ 20 Ezɨ Sihon aghua. Egha uan mɨdorozir gumaziba bar me inigha ghua, Jahasɨn nguibar ekiamɨn averpenibar ingarigha dar ikiava Israelia ko mɨsosi. 21 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a Israelian akuragha Sihonɨn adarazi ko men mɨdorozir gumaziba sara bar me abɨra. Kamaghɨn, Israelia Amorian nguazir danganir me itir kabanang bar ada ini.

22 “Me bar Amorian nguaziba ini, me sautɨn amadaghan Arnonɨn Fanemɨn ikegha, ghua notɨn amadaghan Jabokɨn Fanemɨn tu, egha aruem anadi naghɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegha ghua, aruem uaghiri naghɨn Jordanɨn Fanemɨn tu. 23 Kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a uabɨ Amoria batuegha, men nguazim isava uan gumazamizibagh anɨngi. Kar Israelia. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn ua nguazir kam iniasa? 24 Nɨ uan bizir nɨn asem Kemos nɨ ganɨngiziba, nɨ da ini. Ezɨ en nguazir en God e ganɨngiziba, da en nguaziba.

25  *“Ezɨ manmaghɨn ami? Nɨ ghaze nɨn gavgavim ti Balakɨn gavgavim gafira? A Siporɨn otarim, egha Moapian atrivim. A nguazir taba ua uabɨ danɨngasa mɨgeir puvatɨ. Egha e ko mɨdorozim gamizir puvatɨ. 26 Ezɨ Israelia Hesbon ko Aroerɨn nguibamning isava, aningɨn boroghɨn itir nguibar doziba isava, egha Arnonɨn Fanemɨn boroghɨn itir nguibar ekiaba bar ada inigha, 300plan azenibar dagh apiaghav iti. Manmaghɨn amizɨ ia dughiar kamɨn ua nguibar kaba inigha dagh apiazir puvatɨ? 27 Ezɨ Jepta kamaghɨn mɨgɨa ghaze, an arazir kuratam nɨ gamizir puvatɨ. Nɨ uabɨ arazir kuram gamigha a ko mɨsosi. God uabɨ gumazibar araziba tuisɨsi, a datɨrɨghɨn bar moghɨra ia ko en araziba tuisɨgham.” 28 Ezɨ Amonian atrivim akar Jepta a bagha amadazir kam baraghizir puvatɨ.

29 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam Jepta gizɨvazɨma, a uan mɨdorozir gumaziba inigha, me Gileat ko Manasen anabamɨn nguazimɨn ghua Gileatɨn aven Mispan otifi, egha gɨn Mispan nguazim ategha ghuava Amonian nguazimɨn oto. 30 Ezɨ Jepta Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akar mam akɨrigha ghaze, “Nɨ nan akuraghtɨ kɨ mɨdorozimɨn Amonia abɨnigh, 31 egh mɨdorozimɨn ikegh uamategh izamin dughiar kamɨn, bizir manam faragh nan dɨpenimɨn tiar akamɨn azenim girɨgh, na bagh izamim bizir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn bizimɨn otivam. Eghtɨ kɨ a isɨ ofan bar isi mɨghɨrimɨn mɨn nɨ danɨngam.” 32 Ezɨ Jepta uan mɨdorozir gumaziba ko fanem abigha ghua Amonia bativigha me mɨsosi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Jeptan akurazɨma me mɨdorozimɨn me abɨra. 33 Me Amonia mɨsogha bar me abɨni, me Aroerɨn nguibar ekiamɨn ikegha me mɨsogha ghua Minitɨn nguibar ekiamɨn otogha, bar ghua Abel Keramimɨn dɨpamɨn tu. Me 20plan nguibabav sogha, me abɨragha bar me agɨfa. Kamaghɨra Israelia bar Amonia abɨnigha, aghumsɨzim me ganɨngizɨ, me ua me ko mɨsoghan ibura.

Jepta uan akar dɨkɨrɨzim gamizɨ a guizbangɨram oto

34 Ezɨ Jepta uamategha uan nguibamɨn iza Mispan nguibar ekiamɨn otozɨ, an guivim dɨpenim ategha ivegha a bagha zui. A bar akongegha uan tambarin mɨsogha ighiam bangava ighavamaga izi. Guizbangɨra, Jepta guivir kamra iti. A ua boriba puvatɨ. 35  *Ezɨ Jepta uan guivimɨn ganigha, bar dɨgavir kuram gamigha uan korotiam abigha kamaghɨn mɨgei, “O nan guivim, noka! Nɨ bar nan dɨghorim abɨki. Kɨ bar oseme. Nɨ tizim bagha faragha iza na batogha osɨmtɨzir ekiam na ganɨngi? Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akar dɨkɨrɨzim gamigha gɨfa, egh kɨ anebighan kogham.”

36 Ezɨ an guivim kamaghɨn mɨgei, “O nan afeziam, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akam akɨrigha gɨfa. Kamaghɨn, nɨ akam akɨrigha gɨvazɨ moghɨn, nɨ na damu. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God nɨn akurazɨ, nɨ uan apaniba Amonia abɨra.”

37 Egha a kamaghɨn uan afeziam mɨgei, “Kɨ kamaghsua, nɨ faragh na ateghtɨ kɨ uan namakaba ko iakɨnir pumuningɨn mɨghsɨabar orazibar daru azir akabar amuam. Kɨ fo, kɨ gumazitamɨn ikeghan kogh borir tam bateghan koghɨva aremegham.”

38 Ezɨ an afeziam kamaghɨn a mɨgei, “A dera, nɨ mangɨ.” Egha anemadazɨ a ghua iakɨnir pumuningɨn ike. A uan namakaba ko ghua mɨghsɨabagh arua, azir akabagh amua kamaghɨn azi, a gumazitamɨn ikeghan koghɨva borir taba inighan kogh aremegham.* 39 Ezɨ iakɨnir pumuning gɨvazɨma a uamategha iza uan afeziam bato, ezɨ an afeziam Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akam akɨrizɨ moghɨn, a gami. Ezɨ guivir kam gumazitam ko akuizir puvatɨ. Ezɨ arazir kam bangɨn, Israelia zurara arazir kam gami.

40 Israelian guivir igiaba, zurara azeniba bar, dar dughiar 4plan, me Jeptan guivim gɨnɨghnɨgha osemegha aruava a bagha azi.

12

Efraimɨn anabamɨn adarazi Gileatia ko mɨsosi

1 Ezɨ Efraimɨn anabamɨn adarazi uari akuvagha mɨdorozim damuasa, mɨdorozir biziba inigha Jordanɨn Fanem giregha vongɨn otogha, Safonɨn nguibar ekiamɨn zui. Me ghua kamaghɨn Jepta mɨgei, “Nɨ Amonia ko mɨsoghasa Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn zuir dughiamɨn, nɨ en dɨman aghua? Nɨ oragh, bizir kam bangɨn, e datɨrɨghɨn nɨ ko nɨn dɨpenim dapongam.”

2 Ezɨ Jepta kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ uan adarazi ko, e Amonia ko adarir ekiam iti. Egha kɨ ian diazɨ, ia iza nan akurazir puvatɨ. 3 Ezɨ kɨ gari ia iza nan akurazir puvatɨzɨ, kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, ‘Kɨ mangɨ Amonia ko mɨsoghtɨ, me mar na mɨsueghtɨ kɨ aremeka.’ Kamaghɨn, kɨ Jordanɨn Fanem girɨgha anebigha ghua mɨdorozim foregha a gami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God nan akurazɨma kɨ mɨdorozimɨn me abɨra. Ezɨ ia datɨrɨghɨn tizim bagha iza na mɨsoghasa?”

4 Efraimian anabamɨn adarasi, faragha Gileatɨn adaraziv gɨa ghaze, “Ia Gileatɨn adarasi, ia Efraimɨn nguazimɨn ikegha ara iza, datɨrɨghɨn Efraim ko Manasen nguazimningɨn tɨzimningɨn iti. Egha ia gumazamizir pura guighav itiba.” Kamaghɨn, Jepta Gileatɨn gumaziba bar me akuvagha, Efraimɨn gumazibav sogha me abɨri.*

5 Ezɨ Gileatɨn mɨdorozir gumaziba Efraimɨn gumaziba bagha pɨgha, Jordanɨn Fanem abɨgha ghua otivir tuavir akabar iti. Ezɨ Efraimɨn gumaziba mɨdorozimɨn ara fanemɨn iza kamaghɨn mɨgei, “E dɨpam giregh vongɨn mangasa.”

Ezɨ Gileatɨn mɨdorozir gumaziba kamaghɨn vaghvagha men azangsɨsi, “Nɨ Efraimɨn tav o puvatɨ?”

Eghtɨ me kamaghɨn mɨkɨm suam, “Puvatɨ,” eghtɨ me ua kamaghɨn a mɨkɨmam, 6 “Aria nɨ mɨkɨm, ‘Sihibolet.’ ” Eghtɨ gumazir kam deragh ziar kam dɨponan kogh, suam, “Sibolet,” eghtɨ me fogh suam kar Efraimɨn adarazir gumazir mam, egh me an suiragh a mɨsueghtɨ an aremegham. Me kamaghɨn amua ghua Jordanɨn Fanem gɨra iza, otivir tuavir akabar pɨgha, Efraimɨn adarazir 42,000plan gumazibav soghezɨ me ariaghire.†

7 Ezɨ Gileatian gumazim Jepta, a 6plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn ikegha areme. Ezɨ me Gileatɨn nguazimɨn anefa.‡

Ipsan, gumazir dapanimɨn oto

8 Ezɨ Jepta aremezɨ, gɨn, Betlehemɨn gumazim Ipsan, a Israelian gumazir dapanimɨn oto. 9 A 30plan otariba ikia 30plan guiviba iti. Egha uan guiviba amangizɨ me nguibar igharazibar gumazibar ikiasa ghue. Ezɨ a igharazir adarazir guivir igiaba inigha uan otaribagh anɨngizɨ me dar iti. Ezɨ Ipsan 7plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn ike. 10 Egha an aremezɨ, me Betlehemɨn anefa.

Elon gumazir dapanimɨn oto

11 Ezɨ Ipsan aremezɨ, Sebulun adarazir gumazir mam Elon, a Israelian gumazir dapanimɨn otogha 10plan azenibar men gari. 12 Ezɨ an aremezɨ, me Sebulunɨn nguazimɨn, Aijalonɨn nguibar ekiamɨn anefa.

Apdon gumazir dapanimɨn oto

13 Ezɨ Elon aremezɨ, Piratonɨn nguibar ekiamɨn gumazim Apdon, a Hilelɨn otarim, a Israelian gumazir dapanimɨn oto. 14 A 40plan otariba ikia igiav otarir 30pla iti. Me zurara donkin 70pla gapiaghira mangɨ izegh gami. Ezɨ Apdon 8plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn ike. 15 Ezɨ an aremezɨ, me Efraimɨn nguazimɨn, Piratonɨn anefa. Nguibar kam Amalekian mɨghsɨar dozibar iti.

Samsonɨn eghaghanim

13

(Sapta 13--16)

Manoan amuim Samson bate

1 Ezɨ Israelia ua Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh amima, Ikiavɨra Itir God Filistiaba ataghizɨ, me 40plan azenibar me gativagha men gari.

2 Ezɨ Manoa, Danɨn anabamɨn gumazir mam, a Soran nguibar ekiamɨn iti. An amuim boriba batir puvatɨ. 3 Ezɨ dughiar mam Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mam iza kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ faragha otir puvatɨ. Egh nɨ kɨran oveghangɨn navim asegh otarim bategham. 4 Kamaghɨn, nɨ datɨrɨghɨn wainba ko dɨpar onganibar aman markɨ. Egh bizir kɨ daman gumazamizibar anogorogheziba, nɨ dar aman markɨ. Kar bizir gumazamizibagh ami, me nan damazimɨn mɨzeziba. 5  *Nɨ navim aseghɨva otarim bategham. Egh an dapanir arɨzim gisan markɨ. A nɨn navimɨn aven itima, God ua bagha a ginaba. Eghtɨ nɨ a bateghtɨ, a wainba ko dɨpar onganibar aman markɨ, egh uaghan God daman gumazibar anogoroghezir dagheba, a dar aman markɨ. Eghtɨ a ua Filistiaba da Israelia iniam.”

6 Ezɨ amizir kam ghua uan pam Manoan mɨgɨa ghaze, “Gumazir akam akurir mam Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mɨn gara na ko mɨgei. Ezɨ kɨ bar atiatigha an azarazir puvatɨ, a ten gumazim egha a managh ize. A uan ziamɨn gun na mɨkemezir puvatɨ. 7 A na mɨgɨa ghaze, kɨ navim aseghɨva otarim bategham. Egh wainba ko dɨpar onganibar aman koghɨva uaghan, dagher God daman gumazamizibar anogoroghezibar aman kogham. Bizir kaba, gumazamizibagh amima me nan damazimɨn mɨze. Eghtɨ gan otarir nan navimɨn aven ikiamin kam, God ua baghvɨra a ginabagham, eghtɨ a kamaghɨra ikɨ mangɨ aremegham.”

8 Ezɨ Manoa mɨgɨrɨgɨar kam baregha Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, “O Ekiam, ga uaning, kɨ kamaghɨn ifonge, gumazir nɨ amadazir kam, nɨ uam anemadaghtɨ a ga bagh izɨ. Eghtɨ borir gɨn otivamin kam, ga a bagh damuamin biziba a bar dar gun ga mɨkɨmam.” 9 Ezɨ God Manoan mɨgɨrɨgɨam baraghizɨ, Manoan amuim uan azenimɨn aperaghav itima, Ikiavɨra Itir Godɨn ensel iza a bato. Manoa dughiar kamɨn a ko itir puvatɨ.

10 Ezɨ an amuim bemɨra uamategha ivegha ghua uan pam batogha an mɨgɨa ghaze, “Nɨ zuamɨra izɨ! Gumazir faragha iza na batozim, anarɨra ua iza na bato.”

11 Ezɨ Manoa uan amuim ko uamategha ghua gumazir kam batogha an azara, “Nɨ gumazir kamra faragha iza nan amuim batoz, o?”

Ezɨ gumazim a ikaragha ghaze, “Are, kar kɨrara.”

12 Ezɨ Manoa gumazimɨn azara, “Nɨ nan amuim ko akam akɨrizir bizir kam guizbangɨra otoghtɨ, otarir kam bizir tizibar amuva Akar Gavgavir manabar gɨn mangam?”

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel kamaghɨn Manoa mɨgei, “Nɨn amuim bar deravɨra mɨgɨrɨgɨar kɨ a mɨkemezibar gɨntɨgh. 14 A wainɨn ovɨzibar aman markɨ. Egh wainɨn dɨpaba ko dɨpar onganibar aman markɨ. Egh God daman gumazamizibar anogoroghezir daghebar aman markɨ, bizir kaba gumazamizibagh ami me nan damazimɨn mɨze. A bar deravɨra kɨ a mɨkemezir mɨgɨrɨgɨabar gɨntɨgh.”

15 Ezɨ Manoa kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ensel mɨgei, “Ga uaning, nɨ tong ga ko kagh ikɨtɨma ga memen igiatam mɨsuegh, a isamightɨ, nɨ damegh mangam.” 16 Manoa kamaghɨn fozir puvatɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn ensel mɨgei.

Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ ikɨ gua tuaghamin daghetam ameghan kogham. Gua meme mɨsuegh a tusɨ, gua Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨrizim damu, a tuaghtɨ a bar isigh.”

17 Ezɨ Manoa kamaghɨn ensel mɨgei, “Nɨ uan ziamɨn gun ga mɨkemeghtɨ, gɨn gan otarim otoghtɨ ga nɨn ziam fam.”

18  *Ezɨ ensel kamaghɨn aning ikaragha ghaze, “Puvatɨ. Gua tizim bagh nan ziam gɨfoghasa? Nan ziam bar deragha bar ighara.” 19 Kamaghɨn, Manoa memen igiar mam ko witɨn maba inigha Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami, a Godɨn bizir bar igharagha garibagh amim. Manoa ofan kam ofa gamir dagɨar dafar mam gisɨn a gamigha, uan amuim ko aning tugha pura gara iti. 20 Avim ofa gamir dakozimɨn dafogha isia mɨzariaba ghuavanadir dughiamɨn, Manoa uan amuim ko garima, Ikiavɨra Itir Godɨn ensel avir mɨzariabar tongɨn Godɨn Nguibamɨn ghuavanadi. Ezɨ aning irava uan guamning isava nguazim gatɨ. 21 Ezɨ Ensel uam aning ko itir puvatɨ. Ezɨ Manoa datɨrɨghɨn fo, kar guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ensel.

22 Egha Manoa kamaghɨn uan amuim mɨgei, “Ga Godɨn enselɨn ganigha gɨfa, kamaghɨn, ga ti aremegham.”

23 Ezɨ Manoan amuim kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ga mɨsueghtɨ, ga aremeghan kogham. Ga amizir ofa, Ikiavɨra Itir God a gifongegha bizir igharagha garim gamizɨ ga an gani. Egha uaghan a ga mɨgɨa ghaze, ga otarim ikiam.”

24 Egha Manoan amuim gɨn otarim bategha, ziar kam a ganɨngi, “Samson.” Ezɨ otarim aghuima, Ikiavɨra Itir God deravɨra a gami. 25 Ezɨ Samson Sora ko Estaolɨn nguibar ekiamningɨn tizimɨn, Danɨn anabamɨn danganimɨn iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam an nɨghnɨzimɨn aven ingari.

14

Samson Filistiabar amizir mamɨn iti

1 Ezɨ dughiar mamɨn, Samson Timnan nguibar ekiamɨn ghuaghira, Filistiabar amizir igiar mamɨn gani. 2 Egha a uamategha ghugha kamaghɨn uan amebam ko afeziam mɨgei, “Kɨ Filistiabar amizir igiar mam, Timnan nguibar ekiamɨn an gani. Kɨ kamaghsua, gua na bagh a inightɨ kɨ an ikiam.”

3 Ezɨ an amebam ko afeziam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Manmaghɨn ami? Nɨn ikɨzimɨn aven amizir igiatam iti o, en gumazamizibar tongɨn ti puvatɨ? Nɨ bizir tizim bagha Filistiabar amizim iniasa, gumazir kaba me uan mɨkarzir mogomebar iniba aghori puvatɨ?”

Ezɨ Samson ua kamaghɨn uan afeziam mɨgei, “Kɨ amizir kam gifonge. Gua na bagh a inigh.” 4 Dughiar kamɨn Filistiaba Israelia gativagha men gari. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Filistiabav soghasa tuaviba buri. Kamaghɨn, Samsonɨn afeziam ko amebam fozir puvatɨ, Ikiavɨra Itir God uabɨ Samsonɨn nɨghnɨzim fema an akar kam gami. 5 Egha gɨn Samson uan amebam ko afeziam me Timnan ghuaghiri. Egha Timnan itir wainɨn azenibar boroghɨn zuima, laionɨn igiar mam dazeregha Samson mɨsoghasa a bagha izi. 6 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam gavgavim Samson ganɨngizɨma, a laionɨn kam uan dafarir kɨnimningɨn an suiragha anebɨki. Mati gumazim memen igiam tongɨrama anebɨki. Egha an amizir bizir kamɨn, gun uan afeziam ko amebam, mɨkemezir puvatɨ.

7 Egha gɨn a ghua Timnan nguibamɨn ghugha, amizir igiar kam bar a gifongegha, a ko mɨgei. 8 Samson mong ikegha, uamategha amizir kamɨn ikiasa zui. Egha ghua tuavim ategha laionɨn a faragha mɨsuegha atɨzir kuamɨn ganasa, tuavir mɨriamɨn ghua garima, aparir irubuar okoruam an aven ikia hani isava a gatɨ. 9 Ezɨ a uan dafarimningɨn hanin maba tuigha da apavɨra tuavimɨn zui. A ghua uan amebam ko afeziam batogha hanin maba isa aning ganɨngizɨ, aning uaghan ada ame. A uan amebam ko afeziam kamaghɨn aning mɨkemezir puvatɨ, a laionɨn kuamɨn aven haniba ini.

10 Ezɨ Samsonɨn afeziam ghua, amizim ko an amebam ko afeziam batogha, me aning uaningɨn ikiamin akam akɨrigha gɨfa. Men gumazir igiaba fomɨra amuibar ikiasa ami moghɨn, Samson maghɨra maburan isam gami. 11 Ezɨ Filistiaba kamaghɨn Samsonɨn ganigha, 30plan gumazir igiabagh inaba, eghtɨ me a ko namakam damigh ikiam. 12 Ezɨ Samson kamaghɨn 30plan gumazir igiar kabav gei, “Kɨ akar isɨn zuitamɨn ia mɨkɨmasa. Ia isam damuamin 7plan aruer kabar ikɨva, ia akar isɨn zuir kamɨn mɨngarimɨn gun na mɨkemeghtɨ, kɨ 30plan inir ruarir aghuiba ko 30plan korotiar aghuiba ia danɨngam. 13 Eghtɨ ia nan akar isɨn zuimɨn mɨngarimɨn gun na mɨkemeghan kogh, ia 30plan inir ruarir aghuiba ko 30plan korotiar aghuiba na danɨngam.”

Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan akar isɨn zuimɨn gun en mɨkemegh.”

14 Ezɨ a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze:

“Apir bizir mamɨn bizir apir mam oto.

Ezɨ bizir isɨngtɨzir mam bizir gavgavimɨn oto.”

Ezɨ 3plan arueba gɨvazɨ, me akar isɨn zuir kam gɨfozir puvatɨghavɨra iti.

15 Egha aruer namba 4ɨn, me kamaghɨn Samsonɨn amuim mɨgei, “Nɨ uan pam apezeper a gakaghontɨ, a uan akar isɨn zuimɨn mɨngarimɨn gun e mɨkemegh. Puvatɨghtɨ, nɨ uan adarazi ko, e avimɨn ia daboroghtɨ ia isigham. Gua en biziba okɨmasa en diazɨ, e kagh ize?”

16 Ezɨ Samsonɨn amuim ghua an guamɨn garava aziava kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ti na gifongezir puvatɨ. Egha akar isɨn zuir kamɨn nan adaraziv kemegha, an mɨngarimɨn gun na mɨkemezir puvatɨ.”

Samson kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Manmaghɨn ami? Nɨ gan, kɨ uan amebam ko afeziam mɨkemezir puvatɨ. Kɨ tizim bagh nɨ mɨkɨmam?”

17 Ezɨ an amuim azia kamaghɨra ikia ghua isamɨn 7plan arueba gɨfa. A imobavɨra itima, an oragha ghua amɨragha tagha namba 7 aruemɨn akar isɨn zuimɨn mɨngarimɨn gun a mɨkeme. Ezɨ a ghua uan adaraziv keme. 18 Ezɨ namba 7 aruemɨn, aruem tɨghar magɨramin dughiamɨn, nguibar kamɨn itir gumaziba kamaghɨn Samson mɨgei:

“Bizir tizim bar isɨngigh, hanin isɨngtɨzim gafiragham?

Ezɨ bizir tizim bar gavgavigh, egh laionɨn gavgavim gafiragham?”

Ezɨ Samson kamaghɨn me mɨgei:

“Ia ti nan bulmakaun amebam inigha ghua uan azenibar ingarizir puvatɨghai,

ia nan akar isɨn zuimɨn mɨngarimɨn gun na mɨkemeghan koghai.”

19 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam gavgavim Samson ganɨngizɨma an Askelon nguibar ekiam giraghu. A ghuaghira 30plan gumazibav soghezɨ me ariaghirezɨ, a men biziba ini. Egha men 30plan korotiar aghuiba inigha an akar isɨn zuimɨn mɨngarimɨn gun mɨkemezir darazigh anɨngi. Egha a bizir otozir kam bagha navim bar osemegha, uamategha uan nguibamɨn ghu. 20 Ezɨ Filistiaba an amuim isava an namakar mam ganɨngi, an namakar kam uaghan a ko an isamɨn ike.

15

Samson bar pazavɨra Filistiabagh ami

1 Ezɨ witba aghorir dughiamɨn, Samson memen igiar mam inigha uan amuim bagha ghu. Egha kamaghɨn uan amuimɨn afeziam mɨgei, “Nan amuim akuir danganim, kɨ an aven mangasa.”

Ezɨ an amuimɨn afeziam an anogoroke. 2 A ghaze, “Bar guizbangɨra, kɨ ghaze, nɨ ti an aghua. Egha nɨ uan amuim ko gua uaningɨn ikiasa isam gamir dughiamɨn, nɨn namakar nɨ ko ikezim, kɨ a isav a ganɨngi. Ezɨ an afumimɨn ganganim bar dera, nɨ a iniam? Kɨ datɨrɨghɨra a isɨ nɨ danɨngightɨ nɨ an ikiam.”

3 Ezɨ Samson atara kamaghɨn mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn Filistiaba bar me gasɨghasigh, egh osɨmtɨziba puvatɨgham. Kar men osɨmtɨzimra.”

4 Ezɨ Samson ghua afiar atiar 300plan suigha da inigha dar ipebar uarir fufugha da ike. Egha vaghvagha korir avibar dar ipebagh ike. 5 Egha Samson afiar atiabar ipebar itir korir avibagh apongezɨ da isima, ana da ataghizɨma, da tintinibar ivemara ghua Filistiabar witɨn azenibar aven zuima, korir aviba men witɨn dɨghoregha arɨghiziba ko mɨtivighav itiba sara bar moghɨra dar isi. Ezɨ wainɨn ikarɨziba ko olivɨn temeba uaghan isi.

6 Ezɨ Filistiaba kamaghɨn ganigha uarira uari azangsɨsi, “Tinara bizir kam gami?”

Ezɨ gumazir mam kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Samson a gami. An ivozir afeziam, Timnan nguibamɨn gumazim. A Samsonɨn amuim inigha, an namakar a ko an amuimɨn isamɨn dughiamɨn ikezim ganɨngi.” Ezɨ Filistiabar gumazir dapaniba, Timnan nguibamɨn ghuavanaga Samsonɨn amuim ko an afeziam gaborozɨ aning isi.

7 Ezɨ Samson kamaghɨn me mɨgei, “Ia arazir kamaghɨn garim gami, a? Kɨ kamaghɨn akar kam akɨram, kɨ datɨrɨghɨn zuamɨra avughseghan kogham. Kɨ faragh ia amizir arazir kam ikaragh, egh gɨn avughsam.” 8 Samson puv me mɨsogha, me abɨragha men avɨribav soghezɨ me ariaghire. Egha a gɨn ghua Etamɨn Mɨghsɨar ekiar mamɨn dagɨar akɨriamɨn aven iti.

Samson Filistiaba abɨra

9 Ezɨ Filistiaba gɨn ghua Judabar nguazimɨn averpenibar ingarigha ikia, Lehin nguibamɨn gumazamiziba ko mɨsoghasa. 10 Ezɨ Judaba kamaghɨn men azangsɨsi, “Ia bar tizim bagha iza e ko mɨsoghasa?”

Ezɨ Filistiaba kamaghɨn me ikaragha ghaze, “E Samsonɨn suiragh, a inigh mangɨ kalabus darɨghasa. An e gamizir arazimra, e uaghan kamaghɨram a damuam.”

11 Ezɨ Judabar 3,000plan gumaziba Samson bagha Etamɨn dagɨar akɨriam iti naghɨn ghuaghira kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ kamaghɨn fo, Filistiaba e gativagha gɨfa? Nɨ tizim bagha osɨmtɨzir dafar kam gamigha osɨmtɨzim e ganɨngi?”

Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Me na gamizir arazimra kɨ a ikarvagha me gami.”

12 Egha me kamaghɨn Samson mɨgei, “E nɨ ikegh nɨ isɨ Filistiabar agharim darɨghasa izi.”

Ezɨ Samson kamaghɨn me mɨgei, “Ia guizbangɨra na mɨkɨm suam, ia uari na mɨsueghtɨ kɨ aremeghan kogham.”

13 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “E bar guizbangɨra nɨ mɨgei. E nɨn mɨsueghtɨ, nɨ aremeghan kogham. E pura nɨ ikegh nɨ inigh mangɨ Filistiabar agharim darɨgham.” Egha me benir gavgavir igiar pumuning inigha an agharimning ikegha, a inigha dagɨar akɨriam ategha Filistiaba bagha zui.

14 Egha me ghua Lehin nguibamɨn otivigha gɨvazɨma, Filistiaba a bagha dagarvagha ivemara izi. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam Samson gizɨvagha gavgavir ekiam a ganɨngi. Ezɨ benir igiar gavgavir me an agharimning ikezir kaba, mati avim strinbar isizɨ da pura amera dɨghoraghire. 15 Ezɨ a gari donkin mam aremegha irɨghav ikia, tɨghar bar kuram, an an akaguar agharim inigha an suiragha gumazir 1,000pla mɨsoghezɨ me ariaghire. 16 Egha Samson kamaghɨn ighiar mam gami:

“Donkin akaguar agharir kamɨn,

kɨ gumazir avɨribav soghezɨ, me ariaghire.

Egha kɨ men kuabar pozibav kɨnizɨ, da mamaghɨra iti.

Donkin akaguar agharimɨn,

kɨ gumazir 1,000pla, bar me agɨfa.”

17 Ezɨ a kamaghɨn ongegha gɨvagha akaguar agharir kam makuni. Ezɨ me danganir kam, “Akaguar Agharimɨn Mɨghsɨam,” a garɨsi.

18 Ezɨ Samsonɨn kuarim bar puvɨra an pɨrima, a kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn dei, “Kɨ nɨn ingangarir gumazim, ezɨ nɨ nan akurazɨ kɨ mɨdorozir kamɨn me abɨra. Egh kɨ dɨpam bangɨn kagh aremeghtɨ Filistiaba ti na inigham, o?” 19 Ezɨ God Lehin emɨmɨrir dɨpar mam gamizɨ, dɨpavsɨzim an anagav oto. Ezɨ a dɨpar kam amegha ua gavgavim ini.

Ezɨ bizir kam bangɨn me emɨmɨrir kam kamaghɨn a dɨbori, “Gumazim Dɨpam Bagha Deir Emɨmɨrir Dɨpam.” Ezɨ Lehin emɨmɨrir dɨpar kam datɨrɨghɨn ikiavɨra iti.

20 Ezɨ Filistiaba Israelian nguazimɨn garir dughiamɨn, Samson 20plan azenibar me gativagha men gumazir dapanimɨn ike.

16

Samson Gasan nguibar ekiamɨn ghu

1 Ezɨ Samson Lehin nguibam ategha Gasan nguibar ekiamɨn ghugha, tuavimɨn amizir gumaziba koma akuir mam batogha a koma akui. 2 Ezɨ gumazir maba kamaghɨn Gasan gumazibav gɨa ghaze, “Samson izegha gɨfa.”

Ezɨ me ghuava nguibam okarigha nguibamɨn dɨvazir tiar akar ekiabar boroghɨn mongegha a bagha gara iti. Egha sighsirir akabar uariv gɨa ghaze, “E kagh ikɨtɨ amɨnim tiraghtɨ, e a mɨsueghtɨ an aremegham.” 3 Ezɨ Samson bogarangra tuavimɨn amizir kam ko ikia ghua dɨmagarir arɨzimɨn, mɨsiamɨn dɨkavigha ghua nguibar ekiamɨn tiar akamningɨn suiragha aning asi. Egha aningɨn akɨnimning ko tiar akam asir ainɨn igugunir dafam sarama asi. Egha dagh isaghpugha ghua Hebronɨn nguibamɨn boroghɨn mɨghsɨar orazimɨn da arɨki.

Delaila Samson gifara

4 Ezɨ bizir kam otogha gɨvazɨma, Samson Gasan zui. A ghua Sorekɨn danganir zarimɨn amizir mam bato, an ziam Delaila, an an ganigha a bagha bar ifonge. 5 Ezɨ Filistian atriviba ghua kamaghɨn Delailan mɨgei, “Nɨ Samson apezeperegh, an gavgavim bagh an azaragh, a managh gavgavir ekiar kam isi, eghtɨ e manmaghɨra a damightɨ, an gavgavim aneteghtɨ, e anebɨragham. Nɨ an gun en mɨkemeghtɨ e an suiragh a ikegham. Nɨ kamaghɨn damightɨ e vaghvagh 1,100 silvan dagɨaba isɨ nɨ danɨngam.”

6 Ezɨ Delaila kamaghɨn Samson mɨgei, “Nɨ na mɨkɨm, nɨ manmaghɨn gavgavir kam isi? Egh nɨ manmaghɨn damightɨ gavgavim nɨ ateghtɨ me nɨn suiragh nɨ ikegham?”

7 Ezɨ Samson kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Gumazitam bulmakaun sueba ko dafaribar itir 7plan agɨrir mɨsɨngizir puvatɨzir taba inigh na ikeghtɨma, nan gavgavim gɨvaghtɨ, kɨ pura gumazir kɨnimɨn mɨn ikiam.”

8-9 Ezɨ Filistian gumazir dapaniba bulmakaun sueba ko dafaribar itir agɨrir 7plan mɨsɨngizir puvatɨziba inigha iza Delaila ganɨngi. Ezɨ gumazir maba Delaila akui naghɨn mongeghav iti. Ezɨ Delaila Samsonɨn suemning ko dafarimning ike. Egha Delaila a gaghura ghaze, “Samson, Filistiaba nɨn suighasa izi!” Ezɨ a dɨkavima bulmakaun agɨrir kaba, mati strin avir mɨzariamɨn boroghɨn ikia isia dɨghoraghirezi moghɨn, dɨghoraghire. Ezɨ Filistiaba an gavgavimɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨghavɨra iti.

10 Ezɨ Delaila kamaghɨn Samson mɨgei, “Nɨ oragh, ga uaning, nɨ bar na gifaragha aghumsɨzir dafam na ganɨngi! Nɨ datɨrɨghɨn guizbangɨra na mɨkɨm, me manmaghɨra damigh nɨn suiragham?”

11 Ezɨ Samson kamaghɨn a mɨgei, “Gumaziba benir gavgavir bar igiaba inigh na ikeghtɨ nan gavgavir kam gɨvaghtɨ kɨ pura gumazir kɨnimɨn mɨn ikiam.”

12 Ezɨ gɨn Filistiaba iza Delaila akuir danganimɨn modogha itima, Delaila benir gavgavir bar igiar maba inigha an suemning ko agharimning ike. Egha Samsonɨn dei, “Samson, Filistiaba nɨn suighasa izɨ!” Ezɨ Samson benir gavgavir bar igiar an agharimning ikezir kaba, tretɨn mɨn dar ghore.

13 Ezɨ Delaila Samson mɨgei, “Nɨ bar na gifarava aghumsɨzir dafam na ganɨdi. Nɨ datɨrɨghɨn na mɨkɨm, gumaziba bar manmaghɨra nɨ ikegham?”

Ezɨ Samson kamaghɨn mɨgei, “Nɨ nan 7plan dapanir arɨzir gɨzgɨziba, inigh iniba nuavir masinɨn aven tretba sara initam nuavighɨva, nan dapanir arɨzim nir kamɨn aven tretba sara a nuafigh. Egh gɨn dɨkonir ruarir tamɨn nir kam isɨ bɨrimɨn a gafughtɨ, a bɨrimɨn porogh gavgafigh. Eghtɨ kɨ ua gavgaviba puvatɨgh pura gumazir igharazibar mɨn ikiam.”

14 Ezɨ Delaila Samson gamizɨ an akuima, an an 7plan dapanir arɨzir gɨzgɨziba, inigha iniba nuavir masinɨn aven, tretba sara inir mam nuavighava, an dapanir arɨzim inir kamɨn aven tretba sara a nuafi. Egha gɨn dɨkonir ruarir mam nir kam sara bɨrimɨn a gafu, ezɨ a bɨrimɨn porogha gavgafi. Egha a kamaghɨn dei, “Samson, nɨ ua bagh ganigh, Filistiaba nɨn suighasa izi.” Ezɨ a dɨkavima, dɨkonir kam ko nir an dapanir nuavizimɨn arɨzir gɨzgɨziba, a bar bɨrimɨn dagh ekuigha dɨkafi.

15 Ezɨ Delaila kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ manmaghsua, na mɨgɨa ghaze, nɨ bar na gifonge? Nɨ bar puvɨra na gifari. Nɨ na ko navir vamɨran itir puvatɨgha guizɨn akabar na mɨgeir puvatɨ. Datɨrɨghɨn namba 3ɨn dughiam, nɨ na gifaragha aghumsɨzim na ganɨngi, egha na mɨkemezir puvatɨ, nɨ manmaghɨra amigha bar gavgafi.” 16 Ezɨ Delaila dughiabar uabɨ mɨkɨmasa a gimobava, an azangsɨgha mamaghɨra iti. Ezɨ Samson mɨgɨrɨgɨar kam baragha ghua bar iporpore.

17 Egha bar abuan, a Delaila mɨkeme. A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ aghɨrimra iti God na ginabazɨ nan amebam na batezir dughiamɨn, ikegha iza datɨrɨghɨn, me tong nan dapanir arɨzibagh isezir puvatɨ. Me nan dapanir arɨzibagh iseghtɨ, kɨ ua gavgaviba puvatɨgh, pura gumazir kɨnimɨn mɨn ikiam.”

18 Ezɨ dughiar kamɨn Delaila fo, Samson guizbangɨra a mɨgei. Egha a Filistiabar atriviba bagha akam amaga ghaze, “Ia uamategh izɨ. A datɨrɨghɨn guizbangɨra uabɨn gun na mɨkeme.” Ezɨ Filistiabar gumazir dapaniba, silvan dagɨar Delaila danɨngasa mɨkemeziba inigha izi. 19 Ezɨ Delaila Samson gifarazɨma Samson an apozimɨn akuava ongani. Ezɨ Delaila gumazir mamɨn diazɨma a iza Samson dapanir arɨzir gɨzgɨzir nuavizir 7plan ruariba apɨri. Ezɨ Delaila arazir kamɨn Samsonɨn gavgavim bar anegɨfa. An gavgavim bar moghɨra gɨfa.*

20 Ezɨ Delaila ua kamaghɨn dei, “Samson, nɨ ganigh, Filistiaba nɨn suighasa izi!”

Ezɨ Samson osegha ghaze, “Kɨ faragha ami moghɨn, dɨkavigh mangɨ fɨrighɨrɨgham.” A kamaghɨn fozir puvatɨ, Ikiavɨra Itir God anetaki. 21 Ezɨ Filistiaba an suiragha an damazimning asiaghatɨ. Egha me a inigha Gasan ghuegha senɨn brasbar ingarizimɨn a ike. Egha a gamima a kalabuziar dɨpenimɨn aven ikia witba ko raiziaba mɨrmɨri. 22 Ezɨ dughiar kamɨn Samsonɨn dapanir arɨzim uam aghui.

Samson areme

23 Ezɨ dughiar mamɨn Filistiabar atriviba iza uari akuvagha, isar ekiar mam gamua uan asem Dagon bagha ofa gami. Egha me bar akongegha kamaghɨn mɨgei, “En asem en akurazɨma e uan apanim Samsonɨn suiragha anebɨra.”

24-25 Egha me gɨn bar akongegha kamaghɨn mɨgei, “Ia Samsonɨn aku izɨtɨ a uan arazitabar amutɨ, e an gan an ingarɨva akɨ, a dɨpovasa.” Ezɨ gumaziba ghua kalabusɨn a inigha izi.

Ezɨ gumazamiziba an ganigha, uan asemɨn ziam fava kamaghɨn mɨgei, “En asem en akurazɨma e uan apanir kam anebɨra. Gumazir kam bar en nguazim gasɨghasigha, en gumazir avɨribav soghezɨ me ariaghire.” Egha me a isava dɨpenimɨn dagɨar guarir akɨnimningɨn tɨzimɨn anetɨzɨma, a tughav ikia arazarazibagh amima, me an ingarava aka a dɨpofi.

26 Ezɨ Samson, otarir an dafarimɨn suigha an akuava aruim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan akuraghtɨma, kɨ dɨpenimɨn guarir akɨnimningɨn suiragh mɨtɨgh, uan akɨrim isɨva guarir akɨnimning garoroghasa.” 27 Dɨpenir kam gumazamizir bar avɨrim a gizɨfa, ezɨ Filistiabar atriviba bar moghɨra uaghan me ko iti. Ezɨ 3,000plan gumazamiziba dɨpenir ekiar kamɨn siriamɨn pɨn ikia beragha Samsonɨn garava a dɨpovava ati.

28 Ezɨ Samson kamaghɨn diagha Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, nɨ datɨrɨghɨn na gɨnɨghnɨgh. O God, nɨ datɨrɨghɨn ua gavgavim na danɨngigh. Eghtɨ datɨrɨghɨn Filistiaba nan damazimning asizɨ moghɨra, kɨ me ikaragham.” 29 Egha Samson dagɨar dɨpenir guarir tongɨra tughav ikia, gavgavim a ganɨdir akɨnimningɨn suira. A dafarir guvimɨn guarir akɨnir mamɨn suiragha, dafarir kɨriamɨn igharazimɨn suira.

30 Egha a kamaghɨn dei, “Nɨ na ateghtɨ kɨ Filistiaba ko aremeka.” Egha a bar uan gavgaviba sara guarir akɨnimning adugha zuima dɨpenim irɨ. Dɨpenim dɨpɨrigha ira Filistiabar atriviba ko, gumazamizir igharazir an aven itiba sara me gisɨn ira me mɨsoghezɨ, me bar ariaghire. Ezɨ gumazamizir bar avɨrim Samson ko ariaghire, men dɨbobonim, an angamɨra ikia mɨsoghezɨ gumazibar dɨbobonim gafira.

31 Ezɨ Samsonɨn adarazi gɨn izaghira an kuam ini. Me an kuam inigha ghua Sora ko Estaolɨn nguibar ekiamningɨn tɨzimningɨn, an afeziam Manoa afazɨ naghɨn anefa. Samson 20plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn ike.

Benjamin ko Danɨn
anabamningɨn eghaghaniba

17

(Sapta 17--21)

Maika uabɨ marvir guabar ziaba fer dɨpenir mam iti

1 Ezɨ gumazir mam an ziam Maika, a Efraimɨn mɨghsɨar dozibar iti. 2 A dughiar mamɨn uan amebam mɨgei, “Nɨ uan 1,100ɨn dagɨar silvabagh fo, tina da okeme? Ezɨ kɨ dughiar kamɨn itima, nɨ God mɨgɨa ghaze da okemezir gumazim, nɨ a gasɨghasɨkigh. Nɨ gan, kɨ uabɨ bizir kam gami. Kɨ da okemegha, datɨrɨghɨn ua nɨ ganɨdi.”

Ezɨ an amebam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nan otarim, Ikiavɨra Itir God deragh nɨ damu.”

3 Ezɨ Maika 1,100plan silvan dagɨaba uamategha da isava uan amebam ganɨngi. Ezɨ an amebam kamaghɨn mɨgei, “Kɨ silvan dagɨar kaba Ikiavɨra Itir God danightɨ, dagɨar kaba nan otarim baghavɨra ikiam. Egh dagɨar kaba, ga da isɨva gumazitabar anightɨ, me dar marvir guatamningɨn ingarightɨ, e aningɨn ziamning fam. Me temer otevitam marvir guatam akɨrighɨva silvan a nokegh, egh marvir guatam silvan kɨnimra an ingarigh.”* 4 Egha Maikan amebam 200 silvan dagɨar an amebam uam a ganɨngiziba, isa silvan marvir guabar dɨgɨribagh amir gumazir mam ganɨngi. Ezɨ a marvir guar mam tememɨn anekɨrigha silvan bar a noke, egha marvir guar mam silvan kɨnimɨn an ingari. Ezɨ amebam aningɨn nedazimning isava Maikan dɨpenimɨn aning atɨ.

5 Ezɨ gumazir kam Maika, a marvir guamning bagha ofa gamir dɨpenir dozir mam iti. Egha a ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar otevir azenan azuir mamɨn ingarigha asebar ifongiam gɨfofoghamin marvir guar dozir mam sara ingari. Egha a uan otarir mam amɨsevezɨma an ofa gamir dɨpenir kamɨn ofa gamir gumazimɨn oto.† 6  *Dughiar kabar atrivitam Israelɨn itir puvatɨ. Kamaghɨn, gumazamiziba vaghvagha tintinibar uan ifongiabar gɨn ghua pura bizibagh amua iti.

7 Ezɨ dughiar kamɨn Livain anabamɨn adarazir gumazir igiar mam, a Judan anabamɨn nguazimɨn ikia, Betlehemɨn nguibar ekiamɨn iti. 8 A Betlehem ategh mangɨ nguibar igiatam batogh an ikiasa zui. A ghua Efraimɨn mɨghsɨar dozibar, Maikan dɨpenimɨn oto. 9 Ezɨ Maika an azara, “Nɨ managh ikegha izi?” Ezɨ Livain gumazir kam kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ Betlehemɨn itir Livain anabamɨn gumazir mam, a Judan nguazimɨn itir nguibam. Kɨ danganir ikiamiba buriagha arui.”

10 Ezɨ Maika kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ na ko kagh ikiam. Nɨ na ko ikɨ nɨghnɨziba na danɨng egh uaghan nan ofa gamir gumazimɨn ikiam. Eghtɨ azenibar zurara kɨ 10pla silvan dagɨaba ko korotiaba ko dagheba sara nɨ danɨngam.” 11 Kamaghɨn, Livain gumazir igiar kam Maikan mɨgɨrɨgɨam baregha, a ko iti. Egha an an borimɨn mɨn otogha a ko iti. 12 Ezɨ Maika ivezim isa Livain gumazir igiar kam ganɨdi. Egha a gamizɨ an an ofa gamir gumazimɨn otogha, Maikan dɨpenimɨn aven iti.

13 Ezɨ Maika kamaghɨn mɨgei, “Livain mav datɨrɨghɨn nan ofa gamir gumazimɨn otogha iti. Kamaghɨn, kɨ datɨrɨghɨn fo, Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn na danganimɨn aven itir bizibar amightɨ, da deragh otivam.”

18

Danɨn anabamɨn adarazi nguibar ekiar igiam ini

1 Dughiar kamɨn Israelia atriviba puvatɨ. Danɨn anabam fomɨra iza datɨrɨghɨn, me Israelian anababar tongɨn, nguazir tam inizir puvatɨghavɨra iti, kamaghɨn, Danɨn anabamɨn adarazi nguazir tam batogh an ikiasa da buri. 2 Ezɨ Danɨn anabamɨn adarasi, gumazir bar gavgavir 5pla amɨsevezɨ, me Sora ko Estaolɨn nguibar ekiamningɨn iti. Me Danɨn anababar 5plan gumazir kaba amɨsevegha, me amadazɨma, me ghua moga nguazimɨn gara a getiagha arui. Me kamaghɨn gumazir kabav gei, “Ia mangɨ nguazir kam bar deraghvɨram a getiraru.” Ezɨ gumazir 5plan kaba ghua Efraimɨn mɨghsɨar dozibar Maikan dɨpenimɨn otogha, dɨmagarir vamɨran a koma akui.

3 Me ghua Maikan dɨpenimɨn aven ikia orazima, Livain gumazir kam mɨgei. Ezɨ me an mɨgɨrɨgɨaba baregha fo, kar Judabar nguazimɨn gumazim, ezɨ me an azara, “Nɨ bizir tizim gamua kagh iti? Tinara nɨ inigha kagh ize?”

4 Ezɨ a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Maika uabɨ na mɨkemezɨ, kɨ kagh iti. A na givezima kɨ an ofa gamir gumazimɨn otogha kagh iti.”

5 Ezɨ me kamaghɨn Livain gumazir kam mɨgei, “E uari, nɨ e bagh God ko mɨkɨm. Nɨ e bagh Godɨn azangsɨgh, en darorir kam deragham, o puvatɨgham?”

6 Ezɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ia nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ. Ikiavɨra Itir God ian gan ian darorim geghuvam.”

7 Ezɨ 5plan gumazir kaba nguibar kam ategha ghua Laisɨn nguibar ekiamɨn oto. Me ghua Laisɨn nguibamɨn itir gumazamizibar garima, men dabirabim Saidonɨn nguibar ekiamɨn gumazamizibar mɨn dera. Me bar nɨmɨram apiaghav ikia gumazir igharazibar atari puvatɨ. Me ghaze, mɨdorozitam me batoghan kogham. Atrivitam o gumazir dapanitam aghumsɨzir arazitamɨn me gamizir puvatɨ. Me Saidonɨn nguibamɨn saghon ikia, egha dagɨaba bagha biziba igharaz darazi dama, ada amadir puvatɨ.* 8 Ezɨ 5pla gumazir kaba uamategha ghua Sora ko Estaolɨn otozɨ, men adarazi men azara, “Ia manmaghɨra garir bizibar gani?”

9 Ezɨ 5plan gumazir kaba kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia zuamɨra izɨ e mangɨva, nguibar ekiar kam korogh me mɨsogham. E men nguzimɨn garima, a bar dera. Ia suighsuighan markɨ, e mangɨ me mɨsogh men nguazim iniam. 10 Ia danganir kamɨn mangɨ gantɨ, nguazir avɨriba ikiam. Ia gantɨ bizir aghuir avɨriba an ikiam. Egh ia uaghan gantɨ, me mɨsoghsɨ nɨghnɨghan kogham. Ia oragh, God nguazir kam e danɨngam.”

11 Kamaghɨn, Danɨn adarazir 600plan gumaziba mɨdorozir biziba inigha, mɨsoghasa Sora ko Estaol ategha zui. 12 Me ghua Kiriat Jearimɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn Judan nguazimɨn averpenibar ingarigha iti. Kamaghɨn danganir kam me kamaghɨn a dɨbori, “Danɨn Averpenibar Ingarizir Danganim.” Danganir kam Kiriat Jearimɨn aruem uaghiri naghɨn iti, ezɨ me datɨrɨghɨn kamaghɨra a dɨbora mamaghɨra iti.

13 Me danganir kam ategha ghua Efraimɨn mɨghsɨar dozibar Maikan dɨpenimɨn oto. 14 Ezɨ 5plan gumazir ghua Laisɨn nguazim moga an ganiziba, kamaghɨn uan adaraziv gei, “Ia kamaghɨn fo, dɨpenir kabar aven, ofa gamir gumazibar korotiar mam ko, asebar ifongiam gɨfofoghamin marvir guar dozir maba ko, marvir guar me tememɨn dɨkɨrigha silvan noghezir mam ko, marvir guar me silvan kɨnimɨn ingarizir mam, da iti. Ezɨ e datɨrɨghɨn manmaghɨn damuam?” 15 Ezɨ me tuavim ategha Maikan dɨpenim iti naghɨn Livain gumazir igiam itir dɨpenimɨn otogha, egha dughiam a ganɨngi. 16 Me dɨpenimɨn aven itir dughiamɨn, Danɨn mɨdorozir gumazir 600pla uan mɨdorozir bizibar suigha, Maikan dɨpenimɨn dɨvazimɨn itiar akamɨn mɨtivighav iti. 17 Ezɨ ofa gamir gumazir kam, 600plan mɨdorozir gumaziba ko dɨvazimɨn itiar akamɨn itir dughiamɨn, gumazir 5plan moga gariba, me aseba fer biziba iniasa dɨpenimɨn aven ghue. Me ghua ofa gamir gumazibar korotiam ko, Godɨn ifongiam gɨfofoghamin marvir guar doziba ko, marvir guar me tememɨn dɨkɨrigha silvan noghezim ko, marvir guar me silvan kɨnimɨn ingarizim, me bar ada okɨmasa.

18 Ezɨ ofa gamir gumazim garima, gumazir kaba Maikan dɨpenimɨn aven ghuegha, ofa gamir gumazibar korotiam ko, Godɨn ifongiam gɨfofoghamin marvir guar doziba ko, marvir guar me tememɨn dɨkɨrigha silvan noghezim ko, marvir guar me silvan kɨnimɨn ingarizim, me da okei. Ezɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn men azara, “Ia tizim gami?”

19 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uan akam dukuagh nɨmɨra ikɨ. Nɨ mɨgɨrɨgɨar tam damuan markɨ. Nɨ uaghan e ko izɨva en ofa gamir gumazimɨn otogh, egh uaghan nɨghnɨzir aghuiba e danɨngamin gumazimɨn ikiam. Nɨ ti dɨpenir vamɨra itir gumazim bagh ofa gamir gumazimɨn ikiam? Ingangarir kam, a pura bizim. Nɨ e ko izɨva Israelian anabar ekiar tamɨn ofa gamir gumazimɨn ikiam, kar ingangarir bar ekiam, a Maikan ingangarir muziarim bar a gafira.” 20 Ezɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn oregha navir amɨrizim inigha, ofa gamir gumazibar korotiam ko, Godɨn ifongiam gɨfofoghamin marvir guar doziba ko, silvan marvir guamning inigha, men gɨn zui.

21 Egha me nguibar kam ategha zui. Men boriba ko men bulmakauba ko men biziba faragha zui. 22 Me Maikan dɨpenim ategha mong saghuiam me gatɨgha zuima, Maika uan dɨpenimɨn boroghɨn itir darazir diagha, me Danɨn adaraziv soghasa men gɨn zui. Egha me men gɨn ghua me bato.

23 Ezɨ Maika ko mɨsoghasa zui darasi, Danɨn adarazir dei, ezɨ Danɨn anabamɨn adarazi ragha Maikan azara, “Manmaghɨn ami? Nɨ tizim bagha avɨrir dafar kam ko izi?”

24 Ezɨ Maika kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia tizim bagha kamaghɨn nan azangsɨsi, nɨ bar bizir tizim baka? Ia tizim bagha nan ofa gamir gumazim ko nan marvir guar kɨ ingarizimning inighava ari? Nan bizitam itir puvatɨ.”

25 Ezɨ Danɨn anabamɨn adarazi kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ mɨgɨrɨgɨar avɨribar e damuan markɨ. Gumazir kaba ua nɨn atar nɨ mɨsuegh, egh nɨn amuiroghboriba sara mɨsueghtɨ me arɨghiregham.” 26 Egha Danɨn anabamɨn adarazi kamaghɨn mɨkemegha gɨvagha ghue. Ezɨ Maika gumazir kabar garima me bar gavgavizɨ, a me mɨsoghan ibura, kamaghɨn, a uamategha uan nguibamɨn ghu.

27 Ezɨ Danɨn anabamɨn adarazi Maika ingarizir biziba ko, an ofa gamir gumazim sara inigha Laisɨn ghu. Ezɨ Laisɨn gumazamiziba bar deravɨra iti. Egha me tong mɨsoghasa nɨghnɨzir puvatɨ. Kamaghɨn, Danɨn anabamɨn adarazi bar me mɨsoghezɨ me ariaghirezɨ, me men nguibar ekiam gaborozɨ a isi. 28 Saidonɨn nguibar ekiam bar men saghon iti, kamaghɨn men akurvaghamin gumaziba puvatɨ, me uaghan gumazir igharaziba ko biziba uari ganɨga uari ikarvazir puvatɨ. Nguibar kam Betrehopɨn nguibamɨn boroghɨn danganir zarimɨn iti. Ezɨ Danɨn anabamɨn adarazi ua nguibar ekiar kamɨn ingarigha an iti. 29 Egha me nguibar kam kamaghɨn a dɨbori, “Dan.” Me uan inazir afeziabar ziam Dan inigha a gatɨ, a Jekopɨn otarim, me an ziam isava nguibar ekiar kam gatɨ. Me fomɨra kamaghɨn a dɨbori, “Lais.” 30 Ezɨ Danɨn anabamɨn adarasi, marvir guar me inigha izezim asaragha, an ziam fe. Ezɨ Mosesɨn otarim Gersom, an ovavir borir mam Jonatan, a Danɨn adarazi bagha ofa gamir gumazimɨn ingangarim gami. Ezɨ an otariba ko an ovavir boriba uaghan ofa gamir ingangarim gamua ghuavɨra itir dughiamɨn, men apaniba iza bar Israelian suigha ghua, kantrin igharazimɨn kalabus gatɨ.† 31 Godɨn Purirpenim Silon itir dughiamɨn, Danɨn anabamɨn adarasi, Maika dɨkɨrɨzir marvir guar kamɨn ziam fa mamaghɨra iti.

19

Livain gumazir mam uan amuim ko dughiar kuram bato

1 Dughiar kamɨn Israelia atriviba puvatɨ. Ezɨ Livain mav Efraimɨn mɨghsɨar dozibar iti. A Betlehemɨn nguibar ekiamɨn Judan amizir mam inigha, uan amuir ekiam gɨfuragha an ti. 2 Ezɨ an amuir dozir kam, bizir mam bagh an atara, uamategha ara ghua uan afeziamɨn dɨpenimɨn ghugha itima, 4plan iakɨniba gɨfa. 3 Ezɨ gɨn, an pam an gɨn ghua a ko mɨgɨrɨgɨam akɨrigh, a inigh izasa zui. A ingangarir gumazir vamɨra ko donkin pumuning inigha zui. Aning ghua otozɨma, amizim uan pam inigha uan afeziamɨn dɨpenimɨn aven ghu. Ezɨ an amuimɨn afeziam an ganigha bar akonge. 4 Ezɨ amizimɨn afeziam, uan amerer otarim bagha gavgavigha ghaze, an a ko ikiam. Ezɨ gumazim 3plan dughiabar me ko ikia, apava dɨpaba api.

5 Ezɨ namba 4ɨn dughiamɨn, Livain gumazir kam bar dɨmangara dɨkavigha mangasa uan bizibar kɨri. Ezɨ an amuimɨn afeziam kamaghɨn uan amerem mɨgei, “Nɨ daghetamra amegh, gavgavim uan navim danɨngigh, egh gɨn mangɨ.”

6 Ezɨ aning uam aperagha apa dɨpaba api. Ezɨ guivimɨn afeziam ua kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ kamaghsua, nɨ ua ghuariar dɨmagarir kamɨn ikɨva e bar akongegh mangɨ amɨnim tiraghtɨ gua mangɨ.” 7 Ezɨ a dɨkavigh mangasa amima, an amerem ikiasa bar gavgafi. Ezɨ a dɨmagarir mamɨn ua me ko iti.

8 Dughiar namba 5ɨn bar mɨzaraghara, Livain gumazir kam dɨkavigh mangasa. Ezɨ an ivozim kamaghɨn a mɨgei, “Ga uaning, nɨ ikegh daghetam ramegh. Aruem tong amɨraghtɨ, nɨ mangam.” Ezɨ gumazimning uaghara ikiava api.

9 Egha gumazir kam uan amuir dozim ko ingangarir gumazim, me mangasa amima, amuimɨn afeziam kamaghɨn me mɨgei, “Ia gan, aruem bar iraghu. Ia ua dɨmagarir kamɨn ikegh, amɨnim kɨran oveghangɨn pɨram. Ia ua ikɨ bar akongegh. Egh ia gurumɨn dɨmangara dɨkavigh bar mangɨ uan nguibamram otogh.” 10 Ezɨ Livain gumazir kam ua dɨmagarir tamɨn ikian aghua. Egha a uan amuir dozim ko dɨkavigha zui. Aning uan donkiningɨn akɨrimningɨn itir satelning gaperagha zui.

11 Ezɨ aruem bar uaghirima aning ghua Jebusɨn nguibar ekiamɨn oto, kar Jerusalemɨn ziar igharazim. Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨn uan gumazir aruam mɨgei, “E nguibar ekiar kamɨn aven mangɨ kagh dakuam.”

12 Ezɨ ingangarir gumazir kamɨn gumazir aruam ghaze, “Puvatɨ, e kagh dakuan kogham, kar Israelian gumazamizibar nguibar ekiam puvatɨ. E mangɨ Gibean nguibar ekiamɨn dakuam. 13 Nɨ izɨ e mangam, e tong sɨvagh mangɨ Gibea o Raman nguibar ekiamɨn dakuam.” 14 Egha me Jebus gitagha zui. Ezɨ aruem bar uaghirima, me ghua Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguazimɨn, Gibean nguibamɨn boroghɨn otifi. 15 Egha me ghua tuavir ekiam ategha ghuava nguibar ekiamɨn aven ghue, egha dakuamin danganiba bagha gara danganir gumazamiziba uari akuvimɨn apiaghav iti. Ezɨ gumazir me batogh, me inigh uan dɨpenimɨn mangɨ dakuamin tam, otozir puvatɨ.

16 Ezɨ me apiagha ikiavɨra itima, gumazir aser mam izi. A uan azenibar ghua ingarigha uamategha izi. Gumazir aser kam Efraimɨn mɨghsɨar dozibar itir gumazim, egha a iza Gibean iti. Gibean itir adarasi, me Benjaminɨn adarasi. 17 Ezɨ gumazir aser kam iza garima, Livain gumazir kam, uan amuir dozim ko uan ingangarir gumazim, me gumazamiziba uari akuva itir danganimɨn apiaghav iti. Ezɨ gumazir aser kam men azara, “Ia managh ikegha ize? Egha ia managh mangasa?”

18 Ezɨ Livain gumazir kam kamaghɨn mɨgei, “E Judan nguazimɨn, Betlehemɨn nguibamɨn ikegha izi. Egha e Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangasa. Ezɨ en nguibam a Efraimɨn mɨghsɨar dozibar tongɨn iti, ezɨ e mangɨ an dakuasa. Ezɨ datɨrɨghɨn, e inigh dɨpenimɨn mangamin gumaziba puvatɨ. 19 E pura ian ingangarir gumaziba, e dagheba ko biziba bar iti. Donkiningɨn dagheba iti. Kɨ uan amuim ko nan ingangarir gumazim, en bretba ko wainba iti. E bizitamɨn otevezir puvatɨ. E dakuamin danganiba buri.”

20 Ezɨ gumazir aser kam kamaghɨn me mɨgei, “A dera, ia nan dɨpenimɨn izɨ. Kɨ bizibar ian akurvagham. Ia danganir gumazamiziba uari akuva itir kam dɨmangan an ikian kogham.” 21 Egha a me inigha uan dɨpenimɨn ghugha, dagheba isa donkining ganɨngi. A dɨpam inigha me ganɨngizɨma, me uan dagariba ruegha, gɨn dagheba ko dɨpaba api.

22  *Me apava bar akongegha itima, nguibar ekiar kamɨn gumazir arazir kurabagh amir maba izava dɨpenim okarigha gɨfa. Egha tiam mɨsogha, dɨpenir kamɨn ghuavim mɨgɨa ghaze, “Gumazir nɨ ko kagh itim, anemadaghtɨ an azenan izɨ. E arazir kurabar a damuasa.”

23 Ezɨ gumazir aser kam azenan ghua kamaghɨn me mɨgei, “Puvatɨ. Nan namakam, ia kamaghɨn a damuan kogham. Gumazir kam nan dɨpenimɨn izegha na ko iti. Ia arazir kurar kamɨn a damuan kogham. 24 Ia oragh, nan guivir igiar gumazitam ko akuizir puvatɨzim ko gumazir kamɨn amuir dozim iti. Kɨ aning inigh izɨ ian agharim darɨgham, eghtɨ ia damuasa ifongezir arazim ia damusɨ, aning ko a damu. Ezɨ gumazir kamning ia arazir kurar kamɨn aning damuan kogham.” 25 Ezɨ gumazir kaba gumazir aser kam bar a batoke. Ezɨ Livain gumazir kam uan amuir dozim batuegha a isava me ganɨngi. Ezɨ me a inigha arazir kurabar a gamuava tintinibar a gamua ghuavti amɨnim tira. Egha me gɨn anetaghizɨ a zui. 26 Ezɨ amizim iza an pam akui naghɨn, gumazir aser kamɨn dɨpenir tiar akamɨn irɨghav iti. Egha irɨghav ikia ghua amɨnim tirazɨ aruem anadi.

27 Ezɨ amɨnim tirazɨ an pam dɨkavigh mangasa tiam tui. A tiam kuigha garima an amuir dozim irɨghav iti. A uan dafarimning tiar akamɨn suighasava amuava avenge. 28 Ezɨ Livain gumazir kam kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dɨkavigh, ga mangam.” Ezɨ amizim tong a mɨgeir puvatɨ. Ezɨ a fo an aremegha gɨfa, ezɨ a maghɨram an kuam isa donki gisɨn anetɨgha a inigha uan nguibamɨn zui. 29  *A ghua nguibamɨn otogha dɨpenimɨn aven ghua afuar mam ini. Egha amuir dozimɨn kuam 12plan akuabar aneghore. Egha vaghvagha Israelian 12plan anababa bagha da amangi.

30 Ezɨ gumaziba bar bizir kamɨn ganigha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kar arazir bar kuram! E Israelia Isip ategha azenan izezir dughiamɨn iza datɨrɨghɨn, bizir kamaghɨn garir tam otozɨ en ganizir puvatɨ. Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh uariv kɨm. E manmaghɨra damuam?”

20

Israelia Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsoghasa

1 Egha Israelia bar Gibean gumaziba amizir arazir kuramɨn akam baregha izava, Mispan nguibar ekiamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Damazimɨn bar moghɨra uari akufa. Me notɨn amadaghan Danɨn nguibar ekiamɨn ghua sautɨn amadaghan itir Berseban nguibar ekiamɨn gumaziba ko, Gileatɨn nguazimɨn itir gumaziba uaghan, uan nguibaba ategha iza bar moghɨra uari akufa. 2 Ezɨ Israelian anababa vaghvagha dar gumazir dapaniba bar moghɨra Godɨn gumazamizibar ivɨriar ekiam bagha ize. Ezɨ mɨdorozir gumazibar dɨbobonim 400,000pla uaghan iti, kar mɨdorozir sababar mɨsozir gumaziba. 3 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi kamaghɨn oraki, Israelian marazi ghua Mispan uari akufa.

Ezɨ Israelia kamaghɨn Livain gumazir kamɨn azara, “Nɨ deragh e mɨkɨm, bizir kam manmaghɨn oto?”

4 Ezɨ amizir me arazir kurabar a gamizimɨn pam, kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ uan amuir dozim ko iza Gibean nguibar ekiamɨn Benjaminɨn adarazir nguazimɨn otozɨ, amɨnim pɨrizɨ, ga dɨmagarim kagh dakuasa danganiba buria iti. 5 Ezɨ dɨmagarir kamɨn Gibean gumazir aruaba iza dɨpenir ga itim okarigha na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa. Egha me na ategha nan amuir dozim inigha arazir bar kurabar a gamua ghuav iti, an areme. 6 Gumazir kaba arazir bar kuram Israelia en tongɨn a gami, kamaghɨn, kɨ an kuam inigha iza, aneghoregha an akuaba isa bar Israelian adarazi bagha da amangi. 7 Ezɨ ia datɨrɨghɨn kagh uari akuvagha itir Israelia, ia deravɨra nɨghnigh mɨgɨrɨgɨa tam damu. E manmagh me amizir arazir kam ikarvagham?”

8 Ezɨ gumaziba bar moghɨra dɨkavigha navir vamɨra ikia kamaghɨn mɨgei, “En tav uamategh uan purirpenmɨn mangan kogham. Egh tav uamategh dɨpenimɨn mangan kogham. 9-10 Egh e Gibean adarazi kamaghɨn me damuam! E satu gikararang, mɨdorozir gumazibagh inamightɨ me arazir kam bagh me mɨsogh me ikaragham. Israelian anababa vaghvagh dar 100plan gumazibar tongɨn 10plan gumaziba amɨsɨvam, egh 1,000plan gumazibar tongɨn 100plan gumaziba amɨsɨvam, egh 10,000plan gumazibar tongɨn 1,000plan gumaziba amɨsɨvam. Gumazir kaba mangɨ, Israelia gamizir arazir bar kurar kam ikarvaghɨva, Gibeania ko mɨsoghamin mɨdorozir gumaziba bagh dagheba ateram. Me mangɨ Geban nguibamɨn ikiam.”* 11 Ezɨ Israelia bar moghɨra uari akuvagha mati anabar vamɨram otogha, Gibeania ko mɨsoghamin nɨghnɨzir bar vamɨran iti.

12 Ezɨ Israelian adarasi, Benjaminɨn anabamɨn adaraziv kɨmasa kamaghɨn gumaziba amadagha me mɨgɨa ghaze, “Manmaghɨn amizɨ, arazir bar kurar kam ian tongɨn oto? 13 Ia datɨrɨghɨra Gibean gumazir kurar kaba inigh izɨtɨ, e me mɨsueghtɨ me arɨghiregh arazir kurar kam Israelɨn aven bar anegɨvagham.” Ezɨ puvatɨ, Benjaminia Israelian gumazir igharazibar akaba barazir puvatɨ.

14 Egha Benjamin anabamɨn adarazi bar moghɨra uan nguibar ekiaba ategha iza Gibean uari akufa, egha Israelia ko mɨsoghasa. 15-16 Ezɨ dughiar kamɨn Benjaminɨn anabamɨn adarazi uan 26,000plan gumazir mɨdorozir sababar mɨsoziba uan nguibar ekiabar aven bar me ini. Ezɨ Gibeania, uarir tongɨn 700plan gumazir agharir kɨriabar mɨsoziba ini. Me bar deravɨra dagɨaba isava katapel garɨghava asi. Me asir dagɨatam pura zuir puvatɨ, me vaghvagh bar deravɨra ia gasegham. 17 Ezɨ Israelian adarasi, uan 400,000plan gumazir mɨsoziba akufa, me mɨdorozir sababar mɨsogha bar fo. Egha me Benjaminɨn adarazir gumazibar dɨbobonir kam, me a medir puvatɨ.

Israelia Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsosi

18 Ezɨ Israelia Betelɨn nguibamɨn ofa gamir dakozimɨn ghuegha, kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azai, “En adarazir te faragh mangɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsogham.”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me mɨgei, “Judan anabamɨn adarazi faragh mangɨ.”

19 Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba bar mɨzaraghara dɨkavigha ghua Gibean nguibar ekiamɨn boroghɨn uari akufa. 20 Me mangɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsoghasa uari akɨra uari isava danganibar uari arɨsi. 21 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi Gibean nguibar ekiam ategha azenan iza mɨdorozim foregha, aruer vamɨran Israelian gumazir 22,000pla aghorezɨ me ariaghire. 22-23 Ezɨ Israelia uamategha ofa gamir dakozimɨn ghuegha Ikiavɨra Itir Godɨn guamɨn azia ikia ghuavti, aruem gɨfa. Me kamaghɨn an azai, “E ua uan aveghbuaba, Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsogham, o markiam?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me mɨgei, “Ia uamategh mangɨ me ko mɨsogh.”

Ezɨ Israelia uamategha gavgavim uarigh anigha, amɨmzaraghan uamategha ghua Gibean, me faragha mɨdorozir gumaziba danganibar me arɨghizɨ naghɨn ua me arɨsi. 24 Ezɨ Israelia amɨmzaraghan uamategha ghua Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko uariv sosi. 25 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi ua Gibean nguibar ekiam ategha azenan iza Israelia ko mɨsogha, dughiar kamɨn me men mɨdorozir gumazir 18,000pla mɨdorozir sababar me aghorezɨ me ariaghire.

26 Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba bar moghɨra uamategha Betelɨn ghuegha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn apiagha azia ikia ghuavti aruem iraghu. Me daghetam ko dɨpatam amezir puvatɨ. Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ofan bar isi mɨghɨramiba ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh ami. 27-28 (Finias, a Eleasarɨn ovavir borim, ezɨ Eleasar an Aronɨn otarim. Dughiar kamɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam Betelɨn nguibamɨn itima, Finias an gara God bagha ofabagh ami.)

Ezɨ Israelia kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azai, “E uamategh mangɨ uan aveghbuaba Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsogham, o e me ategham?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ. Kɨ gurumzaraghan me isɨ ian agharim darɨgham.”

29 Ezɨ Israelia mɨdorozir gumaziba amadazɨma, me ghua Gibean nguibar ekiam okarigha mongegha iti. 30 Ezɨ aruer pumuning gɨvazɨma amɨmzaraghan Israelia Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko mɨsoghasa zui. Me faragha Gibean nguibar ekiamɨn amizɨ moghɨra, mɨdorozir gumaziba isa me arɨsi. 31 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi mɨsoghasa izima, Israelia me gekuigha mong sɨvagha zuima, me nguibar ekiamɨn azenan ghue. Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi faragha amizɨ moghɨn, tuavir ekiabar Israelia mɨsosi. Me Betelɨn zuir tuavim, ko Gibean zuir tuavim, ko tintinibar nguibaba ko azenibar, puvɨra me mɨsogha, Israelian 30plan gumazibav soke. 32 Benjaminɨn anabamɨn adarazi kamaghɨn nɨghnɨsi, “E faragha me mɨsogha me abɨrazɨ moghɨn, datɨrɨghɨn me e me gafiragha gɨfa.”

Ezɨ Israelia kamaghɨn uarira uariv gei, “E me gifarɨva arɨ nguibar ekiam ategh arɨ tuavir ekiamɨn mangam.” 33-34 Egha Israelian mɨdorozir gumazir avɨrir dafam, datɨrɨghɨn bar moghɨra uamategha ghua Baltamarɨn nguibamɨn uari akufa. Ezɨ men marazi ghua aruem uaghiri naghɨn Geban nguibar ekiamɨn boroghɨn monge. Gumazir kaba, me faragha Israelian gumazibar tongɨn, men mɨdorozir gumazir bar aghuir kabav sefe, men dɨbobonim 10,000ɨn tu. Me mongeghav ikegha maghɨra otivigha, bar mɨdorozir gavgavim Gibeania gami. Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi kamaghɨn fozir puvatɨ, datɨrɨghɨn kar me gɨvaghamin dughiam, otogha gɨfa. 35 Ezɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God Israelian akurazɨma, me mɨdorozimɨn Benjaminɨn anabamɨn adarazi abɨra. Ezɨ aruer kamra Israelia Benjaminɨn adarazir mɨdorozir gumazir 25,100pla mɨsoghezɨ me ariaghire. 36 Egha Benjaminɨn anabamɨn adarazi kamaghɨn fo, Israelia mɨdorozimɨn me abɨragham.

Israelia mɨdorozimɨn Benjaminɨn anabamɨn adarazi abɨragha bar me agɨfa

Israelia faragha uan mɨdorozir gumazir mabav kemezɨ me Gibean nguibar ekiamɨn boroghɨn monge. Ezɨ Israelian gumazir igharaziba fo, men marazi mongeghavɨra iti. Egha datɨrɨghɨn me gifara ara zuima, Benjaminɨn adarazi men gɨntɨsi. Guizbangɨra, me Benjaminɨn anabamɨn adarazigh gifarava ara me gekuigha bar ghua nguibar ekiam ataki. 37 Ezɨ gumazir mongezɨ kaba zuamɨram otivigha Gibean nguibar ekiamɨn aven ghua gumazamizir aven itiba bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire. 38 Mɨdorozir gumazir ara zuir kaba, me faragha mɨdorozir gumazir mongeziba koma kamaghɨn akam mɨsogha ghaze, ia avir mɨturir ekiamɨn gantɨ, a nguibar ekiar kam gisɨn mavanangtɨ, 39 ia ara zui darasi, uamategh izɨ. Ezɨ mɨdorozim otozɨ, Benjaminɨn anabamɨn adarazi Israelian gumazir 30pla mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha me ghaze, “Guizbangɨra, e faragha kamaghɨra me gafira.” 40 Ezɨ mɨgharir ekiam nguibar ekiam gisɨn ghuavanadima, Benjaminɨn anabamɨn adarazi uamategha uarir akɨrangɨn garima, Gibean nguibar ekiam bar isi. 41 Ezɨ Israelian gumazir avɨrir dafam uamategha izi. Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazi garima Israelia uamategha izima me bar atiatingizɨ, men gavgaviba bar gɨfa. Egha me kamaghɨn fo me datɨrɨghɨn dughiar bar kuram me batogham. 42 Kamaghɨn, me Israelian ara tuavir ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zuimɨn ghue. Me aramin tuaviba puvatɨ. Me ghua Israelian adarazi batifi. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumazir okoruar pumuning iza Benjaminɨn anabamɨn adarazi batogha bar me mɨsoagharɨghizɨ me ariaghire.† 43 Israelia Menuhan nguibamɨn Benjaminɨn adarazir agɨntɨgha ghua Gibean nguibamɨn vongɨn amadaghan aruem anadi naghɨn tu. Egha me puvɨra me mɨsoghezɨ me ariaghire. 44 Ezɨ me aruer kamɨn Benjaminɨn adarazir 18,000plan mɨdorozir gumazir bar gavgavibav soghezɨ me ariaghire. 45 Ezɨ Benjaminɨn adarazir marazi uamategha arava gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir Rimonɨn Dagɨar Dafam bagha zui. Ezɨ Israelia men agɨntɨgha ghua tuavimɨn men gumazir 5,000pla mɨsoghezɨ me ariaghire. Israelia men gɨntɨgha ghuavɨra ikia Gidomɨn nguibamɨn tu. Egha ua 2,000plan gumazibav soghezɨ me ariaghire. 46 Ezɨ aruer kamra, ariaghirezir gumaziba bar, men dɨbobonim 25,000ɨn tu. Kar mɨdorozir gumazir bar gavgavibara. 47 Ezɨ men 600plan gumaziba uamategha ara ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn, Rimonɨn Dagɨar Dafam iti naghɨn ghue. Egha 4plan iakɨnibar danganir kamɨn iti. 48 Ezɨ Israelia uamategha ghua men gumazamiziba ko men asɨziba bar dav soghezɨ, da ariaghire. Egha bizir tizir me uan damazibar gariba sara bar dagh asɨghasɨki. Egha Benjaminɨn adarazir nguibar ikiavɨra itir varazira, me bar dagh apongezɨ da bar isi.

21

Israelia amizir Benjaminɨn gumazibar ikiamiba bagha nɨghnɨsi

1 Israelia Mispan nguibar ekiamɨn itir dughiamɨn, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akam akɨrigha ghaze, “Benjaminɨn anabamɨn gumazitam, en guivitamɨn ikian kogham.” 2 Mɨdorozim gɨvazɨma, Israelia bar moghɨra ghua Betelɨn nguibar ekiamɨn ghuegha, Godɨn damazimɨn apiagha, bar puvɨram azia mamaghɨra ikia ghuavti aruem iraghu.

3 Me kamaghɨn mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelian God. Nɨ tizim bagha bizir kam gamizɨ, an oto? Manmaghɨn amizɨ, en anabar mam kɨran oveghangɨn bar gɨvagham?”

4 Egha amɨmzaraghan bar dɨmangara, Israelia dɨkavigha nguibar kamɨn Ikiavɨra Itir God bagha ofa damuasa dakozir mamɨn ingari. Egha bar isi mɨghɨramin ofaba ko, gumazamiziba God ko navir vamɨra ikiamin ofaba, isa an damazimɨn dagh ami. 5 Egha me kamaghɨn mɨgei, “Israelian adarazir terara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ghuzir puvatɨ?” Me faragha mɨgɨrɨgɨar gavgavim gamigha ghaze, gumazitam Ikiavɨra Itir God bagh Mispan izeghan koghtɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegham.

6 Egha me datɨrɨghɨn uan aveghbuabar apangkufi, me Benjaminɨn anabamɨn adarasi. Egha me kamaghɨn mɨgei, “En anabar mam atam bar gɨvaghai. 7 E fo, Benjaminɨn anabamɨn adarazir bar varazira mɨdorozimɨn ariaghirezir puvatɨ. Ezɨ e Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akam akɨrigha ghaze, e uan guivitam isɨ me danɨngightɨ me an ikian kogham. Kamaghɨn, e manmaghɨn gumazir kaba bagh amizitaba inightɨ me dar ikiam? E kamaghɨn damutɨ, anabar kam bar kuavaremegham.”

8 Kamaghɨn me uarira uarir azai, “En adarazir terara ghua Mispan nguibar ekiamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ghuzir puvatɨ?” Egha me azangsɨgha ghua kamaghɨn fo, Gileatɨn Distrighɨn Jabesɨn nguibar ekiamɨn gumazitam ivɨriar kam bagha ghuzir puvatɨ. 9 Me fogha, iza uari akuvagha, ziaba itir akɨnafarimɨn vaghvagha Israelian nguibar ekiabar ziaba dɨbori. Egha me Gileatɨn Distrighɨn, Jabesɨn nguibar ekiamɨn gumazitamɨn apizir puvatɨ. 10-11 Ezɨ gumazir uari akuvazir kaba, me mɨdorozir gumazir gavgavir 12,000pla amadazɨ me Jabesɨn zui. Me akar gavgavim me ganigha ghaze, “Ia Jabesɨn mangɨva men gumazibav soghɨva men amizir paba itibav sogh, egh boriba sara ia bar me mɨsueghtɨ me arɨghiregh. Egh borir guiviba ko amizir igiabav soghan markɨ.” 12 Ezɨ me ghua me mɨkemezɨ moghɨn amigha garima 400plan amizir igiar gumaziba koma akuizir puvatɨziba, me Jabesɨn gumazamizibar tongɨn iti. Ezɨ me amizir igiar kaba inigha uamategha, Israelia Silon nguibar ekiamɨn uari akuvi naghɨn, Kenanɨn nguazimɨn ize.

13 Egha Israelia datɨrɨghɨn, Benjaminɨn anabamɨn gumazir Rimonɨn Dagɨar Ekiam itiba bagha akam amaga ghaze, “E datɨrɨghɨn ua ia ko mɨsoghan kogham.” 14 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn gumaziba uamategha izi. Ezɨ Israelia amizir igiar kaba me ganɨngizɨ, me dar iti. Kar amizir igiar me ghua Gileatɨn Distrighɨn, Jabesia mɨsogha iniziba. Benjaminɨn anabamɨn gumaziba avɨrasemezɨ, amizir igiar kabar dɨbobonim otefe.

15 Ezɨ Israelia bar Benjaminɨn anabamɨn adarazir apangkuvigha kamaghɨn nɨghnɨsi, Ikiavɨra Itir God bar atam men anabar mam kuavareme. 16 Ezɨ Israelian gumazir dapaniba kamaghɨn mɨgei, “Benjaminɨn anabamɨn amiziba bar ariaghire. Ezɨ e manmaghɨn men gumazir ariaghirezir puvatɨzir varazira bagh amizitaba iniam? 17 Me amuiba puvatɨgh borir taba bateghan koghtɨ, en anabar kam bar kuavaremegham. Men ikiavɨra itir varazira, amizitaba inigh dar ikɨtɨ me boriba batɨtɨ, men anabar kam kuvaremeghan kogham. 18 Guizbangɨra, e men gumazitam ateghtɨ, a en guivitamɨn ikian kogham. E Israelia faragha akar gavgavim akɨrigha ghaze, ‘Gumazitam uan guivim isɨva Benjaminɨn anabamɨn gumazitam danigh, an aremegham.’ Kamaghɨn amizɨ, e uan guivitam men teghtɨ, men an ikian kogham.”

19 Ezɨ gumazir dapaniba kamaghɨn mɨgei, “Isar ekiam damuva, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin dughiam roghɨra ize. Isar kam zurara vaghvagha azenibar otifi, a datɨrɨghɨn Silon otivam.” Silon nguibar ekiam notɨn amadaghan Betelɨn nguibar ekiamɨn iti, egha sautɨn amadaghan Lebonanɨn boroghɨra iti. Egha aruem anadi naghɨn tuavir ghua Betel ko Sekemɨn tizimɨn zuimɨn iti.

20 Ezɨ Israelian gumazir dapaniba kamaghɨn Benjaminɨn anabamɨn gumazibav gei, “Ia mangɨ wainɨn azenibar aven mongegh ikɨ. 21 Ia gan, isar ekiam otivtɨ, Silon amizir igiaba ighiam bagh izɨtɨ, ia dɨkavigh mangɨ uari bagh amizir igiaba vaghvagh dar suikigh. Egh ia amiziba inigh gɨvaghɨva, uamategh uan nguazimɨn mangɨ. 22 Eghtɨ gɨn men afeziaba ko men tuebaba izɨva me bagh azangsɨgh en atartɨ, e kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘E kamaghsua ia Benjaminɨn anabamɨn gumazibar apangkuvigh guiviba men takigh. E me ko mɨdorozir kam gamigha uan guivitam me danɨngan anogoroke. Guizbangɨra, me ian guiviba ini, ezɨ ia uari uan guiviba me ganɨngizir puvatɨ, kamaghɨn, ia uan akar dɨkɨrɨzim abɨghizir puvatɨ.’ ”*

23 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn gumaziba gumazir dapaniba mɨkemezɨ moghɨn ami, Me 200plan amizir igiar ighiam bagha iziba vaghvagha uari bagha da ini. Benjaminɨn anabamɨn gumaziba, amizir kaba inigha ghua uan nguazimɨn ghuegha ua nguibar ekiar kabar ingara dar iti. 24 Ezɨ Israelia uaghan bar moghɨra vaghvagha uan nguibabar ghue. Me uan anababa ko ikɨzibar nguazibar ghuegha iti.

25  *Dughiar kabar atrivir tam Israelɨn itir puvatɨ. Kamaghɨn, gumazamiziba vaghvagha tintinibar uan ifongiabar gɨn ghua pura bizibagh amua iti.

* 1:20: Josua 15:13-14

* 1:20: Ikɨzir kabar ziaba ves 10ɨn iti, nɨ Dɨboboniba 13:22 uaghan an gan.

* 1:21: Josua 15:63; 2 Samuel 5:6; 1 Eghaghaniba 11:4

* 1:27: Josua 17:11-13

* 1:29: Josua 16:10

* 2:2: Ua Me Ini 34:12-13; Godɨn Araziba 7:2-5

* 2:3: Ua Me Ini 34:12; Godɨn Araziba 7:16; Josua 23:13; Onger Akaba 106:36

* 2:5: Ziar kam Bokim, an mɨngarim Hibrun akamɨn kamaghɨn ghu, “Azi darasi.”

* 2:9: Josua 19:49-50

* 2:14: Josua 7:12; 2 Atriviba 17:20; Onger Akaba 44:12; Aisaia 50:1

* 5:5: Ua Me Ini 19:18

* 6:16: Ua Me Ini 3:12; Josua 1:5

* 6:24: Mɨgɨrɨgɨar kam, “ofa gamir dakozir kam, Ofran danganir kamɨn mɨtɨghav ikiavɨra iti,” kar mɨgɨrɨgɨar datɨrɨghɨn itir puvatɨzim. Puvatɨ. A gumazir fomɨra akɨnafarir kam osirizimɨn dughiamɨn iti.

† 6:32: Ziar kam Jerubal, an tiarim Hibrun akamɨn kamaghɨn ghu, “Bal uabɨ uabɨn akuragh.”

* 7:3: Godɨn Araziba 20:8

* 7:14: Israelia, me uari bagha uan azenibar ingarava opara dagheba isava uari bretba tua da api. Kamaghɨn amizɨ, irebamɨn aven itir bizir kam, bretɨn poghpogha izir kam, a mati Israelian nedazim. Midiania bar danganibagh arua averpenibar ingari darasi, ezɨ irebamɨn aven itir bizir kam, averpenir dɨpɨrigha ragha ghuzir kam, kar men nedazim.

* 8:3: Onger Akaba 83:11

* 8:21: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 8:23: 1 Samuel 8:7; 10:19; 12:12

* 9:53: 2 Samuel 11:21

* 10:10: 1 Samuel 12:10

* 10:13: Godɨn Araziba 32:15; Jeremaia 2:13

* 11:17: Dɨboboniba 20:14-21

* 11:18: Dɨboboniba 21:4

* 11:19: Dɨboboniba 21:21-24

* 11:25: Dɨboboniba 22:1-6

* 11:35: Dɨboboniba 30:2

* 11:38: Gumazitam God ko akam akɨri, a bizir bar ekiam. Nɨ Jems 5:12 ko Matyu 5:33-37ɨn gan. Jepta deragha nɨghnɨzir puvatɨgha onganigha akar dɨkɨrɨzir kam gami. Kar bar arazir kuram an a gami. Godɨn Akar Gavgavimɨn, God ghaze, gumazamiziba uan boribar ofa damuan kogham. Ofa Gami 20:2ɨn gan. Jepta amizir bizir kam, a kamaghɨn en aka, a bar deravɨra Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuir puvatɨ. A bar arazir kuram gami.

* 12:4: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 12:6: Hibrun akamɨn akar kam kamakɨn, “Sihibolet,” o “Sibolet,” an mɨngarim kamakɨn, “raiziar dapanim.” Gileatia kamaghɨn ziar kam dɨbori, “Sihibolet.” Ezɨ Efraimɨn adarazir ighara a dɨbori, “Sibolet.” Gumazitam, deragh Gileatian adarazi a dɨbori moghɨn, a deragh a dɨboroghan koghtɨ, me fogham kar Efraimɨn gumazir mam, egh me an mɨsueghtɨ ana aremegham.

‡ 12:7: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 13:5: Dɨboboniba 6:1-5; 1 Samuel 1:11

* 13:18: Jenesis 32:29

* 16:19: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 17:3: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. E uaghan fozir puvatɨ, aning manmagh garir nedazimɨn dɨgɨrim silvan kamɨn a gami. Ezɨ 18:24ɨn akamɨn, Maika nedazimning kamaghɨn aning dɨbori, “aser godɨn kɨ ingarizimning.”

† 17:5: E fozir puvatɨ, “asebar ifongiam gɨfofoghamin marvir guar dozir mam,” a ti bar bizir tizimra. Nɨ Jenesis 31:30 ko 1 Samuel 19:13ɨn gan. Hibrun akamɨn bizir kaba me kamaghɨn da dɨbora ghaze, asebar marvir guaba.

* 17:6: Godɨn Araziba 12:8; Gumazir Dapaniba 21:25

* 18:7: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 18:30: Akar kamɨn mɨngarim ti kamaghɨn ghu, dughiar kamɨn, Jonatan uan adarazi ko ofa gamir ingangarim gamima, Asirian adarazi Israelɨn gumazamizir avɨriba inigha ghua, uan kantrin aven kalabus gatɨ. Danɨn anabamɨn adarazi Laisɨn nguibam inigha gɨfa. Ezɨ 400plan azenibar gɨn bizir kam oto. Nɨ 2 Atriviba 15:29ɨn gan.

* 19:22: Jenesis 19:5-8

* 19:29: 1 Samuel 11:7

* 20:9-10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Geban nguibam Gibean nguibamɨn boroghɨn iti.

† 20:42: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 21:22: Hibrun akam kagh akam deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 21:25: Gumazir Dapaniba 17:6

Rut

1

2

3

4

Rutɨn Eghaghanim

O

Rut

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn eghaghanim an eghaghanir bar aghuim. Gumazir dapanibar dughiamɨn an oto. Rut a Moapian amizim, a Israelɨn ikɨzimɨn gumazir mamɨn ikia aning Moapɨn nguazimɨn iti. Ezɨ an pam aremezɨ, a uan asamir amebam geghufi. Egha gɨn aning uamategha Judian nguazimɨn ghu. Rut uaghan Israelian Godɨn apengan iti. A gɨn gumazir igharazimɨn ikia atrivim Devitɨn inaghamimɨn oto. Atrivim Devit a Israelian atrivir aghuir faragha zuim.

Nɨ akɨnafarir kam dɨponɨva, amizir kam gifuegham, a faragha God gɨfozir puvatɨgha arazir kurabagh ami. Datɨrɨghɨn a uan navim isa Israelian God ganɨngi. Egha uaghan uan navim isa uan asamir amebam ganɨngi. Rut amizir arazir aghuir kam, a God Israelia ganɨngizir arazim ko magh ghu, “Ia uan navir averiabar aven bar God gifongegh,” egh, “Igharaz darazi sara ifongegh.” Akɨnafarir kam kamaghɨn en akakasi, gumazamizir Godɨn saghon itiba uaghan Godɨn bizir aghuariba iniva an adarazir tongɨn ikiam. Egh arazir kamɨn, Godɨn saghon itir gumazir vamɨran arazim Israelɨn aven tir marazigh afiragham.

Dughiar kuram Naomi bato

1

(Sapta 1)

Naomin adarazi kantri Moapɨn areme

1 Bar fomɨra gumazir dapanir maba kantri Israelɨn garir dughiam, dagheba puvatɨzir dughiam oto. Ezɨ Betlehemɨn nguibamɨn gumazir mam, Betlehem Judian Distrighɨn aven itir nguibam. Dughiar kamɨn Israelɨn dagheba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ gumazir kam uan amuim ko otarimning inigha azenir mabar kantri Moapɨn ikiasa ghu. 2 Gumazimɨn ziam Elimelek, ezɨ an amuimɨn ziam Naomi, ezɨ an otarimningɨn ziamning Malon ko Kilion, me Efratan dakozimɨn adarasi. Egha me Betlehemɨn nguibar Judian nguazimɨn aven itimɨn ikegha ghua Moapɨn apera. 3 Egha gɨn Naomin pam Elimelek aremezɨ, a uan otarimning ko me uarira iti. 4-5 Ezɨ gɨn an otarimning Moapian amizimningɨn iti. Aningɨn ziamning Orpa ko Rut. Ezɨ me 10plan azenibar ikia ghua Malon ko Kilion areme. An pam ko otarimning, me bar ariaghire, ezɨ datɨrɨghɨn Naomi bar uabɨra iti.

Rut arazir aghuimɨn Naomi gami

6 Egha Naomi Moapɨn ikia orazi Ikiavɨra Itir God uan adarazi deragha me gamua dagheba me ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, a uan asamir guivimning ko dɨkavigha ua Judan nguazimɨn mangasa. 7 Egha Naomi uan asamir guivimning ko dɨkavigha ua Judan nguazimɨn mangasa tuavimɨn zui.

8 Egha me ghua Naomi kamaghɨn aning mɨgei, “Gua uamategh uan nguibamɨn mangɨ uan amebamning ko ikɨ. Gua arazir bar aghuibar na gamua, egha uaghan par aremezimning saram ami. Kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God uaghan guan apangkuvigh arazir aghuaribar gua damuam. 9 Egh Ikiavɨra Itir God guan akurvagh arazir aghuim gua damutɨ, gua ua patamning inigh deravɨra ikɨ.”

Egha aningɨn torezɨ aning puvɨram azi. 10 Ezɨ an asamir guivimning a mɨgɨa ghaze, “Puvatɨ. Ga uaghan mangɨ nɨ ko nɨn adarazi ko ikiasa.”

11 Ezɨ Naomi kamaghɨn aning mɨgei, “Nan guivimning, gua uamategh mangɨ. Gua tizim bagh nan gɨn mangasa? Kɨ manmaghɨn otaritamning bateghtɨ gua uam aningɨn ikiam? 12 Nan guivimning, gua uamatengegh uan nguibamningɨn mangɨ. Gua fo, kɨ bar ghurigha gɨvagha, ua patamɨn ikian ibura. Tuaviba bar puvatɨ, kɨ datɨrɨghɨn dɨmangan patamɨn ikɨ egh borir tamning bateghtɨ, 13 gua aning mɨzuamigh egh aningɨn ikiam? Ti puvatɨgham. Egh gua ua odiarimningɨn ikɨva aning mɨzuam ikiam? Ti puvatɨgham, nan guivimning. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God osɨmtɨzim na ganɨngi! Kamaghɨn, nan osɨmtɨzir nan navimɨn itim mati dagher mɨsozim kɨ anepima a nan akam mɨsosi. Ezɨ nan osɨmtɨzir kam, guan osɨmtɨzimning gafira.”

14 Ezɨ Rut ko Orpa, ua puvɨram azi. Aning aziava Orpa uan asamir amebamɨn toregha ghaze, “Kɨ zui.” Ezɨ Rut Naomin suiragha gavgavigha mangan aghua. 15 Ezɨ Naomi Rut mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan, nɨn penem zui, a uan gumazamiziba ko uan aseba bagha zui. Nɨ an gɨn mangɨ.”*

16  *Ezɨ Rut kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nɨn gɨn mangɨsɨ, nɨ nan anogoroghan markɨ. Egh uamategh mangɨsɨ na mɨkɨman markɨ. Danganir nɨ mangamim, kɨ uaghan an mangam. Egh danganir nɨ ikiamim kɨ uaghan an ikiam. Ezɨ nɨn adarasi, me uaghan nan adarasi, ezɨ nɨn God, a uaghan nan God. 17 Eghtɨ danganir nɨ managh ikɨva oveghamim, kɨ uaghan an ikɨva ovegham. Eghtɨ me danganir kamɨn narafagham. Bizitam ga abighan kogham, ovevemra ga abigham. Puvatɨghtɨma Ikiavɨra Itir God bizir bar kuratamɨn na damika.” 18 Ezɨ Naomi garima, Rut an gɨn mangasa nɨghnɨzir gavgavim iti. Kamaghɨn amizɨ, a uam a mɨgeir puvatɨ. 19 Egha aning ghua Betlehemɨn oto.

Naomi osɨmtɨzir ekiam ikia ua Betlehemɨn nguibamɨn ize

Naomi ko Rut ghua Betlehemɨn otozɨ, nguibamɨn itir gumazamiziba bar, dɨgavir kuram gami. Egha Betlehemɨn amiziba kamaghɨn mɨgei, “Kar ti Naomi?”

20 Ezɨ Naomi ghaze, “Ia ‘Naomi,’ na darɨghan markɨ. Ziar kam kamakɨn, amizir navir aghuim itim. Puvatɨ. Godɨn Gavgaviba Bar Itim navir osɨmtɨzim na ganɨngi. Ezɨ ia ‘Mara,’ na darɨgh, ziar kam kamakɨn, amizir navir kuram itim, mati dagher mɨsozim pamten an akam mɨsosi. 21 Kɨ nguibar kam ataghizir dughiam, kɨ bizir bar avɨrim iti, mati mɨnem biziba a gizɨfa. Egha Ikiavɨra Itir God ua na inigha izezir dughiamɨn kɨ biziba bar puvatɨ, mɨner mɨsevir kɨnim, biziba an aven itir puvatɨ. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God mɨzazim na ganɨngi. Godɨn Gavgaviba Bar Itim osɨmtɨzir avɨravɨrim na gatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia Naomi na darɨghan markɨ!”

22 Ezɨ Naomi ko an asamir guivim Rut, a Moapɨn amizim, aning Betlehemɨn izima, dughiar bali aghoramim oto.†

Rut Boasɨn azenimɨn dagheba buri

2

(Sapta 2)

Rut mangɨ dagheba buriasa

1 Dughiar kamɨn, Boas a gumazir aruar bizir avɨriba itir mam, a Naomin par ovengezim Elimelekɨn adarazir mav.

2  *Ezɨ Rut kamaghɨn Naomi mɨgei, “Nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ azenibar mangɨ balin ovɨzibagh eghuvam. Ingangarir gumaziba dar akora da arɨki. Egh me ifueghtɨ, kɨ men gɨn mangɨva, da inigh izam.”

Ezɨ Naomi kamaghɨn a mɨgei, “Nan guivim, a dera, nɨ mangɨ.” 3 Ezɨ Rut azenibar ghua ingangarir gumazibar gɨn ghua balin ovɨziba izi. Dughiar kam Rut a fozir puvatɨ, kar Boasɨn azeniba, a Elimelekɨn adarazir mavɨra.

Boas arazir aghuimɨn Rut gami

4 Dughiar kamra Boas Betlehem ategha iza uan ingangarir gumaziba batogha ghaze, “Ikiavɨra Itir God ia ko iti.” Ezɨ me a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God deragh nɨ damu.”

5 Ezɨ Boas iza men garir gumazir dapanimɨn azara, “Amizir munam, a ikɨzir manamɨn amizim?”

6 Ezɨ an ingangarir gumaziba ghaze, “Kar Moapian amizim a Naomi ko kantri Moapɨn ikegha ize. 7 A ingangarir gumazibar gɨn mangɨ balin ikɨzir me ikegha gɨvaziba, an adar tighɨn mangɨ balin ovɨziba iniasa, nan azai. A mɨzaraghara ingara ghua datɨrɨghɨn. A dughiar otevimra avughsasa ghua averpenimɨn aperagha avughsi.”

8 Ezɨ Boas kamaghɨn Rut mɨgei, “Nan guivim, nɨ nan azenimɨn kaghɨra ikɨ, egh ua bagh balin ovɨzibagh eghuv. Gumazir igharazitamɨn azenimɨn mangan markɨ. Nɨ nan ingangarir amiziba ko kaghɨra ikɨ. 9 Nɨ ingangarir amizibar gan, me ingara ghua managh tu nɨ merara gɨn mangɨ. Kɨ nɨ bagha ingangarir gumaziba akar gavgavim me ganɨngi. Me arazir kuratam nɨ damighan kogham. Kuarim nɨn pɨrtɨ, nɨ mangɨ mɨner ekiar ingangarir gumaziba dɨpaba tuiziba, dar dɨpatam amegh.”

10 Ezɨ Rut irava nguazimɨn fuagha, uan guam nguazim mɨtuagha irɨghav ikia kamaghɨn Boas mɨgei, “Kɨ kantrin igharazimɨn amizim. Ezɨ nɨ manmaghɨn nan gara na gɨfogha deravɨra na gami?”

11 Ezɨ Boas kamaghɨn a ikara, “Kɨ oregha fo, fomɨra nɨn pam aremezir dughiamɨn, nɨ arazir aghuibar uan asamir amebam gamua iza datɨrɨkɨn. Kɨ fo, nɨ uan amebam ko afeziam ko uan nguibam ategha iza gumazamizir nɨ fomɨra fozir puvatɨziba ko iti. 12 Nɨ arazir aghuim gamizir bizim, Ikiavɨra Itir God nɨ ikaragh ivezir aghuim nɨ danɨng. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, Israelian God nɨ geghuv nɨ avaragh nɨn ganasa nɨ ifonge, kamaghsua nɨ a bagha ize. Eghtɨ a deraghvɨra nɨ damuam.”

13 Ezɨ Rut kamaghɨn Boas mɨgei, “Nan ekiam, kɨ nɨn damazimɨn deravɨram oto. Kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ fo, kɨ tong nɨn ingangarir amizibar mɨn itir puvatɨ. Ezɨ nɨ arazir aghuaribar na gamua, nɨmɨra na mɨgeima nan navim bar dera.”

14 Ezɨ damamin dughiam, Boas kamaghɨn Rut mɨgei, “Nɨ izɨ bret tam inigh wainɨn dɨpar mɨsozim darugh anemegh.” Ezɨ Rut ingangarir gumaziba ko aperazɨ, Boas balin tuezir maba a ganɨngi. Ezɨ an apa ghua bar izɨvazɨ dar naba iti.

15 Rut amegha gɨvagha ua dɨkavigha ingarasa zui. Ezɨ Boas kamaghɨn gumazibav gei, “Ia aneteghtɨ a ua bagh balin ikɨzibar boroghɨn ireghav itir balin ovɨzibagh eghuv. Ia akam a gasɨ a mɨkɨman markɨ. 16 Egh ia a bagh balin ikɨzibar aven itir balin agharitaba asigh nguazimɨn dar arɨghtɨ, a ua bagh ada inigh, ia an anogoroghan markɨ.”

Rut ghua bizir otivizibar gun Naomi mɨkeme

17 Ezɨ Rut azenimɨn aven bali isa ghuavɨra itima aruem ghuaghiri. Ezɨ an ada inigha ghua aghorimɨn suiragha dav sozima, balin ovɨziba irima a dagh eghufi, ezɨ dar osɨmtɨzim 10 kilon tu. 18 Egha Rut balin ovɨziba inigha nguibar ekiamɨn ghugha uan asamimɨn aka. Egha dagher nar an apa taghiziba sara a ganɨngi.

19 Ezɨ Naomi Rutɨn azara, “Nɨ managh balin kaba ini? Egha nɨ tinan azenimɨn ingari? Kɨ ghaze, gumazir deravɨra nɨ gamim, God, nɨ deravɨram a damu.” Ezɨ Rut kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Gumazir kɨ datɨrɨghɨn an azenimɨn ingarizim, an ziam Boas.”

20  *Ezɨ Naomi kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God deragh gumazir kam damu. A uan mɨgɨrɨgɨamɨn gɨn ghuava ariaghireziba ko angamɨra itiba, men apangkuva arazir aghuibar me gami.”

Egha a ua mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam e ko ikɨzir vamɨra, egha en akurvazir gumazim.”

21 Ezɨ Rut ua kamaghɨn Naomi mɨgei, “Boas uaghan na mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ an ingangarir amiziba ko ingarvɨra ikɨ mangɨtɨ ingangarim gɨvagham.’ ”

22 Ezɨ Naomi kamaghɨn uan asamim mɨgei, “Guizbangɨra nɨ gumazir igharazimɨn azenimɨn ingartɨ me pazɨ nɨ damuam. Kamaghɨn deragham nɨ Boasɨn ingangarir amiziba ko ingar.”

23 Ezɨ Rut Boasɨn ingangarir amiziba ko ingangarim gamua ghuav iti, bali ko wit aghorir ingangarim gɨfa. Ezɨ Rut uan asamir amebam Naomi ko ikiavɨra iti.

Boas arazir aghuim Rut gami

3

(Sapta 3)

Naomi Rut bagh patamɨn apighasa

1 Dughiar man Rutɨn asamim Naomi kamaghɨn a mɨgei, “Nan guivim nɨ oragh, kɨ nɨ bagh gumazitamɨn apightɨ a nɨn ikɨ, deragh nɨn gantɨ nɨ deravɨra ikiam. 2 Gumazir kam Boas, en ikɨzimra. Nɨ an ingangarir amiziba ko ingari. Nɨ oragh, a dɨmangan balin iniba kua dar dagheba isir danganimɨn mangɨ ingaram. 3 Nɨ mangɨ ruegh uan mughuriar aghuim zuir borem uabɨ daghuigh. Egh korotiar aghuim arugh, egh balin iniba kua dar dagheba isir danganir kamɨn mangɨ. Nɨ mangɨ an damazimɨn otivan markɨ, nɨ teghtɨ a mar damegh gɨvaka. 4 Egh a dakusɨ mangɨtɨ nɨ ganigh foghɨva, gɨn mangɨ an suanvɨrɨn an aver inim fegh mɨtogh. A gɨn bizir tizim nɨ bagh a damusɨ, a nɨ mɨkɨmam.”

5 Ezɨ Rut an mɨgɨrɨgɨam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨra damuam.”

6 Egha Rut dɨkavigha balin ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganimɨn ghu. Egha an asamim a mɨkemezɨ moghɨrama ami.

Boas Rutɨn akurvaghasa mɨgei

7 Dughiar kam Boas amegha gɨvagha deragha uabɨ barasi. Egh dakuasa balin pozimɨn mɨn mɨto. Ezɨ Rut nɨmɨra a bagha ghua an inir avem fegha an suanvɨrɨn mɨto. 8 Ezɨ dɨmagarir arɨzimɨn a ragha iza amizimɨn garima an an suanvɨrɨn irɨghav iti. Ezɨ a bar aguaghfa.

9 Egha azara, “Nɨ tina?”

Ezɨ Rut ghaze, “Kɨ Rut nɨn ingangarir amizim. Nɨ en ikɨzimɨn aven itir akurvazir gumazim. Kamaghɨn amizɨ, nɨ deravɨra nan gan na damu.”*

10 Ezɨ Boas a mɨgɨa ghaze, “Nan guivim, Ikiavɨra Itir God deravɨra nɨ damu. Apangkuvir arazir nɨ datɨrɨghɨn amir kam, an arazir nɨ fomɨra Naomi gamizim gafira. Gumazir igiar avɨriba iti, marazi biziba iti, ezɨ marazi biziba puvatɨ. Ezɨ nɨ gumazir igiatamɨn ikiasa nɨghnɨzir puvatɨ. 11 Nan guivim atiatingan markɨ. Nguibamɨn aven itir darazi bar nɨ gɨfo, nɨ amizir bar aghuim. Nɨ mɨkemezir biziba kɨ bar dar amuam. 12  *Nɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨn pamɨn ikɨzimra, egh deravɨra nɨ damuamin ingangarim iti. Ezɨ kɨrara puvatɨ, gumazir mam uaghan nan faragha ghua iti, a ingangarir kabar amuam. 13 Nɨ datɨrɨghɨn kagh ikɨ mangɨ, gurum mɨzarakan. Kɨ mangɨ gumazir kam inigh an nɨghnɨzim gɨfogham. A nɨn gansɨ ifuegham, a dera. Egh an aghuagham a uaghan dera, kɨ nɨn ganam. Kɨ guizbangɨra mɨgei, Ikiavɨra Itir God bizir kam gɨfo. Nɨ ua mɨtogh daku mangɨtɨ amɨnim tiragh.”

14 Egha Boas ghaze, “Nguibamɨn gumazamiziba foghan markɨ, nɨ danganir kamɨn ize.”

Ezɨ Rut Boasɨn suanvɨrɨn irɨghav ikia ghua amɨnim bar itima a dɨkafi. Ezɨ gumazitam an ganizir puvatɨ. 15 Ezɨ Boas Rut mɨgei, “Nir dɨpɨzimɨn itim fɨrigh egh mɨtarimɨn mɨn an suiragh.” Ezɨ Rut a mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ Boas balin ovɨziba an inim gingezɨ, dar osɨmtɨzim 20 kilon tu. Ezɨ Boas Rutɨn akuragha da isa a gatɨzɨ, Rut ada inigha zui. Egha Boas uamategha nguibamɨn ghu.

Rut bizir otivizibar gun Naomi mɨkeme

16 Ezɨ Rut ghua dɨpenimɨn otozɨ an asamim an azara, “Nan guivim kar nɨrara?” Ezɨ Rut Boas a gamizir bizibar gun uan asamim mɨkeme.

17 Egha Rut ghaze, “Boas kamaghɨn mɨgɨa ghaze, kɨ pura izɨ nɨ bativan an aghua. Kamaghɨn a nɨ bagha balin ovɨzir avɨriba na ganɨngi.”

18 Ezɨ Naomi ghaze, “Nan asamim, nɨ tong orarkegh, Boas pura daperagh ikeghan kogham. A bizir kam bagh ingar mangɨ anekɨrighvɨrama avughsam. Ga pura ikɨ ganam bizir tizimra otivam.”

God Naomi deravɨra a gami

4

(Sapta 4)

Boas Rutɨn gara an akurvasi

1 Dughiar kam Boas ghua nguibamɨn bizibav geir danganimɨn ghugha, aperaghav ikia gara iti. Egha gari Elimelekɨn ikɨzimɨn gumazim izi. Gumazir kam a faragha an gun Rut mɨkeme. Ezɨ Boas an diagha ghaze, “Aveghbuam, nɨ kagh izɨ daperagh.” Ezɨ a ghuava apera. 2 Egha Boas nguibamɨn itir gumazir aruar 10pla mɨkemezɨ me uaghan iza apiaghav iti.

3 Ezɨ a uan ikɨzir kam mɨgei, “Nɨ fo, Naomi Moapɨn kantri ategha uamategha ize. Egha datɨrɨghɨn en ikɨzim Elimelek nguazir otevim anemangasa. 4 Ezɨ datɨrɨghɨn nan ifongiam kamakɨn, nɨ bizir kam gɨfogh. Kɨ nɨ mɨgei, nɨ nguazir kam givesɨ a givesegh. Nɨ datɨrɨghɨra en nguibamɨn itir gumazir aruaba ko kagh apiaghav itir gumazamizibar damazimɨn a givesegh. Nɨ aghuagh mɨkɨmtɨ kɨ foka. Nɨrara guizbangɨra nan faragha ikia nguazir kam givezamin ingangarim iti, ezɨ kɨ nɨn gɨn ikia egha uaghan a givezamin ingangarim iti.”

Ezɨ gumazir kam ghaze, “Kɨ a givezam.”

5 Ezɨ Boas a mɨgɨa ghaze, “Nɨ Naomin nguazim givezegh, egh uaghan Rut inigh an ikiam. A gumazir aremezimɨn amuir odiarim, Moapian amizim. Nɨ kamaghɨn damightɨ, Rut otaritam bateghtɨ borir kam uan afeziar aremezimɨn nguazimɨn ikɨtɨ men ziam nguazir kamɨn ikɨvɨra ikiam.”

6 Ezɨ an ikɨzim ghaze, “Kamaghɨn kɨ nguazir kam givezeghan kogham. Kɨ uan bizibagh nɨghnɨsi. Kɨ biziba abigh uan boriba ko borir igharaziba sara danɨngan aghua. Nɨ a givesegh kɨ aghua.”

7  *Bar fomɨra Israelia arazir mam iti. Ikɨzimɨn aven me uarira uan nguaziba anɨga dagh iveza kamaghɨn ami. Gumazir mam uan dagarir asuam suegha mav ganɨdi. Israelia arazir kam gamua egha uan akaba akɨri. 8 Ezɨ gumazir kam Boas mɨgɨa ghaze, “Nɨ uabɨ nguazir kam givesegh.” Egha uan dagarir asuam suegha a ganɨngi.

9 Ezɨ Boas kamaghɨn gumazir aruaba ko maraziv gɨa ghaze, “Datɨrɨghɨn ia bar uan damazibar ganigha fo, Naomi faragha Elimelek, Kilion ko Malonɨn bizibar suira, ezɨ datɨrɨghɨn kɨ Naomin dafarimɨn bar adagh ivese. 10 Egh uaghan kɨ Rut inigh an ikiam, a nan amuim a Moapian amizim. A faragha Malonɨn ikezɨ Malon areme. Eghtɨ Malonɨn nguazir asɨzim an adarazir dafarimɨn ikiam. Eghtɨ aremezir gumazim, an nguibamɨn iti darazi an ziam gɨnɨghnɨghvɨra ikiam. Ezɨ datɨrɨghɨn ia uan damazibar bizir kɨ amizir kamɨn ganigha a gɨfo.”

11  *Ezɨ gumazir aruaba ko, me ko itir gumaziba ghaze, “Guizbangɨra e oregha uan damazibar gani. E kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨgha ghaze, ‘God amizir nɨn dɨpenimɨn izamin kam deragh a damu, egh a damightɨ a Lea ko Reselɨn mɨn borir avɨriba batam. E fo, aning borir avɨriba batezɨ Israelɨn itir adarazir dɨbobonim ghuavanabo. Eghtɨ nɨ uabɨ Efratan adarazir aven gumazir ekiamɨn mɨn otogh, Betlehemɨn nguibamɨn aven ziar ekiam iniam. 12  *Ikiavɨra Itir God borir avɨriba gua danɨngam. Egh Ikiavɨra Itir God nɨn adarazir amightɨ me Peresɨn adarazir mɨn bar avɨrasemegham, Peres a Juda ko Tamarɨn otarim.’ ”

Rut Naomin igiavotarim bate

13 Ezɨ Boas Rut inigha an iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God deragha Rut gamizɨ, a navim asegha otarim bate. 14 Ezɨ amiziba kamaghɨn Naomi mɨgei, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe! A igavatarim nɨ ganɨngi. Eghtɨ igavatarir kam, a nɨn ikɨzimɨn aven akurvazir gumazimɨn ikɨ, egh nɨn gan deraghvɨra nɨ damuam. A Israelɨn adarazir aven ziar ekiam iniam. 15 Nɨn asamim bar nɨ gifongezɨ, nɨ uaghan bar a gifonge. Nɨn asamim bar nɨ gifongezɨ moghɨn, nɨn otarir 7pla nɨ gifueghan kogham. Kamaghɨn amizɨ otarir kam, a nɨn akurvagh mangɨ nɨ ghurighamin dughiam a nɨn ganam.”

16 Ezɨ Naomi otarim gifuegha uan apozim gatɨgha deravɨrama a gami. 17 Ezɨ nguibar kamɨn amiziba ghaze, “Naomi datɨrɨghɨn otarim iti.”

Egha me borim ziam, “Obet,” a gatɨ. Ezɨ gɨn Obet Jesin afeziamɨn oto, ezɨ Jesi Devitɨn afeziamɨn oto.

Atrivim Devitɨn inazir afeziaba

18 Kar Peresɨn adarazir ghua Devitɨn tu, men ziabar kara: Peres a Hesronɨn afeziam. 19 Ezɨ Hesron a Ramɨn afeziam, ezɨ Ram a Aminadapɨn afeziam. 20 Ezɨ Aminadap a Nasonɨn afeziam, ezɨ Nason a Salmonɨn afeziam. 21 Ezɨ Salmon a Boasɨn afeziam, ezɨ Boas a Obetɨn afeziam. 22 Ezɨ Obet a Jesin afeziam, ezɨ Jesin a Devitɨn afeziam.

* 1:15: Kantri Moapɨn gumazamiziba, me aser avɨribar ziaba fe, da aseba ko marvir guaba ko dagɨaba ko bizir avɨrir igharaziba uakan.

* 1:16: Rut 2:11-12; 2 Atriviba 2:2-6

† 1:22: Bali a raizɨn mɨn garir daghem. Me an ovɨzibav sozima, da menmeniar kɨnibar otifi. Ezɨ me da isa bretbagh ami.

* 2:2: Ofa Gami 19:9-10; Godɨn Araziba 24:19

* 2:20: Ofa Gami 25:25

* 3:9: Rut Boas azangsɨzir akamɨn mɨngarim kamakɨn, a uabɨn gan egh uabɨn akurvaghasa. Israelɨn arazim me amizir odiaribar akurvasi.

* 3:12: Rut 2:20

* 4:7: Godɨn Araziba 25:9

* 4:11: Jenesis 29:31

* 4:12: Jenesis 38:27-30

1 Samuel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Samuel,
An Akɨnafarir Faragha Zuim

O

1 Samuel

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, a gumazir dapaniba gɨvazir dughiamɨn otivizir biziba ko, Israelia uari atrivimɨn itir dughiamɨn faraghavɨra otozir bizibagh eghari. Akɨnafarir kamɨn danganir avɨriba, gumazir 3pla geghari. Samuel uabɨ Israelian gumazir dapanir abuananamɨn ike. Akɨnafarir kam uaghan Atrivim Sol geghari, a Israelian atrivir faraghavɨram otozim. Ezɨ Devitɨn eghaghanir avɨriba uaghan iti, kar, a tɨghar atrivimɨn otivamin dughiam.

Akɨnafarir kam, eghaghanir avɨriba iti, da pura eghaghanir kɨniba puvatɨ. Samuelɨn akɨnafarir faragha zuir kam, kamaghɨn en akaghasa, gumazim nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva an apengan ikiam, egh a deraghvɨra ikiam. Egh an an akaba baraghan kogh, a ikuvigham. E deraghvɨra akar kamɨn ganam, God a isa Eli ganɨngi, a 1 Samuel 2:30ɨn aven iti. A ghaze, “Gumazir nan ziam fem, kɨ ziar ekiam a danɨngam. Gumazir na barazir puvatɨzim, kɨ bar anebɨragham.”

Akɨnafarir kamɨn, nɨghnɨzir pumuning kamaghɨn iti, Israelia atrivir tam ikiam, o puvatɨgham. Ikiavɨra Itir God a uabɨ guizbangɨra Israelian atrivim. Ezɨ Israelia ghaze, me uari atrivitam ikiam. Kamaghɨn amizɨ, God me bagha atrivir mam amɨsefe. God uabɨ Israelian atriviba ko gumazamiziba, bar moghɨra men afeziam, egha a uabɨ me gatifa. Atrivim ko gumazamiziba, me Godɨn apengan ikiamin dughiam, me deraghvɨra ikiam. Ezɨ gumazamizir an akaba batoziba, me osɨmtɨziba bativam.

Eli ko Samuelɨn eghaghanim

1

(Sapta 1--7)

Elkana uan adarazi ko Silon zui

1 Gumazir mam a iti, an ziam Elkana, an Efraimɨn anabamɨn gumazim, an Efraimɨn mɨghsɨar doziba itir nguibar ekiam Raman iti. Elkana a Jerohamɨn otarim, ezɨ Jeroham a Elihun otarim, Elihu a Tohun otarim, ezɨ Tohu a Sufɨn otarim, ezɨ Suf a Efraimɨn anabamɨn gumazir mam. 2 Elkana amuir pumuning iti, Hana ko Penina. Penina boriba bati, ezɨ Hana otir puvatɨ.

3 Azeniba bar dar dughiar vamɨra, Elkana zurara uan nguibam ataghɨragha Silon nguibamɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ziam fava ofabagh ami. Dughiar kamɨn, Elin otarimning Hopni ko Finias, aning Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazimningɨn ikia, Silon nguibamɨn itir Godɨn Purirpenimɨn iti. 4 Elkana zurara ofabagh amir dughiamɨn, a zurara asɨzim aghoregh an tuziba abɨgh dar akuaba isɨ, uan amuim Penina ko, otariba ko guiviba vaghvagh me danɨngam. 5 Egha Elkana bar Hana gifongegha, bar an apangkufi. A fo, God an navim apuizɨ, a boriba batir puvatɨ. Arazir kam bangɨn, Elkana asɨzir tuzir ekiaba a ganɨdi. 6 Amizir kamning, aning penemning, egha dughiabar aningɨn mav bizibar faraghɨvɨra mangasava ami. Ezɨ Hanan penem a gasɨghasɨghasa a dɨpova ghaze, Ikiavɨra Itir God Hanan navim apuizɨ, Penina osɨmtɨzim an navim danɨngasa, akar igharagha gariba ko aghumsɨzir akabar Hana gami.

7 Azeniba bar Penina arazir kamra Hana gami. Me zurara Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn ghua, Penina akar igharazibar Hana dɨpov a mɨkɨmtɨ, a bar pazavɨra uabɨ baragh aziam, kamaghɨn amizɨ a dagheba apir puvatɨ. 8 Ezɨ Elkana kamaghɨn an azangsɨsi, “Hana, nɨ tizim bagha azi? Nɨ tizim bagha dagheba apir puvatɨ? Egha tizim bagha navim zuraram osei? Guizbangɨra, nɨ boritam batezir puvatɨ. Ezɨ kɨ fo, nɨ bar na gifonge, nɨ ti na gizɨn otarir 10pla bateghai, nɨ mɨghɨgha me gɨnɨghnɨghan koghai, egha nɨ na isa guam dafaghai.”

Hana Eli ko mɨgei

9 Dughiar mamɨn me Silon ikia amegha gɨvagha, Hana dɨkavigha ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn azenan an damazimɨn mɨtɨ. Dughiar kamɨn ofa gamir gumazim Eli, uan dabirabim inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn tiar akamɨn azenan, a gaperaghav iti. 10 Ezɨ Hana bar osemegha bar paza uabɨ baragha aziava, Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. 11  *Egha Hana akar gavgavim Ikiavɨra Itir God ko anekɨra ghaze, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ nɨn ingangarir amizim, nɨ nan ganɨva nan apangkuvasa, kɨ ifonge. Nɨ nan osɨmtɨzir kamɨn gan na gɨnɨghnɨgh. Ga uaning, nɨ na bakɨnɨghnɨghan markɨ. Egh nɨ otaritam na danightɨ, kɨ a isɨ nɨ danɨngightɨ a nɨn ingangarir gumazimɨn ikɨ mangɨ uan ovevem batogham. Eghtɨ bizir kamɨn ababanim bagh, me an dapanir arɨzim apɨran kogham.”

12 Hana dughiar ruarimɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨavɨra itima, Eli aperaghav ikia Hanan akatorimra gari. 13 Hana uan nɨghnɨzimɨn averara mɨgei. Eli an garima, a mɨgei moghɨn, akam akarava ami, egha a Hanan tiarim barazir puvatɨ. Eli ghaze, Hana ti dɨpar onganitam amegha ongani. 14 Egha Eli kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ man dughiamɨn dɨpar onganiba apir arazir kam ategham? Nɨ dɨpenir kam ategh mangɨ. Nɨn onganir arazir kam gɨvaghtɨma, nɨ ua izɨ.”

15 Ezɨ Hana kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, kɨ dɨpar onganitam amezir puvatɨ, bar puvatɨ. Nan navim, osɨmtɨzim bar a itaragha uaghirima, kɨ bar oseme. Egha kɨ uan osɨmtɨzim isa Ikiavɨra Itir God ganɨga a ko mɨgei. 16 Nɨ kamaghɨn na gɨnɨghnɨghan markɨ, kɨ amizir kuram. Puvatɨ. Kɨ paza uabɨ baragha nan nɨghnɨziba bar ikufi. Kɨ arazir kam bagha Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima nɨ nan gari.”

17 Eli mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamaghɨn a mɨgei, “Guizbangɨra, nɨ navir amɨrizim inigh mangɨ. Eghtɨ Israelian God, bizir nɨ an azarazim a nɨ danɨngam.”

18 Ezɨ Hana kamaghɨn Eli mɨgei, “Gumazir ekiam, ga uaning, kɨ nɨn ingangarir amizim. Kɨ kamaghsua, nɨ zurara navir aghuim nan ikɨ.” A mɨkemegha gɨvagha ghuava amegha, gɨn uam oseir puvatɨ.

Hana otarim bategha a isa God ganɨngi

19 Elkana uan amuimning ko boriba, me dɨmagarimɨn Silon akuima, amɨnim tirazɨma, me mɨzaraghara dɨkavigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Me an ziam fegha gɨvagha, uamategha uan dɨpenim bagha Raman nguibamɨn ghue. Ezɨ Elkana, uan amuim Hana koma akui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Hanan azangsɨzim ginɨrɨgha a ikara. 20 Dughiar mong otevimɨn gɨn, Hana navim asegha otarim bate. Egha ghaze, “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azarazɨma, a borir kam na ganɨngi. Ezɨ kɨ ziam Samuel a gatɨ.”*

Hana Samuel isa God ganɨdi

21 Arazir kamɨn gɨn, Elkana ko an dɨpenimɨn itir adarasi, Silon nguibamɨn ghu, egha azeniba bar me ofa gami moghɨn damuasa. Egh a uaghan Ikiavɨra Itir God ko dɨkɨrɨzir akam bagh, ofa damuam. 22 Ezɨ Hana me ko zuir puvatɨgha kamaghɨn uan pam mɨgei, “Borim tong ekevegh gɨvagh otem ateghtɨ, kɨ a inigh Ikiavɨra Itir God danɨngam. Eghtɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.”

23 Ezɨ Elkana kamaghɨn Hana mɨgei, “Nɨ mamaghɨn deragh damusɨ, nɨ nguibamra ikɨ mangɨtɨ borim otem ategham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God nɨn akar dɨkɨrɨzim damightɨ a guizbangɨra otogham, mati a mɨkemezɨ mokɨn.” Ezɨ Hana nguibamɨn ikia deraghavɨra uan borim gamua a geghufi.

24 Ezɨ gɨn borim otem ategha gɨvazɨ, Hana a inigha, bizir kaba sara inigha Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuasa Silon nguibamɨn itir Purirpenimɨn zui. Bizir kaba, bulmakaun apurir igiar, azenir 3pla itim ko, 10 kilogrem plaua ko, beghiar me memen inimɨn isamigha, wainɨn dɨpam a gurizɨ a itim. A bizir kaba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn zui. Dughiar kamɨn, Samuel, otarir aghɨrimra iti, a tɨghar gumazir igiamɨn otivam. 25 Me otogha gɨvagha, bulmakaun apurir igiar kam mɨsuegha gɨvagha, otarim inigha Eli bagha zui. 26 Egha Hana kamaghɨn Eli mɨgei, “O, nan gumazir aruam, nɨ na gɨfoghavɨra iti, o puvatɨ? Kɨ amizir kam, faragha nɨn boroghɨn kagh tughav ikia Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. 27 Kɨ otarir kam uabɨ danɨngasa Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa an azangsɨsi, ezɨ a nan azangsɨzim ikara. 28 Kamaghɨn amizɨ, kɨ a isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi. Eghtɨ an ikɨrɨmɨrim zurara Ikiavɨra Itir God baghvɨra ikɨ an ingangarim damuam.”

Egha me dapaniba avigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe.

2

Hana Ikiavɨra Itir God ko mɨgei

1  *Egha Hana kamaghɨn God ko mɨgei:

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ na gamima, kɨ bar akonge.

Ikiavɨra Itir God, nɨ gavgavim ko ziar ekiam na ganɨngizɨ, kɨ bar akonge.

Nɨ nan akurazir bizim bangɨn, kɨ bar akonge.

Nɨ bangɨn kɨ uan apanibar ingaravati.

2 O Ikiavɨra Itir God, tav nɨn mɨn, bar zuezir puvatɨ.

Egha godɨn igharazitam nɨn mɨn itir pu. Bar puvatɨ. Nɨ bar dagh afira.

Nɨ uabɨra, dagɨar ekiamɨn mɨn gavgavim ikia e moga en akurvagha e geghufi.

3 “E gumazamiziba, e kamaghɨn deragh fogham, Ikiavɨra Itir God bizir e amiba, a bar dagh fo, egha a en araziba tuisɨsi.

Ezɨ ia gumazamizir pura tiariba akarava aruava uan ziaba feba, ia arazir kam ategh uan akaba dukuagh.

4 Mɨdorozir gumazir gavgaviba, God men barir piba apɨrima, me mɨsoghamin gavgaviba puvatɨ.

Ezɨ gumazir gavgaviba puvatɨziba, a gavgavim me ganɨdi.

5 Gumazamizir fomɨra dagher avɨriba itiba, God datɨrɨghɨn me damightɨ me dagheba bagh ingar uan ivezim isi moghɨn da iniam.

Ezɨ gumazamizir faragha dagheba puvatɨgha mɨtiriamra itiba, God datɨrɨghɨn dagher avɨriba me danɨngtɨ me ua ingaran kogham.

Ezɨ amizir otir puvatɨzim, God datɨrɨghɨn an akurazɨ a borir 7pla bate.

Ezɨ amizir borir avɨriba itim, an boriba ovengezɨ a uabɨra iti.

6 Ikiavɨra Itir God gumazamizibav sozima, me ariaghiri.

Egha gumazamizir ariaghireziba, a me gamima me uam angamɨra iti.

God gumazamizibagh amima, me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn uaghiri.

Ezɨ a me gamima, me ua dɨkafi.

7 Ikiavɨra Itir God gumazir mabagh amizɨ me biziba puvatɨ,

egha marazi gamizɨ, me bizir avɨriba iti.

A gumazir mabagh amima, men ziaba bar iraghuegha bar vɨn iti.

A marazi gamizɨ, me ziar ekiam ikia bar pɨn iti.

8 Nguazir kamɨn suizir bizir gavgaviba da Ikiavɨra Itir Godɨn biziba,

a uabɨ bizir kabagh isɨn nguazimɨn ingari.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir onganarazibagh amua nguazir mɨnemeniam gɨpogha a gureba,

a me ghufa men akurvasi.

A me gamima, me uan kantrin gumazir ekiabar otifi,

ezɨ gumazamiziba ziar ekiam me ganɨdi.

9 “Ikiavɨra Itir God, gumazamizir a baghavɨra itiba a me geghufi.

Egha gumazamizir kuraba a me gasɨghasightɨ, me nguibar kurar mɨtatem itimɨn ovegham.

E fo, gumazir gavgavir ekiam itim, a bar uan gavgavimɨn ikɨva avegham.

10 “Ikiavɨra Itir God uan apaniba bar me gasɨghasigham.

A uan Nguibamɨn ikia arariba dagarvazi moghɨn a me dagarvasi.

Ikiavɨra Itir God nguazimɨn mɨkebaba bar dar itir gumazamiziba, a bar me akuvagh kotiamɨn men araziba tuisɨgham.

Egh a gavgavim isɨ uan atrivir a inabazim danigham,

eghtɨ gumazamiziba bar, men tongɨn, atrivir kam ziar ekiam iniam.”

11 Hana Ikiavɨra Itir God ko mɨkemegha gɨvagha, Elkana ko ua Raman nguibamɨn ghu. Ezɨ an otarir dozim Samuel, a Silon ikia ofa gamir gumazim Elin apengan ikia, an akurvagha Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim gami.

Elin otarimning arazir kuram gami

12 Elin otarimning, Hopni ko Finias, aning gumazir bar kuramning. Aning ofa gamir gumazimning, egha aning ghaze, Ikiavɨra Itir God a pura bizim, egha aning arazir kurar guar avɨrir igharagha garibagh ami. 13 God fomɨra ghaze, gumazamiziba ofa inigh izɨ a damighɨva, egh gɨn ofa gamir gumaziba bagh, asɨzir tuzir otevir taba iniam. Ezɨ dughiar kamɨn, gumazitam ofa damusɨ asɨzitam avightɨ, ingangarir gumazim fokɨn atarir 3pla itim inigh izam. 14 Ingangarir gumazir kam fokɨn pura mɨner averiam giniv, asɨzir tuzitam bɨraghɨva, a inigh mangɨ ofa gamir gumazim danɨngam. 15 Dughiar mabar, ofa damuasava amir gumazim, a tɨghar asɨzir ovim adegh avimɨn a tusɨ damutɨ, ofa gamir gumazir kamningɨn ingangarir gumazim izɨ a gifarɨva an mɨkɨm suam, “Ia ofa gamir gumazimning Finias ko Hopni bagh asɨzir tuzitaba na danɨngigh. An avimɨn da tuasa, ia mɨnemɨn avighizir asɨziba, ana dar aghua. Kamaghɨn amizɨ, ia asɨzir tuzir avighizir puvatɨziba a danɨng.”

16 Eghtɨ gumazir ofa damuamim kamaghɨn mɨkɨm suam, “Nɨ takigh, kɨ ofan arazimɨn gɨn mangɨva asɨzimɨn oviba tueghtɨ, nɨ gɨn asɨzir tuzir manam gifuegh a ini,” ezɨ ofa gamir gumazimningɨn ingangarir gumazim ghaze, “Puvatɨ. Nɨ datɨrɨghɨra na danɨngigh. Nɨ aghuaghtɨ, kɨ datɨrɨghɨra uabɨ tam iniam.”

17 Elin otarir kamning ghaze, Godɨn ofaba, da pura bizir kɨniba. Egha aning arazir kurabar gumazamizir Ikiavɨra Itir God bagha inigha izir ofabagh ami. Aningɨn arazir kurar kam, Ikiavɨra Itir God an gari a bar kufi.

Samuel Silon iti

18 Dughiar kamɨn Samuel uan mugamra ikia ofa gamir gumazimɨn inir ghurghurir aghuim ikegha, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir kam gami. 19 Azeniba vaghvagha an amebam a bagh azenan daghuamin korotiar otevir muziariba isai. Egha amebam ko afeziam aning azenibar zurara ofa damuasa izir dughiamɨn, amebam korotiar otevir muziarir kam isa Samuel ganɨdi. 20 Egha an amebam ko afeziam Eli bagha zuima a deragh aning damuasava Godɨn azai. A kamaghɨn Elkana mɨgei, “Ikiavɨra Itir God nɨn amuir kam damutɨ, a borir igharazitaba batam, eghtɨ me otarir nɨ Ikiavɨra Itir God ganɨngizimɨn danganim iniam.” Eli aning mɨkemeghtɨ, aning uamategh uan nguibamɨn mangam. 21 Ezɨ Ikiavɨra Itir God deragha Hana gamizɨ a borir kabar naviba adava da bate. An otarir 3pla ko guivir pumuning bate. Ezɨ Samuel Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikia an ingangarim gamua nɨmɨra aghui.

Elin otarimning orazir puvatɨ

22 Dughiar kamɨn Eli bar ghurizɨma, dughiar avɨribar, an otarimning amir arazir kurar avɨriba, a da barasi. A uaghan kamaghɨn orasi, aning uaghan God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn ingarir amiziba, koma akui. 23 Kamaghɨn amizɨ a aning mɨgei, “Gua tizim bagha arazir kurar kabagh ami? Gumazamiziba bar iza guan arazibar gun na mɨgei. 24 Gua nan otarimning, gua arazir kam atakigh. Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba tintinibar guan arazir kabagh eghari, kar arazir bar kuram. 25 Gumazitam arazir kuratam gumazir igharazir tam datɨghtɨ, tav a bagh an abuir gumazimɨn mɨn ikɨ Godɨn azangsɨghtɨ, God bizir kam gɨn amadagham. Eghtɨ tav arazir kuratam Ikiavɨra Itir God datɨghtɨ, tina an abuir gumazimɨn ikɨ an akuragham?” Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God aningɨn arazir kuraba bangɨn aning mɨsueghtɨ aning aremeghasa nɨghnigha gɨfa. Ezɨ Eli kamaghɨn aning mɨkemezɨ, God aningɨn dapanimning gamizɨma, aning gavgavigha uan afeziamɨn akaba barazir puvatɨ.

26  *Dughiar kamɨn Samuel mong uan mugamra itima, Ikiavɨra Itir God, ko gumazamiziba, bar a gifonge, ezɨ men ifongiar kam pamtemɨn dɨkafi.

Godɨn akam inigha izir gumazim, akar mamɨn gun Eli mɨgei

27 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim gɨn ghua kamaghɨn Eli mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn akam kamaghɨn iti, ‘Fomɨra, nɨn inazir afeziam Aron, uan adarazi ko Isipian atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnibar itima, kɨ iza me batogha uan ifongiamɨn gun me mɨkeme. 28  *Egha kɨ Israelian anababar tongɨn Aronɨn adarazi amɨsefe, me nan ofan ingangarir gumazibar otivasa kɨ me amɨsefe. Me ofa damuamin dakozimɨn ingar, egh pauran mughuriar aghuim amadim tu, egh me nan boroghɨn izɨsɨ ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar otevir azenan azuim inigh izɨ. Kɨ uaghan me mɨgɨa ghaze, Israelia ofa damuasa tuezir asɨzir naba me dar amɨ. 29 Kamaghɨn amizɨ, ia tizim bagha Israelia zurara ofa damuasa kɨ me mɨkemezir bizibar ikura? Nɨn otarimning, gumazamiziba na bagha inigha izir ofan asɨzir oviba itir aghuibara amasava da isi, aning da apava mɨkarziba saram aghungi. Arazir kamɨn nɨ aningɨn ziam fegha nan ziam abɨra. Manmaghɨn amizɨ, nɨ arazir kurar kam gami?’

30 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ akar kam aghurigha ia mɨgei: Kɨ fomɨra ian inazir afeziam Aron uan adarazi ko kɨ me mɨkeme, me zurara nan ofa gamir gumazibar mɨn ingaram. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ mɨgɨrɨgɨar kam giragham. Kɨ kamaghɨn mɨkɨmam, gumazir nan ziam fem, kɨ ziar ekiam a danɨngam. Eghtɨ gumazir na barazir puvatɨzim, kɨ bar anebɨragham.

31 “Nɨ deragh oragh, kɨ gɨn nɨn gavgaviba ko nɨn inazir afeziabar ikɨzimɨn gavgaviba, kɨ me atugh me abɨnigh me gasɨghasigham, mati gumazim gumazir igharazimɨn agharim atuzir moghɨn kɨ me atugham. Eghtɨ nɨn ikɨzimɨn aven gumazitam ikɨ mangɨ ghurighan kogham. 32 Kamaghɨn, ia zurara ikɨ gantɨ, kɨ bizir aghuiba isɨ Israelian igharaz darazi danɨngam, ia tam inighan kogham. Zurara zurara, nɨn adarazir gumazitam gɨn bar ghurighan kogham. Bar puvatɨ. 33 Eghtɨ gɨn, apaniba izɨ nɨn adarazir gumazamiziba bar me mɨsogham, mati gumazim sabamɨn me atuzɨ moghɨn, me gumazamizir kɨnibar mɨn arɨghiregham. Eghtɨ gumazir vamɨra ikɨva ofa gamir gumazimɨn ingangarim damuam. Bizir kaba an nɨghnɨzim gasɨghasɨghtɨ, an navim bar osemeghtɨ, temeriba an damaziba aghuightɨ, da okavigham.

34  *“Gɨn nɨn otarimning, Hopni ko Finias, aning dughiar vamɨran uaghara aremegham. Aning aremeghtɨ nɨ fogham, nan mɨgɨrɨgɨar kaba da bar guizbangɨra. 35 Egh kɨ ua bagh ofa gamir gumazitam amɨseveghtɨ, a navim nan ikɨva, ingangarir kɨ ifongezibara damuam. Egh kɨ an ikɨzim damutɨ, me zurara nan ofabar amuamin adarazir otivam, eghtɨ me kɨ mɨsevezir atrivim bagh ingaram. 36 Eghtɨ nɨn ikɨzimɨn gumazitaba ikɨvɨra ikɨva, me ofa gamir gumazir kam bagh mangɨva dagheba ko silvan dagɨaba bagh an azangsɨgham. Egh me kamaghɨn ofa gamir gumazimɨn azangam, ‘Nɨ en amamangatɨghtɨma, e ofa gamir gumazimɨn ingangarir tabara amigh, egh e dagher muziarir taba iniam.’ ”

3

Ikiavɨra Itir God Samuel mɨgei

1 Ezɨ otarir igiam Samuel, a Elin apengan ikia, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim gami. Azenir avɨriba ghuezɨma, Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨar avɨriba Israelia ganɨngizir puvatɨ. Dughiar vabara a irebamɨn mɨn garir bizibar aven a me mɨgei.

2 Dughiar kamɨn Elin damaziba an ikufi, egha kɨran oveghangɨn da bar okavigham. Dɨmagarir mamɨn a uan akuir danganimɨn akui. 3 Ezɨ Samuel Godɨn Purirpenimɨn ikia, Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam itir danganim gakui. Dughiar kamɨn Godɨn Dɨpenimɨn itir lam a isiavɨra itima, 4 Ikiavɨra Itir God Samuelɨn dei.

Ezɨ Samuel ghaze, “Ai, kɨ kati.”

5 Egha a dɨkavigha ivegha ghua Eli mɨgɨa ghaze, “Kɨ nɨ barazima nɨ nan dia, ezɨ kɨ izi.”

Ezɨ Eli kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn diazir puvatɨ. Nɨ ua mangɨ uan mɨsiamɨn daku.” Ezɨ Samuel uamategha ghuav akui.

6 Egha gɨn Ikiavɨra Itir God uam an dia, ezɨ Samuel ua dɨkavigha ghua Eli mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan diazɨ, kɨ izi.”

Ezɨ Eli ghaze, “Nan otarim, kɨ nɨn diazir puvatɨ. Nɨ ua mangɨ uan mɨsiamɨn daku.”

7 Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God tɨghar uan akaba isɨ Samuelɨn akagh a ko mɨkɨmam, kamaghɨn amizɨ, Samuel deraghavɨra God gɨfozir puvatɨ.

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God namba 3 dughiamɨn ua Samuelɨn dia, ezɨ Samuel dɨkavigha ghua Eli mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan diazɨ, kɨ izi.”

Ezɨ Eli datɨrɨghɨn fo, Ikiavɨra Itir Godra Samuelɨn dei. 9 Kamaghɨn amizɨ, Eli a mɨgei, “Nɨ uamategh mangɨ uan mɨsiam daku, eghtɨ a ua nɨn diaghtɨ, nɨ kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God, nɨ na mɨkɨm, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ kuarim atɨgha nɨ barasi.’ ” Ezɨ Samuel Elin akam baregha uamategha uan mɨsiamɨn ghugha akui.

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ua iza tugha faragha Samuelɨn diazɨ moghɨn, uam an dɨa ghaze, “Samuel, Samuel.”

Ezɨ Samuel ghaze, “Nɨ na mɨkɨm. Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ orasi.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ deraghvɨra oragh. Kɨ kɨran oveghangɨn, bizitam Israelian tongɨn a damigham. Eghtɨ me bizir kamɨn mɨgɨrɨgɨam baregh, me dɨgavir kuram damigham. 12 Kɨ faragha Elin mɨkemezɨ moghɨn, kɨ datɨrɨghɨn, bizir kurabar me damuam. 13 Kɨ mɨgɨrɨgɨar mam an iti. An otarimning akar kurabar nan ziam gasɨghasɨki, kamaghɨn amizɨ, kɨ an adarazi pazɨvɨra me damuva me kuavaremegham. Ezɨ Eli uabɨ fo, aning arazir kuram gami, ezɨ a aningɨn anogoroghezir puvatɨ. 14 Kamaghɨn amizɨ kɨ pamtemɨn Elin adaraziv gɨa ghaze, ofan tam men arazir kuram agɨvaghan kogham. Bar puvatɨ.”

15 Ezɨ Samuel akar kam baregha uan mɨsiamɨn akua ghua amɨnim tira. Egha a ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn tiar akam kui. Egha Samuel uan irebamɨn mɨn garir bizimɨn gun, Elin mɨkɨman atiatingi.

16 Ezɨ Eli kamaghɨn Samuelɨn dei, “Samuel, nan otarim, nɨ izɨ.”

Ezɨ Samuel a ikaragha ghaze, “Are, kɨ izi.”

17 Ezɨ Eli an azara, “God manmaghɨra nɨ mɨgei? Nɨ akatam nan mongan markɨ. Nɨ akatabar ghuaraghtɨ, kɨ God ko mɨkɨmtɨ, a bar pazɨvɨra nɨ damigham.”

18 Kamaghɨn amizɨ, Samuel Ikiavɨra Itir Godɨn akaba bar dar gun a mɨkeme, egha bizitam an ghuarazir pu. Bar puvatɨ. Ezɨ Eli oregha kamaghɨn mɨgei, “A uabɨ Ikiavɨra Itir God, a bizir tizim damuasa ifonge ana damu.”

19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Samuel ko itima a gumazir aruamɨn oto. Egha Samuel mɨgeir biziba bar, Ikiavɨra Itir God adagh amizɨ da guizbangɨra otifi. 20 Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn nguazimɨn aven itir nguibaba bar, notɨn amadaghan itir Danɨn anabamɨn nguibam ikegha bar ghua sautɨn amadaghan Berseban nguibamɨn oto, dar gumazamiziba kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God guizbangɨra ua bagha akam inigha izir gumazimɨn ingangarim damuasa Samuel amɨsefe. 21 Egha Ikiavɨra Itir God, zurara Silon nguibamɨn Samuel bativa uan akaba isa a ganɨdi.

4

Filistiaba, Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ini

1 Ezɨ Samuel Ikiavɨra Itir Godɨn akaba bar dar gun Israelia mɨgeima, me kuariba arɨgha deraghavɨra an mɨgɨrɨgɨaba barasi.

Dughiar kamɨn, Israelia dɨkavigha Filistiaba ko uariv soghasa ghua, Ebeneserɨn nguibamɨn boroghɨn averpenibar ingarigha dar iti. Ezɨ Filistiaba, me Afekɨn nguibamɨn boroghɨn uari bagha averpenibar ingarigha dar iti. 2 Egha Filistiaba uan mɨdorozir gumaziba afegha, Israelia ko mɨdorozim fore. Mɨdorozir bar ekiam otozɨ, Filistiaba Israelia abɨnigha men 4,000plan gumazibav mɨsoghezɨma me ariaghire.

3 Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba uamategha uan averpenibar ghuezɨ, men gumazir dapaniba kamaghɨn mɨgei, “Tizim bagha Ikiavɨra Itir God Filistiaba ataghizɨ, me mɨdorozimɨn e abɨni? Aria, e gumazitaba amadaghtɨ me Silon mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Boksiam inigh izɨ. Egh e mɨdorozim bagh mangɨsɨ Boksiar kam sara mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir God e ko mangɨva en akuraghtɨ, en apaniba e abɨnan kogham.”

4  *Gumazir dapaniba mɨkemegha gɨvazɨ, mɨdorozir gumaziba, gumazir maba amadazɨma me Silon ghugha Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ini. Boksiar kam gisɨn, enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimning an iti, ezɨ a mati Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn atrivir dabirabim. Boksiam inigha izir dughiamɨn, Elin otarimning Hopni ko Finias, aning uaghan gumazir kabar akuragha Boksiamɨn akua izi.

5 Me ghua averpenibar otozɨ, Israelia, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ganigha bar akongegha pamtemɨn diava arai, ezɨ nɨgɨnir bar ekiam oto. 6 Filistiaba orazima Israelia pamten diava araima, me kamaghɨn mɨgei, “Ia Hibruian averpeniba iti naghɨn dɨmdɨar munam baragh. Me tizim bagha kamaghɨn pamtemɨn diava arai?” Egha gɨn Filistiaba kamaghɨn mɨgɨrɨgɨam baraki, Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam, a men apanibar averpenimɨn izegha gɨfa. 7 Egha me atiatigha kamaghɨn mɨgei, “Israelian aser maba, men averpenibar aven izegha gɨfa. Maia, e datɨrɨghɨn kuram iniam. Fomɨra en apaniba kamaghɨn garir arazir tamɨn e gamizir puvatɨ. 8 Maia! E datɨrɨghɨn bar tegham. Tina en akuraghtɨ aser gavgavir kaba e gasɨghasighan kogham? Aser kabara, bizir guar avɨrir kuraba Isipɨn kantrin gumazamiziba da amadazɨma, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ariaghire. 9 Ezɨ markɨ. E tuivigh gavgavigh guizɨn gumazibar mɨn mɨsogham. Puvatɨghtɨma, e Hibrubar ingangarir gumazir kɨnibar otivigham, mati me fomɨra en ingangarir gumazibar ike. Arazir kam bagh e pamtemɨn mɨsogham.”

10 Kamaghɨn amizɨ, Filistiaba bar pamtemɨn mɨsoghava Israelia abɨnizɨ, Israelia ara uamategha uan nguibabar ghue. Dughiar kamɨn Filistiaba, 30,000plan mɨdorozir gumazibav soghezɨ me ariaghire. 11 Ezɨ Elin otarimning me uaghan aning mɨsoghezɨ, aning areme. Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ini.

Elin ovevem

12 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazir mɨdorozir gumazir mam, mɨdorozir danganim ategha dughiar kamra ivegha Silon ghu. A mɨdorozimɨn otozir bizibagh nɨghnɨgha bar oseme, egha uan korotiam abigha nguazim uan dapanim gaghui. 13 Ezɨ Eli Silon nguibamɨn tuavimɨn mɨriamɨn uan dabirabim gaperaghav iti. A pamtemɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam gɨnɨghnɨgha gara iti. Ezɨ mɨdorozir gumazir kam, mɨdorozir otozimɨn arazimɨn gun gumazamizibagh eghanasa, Silo nguibamɨn aven izi. Ezɨ gumazamiziba oregha bar osemegha, pamtemɨn diava arai. 14-15 Dughiar kamɨn Eli 98plan azeniba ikiava an damazimning bar an okafi. Eli gumazamizibar ararer nɨgɨnim baregha men azara, “Ia tizim bagha nɨgɨnir kam gami?”

Ezɨ mɨdorozir gumazir kam ivegha ghua kamaghɨn Eli mɨgei, 16 “Dughiar kamra kɨ mɨdorozimɨn danganim ategha ara izi.”

Ezɨ Eli an azara, “Nan otarim, manmaghɨn ami?”

17 Ezɨ gumazim kamaghɨn a geghari, “Filistiaba gavgavigha en mɨdorozir gumazir avɨribav mɨsoghezɨma me ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, e men ari. Me uaghan nɨn otarimning, Hopni ko Finias mɨsoghezɨ aning areme. Egha me uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ini.”

18 Eli Godɨn Boksiamɨn mɨgɨrɨgɨam baregha, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn tiar akamɨn uan dabirabimɨn akɨriba moghɨn irɨ. A namnam sara aghungizir gumazim egha uaghan bar ghuri, kamaghɨn amizɨ a ira uan guriragharim apɨrigha maghɨrama areme. A 40plan azenibar Israelian gumazir dapanimɨn ike.

Finiasɨn amuim areme

19 Dughiar kamɨn Elin asamir guivim, Finiasɨn amuim a navim adai, ezɨ an otamin dughiam roghɨra ize. A mɨgɨrɨgɨar kam baraki, Filistiaba Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ini, ezɨ an ivozir afeziam ko an pam, aning uaghara areme. Ezɨ borim batamin mɨzazim otozɨ, a uan pam ko ivozir afeziam aremezir bizir kamning gɨnɨghnɨgha, bar mɨzazir ekiam isa zuamɨra borim bate. Mɨzazir kaba bar moghɨra a gamima a bar aremeghasava ami. 20 Ezɨ amizir an gara itiba, me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ. Nɨ oragh, nɨ otarim bategha gɨfa.” Ezɨ borir kamɨn amebam tong men akatam baraghizir puvatɨgha men akatam ikarazir puvatɨ.

21 An aremeghasa amua ghaze, “E Israelia, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarim ko gavgavim e ataki.” Kamaghɨn amizɨ, a ziam, Ikabot borim gatɨ. Dughiar kamɨn, a uan pam ko uan ivozir afeziamɨn ovevem, ko Godɨn Boksiar apaniba inigha ghuzim gɨnɨghnɨsi.*

22 Egha bizir kam bangɨn, a kamaghɨn mɨgei, “Apaniba Godɨn Boksiam inigha ghu, kamaghɨn amizɨ, Godɨn angazangarim ko gavgavim Israelia ataki.” An abuan kamaghɨn mɨkemegha gɨvagha, an areme.

5

Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam Filistian kantrin iti

1 Filistiaba Godɨn Boksiam inigha dɨkavigha, Ebeneserɨn nguibam ategha Asdotɨn nguibar ekiamɨn ghu. 2 Me otivigha gɨvagha Godɨn Boksiam inigha, me uan asem Dagonɨn ziam fer dɨpenimɨn aven ghu. Egha Dagonɨn marvir guar dagɨamɨn ingarizimɨn boroghɨn anetɨ. 3 Egha amɨmzaraghan bar mɨzaraghara, Asdotɨn gumazamiziba osegha dɨkavigha garima, Dagonɨn marvir guam Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiamɨn boroghɨn ira fuagha guam nguazim mɨsoke. Kamaghɨn amizɨ, me Dagon inigha uam an danganimɨn anesara. 4 Me uam akuigha mɨzaraghara ua ghua Dagonɨn dɨpenimɨn aven ghua garima, marvir guar kam ua Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiamɨn boroghɨn irɨ. Ezɨ Dagonɨn dapanim ko agharimning dɨpɨriaghirɨgha tiar akamɨn boroghɨn irɨghav iti. Ezɨ an namnamra deraghavɨra iti. 5 Dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, bizir mɨngarir kam bangɨn, men ofa gamir gumaziba ko gumazir Dagonɨn ziam feba, me uan Dagonɨn ziam fer dɨpenimɨn tiar akamɨn aven mangasa, an dapanim ko agharimning irɨghav ikezir danganim dɨka zuir puvatɨ, me a ikiavkɨragh arui.

6 Godɨn Boksiam Asdotɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God Asdotɨn itir gumazamiziba ko an boroghɨn itir darasi, a mɨzazim me gasa, me gamima me bar atiatingi. Egha okar kurabagh amima da men mɨkarzibar otifi. 7 Asdotɨn itir gumazamiziba osɨmtɨzir kabar ganigha kamaghɨn mɨgei, “Israelian God, mɨzazim isa en asem Dagon ko e ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, e Boksiar kam ateghtɨ a ua en nguibamɨn ikian kogham.”

8 Egha me Filistiabar gumazir dapaniba bagha akam amadazɨ, me iza uari akufa. Me uari akuvazɨ, Asdot kamaghɨn gumazamizibar azai, “E Israelian Godɨn Boksiam manmaghɨn a damuam?”

Ezɨ gumazir dapaniba kamaghɨn mɨgei, “Gumazitaba a inigh Getɨn nguibar ekiamɨn mangɨ.” Ezɨ me a gisaghpugha Getɨn ghu, a Filistiabar nguibar ekiar igharazir mam.

9 Ezɨ me Boksiamɨn akua Getɨn ghuzɨ, Ikiavɨra Itir God uaghan nguibar ekiar kamɨn itir gumazamiziba mɨzazim me gasima, me puvɨrama atiati. Egha okar kuraba gumazamiziba ganɨga bar me gasɨghasɨki. 10 Kamaghɨn amizɨ, Getia Godɨn Boksiam isa Filistian nguibar ekiar igharazim Ekronɨn anemada.

Boksiam otogha gɨvazɨ, Ekronba pamtemɨn dɨa ghaze, “Ame, e bar ovengasa, me Israelian Godɨn Boksiam inigha kagh ize.”

11 Egha me Filistiabar gumazir dapanibar diazɨ me izezɨ, me kamaghɨn me mɨgei, “E uari, ia Israelian Godɨn Boksiam amadaghtɨma, a ua uan danganimra mangɨ. A e ko en adaraziv soghtɨ e arighireghan kogham.” Dughiar kamɨn, God mɨzazim me gasima, men avɨrim ariaghire. Kamaghɨn amizɨma, me bar moghɨra puvɨra atiati. 12 Ezɨ okar kuraba gumazamizibar mɨkarzibar otivima, men marazi ariaghɨrima, marazi ariaghirezir puvatɨ. Egha me uarir akurvaghasa Godɨn deima men dɨmdɨar ararem ghua Godɨn Nguibamɨn oto.

6

Filistiaba ua Godɨn Boksiam amadazɨ a Israelɨn ghu

1 Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam 7plan iakɨnibar Filistian nguazimɨn ike, 2 ezɨ Filistiaba, uan ofa gamir gumaziba ko kukunir gumazibar diazɨ me izima, me kamaghɨn men azai, “E manmaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam damuam? E uam an danganimɨn anemangɨsɨ, e manmaghɨra anemangam?”

3 Ezɨ ofa gamir gumaziba ko kukunir gumaziba kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia uamategh Israelian Godɨn Boksiam amangasa a? A dera, Egh ia pura anemangan kogham. Ia uan okar kuraba agɨvsɨ, ia osɨmtɨziba agɨvamin ofaba amadagh. Ia kamaghɨn damightɨ, ian arɨmariaba ua deragham, eghtɨ ia fogh suam, e amizir osɨmtɨzir kam bangɨn, God pazavɨra e gami.”

4-5 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, “E osɨmtɨziba agɨvamin ofan manmaghɨn garim God danɨngam?”

Ezɨ ofa gamir gumaziba ko kukunir gumaziba kamaghɨn mɨgei, “E 5plan Filistian gumazir dapaniba iti. E fo, en gumazir dapanir 5pla ko en gumazamiziba bar moghɨra arɨmariar ekiar kam iti. Kamaghɨn amizɨ, ia golɨn taba inigh 5plan okar ia bativizibar nedaziba, ko 5plan kuarzir en nguazim gasɨghasɨzibar nedazibar ingarigh, Godɨn Boksiam sara da amadagh. Egh ia Israelian Godɨn apengan ikɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, a ti en nguazim ko aseba ko ia sara uam osɨmtɨzir tam e danɨngan kogham. 6 Ia ti Isipian atrivim ko an gumazamiziba fomɨra God baraghizir puvatɨzɨ moghɨn damuam, o markiam. God bizir kuraba me ganɨga me gamima, me onganigha Israelia ataghizɨ, me Isipɨn kantri ategha ghue. Ia arazir kam gɨnɨghnɨghɨva, akɨrim ragh God gasan markɨ.

7 “Ia oragh. Ia karisɨn igiatamɨn ingarigh, egh bulmakaun amebar tɨghar ingangaritam damuamin pumuning inigh, karisɨn kam gikegh. Aningɨn nguzimning tɨghar otem ataghɨragham. Egh ia bulmakaun kamningɨn nguzimning inigh bulmakaun dɨvazimɨn mangɨ aning atɨgh. 8 Egh Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam inigh karis gisɨn anetɨgh. Egh ia osɨmtɨziba agɨvamin ofan mɨn, golɨn ingarizir okaba ko kuarziba, da isɨ boksiar dozir tam darugh, egh a isɨ karis gisɨn Godɨn Boksiam boroghɨn dar atɨgh. Egh bulmakaun amebar kamning ateghtɨ, aning uaning karis geku mangɨ. 9 Egh ia bar deraghvɨra gan, karis managhɨra mangam? A Boksiam izezir kantri Betsemesɨn nguibar ekiamɨn mangɨtɨ, ia deraghvɨra fogh suam Israelian God bizir kurar kam e bagha anemada. Karis an mangan koghtɨ ia fogh suam, God osɨmtɨzir ekiar kam e bagha anemadazir puvatɨ. Osɨmtɨzir kam ti puram oto.”

10 Ezɨ gumazamiziba mɨgɨrɨgɨar kam baregha an gɨn zui. Egha me bulmakaun amebar pumuning inigha karis gike. Egha bulmakauningɨn nguzimning inigha, bulmakaun dɨvazimɨn aven aning atɨ. 11 Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ko, boksiar dozir okaba ko kuarzibar nedaziba aven itim, aning isa karis gisɨn aning atɨ. 12 Me aning atɨgha gɨvazɨ, bulmakauning biaghatɨgha Betsemesɨn nguibar ekiamɨn zuir tuavimɨn zui. Aning tuavir kam ataghizir pu. Bar puvatɨ. Aning diav arava an zui, ezɨ 5plan Filistian gumazir dapaniba, karisɨn gɨn ghua Betsemesɨn mɨtaghniamɨn tu.

Godɨn Boksiam, Betsemes ko Kiriat Jearimɨn iti

13 Ezɨ Betsemesɨn gumazamiziba danganir zarir mamɨn azenibar ikia, witba aghora iti. Egha me kogha tuavimɨn gara, Godɨn Boksiamɨn apigha me bar akonge. 14-15 Ezɨ bulmakauning karis kurugha ghua, Betsemesɨn gumazir mam Josua, an azenimɨn otogha, azenimɨn aven dagɨar ekiar mamɨn mɨriamɨn tughav iti. Ezɨ Livaiba iza Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ko boksiar me golɨn ingarizir nedaziba itim isa, dagɨar ekiar kam gisɨn da arɨki. Ezɨ gumazamiziba karisɨn ter araribar dazibar kuegha, bulmakaun amebamning mɨsuegha, Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami, mati ofan bar isia mɨghɨrizim. Dughiar kamra Betsemesia uaghan, Ikiavɨra Itir God bagha ofan igharazir mabagh ami. 16 Filistiabar 5plan gumazir dapaniba gari, Israelia bizir kabagh amima, me dughiar kamra uamategha Ekronɨn ghue.

17 Ikiavɨra Itir God Filistiabar osɨmtɨziba agɨvasa, me osɨmtɨziba agɨvamin ofan mɨn, 5plan golɨn okar nedaziba amada. Da vaghvagha men nguibar ekiabar ababaniba, dar ziabar kara: Asdot, Gasa, Askelon, Get ko Ekron. 18 Me kuarzibar nedaziba amada, da vaghvagha men nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itibar ababanim gami. Egha uaghan Filistian gumazir dapaniba garir nguibar dozibar ababanim gami. Ezɨ dagɨar ekiar me Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam atɨzim, a Betsemesɨn gumazim Josuan azenimɨn aven ikia kamaghɨra iti. Dagɨar kam, a bizir danganir kamɨn otozimɨn ababanim gami.*

19 Ezɨ Betsemesɨn gumazir 70pla Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiamɨn averiamɨn gani. Kamaghɨn amizɨ God me mɨsoghezɨ, me bar ariaghire. Ezɨ nguibar ekiar kamɨn itir 50,000ɨn gumazamiziba ghaze, Ikiavɨra Itir God me gasɨghasɨki. Egha me bar pamtemɨn azi.† 20 Egha Betsemesɨn itir gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Godɨn bar zuezim, tinara an damazimɨn mɨtɨgham? Bar puvatɨgham. A en atartɨma, en tav bar deragh ikeghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, e Godɨn Boksiar kam amadaghtɨ, a igharagh mangam. E managhɨra anemangam?”

21 Egha me Kiriat Jearimɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamizibav mɨkɨmasa gumaziba amadazɨma, me ghua kamaghɨn me mɨgei, “Filistiaba Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam uam an akua en nguibamɨn ize. E kamaghsua ia izɨva a inigh.”

7

1  *Ezɨ Kiriat Jearimɨn gumazamiziba iza Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam inigha ghua, mɨghsɨar muziarimɨn pɨn, gumazim Abinadapɨn dɨpenimɨn anetɨ. Egha me an otarim Eleasar Boksiamɨn ganasa anemɨsefe.

Samuel kantri Israel gatifa

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam, 20plan azenibar Kiriat Jearimɨn ikezɨma, Israelia uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn diava azi, egha a baghavɨra iti. 3 Ezɨ Samuel gɨn kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia guizbangɨra navibagh iragh ua Ikiavɨra Itir God bagh ua izɨsɨ, ia ikɨzir igharazibar aseba ko aser amizim Astarten nedazim batokegh. Egh ia Ikiavɨra Itir God bar an apengan ikɨva, a baghɨva teviba apɨr. Eghtɨ a ian akuragh Filistiaba batueghtɨ me ua ia gativaghan kogham.” 4 Israelia Samuelɨn akam baregha, aser Balba, ko aser amizim Astarten nedaziba batuegha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamra fe.

5 Egha Samuel gɨn Israelia bagha akam amaga ghaze, “Ia izɨva Mispan nguibar ekiamɨn uari akuvaghtɨ, Ikiavɨra Itir God ian akurvaghsɨ, kɨ a ko mɨkɨmam.” 6 Ezɨ gumazamiziba bar iza Mispan uari akufa. Me mozir dɨpamɨn, Ikiavɨra Itir God bagha ofan mɨn, an dɨpam tuava nguazim ginge. Egha dagheba tagha ikia ghua aruem iraghu.

Egha me kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “E nɨn damazimɨn arazir kuram gami.” Ezɨ Samuel Mispan Israelian mɨdorozir gumazir dapanimɨn ikia, men kotiaba baragha men mɨgɨrɨgɨaba akɨri.

7 Ezɨ Filistiaba kamaghɨn oraki, Israelia Mispan uari akufa. Ezɨ men 5plan gumazir dapaniba uan mɨdorozir gumaziba inigha Israelia mɨsoghasa Mispan izi. Ezɨ Israelia orazi, Filistiaba izima me atiati. 8 Egha Israelia Samuel mɨgei, “Nɨ pamtemɨn ingar Ikiavɨra Itir God, en God, a ko mɨkɨm. A en akuraghtɨ Filistiaba e gasɨghasighan kogham. Nɨ a ko mɨgeir arazim ataghɨraghan markɨ.” 9 Ezɨ Samuel sipsipɨn igiar mam mɨsuegha, ofan mɨn Ikiavɨra Itir God bagha a tuazɨ a bar isia mɨghɨri. Egha Samuel Israelian akurvaghasa pamtemɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima, an a baregha men akura.

10 Samuel ofan bar isia mɨghɨrim gamuavɨra itima, Filistiaba mɨdorozim forasa roghɨra ize. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Filistiabagh isɨn, overiamɨn ararim gamizɨ, a bar pamtem dagarazɨ, men nɨghnɨziba onganizɨ me tintinibar arima, Israelia men gani. 11 Egha Israelian gumaziba Mispa ategha, Filistiabar agɨragha tuavimɨn men avɨrim mɨsozi me ariaghire, egha me ghua Betkarɨn nguibamɨn boroghɨn oto.

12 Ezɨ Samuel gɨn dagɨar ekiar mam inigha Mispa ko Senɨn nguibamningɨn tɨzimɨn anesara. Egha kamaghɨn mɨgei, “Dagɨar kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn ababanim, a en akuragha iza datɨrɨghɨn tu.” Egha ziar kam a gatɨ, “Dagɨar Akurvazim.” 13 Kamaghɨn amizɨ, God Filistiaba bar me abɨra, dughiar kamɨn, Samuel Israelian gumazir dapanimɨn itima, Ikiavɨra Itir God bizir kabagh ami. A Filistiabar tuaviba apɨrima me ua iza Israelɨn nguazimɨn aven mɨsozir puvatɨ. 14 Fomɨra Filistiaba Israelian nguibar ekiamning Ekron ko Getɨn tɨzimɨn itir nguibaba ini, ezɨ datɨrɨghɨn me ua da isa Israelia ganɨngi. Filistiaba ua Israelian nguazir otevitam gativazir puvatɨ. Israelia uaghan ua Amoria ko uariv sozir puvatɨgha, uari inigha deravɨram apia.

15 Ezɨ Samuel Israelian gumazir dapanimɨn ikia ghuava areme. 16 Azeniba bar Samuel nguibar ekiar kabar zui, Betel, Gilgal ko Mispa, a ghua Israelian kotiaba baragha men osɨmtɨziba akɨri. 17 A nguibar kabar ingangarim agɨvagh, uamategh uan nguibam Raman mangam. A uaghan nguibar kamɨn kotiaba barasi. Egha uaghan Raman Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozir mamɨn ingari.

Sol Israelian atrivimɨn oto

8

(Sapta 8--15)

Israelia uari bagha atriviba buri

1 Samuel ghurizir dughiamɨn, a uan otarir pumuning Israelian gumazir dapanimningɨn ikiasa aning amɨsefe. 2 An otarir ekiamɨn ziam, Joel, ezɨ dozimɨn ziam, Abiya. Aning Berseban ikiava, gumazamizibar kotiaba baragha men osɨmtɨziba akɨri. 3 Egha aning uan afeziamɨn arazibar gɨn zuir puvatɨ. Puvatɨ. Aning dagɨaba iniasa bar kufi, egha aning gumazir mabar amamangatɨzɨ, me uari bagha nɨghnɨgha dagɨaba isa aning ganɨdima, aning men kotiabar ghuangsɨgha deragha dar kɨrir puvatɨ.

4 Aningɨn arazir kam bangɨn, Israelian gumazir dapaniba uari akuvagha Samuelɨn ganasa Raman nguibar ekiamɨn ghu. 5  *Me ghuegha kamaghɨn Samuel mɨgei, “Nɨ oragh. Nɨ ghurigha gɨvazɨma nɨn otarimning nɨn arazir aghuibar gɨn zuir puvatɨ. E kamaghsua, nɨ e bagh gumazitam amɨseveghtɨ, a en atrivimɨn ikɨva e geghuvam. E kantrin igharazibar mɨn otivasa.”

6 Ezɨ Samuel men azangsɨzir me uari bagha atrivir tam amɨsɨvasa an azarazir azangsɨzir kam gɨnɨghnɨzima, an an nɨghnɨzimɨn derazir puvatɨ, ezɨ a uabɨn mɨkɨmasava Ikiavɨra Itir Godɨn azai, a manmaghɨn damuam. 7  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Bizir gumazamiziba uari bagha nɨghnɨgha nɨn azangsɨzir kaba, nɨ me baragh dar amu. Nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, me nɨn aghuagha nɨ batosi. Puvatɨ. Kɨ men atrivimɨn ikian me aghuagha na batosi. 8 Nɨ deragh oragh. Dughiar kɨ Isipɨn kantrin me inigha iza datɨrɨghɨn, me akɨrim na gasaragha asebar ziaba fe. Ezɨ datɨrɨghɨn me uaghan akɨrim ragha nɨ gasara. 9 Ezɨ kɨ kamaghsua, nɨ men akam baregh me bagh atrivir tam amɨsefegh. Nɨ mɨgɨrɨgɨar gavgavim me danɨng suam, ia bar deraghvɨra bizir ia azarazim bagh nɨghnɨgh. Egh atrivim damuamin araziba nɨ bar deravɨra dar gun me geghanigh.”

10 Kamaghɨn amizɨ, Samuel gumazir me uari bagh atrivitam amɨsɨvasa azaraziba bagha ghugha, Ikiavɨra Itir God me mɨkɨmasa mɨkemezir bizibar gun me mɨgei. 11 Ezɨ Samuel kamaghɨn me mɨgei, “Ian atrivim otoghɨva, a bizir kabar ia damuam. A ian otaribar amutɨ, me mɨdorozir gumazibar otivam. Eghtɨ mɨdorozimɨn dughiamɨn, tarazi mɨsoghamin karisbar tuivightɨ, tarazi mɨsoghamin hoziabar dapiagham. Eghtɨ gumazitaba ingangarir kam damuam, atrivim uan karis inigh managh mangɨsɨ, me faragh ivemaram. 12 A gumazitabar amutɨ me 1,000plan mɨdorozir gumazibar dapanimɨn ikɨtɨ, tarazi 50plan mɨdorozir gumazibar dapanim ikiam. Eghtɨ ian otarir taba an azenim bagh nguazim abɨghtɨ, tarazi an azenimɨn dagher andɨziba iniam. Eghtɨ tarazi mɨsoghamin bizibar ingarɨva, karisɨn biziba sara ingaram. 13 Atrivim ian guiviba inightɨ me a bagh sandabar ingar, uaghan bretba ko dagher igharazibar an dɨpenimɨn da tuam. 14 Egh a, dagher bar dirir ian azenibar itiba, ko wainɨn azeniba ko olivɨn azeniba, dar dagher aghuiba isɨ, uan ingangarir gumazir dapanibar anɨngam. 15 Ia uaghan wainɨn ovɨziba ko witɨn ovɨziba isɨ 10plan pozibar dar arɨgh, egh dar pozir vamɨra isɨ a danɨng. Eghtɨ a dagher kaba isɨ uan ingangarir gumazir dapaniba ko an ingangarir gumazir kɨnibar anɨngam. 16 Atrivim uan ingangaribar amusɨ, ian ingangarir gumaziba ko ingangarir amiziba inigham, a ian gumazir igiar bar aghuiba ko donkiba sara iniam. 17 Egh a ian 10plan sipsipbar tongɨn sipsipɨn vamɨra iniam. Egh ia damutɨ, ia an ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikiam. 18 Atrivir ia uari uari bagha mɨsevezir kam otoghɨva, arazir kabar ia damutɨma, ia atrivim basemegh atarɨva mɨgɨrɨgɨar avɨribar amuva Ikiavɨra Itir Godɨn mɨkɨmam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, a bar ia bareghan kogham.”

19 Ezɨ gumazamizir kaba Samuelɨn akaba baraghan aghuagha, kamaghɨn a mɨgei “E aghua. Nɨ e bagh atrivir tam amɨsefegh. 20 E kantrin igharazibar mɨn otivasa, eghtɨ en atrivim e gativagham. Egh e uan apanibav soghsɨ mangamin dughiamɨn, a en mɨdorozir gumazibagh ativagh men faragh mangam.”

21 Ezɨ Samuel gumazamizir kabar mɨgɨrɨgɨaba baregha ghua Ikiavɨra Itir God mɨgei. 22 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Samuel mɨgei, “Aria, nɨ men akam baregh me bagh atrivitam amɨsefegh.”

Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨ, Samuel ghua kamaghɨn Israelian gumazibav gei, “Ia bar moghɨra uan nguibabar mangɨ.”

9

Sol Samuel bato

1 Gumazir mam Benjaminɨn anabamɨn aven iti, an ziam Kis. An Abielɨn otarim, ezɨ Abiel Serorɨn otarim, ezɨ Seror Bekoratɨn otarim, ezɨ Bekorat Afian otarim. Kis mɨdorozibagh amir gumazir gavgavim, egha gumazir igharazibar tongɨn ziam ti. 2 Egha an otarir mam iti, an ziam Sol. Sol gumazir igiar ruarir dirir gavgavim, ezɨ Israelian gumazitam an mɨn ruarazir puvatɨ. An ganganiba uaghan bar derazɨ, a Israelian igharaz darazigh afira.

3 Dughiar mamɨn, Solɨn afeziam Kisɨn donkin maba tintinibar ghuegha ovenge. Ezɨ Kis kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ ingangarir gumazitam inigh gua mangɨ donkiba buri.” 4 Ezɨ aning dɨkavigha Efraimɨn mɨghsɨar dozibar ghu, egha Salisan nguazir otevir mamɨn ghugha dar apizir puvatɨ. Aning uaghan Salimɨn nguazimɨn ghugha donkibar apizir puvatɨ. Egha aning gɨn Benjaminɨn nguazimɨn ghugha, donkibar apizir puvatɨ. Bar puvatɨ.

5 Aning tagha Sufɨn nguzimɨn ghua otogha gɨvagha, Sol kamaghɨn uan ingangarir gumazim mɨgei, “Aria, ga uamategh uan nguibamɨn mangam. Puvatɨghtɨ, gan afeziam ga gɨnɨghnɨgh pamtem nɨghnɨzir avɨribar amuva uan donkiba gɨnamadagham.”

6 Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨn mɨgei, “Ga, tong orarkegham. Gumazir mam Sufɨn nguibamɨn ikia Godɨn akam akura iti. A mɨgeir akaba da guizbangɨram otifi. Ezɨ gumazamiziba ziar ekiam a ganɨdi. Ga mangɨ an ganika, a ti tuavir ga mangamimɨn gun ga mɨkɨmam.”

7 Ezɨ Sol kamaghɨn ingangarir gumazim mɨgei, “Ga a bagh mangam. Egh ga bizir aghuir manatam inigh mangɨ a danɨngam? Gan mɨtaribar itir dagheba gɨfa, dagher natam itir puvatɨ.”

8 Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨn mɨgei, “Kɨ silvan muziarir mam iti. Kɨ a danɨngightɨ a donkiba itir danganimɨn gun ga mɨkɨmam.”

9 (Fomɨra, Godɨn akam inigha izir gumaziba, Israelia kamaghɨn me dɨbori, “Kukunir gumaziba.” Eghtɨ gumazitaba bizitam bagh Godɨn azangsɨghsɨ, kamaghɨn mɨkɨm suam, “E kukunir gumazimɨn ganasa.” Kamaghɨn amizɨ, Sol kukunir gumazim bagha azai.)

10 Ezɨ Sol kamaghɨn uan ingangarir gumazim mɨgei, “Bar dera. Nɨ izɨ ga mangam.” Egha aning nguibar ekiar Godɨn ingangarir gumazim itimɨn zui.

11 Aning nguibar mɨghsɨar dozim itimɨn ghuavanadir dughiamɨn, guivir igiar maba dɨpam tuasa izima aning men azai, “Kukunir gumazim nguibar ekiamɨn iti, o puvatɨ?”

12 Ezɨ guivir igiaba kamaghɨn aningɨn akam ikaragha ghaze, “Are. Kukunir gumazim iti. Gumazamiziba datɨrɨghɨn, Godɨn ziam fer danganimɨn ofa damuasa, kamaghɨn amizɨ, a datɨrɨghɨra nguibar ekiamɨn ize. Gua zuamɨra mangɨ. 13 Gua nguibar ekiamɨn aven mangɨ an apigham. A nguibar ekiamɨn aven ikiavɨra iti, a tɨghar Godɨn ziam fer danganimɨn mangam. A gumazamiziba ko Godɨn ziam fer danganimɨn ikɨ me ko damam. A faragh otoghɨva deragh ofa damusɨ Godɨn azaraghtɨ, me gɨn damam. Kamaghɨn amizɨ, gua zuamɨra mangɨva a batogh.”

14 Guivir igiaba mɨkemegha gɨvazɨma, Sol uan ingangarir gumazim ko nguibar ekiamɨn zui. Aning dɨvazir kamɨn tiar akamɨn aven ghua garima, kukunir gumazir kam men boroghɨn izi. Kukunir gumazir kam, kar Samuel, a nguibar ekiamɨn azenan mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer danganimɨn mangasa.

15 Boghɨnaron mɨzaraghara Sol tɨghar izamin dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God faragha kamaghɨn Samuel mɨgei, 16 “Gurumɨn dughiar kamra, kɨ Benjaminɨn anabamɨn gumazitam amadaghtɨ a izam. Eghtɨ nɨ borem isɨ an dapanim gingegh, kar ababanir a Israelian gumazamizibar atrivimɨn ikiamim. Kɨ Filistiabar gari, me osɨmtɨzir ekiam ko mɨzazim Israelia ganɨdima, me uarir akurvaghasa nan ingarava arai. Eghtɨ gumazir kam men akuragh Filistiabar gavgavimɨn ua me iniam.”

17 Amɨmzaraghan Samuel Solɨn api, ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgei, “A mara, kɨ boghɨnaron gumazir mam baghavɨra nɨ mɨkeme. A nan gumazamiziba bar me gativagham.”

18 Ezɨ Sol nguibar ekiamɨn tiar akamɨn Samuel batogha kamaghɨn an azara, “Kukunir gumazimɨn dɨpenim managhɨra iti? Nɨ na mɨkɨmam o?”

19 Ezɨ Samuel kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ uabɨ kɨ kukunir gumazim. Gua faragh Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer danganimɨn mangɨ, egh gua datɨrɨghɨn na ko damam. Kɨ gurum mɨzaraghara, bizir nɨ ifongezibar gun nɨ mɨkɨmam, egh nɨ amadaghtɨ nɨ uamategh mangam. 20 Kɨ fo, ian donkiba 3plan dughiar gɨvazibar ovenge, ezɨ nɨ da bagh osɨman markɨ. Me da batogha gɨfa. Ezɨ nɨ oragh. Israelian gumazamiziba, me bar tinara gifonge? Me nɨ ko nɨn afeziamɨn adarazira bar me gifonge. Bar guizbangɨra!”*

21 Ezɨ Sol kamaghɨn Samuel mɨgei, “Kɨ Benjaminɨn anabamɨn gumazir mam. Ezɨ Israelian anababar tongɨn, a bar anabar muziarim. Ezɨ nan afeziamɨn ikɨzim, e Benjaminɨn anabamɨn tongɨn ziaba puvatɨ. Ezɨ nɨ tizim bagha mɨgɨrɨgɨar kamɨn na gami?”

22 Sol mɨkemegha gɨvazɨ, Samuel a ko an ingangarir gumazim inigha, me dɨpenimɨn aven apir danganimɨn ghue. Samuel faragha 30plan gumazibar diazɨma, me izegha damasa apiagha gɨfa. Ezɨ Samuel Sol mɨkemezɨ a uan ingangarir gumazim ko, aning dabirabir dakozir faraghavɨra itim gapera. 23 Ezɨ Samuel isair gumazim mɨgei, “Asɨzir tuzir kɨ nɨ ganɨngizim, nɨ a inigh izɨ.”

24 Ezɨ isair gumazim asɨzir suer tuzir aghuiba itim asigha pɨn anekagha ghua Solɨn guamɨn anetɨ. Ezɨ Samuel ghaze, “Nɨ gan, kar asɨzir nɨ bagha atɨzim, nɨ anemɨ. God faragha na mɨgɨa ghaze, nɨ datɨrɨghɨn e ko isar kamɨn ikɨ damam, ezɨ kɨ gumazir kabar diagha, asɨzir kam nɨ bagha anetɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ anemɨ.” Ezɨ Sol dughiar kamɨn Samuel koma api.

25 Egha me gɨn ofa gamir dakozim ategha nguibar ekiamɨn uaghiri. Egha Samuel Sol inigha uan dɨpenimɨn aven ghugha, dɨpenimɨn avughsir danganimɨn ikia Sol ko mɨgei. Egha me ghuriamɨn dakuasava Sol bagha mɨsiam akɨrizɨ, an akui.

Samuel, atrivimɨn ikiasa Sol amɨsefe

26 Ezɨ Samuel bar mɨzaraghara osegha avughsir danganimɨn Solɨn dɨa ghaze, “Nɨ dɨkafigh. Kɨ nɨ amadaghtɨma nɨ uan nguibamɨn mangam.” Ezɨ Samuel dɨkavigha izaghira a ko tuavimɨn zuima, Solɨn ingangarir gumazim uaghan aning ko zui.

27 Me nguibar ekiamɨn mɨtaghniamɨn boroghɨn ghua, Samuel kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ uan ingangarir gumazim amadaghtɨma a faragh mangɨ. Eghtɨ nɨ tong na ko ikɨtɨ, kɨ God mɨkemezir mɨgɨrɨgɨabar gun nɨ mɨkɨmam. Ezɨ an ingangarir gumazim faragha ghu.”

10

1 Egha Samuel olivɨn borem itir mɨsevir dozim inigha, an dapanim gingegha an tore. Egha ghaze, “Ikiavɨra Itir God nɨ ginabagha ghaze, Nɨ nan gumazamiziba, Israelian atrivimɨn ikiam. Nɨ me gativagh men akurvagh me okarizir apanibar gavgavim da ua me iniam. Eghtɨ ababanir tam, nɨn akakagh suam, Ikiavɨra Itir God, ua bagha inabazir gumazamizibagh ativaghasa, nɨ ginaba. Nɨ datɨrɨghɨn ababanir kamɨn ganam.* 2  *Nɨ na ategh mangɨva, Benjaminɨn nguazimɨn mɨtaghniamɨn, Selsan nguibamɨn, me Resel afazir dagɨar mozimɨn boroghɨn gumazir pumuning batogham. Eghtɨ aning donkin nɨ ruiagha aruibar gun nɨ mɨkɨm suam, me dar api, ezɨ nɨn afeziam dagh nɨghnɨzir puvatɨ, a nɨ gɨnɨghnɨgha azangsɨghavɨra ikia ghaze, kɨ manmaghɨn uan otarim damuam.

3 “Egh nɨ tuavimɨn mangɨ, Taborɨn nguibamɨn itir temer ekiamɨn otogham. Eghtɨ gumazir 3pla Ikiavɨra Itir God bagh ofa damusɨ Betelɨn mangɨsɨ izɨ temer kamɨn nɨ batogham. Men faraghavɨra izamim, a memen 3pla inigh izam, eghtɨ tav bretɨn 3pla inigh izam, eghtɨ abuananam wainɨn dɨpam aven itir memen inimɨn isamizir mɨsevim inigh izam. 4 Gumazir kaba dughiam nɨ danɨngɨva bretɨn pumuning nɨ danɨngam, eghtɨ nɨ aning inigh.

5 “Eghtɨ nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨamɨn Gibean nguibamɨn mangɨ gantɨ, Filistiabar mɨdorozir gumaziba danganir kamɨn ikiam. Egh nɨ nguibar ekiamɨn mɨriamɨn mangɨ, Godɨn akam inigha izir gumazir okoruamɨn gantɨ, me Godɨn ziam fer danganim ategh izighiram. Men tarazi faragh mangɨ gitaba ko tambarinbav soghɨva marvibagh iviam. Eghtɨ tarazi Godɨn akam pamtem an gun mɨkɨmɨva dɨmɨva ighɨ izam. 6 Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam zuamɨra nɨ gizɨvaghtɨ, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumaziba ko Godɨn akam pamtem an gun mɨkɨmɨva ighɨ izam. Egh nɨ igharagha garir gumazimɨn otogham. 7 Bizir kaba nɨ bativtɨ, God nɨ ko ikiam. Kamagh amizɨ, nɨ damuasa nɨghnɨzir biziba nɨ dar amu.

8 “Nɨ faragh Gilgalɨn mangɨ, 7plan dughiabar ikɨ na mɨzuam, eghtɨ kɨ izɨ ofan bar isi mɨghɨramiba ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofabar amuam. Egh kɨ nɨ damuamin bizibar, gun nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ dar amuam.”

9 Ezɨ Sol Samuel ategha raghɨrɨgha, mangasava amir dughiamɨn, God navir igiam Sol gatɨ. Ezɨ bizir Samuel mɨkemeziba dughiar kamra bar a batifi. 10 Ezɨ Sol uan ingarir gumazim ko Gibean otozɨ, Godɨn akam inigha izir gumazir okoruar mam a bato. Bar zuamɨra Godɨn Duam a gizɨvazɨ, a me koma Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨn diava Godɨn akam pamtem an gun mɨgɨa ighiagha rui. 11 Ezɨ gumazamizir fomɨra a gɨfoziba, kamaghɨn an gara uarir azangsɨsi, “Bizir tizim Kisɨn otarim Sol bato? A ti uaghan Godɨn akabar gun mɨgeir gumazim, o?”

12  *Ezɨ kagh itir gumazir mam kamaghɨn azai, nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, “Godɨn akabar gun mɨgeir gumazir kaba, men afeziaba manmaghɨn garir gumaziba? Ezɨ azangsɨzir kam ikiavɨra ikia ghu datɨrɨghɨn aghuzir mɨgɨrɨgɨamɨn mɨn oto: ‘Sol ti guizbangɨra Godɨn akam inigha izir gumazibar tongɨn iti, o?’ ” 13 Ezɨ Sol Godɨn akamɨn gun mɨkemegha gɨvagha, Godɨn ziam fer danganimɨn ghuavanabo.

14 Ezɨ Solɨn afeziar dozim, a Sol uan ingangarir gumazim ko aningɨn azara, “Gua managh ghugha izi?”

Ezɨ Sol ghaze, “Ga donkiba buriasa ghua dar apizir puvatɨgha, maghɨra Samuel bagha ghu.”

15 Ezɨ Solɨn afeziar dozim ghaze, “Ga uaning, nɨ na mɨkɨm, Samuel tizibar nɨ mɨkeme?”

16 Ezɨ Sol a mɨgɨa ghaze, “A kamaghɨn ga mɨkeme, gumazir maba donkiba bato.” Egha Sol atrivimɨn ikiasa Samuel a ginabazir bizimɨn gun uan afeziar dozimɨn mɨkezir puvatɨ.

Sol atrivimɨn oto

17 Ezɨ Samuel Israelian gumazamiziba bar men diazɨ, me iza Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Mispan nguibar ekiamɨn uari akufa. 18 Me uari akuvagha gɨvazɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God a Israelian God, a ghaze, a Isipɨn ia inigha ian akua kagh ize. A Isipia ko gumazamizir igharazir pazavɨra ia gamibar, dafaribar ua ia ini. 19 Ezɨ ia dughiar kurabar aven itima Godɨn ian akurazir kam, ia datɨrɨghɨn akɨrim ragha a gasara. Egha ia kamaghɨn a mɨgei, ia kamaghsua, an atrivitam ia danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn izɨ uan anababa ko ikɨzibar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tuifigh, eghtɨ a ia bagh atrivitam amɨsɨvam.”

20 Egha Samuel Israelian anababa vaghvagha bar me inigha iza, satu gikararangɨva Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfoghamin arazim gamua, egha Benjaminɨn anabam amɨsefe. 21 Egha Samuel Benjaminɨn anabamɨn itir ikɨziba inigha iza, vaghvagha men ikɨziba gara satu gikararava, Matrin ikɨzim amɨsefe, egha Matrin ikɨzim bagha, satu gikararava, Sol amɨsefe, a Kisɨn otarim. Ezɨ me a buriava an apizir puvatɨ. 22 Kamaghɨn amizɨma me ua Ikiavɨra Itir Godɨn azara, “Gumazir kam, a kagh izava otoz, o puvatɨ?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Are, a muna bizir pozir ekiabar tongɨn modo.”

23 Me akar kam baregha ivemara ghua Sol inigha iza uarir tongɨn anetɨzɨ, a uan suemningɨn tugha me gafiragha bar ruara. 24 Ezɨ Samuel gumazamizibav gei, “Ia gumazir kamɨn gan, kar gumazir Ikiavɨra Itir God inabazim. Tav uam en tongɨn an mɨn itir puvatɨ.”

Ezɨ gumazamiziba bar pamtemɨn dɨa ghaze, “A en atrivim, a dughiar ruarimɨn ikiamin atrivim!”

25 Ezɨ gumazamiziba uan atrivim damuamin araziba ko atrivim uabɨ damuamin araziba, Samuel adar gun me mɨgei, egha akɨnafarimɨn da osiri. Egha akɨnafarim isa Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn Godɨn damazimɨn anetɨ. Egha gumazamiziba bar me amadazɨma, me uamategha uan nguibabar ghue.

26 Ezɨ Sol uaghan uan nguibam Gibean ghu. Ezɨ mɨdorozir gumazir gavgavir maba, God men navibagh irazɨ, me uaghan Solɨn gɨn ghue. 27 Ezɨ gumazir akaba batozir maba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam manmaghɨn en akuragham?” Egha me bar Solɨn aghuagha, bizir aghuitaba a danɨngan aghua. Ezɨ Sol akatam me ikarazir puvatɨ.

11

Sol Amonia mɨsogha me abɨni

1 Ezɨ Amonian Atrivim Nahas, gɨn uan mɨdorozir gumaziba inigha Israelɨn itir Distrik Gileatɨn aven ize. Nahasɨn mɨdorozir gumaziba Jabesɨn nguibar ekiam koro, kamagh amizɨma Jabesɨn gumazamiziba kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mɨgɨrɨgɨatam e ko anekɨrightɨ, e nɨn apengan ikiam.”

2 Ezɨ Nahas kamaghɨn mɨgei, “Tuavir bar vamɨra kɨ ia ko akam akɨram. Ia Jabesɨn itir darasi, kɨ bar ian damazir agharir guvimɨn itiba asigham, eghtɨ arazir kam aghumsɨzim ia ko Israelian igharaziba bar me danɨngam.”

3 Ezɨ Jabesɨn gumazir dapaniba akar kam baregha kamaghɨn Nahas mɨgei, “Nɨ dughiar 7pla e danightɨ, e gumazitaba amadaghtɨ me Israelian ikɨziba bar men azaraghtɨma, me ti izɨ en akuragham. Eghtɨ gumazir en akurvaghamiba puvatɨghtɨ, e uari isɨ nɨ danɨngɨva nɨn apengan ikiam.” 4 Ezɨ akam inigha zuir gumaziba ghua Gibean nguibar ekiamɨn oto, kar Solɨn nguibar ekiar a itim. Egha me, me gegharima, gumazamiziba bar puvɨrama azi.

5 Dughiar kamɨn Sol uan obarir azenimɨn ingarigha gɨvagha, bulmakaun azenimɨn ingariziba inigha iza, gumazamizibar azirakam barasi. A nguibamɨn izegha gɨvagha men azai, “Ia tizim bagha bar moghɨrama azi?” Ezɨ me Jabesia amadazir akaba bar dar gun a geghari. 6 Sol akar kaba baregha gɨvazɨ, Godɨn Duam zuamɨra a gizɨvagha pamtemɨn an ingarima, an atara navim bar oseme.

7 Egha a bulmakaun pumuning inigha aning mɨsuegha, aningɨn asɨzir tuziba aghoregha, asɨzir tuzir kaba isava gumazir mɨgɨrɨgɨaba inigha izibagh anɨngi. Egha a kamaghɨn me mɨgei, ia asɨzir tuzir kaba inigh mangɨ Israelian gumazamizibar ikɨziba bar men akakagh. Egha akar kam akunasa me mɨgei, “Gumazir manam Sol ko Samuelɨn akuragh Amonia mɨsueghan koghtɨ, Sol gumazir kamɨn bulmakaubav sueghɨva, asɨzir tuzir kabar mɨn dar ghoram.” Gumazamiziba akar kam baregha gɨvazɨ, Ikiavɨra Itir God me gamizɨma me bar atiatigha dɨkavigha izi. Me bar navir vamɨran ikia, uari akuvagha, gumazir gavgavir mamɨn mɨn otogha izi. 8 Egha Sol gumaziba bar me mɨkemezɨma, me Besekɨn nguibar ekiamɨn uari akuvazɨ, a Israelia dɨborima me 300,000ɨn mɨdorozir gumaziba, ezɨ Judan mɨdorozir gumazibar dɨbobonim 30,000.

9 Ezɨ mɨdorozir gumazir kaba, kamaghɨn Jabesian akam inigha izir gumazibav gei, “Ia ua Jabesɨn mangɨ kamaghɨn uan gumazamizibav mɨkɨm: E gurumɨn aruemɨn, izɨ ian akuragh ian apanibar gɨntɨgham.” Ezɨ Jabesian akam inigha izir gumazir kaba ghua akar kamɨn gun uan gumazamizibav geima, me oregha bar akonge.

10 Egha me Nahas mɨgei, “E gurumɨn nɨ bagh izam, nɨ bizir tizimɨn e damusɨ nɨ a damu.”

11 Bar mɨzaraghara amɨnim tɨghar tiam, Sol uan mɨdorozir gumaziba ikɨzir 3plan me abɨki, ezɨ amɨnim itima me ivemara ghua Amonia mɨsosi. Me puvɨra men avɨribav sozima me ariaghira ghua aruer arɨzimɨn tu. Ezɨ Amonian gumazir ariaghirezir puvatɨzir varazira, me tintinibar aregha vaghvagha iti.

12 Ezɨ Israelia gɨn kamaghɨn Samuelɨn azara, “En akar gumazir manaba ghaze, Sol en atrivimɨn ikian kogham? Nɨ en mɨkemeghtɨma, e me mɨsueghtɨma me arɨmɨghiregham.”

13 Ezɨ Sol men akam baregha kamaghɨn me mɨgei, “Puvatɨ. Dughiar kamra, Ikiavɨra Itir God e Israelia a en apanibar agharimɨn e ini. Kamaghɨn amizɨ, e dughiar kamɨn uan akar gumazitam mɨsueghtɨ an aremeghan kogham.”

14 Sol mɨkemegha gɨvazɨ, Samuel kamaghɨn gumazamizibav gei, “E Gilgalɨn nguibar ekiamɨn mangɨ uam akam akɨrigh kamaghɨn mɨkɨm suam, Sol en atrivimɨn ikɨvɨra ikiam.”

15 Kamaghɨn amizɨ, me bar Gilgalɨn ghuegha, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn me kamaghɨn akam akɨra ghaze, “Sol a en atrivim.” Egha me Godɨn damazimɨn ikia God ko navir vamɨran ikiasa ofabagh ami. Ezɨ Sol Israelia ko, me bizir kam bagha bar akonge.

12

Samuel akar abuananam Israelia mɨkɨri

1 Ezɨ Samuel gɨn kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia oragh, ia bizir avɨriba bagha nan azangsɨzima, kɨ ia baregha, atrivir mam ia gativaghasa ia ganɨngi. 2 Ia gan! Atrivir kam, nan danganim inigh ia isɨ tuavir aghuimɨn ia amangam. Kɨ uabɨ ghurigha dapanir arɨzir ghurghuriba na batifi, ezɨ nan otariba ekevegha ia ko iti. Kɨ fomɨra uan igiamra ikia ian gumazir dapanimɨn ikia iza datɨrɨghɨn tu. 3 Kɨ uabɨ kɨr kara. Ia bar deragha nan arazibagh fo. Kɨ arazir kuratam ia damightɨ, ia Ikiavɨra Itir God ko atrivir a ia bagha inabazimɨn damazimɨn, nan gun mɨkɨm. Kɨ ti gumazitamɨn bulmakaun tam o donkin tam ini, o? Kɨ ti tav gifaragha an biziba okeme, o? Kɨ ti tav pazava a gami, a? Kɨ ti gumazitamɨn amamangatɨzɨ, a modogha dagɨabar na givezegha, na gakaghorima kɨ kotiaba paza dar suisi, a? Kɨ arazir katam damightɨ, ia na mɨkemeghtɨ, kɨ anekɨrigh uam a ikarvagham.”

4 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ. Nɨ bizitam e gifarava, e gekuava arazir kuratamɨn e gamizir puvatɨ. Egha gumazitam ataghizɨ, an akar isɨngtɨzibar nɨ mɨgeima, nɨ dar gɨn zuir puvatɨ.”

5 Kamaghɨn amizɨ Samuel ghaze, “A dera. Ikiavɨra Itir God ko a mɨsevezir atrivim ian akar kam baregha gɨfa, egha fo ia nan dafarimɨn arazir kuratamɨn apizir puvatɨ.”

Ezɨ me ghaze, “Guizbangɨra. Ikiavɨra Itir God fogha gɨfa.”

6  *Egha Samuel ua kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Are, Ikiavɨra Itir God fogha gɨfa. A fomɨra Moses ko Aron amɨsefe, egha ian inazir afeziaba Isipɨn kantrin me inigha azenan kagh ize. 7 Kamaghɨn amizɨ, ia deragh kuariba arigh oragh, kɨ kamaghɨn ia geghanasa, dughiar avɨriba Ikiavɨra Itir God ingangarir aghuibagh amua ia ko, ian inazir afeziabar akurvaki. 8  *Ian ovavim Jekop uan adarazi ko me ghua Isipɨn iti, ezɨ Isipɨn itir gumaziba arazir kurabar me gami, ezɨ me uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir God mɨgɨava araima, a me bagha Moses ko Aron amadazɨ, aning Isipɨn ian ovaviba inigha azenan iza kagh me atɨ. 9  *Ezɨ me Ikiavɨra Itir God, men God, me a gɨn amada. Kamaghɨn amizɨ, a Hasorɨn nguibar ekiamɨn mɨdorozir gumazibar dapanim Sisera ataghizɨ, a iza me mɨsosi. Ezɨ dughiar igharazimɨn, God Filistiaba ataghizɨ me iza me mɨsosi. Ezɨ dughiar igharazimɨn, a Moapian atrivim ataghizɨ, a iza me mɨsogha me abɨni. 10  *Kamaghɨn amizɨ, ian ovaviba pamtemɨn dia, kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, ‘O Ikiavɨra Itir God, e akɨrim nɨ gasaragha aser Balba ko aser amizim Astarten ziam fe. Kamaghɨn amizɨ, e arazir kuram gamigha gɨfa. Nɨ datɨrɨghɨn en apanibar agharimɨn e iniasa, e ua nɨn azangsɨsi, eghtɨ e nɨ baghvɨra ikɨ nɨn ziamra fam.’

11  *“Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God men mɨgɨrɨgɨam baregha, Israelia bagha Gideon ko Bedan, Jepta ko kɨ uabɨ Samuel, a men akurvaghasa e amada. Guizbangɨra, e gumazir dapaniba bar moghɨra ian apanibar agharibar ia ini, ezɨ ia Israelia deraghavɨra iti.*

12  *“Dughiar kaba bar, Ikiavɨra Itir God, ian God, a uabɨra ian atrivimɨn ti. Egha ia garima, Amonian Atrivim Nahas iza ia ko mɨsoghasa. Ia Ikiavɨra Itir God ian atrivimɨn ikiasa ia ifongezir puvatɨ, egha ia kamaghɨn na mɨgei, ‘Markɨ, Nɨ e bagh atrivitam amɨsɨvasa e ifonge.’

13 “Ia gan! Ian atrivir ia inabazimra kara, ia a bagha azarazɨ, Ikiavɨra Itir God a isa ia ganɨngi! 14 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ. Egh ia an ziam fɨva an akaba baragh, ia uan atrivim ko ia bar, an Akar Gavgaviba zurara dar gɨn mangɨ, eghtɨ God dabirabir aghuim ia danɨngam. 15 Eghtɨ ia oraghan kogh Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba batueghtɨ, Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn, ia ko ian atrivim sara puv ia damigham. 16 Ia oragh. Ia tugh gavgavightɨ, Ikiavɨra Itir God bizir bar ekiatam damightɨ ia an ganam. 17 Ia fo, kar witɨn ovɨzir aniziba aghoramin dughiam, ezɨ kar amozimɨn dughiam puvatɨ. Kɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmtɨ, an ararim ko amozim damutɨ, ararim dagaraghtɨ, amozim arigham. Eghtɨ ia ganigh fogh suam, ia arazir bar kuramɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gamigha, uari bagh atrivitam amɨsɨvasa an azara.”

18 Ezɨ dughiar kamra, Samuel Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima, an ararim ko amozim amadazɨ, ararim dagarazɨ amozim maghɨram arɨki. Ezɨ gumazamiziba bizir kamɨn ganigha Samuel ko Ikiavɨra Itir Godɨn atiatingi.

19 Kamaghɨn amizɨma, gumazamiziba Samuel mɨgei, “E uari, gumazir aruam, e nɨn ingangarir gumazamiziba, e kamaghsua, nɨ e bagh Ikiavɨra Itir God, nɨn God, a en apangkuvighsɨ a mɨkɨm, eghtɨ e ovengan kogham. E fo, e arazir kurar avɨribagh ami, e datɨrɨghɨn fo, e arazir kurar igharazir mam gamua, uari bagha atrivim amɨsɨvasa nɨn azara.”

20  *Ezɨ Samuel kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia atiatingan markɨ. Guizbangɨra ia arazir kuram gamigha gɨfa. Egh ia bar akɨrim ragh Ikiavɨra Itir God gasan markiam. Ia guizbangɨra an gɨn mangɨva, uan navir averiabar, bar moghɨra an ziam fɨ an ingangarim damusɨ gavgafigh. 21 Egh ia gavgaviba puvatɨzir asebar gɨn mangan markɨ. Da guizbangɨra pura bizir kɨniba, eghtɨ osɨmtɨzibar dughiabar me ian akuragh ua ia inighan kogham. Bar puvatɨgham. 22 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiamra, a ia ginabazɨ ia an gumazamizibar otifi. A uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgh, egh akɨrim ragh ia gasaraghan kogham. 23  *Ia deraghvɨra ikɨsɨ, kɨrara God ko mɨkɨmamin ingangarim iti. Kɨ God ko mɨgeir arazim ategham, mar kɨ arazir kuramɨn Ikiavɨra Itir God gami. Kɨ arazir aghuiba ko voroghɨra zuir tuavibar ian sure damutɨ, ia dar gɨn mangɨ. 24 Ia bizir bar ekiar Ikiavɨra Itir God ian akurvagha ia gamizibagh nɨghnigh, egh zurara an atiating an apengan ikɨ. Ia uan navir averiabar aven guizbangɨra an gɨn mangɨ an ziam fɨva, an ingangarim damusɨ gavgafigh. 25 Egh ia arazir kurabar amuvɨra ikɨtɨ, Ikiavɨra Itir God ia ko ian atrivim adugh ia avigh ia makunigham.”

13

Israelia Filistiaba ko mɨsosi

1 Sol bar uan igiamra ikiava atrivimɨn oto. Ezɨ azenir pumuning gɨvazɨma, bizir kam oto.* 2 Dughiar kamɨn Sol ua bagha 3,000pla Israelian mɨdorozir gumaziba amɨsevegha, igharaziba amadazɨma me ua nguibabar ghue. A mɨdorozir gumazir kabar tongɨn, 2,000pla inizɨ, me a ko Mikmasɨn nguibar ekiamɨn iti, a Betelɨn nguibamɨn boroghɨn mɨghsɨar dozibar iti. Egha a uaghan mɨdorozir gumazir 1,000pla amadazɨ, me an otarim Jonatan ko, me Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn aven, Gibean nguibar ekiamɨn iti. 3 Egha Jonatan uan mɨdorozir gumaziba ko, me Geban nguibamɨn averpenibar itir Filistian mɨdorozir gumazibav sogha me abɨni. Ezɨ Filistian igharaz darazi me arazir kamɨn akam baregha puvɨra Israelian atari. Ezɨ Sol bizir kam bagha gumaziba amadazɨ, me Israelian ikɨziba bar dar ghua sɨghabagh ivia, mɨdorozimɨn uabɨn akurvaghasa gumazibar dei. 4 Gumazir kaba kamaghɨn me mɨgei, “Sol Filistian mɨdorozir gumazibar okoruar mam abɨra, kamaghɨn amizɨ Filistiaba datɨrɨghɨn bar Israelian apanim gami.” Ezɨ gumaziba akar kam baregha iza Gilgalɨn nguibar ekiamɨn Sol ko uari akufa.

5 Dughiar kamɨn Filistian avɨriba iza Israelia mɨsoghasa uari akufi. Me 3,000plan mɨsoghamin karisba ko 6,000plan mɨdorozir gumazir hoziabar dapiamba iti. Men mɨdorozir gumaziba bar avɨraseme, mati ongarimɨn gigim. Mɨdorozir gumazir kaba Mikmasɨn nguibar ekiamɨn ghua me averpenibar ingarigha dar iti, Mikmas a Betavenɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn, aruem anadi naghɨn iti. 6 Filistiaba ko Israelia uariv sosi. Ezɨ Filistiaba bar pamtemɨn mɨsozima, Israelia uarir gari me mɨdorozim gafiraghan kogham. Kamaghɨn amizɨma, Israelian marazi ghua nguazir toribar aven ghue, ezɨ marazi benir epariabar aven monge, ezɨ marazi mɨghsɨamɨn dagɨar toribar aven monge, ezɨ marazi dagɨar ekiabar tizibar monge, ezɨ marazi mozir dɨpabar aven, dar akɨribar monge. 7-8  *Ezɨ marazi Jordanɨn Fanemɨn vongɨn otogha Gat ko Gileatɨn nguazimɨn vongɨn ghue. Sol Israelian gɨn mɨdorozim bagha ghuzir puvatɨ. Samuel faragha 7plan dughiabar Gilgalɨn uabɨn mɨzuamasa a mɨkeme. Kamaghɨn amizɨ, a Gilgalɨn ikia a mɨzuai. Ezɨ gumazamizir a ko itiba me kamaghɨn oraki, Filistiaba mɨdorozimɨn Israelia abɨni, ezɨ me bar atiatingi. Ezɨ 7plan dughiaba gɨvazɨ Samuel izezir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir maba uari amɨkɨrvagha Sol ataghɨragha tintinibar zui. 9 Ezɨ Sol kamaghɨn me mɨgei, “Ia ofan bar isia mɨghɨrim ko God ko navir vamɨran ikiamin ofaba inigh na bagh izɨ.” Me da inigha izezɨ, a da inigha ofa damuasa avimɨn bar ada tue. 10 Men ofan arazaraziba gɨvazɨma, Samuel izav oto. Ezɨ Sol ofa gamir dakozim ategha azenan ghua, dughiam a ganɨga ghaze, “Aruer arɨzir aghuim.”

11 Ezɨ Samuel kamaghɨn Solɨn azara, “Nɨ tizim gami?”

Ezɨ Sol kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ gumazamizibar garima me na ataghɨrasi. Ezɨ kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn nɨ mɨzuaima, nɨ izezir puvatɨ. Ezɨ kɨ Filistiabar garima me Mikmasɨn uari bagha averpenibar ingari. 12 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, Filistiaba izɨ Gilgalɨn kagh e ko mɨsogham. Ezɨ kɨ navir aghuim Ikiavɨra Itir God danɨngasa bizitam gamizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ kɨ ghaze, kɨ ofan bar isi mɨghɨramibar amuam.”

13 Ezɨ Samuel kamaghɨn a mɨgei, “Arazir nɨ amizir kam bar onganigha derazir puvatɨ. Nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God, nɨ ganɨngizir Akar Gavgaviba nɨ dar gɨn zuir puvatɨ. Nɨ ti an akabar gɨn ghuai, a nɨ ko nɨn ovavir boriba ataghizɨ, ia zurara Israelia gativagha ikiai. 14  *Kamaghɨn amizɨ, nɨ datɨrɨghɨn dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikian kogham. Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akabar gɨn zuir puvatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazir aghuir mam ginaba, gumazir a bar ifongezim, a bar bizir God ifongezibar amuam. A God ifongezir arazibar gɨn zuir gumazim. Eghtɨ a Godɨn gumazamizibar atrivimɨn ikiam.”

15 Samuel mɨkemegha gɨvagha Gilgal ategha nguibar igharazimɨn ghu.

Ezɨ Sol uaghan uan mɨdorozir gumaziba bativasa Gilgal ategha Gibean ghu. Ezɨ Gilgalɨn itir gumazamiziba me bar an gɨn zui. Gibean nguibam, a Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn iti. Me otivigha gɨvagha, Sol uan mɨdorozir gumazir a ko itiba medima, men dɨbobonim 600ɨn boroghɨn ghu.† 16 Egha Sol uan otarim Jonatan ko, uan mɨdorozir gumaziba ko, me ghua Benjaminɨn nguazim itir Geban nguibar ekiamɨn iti. Ezɨ Filistiaba Mikmasɨn uan averpenibar iti. 17 Filistiabar mɨdorozir gumaziba 3plan okoruabar uarir tuiragha ghua Israelia ko mɨsosi. Okoruar mam notɨn amadaghan Sualɨn Distrighɨn aven, Ofran nguibar ekiamɨn ghu. 18 Ezɨ okoruar mam aruem uaghiri naghɨn, Bethoronɨn nguibar ekiamɨn ghu. Ezɨ okoruar igharazim aruem anadir danganimɨn amadaghan ghu, kar gumazamiziba puvatɨzir danganim bagha zuir tuavim, nɨ mɨghsɨar kamɨn zuir tuavimɨn mavanang beragh, munagh Afiar Atiaba Itir Danganir Zarimɨn ganam.

19 Dughiar kamɨn kantri Israelɨn gumazitam ainɨn bizitamɨn ingarizir puvatɨ. Filistiaba faragha kamaghɨn nɨghnɨsi, Hibruia mɨdorozir sababa ko afuzibar ingaran e aghua. Nɨghnɨzir kam bangɨn Filistiaba me ainɨn bizibar ingaran Israelian anogoroke. 20 Kamaghɨn amizɨ, Israelia bar Filistiaba bagha zuima, me me bagha afaviba ko ainɨn nguazim abɨghamba ko sobiaba ko sabar ikɨzɨrɨziba amɨne. 21 Israelia zurara ingangarir kam bagha me givesi. Nguazim abɨghamin afaviba, ko sobiaba ko nguazim abɨghamin ainɨn igharagha gariba koma, bulmakaubar agɨntɨghamin afuzir muziariba, bizir kaba bar, da amɨnamin ivezim bar pɨn ko. 22 Kamaghɨn amizɨ, mɨdorozibar dughiabar, Sol ko Jonatan aningra mɨdorozir afuziba ko mɨdorozir sababa iti, ezɨ Israelia bar puvatɨ.

Jonatan Filistiaba abɨni

23 Dughiar kamɨn Filistiaba mɨdorozir gumazir maba amadazɨ, me ghua Mikmasɨn boroghɨn mɨghsɨar akɨrimningɨn tɨzimɨn zuir tuavim asigha iti.

14

1 Dughiar mam gɨvazɨma, Solɨn otarim Jonatan kamaghɨn uan mɨdorozir gumazir igiar, an mɨdorozir afuziba ko oramɨn suizimɨn mɨgɨa ghaze, “Ga vongɨn Filistiaba itir averpenibar mangam.” Egha Jonatan uan afeziam mɨkemezir puvatɨ.

2 Dughiar kamɨn, Sol uan purirpenim Mikronɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn, temer pomigranetɨn povimɨn an ingarigha an iti, a Gibean boroghɨn iti. Ezɨ 600plan mɨdorozir gumaziba a ko iti. 3 Ezɨ ofa gamir gumazim Ahiya, a ofa gamir gumazibar dapanimɨn korotiar azenan azuim atera, men tongɨn iti. Ahiya, a Ahitupɨn otarim, ezɨ Ahitup, a Ikabotɨn aveghbuam, egha aning Finiasɨn otarimning. Finias a Elin otarim, a fomɨra Silon, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazim. Ezɨ Jonatan ghugha gɨfa, ezɨ Solɨn mɨdorozir gumaziba kamaghɨn fozir puvatɨ, Jonatan ghu.

4 Jonatan uan namakam ko, Filistiaba averpenibar ingarizir tuavimɨn ghua, mɨghsɨamɨn itir akɨrir pumuningɨn tɨzimɨn itir tuavimɨn zui. Danganir kam, dagɨar davarir dafar pumuning iti, mam vongɨn itima, mam vongɨn iti. Ezɨ mamɨn ziam Boses, ezɨ igharazim Sene. 5 Dagɨar davarir mam notɨn amadaghan Mikmasɨn nguibar ekiamɨn itima, mam vongɨn sautɨn amadaghan Geban nguibar ekiamɨn iti.

6  *Ezɨ Jonatan dagɨar davarir danganir kamɨn otogha kamaghɨn uan namakam mɨgei, “Aria, ga vongɨn mangɨva Filistian Ikiavɨra Itir God gɨfozir puvatɨzir gumaziba, me uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorir puvatɨ, ga me itir danganimɨn aven mangam. Ikiavɨra Itir God, ti gan akuraghtɨ, ga me abɨragham. Ikiavɨra Itir God mɨdorozimɨn apaniba abɨnasava, gumazir avɨribagh nɨghnɨzir puvatɨ. Ga uaningra deragham.”

7 Ezɨ an namakam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “A dera. Nɨ tizim damusɨ nɨ purama a damu. Kɨ navir vamɨra nɨ ko iti.”

8 Ezɨ Jonatan kamaghɨn a mɨgei, “Bar dera. Ga datɨrɨghɨn vongɨn mangɨva, uaning isɨ Filistiabar akaghtɨ, me gan ganam. 9 Eghtɨ me uarir mɨzuamsɨ ga mɨkɨmtɨ, ga danganir kamra tughɨv ikiam. Ga me bagh mangan kogham. 10 Egh me suam, ‘Gua izɨ,’ eghtɨ ga me bagh mangam. Ga arazir kamɨn ganigh fogh suam, Ikiavɨra Itir God, gan akuraghtɨ, ga me abɨnam.”

11 Kamaghɨn amizɨ, aning uaning isa Filistiabar akazɨ, me aningɨn gani. Egha kamaghɨn mɨgei, “Ia munagh gan. Hibruian gumazir maba muna izi, me dagɨar torir me aven modibar aven ikegha, azenim giregha izi.” 12 Ezɨ Filistiabar mɨdorozir gumaziba, Jonatan uan namakam ko aningɨn dɨa ghaze, “Oi, gua kagh anang. E bizitam guan akakaghasa.”

Ezɨ Jonatan mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamagh uan namakam mɨgei, “Nɨ nan gɨn izɨ ga mangam. Ga datɨrɨghɨn fo, Ikiavɨra Itir God me isa Israelia en agharim gatɨgha gɨfa.” 13 Egha Jonatan dagɨar davarir kurar kamɨn ghua uan dafarimningɨn ua bagha suigha, suemningɨn iruemɨn ghuanadi moghɨn an bɨra ghuavanadi, ezɨ an namakam kamaghɨra an gɨn ghuavanabo. Ezɨ Jonatan Filistian maba mɨsozima, me daighirima, an namakam an gɨn iza mɨdorozir sabamɨn me aghori me bar ariaghiri. 14 Ezɨ faragha otozir mɨdorozir kamɨn, Jonatan uan namakam ko 20plan gumazibav soghezɨ me ariaghire. Mɨdorozir kam, danganir dozir mamɨn oto.

15 Ezɨ Filistian mɨdorozir gumazir uan averpenibar itiba ko, mɨdorozir gumazir nguibabagh arua mɨsoziba ko, Filistian igharaziba bar, mɨdorozir eghaghanir kam baregha nɨgha bar atiatingi. Ezɨ mɨkɨmkɨzim nguazimɨn oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Filistiabar nɨghnɨzibagh amizɨ da ikuvizɨ me tintinibar are.

Israelia Filistiaba abɨni

16 Dughiar kamɨn, mɨdorozir gumazir Sol Gibean nguibar ekiamɨn ganasa mɨseveziba, me ghua saghon mar garima, Filistiabar gumaziba onganizɨ moghɨn tintinibar ivemaragha arui. 17 Me ghua Sol mɨkemezɨ, Sol nɨghnɨgha ghaze an mɨdorozir gumazitaba ti ghua Filistiabav soghama. Egha a kamaghɨn uan mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, “Ia mɨdorozir gumaziba dɨpon egh fogham te itir puvatɨ.” Ezɨ me kamaghɨn amigha fo, Jonatan ko an namakar an afuzim ko mɨdorozir biziba aterim itir puvatɨ. 18 Dughiar kamɨn, Godɨn Boksiam Gibean Israelia ko iti. Ezɨ Sol, ofa gamir gumazim Ahiya mɨkemeghtɨ, a mangɨ Boksiam inigh izam, eghtɨ me Godɨn ifongiam bagh an azangsɨgham. 19 Sol ofa gamir gumazir kamɨn mɨgɨavɨra itima, Filistiaba pamtemɨn dia, tintinibar uan averpenibar ikia ivemaragha arui, mati gumazir onganiba. Ezɨ Sol me baregha ofa gamir gumazim mɨgɨa ghaze, “Markɨ. Nɨ Boksiam ategh e mɨsoghsɨ mangam.”

20 Egha Sol uan mɨdorozir gumaziba ko dia ivemara ghua Filistiabav sosi. Me garima, Filistiaba bar onganigha tintinibar uan akar gumazibara mɨsosi. 21 Hibrun marazi faragha ghua Filistian mɨdorozir gumazibar akurvagha men tongɨn iti, egha uaghan men averpenibar iti. Me datɨrɨghɨn Filistiaba ategha Sol ko Jonatan bagha izegha, uan akar gumaziba Israelian akuragha mɨsosi. 22 Israelian marazi, Efraimɨn mɨghsɨar dozibar muega iti, egha me kamaghɨn oraki, Filistiaba are. Kamaghɨn amizɨma me iza Sol ko Jonatanɨn akuragha Filistiabar agɨra. 23 Me Filistiabar agɨragha ghua Betavenɨn nguibar ekiam gitagha sɨvagha ghu. Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God Israelian akurazɨ, me mɨdorozimɨn Filistiaba abɨni.

Bizir mɨdorozimɨn gɨn otiviziba

24 Dughiar kamɨn Sol akar gavgavim Israelia mɨkeme. A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨra uan apanibar osɨmtɨziba ikaragh mɨzazim me gasam. Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn daghetam aman kogh mangɨ guaratɨzimɨn tugh. Gumazitam daghetam ameghtɨ God a gasɨghasɨgham.” Kamaghɨn amizɨ, Israelian gumazitam daghetam amezir puvatɨgha, mɨtiriam bangɨn amɨragha gavgaviba puvatɨ. 25 Egha me ghua ruarir mamɨn otogha garima, hanin mɨkonir dafar mam nguazimɨn itima, hanin bar avɨrim an aven iti. 26 Me fo, Sol akar gavgavim me ganɨngizɨ me atiatigha, hanibar gara tam amezir puvatɨ. 27 Ezɨ Jonatan kamaghɨn oraghizir puvatɨ, an afeziam daghebar aman uan mɨdorozir gumazibar anogoroke. Egha a suigha aruir aghorimɨn ruaghatevimɨn hani garugha aneme. An amegha gɨvagha zuamɨra ua gavgavim ini. 28 Ezɨ gumazir mam kamaghɨn Jonatan mɨgei, “Nɨn afeziam dughiar kamɨn daghebar aman en anogoroke, kamaghɨn amizɨ e mɨtiriam bangɨn amɨra. A pamtemɨn kamaghɨn e mɨgei, gumazitam daghetam ameghtɨ God a gasɨghasɨgham.”

29 Ezɨ Jonatan kamaghɨn gumazir kam mɨgei, “Nan afeziamɨn akar kam, osɨmtɨzim isa en nguazir kamɨn itir gumazibagh anɨngi. Ia nan gan. Kɨ hanin bar muziarim amegha ua gavgavim ini. 30 E uan apaniba da inizir dagher kaba ameghai, egha gavgavim inighai. E Filistian mabav soke, egha e ti daghetaba amegha gavgavigha, Filistian bar avɨrir tabar mɨsueghai.”

31 Dughiar kamɨn, Israelia Mikmasɨn nguibar ekiamɨn apanibav sogha ghua, Aijalonɨn nguibar ekiamɨn tu. Kamaghɨn amizɨ, mɨtiriam bar puvɨra men azima me gavgaviba puvatɨ. 32 Aruem iraghugha gɨvazɨma me ivemara ghua, sipsipba ko bulmakaun me uan apaniba da iniziba ini. Egha me zuamɨra pura nguazimɨn dav sueghava dar tuziba inigha ghuziba sara purama da api.

33  *Ezɨ gumazir maba ghua kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ oragh. Mɨdorozir gumaziba ghuziba itir asɨziba ame, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami.”

Ezɨ Sol akar kam baregha dɨa ghaze, “Amei, ia gumazir bar kuraba. Ia bar akɨrim God gasara.”

A kamaghɨn gumazir akam inigha izezibav gɨa ghaze, “Ia dagɨar ekiatam poghpogh na bagh izɨ.* 34 Egh ia tintinibar mangɨ mɨdorozir gumazibav mɨkemeghtɨ, me bulmakauba ko sipsipba inigh izɨ. Egh me dagɨar kamɨn dav suegh, da tuegh kagh dar amam. Egh me ghuziba sara dar ameghan koghtɨ, arazir kamɨn me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gamizir puvatɨ.” Kamaghɨn amizɨma, dɨmagarir kamnaghɨra, mɨdorozir gumaziba bulmakauba inigha iza danganir kamra dav soke. 35 Ezɨ Sol dagɨar kamɨn Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozimɨn ingari, kar ofa gamir dakozir, Sol bar faraghavɨra ingarizim.

36 Ezɨ Sol gɨn uan gumazibav gɨa ghaze, “Aria, e dɨmangan magɨrɨva, Filistiabar agɨragh me mɨsogh mangɨtɨ amɨnim tiragham. Egh e bar me mɨsueghtɨ me arɨghireghtɨ, e men biziba bar ada iniam.”

Ezɨ me ghaze, “A dera, e mamaghɨra damuam.”

Ezɨ ofa gamir gumazim ghaze, “E ti faraghɨvɨra Ikiavɨra Itir Godɨn azaragham.”

37 Ezɨ Sol kamaghɨn Godɨn azara, “E mangɨ Filistiabav sogham o markiam? Nɨ en amamangatɨghɨva, en akuraghtɨ e me abɨnigham o?” Dughiar kamɨn God a ikarazir puvatɨ.

38 Ezɨ Sol kamaghɨn Israelian gumazir dapanibav gei, “Ia izɨ. E uarira uarir buri fofogham, tina arazir kuram gamizɨ, Ikiavɨra Itir God en akam barazir puvatɨ. 39 Ikiavɨra Itir God zurara ikiava, Israelia en akurvasi, ezɨ an ziamɨn kɨ akar gavgavim gamua ghaze, gumazir manam arazir kurar kam gami an ovengam. Nan otarim Jonatan uaghan arazir kurar kam damigh, a uaghan ovengam.” Ezɨ gumazir kabar tongɨn gumazitam, an akam ikarazir puvatɨ. Bar puvatɨ. 40 Ezɨ Sol bar Israelia mɨgɨa ghaze, “Ia bar moghɨra vongɨn munagh tuifigh, eghtɨ kɨ uan otarim Jonatan ko ga vongɨn kagh tugham.”

Ezɨ me ghaze, “A dera, nɨ manmaghɨn damuasa ifonge, nɨ damu. E nɨn ifongiamɨn gɨn mangɨ mamaghɨra damuam.”

41  *Ezɨ Sol kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azara, a Israelian God, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ tizim bagha nan akaba ikarvazir puvatɨ? Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelian God. Kɨ uabɨ, o nan otarim Jonatan arazir kurar kam damightɨ, nɨ ofa gamir gumazim damightɨ, a Godɨn ifongiam gɨfoghsɨ, mangɨ dagɨar kamningɨn tongɨn, dagɨar faragha itim inigh. Egh gumazir igharazitam arazir kurar kam damightɨ, nɨ ofa gamir gumazim damightɨ, a mangɨ dagɨar kamningɨn tongɨn dagɨar namba 2 inigh.” Ezɨ God a baregha ofa gamir gumazim gamizɨ, a dagɨar Sol ko Jonatanɨn ababanimɨn itim ini, ezɨ gumazamizir igharaziba puvatɨ.†

42 Ezɨ Sol datɨrɨghɨn kamaghɨn mɨgei, “Ingangarir kamra, ia uam a damigh e ganika, tinara arazir kuram gami, Jonatan o kɨ uabɨ.” Ezɨ me kamaghɨn amizɨma dagɨam Jonatan ginaba.

43 Ezɨ Sol Jonatanɨn azara, “Nɨ tizim gami?”

Ezɨ Jonatan ghaze, “Kɨ hanin bar muziarim asadivir aghorir kɨ suirazimɨn ruaghatevimɨn a inigha aneme. Ezɨ markɨ, kɨ aremegham.”

44 Ezɨ Sol a mɨgɨa ghaze, “Are, nɨ aremegham. Nɨ aremeghan koghtɨ, kɨ Godɨn damazimɨn arazir kuram damigham, eghtɨ God na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

45 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ oragh. Jonatan Israelia en akurazɨ, e mɨdorozir ekiar kam gafira. A ti aremegham, a? Bar puvatɨgham. E Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ bizir kuratamɨn a damuan markɨ. God an akurazɨ, a bizir kam gami.” Kamagh amizɨ, gumazamiziba ua Jonatan inizɨma, Sol a mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. 46 Bizir kamɨn gɨn, Sol ua Filistiabar agɨrazir puvatɨ. Ezɨ Filistiaba uamategha uan kantrin ghue.

Atrivim Sol ko, an adarasi

47 Sol Israelian atrivimɨn otogha gɨvagha, uan mɨdorozir gumaziba ko me Israelian apanir tintinimɨn danganibar itibav sosi. Me Moapia ko Amonia, Idomia ko Filistiaba ko Soban kantrin atrivibav sosi. Me mɨdorozibar zurara uan apaniba mɨzazim me gasa me abɨri. 48 Egha Sol uan mɨdorozir gumazibar naviba fema, me pamtemɨn mɨsogha uaghan Amalekia abɨni. Kamaghɨn amizɨ, men apaniba ua iza Israelia mɨsozir puvatɨ.

49 Ezɨ Solɨn otaribar kara, Jonatan, Isvi ko Malkisua. Ezɨ an guivimning, avenemebamɨn ziam, Merap, ezɨ an afumim Mikal. 50 Ezɨ Solɨn amuimɨn ziam, Ahinoam a Ahimasɨn guivim. Ezɨ Solɨn mɨdorozir gumazir dapanim, an ziam Apner, a Nerɨn otarim. Ner a Solɨn afeziar dozim. 51 Ezɨ Solɨn afeziam Kis. Ezɨ Kis ko Ner, aning Abielɨn otarimning.

52 Sol atrivimɨn itir dughiamɨn, an mɨdorozir gumaziba pamtemɨn Filistiabav sosi. Kamaghɨn amizɨ, a zurara gumazir gavgaviba buri. A gari, gumazir manam mɨdorozibar atiatir puvatɨ, an a inightɨma, an an mɨdorozir gumazimɨn otogham.

15

Sol Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoke

1  *Dughiar mam, Samuel kamaghɨn Sol mɨgei, “Dughiar kɨ Israelian atrivimɨn ikiasa nɨ amɨsevezim, me Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God uabɨ na amadazɨ, kɨ kamaghɨn ami. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. 2  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn mɨgei, ‘Ian inazir afeziaba Isip ategha azenan izir dughiamɨn, Amalekia pazavɨra me gami. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ivezir kuram me danɨngam. 3 Kamagh amizɨ, nɨ uan mɨdorozir gumaziba inigh mangɨ Amalekia ko mɨsogh men biziba bar dagh asɨghasɨkigh. Egh gumazamiziba ko boriba, bulmakauba, sipsipba, kamelba ko donkiba bar dav sueghtɨ, da bar arɨghiregh. Ia tav ateghtɨ a ikian bar markɨ.’ ”

4 Sol kamaghɨn oregha, uan mɨdorozir gumazibar diazɨ, me iza Telemɨn nguibamɨn uari akufa. Ezɨ men dɨbobonim kamaghɨn zui, Judan mɨdorozir gumaziba me 10,000, ezɨ Israelia 200,000. 5 Ezɨ Sol gɨn uan mɨdorozir gumaziba inigha, Amalekian nguibar ekiamɨn boroghɨn ghue. Kar danganir dɨpam fomɨra ivemarim, a datɨrɨghɨn dakezɨ me an mongegha iti. 6 Ezɨ Kinia Amalekian boroghɨn iti. Ezɨ Sol akar gavgavim me bagha anemaga ghaze, “Ia Amalekia ategh mangɨ danganir igharazitamɨn ikɨ. Puvatɨghtɨ, e mangɨ me mɨsoghtɨ ia me sara arɨghiregham. En inazir afeziaba fomɨra Isip ategha azenan izir dughiamɨn, ian inazir afeziaba deraghavɨra Israelia e gami. Kɨ ian inazir afeziabagh nɨghnigha ia bagha akam amadi. Kamaghɨn, ia arɨghiram kɨ aghua.” Ezɨ Kinian gumazamiziba kamaghɨn oregha Amalekia ategha ghue. 7 Ezɨ Sol pamtem mɨsogha Amalekia abɨni, a Havilan nguazimɨn ikegha ghua Surɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua, Isipɨn aruem anadi naghɨn tu. 8 Egha Sol Amalekian Atrivim Agakɨn suira. Ezɨ Israelia Amalekian igharaz darazi bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire. 9 Me Agakɨn mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ, egha me uaghan bulmakauba ko sipsipɨn aghuibav soghezir puvatɨ. Me bulmakauba ko sipsipɨn kuraba ko asɨzir igharazir kɨnibav soghezɨ da ariaghire.

Sol uam atrivimɨn ikian God aghua

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Samuel mɨgei, 11  *“Nɨ oragh, Sol nan akaba batuegha akɨrim na gasara. Ezɨ nan navim kamaghɨn mong oseme, kɨ Sol atrivimɨn ikiasa a ginaba. Bizir kam bangɨn nan navim derazir puvatɨ.” Ezɨ Samuel akar kam baregha navim osemegha atari, egha dɨmagarir kamɨn Samuel Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa an diavɨra itima amɨnim tira.

12 Bar mɨzaraghara Samuel dɨkavigha Sol bagha zui. Ezɨ me a mɨgɨa ghaze, Sol Karmelɨn nguibar ekiamɨn ghugha, mɨdorozim gafiragha ziar ekiam ini. Bizir kam bagha, a dagɨar ababanim asara. An anesaragha gɨvagha Gilgalɨn nguibar ekiamɨn ghu. 13 Samuel ghua Sol batogha dughiam Sol ganɨga ghaze, aruer aghuim, “Samuel, Ikiavɨra Itir God deraghvɨra nɨ damu. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn ghugha gɨfa.”

14 Ezɨ Samuel a mɨgɨa ghaze, “Guisɨ? Ezɨ kɨ tizim bagha bulmakauba ko sipsipbar arareba barasi?”

15 Ezɨ Sol kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nan mɨdorozir gumaziba, Amalekia dam ada ini. Me Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuasa, bulmakauba ko sipsipɨn aghuiba ini, a en God. Egha bulmakauba ko sipsipɨn kuraba me bar dav soke.”

16 Ezɨ Samuel kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ asugh nɨmɨra ikɨ. Kɨ bizir Ikiavɨra Itir God dɨmangan na mɨkemezimɨn gun nɨ mɨkɨmam.”

Ezɨ Sol ghaze, “A dera, nɨ na mɨkɨm.”

17 Ezɨ Samuel kamaghɨn Sol mɨgei, “Fomɨra nɨ ghaze nɨ pura bizim, nɨ Israelian anababar gumazir dapanim. Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨ ginabazɨ, nɨ atrivimɨn oto. 18 Egha a nɨ amadazɨ nɨ ghua Amalekia mɨsoke. A ghaze nɨ me mɨsoghvɨra ikɨ, gumazir kurar kaba bar me agɨfagh. 19 Nɨ tizim bagha Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ? Egha nɨ bizir tizim bagha ivemara ghua Amalekian biziba isi? Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, arazir kuram gami.”

20 Ezɨ Sol kamaghɨn Samuel ikara, “Puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn ghua, Amalekia mɨsoke. Egha Atrivim Agak inigha ize. 21 E fo, Ikiavɨra Itir God ua bagha sipsip ko bulmakaun kabagh inabagha, dav soghasa e mɨkeme. Ezɨ mɨdorozir gumaziba Gilgalɨn kagh, nɨn Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuasa, asɨzir kabar tongɨn asɨzir bar aghuiba inigha ize.”

22  *Ezɨ Samuel kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God arazir manam gifonge? A ti ofan bar isia mɨghɨrizir kabagh ifonge, o? E ti an akabar gɨn mangasa, a ifonge? Nɨ oragh. Arazir an akabar gɨn zuim, a bar faraghavɨra itir arazim. Ezɨ asɨzir aghuibar ofa gamir arazim, a pura bizim. 23  *Godɨn akaba batozir arazim, a mati imezibagh amir arazim, ezɨ Godɨn akaba barazir puvatɨzir arazim, mati asebar gɨn zuir arazim ko arazir bar kuram. Nɨ akɨrim ragha Ikiavɨra Itir Godɨn akam gasara, kamagh amizɨ, an akɨrim ragha nɨ gasarazɨ, nɨ uam atrivimɨn ikian kogham.”

24 Ezɨ Sol kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Are. Kɨ arazir kuram gami. Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batuegha uaghan nɨn akaba batoke. Kɨ uan mɨdorozir gumazibar atiatigha men akabar gɨn ghu. 25 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn ifonge, nɨ nan arazir kuraba gɨn amadagh egh nan gɨn izɨtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.”

26 Ezɨ puvatɨ, Samuel kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akaba akɨrim ragha dagh asara, ezɨ an akɨrim nɨ gasara. Bizir kam bangɨn, kɨ nɨn gɨn mangɨghan kogham. Eghtɨ nɨ uaghan Israelian atrivimɨn ikian kogham.”

27  *Egha Samuel ragha mangasava amima, Sol pamtemɨn an korotiar avɨzimɨn suirazɨ a bɨki. 28 Ezɨ Samuel kamagh ganigha Sol mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh. Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn atrivir ingangarimɨn nɨ agɨfa, nɨ korotiar avɨzir kam abɨghizɨ moghɨn, nɨ ua Israelia gativan kogham. A ingangarim isa Israelian gumazir igharazim ganɨngi. Gumazir kam, a gumazir aghuim egha nɨ gafira. 29  *Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a nguazir kamɨn gumazim puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a ifarir puvatɨgha uan nɨghnɨziba otavkɨrir puvatɨ. Bar puvatɨ. Kamaghɨn, e fo, God uan akam uam a giraghan kogham. Bar puvatɨ.”

30 Ezɨ Sol kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Guizbangɨra, kɨ arazir kuram gamigha gɨfa. Ga uaning, nɨ nan gɨn izɨtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn ziam fam? Eghtɨ nan gumazir dapaniba ko gumazamizir igharaziba me nɨghnɨzir aghuim nan ikiam.” 31 Ezɨ Samuel uamategha Solɨn gɨn zuima a Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe.

32 Ezɨ Samuel gɨn kamaghɨn me mɨgei, “Ia Amalekian Atrivim Agak inigh izɨ.”

Ezɨ Agak iza bar atiatiava agoi, egha kamaghɨn nɨghnɨsi, “Ovever kuram, ti datɨrɨghɨn na batogham.”

33 Ezɨ Samuel ghaze, “Nɨ gumazir avɨribav soghezɨ me ariaghire, ezɨ datɨrɨghɨn gumazir nɨ mɨsoghezɨ ariaghirezibar amebaba, me ua boriba puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn nɨn amebam uaghan amebar kabar mɨn ikiam.” Egha Gilgalɨn nguibamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, Samuel Agakɨn mɨsuegha an kuam aghora bar a nguemsiri.

34 Egha Samuel gɨn uamategha Raman nguibar ekiamɨn ghuzɨma, Atrivim Sol Gibean ua dɨpenimɨn ghu. 35 Egha Samuel ua tong Solɨn ganizir puvatɨgha ikiavti Sol areme. An arazir kurar Sol Ikiavɨra Itir God gamizibagh nɨghnɨghavɨra ikia, an navim bar oseme. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, a Sol gamizɨ a Israelian atrivimɨn otozir bizim gɨnɨghnɨgha, bar oseme.

Sol ko Devitɨn eghaghanim

16

(Sapta 16--31)

Samuel atrivimɨn ikiasa David amɨsefe

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Samuel mɨgɨa ghaze, “Israelian Atrivim Sol, kɨ a batuegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, nɨ tizim bagha Sol gɨnɨghnɨgha osemeghavɨra iti? Nɨn navir osɨmtɨzir kam manadɨzoghɨn gɨvagham? Kɨ, Betlehemɨn nguibamɨn gumazir mam Jesi bagha, nɨ amadi. Nɨ borer tam sipsipɨn kom gurigh a inigh mangɨ. Kɨ atrivimɨn ikiasa, an otarir mam ginabagha gɨfa.”

2 Ezɨ Samuel kamaghɨn mɨgei, “Kɨ manmaghɨn bizir kam damigham? Kɨ bizir kam damightɨ, Sol oregh na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgei, “Puvatɨ. Nɨ bulmakaun amebar igiar otezir puvatɨzitam inigh, ua Betlehemɨn mangɨva gumazamizir nguibar ekiamɨn itibar mɨkɨm suam, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuasa izi.’ 3 Egh nɨ Jesin azaraghtɨma a uaghan ofan kam bagh izɨtɨ, kɨ bizir nɨ damuamimɨn gun nɨ mɨkɨmam. Egh gumazir kɨ atrivimɨn otivasa mɨsevezim, kɨ nɨn akakaghtɨ, nɨ borem isɨ an dapanim gingegham.”

4 Ezɨ Samuel Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn ghua Betlehemɨn ghu. A ghuava otozɨma, nguibar ekiamɨn gumazir dapaniba atiatim sara iza a bato. Egha me bar moghɨra aguava an azai, “Nɨ deragh e damuasa navir amɨrizim sara izi, o puvatɨ?”

5 Ezɨ Samuel ghaze, “Are, kɨ navir amɨrizim sara izi. Kɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuasa izi. Ia faragh Godɨn damazimɨn, uari zuegh, egh ia gɨn izɨ na ko e ofa damuam.” Egha a ghua Jesi uan otariba ko me batogha, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegh arazir aghuibar gɨn mangamin akabar me mɨgei, egha ofan kamɨn izasa men azangsɨsi.

6 Ezɨ Jesi uan otariba ko, me otivigha gɨvagha, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tuivighav itima, Samuel Jesin otarir ivariam Eliapɨn gara, nɨghnɨsi, “Kar ti gumazir kamra, Ikiavɨra Itir God, atrivimɨn otivasa a ginaba.”

7  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgɨa ghaze, “Nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, an aghuir ruarim ko an ganganiba deraghtɨ, kɨ a ginabagham. Puvatɨ. Gumazir kam, atrivimɨn otivan kɨ aghua. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, gumaziba biziba tuisɨsi moghɨn, biziba tuisɨzir puvatɨ. Gumaziba uan damazibar inivafɨzibar gari. Ezɨ kɨ gumazibar nɨghnɨziba ko men ifongiabar gara me tuisɨsi.”

8 Ezɨ Jesi uan otarir namba 2ɨn dia, an ziam Abinadap, egha a inigha Samuel bagha ize. Ezɨ Samuel ghaze, “Puvatɨ, Ikiavɨra Itir God a ginabazir puvatɨ.”

9 Ezɨ Jesi Sama inigha Samuel bagha ize, ezɨ Samuel ghaze “Puvatɨ, a uaghan Ikiavɨra Itir God a ginabazir puvatɨ.”

10 Dughiar kamɨn, Jesi uan otarir 7pla vaghvagha me inigha Samuel bagha iza an aka. Ezɨ Samuel a mɨgɨa ghaze, “Nɨn otaribar tongɨn, Ikiavɨra Itir God men tav ginabazir puvatɨ.”

11 Ezɨ Samuel kamaghɨn Jesin azai, “Nɨn otaritam ua iti, o?”

Ezɨ Jesi ghaze, “Puvatɨ, otarir bar igiar abuananam iti. A bar men dozim. Egha a sipsipbagh eghuva dar gari.”

Ezɨ Samuel a mɨgɨa ghaze, “Nɨ gumazitam amadaghtɨ a mangɨ a inigh izɨ. A izeghtɨ, e gɨn dapiagh ofa damuam.”

12 Ezɨ Jesi gumazir mam amadazɨ, a ghua an otarir kam inigha izi. Jesin otarir kam, a uan mugamra ikia an guam bar derazɨ an damazimning dafozɨ, an mɨkarzimɨn ganganiba bar dera.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Samuel mɨgɨa ghaze, “A mara, gumazir mamra, an atrivimɨn otivam. Nɨ atriviba amɨsɨva me gazuir borem isɨ, a gingegh.”

13 Ezɨ Samuel olivɨn borer sipsipɨn komɨn itim inigha, Devitɨn aveghbuabar damazimɨn borer muziarim an dapanim ginge. Ezɨ dughiar kamra Ikiavɨra Itir Godɨn Duam iza pamtemɨn Devit avara, egha a ko ikia mamaghɨra iti. Ezɨ Samuel uamategha Raman nguibar ekiamɨn ghu.

Devit Atrivim Solɨn dɨpenimɨn iti

14 Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Duam Sol ataghizɨma, Ikiavɨra Itir God, duar kurar mam amadazɨ a ghua an nɨghnɨzim gasɨghasɨghizɨma a bar atiatingi. 15 Ezɨ Solɨn ingangarir gumaziba kamaghɨn a mɨgei, “O atrivim, e fo, God duar kurar mam amadazɨma a iza pazavɨra nɨ gami. 16 Nɨ ifueghtɨ e mangɨ nɨ bagh, gitan mɨn garir dɨbɨarir strinba itibav sozir gumazitam batogham. Eghtɨ God, nɨ bagh duar kuram amangamin dughiabar, gumazir kam nɨ bagh dɨbɨarim mɨsoghtɨ, an ararer aghuim nɨ damutɨ, nɨn nɨghnɨzim ua deragham.”

17 Ezɨ Sol kamaghɨn ingangarir gumazibav gei, “Mamaghɨra. Ia mangɨ gumazir deraghavɨra dɨbɨarir ararer aghuim gamir tam batogh na bagh a inigh izɨ.”

18 Ezɨ ingangarir gumazir mam kamaghɨn Sol mɨgei, “Kɨ Jesin otarir mam Betlehemɨn nguibar ekiamɨn an gani. Gumazir igiar kam bar fo, a dɨbɨarir mɨdorozir ararer aghuibagh ami. A uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir aghuim. Egha uaghan mɨgɨrɨgɨar aghuibagh amua an ganganiba bar dera. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God a ko iti.”

19 Sol akar kam baregha gumaziba amadazɨ me ghua kamaghɨn Jesin mɨgei, “Nɨn otarim Devit, sipsipbar garir otarim, kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ na bagh anemadaghtɨ a izɨ.” 20 Ezɨ Jesi oregha Sol bagha Devit amadi. Jesi akɨrar pumuningɨn bretba aghuigha, donkin mamɨn akɨrim gikegha, da isa Devit ganɨngi. A uaghan memen inimɨn ingarizir mɨsevir wain ruizim sara a ganɨngi. Egha memen igiar mam sara a ganɨngi, a kamaghɨn Devit mɨgɨa ghaze, bizir kaba, nɨ bizir aghuibar mɨn Atrivim Sol danɨngigh. 21 Ezɨ Devit ghua Sol batogha an ingangarir gumazimɨn oto. Ezɨ Sol bar Devit gifonge, egha uan mɨdorozir biziba ateramin ingangarim isa Devit ganɨngi.

22 Ezɨ Sol kamaghɨn Jesi bagha akam amada, “Kɨ Devit gifonge. Kɨ kamaghsua, nɨ aneteghtɨ a nan ingangarir gumazimɨn ikiam.”

23 Kamaghɨn amizɨ, Devit Sol ko iti. Egha Ikiavɨra Itir God, duar kuram Sol bagha anemadir dughiabar, Devit dɨbɨarim mɨsozima an ararer aghuim gami. Ezɨ Sol gitan mɨn garir dɨbɨarir ararer kam barazima, duar kurar kam Sol ataghɨrazima, an nɨghnɨzim ua araragha izima, a ua dera.

17

Goliat pamtemɨn Israelian dei

1 Ezɨ Filistiabar mɨdorozir gumaziba gɨn iza Efesdamimɨn uari akuvagha uari akɨri. Me nguibar kamɨn uan averpeniba ingari, danganir kam Aseka ko Sokon nguibar ekiamningɨn tɨzimɨn iti. Egha me Sokon Israelia ko mɨsoghasa. 2 Ezɨ Sol Israelian mɨdorozir gumaziba ko ghua, Elan danganir zarimɨn ikia Filistiaba ko mɨsoghasa uari akɨri. 3 Ezɨ Filistiaba vongɨn mɨghsɨar mamɨn itima, Israelia vongɨn mɨghsɨar igharazimɨn iti, ezɨ danganir zarim aning abɨki.

4 Dughiar kamɨn, mɨdorozir gumazir bar dafar gavgavir mam, a Getɨn nguibar ekiamɨn gumazim, an ziam Goliat. A Filistiabar averpeniba ategha iza azenara tuzɨ, Israelia an gari. An ruarim 3 mitan boroghɨra ghu. 5 Egha a brasɨn ingarizir dapanir asuam ko mɨdorozir korotiaba aghui, ezɨ dar osɨmtɨzim 50 kilogremɨn tu. 6 A brasɨn otevir mamningɨn uan suemning noke, Egha brasɨn ingarizir afuzim gisaghpu. 7 An afuzir mɨsiam mɨtemegha ekevegha, mati ter otevir mam. Ezɨ afuzir mɨzem me ainɨn an ingarizɨ, an osɨmtɨzim 7 kilogremɨn tu. Ezɨ mɨdorozir gumazir mam oramɨn suiragha an faragha zui.

8 Ezɨ Goliat tugha pamtemɨn Israelian dɨa ghaze, “Ia tizim bagha mɨdorozim damuasa mɨkefi? Ia mɨsoghasa, a? Ia pura Solɨn ingangarir gumazir kɨniba, ezɨ kɨ Filistiabar mɨdorozir gumazim. Aria, ia gumazitam amɨseveghtɨ, a izɨ na mɨsogh. 9 A gavgavigh na mɨsueghtɨ kɨ aremeghtɨ, e pura ian ingangarir gumazir kɨnibar ikiam. Eghtɨ kɨ a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, ia en ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikiam.”

10 Egha Goliat ua kamaghɨn me mɨgei, “Ia oragh. Kɨ datɨrɨghɨn Israelian mɨdorozir gumaziba ian ingarav akɨ ia basamasa. Ia gumazitam amɨseveghtɨ a izɨ na ko mɨsogham.” 11 Ezɨ Sol uan mɨdorozir gumaziba ko akar kam baregha, me bar atiatigha nɨghnɨzir avɨribagh ami.

Devit a Israelian mɨdorozir gumaziba bagha zui

12 Devitɨn ikɨzimɨn eghaghanim kamakɨn, Devit a Jesin otarim. Jesi a Efratan nguibar ekiamɨn gumazir mam. A Betlehemɨn nguibar ekiamɨn iti. Betlehem, a Judan anabamɨn nguazimɨn iti. Ezɨ Jesi otarir 8pla iti, ezɨ Sol atrivimɨn itir dughiamɨn, Jesi ghurigha gɨfa. 13-14 Ezɨ Jesin otarir ivariam Eliap, an gɨrara irim Abinadap, ezɨ otarir mɨkezim Sama, me Solɨn mɨdorozir gumazibar akuragh apanibav soghasa ghue. Ezɨ Devit a Jesin otarir dozir abuananam. 15 Dughiar mabar Devit ghua Solɨn ingangaribagha ami. Egha dughiar maba, a Sol ataghɨragha ghua Betlehemɨn uan afeziamɨn sipsipbar gari.

16 Dughiar kamɨn, Goliat 40plan mɨzaraziba ko guaratɨzibar iza azenara tuiva, uabɨ ko mɨsoghasa Israelian dɨa ghaze, ia gumazitam amadaghtɨ a izɨ na ko mɨsogh.

17 Ezɨ dughiar mamɨn Jesi kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ bretɨn 10plan kaba ko 10 kilogremɨn witɨn me avimɨn tueziba inigh, zuamɨra uan aveghbuaba bagh averpenir me itibar mangɨ. 18 Nɨ uaghan 10plan sisɨn dagher kaba inigh mangɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim danɨngigh. Egh uan aveghbuabar azaragh, me deravɨra iti, o puvatɨ. Egh me da bizitam inigh izɨ nan akaghtɨ kɨ fogham, me deravɨra iti. 19 Nɨ mangɨ gantɨ, Atrivim Sol ko nɨn aveghbuaba ko mɨdorozir gumazir igharaziba, me Elan danganir zarimɨn ikia Filistiaba ko mɨsosi.”

20 Ezɨ amɨmzaraghan, Devit bar mɨzaraghara dɨkavigha sipsipbar ganasa gumazir igharazim mɨkeme. Egha a dagheba inigha, men averpeniba iti naghɨn zui, mati Jesi a mɨkemezɨ mokɨn. A ghua otivima, Israelian mɨdorozir gumaziba mɨdorozim bagha ghua, pamten dia zui. 21 Ezɨ Filistiabar mɨdorozir gumaziba vongɨn tuivighav iti, ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba vongɨn tuivigha, mɨdorozim bagha uari akɨri. 22 Ezɨ Devit dagheba isa dɨpenimɨn itir bizibar garir gumazim ganigha, ivegha ghua mɨdorozir gumazibar tongɨn uan aveghbuabav gɨa ghaze, ia dera? 23 A me ko mɨgɨavɨra itima, Filistian mɨdorozir gumazir bar gavgavim Goliat, a Getɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a Filistian mɨdorozir gumaziba ategha iza azenara tugha, Israelian dɨa mɨgeir akar kamra uam a gami, ezɨ Devit a barasi. 24 Ezɨ Israelia Goliatɨn garava bar atiatigha are.

25 Egha Israelia kamaghɨn uariv gei, “Ia gumazir munamɨn ganɨva an dɨmdiam baragh. A mɨdorozim bagha e gaghora en ingaravati. Ezɨ en atrivim kamaghɨn mɨgei, gumazitam Filistian kam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, a dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba a danɨngam, egh a uaghan uan guivim ateghtɨ, gumazir kam an ikiam. Eghtɨ atrivim uaghan gumazir kamɨn adarazi da dagɨaba inian kogham, egh atrivim uaghan uan ingangariba bagh men dɨman kogham.”

26 Ezɨ Devit deragha akar kam baraghizir puvatɨgha kamaghɨn an boroghɨn itir gumazibar azai, “Gumazir manatam Filistian gumazir kam mɨsueghtɨ, an aremeghtɨ, Israelian aghumsɨzir kam gɨvagham, eghtɨ atrivim manmaghɨn a damuam? Kɨ kamaghɨn gari, Filistian kam, a gumazir God gɨfozir puvatɨzim, egha uan mɨkarzir mogomemɨn inim atuzir puvatɨ. A uabɨ fava dɨbovir akabar Godɨn Zurara Itimɨn mɨdorozir gumazibav gei.” 27 Ezɨ gumaziba a geghari, atrivim kamaghɨn mɨgei, gumazir manam Goliat mɨsueghtɨ, a bizir kabar a damuam.

28 Ezɨ Devitɨn avebam Eliap orazima, Devit gumaziba ko mɨgei. Ezɨ an navim ikuvizɨma a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ tizim bagha kagh ize? Tinara nɨn sipsipɨn muziariba gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dar gara dagh eghufi? Kɨ fo, nɨ ifari, nɨ orazi puvatɨgha puvɨra ifaghatir gumazim. Nɨ pura daru mɨdorozimɨn ganasa ize, biziba puvatɨ.”

29 Ezɨ Devit kamaghɨn uan avebam mɨgei, “Puvatɨ. Kɨ bizitam gɨfofoghasa gumazibar azangsɨsi. Kɨ kamaghɨn amima, a ti deraz, o puvatɨ?” 30 Egha a raghɨrɨgha ua gumazir igharazibar azai, gumazir Filistian gumazim mɨsueghtɨ an aremeghamim, atrivim manmaghɨn a damuam? Ezɨ me ua bizir Sol faragha mɨkemezibar a mɨgei.

31 Ezɨ gumazir maba Devitɨn mɨgɨrɨgɨaba baregha ghua Sol mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, a Devitɨn diazɨma an a bagha ghu.

32 Ezɨ Devit ghua otogha kamaghɨn Sol mɨgei, “O atrivim, nɨ oragh. E Israelia, e Filistian kamɨn atiatingɨva osemeghan kogham. Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ uabɨ mangɨ a ko mɨsogham.”

33 Ezɨ Sol ghaze, “Bar puvatɨ. Nɨ otarir bar igiam. Nɨ manmaghɨn a ko mɨsogham? Nɨ otarir aghɨrir kɨnim. Goliat uan igiamra mɨdorozir gumazimɨn ikia iza datɨrɨkɨn.”

34 Ezɨ Devit Solɨn akam ikaragha ghaze, “Atrivim, kɨ uan afeziamɨn sipsipbar gari. Ezɨ dughiar mabar laionba ko beaba iza sipsipɨn nguziba isa zui. 35 Ezɨ kɨ laionba ko bean kabar agɨntɨgha dav sogha dar akatoribar uam sipsipɨn nguziba, me dama da isi. Eghtɨ laion o bea ragh na mɨsoghsɨ izɨtɨma, kɨ an tuer arɨzibar suiragh an gurim apɨrightɨ an aremegham. 36 O atrivim, Filistian gumazir Ikiavɨra Itir God gɨfozir puvatɨzir kam, a gumazir uan mɨkarzir mogomemɨn inim atuzɨ puvatɨzim, a dɨbovir akaba Godɨn mɨdorozir gumazibav gei. Ezɨ kɨ laionba ko beabav soghezɨ moghɨn, arazir kamra, kɨ a damuam. 37 Ikiavɨra Itir God nan akurazɨ, laionba ko beaba na gasɨghasɨghizir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn, a uaghan nan akuraghtɨ, Filistian kam na mɨsueghan kogham.”

Ezɨ Sol a mɨgɨa ghaze, “A dera, nɨ mangɨ, Ikiavɨra Itir God nɨ ko ikiam.”

38 Egha Sol dapanir asuar brasɨn ingarizimɨn an dapanim garugha, korotiar brasɨn ingarizim an mɨkarzim avasa a ganɨngi. Kar Solɨn mɨdorozir korotiaba. 39 Ezɨ Devit mɨdorozir sabam inigha brasɨn mɨdorozir korotiam arugha, uabɨ baraghav arui. Ezɨ puvatɨ, a fomɨra bizir kamagh gari taba aghuizir puvatɨ. Kamagh amizɨ, a Sol mɨgɨa ghaze, “Kɨ mɨdorozir korotiar kabar aghuigh mangɨ mɨsoghan kogham. Kɨ bizir kaba azuir puvatɨ.” Kamagh amizɨ, a ua da sue. 40 Egha a uan asadivir aghorim inigha daghurir dɨpar mamɨn eghuravimɨn ghuava 5plan dagɨar guar doziba inigha, uan mɨtarir dozim garu. Egha uan katapelɨn suiragha Goliat bagha zui.

Devit mɨdorozimɨn Goliat abɨra

41 Ezɨ Filistian gumazim Goliat, a garima, Devit a bagha arua izi. Ezɨ Goliat Devit bagha izi. Ezɨ gumazir Goliatɨn oramɨn suizim an faragha zui. 42 Ezɨ Goliat Devitɨn garima, a bar otarir igiam, ezɨ an guamɨn ganganiba bar dera. Ezɨ Goliat ghaze, a ti mɨdorozim damuamin fofoziba puvatɨ, a pura borir kɨnim. 43 Kamaghɨn amizɨ a Devit dɨpova kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ tizim bagh asadivir aghorir mamɨn suiragha izi? Nɨ ghaze, kɨ ti afiam, egha na mɨsoghasa, a?” Egha a Devit gasɨghasɨghasa uan asebar dei.

44 Egha a kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ izɨtɨ, kɨ nɨ mɨsuegh nɨn kuam isɨ kuarazir isaba ko asɨzir atiabar anightɨ, me nɨ amam.”

45  *Ezɨ Devit kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ mɨdorozir sabam ko afuziba inigha na mɨsoghasa. Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ziamɨn nɨn mɨsoghasa izi, a Israelia en mɨdorozir gumaziba gativazir God. A Godɨn kamra, nɨ an akaba barazir puvatɨgha dɨbovir akabar a mɨgei. 46 Nɨ oragh. Datɨrɨghɨn dughiar kamra, Ikiavɨra Itir God nɨ isɨ nan dafarim datɨgham. Eghtɨ kɨ nɨ mɨsuegh nɨn dapanim atugham. Egh e ian mɨdorozir gumazibav suegh, men namnaba isɨ kuarazir isaba ko asɨzir atiabar anɨngam. Kɨ kamaghɨn damightɨ, kantribar gumazamiziba bar kamaghɨn fogham, Israelian God, a guizbangɨra God. 47 Eghtɨ gumazamizir kagh itiba bar kamaghɨn ganigh suam, Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba uan gavgavimra me isi. A gumazir afuziba, ko mɨdorozir sababar suiziba, a dagh nɨghnɨzir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God uabɨ mɨdorozir kam damuam, egh bar ia isɨ en dafarim darɨgham.”

48 Devit mɨkemegha gɨvazɨma, Goliat ua bar sɨvagha Devitɨn boroghɨra izi. Ezɨ Devit zuamɨra ivegha ghua Goliat mɨsoghasa zui. 49 Devit dafarim uan mɨtarir dozim garugha, dagɨar mam inigha uan katapel gatɨgha a ighengegha Goliat gase. Ezɨ dagɨam an guam mɨtɨgha a vuigha an dapanimɨn aven ghuzɨ, a guam moghɨn ira uaghira nguazimɨn fuaghav iti. 50  *Kamaghɨra, Devit katapel ko dagɨamɨn mɨdorozimɨn Goliat mɨsoghezɨ an areme. A mɨdorozir sababa puvatɨ. 51 Goliat nguazim girɨghav itima, Devit ivegha ghua Goliatɨn boroghɨn tugha, an mɨdorozir sabam amɨkɨrɨgha an fɨrim atuzɨ, an areme. Ezɨ Filistiaba garima men faragha zuir mɨdorozir gumazir gavgavim aremegha gɨvazɨ, me bar moghɨra tintinibar are.

52 Ezɨ Israelia ko Judan gumaziba dagarvagha, men agɨntɨgha me mɨsozima me ariaghiri. Ezɨ Filistiabar kuaba tintinibar Saraimɨn nguibar ekiamɨn tuavim girav ikia ghua, Getɨn nguibar ekiam ko Ekronɨn nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn tiar akabar tu. 53 Ezɨ Israelia men agɨntigha gɨvagha, uamategha ghua Filistiabar averpenibar men bizir me tegha areziba ini. 54 Ezɨ Devit Goliatɨn kuamɨn namnamɨn itir mɨdorozir biziba bar da inigha ghua uan averpenim gatɨ. Egha Goliatɨn dapanim inigha ghua Jerusalemɨn itir gumazamizibar akakaghasa, eghtɨ me fogh suam, a mɨdorozimɨn Goliat abɨragha gɨfa.

Devit ghua Solɨn gani

55 Sol garima, Devit ghua Goliat ko mɨsozima, ezɨ a kamaghɨn mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazir dapanim Apnerɨn azai, “Otarir igiar kam, a tinan otarim?”

Ezɨ Apner a ikaragha ghaze, “Atrivim, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, kɨ fozir puvatɨ.”

56 Kamagh amizɨ, Sol ghaze, “Nɨ mangɨ tintinibar gumazir igharazibar azangsɨgh, egh izɨ na mɨkemegh.” 57 Ezɨ Devit Goliat mɨsoghezɨ an aremezɨ dughiamɨn gɨn, a uamategha Jerusalemɨn ghuzɨ, Apner a inigha Sol bagha ghu. Ezɨ Devit Goliatɨn dapanimɨn suiraghavɨra ikia Apner ko ghua Sol bato.

58 Ezɨ Sol an azara, “Otarir igiam, nɨ tinan otarim?”

Ezɨ Devit a mɨgɨa ghaze, “Atrivim, kɨ Jesin otarim, a nɨn ingangarir gumazim, a Betlehemɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam.”

18

1 Sol Devit ko mɨkemegha gɨvazɨma, Solɨn otarim Jonatan, a uan navir averiam sara Devit bar a gifonge, egha uabɨ gifongezɨ moghɨn bar a gifonge. Egha aning bar namakar aghuimningɨn oto. 2 Dughiar kamɨn, Sol Devit inizɨ an a ko iti, egha anetaghizɨma a uamategha uan nguibamɨn ghuzir puvatɨ. 3 Jonatan bar Devit gifonge, kamaghɨn amizɨma, an akar gavgavir mamɨn Devit ko anekɨri. Ezɨ Devit uaghan Jonatan ko akam akɨri. 4 Ezɨ Jonatan uan korotiar aghuir ruarim ko mɨdorozir korotiaba sara sue. Egha bizir kaba ko an mɨdorozir sabam ko an barir pim ko an benir uabɨ amɨghɨrim sara da isa Devit ganɨngi.

5 Ezɨ Devit Sol ko itima, Sol Devit mɨgeima, a mɨdorozir gumaziba isa ghua apanibav sosi, egha mɨsozir dughiabar, Devit zurara mɨdorozibar uan apaniba abɨri. Kamaghɨn amizɨ, Sol mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir mamɨn ikiasa a ginaba. Ezɨ gumazamiziba ko mɨdorozir gumazibar dapanir igharaziba, kamaghɨn Devitɨn gara, bar a gifonge.

Sol Devit baseme

6 Devit Goliat mɨsoghezɨ an aremegha gɨvazɨ, mɨdorozir gumaziba bar uamategha nguibabar izi. Me tuavimɨn izima, Israelian nguibar ekiabar amiziba uan nguibar ekiaba ategha azenan iza tuavimɨn atrivim Sol bato. Me bar akongezir ighiabagh amua gitan mɨn garir dɨbɨarim ko tambarinbav sosi. 7  *Egha me kamaghɨn ighiam bange:

“ ‘Sol 1,000plan apanibav sosi.

Ezɨ Devit 10,000plan apanibav sosi.’ ”

8 Sol ighiar kam baregha, bar an aghuagha puv atari. Egha navim ikuvigha kamaghɨn mɨgei, “Me ti ghaze, Devit apanir bar avɨribav soke, ezɨ kɨ gumazir vabara mɨsoke, ezɨ a bar na gafira. Me ti kamaghsua, a ti gɨn nan danganim inigh atrivimɨn ikiam.” 9 Dughiar kamɨn, Sol bizir kam gɨnɨghnɨgha Devitɨn gara a basei.

10 Amɨmzaraghan Sol uan dɨpenimɨn iti, ezɨ Ikiavɨra Itir God, duar kurar mam a bagha anemada. Bar zuamɨra duar kurar kam Solɨn nɨghnɨzim abɨrazɨma, Sol pura diava arai, mati gumazir onganim. Dughiar kamɨn Devit uan gitan mɨn garir dɨbɨarimɨn gikararai, mati a dughiabar zurara ami moghɨn ami. Ezɨ Sol uan afuzimɨn suiragha, 11 kamaghɨn nɨghnɨsi, “Kɨ datɨrɨghɨn afuzimɨn Devit giniv a isɨ bɨrim gikeghtɨ ana aremegham.” Egha an afuzim Devit mɨkɨnizɨ, Devit an afuzim gita. Sol dughiar pumuningɨn arazir kam gamizɨ, Devit dughiar pumuningɨn an afuzim gita.

12 Sol fo, Ikiavɨra Itir God Devit ko iti, egha akɨrim ragha Sol gasara. Kamagh amizɨ, Sol Devitɨn atiatingi. 13 Egha a Devit ataghizɨ, an atrivimɨn dɨpenimɨn itir puvatɨ. Sol gɨn Devit amadazɨ, a 1,000plan mɨdorozir gumazibar dapanimɨn iti. Ezɨ Devit mɨdorozir gumazir kaba inigha ghua apanibav sosi. 14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Devit ko ikia an akurvazima, bizir bar avɨrir an amiba deraghavɨram otifi. 15 Ezɨ Sol Devitɨn garima an ingangariba bar deragha otivima, a bar puvɨra Devitɨn atiati. 16 Devit mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir bar aghuim, kamagh amizɨma, Israelia ko Judabar gumazamiziba bar a gifongegha a baghavɨra iti.

Devit Solɨn guivimɨn iti

17 Egha Sol kamaghɨn ifonge, “Devit aremeghtɨ deragham. Kɨ ti uabɨ a mɨsueghan kogham. A ti uabɨ Filistiaba ko mɨsoghtɨ, Filistiaba a mɨsueghtɨ an aremegham.”

Kamagh amizɨ, Sol kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ oragh, kɨ Merap nɨ danɨngasa, a nan guivir ivariam, eghtɨ gua uaningɨn ikiam. Ezɨ kɨ ua kamaghɨn nɨ mɨkɨmasa, bizir nɨ na bagh damuamim, nɨ nan mɨdorozir gumazimɨn mɨn ikɨ pamtemɨn ingar atiatingan markɨ. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ifueghtɨ e uan apanibav soghamin dughiamɨn, nɨ mangɨ me mɨsogham.”

18 Ezɨ Devit Solɨn akar kam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Markɨ, kɨ an ikian kogham, kɨ gumazir kɨnim. Egha uaghan nan adarazi ziaba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ kɨ nɨn guivimɨn ikian kogham.” 19 Ezɨ Sol gavgavigha ghaze, Devit Merapɨn ikiam, egha aning uaningɨn ikiasa dughiam amɨsefe. Dughiar aning uaningɨn ikiamim otozɨ, a dɨkavigha Merap isa gumazir igharazim ganɨngi, an ziam Adriel, a Meholan nguibar ekiamɨn gumazir mam.

20 Ezɨ gɨn Solɨn guivir igharazim, an ziam Mikal, a Devit bagha bar ifonge. Ezɨ Sol bizir kam baregha bar akonge. 21 Egha a kamaghɨn nɨghnɨsi, “Bar dera. Kɨ Mikal Devit danɨngam. Egh kɨ Devit amadaghtɨ, a mangɨ Filistiabav sogham, eghtɨ Filistiaba a mɨsueghtɨma an aremegham.”

Kamagh amizɨ, Sol ua Devitɨn diagha a mɨgei, “Kɨ kamaghɨn ifonge nɨ nan guivimɨn ikiam.”

22 Egha Sol uan ingangarir gumazir maba amaga ghaze, ia mangɨ Devitɨn ganigh, dughiar Devit uabɨra ikiamim, ia an apezeper suam, “Atrivim Sol bar nɨ gifonge, ezɨ e an ingangarir gumaziba uaghan nɨ gifonge. Nɨ oragh. Datɨrɨghɨn nɨ an guivimɨn ikiamin dughiar aghuim.”

23 Egha me ghua mɨgɨrɨgɨar kamɨn Devit mɨgei. Ezɨ Devit kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia ti ghaze, kɨ dagɨaba itir gumazim, egha ziam itir gumazim, egh atrivimɨn guivimɨn ikiam, a? Bar puvatɨgham. Kɨ biziba puvatɨzir gumazir kɨnim. Kamaghɨn amizɨ, kɨ an ikeghan kogham.”

24 Kamaghɨn amizɨ, ingangarir gumaziba uamategha ghua, Devit mɨkemezir akabar gun Sol geghari. 25 Ezɨ Sol kamaghɨn nɨghnɨsi, a Devit amadaghtɨ, a mangɨ Filistiaba ko mɨsoghtɨma, me a mɨsueghtɨ an aremegham. Kamaghɨn amizɨ, a uan ingangarir gumazibav kemeghtɨ, me uamategh mangɨ Devit mɨkɨmam. A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ kamaghsua, Devit bizir bar vamɨra nan guivim givesɨ na danɨngam. Kɨ kamaghsua, Devit nan apaniba ikarvaghɨva 100plan Filistian mɨdorozir gumazibav sueghtɨ me arɨghiregh. Egh a 100plan gumazir kabar mɨkarzir mogomebar inibar ghoregh, da inigh na bagh izɨ.”

26 Ezɨ Solɨn ingangarir gumaziba ghua Solɨn akabar gun Devit mɨgei. Ezɨ Devit kamaghɨn nɨghnɨsi, arazir kam, a Solɨn guivim givezamin arazir aghuim, egha a Solɨn ameremɨn otivasa bar akonge. Egha Sol mɨkarzir mogomer inir kaba inigh izasa dughiam ginaba. Ezɨ dughiar kam tɨghar otivam, 27 ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Filistiabar mɨdorozir gumazir 200pla mɨsuegha, men mɨkarzir mogomebar iniba aghoregha, da inigha atrivim bagha izegha da medi. Devit Solɨn guivimɨn ikiasava arazir kabagh ami. Kamaghɨn amizɨ, Sol uan guivim Mikal isa Devit ganɨngizɨ aning uaningɨn iti.

28 Ezɨ Sol datɨrɨghɨn kamaghɨn deragha fo, Ikiavɨra Itir God Devit ko iti, ezɨ Mikal uaghan bar Devit gifonge. 29 Kamaghɨn amizɨma, Sol Devitɨn atiatiavɨra ikia egha bar an aghua. Egha Sol zurara an apanimɨn iti.

30 Dughiar avɨribar, Filistiabar mɨdorozir gumazir dapaniba uan mɨdorozir gumazibar akua, Israelia mɨsoghasa izi, ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko pamtemɨn me mɨsogha me abɨri. Solɨn mɨdorozir gumazir dapanir igharaziba, me Devit pamtemɨn mɨsozi moghɨn mɨsozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba ziar ekiam Devit ganɨdi.

19

Jonatan Devitɨn akura

1 Ezɨ Sol Devit mɨsueghtɨ an aremeghasa uan otarim Jonatan ko uan ingangarir gumaziba bar me mɨkeme. Ezɨ Jonatan bar Devit gifonge. 2 Egha a ghua Devit mɨgɨa ghaze, “Nan afeziam nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghasa mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gurumzaraghan bar deraghvɨra uabɨ geghuv, egh mangɨ azenibar modogh. 3 Eghtɨ kɨ afeziam ko, ga mangɨ danganir nɨ modozimɨn boroghɨn tughɨv ikɨtɨ, kɨ nɨ bagh afeziamɨn mɨkɨmɨva an nɨghnɨzim gɨfogham. A manmaghɨn nɨ damusɨ damutɨ, kɨ an gun nɨ mɨkɨmam.”

4 Egha amɨmzaraghan, Jonatan ko Sol ghua uaning mɨgɨa, Jonatan Devitɨn ziam fa kamaghɨn Sol mɨgei, “Afeziam kɨ bizitam nɨ mɨkɨmasa. A kamakɨn. Nɨ arazir kuratam uan ingangarir gumazim Devit damuan markɨ. An arazir kuratamɨn nɨ gamizir puvatɨ. Bizir avɨrir an amiba da nɨn akurvasi. 5 A Goliat mɨsoghezɨ an aremezɨ dughiam, a kamaghɨn uabɨ gɨnɨghnɨzir puvatɨ, an ovengam o an angamɨra ikiam. Devitɨn agharimɨn Ikiavɨra Itir God, Israelia en akurvaghavɨra ikia, en apaniba, a bar me abɨni. Ezɨ nɨ uabɨ bizir kamɨn ganigha bar akonge. A bizitam gasɨghasɨghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ tizim bagh puram a mɨsueghtɨ an aremegham? Nɨ kamaghɨn damigh osɨmtɨzir ekiam inigham.”

6 Ezɨ Sol Jonatanɨn akaba baregha, akar dɨkɨrɨzir gavgavim gamua ghaze, “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, kɨ Devit mɨsueghtɨ an aremeghan kogham.” 7 Ezɨ Sol mɨkemegha gɨvagha ghuzɨ, Jonatan Devitɨn diazɨma a izima, an eghaghanir an afeziam a mɨkemezibar gun a geghari. A gɨn Devit inigha Sol bagha ghuzɨ, Devit fomɨra atrivimɨn dɨpenimɨn ingarizɨ moghɨra ua ingari.

Sol Devit mɨsueghtɨ an aremeghasa

8 Ezɨ Israelia ko Filistiaba dughiar mamɨn ua uariv sosi. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko pamtemɨn mɨsogha Filistiaba abɨrazɨma, Filistiaba tintinibar are.

9 Ezɨ gɨn, Ikiavɨra Itir God ua duar kuram amadazɨ, a ghua Solɨn nɨghnɨzim avara. Dughiar kamɨn Sol uan dɨpenimɨn aven aperagha uan afuzimɨn suiraghav iti. Ezɨ Devit a ko ikia uan gitan mɨn garir dɨbɨarim gikararai. 10 Ezɨ Sol uan afuzimɨn Devit giniv a isɨ bɨrim gikasava a bɨrazɨ, Devit an afuzim gitazɨ, afuzim dɨpenir bɨrim mɨtɨ. Ezɨ dɨmagarir kamɨn, Devit arav ghu. 11  *Ezɨ Sol uan ingangarir gumaziba amadagha ghaze, ia Devitɨn dɨpenimɨn mangɨ a korogh, egh bar mɨzaraghara ia mɨsueghtɨ an aremegh. Ezɨ Devitɨn amuim Mikal, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn dɨmagarir kamra nɨ arɨmangɨgh. Puvatɨghtɨ, me gurumɨn mɨzaraghara izɨ nɨ mɨsueghtɨ, nɨ aremegham.” 12 Kamaghɨn amizɨ, Mikal, benir gavgavir mam inigha dɨpenimɨn windua dafazɨ, Devit an suiragha uaghira nguazim girɨgha arav ghu. 13 Devit ghugha gɨvazɨ, Mikal marvir guar me tememɨn ingarizim inigha Devitɨn mɨsiamɨn anetɨ. Egha me memen arɨzim inigha marvir guar kamɨn dapanim anɨki. Egha nir ruarir mamɨn anevara.

14 Ezɨ Solɨn ingangarir gumaziba Devit iniasa izima, Mikal kamaghɨn me mɨgei, “Devit arei.”

15 Ezɨ me uamategha ghua Sol mɨkeme. Ezɨ puvatɨ, a ua kamaghɨn me mɨgei, “Ia uamategh an dɨpenimɨn aven mangɨ an ganigh, egh an akuir mɨsiamɨn a inigh izɨtɨ, kɨ a mɨsueghtɨma an aremegham.”

16 Ezɨ me uamategha ghua dɨpenimɨn aven ghugha marvir guamɨn garima, a mɨsiamɨn irɨghav iti, ezɨ an dapanim anɨghizir memen arɨziba iti. 17 Egha me an ganigha gɨvagha ghua Sol mɨkeme. Egha gɨn Sol kamaghɨn Mikalɨn azai, “Nɨ tizim bagha na gifari? Nɨ tizimsua nan apanim ataghizɨ an arav ghu?”

Ezɨ Mikal kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Devit kamaghɨn na mɨgei, nɨ nan akuraghtɨ, kɨ arɨ mangɨka. Puvatɨghtɨ, kɨ nɨn mɨsueghtɨ, nɨ aremegham.”

18 Devit arir dughiamɨn, a ghua Raman nguibar ekiamɨn Samuel bato. Egha Devit bizir Sol a gamiziba dar gun Samuel geghani. Egha gɨn Devit ko Samuel ghua Naiotɨn nguibamɨn iti. 19 Ezɨ gumazir maba kamaghɨn Sol mɨgei, “Devit Raman nguibar ekiamɨn boroghɨn Naiotɨn nguibamɨn iti. Naiot a Godɨn akam inigha izir gumazibar nguibam.” 20 Ezɨ Sol gumaziba amadazɨ me Devitɨn suighasa zui. Me ghua otivigha garima, Godɨn akam inigha izir gumazir okoruar mam, Godɨn akam pamtem an gun mɨgɨava diava ighia izi. Me Samuelɨn garima, a Godɨn akam inigha izir gumazir kabar dapanimɨn iti. Ezɨ Godɨn Duam pamten Solɨn gumaziba gizɨvazɨ, me uaghan Godɨn akam pamten an gun mɨgɨa, dia ighia izi. 21 Ezɨ Sol kamaghɨn bizir kam baregha gumazir igharaziba amadazɨ, me ghua kamaghɨra Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨn otifi. Ezɨ Sol ua kamaghɨra oregha, a ua gumazir avɨrir maba ua me amadazɨ, me ghua kamaghɨra Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨn otifi.

22 Ezɨ Sol gɨn uabɨ ghua Raman otogha, ghua Sekun nguibamɨn mozir dɨpar ekiamɨn oto. Egha kamaghɨn Sekun itir gumazibar azai, “Samuel ko Devit aning managh iti?”

Ezɨ me ghaze, “Aning Raman nguibar ekiamɨn boroghɨn Naiotɨn nguibamɨn iti.” 23 Ezɨ Sol tuavimɨn ghuavɨra itima, Godɨn Duam an anabozɨ, a Godɨn akam pamtem an gun mɨgɨava, diava ighia tuavimɨn ghua Raman boroghɨn ghua Naiotɨn nguibamɨn oto.

24  *A gumazir igharazibar mɨn uan korotiaba suegha, Samuelɨn damazimɨn, Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨn ami. Egha dɨmagarir kam ko aruer kamɨn, a bibiamra irɨghav iti. (Bizir Sol batozir kam, an akar gumaziba mɨgeir mamɨn mɨngarim. Akar kam kamakɨn, “Manmaghɨn ami, Sol ti uaghan Godɨn akam inigha izir gumazim, o?”)

20

Jonatan Devitɨn akura

1 Sol Raman boroghɨn Naiotɨn nguibamɨn otozɨ, Devit nguibar kam ategha arava, uamategha Jonatan bagha ghu. A kamaghɨn Jonatan mɨgei, “Ai Jonatan, nɨn afeziam tizim bagh na mɨsueghtɨ kɨ aremegham? Kɨ osɨmtɨzitam o arazir kuratamɨn a gamizir puvatɨ. Guizbangɨra, kɨ bizitamɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ.”

2 Ezɨ Jonatan kamaghɨn Devit ikara, “Puvatɨ, nɨ aremeghan kogham. Nan afeziam, bizir a damuamiba, a bar dar gun na mɨgei, bizir muziariba ko bizir ekiaba. Egh a bizir katam nan modoghan kogham. Ezɨ kɨ fo, a nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham.”

3 Ezɨ Devit ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨn afeziam a bar nɨ gɨfo, nɨ bar na gifonge. Kamagh amizɨ, a ti na mɨsueghtɨ, kɨ aremeghsɨ, a nɨ mɨkemeghan kogham. An osɨmtɨzim nɨ danɨngan aghua. Ezɨ guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn kɨ nɨ mɨgei, nɨn afeziam na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. Kɨ bizir kam gɨfogha gɨfa, kɨ fo nɨ datɨrɨghɨn na ko iti. Ezɨ dughiar bar otevimɨn nɨn afeziam bizir kam damuam.”

4 Ezɨ Jonatan kamaghɨn Devit mɨgei, “Kɨ manmaghɨn nɨn akuraghasa, nɨ ifonge? Bizir nɨ ifongezir manam, kɨ a damuam.”

5  *Ezɨ Devit kamaghɨn a mɨgei, “Gurumzaraghan iakɨnir igiamɨn dughiar ekiamɨn, kɨ mangɨ atrivim ko damam. Nɨ uabɨ nɨghnɨgh, nɨ na amadaghtɨ, kɨ mangɨ obarir azenimɨn modogh ikɨ, mangɨ amɨmzaraghan guaratɨzimɨn tugham. 6 Eghtɨ nɨn afeziam apir dakozimɨn na bagh ganɨva nɨn azangsɨgh suam, a managh iti, eghtɨ nɨ kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Azeniba vaghvagha dar dughiar kamɨn, Devitɨn adarazi me uari akuva Betlehemɨn ofabagh ami. Kamaghɨn amizɨ, a mangasa nan azarazɨ, kɨ an amamangatɨzɨ, a uan nguibamɨn ghu.’ 7 Nɨ atrivim mɨkemegh gɨvaghtɨ, a suam, ‘A dera,’ eghtɨ nɨ fogh suam, kɨ deragh ikiam. Eghtɨ an atarɨva osemeghtɨ, nɨ fogh suam a pazɨ na damuam. 8 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, nɨ nan namakar aghuimɨn ikiasa akar mam akɨri, bizir kam bangɨn kɨ fo, nɨ nan apangkuvigh deragh na damuam, kɨ nɨn ingangarir gumazim. Egh kɨ arazir kuratam damightɨ, nɨ uabɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. Nɨ na inigh uan afeziam bagh mangan markɨ.”

9 Ezɨ Jonatan kamaghɨn a mɨgei, “Markɨ, nɨ mamaghɨn nɨghnɨghan markɨ. Kɨ tong kamaghɨn foghai, nan afeziam pazɨ nɨ damuam, ezɨ kɨ nɨ mɨkemeghai. Kɨ a mongan kogham.”

10 Ezɨ Devit kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan afeziam nan gun a mɨkemeghtɨ, an adarir mɨgɨrɨgɨam damutɨ, tina izɨ na mɨkɨmam?”

11 Ezɨ Jonatan kamaghɨn Devit mɨgei, “Ga dagher azenimɨn mangɨgh, kɨ nɨ mɨkɨmam.” Egha aning dɨkavigha zui.

12 Aning ghua otogha gɨvagha, Jonatan kamaghɨn Devit mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, Israelɨn Godɨn ziamɨn, kɨ kamaghɨn mɨgei, kɨ ifaraghtɨ a mɨzazim na gasegham. Gurumzaraghan o zuerimɨn dughiar kamra, kɨ nɨ bagh afeziamɨn azangsɨgham. A navir amɨrizim nɨn ikɨtɨ, kɨ nɨ bagh akam amangam. 13 Eghtɨ nan afeziam nɨ gasɨghasɨghsɨ mɨkɨmtɨ, kɨ nɨ mɨkɨmam. Egh nɨ arɨsɨ, kɨ nɨ mɨkemegh nɨn akuraghan koghtɨ, Ikiavɨra Itir God mɨzazir ekiatam na gasegh. Ezɨ kɨ kamaghɨn ifonge, Ikiavɨra Itir God nan afeziam ko ikezɨ moghɨn, a uaghan nɨ ko ikɨ.

14 “Egh gɨn, kɨ angamɨra ikɨvɨra ikɨtɨ, nɨ nan apangkuvigh deraghvɨra na damu, mati Ikiavɨra Itir God en apangkuvigha deragha e gami mokɨn. Puvatɨghtɨ, kɨ aremegham. 15  *Egh nɨ uaghan nan ovavir boriba zurara deravɨra me damu. Nɨ pazɨ me damuan markɨ. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God nguazir kamɨn nɨn apaniba agɨvamin dughiamɨn, nɨ nan ovavir boribar apangkuvigh deraghvɨra me damu.” 16 Jonatan akar dɨkɨrɨzir gavgavimɨn, Devit ko an adarazi gamua ghaze, nɨ aremeghamin dughiamɨn gɨn, nɨn ovavir boriba akar dɨkɨrɨzir kam gɨn amadaghtɨ, Ikiavɨra Itir God mɨzazim me gasam.

17 Jonatan uabɨ gifongezɨ moghɨn bar Devit gifonge, kamagh amizɨ, a Devit mɨgɨa ghaze, Devit nɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavim damu. Ezɨ Devit Jonatan mɨkemezɨ moghɨn ami. 18 Egha Jonatan ua kamaghɨn Devit mɨgei, “Gurumzaraghan, iakɨnir igiamɨn dughiar ekiam. Eghtɨ nɨ damamin dughiamɨn ikian koghtɨ, afeziam nɨ apiaghirir dabirabimɨn gantɨ a pura ikɨtɨ, an okam nɨghnɨgham. 19 Eghtɨ amɨmzaraghan, nɨ bar zuamɨra magɨrɨ dagɨar pozir ekiar nɨ faragha modozimɨn boroghɨn modogh, dagɨar pozimɨn ziam Esel. 20 Eghtɨ kɨ izɨ pura ifar barir afuzir 3pla inigh dagɨar pozir kam boroghɨn itir bizitam gasam. 21 Egh kɨ na ko izamin otarir igiam mɨkemeghtɨ, a nan barir afuziba buriam. Eghtɨ kɨ kamagh a mɨkɨm suam, tong sɨvagh kagh izɨ, bariba kagh amadagham iti, eghtɨ Devit, nɨ na bagh izɨ. Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra mɨgei, nɨ kamaghɨn fogh suam, nɨ deravɨra ikɨtɨ bizitam nɨ gasɨghasighan kogham. 22 Eghtɨ kɨ otarir na ko izamin kam mɨkɨm suam, barir afuziba muna munagh iti, eghtɨ nɨ zuamɨra dɨkavigh danganir igharazitamɨn mangɨ. Nɨ kamagh fogh suam, Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨ amadazɨ, nɨ mangɨ. 23 Guizbangɨra, akar dɨkɨrɨzir gavgavir ga uaning ko amizir kam, Ikiavɨra Itir God gan gari, ezɨ ga zurara an gɨn mangɨ mamaghɨra ikiam.”

24 Ezɨ Devit dagher azenimɨn ghua dagɨar pozimɨn boroghɨn modo. Ezɨ amɨmzaraghan Atrivim Sol iakɨnir igiamɨn isar ekiam bagha izav apera. 25 A zurara ami moghɨn ghua dɨpenir bɨrimɨn, uan dabirabim gapera. Ezɨ Jonatan atrivim vongɨn amadaghan aperaghav itima, Apner atrivimɨn boroghɨn apera. Ezɨ Devit apiaghirir dabirabim pura iti. 26 Sol garima, Devit dughiar kamɨn itir puvatɨzɨ, a mɨgɨrɨgɨatam gamir puvatɨ, a pura kamaghɨn nɨghnɨsi, “Devit manmaghɨrama ami? Bizitam ti Devit batozɨma, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨgha, izezir puvatɨ, o?” 27 Iakɨnir igiamɨn, namba 2ɨn dughiamɨn, me ua uari akuvagha gari, Devit apiaghirir dabirabim, a ua pura iti. Ezɨ Sol kamaghɨn uan otarim Jonatan mɨgei, “Jesin otarim manmaghɨn amigha boghɨnaron ko datɨrɨghɨn isam bagha izezir puvatɨ?”

28 Ezɨ Jonatan ghaze, “A Betlehemɨn mangasa nan azangsɨki. 29 A kamagh na mɨgei, ‘Nan aveghbuam na bagha akam amaga ghaze, kɨ mangɨ uan adarazi ko ofa damuam. Kamagh amizɨ, nɨ na ateghtɨ kɨ mangam. Nɨ guizbangɨra nan namakar aghuim, nɨ na ateghtɨ kɨ mangɨ uan adarazir ganam. A kamaghɨn mɨgeima, kɨ anetaghizɨ a uan adarazi bagha ghu.’ Bizir mɨngarir kamɨn a isar ekiar kamɨn nɨ ko ikiasa izezir puvatɨ.”

30 Ezɨ Sol kamaghɨn oregha bar Jonatan baseme, egha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ amizir bar kurar orazir puvatɨzimɨn borim. Kɨ nɨ gɨfo, nɨ Jesin otarir kamɨn akurvaghasa. Arazir kam nɨ damightɨ nɨ gumazir kɨnimɨn ikiam, eghtɨ aghumsɨzir ekiam nɨ uan amebam ko gua batogham. 31 Jesin otarir kam nguazir kamɨn ikɨvɨra ikɨtɨ, nɨ kantrin kamɨn atrivimɨn otoghan kogham. Kamagh amizɨ, nɨ gumaziba amadaghtɨ, me mangɨ a inigh izɨtɨ, kɨ a mɨsueghtɨ an aremeka!”

32 Ezɨ Jonatan kamaghɨn Solɨn akam ikaragha ghaze, “A tizim bagh aremegham? An osɨmtɨzir manam gami?” 33 Ezɨ Sol akar kam baregha zuamɨra afuzim inigha Jonatan bɨrazɨ, Jonatan an afuzim gita. Ezɨ Jonatan datɨrɨghɨn fo, nan afeziam datɨrɨghɨn Devit mɨsueghtɨ an aremeghasa pamten nɨghnɨsi. 34 Egha Jonatan atara bar uan afeziam basemegha, dagher dakozim ategha ghu. Egha iakɨnir igiamɨn dughiar namba 2ɨn, daghetam amezir puvatɨ. An afeziam Devit gasɨghasɨgha aghumsɨzir akabar a mɨkemezɨ, an akar kurar kabagh nɨghnɨgha, Devit bagha navim bar a baseme.

35 Egha amɨmzaraghan mɨzaraghara, Jonatan dagher azenimɨn Devit bativasa ghua, otarir mam inizɨ an a ko zui. 36 Ezɨ Jonatan kamagh otarir kam mɨgei, “Kɨ barir afuzibar asɨtɨ, nɨ mangɨ da buri. Nɨ zuamɨra mangɨ.” Ezɨ otarim ivegha zuima, Jonatan barir afuzir mamɨn a gafiragha ase.

37 Ezɨ otarim ivegha ghua barir afuzim irɨzɨ naghɨn zuima, Jonatan an diagha kamagh a mɨgɨa ghaze, “Nɨ tong ua sɨvagh mangɨ. Barir afuzim ti munagh iti.”

38 Ezɨ Jonatan ua otarimɨn diagha ghaze, “Nɨ zuamɨra mangɨ. Nɨ oragh, pura tughɨv ikian markɨ.” Ezɨ otarim barir afuzim inigha Jonatan bagha izi. 39 Otarir kam Jonatan mɨgeir akabar mɨngaribagh fozir puvatɨ. Jonatan ko Devit uaningra fo. 40 Egha Jonatan uan barir pim ko bariba isa otarim ganɨngizɨ, ana da inigha ua nguibar ekiamɨn ghu. 41 Egha otarim ghugha gɨvazɨ, Devit dagɨar pozimɨn gɨrakɨrangɨn modozim ategha iza, Jonatanɨn boroghɨn ira nguazimɨn fuagha, uan guam nguazim mɨtua. Egha 3plan dughiabar uan dapanim fegha uam aviragha egha dɨkavigha aning uaningɨn torava azi. Devitɨn azir akamɨn arazim, bar Jonatanɨn azir akamɨn arazim gafira.

42 Ezɨ Jonatan kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ navir amɨrizim sara mangɨ. Ga fo, ga Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, akar gavgavim akɨrigha gɨvagha ghaze, ga zurara deraghvɨra uaning damuam. Eghtɨ gɨn gan ovavir boriba uaghan kamaghɨra arazir kam damuam.” A mɨkemegha gɨvazɨ, Devit danganir igharazimɨn zuima, Jonatan uamategha uan nguibar ekiamɨn ghu.

21

Devit Solɨn arav ghu

1  *Devit ara ghua Nopɨn nguibar ekiamɨn ofa gamir gumazim Ahimelek bato. Ezɨ Ahimelek nɨgha atiatia uan dɨpenimɨn azenan izegha kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ tizim bagha uabɨra izi?”

2 Ezɨ Devit ghaze, “Atrivim ingangarir mam na ganɨngizɨ kɨ izi. A ghaze, kɨ damuamin ingangarir kam, kɨ an gun gumazir igharazitam mɨkɨman kogham. Kɨ uan mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, ia danganir igharazitamɨn na batogh. 3 Ezɨ nɨ dagher manmagh gariba iti? Nɨ bretba ikɨva 5plan rubuziba na danɨng, puvatɨghtɨ nɨ dagher igharazitam na danɨngigh.”

4 Ezɨ ofa gamir gumazim kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ bretɨn kɨniba puvatɨ. Bretɨn God ganɨngizimra iti. Nɨn mɨdorozir gumaziba bogh dɨmangan amiziba ko dakuighan koghtɨ, nɨ bretɨn kaba inigh mangam.”

5 Devit kamaghɨn Ahimelek mɨgei, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, e dɨmangan amiziba koma akuizir puvatɨ. E zurara pura uan apanibav soghamin dughiaba, en mɨdorozir gumaziba ko men biziba Godɨn damazimɨn zue. E datɨrɨghɨn uaghan Godɨn damazimɨn zue.”

6  *Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazim bretba isava a ganɨngi. Bretɨn me isa God ganɨngizim anarɨra iti. Dagher igharaziba ua puvatɨ. Me dughiar kamɨn Godɨn damazimɨn bretɨn igiaba isa, ghuribar danganim garɨgha, dakozim gatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazim, bretɨn ghuriba isa Devit ganɨngi. 7 Ezɨ dughiar kamɨn, Atrivim Solɨn ingangarir gumazir mam, a Idomian gumazim, an ziam Doek. A Godɨn Purirpenimɨn ikia Godɨn ofa damuamin dughiam mɨzuai. A garima Ahimelek bretɨn kaba isa Devit ganɨngi. Doek a Solɨn bulmakaubar garir gumazibar gumazir dapanim. 8 Ezɨ Devit bretba inigha kamagh Ahimelek mɨgei, “Nɨ afuzitam o mɨdorozir sabatam iti? Nɨ tam ikɨva na danɨngigh. Atrivim ingangarim bagha nan avɨsi, kɨ mɨdorozir sabatam o bizir igharazitam inizir puvatɨ. Kɨ pura ize.”

9  *Ezɨ Ahimelek a mɨgɨa ghaze, “Kɨ mɨdorozir sabar vamɨra iti. Kar Goliatɨn mɨdorozir sabam, nɨ Elan danganir zarimɨn a mɨsoghezɨ an areme. Me a isa nir mamɨn a noegha ofa gamir gumazibar dapanim azenimɨn azuir korotiar otevimɨn gɨrakɨrangɨn anetɨ. Nɨ ifuegh mɨdorozir sabar kam iniam.”

Ezɨ Devit ghaze, “Nɨ a isɨ na danɨngigh! Mɨdorozir sabar kam, a bar dera. Tam uam a gafirazir puvatɨ.”

10  *Egha Devit Solɨn atiatigha dughiar kamra nguibar ekiar kam ategha arav ghu. A ghua Getɨn nguibar ekiamɨn atrivim Akis bato. 11  *Atrivimɨn ingangarir gumazibar dapaniba kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir kam Devit, a uan kantrin atrivim. Amiziba a bagha kamagh ighiam bange:

“ ‘Sol 1,000plan apanibav sosi.

Ezɨ Devit 10,000plan apanibav sosi.’ ”

12  *Ezɨ Devit mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamaghɨn nɨghnɨsi, Getɨn nguibamɨn garir Atrivim Akis ti a mɨsueghtɨ an aremegham. Egha an atiati. 13  *Kamaghɨn amizɨ, Devit atrivim ko an ingangarir gumazibar dapanibar damazimɨn, odava gumazir onganim gava. Me a ikiasava amima a bar gumazir onganimɨn mɨrarama oto. A pura tintinibar nguibar ekiamɨn tiar akamɨn, biziba osira diava arava, pupuviba an akatorimɨn otiva an ghuamasɨzimɨn izaghiri.

14 Ezɨ Atrivim Akis an gara kamagh uan ingangarir gumazir dapanibav gɨa ghaze, “Ia kagh gan, gumazir kam bar ongani! Ia tizimsua a inigha na bagha izi? 15 Ia ti ghaze, nan kantrin gumazir onganiba puvatɨ, a? Bar avɨriba iti, kamagh amizɨ ia tizim bagha gumazir onganir kam inigha izima, an arazir onganiba nan damazimɨn dagh amuavɨra iti? A nan dɨpenimɨn ikian kogham.” Kamaghɨn amizɨma, Atrivim Akis Devit ataghizɨma, a ghu.

22

Sol ofa gamir gumazibav soghezɨ, me ariaghire

1  *Egha Devit Getɨn nguibar ekiam ategha ara ghua, Adulamɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn mɨghsɨamɨn dagɨar torir mamɨn iti. Ezɨ an aveghbuaba ko an afeziamɨn ikɨzim kamaghɨn oraki, a danganir kamɨn iti. Ezɨ me ghua a ko iti. 2 Dughiar kamɨn, gumazir osɨmtɨzir igharagha garir avɨriba itiba ko, gumazir igharaz darazir biziba inigha da ikarazir puvatɨziba ko, gumazir adariba gumazir igharazibar itiba, me bar moghɨra Devit bagha ghuegha a ko uari akuvagha itima, a men gumazir dapanimɨn iti. Gumazir a ko itibar dɨbobonim, 400ɨn boroghɨn ghu.

3 Ezɨ Devit uan amebam ko afeziam inigha danganir kam ategha, Moapɨn kantrin, Mispan nguibar ekiamɨn ghu. Egha a kamaghɨn Moapian atrivim mɨgei, “Kɨ kamaghsua, nɨ nan amebam ko afeziam ateghtɨ, aning nɨ ko ikɨtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfogham, a na bagh a bizir tizim damuam.”

4 Ezɨ Moapian atrivim, Devit ifongezɨ moghɨn, a Devitɨn amebam ko afeziam inigha izima aning Moapɨn atrivim ko itima, Devit uabɨ dagɨar torimɨn modogha iti.

5 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam, an ziam Gat, a iza kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ ua danganir kamɨn ikian markɨ. Nɨ datɨrɨghɨra dɨkavigh Judan anabamɨn nguazimɨn mangɨ.” Ezɨ Devit danganir kam ategha, Judan nguazimɨn ghua an ruarir ekiar me kamaghɨn dɨborim Heretɨn ghugha an iti.

6 Dughiar mam, Sol Gibean mɨghsɨar dozimɨn ikia, temer mamɨn apengan aperaghav ikia, uan afuzimɨn suiraghav iti. Ezɨ an ingangarir gumazibar dapaniba an okarigha iti. Ezɨ gumazir maba Devit itir danganimɨn gun a mɨgei. 7 Ezɨ Sol kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gei, “Ia Benjaminɨn anabamɨn gumaziba, ia deravɨram oragh. Ia ti ghaze, gumazir kam Devit, a dagher azeniba ko wainɨn azeniba isɨ ia danɨngam, a? Egh a ia damutɨ ia 1,000pla ko 100plan mɨdorozir gumazibar dapanibar otivam, a? Bar puvatɨgham. 8 Kɨ fo, ia bizir kabagh nɨghnɨgha na gasɨghasɨghasa akam mɨsoke. Ian tav bar kamaghɨn na mɨkemezir puvatɨ, nan otarim, Jesin otarir kamɨn akurvaghasa a ko akar gavgavim akɨri. Ia na gɨnɨghnɨzir puvatɨgha, kamaghɨn na mɨkemezir puvatɨ, nan otarim a nan ingangarir gumazir kam gamizɨma, a nan apanimɨn oto. Egha a datɨrɨghɨn na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa tuaviba buri.”

9  *Dughiar kamɨn Idomian gumazim Doek, a Solɨn ingangarir gumaziba ko tuivighav iti. Egha a kamaghɨn Sol mɨgei, “Kɨ Nopɨn nguibar ekiamɨn ikia garima, Devit ofa gamir gumazim Ahimelek bagha ghu, a Ahitupɨn otarim. 10 Ezɨ Ahimelek, Devit mangamin tuavim bagha Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. Egha a dagher maba ko Filistian gumazim Goliatɨn mɨdorozir sabam sara inigha Devit ganɨngi.”

11 Sol akar kam baregha gumazir maba amadazɨma, me ghua Nopɨn ofa gamir gumazim Ahimelek ko an ikɨzimɨn itir ofa gamir gumaziba bar me inigha ize. 12 Ezɨ ofa gamir gumazir kaba bar otivigha gɨvazɨma, Sol kamaghɨn Ahimelek mɨgei, “O Ahitupɨn otarim, nɨ oragh. Kɨ akar mam nɨn iti.”

Ezɨ Ahimelek ghaze, “Gumazir ekiam, nɨ akar manam iti?”

13 Ezɨ Sol kamaghɨn a mɨgei, “Bizir tizim bagha nɨ Jesin otarim ko, gua na gasɨghasɨghasa akam akɨri? Nɨ dagher maba ko mɨdorozir sabar mam sara a ganɨga, aka taba a danɨngasa Godɨn azangsɨsi. A datɨrɨghɨn nan apanim gavagha, na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa tuaviba buri.”

14 Ezɨ Ahimelek kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ. Devit a nɨn ingangarir gumazibar faragha zuir gumazir bar aghuim, egha a deraghavɨra nɨn gɨrara zui. Ingangarir gumazitam a gafirazir puvatɨ. A uaghan nɨn amerem, a nɨn boroghɨn ikia nɨ geghuvir mɨdorozir gumazibar dapanir mam. Nɨn dɨpenimɨn aven itir adarasi, me bar a gifuegha ziar ekiam a ganɨdi.* 15 Dughiar kamra kɨ ti akatam a danɨngasa Godɨn azangsɨsi, o? Bar puvatɨ. Kɨ dughiar avɨribar a bagha God ko mɨgei. Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ uan adarazi ko, nɨ akam e gasan markɨ. E nɨ gasɨghasɨghasa akam akɨrizir puvatɨ. Bizir nɨ datɨrɨghɨn mɨgeir kam, kɨ bar a gɨfozir puvatɨ.”

16 Ezɨ atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Puvatɨ. Ahimelek, kɨ nɨ bareghan kogham. Nɨ uan adarazi ko bar ovengam.”

17 Egha Sol uan mɨdorozir gumazir an boroghɨn tuivighav itibav gɨa ghaze, “Aria. Ia raghɨrɨgh Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumaziba mɨsueghtɨ, me arɨghiregh. Me Devit ko ingara fo, a nan aragharui, ezɨ me bar na mɨgeir puvatɨ.” Sol kamaghɨn mɨgeima, mɨdorozir gumaziba me mɨsoghan aghua. Me fo, kar Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumaziba.

18 Kamaghɨn amizɨ, Sol Doek mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ me mɨsueghtɨ me arɨghiregh.” Ezɨ Doek raghɨrɨgha ghua ofa gamir gumaziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Dughiar kamra a Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazir 85pla mɨsoghezɨ me ariaghire. Gumazir kaba, me ofa gamir gumazir korotiar otevir azenan azuiba. 19 Ezɨ Sol uan mɨdorozir gumaziba amadazɨma me Nopɨn ghue, kar ofa gamir gumaziba itir nguibar ekiam. Egha me Nopɨn gumazamiziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Me gumaziba, ko amiziba, boriba ko borir agheghevir oteba apiba, bulmakauba, donkiba, ko sipsipba sara bar me kuavareme.

20 Egha me Ahimelekɨn otarim Abiatar, a Ahitupɨn igiavotarim, me a mɨsoghezir puvatɨ. A men ara ghua Devit ko iti. 21 Ezɨ Abiatar kamaghɨn Devit mɨgei, “Sol Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumaziba bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire.”

22 Ezɨ Devit kamaghɨn a mɨgei, “Noka! Dughiar kɨ nɨn afeziam ko ikezim, Doek uaghan iti. Ezɨ kɨ fo, a guizbangɨra nan gun Sol mɨkɨmam. Kɨ fo, na bangɨn, nɨn afeziam uan adarazi ko ariaghire. Kar nan osɨmtɨzimra! 23 Kamaghɨn amizɨ, nɨ ikɨva atiatingan markɨ. Ga fo, gumazir na mɨsoghasava amim, a uaghan nɨ mɨsoghasa. Nɨ na ko ikɨ deraghvɨra ikiam.”

23

Devit Keilan nguibamɨn akura

1 Ezɨ gumazir maba iza kamaghɨn Devit mɨgei, “Filistiaba Keilan nguibamɨn itir gumazamizibav sogha, men witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganimɨn ghua, men witɨn dagheba okeme.”

2 Ezɨ Devit akar kam baregha kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azai, “Kɨ mangɨ Filistiabav sogham o markiam?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “A dera. Nɨ mangɨ Filistiabav suegh Keilabar akuraghtɨ, me deragham.”

3 Ezɨ Devit ko itir gumaziba a mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh. E datɨrɨghɨn Judan anabamɨn nguazimɨn itima, bizir avɨriba e gamima, e atiatingi. E manmaghɨn Keilan nguibamɨn mangɨ Filistiabav sogham? E mangan kogham.”

4 Me kamaghɨn mɨkemezɨma, Devit uam Ikiavɨra Itir Godɨn azai. Ezɨ a ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ian akuraghtɨma, ia mɨdorozimɨn Filistiaba abɨnigham. Kamaghɨn amizɨma, ia dɨkavigh Keilan nguibamɨn mangɨ Filistiabav sogh.”

5 Ezɨ Devit uan gumaziba ko, Keilan ghua pamtem Filistiabav soghezɨ, men avɨriba ariaghire. A bar me abɨragha, men bulmakauba ini. Kamaghɨra, Devit Keilan nguibamɨn gumazamizibar akurazɨ, me deravɨra iti.

6 Ahimelekɨn otarim Abiatar, faragha Atrivim Solɨn ara iza Devit ko itir dughiamɨn, a ofa gamir gumazibar korotiar otevir azenan azuim inigha ize.* Me Keilan nguibamɨn zuir dughiamɨn, Abiatar korotiar kam uaghan a inigha me ko zui.†

7 Ezɨ gumazir maba Sol mɨgɨa ghaze, “Devit ghua Keilan nguibar ekiamɨn iti.”

Ezɨ Sol ghaze, “Bar dera, God datɨrɨghɨn a isa nan agharim darɨgham. Devit a nguibar ekiar tiar akar gavgavim ko dɨvazir gavgavim itimɨn aven ize. A uabɨ uabɨ isa kalabuziam gatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ an suighamin ingangarim osemezir puvatɨ.” 8 Kamaghɨn amizɨ Sol uan mɨdorozir gumaziba bar men diazɨ, me Devit uan adarazi ko me konasa Keilan zui.

9 Ezɨ Devit kamaghɨn oraki, Sol a gasɨghasɨghasa izi. Ezɨ a kamaghɨn ofa gamir gumazim Abiatar mɨgei, “Nɨ ofa gamir gumazibar korotiar otevir azenan azuir kam, a inigh izɨ.”

10 Ezɨ an a inigha izezɨ, Devit kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “O, Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelia en God, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ kamaghɨn oraki, Sol fo, kɨ Keilan kagh iti. Kamagh amizɨ, a na bangɨn kagh izɨ nguibar kam gasɨghasɨghasa. 11 Kɨ foghasa, nguibar kamɨn gumazamiziba na isɨ Sol danɨngam, o puvatɨgham? Sol izamin akam a guizbangɨra o puvatɨ? O Ikiavɨra Itir God, Israelia en God, nan ifongiam kamakɨn, nɨ nan azangsɨzim ikaragh.”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Sol a izam.”

12 Ezɨ Devit ua Ikiavɨra Itir Godɨn azara, “Keilan gumazamiziba, me kɨ uan adarazi ko e isɨ Sol danɨngam, o puvatɨgham?” Ezɨ a ghaze, “Are, me nɨ mɨgei moghɨra mamaghɨra damuam.” 13 Ezɨ Devit kamaghɨn oregha zuamɨra uan gumaziba ini, men dɨbobonim 600ɨn mɨn tu. Me bar dɨkavigha Keila ategha ghue. Me bar moghɨra uari inigha tintinibar danganibagh arui. Ezɨ Sol orazima Devit Keila ategha arav ghuzɨma, Sol ua Keilan mangan nɨghnɨzir puvatɨ.

Devit a mɨghsɨaba itir danganibar modi

14 Ezɨ Devit ghua Sifɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn, mɨghsɨaba itir danganir mongamin aghuibar modi. Danganir kam, kar danganir dakɨrtɨzir gumaziba puvatɨzim. Sol zurara Devit buriavɨra iti, ezɨ Ikiavɨra Itir God Sol gamima, a Devit bativir puvatɨ. 15 Ezɨ Devit kamaghɨn fo, Sol izɨ a mɨsueghtɨ an aremegham. Kamaghɨn amizɨma, a ghua Sifɨn boroghɨn Horesɨn nguibamɨn iti. 16 Ezɨ Solɨn otarim Jonatan Devitɨn ganasa ghua, nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikiasa akar aghuibar a mɨgei. 17 Egha Jonatan kamaghɨn a mɨgei, “Nan afeziam nɨ buri nɨ batogh, nɨ gasɨghasighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ atiatingan markɨ. Nɨ gɨn Israelian atrivimɨn ikiam, eghtɨ kɨ nɨn gɨrara ikiam. Nan afeziam, a uaghan bizir kam gɨfo.” 18  *Egha aning Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, roroamningɨn ikiasa akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam gami. Egha Jonatan uamategha uan nguibamɨn ghuzɨma, Devit Horesɨn ikiavɨra iti.

19  *Ezɨ Sifɨn gumazir maba ghua Gibean nguibar ekiamɨn Sol mɨgɨa ghaze, “O atrivim, nɨ oragh. Devit en bighan Hakilan mɨghsɨamɨn modogha iti, a sautɨn amadaghan Jesimonɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. Me Horesɨn nguibamɨn boroghɨn, mɨghsɨabar mɨsoghamin danganir aghuibar iti. 20 O atrivim, e fo, nɨ gumazir kamɨn suighasa bar ifonge, nɨ izɨva a inigh. E uari a isɨ nɨn agharim darɨgham.”

21 Ezɨ Sol kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan akurvaghamin arazir aghuim gami. Bizir kam bangɨn, Ikiavɨra Itir God deraghvɨra ia damu. 22 Kɨ fo, gumaziba kamaghɨn mɨgei, Devit bar dɨkɨrmɨki, an e gifaragham. Kamaghɨn amizɨ, ia uamategh mangɨ a itir danganim bagh deraghvɨra ganigh, egh uaghan gumazir an ganizibar ziaba inigh. 23 Ia bar deraghvɨra a modozir danganibagh fogh, egh zuamɨra izɨ na mɨkemeghtɨ, kɨ ia ko mangam. A danganir kamra ikɨtɨ, kɨ mangɨ deraghvɨra a batogham. Kɨ Judabar dakoziba bar dar tongɨn a buriva an apigham.”

24 Sol mɨkemegha gɨvazɨ, Sifia anetegha uan nguibamɨn ghue. Egha me kamaghɨn fo Devit uan gumazamiziba ko me Maonɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. A sautɨn amadaghan, Jesimonɨn Jordanɨn danganir zarimɨn iti. 25 Sol oregha gɨvagha, uan gumaziba ko me danganir kamɨn ghua Devit buri. Ezɨ gumazir maba iza Devit mɨkeme. Ezɨ a ghua danganir kurar dagɨar avɨriba itimɨn, Maonɨn gumazamiziba puvatɨzir danganir vuemɨn iti. Sol oraghtɨ, Devit danganir manamɨn mangɨtɨ, a uaghan danganir kamɨn mangam. 26 Sol uan gumaziba ko mɨghsɨar akɨrir vuemɨn mangɨtɨ, Devit uan adarazi ko me solɨn arɨva, mɨghsɨar akɨrir vuemɨn mangam. Egha Sol uan adarazi ko ghua bar Devit uan adarazi ko me ikiarugha bar men suighasava ami. 27 Ezɨ gumazir mam iza kamaghɨn Sol mɨgei, “Filistiaba en nguazimɨn izegha e mɨsosi. Ezɨ nɨ zuamɨra uamategh izɨ.”

28 Ezɨ Sol akar kam baregha uan gumaziba ko me Devit ategha, uamategha ghua Filistiaba ko mɨsosi. Kamaghɨn amizɨ, me danganir kam dɨbora ghaze, “Mɨdorozibagh Itaghvɨrazir Dagɨam.” 29 Ezɨ Devit danganir kam ategha ghua Engedin nguazimɨn danganir mogomer aghuibar iti.

24

Devit bar Atrivim Sol mɨsoghasa amua a mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ

1 Sol Filistiabar agɨragha gɨvagha, ua iza Devit buri. Ezɨ gumazir maba kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ munagh gan, Devit muna Engedin boroghɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti.” 2 Kamaghɨn amizɨ, Sol Israelian 3,000plan mɨdorozir gumaziba amɨsevezɨma, me Devit ko an gumaziba buri. Me danganir kurar kamaghɨn dɨborim, Memen Atiaba Itir Danganir Kuram, me an me buri. 3  *Me ghua sipsipba itir dɨvazir mabar boroghɨn, mɨghsɨar torir mamɨn iti. Ezɨ Sol daviasa torir kamɨn aven ghu. Ezɨ Devit uan gumaziba ko, faragha torir kamɨn, bar an aven ghugha an modogha iti.

4 Devitɨn gumaziba kamaghɨn a mɨgei, “Aria. Datɨrɨghɨn nɨn dughiar aghuim, Ikiavɨra Itir God an gun nɨ mɨkemegha gɨfa, a nɨn apanim nɨn agharim darɨgham. Eghtɨ nɨ arazir manamɨn a damusɨ a damu.” Ezɨ Devit nɨmɨra an amuda ghua, Solɨn boroghɨn ghugha, an korotiar ruarimɨn vɨn an avɨzir mam atu, ezɨ Sol fozir puvatɨ. 5 Devit anetugha gɨvagha nɨghnɨgha ghaze, arazir kam derazir puvatɨ.

6  *Kamaghɨn amizɨma, Devit uamategha ghua uan gumazibav gɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God uabɨ gumazir kam ginabagha a isa nan gumazir ekiamɨn anetɨ. Kamagh amizɨ, kɨ arazir kuratamɨn a damuan kogham. Ikiavɨra Itir God uabɨ nan anogoroke, kɨ bizir kam damuan kogham.” 7 Egha Devit uan gumazibar atarigha men amamangatɨzir puvatɨ, ezɨ me ghua Solɨn mɨsoghezir puvatɨ. Ezɨ Sol avigha gɨvagha, torir kamɨn azenim girɨgha tuavim girɨgha ghu.

8 Ezɨ Devit an gɨrara torir kamɨn azenim girɨgha an gɨrara ghua an diagha ghaze, “Atrivim Sol, nan gumazir ekiam.” Ezɨ Sol dɨmdɨar kam baregha raghɨrɨzɨ, Devit uan tevimning apɨrigha, guam nguazim tuagha ziar ekiam a ganɨdi.

9 Egha a kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ tizim bagha gumazir kabar akaba baragha ghaze, kɨ nɨ gasɨghasɨghasa? 10 Nɨ datɨrɨghɨn uan damazimning kagh gan, nɨ dagɨar torimɨn itima, Ikiavɨra Itir God nɨ isa nan dafarim gatɨ. Ezɨ nan adarazi ghaze, nɨ a mɨsueghtɨ an aremegh. Ezɨ kɨ nɨn apangkuvigha ghaze, kar Ikiavɨra Itir God inabazir atrivim, kɨ a mɨsueghan kogham. 11 Nan afeziam, nɨ kagh kɨ suirazir nir avɨzir kamɨn gan. Kɨ nɨn korotiar ruarimɨn avɨzim atugha nɨ mɨsoghan aghua. Kamagh amizɨ, nɨ deragh na gɨfogh, kɨ nɨn apanim puvatɨ, egha paza nɨ gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Egha osɨmtɨzitam nɨn itir puvatɨ. Ezɨ nɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa na buriavɨra iti. 12 Ikiavɨra Itir God uabɨ, gan araziba tuisɨgh egh fogh suam, gan tinara arazir kuram gami. A, nɨ amizir arazir kurar kam bagh nɨ ikarvagh, ivezir kuram nɨ danɨngam. Eghtɨ kɨ uabɨ arazitam nɨ damighan kogham. 13 Nɨ aghuzir akar fomɨra itir kam gɨfo, ‘Gumazir kurabara, arazir kurabagh ami.’ Ezɨ kɨ gumazir kuram puvatɨ, kɨ arazir kuratamɨn nɨ gamizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 14  *O Israelian atrivim, nɨ nan agɨntɨghasa izi, o? Ezɨ kɨ tina? Kɨ mati afiam aremegha gɨfa. Kɨ mati pir mam. 15 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God uabɨ ga tuisɨgh mɨkɨm suam, gan tinara osɨmtɨzim gami. A uan kotɨn aven nan akuragh na bagh akam akɨrightɨ, nɨ na gasɨghasɨghan kogham.”

16 Devit mɨkemegha gɨvazɨma, Sol kamaghɨn a mɨgei, “Devit, nan otarim, nɨ uabɨ na mɨgei, a?” Egha Sol pamtem aziava arai.

17 Egha a kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ gumazir arazir aghuim gamim, ezɨ kɨ gumazir bar kuram. Guizbangɨra, nɨ deragha na gami, ezɨ kɨ deragha nɨ ikarazir puvatɨgha, bar arazir kuramɨn nɨ gami. 18 Nɨ datɨrɨghɨn deragha na geghara ghaze, Ikiavɨra Itir God na isa nɨn agharim gatɨ, ezɨ nɨ na mɨsoghezir puvatɨ. Bar guizbangɨra, nɨ arazir kamɨn na gami. 19 Kɨ fo, gumazitam uan apanim gasɨghasɨghamin tuavim ikɨva, a tizim bagh aneteghtɨma a pura mangam? Puvatɨgham. Ezɨ nɨ arazir kam gami, kamagh amizɨ, Ikiavɨra Itir God bar deraghvɨra nɨ damuva deraghvɨra nɨ ikaragham. 20 Kɨ kamaghɨn bar fo, nɨ Israelian atrivimɨn ikiam. Egh nɨ gavgavigh deraghvɨra kantrin kam gativaghtɨ, nɨn ovavir boriba uaghan a gativagh mamaghɨra ikiam. 21 Kɨ kamaghsua, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akar gavgavir tam akɨrigh suam, dughiar nɨ atrivimɨn otivamimɨn, nɨ nan gɨn otivamin ovavir boribav soghan markɨ. Puvatɨghtɨ, nɨ me mɨsueghtɨ me arɨghireghtɨ, nan ikɨzim ko nan ziam bar kuavaremegham.”

22 Ezɨ Devit akar dɨkɨrɨzir kam gami. Ezɨ Sol uamategha uan nguibamɨn zuima, Devit uan adarazi ko uamategha uan mɨsozir danganir gavgavir moga itimɨn ghue.

25

Samuel areme

1 Ezɨ Samuel aremezɨma, Israelian gumazamiziba bar iza uari akuvagha a bagha azi. Egha me Raman nguibar ekiamɨn, an dɨpenimɨn mɨriamɨn anefa.

Samuelɨn ovevemɨn gɨn, Devit uan gumaziba ko dɨkavigha ghua, Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti.

Abigel Devitɨn akura

2-3 Dughiar kamɨn, Maonɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam, an ziam Nabal, a Kalepɨn ikɨzimɨn ovavir boribar gumazir mam. A Karmelɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn nguazir mamɨn iti. A dagɨar avɨriba itir gumazir mam, egha 3,000plan sipsipba ko 1,000pla memeba iti. An amuimɨn ziam, Abigel, an amizir bar dirim, a nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba iti. Ezɨ Nabal adaribagh amir gumazim, an araziba ikufi.

Dughiar kamɨn, Nabal Karmelɨn nguibar ekiamɨn ikia, uan sipsipbar arɨzibar ghori. 4 Ezɨ Devit gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia orazima, Nabal ingangarir kam gami. 5 Ezɨ a gumazir 10plan igiaba amadazɨma, me Nabal bagha Karmelɨn zui. A kamaghɨn me mɨgei, “Ia Karmelɨn mangɨ nan ziamɨn dughiar aghuim isɨ Nabal danɨngigh. 6 Ia kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Devit ghaze, O nan namakam, kɨ kamaghɨn Godɨn azai, a nɨ ko nɨn ikɨzim ko nɨn biziba bar, navir amɨrizim ko dabirabir aghuim isɨ ia danɨngam. 7 Devit kamaghɨn oraki, gumazir maba nɨn sipsipbar arɨzibar ghori. A kamaghsua, nɨ deraghvɨra fogh, nɨn sipsipbagh eghuvir gumaziba, e ko Karmelɨn itima, e arazir kuratamɨn me gamizir puvatɨgha, men bizitam okemezir puvatɨ. 8 Nɨ men azaraghtɨ, e nɨ geghanizɨ moghɨra me nɨ geghanam. Datɨrɨghɨn isar ekiamɨn dughiam, ezɨ Devit nɨ bagha e amadazɨma e izi. A kamaghsua, nɨ en apangkufigh, e mati nɨn ingangarir gumaziba, ezɨ nɨ mati Devitɨn afeziam. E uari, nɨ daghetaba ikɨva, taba e danɨngigh.’ ”

9 Ezɨ Devitɨn gumaziba ghua, Devitɨn ziamɨn akar kabar Nabal geghanigha a mɨzua iti. 10 Ezɨ Nabal kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Gumazir kam Devit, Jesin otarim, a manmaghɨn garir gumazim? Kɨ a gɨfozir puvatɨ. Kɨ kamaghɨn oraki, dughiar kabar, ingangarir gumazir kɨnir avɨriba uan gumazir dapanibar aragharui. Devit ti uaghan pura ingangarir gumazir kɨnir mam, egha uaghan aragharuir gumazim. 11 Ia managhɨra ize, kɨ ia gɨfozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan bretba ko, dɨpaba, ko uan ingangarir gumazir nan sipsipbar arɨziba aghoreziba, kɨ me bagha mɨsoghezir asɨzir tuzir taba isɨ, ia danɨngan kogham. Bar puvatɨgham. Kɨ aghua.”

12 Ezɨ Devitɨn ingangarir gumaziba Nabalɨn akar kam baregha uamategha ghua Devit mɨkeme. 13 Ezɨ Devit kamaghɨn mɨgei, “Ia bar moghɨra mɨdorozim bagh mɨdorozir sababa inigh uan oghɨriabar aghuigh, mɨsoghsɨ mangɨ.” Egha me vaghvagha bar moghɨra Devitɨn akamɨn gɨn zuima, Devit uaghan uan mɨdorozir sabam uan oghɨriam garu. Egha a 400plan gumaziba kamagh me inigha zui. Ezɨ 200plan gumaziba, a bizibagh eghuvasa me mɨkemezɨ, me iti.

14 Dughiar kamɨn Nabalɨn ingangarir gumazir mam ghua, kamaghɨn Nabalɨn amuim Abigel mɨgɨa ghaze, “Devit gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia, uan gumazir maba amadazɨ me iza, en gumazir ekiam dughiar aghuim a ganɨngi. Ezɨ a pamtemɨn me dagaragha men atara akar kuram me ganɨngi. 15 Gumazir kaba faragha arazir kuratamɨn e gamizir puvatɨ. Me zurara arazir aghuibaram e gami. Me zurara e ko dadaba aghuir danganimɨn iti. Me en bizitam okemezir puvatɨ. 16 E me ko ikiava uan sipsipbagh eghuvir dughiamɨn, me arueba ko dɨmagariba bar, dɨvazimɨn mɨn e ekɨarugha deravɨra e geghufi. 17 Nɨ deraghvɨra fogh, Devit uan gumaziba ko izɨ, en gumazir ekiam ko an gumazamizir a ko itibagh asɨghasɨghasa nɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, e nɨ bagha izi. E nɨn azai, nɨ deraghvɨra nɨghnɨgh, nɨ manmaghɨn osɨmtɨzir kam akɨram? E bar Nabal gɨfo, a gumazir bar kuram, a ifaghata, akaba barazir puvatɨzir gumazim.”

18 Abigel kamaghɨn oregha zuamɨra 200pla bretba ko memen inimɨn ingarizir wain itir mɨsevir pumuning inigha, sipsipɨn 5plan tuziba ko, 20 kilogremɨn witɨn tueziba, ko 100plan wainɨn ovɨzir ikɨzir apuziziba, ko 200pla fikɨn ovɨzir me apuziziba, a dagher kaba bar ada inigha donkibagh isɨn da arɨki. 19 Egha a kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Ia donkiba inigh faragh mangɨtɨ, kɨ ian gɨn mangam.” A bizir amizir kamɨn gun uan pam mɨkemezir puvatɨ.

20 Egha Abigel uan donkin mam gaperagha Devit bativasava tuavir mamɨn zui. Ezɨ Devit uaghan tuavir kamra, uan gumaziba ko me munagh an ikegha izi. Ezɨ Abigel tuavir kamɨn ghua mɨghsɨar mamɨn akɨrir vuemɨn me bato. 21 Dughiar kam, Devit nɨghnɨsi, “Kɨ tizim bagha gumazir kamɨn biziba gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dagh eghufi? E an bizitam okemezir pu. Bar puvatɨ. An biziba bar deraghavɨra iti, ezɨ datɨrɨghɨn an arazir kuramɨn na ikara, an arazim derazir puvatɨ. 22 Bizir kam bangɨn, kɨ dɨmagarir kamɨn an adarazir gumaziba bar me kuavaremegham. Puvatɨghtɨma, kɨ Godɨn azaraghtɨ, a na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”*

23-24 Ezɨ Abigel iza Devitɨn apigha zuamɨra uan donki gisɨn ikegha faghafɨragha, maghɨra Devitɨn dagarimningɨn boroghɨn irɨgha, uan guam isa nguazim mɨtuagha ghaze, “O nan gumazir ekiam, kar nan osɨmtɨzimra, nɨ osɨmtɨzir kam nan pam darɨghan markɨ. Kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ nɨ mɨkɨmasa. Ga uaning! Nɨ ti nan akam baragham, o? 25 Guizbangɨra, nɨ Nabalɨn akabagh nɨghnɨghan markɨ, an araziba bar ikufi. An ziamɨn mɨngarim kamakɨn, gumazir onganir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, ezɨ an arazim an ziamɨn mɨrara ghu. O nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir amizim, nɨ e bagha amadazir gumazir igiaba, kɨ uabɨ men ganizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 26 Nɨ oragh. Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨ gamizɨ gumazir nɨn apanim gamiba, nɨ uabɨ me mɨsoghezir puvatɨ. Puvatɨzɨ, men ghuzibar osɨmtɨzim nɨn ikiam. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra pamtemɨn mɨgɨa ghaze, mɨzazir God Nabal danɨngamim, a uaghan nɨn apaniba kamaghɨra me damuam.

27 “Nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir amizim, nan ifongiam kamakɨn, nɨ nan bizir aghuir kɨ nɨ ganɨdiba inigh, uan ingangarir gumazir nɨn gɨn zuibar anɨng. 28 Ga uaning, kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ nɨn damazimɨn arazir kuratam damightɨ, nɨ nan arazir kuram gɨn amadagh. Nan gumazir ekiam, kɨ fo, Ikiavɨra Itir God nɨ amadazɨ, nɨ an ifongiamɨn gɨn ghua an apanibav sosi. Kɨ Godɨn azai, nɨ nguazir kamɨn ikiamin dughiamɨn, nɨ arazir kuratam damighan kogham. Kamagh amizɨ, Ikiavɨra Itir God nɨ damightɨ nɨ atrivimɨn otogham, eghtɨ gɨn nɨn ovavir boriba Israelian atrivibar otiv mamaghɨra ikiam.

29 “Gumazir ekiam, gumazitaba nɨn gɨntɨgh nɨn mɨsoghsɨ izɨtɨ, Ikiavɨra Itir God, nɨn God deraghvɨra nɨn akurvagham, mati gumazim uan bizir aghuiba deraghavɨra dagh eghufi. Egh nɨn apaniba batuegham, mati gumazim katapelɨn dagɨam gasavamadi moghɨn, a nɨn apanibagh asɨvamangam. 30 Ikiavɨra Itir God nɨ mɨkemezɨ moghɨn, a bizir aghuir avɨriba nɨ danɨngam, egh nɨ damightɨ nɨ Israelia en atrivimɨn ikiam. 31 Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ bizir kam gɨnɨghnɨgh, nan pam mɨsoghan markɨ. Nan gumazir ekiam, nɨ uabɨ gumazitam puram a mɨsoghezɨ, an aremezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, men ghuzibar osɨmtɨzitam nɨn dafarimningɨn ikian kogham. Ga uaning, kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ kamaghɨn nɨn azai, Ikiavɨra Itir God gɨn deraghvɨra nɨ damutɨ, nɨ na ginɨrɨgh deraghvɨra na damu.”

32 Ezɨ Devit akar kaba baregha kamaghɨn Abigel mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Israelia en God, a nɨ amadazɨ nɨ datɨrɨghɨn iza na bato, bizir kam bangɨn kɨ an ziam fe. 33 Nɨ datɨrɨghɨn nan anogoroke, ezɨ kɨ Nabalɨn osɨmtɨzim bagha, uan dafarimningɨn gumazir tabav soghezɨ me ariaghirezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, men ghuzibar osɨmtɨzim nan itir puvatɨ. Bizir kam bangɨn, kɨ nɨn akaba ko nɨghnɨzir aghuiba bagha God mɨnaba. 34 Ikiavɨra Itir God ia gasɨghasɨghan nan anogoroke. Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itim, a Israelian God, kɨ an ziamɨn guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ ti na bagha zuamɨra izezir puvatɨzɨ, gurumzaraghan Nabalɨn ingangarir gumazitam angamɨra ikeghan koghai.”

35 Egha Devit bizir Abigel inigha izeziba inigha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn uamategh uan dɨpenimɨn mangɨva navim amɨragh ikɨ. Kɨ nɨn akaba baregha gɨfa. Nɨ na mɨkemezɨ moghɨn, kɨ Nabal amizir arazir kuram gɨn amadagh, ia mɨsueghan kogham.”

36 Ezɨ Abigel uamategha dɨpenimɨn ghugha Nabalɨn garima, an atriviba amir isar ekiabar mɨn isam gami. Egha a bar akongegha wainɨn dɨpar avɨrim apava bar ongani. Kamaghɨn amizɨ, Abigel bizitamɨn gun a geghanizir puvatɨgha ghua amɨmzaraghan. 37 Ezɨ amɨnim tirazɨma, Nabalɨn nɨghnɨzim uamategha izi, ezɨ an amuim Abigel iza bizir otivizibar gun a geghari. Nabal oregha gɨvagha, bar zuamɨra an dɨghorim an kozɨ, a irɨgha mɨkɨrɨ, egha a mati dagɨam pura irɨghav iti. 38 Egha a kamaghɨra irɨghav ikia ghua 10plan dughiaba gɨvazɨ, Ikiavɨra Itir God Nabal mɨsoghezɨma an areme.

39 Ezɨ Devit Nabalɨn ovever akam baregha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir God mɨnaba. A uabɨ Nabal na gamizir arazir kurar kam ginɨrɨgha, an arazim tuisɨgha, a ikara. Nabal uabɨ arazir kuram gamizɨ, Ikiavɨra Itir God mɨzazim a gase. Ikiavɨra Itir God uabɨ nan tuavim apɨrizɨma, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.”

Ezɨ Devit gɨn Abigelɨn ikiasa uan ingangarir gumaziba amadazɨma, me an azangsɨghasa ghue. 40 Ingangarir gumaziba Karmelɨn ghua a batogha kamaghɨn a mɨgei, “Devit nɨn ikiasa e amadazɨma, e nɨ inigh a bagh mangasa izi.”

41 Ezɨ Abigel akar kam baregha uan tevimning apɨrigha guam aviragha ghaze, “Kɨ pura an ingangarir amizim. Kɨ uan gumazir ekiamɨn ingangarir gumazibar dagariba ruam.” 42 Egha a bar zuamɨra dɨkavigha uan donki inigha a gaperagha zuima, an 5plan ingangarir amiziba a ko zui. A uan ingangarir amiziba ko me Devitɨn ingangarir gumazibar gɨn zui. Me ghua otivigha, Abigel Devitɨn amuimɨn oto.

43 Devitɨn amuir faragha itimɨn ziam Ahinoam, a Jesrilɨn nguibar ekiamɨn amizir mam. Ezɨ Aning datɨrɨghɨn vɨrara, Devitɨn iti. 44  *Solɨn guivim Mikal a faragha Devitɨn ike, ezɨ Sol a inigha Laisɨn otarim Palti ganɨngi, a Galimɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam.

26

Namba 2ɨn dughiamɨn Devit Sol mɨsoghezir puvatɨ

1  *Ezɨ Sifɨn gumazir maba iza Gibean Sol batogha kamaghɨn a mɨgei, “Devit ti Hakilan mɨghsɨamɨn modogha iti, a Jesimonɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn boroghɨn iti.”

2 Ezɨ Sol zuamɨra dɨkavigha ghua Israelian 3,000ɨn mɨdorozir gumazir aghuiba inigha, Sifɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghuaghira, Devit buriasa zui. 3 Dughiar kamɨn, Sol Hakilan mɨghsɨamɨn tuavir mɨriamɨn averpenibar ingari. Danganir me itim, a Jesimonɨn boroghɨn iti. Ezɨ Devit gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ikiavɨra ikia kamaghɨn oraki, Sol gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn a buri. 4 Kamaghɨn amizɨ, a moga garir gumaziba amangizɨ, me ghua garima, Sol guizbangɨra izegha gɨfa. 5 Me iza Devit mɨkemezɨ, Devit dɨkavigha ghua Sol itir averpenibar ghu, egha a bar deraghavɨra Sol uan mɨdorozir gumazibar dapanim Apner ko, aning akuir danganimɨn gari, Apner a Nerɨn otarim. Sol uan averpenibar tongɨrama akuima, an mɨdorozir gumaziba an okarigha akui. 6 Abisai, a Seruian otarim, egha Joapɨn aveghbuam. Ezɨ Devit kamaghɨn, Hitɨn gumazim Ahimelek ko Israelian gumazim Abisai mɨgei, “Guan tinara na ko dɨmangan Solɨn averpenibar magɨram?”

Ezɨ Abisai ghaze, “Kɨ mangam.” 7 Ezɨ dɨmagarir kamɨn Devit ko Abisai, aning Solɨn averpeniba itir danganimɨn zui. Aning ghua garima, Ame! Sol uan adarazir tongɨrama akui. A uan afuzim uan dapanvɨrɨn nguazimɨn anesara. Ezɨ Apner, uan mɨdorozir gumaziba ko me an okarigha akui.

8 Ezɨ Abisai kamaghɨn Devit mɨgei, “God datɨrɨghɨn nɨn apanim isa nɨn dafarim gatɨ. Nɨ na ateghtɨ kɨ an afuzimra a ginivam. Kɨ dughiar vamɨran a bɨraghtɨma an aremegham. Kɨ dughiar pumuningɨn a ginivan kogham.”

9 Ezɨ Devit a mɨgɨa ghaze, “Markɨ, nɨ a gasɨghasɨghan markɨ. Ikiavɨra Itir God, atrivimɨn ikiasa anemɨsefe, ezɨ gumazitam a gasɨghasightɨ, God uabɨ ivezir kuram isɨ gumazir kam danɨngam.”

10 Egha Devit ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ kamaghɨn nɨ mɨgei, Ikiavɨra Itir God, uabɨ Solɨn mɨsuegham, o Sol uabɨ uan dughiamɨn aremegham, o an apaniba mɨdorozir tamɨn a mɨsueghtɨ an aremegham. 11  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn ifongezir puvatɨ, a inabazir atrivim kɨ a gasɨghasɨgham. Ga an dapanvɨrɨn asaraghav itir afuzim ko an mɨner dɨpamra inigh mangam.” 12 Ezɨ Devit Solɨn dapanvɨrɨn an afuzim ko nguazir mɨner dɨpam itim inigha, Abisai ko aning ghu. Ezɨ aning amizir arazir kam, gumazitam osegha aningɨn ganizir puvatɨ. Me akua onganizir bizir kam, Ikiavɨra Itir God uabɨ me gamizɨ me bar akuava onganigha mozorozir puvatɨ. 13 Ezɨ danganir zarir mɨghsɨamning abɨghizim, Devit an ghua mɨghsɨar mamɨn ghuanaga orazimɨn tughav ti, a mong Solɨn averpenibar saghon iti.

14 Ezɨ Devit Solɨn mɨdorozir gumaziba ko Apnerɨn diagha ghaze, “Oi! Apner, nɨ nan dɨmdiam barazi, o puvatɨ?”

Ezɨ Apner an diagha ghaze, “Nɨ tina atrivimɨn dei?”

15 Ezɨ Devit a ikaragha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ti guizɨn gumazim, o? Israelian gumazir manam, nɨn mɨn gari? Bar puvatɨ. Nɨ bar me gafira. Nɨ tizim bagha deraghavɨra uan gumazir ekiam, a geghuvir puvatɨ? A nɨn atrivim, nɨ ti fozir puvatɨ, a? Gumazir mam, datɨrɨghɨra atrivim mɨsueghtɨ an aremeghasa ian danganimɨn aven magh ghu. 16 Apner nɨ oragh, nɨ ingangarir aghuitam gamir puvatɨ. Ezɨ ia mɨdorozir gumaziba ia deraghavɨra uan gumazir ekiam geghuvir puvatɨ. A gumazir Ikiavɨra Itir God atrivimɨn ikiasa mɨsevezim. Kamaghɨn amizɨ, kɨ guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn nɨ mɨgei, atrivim ia mɨsueghtɨ ia bar arɨghiregham. Ia mangɨ atrivimɨn dapanvɨrɨn an afuzim ko an mɨner pam bagh ganigh, aning iti, o puvatɨ?”

17 Ezɨ Sol oregha fo kar Devitɨn tiarim, egha a dɨkavigha ghaze, “Devit nan otarim, kar nɨn tiarimra, o?”

Ezɨ Devit ghaze, “Are, nan gumazir ekiam, nan atrivim, kar kɨrara.”

18 Egha a ua ghaze, “O gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ arazir kurar manam gamizɨ, nɨ na buriavɨra iti? Guizbangɨra, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ. 19 Kamaghɨn amizɨ atrivim, nɨ nan gumazir ekiam, kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ na barakigh. Ikiavɨra Itir God uabɨ na mɨsoghsɨ, nɨ mɨkemeghtɨ, kɨ a bagh ofa tam damightɨ, a nan apangkuvigham. Eghtɨ gumaziba na mɨsoghsɨ nɨn navim ginivtɨ, gumazir kaba Ikiavɨra Itir God me gasɨghasɨgham. Guizbangɨra, me kamaghsua, me kantrin kamɨn na batueghtɨ, kɨ mangɨva asebar tevimning apɨrɨva men ziaba fam. Eghtɨ bizir aghuir Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bagha anɨdiba, kɨ da inian kogham. 20 Atrivim, nɨ na mɨsoghasa na buri, mati gumazim piba buri, o mati gumazim mɨghsɨabar ghua kuarazir goniam gasasa a buriava avegha an aroriam ini. Kɨ kamaghɨn nɨ mɨkɨmasa, nɨ Ikiavɨra Itir God gɨfozir puvatɨzir darazir nguazimɨn na mɨsoghan markɨ. Nan ghuzim, gumazamizir igharazibar nguazim giran kɨ aghua.”

21 Ezɨ Sol akar kam baregha kamaghɨn Devit mɨgei, “Noki, kɨ arazir kuram gami. Ezɨ Devit nan borim, nɨ uamategh na bagh izɨ. Kɨ ua nɨ gasɨghasɨghsɨ nɨghnɨghan kogham. Kɨ fo, dɨmagarir kamɨn nɨ bar atam na mɨsoghezɨ kɨ aremeghai. Kamaghɨn amizɨ, nan araziba bar ikufi. Kɨ amizir arazir kam, a tong suvizir puvatɨ.”

22 Ezɨ Devit kamaghɨn Sol mɨgei, “O atrivim, nɨn afuzim nan dafarimɨn iti. Nɨ gumazir igiatam amadaghtɨ, a izɨ na dam a inigh. 23 E fo, Ikiavɨra Itir God gara, gumazir zurara nɨghnɨzir gavgavim an ikiava, arazir aghuibagh amiba, a deraghavɨra me gami. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn nɨ isa nan dafarim gatɨ, ezɨ kɨ fo Ikiavɨra Itir God ua bagha mɨsevezir gumazim, kɨ uan dafarim a datɨghan kogham. 24 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨn angamɨra itir ikɨrɨmɨrim, a bizir bar ekiam. Ezɨ kɨ nɨ ataghizɨ nɨ deraghavɨra iti. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ kamaghsua, Ikiavɨra Itir God kamaghɨra nan angamɨra itir ikɨrɨmɨrim gɨnɨghnɨgh deraghvɨra na damuva, nan osɨmtɨziba agɨvaghtɨ kɨ deraghvɨra ikiam.”

25 Ezɨ Sol kamaghɨn Devit mɨgei, “Devit nan otarim, God deraghvɨra nɨ damu! Eghtɨ bizir avɨrir nɨ damuamiba da bar deraghvɨram otivam!” Aning uaning mɨkemegha gɨvagha, Devit mɨghsɨar kam ategha zuima, Sol uamategha uan nguibar ekiamɨn ghu.

27

Devit Filistiaba ko iti

1 Ezɨ Devit gɨn kamaghɨn nɨghnɨsi, “Kɨran oveghangɨn, Sol na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. Kamaghɨn ti deragham, kɨ arɨ mangɨ Filistiabar kantrin ikiam. Eghtɨ Sol aghuaghɨva, ua na inisɨ, Israelian nguazimɨn na burian kogham. Eghtɨ kɨ tuavir kamɨn, kɨ a mɨseveghirɨgham.”

2 Egha Devit uan 600plan gumaziba ko me gumazim Akis bagha zui, a Maokɨn otarim, a Getɨn nguibar ekiamɨn atrivim. 3 Ezɨ Devit uan gumaziba ko men amuiroghboriba, me Atrivim Akis ko Getɨn apiaghav iti. Devitɨn amuir pumuning a ko iti. Mamɨn ziam Ahinoam, a Jesrilɨn amizim, ezɨ igharazim Abigel, a Karmelian amizim, a faragha ikezir pam Nabal, an areme. 4 Ezɨ Sol kamaghɨn oraki, Devit ara ghua Getɨn nguibar ekiamɨn itima, a uam a burir puvatɨ.

5 Ezɨ Devit gɨn kamaghɨn Atrivim Akis mɨgei, “Nɨ na gifuegh na ateghtɨ, kɨ mangɨ ruarimɨn nɨn nguibar dozir mamɨn ikiam. Kamaghɨn derazir puvatɨ, e nɨn nguibar ekiamɨn ikɨtɨ, nɨ ingangarir ekiamɨn e damuan kɨ aghua.” 6 Ezɨ Akis Devitɨn akam baregha nguibar dozir mam a ganɨngi, an ziam Siklak. Kamaghɨn amizɨ, Siklak a Judabar atrivibar nguibamra, ezɨ a ikia iza datɨrɨghɨn ikiavɨra iti.* 7 Ezɨ Devit azenir vamɨra ko iakɨnir 4plan Filistiabar kantrin iti.

8 Dughiar kamɨn Devit uan gumaziba ko ghua Gesuria ko Girsia, ko Amalekia mɨsosi. Gumazamizir kaba Israelian apanibagh ami, egha Isipɨn boroghɨn, sautɨn amadaghan, Surɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. Me fomɨra danganir kamɨn iti. 9 Ezɨ Devit zurara uan gumaziba ko ghua me mɨsogha, men gumazamizibav sozi me bar ariaghire. Ezɨ me, men sipsipba ko bulmakauba ko, donkiba ko, kamelba ko men korotiaba sara bar ada inigha, uan nguibamɨn ghue. Egha gɨn, a uamategha Atrivim Akis bagha ghu. 10 Ezɨ Atrivim Akis zurara dughiabar kamaghɨn Devitɨn azai, “Nɨ datɨrɨghɨn ghua te ko mɨsoke?”

Eghtɨ Devit a gifar suam, “Kɨ ghua Negevɨn Judabar gumazibav sosi.” O, a na mɨkɨm suam, “Kɨ ghua Jeramelian nguibamɨn gumazibav sosi.” O, a suam, “Kɨ ghua Kinian nguibamɨn gumazibav sosi.” Gumazamizir ikɨzir kaba, me sautɨn amadaghan Judan nguazimɨn iti.

11 Egha Devit ghua mɨsozir dughiabar a gumazamiziba kuavarei. A kamaghɨn nɨghnɨsi, “Gumazitam ikɨva, a gɨn Getɨn izɨva, kɨ uan gumaziba ko amizir bizibar gun Getia geghanigham.” Devit Filistian ikia dughiabar zurara arazir kamram ami.

12 Kamaghɨn amizɨ Atrivim Akis nɨghnɨzir gavgavim Devitɨn ikiava kamaghɨn nɨghnɨsi, “Israelia, kar an gumazamizibara, a me ko mɨsosi. Ezɨ me ti bar an aghuaghama. A datɨrɨghɨn nan akuragh zurara nan ingangarir gumazimɨn ikiam.”

28

1 Dughiar kabar aven, Filistiaba uan mɨdorozir gumaziba akuvagha Israelia mɨsoghasa. Ezɨ Atrivim Akis kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ kamaghɨn fogh, nɨ uan gumaziba ko, nan gɨn mangɨ Israelia mɨsogham o?”

2 Ezɨ Devit a mɨgɨa ghaze, “Kɨ fo, kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ gɨn nan ingangarir aghuir kɨ damuamimɨn ganam.”

Ezɨ Akis ghaze, “Bar dera. Kɨ zurara uabɨ geghuv uabɨn ganamin ingangarim nɨ danɨngam.”

Sol Samuelɨn duam ko mɨgei

3  *Samuel fomɨra aremezɨma, Israelia a bagha azigha, an nguibar ekiam Raman anefa. Dughiar kamɨn, Sol oveaghuezibar duaba ko mɨgeir gumazamiziba batozima, me ua Israelɨn kantrin itir puvatɨ.

4 Ezɨ Filistiaba Israelia mɨsoghasa. Filistiabar mɨdorozir gumaziba, uari akuvagha Sunemɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn, notɨn amadaghan uan averpenibar ingari. Ezɨ Sol Israelian mɨdorozir gumaziba akuvagha, Gilboan mɨghsɨamɨn uari bagh averpenibar ingari. 5 Ezɨ Sol Filistiabar mɨdorozir gumazibar gara aguava bar atiatingi. 6  *Kamaghɨn amizɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨsi, “Kɨ bizir tizim damuam?” Ezɨ Ikiavɨra Itir God irebamɨn bizitam an akazir puvatɨ. Egha dagɨar Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfoghamim ko Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazibar akatoribar akatam inizir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God an akatam ikarazir puvatɨ. Bar puvatɨ.

7 Ezɨ Sol dɨkavigha uan ingangarir gumazir dapanibav gɨa ghaze, “Ia mangɨ na bagh amizir gumazamizir oveaghuezibar duaba ko mɨgeim inigh izɨtɨ, kɨ me ko mɨkɨmasa.”

Ezɨ me a mɨgɨa ghaze, “Mam Endorɨn nguibar ekiamɨn iti.”

8 Ezɨ Sol uan atrivir korotiam adegha korotiar kɨnir mam aru, a kamaghɨn damightɨ, gumaziba kamaghɨn foghan kogham, kar atrivim. Egha a uan ingangarir gumazir pumuning inigha me amizir kamɨn ganasa zui. Me ghua a batogha, Sol kamaghɨn amizimɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ kamaghsua, nɨ aremegha gɨvazir gumazimɨn duam ko mɨkɨmtɨ, a bizir otivamimɨn gun na mɨkɨmam. Eghtɨ kɨ gumazir kamɨn ziam dɨboroghtɨ, nɨ an diaghtɨ, an duam azenim girɨgh.”

9 Ezɨ amizim a mɨgɨa ghaze, “Nɨ Atrivim Sol amizir bizim gɨfo. A Israelian ariaghirezir gumazibar duaba ko mɨgeiba, ko kukunir gumaziba, a bar me batoghezɨ, me nguazir kam ategha ghue. Nɨ tizim bagha na bagha azuazim adui moghɨn mɨgɨrɨgɨar kam na ganɨdi. Sol na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa nɨ na gifari.”

10 Sol a ko akar mam akɨrigha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ bizir kam damightɨ, me osɨmtɨzitam nɨ datɨghan kogham.”

11 Ezɨ amizim kamaghɨn Solɨn azai, “Aria, kɨ nɨ bagh tinan dɨmam?”

Sol ghaze, “Nɨ, na bagh Samuelɨn diagh.”

12 Ezɨ amizim Samuelɨn diagha garima an otozɨ, a tuaragha Sol mɨgɨa ghaze, “Nɨ tizim bagha na gifari? Nɨ uabɨ Atrivim Sol.”

13 Ezɨ Atrivim Sol ghaze, “Markɨ, nɨ atiatingan markɨ. Nɨ tizimɨn gari?”

Ezɨ amizim ghaze, “Kɨ duar mamɨn garima, a igharagha gara nguazimɨn anagav oto.”

14 Ezɨ Sol an azara, “Duam manmaghɨn gari?”

Ezɨ amizim ghaze, “A gumazir asem, a uan korotiar ruarim arugha izi.”

Ezɨ Sol fo, kar Samuelra. Egha Sol uan tevimning apɨrigha guam nguazim mɨtuagha, Samuelɨn ziam fe.

15 Ezɨ Samuel kamaghɨn Sol mɨgei, “Nɨ tizim bagha na gaghura, egha nan diazɨ kɨ dɨkavigha izi?”

Ezɨ Sol Samuel ikaragha ghaze, “God na ataghizɨ Filistiaba izɨ na mɨsoghasa, kamagh amizɨ kɨ osɨmtɨzir bar ekiam iti. God ua irebabar na mɨgeir puvatɨ. Egha a uan akam inigha izir gumazibar akatoribar na mɨgeir puvatɨ. Ezɨ kɨ foghasa, kɨ manmaghɨn damuam. Kamaghɨn amizɨ kɨ uabɨn mɨkɨmasa nɨn dia.”

16 Ezɨ Samuel an mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh. Ikiavɨra Itir God akɨrim ragha nɨ gasaragha gɨfa, egha nɨn apanimɨn oto. Ezɨ nɨ tizim bagha nan dei? Kɨ nɨn akuraghan kogham. 17  *Ikiavɨra Itir God nɨ mɨkɨmasa, nan akatorimɨn mɨkemezɨ moghɨn, bizir kam gami. An atrivir ingangarimɨn nɨ agɨvazɨ, nɨ ua Israelia gativaghan kogham. Ingangarir kam, an a isa nɨn namakam Devit ganɨngi. 18  *Nɨ uabɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoke. A fomɨra Amalekian atarava me gasɨghasɨghasa nɨ mɨkemezɨ, nɨ an akamɨn gɨn ghuzir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God bizir kamɨn nɨ gami. 19 Egha bizir kamnaghɨra puvatɨ, a nɨ ko Israelia isɨ Filistiabar agharim darɨgham. Nɨ gurumzaraghan uan otariba ko aremegh izɨ, na ko Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God Filistiabar amamangatɨghtɨ, me Israelian mɨdorozir gumaziba bar me abɨragham.”

20 Ezɨ Sol akar kam baregha bar atiatigha, maghɨra irɨgha nguazim girɨghav ti. An aruer kam ko dɨmagarir kamɨn daghetam amezir puvatɨgha, gavgaviba bar puvatɨ. 21 Ezɨ amizir kam ghua Solɨn garima, a bar atiatingi, ezɨ a kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam nɨ oragh, kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ nɨn akamɨn gɨn ghua, kamaghɨn uabɨ gɨnɨghnɨzir puvatɨ, kɨ ovengam o kɨ angamɨra ikiam. Kɨ nɨ baregha bizir kam gami. 22 Datɨrɨghɨn kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ nan akam baregh bizitam damuam. Kɨ dagher taba nɨ danɨngtɨ nɨ dar amam. Nɨ damegh gavgavim inigh uamategh mangam.”

23 Ezɨ Sol ghaze, “Puvatɨ. Kɨ damasa ifongezir puvatɨ.” Ezɨ an ingangarir gumazimning ko amizim, me damasa bar a gakaghonezɨ, a nguazimɨn dɨkavigha dakozim gapera. 24 Ezɨ bulmakaun igiar mɨkarzim sara itir mam, amizimɨn dɨpenimɨn iti. Ezɨ a zuamɨra a mɨsuegha an tuziba tue. Egha plauan maba inigha da veregha, da poghpuegha yis puvatɨzir bretbar ingara da tue. 25 Dagheba isigha gɨvazɨma, amizim dagher kaba inigha iza Sol ko an ingangarir gumazimning sara me ganɨngizɨma, me da api. Me amegha gɨvagha, dɨmagarir kamra dɨkavigha amizir kam ategha ghue.

29

Devit Filistiabar akurvaghan me aghua

1 Ezɨ Filistiaba Afekɨn nguibar ekiamɨn uan mɨdorozir gumaziba akufa. Ezɨ Israelia Jesrilɨn danganir zarimɨn, emɨmɨrir dɨpamɨn boroghɨn averpenibar ingarigha iti. 2 Ezɨ Filistiabar gumazir dapaniba uan mɨdorozir gumaziba abɨgha, okoruar avɨribar da arɨki. Men okoruar maba, 100plan gumaziba itima, okoruar maba 1,000plan gumaziba iti, egha me bar mɨsoghamin danganimɨn zui. Filistiaba faragha zuima, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me Atrivim Akis ko zui. 3 Ezɨ Filistiabar mɨdorozir gumazibar dapaniba, me Devit uan gumaziba ko men apigha ghaze, “Hibrun kaba, tizim bagha kagh ti?”

Ezɨ Akis me ikaragha ghaze, “Kar Devit, fomɨra a Israelian Atrivim Solɨn ingangarir gumazir mam. A bar dughiar ruarimɨn na ko iti, ezɨ dughiar a na ko itiba, kɨ an osɨmtɨzir tamɨn apizir puvatɨ.”

4 Ezɨ gumazir dapanir kaba atara ghaze, “Nɨ anemadaghtɨ a uamategh mangɨ nguibar nɨ a ganɨngizimɨn ikɨ. Nɨ aneteghtɨ an e ko mangɨ mɨsoghan kogham. A mɨdorozim bagh mangɨva, uan nɨghnɨzim giragh, e mɨsueghtɨ e arɨghiregham. Devit kamaghɨn damightɨ, Atrivim Sol ua tuavir kamɨn a gakongɨva a gifuegham. 5  *E fo, Devitɨn kamra, amiziba a bagha ighiam gamua kamaghɨn onge:

“ ‘Sol 1,000plan apanibav sosi.

Ezɨ Devit 10,000plan apanibav sosi.’ ”

6 Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Akis Devitɨn diagha a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra kamaghɨn nɨ mɨgei, nɨ gumazir aghuim ezɨ kɨ ghaze, kamaghɨn ti deragham, nɨ na ko izɨ mɨdorozir kamɨn en akuragh. Nɨ na bagha izezir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, kɨ nɨn arazir kuratamɨn apizir puvatɨ. Ezɨ atrivir igharaziba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nɨ e ko mangan kogham. 7 Kamaghɨn amizɨ, nɨ navir amɨrizim sara uamategh nguibamɨn mangɨ deraghvɨra daperagh. Nɨ bizir Filistian atriviba ifongezir puvatɨzibar amutɨ, me nɨ basɨmam.”

8 Ezɨ Devit kamaghɨn Atrivim Akis mɨgei, “Nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ osɨmtɨzir manam gami? Dughiar kɨ iza nɨn ingangarim gamua ikia iza datɨrɨghɨn itimɨn, kɨ arazir kurar manam gami? Atrivim, bizir tizim bagh kɨ mangɨ nɨn akuragh nɨn apanibav soghan kogham?”

9 Ezɨ Akis kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ nan damazimɨn mati, Godɨn enselɨn mam, egha osɨmtɨziba puvatɨ. Ezɨ mɨdorozir gumazibar dapaniba mɨkemegha gɨfa, nɨ e ko mɨdorozim bagh mangan kogham. 10 Devit, nɨ oragh. Gurumzaraghan amɨnim magh titɨma, nɨ uan mɨdorozir gumazir igharaziba ko, ia dɨkavigh biziba akɨr. Amɨnim angazangartɨ ia deragh ganɨva, dɨkavigh uamategh nguibar kɨ nɨ ganɨngizimɨn mangɨ. Kɨ bar nɨ gifonge, kamaghɨn amizɨ nɨ na basɨman markɨ.”*

11 Kamaghɨn amizɨ Devit bar mɨzaraghara uan mɨdorozir gumaziba ko me ua kantri Filistian ghuezɨ, Filistiaba me Jesrilɨn ghue.

30

Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Amalekia mɨsosi

1 Egha Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me 3plan dughiabar arua ghua, uan nguibam Siklakɨn oto. Me garima, a ikuvigha gɨfa. Dughiar Devit Filistiabar mɨdorozir gumaziba ko itimɨn, Amalekia iza Judan sautɨn amadaghan Negevɨn itir nguibar dozibar mɨsoghasa izi. Me uaghan Siklakɨn nguibam mɨsogha, uari bagh an biziba inigha nguibam gaborozɨma a isi. 2 Egha me Siklakɨn amiziba bar me inigha ghue, guivir igiabar ikegha ghua amizir ghuriba sara, Amalekia me mɨsoghezir puvatɨgha pura me inigha ghue.

3 Ezɨ Devit gɨn uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Siklakɨn otogha garima, nguibam sigha gɨfa. Me kamaghɨn fo, Amalekia Devit ko an mɨdorozir gumazibar amuiba ko boriba bar me inigha ghue. 4 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko, me bar puvɨrama azia ghua men gavgaviba bar gɨfa. 5  *Devitɨn amuimning, Ahinoam ko Abigel, Amalekia uaghan aning inigha ghu. Ahinoam, a Jesrilian amizim, ezɨ Abigel, a Karmelian amizim, a faragha ikezir pam Nabal, an areme.

6 Ezɨ Devitɨn gumaziba uan otariba ko guivibagh nɨghnɨgha, bar a basemegha dagɨabar a ginivightɨ an aremeghasava amima, a bar osɨmtɨzir ekiam isi. Egha Devit uan God ko mɨgei, ezɨ Ikiavɨra Itir God, gavgavim an nɨghnɨzim ganɨngi.

7  *Ezɨ Devit Ahimelekɨn otarim Abiatarɨn mɨgɨa ghaze, “Ofa gamir gumazibar korotiar otevir azenan azuir kam, nɨ a inigh izɨtɨ, e Ikiavɨra Itir Godɨn nɨghnɨzim gɨfoka.” Ezɨ Abiatar korotiar kam inigha izi.

8 Ezɨ Devit kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azara, “Kɨ mangɨva okɨmakɨar gumazir kabar agɨragham, o markiam? Kɨ mangɨ men apigham o?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ men agɨragh. Nɨ mangɨ me batogh me mɨsoghɨva, uan amuiba ko boriba ua me inigh.”

9-10 Kamaghɨn amizɨ Devit uan 600plan gumaziba ko ghua Amalekian agɨra. Me ghua Besorɨn Fanemɨn otogha, men marazi daruan ibura. Men mɨkarziba men amɨrazɨ me dɨpam abɨghan iburagha maghɨra iti. Men dɨbobonim 200ɨn boroghɨn tu. Ezɨ Devit 400plan gumaziba ko, Amalekian gɨn zui.

11 Ezɨ Devitɨn mɨdorozir gumazir maba danganir kɨnir mam abigha ghua Isipɨn gumazir igiar mamɨn apigha, a inigha Devit bagha ghua, dagheba ko dɨpam a ganɨngi. 12 Egha me fighɨn ikɨzir muziarir apuzizir mam ko wainɨn ovɨzir apuzizir ikɨzir pumuning a ganɨngi. Ana aruer 3pla ko dɨmagarir 3plan dagheba ko dɨpatam amezir puvatɨgha, mɨtiriam bangɨn mɨkɨrɨgha, gavgaviba bar puvatɨ. An amegha gɨvagha ua gavgavim ini. 13 Ezɨ Devit kamaghɨn an azara, “Tina nɨn gumazir ekiam? Egha a nguibar manamɨn gumazim?”

Ezɨ a ghaze, “Kɨ Isipian gumazim, egha kɨ Amalekian gumazimɨn ingangarir gumazir mam. Kɨ areima, nan gumazir ekiam kagh na atɨzɨ, kɨ kagh itima dughiar 3pla gɨfa. 14 E kantri Judan sautɨn amadaghan Negevɨn danganimɨn ghua, Judaba ko Keretia ko Kalepian mɨsogha men biziba bar ada ini. Egha e Siklakɨn ghua men nguibar kam gaborozɨma a isi.”

15 Ezɨ Devit kamaghɨn an azara, “Nɨ na inigh okɨmakɨar gumazir kaba bagh mangam, o?”

Ezɨ a ghaze, “Are, ga mangam. Ezɨ kɨ kamaghsua, nɨ Godɨn ziamɨn akar gavgavim akɨrigh suam, nɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremeghan kogham, egh uaghan na isɨ nan gumazir ekiamɨn dafarim darɨghan markɨ. Nɨ kamaghɨn damightɨ, kɨ nɨ inigh mangam.” Ezɨ Devit a ko akar gavgavim akɨri.

16 Ezɨ Isipian gumazir kam Devit inigha Amalekia bagha ghu. Dughiar kamɨn, Amalekia bizir avɨrir Filistian kantri ko Judan nguazimɨn iniziba bagha isar ekiam gamua, dagheba ko dɨpar onganiba apava tintinibar nguazim gireghav iti. 17 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me Amalekia bararkia ghua amɨnim magh kuigha izima, me ghua mɨdorozim fore. Egha Amalekian mɨsogha ghua bar guaratɨzimɨn tu. Egha Amalekian avɨribav soghezɨma me ariaghire. 400plan gumazibara uan kamelbagh apiagha are. Ezɨ igharaziba bar moghɨra ariaghire. 18 Ezɨ Devit uan amuimning ko amizir igharaziba ko boriba ko men bizir Amalekia iniziba bar uam ada ini. 19 Men bizir ekiaba ko bizir muziariba bar iti, bizitam ikuvizir puvatɨ. Egha an mɨdorozir gumazibar otariba ko guiviba, ko bizir apaniba okemeziba bar, Devit bar moghɨra ua da ini. 20 Egha Devit Amalekian bulmakauba ko sipsipba bar ada ini. Ezɨ an mɨdorozir gumaziba da inigha men faragha zui. Ezɨ gumazamiziba arazir kamɨn gara kamaghɨn dɨa ghaze, “Kar, Devitɨn asɨzibara, a mɨdorozimɨn da ini.”

21 Egha me ghuava, men 200plan gumaziba Besorɨn Fanemɨn me bato. Kar gumazir faragha mɨkarziba amɨragha dɨpam abɨghan iburaziba, Devit me ataghizɨ, me a mɨzua kagh iti. Ezɨ gumazir kaba datɨrɨghɨn iza Devit ko an gumazamiziba bato, ezɨ Devit men boroghɨn ghua dughiar aghuim me ganɨngi. 22 Mɨdorozir gumazir Devit ko ghuezɨ maba, me gumazir aghuiba puvatɨ, me ghaze, “Gumazir e ko ghua mɨsoghezir puvatɨzir kaba, me e mɨsogha inizir biziba inian kogham. Me uan amuiba ko boribara inigh pura mangam.”

23 Ezɨ Devit ghaze, “Bar puvatɨgham. Nan aveghbuaba, ia mɨgɨrɨgɨar kabar amuan markɨ. Ia fo, Ikiavɨra Itir God uabɨ bizir kaba e ganɨngi. A uabɨ e geghuva en akurazɨ, e apanir en nguibam gasɨghasɨghiziba abɨnigha bizir kaba ini. 24  *Tinara ian akaba baragham? Puvatɨgham. E deraghvɨra biziba abɨgh, gumaziba vaghvagh iniamin biziba voroghɨra me danɨngam. Gumazir en bizibagh eghuviba ko gumazir mɨdorozim bagha ghueziba, me iniamin biziba bar voroghɨra mangɨ.”

25 Arazir kam, Devit arazir God ifongezim ko bizir a damuasa me mɨkemezimɨn mɨn, Israelia bagha a gami. Ezɨ Israelia zurara akar kamɨn gɨn ghua, iza datɨrɨghɨn ikiavɨra iti.

26 Egha Devit uamategha Siklakɨn ghugha, mɨdorozimɨn inizir bizir maba isa uan namakar mabagh anɨdi, me Judan gumazir dapaniba. A kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Kar ian bizir aghuir Amalekia okemeziba, e Ikiavɨra Itir Godɨn apaniba da bizir aghuir avɨriba ini, egha maba ia ganɨdi.” 27 Devit bizir aghuir kaba isa nguibar ekiar kabagh anɨdi: Betel, ko Rama, a Judan sautɨn amadaghan Negevɨn itir danganimɨn ko Jatir, 28 ko Aroer, Sipmot, Estemoa, 29 ko Rakal Jeramelia ko Kinian nguibaba, 30 ko Horma ko Borasan ko Atak, 31 ko Hebron. Bizir maba, Devit fomɨra uan mɨdorozir gumaziba ko aruizir nguibaba, a bar moghɨra bizir aghuiba me ganɨngi.

31

Sol uan otariba ko ariaghire

1 Dughiar kamɨn, Filistiaba ghua Israelia ko mɨsogha, Gilboan mɨghsɨamɨn Israelian gumazir avɨribav soghezɨma me ariaghire. Ezɨ men marazi mɨdorozim ategha are. 2 Ezɨ Sol uan otariba ko, me uaghan are, ezɨ Filistiaba men agɨragha ghua me mɨsoghezɨ me ariaghire. Solɨn otaribar ziabar kara: Jonatan, Abinadap ko Malkisua. 3 Ezɨ mɨdorozim bar ekevezɨma gumaziba Solɨn agɨra. Filistian maba an apigha barir pibar a gasima, barir maba an mɨtivizɨ, a bar amughamuki.

4 Kamaghɨn amizɨ, Sol uan gumazir igiar an mɨdorozir biziba aterimɨn diagha ghaze, “Nɨ uan mɨdorozir sabam inigh izɨ na bɨraghtɨma kɨ aremeka. Puvatɨghtɨ, Filistian mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨzir kaba, izɨ na dɨpov mɨzazim na danɨngɨva na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.” Ezɨ gumazir igiar kam bar atiatigha Sol ginivan bar aghua. Kamaghɨn amizɨ, Sol uabɨ uan mɨdorozir sabam asaragha a gaverazɨ, sabam a mɨtɨzɨ an areme. 5 Ezɨ gumazir igiar kam gari Sol aremezɨ, a uaghan uan mɨdorozir sabam asaragha a gaverazɨ, sabam a mɨtɨzɨ a uaghan Sol ko areme. 6 Dughiar kamra, Sol uan otarir 3pla ko, an gumazir igiar an mɨdorozir biziba aterim ko, Solɨn mɨdorozir gumaziba sara, me bar moghɨra ariaghire.

7 Ezɨ Israelian Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itiba, ko Jesrilɨn danganir zarimɨn vongɨn itiba kamaghɨn oraki, Israelian mɨdorozir gumaziba are. Me uaghan kamaghɨn oraki, Sol uan otariba ko, me bar ariaghire, ezɨ me uan nguibar ekiaba ategha are. Ezɨ gɨn Filistiaba iza nguibar kaba inigha dar iti.

8 Mɨdorozim gɨvazɨ, amɨmzaraghan Filistiaba uamategha iza, Israelian ariaghirezibar kuabar korotiaba suva, men biziba iniasa izi. Egha me garima, Sol uan otariba ko, men kuaba Gilboan mɨghsɨamɨn ireghav iti. 9 Ezɨ me Solɨn kuamɨn fɨrim atugha, an mɨdorozir korotiaba ini. Egha me gumazir maba amadazɨma, me akaba isa ghua Filistiabar nguazimɨn tintinibar arua uan asebar dɨpenibar aven ghua an gun gumazamizibav gei. 10 Egha me Solɨn mɨdorozir korotiaba isa uan aser amizim Astarten dɨpenim gatɨ. Egha me Sol ko an otaribar kuaba inigha ghua, Betsan nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn me gui.

11 Ezɨ Israelian Jabesɨn nguibar ekiamɨn iti darasi, me Gileatɨn nguazimɨn aven iti, me Filistiaba Sol gamizir arazimɨn eghaghanim baraki. 12 Kamaghɨn amizɨ, Jabesɨn mɨdorozir gumazir gavgaviba dɨmangan dɨkavigha ghua Betsan oto. Me ghua nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn, Sol ko an otarir 3plan kuaba inigha iza Jabesɨn da tuezɨ da isi. 13 Egha me Sol ko an otaribar aghariba inigha, ghua Jabesɨn nguibar ekiamɨn temer povir mamɨn da isa mozim gatɨ. Egha me bar moghɨra me bagha aziava osemegha 7plan dughiabar me bagha dagheba ataki.

* 1:11: Dɨboboniba 6:5

* 1:20: Hibrun akamɨn ziar kam, “Samuel,” an mɨngarim mong mɨgɨrɨgɨar otevir kamɨn mɨn ghu, “Azaragh.”

* 2:1: Luk 1:46-55

* 2:26: Luk 2:52

* 2:28: Ua Me Ini 28:1-4; Ofa Gami 7:35-36

* 2:34: 1 Samuel 4:11

* 4:4: Ua Me Ini 25:22

* 4:21: Hibrun akamɨn ziar kam, “Ikabot,” an mɨngarim, mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨn ghu, “Godɨn gavgavim itir puvatɨ.”

* 6:18: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Ezɨ me fomɨra Hibrun akam Grikɨn akamɨn a gɨra, ezɨ mɨgɨrɨgɨar kam “dagɨam,” Grikɨn akamɨn gɨn ghu.

† 6:19: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 7:1: 2 Samuel 6:2-4; 1 Eghaghaniba 13:5-7

* 8:5: Godɨn Araziba 17:14; 1 Samuel 8:19-20

* 8:7: 1 Samuel 10:19; 12:17-19; Hosea 13:10-11

* 9:20: Hibrun akam kagh deragha akam abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn a gɨra, “Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, tinara Israelian bizir aghuiba iniam? Nɨ uan afeziamɨn adarazi ko, iarara ada iniam.”

* 10:1: Bar fomɨra gumaziba Hibrun akamɨn Grikɨn akam giragha, kagh mɨgɨrɨgɨam gamizɨ a mong ruara. Ezɨ e fozir puvatɨ, me mɨgɨrɨgɨam kagh uari anetɨ, o a ti fomɨra uaghan Hibrun akamɨn iti, egha datɨrɨghɨn ua itir puvatɨ. Men Grikɨn akam kamaghɨn ghu, “Egh nɨ me gativagh men akurvaghtɨ apaniba me gasɨghasighan kogham. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn bizir nɨ bativamibar nɨ mɨkɨmasa. Eghtɨ nɨ bizir otivamin kabar gan fogh suam, Ikiavɨra Itir God gumazamizir kabagh ativagh men ganasa nɨ amɨsefe. Bizir kaba da kamakɨn.”

* 10:2: Jenesis 35:19

* 10:12: 1 Samuel 19:23-24

* 12:6: Ua Me Ini 6:26

* 12:8: Ua Me Ini 2:23

* 12:9: Gumazir Dapaniba 3:12; 4:2; 13:1

* 12:10: Gumazir Dapaniba 10:10-15

* 12:11: Gumazir Dapaniba 4:6; 7:1; 11:29; 1 Samuel 3:20

* 12:11: Gideonɨn eghaghanim, a Gumazir Dapaniba sapta 6--8ɨn iti. Ezɨ Jeptan eghaghanim, a Gumazir Dapaniba sapta 11--12ɨn iti. Ezɨ Bedanɨn mɨgɨrɨgɨaba itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumaziba ghaze, Bedanɨn ziar igharazim ti Barak, o Samson.

* 12:12: 1 Samuel 8:19

* 12:20: Godɨn Araziba 11:16

* 12:23: 1 Atriviba 8:36; Aghuzir Akaba 4:11; Kolosi 1:9; 2 Timoti 1:3

* 13:1: Hibrun akam, namba 40 itir puvatɨ, Solɨn azenibar dɨbobonim ovenge. Kamaghɨn amizɨ, e deragha fozir puvatɨ, dɨbobonir kam 40 guizbangɨra o puvatɨ. Gumazir avɨriba ghaze, Sol atrivimɨn itir azeniba, azenir pumuning gafiragha. Azenir kamningɨn, Samuel, Solɨn danganim iniasa Devit amɨsefe. (Nɨ 1 Samuel 16.13ɨn gan.) A Sol aremezir dughiamɨn mɨgeir puvatɨ.

* 13:7-8: 1 Samuel 10:8

* 13:14: 1 Samuel 15:28; Onger Akaba 89:20; Aposel 13:22

† 13:15: Akar kam, “Ezɨ Sol uaghan uan mɨdorozir gumaziba bativasa Gilgal ategha Gibean ghu. Ezɨ Gilgalɨn itir gumazamiziba me bar an gɨn zui. Gibean nguibam, a Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn iti,” a Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Akar kam ti fomɨra iti, egha gɨn ovenge. Akam ikiavɨra itir dughiamɨn, gumazir maba Grikɨn akamɨn a gɨra, ezɨ akar kam Grikɨn akamɨn 1 Samuelɨn iti.

* 14:6: Gumazir Dapaniba 7:4; 7:7; 2 Eghaghaniba 14:11

* 14:33: Ofa Gami 7:26-27; 17:10-14; 19:26; Godɨn Araziba 12:16; 12:23; 15:23

* 14:33: God asɨzir ghuziba itiba aman Israelian anogoroke. Nɨ Jenesis 9:4ɨn gan.

* 14:41: Dɨboboniba 27:21; 1 Samuel 28:6

† 14:41: Vezɨn kamɨn akar otevir maba, da Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Akar kaba ti fomɨra iti, egha gɨn ovenge. Ezɨ akar kaba ikiavɨra itir dughiamɨn, gumazir maba Grikɨn dagh ira, ezɨ akar kaba Grikɨn akamɨn 1 Samuelɨn iti.

* 15:1: 1 Samuel 10:1

* 15:2: Ua Me Ini 17:8-14; Godɨn Araziba 25:17-19

* 15:11: Jenesis 6:6-7; 1 Atriviba 9:6-7

* 15:22: Onger Akaba 40:6; 51:16-17; Aisaia 1:11-15; Jeremaia 7:22-23; Mak 12:33

* 15:23: Godɨn Araziba 18:9-14

* 15:27: 1 Samuel 28:17; 1 Atriviba 11:30-31

* 15:29: Esekiel 24:14

* 16:7: Onger Akaba 147:10-11; Aisaia 55:8

* 17:45: 2 Samuel 22:33-35; Onger Akaba 124:8; Hibru 11:33-34

* 17:50: 2 Samuel 21:19

* 18:7: 1 Samuel 21:11; 29:5

* 19:11: Onger Akaba 59:1

* 19:24: 1 Samuel 10:11-12

* 20:5: Dɨboboniba 28:11

* 20:15: 2 Samuel 9:1

* 21:1: Matyu 12:3-4; Mak 2:25-26; Luk 6:3

* 21:6: Ofa Gami 24:5-9

* 21:9: 1 Samuel 17:51

* 21:10: 1 Samuel 21:13; Onger Akaba 34:1

* 21:11: 1 Samuel 18:7; 29:5

* 21:12: Onger Akaba 56:1

* 21:13: Onger Akaba 34:1

* 22:1: Onger Akaba 57:1; 142:1

* 22:9: Onger Akaba 52:1

* 22:14: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 23:6: Korotiar kam, a ofa gamir gumazibar korotiar otevir azenan azuim, a dagɨar pumuning iti. Aning Godɨn ifongiam gɨfoghamin ingangarim iti.

† 23:6: Fomɨra itir gumazir maba, akɨnafarir kam Grikɨn akamɨn a giragha an osiri. Egha me ghaze, Hibrun akamɨn mɨngarim kamaghɨn iti. Ezɨ e garima, akɨnafarir Hibrun akamɨn datɨrɨghɨn itir kam, akar kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, Abiatar faragha Keilan nguibamɨn Devit bato.

* 23:18: 1 Samuel 18:3

* 23:19: Onger Akaba 54:1

* 24:3: Onger Akaba 57:1; 142:1

* 24:6: 1 Samuel 26:11

* 24:14: 1 Samuel 26:20

* 25:22: Bar fomɨra, me Hibrun akamɨn aven itir akar kam, Grikɨn akamɨn a gɨra. Ezɨ Grikɨn akam ghaze, “God na mɨsueghtɨ, kɨ aremegham.” Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, akar kam, “kɨ uabɨ,” a uaghan Hibrun akamɨn aven kagh iti. Egha me gɨn ghaze, Devit men atrivir aghuim. Egha me datɨrɨghɨn a giragha ghaze, “nan apanibara.”

* 25:44: 2 Samuel 3:14-16

* 26:1: Onger Akaba 54:1

* 26:11: 1 Samuel 24:6

* 27:6: Mɨgɨrɨgɨar kam, “datɨrɨghɨn,” kar mɨgɨrɨgɨar en dughiamɨn otozir puvatɨzim. Puvatɨ. Kar, gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiamɨn akam.

* 28:3: Ofa Gami 20:27; Godɨn Araziba 18:10-11; 1 Samuel 25:1

* 28:6: Dɨboboniba 27:21

* 28:17: 1 Samuel 15:28

* 28:18: 1 Samuel 15:3-9

* 29:5: 1 Samuel 18:7; 21:11

* 29:10: Vezɨn kamɨn aven, akar maba Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Da kamakɨn, “nguibar kɨ nɨ ganɨngizimɨn mangɨ. Kɨ bar nɨ gifonge, kamaghɨn amizɨ nɨ na basɨman markɨ.” Akar kaba ti fomɨra iti, egha gɨn ovenge. Ezɨ akar kaba ikiavɨra itir dughiamɨn, gumazir maba Grikɨn akamɨn da gɨra, ezɨ akar kaba Grikɨn akamɨn 1 Samuelɨn iti.

* 30:5: 1 Samuel 25:42-43

* 30:7: 1 Samuel 22:20-23

* 30:24: Dɨboboniba 31:27; Josua 22:8

2 Samuel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Samuel,
An Akɨnafarir Namba 2

O

2 Samuel

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn eghaghaniba, da Samuelɨn Akɨnafarir Namba 1ɨn eghaghanimɨn gɨn, otivizir bizibagh eghari. Akɨnafarir kamning faragha akɨnafarir vamɨran ike. Samuelɨn Akɨnafarir Namba 2, a gumazir vamɨra geghari, kar Atrivim Devit. Kamaghɨn, me gɨn an ogharazɨ, a ua baghavɨra iti. Akɨnafarir kam, a Devit atrivimɨn itir dughiamɨn bizibagh eghari.

God Atrivim Devit ko iti. Devit a gumazir gavgavim, a God gifongeghavɨra ikia, egha uaghan Israelian gumazamizibagh ifonge. A nɨghnɨzir bar gavgavim Godɨn iti, ezɨ Israelia bar a gifonge. Dughiar mabar, Devit uan inivafɨzir agorogemɨn gɨn ghua, arazir kurar avɨrir maba uaghan dagh ami. Ezɨ gɨn Godɨn akam inigha izir gumazim Natan, Devitɨn arazir kurabar an akazɨ, a uan arazir kurabar gun mɨkemegha navim gɨra.

Israelian damazimɨn, Devit bar ziar ekiam iti. Devitɨn dughiamɨn gɨn, osɨmtɨziba Israelia bativima, me uam Atrivim Devit gɨnɨghnɨsi. Egha me kamaghɨn pamtemɨn nɨghnɨsi, me Devitɨn mɨn garir atrivir gavgavitam ikɨtɨ deragham. Devitɨn nɨghnɨzir gavgavim ko navim gɨrazir arazim bangɨn, a Israelian tongɨn bar ziar ekiam ini.

Devit Israelian atrivimɨn oto

1

(Sapta 1--9)

Devit Solɨn ovevemɨn akam baraki

1 Dughiar kamɨn, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Amalekia ko mɨsogha itima, Atrivim Sol danganir igharazimɨn Filistiaba ko mɨsoghava areme. Devit mɨdorozimɨn Amalekia abɨnigha gɨvagha, me uamategha Siklakɨn nguibar ekiamɨn izegha aruer pumuningɨn iti. Dughiar kamɨn Atrivim Sol aremegha gɨfa, ezɨ Devit tong fozir puvatɨ. 2 Ezɨ namba 3ɨn aruemɨn, gumazir igiar mam iza Siklakɨn oto. A iza uan osɨmtɨzim akakaghasa uan korotiam abigha beghneaziba uan dapanim gaghui. A Devit bagha ghugha uan tevimning apɨrigha guam nguazimɨn mɨtuagha, ziar ekiam Devit ganɨdi. Gumazir kam Sol iti naghɨn ikegha ize. 3 Ezɨ Devit an azara, “Nɨ managhɨra ikegha izi?”

Ezɨ gumazir igiam ghaze, “Apaniba Israelia gasɨghasɨzima, kɨ en mɨdorozir gumaziba iti naghɨn, me ategha ara nɨ bagha izi.”

4 Ezɨ Devit an azara, “Ga uaning, nɨ mɨdorozimɨn otivizir bizibar gun na geghan.”

Ezɨ gumazir igiam a mɨgɨa ghaze, “Israelian mɨdorozir gumaziba mɨdorozimɨn arezɨ, Filistiaba men gumazir avɨrim mɨsoagharɨghizɨ me ariaghire, ezɨ Atrivim Sol uan otarim Jonatan ko, aning uaghan areme.”

5 Ezɨ Devit an azara, “Nɨ manmaghɨn Sol ko Jonatanɨn ovevem gɨfo?”

6  *Ezɨ gumazir igiar kam ghaze, “Kɨ, Gilboan mɨghsɨamɨn pɨn tughav ikia garima, Sol uan afuzim nguazim gasaragha gavgavim uabɨ ganɨga tughav iti. Kɨ garima, apaniba Solɨn boroghɨn zui, kar karisba ko hoziabagh apiaghira mɨsozir mɨdorozir gumaziba. 7 Ezɨ Sol raghɨrɨgha nan gara nan dia. Ezɨ kɨ kamaghɨn a ikaragha ghaze, ‘Gumazir ekiam, kɨ kagh iti.’ 8 A kamaghɨn nan azara, ‘Nɨ nguibar manamɨn gumazim?’ Ezɨ kɨ ghaze, ‘Kɨ Amalekian mav.’ 9 Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, ‘Nɨ na bagh zuamɨra izɨva bar na mɨsueghtɨ kɨ aremeka. Nan apaniba bar puvɨra na mɨsoghezɨma, nan damaziba nan sɨrima, kɨ kɨran oveghangɨn ovengam.’ 10 Kamaghɨn amizɨma, kɨ an akam baregha an boroghɨn ghua a mɨsoghezɨ an areme. Kɨ kamaghɨn fo, a bar gɨfa, a nguazim girɨgh bar aremegham. An aremegha gɨvazɨ, kɨ an atrivibar dapanir asuam ko daveriam inigha, nɨ bagha izi. Nan gumazir ekiam, aningra kara.”

11 Devit akar kam baregha bar osemegha uan korotiam abɨki. Ezɨ an mɨdorozir gumaziba uaghan kamaghɨram ami. 12 Me fo, Sol ko Jonatan ko Ikiavɨra Itir Godɨn mɨdorozir gumaziba ko Israelian gumazamizir igharaziba sara, me bar moghɨra mɨdorozir sababar ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, me bar men apangkuvigha osemegha azia, dagheba tagha ikia ghua guaratɨzimɨn tu.

13 Egha Devit gumazir igiar kam kamaghɨn an azara, “Nɨ nguibar manamɨn gumazim?”

Ezɨ a ghaze, “Kɨ Amalekian mav, nan afeziam fomɨra Amalekian nguazim ategha iza Israelɨn kantrin nguazim gapera.”

14 Ezɨ Devit uam an azara, “Manmaghɨn ami? Nɨ atrivimɨn mɨsogha tong atiatir puvatɨ? Kar atrivir Ikiavɨra Itir God mɨsevezim.”

15 Egha Devit uan mɨdorozir gumazir mamɨn diazɨ, a izima a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh.” Ezɨ Devitɨn mɨdorozir gumazim, mɨdorozir sabamɨn gumazir kam okezɨ an areme.

16 Ezɨ Devit, Amalekian gumazir kuar kamɨn gara ghaze, “Nɨ amizir osɨmtɨzim bangɨn nɨ areme. Nɨ uabɨ uabɨn gun mɨgɨa ghaze, Kɨ Ikiavɨra Itir God mɨsevezir atrivim mɨsoghezɨ, an areme.”

Devit aziava Sol ko Jonatan bagha aghuimazir onger akam bange

17 Egha Devit bar osemegha, Sol uan otarim Jonatan ko aning gɨnɨghnɨgha aghuimazir ighiam bange. 18 Devit akar gavgavim Judan gumazamizibagh anɨga ghaze, me ighiar kam bangam. Ighiar kamɨn ziam, Barir Pimɨn Ighiam. Egha me a isa Jasarɨn Akɨnafarimɨn an osiri. Devit kamaghɨn ighiar kam bati:*

19 “Gumazir en faragha zuiba,

me Israelia en gumaziba,

me mɨghsɨabagh isɨn ariaghire.

En mɨdorozir gumazir gavgaviba

ariaghiregha gɨfa.

20 Ia Getɨn nguibar ekiam ko Askelonɨn nguibar ekiamɨn tuavibar

bizir kamɨn gun mɨkɨman markɨ.

Filistian amiziba oregh

bar akuegham.

Eghtɨ God gɨfozir puvatɨzibar guiviba,

me navir amɨrizim inigh bar akuegham.

21 “En mɨdorozir gumazir gavgaviba

Gilboan mɨghsɨabar ariaghire.

Ezɨ mɨdorozir oraba

pura mɨghsɨar kabagh irav iti.

Ezɨ Solɨn oram uaghan pura iti,

ezɨ me borem uam a gazuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghsua, amozim ko dɨmagarimɨn ghuariam mɨghsɨar kam uam a giran markɨ.

Eghtɨ dagher aghuiba ua nguazir kamɨn aghungan kogham.

22 “Jonatanɨn barir pim a paza zuir puvatɨ.

Ezɨ Solɨn mɨdorozir sabam pura itir puvatɨ.

A mɨdorozir gumazir gavgavibav soghezɨ me ariaghire,

ezɨ apanibar ghuziba ko oviba bar a noke.

23 Gumazamiziba bar Sol ko Jonatan gifonge.

Aning gumazir bar aghuimning.

Aning zurara roroamningɨn mɨn uaningɨn poroghav ikia,

kamaghɨra ikia ghuava areme.

Aning pamtemɨn uan apanibar agɨntɨsi,

egha aning kuarazir isaba asɨzibar agɨntɨzir ivemarir arazim gafira.

Egha aning gavgavir ekiam ikia

laionɨn gavgavim gafira.

24 “Ia, Israelian amiziba, ia Sol bagh azirakabar amuva an aghuimazimɨn ikɨ.

A korotiar aghevir aghuiba isa ia ganɨngizɨ ia uari asɨngi.

Dar iveziba bar pɨn iti.

A golɨn adiarir aghuir guar avɨriba isa ia ganɨngi.

25 “Mɨdorozir gumazir gavgaviba mɨdorozimɨn ariaghire.

Ezɨ Jonatan uaghan areme,

ezɨ an kuam mɨghsɨamɨn pɨn iti.

26 O Jonatan, nan roroam!

Kɨ bar nɨn apangkuvigha oseme.

Kɨ bar nɨ gifonge,

ezɨ nɨ uaghan bar na gifonge.

Nɨ na gifongezir arazim, a bar gavgavigha, bar ekefe,

egha amiziba bar na gifongezir arazim, a bar men ifongiam gafira.

27 Mɨdorozir gumazir gavgaviba mɨdorozimɨn ariaghiregha gɨfa,

ezɨ mɨdorozim gamir biziba da bar ikuvigha gɨfa.”

2

Devit Judabar atrivimɨn oto

1 Sol ko Jonatanɨn ovevemɨn gɨn, Devit kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azai, “Kɨ ti mangɨva Judan nguibar ekiatam dapiam, o puvatɨgham?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nɨ mangɨ.”

Ezɨ Devit ua kamaghɨn an azara, “Kɨ mangɨ nguibar ekiar manam dapiam?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Nɨ mangɨva Hebronɨn nguibar ekiamɨn daperagh.”

2  *Kamaghɨn, Devit uan amuimning ko ghua Hebronɨn nguibar ekiamɨn apera. An amuir mam, a Jesrilɨn nguibar ekiamɨn amizim, an ziam Ahinoam. An amuir igharazim, a Karmelɨn nguibar ekiamɨn amizim, an ziam Abigel. A fomɨra Nabalɨn amuim, Nabal aremezɨma Devit a inigha an iti. 3 Devit uan gumaziba ko, an gumazibar adarasi, me bar ghua Hebron ko Hebronɨn boroghɨn itir nguibar ekiabagh apia. 4  *Ezɨ Judan adarazir gumaziba iza Hebronɨn otivigha, uari bagh atrivimɨn ikiasa Devit amɨsevegha, olivɨn borem an dapanim ginge.

Devit atrivimɨn otogha gɨvagha kamaghɨn oraki, Jabesɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamizir maba Solɨn kuam afa. Jabes, a Gileatɨn nguazimɨn aven itir nguibam.

5 Kamaghɨn amizɨ, a gumazir maba amangizɨ, me ghua Jabesia mɨgɨa ghaze, “Ia apangkuvim ikia arazir aghuimɨn Sol gamigha an kuam afa, a ian atrivim. Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God ian apangkuvigh deraghvɨra ia damu. 6 Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn guizɨn apangkuvir arazimɨn ian akakaghɨva, zurara deraghvɨra ia damu. Eghtɨ kɨ uaghan ian arazir aghuir ia Sol gamizim ikarvagh deraghvɨra ia damuam. 7 Guizbangɨra, ian Atrivim Sol areme, ezɨ Judan adarazi uari bagh atrivimɨn ikiasa na mɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, ia tuivigh gavgavigh bizitamɨn atiatingan markɨ.”

Israelia uari bagh atrivimɨn ikiasa Isboset amɨsefe

8 Filistiaba Sol mɨsoghezɨ an aremezir dughiamɨn, Nerɨn otarim Apner, ghua Solɨn otarim Isboset* inigha ghua, Jordanɨn Fanem abigha ghua Mahanaimɨn nguibar ekiamɨn oto. Apner Solɨn mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazir dapanim. 9 Me Mahanaimɨn ikiava, Apner Isboset gamizɨ, a nguazir kabar atrivimɨn oto: Gileat, Aser, Jesril, Efraim ko Benjamin, egh a uaghan Israelian nguibaba, bar dar atrivimɨn oto. 10 Solɨn otarim Isboset 40plan azeniba itima, me Israelian atrivimɨn ikiasa anemɨsefe. Ezɨ an azenir pumuningra atrivir ingangarim gami. Ezɨ Judaba me Devitɨn gɨn zui, 11 ezɨ a Hebronɨn ikia azenir 7pla ko akuamɨn, men atrivir ingangarim gami.

Israelia Judan adarazi ko mɨsosi

12 Ezɨ Nerɨn otarim Apner ko Solɨn otarim Isboset, uan ingangarir gumaziba ko, me bar moghɨra Mahanaimɨn nguibar ekiam ategha ghua, Gibeonɨn nguibar ekiamɨn oto. 13 Ezɨ Seruian otarim Joap, ko Devitɨn ingangarir gumaziba, me bar moghɨra iza Gibeonɨn dɨpar akaremɨn boroghɨn me bato. Isbosetɨn adarazi dɨpar akaremɨn vongɨn apiaghav itima, Devitɨn adarazi vongɨn apiaghav ti. 14 Ezɨ Apner kamaghɨn Joapɨn azara, “E mɨdorozir gumazir igiar aghui taba inightɨ, me en damazibar ikararang uariv sogham.”

Ezɨ Joap ghaze, “A dera, me mamaghɨra damuam.”

15 Ezɨ Benjaminɨn ikɨzimɨn gumazir 12pla, me Isbosetɨn mɨdorozir gumaziba, me iza Devitɨn 12plan mɨdorozir gumaziba ko uariv sosi. Ezɨ Devitɨn mɨdorozir gumaziba vaghvagha, Isbosetɨn mɨdorozir gumaziba vaghvagha me ko me uariv sosi. 16 Me vaghvagha mɨdorozimɨn uari abɨnasava amua, egha me vaghvagha uan apanibar dapanibar suigha, mɨdorozir sababar uan apanibar navibagh inifi. Egha 24plan gumazir kaba bar moghɨra iregha ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba danganir kam dɨbora ghaze, “Mɨdorozir Sababar Danganim.”

17 Ezɨ dughiar kamɨn, mɨdorozir bar ekiam ikɨzir kamningɨn tongɨn oto. Ezɨ Devitɨn mɨdorozir gumaziba me Apner ko, Israelian adarazi mɨdorozimɨn me gafiragha me abɨni. 18 Seruian otarir 3plan ziabar kara: Joap, Abisai ko Asahel, me uaghan mɨdorozir kamɨn iti. Asahel, an asɨzir atiabar mɨn bar pamtemɨn ivemari. 19 Ezɨ Israelia tintinibar arima, Asahel dɨkavigha Apner bagha ivegha biaghatɨgha ghua an agɨra. 20 Ezɨ Apner ikɨgha gɨrakɨrangɨn garima, Asahel an agɨntɨzima, Apner kamaghɨn an azai, “Asahel kar nɨrara?”

Ezɨ Asahel ghaze, “Are, kɨrara.”

21 Egha Apner ghaze, “Nɨ nan agɨntɨghan markɨ. Nɨ agharir guvim o kɨriamɨn mangɨ. Egh nɨ mɨdorozir gumazir igiar igharazitamɨn agɨragh an suiragh, egh an biziba inigh.” Ezɨ puvatɨ. Asahel tong Apnerɨn akam barazi puvatɨgha, an agɨntɨghavɨra iti.

22 Ezɨ Apner uam a mɨgei, “Nɨ na atakigh. Kɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghasa, nɨ ti ifonge? Kɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghtɨ, kɨ nɨn avebam Joapɨn damazimɨn bar aghumsigham.” 23 Ezɨ puvatɨ, Asahel tong a barazir puvatɨ. Kamagh amizɨ, Apner gɨrakɨrangɨn moghɨn afuzir konimɨn Asahelɨn navim bɨrazɨma, afuzim anemɨkɨragha vongɨn an akɨrir agharimɨn oto. Ezɨ Asahel irɨghava areme. Ezɨ mɨdorozir gumazir igharaziba iza garima, Asahelɨn kuam irɨghav iti, ezɨ me danganir kamɨn tuivighav ikia pura gari.

24 Ezɨ Joap ko Abisai, aning Apnerɨn agɨragha ghua, aruem uaghirima aning Gian nguibamɨn boroghɨn Aman mɨghsɨamɨn oto, kar Gibeonɨn gumazamiziba puvatɨzir danganim zuir tuavim. 25 Aning garima, Benjaminɨn gumaziba Apner ko mɨghsɨar dozir mamɨn uari akuvagha, pura mɨdorozim bagha uari arɨgha iti. 26 Ezɨ Apner aningɨn apigha, Joapɨn diagha ghaze, “Manmaghɨn ami? Mɨdorozir kam gɨvaghan kogham? Nɨ ti kamaghɨn fozir puvatɨ, arazir kam osɨmtɨzir bar ekiam e danɨngam? E ikɨzir vamɨra. Nɨ dazoghɨn uan gumazibav kemeghtɨ, me uam en agɨntɨghan kogham?”

27 Joap kamaghɨn oregha a ikara, “Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ ti akar kamɨn na mɨkemezir puvatɨzɨ, nan gumaziba ian agɨntɨgha ghua gurum mɨzaraghan otoghan koghai.” 28 Joap akar kam mɨkemegha gɨvagha, sɨgham givia Israelian agɨntɨghan uan mɨdorozir gumazibar anogoroke. Ezɨ me ua Israelian agɨntɨghɨzir puvatɨgha mɨdorozim agɨfa.

29 Ezɨ Apner uan adarazi ko me danganir kam ategha Jordanɨn danganir zarimɨn uaghiri. Egha me dɨmagarimɨn danganir zarir kamɨn ghua Jordanɨn Fanem abigha vongɨn ghua, amɨmzaraghan aruer arɨzimɨn Mahanaimɨn oto.

30 Apner uan mɨdorozir gumaziba ko ghuegha gɨvazɨma, Joap uan mɨdorozir gumaziba akuvagha me medi. A me mengegha kamaghɨn fo, 19plan mɨdorozir gumaziba ariaghire. Ezɨ Asahel uaghan areme. 31 Dughiar kamɨn, Devitɨn adarazi Benjaminɨn 360plan gumazibav soghezɨ me ariaghire, kar Apnerɨn adarasi. 32 Ezɨ Joap uan gumaziba ko, me Asahelɨn kuam inigha ghua Betlehemɨn nguibamɨn, an afeziam afazir danganimɨn anefa. Me anefagha dɨmagarimɨn uamategha ghua Hebronɨn otivima, amɨnim bar tira.

3

1 Dughiar kamɨn gɨn, mɨdorozim dughiar bar ruarimɨn Devit ko Solɨn adarazir tongɨn iti. Devitɨn adarazi bar gavgavigha ghuavanaga Solɨn adarazigh amima, me bar amɨragha uaghiri.

Devit 6plan otariba iti

2 Devit Hebron aperagha 6plan otarir kaba ini. Men ziabar kara: Amnon, an otarir ivariam, an amebam Ahinoam, a Jesrilɨn nguibar ekiamɨn amizim. 3 Amnonɨn gɨrara irim, Kileap, an amebam Abigel, a Karmelian amizim. Abigel faragha Nabalɨn ike, ezɨ Nabal aremezɨ, Devit a inigha an iti. Ezɨ otarir mɨkezim, Apsalom, an amebam Maka, Maka kantri Gesurɨn Atrivim Talmain guivim. 4 Namba 4ɨn otarim, Adoniya, an amebam Hagit. Otarir namba 5ɨn ziam, Sefatia, an amebam Abital. 5 Ezɨ otarir namba 6, Itream, an amebam Ekla, a Devitɨn amuim. Devit Hebronɨn ikiava otarir kaba ini.

Apner Devit ko mɨgei

6 Solɨn adarazi ko Devitɨn adarazir mɨdorozir gumaziba uariv sogha ghuavɨra itima, Apner a Solɨn adarazir gumazir ekiamɨn otivasava ami. 7 Ezɨ dughiar mamɨn, Isboset kamaghɨn akar mam Apner gasa ghaze, “Nɨ nan afeziam Solɨn amuir dozim koma akui. Amizir kamɨn ziam Rispa, a Aian guivim. Nɨ tizim bagha kamaghɨn ami?”

8 Apner akar kam baregha atara bar osemegha ghaze, “Nɨ ghaze, kɨ ti nɨn afiar gumazim? Egha nɨ ghaze, kɨ ti Judabar akurvasi? Puvatɨ. Nɨ nɨghnɨgh. Dughiar nɨn afeziam Sol atrivimɨn ikia iza datɨrɨghɨn, kɨ a ko an aveghbuaba ko an namakabar gɨn zui. Egha kɨ uaghan nɨ ataghizɨ, Devit nɨ inigha nɨ gasɨghasɨghizir puvatɨ. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn amizir kam bagha akam na gasi, kar pura bizir kɨnim. 9-10  *Ikiavɨra Itir God, Devit bagha Akar Gavgavir mam akɨrigha ghaze, Devit Solɨn adarazi batueghtɨma, me Israelian atrivibar ikian kogham. Ikiavɨra Itir God ghaze, a uabɨ Devit damightɨ a Israelia ko Judabar atrivimɨn ikɨva, kantrin kam bar a gativagham. Eghtɨ Devit kantrin kamɨn atrivimɨn ikɨ, egh Danɨn anabamɨn nguazimɨn ikegh mangɨ nguibar ekiam Berseban tugham. God Devit bagha dɨkɨrɨzir Akar Gavgavir kam bagh, kɨ Devitɨn akuraghan koghtɨ, God na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.” 11 Kamaghɨn, Isboset oregha bar Apnerɨn atiatigha, ua mɨgeir puvatɨ.

12 Ezɨ Apner zuamɨra Devit bagha akam amaga ghaze, “Tinara kantrin kam gativagham? Kɨ kamaghsua, nɨ na ko akar gavgavim akɨrightɨ, kɨ nɨn akuragh, Israelia damightɨ me bar nɨn gumazamizibara ikiam.”

13 Ezɨ Devit kamaghɨn Apner bagha akam amada, “Nɨn akaba bar dera. Kɨ kamaghsua, nɨ faragh bizir kam na koma anekɨrigh. Bizir kam kamakɨn, nɨ Solɨn guivim Mikal, na bagh a inigh izɨ. Puvatɨghtɨ, kɨ ua nɨn ganan kogham.”

14  *Egha Devit gɨn Isboset bagha akam amaga ghaze, “Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ nan amuim Mikal na bagh anemadaghtɨ a uamategh izɨ. A guizbangɨra nan amuim. Kɨ fomɨra 100plan Filistiabar mɨkarzir mogomebar inibar a givese.” 15 Ezɨ Isboset kamaghɨn oregha gumazir maba amangizɨma, me ghua Laisɨn otarim Paltiel, a Mikalɨn pam, me ada Mikal inigha Devit bagha ize.*

16 Me Mikal inigha Devit bagha zuir dughiamɨn, Paltiel aziava Mikalɨn gɨn zui. Me ghua Bahurimɨn nguibar ekiamɨn otogha, Apner kamaghɨn Paltiel mɨgei, “Nɨ uamategh uan dɨpenimɨn mangɨ.” Ezɨ Paltiel an akam baregha uamatenge.

17 Me tɨghar Devit bagh mangamin dughiamɨn, Apner Israelian gumazir dapaniba bagha ghugha me mɨgɨa ghaze, “Ia oragh. Faragha zuir dughiar avɨribar ia bar ifongegha ghaze, Devit en atrivimɨn ikiam. 18 Ia datɨrɨghɨn dɨkavigh mangɨ a damightɨ, an atrivimɨn otivam. Ia Ikiavɨra Itir God amizir akar kam gɨnɨghnɨgh. A kamaghɨn mɨkeme, ‘Nan ingangarir gumazim Devit, kɨ ingangarim a danightɨma, a Filistiaba ko apanir igharazibar dafarimɨn, nan gumazamiziba Israelia, a ua me iniam.’ ” 19 Egha Apner uaghan uabɨ ghua Benjaminɨn adaraziv keme. Egha gɨn uamategha Hebronɨn ghugha, Benjaminia ko Israelia damuasa ifongezir bizibar gun Devit mɨgei.

20 Apner uan gumazir 20pla ko me ghua Hebronɨn Devit batozir dughiamɨn, Devit me bagha isar ekiam gami. 21 Ezɨ Apner gɨn kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ na ateghtɨ, kɨ mangɨva Israelia bar me inigh izɨtɨ, me nɨn apengan ikɨsɨ nɨ ko akar gavgavim akɨram. Eghtɨ nɨ ifongezɨ moghɨn, nɨ kantrin kamɨn danganiba bar dar atrivimɨn ikiam.” Ezɨ Devit uan adaraziv gɨa ghaze, ia arazir kuratamɨn Apner damuan markɨ. Egha a Apner amadazɨma, a navir amɨrizim sara uamategha ghu.

Joap Apnerɨn mɨsoghezɨ an areme

22 Apner Hebronɨn itir dughiamɨn, Joap ko Devitɨn mɨdorozir gumaziba itir puvatɨ. Me ghua apanibav sosi. Ezɨ Devit Apner amadazɨ a ghuzɨma, an gɨrara Joapɨn adarazi me uan apanibav suegha, me da inizir biziba inigha uam Hebronɨn otifi. 23 Ezɨ Joap ko an gɨn zuir mɨdorozir gumaziba bar Hebron otivigha, Joap kamaghɨn oraki, Apner iza Atrivim Devitɨn gani, ezɨ Devit Apnerɨn mɨsoghan gumazibar anogoregha anemadazɨma, a navir amɨrizim sara ghu.

24 Kamagh amizɨ, Joap ghua atrivimɨn gara an mɨgɨa ghaze, “Me ghaze, Apner iza nɨ batozɨma nɨ anetaghizɨma, a uamategha navir amɨrizim sara ghu. 25 Nɨ ti Nerɨn otarim Apnerɨn arazibagh fozir puvatɨ? A nɨ gifara nɨn ganasa izi. A nɨn akurvaghasa izir puvatɨ. A nɨn danganir nɨ aruiba ko, nɨ amir biziba, a modogh bar dar gan da asavsuighasa ize, egh a uamategh izɨ nɨ ko mɨsogham.”

26 Joap mɨgɨrɨgɨar kam gamigha uamategha ghu. A ua Apner inigh izasa gumaziba amadazɨ, me an gɨntɨgha an gɨn ghue. Gumazir kaba ghua Siran mozirpamɨn a batogha, uam a inigha izi. Dughiar kamɨn, Devit bizir Joap amir kam gɨfozir puvatɨ. 27 Apner iza Hebronɨn otozir dughiamɨn, Joap a inigha ghua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn, a ko tugha nɨmɨra a ko mɨkɨmasa. Egha aning tughav itir dughiar kamɨn, Joap uan afuam inigha Apnerɨn navim bɨrazɨma an areme. Joap uan dozim Asahelɨn ovevem ikarvagha, Apner bɨrazɨ an areme.

28 Me gɨn bizir kamɨn gun Devitɨn mɨkemezɨ, a ghaze, “Ikiavɨra Itir God fo, kɨ Apnerɨn suiragha a mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. Nan gumazamiziba uaghan osɨmtɨzitam an itir puvatɨ. Joap uabɨra, kar an osɨmtɨzim. 29 Kamagh amizɨ, an ghuzim Joapɨn dapanim girɨva, an afeziamɨn dɨpenimɨn itir darazi sara bar me giram. Kɨ kamaghɨn ifonge, Joapɨn dɨpenimɨn aven itir gumaziba zurazurara, men tarazi gɨn lepan arɨmariam ikɨtɨ, men tarazi duar kurar mɨdir puvatɨziba ikɨtɨ, men tarazi amizibar ingangaribar amuam, eghtɨ men tarazi apaniba mɨdorozibar me mɨsoghtɨma me arɨghirɨtɨ, men tarazi zurazurara daghebar otevegham.”

30 Arazir kamɨn, Apner faragha Gibeonɨn mɨdorozimɨn aven Joap ko Abisain dozim, Asahel mɨsoghezɨ an areme. Kamaghɨn amizɨ, Joap ko Abisai aning uan dozimɨn ovevem ikarvagha, Apnerɨn mɨsoghezɨ an areme.

Me Apnerɨn kuam afa

31-32 Ezɨ Devit kamaghɨn Joap uan mɨdorozir gumaziba ko me mɨgei, “Ia uan korotiaba abighɨva, azirakar korotiabar aghuigh, egh ia Apner bagh azi.” Me Hebronɨn anefa. Dughiar me Apnerɨn kuam inigha gumazir kuaba afir danganimɨn zuima, Devit Apnerɨn akuriamɨn gɨrara zui. Devit gumazamiziba ko me mozimɨn boroghɨn tuivighav ikia, bar moghɨra puvɨram azi. 33 Egha Devit Apner bagha azirakar igiar kam bange:

“Apner gumazir onganim puvatɨ.

A tizim bagha pura kamaghɨn areme?

34 Me an suemning ko dafarimning ikezir puvatɨ,

me a gifaragha a mɨsoghezɨ an areme,

me gumazir kurabagh ami moghɨn,

me a gami.”

Devit ighiar kam gamigha gɨvazɨ, gumazamiziba uam Apner bagha azi.

35 Bizir kabar gɨn, gumazamiziba Devit mɨgɨa ghaze, aruem ikiavɨra iti, nɨ daghetam amɨ. Ezɨ an aghuagha akar gavgavir mamɨn me mɨgɨa ghaze, “Kɨ daghetam ameghan kogh ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham. Aruem tɨghar magɨrɨtɨ kɨ daghetam ameghtɨ, God na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.” 36 Ezɨ gumazamiziba atrivimɨn akar kam baregha, men naviba amɨrazɨ me bar akonge. Guizbangɨra, me atrivim amir biziba bar dar ganigha da bagha bar akonge. 37 Devitɨn adarazi ko Israelian gumazamiziba bar, Devit aruer kamɨn amizir bizibagh fo, Atrivim Devit, Apnerɨn mɨsoghezɨ aremezir gumazim, an a ko navir vamɨra itir puvatɨ.

38 Ezɨ atrivim kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Ia oragh. Datɨrɨghɨn, e Israelia en faragha zuir gumazir gavgavir mam aremegha gɨfa. 39 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God na mɨsevezɨ, kɨ atrivimɨn oto. Ezɨ kɨ uabɨ gavgaviba puvatɨ. Kɨ Seruian otarimningɨn arazir kuram ikarvaghan ibura. Aning bar gavgafi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ aning amizir arazir kurar kam ikarvaghsɨ, ivezir kuram aning danɨngam.”

4

Gumazir pumuning Isboset mɨsoghezɨ an areme

1 Ezɨ Solɨn otarim Isboset kamaghɨn oraki, me Hebronɨn nguibar ekiamɨn Apner mɨsoghezɨ an areme, ezɨ a dɨgavir kuram gamigha bar oseme. Ezɨ Israelia bar atiatingi. 2 Ezɨ Isbosetɨn mɨdorozir gumazir pumuning, aning mɨdorozir gumazibar dapanimɨn ikia ghua apaniba ko mɨsosi. Aningɨn ziamning, Bana ko Rekap, aning Rimonɨn otarimning. Rimon, a Berotɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam. Gumazamiziba Benjaminɨn adarazi bagha Berotɨn nguibar ekiam ginaba, kamaghɨn amizɨ, gumazir kamning aning Benjaminɨn anabamɨn adarazir aven iti. 3 Guizɨn Berotɨn gumazamiziba, me faragha aregha, datɨrɨghɨn pura nguibar igharazibar gumazibar mɨn Gitaimɨn nguibamɨn iti.

4  *Solɨn otarim Jonatan, an otarir vamɨra iti, an ziam Mefiboset.* Mefiboset 5plan azeniba itima, Sol ko Jonatan areme. Dughiar kamɨn, Jesrilɨn nguibar ekiamɨn gumaziba, me Jonatanɨn adarazi bagha akam amaga ghaze, Jonatanɨn apaniba a mɨsoghezɨma an areme. Ezɨ an adarazi akar kam baraki, ezɨ amizir Mefibosetɨn garim a inigha arav ghu. Amizim pamtemɨn ivemarima, Mefiboset degiaghirɨ, egha datɨrɨghɨn an dagarimning an ikufi.

5 Dughiar mamɨn, aveghbuamning Rekap ko Bana, aning Isboset bagha ghua, aruer arɨzimɨn an dɨpenimɨn oto. Dughiar kamɨn, Isboset avughsava uan akuir mɨsiamɨn irɨghav iti. 6-7 Aning Isboset mɨsoghasa witba iniamin abazim gamua a gatɨn, an akuir danganimɨn aven ghua garima, a uan mɨsiamɨn akui. Aning mɨdorozir sabamɨn an navim bɨrazɨma an areme. Ezɨ aning an fɨrim atugha garima, gumaziba puvatɨzɨ, aning an dapanim inigha ghu. Aning dɨmagarimɨn Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn ghua, 8 amɨmzaraghan Hebronɨn nguibar ekiamɨn oto. Egha Isbosetɨn dapanim inigha ghua Devitɨn akagha, kamaghɨn atrivim mɨgei, “Atrivim, nɨ kagh gan. Nɨn apanim Sol, an otarim Isbosetɨn dapanim kara. Sol fomɨra nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghasa tuaviba buri, kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God nɨn akurvagha Sol uan boriba ko men arazir kuraba ikarvasi.”

9 Ezɨ Devit kamaghɨn aningɨn akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God zurara ikia, an arazir kurar kamaghɨn garibar aven ua na ini. Ezɨ an ziamɨn kɨ kamaghɨn guizbangɨra gua mɨkɨmam. 10  *Dughiar kɨ Siklakɨn nguibamɨn itimɨn, gumazir mam iza na batogha ghaze, Sol aremegha gɨfa. A ghaze, kɨ ti an akam gakuegham. Ezɨ puvatɨ. Kɨ mɨdorozir gumazibav kemezɨ me an suiragha, a mɨsoghezɨma an areme. Kar mati, akar kurar a na bagha inigha izezimɨn ivezir kuram kɨ a ganɨngi. 11 Ezɨ gua datɨrɨghɨn pura gumazir kɨnir uan dɨpenim gakuim mɨsoghezɨma an areme. Gua gumazir bar kuramning. Gua ghaze, kɨ ti gua ateghtɨma gua ikiam? Bar puvatɨ. Kɨ gua amizir arazir kurar kam ikarvaghsɨ gua gasɨghasightɨ, gua ua nguazir kamɨn ikian kogham.” 12 Egha Devit akar gavgavim uan mɨdorozir gumazibagh anɨga ghaze, me Rekap ko Bana aning mɨsueghtɨ aning aremegh. Ezɨ mɨdorozir gumaziba aning mɨsuegha, aningɨn sueroghofariba aghoregha da inigha ghua Hebronɨn dɨpar akarer mamɨn boroghɨn da agui. Egha Isbosetɨn dapanim, mɨdorozir gumaziba a inigha ghua Hebronɨn kuaba afir danganimɨn, Apnerɨn mozir kamra anefa.

5

Devit Israelia ko Judabar atrivimɨn oto

(1 Eghaghaniba 11:1-9; 14:1-7)

1 Ezɨ bizir kamɨn gɨn, Israelian anababa vaghvagha dar gumazir dapaniba bar iza Hebronɨn nguibamɨn Devitɨn gara, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh. E bar inivafɨzir vamɨra ko ghuzir vamɨra. 2 Sol fomɨra en atrivimɨn itima, nɨ mɨdorozibar Israelia e bagha en mɨdorozir gumazibar faragha zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God nɨ mɨgɨa ghaze, nɨ sipsipbagh eghuvir gumazimɨn mɨn ikɨ, en gumazamizibagh ativagham. Egh en atrivimɨn otogham.” 3 Kamaghɨn amizɨ, Israelian gumazir dapaniba iza, Hebronɨn nguibamɨn otogha, Atrivim Devitɨn bighan uari akuvazɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam me ko a gami. Ezɨ me borem isa an dapanim ginga, maghɨram anemɨsevezɨ a Israelian atrivimɨn oto. 4  *Devit 30plan azeniba ikia atrivimɨn oto. Egha 40plan azenibar atrivimɨn iti. 5 Devit 7plan azeniba ko 6plan iakɨnibar, Hebronɨn Judabar atrivimɨn ike. Egha 33plan azenibar Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn Israelia ko Judaba, uaghara me gativagha men gari.

6  *Dughiar mamɨn, Atrivim Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Jerusalem iniasa mɨsosi. Jerusalem a Jebusian nguibamra. Jebusia ghaze, Devit men nguibam inian kogham, egha me dɨbovir akabar a mɨgɨa ghaze, “Ia bar en nguibar ekiamɨn aven izan kogham. Gumazir damazir okavɨrɨziba ko suer amɨraziba, me pura izɨ ia izamin tuavim apɨrigham.”

7 Ezɨ puvatɨ, men akaba pura magh ire, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua me mɨsogha men nguibar ekiar dɨvazir gavgavim itim ini. Nguibar ekiar kamɨn ziam Saion. Ezɨ gɨn gumazamiziba a dɨbora ghaze, Devitɨn Nguibar Ekiam. 8 Dughiar Devit nguibar ekiar kam inizimɨn, a kamaghɨn uan mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, “E nguibar ekiar kam inisɨva, tuavir dɨrɨzir Jebusia dɨpam iniasa aruimɨn aven mangɨva nguibar ekiamɨn otogham. Egh e damazir okavɨrɨziba ko suer kuraba ko mɨsogham. Gumazir kamagh gariba, me nan apanibar mɨn iti.”

Gumazamiziba datɨrɨghɨn Devitɨn akam gɨnɨghnɨghavɨra ikia kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Damazir okavɨrɨziba ko suer amɨraziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangan kogham.”

9 Kamaghɨn amizɨ, Devit gɨn ghua Saionɨn nguibar ekiar gavgavir kam gapera. Egha a ziam a gatɨgha ghaze, Devitɨn Nguibar Ekiam. Egha Devit mɨkemezɨma, ingangarir gumaziba nguibar ekiamɨn dɨpenir avɨribar ingarizɨ da nguibar ekiam azui. Me danganir konir nguaziba akunizimɨn, dɨpeniba faraghavɨra azenan dar ingara, egha nguibar ekiamɨn aven izi. 10 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim Devit ko itima, bizir kam bangɨn, Devit atrivir gavgavimɨn ikia ghua bar ekevegha ikia mamaghɨra iti.

11 Tairɨn nguibar ekiamɨn Atrivim Hiram, a uan gavmanɨn ingangarir gumazir dapaniba Devit bagha me amada. A uaghan Atrivim Devitɨn dɨpenimɨn ingarasa, temer sidaba ko, dɨpenibar ingarir gumaziba ko gumazir dagɨabar ingariba, a me amangi. Ezɨ me Devit bagha atrivir dɨpenimɨn ingari. 12 Devit bizir kabar gari, da a bagha izima a kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God guizbangɨra Israelian atrivimɨn ikiasa a ginaba. A uaghan kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bar men akurvaghasa, kamaghɨn amizɨ, a kantri Israel gamima, a bar dera.

13 Devit Hebron ategha iza Jerusalem gaperazir dughiamɨn, an amuir igharazir maba uam ada inigha dar iti, a uaghan amuir dozir maba uaghan dar iti. Ezɨ an amuir kaba, Jerusalemɨn otariba ko guivir maba bate. 14 An otaribar ziabar kara: Samua, Sobap, Natan, Solomon, 15 Iphar, Elisua, Nefek, Jafia, 16 Elisama, Eliada ko Elifelet.

Devit Filistiabav sogha me abɨni

(1 Eghaghaniba 14:8-17)

17 Filistiaba kamaghɨn oraki, Israelia Devit amɨsevezɨma a men atrivimɨn oto. Ezɨ Filistiaba mangɨ me mɨsogh Devitɨn suighasa zui. Me bizir kam damuasa amima Devit fogha, uan danganir mogomer gavgavimɨn uaghirɨ. 18 Filistiaba iza Refaimɨn danganir zarimɨn otogha tintinibar ghuegha mongegha iti. 19 Ezɨ Devit kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azara, “Kɨ mangɨva Filistian kabav sogham o? Kɨ mangɨ me ko mɨsoghtɨ, nɨ me isɨ na dafarim darɨgham o?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Are, nɨ mangɨ. Kɨ me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ, nɨ mɨdorozimɨn me abɨragham.”

20 Ezɨ Devit ghua Filistiabav sogha me abɨragha kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God mati aperiam otogha, pamtemɨn ivemara nan damazimɨn nan apaniba abɨagharigha me gasɨghasɨki.”

Kamaghɨn amizɨ, me danganir kam dɨbora ghaze, “Ikiavɨra Itir God Aperiamɨn Mɨn Pamten Ivemara Apaniba Abɨagharɨsi.” 21 Ezɨ Filistiaba uan marvir guaba ategha are. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko men marvir guar kaba inigha ghue.

22 Ezɨ Filistiaba gɨn ua izegha, Refaimɨn danganir zarimɨn tintinibar uari aghamsigha iti. 23 Ezɨ Devit kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azara, “Kɨ manmaghɨn damuam?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Ia me mɨsoghsɨ mangɨva, men guabar moghɨn mangan markɨ. Ia modogh men gɨrakɨrangɨn moghɨn mangɨ, egh temer balsamba tuivighav iti naghɨn, mɨsoghsɨvɨra gan ikɨ. 24  *Ia oraghtɨma nɨgɨnim mati, gumaziba temer kabar ghuabagh isɨn daruam. Eghtɨ ia fogh suam, kɨ uabɨ Filistiabav soghsɨ ian faragh mangam. Ia nɨgɨnir kam baraghamin dughiamɨn, ia maghɨra ivemar mangɨ me mɨsogh.” 25 Ezɨ Devit Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨram amigha, Filistiabar agɨragha bar me mɨsuagharɨki. Israelia me mɨsogha Gibeonɨn nguibar ekiamɨn ikegha ghua Geserɨn nguibar ekiamɨn tu.

6

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha Jerusalemɨn ize

(1 Eghaghaniba 13:1-14; 15:25--16:6; 16:43)

1 Ezɨ Devit deraghavɨra mɨsozir gumazir bar aghuiba uam me akufa. Israelian mɨdorozir gumazir kaba, men dɨbobonim 30,000. 2  *Devit me inigha Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam iniasa Judan nguazimɨn itir nguibam Balan zui. Me Boksiar kam mɨgɨa ghaze, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kar an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam. Boksiar kam, enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimning, a gisɨn ikia mati, Ikiavɨra Itir Godɨn atrivir dabirabim. 3  *Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Balan nguibar ekiamɨn otogha, mɨghsɨar dozir mam a gisɨn Abinadapɨn dɨpenimɨn ghue. Egha me Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh mangasa, karisɨn igiar mam inigha Boksiar kam isa a gisɨn anetɨ. Ezɨ Abinadapɨn otarimning, Usa ko Ahio, aning karisɨn igiar kamɨn akua tuavimɨn zui. 4 Ezɨ Ahio karisɨn faragha zui. 5 Ezɨ Devit Israelia ko me bar moghɨra ghuava, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar akongegha pamtem ighiabagh amua, ararer aghuim gamua an ziam fe. Me gitaba ko buaba, tambarinba ko dɨbɨarir ararer guar avɨriba inigha dav sosi.

6 Me ghua gumazir mamɨn nguazir asɨzimɨn oto, gumazir kamɨn ziam Nakon. Kar me witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganim. Danganir kamɨn bulmakauba daghdazima, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam irasava ami. Kamaghɨn amizɨ, Usa uan agharim amadagha Boksiamɨn suira. 7 Usa ghaze, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ti pura bizim, egha an suira. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God bar puvɨra Usan anɨngaghegha atara a mɨsoghezɨ, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn mɨriam naghɨram areme. 8 Devit garima, Ikiavɨra Itir God uan anɨngagharim Usa gingezɨ an areme. Ezɨ Devit bar God baseme. Egha me danganir kam dɨbora ghaze, God uan anɨngagharim Usa ginge, egha datɨrɨghɨn me uaghan kamaghɨra a dɨboravɨra iti.*

9 Devit datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn atiatigha ghaze, “Manmaghsu, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam izɨ na ko ikiam?” 10 Kamaghɨn amizɨ, Devit Boksiam inigh Devitɨn Nguibar Ekiamɨn mangan aghuagha, a inigha Jerusalemɨn zuir tuavim ategha ghua, Getɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam, Obetidomɨn dɨpenimɨn anetɨ. 11  *Ezɨ Boksiam 3plan iakɨnibar Obetidomɨn dɨpenimɨn iti. Ezɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God bar deraghavɨra Obetidom ko an adarazi gami.

12 Ezɨ Atrivim Devit gɨn kamaghɨn oraki, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam Obetidom ko itima, Ikiavɨra Itir God, Obetidom ko an adarazi ko an biziba bar, deraghavɨra me gami. Kamaghɨn amizɨ, Devit uamategha Obetidomɨn dɨpenimɨn ghugha, Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh ua Devitɨn Nguibar Ekiamɨn izasava ami. Bizir kam bagha gumazamiziba bar akonge. 13 Gumaziba dɨkavigha Boksiam inigha uan sueba 6plan dughiabar da akura ghua tuifi, ezɨ Devit Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami. A bulmakaun apurir mam ko bulmakaun igiar mɨkarzim sara itir mam inigha ofa gami. 14 Egha Devit ofa gamir gumazimɨn korotiar otevir azenan azuir dirir mam arugha, an sazimning uabɨ gike. Egha ziar ekiam Ikiavɨra Itir God ganɨga, an damazimɨn ighiabagh amua pamtem uabɨ fa uabɨ akuri. 15 Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam atera Jerusalemɨn zuima, Devit Israelia ko me bar moghɨra arazir kamram amua, bar akongegha pamtemɨn diava sɨghabagh ivi.

16 Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam atera Devitɨn Nguibar Ekiamɨn aven izir dughiamɨn, Solɨn guivim Mikal winduan tughav ikia men gari. A uan pam Atrivim Devitɨn garima, a ighiabagh amuava Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tintinibar uabɨ fakurava, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Devit amir arazir kam, Mikal bar a gifongezir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ a navir kuram Devitɨn ikia a baseme. 17 Ezɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam isava, Devit a bagha ingarizir purirpenimɨn aven anetɨ. Egha Devit ofan bar isia mɨghɨriba ko, gumazamiziba God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh ami. 18 Devit ofabagh amigha gɨvagha, kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a uan ziamɨn deraghvɨra ia damu.” 19  *Egha Devit dagheba isa bar gumazamizibagh anɨngi. Gumaziba ko amiziba vaghvagha bret ko asɨzir tuzir me avimɨn tueziba ko wainɨn ovɨzir me apuziziba, me bar ada ini. Me da inigha gɨvagha, me uamategha uan nguibabar ghue.

20 Ezɨ Devit uamategha uan dɨpenimɨn ghugha, uan ikɨzim deragh me damuasa, Ikiavɨra Itir Godɨn azangasava ami. Ezɨ Solɨn guivim Mikal dɨpenim ategha azenan iza Devit mɨgɨa ghaze, “Ame, Israelian atrivim uan ziar ekiam akakagha, bibiamra bar deraghavɨra uabɨ fakuri. Ezɨ an ingangarir gumazir dapanibar, ingangarir amizir kɨniba bar an gani. Nɨn arazir kam, mati gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim amir arazim.”

21 Ezɨ Devit kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ ziar ekiam isa Ikiavɨra Itir Godra danɨngasa an damazimɨn ighiam banga uabɨ fa uabɨ akuri. A uabɨ nɨn afeziamɨn ikɨzimɨn danganim inigh na danɨngasa na ginabazɨ, kɨ an gumazamizibar dapanimɨn ikiam, kar Israelia. Ezɨ kɨ an ziam fasa ighiabagh amuavɨra iti. 22 Kɨ uan ziam bar anebɨragh, egh an damazimɨn pura bizir kɨnimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ ingangarir amizir nɨ mɨgeir kaba, me ziar ekiam na danɨngam.” 23 Ezɨ bizir kam bangɨn, Solɨn guivim Mikal, a borir tam batezir puvatɨgha ikia ghuava areme.

7

Akam inigha izir gumazim Natan, Godɨn akar dɨkɨrɨzim Devit ganɨngi

(1 Eghaghaniba 17:1-15)

1 Dughiar maba gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God, Atrivim Devit gamizɨ, apanir an okariziba ua izava a ko mɨsozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a uan dɨpenimɨn bar deravɨram aperaghav ikia avughsi. 2 Egha atrivim kamaghɨn akam inigha izir gumazim Natan mɨgei, “Kɨ dɨpenir aghuir me sidan temebar ingarizim gaperaghav iti. Ezɨ Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, a purirpenimɨn iti. Bizir kam ti derazir puvatɨ.”

3 Ezɨ Natan atrivim ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God nɨ ko iti. Kamaghɨn bizir tizim nɨn nɨghnɨzimɨn izi, nɨ a damusɨ puram a damu.”

4 Ezɨ dɨmagarir kamɨn, Ikiavɨra Itir God Natan mɨgɨa ghaze, 5 “Nɨ mangɨ nan ingangarir gumazim Devit mɨkɨm suam: Ikiavɨra Itir God ghaze, nɨ nan Dɨpenir kɨ aven ikiamimɨn ingaramin gumazir kɨ mɨsevezim puvatɨ.

6 “Kɨ dɨpenir ekiabar aven itir puvatɨ. Dughiar kɨ Isipɨn ua Israelia inizimɨn, kɨ tintinibar zuir dughiaba, kɨ Purirpenimɨn averara iti. 7 Kɨ danganir avɨribar Israelia, ia koma aruava, kamaghɨn ian gumazir dapanir kɨ mɨsevezir tamɨn azarazir puvatɨ, ‘Nɨ tizim bagha na bagha temer sidan dɨpenir tamɨn ingarizir puvatɨ?’ ”

8 Egha Ikiavɨra Itir God ua Natan mɨgɨa ghaze, “Nɨ kamaghɨn nan ingangarir gumazim Devit mɨkɨm: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ sipsipbagh eghuva dar garir dughiamɨn, nɨ nan gumazamiziba Israelia, men gumazir dapanimɨn ikiasa kɨ nɨ amɨsefe. 9 Nɨ zuir danganiba bar, kɨ nɨ ko iti. Egha kɨ nɨn apaniba abɨrazɨma, nɨ me gasɨghasɨki. Nguazir kamɨn gumazibar ziaba ekevezɨ moghɨn, kɨ nɨn ziam damightɨ a bar ekevegham. 10-11 Kɨ uan gumazamiziba Israelia bagha nguazir mam amɨsefe. Kɨ an me arightɨ, me uan nguibamɨn mɨn deraghvɨra a dapiagh ikɨva uam atiatingan kogham. Eghtɨ gumazir kuraba fomɨra me gamizɨ moghɨn, ua me damuan kogham. Ian ovaviba fomɨra nguazir kam inizir dughiamɨn ikegha, iza kɨ ia bagha mɨsevezir gumazir dapanibar dughiamɨn, ian apaniba ia gasɨghasɨghavɨra iti. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ apanibar tuaviba apɨrightɨ, me ua me gasɨghasɨghan kogham. Kɨ nɨn adarazi ateghtɨ, me ikɨva nɨ bagh ovavir boriba batam.

12  *“Nɨ aremeghtɨ, me nɨ afaghamin dughiamɨn, kɨ nɨn boribar tongɨn otarir tam amɨseveghtɨ, an atrivir gavgavimɨn otoghtɨ, bizitam a dɨkabɨraghan kogham. 13 Atrivir kamra, a na bagh Dɨpenimɨn ingaram. Eghtɨ kɨ an ovavir boribar amightɨ, me gɨn atrivibar ikɨ gavgavigh mamaghɨra ikiam. 14  *Eghtɨ kɨ uabɨ ia inigh, egh ian Afeziamɨn mɨn ikɨtɨ, ia nan borimɨn mɨn ikiam. Egh an arazir kuram damightɨ kɨ mɨzazim a gasegham. Mati afeziam uan borim mɨzazim a gasi moghɨn kɨ a damuam. 15 Egh kɨ zurara an apangkuvam. Kɨ faragha Sol batoghezɨ nɨ an danganim inizɨ moghɨn, kɨ akɨrim ragh an otarim gasaraghan kogham. 16  *Eghtɨ nɨn adarazi gɨvaghan kogham. Kɨ nɨn ikɨzimɨn aven gumazibar amutɨ, me atrivibar otiv mamaghɨra ikiam.” 17 Natan Ikiavɨra Itir Godɨn akaba baregha gɨvagha, ghua God an akazir biziba bar dar gun Devit mɨkeme.

Devit Ekiam ko mɨgei

(1 Eghaghaniba 17:16-27)

18 Atrivim Devit, Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha gɨvagha, an Purirpenimɨn aven ghugha an damazimɨn kamaghɨn a ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ tina, nɨ arazir aghuir avɨribar na gami. Ezɨ kɨ uan adarazi ko, e ziar ekiaba puvatɨ. Ezɨ nɨ fomɨra deraghavɨra na gamua iza datɨrɨghɨn tu. 19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ ghaze, arazir aghuir nɨ e gamizir kaba ti nɨn damazimɨn bizir muziariba, egha nɨ arazir igharazir mamɨn ua na gami. Nɨ uan ingangarir gumazimɨn ovavir borir gɨn otivamibar amuamin bizimɨn gun na mɨkeme. O Ikiavɨra Itir God kɨ gumazir kɨnim, ezɨ nɨ bar bizir ekiabar amuasa dar nan akakasi. 20 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ manmaghɨn nɨ mɨkɨmam? Kɨ nɨn ingangarir gumazim, ezɨ nɨ na gɨfogha gɨfa. 21 Nɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua uan ingangarir gumazim bagha bizir ekiar kam gami. Egha nɨ uan akar dɨkɨrɨzir ekiaba nan akakasi. 22 O Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, nɨn gavgavim bar ekevezɨ, tav ua nɨn mɨn itir puvatɨ. E uan inazibar akatoribar oraghizɨ moghɨn, nɨ uabɨra bar guizɨn God. 23  *E Israelia Isipɨn kalabusɨn itima nɨ uam e ini, egha nɨ e gamizɨ e nɨn gumazamizibar otifi. Kamaghɨn amizɨ, nguazir kamɨn gumazamizir igharaziba me, e nɨn gumazamizibar mɨn garir puvatɨ. E nɨn gumazamiziba kantrin kamɨn otogha itima, nɨ bizir aghuiba ko bizir ekiar avɨribar en akura. Nɨ gumazamizir igharaziba batuegha men asebagh asɨghasɨghizɨ, e iza men nguazim ini. Kamaghɨn amizɨ kantriba bar dar gumazamiziba ziar ekiam nɨ ganɨdi. 24 O Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelia e gamizɨ, e zurara kamaghɨra nɨn gumazamizibar ikiam. Eghtɨ nɨ uabɨ en Godɨn ikiam.

25 “O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, nɨ uan ingangarir gumazim, ko an adarazi bagha amizir akar dɨkɨrɨzir kam, kɨ kamaghsua, nɨ a damightɨ a zurara kamaghɨra ikɨ. 26 Eghtɨ gumazamiziba bizir nɨ amir kabar ganɨva, ziar ekiam nɨ danɨngam. Egh me mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim a Israelian God.’ Egh nɨ zurara nan adarazir amutɨ me atrivibar otivam. 27 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ Israelia en God. Nɨ kamaghɨn nan aka, nɨ nan ovavir boribar amutɨ, me zurara gavgavigh ikiam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ nɨ ko mɨkɨman atiatir puvatɨ.

28 “O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan Ekiam, nɨ uabɨ guizbangɨra God, nɨ uan akar dɨkɨrɨzibar gɨn ghua biziba bar dagh ami. Egh nɨ uan ingangarir gumazim bagha akar dɨkɨrɨzir aghuir kam a damutɨ, a guizbangɨram otogh. 29 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan Ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ akar dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨgh, egh nan ikɨzim deraghvɨra me damu. Eghtɨ ovavir borir nan gɨn izamiba, nɨn damazimɨn ikɨ zurara kamaghɨra ikiam.”

8

Devit apaniba abɨni

(1 Eghaghaniba 18:1-17)

1 Ezɨ gɨn, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua ua Filistiaba ko mɨsosi. Egha me Filistiabav sogha me abɨni, kamaghɨn amizɨ, Filistiaba ua Israelia gativazir puvatɨ. 2 Egha gɨn, Devit ua uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Moapia mɨsogha me abɨni. A men mɨdorozir gumaziba gaghora me mɨgeima, me 3plan bɨzir ruaribar nguazim gireghav iti. Egha a gumazir bɨzir faragha itiba ko bɨzir namba 2ɨn itibav gɨa ghaze, me aremegham. Egha namba 3ɨn gumazir bɨzim mɨgɨa ghaze, me aremeghan kogham. Ezɨ Moapia Devitɨn apengan ikia dagɨaba isa a ganɨdi. 3 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua kantri Soban atrivim ko mɨsosi, an ziam Hadateser, a Rehopɨn otarim. Soba, a Sirian kantrin nguibar ekiar mam. Dughiar kamɨn Hadateser uan mɨdorozir gumaziba inigha apanibav soghasa ghua, Yufretisɨn Fanemɨn amadaghan nguazir otevitam ua bagh a iniasa zui. Ezɨ Devitɨn adarazi me batogha, mɨdorozimɨn me abɨni. 4 Egha Devit Hadateserɨn mɨdorozir gumazir avɨriba ini. A 20,000plan mɨdorozir gumaziba isa, 1,700plan mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaghira mɨsoziba ini. Egha Devit uaghan, 100plan karisbagh etuir hoziaba ini. A uaghan hoziar igharazibar suer agɨriba aghorezɨ, da daruan ibura.

5 Dughiar kamɨn Sirian Damaskusɨn nguibar ekiamɨn itiba, Me Atrivim Hadateserɨn akuragha mɨsoghasa ghue. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko, me Sirian mɨdorozir gumazir 22,000plan mɨsoghezɨ me ariaghire. 6 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba Sirian kantrin tintinibar me arɨki. Ezɨ Sirian gumazamiziba Devitɨn apengan ikiava dagɨaba isa a ganɨdi. Danganir Devit mɨsoghasa zuiba bar, Ikiavɨra Itir God an akurvazima, an apaniba abɨri. 7 Devit garima, Hadateserɨn mɨdorozir gumazir dapaniba golɨn ingarizir oraba ateri. Ezɨ David orar kaba inigha Jerusalemɨn ghu. 8 A uaghan, Hadateserɨn nguibar ekiamning Beta, ko Berotai, aningɨn brasɨn avɨriba ini.

9 Kantri Hamatɨn Atrivim Toi, an orazi, Devit Hadateserɨn mɨdorozir gumaziba abɨnigha gɨfa. 10 Dughiar avɨribar Hadateser faragha Toin apanim gami. Kamaghɨn amizɨ, Devit Hadateserɨn mɨsoghezir bizim bagha, Atrivim Toi bar akonge. Kamaghɨn Toi, uan otarim Joram, Devit bagha anemada. Egha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ nan dughiar aghuim a danɨngigh. Egh kamaghɨn a mɨkɨm suam, Kɨ orazi, nɨ Hadateser abɨragha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir nɨ amizir kam bagha bar akonge.” Ezɨ Joram Devit bagha ghua bizir aghuir me gol ko silva ko brasɨn ingariziba a ganɨdi. 11 Ezɨ Devit bizir aghuir kaba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa dagh inaba, eghtɨ da God baghvɨra ikiam. A kantrin igharaziba bar dav sogha inizir golba ko silvaba, a kamaghɨra dagh ami. 12 Devit Idomia* ko Moapia, Amonia, Filistia, Amalekia, ko Soban Atrivim Hadateser, a me da gol ko silvan kaba ini.

13  *Devit gɨn uan mɨdorozir gumaziba ko Idomia ko mɨsoghasa, Danganir Zarir Amangsɨzir Avɨrim Itimɨn ghu. Egha me Idomian 18,000plan gumazibav soghezɨ me ariaghire. Ezɨ gumazamiziba akar kam baregha ziar ekiam Devit ganɨngi.† 14 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba kantri Idomɨn tintinibar me arɨki. Ezɨ Idomian gumazamiziba Devitɨn apengan ikiava, dagɨaba isa a ganɨdi. Danganir Devit mɨsoghasa zuiba bar, Ikiavɨra Itir God an akurvazima, an apaniba abɨri.

15 Devit Israelia bar me gativagha, guizɨn arazibar deraghavɨra uan gumazamizibagh ami. 16 Seruian otarim Joap, a mɨdorozir gumazibar dapanim. Ezɨ Ahilutɨn otarim Jehosafat, a gavmanɨn akɨnafariba osirir gumazir faragha zuim. 17 Ezɨ Sadok ko Ahimelek, aning ofa gamir gumazimning. Sadok, a Ahitupɨn otarim, ezɨ Ahimelek, a Abiatarɨn otarim. Ezɨ Seraia, an atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim. 18 Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia, a Devit geghuvir mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim. Kar Keret ko Peletɨn adarazir gumaziba. Ezɨ Devitɨn otariba me ofa gamir gumazibar mɨn iti.

9

Devit deragha Mefiboset gami

1  *Dughiar mam Devit kamaghɨn gumazibar azara, “Solɨn adarazir gumazitaba ikiavɨra iti, o puvatɨ? Tarazi ikɨtɨma, kɨ deragh me damuasa. Kɨ Jonatan na gamizir apangkuvir arazim ikarvaghasa.” 2 Dughiar kamɨn Solɨn adarazir ingangarir gumazir mam iti, an ziam Siba. Me atrivimɨn ganasa an dia, ezɨ a ghua atrivim batozɨma atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn ziam Siba?”

Ezɨ a ghaze, “Are, gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazimra.”

3  *Ezɨ atrivim Siban azara, “Solɨn adarazir tarazi ua ikiavɨra iti o puvatɨ? Tarazi ikɨtɨ, kɨ Godɨn apangkuvir arazim men akakaghasa.”

Ezɨ Siba kamaghɨn Devit mɨgei, “Jonatanɨn otarir vamɨra ikiavɨra ikia, egha an dagarimning uaghara ikufi.”

4 Ezɨ atrivim an azara, “A managh iti?”

Ezɨ Siba a mɨgɨa ghaze, “A Lodebarɨn nguibar ekiamɨn Amielɨn otarim Makirɨn dɨpenimɨn iti.”

5 Ezɨ atrivim kamaghɨn oregha, gumazir maba amadazɨ me ghua Lodebarɨn nguibar ekiamɨn Amielɨn otarim Makirɨn dɨpenimɨn otogha otarir kam inigha izi. 6 Otarir kamɨn ziam Mefiboset, a Jonatanɨn otarim egha Atrivim Solɨn igiavotarim. A izav otogha, uan tevimning apɨrigha aviragha guam nguazimɨn mɨtua, egha ziar ekiam Devit ganɨngi. Ezɨ Devit an mɨgɨa ghaze, “Aruer aghuim, Mefiboset.”

Ezɨ Mefiboset ghaze, “Kɨrara, kɨ nɨn ingangarir gumazir kɨnim.”

7 Ezɨ Devit a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn afeziam Jonatan gɨnɨghnɨghavɨra iti. Egha a bangɨn kɨ apangkuvir arazimɨn nɨ damuam. Kamaghɨn amizɨ, nɨ atiatingan markɨ. Egh nɨ zurara nan dɨpenimɨn izɨ na ko nan dagher dakozimɨn damam.”

8 Ezɨ Mefiboset ua uan tevimning apɨrigha aviragha, uan guam nguazimɨn mɨtuagha ghaze, “Atrivim, nɨ bizir tizim bagh arazir aghuir kamɨn na damuasa? Kɨ pura bizir kɨnim. Kɨ mati afiar aremezir kuamɨn mɨn iti.”

9 Egha Mefiboset ghugha gɨvazɨ, Atrivim Devit, Solɨn ingangarir gumazim Siban diazɨ a izima, a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn gumazir ekiam Sol uan adarazi ko, men nguaziba ko biziba bar, kɨ da isɨva Mefibosetɨn dafarim darɨgham. A Solɨn igiavotarim. 10 Eghtɨ nɨ uan otariba ko ingangarir gumaziba ko, ia nguazir kamɨn azenibar ingar. Egh ia dagher azenibar dagher mɨtɨghiziba asigh da inigh izɨ. Eghtɨ arazir kamɨn, nɨn gumazir ekiamɨn adarazi dagheba ikiam. Eghtɨ Mefiboset uabɨ, zurara izɨ na ko nan dagher dakozimɨn damam.” Dughiar kamɨn, Siba 15plan otariba ikia 20plan ingangarir gumaziba iti.

11 Ezɨ Siba kamaghɨn Devit mɨgei, “Atrivim, nɨn nan gumazir ekiam, bizir nɨ damuasa na mɨkemeziba, kɨ bar dar amuam.” Bizir kamɨn gɨn, Mefiboset ghuava atrivim ko an dagher dakozimɨn api, egha mati atrivimɨn otarir mam.

12 Mefiboset otarir igiar mam iti, an ziam Mika. Dughiar kamɨn, Siban dɨpenimɨn itir adarazi ko an ingangarir gumazamiziba me bar, Mefiboset bagha ingangaribagh ami. 13 Ezɨ Mefiboset uabɨ Jerusalemɨn ikia, zurara Atrivim Devit ko an dagher dakozimɨn apa a ko iti. Mefibosetɨn dagarimning uaghara ikufi.

Atrivim Devitɨn otaribar eghaghanim

10

(Sapta 10--20)

Devit Amonia ko Siriaba abɨni

(1 Eghaghaniba 19:1-19)

1 Bizir kamɨn gɨn, Amonian atrivim aremezɨ, an otarim Hanun an danganim inigha atrivimɨn oto. 2 Ezɨ Devit ghaze, “Kɨ arazir aghuimɨn Hanun damuam, mati an afeziam Nahas faragha arazir aghuimɨn na gami.”

Kamaghɨn amizɨ, Devit apangkuvir mɨgɨrɨgɨabar Hanunɨn mɨkɨmasa uan abuir gumazir maba amada. Ezɨ me ghua otozir dughiamɨn, 3 kantri Amonian gumazir dapaniba uan atrivim mɨgɨa ghaze, “Nɨ ti ghaze, Devit abuir gumazir kaba amadazɨ, me ziar ekiam nɨn afeziam danɨngasa ize? Bar puvatɨ. A me amadazɨ me modogh en nguibar ekiam getiva an ganasa oda ize. Egh me gɨn uan mɨdorozir gumaziba ko izɨ e gasɨghasɨgham.”

4 Ezɨ Hanun akar kam baregha, Devitɨn abuir gumazibar suigha, men ghuamasɨziba vaghvagha dar vuebagh isegha vueba ataki. Egha uaghan men korotiar ruariba arɨghara da aghorezɨ da bar otefe, ezɨ men mɨtiarakaba azenimra iti. Egha me amadazɨ me ghue. 5 Ezɨ abuir gumazir kaba bar aghumsigha, uamategh uan nguibabar mangan aghua. Ezɨ Devit Hanun amizir bizir kam baregha, kamaghɨn abuir gumazir kaba bagha akam amaga ghaze, “Ia Jerikon nguibar ekiamra ikɨ mangɨtɨ ian ghumasɨziba uam otivigh gɨvaghtɨ ia Jerusalemɨn izɨ.”

6 Ezɨ Amonia kamaghɨn fo, me Devitɨn gumazibagh amizir bizir kam bagh, a bar men anɨngaghegham. Kamaghɨn amizɨ, me nguibar avɨrir kabar mɨdorozir gumaziba bagha akaba amangi. Egha me Sirian kantrin aven itir nguibar ekiamning, Betrehop ko Soban mɨdorozir gumazitaba iniasa, me ko akam akɨrasa ghue. Ezɨ me Amonian akurvaghasa 20,000plan mɨdorozir gumaziba amada. Ezɨ me ua Topɨn nguibar ekiamɨn mɨdorozir gumazir 12,000pla ini. Egha me ua uarir akurvaghasa, 1,000plan mɨdorozir gumaziba bagha Makan atrivim ko akam akɨri.

7 Ezɨ Devit orazi, Amonia uan mɨdorozir gumaziba bar me akufa. Egha a Joap ko mɨdorozir gumaziba bar me amadazɨ, me me ko mɨsoghasa zui. 8 Ezɨ Amonia uan nguibar ekiamɨn azenan izegha mɨsoghasa uari arɨgha, dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn tuivighav iti. Ezɨ Siriaba ko Topia ko Makaba, me uarira dadar torimɨn tuivighav iti. Egha mɨsoghasa uari arɨgha iti.

9 Ezɨ Joap apanir kabar ganigha fo, mɨdorozir gumazir okoruar pumuning, vong ko vong sara dɨkavigh izɨ a ko mɨsogham. Kamaghɨn amizɨ, a Israelian gumazir gavgavir deragha mɨsozir maba amɨsevegha me isa, dadar torimɨn itir apanir kabar arava bɨzimɨn me afe. Egha a uabɨ men dapanimɨn ikia faragha tu. 10 Egha a uan dozim Abisai amɨsevezɨ, a mɨdorozir gumazir igharazibar faragha zui. Egha Amonian mɨdorozir gumazibar arava men boroghɨn uan mɨdorozir gumaziba bɨzimɨn me afa zui. 11 Egha Joap kamaghɨn Abisai mɨgei, “Nɨ gantɨ, Sirian mɨdorozir gumaziba e adugh mangɨ e abɨnsɨ damutɨ, ia izɨ en akuragh. Eghtɨ Amonia ia adugh mangɨ ia abɨnsɨ damutɨ, e mangɨ ian akuragham. 12 Ia atiatingan markɨ! E uan gumazamiziba ko nguibar ekiar God e ganɨngiziba bagh nɨghnigh pamtemɨn mɨsogham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God damuasa ifongezir bizir aghuim a mar guizbangɨrama otogh.”

13 Egha Joap uan mɨdorozir gumaziba ko Siriabav soghasa ghua garima, me ara tintinibar ghue. 14 Ezɨ Amonia gari, Siriaba arima, me uaghan Abisain adarazir damazimɨn ara ghua uan nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir ekiamɨn aven monge. Ezɨ Joap pura Amonia ategha uan mɨdorozir gumaziba inigha uamategha Jerusalemɨn ghu.

15 Ezɨ Siriaba garima, Israelia mɨdorozimɨn me abɨra, kamaghɨn amizɨ, me uan mɨdorozir gumazibar diazɨma me bar iza uari akufa. 16 Ezɨ Atrivim Hadateser gumazir maba amangizɨ, me ghua Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn aruem anadi naghɨn otogha, Sirian mɨdorozir gumaziba inigha ghua bar Helamɨn nguibar ekiamɨn me akufa. Ezɨ Atrivim Hadateserɨn mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim Sobak, men faragha ghua men gumazir dapanimɨn iti.

17 Ezɨ Devit orazi, Siriaba iza Helamɨn uari akuvagha itima, a Israelian mɨdorozir gumaziba bar me inigha ghua Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghua Helamɨn ghu. Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba tuiva mɨsoghasa uari arɨgha maghɨra Israelia ko mɨdorozim fore. 18 Ezɨ Israelian mɨdorozim bar gavgavigha Sirian mɨdorozir gumaziba adugha zuima me are. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko, men 700plan karisbagh isɨn ikia mɨsozir gumaziba ko 40,000plan nguazimɨn tuiva mɨsozir gumazibav soghezɨ, me ariaghire. Egha uaghan Sirian mɨdorozir gumazibar dapanim Sobak mɨsoghezɨma, a danganir kamrama areme. 19 Ezɨ Atrivim Hadateserɨn apengan itir atrivir maba garima, Israelia me abɨnigha gɨfa. Ezɨ me tagha, Israelia ko navir vamɨran ikiasa akam akɨrigha Israelian apengan iti. Kamaghɨn amizɨ, Siriaba uam Amonian akurvazir puvatɨ.

11

Devit Urian amuim ko arazir kuram gami

1  *Ezɨ azeniba vaghvagha, dar dughiar orangtɨziba gɨvasava amima, atriviba uan mɨdorozir gumaziba isa uan apaniba ko mɨsoghasa zui. Ezɨ Devit Amonia mɨsoghasa Joap ko, uan mɨdorozir gumazibar gumazir dapaniba ko Israelian mɨdorozir gumaziba, a bar me amangi. Ezɨ me ghua Amonia mɨsogha me abɨragha, Raban nguibar ekiamɨn mɨdorozim fore. Ezɨ Devit uabɨ mɨdorozim bagha ghuzir puvatɨgha Jerusalemra iti.

2 Egha guaratɨzir mamɨn aruem uaghira bar mɨgorima, Devit uan mɨsiamɨn dɨkavigha avughsa uan dɨpenimɨn pɨn itir danganim garui. Egha garima amizir mam uan dɨpenimɨn rua iti. Amizir kam, an ganganiba bar dera. 3 Ezɨ Devit foghasa, munar amizir manamra rue, egha gumazir mam amadazɨma a foghasa ghu. Ezɨ gumazim ghua an ganigha kamaghɨn fo, kar Batseba, Eliamɨn guivim. A Hitian adarazir gumazir mam Uria, an amuim. 4 Ezɨ Devit gumazir maba amangizɨ me ghua Batseba inigha ize. Dughiar kamɨn, Batseba uan iakɨnibav suegha gɨvagha, uan mɨkarzim zuasa bizibagh ami. Egha Batseba Devit bagha izezɨ, Devit a koma akuizɨ, Batseba gɨn uamategha uan dɨpenimɨn ghu. 5 Egha gɨn Batseba borimɨn duirava fo, a navim adai, egha Devit bagha akam amada.

6 Ezɨ Devit oregha Joap bagha akam amaga ghaze, “Nɨ Hitian gumazim Uria amadaghtɨ a na bagh izegh.” Ezɨ Joap Devit bagha Uria amadazɨ, a ize.

7 Uria Devit bagha izezɨ, a kamaghɨn an azara, “Joap derazɨ an mɨdorozir gumaziba uaghan dera? Ezɨ mɨdorozim manmaghɨra zui? Me, en apaniba abɨnigham, o?” Ezɨ Uria mɨdorozimɨn otivizir biziba bar a geghani.

8 Ezɨ Devit Urian mɨgɨa ghaze, “Bar dera, kɨ oregha gɨfa. Nɨ datɨrɨghɨn uan dɨpenimɨn mangɨ dagarimning ruegh avughsɨ.” Ezɨ Uria Atrivim Devit ategha azenan ghuzɨ, Devit gɨn bizir aghuir maba Uria danɨngasa, da isa gumazir mam ganɨngizɨ an ada inigha a bagha zui. 9 Ezɨ Uria uan dɨpenimɨn ghuzir puvatɨ. A uan gumazir ekiamɨn gumazir a geghuviba ko, me atrivimɨn dɨpenimɨn tiar akar mɨriamɨn akui.

10 Ezɨ Devit orazi, Uria uan dɨpenimɨn ghuzir puvatɨzɨ, Devit ghuava a mɨgei, “Nɨ tizim bagha uan dɨpenimɨn ghuzir puvatɨ? Nɨ dughiar ruarimɨn mɨdorozimɨn ikia uan dɨpenimɨn ikezir puvatɨ.”

11 Ezɨ Uria kamaghɨn Devit ikara, “Israelia ko Judabar mɨdorzir gumaziba mɨdorozir danganimra iti. Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam me ko ikiavɨra iti. Ezɨ nan gumazir ekiam Joap, mɨdorozir gumaziba ko pura danganir azentuzimɨn averpenibar ikiavɨra iti. Eghtɨ kɨ uabɨra mangɨ uan dɨpenimɨn deragh damɨva, dɨpabar amɨ, egh uan amuim ko dakutɨ, kamaghɨn bar deraghan kogham. Kɨ bar guizbangɨra arazir katam damighan kogham.”

12 Ezɨ Devit a mɨgɨa ghaze, “A dera, nɨ datɨrɨghɨn kagh ikeghtɨ kɨ gurumzaraghan, ua nɨ amadaghtɨ nɨ mangam.” Ezɨ aruer kamɨn Uria Jerusalemɨn iti. Ezɨ amɨmzaraghan guaratɨghɨn, 13 Devit Urian diazɨ a iza a ko apima, a dɨpar onganiba a ganɨngizɨ an ada amegha bar ongani. Egha dɨmagarir kamɨn, Uria dakuasa uan dɨpenimɨn iraghuzir puvatɨ. A uan daguivsiam ghuaragha, gumazir atrivim geghuva itiba koma akui.

14 Egha amɨmzaraghan, Devit Joap bagha akɨnafarir mam osirigha, Uria ganɨngigha anemadazɨma a uamategha mɨdorozir danganimɨn ghu. 15 Devit kamaghɨn akɨnafarim osiri, “Nɨ Uria isɨ mɨdorozim bar gavgavizɨ naghɨn anetɨgh. Egh ia bar uari amɨkɨrvegh gɨrakɨrangɨn izeghtɨ, apaniba a mɨsueghtɨ an aremegh.” 16 Dughiar kamɨn Joap mɨdorozir gumaziba ko me Raban nguibar ekiam iniasa mɨsoghavɨra iti. Egha Joap akɨnafarim inigha gɨvagha egha gari, Amonian mɨdorozir gumazir gavgaviba bar pamten mɨsozir danganim, a Uria isava danganir kamɨn anetɨ. 17 Ezɨ Amonian mɨdorozir gumaziba uan nguibar ekiam avɨnasa azenan iza, Joapɨn mɨdorozir gumaziba ko mɨsosi. Ezɨ mɨdorozir kamɨn aven, Devitɨn ingangarir gumazir dapanir maba ariaghire, ezɨ Uria uaghan me koma areme.

18 Joap gɨn Devit bagha akam amaga mɨdorozir kamɨn otivizir bizibar gun mɨgei. 19 Egha Joap gumazir akar kaba inigh mangamim mɨgɨa ghaze, “Mɨdorozir kamɨn aven otivizir biziba nɨ bar adar gun Devitɨn mɨkemegh. 20 Eghtɨ an atar kamaghɨn nɨ mɨkɨmam, ‘Ia manmaghsua ghua nguibar ekiamɨn dɨvazim bar an mɨriamra ghugha mɨsosi? Ia kamaghɨn fozir puvatɨ, apaniba dɨvazim gisɨn tuivigh ikɨva, barir pibar ia gasegham. 21  *Ia ti fomɨra Gideonɨn otarim Abimelek batozir bizir kam bakɨnɨghɨnigha mati? Gideonɨn otarim Abimelek, a fomɨra Tebesɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn dɨvazir mɨriamɨn tughav itima, amizir mam dɨvazim gisɨn ikia, dagɨar wit mɨrmɨrir mam puegha a mɨkɨnizɨ an areme. Ezɨ ia manmaghsua bar dɨvazir mɨriamɨn boroghɨn ghue?’ Atrivim mɨkemegh gɨvaghtɨ, nɨ kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Nɨn Ingangarir Gumazim Uria, Hitian gumazim, a uaghan areme.’ ”

22 Ezɨ gumazir kam Joapɨn akaba inigha Devit bagha ize. 23 Egha kamaghɨn a mɨgei, “Apaniba gavgavigha e adugha nguibar ekiamɨn azenan izegha tuzir torimɨn e mɨsosi. Ezɨ e ua me adugha bar ghua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn ghu. 24 Ezɨ Amonian mɨdorozir gumazir maba dɨvazir ekiamɨn pɨn ikia, barir pibar nɨn ingangaribar garir gumazir dapanir mabagh asezɨ me ariaghire. Ezɨ nɨn ingangarir gumazim Uria, a Hitian gumazim, a uaghan areme.”

25 Ezɨ Devit a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uamategh mangɨ Joapɨn mɨkɨm suam, A mɨdorozimɨn aven otivizir bizibagh nɨghnigh, egh da bagh pamtemɨn nɨghnɨghan markɨ. Gumazitam foghan kogham, tinara mɨdorozimɨn aven ovegham. Kamaghɨn amizɨ, an Amonia mɨsogh me abɨnigh, egh men nguibar ekiam bar a gasɨghasɨkigh.”

26 Ezɨ Batseba gɨn uan pamɨn ovevem baregha, a bagh azia iti. 27  *A uan pam gɨbua a bagha ikegha gɨvazɨma, Devit gumazir mabav kemezɨ me Batseban akua a bagha atrivimɨn dɨpenimɨn ize. Ezɨ Devit an itima, an otarir mam bate. Ezɨ Devit amizir arazir kam, Ikiavɨra Itir God bar a gifongezir puvatɨ.

12

Natan Devitɨn arazir kuram aghuri

1  *Egha Ikiavɨra Itir God, Devit bagha uan akam inigha izir gumazim Natan amada. Ezɨ Natan iza a batogha kamaghɨn Devit geghari, “Dughiar mam gumazir pumuning nguibar ekiar mamɨn iti. Aningɨn mav bizir avɨriba iti, ezɨ mav onganarazibagh amua bizir avɨriba puvatɨ. 2 Gumazir bizir avɨriba itim, a bulmakauba ko sipsipɨn bar avɨriba iti. 3 Ezɨ gumazir biziba puvatɨzim, sipsipɨn nguzir amebar vamɨra ua bagha a givezegha an akuaghapi, ezɨ an a ko iti. Egha a deraghavɨra sipsipɨn nguzir amebar kamɨn garima, an an boriba ko dɨpenimɨn ikia ghuava ekefe. A dagher muziarir a itiba, ana da abɨgha dar naba isa uan sipsip ganɨga anetaghɨrazima, a an dɨpaba apir kavɨn dɨpar naba api. Egha an a isa uan evarim garɨgha a muagha akui. Ezɨ sipsipɨn kam mati an guivimɨn mɨraram oto. 4 Ezɨ dughiar mamɨn, gumazir mam iza gumazir bizir avɨriba itimɨn dɨpenimɨn ize. Ezɨ a uan namakar a bagha izezim bagh uan sipsipɨn tam o bulmakaun tam mɨsuegh a bagh isaman aghua. Egha a gumazir biziba puvatɨzimɨn sipsipɨn nguzim okemegha a mɨsuegha uan namakar a bagha izezim bagha a isami.”

5 Ezɨ Devit kamaghɨn oregha, gumazir bizir avɨriba itir kam bar a basemegha, kamaghɨn Natan mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra mɨgei, gumazir arazir kurar kam gamizim, me a mɨsueghtɨ, an aremeghtɨ deragham. 6 Guizbangɨra, a gumazir biziba puvatɨzimɨn apangkuvir puvatɨgha arazir bar kuram gami. Kamaghɨn amizɨ, a 4plan sipsipba isɨ, a inizir sipsipɨn kam ikarvagham.”

7 Ezɨ Natan kamaghɨn Devit mɨgɨa ghaze, “Nɨrara, gumazir kɨ egharir kamnang! Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a kamaghɨn nɨ mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ nɨn akurazɨ, Sol nɨ gasɨghasɨghizir puvatɨ. Kɨ borem isa nɨ gingegha nɨ amɨsevezɨ, nɨ Israelian atrivimɨn oto. 8 Nɨn gumazir aruam Sol, kɨ an dɨpenim ko an biziba ko an amuiba, kɨ bar da isa nɨn dafarim gatɨ. Egha kɨ nɨ gamizɨ nɨ Israelia ko Judabar atrivimɨn oto. Bizir kaba nɨn damazimɨn oteveghtɨ, kɨ bizitaba ua nɨ danɨngvɨra ikiam. 9 Ezɨ nɨ manmaghsua Ikiavɨra Itir Godɨn akam batuegha, an damazimɨn arazir kurar kam gami? Nɨ Hitian gumazim Uria mɨsoghezɨ an areme. Nɨ mɨdorozim bagha anemadazɨ, Amonia uan mɨdorozir sabamɨn a mɨsoghezɨ an areme, ezɨ nɨ an amuim ini. 10 Ezɨ nɨ deraghvɨram oragh. Nɨ nan akam batuegha Urian amuimɨn ikiasava a ini. Kamaghɨn amizɨ, dughiar gɨn izibar, gumaziba nɨn ovavir borir tabav soghtɨ me arɨmɨghiram, eghtɨ arazir kam ikɨvɨra ikiam.’

11  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Kɨ nɨn adarazir gumazitabar amightɨ, me osɨmtɨzir ekiaba nɨ darɨgham. Egh nɨn damazimɨn, kɨ nɨn amuiba isɨ gumazir igharazibar anɨngam. Eghtɨ me azenara arazir kurabar nɨn amuibar amuam. 12 Nɨ uan arazir kuram modogha a gami, ezɨ kɨ nɨn arazir kurar kam, azenara a ikarvaghtɨ, Israelia bar an ganam.”

13 Ezɨ Devit kamaghɨn oregha ghaze, “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami.”

Ezɨ Natan a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nɨn arazir kuraba gɨn amada, ezɨ nɨ aremeghan kogham. 14 Ezɨ nɨn arazir kurar kam bangɨn, apaniba akar kurabar Ikiavɨra Itir God mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, nɨn otarir Batseba otezim aremegham.”

15 Natan Devitɨn arazir kurabar gun a mɨkemegha gɨvagha, uamategha uan dɨpenimɨn ghu.

Ezɨ gɨn, Devitɨn borim, Ikiavɨra Itir God a gamizɨ, a puvɨram arei.

Devitɨn otarim areme

16 Devitɨn otarim arei, ezɨ otarim ghuamaghasa, Devit dagheba tagha God ko mɨgɨa a gaghori. A dɨmagaribar uan dɨpenimɨn ghua pura nguazim girav iti. 17 Ezɨ an ingangarir gumazir aruaba ghua an mɨriamɨn tuivigha egha dɨkavasa a mɨgeima, a me barazir puvatɨ. A uaghan me ko daman aghua. 18 Ezɨ 7plan dughiaba gɨvazɨma, an borim areme, ezɨ an ingangarir gumaziba an borimɨn ovevemɨn gun an mɨkɨman bar atiatingi. Me kamaghɨn uarira uariv gei, “Borim tɨghar ovengamin dughiamɨn, e a mɨgeima an e barazi puvatɨ. Kamaghɨn e datɨrɨghɨn borimɨn ovevemɨn gun a mɨkemeghan kogham. A bizir kam baregh ti dɨkavigh uabɨ gasɨghasigham.”

19 Ezɨ Devit garima, an ingangarir gumaziba sighsirir akabar uarira uariv geima a fo, borim ti aremegha gɨfa. Ezɨ a men azara, “Borim aremez, o?”

Ezɨ me ghaze, “Are, an areme.”

20 Egha Devit akar kam baregha, nguazimɨn dɨkavigha ghua rue. Egha borem uan mɨkarzim gaghuigha, korotiar aghuiba aghuigha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa an Dɨpenimɨn ghua, uan tevimning apɨrigha dapanim aviragha guam nguazim mɨtua. Egha Devit ua uan dɨpenimɨn izegha, dagheba isair gumazibav mɨkemezɨ, me a bagha dagher maba tuigha a ganɨngizɨ, ana da api. 21 Devit arazir kam gamizɨma, ingangarir gumaziba kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ arazir manmaghɨn amizim gami? Nɨn borim aremezir puvatɨzir dughiamɨn, nɨ a bagha aziava dagheba ta. Ezɨ borim aremezɨ, nɨ datɨrɨghɨn dɨkavigha dagheba api. Nɨ mɨngarir manam gatava arazir kam gami?”

22 Ezɨ Devit me ikaragha ghaze, “Kɨ ghaze, Ikiavɨra Itir God ti nan apangkuvigh nan borim damightɨ an aremeghan kogham. Kamaghɨn borim angamɨra ikiavɨra itima, kɨ aziava dagheba ta. 23 Ezɨ datɨrɨghɨn an aremegha gɨvazɨ, kɨ tizim bagh dagheba tagham? Arazir kamɨn kɨ ua borim damightɨ a dɨkavigh angamɨra ikiam? Bar puvatɨ. A zuir danganir kam kɨ gɨn uaghan an mangam. Egh a ua na bagh izeghan kogham.”

Batseba Solomon bate

24 Egha gɨn Devit gavgavim uan amuim Batseba danɨngasa, akar aghuibar a mɨgei. Egha Devit a koma akuizɨma, a navim asegha otarir igharazir mam bate. Ezɨ Devit ziam Solomon a gatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar borir kam gifonge. 25 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uabɨ ziar kam Jedidia* borim darɨghasa, uan akam inigha izir gumazim Natan amadazɨ a Devit bagha ghu.

Devit mɨsogha Raban nguibar ekiam ini

26 Ezɨ dughiar kamɨn, Joap uan mɨdorozir gumaziba ko, Raban nguibar ekiamɨn mɨsogha ghuavɨra iti, kar Amonian atrivimɨn nguibar ekiam. Egha me nguibar ekiar kamɨn akuar mam ini. 27 Egha a Devit bagha akam amaga ghaze, “Kɨ Raban nguibam ko mɨsogha men dɨpaba tuir danganim inigha gɨfa. 28 Eghtɨ datɨrɨghɨn, nɨ zuamɨra Israelɨn mɨdorozir gumazir ikiavɨra itiba akuvagh, me amadaghtɨ, me izɨ pamtemɨn Raban gumaziba ko mɨsogh me abɨnighɨva nguibar ekiam inigh. Puvatɨghtɨ, nan adarazira mɨsogh me abɨnightɨ, gumazamiziba nan ziam nguibar ekiar kam darɨgham.” 29 Ezɨ Devit akar kam inigha gɨvagha, mɨdorozir gumazir ikiavɨra itiba akuvagha, me bar ghua Raban gumaziba ko mɨsogha me abɨnigha nguibar ekiam ini. 30 Egha Devit Amonian atrivimɨn dapanir asuam ini. Dapanir asuar kam, me golɨn an ingarizɨ, an osɨmtɨzim 35 kilogrem. Dapanir asuar kam, me dagɨar dirir bar pɨn kozir mamɨn an kuruke. Ezɨ Israelia dapanir asuar kam inigha Devitɨn dapanim garu. Devit uaghan dagɨaba ko bizir aghuir avɨriba nguibar ekiar kamɨn ada ini. 31 Egha Devit Raban nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba bar me inigha, ingangarir guar avɨribar amuasa me arɨsi. Marazi sobiar ingarir ingangaribagh ami, marazi ainɨn afavibar ingangaribagh ami, marazi ainɨn sobiabar ingangaribagh ami. Ezɨ marazi brighbar ingari.† Arazir kamra, Devit kantri Amonɨn nguibar ekiar igharaziba bar men gumazamizibagh ami. Egha gɨn, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me uamategha Jerusalemɨn ghue.

13

Amnon arazir kuramɨn Tamar gami

1 Bizir kamɨn gɨrara, arazir mam oto. Devitɨn otarim Apsalom, a buaramizir mam iti, an ziam Tamar. An ganganiba bar dera. Ezɨ Devitɨn otarir igharazir mam, an ziam Amnon, amebar igharazim a bate. A bar Tamar gifongegha, a bagha navim dɨkafi. 2 Tamar tong bar gumazitam koma akuigha fozir puvatɨzɨ, me bar deragha a geghuvima a iti. Kamaghɨn amizɨ, Amnon Tamarɨn boroghɨn mangamin tuaviba puvatɨ, egha a zurara a gɨnɨghnɨgha arei moghɨn iti. 3 Egha Amnon namakar mam iti, an ziam Jonadap. A Devitɨn avebam Saman otarim, a bizibav kɨmtɨ, dar dagheba guizbangɨrama otivamin fofozir ekiam iti. 4 Egha a Amnonɨn azara, “Atrivimɨn otarim, nɨ na mɨkɨm, manmaghɨn amizɨ kɨ zurara nɨn garima, nɨ osemegha arei moghɨn gari?”

Ezɨ Amnon a ikaragha ghaze, “Kɨ uan avebam Apsalomɨn buaramizim Tamar, bar a gifonge.”

5 Ezɨ Jonadap a ikaragha ghaze, “Nɨ ifar arei moghɨn damu, egh uan mɨsiamɨn irɨghɨv ikɨ mamaghɨra ikɨ. Eghtɨ nɨn afeziam nɨn gansɨ aven izɨtɨ, nɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Ga uaning! Nɨ nan buaramizim Tamar amadaghtɨ an aven izɨ, eghtɨ kɨ gantɨ, a na bagh daghetam tuam. Egh a uabɨ daghem na danɨngtɨ kɨ aneremam.’ ”

6 Ezɨ Amnon, Jonadapɨn akam baregha, ghua uan mɨsiamɨn ghugha ifara arei moghɨn amua uan mɨsiam girɨghav iti. Ezɨ Atrivim Devit an arɨmariar akam baregha an ganasa an dɨpenimɨn ghu. Ezɨ Amnon a mɨgɨa ghaze, “Ga uaning! Kɨ arɨa nɨn azangsɨsi, nɨ nan buaramizim Tamar amadaghtɨ an aven izɨ, eghtɨ kɨ gantɨ a na bagh kekɨn taba tu. Egh a uabɨ kekɨn kaba inigh na danɨngtɨ kɨ dar amam.”

7 Dughiar kamɨn, Tamar atrivimɨn dɨpenimɨn itima, Devit a bagha akam amaga ghaze, “Nɨ mangɨ uan tuebam Amnonɨn dɨpenimɨn mangɨva a bagh daghetam tuam.” 8 Ezɨ Tamar oregha uan tuebam Amnonɨn dɨpenimɨn ghugha garima, a uan mɨsiam girɨghav iti. A irɨghav ikia garima, Tamar plauan maba inigha plaua giragha kekba tuer mɨnemɨn da tue.

9 A kekba tuer mɨnem isa kekba Amnonɨn damazimɨn da ingegha itarim gatɨ. Ezɨ Amnon daman aghua. Egha a ghaze, “Ia ingarir gumaziba bar, ia azenan mangɨ.” Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn oregha, me bar dɨpenim ategha azenan ghue.

10 Ezɨ Amnon Tamar mɨgɨa ghaze, “Nɨ kekba inigh kɨ akui naghɨn izɨ, egh kekba isɨ na danɨngtɨ kɨ dar amam.” Ezɨ Tamar kekɨn tuezir kaba inigha a irɨghav iti naghɨn a bagha zui.

11 Tamar kekba inigha ghuava Amnon danɨngasa amima, a maghɨra an dafarim gitorogha a mɨgɨa ghaze, “Nan buaramizim, nɨ izɨ nan mɨsiamɨn na ko dakuasa kɨ ifonge.”

12 Ezɨ Tamar a mɨgɨa ghaze, “Markiam, nɨ nan tuebam. Nɨ arazir kurar kam damusɨ na gaghonan markɨ. E Israelia arazir kurar kabagh amir puvatɨ. Nɨ aghumsɨzir arazir mɨzɨrɨzir kam damuan markɨ. 13 Nɨ arazir kurar kam damightɨ, kɨ aghumsɨzir ekiam inigh, ua gumazamizibar damazimɨn daruan kogham. Eghtɨ Israelia bar mɨkɨm suam, nɨ bar ikufi, egh me nɨ dɨpova bar pazɨvɨra nɨ mɨkɨmɨva bar nɨ abɨragham. Ga uaning! Nɨ arazir kam datɨrɨghɨn a damusɨ nɨghnɨghan markɨ. Nɨ nan ikɨsɨ ifuegh, ga uan afeziam Atrivim Devitɨn azaraka. Nɨ nan ikɨsɨ, a ti nɨn amamangatɨgham.” 14 Ezɨ Amnon Tamarɨn mɨgɨrɨgɨam baraghan aghuagha, uan gavgavim sarama an suiragha, a gekuigha a gakaghora a koma akui.

15 Egha datɨrɨghɨn a Tamarɨn aghua. A faragha bar Tamar gifonge, egha datɨrɨghɨn bar a basemegha bar an aghua. An an aghuazir arazim bar ekevegha, a faragha a gifongezir arazim gafira. Egha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ dɨkavigh na gitagh mangɨ.”

16 Ezɨ Tamar a ikaragha ghaze, “Nan tuebam, nɨ na barakigh. Nɨ datɨrɨghɨn na batogha na gamir arazir kurar kam, a nɨ nan suiragha arazir kuramɨn na gamizir arazim bar a gafiragham.” Ezɨ Amnon bar tong Tamar barazir puvatɨ. 17 Egha uan ingangarir gumazir igiamɨn diagha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ izɨ amizir kam nan damazimɨn a batueghtɨ an azenan mangɨtɨ, nɨ tiam asaragh.” 18 (Dughiar kamɨn, Tamar korotiar ruarir kurkazir bar aghuiba itiba arugha, Amnon bagha ghu. Kar atrivibar guivir tɨghar pamɨn ikiamiba azuir korotiar aghuir ruariba.) Ezɨ Amnonɨn ingangarir gumazim a batoghezɨ an azenim girɨzɨ, a tiam asara.

19 Ezɨ Tamar uan navir osɨmtɨzim akakagha, averenim uan dapanim gaghuigha korotiar ruarir kam abɨki. Egha dafarimning uan dapanim gatɨgha, pamten aziavɨra zui.

20 Ezɨ Apsalom uan buaramizim Tamarɨn garima, an aziavɨra izima, a an azara, “Manmaghɨn ami? Nɨn tuebam Amnon nɨ ko akua arazitamɨn nɨ gamizɨ nɨ azia izi? Amnon, a nɨn tuebam, kamaghɨn, nɨ azir akam ategh pura uabɨ amɨragh mɨghɨgh bizir a nɨ gamizir kamɨn osɨman markɨ. Egh nɨn tuebam Amnon nɨ gamizir arazir kurar kamɨn gun gumazitam mɨkɨman markɨ.” Ezɨ Tamar Apsalomɨn dɨpenimɨn ghugha a ko iti, ezɨ osɨmtɨzir kam zurarama anebɨravɨra iti. 21 Ezɨ Atrivim Devit eghaghanir kam baregha an muriam bar moghɨra ikufi.*

22 Ezɨ Apsalom bizitamɨn bar Amnon mɨgeir puvatɨgha bar aghumra iti. Amnon an buaramizim suiragha a gekuigha ghua arazir kuramɨn a gami, kamaghɨn amizɨ, Apsalom bar an anɨngaghegha an aghua.

Apsalom, Amnon mɨsueghtɨ
an aremeghasa tuaviba buri

23 Azenir pumuning gɨvazɨma, Apsalom uan ingangarir gumaziba ko Balhasorɨn nguibamɨn sipsipɨn arɨzibagh isɨ, isam damuasa atrivibar otariba bagha bar akaba amangi. Nguibar kam a Efraimɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. 24 Egha Apsalom Atrivim Devit bagha ghua, kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim, kɨ nɨn ingangarir gumazim, ga uaning. Kɨ uan gumaziba ko sipsipɨn arɨzibagh isɨ isam damuasa. Egh nɨ uan ingangarir gumazir dapaniba ko, ia nan isamɨn izasa kɨ ian azangsɨsi.”

25 Ezɨ Atrivim Devit a ikaragha ghaze, “Nan otarim, ti puvatɨgham. E bar mangegh uam osɨmtɨzim nɨ danigham.” Ezɨ Apsalom mangasa a gaghoravɨra iti. Ezɨ atrivim an gɨn mangan aghuagha ghaze, Apsalom nɨ mangɨ, nɨn biziba deragham.

26 Ezɨ Apsalom a mɨgɨa ghaze, “Ia mamaghɨn izan aghuaghɨva, nan aveghbuam Amnon amadaghtɨ, an e bagh izɨ.”

Ezɨ atrivim a ikaragha ghaze, “A bizir tizim baghvɨra nɨn gɨn mangam?” 27 Ezɨ Apsalom Amnon bagha Devitɨn azangsɨghavɨra iti, ezɨ an Amnon ko uan otarir igharaziba saram amamangatɨzɨ, me bar Apsalomɨn gɨn ghu.

28 Egha me ghua Balhasorɨn nguibamɨn otivigha, Apsalom uan ingangarir gumaziba pamten me abɨra me mɨgɨa ghaze, “Ia isamɨn torimɨn gantɨ, Amnon dɨpar onganiba amegh onganightɨ, kɨ mɨkɨmvɨra ikɨtɨ, ia a mɨsueghtɨ a irɨgh aremegh. Kɨ uabɨ a mɨsueghtɨ an aremeghasa ia mɨgɨa ia abɨra. Kamaghɨn amizɨ, ia tuivigh gavgavigh bizitamɨn atiatingan markɨ.” 29 Ezɨ Apsalomɨn ingangarir gumaziba a mɨkemezɨ moghɨrama isamɨn aven Amnon gamizɨ, Atrivim Devitɨn otarir igharaziba kamaghɨn ganigha dɨkavigha vaghvagha uan donkibagh apiagha bar puv are.

30 Me tuavimɨn ghuavɨra itima, gumazir mam men faragha ghua, Devit mɨgɨa ghaze, “Apsalom nɨn otariba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire, men tav itir puvatɨ.” 31 Ezɨ atrivim kamaghɨn oregha dɨkavigha tugha uan korotiar ruarim abigha nguazim girɨghav ti. Ezɨ an ingangarir gumaziba uaghan tuivighavɨra ikia uan korotiar ruariba abɨagharɨsi.

32 Ezɨ Devitɨn aveghbuam Sama, an otarim Jonadap kamaghɨn Devit mɨgei, “Nan gumazir ekiam, nɨ nɨghnɨzir gavgavim akar kabar ikian markɨ. Me nɨn otariba bar me mɨsoghezɨ me ariaghirezir puvatɨ. Me Amnonra mɨsoghezɨ an areme. Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Amnon faragha arazir kurabar Apsalomɨn buaramizim Tamar gami. Ezɨ Apsalom zurara dughiabar bizir kam gɨnɨghnɨghavɨra ikia, Amnon mɨsoghezɨ an areme. Kɨ Apsalomɨn guamɨn garima a mɨtarmangizɨ, kɨ an nɨghnɨzim gɨfo.† 33 Atrivim, nan gumazir ekiam. Nɨ akar kaba isɨ uan navir averiam darɨghan markɨ, kar pura akar kɨniba, nɨn otarir igharaziba ariaghirezir puvatɨ. Amnon uabɨram areme.”

34-36 Ezɨ Apsalom zuamɨram arav ghu.

Jonadap Devit ko mɨgɨavɨra itima, nguibar ekiam geghuva an garir mɨdorozir gumazir igiar mam, munaghɨra Horonaimɨn izir tuavmɨn garima, gumazir avɨrim mɨghsɨar mɨriamɨn otivigha izaghiri. Ezɨ an atrivim bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ gumazir mabar garima me Horonaimɨn izir tuavmɨn mɨghsɨamɨn mɨriamɨn otivigha izaghiri.”‡

Ezɨ Jonadap Devit mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan! Kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨra mar atrivimɨn otaribara izi.” Jonadap mɨkemegha gɨvazɨma, Devitɨn otariba aven izegha maghɨrama azi. Ezɨ Devit uan ingangarir gumaziba ko, me me ko puvɨrama azi.

Apsalom arav ghu

37-39 Apsalom ara ghua kantri Gesurɨn ikia, Atrivim Talmai ko iti. Talmai, a Amihutɨn otarim.§ An azenir 3plan Gesurɨn iti.

Ezɨ Atrivim Devit dughiar ruarimɨn Amnon gɨbua a bagha ikegha gɨvagha, ua Apsalomɨn apangkuvigha ghaze, a uamategh izɨ.

14

Apsalom ua izasa, Joap a bagha tuaviba buri

1 Seruian otarim Joap kamaghɨn fo, Atrivim Devitɨn navim bar Apsalom baghavɨra iti. 2 Ezɨ Joap amizir nɨghnɨzir aghuiba itim bagha uan ingangarir gumazir mam amadazɨ, a ghua Tekoan nguibamɨn a inigha ize. Ezɨ Joap kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ kamaghɨn damuasa kɨ ifonge, nɨ ifar mati gumazim aremezɨ nɨ aghuimazimɨn iti moghɨn ikɨ. Nɨ aghuimazir korotiabar aghuigh, egh borem uan mɨkarzim daghuan markɨ. Nɨ mati gumazim aremezɨ nɨ dughiar ruarimɨn a gɨbua iti moghɨn ikɨ. 3 Egh nɨ atrivim bagh mangɨva akar kɨ nɨ ganɨdir kabar gun a mɨkɨm.” Egha Joap atrivim mɨkɨmamin akabar amizim mɨgei.

4 Ezɨ Tekoan amizir kam atrivim bagha ghugha, atrivimɨn damazimɨn nguazim girɨgha uan guam nguazim mɨtuagha, ziar ekiam a ganɨga ghaze, “O atrivim, nɨ nan akuragh.”

5 Ezɨ atrivim an azara, “Nɨ osɨmtɨzir manam iti?”

Ezɨ amizim ghaze, “Atrivim, guizbangɨra, nan pam aremezɨ kɨ odiarimɨn iti. 6 Kɨ nɨn ingangarir amizim. Kɨ faragha otarir pumuningra iti. Egha aning azenibar ikia uaningɨn atara uaning mɨsozima, aningɨn tongɨn mɨdorozim abɨghan gumaziba puvatɨ. Ezɨ mav mavɨn mɨsoghezɨ an areme. 7 Ezɨ datɨrɨghɨn nan pamɨn ikɨzimɨn adarazi bar dɨkavigha nan atara ghaze, otarir uan aveghbuam mɨsoghezɨ an aremezim, nɨ a isɨ en dafarim datɨghtɨ, e a mɨsueghtɨ an aremegh, uan aveghbuamɨn ovevem ikaragham. Kɨ men akamɨn gɨn mangɨva, kɨ otariba puvatɨgham. Mati kɨ avivkɨar mam iti, ezɨ me anemungasa. Me kamaghɨn damightɨ, nan pam ko an ikɨzimɨn ziam nguazir kamɨn ikian kogham.”

8 Ezɨ Atrivim Devit, amizimɨn akam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “A dera, kɨ nɨn osɨmtɨzim nɨ bagh anekɨram. Nɨ uamategh uan dɨpenimɨn mangɨ.”

9 Ezɨ Tekoan amizim kamaghɨn atrivim mɨgei, “Atrivim, nan gumazir ekiam, osɨmtɨzir kam na ko nan afeziamɨn adarazir izam. Eghtɨ nɨ ko nɨn dɨpenimɨn itir darazi osɨmtɨziba puvatɨgham.”

10 Ezɨ atrivim a mɨgɨa ghaze, “Gumazitam mɨgɨrɨgɨar kuratam nɨ mɨkemeghtɨ, nɨ a inigh na bagh izɨtɨ, kɨ a mɨkemeghtɨ a ua kamaghɨn nɨ damuan kogham.”

11 Ezɨ amizim ua kamaghɨn mɨgei, “Ga uaning, atrivim, kɨ kamaghɨn ifonge, Ikiavɨra Itir God, a nɨn God, nɨ an ziamɨn mɨghvɨra a mɨkɨmtɨma, me nan otarir igharazim mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ. Bar markiam. Guizbangɨra, en arazim kamakɨn, gumazim uan aveghbuam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, gumazir kamɨn anababara a mɨsueghtɨ an aremegham. Ezɨ nɨ arazir kamɨn gɨn mangan markɨ, eghtɨ gumazitam nan otarim mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ.”

Ezɨ Devit ghaze, “Kɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨn otarimɨn dapanir arɨzitam tong nguazim girɨghan kogham. An aremeghan kogham.”

12 Ezɨ amizim kamaghɨn mɨgei, “Ga uaning, nan atrivir ekiam, kɨ nɨn ingangarir amizir kɨnim. Nɨ na ateghtɨ kɨ tong ua mɨkemeka?”

Ezɨ Devit ghaze, “A dera nɨ mɨkɨm.”

13 Ezɨ amizim kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ tizim bagha bizir kurar kamɨn Godɨn gumazamizibagh ami? Nɨ uabɨ uan otarim batuegha anetaghizɨ, a ua izezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, akar nɨ datɨrɨghɨn na mɨkemezir kam, nɨ uabɨ uabɨ isa kotiam gatɨ. 14 E fo, e bar moghɨra arɨghiregh ua angamɨra ikian kogham, mati gumazim dɨpam nguazim gingeghtɨ, gumazitam uam a iniva avegham. God pura gumazibar ikɨrɨmɨriba agevir puvatɨ. Eghtɨ gumazitam an saghon ikɨtɨma, a gumazir kam inigh uabɨn boroghɨn izɨsɨ, a bagh tuaviba buriam. 15 Atrivim, nan gumazir ekiam, ga uaning, gumazamiziba na gasɨghasɨghasa na mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, kɨ men atiatia, egha datɨrɨghɨn nɨ mɨkɨmasa nɨ bagha izi. Kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ nɨn azaraghtɨma, nɨ nan akurvaghamin tuavitam batogham. 16 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazir maba kɨ uan otarim ko, ga gasɨghasɨghava ami, eghtɨ God ga ganɨngizir nguazir kam, ga an ikian kogham. Kɨ ghaze, nɨ ti nan akam baragh nan akuragh, gumazir kabar dafarim da ua ga iniam. 17  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ ghaze, nɨ na bagh akar gavgavitam akɨrightɨ kɨ deraghvɨra ikiam. Atrivim, nan gumazir ekiam, nɨ mati Godɨn enselɨn mam, egha nɨ arazir kuraba ko arazir aghuibagh fo, manam dera, ezɨ manam ikufi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God nɨ ko ikɨ.”

18 Atrivim oregha kamaghɨn amizim ikara, “A dera, kɨ datɨrɨghɨn azangsɨzir mam nɨn ti. Kɨ kamaghsua, nɨ datɨrɨghɨn guizbangɨra na mɨkɨmɨva bizitam nan mongan markɨ.”

Ezɨ amizim ghaze, “A dera, atrivim, nan gumazir ekiam, nɨ nan azang.”

19 Ezɨ Devit kamaghɨn an azara, “Joap ti akar kabav kɨmasa nɨ amadaz, o?”

Ezɨ amizim ghaze, “Atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ziamɨn guizbangɨra nɨ mɨgei, kɨ nɨn azangsɨzim gitavɨraghan ibura, egh kɨ uaghan akatam nɨn modoghan kogham. Are, bar guizbangɨra, nɨn ingangarir gumazim Joap, an akar kabar na mɨkemegha, na amadazɨma kɨ dar gun nɨ mɨgei. 20 Nɨn ingangarir gumazim Joap, a pura dav kemezir puvatɨ. An Apsalomɨn osɨmtɨzir kam akɨrasa akar kabagh ami. Ezɨ gumazir ekiam, nɨ mati Godɨn enselɨn mam, nɨ fofoziba ko nɨghnɨzir aghuir avɨriba iti, egha nɨ nguazir kamɨn otivir biziba bar dagh fo.”

21 Ezɨ gɨn atrivim kamaghɨn Joap mɨgei, “Bar dera, kɨ nɨn nɨghnɨzimɨn gɨn mangam. Eghtɨ nɨ mangɨva Apsalom inigh uamategh izɨ.”

22 Ezɨ Joap kamaghɨn oregha Atrivim Devitɨn damazimɨn nguazim girɨgha fuagha, uan guam nguazim mɨtuagha ziar ekiam a ganɨga ghaze, “O atrivim, nan gumazir ekiam, God deraghvɨra nɨ damu. Nɨ nan azangsɨzimɨn gɨn ghuzɨ, kɨ datɨrɨghɨn fo, nɨ na gifonge.” 23 Egha Joap dɨkavigha Gesurɨn ghugha, Apsalom inigha uamategha Jerusalemɨn ize.

24 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Apsalom uan dɨpenimra ikɨ, egh a nan damazimɨn izɨ nan ganan markɨ.” Kamaghɨn amizɨ, Apsalom uan dɨpenimra ikia egha atrivimɨn damazimɨn ghuzir puvatɨ.

Devit Apsalomɨn arazir kuram gɨn amada

25 Apsalom gumazir bar dirim, egha duar kuritam bar an namnamɨn dagarimningɨn ikegha uanaga an dapanir siriamɨn itir puvatɨ. Israelian gumazitam an mɨn garir puvatɨ, kamagh amizɨ, Israelia an ganasa bar akonge. 26 An dapanir arɨzim bar mɨtemegha, aghua ruarvagha a baseir dughiamɨn, an azeniba vaghvagha gevir dughiamɨn an anepɨri. Egha me dapanir arɨzir a dɨpɨrizir kamɨn osɨmtɨzimɨn gari, an atrivimɨn skelɨn a kilogremɨn pumuningɨn tu. 27 Apsalom amuimɨn ikia otarir 3pla ikia egha guivir vamɨra iti, an ziam Tamar. A bar amizir dirim.

28 Ezɨ Apsalom azenir pumuningɨn Jerusalemɨn ikia, egha tong bar atrivimɨn damazimɨn ghuzir puvatɨ. 29 Egha Apsalom Joap bagha akam amadagha ghaze, Joap Apsalomɨn amamangatɨghtɨ, an atrivim bagh mangɨ. Ezɨ Joap Apsalom bagh mangan aghua. Ezɨ a dughiar igharazimɨn uam Joap bagha akam amada, ezɨ Joap ua mangan aghua. 30 Kamaghɨn amizɨ, Apsalom uan ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Joapɨn balin azenim nan azenimɨn boroghɨn iti. Ia mangɨva a daboroghtɨma a isigh.” Ezɨ me ghuava an balin azenim gaborozɨma a isi.

31 Ezɨ Joap arazir Apsalomɨn ingangarir gumaziba amizir kam baregha, Apsalomɨn dɨpenimɨn ghugha an azara, “Nɨn ingangarir gumaziba bizir tizim bagha nan balin azenim gaboro?”

32 Ezɨ Apsalom kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ izɨ uabɨn ganasa nɨ bagha akaba amadima nɨ izan aghua. Kɨ kamaghsua, nɨ izegh nan akam inigh mangɨva atrivimɨn azaragh, a tizim bagha Gesurɨn na inigha Jerusalemɨn ize? Kɨ ti munaghɨra ikia deraghai. Kɨ datɨrɨghɨn atrivimɨn guamɨn ganasa, eghtɨ a nan arazir kuratamɨn apighɨva, na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

33 Ezɨ Joap ghugha Apsalomɨn akabar gun Atrivim Devit mɨgei. Atrivim oregha gɨvagha gumazir maba amadazɨma, me ghua Apsalom inigha izi. Ezɨ Apsalom nguazim girɨgha fuagha, uan guam nguazim mɨtuagha ziar ekiam atrivim ganɨngi. Ezɨ atrivim an tore.

15

Apsalom Atrivim Devit batueghasa tuaviba buri

1 Ezɨ bizir kabar gɨn, Apsalom karisɨn mam ko, hoziar maba ko 50plan gumazir a geghuv an daroribar faragh mangamiba ini. 2 A dughiaba vaghvagha bar mɨzarazibar, dɨkava ghua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn zuir tuavir mɨriamɨn tuivav iti. Eghtɨ gumazir manam osɨmtɨzim ikɨva anekɨrsɨ atrivim bagh izɨtɨ, Apsalom an diagh kamaghɨn an azaragham, “Nɨ nguibar manamɨn gumazim?”

Eghtɨ gumazir kam kamaghɨn mɨkɨmam, “Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ Israelɨn anabar mamɨn gumazim.”

3 Ezɨ Apsalom gumazir kamɨn osɨmtɨzimɨn mɨngarim gɨfogha, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh, nɨn akaba bar guizbangɨra, egha dera. Ezɨ noki, atrivim deravɨra nɨn akaba baraghamin gumazitam amɨsevezir puvatɨ.”

4 Egha Apsalom dughiabar zurara kamaghɨn gumazibav gei, “Tav ti na mɨsevezɨ kɨ jasɨn otogha deraghai. Egh kɨ gumazibar osɨmtɨziba kotɨn da tuisɨgha deraghavɨra da akɨrai. Kɨ uabɨ jasɨn otivasa ifonge.”

5 Egh uaghan, gumazitam an ganigh a bagh izɨ ziar ekiam a danɨngɨsɨ uan teviba apɨrsɨ damutɨ, a zuamɨra uan dafarimning an amadagh a muigh an toram. 6 Gumazamizir uan osɨmtɨziba inigha atrivim bagha zuiba, Apsalom arazir kamra me gami. An arazir kamɨn Israelian gumazamiziba, bar men nɨghnɨzibagh etui.

7 Azenir 4pla gɨvazɨma,* Apsalom ghua kamaghɨn Atrivim Devit mɨgei, “Ga uaning, nɨ na teghtɨma kɨ uamategh Hebronɨn mangɨ, akar dɨkɨrɨzir kɨ Ikiavɨra Itir God gamizir mam damightɨ, an otoka. 8 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ Sirian kantrin aven itir nguibam Gesurɨn ikia, egha Ikiavɨra Itir God bagha akam akɨra ghaze, a ua na inigh Jerusalemɨn mangɨghtɨ, kɨ Hebronɨn nguibamɨn an ziam fam.”

9 Ezɨ atrivim a mɨgɨa ghaze, “Nɨ navir amɨrizim sara mangɨ.” Ezɨ Apsalom uamategha Hebronɨn ghu.

10 Apsalom uaghan Israelian anababa bar me mɨkɨmasa modogha gumaziba amangi. Ezɨ me kamaghɨn Israelia mɨgei, “Ia sɨghar ararem baragh maghɨra, kamaghɨn dɨm mɨkɨm, Apsalom Hebronɨn ikia atrivimɨn otogha gɨfa.” 11 Apsalom Hebronɨn zuir dughiamɨn, a Jerusalemɨn 200plan gumazibar diazɨ, me a ko zui. Gumazir kaba, bizir a damuasava nɨghnɨzim me a gɨfozir puvatɨ, egha puram an gɨn zui. 12 Me ghua Hebronɨn otivigha, Apsalom ofabagh ami. An ofan kabagh amir dughiamɨn, a Gilon gumazir mam Ahitofel, a inigh izasa gumazir maba amangizɨ, me Gilon nguibar ekiamɨn ghue. Ahitofel, a gumazir nɨghnɨzir aghuiba isa Atrivim Devit ganɨdibar mav. A uan nguibam Gilo ategha Apsalom bagha ize. Dughiar kamɨn, Apsalomɨn nɨghnɨzir kurar an averara amiba ekɨva zui. Ezɨ an gɨn zuir gumazibar dɨbobonim ghuavanagavɨra iti.

Devit Jerusalem ategha arav ghu

13 Ezɨ abuir gumazir mam iza kamaghɨn Devit mɨgei, “Datɨrɨghɨn Israelian gumazamizibar navir averiaba, bar moghɨra Apsalom baghavɨra iti.”

14 Ezɨ Devit kamaghɨn uan ingangarir gumazir dapanir Jerusalemɨn itibav gɨa ghaze, “Aria, ia dɨkavigh e zuamɨram Jerusalem ategh areka. Puvatɨghtɨ, Apsalom e mɨsueghtɨ e bar arɨghiregham. E zuamɨram areka, e suighsuightɨma, Apsalom uan adarazi ko izɨ en nguibar ekiam gasɨghasɨgh, en gumazamizibav sueghtɨ me arɨghiregham.”

15 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumazir dapaniba a ikaragha ghaze, “Are, atrivim en gumazir ekiam, nɨ bizir tizim damuasa mɨgei, e a damuam.” 16 Kamaghɨn amizɨ, atrivim uan dɨpenimɨn itir darazi ko an ingangarir gumazir dapaniba, me dɨkavigha Jerusalem ategha uan suebar zui. Egha atrivim uan amuir dozir 10pla ataghizɨ, me atrivimɨn dɨpenimɨn gara iti.

17 Atrivim uan adarazi ko me Jerusalem ategha ghua, nguibar ekiamɨn itir dɨpenir bar abuan dazighiamɨn itimɨn boroghɨn tuivighav iti. 18 Egha atrivim tughav ikia garima, an ingangarir gumazir dapaniba ko a geghuva an faragha zuir mɨdorozir gumaziba, me a gitagha voroghɨra dɨka arua zui, ezɨ Keret ko, Peletian adarazi ko Getɨn nguibar ekiamɨn mɨdorozir gumazir 600pla, me uaghan a ko zui. Fomɨra 600plan mɨdorozir gumazir kaba me Devit ko Getɨn nguibar ekiamɨn ike, me uaghan an gɨn ize.

19 Ezɨ atrivim kamaghɨn Getɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim Itai mɨgɨa ghaze, “Nɨ tizim bagha e ko mangasa? Nɨ kantrin igharazimɨn gumazim, nɨ iza kagh iti, nɨn nguibam saghon iti. Kamaghɨn nɨ uamategh Jerusalemɨn mangɨva Atrivim Apsalom ko ikɨ. 20 Nɨ dughiar otevimra kagh ike, kamaghɨn, kɨ nɨ damutɨ nɨ nguibar kam ategh pura e ko daruan kogham. E pura tintinibar ikɨ daruam. Kamaghɨn, nɨ uan mɨdorozir gumaziba inigh uamategh mangɨtɨ deragham. Ikiavɨra Itir Godɨn apangkuvim ko an arazir a ia baghavɨra itim, guizbangɨra ia ko zurara ikɨ.”†

21 Ezɨ Itai kamaghɨn Devitɨn akam ikaragha ghaze, “O atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam, ko nɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, kɨ zurara nɨ ko ikiam. Nɨ nguibar manamɨn mangɨtɨ, kɨ uaghan an mangam. Egh me nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham, me uaghan na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

22 Ezɨ Devit kamaghɨn a mɨgei, “A dera, ia e ko mangam.” Kamaghɨn amizɨ, Itai uan mɨdorozir gumaziba ko men amuiroghboriba ko, me faragha zuir darazir gɨn zui. 23 Devit uan adarazi ko me Jerusalem ataghɨrazir dughiamɨn, kantrin aven itir gumazamiziba bar moghɨra puvɨram azi. Ezɨ atrivim uan adarazi ko me Kidronɨn Fanem giregha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn amadaghan zui.

24 Devit tughav ikia garima, gumazamiziba arua zuima, ofa gamir gumazimning Sadok ko Abiatar, ko Livaiba me uaghan me ko zui. Livaiba Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisaghpugha iza nguazim gatɨ, egha uam a gisaghpuzir puvatɨgha, ikia ghuava dughiar gumazamiziba bar Jerusalem ataghizimɨn oto. 25 Ezɨ atrivim kamaghɨn Sadok mɨgei, “Nɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh uamategh nguibar ekiamɨn mangɨ. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God na gifuegh, egh nan amamangatɨghtɨ kɨ ua izɨ, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ko Purirpenir a itimɨn ganam. 26 Kɨ pura iti. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God na gakueghan kogham, a dera, a bizir tizimɨn na damusɨ a puram a damu.”

27 Egha Devit ua kamaghɨn ofa gamir gumazim Sadok mɨgei, “Nɨ nan akam deragha a gɨfos, o puvatɨ? Kɨ kamaghɨn mɨgei. Nɨ uan otarim Ahimas ko Abiatarɨn otarim Jonatan, aning inigh ia uamategh navir amɨrizim sara nguibar ekiamɨn mangɨ. 28 Nɨ oragh, kɨ mangɨva gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogh, fanem gira zuir danganimɨn boroghɨn ikɨ ia mɨzuamam. Eghtɨ ia bizir Jerusalemɨn otiviziba dar akam na bagh anemadagh.” 29 Ezɨ Sadok ko Abiatar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Boksiam inigha uamategha Jerusalemɨn ghugha iti.

30 Ezɨ Atrivim Devit bar osemegha uan dagarir asuamning suegha uan dapanim avaragha azia Olivɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanadi. Ezɨ an gɨn zuir darasi, uaghan uan dapaniba avegha azia ghuavanadi. 31 Ezɨ Devit kamaghɨn oraki, “Ahitofel Apsalom ko an gɨn zuir darazir akurvaghasa ghu.”

Ezɨ Devit kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, ga uaning, nɨ Ahitofelɨn mɨgɨrɨgɨabagh iraghtɨ, da bar pazavɨram mangɨ.”

32 Me ghua mɨghsɨamɨn orazimɨn otifi, kar danganir me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fem. Ezɨ Devitɨn namakar mam iza a bato, an ziam Husai, an Arkan ikɨzimɨn gumazim. An apangkuvir ekiam Devitɨn ikia uan korotiam abigha nguazim uan dapanim gaghui. 33 Ezɨ Devit an ganigha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ na ko izɨtɨ, kɨ nɨn akurvaghsɨ ingangarir ekiatam damigham. 34 Egh nɨ nan akurvaghsɨ, nɨ uamategh nguibar ekiamɨn mangɨ, Apsalomɨn ganigh kamaghɨn a mɨkɨm, ‘O atrivim, kɨ fomɨra nɨghnɨzir aghuiba nɨn afeziam ganɨngi, egha datɨrɨghɨn kɨ nɨn ingangarir gumazimɨn otivasa.’ Nɨ kamaghɨn damightɨ, nɨghnɨzir nɨ Apsalom ganɨdir kam, a Ahitofel Apsalom ganɨngizir nɨghnɨzim atugham. 35 Nɨ oragh. Ofa gamir gumazir pumuning, Sadok ko Abiatar, aning uaghan Jerusalemɨn iti. Nɨ atrivimɨn dɨpenimɨn oraghizir biziba, bar adar gun aning mɨkemegh. 36 Sadokɨn otarim Ahimas, ko Abiatarɨn otarim Jonatan, aning uaghan uan afeziamning ko iti. Nɨ oraghizir mɨgɨrɨgɨaba aning mɨkemeghtɨ aning izɨ na mɨkɨmam.” 37 Ezɨ Devitɨn namakam Husai, an akamɨn gɨn ghua uamategha Jerusalemɨn ghu. Husai ghua Jerusalemɨn otozɨma, Apsalom uaghan iza nguibar ekiamɨn oto.

16

Siba tuavimɨn Devit bato

1  *Devit Husai ko mɨkemegha gɨvagha, a mɨghsɨar orazim ategha mong sɨvagha ghu. Ezɨ Mefibosetɨn ingangarir gumazim Siba iza a bato. Siba 200plan bretba ko 100pla wainɨn ovɨzir me apuzizir ikɨziba ko, 100plan temer fikɨn ovɨzibar ikɨziba ko, memen inimɨn ingarizir mɨsevir wainɨn dɨpam ruiziba a da inigha izi. A dagher kaba isa donkin pumuning gisɨn da arigha Devit bagha izi. 2 Ezɨ Devit kamaghɨn Siban azara, “Nɨ tizim bagha bizir kabar akua izi?”

Ezɨ a kamaghɨn Devit ikara, “Donkin kamning, nɨn amuiba ko boriba aning daperagh mangam. Ezɨ bretba ko temer fighɨn ovɨziba, kar nɨn adarazi dar amam. Ezɨ wainɨn kam, kar nɨn adarazi gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn daru mangɨtɨ, mɨkarziba men amiaghtɨ, me aneremam.”

3  *Ezɨ atrivim ghaze, “Bar dera, nɨ na mɨkɨm, nɨn gumazir ekiam Sol, an igiam Mefiboset managh iti?”

Ezɨ Siba ghaze, “Israelia ti datɨrɨghɨn anemɨseveghtɨ, a uan inazim Atrivim Solɨn mɨn Israelia gativagh men ganam. Kamaghɨn amizɨ, a Jerusalemɨn ikiavɨra iti.”

4 Ezɨ Atrivim Devit kamaghɨn oregha Siba mɨgɨa ghaze, “A dera, kɨ datɨrɨghɨn Mefibosetɨn biziba bar nɨ danɨngam.”

Ezɨ Siba kamaghɨn Devit ikara, “Atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ nɨn damazimɨn tevimning apɨrigha ziar ekiam nɨ ganɨdi. Kɨ kamaghsua, bizir kɨ damuamiba nɨ damutɨ, nɨ na gifueghɨvɨra ikiam.”

Simei akar kurabar Devit mɨgei

5 Atrivim Devit Siba ko mɨkemegha gɨvagha Bahurimɨn otogha gɨvagha garima, Solɨn ikɨzimɨn mav, Geran otarim Simei, iza akar kurabav gɨa Devitɨn atara a bagha izi. 6 Devit uan ingangarir gumazir dapaniba ko itima, Simei dagɨabar me ginifi. Devit uan mɨdorozir gumazir avɨribar torimɨn arua zuima, Simei tong men atiatir puvatɨ. 7 Egha Simei Devitɨn atara ghaze, “Nɨ kamatɨgh. Nɨ gumazibav sozima da ariaghirir gumazim. Nɨ gumazir kuram, nɨ kamatɨgh. 8 Nɨ Sol batuegha an danganim inigha atrivimɨn oto. Egha nɨ Solɨn adarazir gumazir avɨribav soghezɨma, me ariaghire. Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God nɨn arazir kurar kam ikarvasi. Egha Ikiavɨra Itir God nɨn danganim iniasa, nɨn otarim Apsalom amɨsevezɨ, a Israelian atrivimɨn oto. Nɨ gumazir gumazibav sozima me ariaghirim, kamaghɨn, God datɨrɨkɨn nɨ gasɨghasɨsi.”

9 Ezɨ Seruian otarim Abisai kamaghɨn Devit mɨgei, “Atrivim, nan gumazir ekiam, gumazir kam manmaghsua akar kurabav gɨa nɨn atari? An afiar aremezir kuamɨn mɨn gara iti. Kɨ ti mangɨva an fɨrim atugham.”

10 Ezɨ atrivim kamaghɨn Seruian otarimning Abisai ko Joap, aning mɨgɨa ghaze, “Kar guan bizim puvatɨ. Anetakigh. Ikiavɨra Itir God ti a mɨkemegha ghaze, ‘Nɨ akar kurabav kɨm Devitɨn atar,’ eghtɨ a bizir kam bagh nan ataram, a dera. Eghtɨ tinara kamaghɨn an azaragham, ‘Nɨ tizim bagha Devitɨn atari?’ ”

11 Egha Devit kamaghɨn Abisai ko uan ingangarir gumazir dapanir igharazibav gɨa ghaze, “Nan otarir nan otozimra na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa, ezɨ ia tizim bagha Benjaminɨn anabamɨn gumazir kamɨn adaribar dɨgavir kuram gami? Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨma, a bizir kam gami. Kamaghɨn amizɨ, ia aneteghtɨ an akar kabar amu. 12 Ikiavɨra Itir God nan arazir kurabar osɨmtɨzibagh fo, egh a ifongeghɨva, a ti adarir kurar datɨrɨghɨn otivizir kaba bagh arazir aghuim na ikaragh, deraghvɨra na damuam.” 13 Devit mɨkemegha gɨvagha, uan gumaziba ko tuavimɨn zui. Tuavir me zuir kamnang, a mɨghsɨamɨn boroghɨn zuir tuavim. Ezɨ Simei mɨghsɨar vuemɨn mɨriabar me gisɨn ghuava, Devitɨn atarava dagɨaba ko nguazir mɨnezibar a giniva zui. 14 Ezɨ atrivim uan gumazamiziba ko ghua danganir me zuimɨn otifi. Me bar amiagha danganir kamɨn avughsa iti.

Apsalom Jerusalemɨn oto

15 Ezɨ Apsalom ko Israelia bar ghua Jerusalemɨn otifi. Ezɨ Ahitofel uaghan me ko ghu. 16 Ezɨ Devitɨn namakar aghuim Husai, a ghua Apsalom batogha an diagha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikɨvɨra ikiam!”

17 Ezɨ Apsalom akar kam baregha kamaghɨn Husai mɨgɨa ghaze, “Nɨ Devitɨn namakar bar aghuim, manmaghɨn amizɨ nɨ an gɨn ghuzir puvatɨ? Kar namakar aghuibar arazir puvatɨ. Kɨ nɨn ganigha dɨkavir kuram gami.”

18 Ezɨ Husai kamaghɨn Apsalom mɨgɨa ghaze, “Puvatɨ. Ikiavɨra Itir God ko, gumazamizir kaba ko, Israelian igharaziba, me bar atrivitam amɨseveghtɨma, kɨ an apengan ikɨva a ko ikiam. 19 Egh kɨ nɨn ingangarir gumazimɨn ikian kogh, egh kɨ mangɨ tinan ingangarir gumazimɨn ikiam? Puvatɨgham. Kɨ fomɨra nɨn afeziamɨn ingangaribagh ami. Ezɨ kamaghɨn, nɨ an otarim, kɨ datɨrɨghɨn nɨn ingangaribar amuam.”

20 Ezɨ Apsalom kamaghɨn Ahitofel mɨgɨa ghaze, “Nɨ datɨrɨghɨn na mɨkɨm, kɨ bizir tizim damuam?”

21 Ezɨ Ahitofel ghaze, “Nɨ mangɨ uan afeziamɨn amuir doziba ko daku, a me ataghizɨma me atrivimɨn dɨpenimɨn gara iti. Nɨ kamaghɨn damightɨ, Israelian gumazamiziba bar fogh suam, Nɨ guizbangɨra uan afeziam gamizɨ a nɨn apanimɨn oto. Eghtɨ gumazamizir datɨrɨghɨn nɨn gɨn zuiba, me nɨn gɨn mangɨsɨ bar gavgavigham.” 22  *Ahitofel kamaghɨn mɨkemezɨma, me gumazir maba amadazɨma, me ghua atrivimɨn dɨpenir siriamɨn avughsir danganimɨn, purirpenir mamɨn ingari. Egha gumazamiziba bar, men damazimɨn Apsalom an aven ghu. Ezɨ me vaghvagha an afeziamɨn amuir doziba isa an aven zuima a me koma akui.

23 Dughiar kamɨn gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨsi, Ahitofel me mɨgeir akar kaba nɨghnɨzir aghuiba me ganɨdi. Ezɨ da mati God uabɨ me ganɨdir akaba, ezɨ me guizbangɨra dar gɨn zui. Devit faragha Ahitofelɨn akabar gɨn ghu, ezɨ datɨrɨghɨn Apsalom uaghan dar gɨn mangasa.

17

Husai Apsalom gifara

1 Ezɨ gɨn Ahitofel kamaghɨn Apsalom mɨgɨa ghaze, “Nɨ na amadaghtɨ kɨ 12,000plan gumaziba inigh datɨrɨghɨn dɨmangan me ko, e Devitɨn gɨntɨgham. 2 A datɨrɨghɨn bar amɨragha navim osemegha iti moghɨra, kɨ mangɨva a ko mɨsogham. A dɨgavir kuram damightɨ, an gumaziba arɨ mangɨtɨ kɨ atrivimra mɨsueghtɨ an aremegham. 3 Egh kɨ an gumazamiziba bar me inigh ua nɨ bagh izam. Me mati amizim datɨrɨghɨra pamɨn ikegha a basemegha arav ghugha, gɨn a uamategha uan pam bagha ize. Nɨ kamaghɨn ifonge, nɨ Devit mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, gumazamiziba deravɨra ikiam.”* 4 Apsalom ko Israelian gumazir dapaniba akar kam baregha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, mar nɨghnɨzir bar aghuimra.

5 Ezɨ Apsalom ghaze, “Ia Husain diaghtɨ, a izɨ uan nɨghnɨzimɨn gun mɨkɨmtɨ e a bareka.”

6 Ezɨ Husai izezɨma, Apsalom a mɨgɨa ghaze, “Kar nɨghnɨzir Ahitofel e ganɨngizim, e an gɨn mangam o puvatɨgham? Puvatɨghtɨ, nɨ e mɨkɨm, e manmaghɨn damuam?”

7 Ezɨ Husai Apsalomɨn akam ikaragha ghaze, “Nɨghnɨzir Ahitofel datɨrɨghɨn ia ganɨngizim, a derazir puvatɨ. 8 Nɨ fogh, nɨn afeziam Devit uan mɨdorozir gumaziba ko, me mɨsozir gumazir gavgaviba, egha bar osemegha iti, me mati bean amebam gumazim an nguziba okemezɨma, an navim isia iti. Nɨ uan afeziamɨn mɨdorozir arazibagh fo, a dɨmangan uan mɨdorozir gumaziba ko dakuighan kogham. 9 Egha a datɨrɨghɨn ti mɨghsɨar tamɨn dagɨar torir ekiatamɨn modoghav ikiama, a danganir igharazitamɨn ikiama. Eghtɨ e datɨrɨghɨn mangɨ me mɨsoghtɨma, me en mɨdorozir gumazir tabav sueghtɨ me arɨmɨghireghtɨ, gumazamiziba akar kam baregh kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Apsalomɨn adarazi me bar ikufi.’ 10 Eghtɨ nɨn mɨdorozir gumazir igharaziba akar kam baregh bar atiatigham. Me uari mati mɨdorozir gumazir gavgaviba, egha laionbar mɨn tuifi. Ezɨ Israelia bar fo, nɨn afeziam a mɨdorozibar faraghavɨra zuir mɨdorozir gumazim, ezɨ an mɨdorozir gumaziba bar puvɨra mɨsosi.

11 “Nan nɨghnɨzim kamakɨn. Nɨ Israelian nguibabar itir gumazamiziba bar, notɨn amadaghan Danɨn anabamɨn nguibamɨn ikegh, bar mangɨ sautɨn amadaghan Berseban nguibamɨn otogh, dar gumazamiziba bar men diaghtɨ, me izɨ uari akuvagham. Me ongarir dadarimɨn gigimɨn mɨn bar avɨrasemegham. Eghtɨ nɨ datɨrɨghɨn uabɨ men faragh mangɨva ia Devit ko mɨsogh. 12 Egh e Devit buri mangɨ managh a batogh, e datɨrɨghɨn mɨzazim an adarazigh asam. Me bar en tɨvaghan kogham, mati dɨmagarimɨn ghuariam irima, gumazitam anepɨran iburagham. Eghtɨ Devit uan adarazi ko, e me mɨsoghtɨma me bar arɨmɨghiregham. Eghtɨ men tav bar ikian kogham. 13 Eghtɨ an arɨ nguibar ekiatamɨn aven mangɨghtɨma, Israelian mɨdorozir gumaziba benir gavgaviba inigh izɨ nguibar ekiar kamɨn dɨvaziba ikeghɨva, nguibar ekiar kam gekuigh danganir zarimɨn anekunightɨ, a bar ikuvigham. Eghtɨ nguibar ekiar kamɨn dagɨar muziaritam bar ikeghan kogham. Bar puvatɨgham.”

14 Husai mɨkemegha gɨvazɨma, Apsalom ko Israelian gumaziba bar kamaghɨn mɨgei, “Husain mɨgɨrɨgɨaba bar dera, egha Ahitofelɨn mɨgɨrɨgɨabagh afira.” Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God faragha Apsalom gasɨghasɨghasa nɨghnɨki. Kamaghɨn amizɨ, a uabɨ men nɨghnɨziba fezɨ, me Husain akabar gɨn zui. Guizbangɨra Ahitofelɨn mɨgɨrɨgɨaba da dera, ezɨ puvatɨ, Ikiavɨra Itir God me gamizɨ, me akar kamɨn gɨn ghuzir puvatɨ.

Devit Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghu

15 Ezɨ bizir kamɨn gɨn, Husai ghua akar an Apsalom ko Israelian gumazir dapanibav mɨkemezibar gun ofa gamir gumazimning Sadok ko Abiatar mɨgei. Egha a uaghan Ahitofelɨn akabar gun aning mɨkeme.

16 Egha a ghaze, “Gua zuamɨra Devit bagh akam amadagh a mɨkɨm suam, Atrivim, nɨ datɨrɨghɨn dɨmangan Jordanɨn Fanem vongɨn kagh dakuan markɨ, Nɨ fanem girɨgh vongɨn mangɨ. Puvatɨghtɨma, Apsalom uan adarazi ko izɨva, nɨ ko nɨn adarazi sara bar ia mɨsueghtɨ ia arɨmɨghiregham.”

17 Ezɨ Jonatan ko Ahimas, aning ghua Jerusalemɨn azenan Enrogelɨn Fanemɨn me mɨzua iti. Aning ofa gamir gumazimningɨn otarimning. Gumazamiziba aningɨn gantɨ aning nguibar ekiamɨn aven mangan aghuagha, egha aning azenan modoghav iti. Ingangarir amizir mam faragha nguibar ekiar kamɨn otivir bizibar gun aning mɨgei. Ezɨ aning ghua Devit mɨkeme. 18 Ezɨ dughiar kamɨn, gumazir igiar mam aningɨn ganigha ghua Apsalom mɨkeme. Kamaghɨn amizɨ, aning zuamɨra ghua Bahurimɨn nguibamɨn gumazir mamɨn dɨpenimɨn ghu. Ezɨ mozir dɨpar mam an dɨpenim boroghɨn iti, ezɨ Jonatan ko Ahimas mozir kam giraghugha modo. 19 Ezɨ gumazir kamɨn amuim inir mam inigha iza an onegha mozir dɨpar kamɨn akam avara. Egha a witɨn maba inigha tintinibar inir kam gisɨn da arɨki. Eghtɨ gumaziba foghan kogham, aning kagh modoghav iti.

20 Ezɨ gɨn Apsalomɨn gumazir maba aningɨn gɨn iza kamaghɨn amizimɨn azai, “Ahimas ko Jonatan managh iti?”

Ezɨ amizim ghaze, “Aning fanem girɨgha vongɨn ghu.” Ezɨ gumaziba ghua Ahimas ko Jonatan buriava aningɨn apizir puvatɨgha uamategha Jerusalemɨn ghu.

21 Apsalomɨn gumaziba ghuegha gɨvazɨ, Ahimas ko Jonatan mozir kam ategha Atrivim Devit bagha ghugha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ kagh ikian markɨ. Nɨ uan adarazi bar me inigh zuamɨra fanem girɨgh vongɨn mangɨ.” Egha aning gɨn Ahitofel Devit gasɨghasɨghasa mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba bar a geghani.

22 Ezɨ Devit akar kaba baregha gɨvagha, bemɨra uan adarazi inigha Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghu. Ezɨ amɨnim itima me vongɨn ghuegha gɨfa. Men tav ua danganir kamɨn itir puvatɨ.

23  *Ahitofel garima Apsalom an akabar gɨn zuir puvatɨ, ezɨ a ghua uan donki gaperagha uamategha uan nguibar ekiamɨn ghu. A ghua uan biziba ko amuim ko boriba akɨrigha gɨn ghua uabɨ aguraghava areme. Ezɨ an amuim ko boriba an kuam inigha ghua, an afeziabar kuaba afezir danganimɨn anefa.

24 Egha Apsalom ko Israelian mɨdorozir gumaziba dɨkavigha Devitɨn gɨn zui. Ezɨ dughiar Apsalom ghua Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn zuimɨn, Devit uan adarazi ko ghua Mahanaimɨn nguibar ekiamɨn otogha gɨfa. 25 Apsalom faragha Amasa amɨsevezɨma, a Joapɨn danganim inigha an mɨdorozir gumazibar gumazir dapanimɨn iti. Amasa Jeterɨn otarim, a Ismaelɨn ikɨzimɨn gumazir mam,† egha a Nahasɨn guivim Abigelɨn iti. Ezɨ Joapɨn amebam Seruia, an Abigelɨn amezemebam. 26 Dughiar kamɨn, Apsalom Israelia ko ghua Gileatɨn Distrighɨn otivigha averpenibar ingari.

27 Ezɨ Devit ghua Mahanaimɨn otozir dughiamɨn, gumazir 3pla iza a bato. Men ziabar kara, Sobi a Nahasɨn otarim, a kantri Amonɨn nguibar ekiam Raban gumazim. Ezɨ Amielɨn otarim Makir, a Lodebarɨn nguibar ekiamɨn gumazim. Ezɨ Barsilai, a Gileatɨn Distrighɨn Rogelimɨn nguibar ekiamɨn gumazim. 28-29 Gumazir kaba itariba ko nguazir mɨneba, ko daguraguir mɨsiaba isɨ Devit uan gumaziba ko me danɨngasa da inigha zui. Egha me dagher maba sara inigha zui, kar wit ko bali, plaua ko witɨn me avimɨn tueziba, ko nguezir igharagha garir pumuning ko, hani ko, bulmakaun otem ko dagher sisɨn me bulmakaun oter eborimɨn ingarizim. Me uaghan sipsipɨn maba inigha ghue. Me kamaghɨn fo, Devit uan gumaziba ko iza gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zuir tuavimɨn ize. Ezɨ mɨtiriam men azima kuariba men pɨri, ezɨ men mɨkarziba bar men amia. Kamaghɨn amizɨ, me dagher kaba inigha me bagha izi, eghtɨ me dar amɨva ua gavgavim iniam.

18

Joap Apsalom mɨsoghezɨma, an areme

1 Ezɨ Atrivim Devit uan mɨdorozir gumaziba bar me akuvagha, dar 1,000plan mɨdorozir gumazir okoruaba vaghvagha me bagha faragha zuir gumazir dapaniba amɨsevegha, egha uaghan kamaghɨra 100plan mɨdorozir gumaziba bagha gumazir dapanir maba amɨsefe. 2 Egha uan mɨdorozir gumaziba 3plan okoruabar me abɨki. Joap okoruar mam gativagha an garima, an aveghbuam Abisai mamɨn garima, Getɨn nguibar ekiamɨn gumazim Itai okoruar mamɨn gari. Egha Devit kamaghɨn uan mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, “Kɨ uabɨ ia ko e mɨsoghsɨ mangam.”

3 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Puvatɨ. Nɨ e ko mangan kogham. E bar mɨdorozimɨn areghtɨ, me e gɨnɨghnɨghan kogham. Egh me en taraziv sueghtɨ, e arɨmɨghireghtɨ, me uaghan gumazir aremezibagh nɨghnɨghan kogham. Ezɨ nɨ e ko mangɨtɨ, me nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghtɨ, bizir kam mati me 10,000plan gumazibav soghezɨ me bar ariaghire. E ghaze, kamaghɨn ti deragham, nɨ nguibar ekiamɨn kaghɨra ikɨ. Eghtɨ e gumaziba o bizitabar oteveghtɨ, nɨ e bagh da amangam.” 4 Ezɨ atrivim kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “A dera, kɨ ian nɨghnɨzimɨn gɨn mangam.” Egha Devit dɨvazir nguibar ekiam avɨnizimɨn tiar akar ekiamɨn mɨriamɨn tughav ikia garima, mɨdorozir gumazibar sueba voroghɨra dɨka azenan zui. Mɨdorozir gumaziba vaghvagha uan okoruabar aven iti, okoruar mamɨn dɨbobonim 1,000plan gumaziba iti, ezɨ okoruar mamɨn dɨbobonim 100plan gumaziba iti. Egha me bar uan okoruabar voroghɨra dɨka aven zui.

5 Devit akar gavgavimɨn Joap ko Abisai ko Itai mɨgɨa ghaze, “Ia na bagh nɨghnigh, gumazir igiar kam Apsalomɨn apangkufigh.” Ezɨ mɨdorozir gumaziba bar, akar gavgavir Devit uan mɨdorozir gumazir dapanibagh anɨngiziba, me bar da baraki.

6 Egha Devitɨn mɨdorozir gumaziba ghua Israelia bato, kar Apsalomɨn mɨdorozir gumaziba. Egha me Efraimɨn anabamɨn ruarimɨn uariv sosi. 7-8 Me uariv sogha ghua, Devitɨn mɨdorozir gumaziba bar Israelia abɨnigha bar me gasɨghasɨki. Mɨdorozim bar ekevegha bar distrighɨn danganiba bar a da ini. Gumazir bar avɨrim ruarimɨn aven tintinibar onganigha ariaghire. Kamagh amizɨ ruarimɨn aven ariaghirezibar dɨbobonim, a mɨdorozimɨn ariaghirezir darazir dɨbobonim gafira. Mɨdorozir gumazir dughiar kamran ariaghireziba bar dar dɨbobonim, 20,000ɨn tu.

9 Ezɨ Apsalom donki gaperagha ghua, Devitɨn mɨdorozir gumazir maba batogha ara zui, ezɨ an donki okɨn temer ekiar mamɨn apengan zuima, an dapanir arɨzim temer aguar mamɨn guragha gavgafi. Ezɨ Apsalom guraghav itima, an donki ivemara ghuavɨra iti, ezɨ Apsalom overiam ko nguazimɨn tɨzimɨn guraghav iti. 10 Ezɨ mɨdorozir gumazir kabar mav, Apsalomɨn ganigha ghua Joap mɨgɨa ghaze, “Kɨ datɨrɨghɨn Apsalomɨn garima, a temer okɨn aguamɨn guraghav iti.”

11 Ezɨ Joap a ikaragha ghaze, “Bizir kam ti guizbangɨra, o? Ezɨ nɨ a mɨsueghtɨ an aremeghan aghua? Nɨ a mɨsoghezɨ an aremezɨ, kɨ ti 10plan silvan dagɨaba, ko mɨdorozir gumazibar letɨn tam nɨ ganighai.”

12 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn Joap ikaragha ghaze, “Nɨ silvan dagɨar 1,000pla isɨ na danɨngightɨ, kɨ bizitamɨn atrivimɨn otarim damighan kogham. E bar ikiava orazima, atrivim akar gavgavir kam isa nɨ ko Abisai ko Itai, a ia mɨkeme. A kamaghɨn mɨgei, ‘Ia gumazir igiar kam Apsalomɨn ganighɨva, a gasɨghasɨghan markɨ.’ 13 Kɨ atrivimɨn akam batuegha Apsalom mɨsoghezɨ an aremeghai, kamaghɨn atrivim bizir kɨ amizir kam bareghai. Guizbangɨra, atrivim zurara bizir otivibar akaba, a bar da barasi. Ezɨ kɨ amizir bizir kam, atrivim a baregh, kamaghɨn a na isɨ kotiam datɨghtɨ, kɨ fo, nɨ kotiamɨn aven nan akuraghan kogham.”

14 Ezɨ Joap a ikaragha ghaze, “Markɨ, kɨ nɨ ko mɨkɨman aghua.” Egha Joap ghua afuzir 3pla inigha temer Apsalom guraghav itir kam bagha ghu. Ezɨ Apsalom angamɨra itima, Joap afuzibar an dɨghorim ginifi. 15 Ezɨ Apsalom aremeghasava amima, 10plan mɨdorozir gumazir Joapɨn afuziba ko biziba ateriba, ivegha Apsalomɨn boroghɨn iza bar an kuam amɨghizɨ, an areme.

16 Apsalom aremegha gɨvazɨma, Joap mɨdorozim agɨvasa mɨdorozir gumazir mam mɨgɨa ghaze, nɨ sɨgham givitɨma, Devitɨn mɨdorozir gumaziba oreghɨva mɨdorozim atakigh. Ezɨ Devitɨn adarazi sɨgham baregha Israelian agɨntɨzir arazim ategha uamategha ize. 17 Egha me ruarimɨn ghua Apsalomɨn kuam inigha mozir konir mamɨn anekunizɨ, a iraghu. Egha dagɨar avɨriba isa an mozim mɨkɨrav itima, dagɨar pozir bar ekiam anagava oto. Ezɨ Israelia uamategha ara uan nguibaba vaghvagha dar ghue.

18 Apsalom fomɨra angamɨra itir dughiamɨn, a dagɨar ruarir ekiar mam inigha Atrivimɨn Danganir Zarimɨn uan ziamɨn ababanim gamuava, anesara. Egha a kamaghɨn mɨgei, “Kɨ otarir nan danganim iniamba puvatɨ, eghtɨ a Israelia damutɨ, me na gɨnɨghnɨgham.” A bizir kam bagha uan ziam isa dagɨar kam gatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn gumazamiziba uaghan dagɨar kam dɨbora ghaze, “Apsalomɨn Dagɨam.”*

Me Apsalomɨn ovevemɨn gun Devit geghani

19 Apsalom aremegha gɨvazɨma, Sadokɨn otarim Ahimas kamaghɨn Joap mɨgei, “Ia na ateghtɨ kɨ atrivim bagh ivegh mangɨva eghaghanir aghuir Ikiavɨra Itir God an apanibar gavgavim abɨrazimɨn a geghanam.”

20 Ezɨ Joap a mɨgɨa ghaze, “Puvatɨ, nɨ datɨrɨkɨn atrivim bagh eghaghanir aghuim inigh mangan kogham. An otarim aremegha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, nɨ dughiar igharazitamɨn mangɨtɨ deragham.” 21 Dughiar kam, Itiopian gumazir mam iti, an atrivimɨn ingangarir gumazim. Ezɨ Joap a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨva, bizir nɨ ganizibar gun atrivim geghan.” Ezɨ a Joapɨn damazimɨn uan tevimning apɨrigha, dɨkavigha Devit bagha ivemara zui.

22 Ezɨ Sadokɨn otarim Ahimas ua Joap gaghora ghaze, “Bizir tizir na bativamiba, kɨ dagh nɨghnɨzir puvatɨ. Kɨ kamaghsua, nɨ na ateghtɨ kɨ uaghan Itiopian gumazir kamɨn gɨn mangɨva atrivim geghanasa.”

Ezɨ Joap kamaghɨn an azai, “Nan otarim, nɨ bizir tizim bagh mangasa? Nɨ mangɨ a mɨkemegh an bizir aghuitam inighan kogham.”

23 Ezɨ Ahimas ghaze, “Bizir tizim na bativam, kɨ mangam.”

Ezɨ Joap ghaze, “Aria nɨ mangɨ.” Ezɨ Ahimas ivegha Jordanɨn Fanem moghɨn ghua, Itiopian gumazir kam gitagha faragha ghu.

24 Dughiar kamɨn, Devit nguibar ekiamɨn aven itir dɨvazimɨn tiar akam ko azenan itir dɨvazimɨn tiar akamningɨn tɨzim gaperaghav iti. Nguibar ekiam geghuva an garir gumazir mam ghua, tiar akamɨn boroghɨn dɨvazir gavgavim gisɨn tughav ikia garima, gumazir vamɨra ivegha izi. 25 Ezɨ gumazir kam iza atrivimɨn diagha ghaze, “Gumazir mam ivemara izi.”

Ezɨ atrivim ghaze, “Gumazir vamɨra ivemar izɨtɨ, e suam mar gumazir eghaghanir aghuim inigha izim.” Ezɨ gumazim ivemara roghɨra izi.

26 Ezɨ nguibar ekiam geghuva an garir gumazim ua gari, gumazir igharazir mam uaghan ivegha izi. Ezɨ a gumazir tiar akamɨn gara itimɨn diagha ghaze, “Nɨ gan gumazir igharazir mam uaghan ivemara izi.”

Ezɨ atrivim ghaze, “Gumazir igharazir mam uaghan eghaghanir aghuitam inigha izi.”

27 Ezɨ eghuvir gumazim ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ garima, faragha ivegha izir gumazim, mati Sadokɨn otarim Ahimas ivemari.”

Ezɨ atrivim ghaze, “A gumazir aghuim. A ti eghaghanir aghuitam sara izama.”

28 Ezɨ Ahimas roghɨra iza kamaghɨn atrivimɨn diagha ghaze, “E deraghavɨra iti.”

Egha an atrivimɨn boroghɨn izava, nguazim girɨgha fuagha, uan guam nguazim mɨtuagha ghaze, “Atrivim, nɨ nan ekiam, e Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a nɨn God. Gumazir nɨ batogha nɨ ko mɨsoziba, a me isa en dafarim gatɨzɨ e me abɨni.”

29 Ezɨ atrivim kamaghɨn Ahimasɨn azara, “Nan borim Apsalom deragha iti, o puvatɨ?”

Ezɨ Ahimas kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Atrivim, Joap dɨkavigha, kɨ nɨn ingangarir gumazim, ko nɨn Itiopian ingangarir gumazim amadir dughiamɨn, kɨ garima, gumazir avɨrim pamtemɨn diav arai. Ezɨ kɨ deravɨra fozir puvatɨ, me bizir tizim gami.”

30 Ezɨ atrivim a mɨgɨa ghaze, “Nɨ sɨvagh mangɨ magh tugh.” Ezɨ a isɨvagha ghua munagh tughav iti.

31 Ezɨ Itiopian gumazir kam iza kamaghɨn atrivim mɨgei, “Atrivim, nɨ nan gumazir ekiam, kɨ eghaghanir aghuim nɨ danɨngasa izi. Gumazir nɨ ko mɨsoghava nɨ batoziba, datɨrɨghɨn dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God nɨn akurazɨ, me uam arazir kuratamɨn nɨ damuan kogham.”

32 Ezɨ atrivim oregha kamaghɨn mɨgei, “Nan borim Apsalom, a deraghavɨra iti o puvatɨ?”

Ezɨ Itiopian gumazim kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Atrivim, kɨ kamaghɨn ifonge, arazir datɨrɨghɨn gumazir igiar kam batozim, a gumazir nɨn apanim gamua nɨ ko mɨsoziba bar me batifigh.”

33 Ezɨ atrivim akar kam baregha an navim bar a baseme, ezɨ a dɨkavigha nguibamɨn tiar akamɨn boroghɨn itir dɨpenimɨn ghuriar pɨn itimɨn ghuanabogha azi. An aven ghugha kamaghɨn azia mɨgei, “O nan otarim Apsalom, nan otarim, nan otarim Apsalom. Kɨ nɨn danganim inigha aremezɨ ti deraghai. O Apsalom, nan otarim, nan otarim!”

19

Joap akar gavgavim Devit ganɨngi

1 Ezɨ gumazir maba gɨn ghua kamaghɨn Joapɨn mɨgɨa ghaze, “Devit bar Apsalomɨn apangkuvigha a bagha azia iti.”

2 Dughiar kamɨn Devitɨn mɨdorozir gumaziba kamaghɨn oraki, Devit uan otarim Apsalom bagh azia iti. Kamaghɨn amizɨ, me mɨdorozim damu apaniba abɨnamin arazim bagha navir agorogem gamir puvatɨ. Men naviba osemegha iti. 3 Egha mɨdorozir gumaziba nɨmɨra nɨmɨra nguibar ekiamɨn iza, mati mɨdorozir gumaziba mɨdorozimɨn aregha aghumsɨzim sara izi. 4 Dughiar kamɨn, atrivim uan guam avaragha pamtemɨn azia ghaze, “O Apsalom, nan otarim, noka. Apsalom, nan otarim, nan otarim!”

5 Ezɨ Joap atrivimɨn dɨpenimɨn ghugha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh. Nɨ datɨrɨghɨn uan mɨdorozir gumazibagh amizɨ, me bar aghumsɨki. Dughiar kamra, gumazir kaba nɨn akura. Ezɨ nɨ uan amuiba ko boriba ko amuir doziba, ia osɨmtɨzir tam inizir puvatɨ. 6 Ezɨ gumazir nɨ gifongeziba, nɨ me gifongezir puvatɨ. Ezɨ gumazir nɨ gifongezir puvatɨziba nɨ me gifonge. Nɨn arazim bighavɨra kamaghɨn en akagha ghaze, nɨn ingangarir gumazir dapaniba ko mɨdorozir gumaziba, me pura biziba. Ezɨ kɨ fo, Apsalom ti angamɨra itima e bar ariaghirezɨ, nɨ ti bar akongeghai.

7 “Nɨ oragh, nɨ dɨkavigh zuamɨra mangɨ mɨdorozir gumaziba deravɨra me mɨkɨmɨva, men navibar amightɨ da deraka. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ kamaghɨn damighan koghtɨ, datɨrɨghɨn dɨmangan me nɨ ateghtɨ, nɨ bar osɨmtɨzir ekiam iniam. Eghtɨ osɨmtɨzir kam osɨmtɨzir nɨ uan igiamra ikia iza datɨrɨghɨn tuzir osɨmtɨziba, bar dagh afiragham.” 8 Joap mɨkemegha gɨvazɨma, Devit dɨkavigha ghua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn aperaghav iti. Ezɨ an mɨdorozir gumaziba kamaghɨn oraki, atrivim nguibar ekiamɨn tiar akamɨn boroghɨn aperaghav iti. Kamaghɨn amizɨ, an mɨdorozir gumaziba iza a ko iti. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba arava vaghvagha bar uan nguibabar ghue.

Judaba ua Jerusalemɨn ikiasa, Devitɨn azangsɨsi

9 Israelian gumazamiziba bar, uari adoghodogha marazi ghaze, “Atrivim Devit en akurazɨma, Filistiaba ko apanir igharaziba e gasɨghasɨzir puvatɨ. Egha a datɨrɨghɨn, Apsalomɨn atiatigha arav ghugha en kantri ataki. 10 E Apsalom amɨsevezɨ a en atrivimɨn otozɨ, me mɨdorozimɨn aven a mɨsoghezɨ an areme. E Devit inigh izɨtɨ a en atrivimɨn ikiam. E bizir tizim mɨzuamam?”

11 Gumazir maba Israelian mɨgɨrɨgɨar kamɨn gun Atrivim Devit geghani, kamaghɨn amizɨ, a ofa gamir gumazimning, Sadok ko Abiatar bagha akam amaga ghaze, “Kɨ kamaghɨn ifonge, ia nan akam isɨ Judabar gumazir dapanibav mɨkɨm suam, kɨ kagh ikia Israelia mɨgeir akaba baraki. Ia Judaba bizir tizim bagha Israelia ataghizɨ, me faraghavɨra nan azangsɨgha ghaze, kɨ ua uan dɨpenimɨn mangam? 12 E bar aveghbuaba egha anabar vamɨrara, egha ia tizim bagha gumazir igharaziba ataghizɨ me ian faragh mangɨ, uam na inigh izasa?”

13 Egha Devit uaghan Amasa mɨgɨa ghaze, “Ga anabar vamɨra. Kɨ nɨ amɨseveghtɨma, nɨ Joapɨn danganim inigh, nan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanimɨn ikiam. Kɨ kamaghɨn damighan koghtɨ God na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

14 Ezɨ Devitɨn akaba, Judan gumazamizibar nɨghnɨzibagh ekuizɨ, me nɨghnɨzir vamɨram amigha kamaghɨn a bagha akam amadagha ghaze, “E ifonge, nɨ uan adarazi ko, ia bar uamategh Jerusalemɨn izɨ.”

15 Kamaghɨn amizɨ, Devit uan adarazi ko ghua Jordanɨn Fanemɨn otifi. Ezɨ Judan gumazamiziba kamaghsua, Devit izɨ Jordanɨn Fanem girɨghtɨ, me a bativigh a ko Jordanɨn vongɨn izam. Egha me ghua Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn, Gilgalɨn nguibar ekiamɨn a mɨzuai iti. 16  *Ezɨ Geran otarim Simei, a Benjaminɨn anabamɨn mav, an nguibam Bahurim, a zuamɨra Judaba ko iza Atrivim Devit bativasa izaghirɨ. 17 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn 1,000plan gumaziba Simei ko Devit bagha ize. Ezɨ Siba, a Solɨn adarazir ingangarir gumazim, a 15plan otariba ko 20plan ingangarir gumaziba sara, zuamɨra ghua Jordanɨn Fanemɨn atrivim bato. 18 Me atrivimɨn adarazir akurvagha, me isa fanemɨn vongɨn me arɨsi.* Egha atrivim ifongezir biziba, me bar dagh ami.

Devit Simein apangkufi

19 Atrivim dɨpam gɨrasava amima, Simei iza an damazimɨn irɨgha kamaghɨn a mɨgei, “Ga uaning, nan gumazir ekiam, nɨ nan arazir kuraba gɨn amangasa kɨ ifonge. Nɨ Jerusalem ataghizir dughiamɨn, osɨmtɨzir kɨ amizim, nɨ a gɨnɨghnɨghan markɨ, nɨ nan arazir kurar kam bar a gɨn amadagh. 20 Atrivim, kɨ fo, kɨ arazir kuram gami, kamaghɨn amizɨ kɨ notɨn amadaghan gumazir igharazibar faragha iza nɨ bato. Kɨ nɨn ingangarir gumazim.”

21 Ezɨ Seruian otarim Abisai kamaghɨn a mɨgei, “Simei akar kuramɨn Ikiavɨra Itir God mɨsevezir atrivim mɨkeme, kamaghɨn an aremeghtɨ, deragham!”

22 Ezɨ Devit kamaghɨn Abisai uan avebam Joap ko aning mɨgɨa ghaze, “Kar guan bizim puvatɨ, gua Seruian otarimning. Gua tizim bagha nan apanim damuasa? Kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn fo, kɨ Israelia bar men atrivim. Ezɨ dughiar kamɨn, e Israelian gumazitam mɨsueghtɨ an aremeghan kogham. Bar puvatɨgham.”

23 Egha atrivim akar dɨkɨrɨzim gamua pamtemɨn Simei mɨgɨa ghaze, “Bar guizbangɨra, me nɨ mɨsueghtɨ, nɨ aremeghan kogham.”

Devit Mefibosetɨn apangkufi

24  *Ezɨ Solɨn igiavotarim Mefiboset uaghan iza Devit bato. Dughiar Devit Jerusalem ataghizimɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, atrivim uamategha deragha izezimɨn, Mefiboset uan dagariba ko korotiaba ruezir puvatɨ, egha a uaghan uan ghuamasɨzim gɨsezir puvatɨ. 25 Mefiboset datɨrɨghɨn Jerusalem ategha† iza atrivim bato. Ezɨ atrivim kamaghɨn an azara, “Mefiboset, nɨ manmaghɨn amigha na ko arav ghuzir puvatɨ?”

26 Ezɨ Mefiboset kamaghɨn a ikaragha ghaze, “O atrivim, nan gumazir ekiam, nɨ fo, nan dagarimning ikufi. Dughiar nɨ Jerusalem ataghɨrazimɨn, kɨ uan ingangarir gumazim mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ na bagh donkin tam inigh izɨtɨ, kɨ a daperagh atrivim ko mangam.’ Ezɨ nan ingangarir gumazim na gifara. 27 Egha a nɨ bagha ghua akar ifavaribar nɨ mɨgɨa nan ziam abɨra. Ezɨ atrivim, nɨ nan gumazir ekiam, nɨ mati Ikiavɨra Itir Godɨn ensel. Nɨ bizir aghuir manamɨn na damusɨ nɨ a damu. 28 Kɨ fo, nɨ nan afeziamɨn adarazir gumazamiziba bar me mɨsueghtɨ me arighireghamin gavgavim iti. Ezɨ puvatɨ, nɨ nan apangkuvigha na ataghizɨ, kɨ zurara nɨn dɨpenimɨn aven itir dagher dakozimɨn api. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua bizir igharaz tam uabɨ danɨngɨsɨ nɨn azangan kogham.”

29 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgei, “Nɨn mɨgɨrɨgɨar kam mamaghɨra tugh, kɨ nɨghnigha gɨfa. Nɨ Siba ko gua Solɨn nguazim tuiragh uaning danɨng, an akuar tam initɨma nɨ akuatam inigh.”

30 Ezɨ Mefiboset kamaghɨn atrivim mɨgei, “Nɨ Siba ateghtɨ, a bar ada ini. Kɨ dagh nɨghnɨzir puvatɨ. Kɨ nɨ baghavɨra nɨghnɨzima, nɨ deraghavɨra ikegha ua ize.”

31  *Ezɨ Gileatɨn Distrighɨn gumazim Barsilai, a Rogelimɨn nguibam ategha izaghira atrivim ko Jordanɨn Fanem girɨgh vongɨn mangasa a ko iti. 32 Barsilai datɨrɨghɨn 80plan azeniba ikia egha bar ghuri. A dagɨar avɨriba iti, ezɨ Devit uan adarazi ko Mahanaimɨn itir dughiamɨn, Barsilai dagheba ko bizir avɨribar Devit uan adarazi ko me ganɨdi. 33 Ezɨ atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan gɨn Jerusalemɨn izɨtɨ kɨ nɨ geghuv nɨn ganam.”

34 Ezɨ Barsilai a ikaragha ghaze, “Nan gumazir ekiam, kɨ kɨran oveghangɨn aremegham, ezɨ kɨ tizim bagh nɨn gɨn Jerusalemɨn mangam? 35 Nɨ oragh, kɨ 80plan azeniba iti, egha deragha bizir aghuiba ko kurabagh fozir puvatɨ. Kɨ dagheba ko dɨpabar amɨva deragh dar isɨngtɨziba baraghan kogham, manam derazɨ manam ikufi. Nan kuarimning uaghan ikufi, eghtɨ gumazamiziba ighiabar amutɨ, kɨ me onger ighiaba baraghan kogham. Kamagh amizɨ, kɨ tizim bagh nɨn gɨn mangɨva osɨmtɨzim nɨ danɨngam? Ti puvatɨgham. 36 Atrivim, nɨ bizir tizim bagh arazir aghuir kamɨn na damuasa? Markɨ. Kɨ nɨ ko fanemɨn vongɨn tong sɨvagh mangɨgh, egh kɨ uamategham. 37 Ga uaning, nɨ na ateghtɨ kɨ uamategh uan nguibamɨn mangɨva, nguazir uan afeziam ko amebamɨn kuamning afazɨ naghɨn aremeka. Ezɨ nan otarim Kimham iti, a nɨ ko mangam. A nɨn ingangarir gumazim. Eghtɨ nɨ bizitam a bagh a damusɨ nɨ puram a damu.”

38 Ezɨ atrivim kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kimham na ko mangam. Ezɨ kɨ bizir tizim a bagh a damusɨ ifongegh, kɨ puram a damuam. Egh nɨ bizir tizim damusɨ pura nan azaraghtɨ, kɨ nɨ bagh puram a damuam.”

39 Egha atrivim uan gumazamiziba ko, me bar Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghue. Egha atrivim deragh Barsilai damuasa God ko mɨgei. Egha a Barsilain torezɨ, a uamategha uan nguibamɨn ghu. 40 Atrivim vongɨn ghua Gilgalɨn nguibar ekiamɨn zuima, Kimham a ko zui. Ezɨ Judabar mɨdorozir gumaziba ko Israelian marasi, me bar atrivim ko vongɨn zui.

Israelia ko Judaba uari adoghodosi

41 Devit Gilgalɨn nguibar ekiamɨn itima, Israelian gumaziba bar atrivim bagha iza, kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam, bizir tizim bagha en aveghbuaba Judaba, en modogha nɨ ko nɨn amuiba ko boriba ko nɨn mɨdorozir gumaziba inigha Jordanɨn Fanem abɨki?”

42 Judan gumaziba bar akar kam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Atrivim en ikɨzimɨn mav, kamaghɨn amizɨ e arazir kam gami. Ezɨ ia tizim bagha e baseme? Atrivim e bagha daghetam givezezir puvatɨ, egha bizitam bar e ganɨngizir puvatɨ.”

43 Ezɨ Israelian gumaziba kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Gumazitam atrivimɨn otoghɨva a bar moghɨra en kantrin atrivimɨn ikiam. Ezɨ kantrin kamɨn aven, e Israelia 10plan anababa iti, ezɨ ia Judaba anabar vamɨrara iti. Guizbangɨra, Devit ian anabamɨn oto, egha a bar en atrivimɨn iti, ezɨ e 10plan anababa, e ia gafira. Ezɨ ia tizim bagha en aghuagha e gasɨghasɨghasava ami? E uari uam atrivim inigh izamin nɨghnɨzimɨn mɨngarim.” Ezɨ puvatɨ, Judaba bar gavgavigha pamtemɨn mɨgɨa Israelia abɨni.

20

Seba atrivim abɨnasa

1  *Dughiar kamɨn gumazir kurar mam iti, an ziam Seba. A Bikrin otarim, a Benjaminɨn anabamɨn gumazir mam. Egha Seba sɨgham givia dɨa ghaze, “Devit markɨ, e an anabamɨn gumazamiziba puvatɨ. E Jesin otarimɨn adarazi puvatɨ, e an gɨn mangan kogham. Aria, e Israelian gumazamiziba uamategh uan nguibabar mangam.” 2 Ezɨ Israelia akar kam baregha, bar Devit ategha Seba ko zui. Ezɨ Judan gumaziba Devitɨn gɨn ghua, Jordanɨn Fanem ategha tuavimɨn ghua Jerusalemɨn otifi.

3  *Me ghua Jerusalemɨn otivigha gɨvagha, Devit uan atrivir dɨpenimɨn aven ghugha, uan 10plan amuir dozir an atrivir dɨpenimɨn ganasa taghiziba, a me inigha dɨpenir igharazimɨn me arigha, men ganasa gumazir maba mɨsefe. Egha marazi amɨsevezɨma, me dagheba ko bizir igharaziba sara me ganɨdi. Egha a fomɨra me gami moghɨn, a ua ghua me ko akuir puvatɨ. Me zurara pura dɨpenimɨn iti, mati amizir odiariba.

4 Ezɨ atrivim gɨn kamaghɨn Amasa mɨgei, “Nɨ mangɨ Judan gumazibar diagh me akufagh. Egh gurum mɨzaraghan o zuerimɨn ia bar izɨ na batogh. Egh nɨ uaghan me ko ikɨ.” 5 Ezɨ Amasa men dɨmasa ghua, egha a zuamɨra men diazir puvatɨ, ezɨ atrivim me izasa dɨborozir dughiam, a gɨvazɨ me tɨghar izam.

6 Ezɨ atrivim kamaghɨn Abisai mɨgei, “Apsalom osɨmtɨzir ekiam e ganɨngi, ezɨ datɨrɨghɨn Bikrin otarim Seba, osɨmtɨzir bar ekiam e danɨngam, eghtɨ Seban osɨmtɨzim bar ekevegh Apsalomɨn osɨmtɨzim gafiragham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan mɨdorozir gumaziba inigh mangɨ an agɨragh an suiragh. Puvatɨghtɨ Seba uan adarazi ko mangɨ nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itibar ikɨtɨ, e an suighan iburagham.”*

7 Ezɨ Abisai, ko Joapɨn mɨdorozir gumaziba, ko atrivim geghuvir mɨdorozir gumaziba, kar Keretia ko Peletian mɨdorozir gumazir gavgaviba, me bar Jerusalem ategha, Bikrin otarim Seban agɨntɨghasa ghue. 8 Me ghua Gibeonɨn dagɨar ekiamɨn otozɨ, Amasa iza me bato. Dughiar kamɨn, Joap mɨdorozir korotiam arugha mɨdorozir sabam inigha uan letiamɨn anemɨghɨrɨ. Mɨdorozir sabar kam uan mɨsevimɨn aven iti, ezɨ Joap Amasan boroghɨn zuir dughiamɨn mɨdorozir sabam suiaghɨrɨgha nguazim girɨ.

9 Ezɨ Joap kamaghɨn Amasa mɨgei, “Aruer arɨzim aveghbuam, nɨ deraz, o?” Egha uan agharir guvimɨn an ghuamasɨzimɨn suiragha, an torasa. 10 Joap mɨdorozir sabar mam uan agharir kɨriamɨn an suira, ezɨ Amasa mɨdorozir sabar kamɨn ganizir puvatɨ. Joap Amasan navim bɨrazɨma, an muriam suiaghɨrɨgha nguazim girɨzɨ, a maghɨram areme. Ezɨ Joap uam a bɨrazir puvatɨ. Joap Amasa bɨrazɨ an aremezɨ, a uan aveghbuam Abisai ko aning Bikrin otarim Seban agɨntɨghasa ghu.

11 Ezɨ Joapɨn mɨdorozir gumazir mam Amasan kuamɨn boroghɨn tughav ikia dɨa ghaze, “Gumazir Devit ko Joap gifongeziba, me Joapɨn gɨn mangɨ.” 12 Ezɨ ghuzim bar Amasan kuam noghezɨ, an kuam tuavir torim girɨghav iti. Ezɨ mɨdorozir gumaziba bar iza an kuamɨn ganigha ua zuir puvatɨ. Ezɨ Joapɨn mɨdorozir gumazir kam gari me zuir puvatɨzɨma, a an kuam gekuigha ghua tuavim ategha tuzir torimɨn anetɨgha inimɨn anevara. 13 Ezɨ Amasan kuam ua tuavimɨn itir puvatɨzɨma, mɨdorozir gumaziba bar Joapɨn gɨn ghua Seba buri.

14 Ezɨ Seba ghua Israelian anababa bar men nguaziba abigha ghua, nguibar ekiam Abel Betmakan oto. Ezɨ Berin ikɨzimɨn gumaziba bar, a ko uari akuvagha a ko ghua nguibar ekiamɨn aven ghue. 15 Ezɨ Joapɨn mɨdorozir gumaziba kamaghɨn oraki, Seba nguibar ekiamɨn aven itima, me iza nguibam ekɨaru. Egha me mɨsoghasa nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn boroghɨn nguazim pozim mɨkɨra ghuavanadi. Egha me dɨvazim akarightɨ a irasava, me temer ekiabar pamten ivɨvɨgha a ginivavɨra iti. 16 Ezɨ amizir nɨghnɨzir aghuim itim, nguibar ekiar kamɨn ikia kamaghɨn Joapɨn adarazir dɨa ghaze, “Oi, ia oragh! Ia Joap mɨkemeghtɨ a izɨ. Kɨ akam an iti.”

17 Ezɨ Joap roghɨra izima, amizim an azara, “Nɨ Joapra?”

Ezɨ Joap ghaze, “Are, kar kɨrara.”

Ezɨ amizim a mɨgɨa ghaze, “Kɨ nɨn ingangarir amizim, kɨ akar mam nɨn iti. Kɨ kamaghsua, nɨ bar deraghvɨra kuarim atɨgh na baragh.”

Ezɨ Joap ghaze, “A dera, kɨ nɨn akam baragham.”

18 Ezɨ amizim kamaghɨn Joap mɨgei, “Me fomɨra ghaze, nɨ osɨmtɨzim ikɨva, Abelɨn nguibar ekiamɨn mangɨ. Me Abelɨn zuima, a men osɨmtɨziba akɨri. 19 Nɨ oragh. En nguibar ekiam a Israelɨn kantrin aven nguibar ekiaba bar dar faraghavɨra iti. E tintinibar mɨsozir puvatɨgha deravɨra apiagha, uan arazir aghuibar gɨrara zui. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn nguibar ekiar kam gasɨghasɨghasa. Nɨ bizir tizim bagha, Ikiavɨra Itir God baghavɨra itir bizim gasɨghasɨghasava ami?”

20 Ezɨ Joap kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ. Kɨ nguibar kam gasɨghasɨgh a kuvarɨmasa puvatɨ. 21 E gumazir vamɨra iniasa ize, an ziam Seba, a Bikrin otarim. A Efraimɨn anabar mɨghsɨabar itir gumazim. Gumazir kam, an Atrivim Devit abɨnasa nɨghnɨzim gumazibagh anɨdi. E kamaghsua, ia Seba e danightɨ, e ian nguibar ekiam ategh mangam.”

Ezɨ amizim kamaghɨn Joap mɨgei, “Bar guizbangɨra, e gumazir kam mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, e an dapanim fegh, dɨvazimɨn vongɨn a kunightɨ, ia datɨrɨghɨram an ganam.”

22 Kamaghɨn amizɨ, amizim nguibar ekiamɨn ghua uan nɨghnɨzir aghuim gumazamiziba bar me mɨgei. Ezɨ me an nɨghnɨzimɨn gɨn ghua, Seban fɨrim atugha an dapanim isa dɨvazimɨn azenan, Joap bagh anekuni. Ezɨ Joap sɨgham givima an mɨdorozir gumaziba nguibar ekiam ategha vaghvagha uamategha uan nguibabar zui. Ezɨ Joap Atrivim Devit bagha uamategha Jerusalemɨn ghu.

Devitɨn ingangarir gumazir dapanibar ziaba

23 Joap datɨrɨghɨn Israelian mɨdorozir gumazibar dapanir bar faragha zuim. Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia, a mɨdorozir gumazir atrivim geghuvibar gumazibar dapanim, kar Keretia ko Peletia. 24 Ezɨ Adoniram, a gumazir atrivim uan ingangaribar amuasa inizibar gumazir dapanim. Ezɨ Ahilutɨn otarim Jehosafat, a gavmanɨn akɨnafariba osirir gumazir faragha zuim. 25 Ezɨ Seva, an Atrivim Devit amir eghaghanibar akɨnafariba osirir gumazim. Ezɨ Abiatar ko Sadok aning ofa gamir gumazimning. 26 Ezɨ Jairɨn adarazir gumazim Ira, a uaghan Devitɨn ofa gamir gumazir mam.

Devit ko Godɨn eghaghaniba

21

(Sapta 21--24)

Gibionia Atrivim Solɨn arazir kuraba ikara

1 Devit atrivimɨn itir dughiamɨn, mɨtiriar ekiam oto, ezɨ 3plan azenibar dagheba bar puvatɨ. Ezɨ Devit bizir kamɨn mɨngarim bagha Ikiavɨra Itir Godɨn azai. Ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgɨa ghaze, “Bizir kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu. Atrivim Sol Gibeonia mɨsoghezɨ me ariaghire, ezɨ bizir kam bangɨn, osɨmtɨzim Solɨn ovavir boribar ikiavɨra iti.” 2 Kamaghɨn amizɨ, Devit Gibeonian diazɨ me ize.* Gibeonia Israelian gumazamiziba puvatɨ, me Amoria. Amorian marazi ariaghire, ezɨ varazira ikiavɨra iti. Bar fomɨra Israelia akar gavgavim akɨrigha ghaze, me Gibeonia gasɨghasɨghan kogham. Ezɨ Atrivim Sol, a Israelia ko Judabara Israelɨn nguazir kamɨn ikiasa gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, Sol Gibeonia agɨvasa ingari.

3 Gibeonia datɨrɨghɨn iza Devit batozɨma, a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ arazir kurar e ia gamizir kamɨn osɨmtɨzim anegɨvasava ami. Eghtɨ ia deragh e damusɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨgh. Kɨ osɨmtɨzir kam akɨrsɨ ia bagh bizir tizim damuam?”

4 Ezɨ Gibeonia kamaghɨn Devit ikara, “Osɨmtɨzir kam, a e ko Sol uan ikɨzim ko iti, ezɨ nɨ gol ko silvaba e danightɨ, bizir kam gɨvaghan kogham. E uaghan Israelian gumazitam mɨsoghsɨ nɨn azaraghan kogham.”

Ezɨ Devit ghaze, “Ezɨ kɨ ia bagh bizir tizim damuasa ia ifonge?”

5 Ezɨ me kamaghɨn atrivimɨn akam ikaragha ghaze, “Sol bar e gasɨghasɨgh e agɨvasa nɨghnɨsi, eghtɨ en gumazitam Israelɨn nguazimɨn ikian kogham. 6 E fo, Ikiavɨra Itir God atrivimɨn ikiasa Sol amɨsefe. Solɨn nguibam Gibea. Kamaghɨn amizɨ, e kamaghɨn nɨn azai, Nɨ Solɨn ikɨzimɨn gumazir 7plan e danɨngigh. Eghtɨ e Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn me guightɨ, me arɨmɨghiregham.”

Ezɨ Devit me mɨgɨa ghaze, “A dera, kɨ me isɨ ia danɨngam.” 7 Devit faragha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Solɨn otarim Jonatan bagha akar gavgavim akɨri, egha a datɨrɨghɨn a ginɨrɨ.† Kamaghɨn amizɨ, a Jonatanɨn otarim Mefiboset inizir puvatɨ. Mefiboset a Solɨn igiavotarim, ezɨ an a isa Gibeonia ganɨngizir puvatɨ.

8  *Egha Devit Armoni ko Mefibosetɨn igharazim ini. Aning Sol ko Rispan otarimning, Rispa a Aian guivim, egha a Solɨn amuir dozir mam. Devit uaghan Solɨn guivim Merapɨn otarir 5pla ini. Merapɨn pam Adriel, Adriel a Barsilain otarim, a Meholan nguibamɨn gumazim, aning otarir kaba bate.

9 Devit gumazir kaba isa Gibeonia ganɨngizɨma, me me inigha mɨghsɨamɨn ghuavanabogha, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn 7plan gumazir kaba guizɨ, me bar moghɨra ariaghire. Bizir kam, a balin azeniba anima me baliba faraghavɨra dar aghorasava amir dughiamɨn oto.

10 Ezɨ gumazir aremezir kabar pumuningɨn amebam Rispa, a azir inir ghurir maba inigha, mɨghsɨar kamɨn ghuavanabo. A inir kabar purirpenir muziarir mam dagɨar mam gisɨn an ingari. Egha gumazir kabar kuaba iakɨnir mabar dar garavɨra ikia ghua amozim izir dughiam oto, ezɨ amozim arigha gumazir 7plan kabar aghariba rue. Rispa dɨmagariba ko aruebar gumazir kuar kaba deraghavɨra dar gara iti, puvatɨghtɨ, kuaraziba ko asɨzir atiaba izɨ dar amegham. 11 Ezɨ Devit gɨn Aian guivim Rispa amizir arazir kam baraki. 12 Egha Devit Gileatɨn Distrighɨn ghua, Jabesɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba bagha ghua, Sol ko an otarim Jonatanɨn aghariba ini. Filistiaba fomɨra Gilboan mɨghsɨamɨn Sol ko Jonatanɨn mɨsuegha, aningɨn kuamning inigha ghua Betsanɨn nguibar ekiamɨn tuavir akabar aning agura. Ezɨ Jabesia gɨn ghua aningɨn kuamning okemegha aning inigha ghu.‡ 13 Ezɨ Devit uan ingangarir gumazibav mɨkemezɨ, me Sol ko Jonatanɨn aghariba inigha ghue. Me uaghan gumazir 7plan Gibionia guizibar aghariba akufa. 14 Egha me Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn Selan nguibar ekiamɨn ghugha, Sol ko Jonatanɨn aghariba isa, Solɨn afeziam Kisɨn dagɨar mozim gatɨ. Atrivim mɨkemezɨ moghɨn me bizibagh ami. Ezɨ arazir kamɨn gɨn, me uan kantri deragh a damuasa God ko mɨgeima, a men akaba barasi.

Israelia Filistiabar gumazir bar dafaba ko mɨsosi

(1 Eghaghaniba 20:4-8)

15 Ezɨ mɨdorozim uam Israelia ko Filistiabar tongɨn oto. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghuaghira Filistiaba ko mɨsosi. Me uariv sogha ghua Devitɨn gavgaviba bar gɨvazɨma, a ua mɨsoghan ibura. 16 Ezɨ Filistian gumazir mam an ziam Isbibenop, a gumazir dafabar mam, a Devit mɨsueghtɨ, an aremeghasa mɨgei. An afuzir igiar mɨzer ruarir me brasɨn ingarizim iti, ezɨ an osɨmtɨzimɨn dɨbobonim, 3pla ko akuamɨn kilogremɨn tu. Egha uaghan mɨdorozir sabar igiar mam iti. 17  *Ezɨ Seruian otarim Abisai, Devit bagha iza an akuragha Filistian kam mɨsoghezɨma an areme. Ezɨ mɨdorozir gumaziba akar gavgavim Devit mɨgɨa ghaze, “E mangɨ mɨsoghamin dughiamɨn nɨ e ko mangan kogham. Nɨ mati lamɨn angazangarir Israelia e ganɨdim, nɨ lamɨn kam damightɨ, a mungeghan markɨ.”

18 Egha Israelia gɨn ua Filistiaba ko mɨsosi. Dughiar kamɨn me Gopɨn nguibamɨn uariv sosi. Ezɨ Israelian mav, a Husan nguibamɨn gumazim, an ziam Sibekai, a Filistian gumazir dafar mam mɨsoghezɨ an areme, an ziam Sap.

19 Dughiar igharazir mamɨn, Israelia ua Filistiaba ko Gopɨn nguibamɨn uariv sosi. Ezɨ Betlehemɨn gumazim Jareoregim, an otarim Elhanan, a Getɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a Goliatɨn igharazim mɨsoghezɨma an areme. Goliatɨn afuzir mɨsiam bar ekevegha mati me iniba nuavir masinɨn tretbar suizir aghorir bar dafam.

20 Ezɨ gɨn mɨdorozir igharazir mam ua Getɨn nguibar ekiamɨn oto. Gumazir bar dafabar ovavir borir mam uaghan iti, egha a gumazir ruarir dafam. Ezɨ an dafarimning vaghvagha 6plan dafarir puziba iti, ezɨ an dagarimning uaghan kamaghɨra 6plan dagarir puziba iti. Da bar moghɨra 24plan puziba. 21 Gumazir kam dɨbovir akabar Israelia mɨgɨav iti, Devitɨn aveghbuam Sama, an otarim Jonatan a mɨsoghezɨ, an areme.

22 Filistian 4plan gumazir kaba, me gumazir bar dafar Getɨn nguibar ekiamɨn izezibar ovavir boriba. Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me mɨsoghezɨ, me ariaghire.

22

Devit Ikiavɨra Itir God bagha
ighiam bange

(Onger Akaba 18)

1 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, Devitɨn apanim Sol ko apanir igharaziba da uam a ini. Ezɨ a bizir kam gɨnɨghnɨgha Ikiavɨra Itir God bagha ighiar kam bange. 2 Ighiar kamɨn mɨgɨrɨgɨaba kamakɨn:

Ikiavɨra Itir God, a nan dɨvazir bar gavgavimɨn mɨn iti.

A nan dagɨar kɨ an aven uabɨ modimɨn mɨn ikia,

nan akuragha nan apaniba da ua na ini.

Nan God, a dagɨar ekiamɨn mɨn iti,

ezɨ kɨ uan apanibar ara ghua an modi.

A nan oramɨn mɨn ikia na avara,

ezɨ kɨ an uabɨ modi.

A nan akuragh deragh nan ganamin gavgavim iti,

egha nan dɨvazir bar gavgavimɨn mɨn iti.

3 Nan God mati dagɨar ekiam,

ezɨ kɨ an ghuava an uan apanibar modi.

A nan oramɨn mɨn ikia na avara,

ezɨ kɨ an uabɨ modi.

A ua na isir gavgavim ikia

egha na geghufi.

Kɨ an deima, an nan akurazɨma,

apaniba na gasɨghasɨghizir puvatɨ.

A nan akuragh deragh nan ganamin gavgavim iti,

egha nan dɨvazir bar gavgavimɨn mɨn iti.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan Akurvazir Gumazim.

Kɨ an deima, a nan akurazɨma, apaniba na gasɨghasɨghizir puvatɨ.

4 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam feka!

Kɨ an deima, a nan akurazɨma,

apaniba na gasɨghasɨghizir puvatɨ.

5  *Guizbangɨra, kɨ atam areme.

Ovevem benir gavgavimɨn mɨn na ikiagharigha gɨfa,

mati ongarim dɨkava dɨpɨraghira, na avasava ami.

6 Ovevem bar na inizɨ, kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrasava ami.

Mati me nan suighasa azuazim agurazɨ, a nan suighasa iti.

7 Kɨ osɨmtɨzir ekiamɨn ikia, egha pamten Ikiavɨra Itir Godɨn dei.

Kɨ uabɨn akurvaghasa uan Godɨn arai.

Ezɨ a uan Dɨpenimɨn ikia nan ararem barazima,

an an kuarir torim giraghu.

8 Kamaghɨn amizɨ, a nan apanibar atari.

Egha mɨkɨmkɨzim gamizɨ an otogha,

overiabagh inobaghnobasi.

9 Ikiavɨra Itir God, mɨgharim an atinimɨn otivaghiri,

ezɨ avim an akamɨn otivaghira bizir avɨribar isi.

Egha mɨzariaba ira tintinibar zui.

10 God overiam kuigha izaghiri,

ezɨ mɨgharir pɨziba an dagarimningɨn apengan iti.

11 A iza mati, a enselɨn bar gavgavim gaperazɨ, an a inigha izi.

Mati amɨnim avɨzimning ikia,

God inigha bar atamra izi.

12 An amɨnirbɨrim gamizɨ an anevara.

Mati a purirpenimɨn aven modoghav iti,

amozimɨn mɨturir pɨziba anevara.

13 A ghuariar pɨzibagh amizɨ, an angazangarim bar da avarazɨ,

onɨmarim ghuariar pɨzir kam abɨgha azenim giri.

14 Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn ikia, tiarim akara pamten dagarvasi.

Godɨn Bar Pɨn Itim uan akam akara pamtem mɨgei.

15 An onɨmaribagh amizɨ, da mati an barir aviba

an apanibagh asavamadi, ezɨ me tintinibar ara zui.

16 O Ikiavɨra Itir God, nɨ men atarir adarir kam,

mati amɨnir ekiam nɨn atinimɨn otogha me gɨva me munamadi.

Nɨn adarir kam ongarim gamizɨ, a bar mɨsɨngi,

ezɨ bizir nguazir mɨngarimɨn suiraziba, bar azenim gire.

17 Ikiavɨra Itir God pɨn ikia, uan agharim amadazɨ, a izaghira nan suiragha ua na gekui.

An ongarir bar konimɨn uam na inigha azenim gatɨ.

18 Dughiar kamɨn nan apaniba bar gavgavigha na abɨnasava ami.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, men dafariba da ua na ini.

19 Kɨ dughiar kuramɨn itima, nan apaniba iza na ko mɨsosi.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, na geghuva nan gari.

20 A deravɨra nan gara nan akurazɨ, kɨ danganir aghuimɨn ikia deravɨra iti.

A bar guizbangɨra na gifonge, egha kamaghɨn a ua na ini.

21 Kɨ arazir aghuimɨn gɨn zui.

Ezɨ bizir kam bagha, Ikiavɨra Itir God bizir bar aghuir avɨribar na gami.

Kɨ Godɨn damazimɨn zue,

ezɨ a ivezir aghuim isa na ganɨdi.

22 Ikiavɨra Itir God, a nan God.

Kɨ akɨrim ragha a gasarazir puvatɨ.

Kɨ guizbangɨra an Akar Gavgavibar gɨn zui.

23 Kɨ zurara bizir God damuasa e mɨkemezibagh nɨghnɨsi.

Egha kɨ an arazir a ifongeziba batoghezir puvatɨ.

24 A fo, kɨ an damazimɨn osɨmtɨziba puvatɨ.

Kɨ guizbangɨra arazir kurabar uabɨra uabɨ geghuva ua bagha gari.

25 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegha iti.

Kamaghɨn amizɨ a nan arazir aghuir kamɨn ganigha,

a ikaragha arazir aghuimɨn na gami.

26 Ikiavɨra Itir God, gumazir nɨ ataghɨrazir puvatɨzim,

nɨ uaghan an ataghɨrazir puvatɨ.

Gumazir nɨn damazimɨn derazim,

nɨ uaghan arazir aghuim an akakasi.

27 Gumazir nɨn damazimɨn zuezir arazibagh amim,

nɨ uaghan uan arazir zueziba an akakasi.

Eghtɨ gumazir arazir kuramɨn gɨn zuim,

nɨ uaghan arazir kuramɨn a ikarvasi.

28 Gumazamizir uari abɨriba, nɨ men akurvasi.

Gumazamizir uari pɨrafiba, nɨ me abɨri.

29 O Ikiavɨra Itir God, nɨ angazangarim na ganɨdi.

Egha mɨtarmem na dama a batosi.

30 Nɨn gavgavimɨn, kɨ uan apanibav sogham.

Kɨ uan Godɨn akurvazimɨn, apanibar dɨvazim ikiavkɨnigh me abɨragham.

31 Godra, an araziba da bar guizbangɨra egha bar aghungi.

A bizitam damusɨ akam akɨrigh, egh an a damuam.

An oramɨn mɨn iti,

eghtɨ gumazitam a bagh izɨ an aven modogh nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ, deraghvɨra ikiam.

32 Ikiavɨra Itir God, a bar uabɨra guizbangɨra God.

A bar uabɨra dagɨar ekiamɨn mɨn ikia e apasa.

33 Godra nan daroribar na akumakui,

egha gavgavim na ganɨga deragha nan garima, kɨ zui.

34 A nan suemning gamizɨ, kɨ asɨzir atiabar mɨn,

mɨghsɨabar pɨn mar deravɨram arui.

35 A mɨdorozir arazibar nan sure gamizɨ,

nan agharimning barir pir me ainɨn ingarizim,

gekuamin gavgavim iti.

36 O God, nɨ uan oram na ganɨngizɨma, kɨ an gɨrakɨrangɨn modozɨ, nɨ nan apanibar dafaribar ua na ini.

Nɨ uan gavgavimɨn nan akura.

Nɨ nan dɨmdiam baregha nan akurazɨ, kɨ gumazamizibar damazimɨn ziar ekiam iti.*

37 Nɨ bar tuavir aghuim na ganɨngizɨ, kɨ an ghua,

apɨghsigha irɨzir puvatɨ.

38 Kɨ uan apanibar agɨntɨghavɨra ikia ghua,

men suiragha me gasɨghasɨgha bar me agɨfa.

39 Kɨ me gasezɨ, me kuabara ira,

nan dagarimningɨn apengara ira ua dɨkavasava amuava avenge.

40 Nɨrara, mɨdorozim damuasa gavgavim na ganɨngi,

ezɨ kɨ me mɨsogha me abɨnizɨ, me nan dagarimningɨn apengan iti.

41 Nɨ nan apanibagh amizɨ,

me akɨribagh ighegha, na gasegha uam are.

Gumazir na gifongezir puvatɨziba, kɨ bar me gasɨghasɨki.

42 Gumazir kaba, uarir akurvaghasa diava arai, ezɨ men akurvaghamin gumaziba puvatɨ.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn diava arai, ezɨ a men dɨmdiaba barazir puvatɨ.

43 Kɨ bar me gasɨghasɨghizɨ,

me mati amɨnim nguazir mɨnemeniam giveragha ghu.

Kɨ me dɨkabɨra me abɨni,

mati kɨ tuavimɨn

nguazir beghneaziba dɨka zui.

44 Nɨ gumazir na gasɨghasɨzibar dafarimɨn uam nan akura.

Nɨ na gamizɨ, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dapanimɨn oto.

Gumazamizir kɨ fozir puvatɨziba, nɨ men kantriba na ganɨngizɨ, kɨ dagh ativagha men gari.

45 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba kamaghɨn na baregha zuamɨra iza,

nan guamɨn uan teviba apɨra nan akam barasi.

46 Men gavgaviba bar gɨvazɨ, me nɨrɨzim ko agorogem sara na bagha izi.

47 Ikiavɨra Itir God, a zurara ikia mamaghɨra iti.

A dagɨar ekiamɨn mɨn na modozɨ kɨ an apazangɨn itima a na geghufi,

kamaghɨn amizɨ, kɨ ziar ekiam a danɨngam.

God nan akurvazimɨn ikia ua na inizɨ,

kamaghɨn, kɨ an ziam fam.

48 Nan apaniba na gamizir arazir kuraba, Godra ua da ikarvasi.

A Kantrin Igharazibar Gumazamiziba isa nan apengan me atɨ.

49 A nan apaniba da ua na ini.

Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God,

nɨ nan apanibar damazibar ziar ekiam na ganɨngi.

Nɨ nan akurazɨ, mɨdorozir gumaziba na mɨsoghezɨ kɨ aremezir puvatɨ.

50  *Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God,

kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨ nɨn ziam fɨ, onger akar nɨn ziam feba bangam.

51 Kɨ Devit, Ikiavɨra Itir God atrivimɨn ikiasa na ginabagha na mɨsefe.

A nan akurvazima, kɨ uan apanibav sogha me abɨri.

A zurara nan apangkuva mamaghɨra iti.

A nan gɨn otivamin ovavir boriba, a kamaghɨra me damu mangɨvɨra ikiam.

23

Devitɨn akar abuananaba

1 Kar Devitɨn akar abuananaba:

Kɨ Jesin otarim Devit, kar kɨ mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba.

Kɨ gumazir, Jekopɨn God atrivimɨn ikiasa na mɨsevezim.

God gumazamizibar damazimɨn ziar ekiam na ganɨngi.

Ezɨ kɨ ighiar aghuir avɨriba osirigha Israelia ganɨngi, ezɨ me bar dagh ifuegha da bange.

2 Ikiavɨra Itir Godɨn Duam ia mɨkɨmasa, akaba isa nan akam gatɨ.

Guizbangɨra, God uabɨ uan akaba isa na ganɨngizɨ, kɨ dar gun ia mɨgei.

3 Israelia en God, a mati dagɨar ekiar e modim,

a kamaghɨn na mɨgei,

“Atrivim Godɨn apengan ikɨva, guizɨn araziba ko Godɨn atiatim sara

gumazamizibagh eghuv men gan.

4 A kamaghɨn amua mati, aruem mɨzaraghara ghuariaba puvatɨzir overiamɨn anaga isira,

mati amozir avɨrim grazibagh izezɨma,

aruemɨn angazangarim dagh isirazɨ da taghtasi.”*

5 God na ko akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam akɨra ghaze,

A nan ikɨzim damightɨ me ikɨ gavgavigham,

eghtɨ a na ko dɨkɨrɨzir akar kam otevkɨnighan kogham.

Eghtɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavir kam, a zurara kamaghɨra ikiam.

Bizir kɨ ifongeziba, God nan akuraghtɨ da deraghvɨram otivam.

6 Gumazir arazir kurabagh amiba, me mati benir dɨkonir ataghatariba, gumaziba da makuri.

Eghtɨ gumazamiziba uan dafaribar dar suighan kogham.

7 Gumazitam benir dɨkonir kaba batueghsɨ, an ainɨn otevitam o afuziv siatamɨn da itir danganimra da akuvagh

dar apongtɨ, da isi bar gɨfagh.

Mɨdorozir gumazir gavgavir
ziaba itibar ziaba

(1 Eghaghaniba 11:10-47)

8 Devitɨn mɨdorozir gumazir gavgavibar ziabar kara. Men faraghavɨra itim, Josep Basebet, a Takemonɨn adarazir gumazim. A 3plan mɨdorozir gumazir gavgavir kabar mav, egha a men faragha zui. A dughiar mamɨn afuzimɨn suiragha† 800plan apaniba ko mɨsogha bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire.

9 Ezɨ Dodon otarim Eleasar, a mɨdorozir gumazir ziar ekiaba itir 3plan kabar namba 2ɨn gumazim. A Ahohin adarazir gumazim. Dughiar mamɨn an Atrivim Devit ko Pasdamimɨn nguibamɨn itima, Filistiaba mɨsoghasa uari akufi. Ezɨ Filistiaba izir dughiamɨn, Israelia men atiatigha ua uari amɨkɨrɨvegha are. Danganir kamɨn balin azenir mam iti. 10 Ezɨ Eleasar uabɨra tugha gavgavigha, Filistiabav sozi me ariaghiri. Ezɨ an aghariba a girima, a mɨdorozir sabamɨn suirazɨ an an ikia gavgavigha mamaghɨra iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God dughiar kamɨn bar Filistiaba agɨfa. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba uamategha iza gari Eleasar uabɨra iti, ezɨ Filistian mɨdorozir gumazibar kuabar, korotiaba suamin ingangarimra iti.

11 An gɨrara itim, Agin otarim Sama, a Hararɨn nguibamɨn gumazim. A namba 3ɨn mɨdorozir gumazir ziam itim. Dughiar mamɨn Filistiaba iza Lehin nguibamɨn iza, nguezir azenir ekiamɨn boroghɨn uari akufa. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumazir igharazir maba men ganigha are. 12 Ezɨ Sama atiatir puvatɨgha tugha gavgavigha, nguezir azenir kam geghuva, a bagha Filistiabav soghezɨ me ariaghire. Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God bar Filistiaba abɨni.

13 Devitɨn mɨdorozir gumazir dapanibar tongɨn, marazi men faragha zui. Gumazamiziba ziar kam me gatɨ, Devitɨn Mɨdorozir Gumazir Gavgavir 30pla. Dughiar mamɨn, azenir igiabar dagheba asir dughiam izima, Devitɨn Mɨdorozir Gumazir Gavgavir 30plan tongɨn, gumazir 3pla dɨkavigha, Devit bagha ghua Adulamɨn dagɨar torimɨn‡ a bato. Ezɨ Filistiaba uaghan dughiar kamran iza Refaimɨn danganir zarimɨn uari bagha averpenibar ingarigha iti. 14 Ezɨ dughiar kamɨn, Devit uan mogomer danganir gavgavimɨn iti, ezɨ Filistiabar mɨdorozir gumaziba Betlehemɨn nguibam inigha gɨfa. 15 Ezɨ Devit kuarim an pɨrima, a pamtem nɨghnɨgha ghaze, “Maia, tina mangɨ na bagh Betlehemɨn nguibamɨn dɨvazir tiar akamɨn boroghɨn itir mozir dɨpam, an tam, tuigh izɨ na danigham!”

16 Ezɨ mɨdorozir gumazir gavgavir 3plan kaba, me kamaghɨn oregha ghua, Filistiaba itir danganimɨn me ko mɨsogha me abigha ghu. Egha Betlehemɨn nguibam avɨnizir dɨvazimɨn itiar akamɨn boroghɨn ghua dɨpam tuigha Devit bagha a inigha uamategha ize. Ezɨ Devit dɨpar kam amezir puvatɨ, a dɨpam ofan mɨn a isa Ikiavɨra Itir God ganɨga, nguzimɨn a inge. 17 Egha Devit kamaghɨn mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, gumazir dɨpar kam tuasa ghueziba me bar atam ariaghiregha ua ize. Kɨ dɨpar kam amɨ mati, kɨ men ghuzim api. Kamaghɨn amizɨ, kɨ anemeghan kogham.” Egha Devit dɨpam amezir puvatɨ.

Kar bizir mam mɨdorozir gumazir 3plan kaba a gami.

18 Ezɨ Abisai 30plan mɨdorozir gumazir gavgavibar faragha zuir gumazim.§ An aveghbuam Joap, ezɨ aningɨn amebam Seruia. Dughiar mamɨn Abisai uan afuzim inigha 300plan apanibav soghezɨ me bar ariaghire. Kamaghɨn, a uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir 3plan kaba ko ziar ekiam iti. 19 Egha a 3plan mɨdorozir gumazir gavgavir kabagh itagha ziar ekiam ikia, egha men gumazir dapanimɨn oto. Egha a uabɨ 3plan mɨdorozir gumazir kaba ko magh ghuzir puvatɨ.

20 Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia, a Kapselɨn nguibamɨn gumazim, a uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir mam. Egha mɨdorozir avɨrir mabagh amua apaniba abɨni. Dughiar mamɨn, Benaia Moapɨn kantrin gumazim, Ariel, an otarir pumuning mɨsoghezɨ aning areme. Ezɨ gɨn dughiar orangtɨzimɨn, aisɨn ofɨziba irima, a mozir mam giraghugha laionɨn mam mɨsoghezɨma an areme. 21 Egha dughiar igharazir mamɨn, a Isipian gumazir ganganir aghuir mamɨn mɨsoghezɨma an areme. Gumazir kam afuzimɨn suiraghav iti, ezɨ Benaia ter ararir osɨmtɨzir mam inigha an boroghɨn ghugha an a mɨsuegha, an dafarimɨn an afuzim amɨkegha afuzir kamɨn a bɨrazɨ, an areme. 22 Jehoiadan otarim Benaia, amizir bizir ekiar kabanang a pɨrafazɨ, a uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir 3plan kaba ko ziar ekiam iti. 23 An ziar ekiam, 30plan mɨdorozir gumazir gavgavir kabagh afira, egha mɨdorozir gumazir 3plan ziar ekiaba itir kaba ko magh ghuzir puvatɨ. Ezɨ Devit uabɨ geghuv uabɨn ganamin gumazibar dapanimɨn anetɨ.

24-39 Kar 30plan mɨdorozir gumazir gavgavibar ziaba:

Asahel, a Joapɨn dozim,

Betlehemɨn nguibamɨn gumazim Elhanan, a Dodon otarim,

Sama, a Harotɨn nguibamɨn gumazim,

Elika, a Harotɨn nguibamɨn gumazim,

Heles, a Peletian nguibar ekiamɨn gumazim,

Ira, a Ikesɨn otarim, a Tekoan nguibar ekiamɨn gumazim,

Abieser, a Anatotɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Mebunai, a Husan nguibamɨn gumazim,

Salmon, a Ahohin adarazir gumazim,

Maharai, a Netofan nguibar ekiamɨn gumazim,

Banan otarim Helep, a Netofan nguibar ekiamɨn gumazim,

Itai a Ribain otarim, a Gibean nguibar ekiamɨn Benjaminɨn anabamɨn gumazim,

Benaia, a Piratonɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Hidai a Gasɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn itir danganir zarimɨn gumazim,

Abialbon a Araban nguibar ekiamɨn gumazim,

Asmavet, a Bahurimɨn nguibamɨn gumazim,

Eliaba, a Salbonɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Jasen, a Gunɨn nguibamɨn gumazim,

Saman otarim Jonatan, a Hararɨn nguibamɨn gumazim,

Ahiam, a Sararɨn otarim, a Hararɨn nguibamɨn gumazim,

Ahasbain otarim Elifelet, a kantri Makan gumazim,

Ahitofelɨn otarim Eliam, a Gilon nguibamɨn gumazim,

Hesro, a Karmelɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Parai a Arapɨn nguibamɨn gumazim,

Natanɨn otarim Igal, a Soban nguibar ekiamɨn gumazim,

Bani, a Gatɨn anabamɨn gumazim,

Selek, a kantri Amonian gumazim,

Naharai a Berotɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a Seruian otarim Joapɨn mɨdorozir afuziba ko bizir igharaziba sara aterir gumazim,

Ira, a Itran ikɨzimɨn gumazim,

Garep, a Itran ikɨzimɨn gumazim,

Uria, a Hitian gumazim.

Mɨdorozir gumazir kabar dɨbobonim 37ɨn tu.

24

Devit gumazamiziba medi

(1 Eghaghaniba 21:1-27)

1 Dughiar mamɨn, Ikiavɨra Itir God ua Israelian atara, osɨmtɨzim me danɨngasa nɨghnɨzim Devit ganɨngi. Egha a Devit mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ Israelia ko Judabar gumazamiziba mengegh.”

2 Ezɨ Atrivim Devit kamaghɨn mɨdorozir gumazibar dapanim Joap mɨgei, “Nɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapaniba inigh, ia mangɨ Israelian gumazamiziba bar me mengegh. Ia Israelian anababa bar dar mangɨ, notɨn amadaghan Danɨn nguibar ekiam ikegh, mangɨ sautɨn amadaghan Berseban nguibar ekiamɨn otogh, nɨ gumazamiziba bar me mengegh. Kɨ e uan gumazamizibar dɨbobonim gɨfoghasa.”

3 Ezɨ Joap kamaghɨn atrivim ikaragha ghaze, “Atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ kamagh ifonge, Ikiavɨra Itir God, a nɨn God, a gumazamizibar dɨbobonim damightɨ a bar ghuavanabogh, egh bar avɨrasemegham. Kɨ ghaze, bizir kam ti, dughiar nɨ ikiavɨra itimɨn otoghtɨ, nɨ uabɨ uan damazimɨn an ganam. Ezɨ atrivim, nan gumazir ekiam, ga uaning, gumazamiziba mengamin ingangarim, kar en ingangarim puvatɨ. Ezɨ nɨ tizimsua arazir kurar kam damuasava ami?”*

4 Ezɨ atrivim kamaghsua gavgavigha ghaze, Joap uan mɨdorozir gumazir dapaniba ko me an akamɨn gɨn mangam. Kamaghɨn amizɨ, me atrivim ategha ghua Israelian gumazamiziba mengasa ghue.

5 Me Jordanɨn Fanem giregha vongɨn ghuegha, Aroerɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn sautɨn amadaghan ghu. Nguibar kam Gatɨn anabamɨn nguazimɨn danganir zarimɨn tɨzimɨn iti. Egha me nguibar kamɨn sautɨn amadaghan averpenibagh ami. Egha gɨn me Aroer ategha notɨn amadaghan ghua Jaserɨn nguibar ekiamɨn oto. 6 Me gɨn ua Jaser ategha ghua Gileatɨn Distrighɨn otifi. Egha ghua Tatimhotsin danganimɨn ghu. Me ua danganir kam ategha ghua Danɨn anabamɨn nguazimɨn itir nguibam Janɨn otogha, vongɨn ghua aruem uaghiri naghɨn Saidonɨn nguibar ekiamɨn oto. 7 Egha me uamategha sautɨn amadaghan iza, Tairɨn nguibar ekiamɨn otifi, nguibar ekiar kam a dɨvazir gavgavim iti. Egha gɨn me dɨkavigha Tair ategha ghua, Hivia ko Kenanian nguibar ekiaba bar dagh arui. Egha me abuan ghua Judan sautɨn amadaghan otogha, ghua Berseban nguibar ekiamɨn otogha ghua Negevɨn nguazimɨn otifi. 8 Egha me uan kantrin nguibaba bar dagh aruigha gɨvagha uamategha Jerusalemɨn ghu. Men darorir kamɨn ruarim, a 9plan iakɨniba ko 20plan dughiabar ghu. 9 Me ghua otivigha gɨvagha, Joap ghua kamaghɨn me uan darorimɨn gun atrivim geghari, “Israelia me 800,000ɨn gumaziba iti, ezɨ me mɨdorozir gumazibar ingangarim damuam. Ezɨ Judan gumazibar dɨbobonim a 500,000ɨn tu.”

10  *Devit bar me mengegha gɨvagha, gɨn an amizir arazir kam bagha navim osemegha kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, “Kɨ bar onganigha mɨdorozir gumaziba menge. Kɨ arazir kurar kamɨn osɨmtɨzir bar ekiam gami. O Ikiavɨra Itir God, ga uaning, kɨ amizir arazir kurar kam, nɨ a gɨn amadagh.”

11-12 Ezɨ dughiar kamra, Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Devitɨn akaba inigha izir gumazim Gat, a Devitɨn gɨn otivamin bizibar garir gumazim, a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ Devit mɨkemegh, ‘Kɨ Ikiavɨra God, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ 3plan tuaviba nɨ ganɨdi. Eghtɨ nɨ dar tam ginabaghtɨ, kɨ anarɨra gɨn mangɨva, a isɨ nɨ danɨngam.’ ”

Amɨmzaraghan mɨzaraghara Devit osegha dɨkavigha gɨvazɨ, 13  *Gat Devit bagha ghua kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun a mɨkeme. Egha kamaghɨn an azai, “Nɨ 7plan azenibar mɨtiriar ekiam nɨn kantrin otivasa ifonge? O, apaniba izɨ ia mɨsogh ian agɨntɨghtɨ, ia arɨ mangɨ danganir igharazibar 3plan iakɨnibar ikiam? O, arɨmariar kuratam nɨn kantrin gumazamiziba 3plan aruebar me bativam? Nɨ bar deraghvɨra nɨghnigh uan ifongiamɨn na mɨkemeghtɨ, kɨ uamategh mangɨ na amadazir Godɨn mɨkɨmam.”

14  *Ezɨ Devit bar atiatigha kamaghɨn Gat mɨgei, “Nɨ na mɨgeir akar kam, osɨmtɨzir ekiam na ganɨdi. Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God a zurara apangkuvir God. Kamaghɨn, a bizir manam damusɨ a damu. Kɨ kamaghɨn aghua, gumazamiziba e gasɨghasɨgham.”

15 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Israelia bagha arɨmariar kuram amadazɨ, arɨmariam mɨzarazir kamram otogha ghua a dɨborozir dughiamɨn tu. Ezɨ notɨn amadaghan Danɨn nguibar ekiamɨn ikegha ghua sautɨn amadaghan Berseban nguibar ekiamɨn, 70,000plan gumazamiziba ariaghire. 16 Ezɨ dughiar kamɨn, enselɨn gumazamizibagh asɨghasɨghamim, a Jerusalemɨn izegha gɨvagha, me gasighasighsava ami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, osɨmtɨzir kurar kam gumazamizibar anɨngan men apangkuvigha, uan nɨghnɨzim giragha enselɨn kamɨn mɨgɨa ghaze, “Markɨ. Me atakigh.” Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ensel danganir me witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isimɨn boroghɨn iti. Ezɨ danganir kam, a Araunan nguazim, a Jebusian adarazir gumazim.

17 Ezɨ Devit enselɨn kamɨn ganigha kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Kɨrara kɨ arazir kuram gami, egha osɨmtɨzir ekiam iti. Ezɨ gumazamizir kaba, me sipsipɨn mɨrara iti, mevzika, me osɨmtɨzir manam gami? Bar puvatɨ. Kɨ uan ikɨzim ko erara, nɨ e gasɨghasɨgh.”

18 Ezɨ dughiar kamra Godɨn akam inigha izir gumazim Gat ghua kamaghɨn Devit mɨgei, “Nɨ Jebusian gumazim Araunan danganir me witɨn ovɨzibar iniba kua, dar dagheba isimɨn mavanang, egh Ikiavɨra Itir God bagh ofa gamir dakozir tamɨn ingarigh.” 19 Ezɨ Gat Devit mɨkemezɨ moghɨn, Devit, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn ghua me witɨn dagheba isir danganir kamɨn oto.

20 Ezɨ Arauna ingarir danganimɨn ikia vɨn garima, atrivim uan ingangarir gumazir dapaniba ko a bagha izi. Kamaghɨn amizɨ, a ziar ekiam atrivim danɨngasa an boroghɨn ghua nguazim girɨgha fuagha, uan guam nguazim mɨtua. 21 Egha kamaghɨn mɨgei, “Atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ manmaghɨn amizɨ nɨ nan ganasa izi?”

Ezɨ Devit kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ danganir nɨ datɨrɨghɨn witɨn iniba kua, dar dagheba isir kam, kɨ a givezasa izi. Kɨ an Ikiavɨra Itir God bagh ofabar amuamin dakozimɨn ingaram. Eghtɨ arɨmariar kurar kam gumazamiziba ategham.”

22 Ezɨ Arauna kamaghɨn Devit mɨgei, “Atrivim, nan gumazir ekiam, markɨ. Nɨ nan nguazir kam givezan kɨ aghua, nɨ puram a iniam. Egh uaghan bizir tizir nɨ ofa damuasa ifongeziba, sara iniam. Nɨ bulmakaun kaba inigh ofan bar isia mɨghɨribar amuasa, kɨ bulmakaun kaba nɨ ganɨdi. Nɨ uaghan, avim arɨghsɨ ter ararir witɨn iniba mɨseviba ko, temer ruarir kɨ bulmakauningɨn tuemning gatɨzim, aning uaning inigha ingangarim gamim, nɨ ofaba tusɨ a inigh. 23 Atrivim, kɨ bizir kaba bar da isa nɨ ganɨdi.”

Egha Arauna ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ kamaghsua, nɨ Ikiavɨra Itir God bagh damuamin ofaba, a dagh ifuegham.”

24 Ezɨ atrivim kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damusɨ, pura gumazir igharazimɨn bizitam, o uan bizir kɨ ivezezir puvatɨzitam inigh izɨ, a bagh ofan bar isia mɨghɨrizim damighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan dagɨaba isɨ nɨn bizir kabagh ivezam.” Egha Devit nguazir otevir kam ko bulmakauba giveza, 50plan silvan dagɨaba isa Arauna ganɨngi. 25 Egha Devit danganir kamɨn Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozimɨn ingarigha, ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan God ko navir vamɨran ikiamibagh ami. Egha Devit nguazimɨn itir gumazamiziba bagha Ikiavɨra Itir Godɨn azai. Ezɨ Ikiavɨra Itir God an azangsɨziba baraki. Egha God arɨmariar kam Israelɨn anegɨfa.

* 1:6: 1 Samuel 31:1-6; 1 Eghaghaniba 10:1-6

* 1:18: Fofozir gumaziba ghaze, Jasarɨn Akɨnafarir kam, a Israelian akɨnafarir ghurir mam. Egha datɨrɨghɨn akɨnafarir kam bar ovenge, ezɨ e fozir puvatɨ akar manaba an ike. Josua God ko mɨgeima an aruem gamizɨ an overiamɨn tughav itir dughiamɨn eghaghanim, a uaghan akɨnafarir kamɨn iti. Nɨ Josua 10:12-13ɨn gan.

* 2:2: 1 Samuel 25:42-43

* 2:4: 1 Samuel 31:11-13

* 2:8: Gumazir kamɨn ziam Isboset, a guizbangɨra, Isbal o Esbal. (Nɨ 1 Eghaghaniba 8:33ɨn gan.) Ezɨ Hibrun akam ziam Isbal an akar kamɨn mɨrara ghu, “Balɨn gumazim.” Bal an asemɨn ziam, egha gumaziba ua ziar kam Bal osiran aghua, egha me a giragha kamaghɨn osiri, “Boset,” an akar kamɨn mɨrara ghu, “aghumsɨzir bizim.”

* 3:9-10: 1 Samuel 15:28

* 3:14: 1 Samuel 18:27

* 3:15: Nɨ 1 Samuel 18:17-27 ko 25:44ɨn gan.

* 4:4: 2 Samuel 9:3

* 4:4: Gumazir kamɨn ziam, a Meribal. (Nɨ 1 Eghaghaniba 8:34ɨn gan.) Ziar kamɨn akuar abuananam, a, “Bal,” an asemɨn ziam. Ezɨ gɨn me ua ziar kam Bal osiran aghua, egha a giragha kamaghɨn osiri, “Boset.” An akar kamɨn mɨrara ghu, “Aghumsɨzir Bizim.” Ezɨ gumazir kamɨn ziam kamaghɨn oto, “Meriboset,” o “Mefiboset.”

* 4:10: 2 Samuel 1:1-16

* 5:4: 1 Atriviba 2:11; 1 Eghaghaniba 3:4; 29:27

* 5:6: Josua 15:63; Gumazir Dapaniba 1:21

* 5:24: 2 Atriviba 7:6

* 6:2: Ua Me Ini 25:22

* 6:3: 1 Samuel 7:1-2

* 6:8: Akar kam “datɨrɨghɨn,” an en dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A dughiar gumazim akɨnafarir kam osirizim mɨgei.

* 6:11: 1 Eghaghaniba 26:4-5

* 6:19: 1 Eghaghaniba 16:43

* 7:12: Onger Akaba 89:3-4; 132:11; Jon 7:42; Aposel 2:30

* 7:14: Onger Akaba 89:26-27; 2 Korin 6:18; Hibru 1:5

* 7:16: Onger Akaba 89:36-37

* 7:23: Godɨn Araziba 4:34

* 8:12: Hibrun akam ghaze “Siriaba.” Egha me fomɨra akar kam Grikɨn akamɨn a giragha an osiri, “Idomia.” Guizbangɨra, Hibrun akam ti faragha ghaze, “Idomia,” ezɨ gɨn me pazav an osiri. Nɨ uaghan 1 Eghaghaniba 18:11ɨn gan.

* 8:13: Onger Akaba 60:1

† 8:13: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 9:1: 1 Samuel 20:15-17

* 9:3: 2 Samuel 4:4

* 11:1: 1 Eghaghaniba 20:1

* 11:21: Gumazir Dapaniba 9:53

* 11:27: Onger Akaba 51:4

* 12:1: Onger Akaba 51:1

* 12:11: 2 Samuel 16:22

* 12:25: Ziar kam Jedidia, an mɨngarim kamaghɨn ghu, “Ikiavɨra Itir God bar a gifonge.”

† 12:31: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, a kamaghɨn mɨgei, “Egha a Raban nguibar ekiamɨn gumazamiziba bar me inigha egha soba ko ainɨn afaviba ko ainɨn sobiabar me mɨsoghezɨ, me ariaghire. Egha a marazi brighbar ingarir avenɨn marazi tue.”

* 13:21: Bar fomɨra gumaziba Hibrun akam, me Grighɨn akamɨn a gɨra, egha vezɨn kamɨn me mong an ruarim osiri. Ezɨ e datɨrɨghɨn fozir puvatɨ, me uari akar kam osiri, egha a fomɨra Hibrun kamɨn iti, egha datɨrɨghɨn ua itir puvatɨ. Grighɨn akam ghaze, “Amnon Devitɨn otarir ivariam, ezɨ Devit bar a gifonge. Kamaghɨn Devit Amnon ivezir kuram a ganɨngizir puvatɨ.”

† 13:32: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 13:34-36: Vezɨn kamɨn aven, akar kam, “Ezɨ an atrivim bagha ghua kamagh a mɨgei, ‘Kɨ gumazir mabar garima me Horonaimɨn izir tuavmɨn mɨghsɨamɨn mɨriamɨn otivigha izaghiri,’ ” a datɨrɨghɨn Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Akar kam ti fomɨra ike, egha datɨrɨghɨn ovenge. Bar fomɨra dughiar akam ikiavɨra itimɨn, gumaziba Grikɨn akamɨn a gɨra, ezɨ akar kam a Grikɨn akamɨn ikiavɨra iti.

§ 13:37-39: Talmai an Apsalomɨn inazir afeziam. Nɨ 2 Samuel 3:3ɨn gan.

* 14:17: 2 Samuel 19:27

* 15:7: Hibrun akam ghaze, 40plan azeniba. Ezɨ fomɨra gumazir maba akar kam Grighɨn akamɨn a gɨra, egha ghaze, akar kam a 4plan azenibav gei.

† 15:20: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Bar fomɨra gumazir maba akar kam Grighɨn akamɨn a giragha an osiri, ezɨ datɨrɨghɨn Aruamɨn akam Grighɨn akamɨn gɨn zui.

* 16:1: 2 Samuel 9:9-10

* 16:3: 2 Samuel 19:26-27

* 16:22: 2 Samuel 12:11-12

* 17:3: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Bar fomɨra gumazir maba akar kam Grighɨn akamɨn a giragha an osiri, ezɨ datɨrɨghɨn Aruamɨn akam Grighɨn akamɨn gɨn zui.

* 17:23: 2 Samuel 15:12

† 17:25: Hibrun akam ziar kam Ismael itir puvatɨ. A ghaze, Israel. Ezɨ fomɨra gumazir maba akar kam Grighɨn akam a giragha an osiri, egha me ghaze, a Ismael mɨgei. 1 Eghaghaniba 2:17, uaghan Ismael mɨgei.

* 18:18: Akar kam, “datɨrɨghɨn,” an en dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A dughiar gumazir akɨnafarir kam osirizim mɨgei.

* 19:16: 2 Samuel 16:5-13

* 19:18: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 19:24: 2 Samuel 9:1-13; 16:1-4

† 19:25: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 19:31: 2 Samuel 17:27-29

* 20:1: 1 Atriviba 12:16; 2 Eghaghaniba 10:16

* 20:3: 2 Samuel 16:22

* 20:6: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 21:2: Nɨ Josua 9:3-15ɨn gan.

† 21:7: Nɨ 1 Samuel 20:14-17 ko 2 Samuel 9:1-7ɨn gan.

* 21:8: 1 Samuel 18:19

‡ 21:12: Nɨ 1 Samuel 31:8-13ɨn gan.

* 21:17: 1 Atriviba 11:36; Onger Akaba 132:17

* 22:5: Jona 2:5-7

* 22:36: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 22:50: Rom 15:9

* 23:4: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 23:8: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 23:13: Nɨ 1 Samuel 22:1ɨn gan.

§ 23:18: Gumazir maba ghaze, namban kam a 30 puvatɨ. Me ghaze, a ti 3plan gumazibav gei.

* 24:3: E fozir puvatɨ, Ikiavɨra Itir God manmaghsua dughiar kamɨn Israelian atari. (Nɨ ves 1ɨn gan.) Egha uaghan, akɨnafarir kam deragha e mɨgeir puvatɨ, gumaziba medir arazir kam, manmaghsua Godɨn damazimɨn “Arazir kuram.” Gumazir maba ghaze, God uabɨra gumazamizibar dɨbobonim gɨfogh. Kamaghɨn Joap ghaze, “Gumazamiziba mengamin ingangarim, kar en ingangarim puvatɨ.” Ezɨ guizbangɨra, God dughiar mabar gumazamiziba mengasa Israelia mɨgei. Egha God men ziaba iniasa me mɨgei, a uaghan dagɨaba a danɨngasa mɨkeme, eghtɨ arɨmariar ekiam me inighan kogham. (Nɨ Ua Me Ini 30:11-12ɨn gan.) Nɨghnɨzir igharazim kamakɨn. Devit kamaghɨn ifonge, a uan mɨdorozir gumazibar amightɨ me bar avɨrasemegham, kamaghɨn amizɨ a gumaziba menge. (Nɨ ves 9ɨn gan.) Guizbangɨra, bar fomɨra Ikiavɨra Itir God Israelia mɨgɨa ghaze, A uabɨ mɨdorozimɨn men akuragham, egh me kamaghɨn nɨghnɨghan kogham, Men mɨdorozir gumazir avɨrim me damutɨ me apanibagh afiragham. (Nɨ Gumazir Dapaniba 7:2-7ɨn gan.) Bizir kam bangɨn, arazir Devit amizir kam derazir puvatɨ.

* 24:10: 1 Samuel 12:13; 13:13

* 24:13: 1 Eghaghaniba 21:12

* 24:14: Onger Akaba 51:1; 130:4-7

1 Atriviba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Israelia ko Judabar Atriviba,
Men Akɨnafarir Faragha Zuim

O

1 Atriviba

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, a Samuelɨn Akɨnafarir Namba 2ɨn eghaghanibar gɨn otivizir bizibagh eghari. An Atrivim Devitɨn ikɨrɨmɨrir abuananam geghari. An Atrivim Solomonɨn ikɨrɨmɨrim ko ingangaribagh eghara, egha uaghan, Israelia uan kantri abigha kantrin pumuningɨn otozimɨn dughiamɨn, an aning gativazir atrivibagh eghari. Egha uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazir mabar eghaghaniba uaghan an iti. Me Godɨn akaba isa atriviba ko gumazamiziba tuavir aghuimɨn gɨn mangasa, men akakagha me mɨgei. Godɨn akam inigha izir gumazibar mav, a Elaija.

Akɨnafarir kam, mati Samuelɨn Akɨnafarir Namba 1 ko Namba 2. A pura eghaghanir kɨnim puvatɨ. An atriviba amizir bizibagh eghara uaghan men araziba tuisɨsi. Atrivir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan itiba, me ziar aghuiba iti, egha me atrivibar itir dughiabar, Israelia men apengan ikia deraghavɨra iti. Ezɨ atrivir Godɨn akaba batoziba, me ziar kuraba iti. Egha me atrivibar itir dughiabar, Israelian dabirabim ikufi. Atriviba arazir kurar kam gami. Me asebar ziaba fasa tintinibar mɨghsɨabar ghuavanadi. Men arazir kam God gamima, a bar men oseme.

Solomon Israelian atrivimɨn iti

1

(Sapta 1--11)

Atrivim Devit bar ghuri

1 Atrivim Devit bar ghurizɨ, an mɨkarzim zurarama arugharusi. Ezɨ me inir mɨtiar avagha akuiba isava anevema, da tong fefem a ganɨdir puvatɨ. 2 Kamaghɨn amizɨ, an ingangarir gumazir dapaniba a mɨgɨa ghaze, “Atrivim, en gumazir ekiam, e ti nɨ bagh guivir igiatam inightɨ, a nɨ ko ikɨ nɨn akurvagh deragh nɨn ganam. Egh a nɨ muigh daku egh nɨn mɨkarzim fefem a danɨngam.” 3 Kamaghɨn amizɨ, me kantri Israelɨn danganiba bar, dar amizir igiar bar diriba bagha ruiagha arui. Egha Sunemɨn nguibamɨn amizim, Abisak, an apigha, a inigha atrivim bagha ize. 4 Amizir bar igiar dirir kamɨn ganganiba bar dera, a bar deraghavɨra atrivimɨn akurvagha an gara a geghufi. Ezɨ Atrivim Devit tong poroghamiba uari ko akuava amir arazitamɨn a gamizir puvatɨ.

Adoniya atrivimɨn otivasa

5-6  *Adoniya, a Devit ko Hagitɨn otarim. Hagit Apsalom bategha, an gɨrara Adoniya bate. Adoniyan ganganiba bar dera, ezɨ an afeziam bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, dughiatamɨn tong an arazir kuratam bagha an azangsɨgha kamaghɨn a mɨkemezir puvatɨ, “Nɨ manmaghsua arazir kabagh ami?” Egha datɨrɨghɨn Adoniya uabɨ, uabɨ fa ghaze, an atrivimɨn otivam. Kamaghɨn amizɨ, a mɨdorozir karisba ko hoziaba ko 50plan gumazir a geghuv an faragh mangamiba ini. 7 Egha a ghua Seruian otarim Joap, ko ofa gamir gumazim Abiatar, aning ko mɨkemezɨma, aning an akuraghtɨ an atrivimɨn otivasa aning ifonge. 8 Ezɨ ofa gamir gumazim Sadok, ko Jehoiadan otarim Benaia, ko akam inigh izir gumazim Natan, ko Simei, ko Rei, ko atrivimɨn mɨdorozir gumazir gavgaviba, me Adoniyan nɨghnɨzim ko itir puvatɨ.

9 Dughiar mamɨn. Adoniya ofa damuasa danganir mamɨn ghu, danganir kam, me kamaghɨn a dɨbora ghaze, Kuruzibar Dagɨam, a Enrogelɨn nguazimɨn aven anadir dɨpar atuimɨn boroghɨn iti. A sipsipba ko bulmakaun apuriba ko bulmakaun igiar mɨkarziba sara itibav suegha ofa gami. A izasa atrivimɨn otarir igharaziba, ko Judan atrivimɨn ingangarir gumazir dapaniba, ko atrivimɨn ingangarir gumazir igharaziba me bagha akam amada. 10 Egha an akam inigha izir gumazim Natan, ko Benaia, ko atrivimɨn mɨdorozir gumaziba, ko an aveghbuam Solomon, a me bagha akatam amadazir puvatɨ.

Solomon atrivimɨn oto

11  *Ezɨ akam inigha izir gumazim Natan, a Solomonɨn amebam Batseba bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ kamaghɨn oraghiz, o puvatɨ, Hagitɨn otarim, Adoniya, Atrivim Devitɨn danganim inigh atrivimɨn otivasava ami. Ezɨ en gumazir ekiam Devit, bizir kam gɨfozir puvatɨ. 12 Kamaghɨn, nɨ uan otarim Solomon ko, gua uaghara aremeghan koghsɨ, kɨ gua mɨkɨmamin akabar gɨrara mangɨ dar amuam. 13 Nɨ bar zuamɨra Atrivim Devit bagh mangɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘Atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir amizim. Nɨ na ko faragha akam akɨra kamaghɨn mɨkeme, nɨn otarim Solomon gɨn nan danganim inigh atrivimɨn otogh, nan atrivir dabirabim dapiam. Ezɨ manmaghɨn amizɨ, Adoniya datɨrɨghɨn atrivimɨn oto?’ 14 Dughiar nɨ mangɨ Atrivim Devit ko mɨkɨmvɨra ikiamimɨn, kɨ aven izɨ gavgavim nɨn akam danɨng, nɨ mɨgei moghɨra mɨkɨmam.”

15 Ezɨ Batseba atrivimɨn ganasa atrivim akui naghɨn a gatɨn aven ghu. Atrivim Devit bar ghuri, ezɨ Sunemian amizim Abisak, a geghuva deragha an gari. 16 Ezɨ Batseba atrivimɨn guamɨn uan tevimning apɨrigha guam avirazɨ, atrivim an azara, “Nɨ bizir tizim gifongegha na bagha izi?”

17 Ezɨ Batseba a ikaragha ghaze, “Nan gumazir ekiam, kɨ nɨn ingangarir amizim. Nɨ fomɨra akar mam Ikiavɨra Itir God, a nɨn God, an ziamɨn na koma anekɨra ghaze, nan otarim Solomon nɨn danganim inigh atrivimɨn otogh, nɨn atrivir dabirabim dapiam. 18 Ezɨ nɨ oragh! Atrivim, nan gumazir ekiam. Adoniya datɨrɨghɨn atrivimɨn oto. Ezɨ nɨ ti tong kamaghɨn fozir puvatɨ. 19 A bulmakaun apuriba ko, bulmakaun igiar mɨkarziba sara itiba ko, sipsipɨn avɨribav suegha ofa gami. Egha nɨn otariba ko ofa gamir gumazim Abiatar ko mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim Joap, a me bagha akaba amangizɨ me ghue. Egha nɨn ingangarir gumazim Solomon, an a bagh akatam amadazir puvatɨ. 20 O atrivim, nan gumazir ekiam, Israelian gumazamiziba bar nɨrara gara nɨ mɨzua iti, nɨ uabɨ gumazir manatam amɨseveghtɨ, a nɨn danganim inigh atrivimɨn otogh, egh atrivir dabirabim dapiam. 21 Puvatɨghtɨ, nɨ aremegh mangɨ uan inazir afeziaba iti naghɨn me ko ikɨtɨ, gumazamiziba kɨ uan otarim Solomon ko kamaghɨn ga mɨkɨmam, ga gumazim ko amizir kuramning. Egh me ga mɨsueghtɨ ga aremegham.”

22 Egha Batseba mɨgɨavɨra itima, akam inigha izir gumazim Natan iza atrivimɨn dɨpenimɨn oto. 23 Ezɨ Atrivim Devitɨn ingangarir gumaziba ghua a mɨgɨa ghaze, “Akam inigha izir gumazim Natan izegha nɨn ganasa.” Ezɨ atrivim an amamangatɨzɨ, Natan atrivim akui naghɨn a gatɨn aven ghugha, uan tevimning apɨrigha dapanim avira.

24 Egha Natan Devit mɨgɨa ghaze, “O atrivim, nan gumazir ekiam, nɨ ti kamaghɨn mɨkeme, Adoniya nan danganim inigh atrivimɨn ikɨva nan atrivir dabirabim dapiam? 25 E orazi, a datɨrɨghɨn ofa damuasa ghua bulmakaun apuriba ko, bulmakaun igiar mɨkarziba sara itiba ko, sipsipɨn avɨribav suegha ofa gami. Egha nɨn otariba ko ofa gamir gumazim Abiatar ko mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim Joap, a me bagha akaba amangizɨ me ghue. Me datɨrɨghɨn dagheba ko dɨpaba a koma ada apava an gun tiariba akara ghaze, ‘Adoniya datɨrɨghɨn dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.’ 26 Ezɨ a, na ko, ofa gamir gumazim Sadok ko, Jehoiadan otarim Benaia ko, nɨn ingangarir gumazim Solomon, an e bagha akatam amadazir puvatɨ. 27 Atrivim, nan Ekiam, manmaghɨram ami? Me amir bizir kam, nɨ an amamangatɨzɨ me a gami o? Nɨ ti, gumazir nɨn danganim inigh, atrivir dabirabim dapiamim, nɨ an gun uan ingangarir gumazibav kemezir puvatɨ.”

28 Ezɨ Atrivim Devit ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Ia Batseban diaghtɨ a ua izɨ.” Ezɨ Batseba ua iza atrivimɨn boroghɨn tu.

29 Ezɨ atrivim a ko akam akɨra ghaze, “Ikiavɨra Itir God zurara ikia, egha nan akuragha nan osɨmtɨzir guar avɨribar aven ua na ini. 30 An ziamɨn, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, datɨrɨghɨn aruer kamra, kɨ fomɨra Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, an ziamɨn, nɨ ko akar dɨkɨrɨzim gamizɨ moghɨn, kɨ a damightɨ, an otivam. Kɨ kamaghɨn akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, nɨn otarim Solomon, nan danganim inigh nan atrivir dabirabim dapiam.”

31 Ezɨ Batseba akar kam baregha, uan tevimning apɨrigha, aviragha kamaghɨn mɨgei, “Atrivim, nɨ nan gumazir ekiam. Nɨ zurara ikɨ mamaghɨra ikiasa, kɨ ifonge.”

32 Ezɨ Atrivim Devit kamaghɨn ingangarir gumazibav gei, “Ia mangɨva, ofa gamir gumazim, Sadok ko akam inigha izir gumazim Natan, Jehoiadan otarim Benaia, me mɨkemeghtɨ, me atrivimɨn guamɨn izɨ.” Ezɨ me aven ize.

33 Ezɨ atrivim kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan ingangarir gumaziba inigh mangɨ, nan otarim Solomon inigh a isɨ nan donki datɨghtɨ, an a daperaghtɨ, ia a inigh Gihonɨn Dɨpar Atuir Emɨmɨrimɨn mangɨ. 34 Egh danganir kamɨn, ofa gamir gumazim Sadok, ko akam inigha izir gumazim Natan, Solomon Israelian atrivimɨn otivsɨ, aning borem isɨ an dapanim gingegh. Ia kamaghɨn damigh gɨvagh, sɨgham givi kamaghɨn araghasɨ suam, ‘Atrivim Solomon dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikɨvɨra ikiam.’ 35 Egh ia an gɨrara izɨtɨma, a ua nan dɨpenimɨn aven izɨ nan atrivir dabirabim dapiam. Kɨ Israelia ko Judabar atrivimɨn ikiasa anemɨsefe. Ezɨ kamaghɨn, a nan danganim inigh atrivimɨn ikiam.”

36 Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia, kamaghɨn atrivimɨn akam ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra. Atrivim, nɨ nan gumazir ekiam. E kamaghsua, Ikiavɨra Itir God, a nɨn God, a mɨkemezɨ moghɨn, a bizir kabar amightɨ da otivam. 37 Ikiavɨra Itir God nɨ gamizɨ moghɨn, a Solomon ko ikɨva an akurvagham. Egh uaghan, Ikiavɨra Itir God Solomon damightɨ, an atrivir gavgavir aghuimɨn otoghtɨ, an ziar ekiam nɨn ziar ekiam gafiragham.”

38 Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazim Sadok, ko akam inigha izir gumazim Natan, ko Jehoiadan otarim Benaia, ko Keretia, ko Peletian adarasi, me bar ghua Solomon inigha, Atrivim Devitɨn donki gafagha an akua Gihonɨn Dɨpar Atuir Emɨmɨrimɨn uaghiri. 39 Ofa gamir gumazim Sadok ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn sipsipɨn komɨn borem aven itim ini. Me Gihonɨn itima, a komɨn kam inigha borer maba isa Solomonɨn dapanim ginga atrivimɨn otivasa anemɨsefe. Me sɨghabagh ivima, gumazamiziba bar kamaghɨn araghasi, “Solomon a dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.” 40 Gumazamiziba bar, me bar akongegha diava, marvibagh iviava, Solomonɨn gɨn uamategha Jerusalemɨn zui. Men dɨmdiam bar gavgavigha, nguazim gamima a ivazvasi.

Adoniya Atrivim Solomonɨn atiatingi

41 Adoniya uan adarazi ko amegha gɨvagha, nɨgɨnir ekiam barasi. Ezɨ Joap sɨghabar ararem baregha kamaghɨn mɨgei, “Kar nɨgɨnir ekiar manam Jerusalemɨn oto?”

42 Joap mɨgɨavɨra itir dughiamɨn, ofa gamir gumazim Abiatarɨn otarim Jonatan, iza me bato. Ezɨ Adoniya kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ izɨ. Nɨ gumazir aghuim, nɨ ti akar aghuitam inigha e bagha izi.”

43 Ezɨ Jonatan kamaghɨn Adoniyan akam ikaragha ghaze, “Noki, en gumazir ekiam Atrivim Devit, a Solomon gamizɨma an atrivimɨn oto. Kamagh amizɨ, kɨ akar aghuitam inigha izir puvatɨ. 44 Atrivim Devit, ofa gamir gumazim Sadok, ko akam inigha izir gumazim Natan ko, Jehoiadan otarim Benaia, ko Keretia, ko Peletian adarasi, bar me amadazɨ, me Solomon ko zui. Me zuir dughiamɨn, me Solomon isa Atrivim Devitɨn donki gisɨn anefazɨ, an aperagha zui. 45 Me Gihonɨn Dɨpar Atuir Emɨmɨrimɨn ghua, ofa gamir gumazim Sadok ko akam inigha izir gumazim Natan, aning borem isa Solomonɨn dapanim gingegha, a gamizɨ an atrivimɨn oto. Ezɨ kamaghɨn me bar akongegha araghasa uamategha Jerusalemɨn izi, ezɨ datɨrɨghɨn Jerusalemɨn itir gumazamiziba bar dia nɨgɨnir dafar kam gami. Nɨgɨnir kamra ia datɨrɨghɨn a barasi. 46 Ezɨ Solomon datɨrɨghɨn atrivimɨn dabirabim gapera. 47 Ezɨ atrivimɨn ingangarir gumazir dapaniba ghua Atrivim Devitɨn gara, uan naviba a ganɨga kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ datɨrɨghɨn bizir bar aghuim gami. Ikiavɨra Itir God Solomon damightɨ, an atrivir gavgavir aghuimɨn otoghtɨ, an ziar ekiam nɨn ziar ekiam gafiragham.’ Ezɨ Atrivim Devit uan dakozimɨn ikia uan dapanim aviragha ziar ekiam God ganɨdi. 48 Egha a kamaghɨn mɨgei, ‘God datɨrɨghɨn nan otaribar tongɨn mav amɨsevezɨ, a nan danganim inigha atrivimɨn iti. God na ataghizɨ, kɨ uabɨ bizir an amizir kamɨn gari. Kamaghɨn amizɨ, e Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, e a bagh, bar akongegham.’ ”

49 Gumazir Adoniya koma apiagha ameziba akar kam baregha, me bar atiatigha agoi. Kamaghɨn amizɨ, me dɨkavigha Adoniya ategha tintinibar ghue. 50 Ezɨ Adoniya, Solomonɨn atiatigha ara ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ghua, ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir bizibar suiragha gavgafi.* 51 Ezɨ gumazir maba ghua Atrivim Solomon mɨgɨa ghaze, “Adoniya nɨn atiatigha ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ghua ovengan atiatigha, ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir bizibar suiki. Adoniya kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ ofa gamir dakozimɨn suiraghvɨra ikɨ mangɨtɨ, Atrivim Solomon, na mɨsueghtɨ kɨ aremeghan koghsɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavitam damuam.’ ”

52 Ezɨ Solomon kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “An arazir aghuim damightɨ, bizir kuratam a batoghan kogham. Eghtɨ an arazir kuram damighɨva, an ovengam.”

53 Egha Atrivim Solomon gumaziba amadazɨma, me ghua ofa gamir dakozimɨn Adoniya inigha Solomon bagha ize. Ezɨ Adoniya atrivimɨn boroghɨn tevimning apɨrigha avirazɨ, Atrivim Solomon kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uamategh uan dɨpenimɨn mangɨ.”

2

Devit akar abuananabar Solomon mɨgei

1 Devit fo, an ovengamin dughiam bar roghɨra ize, kamaghɨn amizɨ, an akar kaba uan otarim Solomon ganɨdi. 2  *A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ kɨran oveghangɨn aremegham. Nɨ guizɨn gumazimɨn mɨn tugh gavgavigh, uan ingangarim damu. 3  *Nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God nɨ mɨkemezir biziba nɨ dar amu. Egh nɨ tuavir aghuir an e bagha inabazibar gɨn mangɨ, egh arazir a ifongeziba, ko an Akar Gavgaviba, ko bizir a damuasa e mɨkemeziba, ko a mɨgeir akaba, nɨ bar dar gɨn mangɨ. Kamaghɨn God nɨn akuraghtɨ, danganir manam nɨ an iti, nɨn ingangarim bar deraghvɨram otivam. 4  *Ikiavɨra Itir God fomɨra akar dɨkɨrɨzir mamɨn na gamigha ghaze, ‘Devit, nɨn ovavir boriba zurara uan navir averiaba ko duabar, bar deravɨra nan damazimɨn daru mangɨtɨ, kɨ zurara nɨn adarazir gumazitam damightɨ, a Israelian atrivimɨn otivam.’ Kamaghɨn amizɨ, Solomon, nɨ guizbangɨra bar deraghvɨra an akabar gɨn mangɨ, eghtɨ a na gamizir akar dɨkɨrɨzir kam abighan kogham.

5  *“Ezɨ Solomon, nɨ oragh. Nɨ fogha gɨfa, Seruian otarim Joap, an arazir kurar kam, an osɨmtɨzir ekiam na ganɨngi. A Israelian mɨdorozir gumazibar dapanir faragha zuimning mɨsoghezɨ, aning areme. Kar, Nerɨn otarim Apner ko Jeterɨn otarim Amasa. A mɨdorozimɨn dughiamɨn aning mɨsoghezɨ aning aremezir puvatɨ. Bar puvatɨ. A pura gumazir kamning mɨsoghezɨ aning areme, ezɨ aningɨn osɨmtɨzim an ikiavɨra iti. 6 Nɨ uan nɨghnɨzir aghuimɨn gɨn mangɨva, an arazir kuram uam a ikaragh. Nɨ aneteghtɨ a pura ikɨ ghurigh uabɨ aremegh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨran markɨ.

7  *“Nɨ uaghan Barsilain otaribar apangkuvigh deraghvɨra me damu, kar Gileatɨn Distrighɨn gumazim, nɨ me ateghtɨ me izɨ nɨn adarazi ko dapiagh damɨ ikɨ. Kɨ fomɨra nɨn aveghbuam Apsalomɨn aravghuzir dughiamɨn, me arazir aghuimɨn na gami.

8  *“Ezɨ Geran otarim Simei, a Bahurimɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a Benjaminɨn anabamɨn mav, a uaghan iti. Kɨ tɨghar Mahanaimɨn mangamin dughiamɨn, aruer kamra a bar akar kuraba na ganɨga, egha na gasɨghasɨghasa Godɨn azangsɨsi. Egha a ua iza Jordanɨn Fanemɨn na batozɨma, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, kɨ a mɨsueghtɨ an aremeghan kogham. 9 Ezɨ puvatɨ, nɨ mɨzazitam a gasegh. Nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, a gumazir osɨmtɨziba puvatɨzim. Nɨ nɨghnɨzir aghuim iti. Nɨ tuavir manatamɨn mangɨva, a mɨsueghtɨ an aremegh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram.”

Devit areme

10 Egha gɨn Devit uan inazir afeziabar mɨn aremezɨma, me Jerusalemɨn anefa. Nguibar ekiar kam, me kamaghɨn a dɨbori, “Devitɨn Nguibar Ekiam.” 11  *Devit kantri Israelɨn 40plan azenibar atrivimɨn ike. A faragha Hebronɨn nguibar ekiamɨn 7plan azenibar atrivimɨn ike, egha 33plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 12  *Ezɨ Devitɨn otarim Solomon an danganim inigha atrivimɨn oto. Solomon atrivir gavgavimɨn otozɨ, bizitam anebɨrazir pu. Bar puvatɨ.

Adoniyan ovevem

13 Dughiar mamɨn, Hagitɨn otarim Adoniya iza Solomonɨn amebam Batseba bato. Ezɨ Batseba an azara, “Nɨ akar aghuitam mɨkɨmasa izi, o?”

Ezɨ Adoniya kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Are, kɨ akar aghuimra mɨkɨmasa izi.”

14 Egha a kamaghɨn mɨgei, “Kɨ akar bar muziarir mam iti.” Ezɨ Batseba a mɨgɨa ghaze, “A dera, nɨ na mɨkɨm.”

15 Ezɨ Adoniya ghaze, “Nɨ fo, Israelian gumazamiziba bar kamaghɨn fo, kɨ atrivimɨn otivasava ami. Ezɨ puvatɨ. Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiamɨn nan aveghbuam atrivimɨn otozɨma, kɨ puvatɨ. 16 Egha kɨ datɨrɨghɨn azangsɨzir vamɨra iti. Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ nan azangsɨzir kamɨn amamangatɨgh.”

Ezɨ Batseba ghaze, “Nɨ mɨkɨmtɨ kɨ oragham.”

17  *Ezɨ Adoniya kamaghɨn a mɨgei, “Ga uaning, kɨ kamaghsua, nɨ mangɨ Atrivim Solomonɨn azaraghtɨma, a nan amamangatɨ, kɨ Sunemɨn nguibamɨn amizir kam Abisak, kɨ an ikiasa. Kɨ fo, atrivim nɨn akam batueghan kogham.”

18 Ezɨ Batseba kamaghɨn Adoniya mɨgei, “A dera, kɨ mangɨ nɨ bagh atrivimɨn azangsɨgham.”

19 Egha Batseba, Adoniya bagha Atrivim Solomon mɨkɨmasa zuir dughiamɨn, atrivim dɨkavigha, ziar ekiam uan amebam danɨngasava uan tevimning apɨrigha uan dapanim avira. Egha a ua uan atrivir dabirabim gaperagha, egha ingangarir gumazibav geima, me dabirabir mam inigha iza Atrivim Solomonɨn dabirabimɨn vongɨn an agharir guvimɨn anetɨzɨ, Batseba a gapera. 20 Egha Batseba kamaghɨn mɨgei, “Kɨ azangsɨzir bar muziarir mam iti. Kɨ kamaghsua, nɨ an aghuaghan markɨ.”

Ezɨ Solomon kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Amebam, nɨ purama azaragh. Nɨ fo, kɨ nɨn azangsɨzimɨn aghuaghan kogham.”

21 Ezɨ Batseba ghaze, “Kɨ kamaghsua, nɨ uan aveghbuam Adoniyan amamangatɨghtɨ, a Sunemɨn amizim Abisakɨn ikiam.”

22 Ezɨ Atrivim Solomon azangsɨzir kam baregha atara kamaghɨn mɨgei, “Nɨ tizim bagha Adoniya, Abisakɨn ikiasa nan azangsɨsi?* Egh nɨ ti uaghan, a nan danganim inigh atrivimɨn ikɨsɨ nɨ nan azangsɨgham. A nan avebamra. Egh nɨ uaghan ofa gamir gumazim Abiatar ko Seruian otarim Joap bagh azangsɨziba inigh izam.”

23 Egha Atrivim Solomon, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, “Adoniya amizir akar kam, an osɨmtɨzim iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ a mɨsueghtɨ an aremegham. Kɨ kamaghɨn damighan koghtɨ, God na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. 24 Ikiavɨra Itir God nan akuragha gavgavim na ganɨngi. Ezɨ kamaghɨn, kɨ uan afeziam Devitɨn danganim inigha atrivimɨn oto, mati Ikiavɨra Itir God fomɨra akar dɨkɨrɨzir mamɨn e gamua ghaze, gɨn Israelian atriviba nan ovavir boribar tongɨn aven otivigham. Kamaghɨn amizɨma, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn bar guizbangɨra, Adoniya datɨrɨghɨn aremegham.” 25 Egha Atrivim Solomon akar gavgavimɨn Benaia mɨkemezɨ, a ghua Adoniya mɨsoghezɨma, an areme.

Solomon ofa gamir gumazibar ingangarimɨn Abiatar agɨfa

26  *Atrivim Solomon kamaghɨn ofa gamir gumazim Abiatarɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ uamategh uan nguibam Anatotɨn mangɨ uan nguazimɨn ikɨ. Nɨ osɨmtɨzim iti, ezɨ kɨ nɨ mɨsueghan koghtɨ nɨ aremeghan kogham. Kɨ fo, nɨ fomɨra nan afeziam Devit ko ikegha, Ikiavɨra Itir God, en Ekiamɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisaghpu. Ezɨ Devit osɨmtɨzir avɨriba aterima, nɨ a ko ikia uaghan da ateri. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ mɨsueghan koghtɨ, nɨ aremeghan kogham.” 27 Egha ofa gamir gumazim Abiatar, Solomon an ingangarimɨn anegɨfa. Kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God fomɨra Silon nguibamɨn mɨkemezir akam, Solomon a gamizɨ an oto. Akar kam kamakɨn, ofa gamir gumazim Elin adarasi, men ofa gamir gumazibar ingangarim gɨvagham.†

Me Joap mɨsoghezɨ an areme

28 Joap, fomɨra Apsalomɨn roroam gamizir puvatɨ, an Adoniyan akurvasi. A datɨrɨghɨn Adoniyan ovevemɨn mɨgɨrɨgɨam baregha, atiatigha ara ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ghua, uabɨn akurvaghasa ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba pamtemɨn dar suiragha iti.‡ 29 Ezɨ gumazir maba ghua kamaghɨn Atrivim Solomon mɨgei, “Joap ara ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ofa gamir dakozim pamtemɨn an suiragha iti.”

Ezɨ Solomon Jehoiadan otarim Benaian mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨva Joap mɨsueghtɨ an aremegh.”

30 Ezɨ Benaia Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ghua kamaghɨn Joap mɨgei, “Atrivim ghaze, nɨ danganir kam ategh azenan mangɨ.”

Ezɨ Joap ghaze, “Puvatɨ. Kɨ azenan mangɨghan kogham. Nɨ kaghɨra na mɨsueghtɨ, kɨ aremegham.” Ezɨ Benaia uamategha atrivim bagha ghua, Joapɨn akamɨn gun a mɨgei.

31 Ezɨ atrivim kamaghɨn Benaian akam ikaragha ghaze, “A dera, nɨ an nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨva a mɨsueghtɨ, an aremegh. Egh an kuam inigh mangɨ anefagh. Joap gumazir osɨmtɨziba puvatɨziba pura me mɨsoagharɨghizɨ me ariaghire. Ezɨ an osɨmtɨzir kam, na ko nan afeziamɨn adarazir iti. Nɨ a mɨsueghtɨ, an aremeghtɨ, an osɨmtɨzir kam uam en ikian kogham. 32 Ikiavɨra Itir God, Joap amizir arazir kurar kaba ikarvagh, ivezir kuram a danɨngam. Joap Nerɨn otarim Apner ko Jeterɨn otarim Amasa, a mɨdorozir sabamɨn puram aning mɨsoghezɨ aning areme. Aning an mɨn gumazir kuramning puvatɨ. Apner, a Israelian mɨdorozir gumazibar dapanim, ezɨ Amasa, a Judabar mɨdorozir gumazibar dapanim. Nan afeziam Devit fozir puvatɨzɨ, Joap arazir kam gami. 33 Ikiavɨra Itir God, Joap amizir osɨmtɨzir kam gɨnɨghnɨgh, zurara mɨzazim Joap ko an adarazir anɨngam. Egh Ikiavɨra Itir God, zurara dabirabir aghuim ko navir amɨrizim isɨ, Devit ko an ovavir boriba, ko an adarasi, ko an ikɨzimɨn otivamin atrivibar anɨngam.”

34 Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia akar kaba baregha, uamategha Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn aven ghua, Joap mɨsoghezɨma an areme. Me an kuam inigha ghua an dɨpenimɨn boroghɨn anefa, a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn boroghɨn iti. 35 Ezɨ atrivim, Jehoiadan otarim Benaia amɨsevezɨma, a Joapɨn danganim inigha mɨdorozir gumazibar dapanimɨn oto. Egha atrivim, Abiatarɨn danganim iniasa, ofa gamir gumazim Sadok amɨsefe.

Me Simei mɨsoghezɨ an areme

36 Joap aremegha gɨvazɨma, Atrivim Solomon Simein diagha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Jerusalemɨn dɨpenitamɨn ingarigh, egh dɨpenir kamra ikɨ. Egh nɨ bar Jerusalem ategh igharagh mangan markɨ. 37 Nɨ Kidronɨn Fanem girɨgh vongɨn Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn mɨtaghniamɨn ikiavkɨnightɨ, kɨ bar zuamɨra aruer kamra nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham. Nɨ kamaghɨn fogh, nɨ uabɨ uan osɨmtɨzim bagh aremegham.”

38 Ezɨ Simei kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Atrivim, nɨn akam bar dera, ezɨ kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn damuam.” Kamaghɨn amizɨ, Simei dughiar ruarimɨn Jerusalemɨn iti.

39 Ezɨ azenir 3pla ghua gɨvazɨ, Simein ingangarir gumazir kɨnir pumuning ara ghua, Getɨn nguibar ekiamɨn Atrivim Akis ko iti, a Makan otarim. Ezɨ gumazir maba kamaghɨn Simei mɨgei, “Nɨn ingangarir gumazir kamning ghua Getɨn iti.” 40 Ezɨ Simei zuamɨra dɨkavigha uan donki gaperagha, uan ingangarir gumazimning buriasa Atrivim Akis bagha Getɨn ghu. An aningɨn apigha, aning inigha uamategha Jerusalemɨn ize.

41 Ezɨ Solomon kamaghɨn oraki, Simei Jerusalem ategha Getɨn ghugha uamategha ize. 42 Kamaghɨn amizɨ a Simein diazɨma a izima, a kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nɨ gamizɨma, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akar dɨkɨrɨzim akɨrigha ghaze, Nɨ Jerusalem ategh tintinibar daruan kogham. Egha kɨ kamaghɨn pamtemɨn nɨ mɨgɨa ghaze, Nɨ nguibar ekiam ateghtɨ, kɨ zuamɨra aruer kamra nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham. Ezɨ nɨ kamaghɨn na ikara, A dera, kɨ nɨn akamɨn gɨn mangam. 43 Egha nɨ bizir tizim bagha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn amizir akar dɨkɨrɨzim abigha, uaghan nan akam batoke?”

44 Egha atrivim ua kamaghɨn mɨgei, “Arazir kurar nɨ nan afeziam Devit gamiziba, nɨ bar adagh fo. Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ amizir arazir kurar kaba bagh, Ikiavɨra Itir God, mɨzazim nɨ gasam. 45 Egh Ikiavɨra Itir God deraghvɨra na damuva, egh zurara Devitɨn ovavir boribar amutɨ, me atrivibar otivam.”

46 Ezɨ Simei ghuzɨma, Atrivim Benaia a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨva Simei mɨsueghtɨ an aremegh.” Ezɨ Benaia atrivim ategha ghua Simei mɨsoghezɨ an areme.

Solomon datɨrɨghɨn atrivir bar gavgavimɨn otozɨ, gumazitam anebɨnan ibura.

3

Solomon nɨghnɨzir aghuim bagha
God ko mɨgei

(2 Eghaghaniba 1:3-12)

1 Egha Solomon, Isipian atrivimɨn guivir mamɨn ikia, egha arazir kamɨn a Isipian atrivim ko akam akɨri, eghtɨ kantrining deraghvɨra ikɨ, uaning mɨsoghan kogham. Solomon uan amuim inigha Devitɨn Nguibar Ekiam Jerusalemɨn ize. Amizim danganir kamɨn ikiavɨra itima, Solomon uan dɨpenim ko Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko dɨvazir Jerusalem avɨnizimɨn ingari. 2 Israelia tɨghar Ikiavɨra Itir God bagh Dɨpenir tamɨn ingaram. Kamaghɨn amizɨ, me tintinibar mɨghsɨabar ghuavanaga an ziam fasa ofabagh ami. 3 Ezɨ Solomon Ikiavɨra Itir God gifuegha, uan afeziam Devitɨn mɨn arazir God ifongezibar gɨn zui. Egha an arazir mam ikufi, an asɨziba ko pauran mughuriar aghuim zuim isa Ikiavɨra Itir God bagha mɨghsɨabar dar ofabagh ami.

4 Nguibar ekiam Gibeon, a mɨghsɨamɨn pɨn ikia egha ofa gamir danganir ekiam iti, egha ofa gamir danganir igharazibagh afira. Ezɨ me kagh ghuegha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn Solomon ofa damuasa Gibeonɨn ghu. Solomon 1,000plan asɨziba inigha ofan bar isia mɨghɨriba tuasa Gibeonɨn ofan dakozir kamɨn ghua da tue. 5  *Dɨmagarir mam, Solomon Gibeonɨn nguibamɨn ikia akua irebamɨn garima, Ikiavɨra Itir God uabɨ an akagha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ bizir tizim gifongegh, nan azaraghtɨ, kɨ nɨ danɨngam.”

6 Ezɨ Solomon kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nan afeziam Devit, nɨn damazimɨn zurara guizɨn araziba bar deraghavɨra dar gɨn ghua, egha arazir aghuir voroghɨra itim gami. Ezɨ kamaghɨn amizɨ, nɨ zurara bar an apangkuvigha, bar deravɨram a gami. Egha datɨrɨghɨn nɨ uaghan kamaghɨn amuavɨra iti, ezɨ kɨ an otarim, nɨ na ataghizɨ, kɨ an danganim inigha atrivimɨn iti. 7 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God. Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ na gamizɨ, kɨ uan afeziam Devitɨn danganim inigha atrivimɨn iti. Kɨ igiamra ikia ingangarir kam damuamin fofoziba puvatɨ. 8 Nɨn ingangarir gumazim datɨrɨghɨn, nɨ ua baghavɨra mɨsevezir gumazamizibar tongɨn iti. Me bar avɨrasemezɨ, gumaziba me mengan ibura. 9  *Kamaghɨn amizɨ, nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim na danightɨ, kɨ deraghvɨra nɨn gumazamizibagh ativagh men ganam. Egh kɨ fogham, arazir manam a dera, manam ikufi. Puvatɨghtɨ, kɨ manmaghɨra nɨn gumazamizir avɨrir kam gativagh men ganam? Guizbangɨra, gumazitam uabɨ me gativan iburagham. Kɨ uabɨ kɨ fofoziba bar puvatɨ.”

10 Ezɨ Ekiam Solomonɨn azangsɨzir kam baregha, Solomon bagha an navim bar dera. 11 Egha God Solomon mɨgɨa ghaze, “Nɨ dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiasa, nan azangsɨzir puvatɨ, egha dagɨar avɨriba iniasa nan azai puvatɨ, egha uan apanibagh asɨghasɨghasa nan azai puvatɨ. Nɨ Israelia gativagh deraghvɨra men ganamin nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iniasa nan azai. 12  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ guizbangɨra, bizir nɨ uabɨ danɨngasa nan azangsɨzim, kɨ a isɨ nɨ danɨngam. Kɨ datɨrɨghɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim nɨ danɨngam. Gumazitam fomɨra fofozir kamagh garitam itir puvatɨ, egh uaghan gɨn gumazitam fofozir kamagh garitam ikian kogham. 13 Guizbangɨra, nɨ ziar ekiam ko dagɨar avɨriba uabɨ danɨngasa nan azarazir puvatɨ. Ezɨ kɨ bizir kaba bar nɨ danɨngam. Dughiar nɨ atrivimɨn ikiamim, atrivir igharazitam nɨ itir ziar ekiar kam itir puvatɨ. 14  *Egh nɨ uan afeziam Devitɨn mɨn nan tuaviba ko arazir kɨ ifongeziba ko nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨtɨ, kɨ nɨ damutɨ nɨ dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam.”

15 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨ, Solomon osegha dɨkavigha fo, a irebamɨn gani. Egha gɨn a uamategha Jerusalemɨn ghugha, Ekiamɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Boksiamɨn boroghɨn tu. Egha ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan God ko navir vamɨran ikiamim gami. Egha bizir kamɨn gɨn, a uan ingangarir gumaziba bagha isar ekiam gami.

Nɨghnɨzir aghuim Solomonɨn akurazɨ a deravɨra kotiam gami

16 Dughiar mamɨn, tuavimɨn amizimning uan osɨmtɨzim akɨrasa atrivim bagha ize. 17 Amizir mam kamaghɨn mɨgei, “Nan gumazir ekiam, ga uaning, nɨ oragh. Kɨ amizir kam ko ga uaning inigha dɨpenir vamɨran ikia, kɨ otarir mam bate. Egha kɨ borir kam batir dughiamɨn, amizir kam uaghan na ko dɨpenimɨn iti. 18 Aruer pumuning gɨvazɨ, mɨkezim otozɨ, a uaghan otarir mam bate. Ga uaningra dɨpenimɨn iti. Ezɨ igharazitav ua ga ko dɨpenir kamɨn itir puvatɨ. 19 Ezɨ dɨmangan, an akuav onganigha iragha iza uan borim gisɨn mɨtozɨ an areme. 20 Ezɨ dɨmangan kɨ akuavɨra itima, a nan borim inigha uan mɨsiamɨn ghu, egha uan borir kuar kam inigha iza nan boroghɨn anetɨ. 21 Kɨ mɨzaraghara dɨkavigha otem uan borim danɨngasa amua garima, an aremegha gɨfa. Egha kɨ deraghavɨra an namnamɨn gara anesavsuigha ghaze. Kar borir kɨ otezim puvatɨ.”

22 Amizir kam mɨkemegha gɨvazɨ, amizir igharazim kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ. Borir aremezim, a nɨn borim. Ezɨ borir angamɨra itim, a nan borim.”

Ezɨ amizir faragha mɨkemezim kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ. Borir aremezim, a nɨn borimra. Ezɨ borir angamɨra itim, a nan borim.” Aning atrivimɨn damazimɨn uaning adosi.

23 Ezɨ atrivim kamaghɨn aning mɨgei, “Gua uaghara akar vamɨra bagha uaning adosi. Mav ghaze, ‘Otarir angamɨra itim a nan borim.’ Ezɨ igharazitav uaghan ghaze, ‘Bar puvatɨ. A nan otarim.’ ”

24 Ezɨ atrivim kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Ia mɨdorozir sabatam inigh izɨ.” Ezɨ me ghua mɨdorozir sabam inigha atrivim bagha ize.

25 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia otarir angamɨra itir mam, inigh izɨ tongɨram anebigh, egh an akuar vuem isɨ amizitam danɨngigh, egh an akuar vuem isɨ amizitam danɨngigh.”

26  *Ezɨ guizɨn borir kamɨn amebam bar uan borimɨn apangkuvigha kamaghɨn atrivim mɨgei, “Nan gumazir ekiam, markɨ. Ga uaning! Nɨ borim amizir munam danɨngigh. Nɨ a mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ.”

Ezɨ amizir igharazim ghaze, “Puvatɨ. Nɨ gan tav danɨngan kogham. Nɨ pura tongɨram anebɨkigh.”

27 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgei, “Ia borim mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ. Ia borim isɨ amizir borir angamɨra ikiasa mɨgeim danɨngigh. E fo, anarɨra guizɨn borir kamɨn amebam.”

28 Ezɨ gɨn Israelian gumazamiziba bar, Atrivim Solomon kotiamɨn aven amizimning gamizir nɨghnɨzir aghuir kam baregha, dɨkavir kuram gamigha ziar ekiam a ganɨdi. Egha me kamaghɨn fo, God uabɨra, guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ osɨmtɨziba akɨramin fofozim ko nɨghnɨzir aghuim a ganɨngi.

4

Atrivim Solomonɨn
ingangarir gumazir dapaniba

1 Atrivim Solomon Israelian danganiba bar a dagh atifa. 2 Ezɨ an ingangarir gumazir dapanibar kara:

Sadokɨn otarim Asaria, an ofa gamir gumazim.

3 Sisan otarir pumuning, Elihorep ko Ahiya, aning atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazimning.

Ahilutɨn otarim Jehosafat, an atrivim amir biziba bar, a dar eghaghaniba osirir gumazim.

4 Jehoiadan otarim Benaia, a mɨdorozir gumazibar dapanim.

Sadok koma, Abiatar, aning ofa gamir gumazimning.

5 Natanɨn otarim Asaria, a distrighbar garir gumazir dapanibar dapanim.

Natanɨn otarim Sabut, a ofa gamir gumazim, egha a gumazir guizɨn nɨghnɨzir aghuiba atrivim ganɨdim.

6 Ahisar an atrivimɨn dɨpenimɨn ingangaribar garir gumazir dapanim.

Apdan otarim Adoniram, an atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnibar dapanim.

7 Ezɨ Solomon uaghan 12plan gumazir dapanibav sefe. Eghtɨ me Israelɨn distrighɨn 12pla gativagh dar dagheba iniva, egh atrivim ko gumazamizir a ko an dɨpenimɨn itiba bagh da amangɨtɨ, me dar amam. Azeniba bar zurara, 12plan iakɨnibar tongɨn, iakɨnir vamɨra, distrighɨn kaba vaghvagh men iakɨnimra, me dagheba isɨ atrivim ko an dɨpenimɨn itir adarasi, me daghebar men akurvagham. 8 Ingangarir gumazir dapanir distrighɨn kabar garibar ziabar kara:

Benhur, a Efraimɨn anabamɨn mɨghsɨaba itir danganimɨn garir gumazim.

9 Bendeker, a nguibar ekiar kabar gari: Makas, Salbim, Betsemes ko Elon Bethanan.

10 Benheset, a nguibar ekiar kabar gari: Arubot, Soko ko, Heferɨn nguibar ekiamɨn nguaziba.

11 Ben Abinadap, Dorɨn nguibar ekiam ko an boroghɨn itir mɨghsɨabar itir danganim gari. A Solomonɨn guivir mamɨn iti, an ziam Tafat.

12 Ahilutɨn otarim Bana, a nguibar ekiar kabar gari: Tanak, Megido, ko Betsanɨn nguibar ekiam ko an boroghɨn itir nguazim. Nguazir kam a Saretanɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn, Jesrilɨn nguibar ekiamɨn Sautɨn amadaghan iti. Distrighɨn kamɨn mɨtaghniam, aruem anadi naghɨn Abel Meholan ikegha ghua, Jokmeamɨn nguibar ekiamɨn aruem uaghiri naghɨn tu.

13 Bengeber, a Gileatɨn Distrighɨn itir Ramotɨn nguibar ekiamɨn gara, egha uaghan gumazir kam Jair, an nguibabar gari, a Manasen anabamɨn gumazir mam. Nguibar kaba uaghan Gileatɨn nguazimɨn iti. A uaghan Argopɨn danganimɨn gari, a Distrik Basanɨn iti. Distrighɨn kam a 60plan nguibar ekiaba iti, da bar dɨvazir gavgaviba ko tiar akar gavgaviba iti. Tiar akar kaba, me brasɨn ingarizir igugunir gavgavibar da asi.

14 Idon otarim Ahinadap, a Mahanaimɨn nguibar ekiamɨn gari.

15 Ahimas, a Naptalin anabamɨn nguazimɨn gari. A Solomonɨn guivir igharazim Basematɨn iti.

16 Husain otarim Bana, an Aserɨn anabamɨn nguazimɨn gara, egha uaghan Bealotɨn nguibar ekiamɨn gari.

17 Paruan otarim Jehosafat, a Isakarɨn anabamɨn nguazimɨn gari.

18 Elan otarim Simei, a Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn gari.

19 Urin otarim Geber, a Gileatɨn Distrighɨn gari. Fomɨra distrighɨn kam, Amorian Atrivim Sihon ko Basanɨn Atrivim Ok, aning an ikia an gari.

Ezɨ gumazir dapanir vamɨra, a Judan Distrighɨn ikia distrighɨn kabar gumazir dapanir kaba bar adar gari.*

Solomon atrivimɨn itima kantri bar deraghavɨram oto

20 Juda ko Israelɨn gumazamiziba bar avɨraseme, mati ongarir gigim. Me dagheba ko dɨpaba apava bar akonge. 21  *Solomon kantrin kaba bar dar atrivimɨn iti, da Yufretisɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn ikegha ghua, Filistiabar nguazimɨn aruem uaghiri naghɨn otogha ghua, sautɨn amadaghan, Isipɨn mɨtaghniamɨn tu. Kantrin kaba bar Solomonɨn apengan ikia, egha dughiabar uan takisba isa a bagha iza ghua, dughiar an aremezimɨn tu.

22 Arueba bar vaghvagha Solomon kamaghɨn dagheba isi, 6,000 kilogrem plaua ko 3,000 kilogrem plauan aghuiba, 23 ko 20plan bulmakauba, ko 10plan bulmakaun me akuaghapir mɨkarziba sara itiba, ko 100plan sipsipba, ko dian ruarimɨn itiba, ko tuarir mɨkarziba sara itiba ini.

24 Solomon Israelɨn boroghɨn itir kantriba bar adar gara ghua, aruem anadi naghɨn Yufretisɨn Fanemɨn tu. An nguazir mɨtaghniam, Yufretisɨn Fanemɨn boroghɨn itir nguibar ekiam Tipsan ikegha, bar ghua aruem ghuaghiri naghɨn itir nguibar ekiam Gasan tu. Danganir kabar itir atriviba bar an apengan iti, ezɨ kantrin igharazir an boroghɨn itiba, me an apanim gamir puvatɨ. 25 Solomon atrivimɨn itir dughiamɨn, Juda ko Israelɨn nguaziba bar dar gumazamiziba, me Danɨn nguibar ekiamɨn ikegha ghua Berseban nguibar ekiamɨn tu, me bar deraghavɨra uan wainɨn azeniba ko fighɨn temebar boroghɨn apiav iti. Ezɨ bizir kuratam me batozir puvatɨ.

26  *Solomon hoziabar arɨghamin dɨpenir avɨriba iti, kar hoziar mɨdorozir karisba mɨkɨrvaziba. Ezɨ a 40,000plan hoziaba dɨpenir kabagh arɨsi. Solomon uaghan 12,000plan mɨdorozir gumaziba iti, me hoziabagh apia mɨsozir gumaziba.

27 Distrighɨn kaba vaghvagha dar 12plan gumazir dapaniba, me Atrivim Solomon bagha iakɨnir a me bagha inabazimɨn dagheba iniasa zui. Dagher kaba, da atrivim ko gumazamizir an dɨpenimɨn ikia a ko apibar dagheba. Gumazir dapanir kaba, me bar deraghavɨra uan ingangarim gami, ezɨ atrivim dughiar tamɨn daghebar otevezir puvatɨ. 28 Iakɨnir atrivim inabazimɨn, me uaghan, hoziar karisbagh etuiba ko hoziar igharaziba bagha, baliba ko graziba isa izi. Me hoziaba bagh dagher kaba inigh, vaghvagh danganir hoziaba iti naghɨn mangam.

29 God, nɨghnɨziba ko fofozir aghuir avɨriba isa Solomon ganɨngi. A fofozir bar aghuiba iti, mati ongarimɨn gigim, ezɨ gumazitam da mengan iburagham. 30 An fofozim ko nɨghnɨzir aghuim, aruem anadi naghɨn itir fofozir gumaziba ko, Isipɨn itir fofozir gumazibar fofoziba bar dagh afira. 31  *Solomonɨn fofozim, a nguazir kamɨn fofozir gumazibar fofoziba bar dagh afira. Solomonɨn fofozim, uaghan Etanɨn fofozim gafira. Etan a Esran adarazir fofozir gumazir mam. Solomonɨn fofozim uaghan Maholɨn otaribar fofozim gafira, Maholɨn otaribar izibar kara, Heman, Kalkol ko Darda. Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn boroghɨn itir kantriba bar, dar gumazamiziba, an ziar ekiamɨn akam barasi. 32  *Solomon, 3,000plan aghuzir akaba osirigha, egha uaghan 1,005plan ighiaba osiri. 33 An akaba, biziba bar dav gei, mati Lebanonɨn sidan temer ekiam ko, hisopɨn mɨn garir temer dagɨar dɨvazir mɨriabar aghuibav gei. A uaghan asɨzir avɨriba ko, kuaraziba ko ipeba ko, osiriba sara mɨgei. 34 Kantriba bar dar atriviba, Solomon barazi, a nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim itima, ezɨ me gumaziba amadima me iza an akar aghuiba barasi.

5

Solomon Ikiavɨra Itir God bagha Dɨpenimɨn ingarasa bizibar kɨri

(2 Eghaghaniba 2:1-18)

1 Fomɨra Hiram Tairɨn atrivimɨn ike, a fomɨra Atrivim Devitɨn namakar aghuim. Egha Hiram kamaghɨn oraki, Solomon, Devitɨn danganim inigha atrivimɨn oto, ezɨ a uan ingangarir gumazir dapaniba Solomonɨn ganasa me amada. 2 Ezɨ Solomon, Hiram bagha akam amaga ghaze, 3 “Nɨ fo, nan afeziam Devit atrivimɨn itir dughiamɨn, apaniba zurara izava a ko mɨsosi. Kamaghɨn a Ikiavɨra Itir God, uan Godɨn ziam famin Dɨpenimɨn ingaramin dughiaba puvatɨ. A kamaghɨn nɨghnɨsi, Ikiavɨra Itir God apanir kaba abɨnightɨ, kɨ uan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaram. 4 Ezɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God, nan God, kantrin igharazibagh amizɨma, me e ko deraghavɨram apia. Kantrin kaba datɨrɨghɨn uam en apanim gamir puvatɨzɨ, arazir kuratam e batozir puvatɨ. 5  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, nan God, an ziam famin Dɨpenimɨn ingarasa ifonge. Ikiavɨra Itir God fomɨra nan afeziam ko akar kam akɨrigha ghaze, ‘Kɨ nɨn otaritam amɨseveghtɨ, a nɨn danganim inigh atrivimɨn ikiam. Egh a na bagh Dɨpenimɨn ingaram, eghtɨ gumazamiziba Dɨpenir kamɨn na bagh roghɨra izɨ nan ziam fam.’ Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn a bagh Dɨpenimɨn ingaram. 6 Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan ingangarir gumaziba, amadaghtɨma me sidan temeba okɨsɨ, Lebanonɨn Mɨghsɨabar mangɨ, eghtɨ kɨ dar Dɨpenir kamɨn ingaram. Nɨ fo, Saidonia temeba oka bar fo, ezɨ nan ingangarir gumaziba fozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan ingangarir gumaziba amadaghtɨma, me puram men akurvaghsɨ izam. Eghtɨ nɨ manmaghɨn dagɨaba, uan ingangarir gumazibagh ivesɨ ifueghtɨ, kɨ pura nɨ danɨngam.”

7 Ezɨ Hiram, Solomonɨn akar kam baregha, an navim bar dera, ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “E datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam. Guizbangɨra, an otarir aghuim isa Devit ganɨngizɨma, an an danganim inigha, atrivimɨn otogha kantrin gavgavir kamɨn gari. Devitɨn otarir kam, a bar nɨghnɨzir aghuiba ko fofoziba iti.” 8 Egha Hiram kamaghɨn Solomon bagha akam amaga ghaze, “Kɨ nɨn akam baregha gɨvagha, an amamangatɨ. Kɨ nɨ bagh temer sidaba ko painɨn temeba amangam. 9 Nan ingangarir gumaziba Lebanonɨn temeba okegh, da inigh ongarir dadarimɨn mangam. Me da akuvagh, pamtemɨn da ikegh, dar ikɨziba inigh ongarimɨn izɨ, ongarir dadarir nɨ mɨsevezimɨn dar arɨgham. Danganir kamɨn, nan ingangarir gumaziba dar beniba fɨrightɨ, nɨn ingangarir gumaziba da iniam. Bizir vamɨra nɨ na bagh a damuasa kɨ ifonge, nɨ na ko nan dɨpenimɨn iti darazi bagh dagheba amang.”

10 Kamaghɨn amizɨ. Hiram Solomon bagha temer sidaba ko painɨn temer avɨriba oke, ezɨ da Solomon dɨborozir dɨbobonimɨn tu. 11 Ezɨ zurara azeniba vaghvagha Solomon 2,000 tan witba ko, 4,000 litan* olivɨn borer aghuiba isa, Hiram uan adarazi ko damasa me bagha da amadi.

12 Ikiavɨra Itir God, akar dɨkɨrɨzir amizimɨn gɨrara ghua fofozim ko nɨghnɨzir aghuiba Solomon ganɨngi. Ezɨ Hiram ko Solomon, namakar aghuimningɨn oto. Aning deraghavɨra ikiasa, akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam gami.

13 Atrivim Solomon 30,000plan gumaziba, Israelian danganibar bar me inigha uan ingangarir kam damuasa me mɨgei. 14  *Egha an okoruar 3plan me abɨki, ezɨ okoruaba vaghvagha 10,000plan gumaziba iti. Eghtɨ iakɨniba vaghvagh, gumazir okoruar tam mangɨ Lebanon kantrin ingangaribar amu ua izam. Eghtɨ iakɨnir igharazimɨn okoruar igharazim mangɨ ingaram. Ezɨ okoruar 3plan kaba kamaghɨn ami, tam mangɨ Lebanonɨn kantrin iakɨnir vamɨran ingarigh, egh ua izɨ iakɨnir pumuningɨn nguibamɨn ikɨtɨ, igharazim mangam. Me kamaghɨn uarigh itavragha ingari. Ezɨ Adoniram a ingangarir gumazir kabar gari. 15 Ezɨ Solomon uaghan 80,000plan dagɨaba aghorir gumaziba ini, ezɨ me mɨghsɨabar dagɨabar ghori. Egha dagɨaba aterasa 70,000plan gumaziba ini. 16 Egha a uaghan ingangarir gumazir kabar ganasa gumazir dapanir 3,300plan maba amɨsefe. 17 Ezɨ ingangarir gumazir kaba Solomonɨn akamɨn gɨn ghua, danganir dagɨar bar aghuiba iti naghɨn dagɨabar ghora, dagɨar dafar bar dirir pɨn koziba aghora, egha deravɨra dar kɨri. Egha me da atera Jerusalemɨn ghua da arɨsi, eghtɨ gɨn me Godɨn Dɨpenimɨn ingarsɨ, dagh isɨn Dɨpenim asam. 18 Ezɨ dɨpenimɨn ingarir fofozir gumaziba uaghan Solomon ko Hiramɨn ingangarir gumazibar tongɨn iti. Egha me Gebalɨn nguibar ekiamɨn ingangarir gumaziba ko ingara, Godɨn Dɨpenimɨn ingaramin dagɨaba akɨra temeba abɨsi.

6

Solomon Ikiavɨra Itir God bagha Dɨpenimɨn ingari

1 Israelia Isip ataghizir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, kar 480plan azeniba. Ezɨ azenir kam kar namba 4ɨn azenir Solomon Israelian atrivimɨn itim. Ezɨ azenir kamɨn namba 2ɨn iakɨnim, kar iakɨnir me kamaghɨn dɨborim Siv,* Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingari. 2 Dɨpenir Atrivim Solomon Ikiavɨra Itir God bagha ingarizir kam, an ruarim 30 mitan tu, ezɨ an arozim 10 mitan tu, ezɨ an tuirivim, a 15 mita ko akuamɨn tu. 3 Ezɨ azuarir mam Dɨpenimɨn guamɨn iti. An ruarimɨn ababanim, mati Dɨpenimɨn arozimɨn ababanimɨn mɨn 10 mitan tu. Ezɨ an ruarim 5 mitan tu. 4 Dɨpenir kamɨn bɨriba winduaba iti, ezɨ winduan kaba dɨpenimɨn aven ekevegha, azenan bar sufi. Me winduan kaba, bizir torir muziarir avɨriba itibar da ave, eghtɨ angazangarim Dɨpenimɨn aven izam.† 5 Ezɨ danganir muziarir avɨriba, Dɨpenimɨn mɨriar 3pla, bar da ekɨarugha gavgavim Dɨpenimɨn bɨribagh anɨdi. 6 Danganir muziarir kaba, da uarigh isɨn ikia ghuava anaga 3plan ghuriaba iti. Me ghuriar kabar ingarasa, ghuriar 3plan apengan iti akoribar arɨghasa, me Dɨpenimɨn bɨribar toribar amuan aghua. Kamaghɨn amizɨ, me ghuriar namba 2 bagha dɨpenir akoriba arɨghasa, an bɨrim gekuigha mong aven ghu, eghtɨ dɨpenir akorir kam arɨghamin danganim ikiam. Me kamaghɨra namba 3ɨn ghuriam uaghan a gami. Kamaghɨn amizɨma, ghuriar namba 1, a suvizɨ an arozimɨn ababanim, 2 mita ko 28 sentimitan tu. Ezɨ an pɨn itir ghuriar namba 2, a mong ekevezɨ, an arozimɨn ababanim 2 mita ko 74 sentimitan tu. Ezɨ ghuriar namba 3, an ekevezɨ an arozimɨn ababanim 3 mita ko 20 sentimitan tu.

7  *Me dagɨaba inizir danganimɨn, me bar deraghavɨra dagɨaba inizir danganimɨn dar ghora da avɨsi. Egh me gɨn ada inigh izɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaram. Kamaghɨn amizɨ me dɨpenimɨn ingarir dughiamɨn, hamaba ko, sobiaba, ko ainbar ingarir bizir igharaziba, dar nɨgɨniba puvatɨ.

8 Ghuriar pɨn itimningɨn ghuavanadir adɨrɨziam iti, a Dɨpenimɨn sautɨn amadaghan iti. 9 Ezɨ Solomonɨn ingangarir gumaziba, me Dɨpenimɨn mɨriabar itir ghuriar kabar ingari, egha sidan temer arariba inigha dɨpenir siriamɨn ingari. 10 Dɨpenim avɨnizir danganir kam, a ghuriar 3pla iti. Ezɨ ghuriar kabar tuirivimɨn ababaniba da bar 2 mita ko 28 sentimitan tu. Me sidan temeba inigha Dɨpenimɨn bɨribar poghezɨ, da dɨpenir akoribar mɨn ikia ghuriar kaba gavgavim dagh anɨdi.

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God gɨn kamaghɨn Solomon mɨgei. 12 “Dɨpenir nɨ datɨrɨghɨn na bagha ingarir kam, kɨ akam nɨn iti. Nɨ deraghvɨra arazir kɨ ifongeziba, ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, ko nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨtɨma, kɨ deraghvɨra nɨ damuam, mati kɨ fomɨra nɨn afeziam Devit bagha akam akɨrizɨ mokɨn. 13 Egh ia Israelia, kɨ ian tongɨn ikiam, ia nan gumazamiziba. Egh kɨ ia ateghan kogham. Bar puvatɨ.”

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganiba asɨngi

(2 Eghaghaniba 3:8-14)

14  *Ezɨ Solomon uan ingangarir gumaziba ko me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarigha gɨfa. 15 Me Dɨpenimɨn aven itir bɨriba avasa sidan temer arariba inigha da ave, an ghuriar aruir danganimɨn ikegha, ghua an siriamɨn tu. Egha me painɨn temer arariba inigha an ghuriar vazimɨn itimɨn da ghuani. 16-17  *Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven danganir ekiar mam abigha, bɨrimɨn ingari. Danganir bar aven itim, me kamaghɨn a dɨbori, Danganir Bar Anogoroghezim, ezɨ an ruarimɨn ababanim 10 mitan tu. Ezɨ danganir igharazim, me kamaghɨn a dɨbori, Anogoroghezir Danganim, ezɨ an ruarimɨn ababanim 20 mitan tu. Bɨrir aning abɨghizir kam, me temer sidan araribar an ingari. Ezɨ bɨrir kam ghuavanaga dɨpenir siriamɨn tu. 18 Me sidan temer arariba inigha bɨriba bar da ave. Eghtɨ gumaziba bɨribar dagɨabar ganan kogham. Egha me seviba ko akɨmarir onezibar nedazir aghuariba ter ararir kabar dar ghore.

19 Me Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨghasa, Dɨpenir kamɨn aven Bar Anogoroghezir Danganimɨn ingari. 20 Bar Anogoroghezir Danganimɨn ababaniba, bar voroghɨra ghue, an ruarim 10 mitan tuzɨ, an arozim uaghan 10 mitan tu, ezɨ an tuirivim uaghan 10 mitan tu. Me golɨn aghuiba inigha danganir kamɨn bɨriba ave. Danganir kamɨn tiar akamɨn boroghɨn, me temer sidan ofa gamir dakozir mamɨn ingari. Egha me uaghan ofa gamir dakozir kam golɨn da ave.‡ 21 Me golɨn aghuim inigha Anogoroghezir Danganimɨn aven an bɨriba bar a da ave. Me uaghan sen golɨn ingarigha Danganir Bar Anogoroghezimɨn tiar akamɨn da agui. Me danganir kamɨn bɨriba golɨn da ave. 22  *Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn averiam ko ofa gamir dakozir Danganir Bar Anogoroghezimɨn aven itim, me golɨn aghuimɨn bar da ave.

23-26  *Me olivɨn temeba inigha enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimningɨn ingari, egha aning isɨ Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven aning asam. Aningɨn ruarimningɨn ababanim 5 mitan tu. Enselning bar uaghara gari. Aningɨn avɨzimning kuigha voroghɨra iti. Ezɨ aningɨn avɨzimningɨn ruarimɨn ababanim vaghvagha 2 mita ko 50 sentimitan tu. Kamaghɨn amizɨ, enselɨn bar gavgavir mamɨn avɨzimningɨn ruarimningɨn ababanim 5 mitan tu. 27 Me enselɨn bar gavgavir kamningɨn ingarigha gɨvagha, aning isa Bar Anogoroghezir Danganimɨn aning asara. Enselɨn mam agharir guvimɨn tughav itima, an avɨzim agharir guvimɨn itir bɨrimɨn poro. Ezɨ enselɨn igharazim, an agharir kɨriamɨn tughav itima, an avɨzim agharir kɨriamɨn itir bɨrimɨn poroghav iti. Ezɨ aningɨn avɨzir igharazimning iza Bar Anogoroghezir Danganimɨn tongɨn, uaningɨn akuigha uaning bɨra. 28 Me uaghan golɨn enselɨn kamning avara.

29 Egha me Bar Anogoroghezir Danganim ko, Anogoroghezir Danganim, aningɨn bɨriba, enselɨn bar gavgavibar nedaziba, ko akɨmarir onezibar nedaziba, ko detɨn tememɨn nedaziba, dar kɨra dar ghori. 30 Egha me gol inigha an ghuriar aruir danganimning avara.

31 Egha me Bar Anogoroghezir Danganim bagha olivɨn temer arariba inigha, tiar akar pumuningɨn ingari. Egha me tiam asir danganimɨn ter akɨnir 5plan mɨkebaba itimningɨn aning agura. Egha dughiar me tiam asim, tiar kamning iza uaghara uaning dukua. 32 Tiar akar kamning, me enselɨn bar gavgavibar nedaziba ko detɨn temebar nedaziba ko akɨmarir onezibar nedazibar, aningɨn dar kɨra dar ghore. Egha me gol inigha tiar akamning ko, nedazir kaba saram avara.

33 Kamaghɨra, me Dɨpenimɨn Danganir Anogoroghezimɨn aven zuir tiar akamningɨn ingarasa, olivɨn temer ararimning inigha guarir akɨnimning tiar kamning arɨghamimɨn ingari. Ezɨ guarir akɨnir kamning, vaghvagha 4plan mɨriaba iti. 34 Egha me painɨn temer ararir ruarir 4pla inigha tiar akar pumuningɨn ingari. Tiar akar kamning vaghvagha akuar pumuning iti, ezɨ me ainsisbar da isav suiki. Pumuning vongɨn itima, pumuning vongɨn iti. Da kuamin dughiamɨn da isɨvagh isɨvagh mangɨ uarigh puegham. Egha me tiar akar kamning isa, tiar akamɨn danganimɨn aning asara, mati me Bar Anogoroghezir Danganimɨn tiar akam gamizɨ mokɨn. 35 Egha me enselɨn bar gavgavibar nedaziba, ko detɨn temebar nedaziba ko akɨmarir onezibar nedazibar, aningɨn dar kɨra dar ghore. Egha me gol inigha tiar akamning ko, nedazir kaba saram avara.

36 Egha me Dɨpenim boroghɨn itir danganir arozim avɨnizir dɨvazimɨn ingarasa, dagɨar deragha dɨghoregha dɨkɨrɨziba inigha, 3plan bɨzibar da arɨsi, me da uarigh isɨn arɨsi. Egha me sidan temer arariba dagɨar kabagh isɨn arɨsi. Egha me ua dagɨar 3plan bɨzibar uarigh isɨn arɨgha, temer araribar bɨzir mam dagɨabagh isɨn atɨ, me kamaghɨra amua ghua dɨvazir kam agɨfa.

37 Solomon namba 4ɨn azenimɨn atrivimɨn itir dughiamɨn, an iakɨnir namba 2ɨn, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn apengan itir mɨngarir gavgavim atɨ. Iakɨnir kam me kamaghɨn a dɨbori, Siv, iakɨnir kamɨn me dɨpenim asasa dagɨaba isa bɨzibar da arɨsi. 38 Ingangarir gumaziba 7plan azenibar Dɨpenir kamɨn ingari, egha Solomon atrivimɨn itir azenir namba 11, an iakɨnir namba 8ɨn aven, me Dɨpenimɨn ingangariba bar da agɨfa. Me iakɨnir kam kamaghɨn a dɨbori, Bul.§ Solomon mɨkemezɨ moghɨra, me ingangariba bar deraghavɨra dagh amizɨ, Dɨpenimɨn ingangariba bar deraghavɨram oto.

7

Me Solomon bagha
dɨpenir ekiamɨn ingari

1 Solomon ua bagha atrivimɨn dɨpeniba itir danganir mamɨn dɨpenimɨn ingari, ezɨ an ingangarir gumaziba ingara ghuavɨra itima, 13plan azeniba gɨvazɨ, danganir kamɨn dɨpenir kaba gɨfa. 2 Solomonɨn ingangarir gumaziba, dɨpenir ekiar mamɨn ingari, egha ziam a garɨgha ghaze, Lebanonɨn Ruarir Pɨzimɨn Dɨpenim. Dɨpenir kamɨn ruarimɨn ababanim, 50 mitan tu, ezɨ an arozimɨn ababanim, 25 mitan tu, ezɨ an tuirivimɨn ababanim, 15 mitan tu. Dɨpenir kamɨn, me temer sidan dɨpenir akɨniba isa 4plan bɨzibar da ase. Egha me dɨpenimɨn tuirivimɨn pɨn, sidan ter ararir ruariba inigha akoribar mɨn dɨpenir akɨnibagh isɨn da arɨki. 3 Egha dɨpenimɨn arozimɨn gɨn ghua, me akoriba isa 3plan bɨzibar gɨn ghua dɨpenir akɨnibagh isɨn da tuamraki. Akorir kabar dɨbobonim, 45ɨn tu, ezɨ bɨziba vaghvagha 15plan akoriba iti. Egha me sidan temer bɨghizibar arariba inigha an siriamɨn ingari. 4 Dɨpenimɨn bɨrir vong ko vongɨn itiba uaghara winduan bɨzir 3pla iti. Me winduaba deraghavɨra dar abaragha dar ingarizɨ, da bɨrimningɨn vong ko vongɨn ikia, bar voroghɨra gara iti. 5 Dɨpenir kamɨn tiar akaba, da 4plan mɨriaba iti. Egha tiar akar kaba, da bɨzibar aven itima, bɨziba vaghvagha tiar akar 3pla iti.

6 Egha me dɨpenir mamɨn ingarigha kamaghɨn a dɨbora ghaze, Dɨpenir Akɨnir Ekiar Avɨriba Itir Dɨpenim. Dɨpenir kamɨn ruarimɨn ababanim, 25 mitan tu, ezɨ an arozimɨn ababanim, 15 mitan tu. Dɨpenir kamɨn azuarimɨn akɨniba, da azuarir kamɨn isiriam gisaghpu.*

7 Egha me uaghan Atrivimɨn Dabirabimɨn Dɨpenimɨn ingari. An ziar igharazir mam Dɨpenir Kotiaba Barazim. Kar dɨpenir Solomon gumazamizibar osɨmtɨziba baraghamim. Me sidan temeba abigha dar arariba inigha, dɨpenir kamɨn bɨriba apɨra, ghuriamɨn arui naghɨn ikegha, ghuavanaga an siriamɨn tu.†

8  *Egha me arazir kamɨn gɨn ghua Solomonɨn dɨpenir a uabɨ ikiamim bagha, me dɨvazir igharazimɨn aven, Dɨpenir Kotiaba Barazimɨn gɨrakɨrangɨn an ingaravɨra iti. Egha me uaghan dɨpenir igharazibar mɨn an ingari. Solomon uaghan dɨpenir kamaghɨra garim uan amuim bagha an ingari. A Isipɨn atrivimɨn guivim.

9 Dɨpenir kaba bar, me dagɨar bar aghuibara inigha dɨpenir kabar ingara, dar ghuriabar arui naghɨn ikegha ghua dar siriabar tu. Egha uaghan danganir uari akuvamim avɨnizir dɨvazimɨn ingari. Dagɨar kaba, me dar ghora, egha soba ko siselba isa deravɨra dar mɨriabar kɨri. 10 Egha dɨpenir kabar apengan itir mɨngariba bagha, me dagɨar aghuir bar pɨn koziba ini. Dagɨar kaba, da bar ekefe, dar mabar ababanim, 3 mita ko akuamɨn tu, ezɨ mabar ababanim 5 mitan tu. 11 Me dagɨar ekiar kaba arigha gɨvagha, dagɨar dirir me deragha dɨghora dɨkɨrɨziba inigha, uaghan sidan temeba isa dɨpenibar ingari. 12 Egha dɨpenir kaba itir danganir kam, me anevɨnizir dɨvazim bar an ingarava aneghui. Dɨvazir kam, me an ingara, dagɨar aghuir me deragha dɨghora dɨkɨrɨziba inigha 3plan bɨzibar da arɨgha, uarigh isɨn arɨsi. Egha me sidan temer arariba dagɨar kabagh isɨn arɨsi. Egha me ua dagɨar 3plan bɨzibar uarigh isɨn arɨgha, temer araribar bɨzir mam dagɨabagh isɨn arɨsi, me kamaghɨram amua zuima dɨvazir kam gɨfa. Me faragha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn danganir uari akuvimɨn dɨvazimɨn ingarizɨ moghɨra, dɨvazir kamɨn ingara ghuavti a gɨfa. A Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn itir azuarimɨn mɨn gari.

Huram iza Atrivim Solomonɨn ingangaribagh ami

13-14 Tairɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam, an ziam Huram. Gumazir kam, brasɨn bizibar ingarir fofozir gumazir ekiam. An afeziam Tairɨn gumazim, a uaghan brasɨn bizibar ingarir fofozir gumazim, ezɨ an aremegha gɨfa. Huramɨn amebam, a Naptalin anabamɨn amizir mam. Solomon Huram bagha akam amadazɨ, a iza Solomon a mɨkemezɨ moghɨn, brasɨn biziba bar dar ingari.

Huram brasɨn guarir akɨnir ruarir pumuningɨn ingari

(2 Eghaghaniba 3:15-17)

15 Huram guarir akɨnir ekiar ruarir pumuning brasɨn aningɨn ingari. Ezɨ aningɨn ruarimning vɨrara 9 mitan tu, ezɨ aningɨn arozimning 6 mitan tu. 16 Egha uaghan a guarir akɨnir ruarir kamning gisɨn darɨghasa brasɨn dapanimningɨn ingari. Guarir akɨnir kamningɨn dapanimningɨn guarimɨn ababanim, 2 mita ko 28 sentimitan tu. 17 Egha a sen brasbar ingarigha ivemɨn mɨn da ikegha guarir akɨnimningɨn dapanimning adɨa da agui. Guarir akɨnimning adiarir kabar, 7plan ikɨziba vaghvagha aningɨn iti. 18 Egha a bras inigha pomigranetɨn temer ovɨzir avɨribar nedazibar ingarigha, da isa brasɨn guarir akɨnimningɨn dapanimning gisɨn arɨgha ghu. Guarir akɨnimning vaghvagha pomigranetɨn ovɨzibar nedazir bɨzir pumuning iti. 19 Guarir akɨnir dapanimning vaghvagha aningɨn ganganim mati akɨmarir dirim oneghɨrɨgha iti. Aningɨn ruarimɨn ababanim, 2 mitan tu. 20 Guarir akɨnir kamningɨn dapanimningɨn apengan, aning gighuizir mɨzimning iti. Ezɨ Huram ivemɨn mɨn irɨghizir sen bras inigha, mɨzir kamning gisɨn da ike. Egha aning gisɨn a pomigranetɨn temer ovɨzibar nedaziba bɨzir pumuning dagh itui. Ezɨ dɨpenir akɨnimning vaghvagha 200plan pomigranetɨn ovɨzibar nedaziba iti.‡ 21 Huram guarir akɨnimningɨn ingangariba agɨvagha, aning isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn azuarimɨn tiar akamɨn boroghɨn aning asara. Egha guarir akɨnir sautɨn amadaghan tughav itim, kamaghɨn a dɨbori, Jakin. Egha notɨn amadaghan tughav itim kamaghɨn a dɨbori, Boas.§ 22 Guarir akɨnir kamningɨn dapanimning gisɨn, me akɨmarir dirir onezimɨn mɨrara ingarizir bizimning aningɨn iti. Ezɨ guarir akɨnir kamningɨn ingangariba bar gɨfa.

Huram tengɨn dɨpar ekiam
brasɨn an ingari

(2 Eghaghaniba 4:2-5)

23 Ezɨ Huram brasɨn avɨriba inigha da tuezɨ da isia amerezɨ, a bras tengɨn bar ekiamɨn ingarigha, a dɨbora ghaze, Ongarim. Tengɨn kamɨn arozimɨn ababanim, 4 mita ko 57 sentimitan tu, ezɨ an tuirivimɨn ababanim, 2 mita ko 28 sentimitan tu, ezɨ an akam gighuizir ababanim, 13 mita ko 71 sentimitan tu. 24 Egha a kerbezbar nedaziba tengɨn kamɨn dapanimɨn mɨriaba, bar bɨzir pumuningɨn da arɨgha a gighui. Ezɨ tengɨn kamɨn dapanim gighuizir nedazibar tɨziba, a 1 mita 1 mita, a kerbezbar nedazir 20pla iti. Egha a tengɨn ingarigha gɨvagha nedazir kaba tengɨn azenan da poghezir puvatɨ. Puvatɨ, a tengɨn ingarava nedazir kaba sara ingari. 25 Egha Huram 12plan bulmakaun apuriba brasɨn dar ingara, uaghan maghɨra tengɨn kam dar ogabagh isɨn an ingari. Ezɨ bulmakaun kabar 3plan guaba, aruem anadi naghɨn gari, ezɨ 3pla aruem uaghiri naghɨn gari, ezɨ 3pla notɨn amadaghan gari, ezɨ 3pla sautɨn amadaghan gari. Ezɨ dar ogaba tengɨn dɨkɨnimɨn apengan ikia, egha uarir akuighav iti. 26 Tengɨn kamɨn brasɨn mɨtiam, azenan ikegha ghua averiamɨn tuzim, a bar mɨtemegha, an ababanim, 8 sentimitan tu, mati gumazimɨn dafarimɨn ababanim. Tengɨn kamɨn mɨriam mati kavɨn akam, egha akɨmarir aghuarir onezir mamɨn mɨn oneghɨrɨgha iti. Tengɨn kam 40,000 litan dɨpam an aven ikiam.

Huram brasɨn wilkarbar ingari

27 Egha Huram itarir ekiabar afasa 10plan wilkarba brasɨn dar ingari. Wilkarɨn kabar 4plan mɨriabar ababanim magh ghuegha, 1 mita ko 82 sentimitan tu, ezɨ dar tuirivibar ababanim, 1 mita ko 37 sentimitan tu. 28-29 A kamaghɨn wilkarbar ingari. Wilkarba da boksiabar mɨn, mɨriar 4pla iti. Huram faragha dar agharibar ingari. Egha gɨn a brasɨn maba inigha laionɨn nedaziba ko, bulmakaun apuribar nedaziba ko, enselɨn bar gavgavibar nedazibar ingari. A brasɨn nedazir kaba inigha wilkarɨn 4plan mɨriabar poke. Egha bar dar aghariba avezir puvatɨ. Ezɨ wilkarɨn aghariba adiarir ababaniba iti, dagh aghuizir adiariba iti. Ezɨ adiarir kaba laionɨn nedazim ko bulmakaun nedazir itibar apengan ikia, egha uaghan dar pɨn iti. 30 Wilkarɨn kaba vaghvagha brasɨn ingarizir wilɨn 4pla iti, egha wilningɨn suizir ighuvir brasɨn aghariba iti. Wilkarɨn kabar pɨn, da mɨkebar 4pla iti, ezɨ mɨkebar kabar pɨn, brasɨn akɨnir 4pla iti, mati dɨpenir akɨnir itarir ekiam aterim. Ezɨ akɨnir kabagh aghuizir adiariba iti. 31 Brasɨn bizir mam, a ringɨn ekiamɨn mɨn gari, ezɨ 4plan akɨnir kaba ringɨn kamɨn suiragha ikia aneteri. Ezɨ itarir ekiam ringɨn kam gisɨn aperaghav iti. Wilkarɨn kamɨn siriamɨn ikegha pɨn ghuanaga ringɨn apebamɨn ababanim, a 50 sentimitan tu. Ezɨ wilkarɨn siriamɨn ikegha pɨn ghuanaga ring gisɨn tuzir ababanim, a 68 sentimitan tu. Nedazir aghuiba ringɨn kam gighui. Ezɨ wilkarɨn apebam, a ringɨn mɨn gari puvatɨ, a boksiamɨn mɨn ikia mɨriar 4pla iti.**

32 Wilkarɨn kaba, da vaghvagha 4plan wilba ikia nedaziba itir mɨriabar apengan iti. Ezɨ wilkarɨn wilningɨn suizir ighuvir brasɨn agharir kamning, Huram dar ingarizir puvatɨgha wilkar gatɨzir pu. Puvatɨ. Agharir kamning, wilkarɨn poroghav ikia bizir vamɨran mɨn oto. Ezɨ wilbar arozibar ababanim, da 68 sentimitan tu. 33 Wilɨn kaba, mati mɨdorozir karisbar wilba. Ezɨ Huram bizir kaba bar brasɨn amerezimɨn dar ingari, kar wilɨn suizir ighuvir aghariba ko, spokba ko, wilɨn suizir bizir igharaziba sara. 34-35 Ezɨ ringɨn kaba ko akɨnir teng ateramiba, Huram dar ingarizir puvatɨgha wilkar gatɨzir pu. Puvatɨ, da wilkarɨn poroghav ikia bizir vamɨran mɨn oto. Ringɨn tuirivimɨn ababaniba, da 25 sentimitan tu. 36 Huram akɨnir kaba ko wilkarbar mɨriaba, a bar dar enselɨn bar gavgaviba, ko laionba, ko detɨn temebar nedazibar ghore. Danganir maba pura itima, ana da sara gighuizir adiaribar ghora, nedazir igharazir kabar dagh ighuagharui. 37 Kamaghɨra, Huram wilkarɨn 10plan kabar ingarizɨ, da bar voroghɨra ghue. Ezɨ dar ababaniba bar voroghɨra ghu.

38  *Ezɨ Huram vaghvagha wilkarɨn kabar afasa 10plan itarir ekiabar ingari. Tengɨn dɨpar kabar arozibar ababaniba, vaghvagha 1 mita ko 80 sentimitan tu. Ezɨ itarir ekiar kaba, 800 litan dɨpam dar aven ikiam. 39 Egha Huram bizir kabar ingarigha gɨvagha, a wilkarɨn 5pla sautɨn amadaghan Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn da atɨ, egha 5pla isa notɨn amadaghan Dɨpenimɨn boroghɨn da atɨ. Egha a tengɨn dɨpar ekiar kam isa Dɨpenimɨn mɨkebamɨn boroghɨn aruem anadi nagh ko sautɨn amadaghan aningɨn tɨzimɨn anetɨ.

Huram Godɨn Dɨpenim bagha
ingarizir bizibar ziaba

(2 Eghaghaniba 4:11-18)

40 Egha Huram uaghan ruamin mɨneba, ko savolɨn muziariba, ko ghuziba kavamadir itariba sara ingari. Egha datɨrɨghɨn, Huram Atrivim Solomon a ganɨngizir ingangariba bar ada agɨfa. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangariba. 41 Bizir Huram ingarizibar kara: Brasɨn ingarizir guarir akɨnir ruarir pumuning ko, aningɨn pɨn itir dapanimning ko, a sen brasba ivemɨn mɨn dar ingarigha, a da isa guarir akɨnimningɨn dapanimningɨn asuamning asɨngi. 42 A uaghan 400plan temer pomigranetɨn ovɨzibar nedazibar ingarigha da isa guarir akɨnir dapanimning garuzur ivemɨn mɨn garir bizim gike. Guarir akɨnimningɨn dapanimningɨn asuamning vaghvagha pomigranetɨn ovɨzir bɨzir pumuning aningɨn iti. 43 A uaghan 10plan wilkarbar ingari, egha 10plan itarir ekiar dagh isɨn itibar ingari. 44 Egha uaghan tengɨn dɨpar bar dafar kamɨn ingari, me a dɨbora ghaze, Ongarim. Egha uaghan 12plan bulmakaun apuribar nedazir tengɨn kam ateramibar ingari. 45 Egha a uaghan ruamin mɨneba, ko savolɨn muziariba, ko ghuziba kavamadir itariba, a brasɨn bar dar ingari. Huram, Solomonɨn akamɨn gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha biziba bar adar ingari. An adar ingarigha gɨvagha, iniba inigha bar deraghavɨra da isa dagh amizɨ, da bar deragha taghtasi.

46 Atrivim Solomon Saretan nguibar ekiam ko, Sukotɨn nguibar ekiamningɨn tɨzimɨn, Jordanɨn Faner danganir zarimɨn, a bizir kabar amuasa Huram mɨkeme. Danganir kam, a bizir kabar ingaramin nguazir gavgavir aghuim iti. Huram brasba inigha, da tuezɨ da isigha ameregha dɨpamɨn mɨn oto. Ezɨ ana da isa mozir me bizir kabar nedazibar mɨn nguazir kuizibagh fugha dar ingari. 47 Solomon Huram mɨkemezɨ, a brasɨn bizir kaba bar dar ingari. Da bar avɨraseme, ezɨ me brasɨn kabar osɨmtɨzim mengezir puvatɨ. Ezɨ gumazitam brasɨn kabar osɨmtɨzim gɨfozir puvatɨ.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim darɨghasa golɨn bizibar ingari

(2 Eghaghaniba 4:19--5:1)

48  *Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn bizibar ingarasa, ingangarir gumazibav keme. Ezɨ me gol inigha, ofa gamir dakozim ko, God ganɨdir bret arɨzir dakozimɨn ingari. 49  *Egha me Anogoroghezir Danganimɨn bɨrimningɨn boroghɨn darɨghasa golɨn bar aghuim inigha 10pla lamba afamin aghoribar ingari, 5pla bɨrir agharir guvimɨn tughav itima, 5pla agharir kɨriamɨn itir bɨrimɨn tuivighav iti. Me uaghan golɨn bar aghuim inigha akɨmariba ko, lamba ko, bizir akamimɨn mɨn garir avimɨn suighamibar ingari. 50 Egha me golɨn bar aghuim inigha, ofan ghuziba arɨghamin itariba ko, itarir igharaziba ko, bizir lamba amungamiba ko, itarir paura tutɨma mɨgharir mughuriar aghuim mangamiba, ko itarir avim ateramiba, me bar dar ingari. Me uaghan gol inigha, Bar Anogoroghezir Danganim ko Danganir Anogoroghezim ko Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn itir tiar akabar ainsisbar ingari.

51  *Atrivim Solomon, uan ingangarir gumaziba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangariba bar ada agɨfa. Egha Solomon, an afeziam Devit Ikiavɨra Itir God baghavɨra inabazir bizir kaba, silva ko gol ko itarir aghuiba, an ada inigha iza Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir danganir biziba arɨzimɨn da arɨki.

8

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha Godɨn Dɨpenimɨn ize

(2 Eghaghaniba 5:2--6:2)

1  *Egha Atrivim Solomon Israelian gumazir aruaba ko, men anababar gumazir dapaniba ko, men inazir afeziabar dakozibar gumazir ekiaba bagha akam amaga ghaze, me bar izɨ Jerusalemɨn a bativam. A kamaghsua, me Atrivim Devitɨn Nguibar Ekiam Saionɨn Mɨghsɨamɨn mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mavanang, danganir igiam darɨgham. 2  *Ezɨ Israelian gumazamiziba bar, namba 7ɨn iakɨnimɨn iza Atrivim Solomonɨn boroghɨn uari akufa, kar iakɨnir me kamaghɨn dɨborim, Etanim.* Kar Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. 3 Israelian gumazir aruaba bar otivigha gɨvazɨ, ofa gamir gumaziba, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisaghpu. 4 Ofa gamir gumaziba ko Livaiba, Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ko, God bativamin Purirpenim ko, an biziba bar ada inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn zui. 5 Me ghua otivigha gɨvazɨma, Solomon Israelian gumazamiziba ko me bar iza Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn uari akuvagha iti. Egha me God bagh ofa damuasa sipsipba ko bulmakaun apurir avɨribav soke. Egha me God bagh ofa damuasa sipsipba ko bulmakaun apurir bar avɨribav soghezɨ, gumaziba da mengan ibura.

6 Me ofaba bar dagh amigha gɨvazɨma, ofa gamir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir Danganir Bar Anogoroghezimɨn ghua, enselɨn bar gavgavimningɨn avɨzimningɨn apengan anetɨ. 7 Enselɨn kamningɨn avɨziba kuiaghirɨgha ikia, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ko iter otevir Boksiam aterimning sarama avara. 8 Boksiam aterir iter otevir kamning bar ruara. Ezɨ aningɨn ruaghatevimning, tiar akamɨn inir ekiamɨn porozɨ, aningɨn otevir pumuning mong fɨghav iti. Eghtɨ gumazim Danganir Anogoroghezimɨn tugh, aningɨn ruaghatevimningɨn inim fɨghav itir danganimningɨn ganam. Gumazim Danganir Anogoroghezir kamɨn azenan ikɨva, aningɨn ganighan kogham. Iter otevir kamning, datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.†

9  *Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn aven bizir avɨritaba itir puvatɨ. Godɨn Akar Gavgaviba itir dagɨar akuamningra, an aven iti. Israelia fomɨra Isip ategha iza Sainain Mɨghsɨamɨn itima, Ikiavɨra Itir God me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨri. Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, a dagɨar akuar kamningɨn iti, ezɨ Moses fomɨra aning isa Boksiar kam garu.

10 Ezɨ ofa gamir gumaziba Bar Anogoroghezir Danganim ategha azenan izimrama, ghuariam Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avara.‡ 11 Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarim ghuariamɨn aven isiragha, bar angazangarigha Dɨpenim bar anevara. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba uan ingangarim damuan ibura. 12  *Ezɨ Solomon kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ ghaze, nɨ ghuariar bar mɨtarmemɨn aven ikiam. 13 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn nɨ bagha Dɨpenir bar aghuir mamɨn ingari, kar dɨpenir nɨ zurara ikɨvɨra ikiamim.”

Solomon gumazamizibav gei

(2 Eghaghaniba 6:3-11)

14 Atrivim Solomon God ko mɨkemegha gɨvagha, raghɨrɨgha Israelian gumazamizibar gara, deragh me damuasa Godɨn azangsɨsi. 15-18  *Egha a kamaghɨn mɨgei, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a Israelian God. An akar dɨkɨrɨzir nan afeziam Devit bagha amir kam, deravɨram an gɨn ghu. Devitɨn nɨghnɨzim kamakɨn, a Dɨpenitamɨn ingarightɨ, gumazamiziba Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn boroghɨn izɨva an ziam fam. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, ‘Kɨ Isipɨn kantrin uan gumazamiziba inigha izir dughiamɨn iza datɨrɨghɨn, kɨ Israelia nan ziam fasa ua bagh Dɨpenitamɨn ingarasa, kɨ nguibar ekiatam ginabazir puvatɨ. Egha Devit, kɨ uan gumazamizibar ganasa nɨ a mɨsefe. Nɨ na bagh Dɨpenimɨn ingarasava amir nɨghnɨzir kam, a dera. 19  *Egh nɨ uabɨ na bagh Dɨpenimɨn ingaran kogham. Nɨn otarir nɨn otoghamimra, gɨn na bagh Dɨpenimɨn ingaram, eghtɨ gumazamiziba an mangɨva nan ziam fam.’

20 “Ikiavɨra Itir God, akar dɨkɨrɨzir kam gamizɨ, a datɨrɨghɨn guizbangɨram oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God akam akɨrizɨ moghɨn, kɨ uan afeziam Devitɨn danganim inigha Israelian atrivimɨn otogha iti. Egha kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God bagha Dɨpenir mamɨn ingari, eghtɨ Israelia an boroghɨn mangɨ an ziam fam. 21 Egha kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨghasa, Dɨpenir kamɨn aven danganir mamɨn ingari. Boksiar kamɨn aven, dagɨar akuar pumuning iti, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim aningɨn iti. Ikiavɨra Itir God fomɨra en inazir afeziaba inigha Isipɨn kantri ategha azenan izezir dughiamɨn, a me koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami.”

Solomon God ko mɨgei

(2 Eghaghaniba 6:12-42)

22 Egha Solomon Israelian gumazamizibar damazimɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tugha uan dafarimning fegha overiamɨn aka. 23 Egha a kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, Israelian God, godɨn tam nɨn mɨn overiam ko nguazimɨn itir puvatɨ. Nɨ zurara, uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn ghua, uan ingangarir gumazamizir uan navir averiabar aven nɨ baghavɨra itiba, apangkuvir ekiam men ikiavɨra iti. 24 Nan afeziam Devit, a nɨn ingangarir gumazim, nɨ fomɨra a ko amizir akar dɨkɨrɨzir kam deraghavɨram an gɨn ghua, datɨrɨghɨn a gamizɨ a guizɨn oto. 25  *Kamaghɨn amizɨ, O Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ datɨrɨghɨn nɨn azai, nɨ nan afeziam Devit ko dɨkɨrɨzir akar igharazim uaghan a gɨnɨghnɨgh. Nɨ a mɨgɨa ghaze, ‘Devit, nɨn ovavir boriba nɨn mɨn zurara nan gɨn izɨ, deraghvɨra nan damazimɨn darutɨ, kɨ zurara nɨn adarazir aven gumazitam amɨseveghtɨ, a Israelɨn kantrin atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.’ 26 O Israelian God, kɨ kamaghsua, nɨ nan afeziam Devit, a nɨn ingangarir gumazim, nɨ a ko dɨkɨrɨzir akar kam damightɨ an daghem guizɨn otogh.

27  *“O God, guizbangɨra nɨ ti izɨ nguazir kamɨn ikiam o? E fo, overiar bar pɨn itim a bar ekefe, ezɨ nɨ an ikiamin danganiba ti puvatɨghama! Eghtɨ dɨpenir kɨ nɨ bagha ingarizir kam, a manmaghɨn nɨn tughatɨgham? 28 O Ikiavɨra Itir God, nan God, kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ datɨrɨghɨn nan ararem ko azangsɨzim barakigh. 29  *Nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Dɨpenir kam kar nɨna, eghtɨ gumazamiziba an aven izɨva nɨn boroghɨn izam.’ Kɨ kamaghɨn ifonge, Nɨ arueba ko dɨmagaribar zurara damazim Dɨpenir kam gasaragh mamaghɨra ikɨ. Eghtɨ kɨ Dɨpenir kamɨn ganɨva nɨ ko mɨkɨmamin dughiabar, nɨ nan mɨgɨrɨgɨaba baragh. 30 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn pɨn iti. Kɨ Israelia ko, e nɨn gumazamiziba e nɨn Dɨpenimɨn ganɨva nɨ ko mɨkɨmamin dughiabar, nɨ en mɨgɨrɨgɨaba baragh en arazir kuraba gɨn amang.

31 “Gumazitam, arazir kuratam gumazir igharazitam damightɨ, an namakaba a inigh nɨn Dɨpenimɨn aven izɨ, egh nɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mangɨ, egh pazɨ gumazir kam damusɨ nɨn azangam. 32  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan nguibamɨn ikɨ, uan ingangarir gumazamizibar akaba baragh, deraghvɨra men kotiam akɨrigh. Egh nɨ mɨzazim isɨ gumazir osɨmtɨzim gamizim gasɨ, egh osɨmtɨzir kuramɨn uam a ikaragh. Egh nɨ deraghvɨra osɨmtɨziba puvatɨzir gumazim damightɨ, gumazamiziba bizir kamɨn ganigh fogh suam an arazir kuram gamizir puvatɨ.

33  *“E Israelia, nɨn gumazamiziba e arazir kurabar amutɨ, bizir kam bangɨn en apaniba e mɨsoghtɨ, nɨ apanibar amamangatɨghtɨ me e abɨragham. Eghtɨ e ti ua uan navibagh iragh, uan arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, nɨn Dɨpenimɨn izɨ nɨn ziam fɨ nɨn azangsɨghtɨ, 34 nɨ uan Nguibamɨn ikɨ e Israelia nɨn gumazamiziba en azangsɨziba baragh, en arazir kuraba gɨn amang. Egh en apaniba e inigh kantrin igharazimɨn mangɨghtɨ, nɨ uam e inigh izɨ kantrin nɨ fomɨra en inazir afeziabagh anɨngizimɨn e atɨgh.

35 “Eghtɨ e nɨn gumazamiziba arazir kurabar amutɨ, nɨ en arazir kuraba ikarvagh amozimɨn anogoregham. Eghtɨ, e uan navibagh iragh Dɨpenir kamɨn gan nɨn ziam fɨ, nɨn azangsɨghtɨ, 36 nɨ uan Nguibamɨn ikɨ, e Israelia, nɨn ingangarir gumazamiziba, en azangsɨziba baragh, en arazir kuraba gɨn amang. Egh nɨ uan arazir aghuibar en sure damu. Egh amozim amadaghtɨ a nguazir nɨ fomɨra e ganɨngizim girɨ.

37 “Eghtɨ dagheba otevir dughiam en kantri batogham, o arɨmariar kurar ekiatam otogham, o amɨnir avimɨn mɨn isitam izɨ azenibagh asɨghasigham, o azenibar itir dagheba pura kuram, o odezir avɨriba daghebar amɨ da agɨvam, o apaniba izɨ en nguibar ekiabar e korogh e mɨsogham, o arɨmariar igharagha garir avɨriba e gasɨghasɨgham, 38 bizir kaba otivtɨ, e Israelia nɨn gumazamiziba, en tav osɨmtɨzir kabar tamɨn mɨzazim baragh, uan aghariba fegh nɨn azangsɨghtɨ, 39  *Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn ikɨva en azangsɨzim baregh en akuragh, en arazir kuraba gɨn amadagh. Nɨrara gumazamizibar nɨghnɨziba bar dagh fo, kamaghɨn, nɨ uabɨ vaghvagh en arazir kurar e amiziba ikarvagh ivezir kuram e danɨng. 40 Nɨ kamaghɨn damightɨma, e nɨn gumazamiziba zurara nɨn apengan ikɨ, egh nguazir nɨ en inazir afeziabagh anɨngizir kamɨn ikiam.

41-42 “Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me nɨn adarazi Israelian aven itir puvatɨ, egh me nɨn ziam bangɨn, uan nguibar saghon itiba ategh kagh izam. Guizbangɨra, me nɨn ziar ekiam ko, ingangarir bar ekiar nɨ en gumazamizibar akurvaghasa amiziba, me da baraki. Egh men tarazi, nɨn ziam fɨsɨ, nɨn Dɨpenir kamɨn boroghɨra izɨ, egh nɨ ko mɨkɨmam. 43  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn iti, egh nɨ men dɨmdiam baragh, egh bizir me damuasa nɨn azangsɨzibar amu. Kamaghɨn amizɨ, e Israelia, nɨn gumazamiziba, e ami moghɨn, nguazir kamɨn gumazamiziba bar nɨ gɨfogh egh nɨn atiating nɨn apengan ikiam. Egh me fogh suam, Dɨpenir kɨ ingarizir kam, kar nɨn Dɨpenimra, eghtɨ an aven nguazir kamɨn gumazamiziba me nɨn boroghɨra izam.

44 “Egh danganir manamɨn nɨ uan gumazamiziba amadaghtɨ, me mangɨ uan apanibav soghsɨ, nɨn nguibar ekiar nɨ ua bagha mɨsevezir kam ko Dɨpenir kɨ nɨ bagha ingarizir kam, guam a mɨtuagh nɨ ko mɨkɨmtɨ, 45 Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn ikɨ, e uarir akurvaghasa nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baragh en apangkufigh.

46 “Gumazamiziba bar moghɨram arazir kurabagh ami. Eghtɨ e arazir kurabar amightɨ nɨ en atar en apanibar amamangatɨghtɨ, me izɨ e ko mɨsogh e abɨnigh e inigh mangɨ, kantrin saghon itim o roghɨra itimɨn e isɨ kalabuziabar mɨn e arɨgham. 47-49 Eghtɨ e men kantrin kamɨn aven kalabuziar gumazamizibar mɨn ikɨva, uan arazir kuraba bagh nɨghnɨgh navibagh iraghtɨ, Ikiavɨra Itir God, nɨ e uarir akurvaghamin azangsɨziba baragh. Guizbangɨra, e uan apanibar kantrin ikɨva nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikɨ, uan navir averiabar aven nɨ baghvɨra ikɨ guizbangɨra navibagh iragh, egh e nguazir nɨ en ovavibagh anɨngizir kam ko, nguibar ekiar nɨ ua baghavɨra inabazir kam ko, gumazamiziba nɨ bagh izamin Dɨpenir kɨ nɨ bagha ingarizir kamɨn ganɨva guam a mɨtuagh kamaghɨn nɨ ko mɨkɨm suam, ‘E arazir kurabar tuavimɨn ghua arazir kurar avɨribagh amigha gɨfa.’ Eghtɨ nɨ uan Nguibamɨn ikɨ, e nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baragh, e nɨn gumazamiziba, nɨ en kuarkuvigh en akuragh, en arazir kuraba gɨn amadagh. 50 Egh e nɨn gumazamiziba, en nɨn akaba batozir arazim ko, en arazir kurar avɨrir e amiba, nɨ da gɨn amadagh, egh en apanibar amightɨ me en kuarkufigh. 51 E Israelia guizɨn nɨn gumazamiziba. Nɨ Isipɨn kantrin e inigha azenan ize, kantrin kam avir fefer ekiar mamɨn mɨn iti, ezɨ nɨ an e inigha ize.

52 “O Ikiavɨra Itir God, e nɨn gumazamiziba ko en atrivim, a nɨn ingangarir gumazim, e nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ zurara da baraghsɨ oragh ikɨ. 53 Nɨ akam akɨrizim moghɨn, e Israelia, nɨ kantrin igharazibar tongɨn e amɨsevezɨ e nɨn gumazamizibar otifi. O Ikiavɨra Itir God, nɨ en Ekiam, nɨ en inazir afeziaba Isipɨn me inigha izir dughiamɨn, nɨ uan ingangarir gumazim Moses, an akatorimɨn aven, nɨ akar dɨkɨrɨzir kam gami.”

God deragh gumazamizibar amuasa, Solomon an azangsɨsi

54 Solomon Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa, ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tevimning apɨrigha agharimning fuegha a ko mɨgei. Egha an a ko mɨkemegha gɨfa. 55 Egha Solomon dɨkavigha tugha gumazamizibar damazimɨn tiarir ekiamɨn, God deragh Israelia damuasa a ko mɨgei. 56  *A ghaze, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua, navir amɨrizim ko dabirabir aghuim isa Israelia ganɨngi. A uan ingangarir gumazim Moses ko dɨkɨrɨzir akatam, pura ghuzir puvatɨ. 57 Ikiavɨra Itir God, a en God, a faragha en inazir afeziaba ko ikezɨ moghɨn, datɨrɨghɨn an e ko ikiam. An e ateghtɨ, e pura uarira ikian kogham. 58 An e damutɨ en naviba a baghvɨra ikɨ, egh an Akar Gavgaviba, ko an arazir a ifongeziba ko, bizir a damuasa en inazir afeziabav kemeziba, e deravɨra dar gɨn mangam. 59 Kɨ God ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, ko bizir kɨ damuasava an azangsɨziba, an ada isɨ bar uan nɨghnɨzim darɨgham. A uaghan, Israelia uan atrivim ko, apangkuvim men ikɨ men akurvagh, dughiabar vaghvagh men akurvaghtɨ, me dagheba ko bizibar oteveghan kogham. 60 Eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar fogh suam, Ikiavɨra Itir God, a God, ezɨ godɨn tam ua itir puvatɨ. 61 Ia bar moghɨra uari isɨ Ikiavɨra Itir God, en God danɨng, egh an Akar Gavgaviba ko an arazir a ifongeziba, ia datɨrɨghɨn ami moghɨn deraghvɨra dar gɨn mangɨ.”

Dɨpenir kam, me Ikiavɨra Itir God baghavɨrama a ginaba

(2 Eghaghaniba 7:4-10)

62 Egha Atrivim Solomon uan gumazamiziba ko me bar moghɨra, Ikiavɨra Itir God bagha ofabagh ami. 63 Solomon God ko navir vamɨran ikiasa 22,000plan bulmakaun apuriba ko 120,000plan sipsipba inigha ofa gami. Arazir kamɨn atrivim uan gumazamiziba ko me Dɨpenir kam gamizɨma, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn oto. 64 Aruer kamra atrivim nguazir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn boroghɨn itir danganir uari akuvim, a Ikiavɨra Itir God bagha anemɨsevezɨ, an a baghavɨra iti. Egha nguazir asɨzir kamɨn, an ofan bar isia mɨghɨriba ko, wit tuamin ofaba ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofa bagha asɨzibar oviba isa ofabagh ami. Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tughav itir ofa gamir dakozir kam, me faragha brasɨn an ingarizɨ, a mong suvizɨ me an ofan avɨrir kabar amuan iburagha, danganir arozir gumazamiziba uari akuvir kamɨn ofabagh ami.

65 Kar Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. Ezɨ Atrivim Solomon Israelia ko uari akuvagha Jerusalemɨn iti. Me Ikiavɨra Itir God, en Godɨn damazimɨn, 7plan aruebar uari akuvagha ikegha, gɨn me ua 7plan arueba isafuragha 14plan arueba me bar dar ike. Gumazamizir avɨrim nguazir kamɨn danganiba bar dar ikegha ize. Notɨn amadaghan Hamatɨn nguibar ekiamɨn zuir tuavir akamɨn ikegha, ghua sautɨn amadaghan kantri Isipɨn nguazir mɨtaghniamɨn tu. 66 Aruer ekiar kaba gɨvazɨma, amɨmzaraghan Solomon gumazamiziba ua me amadima, me uamategha uan nguibabar zui. Egha gumazamiziba atrivim me ganɨngizir biziba bagha a mɨnabagha, God deragh atrivim damuasa me an azai. Me fo, Ikiavɨra Itir God uan ingangarir gumazim Devit ko, dɨkɨrɨzir akamɨn gɨn ghua, uan gumazamiziba Israelia deraghavɨra me gami. Egha me uamategha ghua, bizir aghuir kabagh nɨghnɨgha bar akongegha uan nguibabar zui.

9

Ikiavɨra Itir God ua Solomon bato

(2 Eghaghaniba 7:11-22)

1 Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko, atrivimɨn dɨpenimɨn ingarigha gɨfa. A dɨpenir kamningɨn ingaramin nɨghnɨziba, a bar ada gɨfa. 2  *Ezɨ gɨn, Ikiavɨra Itir God faragha Gibeonɨn nguibar ekiamɨn irebamɨn a batozɨ moghɨn, uam a bato. 3 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nɨn azangsɨziba baregha gɨfa. Egha nɨ ingarizir Dɨpenir kam ua bagha a ginabagha gɨfa, eghtɨ gumazamiziba zurara dughiabar Dɨpenir kamɨn aven izɨva nan boroghɨn izam. Eghtɨ kɨ zurara Dɨpenir kam damazim a gasɨ, egh uan navir averiamɨn aven a gɨnɨghnɨgham. 4  *Eghtɨ nɨ uan afeziam Devit amizɨ moghɨn, nɨ navir averiamɨn aven na baghvɨra nɨghnɨgh nan damazimɨn deravɨra daru, egh arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn bizibar amu. 5  *Nɨ kamaghɨn damutɨ, kɨ zurara nɨn ovavir boribar amutɨ, me Israelɨn atrivibar ikɨ mangɨvɨra ikiam. Egh kɨ nɨn afeziam Devit ko amizir akar dɨkɨrɨzir kam damightɨ, a guizɨn otivam. Kɨ kamaghɨn Devit mɨgɨa ghaze, ‘Devit, kɨ zurara nɨn ovavir boribar amutɨ, me Israelian atrivibar ikɨ mangɨvɨra ikiam.’

6 “Egh Solomon, nɨ uan ovavir borir gɨn otivamiba ko, ia na ategh nan Akar Gavgaviba ko arazir kɨ ifongezibar gɨn mangan kogh, egh asebar gɨn mangɨ dar ziaba fɨtɨ, 7 kɨ nguazir Israelia ia ganɨngizimɨn bar ia batuegham. Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba dɨbovir akabar ia mɨkɨm ian ziam gasɨghasɨgham. Kɨ uaghan, akɨrim ragh Dɨpenir kɨ ua bagha inabazim gasaragham, egh uam a gɨnɨghnɨghan kogham. 8  *Dɨpenir kam, datɨrɨghɨn ziar ekiam iti. Eghtɨ gɨn gumazir danganir kamɨn izamiba me izɨva an gan me dɨpov akɨ mɨsoribar anɨng, dɨgavir kuram damigh, egh bar atiatigh, kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ikiavɨra Itir God, manmaghsuavɨra nguazir kam gasɨghasɨgha, egha Dɨpenir kam sarama asɨghasɨki?’ 9 Eghtɨ gumazitaba men akam ikaragh suam, ‘Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Israelia Ikiavɨra Itir God men God, anetaki. A fomɨra men inazir afeziaba Isipɨn me inigha nguzir kamɨn ize. Ezɨ me God ategha, ragha uan asebar gɨn ghua dar ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God asɨghasɨzir kam gamizɨma a me bato.’ ”

Solomon bizir aghuir mam isa
Atrivim Hiram ganɨngi

(2 Eghaghaniba 8:1-2)

10 Solomon uan ingangarir gumaziba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingara anegɨvagha, egha gɨn me Solomonɨn dɨpenimɨn ingari. Ingangarir me amir kaba bar, me 20plan azenibar dar ingari. 11 Tairɨn nguibar ekiamɨn Atrivim Hiram, Solomon ifongezɨ moghɨn, sidan temeba ko painɨn temeba ko golɨn avɨriba, ingangarir kabar amuasa Solomon ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, ingangarir kaba bar gɨvazɨ, Solomon 20plan nguibar ekiaba bizir aghuimɨn mɨn da isa Hiram ganɨngi. Nguibar ekiar kaba da Galilin Distrighɨn iti. 12 Ezɨ Hiram Tairɨn nguibar ekiam ategha iza Solomon a ganɨngizir nguibar ekiar kabar ganigha, dagh ifongezir puvatɨ. 13 Egha a kamaghɨn Solomon mɨgei, “Nan aveghbuam, kar manmagh garir nguibar ekiaba, nɨ da isa na ganɨngi?” Bizir kam bagha, datɨrɨghɨn gumazamiziba danganir kam ziar kam a garɨsi, “Kabul.”* 14 Hiram faragha golɨn bar avɨrim isa Solomon ganɨngi, ezɨ dar osɨmtɨzim 4pla tanɨn tu.

Solomon amizir bizir igharaziba

(2 Eghaghaniba 8:3-18)

15  *Atrivim Solomon gumazir bar avɨrim inigha me mɨgɨa ghaze, me an ingangaribar amuam. A me mɨgeima, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarigha uaghan an dɨpenim sara ingarigha, dɨvazir ekiar Jerusalem avɨnizimɨn ingari. Egha me mɨkemezɨ, me Jerusalemɨn nguazibagh kua da isa Jerusalemɨn danganir iraghuezibav kɨra da apeme. Egha me mɨkemezɨ, me nguibar ekiar kaba uam adar kɨri, Hasor, Megido ko Geser. 16 Geserɨn nguibar ekiam, a fomɨra Kenanian nguibar ekiam, ezɨ Isipian atrivim iza me mɨsoghezɨ me ariaghirezɨ me a gaborozɨ a isi. Ezɨ Solomon Isipɨn atrivimɨn guivim inigha an itima, atrivim Geserɨn nguibar ekiar kam bizir aghuimɨn mɨn a isa uan guivim ganɨngi. 17 Ezɨ Solomon gɨn ua Geserɨn nguibar ekiar kamɨn ingari. A gɨn Bethoronɨn nguibar ekiar vɨn amadaghan itim ko, 18 Balat ko Tamarɨn nguibamningɨn ingari. Tamarɨn nguibar ekiam, Judan anabamɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. 19 Egha a uaghan dagheba itir nguibar ekiaba ko mɨdorozir karisba arɨzir nguibar ekiaba ko, hoziaba arɨzir nguibar ekiaba ko, Jerusalem ko, Lebanon ko, nguazir an ativagha garibar aven, a bizir igharazir a ingarasa ifongeziba, bar adar ingari.

20 Ezɨ Israelɨn kantrin aven, ikɨzir igharazir mabar gumazamiziba iti. Kar Amoria, Hitia, Peresia, Hivia, ko Jebusia, men marazi Israelian tongɨn ikiavɨra iti. 21 Israelia fomɨra men avɨribav soghezɨ me ariaghire, egha bar me kuavaremezir puvatɨzɨ, men ovavir borir vabara ikiavɨra iti. Ezɨ datɨrɨghɨn Solomon me gamizɨma, me puram an ingangarir gumazir kɨnibar mɨn otivigha, datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.† 22 Ezɨ Israelia, Solomon me gamizɨ me an ingangarir gumazir kɨnibar itir pu. Bar puvatɨ, a me isa mɨdorozir gumaziba ko, gavmanɨn ingangarim gamir gumazir dapaniba, ko mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanibar me arɨki. Egha marazi isa, karisɨn tuiva ghua mɨsozir ingangarim ko, gumazir hoziabagh apiagha ghua mɨsozibar ingangarim me ganɨngi. 23 Solomonɨn ingangaribagh amir gumaziba, men garir gumazir dapanibar dɨbobonim, a 550ɨn tu.

24 Solomonɨn amuim, a Devitɨn Nguibar Ekiam ategha ghua Solomon a bagha ingarizir dɨpenir igiamɨn iti. Amizir kam, a Isipian atrivimɨn guivim. Egha gɨn, Solomon gumazibav mɨkemezɨ, me Jerusalemɨn itir danganir iraghueziba apeme.

25  *Egha azeniba vaghvagha, Solomon 3plan dughiabar ingarizir ofan dakozir kamɨn Ikiavɨra Itir God bagha ofa bagh ami. A ofan bar isia mɨghɨriba ko, Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofaba tue. Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh ami. Kamaghɨra, Solomon ofan kabagh amua Dɨpenir kamɨn ingangarim gamizɨ, a guizbangɨrama oto.‡

26 Atrivim Solomon, a Esiongeberɨn nguibar ekiamɨn kurir avɨribar ingari. Esiongeber a kantri Idomɨn iti, an Ongarir Aghevimɨn dadarimɨn ikia Elatɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. 27 Ezɨ Atrivim Hiram uan gumazir aghuir kuribar aven ingara ongarimɨn aruir arazimɨn bar a gɨfoziba amadazɨ, me ghua Solomonɨn kuribar aven ingarir gumaziba ko me kurir kabar aven ingari. 28 Ezɨ kurir kaba kantri Ofirɨn ghua golɨn avɨriba isa Solomon bagha izi. Golɨn kabar osɨmtɨzim 14plan tanbagh afira.

10

Seban kantrin atrivir amizim Solomonɨn ganasa izi

(2 Eghaghaniba 9:1-12)

1  *Kantri Seban atrivir amizim kamaghɨn oraki, Ikiavɨra Itir God deraghavɨra Solomon gamizɨma a ziar ekiam iti. Kamaghɨn amizɨ, atrivir amizim Solomonɨn fofozim gɨfofoghasa azangsɨzir gavgavibar an azangsɨghasa izi. 2 Atrivir amizim uan ingangarir gumazir avɨriba ko, kamelɨn bɨzir avɨriba sara iza Jerusalemɨn oto. Kamelɨn kaba golɨn avɨriba ko, pauran igharagha garir mughuriar aghuiba itiba, ko dagɨar igharagha garir iveziba bar pɨn koziba inigha izi. Atrivir amizim izegha gɨvagha, uan azangsɨzir a Solomonɨn azangsɨghasa nɨghnɨghiziba, a bar dar an azangsɨsi. 3 Ezɨ Solomon bar deraghavɨra an azangsɨziba ikarvaki. An azangsɨzir an azangsɨziba, Solomon tam ikarvaghan iburazir pu. Bar puvatɨ. 4 Seban kantrin atrivir amizim, Solomonɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozim baraki, egha a uaghan atrivibar dɨpenir ekiar a ingarizimɨn gani. 5 Egha atrivir amizim uaghan garima, Solomon dughiabar vaghvagha dagher aghuir avɨriba isa, uan ingangarir gumazir dapaniba ko apiav ikia da api. Ezɨ atrivir amizim uaghan garima, ingangarir gumaziba ko men korotiar aghuir me azuiba ko gumazir wain anɨdiba, me kurkazir aghuiba iti. Egha a garima, Solomon asɨzir avɨriba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghua a bagha ofan bar isia mɨghɨribagh ami. A bizir aghuir kabar ganigha dɨgavir kuram gamigha ua mɨkɨman ibura.

6 Egha gɨn, a kamaghɨn Atrivim Solomon mɨgei, “Kɨ uan kantrin ikiava bizir nɨ amibar eghaghaniba ko, nɨn nɨghnɨzir aghuim ko, fofozim barasi. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn fo, akar kaba da bar guizbangɨra. 7 Kɨ faragha nɨghnɨzir gavgavim akar kabar itir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn kɨ uabɨ iza, uan damazimɨn bizir kabar ganigha gɨfa. Guizbangɨra, bizir kɨ datɨrɨghɨn gariba, da akar kɨ oraghiziba bar dagh afira. Nɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim bar ekevezɨ, nɨn dagɨaba bar avɨraseme. 8 Nɨn gumazamiziba ti zurara bar akueghama. Ezɨ nɨn ingangaribar faragha zuir gumazir nɨ ko ikia zurara nɨn nɨghnɨzir aghuiba baraziba, me ti bar akueghama. 9 Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn ziam fe. A navir aghuim nɨn ikia nɨ gamizɨ, nɨ Israelian atrivimɨn iti. A bar Israelia ia gifongegha, an ifongiar kam ian ikiavɨra iti. Nɨ guizɨn arazim ko arazir aghuimɨn deraghvɨra Israelian gan me geghuvam. A kamaghsua nɨ gamizɨ, nɨ atrivimɨn oto.”

10 Egha Seban atrivir amizim golɨn bar avɨriba isa Solomon ganɨngi, ezɨ golɨn kabar osɨmtɨzim 4 tan gafira. Atrivir amizim uaghan pauran mughuriar aghuiba itir avɨriba ko, dagɨar igharagha garir iveziba bar pɨn kozir avɨriba a ganɨngi. Bar guizbangɨra, bizir kaba bar avɨraseme. Dughiar kamɨn gɨn, pauran avɨrir igharagha garitaba ua kantri Israelɨn aven izezir puvatɨ.

11 Ezɨ Atrivim Hiramɨn ingangarir gumaziba, an kuriba ghua kantri Ofirɨn ghua golɨn avɨriba ko, temer aghuibar bɨghizir arariba ko, dagɨar avɨrir iveziba bar pɨn koziba, me da inigha Israelɨn ize. 12 Ezɨ Solomon uan ingangarir gumazibav mɨkemezɨ, me temer aghuir kaba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagh adɨrɨziar aghuibagh amua an dɨpenim bagha mabagh ami. Egha a me mɨkemezɨ, me temer aghuir kabar arariba inigha gumazir gitabav soziba bagha gitabar ingari. Bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, gumaziba kantri Israelɨn aven, ua temer kamagh garitabar garir puvatɨ.

13 Ezɨ Atrivim Solomon, bizir aghuir avɨriba isa Seban atrivir amizimɨn ifongiam agɨvasa a ganɨngi. Solomon atrivir amizim ganɨngizir bizir avɨriba, da bar bizir atrivir amizim Solomon bagha inigha izezir bizibagh afira. Ezɨ Seban atrivir amizim, uan ingangarir gumaziba ko me uamategha uan kantrin ghu.

Solomon dagɨar avɨriba iti

(2 Eghaghaniba 9:13-28)

14 Solomon azenibar vaghvagha 23 tan gol isi. 15 Egha a uaghan dagɨar ingangaribagh amir gumaziba da takis isi. Ezɨ Arebian atriviba ko, Israelɨn distrighbar garir gumazir dapaniba dagɨaba isa a ganɨdi.

16 Solomon mɨkemezɨma, an ingangarir gumaziba 200plan ter araribar orar mɨsoghamibar ingari. Egha me gol inigha orar kabar pogha da ave. Orar kaba vaghvagha da avezir golɨn osɨmtɨzim, a 7 kilogremɨn tu. 17 Egha 300plan ter araribar orar dozir mɨsoghamiba uaghan dar ingari. Egha gol inigha orar dozir kabar pogha da ave. Orar kaba vaghvagha da avezir golɨn osɨmtɨzim, a 2 kilogremɨn tu. Ezɨ Solomon mɨkemezɨma, me orar kaba bar da inigha dɨpenir me kamaghɨn dɨborimɨn da arɨki, Lebanonɨn Ruarir Pɨzimɨn Dɨpenim.

18 Ezɨ Solomon mɨkemezɨ, me atrivir dabirabir ekiar mamɨn ingari. Egha me golɨn aghuim ko, elefanɨn atariba inigha an kurke. 19-20 Atrivimɨn dabirabim bar pɨn iti, ezɨ adɨrɨziar tuiv mavanangamim, a 6plan ighuviba iti. Ezɨ ighuvir kaba, me 12plan laionɨn nedazibar ingarigha da asezɨ da tuivighav iti. Ezɨ adɨrɨziar ighuvir kaba vaghvagha laionɨn nedazir pumuning iti, mam vongɨn iti, ezɨ mam vongɨn iti. Ezɨ atrivimɨn dabirabir kamɨn gɨrakɨrangɨn, vongɨn ghuavanabogha ikɨragha ua vongɨn izaghirɨ. Atrivir dabirabir kam, an agharimning arɨghamin danganir pumuning iti. Ezɨ agharimning arɨghamin danganir kamningɨn boroghɨn, me laionɨn nedazir pumuningɨn ingarizɨ, aning vong ko vong sara iti. Kantrin igharazibar atriviba, men atrivibar dabirabitam tong kamaghɨn garir puvatɨ.

21 Ezɨ ingangarir gumaziba gol inigha Solomon bagha dɨpaba apir itaribar ingari. Egha Lebanonɨn Ruarir Pɨzimɨn Dɨpenimɨn aven itir itariba bar, me golɨn aghuimɨn dar ingari. Solomonɨn dughiamɨn, gumazamizibar nɨghnɨzim, silva pura bizim, kamaghɨn amizɨ, me silvan bizir katamɨn ingarizir puvatɨ.

22 Solomon kurir avɨriba iti, ezɨ kurir kaba da Atrivim Hiramɨn kuriba ko, ongarimɨn arui. Kurir kaba zurara azenir 3pla gɨvaghtɨ, me bizir aghuir kaba ater ua Israelɨn izam. Kar gol, ko silva, ko elefanɨn atariba, ko monkiba, ko kuarazir bar diriba.

23 Atrivim Solomon, dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba ko nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba ikia, egha kantrin igharazibar atriviba bar me gafira. 24 Kantrin igharazibar atriviba bar, Ikiavɨra Itir God, Solomon ganɨngizir nɨghnɨzir aghuiba ko, fofozir aghuiba baraghasa Solomon bagha izi. 25 Atrivir kaba azenibar vaghvagha Solomon bagha bizir aghuiba isa izava a ganɨdi. Me bizir gumaziba silva ko golɨn ingariziba ko, korotiar aghuiba ko, afuziba ko, pauran igharagha garir mughuriar aghuiba zuiba ko, hoziaba ko, donkiba, a bagha da isa izi.

26  *Solomon dughiabar zurara mɨdorozir karisba ko, uan mɨdorozir gumaziba bagha hoziaba isi. Egha a karisba ko hoziaba da ikiasa a inabazir nguibar ekiabar ada arɨki, ezɨ maba a ko Jerusalemɨn iti. A 1,400plan karisba ikia, egha 12,000pla hoziaba iti. 27  *Solomon atrivimɨn itir dughiamɨn, a temer sidan avɨriba ko silvan avɨriba inigha Jerusalemɨn ize. Ezɨ dughiar kamɨn silvan avɨriba ikia, dagɨar kɨnibar mɨn pura tintinibar irav iti. Egha uaghan temer sidan bar avɨriba iti, mati temer Israelɨn mɨghsɨar muziaribar izezibar mɨn iti. 28  *Solomon uan hoziaba, kantri Musri* ko kantri Silisian da ini. A dagɨar ingangaribagh amir gumaziba amadima, me Silisian ghua a bagha hoziabagh ivesi. 29 Ezɨ dagɨaba bagha ingangaribagh amir gumazir kaba, Musrin karisba ko hoziabagh ivesi. Karisba vaghvagha dar ivezim 6,000 kinan tu, ezɨ hoziaba vaghvagha dar ivezim 1,500 kinan tu. Egha dagɨar ingangaribagh amir gumazir kaba, me karisba ko hoziaba isa ghua da amadima, Hitia ko Siriabar atriviba dagh ivesi.

11

Solomon akɨrim ragha God gasara

1  *Solomon kantrin igharazibar amizir avɨrim gifonge. A faragha Isipian atrivimɨn guivimɨn ikia, egha uaghan kantri Moapɨn amizibar ikia, egha kantri Amonɨn amiziba ko, kantri Idomɨn amiziba, ko Saidonɨn nguibar ekiamɨn amiziba, ko Hitian amizibar iti. 2  *Nguibar kabar amiziba, Ikiavɨra Itir God faragha, men ikian Israelian anogoroke. Ikiavɨra Itir God Israelia mɨgɨa ghaze, “Ia Israelɨn azenan itir amizir kabar ikian bar markɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, guizbangɨra, me ia gekutɨ ia na ategh men asebar gɨn mangam.” Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkemegha gɨfa. Ezɨ puvatɨ, Solomon amizir kabagh ifongeghavɨra iti. 3 Solomon amuir 700pla ikia, amuir dozir 300pla iti. Ezɨ amizir kaba an nɨghnɨzim gɨrazɨ, an akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasara. 4 Solomon ghurizir dughiamɨn, amizir kaba an navir averiam gɨrazɨ a men asebar gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, Solomon uan afeziam Devitɨn araziba ategha, egha Ikiavɨra Itir God, an Godɨn gɨn zuir puvatɨ. Bar puvatɨ. 5 Solomon aser kam Astarten ziam fe, kar Saidonian aser amizim. Egha a uaghan asem Molekɨn ziam fe, a Amonian asem, ezɨ an amizir arazim bar ikuvizɨ, Ikiavɨra Itir God bar an aghua. 6 Solomon kamaghɨn amua, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. A uan afeziam Devitɨn arazir aghuiba ategha, Ikiavɨra Itir Godɨn arazim guizɨn an gɨn zuir puvatɨ. 7 A uaghan, aser kam Kemosɨn ziam fasa danganir mamɨn ingari, kar Moapian aser arazir bar kurir God bar aghuazibagh amim. A uaghan Molekɨn ziam fasa danganir mamɨn ingari, kar Amonian aser arazir bar kurir God bar aghuazibagh amim. Danganir kamning, aning Jerusalemɨn aruem anadi naghɨn mɨghsɨam gisɨn iti. 8 Egha a uaghan uan amuir azenan itir kaba bagha danganir mabar ingari, eghtɨ me dar mangɨva ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuim ko, ofan igharagha gariba uan aseba bagh dar amuam.

9-10 Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a faragha dughiar pumuningɨn Solomon batogha aser kabar ziaba fan an anogoroke. Ezɨ Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim batuegha, akɨrim ragha a gasara. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God adarim Solomonɨn ikia, 11 egha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh! Nɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua, arazir kɨ ifongeziba ko nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abigha, nan Akar Gavgavimɨn gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghɨn nɨghnigha gɨvagha ghaze, nɨ atrivir ingangarimɨn gɨvagh, ua kantrin kamɨn ganan kogham. Kɨ nɨn ingangarir gumazitam amɨseveghtɨma an atrivimɨn otivam. 12 Nɨ aremeghtɨ nɨn otarim atrivimɨn ikɨtɨma, kɨ a batuegham. Kɨ nɨn afeziam Devit gɨnɨghnɨgha, datɨrɨghɨn nɨ batueghan kogham. 13 Egh kɨ atrivir ingangarimɨn bar a batueghan kogham. Puvatɨ. Kɨ uan ingangarir gumazim Devit ko, nguibar ekiar kɨ ua baghavɨra inabazim, kɨ aning gɨnɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn otarim ateghtɨ a Israelian anaba tamɨn atrivimɨn ikiam.”

Gumazir pumuning Solomonɨn apanim gami

14 Egha Ikiavɨra Itir God, gumazir mam gamizɨma, a Solomonɨn apanimɨn oto. Gumazir kamɨn ziam Hadat, a Idomian atrivimɨn ikɨzimɨn gumazir mam. 15 Atrivim Devit fomɨra Idomia ko mɨsoke. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumazibar dapanim Joap, a Idomɨn ghugha, mɨdorozimɨn ariaghirezir gumazibar kuaba afe. 16 Joap uan mɨdorozir gumaziba ko me iakɨnir 6plan Idomɨn kantrin ikia gumazibav sogha ghua bar me kuavareme. 17 Dughiar kamɨn Hadat suvighavɨra ikia, egha Idomɨn gumazir maba ko ara Isipɨn kantrin zui. Gumazir kaba, kar an afeziamɨn ingangarir gumaziba. 18 Me Midianɨn nguazim ategha ghua Paranɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otifi. Egha Paranɨn gumaziba inigha, me bar moghɨra Isipɨn ghue. Me otivigha gɨvagha, ghua Isipɨn atrivim batozɨma a nguazir asɨzir mam ko, dɨpenir mam Hadat ganigha, daghebar an akurvasi. 19 Isipian atrivim bar Hadat gifongegha anetaghizɨma, a Tapenesɨn afumimɨn iti. Tapenes, a Isipɨn atrivimɨn amuim. 20 Ezɨ Hadatɨn amuim otarir mam bate, ezɨ me ziam Genubat a gatɨ. Ezɨ Tapenes Genubat inigha Isipian atrivimɨn boriba sara atrivimɨn dɨpenimɨn men gari. 21 Ezɨ Hadat Isipɨn ikia orazi, Devit ko an mɨdorozir gumazibar dapanim Joap, aning areme. A kamaghɨn oregha ghua Isipian atrivim mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ uamategh uan kantrin mangam.”

22 Ezɨ atrivim an azara, “Nɨ manmaghsua uamategh uan kantrin mangasa? Nɨ na ko ikia bizitabar otevez ti.”

Ezɨ Hadat a mɨgɨa ghaze, “Kɨ bizitam gasazir puvatɨ. Kɨ kamaghsua, nɨ pura na ateghtɨ kɨ mangam.”

23 God gumazir igharazir mam uaghan a gamizɨma, a Solomonɨn apanimɨn oto. Gumazir kamɨn ziam Reson, a Eliadan otarim. Reson a kantri Soban Atrivim Hadateserɨn ingangarir gumazir mam. An Hadateser ategha arav ghu. 24 Egha a gumazir maba akuvagha men faragha ghua, tintinibar puram arua, gumazamizibav sogha men biziba okei. Ezɨ Devit fomɨra Hadateserɨn mɨdorozir gumazibav sogha me agɨvazɨ,* bizir kamɨn gɨn, Reson uan adarazi ko me ghua Damaskusɨn nguibar ekiamɨn iti. Egha an adarazi an akurazɨ, a Damaskusɨn atrivimɨn oto. 25 Ezɨ Solomon atrivimɨn itir dughiamɨn, Reson zurara Israelian apanim gami, Hadat amizɨ mokɨn. Egha Reson kantri Sirian atrivimɨn ikia, Israelia bar men aghua.

Ikiavɨra Itir God, Jeroboam bagha akam akɨri

26 Solomonɨn ingangarir gumazir dapanir mam uaghan akɨrim ragha a gasaragha an apanim gami. An ziam Jeroboam. An afeziamɨn ziam Nebat, ezɨ an amebamɨn ziam Serua. Ezɨ an afeziam Nebat areme. Jeroboam, a Seredan nguibamɨn gumazim. Kar Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn itir nguibar ekiam. 27 Jeroboam Atrivim Solomon abɨnasa nɨghnɨsi. Bizir kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, Solomon Jerusalemɨn danganir iraghueziba apeava, Devitɨn Nguibar Ekiam avɨnizir dɨvazim akɨrir dughiamɨn, 28 Jeroboam bar deraghavɨra ingari. Solomon an ingangarir aghuir kabar ganigha anemɨsevezɨ a Josepɨn anabamɨn adarazir gativagha men gari. Ingangarir kaba, atrivim da isa me ganɨngi.

29 Dughiar mamɨn, Jeroboam Jerusalem ategha tuavir mamɨn zuima, Godɨn akam inigha izir gumazim Ahiya, a Silon gumazim, a iza tuavimɨn a bato. Aning uaningra itima, gumazitam uam aning ko itir puvatɨ. Dughiar kamɨn, Ahiya korotiar igiar mam arugha egha ize. 30 Egha Ahiya korotiar igiar kam suegha, an suiragha 12plan akuabar anebɨki. 31 Egha a Jeroboamɨn mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kamaghɨn nɨ mɨgei, ‘Nɨ gan! Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ atrivir ingangarimɨn Solomon agɨvasa nɨghnigha gɨfa. Kɨ nɨ damightɨ nɨ Israelian anabar 10pla gativagh men ganam. Kamaghɨn amizɨ, nɨ korotiar akuar 10pla ua bagh dar suikigh. 32 Kɨ uan ingangarir gumazim Devit ko, Israelɨn anababar tongɨn Jerusalemɨn nguibar ekiar kɨ ua baghavɨra inabazim, kɨ aning gɨnɨghnɨsi. Kamaghɨn, kɨ Solomon ateghtɨ, an anabar vamɨran ganam. 33 Israelia akɨrim ragha na gasaragha Saidonɨn aser amizim Astarten ko, Moapian asem Kemos, ko, Amonian asem Molek, me men ziaba fe. Me tuavir aghuir kɨ men akaziba dar gɨn zuir puvatɨgha, nan arazir kɨ ifongeziba ko, bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibar gɨn zuir puvatɨ. Egha kɨ ifongezir puvatɨzir biziba me dagh ami. Me Solomonɨn afeziam Devitɨn arazir aghuiba bar ada ataki. Ezɨ bizir kam bangɨn kɨ arazir kam men akagham.

34 “ ‘Egh kɨ atrivir ingangarimɨn Solomon da bar anegɨvaghan kogham. Kɨ uan ingangarir gumazir kɨ ua bagha mɨsevezim Devit, a gɨnɨghnɨsi. A nan Akar Gavgaviba ko arazir kɨ ifongeziba bar dar gɨn zuir gumazim. Kɨ a gɨnɨghnɨgh, Solomon aneteghtɨ an atrivimɨn ikɨ mangɨ aremegham. 35 Solomon aremegh gɨvaghtɨ, an otarim an danganim inigh atrivimɨn ikɨtɨ, kɨ an dafarimɨn 10plan Israelian anababa inigh nɨ Jeroboam, nɨn dafarim darɨgham. 36 Egh kɨ Solomonɨn otarim ateghtɨ, a Israelian anabar vamɨran ganam. Eghtɨ nan ingangarir gumazim Devitɨn lam mungueghan kogham.† Bar puvatɨgham. An ovavir boriba atrivibar ikɨ mangɨvɨra ikiam. Devitɨn ikɨzimɨn adarazir tongɨn gumazitam zurara Jerusalemɨn atrivimɨn ikiam. Nguibar ekiar kam, gumazamiziba an izɨva nan boroghɨn izɨ nan ziam fasa kɨ a ginaba. 37 Jeroboam, kɨ nɨ damightɨma nɨ Israelian atrivimɨn otogh, nguazir nɨ ganasa ifongeziba, nɨ bar dagh ativagh dar ganam. 38 Nɨ nan Akar Gavgavir kɨ nɨ mɨgeiba deragh da baragh, egh deragh tuavir kɨ nɨn akaghamibar gɨn mangɨ, egh nan damazimɨn arazir aghuibar amu, egh nan ingangarir gumazim Devit amizɨ moghɨn, nɨ nan Akar Gavgaviba ko arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨtɨ, kɨ nɨ ko ikiam. Egh kɨ nɨn ikɨzimɨn adarazir amutɨ, me atrivibar ikɨ mangɨvɨra ikiam. Eghtɨ kɨ Israelian anabar 10pla isɨ nɨ danɨngam. 39 Solomon arazir kuram gami, ezɨ bizir kam bangɨn kɨ ivezir kuram isɨ Devitɨn ovavir boribar anɨngam. Egh kɨ zurara mɨzazim me gasɨvɨra ikian kogham.’ ”

40 Solomon gɨn kamaghɨn fo, Jeroboam anebɨnasa. Kamaghɨn amizɨ, Solomon Jeroboam mɨsueghtɨ an aremeghasa. Ezɨ Jeroboam ara ghua Isipian Atrivim Sisak ko iti. Egha Isipɨn ikiavɨra itima Solomon areme.

Solomon areme

(2 Eghaghaniba 9:29-31)

41 Solomon amizir bizir igharaziba, ko an nɨghnɨzir aghuiba ko fofozim, me bar ada isa, Solomonɨn Eghaghaniba Itir Akɨnafarimɨn ada osiri. 42 Solomon 40plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ikia, egha Israelia bar me gativagha men gari. 43 Egha Solomon uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam isa, an afeziam Devitɨn Nguibar Ekiam Jerusalemɨn, anefa. Ezɨ an otarim Rehoboam an danganim inigha atrivimɨn iti.

Israel ko Juda, kantrin pumuningɨn oto

12

(Sapta 12--16)

Anabar notɨn amadaghan itiba
bigha Judaba ataki

(2 Eghaghaniba 10:1-19)

1 Israelian notɨn amadaghan itir anababa bar, me uari bagh Rehoboam amɨseveghtɨ, a men atrivimɨn otivasa me nguibar ekiam Sekemɨn uari akufa, kamaghɨn amizɨ Rehoboam me bagha ghu. 2 Nebatɨn otarim Jeroboam, a fomɨra Atrivim Solomonɨn ara ghua Isipɨn iti. Ezɨ Israelia Rehoboam damightɨ an atrivimɨn otivasa amima, Jeroboam bizir kamɨn akam baraki. 3 Ezɨ Israelian gumazir maba Jeroboam bagha ghua a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uamategh Israelɨn izɨ.” Ezɨ a Isip ategha uamategha izegha gɨvagha, Israelia ko bar Rehoboam bagha ghua kamaghɨn Rehoboam mɨgei, 4 “Nɨn afeziam Solomon osɨmtɨzir ekiam e ganɨga, e gamizɨ e osɨmtɨzir ekiam atera pamtemɨn ingari. Kamaghɨn amizɨ nɨ en asughasugh en osɨmtɨzir taba agɨfagh. Nɨ kamaghɨn damightɨ, e datɨrɨghɨn nɨn apengan ikiam.”

5 Ezɨ Atrivim Rehoboam akar kam baregha kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ, 3plan dughiaba gɨvaghtɨ ia ua izɨtɨ kɨ uan nɨghnɨzimɨn gun ia mɨkɨmam.” Ezɨ me anetegha uamategha ghue.

6 Ezɨ Rehoboam ghua gumazir ghuriba ko mɨgei. Gumazir kaba, me fomɨra nɨghnɨzir aghuiba an afeziam Solomon ganɨdi. Rehoboam kamaghɨn men azara, “Ia manmaghɨn nɨghnɨsi, kɨ akar manatamɨn gumazamizir kabav kɨmam?”

7 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ arazir aghuimɨn gumazamizir kabar amuva men akurvaghsɨ datɨrɨghɨn akar aghuitamɨn me mɨkɨmtɨma, me zurara nɨn apengan ikiam.”

8 Ezɨ Rehoboam gumazir ghurir kabar akam baraghizir puvatɨgha, ghua gumazir igiabar azangsɨsi. Gumazir kaba me an kuaba, egha me uagharam aghungi, egha datɨrɨghɨn me an ingangarir gumazibar otifi. 9 A kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamizir kaba ghaze, nan afeziam Solomon me gatɨzir osɨmtɨzir kaba, kɨ dar taba agɨvam. Ezɨ ia manmaghɨn nɨghnɨsi, kɨ akar manatamɨn me ikarvagham?”

10 Ezɨ ingangarir gumazir igiar kaba kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ men azangsɨzir nɨn afeziam me gamizir osɨmtɨzir kataba ikarvaghsɨ, nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Ia ghaze, nan afeziam paza ia gami, a? Puvatɨ. Kar pura bizim. Nan dafarir tereghiam, bar nan afeziamɨn gavgavim gafira. 11 Guizbangɨra nan afeziam osɨmtɨzim ia ganɨngi, ezɨ kɨ osɨmtɨzir ekiar bar avɨriba ia danɨngam. Nan afeziam benimɨn ia ifozoroke, ezɨ kɨ benir gavgavir atariba itibar ia fozoroghtɨ, ian inivafɨziba asighiram.’ ”

12 Ezɨ dughiar 3pla gɨvazɨma, Jeroboam Israelian gumazamiziba bar me ko uamategha, Atrivim Rehoboam mɨkemezɨ moghɨn me izi. 13-14 Ezɨ atrivim gumazir ghuribar nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨgha, a gumazir igiabar nɨghnɨzimɨn gɨn ghua, pamtemɨn gumazamizibav gei. A kamaghɨn me mɨgei, “Guizbangɨra, afeziam osɨmtɨzim ia ganɨngi, ezɨ kɨ osɨmtɨzir ekiar avɨriba ia darɨgham. Nan afeziam benimɨn ia ifozoroke, ezɨ kɨ benir gavgavir atariba itibar ia fozoroghtɨ, ian inivafɨziba asighiram.” 15  *Fomɨra akam inigha izir gumazim Ahiya, a Silon gumazim, a Ikiavɨra Itir Godɨn akar dɨkɨrɨzim Nebatɨn otarim Jeroboam ganɨngi. Egha God datɨrɨghɨn uan akar dɨkɨrɨzir kam damutɨ, a guizɨn otivasava ami. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uabɨ Rehoboam gamizɨ, a gumazamizibar nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨ.

16  *Gumazamiziba me datɨrɨghɨn fo, atrivim men akam bareghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, me pamtemɨn dɨa kamaghɨn mɨgei, “E Devitɨn adarazir apengan ikian aghua. E Devitɨn adarazi puvatɨ, e uaghan Devitɨn otarir kamɨn adarazi puvatɨ. E Israelɨn gumazamiziba bar uamategh uan nguibabar mangam. Eghtɨ ia Devitɨn adarasi, ia uarira uarir gan.” Me akar kam mɨkemegha, me tintinibar uan nguibabar ghue. 17 Ezɨ Israelian marazi uaghan Judan nguibar ekiabar ikia, Judabar tongɨn iti. Ezɨ Atrivim Rehoboam men gari.

18 Egha gɨn Atrivim Rehoboam Adoniram amadazɨma, a Israelia bagha zui. Adoniram, a fomɨra gumazir atrivimɨn ingangaribagh amir gumazibar garir gumazim. An ziar igharazim Adoram. Dughiar Adoniram ghua Israelia batozimɨn, me bar moghɨra dagɨabar a ginivizɨma an areme. Ezɨ Rehoboam bizir kamɨn akam baregha, zuamɨra uan karisɨn ghuavanabogha ara Jerusalemɨn ghu. 19 Dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn,* Israelian notɨn amadaghan itiba me akaba batoghavɨra iti, me Devitɨn ikɨzimɨn tav atrivimɨn otogh men ganan me bar aghua.

20 Ezɨ Israelian gumazamiziba kamaghɨn oraki, Jeroboam Isip ategha ize. Egha me uari ko ivɨriamɨn ikiasa a bagh akam amada. A izezɨma, me a gamizɨma a Israelian ikɨziba bar men atrivimɨn iti. Ezɨ Judan anabamɨn adarazira, me Devitɨn ikɨzimɨn otivizir atrivibar apengan iti.

Akam inigha izir gumazim Semaia, Godɨn akam akuri

(2 Eghaghaniba 11:1-4)

21 Ezɨ Rehoboam ghua Jerusalemɨn otogha, Juda ko Benjaminɨn anabamningɨn mɨdorozir gumazir gavgavibar diazɨ, me iza uari akufa. Modorozir gumazir kabar dɨbobonim 180,000ɨn tu. Rehoboam kamaghsua, me mangɨ Israelian notɨn amadaghan itir anababav suegh, me damightɨ me ua izɨ an apengan ikiam. 22 Ezɨ God kamaghɨn akam inigha izir gumazim Semaia mɨgei, 23 “Nɨ Judan Atrivim Rehoboam bagh mangɨ, egh a ko, Judaba ko Benjaminɨn anabamningɨn adarazi ko, gumazamizir igharaziba sara kamaghɨn me mɨkɨm, 24 ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia mangɨ Israelia mɨsoghan markɨ, me ian adarasi. Guizbangɨra, kɨ uabɨ kamaghɨn amizɨ, Israelia ian bighiaghirɨ. Kamaghɨn ia uamategh uan nguibabar mangɨ.’ ” Ezɨ Semaia Ikiavɨra Itir Godɨn akam me mɨkɨnizɨ, me uamategha uan nguibabar ghue.

Jeroboam akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasara

25 Ezɨ Atrivim Jeroboam, Efraimɨn anabamɨn nguazir mɨghsɨaba itibagh isɨn nguibar ekiam Sekem avɨnizir dɨvazim, gavgavim a ganɨga an ingarigha, egha nguibar kam dughiar mabar an ike. Egha gɨn anetegha, Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Penuel avɨnizir dɨvazimɨn ingara, gavgavim a ganɨdi.

26 Jeroboam kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Nan gumazamiziba ti na tegh, ua Devitɨn adarazir apengan mangɨgham. 27 Me datɨrɨghɨn Jerusalemɨn itir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim zurarama an ghua, a bagha ofabagh ami. Me ti uan nɨghnɨzibagh iragh, uamategh uan Ekiam Rehoboam, a Judabar atrivim, me an apengan ikiam. Egh me ti na mɨsueghtɨ kɨ aremeghtɨ, me uamategh Atrivim Rehoboam bagh mangam.”

28  *Jeroboam nɨghnɨzir kam deraghavɨrama a tuisigha gɨvagha, kamaghɨn bulmakaun apurir pumuning marvir guamningɨn mɨn, golɨn aningɨn ingari. Egha kamaghɨn uan gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia dughiar avɨribar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa Jerusalemɨn zui. Ezɨ datɨrɨghɨn ia ua mangan kogham. Israelia, ia gan, ian godning kara. Aning Isipɨn ia inigha, ian akua kagh ize. Ia aningɨn ziam fɨ.” 29 Egha a golɨn bulmakaun mam Betelɨn nguibar ekiamɨn anetɨgha, igharazim Danɨn nguibar ekiamɨn anetɨ. 30 Ezɨ gumazamiziba bulmakaun kamningɨn ziamning fe. Me kamaghɨn amua arazir kuram gami. Dan bar saghon iti, ezɨ gumazamiziba Danɨn itir bulmakaun kamɨn ziam fasa pura Danɨn zui. 31 Ezɨ Jeroboam uaghan asebar ziaba fasa tintinibar mɨghsɨabagh isɨn danganibar ingari. Egha dar ofa damuasa gumazir kɨnir maba pura adav sefe. Me Livain anabamɨn adarazi puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God, Betelɨn itir danganir gol bulmakauningɨn ziamning fem gasɨghasɨghasa

32  *Egha Jeroboam, gol bulmakauningɨn ziamning fasa dughiar ekiar mam ginaba, a namba 8ɨn iakɨnim an namba 15ɨn aruem. Kar bulmakaun kamningɨn ziam fer dughiam, a Judaba Godɨn ziam fer dughiam ko ekevegha magh ghu. Egha a bulmakaun ingarizimning bagha, asɨzibav suegha ofa gamir dakozim gisɨn da tuegha ofa gami. A Betelɨn ofan kabagh ami. Egha a ofa gamir gumazir a uabɨ mɨseveziba bagha akam amadagha ghaze, Me Betelɨn izɨ danganir ofabagh amibar ingangarimɨn faragh mangɨ a damuam. 33 Egha namba 8ɨn iakɨnim, an namba 15ɨn aruer a uabɨ inabazim, kar Israelian dughiar ekiar me marvir guabar ziaba famim. Ezɨ Jeroboam, Betelɨn nguibamɨn ingarizir ofa gamir dakozimɨn ghugha, mughuriar aghuim zuir ofa gami.

13

1 Atrivim Jeroboam ofa gamir dakozimɨn tughav ikia ofa gami, ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam a bagha izi. Akam inigha izir gumazir kam a Judabar gumazim, ezɨ Ikiavɨra Itir God, Juda ategh Betelɨn mangasa a mɨkeme. 2  *Ikiavɨra Itir God, an akam ofa gamir dakozir kamɨn ikia, egha akam inigha izir gumazim mɨgɨa ghaze, Nɨ kamaghɨn ofa gamir dakozir kam mɨkɨm: “O ofa gamir dakozim, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akam nɨn iti. Otarir mam, an ziam Josaia, a Devitɨn ikɨzimɨn aven otivam. An atrivimɨn ikiamim dughiamɨn, a nɨn ofa gamir gumazir nɨ gisɨn ofa gamiba inigh, nɨ gisɨn me arigh me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham. Egh a gumazir kabar aghariba nɨ gisɨn da tueghtɨ, nɨ bar mɨzegham.”

3 Egha akam inigha izir gumazim akar kam kunigha ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn bizitam nɨ mɨkɨmam, Ikiavɨra Itir God arazitam nɨn akaghtɨ nɨ fogh suam, kar guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn akamra. A kamakɨn: Ofa gamir dakozir kam dɨpɨrighirɨghtɨ, an itir averenim tintinibar iregham.”

4 Jeroboam ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mɨtɨghav ikia, akar kam baraki. Egha uan dafarim fuegha akam inigha izir gumazimɨn akuigha ghaze, “Gumazir mamɨn suiragh.” Ezɨ Jeroboamɨn dafarim maghɨra mɨneghirɨgha ikia mamaghɨra iti, ezɨ an anepɨrigh ua izan ibura.

5 Ezɨ ofa gamir dakozir kam, Ikiavɨra Itir God, uan akam inigha izir gumazimɨn akamɨn aven mɨkemezɨ moghɨra, a dɨpɨrizɨ averenim tintinimɨn nguazim gire. 6 Ezɨ Atrivim Jeroboam kamaghɨn akam inigha izir gumazim mɨgei, “Nan ifongiam kamakɨn, nɨ na bagh uan Ikiavɨra Itir God, nɨn God, nɨ a ko mɨkɨmtɨ, a nan akuraghtɨ nan dafarim ua deraka.” Ezɨ akam inigha izir gumazim Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima, an atrivimɨn dafarim gamizɨ, a ua deragha iraghu.

7 Egha atrivim kamaghɨn akam inigha izir gumazim mɨgei, “Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ nan dɨpenimɨn izɨ ga damam. Egh kɨ bizir aghuitam nɨ danɨngam.”

8 Ezɨ akam inigha izir gumazim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan dagɨaba akuar pumuningɨn da abɨgh tam na danɨngɨsɨ damutɨ, kɨ nɨn dɨpenimɨn mangan kogham, egh Betelɨn nguibamɨn kagh nɨ ko dagheba ko dɨpabar aman kogham. 9 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, kɨ dagheba ko dɨpatam aman kogham, egh uaghan tuavir kɨ izezim, kɨ ua nguibamɨn mangɨsɨ an mangan kogham. Kɨ uamategh tuavir igharazitamɨn mangam.” 10 Ezɨ akam inigha izir gumazim tuavir a izezimɨn ghuzir puvatɨ. A Betel ategha tuavir igharazimɨn ua ghu.

Akam inigha izir gumazir ghurim, Judan akam inigha izir gumazim gifara

11 Dughiar kamɨn akam inigha izir gumazir ghurir mam Betelɨn nguibamɨn iti. Ezɨ an otariba iza, Judan akam inigha izir gumazim Betelɨn amizir bizibar gun a mɨgei. Egha uaghan akam inigha izir gumazim, Atrivim Jeroboam mɨkemezir akabar gun a mɨgei. 12 Ezɨ afeziar ghurim kamaghɨn otaribar azara, “Akam inigha izir gumazir kam, tuavir manamra a uamategha an ghu?” Otariba akam inigha izir gumazim ghuzir tuavimɨn gani, kamaghɨn amizɨ, me uan afeziam mɨkeme.

13 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ satel inigh izɨ nan donki gisɨn datɨgh.” Ezɨ me amigha gɨvazɨ, a donki gaperagha zui. 14 A Judan akam inigha izir gumazimɨn gɨn ghua an garima, a temer okɨn povimɨn aperaghav iti.

Ezɨ akam inigha izir gumazir ghurim kamaghɨn an azara, “Nɨ akam inigha izir gumazir kam, nɨ Juda ategha ize?”

Ezɨ akam inigha izir gumazim a ikaragha ghaze, “Are, kar kɨrara.”

15 Ezɨ gumazir ghurim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan dɨpenimɨn izɨ na ko damasa kɨ ifonge.”

16 Ezɨ Judan akam inigha izir gumazim a mɨgɨa ghaze, “Kɨ uamategh nɨ ko nɨn dɨpenimɨn mangan kogham. Egh kɨ danganir kamɨn daghetam ko dɨpatam ameghan kogham. 17 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, kɨ dagheba ko dɨpatam aman kogham, egh uaghan kɨ tuavir kɨ izezim, kɨ ua nguibamɨn mangɨsɨ uam an mangan kogham. Kɨ tuavir igharazitamɨn uamategh mangam.”

18 Ezɨ akam inigha izir gumazir ghurim kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ uaghan nɨn mɨn akam inigha izir gumazir mam. Ezɨ Ikiavɨra Itir God uan ensel na bagha anemadagha ghaze, kɨ nɨ inigh uan dɨpenimɨn mangɨ dagheba ko dɨpam nɨ danɨngtɨ, nɨ dar amɨ.” Egha gumazir ghurir kam a gifara. 19 Ezɨ Judan akam inigha izir gumazim, kamaghɨn oregha, gumazir ghurir kamɨn gɨn an dɨpenimɨn ghugha dagheba ko dɨpaba api.

20 Aning dagheba apir dakozimɨn aperaghav itima, Ikiavɨra Itir God, akar mam isa akam inigha izir gumazir ghurir kam ganɨngi. 21 Ezɨ akam inigha izir gumazir ghurir kam, Judan akam inigha izir gumazir kam pamtem a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nɨn God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nɨ an Akar Gavgavim batuegha, egha a nɨ mɨkemezɨ moghɨn amizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 22 Nɨ ua iza danganir a dagheba ko dɨpabar aman nɨn anogoroghezɨ, nɨ da ame. Kamaghɨn amizɨ, nɨ aremeghtɨ me nɨn kuam isɨ nɨn inazir afeziabar mozimɨn nɨ afaghan kogham.”

23 Ezɨ Judan akam inigha izir gumazim amegha gɨvazɨ, akam inigha izir gumazir ghurim, a bagha uan donki akɨrigha a ganɨngizɨ ana gaperagha zui. 24  *A ghuavɨra itima laionɨn mam iza a batogha a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ an kuam irɨghav itima donki an boroghɨn tughav itima, laion uaghan an kuamɨn boroghɨn tughav iti. 25 Ezɨ gɨn gumazir maba tuavir kamɨn ghua garima, an kuam tuavimɨn irɨghav itima, laion an boroghɨn tughav iti. Ezɨ me ghua Betelɨn nguibamɨn otivigha ganizir bizir kamɨn gun gumazamizibav gei.

26 Ezɨ akam inigha izir gumazir ghurim akar kam baregha ghaze, “Mar Judabar akam inigha izir gumazimɨn kuamra. A Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoke. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, mɨkemezɨ moghɨram amua laion amadazɨ, a iza a mɨsoghezɨ an areme.”

27 Ezɨ a uan otaribav gɨa ghaze, “Ia satel isɨ nan donki gisɨn anetɨgh.” Ezɨ a mɨkemezɨ moghɨn me ami. 28 Ezɨ a tuavimɨn ghua garima akam inigha izir gumazimɨn kuam tuavimɨn irɨghav iti. Ezɨ donki ko laion an kuamɨn boroghɨn tughav iti. Laionɨn kam, an kuam apir puvatɨgha, bizitamɨn donki gamizir puvatɨ.

29 Ezɨ akam inigha izir gumazir ghurir kam an kuam isa uan donki gatɨ. Egha a inigha Betelɨn ghugha, an kuam bagha azia, a isa mozimɨn anefam. 30 Egha akam inigha izir gumazir ghurim an kuam isa uan dagɨar torimram anefa. Egha uan otariba ko azia kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “O, en aveghbuam! O, en aveghbuam, noki!”

31  *Me anefagha gɨvagha, akam inigha izir gumazir ghurim kamaghɨn uan otaribav gei, “Kɨ aremeghtɨ ia nan kuam isɨ Godɨn akam inigha izir gumazir kamɨn kuam itir mozimɨn boroghɨn na afagh. 32 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, akar an akam inigha izir gumazim mɨkemezibar amightɨ, da bar guizbangɨrama otivigham. Ikiavɨra Itir God, Betelɨn itir ofa gamir dakozim gasɨghsigh, egh Samarian Distrighɨn itir nguibabar itir asebar ziaba feir dɨpeniba bar dagh asɨghasigham.”

Jeroboam arazir kuram gamua ghuavɨra iti

33 Jeroboam bizir kabar gari da otifi, ezɨ a uan arazir kuraba ataghɨraghasa nɨghnɨzir puvatɨ. Bar puvatɨ. An ofa damuamin danganir a uabɨ ingarizibar ofa damuasa gumazir kɨnibav sɨva ghuavɨra iti. Gumazir manam ofa damuamin ingangarim bagha nɨghnɨsi, Jeroboam puram anemɨseveghtɨ, a ingaram. 34 Jeroboam uan adarazi ko me arazir kurar kabagh amua, men arazir kurar kaba me gamima me osɨmtɨzim iti. Arazir kam bangɨn, Ikiavɨra Itir God Jeroboamɨn adarazi bar me kuavareme.

14

Jeroboamɨn otarim arɨmariam ini

1 Dughiar kamɨn, Atrivim Jeroboamɨn otarim Abiya arɨmariam a ini. 2 Ezɨ Jeroboam kamaghɨn uan amuimɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ igharagh kurkeghtɨ, gumazamiziba suam, nɨ nan amuim puvatɨ. Egh nɨ Silon mangɨ. Nɨ fo, Godɨn akam inigha izir gumazim Ahiya a nguibar kamɨn iti. Gumazir kam na mɨgɨa ghaze, kɨ Israelian atrivimɨn otivam. 3 Nɨ 10plan bretɨn rubuziba ko, bisketɨn taba ko, hanin mɨnetam inigh mangɨ a danɨngigh. Egh otarimɨn arɨmariam gɨfofoghsɨ an azaragh. Eghtɨ a nɨ mɨkɨmam.” 4 Ezɨ Jeroboamɨn amuim a mɨkemezɨ moghɨn ghua Silon nguibamɨn Ahiyan dɨpenimɨn zui. Ahiya datɨrɨghɨn bar ghurigha damaziba okafi.

5 Jeroboamɨn amuim izavɨra itima, Ikiavɨra Itir God Ahiyan mɨgɨa ghaze, “Jeroboamɨn amuim nɨ bagh izɨ, uan otarimɨn arɨmariam gɨfofoghsɨ nɨn azangsɨghasa izi, a deragham ti. A ifar amizir igharazimɨn mɨn gan nɨ bagh izam.” Egha Ikiavɨra Itir God, biziba bar dar gun Jeroboamɨn amuim mɨkɨmasa Ahiya mɨkeme.

6 Ezɨ Ahiya orazima, Jeroboamɨn amuimɨn dagariba tiar akamɨn azenan tɨngazima a kamaghɨn mɨgei, “Jeroboamɨn amuim nɨ aven izɨ. Nɨ tizim bagh amizir igharazimɨn mɨn uabɨ garɨgha na gifarasa? Kɨ mɨgɨrɨgɨar mam iti, kɨ nɨ mɨkemeghtɨ nɨn navim bar nɨ basemegham. 7 Nɨ uamategh Jeroboam bagh mangɨ, kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn a mɨkɨm, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Jeroboam, kɨ uan gumazamiziba Israelia, men tongɨn nɨ amɨsevezɨ nɨ men atrivimɨn oto. 8 Kɨ Devitɨn adarazi da atrivir ingangarim adegha, a isa nɨ ganɨngi. Ezɨ nɨ nan ingangarir gumazim Devit amizir arazir aghuibar gɨn zuir puvatɨ. Devit nan Akar Gavgaviba bar adar gɨn ghua, uan navir averiamɨn aven na baghavɨra ikia, egha arazir nan damazimɨn derazibaram ami. 9 Nɨ arazir kuram gamua ghuavɨra ikia, faragha ikezir darazir arazir kuraba bar dagh afira. Nɨ ua bagha godɨn igharaziba ko marvir guar nɨ ainɨn amerezibar dar ingari. Egha akɨrim ragha na gasaragha aser kabar ziaba fe. Ezɨ kɨ nɨn arazir kaba bagha, bar nɨn anɨngaghe. 10  *Bar guizbangɨra! Kɨ nɨn adarazigh asɨghasigham. Egh Jeroboam, Israelian aven nɨn gumaziba gɨn otivtɨ, kɨ bar moghɨra me agɨvagham, gumazir igiaba ko aruaba sara. Kɨ bar me agɨvagham, mati gumazim buariba bar da suegha da makunizɨ tam ua itir puvatɨ. 11 Nɨn adarazir aven gumazitaba nguibar ekiamɨn arɨmɨghiregh men kuaba ikɨtɨ, afiaba dar amam. Eghtɨ tarazi nguibar ekiamɨn azenan arɨmɨghireghtɨ isaba men kuabar amam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.’ ”

12 Egha Ahiya ua Jeroboamɨn amuim mɨgɨa ghaze, “Nɨ uamategh uan nguibamɨn mangɨ. Nɨ nguibar ekiamɨn aven mangɨtɨmɨra nɨn otarim aremegham. 13 Eghtɨ Israelia bar moghɨra an aziva anefam. A uabɨra Jeroboamɨn adarazir tongɨn, Ikiavɨra Itir God, Israelian God, an garima, an arazir aghuibagh ami. An kuamra gumaziba a isɨ mozim darɨgham. Eghtɨ Jeroboamɨn adarazir gumazir igharaziba, puvatɨgham. 14 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, gumazitam amɨseveghtɨ an atrivimɨn ikiam, egh atrivir kam Jeroboamɨn adarazi bar me agɨvagham. Bizir kam, datɨrɨghɨn ikegh mangɨvɨra ikiam.*

15 “Israelia, temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba dar ziaba fe, men arazir kam Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar men anɨngaghe. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, mɨzazim me gaseghtɨ, me atiatigh akongam, mati aperiam uaghira ighurunim amozorozi a ivazvasi. Egh Ikiavɨra Itir God, nguazir aghuir a Israelian inazir afeziabagh anɨngizir kamɨn me batuegham. Egh Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn tintinibar me aghamsigh me akunigham. 16 Jeroboam uabɨ arazir kurar kam gamigha, bar Israelia gekuizɨ me arazir kuram gami. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Israelian arazir kurar kam gɨnɨghnɨgh, akɨrim ragh me gasaragham.”

17 Ezɨ Jeroboamɨn amuim akar kaba baregha dɨkavigha uamategha Tirsan nguibar ekiamɨn zui. A ghua uan dɨpenimɨn aven zuima, an otarim areme. 18 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazim Ahiya mɨkemezɨ moghɨra, Israelia bar moghɨra otarimɨn azia, egha a isa mozim gatɨ.

Jeroboam areme

19 Atrivim Jeroboam amizir araziba, da bar akɨnafarir mamɨn aven iti, akɨnafarir kam me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.† Akɨnafarir kamɨn, a uan apanibav soghezir eghaghaniba ko, a kantri gativagha amizir bizibar eghaghaniba, an aven iti. 20 Jeroboam 22plan azenibar atrivimɨn ikegha uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam isa anefa. Ezɨ an otarim Nadap an danganim inigha atrivimɨn iti.

Rehoboam Judabar atrivimɨn iti

(2 Eghaghaniba 11:5--12:16)

21 Solomonɨn otarim Rehoboam, a Judabar atrivimɨn iti. A 41plan azeniba ikia, egha atrivimɨn oto, egha 17plan azenibar atrivimɨn ike. A Jerusalemɨn aperagha iti, nguibar ekiar kam Ikiavɨra Itir God, Israelian nguibar ekiar igharazibar tongɨn, ua bagha a ginaba, eghtɨ danganir kamɨn Israelia bar Godɨn boroghɨn izɨva an ziam fam. Rehoboamɨn amebam, an ziam Nama, a kantri Amonian amizim.

22 Dughiar kamɨn Judabar gumazamiziba arazir kurar avɨriba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Ezɨ arazir kurar me amizir kaba, Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim gamizɨ, a ghua bar ekefe. Men inazir afeziaba faragha arazir kurabagh ami, ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn adarir datɨrɨghɨn Judabar itim, a bar ekevegha adarir fomɨra men inazir afeziabar ikezim bar a gafira. 23  *Judaba datɨrɨghɨn mɨghsɨaba ko temer ekiabar apebabar, dagɨar guarir dɨghoriba itiba ko temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba, isa danganir kabar da asava dar ziaba fe. 24  *Ezɨ arazir bar kurar mam oto. Gumazir maba, me asebar ziaba fer danganir kabar poroghamiba uari isava akuir arazibagh ami. Judan gumazamiziba, me gumazamizir fomɨra nguazir kamɨn ikezibar mɨn, arazir bar kurir kɨ aghuazibagh ami. Gumazamizir fomɨra ikezir kaba, Ikiavɨra Itir God me batuegha, nguazir kam isa Israelia ganɨngi.

25  *Ezɨ Rehoboam atrivimɨn itima an namba 5ɨn azenim otozɨ, Isipian Atrivim Sisak uan mɨdorozir gumaziba ko iza Jerusalem ko mɨsosi. 26  *Egha me Jerusalemia mɨsogha, me abɨnigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko, atrivimɨn dɨpenimɨn bizir bar aghuiba, me bar da ini. Egha uaghan Solomon mɨdorozim bagha ingarigha golɨn noghezir oraba, me bar ada inigha Isipɨn ghue. 27 Ezɨ gɨn Atrivim Rehoboam uan ingangarir gumazibav kemezɨ, me bras inigha uam orar igiabar ingarigha brasɨn da noke. Ezɨ da Isipia okemezir orabar danganiba ini. Ezɨ Rehoboam da isa, ingangarir gumazir an dɨpenimɨn tiar akabagh eghuvibagh anɨngizɨ me dar suigha tiarakabar gari. 28 Atrivim Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn zuir dughiabar, a geghuvir gumazir kaba orar kaba inigh an aku mangam. Eghtɨ atrivim uamategh uan dɨpenimɨn izeghtɨ, me orar kaba inigh da itir dɨpenimɨn mangɨ dar arigham.

29 Atrivim Rehoboam amizir arazir igharaziba, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. 30 Rehoboam ko Jeroboam aning atrivimningɨn itir dughiamɨn, kantrin pumuning zurara uaning mɨsosi. 31 Ezɨ gɨn Rehoboam uan inazir afeziabar mɨn aremezɨma, me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn an inazir afeziabar kuaba afir danganimɨn anefa. Ezɨ an otarim Abiya an danganim inigha atrivimɨn oto. Rehoboamɨn amebam an ziam Nama, a kantri Amonɨn amizim.

15

Abiya Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 13:1--14:1)

1 Nebatɨn otarim Jeroboam, Israelɨn atrivimɨn itima, an namba 18ɨn azenimɨn, gumazir ziam Abiya, an ziar igharazim Abijam, a Judan atrivimɨn oto. 2 A 3plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. Ezɨ an amebamɨn ziam Maka, Apsalomɨn guivim. 3 Abiya arazir kurar an afeziam amizibar mɨraram ami. A uan inazim Devit amizɨ moghɨn, a bar uabɨ isa Ikiavɨra Itir God, an God ganɨdir puvatɨgha, a ko navir vamɨran itir puvatɨ. 4  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Devit bangɨn, an otarir mam isa Abiya ganɨngi, an an danganim inigh Jerusalemɨn atrivimɨn ikiam. Eghtɨ a Jerusalem damightɨ, a deraghvɨra ikɨ gavgavigham. 5  *Devit Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami, egha zurara an Akar Gavgavibar gɨn zui. Dughiar bar vamɨra, Devit pazav Hitian gumazim Uria gami. 6  *Abiya angamɨra itir dughiamɨn,* Rehoboamɨn mɨdorozir gumaziba, ko Jeroboamɨn mɨdorozir gumaziba, zurara uariv soghavɨra iti. 7 Atrivim Abiya amizir arazir igharaziba, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Judabar Atrivibar Eghaghaniba.

8 Abiya uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn aven anefa, ezɨ an otarim Asa an danganim inigha atrivimɨn iti.

Asa Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 15:16--16:14)

9 Jeroboam Israelian atrivimɨn itima, an azenir namba 20ɨn, Asa Judan atrivimɨn oto. 10 Asa 41plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An inaghamim Maka, an Apsalomɨn guivim. 11 Asa uan inazim Devitɨn mɨn arazir aghuir Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn derazibagh ami. 12  *Egha Asa asebar ziaba fer danganibar, gumazir poroghamiba uari bakɨa uari koma akuir arazim gamiba, a bar me batoke. Egha an inazir afeziaba dɨghoregha asezir asebar marvir guaba, a bar da batoke.

13 Egha uan inaghamim Maka, atrivir danganimɨn a batoke. Ikiavɨra Itir God bar aghuazir aser amizim Asera, Maka an nedazimɨn ingari, ezɨ atrivim an danganimɨn a batoke. Egha nedazir kurar kam okegha a inigha ghua Kidronɨn Fanemɨn danganir zarimɨn a gaborozɨ a isi.

14 Ezɨ asebar ziaba fer danganir bar pɨn itiba ikiavɨra iti. Asa dagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Egha dughiabar zurara Asan navir averiam Ikiavɨra Itir God baghavɨra iti. 15 Egha Asa, an afeziam Ikiavɨra Itir God bagha inabazir biziba ko a uabɨ inabaziba, kar silvaba ko gol ko itarir igharagha gariba, a da inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu.

16 Egha Asa ko Basa atrivimningɨn ikia, zurara uaning mɨsogha mamaghɨra iti. 17 Basa dughiar mamɨn uan mɨdorozir gumaziba inigha ghua Judaba ko mɨsosi. Me Raman nguibar ekiam inigha, uam an dɨvazimɨn ingarigha anevɨni, eghtɨ gumazamiziba Judan mangɨgh izegh damuan kogham. 18 Ezɨ Atrivim Asa silva ko golɨn nar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiba ko atrivimɨn dɨpenimɨn itiba sara ini. Egha uan ingangarir gumazibagh anɨngi, eghtɨ me da inigh nguibar ekiam Damaskusɨn mangɨ Sirian Atrivim Benhadat danɨngam. Benhadat, a Taprimonɨn otarim, egha Hesionɨn igiavotarim. Asa kamaghɨn Benhadat mɨkɨmasa uan ingangarir gumazibav keme, 19 “Datɨrɨghɨn ga uaning ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim damigh, egh namakar aghuimningɨn ikiam, mati nan afeziam ko nɨn afeziam amizɨ mokɨn. Kɨ nɨ bagha silva ko gol amadi. Eghtɨ nɨ mangɨ Israelian Atrivim Basa ko amizir akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam abɨkigh, eghtɨ a uan mɨdorozir gumaziba inigh mangɨ nan nguazim atakigh.”

20 Ezɨ Atrivim Benhadat, Atrivim Asan mɨgɨrɨgɨamɨn amamangatɨgha, uan mɨdorozir gumazibar dapaniba amangizɨ, me ghua mɨdorozir gumaziba inigha ghua, Israelian nguibar ekiaba konasa ghue. Me ghua nguibar ekiar kaba kora, Ijonɨn nguibar ekiam isava, Dan ko Abel Betmaka ini. Egha uaghan Galilin Dɨpar Akaremɨn boroghɨn itir nguazim isava, Naptalin anabamɨn nguazim bar moghɨram a ini. 21 Ezɨ Atrivim Basa kamaghɨn akam baraki, Sirian mɨdorozir gumaziba iza Israelia mɨsosi, ezɨ a ingangarir Raman nguibar ekiamɨn amim ategha, ua ghua Tirsan nguibar ekiamɨn iti.

22 Ezɨ gɨn Atrivim Asa Raman nguibamɨn mangasa, Judan gumaziba bar moghɨra me bagha akam amada. Ezɨ me ghua, dagɨaba ko temer kaba bar da ini, kar Atrivim Basa gavgavim dɨvazim danɨngasa akuvazir biziba. Egha me da inigha zui, ezɨ Asa da isa, Mispan nguibam avɨnizir dɨvazim ko Geban nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim gavgavim aning ganɨngi. Nguibar kamning, Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn iti.

23 Atrivim Asa amizir arazir igharaziba, ko an gavgavir ekiaba, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, an Atrivim Asa nguibar ekiaba avɨnizir dɨvaziba, gavgavim dagh anɨngizir ingangarir ekiaba ko ingangarir igharazir an amizibagh eghari. Ezɨ Asa ghurigha gɨvazɨ, arɨmariar kurar mam an dagarimningɨn oto. 24 Egha Asa uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ me an kuam inigha Devitɨn Nguibar Ekiamɨn, an inazir afeziaba koma anefa. Ezɨ an otarim Jehosafat, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Nadap Israelian atrivimɨn iti

25 Asa namba 2ɨn azenimɨn Judabar atrivimɨn itima, Jeroboamɨn otarim Nadap, Israelian atrivimɨn oto. Egha an azenir pumuningra atrivimɨn ike. 26 Egha Nadap uan afeziamɨn arazir kurabar gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uabɨ arazir kurabagh ami. Egha a uaghan Israelia getuima me uaghan arazir kurabagh ami.

27 Ezɨ Isakarɨn anabamɨn gumazim Ahiya, an otarim Basa, a Nadapɨn mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buri. Ezɨ Nadap uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Filistiaba ko mɨsogha, Gibetonɨn nguibar ekiam ekɨaruzir dughiamɨn, Basa, Nadap batogha a mɨsoghezɨ an areme. 28 Ezɨ Asa uabɨ Israelian atrivimɨn iti. Asa Judan atrivimɨn itima, an namba 3ɨn azenimɨn, bizir kam oto. 29  *Ezɨ Basa zuamɨra Jeroboamɨn adarazi bar me mɨsuagharɨki. A men tav ataghizɨ a itir puvatɨ. Bar puvatɨ. Ezɨ arazir kamɨn, akar Ikiavɨra Itir God uan ingangarir gumazimɨn akamɨn aven mɨkemezim, a guizɨn oto. Akam inigha izir gumazim Ahiya, a Silon nguibamɨn gumazim. 30 Jeroboamɨn adarazir batozir bizimɨn mɨngarim kamakɨn, Jeroboam faragha uabɨ arazir kuram Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn damazimɨn a gami, egha a uaghan Israelia getuima, me arazir kuram gami. Jeroboamɨn arazir kurar kaba Ikiavɨra Itir God gamima, a bar anɨngaghe, kamaghɨn amizɨ a Jeroboamɨn adarazigh asɨghasɨki.

31 Atrivim Nadapɨn arazir igharaziba, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.

Basa Israelian atrivimɨn oto

32-33 Asa namba 3ɨn azenimɨn Judan atrivimɨn itima, Ahiyan otarim Basa, Israelian atrivimɨn oto. Egha a 24plan azenibar Tirsan nguibar ekiamɨn atrivimɨn ike. Dughiar Asa ko, Basa atrivimningɨn itim, aning uaning mɨsoghavɨra iti. 34 Egha Basa uan afeziam Jeroboamɨn mɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Egha a uaghan Israelia gekuizɨ, me arazir kurabagh ami.

16

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, akam Basa danɨngasa, akam inigha izir gumazim Jehu mɨkeme, a Hananin otarim. Ikiavɨra Itir God ghaze, 2 “Basa, nɨ deraghvɨram oragh. Nɨ faragha gumazir kɨnim, ezɨ kɨ nɨ gamizɨ nɨ atrivimɨn otogha, nan gumazamiziba Israelia gativagha men gari. Egha nɨ Jeroboamɨn mɨn arazir kurabagh amua, gumazamizibagh etuima, me arazir kurabagh ami. Ezɨ men arazir kuraba na gamima, kɨ men anɨngaghe. 3 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Nebatɨn otarim Jeroboamɨn adarazi gasɨghasɨghizɨ moghɨn, kɨ nɨ ko nɨn adarasi, bar ia gasɨghasigham. 4 Nɨn adarazir aven gumazitaba, nguibar ekiamɨn arɨmɨghiregh men kuaba ikɨtɨ, afiaba dar amam. Eghtɨ tarazi nguibar ekiamɨn azenan arɨmɨghireghtɨ, isaba men kuabar amam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

5 Atrivim Basa amizir arazir igharaziba, ko an gavgavir ekiaba bar, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. 6 Ezɨ Basa uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me Tirsan anefa. Ezɨ an otarim Ela an danganim inigha atrivimɨn oto.

7 Atrivim Basa Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami, mati Atrivim Jeroboam fomɨram amizɨ moghɨn, ezɨ an arazir kurar kaba Ikiavɨra Itir God gamima an anɨngaghe. Basa uaghan Jeroboamɨn adarazi bar me mɨsuagharɨki. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Basa ko an adarazigh asɨghasɨghasa akam isa akam inigha izir gumazim Jehu ganɨngi. Jeroboamɨn adarazi kuavaremezɨ moghɨn Basan adarazi uaghan kuavaremegham.

Ela Israelian atrivimɨn oto

8 Atrivim Asa namba 26ɨn azenimɨn, Judan atrivimɨn itima, Basan otarim Ela, Israelɨn atrivimɨn oto. Egha a Tirsan nguibar ekiamɨn azenir pumuningra atrivimɨn ike. 9 Ezɨ Elan ingangarir gumazir mam, Simri, a Elan karisɨn mabar garir gumazibar dapanim, a Ela mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buri. Dughiar mam, Ela a Tirsan nguibar ekiamɨn ikia, Arsan dɨpenimɨn dɨpar onganiba apava ongani. Arsa, an atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumazim. 10 Ezɨ Simri dɨpenimɨn aven ghugha, Ela mɨsoghezɨ an areme, ezɨ an an danganim inigha atrivimɨn oto. Asa Judan atrivimɨn itima, an namba 27ɨn azenimɨn arazir kam oto.

11 Simri atrivimɨn otozɨ dughiamɨn, a zuamɨra Basan adarazir gumaziba, bar me mɨsuagharɨki. Egha uaghan an anababa ko namakaba bar me mɨsuagharɨki. A tav ataghizɨ a itir puvatɨ. 12 Kamaghɨn amizɨ Simri, Basan adarazi bar me agɨfa. Arazir kamɨn, Ikiavɨra Itir God, uan akam isa akam inigha izir gumazim Jehu ganɨngizim, a guizɨn oto. 13 Basa uan otarim Ela ko, Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, an damazimɨn arazir kuram gamua asebar ziaba fe. Egha Israelia gekuizɨ, me uaghan arazir kurabagh ami. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God anɨngaghegha, bar Basan adarazigh asɨghasɨki. 14 Atrivim Ela amizir arazir igharaziba bar, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.

Simri Israelian atrivimɨn oto

15 Atrivim Asa namba 27ɨn azenimɨn, Judan atrivimɨn itima, Simri Israelian atrivimɨn oto. Egha a Tirsan nguibar ekiam 7plan aruebar atrivimɨn ike. Dughiar kamɨn Israelian mɨdorozir gumaziba kantri Filistian, Gibetonɨn nguibar ekiam iniasa anekɨarugha me ko mɨsosi. 16 Me mɨsogha ghua kamaghɨn oraki, Simri arazir bar kuram gamigha atrivim mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ aruer kamra, mɨdorozir gumaziba uan gumazir dapanim, an ziam Omri, me anemɨsevezɨ a Israelian atrivimɨn oto. 17 Ezɨ Omri uan mɨdorozir gumaziba ko Gibeton ategha ghua, Tirsa iniasa an ekɨarugha mɨsosi. 18 Ezɨ Simri Tirsan nguibar ekiamɨn garima, Omrin mɨdorozir gumaziba an adarazi abɨragha, nguibar ekiam isi, ezɨ a ghua atrivim iti naghɨn, dɨpenir gavgavir mamɨn aven ghu. Egha an avim gaborogha atrivimɨn dɨpenibagh aboi. Egha a uabɨ avir kamɨn aven areme. 19 Bizir Simri batozimɨn mɨngarim kamakɨn: Jeroboam faragha uabɨ arazir kuram Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn damazimɨn a gami, egha a uaghan Israelia getuima, me arazir kuram gami. Ezɨ Simri, Jeroboamɨn arazibar gɨn ghua, arazir kuram gamigha, an ivezir kurar kam ini. 20 Atrivim Simri amizir arazir igharaziba bar, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, a Atrivim Ela abɨrazir eghaghanim, uaghan an aven iti.

Omri Israelian atrivimɨn oto

21 Atrivim Simri aremezɨ, Israelian ikɨzim bigha, ikɨzir pumuningɨn oto. Israelian gumazamizir maba, Ginatɨn otarim Tipni amɨseveghtɨ, an atrivimɨn ikiasava ami, ezɨ igharaziba Omri baka. 22 Egha gɨn Omrin adarazi Tipnin adarazi abɨra. Ezɨ Tipni aremezɨ, Omri atrivimɨn oto.

23 Atrivim Asa namba 31ɨn azenimɨn, Judan atrivimɨn itima, Omri Israelian atrivimɨn otogha 12plan azenibar atrivimɨn ike. An 6plan azenir faragha zuibar, a Tirsan nguibar ekiamɨn ike. 24 Egha gɨn Omri mɨghsɨar muziarim itir nguazir mam givese. Egha mɨghsɨar kamɨn dɨvazir gavgavim avɨnizir nguibar ekiar mamɨn ingari. Gumazir an a da nguazir kam givezezim, an ziam Semer, Omri 60,000 silva isa Semer ganɨngi. Egha Omri gumazim Semer gɨnɨghnɨgha ziar kam nguibar ekiam ganɨngi, Samaria.

25  *Egha Omri arazir kurar avɨrim Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. An arazir kuraba bar ekevegha atrivir, faragha ikezibar arazir kurabagh afira. 26 Omri, a Nebatɨn otarim Jeroboamɨn arazir kurabar gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uabɨ arazir kurabagh amua, uaghan Israelia getuima me arazir kurabagh ami, ezɨ me aseba fer arazim, Ikiavɨra Itir God, Israelɨn God gamizɨ, a puvɨra men atari. 27 Atrivim Omri amizir arazir igharaziba bar, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, a Omrin ingangarir gavgavibagh eghari. 28 Ezɨ Omri uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me Samarian nguibar ekiamɨn mozimɨn an efa. Ezɨ an otarim Ahap, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Ahap Israelian atrivimɨn oto

29 Atrivim Asa namba 38ɨn azenimɨn, Judan atrivimɨn itima, Omrin otarim Ahap Israelian atrivimɨn oto. Egha a 22plan azenibar Samarian nguibar ekiamɨn ike. 30 Egha Ahap arazir kurar avɨrim Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. An arazir kuraba bar ekevegha atrivir faragha ikezibar arazir kurabagh afira. 31 A Jeroboamɨn mɨn arazir kurabagh amua, egha ghaze, pura bizim. Egha a Saidonian nguibamɨn Atrivim Etbalɨn guivim Jesebelɨn iti. Egha Saidonian asem Balɨn ziam fe. 32 Egha Ahap asem Bal bagha Samarian dɨpenir mamɨn ingarigha, ofa gamir dakozir mam dɨpenir kamɨn aven an ingari. 33 Egha a datɨrɨghɨn aser amizim Aseran marvir guamɨn ingarigha, an ziam fe. An arazir kam, Ikiavɨra Itir God, Israelian God, gamizɨ, a bar an anɨngaghe. An arazir kuraba bar ekevegha, atrivir faragha ikezibar arazir kurabagh afira.

34 Dughiar Ahap atrivimɨn itimɨn, Betelɨn nguibar ekiamɨn gumazim Hiel, a ua Jerikon nguibar ekiamɨn ingari. Hiel nguibar ekiamɨn avɨnamin dɨvazir mɨngarim bagha dagɨar ekiaba arɨzima, an otarir ivariam Abiram areme. Egha a nguibam avɨnizir dɨvazimɨn tiar akar ekiabar ingarima, an otarir abuananam Segup areme. Bizir kam Hiel bato, mati akar Ikiavɨra Itir God bar fomɨra Nunɨn otarim Josua mɨkemezimɨn mɨn oto.*

Akam inigha izir gumazim Elaijan eghaghanim

17

(Sapta 17--21)

Elaija ghaze, Israelɨn kantri, amoziba puvatɨgham

1  *Akam inigha izir gumazir mam, Elaija, a Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Tisben gumazim. Dughiar mamɨn, a iza Atrivim Ahap batogha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Kɨ Godɨn ingangarir gumazim. Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn bar zurara itim, kɨ an ziamɨn, guizbangɨra nɨ mɨgei: Amoziba ko dɨmagarimɨn ghuariamɨn dɨpaba azenir tabar nguazim giran kogham. Egh kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ azenir taba gɨvagham. Egh kamaghɨra ikɨ mangɨtɨ, kɨ mɨkemeghtɨ, amozim ua izam.”

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Elaija mɨgei, 3 “Nɨ danganir kam ategh, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn mangɨ, Keritɨn Daghurimɨn boroghɨn uabɨ modogh ikɨ. 4 Egh nɨ daghurir kamɨn dɨpabar amɨ. Kɨ kuarazir kotkotbav kemegha gɨfa, eghtɨ me nɨ bagh dagheba inigh izam.” 5 Ezɨ Elaija Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn ghua, Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn Keritɨn Daghurimɨn boroghɨn iti. 6 A dɨpar kam apa itima, kuarazir kotkotba mɨzaraziba ko guaratɨzibar, a bagha bretba ko asɨziba isa izi, ezɨ a dapi. 7 Ezɨ dughiar mabar kantri Israelɨn amoziba puvatɨ, ezɨ daghurir dɨpar kam uaghan dake.

Elaija, amizim uan otarim ko aningɨn akura

8 Keritɨn Daghurim dakegha gɨvazɨ, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Elaija mɨgei, 9  *“Nɨ dɨkavigh Saidonɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn itir nguibar mam Sarefatɨn mangɨ, egh kagh daperagh ikɨ. Nɨ oragh, nguibar kamɨn, amizir mam iti, an pam areme. Kɨ, dagheba nɨ danɨngɨva egh nɨn gan nɨn akurvaghasa, kɨ amizir kam amɨsevegha a mɨkeme.”

10 Ezɨ Elaija dɨkavigha Sarefatɨn nguibamɨn ghu. A ghua nguibar kamɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn otogha garima, amizir pam aremezir mam dazibagh eghufi. Ezɨ an amizimɨn diagha an azaragha ghaze, “Ga uaning, kɨ dɨpatam amasa. Nɨ na bagh dɨpatam mɨnemɨn a tuigh a inigh izɨ.”

11 Ezɨ amizim Elaijan akam baregha dɨpam iniasa zuima, a uam an diagha ghaze, “Noki, nɨ na bagh bretɨn otevitam sara inigh izɨ.”

12 Ezɨ amizim a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn ikia mamaghɨra itim, a nan gari. An ziamɨn, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ bretba puvatɨ. Plauan bar muziarimra, a nguazir mɨnemɨn iti, ezɨ olivɨn borer muziarim, uan mɨsevimɨn iti. Kɨ datɨrɨghɨn plauan muziarim tuasa daziba akumakui, egh da inigh uan dɨpenimɨn mangɨgh a tuam. Kɨ uan otarim ko, ga aneramegh gɨvaghtɨ, dagheba ua puvatɨgham. Mar ga ovengsɨvɨra mɨzuam ikiam.”

13 Ezɨ Elaija a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mamaghɨn nɨghnigh atiatingan markɨ. Nɨ uan dɨpenimɨn mangɨ, nɨ mɨkemezɨ moghɨra damu. Egh, nɨ faragh plauan muziarir tam ko borem inigh egh bretɨn muziarim tuagh a inigh izɨ na danɨngigh, egh nɨ gɨn uan otarim ko gua uaning bagh damu. 14 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Nɨn plauan muziarim ko borer muziarim ikɨvɨra ikɨtɨ, Ikiavɨra Itir God uam amozim amadaghtɨ a ua nguazim gizam.” 15 Ezɨ a dɨpenimɨn ghugha Elaija a mɨkemezɨ moghɨram ami. Egha amizir odiarir kam uan adarazi ko Elaija, me dughiabar damamin dagheba zurara izɨvagha mamaghɨra iti. 16 Ikiavɨra Itir God, akam Elaija ganɨngizɨ, a mɨkemezɨ moghɨn, an plauan mɨnem ko borer mɨsevimɨn itim gɨvazir puvatɨ.

17 Dughiar maba gɨvazɨ, dɨpenir kamɨn ghuamizimɨn otarim arei. An arɨmariam ghua bar ekevezɨma an areme. 18 Ezɨ amizim Elaija mɨgɨa ghaze, “Nɨ Godɨn ingangarir gumazim, nɨ manmaghsua arazir kamɨn na gami? Nɨ ti kagh izegha nan arazir kuraba isa Godɨn damazim gatɨ, ezɨ bizir kam bangɨn nan otarim areme.”

19 Ezɨ Elaija a ikaragha ghaze, “Nɨ otarim inigh izɨ na danɨngigh.” Egha Elaija otarimɨn kuam amebamɨn dafarimningɨn a inigha, a firagha dɨpenimɨn pɨn itir ghuriamɨn ghuavanabogha uan dakozimɨn anetɨ.

20 Egha a pamten Ikiavɨra Itir Godɨn diagha ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God. Amizir odiarir kam uan dɨpenim nan taghizɨ, kɨ a ko iti. Ezɨ nɨ manmaghsua osɨmtɨzir ekiar kam amizir kam gatɨgha, an otarim gamizɨ, an areme?”

21  *Egha Elaija dughiar 3plan uabɨ amɨnegha otarim gisɨn irɨghav ikia, kamaghɨn Godɨn dia a mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, nɨ otarir kam damightɨ, a ua dɨkavigh angamɨra ikɨ.” 22  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Elaijan dɨmdiam baregha otarim gamizɨ a ua dɨkavigha angamɨra iti.

23 Ezɨ Elaija akui naghɨn pɨn, otarim fegha a firagha izaghira an amebam ganɨga, kamaghɨn an amebam mɨgei, “Nɨ gan. Nɨn otarim ua dɨkavigha angamɨra iti.”

24  *Ezɨ amebam a ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra, kɨ datɨrɨghɨn fo, nɨ Godɨn ingangarir gumazim. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akar nɨn akatorimɨn otiviba, da bar guizbangɨra.”

18

Elaija ko asem Balɨn akam inigha izir gumaziba

1 Aruem dughiar ruarimɨn iti, ezɨ an dughiar namba 3ɨn azenimɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Elaija mɨgei, “Nɨ mangɨ Atrivim Ahapɨn ganigh, eghtɨ kɨ uam amozim amadaghtɨ a izam.” 2 Ezɨ Elaija dɨkavigha Ahap bagha ghu. Dughiar kamɨn, Samariaba dagheba bar puvatɨ.

3 Atrivim Ahap, faragha uabɨn ganasa Obadia bagh akam amada. Obadia a gumazir atrivimɨn dɨpenimɨn garim. Obadia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa bar an apengan iti. 4 Dughiar Atrivir Amizim Jesebel Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazibav sozi me ariaghɨrimɨn, Obadia akam inigha izir gumazir 100pla inigha, me isa dagɨar torir ekiabar me monge. A 50pla isa torir mamɨn me muegha, egha 50pla isa torir mamɨn me monge. Egha a dagheba ko dɨpaba me ganɨga men gara iti. 5 Ezɨ Obadia Ahap bagha izezɨ, Ahap kamaghɨn a mɨgei, “Ga kantrin danganiba bar dar mangɨva, tintinibar danganir mozir dɨpaba faragha ikeziba ko, daghurir muziarir dɨpaba faragha ikeziba bar adar mangam. Egh ga ti danganir kamɨn dadaba buriam, eghtɨ hoziaba ko donkiba dar amam. Dadaba ikɨtɨ, en hoziaba ko donkiba arɨmɨghiran kogham.” 6 Egha aning kantrin aven danganiba amɨsefe, Ahap tamɨn mangɨ dadaba buritɨ, Obadia tamɨn mangɨ dadaba buriam. Egha aning ghu.

7 Obadia zuima, Elaija iza tuavimɨn a bato. Ezɨ Obadia an ganigha fogha, uan guam isa nguazim gatɨgha Elaijan ziam fe. Egha a kamaghɨn an azara, “Elaija, nan gumazir ekiam, kar nɨrara?”

8 Ezɨ Elaija kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Are, kɨ Elaija. Nɨ ua mangɨ Atrivim Ahap kamaghɨn a mɨkɨm suam, Elaija izegha gɨfa.”

9 Ezɨ Obadia kamaghɨn an azara, “Gumazir ekiam, kɨ bar arazir kurar manam gamizɨ, Atrivim Ahap na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa nɨ ifonge? 10 Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ bar guizbangɨra mɨgei, atrivim ua nɨn ganasa bar ifongegha, nguazir kamɨn danganiba bar nɨ buria nɨ bagha gari.* Eghtɨ kantrin tamɨn gumazir dapanitam kamagh mɨkɨm suam, nɨ an kantrin itir puvatɨ, egha Ahap akar gavgavimɨn gumazir dapanibav gɨa ghaze, nɨ itir puvatɨ. Eghtɨ Ahap kamaghɨn guizbangɨra darɨgh mɨkɨm suam, nɨ itir puvatɨ. 11 Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ ifueghtɨ, kɨ mangɨ atrivim mɨkɨm suam, Elaija ua izegha gɨfa. Kɨ kamaghɨn damuan bar aghua. 12 Kɨ nɨ ateghtɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Duam ti nɨ inigh danganir kɨ fozir puvatɨzimɨn mangan maraghe. Eghtɨ Atrivim Ahap izɨ nɨ buri nɨn apighan kogh, nan atar na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. Nɨ na amangan markɨ. Markiam. Guizbangɨra, kɨ igiamra ikia zurara Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia, an ziam fa iza datɨrɨkɨn. Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan apangkufigh. 13 Egha Jesebel Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨ me ariaghirir dughiamɨn, kɨ 100plan akam inigha izir gumaziba dagɨar torir ekiabar me monge. Kɨ 50pla mozir igharazimɨn me mongegha, 50pla mozir igharazimɨn me monge. Egha kɨ dagheba ko dɨpaba me ganɨga men gara iti. Nɨ ti ingangarir aghuir kɨ amizir kam gɨfos, o? 14 Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ kamaghɨn ifonge, kɨ mangɨ atrivim mɨkɨm suam, Elaija ua izegha gɨfa. Egh kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn damightɨ, atrivim gɨn izɨ nɨn apighan kogh na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

15 Ezɨ Elaija a ikaragha ghaze, “Nɨ atiatingan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ingangarir gumazim, a zurara ikia mamaghɨra itim. Ezɨ an ziamɨn kɨ ghaze, bar guizbangɨra, Ahap aruer kamɨn nan ganam.”

16 Ezɨ Obadia ghua, Atrivim Ahap bativasa ghua a batogha, kamaghɨn a mɨgei, “Elaija ua izegha gɨfa.” Ezɨ Ahap dɨkavigha Elaija bativasa zui.

17 Egha Ahap an garavɨra a mɨgɨa ghaze, “Datɨrɨghɨn, kɨ nɨn apigha gɨfa. Nɨn osɨmtɨzim bangɨn, Israelia osɨmtɨzir ekiam ini.”

18 Ezɨ Elaija kamaghɨn Ahapɨn akam ikaragha ghaze, “Nɨ ifari. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba batoke, egha aser Balbar ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, kar nɨn afeziamɨn adarazi ko ian osɨmtɨzim. Nan osɨmtɨzim puvatɨ. 19 Nɨ datɨrɨghɨn Israelian gumazamiziba bagh akam amadaghtɨ, me izɨ Karmelɨn Mɨghsɨamɨn na bativam. Egh nɨ uaghan asem Balɨn akam inigha izir gumazir 450pla, ko aser amizim Aseran akam inigha izir gumazir 400pla inigh izɨ. Kar Atrivir Amizim Jesebel akuaghapir akam inigha izir gumaziba.”

20 Ezɨ Ahap Israelian gumazamiziba ko akam inigha izir gumazir ifavariba bar moghɨra men diazɨ, me ghua Karmelɨn Mɨghsɨamɨn uari akufa. 21  *Ezɨ Elaija ghua gumazamizibar boroghɨn tughav ikia, kamaghɨn mɨgei, “Ia gumazamizir nɨghnɨzir pumuning itiba, ia manadɨzoghɨn nɨghnɨzir vamɨra ikiam? Egh Ikiavɨra Itir God, a guizbangɨra God, ia anarɨra an ziam fam. Eghtɨ Bal a guizbangɨra God, ia anarɨra an ziam fam.” Ezɨ gumazamiziba tong akatam ikarazir puvatɨ. Bar puvatɨ.

22 Ezɨ Elaija me mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazitam ua itir puvatɨ. Kɨ uabɨra iti. Ezɨ asem Balɨn akam inigha izir gumazir 450pla iti. 23 Ia bulmakaun apurir igiar pumuning inigh na bagh izɨ. Eghtɨ Balɨn akam inigha izir gumaziba uari bagh bulmakaun kamningɨn tam inigh. Egh a mɨsuegh an aghoregh ofa damusɨ, a isi ofa gamir dakozimɨn dazibagh isɨn anetɨgh. Egh avim a darɨghan markɨ. Eghtɨ kɨ uaghan bulmakaun igharazim inigh ofa damuamin arazimɨn a damuam. Egh kɨ uaghan avim a datɨghan kogham. 24  *Eghtɨ ia uan asem Bal ko mɨkɨm an dɨm, eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨm an dɨmam. Eghtɨ godɨn manam en azangsɨzim baregh avim amadaghtɨ, a izighirɨ ofan kamɨn isightɨ, e bar fogh suam, a guizbangɨra God.”

Ezɨ gumazamiziba akar kam baregha dɨa ghaze, “Bar dera! E mamaghɨra damuam.”

25 Ezɨ Elaija kamaghɨn Balɨn akam inigha izir gumazibav gɨa ghaze, “Ia avɨraseme, kamaghɨn amizɨ ia faragh mangɨ, uan bulmakau amɨsevegh a mɨsuegh aneghoregh, a isɨ ofa gamir dakozim darɨgh. Egh avim arɨghan markɨ. Egh ia uan asem ko mɨkɨm an diaghtɨ an avim amadaghtɨ, a izighirɨ ofan kamɨn isi.”

26 Ezɨ asem balɨn akam inigha izir gumaziba, bulmakaun gumazamiziba inigha izezir kamningɨn mam ini. Egha ofa damuasa bizibar kɨri. Egha me mɨzaraghara asem Bal ko mɨgɨa, an dɨa ghua aruer arɨzimɨn tu. Me kamaghɨn dɨa mɨgɨa ghaze, “Bal, nɨ en dɨmdiam baraghasa e ifonge.” Ezɨ me dɨa mɨgeir mɨgɨrɨgɨabar ikarvaziba pu. Bar puvatɨ. Me onger akaba banga, igha uari akura ofa gamir dakozir gumaziba ingarizir kam gighuagha rui.

27 Egha aruer arɨzimɨn Elaija kamaghɨn me dɨpova ghaze, “Ia amɨrvaghan markɨ. Kar ti godra. Ia tong mɨghɨgh a ko ua mɨkɨm. A ti bizitam gɨnɨghnɨgha iti, o a ti daviasa ghu, egha ian dɨmdiam baraghizir puvatɨ. A bizir igharazibagh amuama, o a ti nguibar igharazitamɨn ghughama. O, a ti akuama, kamaghɨn amizɨ ia a gaghuragh.” 28 Ezɨ akam inigha izir gumaziba pamtemɨn dia, egha afuaba ko mɨdorozir sababa inigha uan asemɨn ziam fer arazibar gɨn ghua, uari uan namnaba aghori. Ezɨ ghuziba men namnabar emɨra izaghiri. 29 Me mati gumazir onganibar mɨn dia ghuavɨra itima, guaratɨzimɨn ofa damuamin dughiam oto. Ezɨ men dɨmdɨar ararebar ikarvaziba puvatɨ, ezɨ bizitam bar otozir puvatɨ. Bar puvatɨ.

30 Ezɨ datɨrɨghɨn Elaija kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia nan boroghɨra izɨ.” Ezɨ me bar iza uari akuvagha an ekɨaru. Ezɨ Elaija uam Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozim akɨri, gumaziba fomɨram a gasɨghasɨki.

31  *A ofa gamir dakozimɨn ingarasa 12plan dagɨaba ini. Dagɨar kaba, dar dɨbobonim, men inazir afeziam Jekopɨn otarir 12plan otivizir ababanim gami. Fomɨra Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jekop mɨkeme, “Gumazamiziba ziar kam Israel nɨ darɨgham.” 32 Egha Elaija dagɨar kaba inigha Ikiavɨra Itir God bagha ofa damuamin dakozimɨn ingari. An ofa gamir dakozimɨn ingarigha gɨvagha, egha afemozir mam gɨkua dakozim gighui. Afemozir kam, me 14 litan dɨpam a gingeghtɨ a izɨvagham.†

33 Egha Elaija daziba inigha ofa gamir dakozim gatɨgha, bulmakaun tuziba aghoregha da isa dazibagh isɨn arɨki. 34 Egha a kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia 4plan mɨner dɨpar izeveziba inigh izɨ ofan asɨzir tuziba ko dazibagh isɨn dagh ingegh.” Me amigha gɨvazɨ, a me mɨkemezɨ me uam ami. Ezɨ me uam amigha gɨvazɨ, a ua me mɨkemezɨ me uam ami. Ezɨ me kamaghɨn ami. 35 Ezɨ dɨpam ofa gamir dakozimɨn mɨriamɨn emɨra uaghira afemozir kam gizɨfa.

36  *Egha bar guaratɨzimɨn, ofa damuamin dughiamra, akam inigha izir gumazim Elaija ofa gamir dakozim boroghɨn ghugha kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ Abraham ko Aisak ko Israelɨn God, kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ datɨrɨghɨn gumazamiziba kamaghɨn men akagh, nɨ uabɨra Israelian God. Egh nɨ uaghan kamaghɨn men akagh suam, kɨ nɨn ingangarir gumazim, egha nɨn akamra gɨn ghua bizir kaba bar dagh ami. 37 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan dɨmdiam baregh, egh kɨ nɨn azarazɨ moghɨn damu, eghtɨ gumazamizir kaba fogh suam, nɨrara guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, egh nɨ men navir averiabar amightɨ, me ua nɨ bagh izɨ.”

38 Ezɨ Ikiavɨra Itir God avim amadazɨ, a izaghira ofan bar isia mɨghɨrir kam bar an isia, daziba ko ofa gamir dakozimɨn dagɨaba, ko nguazir mɨnemeniar an mɨriamɨn itim sara isi. Ezɨ afemozimɨn itir dɨpam uaghan bar dake. 39 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn ganigha, uari isa nguazimɨn uari akunigha kamaghɨn dɨa mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a uabɨra guizbangɨra God! Ikiavɨra Itir God, a uabɨra guizbangɨra God!”

40 Ezɨ gɨn Elaija kamaghɨn me mɨgei, “Ia dɨkavigh Balɨn akam inigha izir gumaziba bar moghɨra men suikigh. Ia men tav ateghtɨ an arɨmangan markɨ!” Ezɨ me akam inigha izir gumazir ifavarir kabar suighizɨ, Elaija me inigha Kisonɨn Daghurimɨn mɨriamɨn uaghirɨgha me mɨsoghezɨ, me ariaghire.

Amozim ua Israelɨn kantri gizi

41 Me danganir kamɨn ikiavɨra ikiava, Elaija kamaghɨn Ahap mɨgei, “Nɨ zuamɨra mangɨ egh damɨ. Kɨ amozir ekiam barazi, a iza nɨdi.” 42  *Ezɨ Ahap ghuava api. Ezɨ Elaija uan ingangarir gumazim ko Karmelɨn Mɨghsɨar orazimɨn ghuavanabo. Egha Elaija uan guam aviragha uan tevimningɨn tizim gatɨ.

43 Egha kamaghɨn uan ingangarir gumazim mɨgei, “Nɨ munagh mangɨ ongarimɨn gan.”

Ezɨ ingangarir gumazim ghua ganigha ua izegha ghaze, “Kɨ bizitamɨn ganizir puvatɨ.”

Ezɨ Elaija ingangarir gumazim uam a mɨgei, “Nɨ mangɨ ua ganigh.” Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨrama ami. Ezɨ Elaija 7plan dughiabar mɨgɨrɨgɨar kamram ami.

44 Egha namba 7ɨn dughiamɨn ingangarir gumazim ua iza kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ghuariar muziarir mamɨn garima, an ongarim gisɨn oto. A suvigha gumazimɨn dafarimɨn mɨn gari.”

Ezɨ Elaija uan ingangarir gumazim mɨgei, “Nɨ zuamɨra Atrivim Ahap bagh mangɨ a mɨkemeghtɨ, a uan karis inigh zuamɨra magɨrɨgh. Amozim an tuavim apɨrigham.”

45 Ezɨ ghuariar pɨziba zuamɨra otivigha overiam bar anevara. Ezɨ amɨnim dɨkavizɨ amozir ekiam suaghiri. Ezɨ Ahap uan karisɨn ghuanabogha, Jesrilɨn zuir tuavimɨn zui. 46 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim Elaijan ize. Ezɨ Elaija pamtemɨn uan inim ikegha Ahapɨn karisɨn faraghavɨra ivegha zui. A kamaghɨra ivemara ghua aning Jesrilɨn oto.

19

Elaija ara Sainain Mɨghsɨamɨn ghu

1 Atrivim Ahap Jesrilɨn otogha gɨvagha, Elaija amizir biziba bar dar gun uan amuir Atrivir Amizim Jesebel mɨkeme. Egha uaghan Elaija asem Balɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨ me ariaghirezibar mɨgɨrɨgɨamɨn gun a mɨgei. 2 Ezɨ Jesebel Elaija bagha akam amaga ghaze, “Nɨ asem Balɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨ me aremezɨ moghɨn, kɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham. Nɨ gurumzaraghan dughiar kamra, nɨ aremegham. Kɨ kamaghɨn damighan koghtɨ, aseba narara mɨsueghtɨ kɨ aremegham.” 3 Elaija kamaghɨn oregha, atiatigha uabɨ inigha arav ghu. A uan ingangarir gumazim inigha aning ghua, kantri Judan itir nguibam Berseban oto. Egha Elaija uan ingangarir gumazim nguibar kamɨn anetaki.

4  *Egha Elaija uabɨra gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn aruer vamɨran an zui. A ghua temer muziarir mam batogha, an povimɨn aperagha aremeghasa God ko mɨgei. Egha ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, osɨmtɨzir na bativir kaba da kamaghɨra tugh, nɨ na inightɨ kɨ ovegh mangam. Kɨ gumazir aghuim puvatɨ, nan ovaviba ovengezɨ moghɨn, kɨ ovengam. Kamaghɨn nɨ datɨrɨghɨn na ateghtɨ kɨ aremeka.” 5 A God ko mɨkemegha gɨvagha, temer kamɨn povimɨn irɨghava akui.

Ezɨ enselɨn mam zuamɨram otogha, an suiragha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ osegh dɨkavigh damɨ.” 6 Ezɨ Elaija osegha uan dapanvɨrɨn gari dagɨabar tuezir bretɨn baravim ko dɨpar mɨsevimɨn itim, aning iti. Ezɨ an apava dɨpam amegha, uamategha mɨtogha akui.

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel ua iza an suiragha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ dɨkavigh damɨ. Nɨ dameghan koghɨva, tuavir ruarimɨn mangɨva avegham.”

8 Ezɨ Elaija dɨkavigha uam apa egha dɨpam api. Ezɨ dagher kaba gavgavim a ganɨngizɨ, a 40plan arueba ko 40plan dɨmagaribar arua ghua, Godɨn mɨghsɨam Horep o Sainain oto. 9 Ezɨ amɨnim pɨrizɨ, Elaija ghua dagɨar torir mamɨn aven ghugha akui. Elaija torir kamɨn aven ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God a batogha an azara, “Elaija, nɨ tizim gamua kagh iti?”

10  *Ezɨ an a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ zurara nɨn ziamra fasa gavgafi. Nɨ fo, Israelia nɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abɨgha, nɨn ofa gamir dakoziba akaragharigha, nɨn akam inigha izir gumaziba, me mɨdorozir sabamɨn bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ kɨ uabɨra iti, ezɨ me uaghan na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God a mɨgɨa ghaze, “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨghsɨamɨn boroghɨra izɨ mangam, kamaghɨn amizɨ, nɨ azenan mangɨva mɨghsɨamɨn pɨn nan damazimɨn tugh.” Ezɨ Elaija garima, Ame! Ikiavɨra Itir God iza zui! Ezɨ amɨnir bar gavgavir mam, iva iza Ikiavɨra Itir Godɨn guamɨn mɨghsɨaba ko dagɨaba abɨagharɨsi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God amɨnir kamɨn aven itir puvatɨ. Amɨnim iva iza ghugha gɨvazɨ, mɨkɨmkɨzim oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, mɨkɨmkɨzir kamɨn aven itir puvatɨ. 12 Ezɨ mɨkɨmkɨzimɨn gɨn, avim oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, avir kamɨn aven itir puvatɨ. Ezɨ avimɨn gɨn, Elaija orazi, tiarir muziarir mam mati gumazim sighsirir akabav gei.

13 Ezɨ Elaija a baregha, korotiar ruarimɨn uan guam avaragha, azenan ghua torir akamɨn tughav iti. Ezɨ tiarir mam, kamaghɨn an azara, “Elaija, nɨ tizim gamua kagh iti?”

14  *Ezɨ an a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ zurara nɨn ziamra fasa gavgafi. Nɨ fo, Israelia nɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abɨgha, nɨn ofa gamir dakoziba akaragharigha, nɨn akam inigha izir gumaziba, me mɨdorozir sabamɨn bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ kɨ uabɨra iti. Ezɨ me datɨrɨghɨn na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasava ami.”

15  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Tuavir nɨ izezir kamra, nɨ uamategh an mangɨ, Damaskusɨn nguibar ekiamɨn boroghɨra itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn otogh. Egh gɨn nɨ nguibamɨn aven mangɨ, Hasaelɨn ganigh borem an dapanim gingegh, anemɨseveghtɨ a Sirian kantrin atrivimɨn otogh.”

16  *Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uaghan, Nimsin adarazir gumazir mam Jehu batogh borem isɨ an dapanim gingegh anemɨseveghtɨ, a Israelian atrivimɨn ikiam. Egh nɨ uaghan nguibam Abel-Meholan itir gumazim Safatɨn otarim Elisa, batogh borem isɨ an dapanim gingegh anemɨseveghtɨ, a nɨn danganim inigh egh akam inigha izir gumazimɨn otivam. 17 Eghtɨ Hasael atrivimɨn ikiamin dughiamɨn, a gumazamizir avɨribav soghtɨ me arɨghiregham. Eghtɨ tarazi an aregham, eghtɨ Jehu me mɨsueghtɨ me arɨghiregham. Eghtɨ tarazi an aregham, eghtɨ Elisa me mɨsueghtɨ me arɨghiregham. 18  *Eghtɨ kɨ Israelian tongɨn itir gumazamizir 7,000ɨn varazira amamangatɨghtɨ, me angamɨra ikiam. Me asem Bal bagha teviba apɨrizir puvatɨ. Egha an nedazibar torava, an ziam fer puvatɨ. Gumazamizir kaba na baghavɨra ikia nan gɨn zui.”

Elaija Elisa bato

19 Ezɨ Elaija mɨghsɨam ategha uamategha Israelɨn nguazimɨn ghua, Safatɨn otarim Elisan api. A 11plan gumazir igharaziba ko azenim gutui. Gumaziba vaghvagha bulmakaun pumuning ko ingari. Me bar moghɨra 24plan bulmakauba abɨrima da nguazim abɨzir biziba mɨkɨrvasi. Ezɨ 11plan gumazir kaba uan bulmakauba ko faragha zui, ezɨ Elisa uan bulmakaun pumuning ko, me gɨn izi. Ezɨ Elaija, Elisa bagha ghua, uan korotiar ruarim suegha Elisa garu. 20  *Egha Elaija zuima, Elisa uan ingangarir bulmakauning ategha ivegha an gɨn ghua kamaghɨn Elaija mɨgei, “Nɨ na ateghtɨ, kɨ uamategh mangɨ uan amebam ko afeziamɨn toregh aningɨn agharibar suiragh, egh izɨ nɨn gɨn mangam.”

Ezɨ Elaija a mɨgɨa ghaze, “A dera, nɨ mangɨ. Kɨ nɨn anogoreghan kogham.”

21 Ezɨ Elisa anetegha uamategha ghu. A ghua uan bulmakaun pumuning mɨsoke. Egha bulmakauningɨn tuemning gatɨzɨ, aning uaning inigha ingangarim gamizir temer kam inigha, avim atɨgha bulmakaun asɨziba tue. Egha da isa gumazamizibagh anɨngizɨ, me da api. A kamaghɨn amigha gɨvagha, Elaijan gɨn ghua an ingangarir gumazimɨn oto.

20

Siriaba Israelia mɨsosi

1 Sirian Atrivim Benhadat, uan mɨdorozir gumaziba akuvagha, Israelia mɨsoghasa zui. Ezɨ 32plan atrivir igharaziba mɨdorozir hoziaba ko karisba inigha iza an akura. Egha me bar ghua Samarian nguibar ekiam ekɨarugha Israelia mɨsosi. 2 Dughiar kamɨn, Atrivim Ahap Samarian itima, Benhadat gumaziba amangizɨ, 3 me ghua Ahapɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ uan silvaba, ko golba, ko amizir diriba, ko nɨn otarir gavgaviba, nɨ bar da na danɨngigh.”

4 Ezɨ Atrivim Ahap, Benhadat bagha kamaghɨn akam amaga ghaze, “O Atrivim Benhadat, nan gumazir ekiam, kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn damuam. Kɨ uan biziba ko, e bar nɨn bizibara.”

5 Ezɨ gɨn Benhadat ua gumazir igharazir maba, kamaghɨn Ahap mɨkɨmasa me amada, “Kɨ faragha silvaba ko golba, ko amuiba, ko boriba uabɨ danɨngasa nɨ mɨkeme. 6 Eghtɨ gurumzaraghan dughiar kamra, kɨ uan gumazir dapaniba ameghtɨ, me nɨn dɨpenim ko, nɨn gumazir dapanibar dɨpenibar izam. Egh me bizir aghuir nɨ bar ifongeziba inigh mangam.”

7 Ezɨ Atrivim Ahap akar kam baregha, Israelian gumazir dapanibar diazɨ, me iza uari akuvazɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia gan, gumazir kam osɨmtɨziba buri. A faragha ghaze nɨ uan amuiba ko boriba, ko silvaba ko golba na danɨngigh. Ezɨ kɨ an akamɨn amamangatɨ. Ezɨ a uam akam gɨra, kar a ti e gasɨghasɨghasa.”

8 Ezɨ gumazir dapaniba ko gumazamiziba bar Atrivim Ahap mɨgɨa ghaze, “Nɨ an akar kamɨn gɨn mangan markɨ. Egh arazir kam damuan markɨ.”

9 Ezɨ Atrivim Ahap kamaghɨn Benhadatɨn gumazibav gɨa ghaze, “Ia mangɨ Atrivim Benhadat kamaghɨn a mɨkemegh: Kɨ an akar a faragha mɨkemezim gifonge. Egha akar a gɨn mɨgeim, kɨ an amamangatɨghan kogham. Bar puvatɨgham.” Ezɨ gumazir kaba ghua Ahapɨn akabar gun Benhadat mɨkeme.

10 Ezɨ Benhadat ua me amangizɨ, me iza akar igharazim Ahap ganɨga ghaze, “Kɨ datɨrɨghɨn uan mɨdorozir gumazir avɨriba inigh izɨtɨ, me nɨn nguibar ekiar kam gasɨghasigham. Me bar bizibagh asɨghasightɨ da pura mɨnezibar mɨn iregham. Kɨ kamaghɨn damighan koghtɨ, nan aseba na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

11 Ezɨ Israelian atrivim a ikaragha kamaghɨn gumazir kabav gɨa ghaze, “Ia mangɨ Benhadat kamaghɨn a mɨkemegh. Gumazim a guizbangɨra mɨdorozir gumazim, a mɨsoghsɨ mangasa mɨdorozir sabam ikegha dia ifaghata uan ziam fer puvatɨ. A mɨdorozim agɨvagh egh gɨn uan ziam fɨ bar akuegham.”

12 Dughiar kamɨn, Atrivim Benhadat atrivir igharazir maba ko, uan averpenibar ikia dɨpar onganiba api. Ezɨ gumaziba Ahapɨn akam inigha iza a mɨgei. Ezɨ an akar kam baregha uan mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, e dɨkavigh mangɨ Samariaba ko mɨsogham. Egha me uan averpeniba ategha zui.*

13 Dughiar kamɨn, akam inigha izir gumazir mam Atrivim Ahap bagha ghua a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ gan, Benhadatɨn mɨdorozir gumazir avɨrir kaba izasa. Eghtɨ kɨ nɨn amamangatɨghtɨ, nɨ datɨrɨghɨn me abɨnigham. Egh nɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God.’ ”

14 Ezɨ Ahap kamaghɨn akam inigha izir gumazim mɨgei, “Tinara me mɨsogh me abɨnigham?”

Ezɨ akam inigha izir gumazim kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ghaze, distrighbar gavmanɨn gumazir dapanibar mɨdorozir gumazir igiaba, me dɨkabɨnigham.”

Ezɨ atrivim ua men azara, “Tinara mɨdorozimɨn faragh mangɨ mɨdorozim foram?”

Ezɨ akam inigha izir gumazim ghaze, “Nɨrara.”

15 Ezɨ atrivim, distrighbar gavmanɨn gumazir dapanibar mɨdorozir gumazir igiar kabar diazɨ, me iza uari akufa. Men dɨbobonim 232ɨn ghu. Ezɨ gɨn a Israelian mɨdorozir gumazir igharazibar diazɨma, me iza uari akufa. Men dɨbobonim 7,000ɨn ghu. 16 Egha me aruer arɨzimɨn nguibar ekiam ategha mɨdorozim bagha ghue. Ezɨ Benhadat 32ɨn atrivir maba ko, uan averpenibar ikia, puvɨra dɨpar onganiba apa, egha ongani. 17 Egha Benhadat mɨdorozir gumazir maba amangizɨ, me moga Israelian ganasa ghue. Egha me Israelian mɨdorozir gumazir igiar kabar garima me izi. Ezɨ me uamategha ghua Benhadat mɨgɨa ghaze, “Gumazir maba Samarian nguibar ekiam ategha izi.”

18 Ezɨ Benhadat kamaghɨn uan mɨdorozir gumazibav gei, “Ia mangɨ men suigh, egh me mɨsoghɨrarɨghan markɨ. Me ti mɨsoghasa izi o, me e ko navir vamɨran ikiasa en azangsɨghasa izi, pura bizim. Ia me ateghtɨ, me angamɨra ikɨ.”

19 Ezɨ Israelɨn mɨdorozir gumazir igiaba nguibam ategha faragha zuima, Israelian mɨdorozir gumazir igharaziba men gɨrakɨrangɨn zui. 20 Egha mɨdorozimɨn, Israelian mɨdorozir gumaziba deravɨra mɨsogha, vaghvagha Siriabar mɨdorozir gumaziba inigha bar me mɨsuagharɨki. Ezɨ men marazir arima, Israelia men agɨntɨsi. Ezɨ Benhadat hoziam gaperagha mɨdorozir gumazir hoziabagh apia mɨsoziba ko arav ghu. 21 Ezɨ Atrivim Ahap mɨdorozir gumazir maba ko Samarian nguibar ekiam ategha ghua, Sirian mɨdorozir gumazir hoziaba ko karisbar itiba ko mɨsosi. Egha me Sirian mɨdorozir gumazir avɨrim mɨsuagharɨgha, bar me abɨni.

22 Ezɨ gɨn, akam inigha izir gumazim, Atrivim Ahap bagha ghugha ua kamaghɨn a mɨgei, “Siriabar atrivim azenir munamɨn ua izɨ ia ko mɨsogham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ ua mangɨ uan mɨdorozir gumaziba gavgavim me danɨng, egh Siriaba ko mɨsoghsɨ deragh nɨghnɨgh ikɨ.”

Siriaba ua Israelia ko mɨsosi

23 Ezɨ gɨn Atrivim Benhadatɨn gumazir dapaniba kamaghɨn a mɨgei, “Israelian aseba, da mɨghsɨabar aseba. Kamaghɨn amizɨ, aser kaba Israelian akurazɨ, me e abɨra. E me ko danganir zaribar uariv sogh, egh guizbangɨra me abɨnigham. 24 Kamaghɨn amizɨ, nɨ kamaghɨn damu: Nɨ atrivir kaba faragh me batueghtɨ, me ua nɨn mɨdorozir gumazibar faragh mangan markɨ. Nɨ uan mɨdorozir gumazibar faragh mangamin gumazir dapanitaba amɨsefegh. 25 Egh nɨ uaghan gumazir avɨriba inightɨ, me nɨn mɨdorozir gumazibar ikɨtɨ, nɨn mɨdorozir gumaziba fomɨra avɨrasemezɨ moghɨn ikiam. Egh e mangɨ danganir zarimɨn Israelia mɨsogh, me abɨnigham.” Ezɨ Atrivim Benhadat akar kam baregha, me mɨkemezɨ moghɨrama ami.

26 Egha azenir gɨn izimɨn a uan mɨdorozir gumaziba inigha, me Israelia mɨsoghasa Afekɨn nguibamɨn ghue.

27 Ezɨ Israelian atrivim uan mɨdorozir gumazibar diazɨ, me iza uari akuvagha, mɨdorozir bizibar kɨri. Egha me ghua danganir Sirian mɨdorozir gumaziba itimɨn boroghɨra ghugha, danganir pumuning aghuigha aningɨn iti. Israelian ikɨzim, a bar suvigha, mati memen okoruar bar muziarir pumuning. Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba bar avɨrasemegha tintinibar danganiba bar dar iti.

28 Ezɨ akam inigha izir gumazir kam ghua kamaghɨn Atrivim Ahap mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ghaze, ‘Sirian gumazamiziba ghaze kɨ mɨghsɨabar asem, egha danganir zaribar itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian amamangatɨghtɨ, ia men mɨdorozir gumazir avɨrir kam abɨragham. Eghtɨ ia Israelia kamaghɨn fogh suam, kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God.’ ”

29 Ezɨ Siriabar mɨdorozir gumaziba ko Israelian mɨdorozir gumaziba uan averpenibara ikia ghua aruer namba 7ɨn tu. Egha aruer namba 7ɨn, me dɨkavigha uariv sosi. Egha aruer kamra Israelia, Sirian mɨdorozir gumazir bar avɨribav suagharɨki, men dɨbobonim 100,000ɨn tu. 30 Ezɨ Sirian mɨdorozir gumazir maba bar ara Afekɨn nguibar ekiamɨn aven ghue. Ezɨ nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim akariaghɨrɨgha ira ua 27,000plan gumazibav suagharɨki. Ezɨ Benhadat uaghan ara ghua nguibar ekiamɨn aven ghugha, dɨpenir mamɨn danganir bar aven itimɨn uabɨ modo.

31 Ezɨ an gumazir dapaniba ghua an ganigha kamaghɨn a mɨgei, “E kamaghɨn akam baraki, Israelian atriviba, me apangkuvim itir gumaziba. Egha e kamaghɨn nɨghnɨsi, e azirakar korotiabar aghuigh, benibar uan fɨribar afegh Israelian atrivim bagh mangam. E kamaghɨn damightɨ, a ti nɨn apangkuvigham, egh nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham.”

32 Ezɨ Benhadat men azangsɨzimɨn amamangatɨzɨ, me azirakar korotiaba aghuigha, benim inigha uan fɨribagh ike. Egha me Atrivim Ahap bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn ingangarir gumazim, Benhadat ghaze, nɨ an apangkuvigh, a mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ.”

Ezɨ Ahap me mɨgɨa ghaze, “An angamɨra iti, o? A dera. A mati nan aveghbuam.”

33 Ezɨ Benhadatɨn gumazir dapaniba deraghavɨra kuariba arigha Ahapɨn akaba baragha, zuamɨra nɨghnɨzir gavgavim an akar otevir kamɨn iti. Egha me zuamɨra kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra. Are, Benhadat nɨn aveghbuam.”

Ezɨ Ahap me mɨgɨa ghaze, “Ia mangɨ a inigh na bagh izɨ.” Ezɨ me ghua Benhadat mɨkemezɨ an Ahap bagha ghu. Ezɨ Ahap uan karis gaperagha Benhadatɨn gara a mɨkemezɨ, an an karisɨn ghuanabo.

34 Egha Benhadat kamaghɨn Ahap mɨgei, “Kɨ nguibar ekiar nan afeziam faragha nɨn afeziam ko mɨsogha iniziba, da isɨ ua nɨ danɨngam. Egh nɨ uaghan dagɨar ingangarir taba Damaskusɨn dar amu. Nan afeziam fomɨra Samarian nguibar ekiamɨn amizɨ moghɨn nɨ damu.”

Ezɨ Ahap kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mamaghɨn damusɨ, kɨ nɨn amamangatɨghtɨ, nɨ mangam.” Egha Ahap Benhadat ko akar mam akɨrigha, an amamangatɨzɨ a ghu.

Akam inigha izir gumazir mam ghaze, Ahap ikuvigham

35 Ezɨ Atrivim Benhadat ghugha gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God, akam inigha izir gumazibar ikɨzimɨn tongɨn mavɨn nɨghnɨzim fezɨ, a kamaghɨn akam inigha izir gumazir igharazim mɨgei, “Nɨ na mɨsoghasa, kɨ ifonge.” Ezɨ akam inigha izir gumazir kam, a mɨsoghan ifongezir puvatɨ.

36  *Ezɨ akam inigha izir gumazim, akam inigha izir gumazir igharazir kam mɨgɨa ghaze, “Akar kɨ nɨ ganɨngizir kam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn akamra. Ezɨ nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoke, kamaghɨn amizɨ nɨ na ategh mangɨtɨ, laion tam nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham.” Ezɨ akam inigha izir gumazir igharazir kam zuima, laion otogha a mɨsoghezɨ an areme.

37 Ezɨ gɨn akam inigha izir gumazir kam, gumazir igharazim bagha ghua, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ na mɨsoghasa kɨ ifonge.” Ezɨ gumazir kam a mɨsogha, mɨzazir kuram a gasegha an mɨkarzim gasɨghasɨki. 38 Ezɨ akam inigha izir gumazir kam, nir avɨzir mam isa uan guam avara, eghtɨ gumazamiziba a gɨfoghan kogham.† Egha an Atrivim Ahapɨn mɨzua tuavir mɨriamɨn tughav iti.

39 Ezɨ atrivim izima, akam inigha izir gumazim an diagha ghaze, “Atrivim, kɨ mɨdorozir ekiamɨn aven itima, en mɨdorozir gumazir mam, apanir mam inigha iza na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ deraghvɨra gumazir kamɨn gan. An arɨmangɨghtɨ, kɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham. Puvatɨghtɨma, kɨ nɨ damutɨ, nɨ 30,000plan kina isɨ uan ikɨrɨmɨrim uam a givezam.’ Mɨdorozir gumazir kam na mɨkemegha ghu. 40 Ezɨ Atrivim, kɨ ghua ingangarir avɨrir igharazibagh amua itima, gumazir kam arav ghu.”

Ezɨ Atrivim Ahap a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uabɨ isa kotiam gatɨgha gɨfa. Egha nɨ uabɨ fo, ivezir kurar manam nɨ bativam.”

41 Ezɨ akam inigha izir gumazir kam, zuamɨra nir avɨzir uan guam avarazim adangizɨ, atrivim maghɨra a gɨfo, an akam inigha izir gumazim. 42 Ezɨ akam inigha izir gumazim atrivim mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Kɨ faragha ia mɨkeme, ia mɨdorozim gamir dughiamɨn, ia apaniba bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh. Ezɨ nɨ Benhadat ataghizɨ an arav ghuzɨ, an mɨdorozir gumaziba uaghan are. Kamaghɨn amizɨ, nɨ an danganim inigh aremegham. Eghtɨ nɨn mɨdorozir gumaziba an mɨdorozir gumazibar danganiba inigh bar ikuvigham.” 43 Ezɨ Atrivim Ahap akar kam baregha gɨvagha, atara navim ikuva, uamategha uan nguibar ekiam Samarian ghu.

21

Atrivim Ahap, Nabotɨn wainɨn azenim baka

1 Ezɨ gɨn, bizir igharazir mam kamaghɨn oto. Nabot, a Jesrilɨn nguibamɨn gumazir mam, an wainɨn azenim Jesrilɨn iti, a Samarian Atrivim Ahapɨn dɨpenir ekiamɨn boroghɨn iti. 2 Ezɨ Ahap Nabot mɨgɨa ghaze, “Nɨn wainɨn azenim nan boroghɨn iti. Kamaghɨn, nɨ a isɨ na danightɨ, kɨ nguazir kam inigh, an ua bagh zuravariba oparam. Nɨ a isɨ na danightɨ, kɨ wainɨn azenir bar aghuir igharazitam nɨ danigham, eghtɨ a bar deragh, nɨ datɨrɨghɨn itir wainɨn azenir kam bar a gafiragham. O nɨ ifongegh, maghsuegh dagɨaba bagh anemangɨtɨ, kɨ ivezir aghuimɨn nɨ givezam.”

3 Ezɨ Nabot ghaze, “Fomɨra fomɨra, nan inazir afeziaba nguazir kamɨn ghuaviba ikiangi, ezɨ kɨ datɨrɨghɨn a gativagha an gari. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, kɨ a isɨ nɨ danighan kogham.”

4 Nabot kamaghɨn Ahap mɨkemezɨ, an navim bar ikuvizɨ, an osemeghava atari. Egha a uamategha uan dɨpenir nguibar ekiam Samarian itimɨn ghu, egha dakuasava amua uan mɨsiam girɨgha guam isa bɨrim mɨsuegha, daghebar aman aghua. 5 Ezɨ an amuim Jesebel a bagha ghua an azara, “Nɨ manmaghsua bar osemegha daghebar aman aghua?”

6 Ezɨ a uan amuim ikaragha ghaze, “Jesrilɨn gumazir kam Nabot, nan akam baraghizir puvatɨ. Kɨ a mɨgɨa ghaze, Kɨ an wainɨn azenim givezam. O maghsuegh, a dagɨabar aghuaghtɨ, kɨ wainɨn azenir igharazitam a danɨngam. Ezɨ a na danɨngan aghua.”

7 Ezɨ Jesebel a mɨgɨa ghaze, “Tinara kantri Israelɨn atrivim? Nɨ, o igharaz tav? Nɨ osɨman markɨ! Nɨ dɨkavigh daghetam amɨ. Kɨ Nabotɨn wainɨn azenim isɨ nɨ danɨngam.”

8 Egha Jesebel akɨnafarir maba osirigha, Ahapɨn ziam dagh arigha, an ababanim sara dagh atɨgha, Jesrilɨn itir gumazir dapaniba ko gumazir aruaba bagha ada amangi. 9 Akɨnafarir kabar osiziriba kamaghɨn mɨgei, “Ia dagheba ataghɨraghamin dughiatam amɨsefegh. Egh dughiar kamɨn, ia Jesrilɨn gumazamiziba bar men diaghtɨ, me izɨ uari akufagh. Egh faraghavɨra itir dabirabim Nabotɨn teghtɨ an a daperagh. 10 Egh gumazir kuratamning an boroghɨn aning afaghtɨ, aning daperagh akam a gasɨva kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Nabot, nɨ akar kurabar God ko atrivim mɨkeme.’ Ia Nabot inigh nguibar ekiamɨn azenan mangɨva, dagɨabar a ginivtɨ an aremegh.”

11 Ezɨ Jesrilɨn gumazir dapaniba ko gumazir aruaba Jesebelɨn akɨnafariba inigha a mɨkemezɨ moghɨn ami. 12 Egha dagheba ataghɨraghasa, dughiam amɨsevegha gumazamizibar diazɨ, me iza uari akufa. Egha faraghavɨra itir dabirabir danganim, me a isa Nabot ganɨngizɨ an a gapera.

13 Ezɨ gumazir kurar pumuning iza Nabotɨn boroghɨn apera. Egha gumazamizibar damazibar akaba agasa a mɨgɨa ghaze, “Nabot akar kurabar God ko atrivim mɨkeme.” Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn oregha, a inigha nguibar ekiamɨn azenan ghugha, dagɨabar a ginivizɨ an areme.

14 Ezɨ me Jesebel bagha akam amaga ghaze, “Me Nabot dagɨabar a ginivizɨ an areme.”

15 Ezɨ Jesebel kamaghɨn oregha zuamɨra ghua kamaghɨn Ahap mɨgei, “Nabot aremegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, nɨ datɨrɨghɨn dɨkavigh mangɨ, wainɨn azenir a faragha nɨn anogoroghezir kam ini.” 16 Ahap kamaghɨn oregha wainɨn azenir kam iniasa zui.

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Tisben nguibar ekiamɨn itir akam inigha izir gumazim, Elaija mɨgɨa ghaze, 18 “Nɨ Israelɨn Atrivim Ahap bagh mangɨ egh a mɨkemegh. A Samaria ategha, Jesrilɨn nguibamɨn ghua Nabotɨn wainɨn azenimɨn iti. A ua bagh azenir kam iniasava ami. 19  *Nɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam: ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Nɨ gumazir kam mɨsoghezɨ an aremegha gɨvazɨ, nɨ ua an wainɨn azenim sara iniasa, a? Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, Danganir afiaba Nabotɨn ghuzim ozɨghizimɨn, da uaghan nɨn ghuzim ozɨgham.’ ”

20 Ezɨ Elaija Ahap bagha zuima, Ahap an apigha kamaghɨn mɨgei, “O nan apanim, nɨ iza ua na bato, a?”

Ezɨ Elaija ghaze, “Are, kɨ nɨ mɨkɨmasa izɨ. Nɨn nɨghnɨziba ko ifongiaba, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, arazir kurabar amuasa bar gavgafi. 21 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn nɨ mɨgei, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ gasɨghasigham. Egh nɨn adarazir gumazir igiaba ko aruaba sara bar me agɨvagham. 22 Nɨ Israelia getuima, me arazir kuram gamima, nɨn arazir kurar kam na gamima, kɨ bar anɨngaghe. Kɨ faragha Nebatɨn otarim, Atrivim Jeroboamɨn adarazi ko Ahiyan otarim Basan adarazigh amizɨ moghɨn, kɨ uaghan nɨn adarazir amuam.’ 23  *Egha Ikiavɨra Itir God, uaghan akam Jesebelɨn iti. Egha kamaghɨn a mɨgei: Jesebel aremeghtɨ, afiaba Jesrilɨn nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimɨn boroghɨn, an kuam amam. 24 Eghtɨ Ahap, nɨn tarazi nguibar ekiamɨn aven arɨmɨghireghtɨ, afiaba men kuabar amam. Eghtɨ nɨn tarazi nguibar ekiamɨn azenan arɨmɨghireghtɨ, kuarazir isaba men kuabar amam.”

25 Bar guizbangɨra, fomɨra gumazitam Ahapɨn mɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, uabɨ isa arazir kurabagh anɨga dagh amir puvatɨ. An amuim Jesebel, anarɨra anebɨra a getuima, an a baragha arazir bar kurar kabagh ami. 26 Ahap asebar ziaba fava, Amorian gumazamizir fomɨra nguazir kamɨn ikeziba, a men arazir bar kuribar gɨn zui, kar arazir kurar God bar a aghuaziba. Ezɨ Ikiavɨra Itir God me batuegha, nguazir kam isa Israelia ganɨngi.

27 Ezɨ Ahap, Elaijan akam baregha gɨvagha bar oseme. Egha uan korotiam abigha, azirakar korotiam arugha uan dakozim girɨghav ikia, dagheba ataki. A nɨghnɨzir avɨribagh amua, egha deragha uan ingangaribagh amir puvatɨ.

28 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam inigha izir gumazim Elaija mɨgei, 29 “Datɨrɨghɨn Ahap nan damazimɨn uabɨ abɨra. Nɨ an arazir kamɨn gari, o puvatɨ? An arazir kam gami, kamaghɨn amizɨ, dughiar an angamɨra itimɨn, kɨ an adarazigh asɨghasighan kogham. Puvatɨgham. An otarim atrivimɨn ikiamin dughiamɨn, kɨ an adarazigh asɨghasigham.”

Akam inigha izir gumazim Mikaian eghaghanim

22

(Sapta 22)

Akam inigha izir gumazim Mikaia ghaze, Ahap aremegham

(2 Eghaghaniba 18:2-27)

1 Israelia ko Siriaba ua uariv sozir puvatɨgha, 3plan azenibar uari koma apiagha deravɨra iti. 2 Ezɨ namba 3ɨn azenimɨn, Judan Atrivim Jehosafat, Israelɨn Atrivim Ahapɨn ganasa Israelɨn ghu. 3 Ezɨ Ahap uan gumazir dapanibav gɨa ghaze, “Ia fo, Gileatɨn Distrighɨn aven itir nguibar ekiam Ramot, kar en nguibar ekiam. Ezɨ Siriaba a ini. Ezɨ manmaghsua e bizitam Sirian atrivim gamizir puvatɨgha, a dama uan nguibar ekiam Ramot inizir puvatɨ?”

4 Egha Atrivim Ahap, Atrivim Jehosafat mɨgɨa ghaze, “Nɨ na ko izam ti? Kɨ kamaghsua, ga mangɨ Ramotɨn nguibam bagh mɨsuegh uam a iniam?”

Ezɨ Atrivim Jehosafat a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn gɨn mangasa purama oragha iti. Nan mɨdorozir gumaziba ko, hoziaba ko karisba, nɨn akurvaghasa pura iti.”

5 Egha Atrivim Jehosafat uaghan kamaghɨn Israelɨn atrivim mɨgei, “Bizir ga damuamin kam, ga ti faragh a bagh Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfoka.”

6 Ezɨ Atrivim Ahap 400plan akam inigha izir gumazibar diazɨ me izima a men azara, “Kɨ mangɨ Ramotɨn nguibar ekiam uam a iniam, o puvatɨgham?”

Ezɨ me ghaze, “A deragham, nɨ mangɨ. Ekiam nɨn akuraghtɨ, nɨ me abɨragham.”

7 Ezɨ Atrivim Jehosafat kamaghɨn Atrivim Ahapɨn azara, “Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazir igharazitam ua iti, o puvatɨ? Tam ikɨtɨ, ga an azaragh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfogham.”

8 Ezɨ Ahap a ikaragha ghaze, “Akam inigha izir gumazir igharazir mam iti, an ziam Mikaia, a Imlan otarim. A dughiatamɨn, Godɨn akam baragha, akar aghuitamɨn na mɨgeir puvatɨ. Dughiaba bar, a na gasɨghasɨghamin akar kuram na ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir kam bar an aghua.”

Ezɨ Jehosafat ghaze, “Nɨ mamaghɨn mɨkɨman markɨ.”

9 Ezɨ Atrivim Ahap uan gumazir dapanir mamɨn diazɨ a izezɨ an a mɨgɨa ghaze, “Nɨ zuamɨra mangɨ, Imlan otarim Mikaia inigh na bagh izɨ.”

10 Dughiar kamɨn, Atrivim Ahap ko Atrivim Jehosafat uan atrivir korotiaba aghuigha, uan atrivir dabirabimning gaperaghav iti. Me aningɨn atrivir dabirabimning, Samarian nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn itir nguazir zarir mamɨn aning afa. Kar witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganim. Ezɨ akam inigha izir gumaziba aningɨn guamɨn tugha, gɨn otivamin bizibav gei. 11 Ezɨ Kenanan otarim, Sedekaia, a uaghan 400pla akam inigha izir gumazir kabar mav. An ainɨn mam inigha, ua bagha bulmakaun komɨn mɨn garir bizir mamɨn ingari. Egha uan dapanim garugha iza Ahap mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God ghaze, Nɨ Siriabav sogh me abɨragham. Mati nɨ komɨn kamɨn me gasɨvɨra ikɨtɨ me bar gɨvagham.”

12 Ezɨ akam inigha izir gumazir igharaziba uaghan kamaghɨra mɨgei. Me ghaze, “Nɨ Ramotɨn nguibar ekiamɨn mangɨ mɨsogh, egh guizbangɨra nguibar ekiar kam iniam. Ikiavɨra Itir God, nɨn akuraghtɨ, nɨ me abɨragham.”

13 Ezɨ, gumazir dapanir Ahap Mikaia iniasa amadazɨ ghuzim, an a inigha izi. Aning atrivim boroghɨn iza, gumazir dapanir kam Mikaia mɨgɨa ghaze, “Akam inigha izir gumaziba bar moghɨra ghaze, atrivim mɨdorozimɨn Siriaba abɨragham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uaghan kamaghɨra, akar atrivim bar akueghamin tamɨn atrivim mɨkɨm.”

14  *Ezɨ Mikaia ua a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, akar manam Ikiavɨra Itir God a mɨkɨmasa na mɨkeme, anarɨra kɨ an gun mɨkɨmam.”

15 Egha a ghua Atrivim Ahap batozɨ, Ahap an azara, “Mikaia, e Ramotɨn nguibar ekiam bagh mangɨ, mɨsogh uam a iniam ti, puvatɨ?”

Ezɨ Mikaia atrivim dɨpova ghaze, “A dera, nɨ mangɨ mɨsogh egh Ramotɨn nguibar ekiam ini. Ikiavɨra Itir God nɨn akuraghtɨ, nɨ me abɨragham.”

16 Ezɨ Atrivim Ahap a mɨgɨa ghaze, “Nɨ ifaran markɨ. Kɨ zurara nɨ mɨgɨa ghaze, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra na mɨkɨm. Nɨ manadɨzoghɨn nan akam baragham?”

17  *Ezɨ Mikaia Ahap mɨgɨa ghaze, “Kɨ garima Israelian mɨdorozir gumaziba mati, ghuaviba puvatɨzir sipsipbar mɨn pura tintinibar mɨghsɨabagh mɨri. Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God barazi, a ghaze, ‘Gumazamizir kabar faragh mangamin gumazir dapaniba puvatɨ. Nɨ me amangightɨ, me vaghvagh uan nguibabar mangɨ egh deraghvɨra ikɨ.’ ”

18 Ezɨ Israelian Atrivim Ahap kamaghɨn oregha Atrivim Jehosafat mɨgɨa ghaze, “Nɨ ge, kɨ nɨ mɨkemegha gɨfa. Akam inigha izir gumazir kam bizir aghuitamɨn gun na mɨgeir puvatɨ. A zurara bizir kurar na bativamibara gun na mɨgei.”

19  *Ezɨ Mikaia ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn deragh kuarim atɨgh oraghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God nan akazir bizibar nɨ mɨkɨmam. Kɨ garima, Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn uan atrivir dabirabim gaperaghav iti, ezɨ an enselba bar an okarigha tuivigha iti. 20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn men azara, ‘Tinara mangɨ Ahap gifarɨva a gekuightɨ, a Ramotɨn nguibamɨn mangɨ mɨdorozimɨn aven ovengam?’ Ezɨ enselba vaghvagha uan nɨghnɨziba Ikiavɨra Itir God ganɨdi.

21 “Me kamaghɨn amua ikiav itima, duar mam iza Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tugha, kamaghɨn a mɨgei, ‘Kɨ mangɨ a gifaragh a gekuigham.’

22  *“Ezɨ Ikiavɨra Itir God an azara, ‘Nɨ manmaghɨram a gifaram?’

“Ezɨ duam kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, ‘Kɨ mangɨ Ahapɨn akam inigha izir gumazibar amutɨ, me a gifaragham.’

“Ezɨ Ikiavɨra Itir God duar kam mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ mangɨ a gifaraghtɨ, a nɨghnɨzir gavgavim nɨn akamɨn ikiam.’ ”

23 Ezɨ Mikaia bighavɨra Ahap mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nɨ ikuvighasa a ifonge, egha nɨ gifarasa duar kam amadazɨ, a nɨn akam inigha izir gumazir kabagh amizɨ, me nɨ gifaragha gɨfa.”

24 Ezɨ akam inigha izir gumazim Sedekaia, a Kenanan otarim, an orazi, Mikaia akar kamɨn Ahap mɨgeima, an an boroghɨn ghua an koviam mɨsuegha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Duam manmaghɨn na ategha, nɨn ghugha akar kam nɨ ganɨngi?”

25 Ezɨ Mikaia, Sedekaian akam ikaragha ghaze, “Apaniba gɨn izɨ Israelia ia abɨnightɨ, nɨ arɨ mangɨ dɨpenitamɨn aven danganir mogomemɨn modogh ikiam. Egh dughiar kamra nɨ fogham, Ikiavɨra Itir God uabɨ akar kam na ganɨngizɨ, kɨ an gun mɨgei.”

26 Ezɨ Atrivim Ahap uan gumazir dapanir mam mɨgɨa ghaze, “Nɨ Mikaian suiragh nguibar ekiamɨn garir gumazir ekiam, Emon ko nan otarim Joas, aning bagh mangɨ. 27 Egh kamaghɨn aning mɨkemegh, ‘Atrivim kamaghɨn mɨgei: Gua gumazir kam isɨ kalabuziam datɨgh. Egh bretɨn muziariba ko dɨpabara, a danɨng mangɨtɨ mɨdorozim gɨvaghtɨ kɨ uamategham.’ ”

28 Ezɨ Mikaia ghaze, “Ia gumazamiziba bar deravɨra nan akar kam baragh!”

Egha kamaghɨn Ahap mɨgɨa ghaze, “Nɨ osɨmtɨzitam inighan kogh ua deraghvɨra nguibamɨn izegh, egh nɨ kamaghɨn fogh suam, Akar kɨ mɨgeir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn izezir puvatɨ.”

Ahap ghua mɨsosi

(2 Eghaghaniba 18:28-34)

29 Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn Atrivim Ahap ko Judan Atrivim Jehosafat, aning uan mɨdorozir gumaziba inigha, Siriaba ko mɨsoghasa ghua, Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Ramotɨn otifi. 30 Mɨdorozim tɨghar akuighɨrɨghasava amima, Atrivim Ahap kamaghɨn Atrivim Jehosafat mɨgei, “Ga mɨdorozim bagh mangɨ, kɨ uan atrivir korotiaba sueghɨva korotiar igharazitabar aghuightɨ, mɨdorozir gumaziba nan atamangɨgham. Eghtɨ nɨ uan atrivir korotiabar aghuigh.” Egha Israelian atrivim korotiar igharaziba aghuigha aning mɨdorozim bagha zui.

31 Dughiar kamra, Sirian atrivim uan 32plan mɨdorozir gumazir karisɨn pɨn tuiva mɨsozibar dapaniba, akar gavgavim me ganɨga ghaze, “Ia Israelian atrivim baghvɨra gan a mɨsogh, egh gumazir igharazibav soghan markɨ.” 32 Ezɨ me mɨsozir dughiamɨn, mɨdorozir gumazibar dapanir kaba Atrivim Jehosafatɨn ganigha ghaze, a ti Israelian atrivim. Egha atrivim mɨsoghasa ghua tiarim akara deima, 33 me fo, kar Israelian atrivim puvatɨ, egha me anetaki.

34 Mɨdorozim ghuavɨra itima, Sirian mɨdorozir gumazir mam, uan barir pimɨn Israelia iti naghɨn puram asavamada. Ezɨ barim ghua Ahapɨn mɨkarzir mɨdorozir korotiam avarazir puvatɨzim gasara. Ezɨ Ahap uan karisɨn suizir gumazim mɨgɨa ghaze, “Kɨ ikuvigha gɨfa. Nɨ zuamɨra ua karis giragh mɨdorozir danganim atakigh.” 35 Ezɨ mɨdorozim ghuavɨra ikia bar gavgavizɨ, Atrivim Ahap mɨdorozim ategh mangan iburaghburaghizɨ, me karisɨn aven puram anefazɨ, a Siriabar damazimɨn uan karisɨn aven aperaghav ikia Siriabar gari. Ezɨ an duar torim ghuzim puvɨra ivemara izaghira karis gizɨvagha, kamaghɨra itima, aruem gevima an areme.

36 Aruem ghuaghira mɨgoroghasava amima, Israelia ko Judan mɨdorozir gumaziba me bar dɨa kamaghɨn mɨgei, “E bar moghɨra uamategh uan kantriba ko uan nguibabar mangam!”

37 Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Ahap aremezɨ, me an kuam inigha ghua Samarian anefa. 38 Egha an karis, Samarian dɨpar akarer mamɨn a rue. Ezɨ afiaba izava an ghuzim apima, tuavimɨn amiziba izava an ghuzim itir dɨpar akarem gure. Bizir kaba, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn otifi. 39 Atrivim Ahap amizir araziba bar, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, dɨpenir a ingarigha elefanɨn ataribar asɨngiziba ko, an nguibar ekiaba avɨnizir dɨvaziba gavgavim dagh anɨngizir ingangarir amizibagh eghari. 40 Ahap uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, an otarim Ahasia an danganim inigha atrivimɨn oto.

Jehosafat Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 20:31--21:1)

41 Ahap Israelian atrivimɨn itima, an namba 4 azenimɨn aven Asan otarim Jehosafat Judan atrivimɨn oto. 42 Jehosafat azenir 35plan ikia atrivimɨn oto, egha 25plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An amebam, Silhin guivim, an ziam Asuba. 43 Jehosafat uan afeziam Asa faragha ikiava amizɨ moghɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. Egha bizir vamɨra, an a gamizir puvatɨ, a mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba danganir kabar ofabagh amua, egha pauran mughuriar aghuim zuiba tue. 44 Jehosafat uaghan Israelian atrivim ko aning uan dafarimning suiragha, aning deraghavɨra aperaghav ikia, ua uaning mɨsozir puvatɨ.

45 Atrivim Jehosafat amizir araziba bar, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn aven iti, Judan Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, a uan apanibav soghezir eghaghaniba ko, an gavgavir ekiabar eghaghaniba an aven iti. 46 Fomɨra Jehosafatɨn afeziam Asa, asebar ziaba fer danganibar, gumazir poroghamiba uari bakɨa uari koma akuir arazim gamiba batoke. Ezɨ men marazi ikiavɨra itima, Jehosafat bar me agɨfa.

47 Dughiar kamɨn, Idomɨn kantri atriviba puvatɨ. Ezɨ Judan atrivimra Idomɨn kantri gativagh, an ganasa gumaziba amɨsefi.

48 Atrivim Jehosafat mɨkemezɨ, ingangarir gumaziba kantri Ofirɨn mangamin kuribar ingari, eghtɨ da ongarimɨn mangɨ kantri Ofirɨn gol inigh izam. Ezɨ kurir kaba, da nguibar ekiam Esiongeberɨn ikuvigha, puram apiaghav iti. Kamaghɨn amizɨ, me Ofirɨn ghuzir puvatɨ. 49 Ezɨ gɨn, Israelian Atrivim Ahasia kamaghɨn oraki, Jehosafatɨn kuriba ikufi, ezɨ a kamaghɨn Jehosafat mɨgei, “Nɨ uan kuriba ua da amangightɨ, kɨ uan kurimɨn ingangarir gumaziba, nɨn ingangarir gumaziba ko me amadaghtɨ me mangam.” Ezɨ Jehosafat an nɨghnɨzimɨn aghua.

50 Egha gɨn Atrivim Jehosafat uan inazir afeziabar mɨn aremezɨma, me an kuam isa Devitɨn Nguibar Ekiamɨn, an inazir afeziabar kuaba afezir danganimɨn anefa. Ezɨ an otarim Jehoram an danganim inigha atrivimɨn oto.

Ahasia, Israelian atrivimɨn oto

51 Jehosafat Judan atrivimɨn itima, an namba 17ɨn azenimɨn aven, Ahapɨn otarim Ahasia Israelian atrivimɨn oto. Egha azenir pumuningɨn Samarian atrivimɨn ike. 52 A uan afeziam ko amebamɨn mɨn arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dar gɨn ghua, Nebatɨn otarim Jeroboamɨn mɨn ami. Jeroboam faragha Israelia gekuizɨ, me arazir kurar avɨribagh ami. 53 Ahasia, asem Balɨn ziam fe. An arazir kam bangɨn, Ikiavɨra Itir God, Israelian God, an afeziam Ahapɨn anɨngaghezɨ moghɨn, an anɨngaghe.

* 1:5-6: 2 Samuel 3:4

* 1:11: 2 Samuel 12:24

* 1:50: Israelia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, gumazitam me mɨsueghtɨ me aremeghsɨ damutɨ, me arɨ mangɨ, Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨ ofa gamir dakozimɨn mɨkebamɨn itir bulmakaun komɨn suiragh ikiam. Me kamagh nɨghnɨsi, me an suiragh deravɨra ikiam. Nɨ Ua Me Ini 21:13-14ɨn gan.

* 2:2: Josua 23:14

* 2:3: Josua 1:7; 1 Eghaghaniba 22:12-13

* 2:4: 2 Samuel 7:12-13; 7:25; 2 Atriviba 20:3

* 2:5: 2 Samuel 3:27; 20:10

* 2:7: 2 Samuel 17:27-29

* 2:8: 2 Samuel 16:5-13; 19:16-23

* 2:11: 2 Samuel 5:4-5; 1 Eghaghaniba 3:4

* 2:12: 1 Eghaghaniba 29:23

* 2:17: 1 Atriviba 1:3-4

* 2:22: Gumazitam atrivimɨn amuim inightɨ, kamaghɨn gumazir kam atrivimɨn ikiasa. Nɨ 2 Samuel 3:6-11 ko 16:21-22ɨn gan.

* 2:26: 1 Samuel 22:20-23; 2 Samuel 15:24

† 2:27: Nɨ 1 Samuel 2:27-36ɨn gan.

‡ 2:28: Nɨ akar 1 Atriviba 1:50ɨn itimɨn gan.

* 3:5: 1 Atriviba 9:2; 2 Eghaghaniba 1:7

* 3:9: 2 Eghaghaniba 1:10; Aghuzir Akaba 2:3-9; Hibru 5:14; Jems 1:5

* 3:12: 1 Atriviba 4:29-31; Fofozir Gumazim 1:16

* 3:14: 1 Atriviba 15:5; Onger Akaba 91:16; Aghuzir Akaba 3:2

* 3:26: Aisaia 49:15

* 4:19: Hibrun akam kagh deragha bigha mɨgeir puvatɨ.

* 4:21: Jenesis 15:18; 2 Eghaghaniba 9:26

* 4:26: 1 Atriviba 10:26; 2 Eghaghaniba 1:14; 9:25

* 4:31: Onger Akaba 89:1

* 4:32: Aghuzir Akaba 1:1; 10:1; 25:1; Solomon 1:1

* 5:5: 2 Samuel 7:12-13; 1 Eghaghaniba 17:11-12; 28:6

* 5:11: Gumazir fomɨra itir maba akar kam gɨra, egha me ghaze, akar kam 400,000 litan mɨgei. Nɨ 2 Eghaghaniba 2:10ɨn gan.

* 5:14: 1 Atriviba 12:18

* 6:1: Israelian iakɨnir kam Siv, an Epril ko Mein dughiamɨn otifi.

† 6:4: Hibrun akam, danganir kamɨn deragha bigha a mɨgei puvatɨ.

* 6:7: Ua Me Ini 20:25; Godɨn Araziba 27:5; Josua 8:31

* 6:14: 2 Eghaghaniba 3:1-14

* 6:16-17: Ua Me Ini 26:33-34

‡ 6:20: Hibrun akam danganir kamɨn deragha bigha a mɨgeir pu.

* 6:22: Ua Me Ini 30:1-3

* 6:23-26: Ua Me Ini 25:18-20

§ 6:38: Israelian iakɨnir kam Bul, a en iakɨnir Oktoba ko Novemban dughiamɨn otifi.

* 7:6: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 7:7: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 7:8: 1 Atriviba 3:1

‡ 7:20: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 7:21: Hibrun akamɨn ziar kam Jakin, a mong akar otevir kamɨn mɨn ghu, “God a gamizɨ an oto.” Hibrun akamɨn ziar kam Boas, a mong akar otevir kamɨn mɨn ghu, “Godɨn gavgavim.”

** 7:31: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 7:38: Ua Me Ini 30:17-21

* 7:48: Ua Me Ini 25:23-30; 30:1-3

* 7:49: Ua Me Ini 25:31-40

* 7:51: 2 Samuel 8:11; 1 Eghaghaniba 18:11

* 8:1: 2 Samuel 6:12-16; 1 Eghaghaniba 15:25-29

* 8:2: Ofa Gami 23:34

* 8:2: Israelian iakɨnir kam Etanim, a en iakɨnir Septemba o Oktoban otifi.

† 8:8: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, aghoriba iti moghɨra iti, e itir dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizir dughiam mɨgei.

* 8:9: Godɨn Araziba 10:5

‡ 8:10: Ikiavɨra Itir God ghuariamɨn aven Israelia batifi, eghtɨ me ganigh fogh suam, a me ko iti. Ikiavɨra Itir Godɨn ghuariar kam, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn tuavimɨn men akakasi. (Nɨ Ua Me Ini 13:2ɨn gan.) Egha Ikiavɨra Itir God ghuariamɨn aven ikia, akam Moses ganɨngi, (Nɨ Ua Me Ini 19:9 ko 20:21ɨn gan.) Israelia zurara Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn, gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn, an asara, ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ghuariar kam Purirpenim ave. (Nɨ Ua Me Ini 40:34 ko Ofa Gami 16:2ɨn gan.)

* 8:12: Onger Akaba 18:11; 97:2

* 8:15-18: 2 Samuel 7:1-11; 1 Eghaghaniba 17:1-10

* 8:19: 2 Samuel 7:12-13; 1 Eghaghaniba 17:11-12

* 8:25: 1 Atriviba 2:4

* 8:27: 2 Eghaghaniba 2:6; Aisaia 66:1; Aposel 7:49; 17:24

* 8:29: Godɨn Araziba 12:11

* 8:32: Godɨn Araziba 25:1

* 8:33: 2 Eghaghaniba 7:12-20

* 8:39: 1 Samuel 16:7; Onger Akaba 11:4; Aposel 1:24

* 8:43: 1 Samuel 17:46; 2 Atriviba 19:19; Onger Akaba 67:2

* 8:56: Godɨn Araziba 12:10; Josua 21:44-45; 23:14; 1 Atriviba 2:4

* 9:2: 1 Atriviba 3:5; 2 Eghaghaniba 1:7

* 9:4: 1 Atriviba 3:14; 11:4-6

* 9:5: 1 Atriviba 2:4

* 9:8: 2 Atriviba 25:9; 2 Eghaghaniba 36:19

* 9:13: Hibrun akamɨn ziar kam, “Kabul,” a mong akar kam ko voroghɨra ghu, “Nguazir ikuvim.”

* 9:15: 2 Eghaghaniba 8:16

† 9:21: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, “datɨrɨghɨn uaghan,” an en itir dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 9:25: Ua Me Ini 23:17; 34:23; Godɨn Araziba 16:16

‡ 9:25: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 10:1: Matyu 12:42; Luk 11:31

* 10:26: 1 Atriviba 4:26

* 10:27: Godɨn Araziba 17:17

* 10:28: Godɨn Araziba 17:16

* 10:28: Kantri Musri, kantri Lebanonɨn notɨn amadaghan iti. Ezɨ gumazir maba ghaze, a kantri Isipɨn mɨgei.

* 11:1: Godɨn Araziba 17:17

* 11:2: Ua Me Ini 34:16; Godɨn Araziba 7:3-4

* 11:24: Nɨ 2 Samuel 8:3-6 ko 10:15-19ɨn gan.

† 11:36: 2 Samuel 21:17ɨn, gumazir maba ghaze, Devit mati lam, angazangarim Israelia ganɨdi. Gɨn akar kam, Devitɨn lam, a Devitɨn adarazir akar isɨn zuimɨn mɨn oto. Akar kam, “Devitɨn lam mungan kogham,” an mɨngarim kamaghɨn, “Devitɨn ikɨzim gɨvan markɨ.”

* 12:15: 1 Atriviba 11:29-39

* 12:16: 2 Samuel 20:1

* 12:19: Akar kam, “dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn,” a datɨrɨghɨn en dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 12:28: Ua Me Ini 32:4

* 12:32: Ofa Gami 23:33-34

* 13:2: 2 Atriviba 23:15-16

* 13:24: 1 Atriviba 20:36

* 13:31: 2 Atriviba 23:17-18

* 14:10: 1 Atriviba 15:29

* 14:14: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 14:19: En Godɨn Akɨnafarimɨn aven, akɨnafarir pumuning iti, me kamaghɨn aning dɨbora ghaze, Israelia ko Judabar Atriviba 1 ko, Israelia ko Judabar Atriviba 2. Ezɨ uaghan akɨnafarir igharazir pumuning iti, me aning dɨbora ghaze, Atrivibar Eghaghaniba 1 ko, Atrivibar Eghaghaniba 2. Ezɨ marazi kamaghɨn nɨghnɨsi, bar fomɨra akɨnafarir igharazimning uaghan ike, Kar, Israelian Atrivibar Eghaghaniba ko, Judan Atrivibar Eghaghaniba. Dughiar mabar, Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir akɨnafariba, akɨnafarir igharazir kamningɨn akaba dar iti. Ezɨ datɨrɨghɨn akɨnafarir igharazir kamning, bar ovenge, ezɨ e uam adar ganan kogham.

* 14:23: 2 Atriviba 17:9-10

* 14:24: Godɨn Araziba 23:17

* 14:25: 2 Eghaghaniba 12:2-8

* 14:26: 1 Atriviba 10:16-17; 2 Eghaghaniba 9:15-16

* 15:4: 1 Atriviba 11:36

* 15:5: 2 Samuel 11:1-27

* 15:6: 2 Eghaghaniba 13:3-21

* 15:6: Hibrun akɨnafarir bar ghuriba, danganir kamɨn, dar akaba ko uaghara garir puvatɨ. Dar avɨriba, ziar kam, Rehoboam dar iti, ezɨ vabara ziar kam, Abiya dar iti.

* 15:12: 2 Eghaghaniba 15:8-15

* 15:29: 1 Atriviba 14:10; 14:14

* 16:25: 1 Atriviba 14:9; 16:30-33; Maika 6:16

* 16:34: Nɨ Josua 6:26ɨn gan.

* 17:1: Luk 4:25; Jems 5:17

* 17:9: Luk 4:25-26

* 17:21: 2 Atriviba 4:34-35

* 17:22: Hibru 11:35

* 17:24: Jon 3:2; 16:30

* 18:10: Aruer ekiamɨn dughiam otozɨ, kantrin biziba bar ikufi. Kamaghɨn, Atrivim Ahap, Elaija buri. A kamaghɨn ifongegha ghaze, Elaija mɨkɨmtɨ, amozim ua izam. (Nɨ 1 Atriviba 17:1ɨn gan.)

* 18:21: Josua 24:15; Matyu 6:24

* 18:24: 1 Atriviba 18:38; 1 Eghaghaniba 21:26

* 18:31: Jenesis 32:28; 35:10

† 18:32: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 18:36: Dɨboboniba 16:28

* 18:42: Jems 5:18

* 19:4: Jona 4:3

* 19:10: Rom 11:3

* 19:14: Rom 11:3

* 19:15: 2 Atriviba 8:7-13

* 19:16: 2 Atriviba 9:1-6

* 19:18: Rom 11:4

* 19:20: Matyu 8:21-22; Luk 9:61-62

* 20:12: Gumazir maba ghaze, Hibrun akam ves 12 ko ves 16ɨn itir Sukotɨn nguibar ekiam mɨgei. Ezɨ gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, a mɨdorozir gumazibar averpenibav gei.

* 20:36: 1 Atriviba 13:24

† 20:38: Akam inigha izir gumazir maba, ababanir maba uan guabagh arɨsi. Ezɨ akam inigha izir gumazir kam, ababanir kam modi. Nɨ Esekiel 9:4ɨn gan.

* 21:19: 1 Atriviba 22:38

* 21:23: 2 Atriviba 9:36

* 22:14: Dɨboboniba 22:18; 24:13

* 22:17: Dɨboboniba 27:17; Matyu 9:36; Mak 6:34

* 22:19: Jop 1:6; Aisaia 6:1

* 22:22: Gumazir Dapaniba 9:23; 1 Samuel 16:14; 18:10

2 Atriviba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

Israelia ko Judabar Atriviba,
Men Akɨnafarir Namba 2

O

2 Atriviba

Akar faragha zuim

Atrivibar Akɨnafarir Namba 2, a bizir Atrivibar Akɨnafarir Faragha Zuimɨn eghaghanibar gɨn otivizibagh eghari. Akɨnafarir kamning, bar fomɨra akɨnafarir vamɨran ike. Atrivibar Akɨnafarir Namba 2, a Israelian kantrin pumuningɨn atrivibagh eghari. Kar Judabar kantrin sautɨn amadaghan itim, ko Israelian kantrin notɨn amadaghan itir atrivibar eghaghaniba. A bizir otivizibagh eghara ghua, kantrin kamningɨn apaniba aning gasɨghasɨghizir dughiamɨn tu. Notɨn amadaghan itir kantri Israel, kantri Asiria, faragha iza a gasɨghasɨki. Ezɨ gɨn, sautɨn amadaghan itir kantri Juda, kantri Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar a gasɨghasɨki.

Akɨnafarir kam, an Atrivibar Akɨnafarir Faragha Zuimɨn mɨn ghu, egha an atriviba amizir araziba tuisɨsi. Me Godɨn apengan iti, o puvatɨ? Bizir ekiam akɨnafarir kam aneka, a kamakɨn. Bizir Israelɨn ikɨzimning vɨrara aning batozɨ, apaniba me gasɨghasɨghɨzim, kar me uan atriviba ko men osɨmtɨzim. Judabar atriviba ko Israelian atriviba ko men gumazamiziba, me bar moghɨra akɨrim God gasaragha dughiar avɨribar an Araziba batogha, an akam barazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me osɨmtɨzir ekiar kam bato.

Gumazamizibar nɨghnɨzimɨn aven, Jerusalem ko Godɨn Dɨpenir an itim, kar bizir bar ekiamning, egha kamaghɨn men aka, God me ko iti. Ezɨ me kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, God me ko ikɨtɨ, bizir kuratam me batoghan kogham. Ezɨ akɨnafarir kam, a Jerusalem ikuvizir bizim, ko apaniba Godɨn Dɨpenim gasɨghasɨghizir bizim geghari. Bizir kam, a Israelian gumazamizibar nɨghnɨziba bar dagh asɨghasɨki. Bizir kam bangɨn, gɨn men ikɨrɨmɨrimɨn araziba, ko Godɨn ziam fer araziba bar igharaghavram oto.

Elaija ko Elisan eghaghanim

1

(Sapta 1:1--8:15)

Elaija ghaze,
Atrivim Ahasia aremegham

1 Israelian Atrivim Ahap aremezir dughiamɨn gɨn, Moapia, Israelia me gativagh men ganan me aghuagha me batoke.

2 Dughiar mamɨn, Israelian Atrivim Ahasia, uan dɨpenimɨn azuarim pɨn aperaghav iti. Azuarir kamɨn bɨrim akariaghɨrɨzɨ, Ahasia nguazim girɨgha bar kufi. Kamaghɨn amizɨ, a gumazir maba amada, eghtɨ me Filistian kantrin itir nguibar ekiam Ekronɨn mangɨ Ekronɨn asem Balsebup, an azangsɨgh fogh suam, a ua deragh otogham, o puvatɨgham. 3 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, kamaghɨn Tisben nguibar ekiamɨn itir Godɨn akam inigha izir gumazim Elaija mɨgei, “Nɨ dɨkavigh mangɨ gumazir Samarian atrivim Ekronɨn nguibar ekiamɨn amadaziba batogh. Egh nɨ kamaghɨn me mɨkemegh, ‘Ia manmaghsua Ekronɨn asem Balsebupɨn azangasa? Godɨn tam ti Israelɨn kantrin aven itir puvatɨ, ezɨ ia mangasa? 4 Ia oragh. Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨar kam Atrivim Ahasia gami: Nɨ ua deraghan kogham. Bar puvatɨ. Nɨ kamaghɨra uan dakozimɨn irɨghɨv kɨ mangɨ aremegham.’ ” Ezɨ Elaija akar kam baregha, dɨkavigha ghua gumazir kabav gei.

5 Ezɨ gumaziba Elaijan akam baregha gɨvagha, uam atrivim bagha ghuzɨ, atrivim kamaghɨn men azara, “Ia tizimsua zuamɨra ua ize?”

6 Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Gumazir mam tuavimɨn e batogha ghaze, ‘Ia uamategh mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn akar kamɨn gun atrivim mɨkemegh. Akar kam kamakɨn: Ia manmaghsua Ekronɨn asem Balsebupɨn azangsɨghasa? Ia ti Godɨn tam Israelɨn kantrin aven itir puvatɨ, egha ia mangasa? Bar guizbangɨra, nɨ ua deraghan kogham. Bar puvatɨ. Nɨ kamaghɨra uan dakozimɨn irɨghɨv kɨ mangɨ aremegham.’ ”

7 Atrivim akar kam baregha kamaghɨn men azara, “Gumazir akar kam ia ganɨngizim, a manmaghɨn garir gumazim?”

8  *Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “A korotiar me asɨzir arɨzibar ingarizim aru, egha letɨn me asɨzir inimɨn ingarizimɨn uabɨ amɨghɨrɨ.”

Atrivim oregha ghaze, “Mar, Tisben gumazim, Elaija.”

9 Egha atrivim, mɨdorozir gumazibar dapanir mam ko an mɨdorozir gumazir 50pla sara, me amangizɨ, me Elaija inigh izasa zui. Me ghua danganir Elaija itimɨn otivigha gumazir dapanir kam Elaijan garima, a mɨghsɨar mam gisɨn aperaghav iti. Ezɨ gumazir dapanir kam kamaghɨn Elaija mɨgei, “O Godɨn akam inigha izir gumazim, atrivim ghaze: Nɨ izighirɨ mangɨ an ganigh.”

10  *Ezɨ Elaija kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra, Godɨn akam inigha izir gumazim, eghtɨ avim Godɨn Nguibamɨn ikegh izighirɨ nɨ ko nɨn 50plan mɨdorozir gumaziba sara bar ian isigham.” Ezɨ zuamɨra avim izaghira gumazir dapanir kam ko an mɨdorozir gumazibar isizɨ, me ariaghire.

11 Ezɨ gɨn atrivim, ua mɨdorozir gumazibar dapanir igharazim ko an mɨdorozir gumazir 50pla amadazɨ, me Elaija bagha ua ghue. Me ghua otivigha, gumazir dapanir kam kamaghɨn a mɨgei, “O Godɨn akam inigha izir gumazim, atrivim akar gavgavim nɨ ganɨga ghaze: Nɨ zuamɨra izighirɨ, egh mangɨ an ganigh.”

12 Ezɨ Elaija kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra, Godɨn akam inigha izir gumazim, eghtɨ avim Godɨn Nguibamɨn ikegh izighirɨ nɨ ko nɨn 50plan mɨdorozir gumaziba sara bar ian isigham.” Ezɨ zuamɨra avim izaghira gumazir dapanir kam ko an mɨdorozir gumazibar isizɨ, me ariaghire.

13 Ezɨ gɨn atrivim ua mɨdorozir gumazibar dapanir igharazir mam ko an mɨdorozir gumazir 50pla amangizɨ, me Elaija bagha ua ghu. Egha namba 3ɨn gumazir dapanir kam ghua mɨghsɨamɨn ghuavanaga, Elaijan boroghɨra tevimning apɨrigha, kamaghɨn an azara, “O Godɨn akam inigha izir gumazim, ga uaning, nɨ nan ikɨrɨmɨrim ko nan mɨdorozir gumazibar ikɨrɨmɨribar apangkuvightɨ, e nɨn damazimɨn bizir aghuimɨn mɨn otoghtɨ, nɨ e gasɨghasɨghan markɨ. 14 Kɨ fo, avim Godɨn Nguibamɨn ikegha izaghirɨgha gumazir dapanir faragha izezimningɨn isiava aningɨn mɨdorozir gumaziba sara isi. Ezɨ ga uaning, nɨ nan apangkuvighasa kɨ ifonge, egh na gasɨghasɨghan markɨ.”

15 Gumazir dapanir kam mɨkemegha gɨvazɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, kamaghɨn Elaija mɨgei, “Nɨ dɨkavigh gumazir kam ko magɨrɨ. Nɨ an atiatingan markɨ.” Ezɨ Elaija dɨkavigha a ko atrivim bagha zui.

16 Elaija ghua otogha akar kamɨn gun atrivim mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme: Nɨ ghaze, Israelɨn kantrin aven Godba ti puvatɨ, egha nɨ gumaziba amangizɨ, me Ekronɨn asem Balsebupɨn azangasa ghue. Kamaghɨn amizɨ, nɨ ua deraghan kogham. Bar puvatɨ. Nɨ kamaghɨra uan dakozimɨn irɨghɨv ikɨ mangɨ aremegham.”

17 Ezɨ gɨn Ahasia areme, ezɨ bizir kam, Ikiavɨra Itir God, Elaijan akam garugha mɨkemezɨ moghɨn, an otogha gɨfa. Ahasia otariba puvatɨ, ezɨ an aveghbuam, Joram, an danganim inigha, Israelian atrivimɨn oto. Dughiar kamɨn, Judan kantrin aven, Jehosafatɨn otarim Jehoram atrivimɨn iti. Jehoram atrivimɨn itir azenir namba 2ɨn aven, Joram Israelian atrivimɨn oto. 18 Atrivim Ahasia amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me a dɨbora ghaze, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.

2

God Elaija inigha uan Nguibamɨn ghu

1 Ikiavɨra Itir God amɨnir ighuagharuimɨn Elaija inigh uan Nguibamɨn mangasa nɨghnɨsi. Bizir kam otivasa roghɨra izezɨ, Elaija ko Elisa Gilgal ategha zui. 2 Egha Elaija kamaghɨn Elisa mɨgei, “Ikiavɨra Itir God mangɨ Betelɨn otivasa na mɨkeme. Kamaghɨn amizɨ, ga uaning, nɨ kagh ikɨ.”

Ezɨ Elisa kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, kɨ bar guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨ ko mangam.” Kamaghɨn amizɨ, aning vɨrara Betelɨn nguibamɨn ghu.

3 Dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazibar okoruar ekiar mam Betelɨn iti. Egha me bar dɨkavigha nguibamɨn azenan iza aning batogha, kamaghɨn Elisa mɨgei, “Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn, nɨn gumazir ekiam inigh mangam. Nɨ ti kamaghɨn foz, o puvatɨ?”

Ezɨ Elisa kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ fogha gɨfa. Ia ua bizir kamɨn mɨkɨman markɨ.”

4 Ezɨ aning ikia, egha Elaija kamaghɨn Elisa mɨgei, “Ikiavɨra Itir God Jerikon nguibamɨn mangasa na amada, kamaghɨn amizɨ, ga uaning, nɨ kagh ikɨ.”

Ezɨ Elisa ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨ ko mangam.” Egha aning vɨrara Jerikon nguibamɨn ghu. 5 Dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazibar okoruar mam Jerikon iti. Egha me Elisa bagha iza kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn nɨn gumazir ekiam inigh mangam. Nɨ kamaghɨn foz, o puvatɨ?”

Ezɨ Elisa kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ fogha gɨfa. Ia ua bizir kam mɨkɨman markɨ.”

6 Ezɨ aning Jerikon ikiavɨra ikia Elaija kamaghɨn Elisa mɨgei, “Ikiavɨra Itir God Jordanɨn Fanemɨn mangasa na mɨkeme. Kamaghɨn amizɨ, ga uaning, nɨ kagh ikɨ.”

Ezɨ Elisa ghaze, “Ikiavɨra Godɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨ ko mangam.” Egha aning vɨrara Jordanɨn Fanemɨn ghu.

7 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir okoruabar tongɨn, gumazir 50pla aningɨn gɨn ghu. Aning ghua Jordanɨn Fanemɨn otogha dɨpamɨn boroghɨn tughav iti. Ezɨ akam inigha izir gumazir 50pla, mong aningɨn saghon tuivighav iti. 8  *Ezɨ Elaija uan korotiar ruarim suegha, a righa a isa Jordanɨn Fanemɨn dɨpam mɨsoke. Ezɨ dɨpam bigha akuar pumuningɨn irɨzɨ, nguazir tɨzimɨn itim mɨsɨngi. Ezɨ aning nguazir mɨsɨngizimɨn arua dɨpamɨn vongɨn ghu.

9  *Aning ghua Elaija kamaghɨn Elisa mɨgei, “Ikiavɨra Itir God na iniamin dughiam roghɨra ize, ezɨ kɨ nɨ ategham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ faragh bizir tizimra, nɨ bagh a damu nɨn akuragham, nɨ bizir tizim gifonge?”

Ezɨ Elisa kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ fo, nɨ Godɨn gavgavim inigha akam inigha izir ingangarim gami. Ga uaning, nɨ gavgavir kam na danɨngasa kɨ ifonge, mati afeziam bizir avɨriba uan otarir ivariam ganɨdi. Egh kɨ nɨn danganim inigh, Godɨn akam inigha izir ingangarim damuam.”

10 Ezɨ Elaija kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Bizir nɨ nan azarazir kam, a bizir ekiam, kɨ a damuan ibura. Eghtɨ nɨ nan gantɨ Ikiavɨra Itir God na inigh mangɨtɨ, nɨ guizbangɨra gavgavir kam iniam. Kɨ zuir dughiamɨn, nɨ nan ganighan koghɨva, nɨ gavgavir kam inighan kogham.”

11 Aning ghua mɨgɨa zuima, Ame! Avir mam zuamɨra aningɨn torimɨn oto. Avir kamɨn aven, aning garima, hoziaba karisɨn mam kurvasi. Ezɨ amɨnir ighuagharuim Elaija inigha Godɨn Nguibamɨn ghu. 12  *Ezɨ Elisa Elaijan gari a zuima a kamaghɨn dɨa mɨgɨavɨra iti, “Nan afeziam! Nan afeziam! Nɨ Israelian akurvazir gumazir bar gavgavim, mati mɨdorozir hoziaba ko mɨdorozir karisba.” Ezɨ Elaija ghugha gɨvazɨ, Elisa uam an gari puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Elisa bar oseme, egha uan korotiar ruarimɨn suiragha anebɨghizɨ, an akuar pumuningɨn irɨ, kar a uan osɨmtɨzim akakagha amizir arazim. 13 Elaija ghuavanadir dughiar kamɨn, an korotiar ruarim nguazim girɨ. Ezɨ Elisa a inigha uamategha Jordanɨn Fanemɨn ghua an mɨriamɨn tughav iti. 14  *Egha a Elaijan korotiar ruarir kam inigha, Elaija faragha amizɨ moghɨn dɨpam mɨsoke. Egha a dɨpam mɨsozir dughiamɨn, a ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a Elaijan God, a managh iti? A ti uaghan, na ko ikiam?” Ezɨ dɨpam zuamɨra bigha akuar pumuningɨn otozɨ, Elisa uamategha vongɨn ize.

15 Ezɨ 50plan Godɨn akam inigha izir gumaziba, danganir kamɨn ikiavɨra ikia, egha bizir kamɨn garima, Elisa a gami. Egha me ghaze, “Ia gan! God fomɨra Elaija ganɨngizir gavgavir kam, a datɨrɨghɨn Elisan iti.” Egha me iza a batogha, tevibar pɨrigha dapaniba avigha, ghuaghira nguazim giregha, ziar ekiam a danɨngasa.

16 Egha me kamaghɨn Elisa mɨgei, “Nɨ gan. En adarazir aven, 50plan gumazir gavgaviba iti. Ezɨ me mangɨ nɨn gumazir ekiam bativasa e ifonge. Ikiavɨra Itir Godɨn Duam ti a inigha ghua mɨghsɨatamɨn anetaki, o danganir zaritamɨn anetaki.”

Ezɨ Elisa me mɨgei, “Markɨ. Ia me amadaghtɨ me mangɨ a burian markɨ.”

17 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba bar gavgavigha, a gakaghora an azangsɨsi. Kamaghɨn amizɨ, Elisa mong aghumsɨgha, men tɨvan aghuagha ghaze, “A dera, ia me amadaghtɨ me mangɨ.” Ezɨ me 50plan gumaziba amangizɨ me 3plan aruebar Elaija buriava, a batozir puvatɨ.

18 Dughiar kamɨn, Elisa Jerikon ikiava me mɨzuaima, me ua izezɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ manmaghɨn ia mɨkeme? Ezɨ ia gavgavigha nan akam baraghan aghua.”

Elisa dɨpam gamizɨ, a deragha oto

19 Dughiar kamɨn, Elisa Jerikon ikiavɨra itima, nguibamɨn gumazamiziba iza kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam, nɨ gan, nguibar kam bar dera. Ezɨ dɨpam ikufi. Amizir naviba adaiba, me dɨpar kam apava, me zuamɨra, borir ghuariba bati. Kamaghɨn amizɨ, boriba ariaghiri.”

20 Ezɨ Elisa kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ itarir igiatam inigh, egh amangsɨzir tam a datɨgh, a inigh izi.” Ezɨ me Elisa mɨkemezɨ moghɨn ami.

21 Ezɨ Elisa a inigha ghua emɨmɨrir dɨpamɨn ghugha amangsɨzir kam a mɨkɨnigha ghaze, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei: Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ dɨpar kam gamizɨ, a deragha oto. Eghtɨ dɨpam ua gumazibar amutɨ, me arɨmɨghiran kogham. Egh ua amizibar amutɨ, men otɨrɨmɨrir dughiam zuamɨram otoghan kogham.” 22 Ezɨ Elisa mɨkemezɨ moghɨn, dɨpar kam deragha kamaghɨra ikia iza datɨrɨghɨn iti.

Otarir igiar maba Elisa dɨpofi

23 Ezɨ gɨn Elisa Jeriko ategha Betelɨn ghu. Ezɨ nguibamɨn otarir igiar maba nguibamɨn azenan iza an gani, egha me kamaghɨn Elisa dɨpova ghaze, “O gumazir onarim mɨsezim, nɨ kamatɨgh! Gumazir onarim mɨsezim, nɨ danganir kam gitagh.”

24 Ezɨ Elisa ragha mɨghɨgha men gara ghaze, “Kɨ guizbangɨra mɨgei, Ikiavɨra Itir God ia gasɨghasɨgham.” Ezɨ asɨzir bean amebar pumuning zuamɨra ruarimɨn azenan iza, otarir kabar tongɨn otarir 42plan mɨsogha, tintinibar men mɨkarziba abɨagharɨki.

25 Ezɨ Elisa danganir kam ategha bar ghua Karmelɨn Mɨghsɨamɨn ghu. Egha gɨn Karmel ategha uamategha Samarian nguibar ekiamɨn ghu.

3

Israelia Moapia mɨsosi

1 Dughiar kamɨn, Jehosafat Judabar atrivimɨn iti, ezɨ an namba 18ɨn azenimɨn, Ahapɨn otarim Joram, Israelian atrivimɨn oto. Egha a 12plan azenibar Samarian atrivimɨn ike. 2 Atrivim Joram arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gami. Egha an arazir bar kurar avɨribagh amizir puvatɨ, mati an amebam ko afeziam amizɨ mokɨn. Joram asem Balɨn marvir guar an afeziam fomɨra ingarizir kam batoke. 3 Egha Nebatɨn otarim Atrivim Jeroboam, amizir arazir kurar kabara, Joram uam a dagh ami, arazir kurar kamagh gariba Jeroboam Israelia gekuizɨ me dagh ami. Joram arazir kurar kaba ataghizir puvatɨ. Bar puvatɨ.

4 Dughiar kamɨn, kantri Moapɨn Atrivim Mesa sipsipɨn avɨriba iti. A Israelian atrivimɨn apengan iti, egha azeniba bar takisɨn mɨn uan 100,000plan sipsipɨn apurir igiaba isa Israelɨn atrivim ganɨdi. Egha uaghan 100,000plan sipsipɨn apuriba amɨsɨva, dar arɨzibar ghora Israelian atrivim bagha da amadi. 5 Ezɨ gɨn Israelian Atrivim Ahap aremezɨ, Atrivim Mesa Israelian atrivir igiamɨn apengan ikian aghuagha, ua sipsipba takisɨn mɨn a ganɨdir puvatɨ. 6 Ezɨ Atrivim Joram zuamɨra dɨkavigha Samaria ategha, Israelian mɨdorozir gumaziba bar me akufa. 7 Egha Joram, Judabar Atrivim Jehosafat bagha akam amaga ghaze, “Moapɨn Atrivim nan apengan ikian aghua. Ezɨ kɨ mangɨ a mɨsoghasava ami. Nɨ na ko izam, o puvatɨgham?”

Ezɨ Jehosafat kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨ ko mangam. Kɨ nɨn ifongiamɨn gɨn mangasa iti. Ezɨ nan mɨdorozir gumaziba ko hoziaba nɨn akurvaghasa iti. 8 Egh e tuavir manamɨn mangam?”

Ezɨ Joram kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E Idomɨn kantrin gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn aven zuir tuavimɨn mangɨ otogham.”

9 Kamaghɨn, Israelian Atrivim Joram ko Judan Atrivim Jehosafat ko Idomɨn atrivim, me uan mɨdorozir gumaziba inigha zui. Tuavir kam, a bar ruarazɨ, me 7plan aruebar arua zuima, men dɨpaba bar gɨfa. Ezɨ mɨdorozir gumaziba ko asɨzir biziba ateriba, damamin dɨpaba puvatɨ.

10 Ezɨ Atrivim Joram kamaghɨn mɨgei, “Kɨ, e uarir apangkufi. Ikiavɨra Itir God e 3plan atriviba, an en diagha e isa Moapian atrivimɨn dafarim gatɨ.”

11 Ezɨ Atrivim Jehosafat kamaghɨn Atrivim Joramɨn azai, “Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazitam iti, o puvatɨ? Tam ikɨtɨ, e a mɨkemeghtɨ a Ikiavɨra Itir Godɨn azaragham, e manmaghɨn damuam.”

Ezɨ Atrivim Joramɨn gumazir dapanir mam, kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Safatɨn otarim Elisa, a iti. A fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazim Elaijan ingangarir gumazimɨn ike.”

12 Ezɨ Atrivim Jehosafat oregha ghaze, “Elisa, a guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazim.” Ezɨ atrivir 3plan kaba Elisan ganasa ghue.

13 Ezɨ Elisa Israelian atrivimɨn ganigha ghaze, “Ia manmaghsua na bagha izi? Ia akam inigha izir gumazir nɨn ameboghfeziaba fomɨra ghua azangsɨghizir kaba, me bagh mangɨ.”

Ezɨ Atrivim Joram kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Puvatɨ. Ikiavɨra Itir God uabɨ e 3plan atriviba en diagha e isa Moapɨn atrivimɨn dafarim gatɨ. Ezɨ e nɨ bagha izi.”

14 Ezɨ Elisa kamaghɨn Joram mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ingangarir gumazim. A zurara ikia mamaghɨra iti, egha gavgaviba bar iti. Ezɨ kɨ an ziamɨn kɨ guizbangɨra mɨgei: Atrivim Jehosafat ti ia ko itir puvatɨzɨ, kɨ nɨn guamɨn ganighan koghai, o nɨ ko mɨkemeghan koghai. Ezɨ kɨ fo, Jehosafat a gumazir aghuim. Kamaghɨn amizɨ, kɨ a bangɨn nɨn akam baragham. 15 Eghtɨ ia datɨrɨghɨn mangɨ, gumazir deragha gita mɨsogha ighiabagh amitam inigh izi.” Ezɨ me gumazir gita mɨsoghamim inigha ize. Ezɨ a gita mɨsozir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim Elisan iza anevara.

16 Ezɨ Elisa akam akura ghaze, “Ikiavɨra Itir God ghaze: Ia daghurir dɨpar fomɨra emɨra, egha datɨrɨghɨn mɨsɨngizir kamɨn, mozir dɨpar avɨribagh kuigh. 17 Ia amozim ko amɨnimɨn ganighan kogham, eghtɨ dɨpam uan danganir kam gizɨvagham. Kamaghɨn amizɨ, ian bulmakauba ko donkiba damamin dɨpar avɨriba ikiam.”

18 Elisa ua kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ghaze, Dɨpam ia ganɨdir ingangarir kam, an damazimɨn a bizir ekiam puvatɨ. A bizir bar muziarim. Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua bizir igharazitam damuasa. Ia Moapian mɨsoghamin dughiam, a ia ateghtɨ, ia me abɨnigham. 19 Egh nguibar dɨvazir gavgaviba itiba ko, nguibar ekiar bar aghuiba vaghvagh da inigh. Egh ia men temer aghuiba okɨ, egh men mozir dɨpaba apemegh. Egh ia dagɨaba isɨ azenibar ingaramin nguaziba bar dav kɨnigh, eghtɨ me dagheba oparan kogham.”

Elisa mɨkemegh gɨvazɨ, atrivir 3pla anetegha ghu. 20 Ezɨ amɨmzaraghan bar mɨzaraghara, kar mɨzarazir ofa damuamin dughiam, aruem anadima, dɨpam zuamɨra Idomɨn ikegha izaghira, nguazir otevir kam bar a gizɨfa.

21 Ezɨ Moapia kamaghɨn akam baraki, 3plan atriviba izɨ me mɨsoghasa. Egha me bar gumazir mɨdorozim damuamin gavgaviba itibar diazɨ, me iza uari akufa. Egha me gɨn iza kantri Moap ko kantri Idomɨn mɨtaghniamɨn tugha mɨsoghasa danganiba isa mɨzua iti. 22 Egha amɨmzaraghan, Moapia dɨkavigha garima, Ikiavɨra Itir God Israelia bagha dɨpam amadagha gɨfa. Ezɨ aruer angazangarim dɨpam gisira, ezɨ Moapia dɨpamɨn garima, a ghuzimɨn mɨn bar aghefe. Ezɨ Moapia saghuiamɨn tuivav ikia an gari. 23 Egha me kamaghɨn dei, “Ame! Ia gan. Kar ghuzimra. Apaniba ti uariv sogha, uarira uan avɨribav soghezɨ me ariaghire, ezɨ men ghuziba nguazimɨn iti. Aria, e mangɨ men danganimɨn men biziba iniam.”

24 Egha me dɨkavigha Israelian danganimɨn ghue. Egha me ghua otivir dughiamɨn, Israelian mɨdorozir gumaziba puv me mɨsogha, men gɨntɨgha bar ghua Moapɨn kantrin ghu. Egha Israelia Moapian avɨrim mɨsuagharigha, 25 men nguibabagh asɨghasɨki. Israelia Moapian danganiba bar dagh arui. Me mangɨ azenibar ingaramin nguazir tam batoghamin dughiamɨn, mɨdorozir gumaziba bar dagɨaba inigha nguazir kam mɨkɨnizɨ dagɨaba bar nguazim avara. Egha uaghan me mozir dɨpaba bar da apemegha, temer aghuiba bar ada oke. Me nguibar ekiaba bar dagh asɨghasigha, nguibar ekiar vamɨra gasɨghasɨghizir puvatɨ, kar Kirheres, Moapɨn nguibar ekiam. Ezɨ mɨdorozir gumazir katapelɨn asiba, me nguibar ekiar kam ekɨarugha dagɨabar asavamadima, da nguibamɨn aven zui.

26 Ezɨ Moapɨn atrivim apanir kabar garima, me a gafisi, kamaghɨn amizɨ a 700plan mɨdorozir gumazir mɨdorozir sababar suigha mɨsogha foziba ini, egha me Kirheresɨn nguibar ekiam ategh arɨ Idomɨn atrivim bagh mangasa ua iburaghburaki. 27 Ezɨ Moapɨn atrivim uan otarir ivariam ini, otarir kam an danganim inigh atrivimɨn ikiam. Egha atrivim otarir kam mɨsuegha an ofa gami, mati Moapian asemɨn ofan bar isia mɨghɨrim. A nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim gisɨn ofan kam gami. Israelia bizir kamɨn ganigha bar atiatingi.* Egha me mɨdorozim ategha, uamategha uan kantrin ghue.

4

Elisa amuir odiarimɨn akura

1 Dughiar mamɨn Godɨn akam inigha izir gumazibar okoruamɨn mav, an amuim Elisa bagha ize. An pam aremezɨ an odiarimɨn iti. Egha a kamaghɨn Elisan diava arai, “O gumazir ekiam, nan pam areme. Nɨ fo, a zurara Ikiavɨra Itir Godɨn atiati an apengan iti. Egha a faragha gumazir mam da pura dagɨaba ini. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ da ikarvaghamin dagɨaba puvatɨ. Ezɨ gumazir kam nan otarimning iniasa izi, egh aning damutɨ aning an ingangarir gumazir kɨnimningɨn otogham.”

2 Elisa akar kam baregha kamaghɨn amizim mɨgei, “Kɨ manmaghɨn nɨn akuragham? Bizir manam nɨn dɨpenimɨn iti?”

Ezɨ amizim kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ mɨner mam iti, olivɨn borem an iti, anarɨra. Kɨ ua bizir igharaziba puvatɨ.”

3 Ezɨ Elisa kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ namakabar azaraghtɨ, me uan mɨner pura itiba nɨ danɨngigh. Nɨ mɨner avɨriba inigh. 4 Egh nɨ mɨner kaba inigh uan dɨpenimɨn aven mangɨ, egh tiam asaragh. Datɨrɨghɨn nɨ uan otarimning ko borer nɨn mɨner kamɨn itim isɨ, mɨner kabagh ingegh. Nɨ mɨnetam gingeghtɨ a izɨvaghtɨ, nɨ a inigh danganitam dafagh. Nɨ kamaghɨra damuvɨra mangɨtɨ, mɨner kaba bar izefegh.”

5 Ezɨ amizim akar kam baregha gɨvagha ghua, uan namakaba da mɨneba inigha, uan dɨpenimɨn ghu. Egha a uan otarimning ko dɨpenimɨn aven ghugha tiam asara. Ezɨ an otarimning mɨneba isa a bagha izima, a borem mɨner kabagh ingavɨra iti. 6 Amizim borem mɨnebagh ingegha gɨvagha, kamaghɨn uan otarir mam mɨgei, “Nɨ mɨner igharazim inigh izɨ.”

Ezɨ otarim ghaze, “Amebam, mɨneba bar izefe.” Egha dughiar kamra, borem ua amizimɨn mɨnemɨn otivir puvatɨ. A kamaghɨra tu.

7 Ezɨ amizim ghua kamaghɨn Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa mɨgei, “Kɨ mɨner kaba bar borem dagh ingegha gɨfa.”

Ezɨ Elisa kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ borer kaba amadagh, egh dagɨaba inigh. Egh nɨ uan pam inizir dagɨaba ikaragham. Eghtɨ dagɨar naba ikiam, kar nɨ uan otarimning ko ia daghebagh ivezam.”

Elisa Sunemɨn nguibar ekiamɨn amizimɨn otarim gamizɨ, a ua dɨkafi

8 Dughiar mamɨn Elisa Sunemɨn nguibamɨn ghu. Amizir mam nguibar kamɨn ikia, egha dagɨar avɨriba iti. Egha uan dɨpenimɨn daghetam amasa Elisan azangsɨsi. Ezɨ Elisa zurara Sunemɨn izir dughiabar an amizir kamɨn dɨpenimɨn apiaghirava api.

9 Egha dughiar mamɨn amizir kam kamaghɨn uan pam mɨgei, “Nɨ gan, gumazir kam zurara iza e koma api, kɨ fo, a Godɨn akam inigha izir gumazim, egha a God baghavɨra itir gumazimra. 10 Ga uaning, ga ti dɨpenir ghuriar pɨn itimɨn daguraguir danganitam akɨrigham. Egh e akuir dakozitam ko, apir dakozitam ko, dabirabir tam ko, lamɨn tam, danganir kamɨn dar arigham. Eghtɨ gumazir kam izamin dughiamɨn, a danganir kamɨn ikiam.” Egha aning a bagha danganir kam akɨri.

11 Ezɨ dughiar mamɨn Elisa ua Sunemɨn izegha, danganir kamɨn ghuavanabogha, uan akuir dakozim girɨghav ikiava avughsi. 12 An avughsa ikia kamaghɨn uan ingangarir gumazim Gehasi mɨgei, “Nɨ magɨrɨ na bagh Sunemɨn amizir kamɨn ganigh, egh a mɨkemeghtɨ a izɨ.” Ezɨ Gehasi amizim mɨkemezɨ a iza an guamɨn tu.

13 Ezɨ Elisa Gehasi mɨgɨa ghaze, “Nɨ kamaghɨn amizimɨn azaragh, ‘Bar guizbangɨra, nɨ ingangarir ekiam gamua gan akura. E bizir tizim damigh, nɨn akurvazir aghuim ikaragham? Elisa ti mangɨ atrivim o mɨdorozir gumazibar dapanimɨn azaraghtɨ, aning nɨ bagh bizir aghuitam damuam? Nɨ kamaghɨn ifongez, o?’ ”

Ezɨ Gehasi ghua amizir kamɨn azarazɨ, amizim kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ uan adarazir tongɨn iti, egha bizitamɨn otevezir puvatɨ.”

14 Ezɨ Elisa kamaghɨn Gehasin azara, “E bizir aghuir manatamɨn amizir kamɨn arazir aghuim ikarvagham?”

Ezɨ Gehasi ghaze, “Kɨ gari, bizir vamɨra iti, an pam bar ghurizɨ, a boriba puvatɨ.”

15 Ezɨ Elisa Gehasi mɨgɨa ghaze, “Nɨ amizim mɨkemeghtɨ, a izɨ.” Ezɨ Gehasi ghua amizim mɨkemezɨ, a iza tiar akamɨn tughav iti.

16  *Ezɨ Elisa amizim mɨgɨa ghaze, “Azenir munamɨn dughiar kamra, nɨ otaritam uan agharimningɨn a firagham.”

Ezɨ amizim a ikaragha ghaze, “Ga uaning, nan gumazir aruam, nɨ Godɨn akam akurir gumazim, nɨ na gifaran markɨ.” 17 Ezɨ gɨn, amizir kam navim asangi. Egha Elisa mɨkemezɨ moghɨra, azenir munamɨn, dughiar kamra an otarim bate.

18 Azenir mabar gɨn otarim ekevegha, uan afeziam bagha azenibar ghu. Kar witbar ghorir dughiam, ezɨ afeziam ingangarir gumaziba ko witɨn azenimɨn iti. 19 Otarim ingangaribar gara ikia, egha kamaghɨn uan afeziamɨn diava arai, “Iiii afeziam! Nan dapanim puvɨra na gami. A na gamuavɨra iti! Iiii!”

Ezɨ afeziam uan ingangarir gumazir mam mɨgɨa ghaze, “Nɨ otarir kam inigh an amebam bagh mangɨ.” 20 Ezɨ ingangarir gumazim otarim inigha an amebam bagha ghu. Ezɨ otarim amebamɨn apozim girɨghav ikia ghua, dughiar aruer arɨzimɨn tu, egha an areme. 21 Ezɨ amebam otarimɨn kuam inigha dɨpenimɨn pɨn ghuanaga Elisan danganimɨn aven ghua dakozim anetɨ. Egha amebam azenan ghugha tiam asara.

22 Egha a uan pamɨn diazɨ, a izima a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ ingangarir gumazitam mɨkemeghtɨ, a na bagh donki inigh izɨ. Eghtɨ kɨ zuamɨra mangɨ, Godɨn akam inigha izir gumazir kamɨn ganigh, egh uamategh izam.”

23 Ezɨ an pam ghaze, “Manmagh amizɨ nɨ datɨrɨghɨra mangasa? Nɨ Sabatɨn dughiam o iakɨnir igiamɨn dughiar ekiam mɨzuamam, o?”

Ezɨ amizim ghaze, “Markɨ, kɨ datɨrɨghɨra mangasa. Nɨ nɨmɨra ikɨ. Biziba deragham.”

24 Ezɨ ingangarir gumazim satel donki gatɨzɨ, amizim a gapera. Egha amizim kamaghɨn ingangarir gumazim mɨgei, “E mangamin dughiamɨn, nɨ donki damutɨ, a zuamɨra mangɨ. Nɨ na bangɨn aghumra mangan markɨ. Donki aghumra mangɨsɨ kɨ ifuegh, nɨ mɨkɨmam.”

25 Egha amizim ingangarir gumazim ko, Godɨn akam inigha izir gumazim Elisan ganasa Karmelɨn Mɨghsɨamɨn ghu.* Aning saghon ikiavɨra itima, Elisa aningɨn gani. Egha a uan ingangarir gumazim, Gehasi mɨgei, “Nɨ munagh gan, Sunemɨn amizir kam izi. 26 Nɨ ivegh a bagh mangɨva an azaragh fogh, a uan pam ko otarim me ti deragha iti, o puvatɨ?”

Ezɨ Gehasi ghua amizimɨn azarazɨ, amizim kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E deraghavɨra iti.” 27 Amizim iza mɨghsɨamɨn Elisa batogha, aviragha Elisan dagarimningɨn suira. Ezɨ Gehasi amizimɨn garima, a kamaghɨn amima, an a tɨvamadaghtɨ a tong saghon mangasa.

Ezɨ Elisa kamaghɨn Gehasi mɨgei, “Anetakigh. Kɨ fo, an osɨmtɨzir bar ekiam iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God an osɨmtɨzim nan modogha an gun na mɨkemezir puvatɨ.”

28 Ezɨ amizim ghaze, “Gumazir ekiam, kar nɨn mɨgɨrɨgɨamɨn God borir kam na ganɨngi. Kɨ nɨn azarazir puvatɨ. Ezɨ kɨ nɨ mɨgɨa ghaze, nɨ na gifaran markɨ.”

29 Elisa akar kam baregha, kamaghɨn Gehasi mɨgei, “Nɨ deraghvɨra uan inim ikegh, egh nan fidizir aghorim uan dafarimɨn an suiragh, egh zuamɨra Sunemɨn nguibamɨn mangɨ. Egh nɨ gumazitam batogh, dughiam a danɨngan markɨ. Eghtɨ gumazitam dughiam nɨ danɨngtɨ, nɨ an akam ikaraghan markɨ. Nɨ amizir kamɨn dɨpenimra mangɨ, egh fidizim otarir kamɨn guam gisɨn datɨgh.”

30 Ezɨ otarimɨn amebam kamaghɨn garima, Elisa mangan ibura, ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨ ategh uabɨra mangan kogham.” Kamaghɨn amizɨ Elisa dɨkavigha amizir kam ko uamategha Sunemɨn ghu.

31 Ezɨ Gehasi faragha ghua Elisan fidizir aghorim isa otarimɨn guam gatɨ, ezɨ a tong mozorogha amir puvatɨ. Bar puvatɨ. Egha Gehasi uamategha zui. A tuavimɨn aning batozir dughiamɨn, a kamaghɨn Elisa mɨgei, “Nɨ mɨkemezɨ moghɨn kɨ ami, ezɨ otarim ua dɨkavizir puvatɨ.”

32 Egha me ghua dɨpenimɨn otivigha, Elisa uan danganimɨn tiar akamɨn ghugha, otarir kamɨn kuamɨn garima a dakozim girɨghav iti. 33 Egha an aven ghugha tiam asaragha, Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. 34  *Egha a dakozim gisɨn ghuavanabogha otarimɨn kuam gisɨn fuagha, uan akam isa otarimɨn kuamɨn akam gatɨgha, uan damazimning an damazimningɨn porogha, uan dafarimning isa an dafarimning gisɨn atɨ. Elisa kamaghɨn amuavɨra itima, otarimɨn mɨkarzim ua fei. 35 Ezɨ Elisa dakozim ategha mong uan danganimɨn aven arui. Egha ua ghua otarim gisɨn avira. Ezɨ otarim 7plan dughiabar asigha uan damazimning kui.

36 Ezɨ Elisa Gehasin diagha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ otarimɨn amebam mɨkemeghtɨ a izɨ.”

Ezɨ Gehasi kamaghɨn amizɨ, amizir kam anaga akuir danganimɨn aven ghu. Ezɨ Elisa a mɨgei, “Nɨ uan otarim inigh.” 37 Egha amizim Elisan dagarimningɨn boroghɨra irɨgha, dapanim aviragha nguazim mɨtuagha, ziar ekiam Elisa ganɨdi. Egha gɨn dɨkavigha uan otarim inigha ghu.

Elisa dɨparsɨzim gamizɨ, a dera

38 Dagheba puvatɨzir dughiar kurar mam, Israelɨn nguazim bato. Ezɨ dughiar kamɨn Elisa uamategha ghua Gilgalɨn nguibamɨn iti. Dughiar mamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazibar okoruamɨn, gumazir maba iza a da nɨghnɨziba isi. Me apiagha an akaba barasi, egha Elisa uan ingangarir gumazim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mɨner ekiam inigh izɨva Godɨn akam inigha izir gumaziba bagh dɨparsɨzim damu.”

39 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam dɨparsɨzir tam damuasa ghua, zuravariba buri. Egha a ruarimɨn itir sevibar mɨn garir bizibar gara ghaze, ka ti dagher aghuiba. Kamaghɨn amizɨ, a sevir ovɨzir avɨriba inigha, uan inim garɨghizɨ an inim bar izɨfa. Egha a da inigha iza dar ghoregha mɨnem gaghui. Ezɨ gumaziba deragha sevir ovɨzibagh fozir puvatɨ. 40 Dɨparsɨzim isigha gɨvazɨ, Godɨn akam inigha izir gumaziba damasa me da isa itaribagh arɨsi. Ezɨ me apir dughiamɨn, dɨparsɨzim men akabav sosi, ezɨ me kamaghɨn Elisan dei, “O Godɨn akam inigha izir gumazim, dɨparsɨzir kam bar puvɨra mɨsosi. Ezɨ e daman ibura. E ti arɨmɨghiregham.”

41 Ezɨ Elisa plauan me witɨn ingarizir taba inigh izasa me mɨgei. Me da inigha izezɨma, Elisa da mɨnem mɨkɨnigha, kamaghɨn uan ingangarir gumazim mɨgei, “Nɨ dɨparsɨzim uam a isɨ itaribar arɨkigh, eghtɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba damam.” Ezɨ me apima, dɨparsɨzim datɨrɨghɨn ua men akabav sozir puvatɨ.

Elisa 100plan gumaziba dagheba me ganɨdi

42 Ezɨ dughiar mamɨn gɨn, gumazir man Balsalisan nguibam ategha, Elisa bagha ize. Kar bali aghoramin dughiam. Gumazir kam uan azenimɨn, balin faragha aniba aghoregha, 20plan balin bretɨn rubuzir tueziba ko balin tuezir puvatɨzir maba sara inigha uan mɨtarim gaghuigha, da inigha Elisa bagha ize. Ezɨ Elisa uan ingangarir gumazim mɨgɨa ghaze, “Nɨ dagher kaba isɨ akam inigha izir gumazibar anɨngtɨ, me dar amɨ.”

43 Ezɨ an ingangarir gumazim ghaze, “Dagher kaba avɨrasemezir puvatɨ, Dagher kaba manmaghɨra 100plan akam inigha izir gumazir kabar tughatɨgham.”

Ezɨ Elisa an akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God ghaze, me damɨtɨ, dagher naba ikɨvɨra ikiam. Kamaghɨn amizɨ, nɨ dagheba isɨ gumazibar anightɨ, me dar amɨ.” 44 Ezɨ ingangarir gumazim dagheba isa akam inigha izir gumazibagh anɨngizɨ, me da api. Egha Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨra, me amegha izɨvazɨ, dagher naba ikiavɨra iti.

5

Namanɨn lepan arɨmariam gɨfa

1  *Naman, a Sirian mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir ekiam. Namanɨn dafarimɨn, Ikiavɨra Itir God, Sirian mɨdorozir gumazibar akurazɨ, me apaniba dɨkabɨni, kamaghɨn amizɨ, Sirian atrivim bar a gifuegha, a bagha bar akonge. Naman a mɨdorozir gumazir bar aghuim, egha a lepan arɨmariam iti. 2 Dughiar mamɨn Sirian mɨdorozir gumaziba ghua Israelia mɨsogha, guivir igiar mamɨn suiragha a sara ghu. Ezɨ guivir igiar kam, a Namanɨn amuimɨn ingangarir amizimɨn iti. 3 Dughiar mamɨn gɨn, Israelian guivir igiar kam kamaghɨn Namanɨn amuim mɨgei, “Nɨn pam Godɨn akam inigha izir gumazir Samarian itir kam bagh mangɨgh, ti deragham. Godɨn akam inigha izir gumazir kam an arɨmariam akɨrightɨ, a ua deragham.”

4 Naman akar kam baregha, atrivim bagha ghua, guivir igiar kamɨn akamɨn gun a mɨkeme. 5 Ezɨ atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ! Kɨ Israelian atrivim bagh akɨnafaritam osirigh, nɨ danightɨ nɨ a inigh mangɨ a danɨngigh.”

Egha atrivim akɨnafarim osirigha Naman ganɨngi. Ezɨ Naman 300,000 kina silvan dagɨaba ko 60 kilogrem gol, ko 10plan korotiar kurkiamiba sara inigha, dɨkavigha Samarian ghu.

6 Egha Naman Sirian atrivim da akɨnafarir kam inigha ghua, Israelian atrivim ganɨngi. Akɨnafarir kam kamaghɨn mɨgei: “Akɨnafarir kam, nan gumazir dapanim Naman kɨ a bagh nɨ mɨkɨmasa. A lepan arɨmariam iti, ezɨ nɨ a damightɨ, a ua deraghasa kɨ ifonge.”

7 Ezɨ Israelian atrivim akɨnafarir kamɨn ganigha uan navir osɨmtɨzim akakagha uan korotiam abɨki. Egha a kamaghɨn mɨgei, “Amei! Sirian atrivim tizim bagha kamaghɨn na bagh akam amada, kɨ mangɨ gumazir kamɨn arɨmariam akɨrigham? A ti ghaze, kɨ God, kɨ gumazim damightɨ a deragh ikiamin gavgavim iti, a? O kɨ gumazim damightɨ, an aremeghamin gavgavim iti, a? Kɨ fo, a na mɨsoghasa tuaviba buri.”

8 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa, kamaghɨn oraki, atrivim navir osɨmtɨzim ikia, uan korotiam abɨki. Kamaghɨn amizɨ, Elisa kamaghɨn atrivim bagha akam amaga ghaze, “Nɨ manmaghsua navim osemegha uan korotiam abɨki? Nɨ gumazir kam amadaghtɨ a na bagh izɨ, eghtɨ kɨ kamaghɨn an akaghtɨ a fogh suam, Godɨn akam inigha izir gumazir mam guizbangɨra Israelɨn iti.” 9 Kamaghɨn amizɨ, atrivim Naman mɨkemezɨ, a uan karisba ko hoziaba sara ghua Elisan dɨpenimɨn tiar akamɨn oto.

10 Ezɨ Elisa gumazir mam Naman bagha anemadazɨ, a dɨpenimɨn azenan ghua kamaghɨn Naman mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ 7plan dughiabar Jordanɨn Fanemɨn dɨpamɨn rueghtɨ, nɨn arɨmariam gɨvaghtɨ, nɨn mɨkarzim ua deraghtɨ, nɨ deragham.”

11 Ezɨ Naman akar kam baregha puv atari, egha Elisan dɨpenim ategha ghu. Naman ghaze, “Elisa ti azenan izegh nan ganigh, Ikiavɨra Itir God, uan God ko mɨkɨm, egh arɨmariam iti naghɨn isɨn uan dafarim ighuavamangam. Egh arazir kamɨn a na damightɨ, kɨ ua deragham. Ezɨ puvatɨ. 12 A Jordanɨn Fanemɨn dɨpamɨn ruasa na mɨgei. Ezɨ Damaskusɨn Fanemning Abana ko Farpar, aning bar Israelian dɨpabagh afira! Eghtɨ dɨpatam nan arɨmariam agɨvsɨ, kɨ ti uan kantrin aven itir dɨpar kamning guruva ua deragham.” Naman kamaghɨn mɨgɨa, egha bar anɨngaghegha ghu.

13 Ezɨ an ingangarir gumaziba an boroghɨn ghua kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam, Godɨn akam inigha izir gumazim bizir bar ekiatam damusɨ nɨ mɨkɨmtɨ, e fo, nɨ a damuam. Ezɨ a kamaghɨn bizitam mɨkemezir puvatɨ. A pura ruasa nɨ mɨkeme. Kamaghɨn amizɨ, nɨ an akamɨn gɨn mangɨ.”

14 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa, a Naman mɨkemezɨ moghɨn Naman an akam baregha, ghua Jordanɨn Fanemɨn ghuaghira 7plan dughiabar uabɨ isa dɨpam gazui. Ezɨ an arɨmariam bar gɨvazɨ an mɨkarzim ua bar zuegha, borir igiamɨn mɨn oto.

15 Egha a uan ingangarir gumaziba ko, me ua Godɨn ingangarir gumazim bagha ghue. Egha Naman, Elisan guamɨn tugha a mɨgɨa ghaze, “Kɨ datɨrɨghɨn fo, godɨn tam ua nguazir kamɨn nguibatamɨn itir puvatɨ. Ia Israelia, ian God, a guizbangɨra God. Kamaghɨn amizɨ, ga uaning, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ bizir aghuim nɨ danɨngasa, nɨ na dama a inigh.”

16 Ezɨ Elisa an akam ikaragha ghaze, “Puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ingangarir gumazim. A nan garima, kɨ an ziamɨn guizbangɨra nɨ mɨgei, kɨ bar nɨ da bizitam inighan kogham.” Ezɨ Naman bizir aghuitam Elisa danɨngasa bar gavgafi, ezɨ Elisa bar aghua.

17 Ezɨ Naman ghaze, “Nɨ nan bizir aghuim inian aghua, a markɨ. Ga uaning, kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ Israelian nguazir mɨnemeniar avɨritaba inigh uan donkining datɨghtɨ, aning da ater e uamategh uan nguibamɨn mangam. Egh nguazir mɨnemeniar kabagh isɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God bagh, ofa gamir dakozimɨn ingaram. Guizbangɨra, kɨ godɨn igharazitaba bagh ofan bar isia mɨghɨriba, ko ofan igharazibar amuan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God baghvɨra ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan igharazibar amuam. 18 Ezɨ nɨ nan osɨmtɨzim gɨfoghasa kɨ ifonge, eghtɨ Ikiavɨra Itir God nan arazir kuraba gɨn amadagham. Nan gumazir ekiam zurara ghua asem Rimonɨn ziam fe, ezɨ kɨ a ko iti. E Rimonɨn ziam fer dɨpenimɨn aven zuir dughiamɨn, atrivim nan agharimɨn suisi. Egha a tevibar pɨra asem Rimon ziam fer dughiamɨn, a na getuima, kɨ uaghan aser kamɨn marvir guamɨn boroghɨn teviba apɨri. Kɨ fo, kɨ uamategh mangɨtɨ, arazir kam gɨn uam otivam. Ezɨ Ikiavɨra Itir God nan arazir kuraba gɨn amangasa kɨ ifonge.”

19 Ezɨ Elisa ghaze, “Nɨ osɨman markɨ. Nɨ navir amɨrizim inigh mangɨ.”

Ezɨ Naman Elisa ategha ghu. Egh a tɨghar saghon mangamin dughiamɨn, 20 Elisan ingangarir gumazim, Gehasi, uabɨra kamaghɨn uabɨ mɨgɨa ghaze, “Nan gumazir ekiam, Sirian gumazim Naman ataghizɨ, a pura zui. Manmaghsua a bizir Naman a danɨngamim inizir puvatɨ? Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ Namanɨn gɨn ivegh mangɨ, egh a da bizitaba inigham.”

21 Egha dɨkavigha Namanɨn gɨn zui. Ezɨ Naman garima, gumazir mam an gɨn ivegha izi, ezɨ a uan karis ategha ghuaghira tuavimɨn tughav itima, Gehasi iza a bato. Ezɨ Naman kamaghɨn Gehasin azara, “Bizitam ia batoz, o?”

22 Ezɨ Gehasi ghaze, “Puvatɨ. Nan gumazir ekiam kamaghɨn nɨ mɨkɨmasa na amada: Godɨn akam inigha izir gumazimning datɨrɨghɨra an dɨpenimɨn ize. Aning Efraimɨn mɨghsɨaba itir Godɨn akam inigha izir gumazimning. Ga uaning, nɨ silvan beghiam ko korotiar pumuning, Godɨn akam inigha izir gumazir kamning bagh dar anɨngigh.”

23 Ezɨ Naman kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Beghiar vamɨra markɨ, nɨ pumuning inigh.” A mɨghɨghavɨra da iniasa Gehasi mɨgei, ezɨ Gehasi da iniasa ifonge. Kamaghɨn amizɨ, Naman beghiar pumuning isa silvan avɨriba aning gaghui, silvan kabar dɨbobonim, 60,000 kinan tu. Egha uaghan korotiar aghuir pumuning ini, egha bizir kaba inigha uan ingangarir gumazimning ganɨngi, ezɨ aning da atera Gehasin faragha zui. 24 Me ghua Samarian mɨghsɨamɨn otivigha, Gehasi bizir kaba inigha dɨpenimɨn aven da atɨ. Egha ingangarir gumazir kamning, ua Naman bagha aning amada. 25 Aning ghuzɨ, Gehasi ua dɨpenimɨn aven ghugha Elisan damazimɨn tu. Ezɨ Elisa kamaghɨn an azara, “Gehasi, nɨ managh ghugha izi?”

Ezɨ Gehasi ghaze, “Gumazir ekiam, kɨ danganitamɨn ghuzir puvatɨ.”

26 Ezɨ Elisa kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ifaran markɨ. Nɨ ti ghaze, kɨ nɨn ganizir puvatɨ, a? Nan duam nɨ ko ikia garima, gumazir kam karis ategha nɨ bativasa izaghirɨ. Gehasi, kar dagɨaba ko, korotiaba ko, olivɨn azeniba ko, wainɨn azeniba ko, sipsipba ko, bulmakauba ko, ingangarir gumazamizir kɨniba iniamin dughiam puvatɨ. Arazir kam derazir puvatɨ. 27 Nɨ Naman da dagɨaba ini. Kamaghɨn amizɨ, lepan arɨmariar faragha Namanɨn ikezir kam, a datɨrɨghɨn nɨn ikiam. Egh nɨ ko gɨn otivamin adarasi, ia zurara lepan arɨmariar kam iniam.”

Ezɨ Gehasi Elisa ataghizir dughiamɨn, Gehasi lepan arɨmariam ini. Ezɨ an mɨkarzim, ghuariar ghurghurimɨn mɨn bar ghurghuri.

6

Elisa sobiav zem gamizɨ, a ua dɨpamɨn azenan oto

1 Dughiar kamɨn, Elisa Godɨn akam inigha izir gumazir okoruamɨn gara me geghufi. Ezɨ dughiar mam gumazir kaba kamaghɨn a mɨgei, “En dɨpenim sufi, egha en tughatɨzir puvatɨ. 2 Kamaghɨn amizɨ, nɨ e ateghtɨ, e bar Jordanɨn Fanemɨn mangam. Egh e vaghvagh temer vamɨra vamɨram okam. Egh e uari bagh dɨpenir igiatam, Jordanɨn Fanemɨn mɨriamɨn an ingaram.”

Ezɨ Elisa ghaze, “A dera, ia mamaghɨn damu.”

3 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam kamaghɨn a mɨgei, “Ga uaning, gumazir ekiam, nɨ e ko izasa e ifonge.”

Ezɨ Elisa a ikara, “A dera, kɨ ia ko mangam.”

4 Egha a me ko ghua Jordanɨn Fanemɨn otivigha, maghɨra temeba oti. 5 Me ingara itima, Godɨn akam inigha izir gumazir mamɨn sobiav zem asiaghirɨgha dɨpam giraghu. Ezɨ akam inigha izir gumazir kam uan sobiam inian iburagha kamaghɨn dei, “Ame! Gumazir ekiam, kɨ gumazir igharazimɨn sobiam inigha ize. Ezɨ a dɨpam giraghu.”

6 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa, kamaghɨn an azara, “Sobiam managhɨra iraghu?” Ezɨ akam inigha izir gumazim, sobiam iraghuzir danganimɨn Elisan aka. Ezɨ Elisa temer aguar dozir mam atugha, sobiam iraghuzɨ naghɨn dɨpam mɨkɨni, ezɨ sobiam uam anabo.

7 Ezɨ Elisa ghaze, “Nɨ datɨrɨghɨn sobiam inigh.” Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim uan dafarim amadagha sobiam ini.

Elisa Sirian mɨdorozir gumazibar tɨfa

8 Dughiar mamɨn, Sirian atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko izɨ Israelia mɨsoghasa. Egha atrivim uan gumazir dapaniba ko, uariv gɨa nɨghnɨzim batogha ghaze, me danganir me ikiamimɨn ingarigh, egh kagh ikegh dɨkavigh mangɨ Israelia mɨsogham.

9 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa, a Sirian mɨdorozir gumaziba ikiamin danganim gɨfo, egha Israelian atrivim bagha akam amada. A uaghan Israelian atrivim mɨgɨa ghaze, Israelia danganir kamɨn boroghɨn mangan markɨ. Me an boroghɨn mangɨtɨ, Sirian mɨdorozir gumaziba me gasɨghasigham.

10 Ezɨ atrivim akar kam baregha, mɨdorozir gumaziba danganir Sirian mɨdorozir gumaziba ikiamin naghɨn ikiasa me amada. Ezɨ Siriaba danganir kamɨn otivigha Israelian mɨdorozir gumazibar garima, me fomɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, me danganir kamɨn ikian ibura. Arazir kam dughiar avɨribar otifi.

11 Ezɨ Sirian atrivim bizir kam bangɨn nɨghnɨzir kurar bar avɨribagh ami. Egha a uan gumazir dapanibar diazɨ, me izima a men atara pamtemɨn kamaghɨn me mɨgei, “Ia na mɨkemegh, en gumazir manam Israelian atrivimɨn akurvasi?”

12 Ezɨ an mɨdorozir gumazibar dapanir mam a ikaragha ghaze, “O atrivim, en gumazitam arazir katam gamizir puvatɨ. Bar puvatɨ. Kar Elisara, a Israelian Godɨn akam inigha izir gumazim. E damuasa amir biziba bar, a zurara Israelian atrivim mɨgei. Nɨ mɨgeir akaba Elisa bar a dagh fo. Nɨ akuir danganimɨn ikɨ mɨkɨmtɨ, Elisa fogham.”

13 Ezɨ atrivim kamaghɨn gumazir dapanibav gei, “Ia mangɨ fogh, Elisa danganir manamɨn iti. Egh ia mɨdorozir gumaziba amadaghtɨ, me mangɨ an suiragh.” Ezɨ me ghua kamaghɨn fo, Elisa Dotanɨn nguibar ekiamɨn iti.

14 Kamaghɨn amizɨ, atrivim mɨdorozir gumazir avɨrim amɨsefe, egha me amangizɨ me hoziaba ko karisba inigha Dotanɨn ghue. Me ghua dɨmagarimɨn otivigha nguibam koro.

15 Ezɨ bar mɨzaraghara Elisan ingangarir gumazim dɨkavigha dɨpenimɨn azenan ghu. Egha a garima, Sirian mɨdorozir gumaziba uan hoziaba ko karisba sara nguibar ekiam ekɨarugha gɨfa. Egha a ghua kamaghɨn Elisa mɨgei, “Ame! Gumazir ekiam, Sirian mɨdorozir gumaziba e ekɨarugha gɨfa. E manmaghɨn damuam?”

16 Ezɨ Elisa kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ. Me guizbangɨra mɨdorozir gumazir avɨrim iti, ezɨ en akurvaghamin mɨdorozir gumazir bar avɨrim iti, ezɨ en mɨdorozir gumazibar dɨbobonim, men mɨdorozir gumazibar dɨbobonim bar a gafira.”

17 Ezɨ Elisa kamaghɨn God ko mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazir kamɨn damazimning kuightɨ, a kɨ mɨgeir darazir ganika.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God ingangarir gumazir kamɨn damazimning kuizɨ, a garima, hoziar avɨriba ko karisɨn avɨriba Elisa itir mɨghsɨar kam bar a gizɨfa. Ezɨ karisba ko hoziar kaba, da avimɨn mɨrara gari.

18 Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba Elisan suighasa izavɨra itima, Elisa kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghsua, nɨ Sirian mɨdorozir gumazibar damaziba okavightɨ, me ganan kogham.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God men damaziba okafi.

19 Ezɨ Elisa danganir Sirian mɨdorozir gumaziba itimɨn ghugha kamaghɨn mɨgei, “Ia ti ongani. Tuavir kam, ia inigh nguibar ekiar ia mangasava amimɨn mangɨghan kogham. Ezɨ markɨ, ia nan gɨn izɨtɨ kɨ ian aku gumazir ia ruir kam bagh mangam.” Ezɨ me an gɨn zuima, a men akua Samarian nguibar ekiamɨn ghu.

20 Egha me nguibar ekiamɨn aven ghue. Ezɨ Elisa kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ Sirian mɨdorozir gumazibar damaziba kuightɨ, me ua gan.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God men damaziba kuizɨ, me ua gari. Egha me kamaghɨn gara fo, me Samarian nguibar ekiamɨn aven iti.

21 Ezɨ Israelian atrivim men ganigha kamaghɨn Elisan azara, “Gumazir ekiam, kɨ ti me mɨsueghtɨ me arɨghiregham, a?”

22 Ezɨ Elisa ghaze, “Puvatɨ. Nɨ mɨdorozimɨn aven apanibar suizir dughiamɨn, nɨ zurara me mɨsozi me ariaghirir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gumazir kabav soghan markɨ. Nɨ dagheba ko dɨpaba me danɨng, eghtɨ me gɨn uan atrivim bagh uamategh mangam.” 23 Ezɨ Israelian atrivim Sirian mɨdorozir gumaziba bagha isar ekiam gamigha me ganɨngi. Me amegha gɨvazɨ, a ua me amangizɨ me Sirian atrivim bagha ghue. Egha dughiar kamɨn, Sirian mɨdorozir gumaziba ua iza Israelia mɨsozir puvatɨ.

Sirian mɨdorozir gumaziba Samarian nguibar ekiam ekɨaru

24 Azenir maba gɨvazɨ, Sirian Atrivim, Benhadat, uan mɨdorozir gumaziba akuvagha, Samarian nguibar ekiam konasa zui, egh Samaria mɨsoghasa. 25 Ezɨ dughiar kamɨn Samarian nguibar ekiam dagheba bar puvatɨ. Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba dughiar ruarimɨn nguibam ekɨarugha itima, Samarian gumazamiziba dagheba bagh mangɨ da inigh nguibar ekiamɨn aven izasa ibura. Kamaghɨn amizɨ, gumazitam donkin dapanim givesɨ, kamaghɨn a 80 kinan a givezam. Eghtɨ gumazitam 250 gremɨn kuarazir bunbamɨn buaribagh ivesɨ, a 5 kinan dagh ivezam.

26 Dughiar mamɨn Israelian atrivim nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir mɨtiar gavgavim gisɨn arui, ezɨ amizir mam kamaghɨn an dei, “O nan atrivim, nɨ en akuragh!”

27 Ezɨ atrivim kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ ti ghaze, kɨ wit ko wain iti, a? Kɨ ua manmaghɨn ian akuragham? Puvatɨ. Ikiavɨra Itir God ti nɨn akuragham.”

28 Egha atrivim an azara, “Kɨ manmaghɨn nɨn akuraghasa nɨ ifonge?”

Ezɨ amizim kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Ga amizir kamning, kamaghɨn akam akɨri, nan otarim ga faragh anemam, egh dughiar igharazimɨn, ga an otarim amam. 29  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan otarim mɨsuegha ga aneme. Egha amɨmzaraghan, kɨ an borim mɨsoghasa a mɨgei. Ezɨ puvatɨ. A uan otarim modogha gɨfa.”

30 Kamaghɨn amizɨ, atrivim akar kam baregha bar osemegha, uan korotiam abɨki. A nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir mɨtiar gavgavim gisɨn aruavɨra itima, gumazamiziba datɨrɨghɨn an buaber korotiamɨn garima, atrivim uan korotiar azenan itimɨn aven aneru. 31 Egha atrivim ghaze, “Elisa en osɨmtɨzir kabar mɨngarim. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨra an fɨrim atughtɨ an aremegham. Kɨ kamaghɨn damighan koghtɨ, God uabɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

32 Atrivim kamaghɨn mɨgɨa, Elisa mɨsueghtɨ an aremeghasa gumazir mam amadazɨ, a ghu. Ezɨ dughiar kamɨn Elisa uan dɨpenimɨn itima, Samarian gumazir dapanir maba a ko iti. Gumazir kam atrivim anemadazɨ, a tɨghar izima, Elisa kamaghɨn gumazir dapanibav gei, “En atrivim, a gumazir gumazibav sozi me ariaghirim. Egha a datɨrɨghɨn nan fɨrim aghorasa gumazir mam a amada. Eghtɨ gumazir kam izɨ otoghamin dughiamɨn, ia pamtemɨn tiam asaragh anepɨrightɨ, an aven izan kogham. Ezɨ atrivim uabɨ gumazir kamɨn gɨn izi.”

33 Elisa mɨgɨavɨra itima, gumazir kam atrivim ko oto. Egha atrivim kamaghɨn Elisa mɨgei,* “Ikiavɨra Itir God uabɨ dughiar kurar kam gamizɨ an e bato. An en akurvaghsɨ bizitam damighan kogham. E a mɨzuaman kogham.”

7

1 Ezɨ Elisa kamaghɨn akam ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God ghaze, aruem gurumɨn kamaghɨra gantɨ, gumazamiziba nguibamɨn tiar akamɨn mangɨ, egh me 1 kinara, 3 kilogrem plauan aghuir me witɨn ingarizim givezam, egh 1 kinara, 6 kilogrem bali givezam.”

2 Ezɨ gumazir dapanir atrivim geghuva a ko izezim, Elisan akam baregha, kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ oragh! Ikiavɨra Itir God ti uan Nguibamɨn tiar akaba kuigh dagher avɨriba e gingegham, kɨ ghaze, e zuamɨra ti dagheba dagɨar muziarimɨn kamaghɨn dagh ivezeghan kogham.”

Ezɨ Elisa kamaghɨn gumazir dapanir kam mɨgei, “Bar guizbangɨra, nɨ bizir kamɨn gantɨ, an otogham. Egh nɨ dagher katam ameghan kogham.”

Sirian mɨdorozir gumaziba are

3 Ezɨ aruer kamɨn 4plan gumazir lepan arɨmariam itiba, me Samarian nguibar ekiamɨn, tiar akar ekiamɨn azenan iti. Egha me uarira uariv gɨa ghaze, “E tizimsua puram apiav ikia ovevem mɨzuai? 4 E mangɨ dagheba buriam. E Samarian nguibar ekiamɨn aven mangan kogham. Me dagheba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, mɨtiriam puvɨra en aghegham. Egh uaghan, e danganir kamra dapiagh ikɨva arɨghiregham. E ti Sirian mɨdorozir gumaziba itir danganimɨn mangam. Eghtɨ me e mɨsueghtɨ, e arɨmɨghiregham, a dera. Me uaghan e ateghtɨ, e angamɨra ikiam, a uaghan deragham, pura bizim. E fo, e ovengasa iti.”

5 Egha me bar guaratɨzimɨn dɨkavigha Sirian mɨdorozir gumaziba itir danganimɨn ghue. Egha me danganimɨn boroghɨra ghua garima, gumazitam itir puvatɨ. 6-7 Bar guizbangɨra, Sirian mɨdorozir gumaziba bar aregha gɨfa. Guaratɨzir kamɨn, Ekiam Sirian mɨdorozir gumazibagh amima, me nɨgɨnir ekiam barasi, mati mɨdorozir gumazir avɨrim uan hoziaba ko karisba ko izi. Egha Sirian mɨdorozir gumaziba ghaze, “Ia gan! Israelian atrivim ti Hitian atrivim ko Isipɨn atrivim givezezɨ, aning uan mɨdorozir gumaziba inigha e mɨsoghasa izi.” Sirian mɨdorozir gumaziba kamaghɨn mɨkemegha, dɨkavigha zuamɨra danganim ategha arav ghue. Me uan averpeniba ko hoziaba, ko donkiba ataghizɨ da iti, egha me are. Me bizitam inigha ghuzir puvatɨ.

8 Ezɨ 4plan lepan gumazir kaba men danganimɨn otivigha, ghua averpenir mamɨn aven ghuegha garima, Sirian mɨdorozir gumazibar dagheba ko dɨpaba iti. Ezɨ me dagheba apa dɨpaba saram api. Me gɨn silva ko gol ko korotiaba inigha ghua, danganir mamɨn da monge. Egha me ua iza averpenir igharazimɨn biziba uaghan da ini, egha me da isa ghua da modi. 9 Egha gɨn me uarira uariv gɨa ghaze, “E ti arazir aghuim gamir puvatɨ. E bizir bar aghuim datɨrɨghɨn an gari, egh e mangɨ gumazamizibav kemeka. E uan akabar kumigh ikɨ mangɨ amɨmzaraghan otogh, e ivezir kuram iniam. Aria, e mangɨ atrivimɨn gumazir dapanibav kemeka.”

10 Egha me dɨmagarimra ua Samarian ghugha nguibar ekiamɨn tiar akamɨn garir gumazibar dɨa ghaze, “E Sirian mɨdorozir gumazibar danganimɨn ghuegha garima, gumazitam itir puvatɨ. Egha uaghan gumazibar mɨgɨrɨgɨataba baraghizir puvatɨ. Sirian mɨdorozir gumaziba, me arav ghue, ezɨ men biziba bar men danganimɨn ikiavɨra iti. Me hoziaba ko donkibar beniba fɨrizir puvatɨ. Beniba men suighavɨra itima, men averpeniba ikiavɨra iti. Ezɨ dagheba ko biziba averpenibar ikiavɨra iti.”

11 Tiar akamɨn garir gumaziba akar kam baregha, akam inigh atrivimɨn dɨpenim mangasa gumazamizibar dei.

12 Ezɨ atrivim dɨmagarimɨn akar kam ini. Egha dɨkavigha uan gumazir dapanibav mɨgɨa ghaze, “Kɨ Sirian mɨdorozir gumazibar nɨghnɨzim gɨfo. Me kamaghɨn fo e daghebar otefe. Kamaghɨn amizɨ, me averpeniba ategha ghua, tuzir danganibar moga iti. Me ghaze, e nguibam ategh azenan mangɨtɨ, me en suigh en nguibar ekiam iniam.”

13 Ezɨ atrivimɨn gumazir dapanir mam kamaghɨn a mɨgei, “E ti gumazitaba ameghtɨ, me 5plan hoziar nguibamɨn ikiavɨra itiba inigh mangɨ fogham, bizir manam Sirian mɨdorozir gumaziba bato. Eghtɨ Siriaba, e amangizir gumazir kabagh asɨghasightɨ, a dera, pura bizim. E fo, e bar nguibar ekiamɨn aven iti, e oveaghuezibar mɨn arɨghiregham. Kamaghɨn amizɨ, e gumazitaba ateghtɨ, me 5plan hoziar ikiavɨra itiba inigh mangam.”*

14 Egha me gumazir mabav sefe. Ezɨ atrivim karisɨn pumuning ko hoziaba isa gumazir kabagh anɨngi, egha me amangizɨ me foghasa ghue, bizir manam Sirian mɨdorozir gumaziba bato.

15 Egha gumazir kaba ghua kamaghɨn fo, Sirian mɨdorozir gumaziba are. Ezɨ me men gɨn ghua Jordanɨn Fanemɨn otogha, me iniba ko mɨsozir biziba ko men bizir igharazir tuavimɨn irezibar gani. Egha me uamategha iza atrivim mɨkeme.

16 Ezɨ Samarian gumazamiziba bizir kam baregha, me zuamɨra ivemara ghua, Sirian mɨdorozir gumazibar averpenibar men bizir me taghiziba ini. Egha me plauan avɨriba ko baliba ini. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, me 1 kinara, 3 kilogrem plauan aghuir me witɨn ingarizim givesi, egha 1 kinara, 6 kilogrem bali givesi. 17 Atrivimɨn akurvazir gumazir dapanim, atrivim nguibar ekiamɨn tiar akar ekiamɨn garir mɨdorozir gumazibar ganasa anemɨsefe. Ezɨ a tiar akamɨn boroghɨra tughav itima, gumazamiziba ivemara Sirian mɨdorozir gumaziba faragha ikezir danganimɨn ghue. Gumazamizir avɨrim ivemara tiar akamɨn azenan ghua, anekunizɨ, a irɨzɨ me a dɨka ghuavɨra itima, an areme. Atrivim faragha ghua Elisan gani, ezɨ Elisa Godɨn akar kam isa atrivim ganɨngi. Ezɨ a datɨrɨghɨn guizbangɨn oto.

18 Elisa faragha kamaghɨn atrivim mɨkeme, “Aruem gurumɨn kamaghɨra gantɨ, gumazamiziba nguibamɨn tiar akamɨn mangɨ, egh me 1 kinara, 3 kilogrem plauan aghuir me witɨn ingarizim givezam, egh 1 kinara, 6 kilogrem bali givezam.”

19 Egha gumazir dapanir datɨrɨghɨn aremezir kam, a kamaghɨn Elisan akam ikaragha ghaze, “Nɨ oragh! Ikiavɨra Itir God ti uan Nguibamɨn tiar akaba kuigh dagher avɨriba e gingegham, kɨ ghaze, e zuamɨra ti dagheba dagɨar muziarimɨn kamaghɨn dagh ivezeghan kogham.”

Egha Elisa kamaghɨn gumazir dapanir kam mɨgɨa ghaze, “Bar guizbangɨra, nɨ bizir kamɨn gantɨ, an otogham. Egh nɨ dagher katam ameghan kogham.” 20 Ezɨ datɨrɨghɨn bizir kam Elisa mɨkemezɨ moghɨn oto. Gumazir dapanir kam nguibamɨn tiar akamɨn tughav iti. Ezɨ gumazamiziba dagheba iniasa ivemara azenan ghua, anekunizɨ, a irɨzɨ me a dɨka ghuavɨra itima, an areme.

8

Sunemɨn nguibar ekiamɨn amizim, ua Israelɨn ize

1  *Dughiar mam, Elisa ghua Sunemɨn nguibar ekiamɨn amizim mɨkeme, amizir kamra an borim faragha areme, ezɨ Elisa a gamizɨ, a ua dɨkafi. Elisa kamaghɨn amizim mɨkeme, “Ikiavɨra Itir God ghaze, mɨtiriar ekiamɨn dughiam en nguazimɨn otivam, eghtɨ gumazamiziba 7plan azenibar dagheba puvatɨgham. Eghtɨ nɨ uan pam ko borim inigh nguazir igharazimɨn mangɨ ikɨ mangɨtɨ, dughiar kurar kam gɨvagham.” 2 Ezɨ amizir kam Elisan akamɨn gɨn ghua, uan pam ko borim inigha ghua Filistian nguazimɨn ikiavɨra itima, 7plan azeniba gɨfa. 3 Egha gɨn 7plan azenir kaba gɨvazɨ, a uan pam ko borim inigha ua Israelɨn ize. Egha a ua uan dɨpenim ko nguazim iniasa atrivimɨn azangasa ghu.

4 Amizim atrivim bagha zuima, atrivim Elisan ingangarir gumazim Gehasi mɨgɨa ghaze, “Ga uaning, nɨ mirakelɨn ekiar Elisa amizibar na geghanasa kɨ ifonge.”

5 Ezɨ Gehasi, Elisa fomɨra otarir aremezim gamizɨ a ua dɨkavizir bizim geghari. Egha an egharavɨra itima, amizir kam ua uan biziba iniasa atrivimɨn azangsɨghasa izav oto. Ezɨ Gehasi amizir kamɨn ganigha, kamaghɨn atrivim mɨgei, “Atrivim, nɨ gan! Kar amizir kamra. Ezɨ kar otarir aremezir kamra, Elisa a gamizɨ a ua dɨkafi.”

6 Ezɨ atrivim Elisa amizir bizim bagha amizir kamɨn azai, ezɨ amizim a geghari. Egha gɨn atrivim uan gumazir dapanir mamɨn diazɨ a izima, a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ amizir kamɨn akuraghtɨ, a uan biziba uamategh bar ada inigh. Nɨ uaghan an akuraghtɨ, a dagher azenibar otivizibar dagɨaba iniam, kar a 7plan azenibar kantrin igharazimɨn itima, an azenimɨn otivizir dagheba.”

Sirian Atrivim Benhadat areme

7 Dughiar mam, Elisa Sirian nguibar ekiam Damaskusɨn ghu. Ezɨ dughiar kamɨn Sirian Atrivim Benhadat, arɨmariam iti. Ezɨ me kamaghɨn atrivim mɨgei, “Godɨn akam inigha izir gumazir kam Elisa, a datɨrɨghɨn Damaskusɨn iza kagh iti.”

8 Ezɨ atrivim uan gumazir dapanir mam Hasael kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dɨkavigh bizir aghuitam Godɨn akam inigha izir gumazim danɨngɨsɨ a inigh mangɨ an ganigh. Egh nɨ a mɨkemeghtɨ, a kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azaragh, nan arɨmariam gɨvagham, o puvatɨgham.”

9 Kamaghɨn amizɨ, Hasael bizir bar aghuir me Damaskusɨn ingariziba ini. Ezɨ 40plan kamelba da ateram. Egha ada isa kamelbagh arigha Elisa bagha ghu. A ghua otogha kamaghɨn Elisan mɨgei, “Gumazir Ekiam, Sirian Atrivim Benhadat, a nɨn otarimɨn mɨn iti, a uan arɨmariam bagh nɨn azangasa na amada, an arɨmariam gɨvagham, o puvatɨgham?”

10 Ezɨ Elisa kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ mangɨ kamaghɨn atrivim mɨkemegh, an arɨmariam gɨvagham. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn nan aka, bar guizbangɨra an aremegham.” 11 Elisa akar kam gamigha gɨvagha, dughiar ruarim puv Hasaelɨn gara ghuavɨra itima, Hasael aghumsɨgha nɨghnɨzir avɨribagh ami. Ezɨ Elisa azi.

12 Ezɨ Hasael kamaghɨn an azai, “Nan gumazir ekiam, nɨ tizim bagh azi?”

Ezɨ Elisa kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ fo, nɨ gɨn arazir kurar avɨribar Israelian gumazamizibar amuam. Nɨ uan mɨdorozir gumaziba ko, men dɨvazir gavgavibagh asɨghasɨgh, egh dar apongtɨ da isiam. Egh ia Israelian gumazir igiabav soghtɨ me arɨghiram. Egh ia borir muziariba, nguazimɨn me apɨstɨ me arɨghiram. Egh ia naviba adair amizibar garir dughiam, ia mɨdorozir sababa inigh men naviba ofɨram. Kamaghɨn amizɨ, kɨ azi.”

13  *Ezɨ Hasael akar kam baregha, kamaghɨn Elisan akam ikaragha ghaze, “Kɨ pura gumazir kɨnim. Kɨ manmaghɨn bizir ekiar kam damuam?” Ezɨ Elisa kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn nan akagha gɨfa, nɨ Sirian atrivimɨn otivam.”

14 Aning mɨkemegha gɨvagha, Hasael ua Atrivim Benhadat bagha ghu. Ezɨ atrivim an azara, “Elisa manmaghɨra nɨ mɨkeme?”

Ezɨ Hasael ghaze, “Elisa ghaze, bar guizbangɨra nɨn arɨmariam gɨvaghtɨ, nɨ ua deragham.” 15 Egha amɨmzaraghan Hasael atrivim mɨsueghtɨ an aremeghasa nɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, a inim inigha, dɨpam garugha a inigha ghua, atrivimɨn guam avara. Egha mɨghɨgha an suirazɨ, atrivim amɨnim isava avegha, areme. Ezɨ gɨn Hasael an danganim inigha uabɨ Sirian atrivimɨn oto.

Israelɨn kantri ko kantrin Judan eghaghanim ghua Israelɨn kantri ikuvizir dughiamɨn tu

(Sapta 8:16--17:41)

Jehoram Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 21:1-20)

16 Ahapɨn otarim Joram, 5plan azenibar Israelian atrivimɨn iti, ezɨ Jehosafatɨn otarim Jehoram, a uan afeziamɨn danganim inigha, Judabar atrivimɨn oto. 17 A 32plan azeniba ikiava atrivimɨn oto, egha a 8plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. 18 A Israelian Atrivim Ahapɨn guivimɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, an Ahapɨn adarazi ko Israelian atrivir igharazibar arazir kurabar gɨntɨsi. Egha arazir kurar avɨriba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. 19  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Judan kantri gasɨghasɨghizir puvatɨ. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uan ingangarir gumazim, Atrivim Devit gɨnɨghnɨsi. A fomɨra Devit ko akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, Devitɨn ikɨzibar tongɨn gumazitam zurara atrivimɨn ikiam, eghtɨ Devitɨn lamɨn angazangarim mungeghan kogham. Ezɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God akar dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, a Judan kantri gasɨghasɨghan aghua.*

20  *Dughiar Jehoram Judan atrivimɨn itimɨn, Idomian gumazamiziba an akam batogha an apengan ikian aghua. Egha me uari bagha atrivir mam amɨsefe, ezɨ a me gativagha men gari. 21 Ezɨ Jehoram dɨkavigha uan mɨdorozir gumazir karisbar tuiva mɨsoziba inigha, me Idomia mɨsoghasa Sairɨn nguibar ekiamɨn amadaghan ghue. Me ghua otivizɨ Idomian gumaziba iza Jehoramɨn mɨdorozir gumaziba ekɨarugha, me mɨsoghasa. Ezɨ dɨmagarimɨn, Jehoram uan mɨdorozir gumazir karisbar mɨsoziba ko, me bar pamten mɨsogha Idomian gumaziba adugha zui. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumazir igharaziba mɨdorozim ategha, uamategha ara uan nguibabar ghue. 22 Kamaghɨn amizɨ, Judaba Idomia dɨkabɨrazir puvatɨ. Ezɨ Idomian gumazamiziba, uari uan kantri gativagha ikia iza datɨrɨghɨn tu. Ezɨ dughiar kamɨn, Lipnan gumazamiziba uaghan akaba batogha, ua Judabar apengan itir puvatɨ.

23 Atrivim Jehoram amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborim, Judan Atrivibar Eghaghaniba, an aven iti. 24 Ezɨ gɨn Atrivim Jehoram uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghua, an inazir afeziabar moziba itir danganimɨn anefa. Ezɨ an otarim Ahasia, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Ahasia Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 22:1-6)

25 Ahapɨn otarim Joram, a 12plan azenibar Israelian atrivimɨn itima, Jehoramɨn otarim Ahasia, Judabar atrivimɨn oto. 26 Ahasia a 22plan azeniba ikia, egha atrivimɨn oto. Egha azenir vamɨran Jerusalemɨn atrivimɨn ike. An amebam, Atalia, a Israelian Atrivim Omrin, igiar guivim. 27 Ahasian amebam Ahapɨn ikɨzimɨn ize, kamaghɨn amizɨ, a Ahapɨn ikɨzimɨn arazir kurabar gɨn ghua, arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami, mati Ahapɨn ikɨzim amizɨ mokɨn.

28 Dughiar mamɨn, Atrivim Ahasia, Israelian Atrivim Joramɨn porogha a ko ghua, aning Sirian Atrivim Hasaelɨn mɨsosi. Me Gileatɨn Distrighɨn, Ramotɨn nguibar ekiamɨn boroghɨra uariv sosi. Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba Joram bɨrazɨ, a bar ikufi. 29 Ezɨ Joram mɨdorozim ategha ghua, Jesrilɨn nguibar ekiamɨn ikia, ua deraghasa mɨzua iti. A Jesrilɨn ikiavɨra itima Atrivim Ahasia an ganasa ghu.

9

God Jehu amɨsevezɨ, a Israelian atrivimɨn oto

1 Atrivim Joram Jesrilɨn nguibar ekiamɨn itima, Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa, akam inigha izir gumazibar okoruamɨn tongɨn, gumazir igiar mamɨn diazɨ a ize. Ezɨ a kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ deraghvɨra uan inim kegh, egh olivɨn borem itir mɨsevir muziarim inigh dɨkavigh Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Ramotɨn mangɨ. 2 Egh nɨ Ramotɨn otogh, mangɨ Jehosafatɨn otarim Jehu batogh,* a Nimsin igiavotarim. Eghtɨ a uan namakaba ko ikɨtɨ, nɨ a inigh danganir mogomer tamɨn aven mangɨ. 3 Egh borem itir mɨsevir kam inigh borem an dapanim gingegh kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God, Israelian atrivimɨn ikiasa nɨ amɨsefe.’ Nɨ bizir kam damigh gɨvagh, egh tiar akam kuigh zuamɨram arɨ mangɨgh.”

4 Elisa mɨkemegha gɨvazɨ, Godɨn akam inigha izir gumazir igiar kam dɨkavigha Ramotɨn nguibar ekiamɨn ghu. 5 Egha an otogha garima, Jehu aperaghav ikia mɨdorozir gumazibar, gumazir dapanir igharaziba ko mɨgei. Egha a Jehu mɨgɨa ghaze, “Gumazir ekiam, kɨ akar mam nɨn iti.”

Ezɨ Jehu an azara, “En tinara, nɨ akam an iti?”

Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨrara, kɨ akam nɨn iti.”

6  *Ezɨ Jehu dɨkavigha dɨpenimɨn aven ghuzɨ, Godɨn akam inigha izir gumazim an gɨn ghua olivɨn borem inigha Jehun dapanim ginga kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ datɨrɨghɨn Israelian atrivimɨn ikiasa nɨ amɨsefe. Eghtɨ nɨ nan gumazamiziba Israelia, me gativagh men ganam. 7 Egh nɨ Ahapɨn ikɨzim mɨsoghɨrarɨkigh, kar atrivir nɨ fomɨra an ingangarir gumazir dapanimɨn ikezim. Eghtɨ kɨ arazir kamɨn, Atrivir Amizim Jesebelɨn arazir bar kuraba ikarvagham. Kar fomɨra nan akam inigha izir gumaziba ko nan ingangarir gumazibav soghezɨ, me ariaghirezir amizim. 8 Eghtɨ kɨ Ahapɨn adarazi bar me gasɨghasigham. Bar guizbangɨra, Israelian tongɨn otivir Ahapɨn ikɨzimɨn gumaziba, kɨ bar moghɨra me agɨvagham, gumazir igiaba ko aruaba sara. 9 Kɨ bar fomɨra Nebatɨn otarim Jeroboamɨn ikɨzim, ko Ahiyan otarim Atrivim Basan ikɨzim gasɨghasɨki. Egh kamaghɨra kɨ Ahapɨn ikɨzim bar me gasɨghasigham. 10  *Eghtɨ Atrivir Amizim Jesebel aremegham, eghtɨ an kuam afamin gumaziba puvatɨgham. Puvatɨ, afiaba Jesrilɨn nguibar ekiamɨn boroghɨram an kuam amam.’ ” Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir kam Ikiavɨra Itir Godɨn akar kamɨn gun mɨkemegha gɨvagha, tiar akam kuigha arav ghu.

11  *Ezɨ Jehu ua atrivimɨn gumazir dapanir igharaziba bagha ghuzɨ, men mav an azara, “Biziba bar deraghvɨra iti, o? Manmaghsua gumazir onganir kam iza nɨn gani?”

Ezɨ Jehu kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Ia gumazir kamaghɨn garibar arazibagh fo, me zurara pura tintinibar mɨgɨrɨgɨabagh ami.”

12 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ifari. Nɨ deraghvɨra e mɨkɨm. Nɨ e gifar akam mongan markɨ.”

Ezɨ Jehu bighavɨra kamaghɨn gumazir dapanibav gei, “Gumazir kam iza kamaghɨn na mɨgei, ‘Ikiavɨra Itir God ghaze, a Israelian atrivimɨn ikiasa na mɨsevegha gɨfa.’ ” 13 Gumazir dapaniba akar kam baregha, zuamɨra uan korotiar ruariba suegha dɨpenimɨn adidiaba ave, ezɨ Jehu adɨdiamɨn tughav iti. Ezɨ me sɨgham givia kamaghɨn dei, “Jehu atrivimɨn otogha gɨfa.”

Jehu, Israelian Atrivim Joram mɨsoghezɨ, an areme

14-15 Jehu, a Jehosafatɨn otarim, egha Nimsin igiavotarim. A datɨrɨghɨn nguibar ekiam Ramotɨn ikia, egha Atrivim Joram mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, an an danganim inigh atrivimɨn otivasa uan gumazir dapaniba ko akabar kɨri. Ezɨ Atrivim Joram Jesrilɨn ikiavɨra iti. Faragha Israelia, Sirian Atrivim Hasael ko mɨsozir dughiamɨn, Atrivim Joram mɨdorozimɨn aven osɨmtɨzir ekiam ini, egha a derazir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn Jehu uan gumazir dapaniba kamaghɨn me mɨgei, “Ia na ko navir vamɨra ikɨ, egh ia deraghvɨra gan, egh gumazitam ateghtɨ, a Ramot ategh Jesrilɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba bagh mangɨ, bizir kɨ damuamin kabar gun mɨkɨman markɨ.” 16 Egha Jehu uan karisɨn anabogha, mɨdorozir gumazir maba ko me Ramot ategha Jesrilɨn ghue. Atrivim Joramɨn arɨmariam gɨvazir puvatɨ, egha a Jesrilɨn uan dakozim girɨghav iti. Ezɨ dughiar kamɨn, Judan Atrivim Ahasia, Joramɨn ganasa Jesrilɨn ghugha, aning uaghara Jesrilɨn iti.

17 Ezɨ ganganir gumazir mam, nguibar ekiam Jesril avɨnizir dɨvazimɨn tauan tughav ikia garima, Jehu ko an mɨdorozir gumaziba izi. Ezɨ a dia kamaghɨn gumazir nguibamɨn itibav gei, “Kɨ mɨdorozir gumazir avɨrimɨn garima, me izi.”

Ezɨ gumazir maba ghua, ganganir gumazir kamɨn akabar gun Atrivim Joram mɨkemezɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia mɨdorozir gumazitam mɨkemeghtɨ, a hoziam inigh, ivegh mangɨ me batogh kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Biziba bar ti ian deraz, o puvatɨ?’ ”

18 Ezɨ mɨdorozir gumazir mam hoziam gaperagha ivegha ghua kamaghɨn Jehu mɨgei, “Atrivim kamaghɨn foghasa, biziba bar ti ian deraz, o puvatɨ?”

Ezɨ Jehu an akam ikaragha ghaze, “Kar nɨn bizim puvatɨ. Nɨ pura en gɨn izɨ.”

Ezɨ ganganir gumazim, mɨdorozir gumazir kam bagha garavɨra itima, a ua izezir puvatɨ. Ezɨ a kamaghɨn atrivim bagha akam amada, “Mɨdorozir gumazir nɨ amadazim, a ghua me bato, egha ua izezir puvatɨ.”

19 Ezɨ atrivim mɨdorozir gumazir igharazim amadazɨ, a ghu. Egha mɨdorozir gumazir kam me batozir dughiamɨn, a uaghan kamaghɨn Jehu mɨgɨa ghaze, “Atrivim kamaghɨn foghasa, biziba bar ti ian deraz, o puvatɨ?”

Ezɨ Jehu a mɨgɨa ghaze, “Kar nɨn bizim puvatɨ. Nɨ pura en gɨn izɨ.”

20 Ezɨ ganganir gumazim, mɨdorozir gumazir kam bagha garima, a izezir puvatɨ, egha a kamaghɨn atrivim bagha akam amada, “Mɨdorozir gumazir nɨ amadazim, a uaghan ua izezir puvatɨ. Ezɨ kɨ gumazir karisɨn itimɨn garima, a Nimsin otarim Jehu ami moghɨn, bar arazir onganim gami. An hoziabagh amima da bar puvɨra ivemara, karisba amɨkɨrvagha izi.”

21 Ezɨ Atrivim Joram ghaze, “Nɨ na bagh karis akɨr.” Ezɨ me anekɨrigha gɨvazɨ, Israelian Atrivim Joram uan karisɨn anabo, ezɨ Judabar Atrivim Ahasia karisɨn igharazimɨn ghuavanabo. Egha aning Jehu bativasa ghu. Egha aning ghua, Jesrilian gumazim Nabotɨn nguazimɨn boroghɨn a bato.

22 Joram, Jehu batozir dughiamɨn, a kamaghɨn Jehun azara, “Biziba bar ti nɨn deraz, o puvatɨ?”

Ezɨ Jehu kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Da manmaghɨn deragham? Nɨn amebam Jesebel asebar gɨn ghuavɨra iti, egha arazir kuraba ko imezibagh amuavɨra iti, mati tuavimɨn amizim tintinibar arua gumazir igharaziba ko akui moghɨn ami. Nɨn amebamɨn arazir kurar kaba bar ekɨva zui.”

23 Joram, Jehun akar kam baregha, zuamɨra uan karis giragha arav ghu. Egha kamaghɨn Ahasian dei, “Ahasia, gumazir kam na abɨnasa ize!” 24 Egha Jehu uan barir pim bar pamtemɨn a gekuigha, Joramɨn akɨrim gase. Ezɨ barim an dɨghorim abɨghizɨ, a uan karisɨn averiam girɨgha areme.

25 Ezɨ Jehu, kamaghɨn gumazir dapanim Bitkar mɨgei, “Nɨ Joramɨn kuam inigh Nabotɨn nguazimɨn anekunigh, kar Jesrilɨn gumazim. Nɨ Ikiavɨra Itir God fomɨra Joramɨn afeziam Atrivim Ahap mɨkemezir akar kam gɨnɨghnɨghvɨra ikɨ. Dughiar kamɨn, ga uan karisning inigha Ahapɨn gɨn zuima, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Ahap mɨkeme. 26  *‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ boghɨmra gumazibar garima, me nɨn ifongiamɨn gɨn ghua, Nabot ko an otaribav soghezɨ, me ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, guizbangɨra, kɨ Nabotɨn nguazimra nɨn arazir kurar kaba ikaragham.’ ”

Egha Jehu ua kamaghɨn Bitkar mɨgei, “Ikiavɨra Itir God fomɨra mɨkemezɨ moghɨn, nɨ Joramɨn kuam inigh mangɨ Nabotɨn nguazir kamɨn anekunigh.”

Judan Atrivim Ahasia areme

27 Ezɨ Judan Atrivim Ahasia, Atrivim Joramɨn garima, an aremegha gɨvazɨ, a uan karisɨn ikia egha ara Bethaganɨn nguibar ekiamɨn ghu. Ezɨ Jehu uan mɨdorozir gumaziba ko Ahasian agɨntɨsi, egha Jehu kamaghɨn mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, “Ia uaghan a gasegh!” Ezɨ a uan karisɨn ghua Gurɨn mɨghsɨamɨn ghuavanadima, me Ipleamɨn nguibamɨn boroghɨn a gase. Ezɨ Ahasia bar ara ghua Megidon nguibar ekiamɨn ghugha gɨn areme. 28 Ezɨ Ahasian gumazir dapaniba an kuam inigha, karisɨn mam gatɨgha uam a inigha Jerusalemɨn ghu. Egha me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn an inazir afeziabar mozibar danganimɨn anefa.

29 Joram azenir namba 11ɨn Israelian atrivimɨn itima, Ahasia Judabar atrivimɨn oto.

Me Atrivir Amizim Jesebelɨn mɨsoghezɨ, an areme

30 Ezɨ Jehu uan adarazi ko me Ahasian agɨntigha gɨvagha, ua Jesrilɨn ize. Atrivir Amizim Jesebel danganir kamɨn ikiava, kamaghɨn akam baraki, Joram areme. Ezɨ Jesebel uan damaziba aghɨva uan dapanir arɨzim adɨi, egha atrivimɨn dɨpenimɨn aven tughav ikia, winduan beragha tuavimɨn gari. 31 Egha Jehu nguibar ekiamɨn tiar akar ekiamɨn aven zuir dughiamɨn, Jesebel kamaghɨn an dɨa ghaze, “O Simri,† nɨ uan gumazir ekiam mɨsoghezɨ an aremezir gumazim, nɨ ti deragha iti?”

32 Jehu oregha winduan pɨn gara egha kamaghɨn dei, “Tina nan adarazi bagh izasa ifonge? Tav iti, o?” Ezɨ ingangarir gumazir maba atrivimɨn dɨpenimɨn ikia, Jehun akam baregha, iza winduan beragh an gari.

33 Ezɨ Jehu kamaghɨn mɨgei, “Ia amizir kam akunightɨ a izighirɨ.” Ezɨ me Jesebel akunizɨ a iraghu. Ezɨ an ghuzim tintinibar dɨpenir bɨriba ko hoziaba rue. Ezɨ Jehu uan hoziaba ko karisbagh amima, da Jesebelɨn kuam dɨkabɨri.

34 Ezɨ gɨn Jehu atrivimɨn dɨpenimɨn aven ghughava api. A dagheba ko dɨpaba amegha gɨvagha, kamaghɨn gumazibav gei, “God kamaghɨn mɨkemegha gɨfa, amizir kurar kam mar ikufigh. Guizbangɨra, amizir kam atrivir mamɨn guivim. Kamaghɨn amizɨ ia an kuam afagh.” 35 Ezɨ me an kuam inigha mozim darɨghasa azenan ghu. Egha me an kuam burima, a itir puvatɨ. Me an dapanir agharim ko dagarimning ko dafarir beramningra gari.

36  *Egha me ua ghuegha bizir kamɨn gun Jehu mɨgeima, a ghaze, “Bizir otozir kam, Ikiavɨra Itir God, uan ingangarir gumazim Elaija, a Tisben nguibamɨn gumazim, an akam garugha mɨkeme. Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme, ‘Jesebel aremeghamin dughiam, afiaba izɨ Jesrilɨn nguibar ekiamɨn an kuam amam. 37 Eghtɨ an mɨkarzir otevir mɨzumziariba tintinibar nguazim giregh ikɨva, afiar buaribar mɨn ganam. Eghtɨ gumaziba dar ganɨva, foghan kogham kar ti Jesebelɨn mɨkarzir otevir naba, o?’ ”

10

Me Ahapɨn ikɨzim mɨsoghezɨ, me bar ariaghire

1 Atrivim Ahapɨn otariba ko, an igiavotariba me Samarian nguibar ekiamɨn iti.* Men dɨbobonim, 70ɨn tu. Ezɨ Jehu akɨnafarir maba osirigha, Samarian gumazir dapaniba ko gumazir aruaba ko, gumazir Ahapɨn ovavir borir otaribar gariba bagha da amaga kamaghɨn mɨgɨa ghaze, 2-3 “Ahapɨn otariba, ia ko iti. Ezɨ ia mɨdorozir karisba ko hoziaba ko afuziba, ko mɨsoghamin bizir maba sara ikia, egha dɨvazir gavgavim avɨnizir nguibar ekiamɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, dughiar ia akɨnafarir kaba iniamimɨn, ia Ahapɨn ovavir boribar tongɨn, gumazir bar aghuitam atrivimɨn ikɨsɨ anemɨsefegh. Egh ia an akuragh a bagh mɨsogh.”

4 Ezɨ gumazir dapaniba ko gumazir aruaba akar kam inigha, bar atiatigha ghaze, “Jehu atrivir pumuning abɨragha gɨfa. Eghtɨ e manmaghɨn anebɨragham? E bar ibura.”

5 Kamaghɨn amizɨ, gumazir atrivimɨn dɨpenimɨn garim ko nguibar ekiamɨn gumazir dapanir faragha zuim, ko gumazir aruaba, ko gumazir Ahapɨn ovavir boribar gariba, me Jehu bagha kamaghɨn akam amada, “E nɨn ingangarir gumaziba, e nɨn ifongiamɨn gɨn mangasa. E gumazitam amɨseveghtɨ an atrivimɨn otoghan kogham. Bar puvatɨgham. Nɨ tizim damusɨ, nɨ puram a damu.”

6 Ezɨ Jehu uam akɨnafarir igharazim osirigha kamaghɨn gumazir kabav gei, “Ia nan gɨn mangɨ egh nan apengan ikɨsɨ, ia bar Ahapɨn ovavir borir otaribav sueghtɨ, me arighireghasa kɨ ifonge. Egh gurumɨn kamaghɨra garir dughiamra, ia men dapaniba inigh Jesrilɨn izɨ.” Dughiar kabar, Ahapɨn ovavir borir otarir 70plan kaba, me gumazir aruaba ko Samarian nguibar ekiamɨn iti, ezɨ gumazir aruar kaba zurara men sure gami. 7 Egha gumazir aruar kaba Jehu da akɨnafarim inigha, Ahapɨn ovavir borir otarir 70plan kaba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Me men fɨribar ghoregha, men dapaniba isa akɨrabagh aghuigha Jehu bagha da amangi.

8 Ezɨ Jehu kamaghɨn oraki, me Ahapɨn ovavir borir otaribar dapanibar akua izegha gɨfa, ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia dapanir kaba inigh, nguibar ekiamɨn tiar akar ekiamɨn, da isɨ pozir pumuning mɨkɨnigh, egh da ateghtɨ, da mamaghɨra ikɨ mangɨ gurum mɨzaraghan tugh.”

9 Egha amɨmzaraghan, Jehu dɨkavigha nguibar ekiamɨn tiar akamɨn ghugha dapanir kabar gari. Gumazamizir avɨrim danganir kamɨn iti, ezɨ Jehu tugha kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ uabɨ uan gumazir ekiam Atrivim Joram abɨraghasa nɨghnɨsi. Egha kɨ a mɨsoghezɨ an areme. Egha kɨ fo, ia gumazir kam mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. Ezɨ tinara gumazir kabav soghezɨ, me ariaghire? E fozir puvatɨ. 10  *Ezɨ bizir kam kamaghɨn en aka, akar Ikiavɨra Itir God fomɨra isa Ahapɨn ikɨzim ganɨngiziba, da bar guizɨn otivaghiri. Ezɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, akar a uan ingangarir gumazim, Elaijan akam garugha mɨkemezim, an otogha gɨfa.” 11  *Egha gɨn Jehu, Ahapɨn ikɨzir Jesrilɨn itir igharaziba, ko an gumazir dapaniba, ko an namakar aghuiba, ko an ofa gamir gumaziba, a bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Jehu tav ataghizɨ a itir puvatɨ. Bar puvatɨ.

Jehu, Atrivim Ahasian ikɨzim mɨsoghezɨ, me ariaghire

12 Egha Jehu uan mɨdorozir gumaziba ko Jesril ategha, Samarian mangasa. A tuavir kamɨn ghua danganir me kamaghɨn dɨborim, Sipsipbar Garir Gumaziba Uari Akuvir Danganimɨn oto. 13 Egha a gumazir maba bativigha, kamaghɨn men azara, “Ia managh ikegha ize?”

Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E Atrivim Ahasian adarasi. E Atrivim Joramɨn adarazi ko Atrivir Amizim Jesebelɨn ikɨzimɨn ganasa Jesrilɨn zui.”

14 Ezɨ Jehu akar kam baregha, kamaghɨn uan adaraziv gei, “Ia gumazir kabar suikigh.” Ezɨ me gumazir kaba bar men suigha, me inigha ghua mozir bar ekiam itir danganimɨn zui. Egha me Ahasian adarazi bar me mɨsoghezɨ me ariaghire, ezɨ tav itir puvatɨ. Men dɨbobonim, 42ɨn ghu.

Jehu Ahapɨn ikɨzimɨn igharaziba bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire

15 Ezɨ Jehu uan mɨdorozir gumaziba ko danganir kam ategha ghua, tuavimɨn Rekapɨn otarim Jonadap bato. Egha Jehu dughiam a ganigha, kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nɨn nɨghnɨzim bar a gifonge. Nɨ manmaghɨn ami, kɨ amir biziba nɨ dagh akongez, o puvatɨ?”

Ezɨ Jonadap kamaghɨn Jehu mɨgei, “Are, kɨ nɨ ko navir vamɨra iti.”

Ezɨ Jehu kamaghɨn a mɨgei, “A dera. Kamaghɨn nɨ uan dafarim na danɨngigh, ga uan dafarimningɨn suiraka.” Egha Jehu, Jonadapɨn dafarimɨn suiragha, a gekuigha karisɨn anabo.

16 Egha Jehu kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ na ko izɨ egh fogham, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangasa gavgafi.” Egha aning karisɨn aven aperagha Samarian ghu. 17  *Me Samarian otivigha, Jehu Ahapɨn ikɨzimɨn gumazir igharazir maba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. A bar me agɨfa, ezɨ akar kam, Ikɨvɨra Itir God fomɨra Elaija ganɨngizɨ moghɨra, a guizɨn oto.

Jehu gumazamizir asem Balɨn ziam feba bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire

18 Ezɨ gɨn Jehu Samarian gumazamizibar diazɨ, me iza uari akufa, ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Fomɨra, Atrivim Ahap asem Balɨn ziam fasa gavgafi. Eghtɨ nan arazir kɨ asem Balɨn ziam famim, Ahapɨn arazir asem Balɨn ziam fem bar a gafiragham. 19 Eghtɨ datɨrɨghɨn ia Balɨn akam inigha izir gumaziba ko, an ofa gamir gumaziba ko, asem balɨn ziam fer gumazamizibar diaghtɨ, me bar izɨ uari akufagh. Ia tav ateghtɨ, a pura ikian markɨ. Datɨrɨghɨn kɨ ofan bar ekiam asem Bal bagh a damuasa. Eghtɨ tav otoghan kogh aremegham.” Jehu gumazamizir asem Balɨn ziam febav sueghtɨ me aremeghasa, a me gifara akar kam gami.

20 Egha a ua kamaghɨn mɨgei, “E asem Balɨn ziam fɨsɨ dughiar ekiatam amɨseveka.” Egha me dughiar mam amɨsefe. 21 Ezɨ Jehu akam bar Israelian nguibaba bagha anemadazɨ, gumazamizir asem Balɨn ziam feba me iza uari akufa. Tav ua nguibamɨn itir puvatɨ. Egha me ghua asem Balɨn izam fer dɨpenimɨn aven ghuezɨ, dɨpenim bar izɨfa.

22 Me aven ghuegha gɨvazɨ, Jehu, ofa gamir gumazir korotiar aghua asem Balɨn ziam febar garim, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ korotiaba inigh, gumazamizir iza asem Balɨn ziam febar anɨngigh.” Ezɨ gumazir kam Jehu mɨkemezɨ moghɨn ami.

23 Ezɨ gɨn, Jehu ko Rekapɨn otarim, Jonadap aning Balɨn ziam fer dɨpenimɨn aven ghu. Egha Jehu kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia deraghvɨra uarir gan, egh uari asavsuigh, gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe tam ti e ko ikiama. E gumazamizir asem Balɨn ziam febara ikiam.” 24 A mɨkemegha gɨvagha, Jonadap ko danganir ofa gamir dakozir itimɨn aven ghua, asem Bal bagha ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan igharazibagh ami.

Gumazamiziba tɨghar izamin dughiamɨn, Jehu faragha 80plan mɨdorozir gumazibav sevegha asem Balɨn ziam fer dɨpenimɨn azenan mɨzuam ikiasa me mɨkeme. Egha a kamaghɨn me mɨkeme, “Ia asem Balɨn ziam fer gumazamiziba bar me mɨsueghtɨ me arɨghiregh. Eghtɨ mɨdorozir gumazitam gumazamizir kabar tav ateghtɨ an arɨmangɨgham, mɨdorozir gumazir kam aremegham.”

25 Egha Jehu ofan bar isia mɨghɨrizim gamigha gɨvagha, kamaghɨn uan mɨdorozir gumaziba ko gumazir dapanibav gei, “Ia aven izɨ bar me mɨsueghtɨ me arɨghiregh. Ia tav ateghtɨ an arɨ mangan markɨ.” Ezɨ me aven ghua mɨdorozir sabamɨn bar me mɨsuagharɨki. Egha me gɨn men kuaba inigha ghua nguibar ekiamɨn azenan da kuni. Egha me uamategha nguibar ekiamɨn itir Balɨn ziam fer dɨpenim bagha zui. 26 Me Balɨn ziam fer dɨpenimɨn aven ghuegha, guarir akɨnir asebar nedaziba itir gumaziba dar ziaba feba, inigha azenan iza avimɨn dagh aboro. 27 Egha me asem Balɨn marvir guam gasɨghasɨgha, an ziam fer dɨpenim gasɨghasɨki. Egha me asem Balɨn ziam fer dɨpenir kam gamizɨ a buarir dɨpenimɨn oto, egha ikia iza datɨrɨghɨn tu.†

28 Arazir kamɨn, Jehu asem Balɨn ziam fer arazim agɨfa, ezɨ Israelia uam an ziam fer puvatɨ. 29-30  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jehu mɨgei, “Nɨ nan navir averiamɨn ifongiamɨn gɨn ghua, egha nɨ bizir kaba Ahapɨn adarazigh ami, ezɨ nɨn arazir kam nan damazimɨn dera. Kamaghɨn amizɨ kɨ gɨn nɨn adarazir gumaziba ateghtɨ, me atrivibar otivam. Nɨn ikegh mangɨ nɨn otarim ko an otarim, ko an igiavotarim ko an azɨzimɨn tugham.” Ezɨ gɨn Jehu Atrivim Jeroboamɨn arazir kurabar gɨn zui, gumazir kam a fomɨra Israelia gekuizɨ me arazir kuram gami. Jeroboam golɨn bulmakaun pumuningɨn ingarigha, mam inigha Betelɨn nguibamɨn anetɨ, egha mam inigha Danɨn nguibamɨn anetɨ. Ezɨ Jehu Israelia ataghizɨ, me bulmakaun kamningɨn ziam fe. 31 Ezɨ Jehu uaghan Ikiavɨra Itir God, a Israelian Godɨn Araziba uan navir averiamɨn aven bar deraghavɨra dar gɨn mangasa gavgavizir puvatɨ. An akɨrim ragha Jeroboamɨn arazir kurabagh asarazir puvatɨ. Jeroboam, a fomɨra Israelia gekuizɨ, me arazir kurabagh amizir atrivim.

Jehu areme

32 Dughiar kamɨn Jehu atrivimɨn itima, Ikiavɨra Itir God kantrin igharaziba ataghɨrazi, me Israelia gafigha men nguazir otevir maba isi. Sirian Atrivim Hasael Israelian nguazir otevir kam bar a iniasa me mɨsosi. 33 A Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti. Ezɨ Hasael Israelia abɨragha, men nguazir kaba ini, a sautɨn amadaghan Arnonɨn Fanemɨn boroghɨn itir, Aroerɨn nguibar ekiamɨn ikegha ghua, notɨn amadaghan ghua, Gileat ko Basanɨn Distrighningɨn tu. Kar Gatɨn anabam, ko Rubenɨn anabam, ko Manasen anabamɨn akuar mamɨn adarazir nguaziba.

34 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Jehu amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me a dɨbora ghaze, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam ingangarir gavgavir an amiziba bar dagh eghari. 35 Egha gɨn Jehu uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me Samarian nguibar ekiamɨn mozimɨn anefa. Ezɨ an otarim Jehoahas, an danganim inigha atrivimɨn oto. 36 Jehu Samarian ikia, 28plan azenibar Israelian atrivimɨn ike.

11

Atalia Judan Atrivir Amizimɨn oto

(2 Eghaghaniba 22:10--23:15)

1 Ezɨ Atrivim Ahasian amebam Atalia kamaghɨn akam baraki, an otarim Ahasia aremegha gɨfa, ezɨ a zuamɨra mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me Judan atrivibar ikɨzimɨn gumaziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 2 Ezɨ mɨdorozir gumaziba Ahasian otarim Joas mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. Me kamaghɨn fozir puvatɨ, Atrivim Joramɨn guivim Jehoseba ko Atrivim Ahasian buaramizim, moga Joas inigha amizir an ganamim, ko aning isa danganir me daguivsiaba arɨzimɨn aven aning modo. Kamaghɨn amizɨ, Atalia Joas mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. 3 Ezɨ Jehoseba 6plan azenibar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven Joas modozɨ an a ko iti. Ezɨ dughiar kamɨn Atalia Judan atrivir amizimɨn ikiavɨra iti.

4 Ezɨ namba 7ɨn azenimɨn Atalia amizir atrivimɨn itima, ofa gamir gumazim Jehoiada, mɨdorozir gumazir amizir atrivimɨn gariba ko, mɨdorozir gumazir atrivimɨn dɨpenimɨn gariba, me bagha akam amaga ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izɨ. Me izegha gɨvazɨ, Jehoiada me ko akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam gami. A me bagha akar mam akɨrizɨ, me bizir a damuasa me mɨkemeziba bagha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami. Ezɨ a gɨn Ahasian otarim Joas inigha iza men aka. 5-8 Egha Jehoiada kamaghɨn me mɨgei, “E Joas damightɨ an atrivimɨn otivasa kɨ ifonge. Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir ia damuamiba bagh ia mɨkɨmasa. Kɨ fo, mɨdorozir gumazir okoruar pumuning Sabatɨn dughiamɨn, ingangarim agɨvagha avughsi, ezɨ igharaziba men danganiba isa ingangarim gami. Ezɨ Sabatɨn kam otivasa, ezɨ mɨdorozir gumazir okoruar 3pla, ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim izasa kɨ ifonge. Mɨdorozir gumazir Sabatɨn dughiamɨn ingangarim gamiba, kar atrivimɨn dɨpenimɨn gari darasi, ko Surɨn tiar akamɨn garir darasi, ko mɨdorozir gumazir akɨrangɨn tuivigha ikia, dɨvazimɨn tiar akamɨn gariba, me bar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izɨ Joas geghuv an ganam. Mɨdorozir gumaziba bar mɨdorozir sababar suighɨva, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganiba bar da tuivigh ikɨ, egh deraghvɨram atrivim bagh gan. Eghtɨ a danganitamɨn mangɨtɨ, mɨdorozir gumaziba a ko mangɨ. Egh mɨdorozir gumaziba gumazitam ateghtɨ, an an boroghɨn izan markɨ. Eghtɨ gumazitam roghɨra izɨtɨ, me gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh.”*

9 Ezɨ mɨdorozir gumazibar dapaniba, ofa gamir gumazim Jehoiadan akar kamɨn gɨn ghua Sabatɨn dughiamɨn, me mɨdorozir gumazir ingangarim agɨvagha avughsasa amir kaba, ko mɨdorozir gumazir men danganiba iniamiba, bar men akua Jehoiada bagha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izi. 10 Dughiar kamɨn, Atrivim Devitɨn afuziba ko oraba, da Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn iti. Ezɨ Jehoiada bizir kaba inigha mɨdorozir gumazibar dapanibagh anɨngi. 11 Ezɨ mɨdorozir gumaziba ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari bagha danganiba inigha, sautɨn amadaghan ikegha ghua notɨn amadaghan tu. Me uaghan ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tuivighav ikia, egha mɨdorozir sababa suigha, atrivim ekɨarugha bar deraghvɨra gara iti. 12 Mɨdorozir gumaziba uari akɨrigha mɨzua itima, ofa gamir gumazim Jehoiada, Joasɨn akua azenan iza, atrivibar dapanir asuam Joasɨn dapanim garu. Egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir akɨnafarir rɨghizir mam a ganɨngi. Egha me gɨn olivɨn borem Joasɨn dapanim gingegha anemɨsevezɨ, an atrivimɨn oto. Ezɨ gumazamiziba bar akuegha dafaribav sogha, kamaghɨn dei, “Joas dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikiam.”

13 Ezɨ Atrivir Amizim Atalia mɨdorozir gumaziba ko gumazamizibar dɨmdiam baregha, uan dɨpenim ategha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganir gumazamiziba uari akuva itimɨn ghu. 14  *A ghua otogha garima atrivir igiam, atriviba ami moghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn itir guarir akɨnimɨn boroghɨn tughav iti. Egha a mɨdorozir gumazibar dapaniba ko gumazir sɨghabagh ivibar garima, me atrivir igiamɨn boroghɨn iti. A uaghan garima gumazamiziba bar akuegha, men marazi uaghan isɨghabagh ivi. Ezɨ Atalia puv atara uan korotiam abɨgha dɨa ghaze, “Ia gumazamizir kuraba. Ia bar arazir kuram gamua na abɨnasa.”

15 Ezɨ Jehoiada Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn Atalia mɨsueghtɨ an aremeghan an aghua. Egha a kamaghɨn mɨdorozir gumazir dapanibav gei, “Ia Atalian suiraghtɨ, mɨdorozir gumaziba anekɨarugh a kurugh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn azenan mangɨ. Eghtɨ gumazitam an gɨn mangɨtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh.” 16 Ezɨ me Atalian suiragha, a inigha Godɨn Dɨpenim ategha ghua atrivimɨn dɨpenim avɨnizir dɨvazir hoziaba aven zuir tiar akamɨn aven ghugha, a mɨsoghezɨ an areme.

Ofa gamir gumazim Jehoiada gumazamizibar akurazɨ,
me Ikiavɨra Itir Godɨn gɨrara zui

(2 Eghaghaniba 23:16-21)

17 Godɨn ofa gamir gumazim Jehoiada, Atrivim Joas ko gumazamizibar akurvazi, me Ikiavɨra Itir God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibara ikiam. Egha a uaghan atrivim ko gumazamizibar akurazɨ, me uarir tongɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami. 18 Egha gɨn gumazamiziba asem Balɨn ziam fer dɨpenimɨn ghua, bar a gasɨghasɨki. Egha me ofa gamir dakoziba ko asem Balɨn marvir guabagh asɨghasɨki. Egha me Balɨn ofa gamir gumazim Matan mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ Jehoiada mɨdorozir gumazir maba mɨsevezɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn gara a geghufi. 19 Ezɨ Jehoiada, mɨdorozir gumazibar dapaniba ko, mɨdorozir gumazir atrivimɨn gariba ko, atrivimɨn dɨpenimɨn garir mɨdorozir gumaziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghugha atrivir igiam inigha an akua atrivimɨn dɨpenimɨn zuima, gumazamiziba bar men gɨn zui. Me bar ghua otivigha, tiar akar me kamaghɨn dɨborim, Mɨdorozir Gumazibar Tiar Akam, an aven ghua Joas isava atrivir dabirabim gatɨzɨ an a gapera. 20 Ezɨ gumazamiziba bar akonge. Me fo, mɨdorozir gumaziba atrivimɨn dɨpenimɨn boroghɨn Atalia mɨsoghezɨ an areme. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba navir amɨrizim sara Jerusalemɨn apiaghav iti. 21 Joas 7plan azeniba ikia, egha atrivimɨn oto.

12

Joas Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨri

(2 Eghaghaniba 24:1-14)

1 Jehu Israelian atrivimɨn itima, an namba 7ɨn azenimɨn aven Joas Judan atrivimɨn oto. Egha Joas Jerusalemɨn ikia, 40plan azenibar atrivimɨn iti. Joasɨn amebam Sibia, a Berseban amizim. 2 Ezɨ Joas atrivimɨn itir dughiamɨn, Godɨn ofa gamir gumazim Jehoiada an nɨghnɨzibar kɨra zui, kamaghɨn amizɨ, Joas arazir aghuiba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. 3 Egha Joas, mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer dɨpenibagh asɨghasɨghizir puvatɨ, ezɨ gumazamiziba danganir kabar ghuavɨra ikia ofabagh amua, egha pauran mughuriar aghuim zuiba tue.

4 Dughiar mamɨn, Joas ofa gamir gumazibar diazɨ me izima a me mɨgɨa ghaze, “Ia ofa gamir gumazamiziba bar, dagɨar me inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn iziba ini, kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn takisɨn dagɨaba, ko dagɨar gumaziba uan akar dɨkɨrɨzibar gɨn mangɨ danɨngamiba, ko me uan ifongiabar God ganɨdir dagɨaba.* 5 Ia ofa gamir gumaziba vaghvagh, deraghvɨra dagɨar gumazamiziba ia ganɨdibar gan. Egh ia gantɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganitam ikuvigham, eghtɨ ia dagɨar kabar taba inigh gumazibagh ivezeghtɨ, me danganir ikuvizir kam akɨrigham.”

6 Ezɨ azenir mabar gɨn, kar Joasɨn namba 23plan azenibar an atrivimɨn iti, egha an ofa gamir gumazibar garima, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrasa bizitam gamir puvatɨ. 7 Ezɨ a Jehoiada ko ofa gamir gumazir igharazibar diazɨ me izezɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia manmaghsua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganir ikuvigha itiba akɨran aghua? Kamaghɨn, ia gumazamiziba da isir dagɨabagh ativagh dar ganan markɨ. Ia dagɨar kabar taba isɨ, gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ikuvizir bizibar kɨrsɨ kɨ mɨsɨvamibar anɨngam.” 8 Ezɨ ofa gamir gumaziba Joasɨn akamɨn amamangatɨ, egha me ua gumazamiziba da dagɨaba inian koghasa akam akɨri, egha uaghan me uari Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn bizir ikuvizibar akɨramin ingangaribar ganan kogham.

9 Ezɨ gɨn ofa gamir gumazim Jehoiada boksiar mam inigha, an asuamɨn torim gamigha, a isa ofa gamir dakozimɨn boroghɨn anetɨ. Ezɨ gumazamiziba iza Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven zuir dughiamɨn, me boksiar kamɨn garima, an ofa gamir dakozimɨn agharir guivimɨn amadaghan iti. Ezɨ ofa gamir gumazir Dɨpenimɨn tiar akamɨn gariba, me gumazamiziba inigha izir dagɨaba isa boksiar kam gazui. 10 Egha ofa gamir gumaziba garima, boksiam izɨvasava amima, me gumazir atrivimɨn akɨnafariba osirim ko Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim bagha akam amada. Ezɨ aning iza dagɨar kaba isa mɨtarim gaghua da inigha ghua da medi. 11-12 Me da mengegha gɨvagha, da isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrir gumazir dapanibagh anɨdi. Ezɨ gumazir kaba dagɨaba isa gumazir dɨpenibar ingariba, ko gumazir dagɨar dɨpenibar ingara foziba, ko dagɨaba aghorir gumazibagh ivesi. Egha me uaghan temer arariba, ko ingaramin dagɨabagh ivesi. Ezɨ ingangarir kamɨn akurvazir bizir manaba iti, me uaghan dagh ivesi. 13-14 Ezɨ silvan dagɨar me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn iniziba, da ingangarir vamɨra iti, kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨramin dagɨaba. Kamaghɨn amizɨ, me dagɨar kaba inigh, itarir ekiaba, ko itarir me silvan ingariziba, ko sɨghaba, ko bizir lam amungamiba, ko Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, ingaramin bizir igharazir me gol ko silvan ingariziba, me dagh ivezan kogham. 15  *Gumazir ingangarimɨn gariba me dagɨaba okeir puvatɨ. Ezɨ gumazir aruaba dagɨar kaba bagha men azangsɨzir puvatɨ, me manmaghɨra dagɨar kabagh ami. 16  *Ezɨ dagɨar gumazamiziba osɨmtɨzim agevir ofa bagha anɨdiba, ko dagɨar arazir kuraba gɨn amadir ofaba bagha anɨdiba, me da isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir boksiam gazuir puvatɨ. Me da isa Godɨn ofa gamir gumazibagh anɨdi.

Sirian atrivim Judabav soghasa

17 Atrivim Joas Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrasa gumazibav sevegha gɨfa, ezɨ gɨn, Sirian Atrivim Hasael uan mɨdorozir gumaziba ko, iza Getɨn nguibar ekiam koro. Me Getia abɨragha gɨvagha, egha ragha Jerusalemia ko mɨsoghasa ghue. 18 Ezɨ Atrivim Joas, Atrivim Hasael izɨ Jerusalem mɨsoghan aghuagha, bizir ekiar bar aghuim isa Hasael bagha anemada. Joasɨn inazir afeziaba, kar Atrivim Jehosafat ko, Atrivim Jehoram ko, Atrivim Ahasia, me bar Joasɨn ifongiamɨn gɨn ghua, bizir bar aghuiba isa Ikiavɨra Itir God ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn Joas bar a da ini. Egha a uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko atrivimɨn dɨpenimɨn dagɨaba modir danganimɨn itir golba bar ada ini. Egha a bizir bar aghuir kaba Sirian Atrivim Hasael bagha da amada. Ezɨ Hasael da inigha gɨvagha, Jerusalem ategha ghu.

19 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Joas amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me a dɨbora ghaze, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. 20-21 Dughiar mamɨn, Joasɨn ingangarir gumaziba Joas mɨsueghtɨ, an aremeghasa akam akɨri. Ezɨ men mamning, Simeatɨn otarim Josakar, ko Somerɨn otarim Jehosabat, aning tuavimɨn itir dɨpenir mamɨn a mɨsoghezɨ an areme, kar tuavir ghuaghira Silan nguibamɨn otozim. Dɨpenir kam, me fomɨra Jerusalemɨn boroghɨn nguazibagh kua da isa Jerusalemɨn danganir ira ghuezibav kɨra da apemezir danganimɨn iti. Kamaghɨra Joas aremezɨ, me an kuam isa Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghua an inazir afeziaba ko anefa. Ezɨ an otarim Amasia, an danganim inigha atrivimɨn oto.

13

Joahas Israelian atrivimɨn oto

1 Ahasian otarim, Joas a 23plan azenibar Judabar atrivimɨn itima, Jehun otarim, Joahas a Israelian atrivimɨn oto. Egha a 17plan azenibar Samarian nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti. 2 Nebatɨn otarim, Atrivim Jeroboam arazir kuram gamizɨ moghɨn, Joahas arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gami. Jeroboam fomɨra Israelia gekuizɨ, me arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh gami. Ezɨ Jeroboam amizir arazir kaba, Joahas datɨrɨghɨn arazir kamaghɨra garibagh ami, egha da ataghizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 3 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God puvɨra Israelian atari, egha Sirian Atrivim Hasael ataghizɨ, a dughiar avɨribar iza Israelia mɨsogha me abɨri. Ezɨ gɨn Hasaelɨn otarim Benhadat, Sirian atrivimɨn oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God anetaghizɨ, a uaghan Israelia dɨkabɨnasava ami. 4 Ezɨ Atrivim Joahas Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God fogha gɨfa, Sirian atrivim bar pazavɨra Israelia gami. Kamaghɨn amizɨ, God Joahasɨn dɨmdiam baraki. 5 Egha Ikiavɨra Itir God, Israelian akurvaghasa gumazir mam amɨsefe, ezɨ gumazir kam Siriabar dafarim da ua me ini. Kamaghɨn amizɨ, Israelia fomɨra deragha ikezɨ moghɨn, datɨrɨghɨn men nguibabar dabirabim ua dera. 6 Egha me arazir kurar kam ataghizir puvatɨ, kar arazir kurar Jeroboamɨn ikɨzim fomɨram amiziba. Jeroboam uaghan Israelia gekuizɨ, me dagh ami. Me datɨrɨghɨn arazir kurar kabagh amuavɨra iti. Egha me aser amizim Aseran marvir guar Samarian itim, me a batoghezir puvatɨ.

7 Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba Israelian mɨdorozir gumazir avɨribav soghezɨ me ariaghire. Sirian mɨdorozir gumaziba bar puvɨra me gamua, me dɨkabɨra me gamima me nguazir mɨnemniamɨn mɨn otifi. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn, Joahas mɨdorozir gumazir avɨriba puvatɨ. Israelia datɨrɨghɨn 50plan mɨdorozir gumazir hoziabagh apia mɨsozibara iti. Egha me mɨsoghamin 10plan karisba ikia, egha 10,000plan mɨdorozir gumazir igharaziba iti.

8 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Joahas amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, ingangarir gavgavir an amiziba bar dagh eghari. 9 Egha gɨn Joahas uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Samarian nguibar ekiamɨn ghua anefa. Ezɨ an otarim Jehoas, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Jehoas Israelian atrivimɨn oto

10 Joas 37plan azenibar Judan atrivimɨn iti, ezɨ Joahasɨn otarim Jehoas, a Israelian atrivimɨn oto. Egha 16plan azenibar atrivim ikia, Samarian nguibar ekiamɨn iti. 11 Nebatɨn otarim, Atrivim Jeroboam fomɨra arazir kuram gamizɨ moghɨn Atrivim Jehoas arazir kuram Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn a gami. Jeroboam fomɨra Israelia gekuizɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Ezɨ datɨrɨghɨn Jehoas, Jeroboamɨn mɨn arazir kurar kamaghɨra garibagh ami. Egha an arazir kurar kaba ataghizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 12 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Jehoas amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, Israelian Atrivim Jehoas, Judan Atrivim Amasian adarazi ko mɨsoghezir dughiamɨn, amizir bizir gavgavibagh eghari. 13 Ezɨ gɨn Jehoas uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Samarian ghua, Israelian atrivibar mozibar boroghɨn anefa. Ezɨ Jehoasɨn otarim Jeroboamɨn igharazim an danganim inigha atrivimɨn oto.

Elisa areme

14  *Ezɨ Jehoas atrivimɨn itir dughiamɨn, Elisa arɨmariar bar ekiam ini. A bar aremeghasava ami, ezɨ Atrivim Jehoas ghua an gari. Jehoas an apangkuvigha azia a mɨgɨa ghaze, “Nan afeziam! Nan afeziam! Nɨ Israelian akurvazir gumazir bar gavgavim, mati mɨdorozir hoziaba ko mɨdorozir karisba.”

15 Ezɨ Elisa kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ barir pim inigh izɨ.” Ezɨ Jehoas ghua a inigha izi.

16 Egha Elisa a mɨgɨa ghaze, “Nɨ barir pim inigh a gekuigh asɨsɨvɨra gan.” Ezɨ atrivim kamaghɨn amizɨ, Elisa uan dafarim isa atrivimɨn dafarim gisɨn atɨ.

17 Egha gɨn Elisa kamaghɨn atrivim mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn mangɨ dɨpenir winduan aruem anadi naghɨn itim kuigh.” Ezɨ Jehoas uan barir pim ategha ghua windua kui.

Ezɨ Elisa ghaze, “Nɨ barir pim gekuigh barim gasɨvamadagh.”

Ezɨ Jehoas kamaghɨn amizɨ, Elisa diagha ghaze, “Barir kam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn barim, a Sirian mɨdorozir gumaziba abɨragham. Eghtɨ nɨ Afeghɨn nguibamɨn Sirian mɨdorozir gumaziba ko mɨsogh bar me agɨvagham.”

18 Egha Elisa ua kamaghɨn atrivim mɨgei, “Nɨ bariba inigh.”

Ezɨ atrivim da inigha gɨvazɨ, Elisa ghaze, “Nɨ barir kaba isɨ nguazim gapɨsigh.” Ezɨ Jehoas bariba isa 3plan dughiabar nguazim gapɨsi.

19 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elisa an ganigha atara kamaghɨn mɨgei, “Nɨ 5pla o 6plan dughiabar nguazim gapɨzighan aghua? Nɨ kamaghɨn amigha ti, Sirian mɨdorozir gumaziba agɨvaghai. Egh nɨ datɨrɨghɨn 3plan dughiabara, me abɨragham.”

20 Ezɨ gɨn Elisa aremezɨ, me an kuam inigha dagɨar mozir me ingarizimɨn anefa. Azeniba zurara, Moapian gumazir okoruar maba iza paza Israelia gami.

21 Dughiar mamɨn Israelian gumaziba iza gumazir mamɨn kuam afasa. Egha me garima, Moapian marazi izima, me zuamɨra gumazir kamɨn kuam isa Elisan mozir an aghariba iti naghɨn anekunighava are. Ezɨ gumazir kamɨn kuam mozimɨn ghuaghira Elisan agharibagh isɨn irɨ, ezɨ zuamɨra, an angamɨra itir ikɨrɨmɨrim ua iza an kuamɨn anabozɨ a ua dɨkafi.

Sirian mɨdorozir gumaziba ua Israelia mɨsosi

22 Ezɨ azeniba bar Jehoasɨn afeziam, Joahas Israelian atrivimɨn itima, Sirian Atrivim Hasael, Israelia mɨsogha osɨmtɨzim me ganɨngi. 23 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Israelian apangkuvigha bar me gifonge. A fomɨra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Abraham ko Aisak ko Jekop ko amizir kam ginɨrɨgha, a Israelian akuragha me gasɨghasɨghizir puvatɨ. Egha a Israelia batueghtɨ, me an damazimɨn saghon mangan an aghua.

24 Ezɨ gɨn Atrivim Hasael aremezɨ, an otarim Benhadat an danganim inigha Sirian atrivimɨn oto. 25  *Ezɨ Israelian Atrivim Jehoas, uan mɨdorozir gumaziba ko, Atrivim Benhadatɨn mɨdorozir gumaziba ko me uariv sosi. Egha Jehoas, a Benhadat abɨragha, Jehoasɨn afeziam, Joahasɨn dughiamɨn, nguibar Sirian mɨdorozir gumaziba Israelia da inizir kaba, a uam ada ini. Jehoas 3plan dughiabar Benhadat abɨra.

14

Amasia Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 25:1-24)

1 Ezɨ Joahasɨn otarim, Jehoas azenir pumuningɨn Israelian atrivimɨn itima, Joasɨn otarim Amasia Judan atrivimɨn oto. 2 A 25plan azeniba ikia, egha atrivimɨn otogha, 29plan azenibar Jerusalemɨn atrivim iti. An amebam, Jehoadin, a Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn amizir mam. 3 Amasian afeziam Joas fomɨra amizɨ moghɨn, an arazir aghuibara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Egha a uaghan uan ovavim Atrivim Devit amizir arazir aghuibar gɨn zuir puvatɨ. 4 Guizbangɨra, Amasia mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganir kabagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba danganir kabar ghua aseba bagha ofabagh amua, egha pauran mughuriar aghuim zuiba tue.

5 Amasia Judan kantri gativagha gavgavigha an garir dughiamɨn, a mɨkemezɨma, me ghua, an ingangarir gumazir dapanir an afeziam Atrivim Joas mɨsoghezir kamningɨn, mɨsoghezɨ aning areme. 6  *Ezɨ a ingangarir gumazir kamningɨn boribav soghezɨ, me ariaghirezir puvatɨ. A me ataghizɨ, me iti. An Akɨnafarimɨn itir Moses Osirizir Araziba itir akabar gɨn zui. Akɨnafarir kamɨn aven Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavim e ganɨga ghaze, “Gumazitamɨn borim arazir kuratam damightɨ, ia an arazir kuram ikarvaghsɨ, an amebam ko afeziam mɨsueghtɨ, aning aremeghan kogham. Eghtɨ kamaghɨra, amebam ko afeziam arazir kuratam damightɨ, ia aningɨn arazir kuram ikarvaghsɨ, aningɨn boribav sueghtɨ, me aremeghan kogham. Gumazim arazir kuram damightɨ, ia anarɨra mɨsueghtɨ, an aremegh.”

7 Dughiar mamɨn, Amasia uan mɨdorozir gumaziba ko me ghua Idomian mɨdorozir gumazir 10,000pla, Danganir Zarir Amangsɨzir Avɨrim Itimɨn me ko mɨsosi. Egha me Idomia abɨragha, Selan nguibar ekiam ini. Egha Amasia nguibar ekiar kam, ziam Joktel a gatɨ. Ezɨ me dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, ziar igiar kam a garɨsi.

8 Ezɨ gɨn Amasia, Israelian Atrivim Jehoas bagha gumaziba amangi. Atrivim Jehoas, a Joahasɨn otarim, egha Jehun igiavotarim. Gumazir kaba ghua Jehoas batogha, kamaghɨn a mɨgei, “Israelia, Atrivim Amasia ia mɨsoghasa mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, ia izɨ.”

9 Ezɨ Jehoas, Judan Atrivim Amasian akam ikaragha kamaghɨn akar isɨn zuimɨn a mɨgei, “Lebanonɨn kantrin aven, dɨkoniba itir ikarɨzir mam, temer sidan mam bagha akam amaga kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ uan guivim, nan otarim bagh anemangasa kɨ ifonge. Eghtɨ aning uaningɨn ikiam.’ Dɨkoniba itir ikarɨzir kam, akar kam mɨkemezɨ, gɨn asɨzir atiar mam danganir kam garua, ikarɨzir kam dɨkabɨnizɨ, a ikufi.”

10 Jehoas akar isɨn zuir kam gamua, ua kamaghɨn Amasia mɨgei, “Kɨ fo, bar guizbangɨra, nɨ Idomia mɨsogha bar me abɨra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ bar akuegha uan ziam bar a fe. Nɨ mɨdorozir kamɨn ziar ekiam ini. Egh nɨ datɨrɨghɨn bar akuegh, deraghvɨra uan nguibamɨn ikɨ. Egh nɨ ua e mɨsoghsɨ mɨdorozim foran markɨ. Puvatɨghtɨma, nɨ ko Judan gumazamiziba bar, ia pazavɨra iregh bar ikuvigham.”

11 Ezɨ Amasia Jehoasɨn akam baraghan aghua. Kamaghɨn amizɨ, Israelian Atrivim Jehoas Israelian mɨdorozir gumaziba ko, me nguibar ekiar Judan kantrin itim Betsemesɨn ghugha, Judabar Atrivim Amasia ko an mɨdorozir gumaziba, ko mɨsosi. 12 Me uariv sogha ghuavɨra itima, Israelia Judan mɨdorozir gumaziba dɨkabɨrazɨ, Judan mɨdorozir gumaziba ara ua uan nguibabar ghue. 13 Ezɨ Israelian Atrivim Jehoas, Betsemesɨn nguibar ekiamɨn ikia, Judabar Atrivim Amasian suiragha a isa kalabus gatɨ. Atrivim Joasɨn otarim Amasia, a Atrivim Ahasian igiavotarim. Ezɨ gɨn, Atrivim Jehoas Israelian mɨdorozir gumaziba ko, Betsemesɨn nguibar ekiam ategha Jerusalemɨn ghue. Egha me Jerusalem avɨnizir dɨvazir gavgavim gasɨghasɨki, me Efraimɨn Tiar Akamɨn ikegha ghua, Tiar Akar Mɨkebamɨn itimɨn tu. Dɨvazir kuvizir kamɨn ababanim, a 200 mitan mɨn ghu.

14 Ezɨ Jehoas Jerusalemɨn aven ghua, nguibar ekiamɨn itir golba ko silvaba bar ada ini. A uaghan itarir ekiaba ko itarir igharazir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiba, ko atrivimɨn dɨpenimɨn mongezir dagɨaba bar ada ini. Egha uaghan Judan gumazir ekiar maba isa kalabus gatɨgha kamaghɨn Amasia mɨgei, “Amasia, nɨ uam Israelia e mɨsoghsɨ nɨghnɨghan markɨ. Nɨ kamaghɨn damightɨ, kɨ nɨn gumazir ekiabav sueghtɨ, me arɨghiregham.” An akar kam mɨkemegha gɨvagha, gumazir ekiar kaba ko gumazamizir maba ko bizir kaba sara inigha ua Samarian ghu.

Atrivim Jehoas areme

15 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Jehoas amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, Israelian Atrivim Jehoas, Judan Atrivim Amasian adarazi ko mɨsoghezir eghaghanim, ko an amizir bizir gavgavir igharazibagh eghari. 16 Ezɨ gɨn Jehoas uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Samarian nguibar ekiamɨn ghua, Israelian atrivibar mozibar boroghɨn anefa. Ezɨ an otarim, Jeroboamɨn igharazim, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Amasia areme

(2 Eghaghaniba 25:25-28)

17 Israelian Atrivim Jehoas aremegha gɨvazɨ, Judan Atrivim Amasia ua 15plan azenibar ikegha, areme. 18 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Amasia amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba.

19 Atrivim Amasia Jerusalemɨn itima, gumazir maba a mɨsueghtɨ an aremeghasa akam akɨri. Ezɨ an akar kam baregha, ara Lakisɨn nguibar ekiamɨn ghu. Ezɨ an apanir kaba gumazir maba amangizɨ, me an gɨn Lakisɨn nguibar ekiamɨn ghua, a mɨsoghezɨ, an areme. 20 Ezɨ me an kuam inigha hoziabagh atɨgha ua Jerusalemɨn ize. Egha me an kuam isa Devitɨn Nguibar Ekiamɨn, an inazir afeziaba afezɨ naghɨn anefa.

21 Ezɨ gɨn Judan gumazamiziba bar Usia ini, an ziar igharazim Asaria. Egha me a gamizɨ, a uan afeziam Amasian danganim inigha atrivimɨn oto. Usia 16plan azeniba ikia, atrivimɨn oto. 22 Egha mong gɨn, an atrivimɨn itir dughiamɨn, a ghua mɨsogha apanibar dafarimɨn Elatɨn nguibam uam a ini. Egha nguibar kamɨn danganir ikuviziba a ua dar kɨri.

Jeroboamɨn igharazim, Israelian atrivimɨn oto

23 Joasɨn otarim Amasia 15plan azenibar Judan atrivimɨn itima, Jehoasɨn otarim, Jeroboam Israelian atrivimɨn oto. Egha a 41plan azenibar atrivimɨn ikia, egha Samarian iti. 24 Egha Nebatɨn otarim Jeroboamɨn faragha itim, an amizɨ moghɨn a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Fomɨra Jeroboamɨn faragha itim, Israelia gekuizɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Ezɨ datɨrɨghɨn Jeroboamɨn kam arazir kurar kabara, Jeroboamɨn faragha itim amizɨ moghɨra, an adagh ami. 25  *Jeroboam tɨghar atrivimɨn otivamin dughiamɨn, apaniba Israelian nguazir otevir avɨriba ini. Ezɨ datɨrɨghɨn Jeroboam mɨsogha, ua nguazir kaba ini, a tuavir ghuaghira Hamatɨn nguibar notɨn amadaghan itimɨn ikegha ghua, Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn, sautɨn amadaghan itimɨn tu. Ezɨ arazir kamɨn, Jeroboam Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn akam gamizɨ, a guizbangɨram oto. Akar kam, God faragha a isa Amitain otarim, Jona,* a Godɨn akam inigha izir gumazim a ganɨngizɨ, an a gun mɨkeme. Godɨn akam inigha izir gumazir kam Jona, a Gatheferɨn nguibamɨn gumazir mam. 26 Ikiavɨra Itir God Israelian apanibar garima, me osɨmtɨzir ekiam me garɨghavɨra ikia, egha me agɨvasava ami. Ezɨ gumazir vaghvaziba ikiavɨra iti.† Egha uaghan men akurvaghamin gumaziba puvatɨ. 27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar Israelian ziam angarightɨ, gumaziba ua me gɨnɨghnɨghan kogham, a kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a Jehoasɨn otarim, Atrivim Jeroboam apanibar dafarimɨn ua me iniasa anemɨsefe.

28 Ezɨ bizir igharazibar eghaghanir Atrivim Jeroboam amiziba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, an ingangarir gavgavir an amiziba ko, a Damaskusɨn nguibar ekiam ko Hamatɨn nguibar ekiam, ua da iniasa mɨsoghezir mɨdorozibar eghaghanibagh eghari. Nguibar ekiam Hamat, Judaba faragha a gatifa. 29 Ezɨ gɨn Jeroboam uan inazir afeziar Israelian atriviba ikezibar mɨn areme. Ezɨ an otarim Sekaraia an danganim inigha atrivimɨn oto.

15

Usia Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 26:1-23)

1 Jeroboam 27plan azenibar Israelian atrivimɨn itima, Amasian otarim, Usia Judan atrivimɨn oto. Usian ziar igharazim, Asaria. 2 A 16plan azeniba ikia, egha atrivimɨn oto, egha 52plan azenibar atrivimɨn ikia, egha Jerusalemɨn iti. An amebam Jekolia, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn amizim. 3 Ezɨ Usian afeziam Amasia amizɨ moghɨn, Usia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. 4 Egha Usia mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba danganir kabar ghua aseba bagha ofabagh amua, egha pauran mughuriar aghuim zuiba tue.

5 Dughiar mamɨn Ikiavɨra Itir God lepan arɨmariam gamizɨ, a Usian mɨkarzim bato, eghtɨ arɨmariar kam gɨvaghan kogham. Ezɨ an atrivir dɨpenim ategha ghua dɨpenir igharazimɨn iti, ezɨ an otarim Jotam, an atrivir ingangarim gami, egha atrivimɨn dɨpenimɨn gara, egha kantri gativagha ikia ghuav itima, Atrivim Usia areme.

6 Ezɨ Atrivim Usia amizir bizir igharazibar eghaghaniba, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judan Atrivibar Eghaghaniba. 7  *Ezɨ Atrivim Usia uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghua an kuam isa an inazir afeziabar mozibar boroghɨn anefa. Ezɨ an otarim Jotam, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Sekaraia Israelian atrivimɨn oto

8 Usia 38plan azenibar Judan atrivimɨn itima, Jeroboamɨn igharazimɨn otarim, Sekaraia, Israelian atrivimɨn oto. Egha a Samarian nguibar ekiamɨn ikia, 6plan iakɨnibara atrivimɨn ike. 9 Egha Sekaraian ovaviba amizɨ moghɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. An arazir Nebatɨn otarim Jeroboam amizir arazir kurar kaba ataghizir puvatɨ. Jeroboam fomɨra Israelia gekuizɨ, me arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Ezɨ datɨrɨghɨn Sekaraia uaghan arazir kabaram ami. 10 Ezɨ Jabesɨn otarim Salum, gumazir maba ko uari akuvagha, Sekaraia mɨsueghtɨ, an aremeghasa tuaviba buri. Egha gɨn Salum uabɨ, gumazamizibar damazimɨn, Sekaraia mɨsoghezɨ an aremezɨ, Salum uabɨ atrivimɨn oto. 11-12 Ezɨ arazir kamɨn, a Ikiavɨra Itir God mɨkemezir akar dɨkɨrɨzim gamizɨ, a guizbangɨram oto.* Fomɨra Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Atrivim Jehu mɨkeme, “Kɨ gɨn nɨn adarazir gumaziba ateghtɨ, me atrivibar otivam. Nɨn ikegh mangɨ nɨn otarim ko an otarim, ko an igiavotarim ko an azɨzimɨn tugham.” Ezɨ Sekaraia amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.

Salum Israelian atrivimɨn oto

13 Usia 39plan azenibar Judan atrivimɨn iti, ezɨ Jabesɨn otarim Salum, Israelian atrivimɨn oto. Egha Samarian ikia, iakɨnir vamɨran atrivimɨn ike. 14 Ezɨ dughiar kamɨn, Gadin otarim Menahem, Tirsan nguibam ategha Samarian ghugha, Salum mɨsoghezɨ an areme, ezɨ a uabɨ atrivimɨn oto. 15 Ezɨ Salum amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam uaghan Salum ko gumazir igharaziba me Atrivim Sekaraia mɨsueghtɨ an aremeghasa amizir arazibagh eghari.

16 Dughiar Menahem uan gumaziba ko, me Tirsa ategha Samaria bagha zuimɨn, me Tipsan nguibar ekiamɨn otifi. Ezɨ Tipsan gumaziba uan nguibamɨn aven mangasa Menahemɨn gumazibar amamangatɨzir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Menahem mɨdorozim foregha me uariv sogha, Menahem uan adarazi ko me bar pazavɨra, Tipsan nguibar ekiam gasɨghasɨki. Egha me Tipsan nguibamɨn gumazamiziba ko nguibar dozir an boroghɨn itibar gumazamizibav mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha me amizir naviba adaiba inigha men navibagh iniva da ofɨrima, me ariaghiri.

Menahem Israelian atrivimɨn oto

17 Usia 39plan azenibar Judan atrivimɨn itima, Gadin otarim Menahem Israelian atrivimɨn oto. Egha a Samarian nguibar ekiamɨn ikia 10plan azenibar atrivimɨn iti. 18 Egha an arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami, mati Nebatɨn otarim Jeroboam, amizɨ mokɨn. Jeroboam fomɨra Israelia gekuizɨ, me arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Ezɨ Menahem datɨrɨghɨn arazir kaba ataghɨrazir puvatɨ, an adagh amuavɨra ikia ghuav areme. 19 Menahem atrivimɨn itir dughiamɨn, Tiklat Pileser, Asirian atrivimɨn ikia, egha iza Israelia ko mɨsosi. Ezɨ Tiklat Pileserɨn ziar igharazim, Pul. Ezɨ Menahem 3,000,000 kina silva inigha, Tiklat Pileser givezasa a ganɨngi, eghtɨ a ua mɨsoghan koghɨva, egh Menahemɨn akuraghtɨ, a Israelian kantrin atrivir gavgavimɨn ikiam. 20 Menahem manmaghɨn dagɨar kaba ini, a gumazir dagɨar avɨriba itiba vaghvagha me gaghorima, me 50 silvan dagɨaba a ganɨngizɨ, ana da isa Atrivim Tiklat Pileser ganɨngi. Ezɨ Tiklat Pileser Israelian kantri ategha ghu.

21 Menahem amizir bizir igharazibar eghaghaniba bar, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba. 22 Ezɨ Menahem uan inazir afeziabar mɨn areme. Ezɨ an otarim Pekahia, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Pekahia Israelian atrivimɨn oto

23 Usia 50plan azenibar Judan atrivimɨn iti, ezɨ Menahemɨn otarim Pekahia, Israelian atrivimɨn oto. Egha Samarian nguibamɨn ikia azenir pumuningra atrivimɨn ike. 24 An arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Fomɨra Nebatɨn otarim Jeroboam Israelia gekuizɨ, me arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Ezɨ Pekahia datɨrɨghɨn arazir kurar kabaram amua da ataghizir puvatɨ. 25 Ezɨ Pekahian mɨdorozir gumazibar garir gumazir mam, an ziam Peka, a Remalian otarim. A Gileatɨn Distrighɨn 50plan gumaziba ko, Pekahia mɨsueghtɨ an aremeghasa akam akɨri. Dughiar kamɨn, Pekahia Samarian ikia uan atrivir dɨpenimɨn aven itir danganir gavgavim itima, gumazir kaba danganir kamɨn aven ghua, a mɨsoghezɨ, an areme. Egha me uaghan Argop ko Arie mɨsoghezɨ, aning areme. Ezɨ Peka, Atrivim Pekahian danganim inigha atrivimɨn oto.

26 Ezɨ Pekahia amizir bizir igharazibar eghaghaniba, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.

Peka Israelian atrivimɨn oto

27 Atrivim Usia 52plan azenibar Judan atrivimɨn iti, ezɨ Remalian otarim Peka, Israelian atrivimɨn oto. Egha a Samarian nguibar ekiamɨn ikia, 20plan azenibar atrivimɨn iti. 28 Egha an arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Nebatɨn otarim Jeroboam fomɨra Israelia gekuizɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Ezɨ Peka uaghan arazir kabaram amua da ataghizir puvatɨ.

29 Peka Israelian atrivimɨn itir dughiamɨn, Asirian Atrivim, Tiklat Pileser iza, Israelia mɨsogha, Ijonɨn nguibar ekiam, ko Abel Betmakan nguibar ekiam, Janoan nguibar ekiam, Kedesɨn nguibar ekiam, Hasorɨn nguibar ekiam, Gileatɨn Distrik, Galilin Distrik, ko Naptalin anabamɨn nguaziba bar ada ini. Egha a danganir kabar gumazamiziba inigha, Asirian kantrin ghua me isa kalabuziabar mɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar me arɨki.†

30 Ezɨ Usian otarim Jotam, a 20plan azenibar Judan atrivimɨn itima, Elan otarim, Hosia gumazir maba ko, Atrivim Peka mɨsueghtɨ, an aremeghasa tuavir mam bato. Egha gɨn Hosia, Peka mɨsoghezɨ, an aremezɨ, Hosia uabɨ an danganim inigha Israelian atrivimɨn oto. 31 Ezɨ Atrivim Peka amizir bizir igharazibar eghaghaniba bar, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghaniba.

Jotam Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 27:1-9)

32 Ezɨ Remalian otarim Peka azenir pumuningɨn Israelian atrivimɨn itima, Usian otarim Jotam, a Judan atrivimɨn oto. 33 A 25plan azeniba ikia, atrivimɨn otogha Jerusalemɨn ikia, 16plan azenibar atrivimɨn iti. An amebam Jerusa, a Sadokɨn guivim. 34 Ezɨ Jotamɨn afeziam Usia amizɨ moghɨn, an arazir aghuiba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. 35 Egha Jotam mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba danganir kabar ghuavɨra ikia, aseba bagha ofabagh amua, pauran mughuriar aghuim zuiba tue. Ezɨ Jotam mɨkemezɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir Dɨvazimɨn Tiar Akar Pɨn Itimɨn ingari.

36 Ezɨ bizir igharazir Jotam amizibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. 37 Ezɨ Jotam atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, Sirian Atrivim Resin ko Israelian Atrivim Peka, aningɨn mɨdorozir gumaziba amangizɨ, me dughiar faragha zuimɨn, Judaba konasa ghue. 38 Ezɨ Jotam uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghua, an inazir afeziabar mozibar boroghɨn anefa. Ezɨ an otarim Ahas, an danganim inigha atrivimɨn oto.

16

Ahas Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 28:1-27)

1 Remalian otarim Peka 17plan azenibar Israelian atrivimɨn itima, Jotamɨn otarim, Ahas Judan atrivimɨn oto. 2 Egha Ahas 20plan azeniba ikia, atrivimɨn otogha, 16plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An ovavim Devit arazir aghuibagh ami, ezɨ Ahas Ikiavɨra Itir God, an God, an an damazimɨn arazir aghuibagh amir puvatɨ. 3  *Puvatɨ. A Israelian atriviba amizɨ moghɨn, puram arazir kuram gami. Egha uaghan a bar arazir igharazim gami. A uan otarim mɨsuegha, aseba bagha ofan bar isia mɨghɨrimɨn mɨn a tua. Egha a fomɨra nguazir kamɨn ikezir gumazamizibar arazir kurabar gɨn zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar men arazibar aghuagha me batuegha, nguazir kam isa Israelia ganɨngi. 4 Ezɨ Ahas mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibar zui. Danganir kaba, da uaghan mɨghsɨar dozibagh isɨn ikia, temer ekiabar apengan iti. Egha an aseba bagha ofabagh amua, pauran mughuriar aghuim zuiba tue.

5  *Dughiar kamɨn, Sirian Atrivim Resin, ko Israelian Atrivim Peka, a Remalian otarim, aning uan mɨdorozir gumaziba inigha, Jerusalem konasa ghu. Egha me Jerusalemia ko mɨsosi, me Atrivim Ahas ko an mɨdorozir gumaziba dɨkabɨnasa amuava avenge. 6 Ezɨ dughiar kamɨn, Sirian Atrivim Resin, ua Elatɨn nguibam iniasa mɨsosi. Egha a ua Elatɨn nguibam inigha, Judan Elatɨn aven itiba batoke. Egha a Idomia ataghizɨ, me ghua Elatɨn nguibamɨn iti. Egha an ikia iza datɨrɨkɨn.* 7 Ezɨ Atrivim Ahas gumazir maba amangizɨ, me Asirian Atrivim Tiklat Pileser bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ Atrivim Ahas, kɨ nɨn ingangarir gumazim, egha kɨ nɨn borimɨn mɨn iti. Datɨrɨghɨn Sirian atrivim ko Israelian atrivim na ko mɨsosi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ izɨ me mɨsoghtɨ, me e gasɨghasighan kogham.” 8 Egha Ahas Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir gol ko silvan dagɨaba, ko atrivimɨn dɨpenimɨn itir dagɨaba sara inigha Asirian atrivim givezeghtɨ, a Judabar akurvaghasa da amada. 9 Ezɨ Atrivim Tiklat Pileser, Ahasɨn akam baregha, uan mɨdorozir gumaziba inigha ghua, Damaskusɨn nguibar ekiamɨn mɨsogha a ini. Egha Tiklat Pileser, Atrivim Resinɨn mɨsoghezɨ, an areme. Egha Damaskusɨn gumazamiziba, kalabuziar gumazamizibar mɨn me inigha, Kirɨn nguibar ekiamɨn ghu.

10 Ezɨ gɨn Atrivim Ahas, Asirian Atrivim Tiklat Pileserɨn ganasa Damaskusɨn ghu. A danganir kamɨn itir dughiamɨn, a Damaskusɨn itir asebar ziaba famin ofa gamir dakozimɨn gani. Egha an nedazimɨn ingarigha, ofa gamir dakozir kamɨn ingarir araziba osiri. Egha Jerusalemɨn Godɨn ofa gamir gumazim Uria bagha anemada, egha a mɨkemezɨ, a kamaghɨra ofa gamir dakozir mamɨn ingari. 11 Ezɨ Uria akam baregha, kamaghɨra garir ofa gamir dakozir Damaskusɨn itimɨn ingari. Ahas tɨghar ua Jerusalemɨn izamin dughiamɨn, Uria ofa gamir dakozir kam gamigha gɨfa. 12 Ahas ua izezir dughiamɨn, a ghua ofa gamir dakozimɨn gari. Egha ofa damuasa ofa gamir dakozir ekiar kamɨn boroghɨn ghua adɨrɨziamɨn ghuavanabo. 13 Egha an ofan bar isia mɨghɨrim, ko wit tuer ofa, ko wain inger ofabagh ami. Egha asɨzir ghuzim inigha, God ko navir vamɨran ikiamin ofa bagha, ghuzim isa ofa gamir dakozimɨn a kavamadi.

14  *Bar fomɨra iza dughiar kamɨn, ofa gamir dakozir me fomɨra brasɨn ingarizim, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikia an Dɨpenimɨn guamɨn tughav iti. Ezɨ Atrivim Ahas datɨrɨghɨn ofa gamir dakozir kam, an danganimɨn a inigha, a gisɨvagha notɨn amadaghan ofa gamir dakozir igiar kamɨn mɨriamɨn anesara. Godɨn ofa gamir dakozir kam, faragha ofa gamir dakozir igiar kam ko Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn, tɨzimɨn tughav ti. 15 Ezɨ Atrivim Ahas kamaghɨn Uria mɨgei, “Nɨ zurara ofa damuamin dughiaba, nɨ ofa gamir dakozir igiar kamra mangɨ. Nɨ mɨzarazibar ofan bar isia mɨghɨribar amuva, guaratɨzibar wit tuer ofabar amu. Egh nɨ atrivim bagh ofa damuva, egh uaghan gumazamiziba bar me bagh ofa bar amu. Kar ofan bar isia mɨghɨriba ko wit tuer ofaba. Egh nɨ gumazamiziba bagh ofan igharazibar amu, kar wain inger ofaba. Egh nɨ asɨzibar ghuziba bar ada inigh ofa damu, egh da kavamangɨtɨ, da ofa gamir dakozir igiar kamra irɨ. Ezɨ brasɨn ingarizir ofa gamir dakozim, kar nan bizimra. Kɨ an ofabar amu egh Godɨn azangsɨghtɨ, a na mɨkɨmtɨ bizir kɨ damuasa nɨghnɨziba kɨ dar amuam.” 16 Ezɨ Uria atrivimɨn akar kaba baregha zurara dar gɨn ghua, egha kamaghɨn ami.

17  *Ezɨ gɨn Atrivim Ahas ingangarir gumazibav kemezɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghugha, Solomonɨn ingangarir gumaziba fomɨra wilkarɨn brasɨn amizibar aghariba akaragharɨki. Egha uaghan itarir ekiar wilkar gisɨn itiba ini. Egha me bulmakaun brasɨn tengɨn dɨpar ekiamɨn apengan itiba ini. Me gɨn dagɨaba inigha tengɨn ekiar kam afasa dakozir igiamɨn ingari.† 18 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨra, bizir mam mati dɨpenir dozir mamɨn mɨn iti, me Sabatɨn dughiamɨn uari bagha aruemɨn fefem avasa an ingari. Egha me datɨrɨghɨn a gɨrazɨ, gumaziba an guamɨn ganan kogham. Ezɨ me, tiar akar atrivim Godɨn Dɨpenimɨn aven zuim, me uaghan an itir kurkazir aghuim gɨrazɨ, gumaziba ua kurkazir kamɨn ganan kogham. Atrivim Ahas Asirian atrivimɨn ifongiamɨn gɨn ghua, arazir kabagh ami.‡

19 Ezɨ Atrivim Ahas amizir bizir igharazibar eghaghaniba bar, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. 20  *Ezɨ Ahas uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghua, a isa an inazir afeziabar mozibar boroghɨn anefa. Ezɨ an otarim Hesekia an danganim inigha atrivimɨn oto.

17

Hosia Israelian atrivimɨn oto

1 Atrivim Ahas Judan atrivimɨn itima, an namba 12ɨn azenimɨn aven, Elan otarim Hosia, a Israelian atrivimɨn oto. Egha 9plan azenibar atrivimɨn ikia Samarian nguibar ekiamɨn iti. 2 An arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Egha a Israelian atrivir igharazir an faragha zuiba amizɨ moghɨn, an arazir kurar bar avɨribagh amizir puvatɨ. 3 An atrivimɨn itir dughiamɨn, Asirian Atrivim Salmaneser iza Israelia ko mɨsosi. Egha Asirian mɨdorozir gumaziba Israelia abɨra, ezɨ Hosia Salmaneserɨn akar dɨkɨrɨzimɨn a gamua ghaze, an an apengan ikɨva, egh zurara azenibar a takisɨn mɨn dagɨaba a danɨngam. 4 Egha azenir mamɨn, Hosia gumazir maba amangizɨ, me Isipɨn Atrivim So bagha ghuegha an azai, eghtɨ a Hosian akuragham. Egha uaghan azenir kamɨn, Hosia azenibar zurara ami moghɨn, a Salmaneser bagha takisɨn mɨn dagɨaba amadir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Salmaneser kamaghɨn fo, Hosia a gifaragha uan akar dɨkɨrɨzim abɨki. Kamaghɨn amizɨ, a uan mɨdorozir gumaziba amangizɨ me ghua, Hosian suiragha kalabus gatɨ.

Asiriaba Samariabav sogha me abɨni

5 Dughiar Asirian Atrivim Salmaneser, Hosia kalabus gatɨzimɨn gɨn, Salmaneser uan mɨdorozir gumaziba inigha ghua Israelian nguazimɨn aven arua bar me mɨsosi. Me ghua Samarian nguibar ekiamɨn otivigha, me korogha, 3plan azenibar me ko mɨsosi. 6 Ezɨ namba 9ɨn azenimɨn Hosia Israelian atrivimɨn itima, Asirian atrivim Samariaba dɨkabɨragha, men nguibar ekiam ini. Egha a Israelia inigha Asirian kantrin ghu. Egha marazi isa Halan nguibar ekiam gatɨ, egha marazi isa Gosanɨn Distrighɨn aven itir, Haborɨn Fanemɨn boroghɨra me arɨki. Ezɨ marazi Midian kantrin nguibabar iti.

7 Osɨmtɨzir Israelia bativir kaba, dar mɨngarim kamakɨn. Me Ikiavɨra Itir God, men Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Ikiavɨra Itir God fomɨra men inazir afeziaba Isipɨn atrivimɨn dafarimɨn ua me ini. Ezɨ me bizir kam gɨnɨghnɨzir pu. Bar puvatɨ. Israelia asebar ziaba fe, 8 egha me uan atirivibar arazir kurar me faragha amizibar gɨn zui. Egha me ikɨzir igharazir fomɨra nguazir kamɨn ikezibar, arazir kurabar gɨn zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God ikɨzir kaba batuegha, nguazir kam isa Israelia ganɨngi. 9 Ezɨ Israelia Ikiavɨra Itir God, men God akɨrim ragha a gasaragha moga, arazir kurar bar avɨribagh ami. Kar, arazir Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn derazir puvatɨziba. Me mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba famin danganiba, uan nguibar ekiaba ko nguibar doziba bar, dar boroghɨn, dar ingari. 10  *Egha me mɨghsɨabar oraziba ko temer ekiabar apebabar dughuazibar ghua, uari bagha dagɨar guarir dɨghoriba itiba ko temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba saram asava, egha dar ziaba fe. 11 Egha me danganir kabar ikia, asebar ziaba fer arazir ikɨzir igharaziba fomɨram amizibagh ami, ikɨzir kaba, Ikiavɨra Itir God fomɨra nguazir kamɨn me batoke. Me pauran mughuriar aghuim zuiba tua, aseba bagha ofa gami. Ezɨ Israelian arazir kurar kaba Ikiavɨra Itir God gamima, an anɨngaghe. 12 Fomɨra Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me mɨkeme, “Ia asebar marvir guabar ziaba fan markɨ.” Ezɨ me an akam baraghan aghuagha marvir guar kabar ziaba fe.

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God uan akam inigha izir gumaziba amangizɨ, me vaghvagha Israel ko Judan ghuegha, kamaghɨn Akar Gavgavim me ganɨga ghaze, “Ia nɨghnɨzibagh iragh, egh ia uan arazir kuraba ategh nan Akar Gavgaviba, ko arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨ. Arazir kaba, kɨ ian inazir afeziabagh anɨngi. Kɨ akar kaba isa, uan ingangarir gumazibar akabagh atɨzɨ, me ia mɨkeme, kar nan akam inigha izir gumaziba.” 14 Ezɨ Israelian dapaniba gavgavigha Godɨn akam barazir puvatɨ, egha an akam batuegha uan inazir afeziabar arazibar gɨn zui. Inazir afeziar kaba, me nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikian aghua, a men God. 15 Israelia akɨrim ragha arazir God ifongezibagh asava, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir a men inazir afeziaba ko amizim, ko an ikiangsɨzir a me ganɨngiziba, me bar dar aghua. Me akaba batogha, egha ghua asebar ziaba fe. Aser kaba guizbangɨn godba puvatɨ. Ezɨ Israelian gumazamiziba bizir ifavarir kɨnir kabar ziaba fe, me uari pura bizir ifavarir kɨnibar mɨn otifi. Fomɨra Ikiavɨra Itir God me mɨkeme, me men boroghɨra itir ikɨzibar arazibar gɨn mangan markɨ, ezɨ Israelia an akam batuegha, arazir kabar gɨn zui. 16  *Egha me Ikiavɨra Itir God, men Godɨn Akar Gavgaviba bar da batuegha da abɨki. Egha me gol inigha bulmakaun apurir pumuningɨn marvir guamningɨn ingarigha, aningɨn ziamning fe. Egha me aser amizim Aseran marvir guamɨn ingarigha an ziam fe. Egha uaghan, overiamɨn itir mɨkoveziba bar dar ziaba fava, egha asem Balɨn ziam fe. 17  *Egha me uan otariba ko guivibav sogha, avimɨn aven me tua aser kabar ofa gami. Egha me ganganir gumaziba ko gumazamizir aremezibar duaba ko mɨgeiba bagha ghua, egha uarir akurvaghasa men azai. Egha me imezibagh amir arazibagh ami. Israelia ti nɨghnɨzir vamɨra iti, a kamakɨn, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram damuvɨra ikiasava ami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God men arazir kurar kamɨn ganigha puvɨra men atari. 18 Ikiavɨra Itir God bar Israelian anɨngaghegha, men guabar ganan aghua. Kamaghɨn amizɨ, a men nguazimɨn me batoghezɨ, me ghua saghon itir kantrin ghu. Ezɨ Judan anabamɨn gumazamiziba uan nguazimɨn ikiavɨra iti.

19 Egha Judaba, me uaghan Ikiavɨra Itir God, men God, an Akar Gavgavibar gɨn zuir puvatɨ. Israelia gɨn ghuezir arazir kurar kabara, Judan gumazamiziba uaghan dar gɨn zui. 20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God akɨrim ragha bar Israelia gasara. Egha a puv me gamua, egha apaniba amangizɨ me iza me gasɨghasɨki. Israelia arazir kuraba ataghizir puvatɨ, ezɨ Ikiavɨra Itir God men aghuagha, me batoghezɨ me an damazimɨn saghon ghue.

21 Fomɨra Israelia ko Judaba uari inigha Atrivim Devitɨn adarazir apengan iti. Egha gɨn Ikiavɨra Itir God Israelia gamizɨ, me Judan adarazi ko uari abɨki. Egha Israelian adarazi dɨkavigha Nebatɨn otarim Jeroboam amɨsevezɨ, a men atrivimɨn oto. Egha Jeroboam me gamima, me Ikiavɨra Itir God ategha, arazir kurar avɨrir bar ekiabagh ami. 22 Egha gɨn Israelia uaghan, Jeroboam amizɨ moghɨn, arazir kurar bar igharazibagh ami. Me arazir kaba ataghizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 23 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God bar men aghua, egha me batoghezɨ me uan kantrin saghon ghue. Ikiavɨra Itir Godɨn arazir kamɨn mɨngarim kamakɨn, God dughiar avɨriba ikiangsɨzir akaba isa Israelia bagha uan akam inigha izir gumazibagh anɨngi. Kar an ingangarir gumaziba, ezɨ me arua Israelia mɨgɨavɨra iti, ezɨ me me baraghan aghua. Kamaghɨn amizɨ, Asiriaba iza Israelia mɨsogha me abɨragha, me inigha uan kantrin ghue, ezɨ me kantrin kamɨn ikiavɨra iti.*

Ikɨzir igharazibar gumazamiziba Israelɨn nguazim gapia

24 Asirian atrivim ghua, Babilonɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba, ko Kutan nguibar ekiam, Ivan nguibar ekiam, ko Hamatɨn nguibar ekiam, ko Sefarvaimɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba, a bar me inigha Samarian nguibar ekiabar ghuegha, Israelian nguibar ekiabar me arɨki. Ezɨ gumazamizir kaba bar Israelian nguazim gapia.

25 Egha me iza kagh apiagha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God laionba amangizɨ, da iza men maraziv suagharɨki.

26 Ezɨ gumazir maba ghua kamaghɨn Asirian atrivim mɨgei, “Gumazamizir nɨ inigha ghua Samarian nguibabagh arɨghiziba, me nguazir kamɨn asebar arazibagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, aser kam laionba amangizɨ da iza gumazamizibav sozi me ariaghiri.”

27 Atrivim akar kam baregha uan gumazir dapanir mam mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ Israelian ofa gamir gumazir e inigha kagh izezir kabar tam inigh izɨ. Egh uam anemadaghtɨ, a Samarian kantrin mangɨ ikɨ, egh nguazir kamɨn asebar arazibar gumazamizibar sure damu.” 28 Ezɨ me Israelian ofa gamir gumazir mam inigha, ua Samarian anemada, ezɨ a ghua Betelɨn nguibamɨn ikiava, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer arazibar gumazamizir kabar sure gami.

29 Ezɨ ikɨzir kabar gumazamiziba me uan arazibar gɨn ghuavɨra ikia, egha uari bagha asebar marvir guabar ingari. Egha me marvir guar kaba isa, Israelia fomɨra asebar ziaba fasa mɨghsɨabar pɨn itir danganir ingarizir kabagh arɨki. Egha ikɨzir vaghvaziba uari bagha marvir guabar ingara da isa nguibar me itibagh arɨsi. 30 Babilonɨn ikegha izezir gumazamiziba, uari bagha asem Sukotbenotɨn marvir guamɨn ingari, ezɨ Kutan gumazamiziba, asem Nergalɨn marvir guamɨn ingari, ezɨ Hamatia uari bagha asem Asiman, marvir guamɨn ingari, 31 ezɨ Ivan gumazamiziba asem Niphasɨn marvir guam ko asem Tartakɨn marvir guamɨn ingari. Ezɨ Sefarvaimia me uan boribav sogha da tua, ofan mɨn asemning Adramelek ko Anamelek ganɨdi. 32 Egha gumazamizir kaba uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Me uari uan adarazir gumazir maba mɨsevima, me Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazibar otifi. Godɨn ofa gamir gumazir kaba me asebar ziam fer danganir mɨghsɨabar itibar ikia, egha gumazamizir asɨzir me ofa bagha isa izibar ofa gami. 33 Egha arazir kamɨn me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa, egha uaghan me uan nguibamɨn amir arazimɨn gɨn ghua uan asebar ziaba fe.

34  *Egha datɨrɨghɨn uaghan gumazamizir kaba arazir kamɨn gɨn ghuavɨra iti. Me guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer puvatɨ, egha me arazir God ifongeziba ko, bizir a damuasa me mɨkemeziba ko, Araziba ko, Akar Gavgaviba, me dar gɨn zuir puvatɨ, kar a Jekopɨn ovavir boribagh anɨngizir araziba. Jekop a gumazir kam, God ziar igharazir kam Israel a ganɨngi. 35 Ikiavɨra Itir God fomɨra Israelia ko akar dɨkɨrɨzir mam gami, egha mɨghɨgha kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia asebar ziaba fan markɨ. Ia men apengan ikian markɨ, egh me bagh teviba apɨran markɨ. Egh me bagh ofabar amuan markɨ. Bar markɨ. 36  *Ia nan ziamra fɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, egh nan apengan ikɨ. Nan gavgavir ekiamɨn, kɨ Isipɨn ia inigha ize. Kamaghɨn amizɨ, ia na bagh teviba apɨrɨva, na baghvɨra ofabar amu. 37 Ia arazir kɨ ifongeziba, ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, ko nan Araziba bar, ko nan Akar Gavgavir kɨ ia bagha osirigha ia ganɨngiziba, ia bar dar gɨn mangɨ. Ia asebar ziaba fan markɨ. 38 Ia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ia koma amizir kam, gɨn amangan markɨ. Egha ia mangɨ asebar ziaba fan markɨ. 39 Puvatɨ. Ia nan ziamra fɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Egh ia nan apengara ikɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, kɨ ian akuraghtɨ apaniba ia abɨnan kogham.” 40 Ezɨ gumazamizir kaba an akam barazir puvatɨgha, uan arazir me fomɨra amizibar gɨn ghuavɨra iti.

41 Ikɨzir igharazibar gumazamizir iza Samarian itir kaba, me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa, egha uaghan uan asebar ziaba fe. Ezɨ datɨrɨghɨn men ovavir boriba uaghan, men arazir kabara gɨn ghuavɨra iti.†

Judan kantri ghuaghira ghua bar ikuvigha gɨvazir dughiamɨn eghaghanim

18

(Sapta 18--25)

Hesekia Judan atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 29:1-2; 31:1)

1 Elan otarim Hosia, an namba 3ɨn azenimɨn, a Israelian atrivimɨn itima, Ahasɨn otarim Hesekia, Judan atrivimɨn oto. 2 Hesekia azenir 25pla ikia, egha atrivimɨn oto, egha 29plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An amebam Abiya, Sekaraian guivim. 3 Hesekia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami, mati an ovavim Atrivim Devit amizɨ mokɨn. 4  *Egha Hesekia mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibagh asɨghasɨgha, dagɨar guarir akɨniba apɨrigha temer guarir aser amizim Aseran nedazim itim okagharɨki. Hesekia garima, Moses fomɨra ingarizir kuruzir brasɨn kam, me a dɨbora ghaze, “Nehustan,” egha gumazamiziba pauran mughuriar aghuim zuiba tua, kuruzir kamɨn ziam fe. Kamaghɨn amizɨ, Hesekia datɨrɨghɨn kuruzir brasɨn kam inigha anebɨagharɨki. 5 Hesekia nɨghnɨzir bar gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn iti, a Israelian God. Judan atrivir igharazir tam, Hesekian mɨn nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨ. An nɨghnɨzir gavgavim, atrivir faragh ikeziba ko an gɨn otivizir atriviba, bar men nɨghnɨzir gavgavibagh afira. 6 A bar Ikiavɨra Itir Godɨn porogha a baghavɨra iti, egha zurara Ikiavɨra Itir God ataghɨrazir pu. Bar puvatɨ. A deraghavɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavir, a Moses ganɨngizibar gɨn zui. 7 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Hesekia ko ikia egha an akurvazima, an amir biziba bar deraghavɨram otifi. Asirian atrivim Judabagh ativagh men ganan Hesekia bar aghua, egha a ua atrivir kamɨn apengan itir puvatɨ. 8 Egha Hesekia uaghan uan mɨdorozir gumaziba ko Filistian kantrin ghuegha, egha Filistian kantrin ekiaba ko nguibar doziba sara mɨsosi. Egha me Filistiaba abɨragha ghua, Gasan nguibar ekiam ko nguibar an boroghɨra itibar tu.

9 Hesekia azenir 4plan, Judan atrivimɨn itima, dughiar kamɨn Elan otarim Hosia, an namba 7ɨn azenimɨn a Israelian atrivimɨn iti. Egha azenir kamɨn, Asirian Atrivim Salmaneser uan mɨdorozir gumaziba ko iza Israelia ko mɨsosi. Me Samarian nguibar ekiam iniasa anevɨnigha mɨsosi. 10 Me nguibar ekiam korogha ghua, namba 3ɨn azenim otozɨ, me Samaria dɨkabɨragha a ini. Kar namba 6ɨn azenim Hesekia atrivimɨn iti, ezɨ namba 9ɨn azenimɨn Hosia atrivimɨn iti. 11 Ezɨ Asirian atrivim Israelia inigha Asirian kantrin ghu. Egha marazi isa Halan nguibar ekiam gatɨ, egha marazi isa Gosanɨn Distrighɨn aven itir, Haborɨn Fanemɨn boroghɨra me arɨki. Ezɨ marazi Midian kantrin nguibabar iti.

12 Osɨmtɨzir Israelia bativir kaba, dar mɨngarim kamakɨn. Me Ikiavɨra Itir God, men God, me an akam batosi, egha a me ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam abigha, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, me ganɨngizir Akar Gavgaviba barazir puvatɨgha, an arazibar gɨn zuir puvatɨ.

Asirian mɨdorozir gumaziba Jerusalemɨn nguibar ekiam iniasav amua mɨsosi

(2 Eghaghaniba 32:1-19; Aisaia 36:1-22)

13 Hesekia 14plan azenibar atrivimɨn itima, ezɨ Asirian Atrivim Senakerip uan mɨdorozir gumaziba ko iza Judaba ko mɨsogha me abɨragha, men nguibar dɨvazir gavgaviba avɨniziba bar da ini. Egha me Jerusalem inizir puvatɨ. 14 Atrivim Senakerip Lakisɨn nguibamɨn iti, ezɨ Hesekia kamaghɨn a bagha akam amada, “Kɨ nɨn akam batuegha, datɨrɨghɨn osɨmtɨzim iti. Ezɨ kɨ kamaghsua, nɨ na ko mɨsoghan markɨ. Egh nan kantri ateghtɨ, kɨ kamaghɨn damuam, nɨ bizir manam bagh azangsɨghtɨ, kɨ nɨ danɨngam.” Ezɨ Senakerip 10,000 kilogrem silva ko 1,000 kilogrem gol uabɨ danɨngasa Hesekia mɨgei. 15 Kamaghɨn amizɨ, Hesekia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir silvan dagɨaba ko atrivimɨn dagɨaba itir danganimɨn dagɨaba inigha, Senakerip bagha bar da amada. 16 Egha Hesekia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar itir golba ko guarir akɨnir tiar akabar mɨriamɨn itimningɨn golba bar da adangi. A uabɨ faragha ingangarir gumazibav kemezɨ, me golɨn kaba tiar akar kaba avava, egha guarir akɨnimning sara nomke. Egha datɨrɨghɨn a golɨn kaba inigha Atrivim Senakerip bagha da amangi. 17 Ezɨ Asirian atrivim gol ko silvan kaba inigha, uan mɨdorozir gumazibar dapanir ekiar 3pla, ko mɨdorozir gumazir bɨzir dafam amadazɨ, me Lakis ategha, Atrivim Hesekia bagha Jerusalemɨn zui. Me ghua Jerusalemɨn oto. Dughiar kamɨn, danganir mam iti, Mozir Dɨpar Pɨn Itimɨn daghurim, dɨpam an ghuaghira Jerusalemɨn oto. Daghurir kam, a tuavir ekiar ghua iniba ruer danganimɨn boroghɨn oto. Asiriaba otivigha danganir kamɨn tuivighav iti.

18 Ezɨ Asirian gumaziba Atrivim Hesekia bagha akam amaga ghaze, a izɨ. Ezɨ a uan fofozir gumazibar dapanir 3pla amangizɨ, me Asirian gumazir kaba bativasa ghue. Kar, Hilkian otarim Eliakim, an atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumazim, ko Sepna, atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim, ko Asapɨn otarim Joa, an atrivim amir bizibar eghaghaniba, bar ada osirir gumazim, me zui. 19 Egha gumazir dapanir 3plan kaba, Asiriaba bativizɨ, Asirian mɨdorozir gumazibar dapanir ekiabar mav, akar gavgavimɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia mangɨ, Asirian atrivir ekiamɨn akar gavgavir kamɨn gun Hesekia mɨkemegh. A kamaghɨn mɨgei, ‘Hesekia, nɨ gavgavir manam ikia, egha nan apengan ikian aghua? 20 Mɨgɨrɨgɨar kɨniba ti mɨdorozimɨn gavgavim gafiraz, o? Bar puvatɨ! Nɨ nan akaba barazir puvatɨ. Egha nɨ ghaze, tina izɨ nɨn akuragham! Ezɨ nɨ na baraghan aghua. 21 Kɨ fo, kantri Isip nɨn akuragh mɨsoghasa nɨ a bagha gara mɨzua iti. Egha kɨ nɨ mɨgei, Isip mati abuar mɨsiam dɨpɨriaghirɨgha gɨfa. Egh nɨ a inigh fidizimɨn mɨn an suiragh darutɨ, an ruaghatevim nɨn agharim mɨtɨgham. Isipɨn atrivimɨn arazim, abuar mɨsiar kamɨn mɨrara ghu. Kamaghɨn amizɨ, mɨsoghamin dughiamɨn a izɨ nɨn akuraghan kogham. 22 Egh nɨ ti kamaghɨn mɨkɨmam, ia Israelia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn iti, a ian God, a ian akuragham. Ezɨ kɨ ghaze, bar puvatɨgham. E fo, Hesekia, nɨ uabɨ ghua mɨghsɨabar pɨn itir danganir an ziam feba ko, an ofa gamir dakozir pura tintinibar itiba bar dagh asɨghasɨki. Egha nɨ Judaba ko Jerusalemia mɨgɨa ghaze, me Jerusalemra izɨ ofa gamir dakozir vamɨran Godɨn ziam fam.’

23 “Hesekia, nɨ izɨ nan gumazir ekiam Asirian atrivim ko akam akɨrigh. Nɨ ti 2,000plan mɨdorozir gumazir gavgavibar apightɨ, nan atrivim 2,000plan hoziaba nɨ danightɨ, me dar apiagh mɨsogham. Kɨ fo, nɨ uabɨ gumazir kamaghɨn garitaba itir puvatɨ. 24 Egha nɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, Isipian mɨdorozir gumaziba uan hoziaba ko karisba sara izɨ nɨn akuragh mɨsogham. Bar puvatɨgham, me izan kogham. Nɨ en mɨdorozir gumazibar tongɨn gumazir dapanir ziaba puvatɨzitam abɨnamin gavgaviba puvatɨgham. 25 Nɨ ti ghaze, kɨ uabɨ uan nɨghnɨzimɨn iza nɨn kantri ko mɨsogha a gasɨghasɨsi, a? Bar puvatɨ. Ikiavɨra Itir God uabɨ na mɨkemezɨ, kɨ iza kantrin kam gasɨghasɨsi.”

26 Eliakim ko Sepna ko Joa akar kam baregha, me Asirian mɨdorozir gumazibar dapanir kam mɨgɨa ghaze, “Nɨ Aramɨn akamɨn e mɨkɨm, e a gɨfo. Nɨ Hibrun akam mɨkɨman markɨ. Puvatɨghtɨ, gumazir nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavir mɨtiam gisɨn mɨtivighav itiba nɨn akam baregham.”

27 Ezɨ Asirian atrivimɨn gumazir dapanir kam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nan atrivim akar kam ia ko ian atrivimra, mɨkɨmasa na amadazir puvatɨ. Puvatɨ. Gumazir dɨvazim gisɨn tuivighav itiba, me uaghan akar kam baragham. Guizbangɨra, mɨdorozim otoghtɨ, e Jerusalem koroghtɨ, dughiar kuram bar ia batogham. Eghtɨ ia gumazir dɨvazim gisɨn tuivighav itiba, ia bar dagheba puvatɨghɨva, uan buaribar amɨva, uan mɨsɨzir pabar amam.”

28 Egha Asirian mɨdorozir gumazibar dapanir kam, dɨvazim gisɨn apiaghav itir gumazibar gara kamaghɨn pamtemɨn Hibrun akamɨn men dɨa me mɨgei, “Ia deraghvɨra Asirian atrivir ekiamɨn akam baragh! 29 Atrivim kamaghɨn mɨgei, Ia Hesekia baraghtɨ, a ia gifaran markɨ. Hesekia ian akuraghtɨ ia deragh ikian kogham. 30 Ia Hesekian apezeperir akaba baraghan markɨ, egh ia nɨghnɨzir gavgavim Hesekian akamɨn ikɨ egh suam, Ikiavɨra Itir God ian akuraghtɨ, e Asiriaba ia abɨnigh Jerusalemɨn nguibar ekiam inighan kogham. 31 Ia Hesekian akam baragh ua na ko mɨsoghsɨ nɨghnɨghan markɨ. Ia deravɨra dapiagh ikɨ, egh ia uan mozir paba tu dar amɨva, wainɨn ikarɨzibar ovɨzibar amɨ. Ia uan azenibar itir temer fighɨn ovɨziba uan azenibar da inisɨ, ia na ko akam akɨrigh na ateghtɨma, kɨ ian nguibar ekiam iniam. 32 Eghtɨ ia deraghvɨra ikɨ mangɨtɨ, kɨ ia inigh mangɨ kantrin igharazir ian kantrin mɨrara garimɨn ia atɨgham. Kantrin kam wainɨn azenir avɨriba iti. Egha a bret damuamin witɨn azenir avɨriba iti. Egha uaghan olivɨn temeba ko haniba iti. Hesekia ia gifaragha ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God, ian akuragh Asiriaba dɨkabɨragham!’

33 “Ia Hesekia ateghtɨma a ia gifaran markɨ. Ia ti ghaze, kantrin igharazibar aseba men akurvasi, ezɨ me Asiriaba e mɨsogha e abɨra, a? Bar puvatɨ. 34 E ghua Hamatɨn nguibar ekiam ko Arpatɨn nguibar ekiam, Sefarvaim, Hena, Ivan ko mɨsozima, men aseba managh ikia, men akurazir puvatɨ? Egha e ghua Samaria ko mɨsozima, Samarian aseba men akuragha e dɨkabɨraz, o? Bar puvatɨ. 35 Kantrin kaba me aser avɨravɨriba iti, ezɨ e me ko mɨsosi. Ezɨ men aseba men akurazɨ, me e mɨsogha e abɨrazir puvatɨ. O Jerusalemia, ia manmaghsua nɨghnɨgha ghaze, Ikiavɨra Itir God ian akuraghtɨ, e ia mɨsogh ia abɨraghan kogham? Bar puvatɨgham!”

36 Asirian gumazir dapanir kam me mɨkemegha gɨvazɨ, gumazir dɨvazir gavgavimɨn apiaghav itiba oregha fo, faraghavɨra Atrivim Hesekia Asiriabar akam ikarvagh bizitamɨn mɨkɨman men anogoroke. Kamaghɨn amizɨ, me uan akabar kumigha an mɨgɨrɨgɨatam ikarazir puvatɨ. 37 Ezɨ Asirian gumazir dapanir kamɨn mɨgɨrɨgɨaba, Eliakim, Sepna, ko Joa gamizɨ men naviba bar oseme. Ezɨ me uan korotiaba abɨagharigha, ghua gumazir kamɨn mɨgɨrɨgɨaba bar dar gun Hesekia mɨgei.

19

Hesekia uan osɨmtɨzibar gun Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia mɨgei

(Aisaia 37:1-7)

1 Ezɨ Judan Atrivim Hesekia Asirian atrivimɨn gumazir dapanimɨn akam baregha, uan korotiaba abɨagharigha buaber korotiaba aghuigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. 2 Egha atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumazim Eliakim ko, atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim Sepna, ko ofa gamir gumazir ghuribar diazɨ me izi. Ezɨ a me amangizɨ, me Emosɨn otarim, Aisaian ganasa zui. Ezɨ gumazir kaba, buaber korotiaba aghuigha zui. 3 Me ghuava otivigha kamaghɨn Aisaia mɨgei, “Atrivim Hesekia ghaze, Kar osɨmtɨzir ekiaba ko aghumsɨziba otivir dughiam. Asiriaba dɨbovir mɨgɨrɨgɨar avɨribar e gami. E amizir navim asangizɨmɨn mɨn ami, a borim batamin dughiam otozɨ, an a batamin gavgaviba puvatɨ. 4 Asirian atrivim uan abuir gumazim amadazɨ, a iza dɨbovir akabar en Godɨn Zurara Ikiavɨra Itim mɨkeme. E fo, Ikiavɨra Itir God, an dɨbovir akaba baregha gɨfa, eghtɨ a gumazamizir dɨbovir akar kabagh amiziba, ivezir kuram isɨ me danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, nɨ en akuragh God ko mɨkɨmtɨ, e ikiavɨra itir varazira a en akuraghtɨ, e ovengan kogham.”

5 Ezɨ Aisaia, Hesekian akam baregha, 6 kamaghɨn gumazir an akam inigha izezir kabav gei, “Ia uamategh atrivim bagh mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun a mɨkemegh. Ikiavɨra Itir God ghaze, ‘Nɨ akar a nan tiraghtirazir kam mɨghɨgh, a gɨnɨghnɨgh atiatingan markɨ. A pura Asirian atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnim, a mɨgɨrɨgɨar kam gami. 7 Ia oragh. Kɨ uan Duamɨn gavgavimɨn, Asirian atrivim damightɨ an okam nɨghnɨgham. A mɨgɨrɨgɨar kɨnim baregh pura uamategh arɨ uan kantrin mangɨgham. An Asirian kantrin ikɨvɨra ikɨtɨ, kɨ gumazitabar amightɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegham.’ ”

Asirian mɨdorozir gumaziba ua Jerusalem gasɨghasɨghasa mɨgei

(Aisaia 37:8-20)

8 Ezɨ Asirian abuir gumazim kamaghɨn oraki, Atrivim Senakerip Lakisɨn nguibam ataki. Ezɨ abuir gumazir kam dɨkavigha Jerusalem ategha ghua Libnan nguibamɨn otogha garima, an atrivim Lipnan nguibamɨn ikia Lipnabav sosi. Ezɨ a ghuava atrivim bato. 9 Asiriaba mɨsogha itima, gumazir maba iza Atrivim Senakerip mɨgɨa ghaze, “Itiopian Atrivim Tirhaka uan mɨdorozir gumaziba ko iza nɨ ko mɨsoghasa.” Ezɨ Senakerip Jerusalem iniasa nɨghnɨsi, kamaghɨn amizɨ, an akɨnafarir mam osirizɨ, an abuir gumaziba a inigha Hesekia bagha ghu. 10 Senakerip kamaghɨn akɨnafarim osiri, “Hesekia, kɨ fo, Godɨn nɨ nɨghnɨzir gavgavim itim, a nɨ mɨgɨa ghaze, kɨ mɨsogh ia abɨnigh Jerusalem inighan kogham. A nɨ gifari. Nɨ bar an akam baraghan markɨ. 11 E Asirian atriviba, nɨ uabɨ en arazibagh fo, e kantrin igharazibar atriviba ko mɨsogha bar me gasɨghasɨsi. Egha nɨ ti ghaze, kɨ nɨn kantri kamaghɨn a damighan kogham? Puvatɨ, ia guizbangɨra e gitaghan kogham. 12 Nan inazir afeziaba fomɨra, Gosenɨn nguibam ko Haranɨn nguibam, Resepɨn nguibam, ko Idenɨn gumazamizir Telasarɨn nguibamɨn itiba, me nguibar kabagh asɨghasɨki. Men aseba men akurazir puvatɨ, ezɨ me deragha ikezir puvatɨ. 13 Ezɨ nguibar kaba, Hamat, Arpat, Sefarvaim, Hena, ko Iva, men atriviba datɨrɨghɨn managh iti? Me itir puvatɨ. E bar me mɨsoagharɨghizɨ me ariaghire.”

14 Ezɨ Atrivim Hesekia akɨnafarir kam, abuir gumazir a inigha izeziba dama an suiragha an ganigha, a inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. Egha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn an onegha anetɨ. 15  *Egha Hesekia kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ Israelian God, nɨ enselɨn bar gavgavibagh afiragha bar pɨn uan atrivir dabirabim gaperaghav iti. Ezɨ nɨn gavgavim enselɨn bar gavgavibar gavgavim gafira. Nɨrara, nɨ guizbangɨra God, nɨ nguazir kamɨn kantribar gumazamiziba bar me gativagha men gari. Nɨrara, overiam ko nguazimɨn ingari. 16 O Ikiavɨra Itir God, nɨ deragh kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨaba baregh, deravɨra bizir kurar e bativizir kabar gan. Nɨ Godɨn Angamɨra Itim. Ezɨ Senakerip nɨ dɨpova mɨkemezir akar kaba, nɨ deragh da baregh dar gan. 17 O Ikiavɨra Itir God, e kamaghɨn fogha gɨfa, Asirian atriviba kantriba bar dagh asɨghasigha men nguaziba saram asɨghasɨki. 18 Egha atrivir kaba, kantrin kabar marvir guaba sarama asɨghasigha da isa avimɨn da tue. Men marvir guar kaba, da guizɨn godba puvatɨ, me temeba ko dagɨaba isa uan dafaribar dar kɨri. Kamaghɨn amizɨ, Asiriaba bar moghɨra dagh asɨghasigha, dagh apongezɨ da isi. 19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en God, nɨ datɨrɨghɨn en akuragh, Senakeripɨn dafarimɨn uam en inigh. Eghtɨ nguazir kamɨn kantribar gumazamiziba bar kamaghɨn ganigh fogh suam, nɨrara nɨ Ikiavɨra Itir God.”

Aisaia Godɨn akam isa atrivim ganɨdi

(Aisaia 37:21-38)

20 Ezɨ Emosɨn otarim Aisaia, Hesekia bagha kamaghɨn akam amada, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a ghaze, ‘Nɨ Asirian Atrivim Senakeripɨn dafarimɨn, ua uari iniasa nan azangsɨki. 21 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn Asirian Atrivim Senakerip gɨnɨghnɨgha akar kam gami. A kamaghɨn mɨgei:

“ ‘Saionɨn nguibar ekiam, a mati amizir igiar bar dirim,

a nɨ dɨpova aghumsɨzir akabar nɨ mɨgei.

Jerusalem nɨn gɨrakɨrangɨn, nɨ dɨpova uan dapanim roi.

22 Nɨ uabɨra uan ziam fa, egha nɨ tinara akar kuraba ko dɨbovibar a gami?

Nɨ tinara pamtemɨn tiraghtirazir akabar a mɨgei?

Nɨ tinara dɨkabɨnasa arazir kabagh ami?

Kɨrara, kɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim, nɨ bizir kabar na gami!

23 Nɨ uan ingangarir gumazir dapanibav kemezɨ,

me nɨn ziam fa nan ziamɨn tira.

Ezɨ kɨ men akatoribar mɨgɨrɨgɨar kaba baraki.

Kɨ fo, nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nɨ uan karisɨn avɨriba inigha Lebanonɨn Mɨghsɨabar orazibar ghuavanaga,

egha bar Lebanonɨn ruarir bar pɨzimɨn aven ghua, danganir gumaziba aven zuir puvatɨzimɨn,

nɨ temer sidan bar ruariba ko temer painɨn bar aghuiba oke.

24 Egha nɨ pura tintinibar aruir dughiabar, nɨ damamin dɨpatam gasazir puvatɨ.

Dɨpaba bar dakezir dughiamɨn, nɨ kuizir mozir dɨpaba, da bar moghɨra izefe, ezɨ nɨn adarazi da api.

Egh nɨ mangɨ Isipɨn faner ekiabar arutɨ, nɨn sueba dɨpar kabar amutɨ da mɨsɨngam.

25 “ ‘Senakerip, nɨ kamaghɨn fozir puvatɨ, kɨ fomɨra bizir kabar amuasa nɨ amɨsefe.

Kɨ nguibar gavgavir dɨvazir gavgaviba itiba, kɨ dagh asɨghasɨghasa, gavgavim nɨ ganɨngi.

Ezɨ nɨ nan nɨghnɨzimra gɨn ghua nguibar kaba akaragharɨghizɨ da iregha,

mati me dagɨaba pozibav kɨnizɨ, da iti.

26 Ezɨ gumazamizir nguibar kabar itiba bar atiatingi.

Me okam nɨghnɨgha men gavgaviba bar moghɨra gefe.

Me mati, aruer dughiamɨn, amɨnir fefem iza grazibar isi da mɨdɨi moghɨn mɨsigha iti.

Amɨnir fefer kam aruem anadir naghɨn ikegha iza,

grazir dɨpenir siriabar aghuiba ko grazir tintinimɨn aghuibar isizɨ, da deragha aghuir puvatɨ.

27 “ ‘Ezɨ kɨ bar moghɨra nɨ gɨfo,

nɨn dabirabir araziba ko, dɨgavir araziba ko, iza zuir araziba, kɨ bar dagh fo.

Egha nɨn anɨngagharir nan itim, kɨ uaghan bar a gɨfo.

28 Nɨn anɨngagharir akar nan itiba ko, nɨ uabɨra uabɨ feir arazim, kɨ bar dagh fo.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn akezim isɨ nɨn atinim darugh, egh ainɨn otevir me hosɨn akam gazuim, isɨ nɨn akam darugham.

Egh nɨ amɨkɨrɨgh tuavir nɨ uan nguibamɨn ikegha izezim, uam an mangɨgham.’ ”

29 Ezɨ Aisaia akar ababanir mam isa Hesekia ganɨga, kamaghɨn mɨgei, “Ia kamaghɨn ganigh fogham, azenir kam ko azenir gɨn izamimɨn, ia dagheba oparan kogham. Ia azenir kamɨn witɨn pura uari azenibar otiviba ini dar amɨ, egh mangɨ azenir pumuningɨn, ia azenir faragha ghuzimɨn dagher ovɨzir iregha aghuiba, ia dar amɨ, egh namba 3ɨn azenimɨn, ia ua ingarɨva opar damɨ. Egh ia uaghan wainɨn ovɨzibar amɨsɨ, wainɨn ikarɨziba oparɨva, dar ovɨzibar amam. 30 Eghtɨ Judan anabamɨn gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me witɨn azenim puvɨra be moghɨn, borir avɨriba batɨ bar avɨrasemegham. 31 Eghtɨ apaniba Jerusalemɨn gumazamiziba bar me gasɨghasighan kogham, men tarazi ikɨvɨra ikiam. Gumazamizir ikiavɨra itir varazira ikɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn mɨtivighvɨra ikiam. Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a bizir kabar amutɨ da otivighirasa nɨghnɨzir gavgavim iti.

32 “Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

‘Asiriabar atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko, Jerusalemɨn aven izan kogham.

Egh me uan baritamɨn aseghtɨ, a nguibar ekiar kamɨn aven izeghan kogham.

Egh mɨdorozir gumaziba mɨsoghsɨ, oratam inigh nguibar kamɨn aven izeghan kogham.

Egh me tugh mɨsoghsɨ, nguibar ekiamɨn dɨvazir mɨriamɨn nguazim arɨghtɨ, a ghuavanaboghan kogham.

Bar puvatɨgham.

33 Kɨ Asiriabar atrivim uam a purightɨ, a izezir tuavim uam an mangam.

Kamaghɨn amizɨ, a Jerusalemɨn aven izeghan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

34 Kɨ uan ingangarir gumazim Devit, a ko dɨkɨrɨzir akam ko, uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgh,

egh bizir kamning bangɨn, kɨ nguibar ekiar kamɨn ganɨva an akurvagham.’ ”

35 Egha dɨmagarir kamra, Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mam dɨkavigha ghua, Asiriabar mɨdorozir gumaziba itir danganimɨn, men 185,000plan mɨdorozir gumazibav soghezɨ, me ariaghire. Ezɨ amɨnim tirazɨ bar mɨzaraghara, gumazamiziba dɨkavigha mɨdorozir gumazir kabar kuabar gari. 36 Ezɨ Senakerip mɨdorozir gumazir ikiavɨra itiba ko, dɨkavigha uamategha Asirian kantrin ghuegha, Niniven nguibar ekiamɨn iti. 37 Egha a dughiar mamɨn uan asem Nisrokɨn dɨpenimɨn ghugha an ziam fe. Ezɨ an otarimning, aningɨn ziamning, Adramelek ko Sareser, aning mɨdorozir sabam inigha aven ghugha a mɨsoghezɨ an aremezɨ, aning ara ghua Araratɨn kantrin iti. Ezɨ an otarir igharazim, an ziam Esarhadon, a uan afeziamɨn danganim inigha, Asirian kantrin atrivimɨn iti.

20

Atrivim Hesekia arɨmariam inizɨ, Ikiavɨra Itir God an akura

(Aisaia 38:1-8; 38:21-22; 2 Eghaghaniba 32:24-26)

1 Dughiar kamɨn, Asiriaba bar arazir kurabar Judabagh amima, Hesekia arɨmariam inigha atam areme. Ezɨ Emosɨn otarim Aisaia ghua an ganigha kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨn arɨmariam gɨvaghan kogham, a ikɨvɨra ikɨtɨ nɨ ovegham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gumazamizir nɨn dɨpenimɨn itiba, me mɨkemeghtɨ, me nɨn ingangariba bar dar amu dar kɨrigh.’ ”

2 Ezɨ Hesekia akar kam baregha, uan guam isa a itir dɨpenimɨn averiamɨn bɨrimɨn gara, Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, 3 “O Ikiavɨra Itir God, kɨ uan navir averiamɨn aven nɨ baghavɨra ikia, nɨn ifongiamɨn gɨn ghua, bar guizbangɨra zurara nɨn ingangarim deravɨra a gamuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ amizir ingangariba, nɨ dagh nɨghnɨgh na ateghtɨ, kɨ ovengan kogham.” Egha Hesekia Ikiavɨra Itir God ko mɨkemegha gɨvagha, bar puvɨram azi.

4 Aisaia atrivimɨn dɨpenim ategha zui. Egha tɨghar dɨpenir avɨzim ataghɨrazima, Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn a mɨgei, 5 “Nɨ ua mangɨ Hesekian ganigh, a nan gumazamizibar atrivim, egh a mɨkemegh: Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn inazir afeziam Devitɨn God, kɨ nɨn azangsɨzim baregha nɨn temeribar ganigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ damutɨ, nɨ ua ghuamaghegham. Guizbangɨra, nɨ gurumɨn nan Dɨpenimɨn mangɨgh nan ziam fɨ. 6 Egh kamaghɨn Hesekia mɨkɨm: Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Kɨ nɨ ateghtɨ, nɨ 15plan azenibar ua ikegh gɨn aremegham. Kɨ uaghan nɨn akuragh, egh Asiriabar atrivimɨn amamangatɨghan koghtɨ, a nɨ abɨraghan kogh Jerusalem inighan kogham. Bar puvatɨgham. Kɨ uan akar dɨkɨrɨzir kɨ fomɨra uan ingangarir gumazim Devit ko amizim gɨnɨghnɨgha kamaghɨn damuasa.”

7 Egha Aisaia kamaghɨn atrivimɨn ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Ia mangɨ fighɨn ovɨzir me apuzizitaba inigh, da dɨpavzuiarim darugh da mɨrmɨrigh da inigh izɨ, Hesekian duar bar gavgavim dukuaghtɨ, a ua mɨsigham.” Ezɨ me ghua da inigha iza Hesekian duar gavgavir kam gatɨzɨ, an duam mɨsɨngi.

8 Hesekia tɨghar ghuamaghamin dughiamɨn, a faragha uaghan kamaghɨn Aisaian azara, “Ikiavɨra Itir God, ababanir manam nan akaghtɨ, kɨ an ganigh fogh suam, kɨ gurumɨn uam an Dɨpenimɨn mangɨ, an ziam fam?”

9 Ezɨ Aisaia a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God nɨn akakaghamin ababanim kamakɨn. Nɨ, adɨrɨziar e an gara aruebar auaba mega zuir kamɨn gari. Ezɨ nɨ adɨrɨziamɨn dughuazim, 10plan ighuviba ini zuamɨra mavanangasa nɨ ifonge, o a 10plan ighuviba ini zuamɨra uamategh tim izɨghirasa nɨ ifonge?”

10 Ezɨ Hesekia ghaze, “An adɨrɨziamɨn dughuazimɨn zuamɨra 10plan ighuvibar mavanangam, a pura bizim. Kamaghɨn amizɨ, a zuamɨra uamategh 10plan ighuvibar izɨghirasa kɨ ifonge.”

11  *Ezɨ Aisaia pamtemɨn Ikiavɨra Itir Godɨn dei, ezɨ Ikiavɨra Itir God adɨrɨziar dughuazim gamizɨ, a zuamɨra uamategha timra 10plan ighuvibar ghuaghirɨ. Adɨrɨziar kam, Atrivim Ahas fomɨram an ingari.

Babilonian Atrivim Merodak abuir gumazir maba amangizɨ,
me Jerusalemɨn ize

(Aisaia 39:1-8)

12 Baladanɨn otarim, Merodak Baladan, a Babilonɨn atrivimɨn iti. An orazi, Atrivim Hesekia arɨmariar dafam ikia, ua ghuamaghe. Ezɨ an akɨnafariba osirigha bizir aghuir mam sarama gumazir mabagh anɨngizɨ, me Hesekia bagha da inigha zui. 13 Ezɨ Hesekia men akaba baregha gɨvagha, bar akongegha, me inigha uan dɨpenim ko, dagɨaba itir dɨpenim ko, bizir aghuiba itir dɨpenibar aven ghua, uan dagɨaba ko bizir igharaziba men aka. A uan silvaba ko, golba, pauran mughuriar aghuiba ko, borer aghuiba ko, mɨdorozir biziba, me bar moghɨra dar gani. Hesekia bizitam modozir puvatɨ. An atrivimɨn dɨpenim avɨnizir dɨpenibar itir biziba ko, an kantrin danganiba bar dar itir biziba, a bar dar men aka.

14 Ezɨ Babilonɨn izezir gumaziba uamategha ghuezɨ, Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia, iza kamaghɨn Atrivim Hesekian azara, “Gumazir kaba manmaghɨra mɨgei? Me kantrin manamɨn gumaziba?”

Ezɨ Hesekia kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Me kantri Babilonɨn gumaziba, me nan ganasa saghuiamɨn ikegha ize.”

15 Ezɨ Aisaia kamaghɨn Hesekian azara, “Me bar bizir tizimra nɨn dɨpenimɨn aven an gani?”

Ezɨ Hesekia kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ uan biziba bar men akakaki. Egha kɨ uan bizir aghuiba akuvir dɨpenibar aven bizitamɨn men modozir puvatɨ.”

16 Ezɨ Aisaia kamaghɨn Hesekia mɨgɨa ghaze, “Nɨ oraghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam nɨ mɨkɨmam. 17  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘Bar guizbangɨra, dughiatam gɨn izɨtɨ, Babilonia izɨ, nɨn atrivir dɨpenimɨn itir biziba bar ada inigh, egh bizir nɨn inazir afeziaba fomɨra biziba akuvir dɨpenibar akuvaziba, me bar da inigh Babilonɨn kantrin mangɨgham. Eghtɨ bizitam ua ikian kogham. 18  *Eghtɨ me ian ovavir borir ian otivizibar otarir taba inigh mangɨ me damutɨ, me kalabuziar gumazamizibar mɨn otivightɨ, me men mɨkarzir mogomebar ovɨziba amɨseveghtɨ, me Babilonɨn atrivimɨn dɨpenimɨn aven ingaram.’ ”

19 Ezɨ Hesekia akar kam baregha, kamaghɨn Aisaia mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn akar nɨ na mɨgeim, a dera.”

Guizbangɨra, Hesekia kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Kɨ datɨrɨghɨn atrivimɨn itir dughiar kamɨn, bizir kurar kaba otivan kogham. E pura navir amɨrizimɨn ikɨtɨ mɨdoroziba puvatɨgham.”

Atrivim Hesekia areme

(2 Eghaghaniba 32:32-33)

20  *Atrivim Hesekia amizir bizir igharazibar eghaghaniba bar, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam Hesekia amizir ingangarir gavgavibagh eghari. Egha akɨnafarim uaghan bizir kabagh eghari, Hesekia dɨpamɨn suiraghtɨ a ikiasa dɨpar akarer mam gɨkui. Egha dɨpam inigh Jerusalemɨn aven mangasa nguazimɨn averara torir ruarir mam gɨkui. 21 Atrivim Hesekia uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, an otarim Manase, an danganim inigha atrivimɨn oto.

21

Manase Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 33:1-20)

1 Manase azenir 12pla ikiava, Judabar atrivimɨn oto, egha 55plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. An amebamɨn ziam, Hepsiba. 2  *Manase arazir aghuimɨn gɨn zuir pu. Bar puvatɨ. A gumazamizir igharazir fomɨra nguazir kamɨn ikezibar arazir mɨzɨrɨzir kurabar gɨn zui, ezɨ Ikiavɨra Itir God me batuegha nguazir kam isa Israelia ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn Manase Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kabagh ami, kar arazir God bar aghuaziba.

3 Fomɨra an afeziam Hesekia mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganiba apɨragharɨki. Ezɨ datɨrɨghɨn Manase ua dar ingari. Egha asem Balɨn ziam fasa ofa gamir dakozibar ingari. Egha a Israelian Atrivim Ahap, fomɨra amizɨ moghɨn, an aser amizim Aseran nedazim itir temer guarir akɨnibar ingari. Egha uaghan overiamɨn itir mɨkovezibar ziaba fe. 4  *Egha an aseba bagha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ofa gamir dakozibar ingari. E bar fo, fomɨra Ikiavɨra Itir God, uan Dɨpenir kam gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨkeme, “Jerusalemɨn itir Dɨpenir kam, an aven gumazamiziba nan ziamra fɨ ikiam.” 5 Ezɨ Manase, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir danganir uari akuvir pumuningɨn, an overiamɨn itir mɨkovezibar ziaba fasa, ofa gamir dakozir mabar ingari. 6 Egha a uan otarim mɨsoghezɨ an areme, ezɨ an ofan bar isia mɨghɨrimɨn mɨn a tuazɨ a bar isia mɨghɨri. Egha a uabɨn akuraghasa ariaghirezir gumazamizibar duabar diava, egha uaghan uabɨn akurvaghasa kukunir gumazibar azai, egha akavsiar igharagha garir avɨribagh ami. Manase arazir kurar avɨriba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami, ezɨ an arazir kurar kaba Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar anɨngaghe.

7  *Egha Manase aser amizim Aseran marvir guar kam inigha, a isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven anetɨ. Fomɨra Ikiavɨra Itir God Dɨpenir kam gɨnɨghnɨgha kamaghɨn Devit ko an otarim Solomon mɨkeme, “Jerusalemɨn itir Dɨpenir kam, kɨ uabɨ Israelian anababar tongɨn a ginaba, eghtɨ me zurara an izɨ, nan ziamra fam. 8 Egh ia nan gumazamiziba, nan Akar Gavgaviba ko nan Arazir nan ingangarir gumazim, Moses, ia ganɨngiziba bar adar gɨn mangɨtɨ, nguazir kɨ fomɨra ian inazir afeziabagh anɨngizɨ ia datɨrɨghɨn apiaghav itir kam, kɨ ia batueghan kogham.”

9 Ezɨ Israelia nan akam baraghan aghuagha, an gɨn zuir puvatɨ. Bar puvatɨ. Ezɨ Atrivim Manase Judaba ko Jerusalemian nɨghnɨzibagh amua me getuima me bar arazir kurabagh amuavɨra iti. Ezɨ men arazir kurar kaba, da gumazamizir fomɨra nguazir kamɨn ikezibar arazir kurabagh afira. Gumazamizir kaba, Ikiavɨra Itir God me batoghezɨ, Israelia nguazir kamɨn aven ize.

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Atrivim Manasen arazir kurar kabar ganigha, egha an akar kam isa uan akam inigha izir gumazibagh anɨngi, kar an ingangarir gumaziba. Ikiavɨra Itir Godɨn akam kamakɨn: 11 “Atrivim Manase arazir bar kurar igharagha garir kɨ aghuazibagh ami, da Amoria fomɨra amizir arazir kurabagh afira. An asebar marvir guabar ingara men ziaba fe, egha arazir kamɨn a Judan gumazamizibagh ekua zuima, me uaghan arazir kuraba nan damazimɨn dagh ami. 12 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ bar Jerusalemɨn nguibar ekiam ko Judabar kantri gasɨghasigham. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bizir kamɨn akam baregh, me dɨgavir bar kuram damigh, egh nɨghnɨzir avɨribar amuam. 13 Mati kɨ faragha Samarian nguibar ekiam ko Atrivim Ahap uan adarazi ko me gamizɨ moghɨn, kɨ arazir kamra Jerusalem damuam. Kɨ bar Jerusalem gasɨghasigh egh an gumazamiziba bar me gasɨghasigham. Eghtɨ Jerusalem mati itarim, me a ruegha gɨvazɨ, mɨnezir muziarir taba an itir puvatɨzɨ moghɨn a pura ikiam. 14 Eghtɨ varazira ikɨtɨ, kɨ men akuraghan kogham. Bar puvatɨ. Kɨ me isɨ apanibar dafarim darɨgham. Eghtɨ apaniba pazɨ me damuva, men biziba bar ada okemegham. 15 Nan arazir kamɨn mɨngarim kamakɨn: men ovaviba fomɨra Isip ataghizir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, nan gumazamiziba nan damazimɨn arazir kurar kabagh amuavɨra iti. Ezɨ men arazir kam na gamizɨ, kɨ bar men anɨngaghe.”

16 Manase Judan gumazamizibagh amima, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Egha a uabɨ uaghan uan adarazi men apanim gami. Egha Jerusalemɨn danganir mɨkebaba bar, Manase gumazamizir aghuir arazir kurabagh amir puvatɨzir avɨribav soghezɨ me ariaghire.

17 Atrivim Manase amizir arazir igharazibar eghaghaniba, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, an amizir arazir kurabagh eghari. 18 Manase uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam isa an atrivimɨn dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn ghua nguazir otevir mamɨn anefa, me a dɨbora ghaze, Usan Azenim. Ezɨ an otarim, Emon an danganim inigha atrivimɨn oto.

Emon Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 33:1-25)

19 Emon 22plan azeniba ikia egha atrivimɨn oto, egha a Jerusalemɨn ikia azenir pumuningra atrivimɨn ike. An amebamɨn ziam, Mesulemet, a Harusɨn guivim, an nguibam Jotba. 20 Emonɨn afeziam Manase amizɨ moghɨn, Emon uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. 21 An afeziam fomɨra amizɨ moghɨn, a uan afeziam amizir arazir kurabara gɨn ghua asebar marvir guabar ziaba fe. 22 An akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasara, an inazir afeziabar God, egha a Ikiavɨra Itir God ifongezir arazibar gɨn zuir puvatɨ. 23 Ezɨ dughiar mamɨn, Emonɨn ingangarir gumazibar dapaniba uari akuvagha, a mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buria akam mɨsosi. Egha me gɨn atrivimɨn dɨpenimɨn aven a mɨsoghezɨ an areme. 24 Ezɨ gɨn Judan gumazamiziba, ingangarir gumazibar dapanir Emon mɨsoghezir kaba inigha, uaghan me mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha me Emonɨn otarim Josaia gamizɨ, a uan afeziamɨn danganim inigha men atrivimɨn oto.

25 Atrivim Emon amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. 26 Ezɨ me Emonɨn kuam isa Usan Azenimɨn itir mozimɨn anefa. Ezɨ an otarim Josaia, an danganim inigha atrivimɨn oto.

22

Josaia Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 34:1-2)

1  *Josaia 8plan azeniba ikia, egha Judan atrivimɨn oto, egha 31plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. An amebamɨn ziam Jedida, an Adaian guivim, a Boskatɨn nguibar ekiamɨn amizim. 2 Atrivim Josaia uan ovavim, Atrivim Devit fomɨra amizɨ moghɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn akaba bar dar gɨn mangasa bar gavgafi.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn Godɨn Araziba Itir Akɨnafarimɨn api

(2 Eghaghaniba 34:8-28)

3 Atrivim Josaia 18plan azenibar atrivimɨn ikia, a uan gumazir an akɨnafariba osirim Safan amadazɨ, an akam inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. Safan, an Asalian otarim, egha uaghan Mesulamɨn igiavotarim. Josaia kamaghɨn Safan mɨgei, 4 “Nɨ mangɨ ofa gamir gumazibar dapanim Hilkian ganigh, egh a mɨkemeghtɨ, a dagɨar gumazamiziba isa ofa gamir gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garibagh anɨdiba, a bar da mengegh. 5 Egh nɨ Hilkia mɨkemeghtɨ, a dagɨar kaba inigh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrir ingangarim gamir gumazir kabar anɨngigh. Eghtɨ me Dɨpenir kam akɨrir gumazibagh ives. 6 Egh me dɨpenibar ingarir gumaziba ko gumazir dagɨabar dɨpenibar ingara fozibagh ives. Egh uaghan me ter arariba ko dagɨar me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrasa dɨghoregha arɨghiziba sara ivesegh. 7  *Kɨ fo, gumazir ingangaribar garir kaba, me gumazir ifarir puvatɨziba, egha dagɨaba oker puvatɨ. Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim dagɨar kaba bagh men azangan kogham, me manmaghɨn dagɨar kabagh ami.”

8 Ezɨ Safan ghua atrivim mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ Hilkia akam baregha, kamaghɨn Safan mɨgei, “Kɨ akɨnafarir rɨghizir mamɨn gari, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven iti. Akɨnafarir kam Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibar Akaba an iti.” Egha Hilkia akɨnafarir kam isa Safan ganɨngi, ezɨ an a dɨbori.

9 An a dɨponegha gɨvagha, akɨnafarim inigha ghua Atrivim Josaia bagha ghugha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn ingangarir gumaziba dagɨaba bar ada inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn gara anekɨrir ingangarir gumazibagh anɨngi.”

10 Egha Safan ua kamaghɨn mɨgei, “Atrivim, ofa gamir gumazibar dapanim Hilkia akɨnafarir kam na ganɨngi.” Egha an akɨnafarim onegha atrivim bagh a dɨbori.

11 Ezɨ atrivim Godɨn Akɨnafarir kamɨn aven itir Arazibar Akaba baregha, bar osemegha uan korotiam abɨki. 12 Egha an ofa gamir gumazim Hilkia, ko Safanɨn otarim Ahikam, ko Mikaian otarim Akbor, ko atrivim bagha akɨnafariba osirir gumazim Safan, ko atrivimɨn ingangarir gumazim Asaia, a bar men dia. Ezɨ me izegha gɨvazɨ, a kamaghɨn me mɨgei, 13 “Godɨn Arazibar Akaba itir Akɨnafarir kɨ datɨrɨghɨn inizir kam, a bizir Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangasa ifongezibar gun e mɨgei. Ezɨ en inazir afeziaba Ikiavɨra Itir Godɨn Akar kaba batuegha gɨfa. Ezɨ bizir kam bangɨn Ikiavɨra Itir God bar en anɨngaghe. Ezɨ datɨrɨghɨn e Godɨn Akɨnafarir kamɨn apigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghsua, ia mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azaragh fogh, kɨ Jerusalemia ko, Judan gumazamiziba ko, e bizir manabar amuasa a ifonge.”

14 Gumazir kaba atrivimɨn akam baregha, me Godɨn akam inigha izir amizir mam ko mɨkɨmasa nguibar igiar Jerusalemɨn boroghɨn itimɨn ghu. Amizir kamɨn ziam, Hulda. Hulda a Salumɨn amuim, a gumazir ofa gamir gumaziba azuir korotiaba itir danganimɨn garim. Salum a Tikvan otarim, egha Harhasɨn igiavotarim. Hulda gumazir kabar akam baregha gɨvagha, 15 kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a kamaghɨn mɨgei: Ia gumazir ia amadazir kam Josaia bagh uamategh mangɨ, kamaghɨn a mɨkemegh, 16 ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ atrivim garir Akɨnafarimɨn itir Akar kaba bar dar gɨn mangɨ, egh kɨ Jerusalem ko an itir gumazamiziba saram asɨghasigham. 17 Gumazamizir akɨrim ragha na gasarazir kaba, me asebar marvir guabar ofabagh ami. Ezɨ men arazir kurar kam na gamizɨma, kɨ puvɨram atari. Kɨ Jerusalemia bar men anɨngaghe, ezɨ nan anɨngagharir kam, a gɨvaghan kogham.

18 “ ‘Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ ian atrivim kamaghɨn a mɨkɨmasa. Me nɨ bagha Akɨnafarir kam dɨborima, 19 nɨ bizir kɨ Jerusalem ko an itir gumazamizibar amuasa mɨkemeziba, nɨ dagh fo. Kɨ kamaghɨn mɨgei, Jerusalem bar ikuvigh pura danganir kɨnimɨn ikiam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uan apaniba akar kurabar me mɨkɨmsɨ, kamaghɨn mɨkɨmam, “Ia Jerusalemia ikuvizɨ moghɨn ia ikufigh.” Ezɨ atrivim, nɨ akar kam baregha navim giragha, nan damazimɨn uabɨ abɨra. Egha nɨ datɨrɨghɨn uan korotiam abigha, azia nan dei. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei, kɨ nɨn dɨmdiam baraki. 20 Egh kɨ nɨ ateghtɨ, nɨ uabɨ Jerusalemɨn otivamin asɨghasɨzir kamɨn ganighan kogham. Puvatɨ. Nɨ bar deraghvɨra ikiam. Egh nɨ gɨn uan inazir afeziabar mɨn aremeghtɨ, me nɨn kuam afagh gɨvaghtɨ, kɨ Jerusalem gasɨghasigham.’ ” Godɨn akam inigha izir amizim Hulda, Ikiavɨra Itir Godɨn akam gumazir kabagh anigha gɨvazɨ, me akar kam inigha uam atrivim bagha uamategha ghue.

23

Judaba Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikiasa akar dɨkɨrɨzim gami

(2 Eghaghaniba 34:3-7; 34:29-33)

1  *Ezɨ Atrivim Josaia Juda ko Jerusalemɨn gumazir dapanibar diazɨ, me iza uari akufa. 2 Egha atrivim ko ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba ko, Judan gumazamiziba ko Jerusalemɨn itir gumazamiziba, me ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari akufa. Me uari akuvagha gɨvazɨ, atrivim Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Akɨnafarir Rɨghizir me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn apizir kam inigha, an itir akaba bar me bagha dar bori. 3 Atrivim Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn itir guarir akɨnimɨn boroghɨn tughav ikia, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua kamaghɨn mɨgei: A bar guizbangɨra uan navir averiam ko, uan duamɨn aven, Godɨn Akar Gavgaviba ko, akar a me ganɨngiziba ko, arazir a ifongeziba, a bar dar amuam. Egh an Akɨnafarir kamɨn aven itir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba bar dar gɨn mangam. Ezɨ gumazamiziba uaghan bar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn akabar gɨn mangasa kamaghɨra akar dɨkɨrɨzir mam gami.

4  *Ezɨ gɨn Atrivim Josaia, ofa gamir gumazibar dapanim Hilkia ko, ofa gamir gumazir an apengan ingariba ko, ofa gamir gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn gariba, me inigha akar gavgavim me mɨkemegha ghaze, Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨ, asem Bal ko, aser amizim Asera ko overiamɨn itir bizibar ziaba fer biziba, me bar ada inigh azenan izɨ. Me bizir kaba bar ada inigha azenan izezɨ, atrivim bizir kaba bar ada inigha, nguibar ekiamɨn azenan ghua, Kidronɨn Fanemɨn danganir konimɨn da tue. Ezɨ biziba bar isigha gɨvazɨ, me dar averenim inigha, Betelɨn nguibar ekiamɨn ghu. 5 Egha Atrivim Josaia, aseba bagha ofa gamir dakozibar ofabagh amir ofa gamir gumaziba batoke. Judabar atriviba, fomɨra ofa gamir gumazir kabav sevezɨ, me mɨghsɨabar pɨn itir danganir asebar ziaba febar ofabagh ami. Ezɨ asebar ziaba fer danganir kaba, da Judan nguibabar ikia egha Jerusalemɨn boroghɨn iti. Atrivim Josaia uaghan asem Bal ko, aruem ko, iakɨnim ko, mɨkoveziba ko overiamɨn itir bizir igharaziba sara, dar ofa gamir gumaziba batoke. 6 Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir aser amizim Aseran marvir guam batuegha, a inigha Jerusalemɨn azenan ghua Kidronɨn Fanemɨn danganir konimɨn uaghira a tuazɨ a isi. Egha gɨn an averenim inigha a mɨsozi a pauran mɨraram oto. Ezɨ me ghua pura tintinibar Jerusalemɨn gumazamizir kɨnir oveaghuezibar mozibar danganibar a inge. 7 Ezɨ Josaia mɨgeima, me ghua gumazir poroghamiba uari bakɨa uari koma akuir arazim gamibar danganiba, da Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn iti, egha me datɨrɨghɨn bar ada akaragharɨki. Dɨpenir kaba, da nguazir otevir amiziba aser amizim Aseran marvir guam bagha inibar ingari naghɨn iti.

8 Ezɨ Atrivim Josaia, Judan kantrin aven itir mɨghsɨar orazibar ghua, ofa gamir gumaziba ofa gamir danganiba bar dagh asɨghasɨki. A notɨn amadaghan Geban nguibar ekiamɨn ikegha ghua, sautɨn amadaghan Berseban nguibar ekiamɨn tuziba, a bar dagh asɨghasɨki. Atrivim Josaian arazir kam bangɨn, danganir asebar ziaba fer kaba, da datɨrɨghɨn gumazamizibar damazibar bar mɨze. Ezɨ Josaia nguibar kabar ofa gamir gumaziba bar me inigha Jerusalemɨn ize. Egha uaghan ofa gamir dakozir Josuan tiar akamɨn boroghɨra itibagh asɨghasɨki. Gumazir kam Josua, a Jerusalemɨn gavmanɨn gumazir dapanir faragha zuim, a faragha Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn aven zuir tiar akar ekiar agharir kɨriamɨn itimɨn, ofa gamir dakozir kabar ingari.

9 Ezɨ mɨghsɨabar pɨn ingarir ofa gamir gumazir kaba, kar ofa gamir gumazir atrivim inigha Jerusalemɨn izeziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozir Jerusalemɨn aven itimɨn ofa damuan kogham. Bar puvatɨ. Me pura uan adarazi ko ikia yis puvatɨzir bret api.

10  *Faragha zuir dughiamɨn, danganir asebar ziaba fer mam iti, me a dɨbora ghaze, Tofet, a Hinomɨn danganir zarimɨn iti. Ezɨ Josaia danganir kam gamizɨ a gumazibar damazibar bar mɨze. Kamaghɨn amizɨ, gumaziba faragha amizɨ moghɨn me ua danganir kamɨn mangan kogh, uan boriba isɨ asem Molek bagh ofan mɨn ua da tuan kogham. 11 Fomɨra Judabar atrivir maba ghaze, aruem an aser mam. Egha me an ziam fe. Me hoziabar nedazir maba ko mɨdorozir karisba isa, aruem bagha da amɨsevegha da isa nguazir otevir mam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn iti, me da arɨki. Nguazir otevir kam a dɨvazimɨn boroghɨn ikia, atrivimɨn ingangarir gumazim Natanmelekɨn dɨpenimɨn boroghɨra iti. Ezɨ Atrivim Josaia hoziar kaba ko karisɨn nedazir kaba tuezɨ, da bar isi.

12  *Ezɨ atrivimɨn dɨpenim gisɨn danganir mam iti, me a dɨbora ghaze, Atrivim Ahasɨn Danganim. Fomɨra Judabar atrivir maba, ofa gamir dakozir maba danganir pɨn itir kamɨn dar ingari. Ezɨ uaghan Atrivim Manase, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven uari akuvir danganir pumuningɨn, ofa gamir dakozir mabar ingari. Ezɨ datɨrɨghɨn Atrivim Josaia ofa gamir dakozir kaba bar dagh asɨghasɨki. Egha gɨn me ofa gamir dakozir asɨghasɨghizir kabar mɨneziba ko dar oteviba inigha ghua, Kidronɨn Fanemɨn danganir konimɨn da makuni. 13  *Josaia, Atrivim Solomon fomɨra ofa gamir dakozir Jerusalemɨn amadaghan aruem anadi naghɨn, Olivɨn Mɨghsɨamɨn sautɨn amadaghan itibagh asɨghasɨki.* Aser kaba, aser amizir kuram Astarte, ko Moapian aser kuram Kemos, ko Amonian aser kuram Molek, Solomon dar ziaba fasa ofa gamir dakozir kabar ingari. Aser kaba, kar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bizir bar kurar a bar aghuaziba. 14 Atrivim Josaia dagɨar guarir dɨghoriba itiba apɨragharɨgha, temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba okagharɨki. Egha a gumazir aremegha gɨvazibar aghariba inigha, tintinibar asebar ziaba fer danganibar da kuni, egha kamaghɨra danganir kabagh amizɨ, da gumazamizibar damazibar mɨze.†

15  *Bar fomɨra, Nebatɨn otarim Jeroboam, Betelɨn nguibar ekiamɨn ofa gamir dakozir mam ko mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fasa danganir mamɨn ingari. Jeroboam, an atrivir fomɨra Israelia gekuizɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Ezɨ datɨrɨghɨn Atrivim Josaia, Betelɨn ghugha gumazibav kemezɨ, me asebar ziaba fer danganir kabagh asɨghasɨgha, ofa gamir dakoziba apɨragharɨki. Me asebar ziaba fer danganibagh aborozɨ da isi, egha gɨn me avimɨn averenim inigha a mɨsogha zuima a pauran mɨn oto. Egha me uaghan aser amizim Aseran marvir guam inigha avimɨn a tuazɨ a isi. 16  *Ezɨ Atrivim Josaia mɨghsɨar kamɨn tughav ikia egha a raghɨrɨgha, mozir mabar garima da iti. Ezɨ a gumazibav kemezɨ, me ghua gumazir ariaghirezibar aghariba asizɨ, ana da isa Jeroboamɨn ofa gamir dakozim gatɨgha avimɨn dagh aborozɨ da isi, ezɨ bizir kam ofa gamir dakozim gamima, a gumazamizibar damazimɨn bar mɨze. Egha arazir kam a Ikiavɨra Itir Godɨn akar a fomɨra uan akam inigha izir gumazir mamɨn akam garugha mɨkemezim gamizɨ, a guizbangɨram oto. 17  *Josaia aghariba tuegha gɨvagha, gumazir kuaba afir danganir igharazir mamɨn garima a iti. Ezɨ a men azara, “Kar tinan mozim?”

Ezɨ Betelɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba Josaia ikaragha ghaze, “Kar Judan kantrin akam inigha izir gumazir kamɨn mozim, a fomɨra iza bizir nɨ datɨrɨghɨn ofa gamir dakozir kam gamizir bizibar gun mɨkeme.”

18 Ezɨ Josaia kamaghɨn me mɨgei, “Ia bizitamɨn a damuan markɨ. Ia an aghariba ateghtɨ da mar an mozimɨn ikɨ.” Kamaghɨn amizɨ, me an aghariba inizir puvatɨ. Egha uaghan me Samarian Distrighɨn akam inigha izir gumazir igharazir kamɨn aghariba inizir puvatɨ. 19 Fomɨra Israelian atriviba, Samarian Distrighɨn itir nguibar ekiabar asebar ziaba fer danganir mɨghsɨabar pɨn itibar ingari. Ezɨ men arazir kam Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a men anɨngaghe. Josaia faragha Betelɨn nguibar ekiamɨn amizɨ moghɨn, datɨrɨghɨn a danganir kabagh asɨghasɨki. 20 Egha an asebar ziaba fer danganir kabar ofa gamir gumaziba bar me inigha, men ofa gamir dakozibagh isɨn me mɨsoghezɨ, me ariaghire. Egha a gumazir ariaghirezir igharazir mabar aghariba dakozir kabar da tuegha, ingangarir kam agɨvagha, uamategha Jerusalemɨn ghu.

Gumazamiziba, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gami

(2 Eghaghaniba 35:1-19)

21 Egha gɨn Atrivim Josaia akam gumazamiziba bagha anemaga ghaze, “Ikiavɨra Itir God, en God, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Itir Akɨnafarimɨn mɨkemezɨ moghɨn, E God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuam.” Ezɨ gumazamiziba atrivim mɨkemezɨ moghɨram ami.

22 Gumazamiziba bar deraghavɨra isar kam gami. Me fomɨra gumazir dapanibar dughiamɨn tugha iza Israelia ko Judabar atrivibar dughiamɨn, gumazamiziba me Isar kam deragha a gamizir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn me bar deragha a gami. 23 Dughiar kamɨn, Josaia 18plan azenibar atrivimɨn itima, me Godɨn Akɨnafarimɨn Akaba deraghavɨra dar gɨn ghua, Ikiavɨra Itir God bagha Jerusalemɨn Isar kam deraghvɨram a gami.

Atrivim Josaia arazir kurar igharazir maba Judan kantrin, da batoke

24 Atrivim Josaia uaghan gumazir ariaghirezir gumazibar duaba ko mɨgeiba ko, nedazir muziarir gumaziba uan dɨpenibagh arɨziba ko, asebar marvir guar gumaziba ingarizir igharaziba sara batoke. Kar Jerusalem ko Judan nguibaba bar men asebar ziaba fer bizir kurar God bar aghuaziba, a bar da batoke. A kamaghsua, gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn Arazir Akɨnafarir kamɨn aven itiba bar dar gɨn mangasa a ifonge. Akɨnafarir kam, ofa gamir gumazibar dapanim Hilkia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn an api. 25 Josaia an atrivir bar aghuim. An navir averiam ko an duam ko an gavgavimɨn aven, a ifongiar vamɨra ko nɨghnɨzir vamɨrara iti, a Ikiavɨra Itir God baghavɨra ikia, Moses Osirizir Araziba bar dar gɨn mangasa. Fomɨra atrivitam Josaian mɨn derazir puvatɨ, egha gɨn atrivitam an mɨn itir puvatɨ. A bar me gafira.

26 Josaia guizbangɨra arazir aghuir avɨribagh ami, ezɨ Ikiavɨra Itir God, Atrivim Manase amizir arazir kurabagh nɨghnɨghavɨra iti, egha a Judaba bar men anɨngaghegha, an anɨngagharim gɨvazir puvatɨ. 27 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Kɨ fomɨra Israelian kantri gamizɨ moghɨn, kɨ bar arazir magh garimɨn Judan kantri damigham. Kɨ Jerusalem akɨrim ragh a gasaragham, kar nguibar ekiar kɨ ua bagha mɨsevezim. Egh dɨpenir kɨ mɨsevezɨ gumazamiziba an izɨ nan ziam famin kam, kɨ akɨrim ragh a gasaragham.”

Josaia areme

(2 Eghaghaniba 35:20--36:1)

28 Atrivim Josaia amizir bizir igharazibar eghaghanir igharaziba, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judan Atrivibar Eghaghaniba. 29 Josaia atrivimɨn itir dughiamɨn, Isipɨn Atrivim Neko, Isipɨn mɨdorozir gumaziba inigha Asirian atrivim ko mɨsoghasa Yufretisɨn Fanemɨn ghu. Atrivim Josaia bizir kamɨn akam baregha, uan mɨdorozir gumaziba inigha ghua Isipia ko mɨsosi. Me Megidon nguibar ekiamɨn boroghɨn mɨsozima, Isipian Atrivim Josaia mɨsoghezɨ, an areme. 30 Ezɨ Josaian apengan ingarir gumaziba an kuam inigha, mɨdorozir karisɨn mam gatɨgha, a inigha uamategha Jerusalemɨn ghu. Egha me Josaian kuam inigha an mozimɨn anefa. Ezɨ Judaba, Josaian otarim Joahas inigha, boremɨn an dapanim gingegha anemɨsevezɨ, a men atrivimɨn oto.

Joahas Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 36:2-4)

31 Joahas 23plan azeniba ikia Judabar atrivimɨn oto. Egha a Jerusalemɨn ikia iakɨnir 3plara atrivimɨn ike. An amebam, an ziam Hamutal, a Lipnan nguibamɨn gumazim Jeremaian guivim. 32 Joahas uan inazir afeziabar arazibar gɨn ghua, egha arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami.

33 Isipɨn Atrivim Neko, Joahasɨn atrivir ingangarim agɨfa, egha a isa Riplan nguibar ekiamɨn kalabus gatɨ, an Hamatɨn kantrin aven itir nguibam. Ezɨ Joahas Jerusalemɨn aven uam atrivimɨn itir puvatɨ. Ezɨ Atrivim Neko Judan kantrin gumazamizibagh amima, me takisɨn mɨn dagɨaba a ganɨdi, dar dɨbobonim, 3,400 kilogrem silva ko 34 kilogrem gol. 34  *Ezɨ Atrivim Neko, Josaian otarir mam Eliakim ini, egha a Eliakim gamizɨ, a Josaian danganim inigha Judabar atrivimɨn oto. Ezɨ Atrivim Neko Eliakimɨn ziam adegha, ziam Jehoiakim a gatɨ. Egha gɨn Atrivim Neko Joahas inigha Isipɨn kantrin ghu. Ezɨ Joahas Isipɨn ikia ghuava areme.

35 Ezɨ Atrivim Jehoiakim, takisɨn mɨn dagɨaba isɨ Atrivim Neko danɨngasa, gumazamiziba bar me da silvaba ko golba ini. Jehoiakim me mɨkemeghtɨ, me takisɨn dagɨaba manmaghɨn tughtɨ, me a danɨngam. Gumazir dagɨar bar avɨriba itiba, me dagɨar avɨriba anɨdi. Ezɨ gumazir dagɨar avɨriba puvatɨziba, me dagɨar muziaribara anɨdi. Ezɨ Atrivim Jehoiakim silvaba ko golba inigha, Atrivim Neko bagha da amada.

Jehoiakim Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 36:5-8)

36  *Jehoiakim 25plan azeniba ikia, Judabar atrivimɨn oto. Egha a Jerusalemɨn ikia 11plan azenibar atrivimɨn ike. An amebamɨn ziam, Sebida, a Ruman nguibar ekiamɨn gumazim Pedaian guivim. 37 Jehoiakim uan inazir afeziabar arazibar gɨn ghua, arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami.

24

1  *Ezɨ Jehoiakim Judabar atrivimɨn itir dughiamɨn, Babilonian Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba ko iza Judan kantri mɨsosi. Egha a me abɨragha, Atrivim Jehoiakim gamizɨ, an an apengan iti. Ezɨ 3plan azeniba gɨvazɨ, Atrivim Jehoiakim, Atrivim Nebukatnesar a gativaghan a bar aghua, egha a uam an apengan itir puvatɨ. 2 Ezɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, Babilonian gumazir bɨzir maba ko, Siriabar gumazir bɨzir maba ko, Moapian gumazir bɨzir maba ko, Amonian gumazir bɨzir maba, me izɨ, Jehoiakimɨn adarazi ko mɨsogh Judan kantri gasɨghasɨghasa, a me amada. Ikiavɨra Itir God fomɨra uan akam inigha izir gumaziba, kar an ingangarir gumaziba, uan akaba isa me ganɨngizɨ, me an gun mɨkeme. Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, datɨrɨghɨn bizir kabagh amizɨ, da guizbangɨram otifi. 3 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨghnɨzir kam gumazir kabagh anɨngizɨ, me kamaghɨn ami. Ikiavɨra Itir God Atrivim Manase amizir arazir kurar kabagh nɨghnɨghavɨra iti. Bizir kam bangɨn, a Judabar atari, egh a me batueghtɨ me an damazimɨn saghon mangasa, a ifonge. 4 Atrivim Manase uaghan, fomɨra Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn aven itir gumazamizir aghuir arazir kuratam gamizir puvatɨzir avɨribav soghezɨ me ariaghire. Ezɨ Ikiavɨra Itir God bizir kam gɨnɨghnɨghavɨra ikia, egha Atrivim Manasen arazir kuraba gɨn amangan aghua.

5 Atrivim Jehoiakim amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judabar Atrivibar Eghaghaniba. 6 Atrivim Jehoiakim uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, an otarim, Jehoiakin an danganim inigha atrivimɨn oto.*

7 Isipɨn atrivim fomɨra ativazir danganiba, Isipɨn kantrin mɨtaghniamɨn fanemɨn ikegha ghua Yufretisɨn Fanemɨn tu. Ezɨ dughiar kamɨn Babilonɨn atrivim dagh atifa. Kamaghɨn amizɨ, Isipɨn atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko ua ghua kantrin igharaziba ko mɨsozir puvatɨ.

Jehoiakin Judabar atrivimɨn oto

(2 Eghaghaniba 36:9-10)

8 Jehoiakin 18plan azeniba ikia, egha Judan atrivimɨn oto. Egha a Jerusalemɨn ikia 3plan iakɨnibara atrivimɨn ike. An amebamɨn ziam, Nehusta, a Jerusalemɨn gumazim Elnatanɨn guivim. 9 Jehoiakin uan afeziamɨn arazir kurabar gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami.

10 Egha Jehoiakin atrivimɨn ikiavɨra itima, Babilonian Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba inigha iza, Jerusalem korogha a iniasa mɨsosi. 11 Babilonian mɨdorozir gumaziba Jerusalem korogha iti, ezɨ Atrivim Nebukatnesar uabɨ iza uan mɨdorozir gumaziba ko iti. 12  *Ezɨ Atrivim Jehoiakin garima, Nebukatnesar izegha gɨvazɨ, a uabɨ uan amebam ko, an apengan ingangarir gumaziba ko, an gumazir dapaniba ko atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumaziba, a bar me isa Atrivim Nebukatnesar danɨngasa, me bar nguibam ategha azenan ghua, Nebukatnesar batogha a mɨgɨa ghaze, e ua mɨsoghan kogham. Ezɨ Atrivim Nebukatnesar, Atrivim Jehoiakin isa kalabus gatɨ. Bizir kam Nebukatnesar atrivimɨn itir azenir namba 8ɨn aven oto. 13 Dughiar kamɨn, Atrivim Nebukatnesar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ghua, Atrivim Solomon fomɨra ingarizir bizir golba itiba, a bar ada inigha da bɨagharɨki. Egha a uaghan bizir bar aghuir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiba ko, bizir aghuir atrivimɨn dɨpenimɨn itiba, a bar da atera Babilonɨn ghu. Arazir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Ikiavɨra Itir God fomɨra an gun mɨkeme, ezɨ a guizbangɨram oto.

14 Ezɨ Atrivim Nebukatnesar Jerusalemɨn gumazamiziba bar ko, gumazir dapaniba bar ko, mɨdorozir gumazir gavgaviba, a bar men suiragha kalabuziar gumazamizibar mɨn me inigha ghu, men dɨbobonim 10,000ɨn tu. Egha a uaghan gumazir bizir igharagha garibar ingaramin fofozim itiba ko, gumazir ainɨn bizibar ingaramin fofozim itiba sara bar me ini. A me inigha Jerusalem ategha ghua Babilonɨn kantrin otozɨ, me kalabuziar gumazibar mɨn otifi. An onganarazibagh amir gumazamizir varazira ataghizɨ, me Judan kantrin ikiavɨra iti. Gumazamizir igharaziba bar, me ua Judan kantrin aven itir puvatɨ. 15  *Atrivim Nebukatnesar, Jehoiakin ko an amebam ko, an amuiba ko, an gumazir dapaniba ko, Judan gumazir aruaba, a bar me inigha Jerusalem ategha kalabuziar gumazamizibar mɨn Babilonɨn ghu. 16 Egha Atrivim Nebukatnesar mɨdorozir gumazir gavgaviba bar me inigha ghu, men dɨbobonim 7,000. Egha a uaghan gumazir avɨrir bizir igharagha garibar ingarir fofozim itiba ko gumazir ainɨn bizibar ingariba sara ini, men dɨbobonim 1,000ɨn tu. Gumazir kaba bar gumazir gavgaviba, ezɨ me mɨdorozir gumazibar ingangarim damuan tughatɨ.

17  *Atrivim Nebukatnesar, Jehoiakinɨn afeziar dozim Matania gamizɨ, a Jehoiakinɨn danganim inigha atrivimɨn oto. Nebukatnesar ziam Matania adegha ziar kam, Sedekaia a gatɨ.

Babilonia Jerusalem mɨsogha a ini

(2 Eghaghaniba 36:11-21; Jeremaia 52:1-11)

18  *Sedekaia 21plan azeniba ikia, Judan atrivimɨn oto. Egha 11plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. An amebam, Hamutal, a Jeremaian igharazimɨn guivim, a Lipnan nguibar ekiamɨn gumazir mam. 19 Sedekaia, Jehoiakimɨn arazibar gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. 20  *Judaba ko Jerusalemian arazir kuraba Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar men anɨngaghe. Egha Ikiavɨra Itir God gumazamizir kaba bar me batoghezɨ, me an guamɨn saghon ghue.

Ezɨ gɨn Sedekaia, Babilonɨn atrivim a gativagh an ganan a bar aghua, egha a uam an apengan itir puvatɨ.

25

1  *Egha namba 9ɨn azenimɨn Sedekaia atrivimɨn ikia ghua, an namba 10ɨn iakɨnimɨn, namba 10ɨn iakɨnir kamɨn aruemɨn oto. Ezɨ Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba bar dar akua iza Jerusalem avɨnigha, nguibam iniasa mɨsosi. Me Jerusalem korogha, ghua temeba okegha iza nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavimɨn boroghɨra dar pozim mɨkɨni. Egh me nguazim dav kɨnightɨ, da fɨgh ghuanaboghtɨ, me mangɨ dagh isɨn mɨtivigh, nguibar ekiam ko mɨsogham. 2-3 Me azenir vamɨra ko akuamɨn Jerusalem avɨnigha iti. Ezɨ Sedekaia 11plan azenibar atrivimɨn iti, ezɨ an namba 4ɨn iakɨnimɨn otogha* ghua, namba 9ɨn aruem otozɨ, men dagheba bar gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, Jerusalemɨn gumazamiziba mɨtiriam bar puv men azi. 4  *Dughiar kamɨn Babilonia dɨvazimɨn vuer mam akarigha Jerusalemɨn aven ghue. Ezɨ Atrivim Sedekaia Jerusalemɨn mɨdorozir gumaziba koma are. Me dɨmagarimɨn suebar ghuava atrivimɨn dagher azenimɨn otivigha ghua, danganir dɨvazir pumuning uaning isasuiragha itir tiar akar kamɨn ghua, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn otivigha ghue. Egha me Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn ghuaghirir tuavimɨn zui. 5 Ezɨ Babilonɨn mɨdorozir gumaziba Atrivim Sedekaian agɨragha ghua, Jerikon nguibar ekiamɨn boroghɨn itir danganir zarimɨn a bato. Ezɨ Sedekaian mɨdorozir gumaziba anetegha, ara tintinibar ghue.

6 Ezɨ Babilonia Sedekaian suiragha a inigha Babilonɨn atrivim bagha ghu. Ezɨ dughiar kamɨn Atrivim Nebukatnesar Riplan nguibamɨn iti, an Hamatɨn nguazimɨn aven itir nguibam. Ezɨ Nebukatnesar uan kotɨn aven Sedekaian gara ghaze, Sedekaia uan arazir kurar an amizimɨn ivezim iniam. 7  *Ezɨ Babilonian mɨdorozir gumaziba uaghan Sedekaian otariba ini, egha me inigha Riplan ize. Ezɨ nguibar kamɨn Nebukatnesar mɨkemezɨ, me Sedekaian otariba inigha, Sedekaian damazimɨn bar me mɨsuagharɨki. Egha atrivim mɨkemezɨ, me Sedekaian damazimning asi, egha an suemning ko dafarimning senɨn ada ikegha, a inigha Babilonɨn ghu. Egha a isa Babilonɨn kalabus gatɨ.

Babilonɨn mɨdorozir gumaziba, Jerusalem gasɨghasɨki

(Jeremaia 52:12-23)

8 Nebukatnesar Babilonɨn atrivimɨn itima, an namba 19ɨn azenim otogha ghua an namba 5ɨn iakɨnimɨn, an namba 7ɨn aruem oto. Ezɨ dughiar kamɨn, Nebusaradan, an atrivimɨn garir mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir faragha zuim, a dɨkavigha Babilonɨn atrivimɨn ingangarim gativagh an ganasa Jerusalemɨn ize. 9  *Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko Judan atrivimɨn dɨpenim ko, Jerusalemɨn gumazir aruabar dɨpeniba sara, a bar dagh aponge. Babilonian dɨpeniba bar, a vaghvagha dagh aponge. 10 Babilonian mɨdorozir gumazir Nebusaradanɨn gɨn zuiba, me bar moghɨra Jerusalem avɨnizir dɨvazim gasɨghasɨgha bar anekaragharɨki. 11 Nebusaradan gumazamizir Jerusalemɨn ikiavɨra itiba inigha ghua, Babilonɨn kalabus gatɨ. Egha a uaghan Judan faragha Jerusalem ategha ara ghua an gara, a ko ikezibar akua, Babilonɨn kalabuziabar mɨn me inigha ghue. 12 Egha Nebusaradan, gumazamizir onganarazibagh amir marazi ataghizɨ, merara Judan nguazimɨn ikiavɨra iti. Egha a me mɨgɨa ghaze, ia wainɨn azeniba ko, azenir igharazibar gan ikɨ.

13  *Egha Babilonia ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghuegha, brasɨn guarir akɨniba ko, tengɨn doziba pɨn da afasa brasɨn ingarizir osazariba apɨragharɨki. Egha me uaghan tengɨn dɨpar ekiar me brasɨn ingarizim abɨki. Israelia fomɨra kamaghɨn a dɨbori, “Ongarim.” Egha me brasɨn kaba bar da inigha Babilonɨn ghue. 14  *Babilonia uaghan averenim iniamin itariba ko, savolɨn muziariba ko, lamba munger biziba ko, itarir ofan ghuzibar arɨghamiba ko, pauran mughuriar aghuim zuiba tuer itariba ko, Judaba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingarasa amizir brasɨn biziba sara me da ini. 15 Egha Nebusaradan uaghan bizir gumaziba gol ko silvan ingariziba, kar itarir avim ateriba ko ofan ghuziba arɨzir itarir ekiaba, a uaghan ada ini.

16 Atrivim Solomon fomɨra bras inigha guarir akɨnir kamning ko, tengɨn ekiar me kamaghɨn dɨborim, “Ongarim,” an adar ingari. Egha wilkarɨn itarir ekiar dagh isɨn darɨghamibar ingari. Ezɨ Solomon mɨkemezɨ, me bizir kaba isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ada arɨki. Ezɨ brasɨn kabar osɨmtɨzim bar ekefe, eghtɨ gumazitam dar osɨmtɨzim gɨfofoghsɨ, da isɨ skelɨn tam darɨghan iburagham. 17 Gumaziba fomɨra ababanir vamɨran brasɨn guarir akɨnir kamningɨn ingari. Aningɨn ruarimning 8 mitan tu. Ezɨ me brasɨn guarir akɨnimningɨn dapanimningɨn ingarizɨ, aning mong ekefe. Egha aningɨn dapanimning ghuanaga 1 mita ko 30 sentimitan tu. Ezɨ me bras inigha iver nuzimɨn, mati temer pomigranetɨn ovɨziba. Me pomigranetɨn kaba tintinibar iver nuzimɨn mɨn ada ike. Egha me guarir akɨnir kamningɨn dapanimning gighuigha, aning asɨngi.

Judaba ghua Babilonɨn kalabusɨn iti

(Jeremaia 52:24-27)

18 Babilonian gumazir dapanir faragha zuir kam Nebusaradan, an ofa gamir gumazibar dapanim Seraia, ko Seraian apengan itir gumazim Sefanaia, ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garir gumazir 3plan igharaziba sara ini. 19 Egha Jerusalemɨn, a gumazir dapanir Jerusalemɨn mɨdorozir gumazibar garim ini. Egha nɨghnɨziba Judan atrivim ganɨdir gumazir 5pla ini. Egha a Judan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanibar akɨnafariba osirir gumazim ini, kar gumazir gumaziba isima, me mɨdorozir gumazibar otivim. Egha a 60plan gumazamizibar garima, me Jerusalemɨn ikiavɨra iti, ezɨ a uaghan me ini. 20 Egha Nebusaradan gumazamizir kaba, bar me inigha Babilonɨn atrivim bagha Riplan nguibamɨn ghu. 21 Kar Hamatɨn nguazim. Ezɨ atrivim mɨkemezɨ, me gumazir kabav soghezɨ me ariaghire.

Babilonia kamaghɨn amigha, me gɨn Judan igharaziba inigha ghua Babilonɨn kalabus gatɨ.†

Gedalia Judan nguazim gatifa

(Jeremaia 40:7-9; 41:1-3)

22  *Atrivim Nebukatnesar, a gumazamizir Babilonia ataghizɨ me Judan nguazimɨn itibagh ativagh men ganasa Gedalia amɨsefe. Gedalia a Ahikamɨn otarim, egha Safanɨn igiavotarim. 23 Judan mɨdorozir gumazir maba uan gumazir dapaniba ko, me kantri Judan danganir mabar ikiavɨra iti. Me kamaghɨn akam baraki, Babilonɨn atrivim, Gedalia, Judan nguazimɨn, gavmanɨn gumazir dapanir faragha zuimɨn ikiasa anemɨsefe. Ezɨ gumazir kaba bar dɨkavigha Gedalian ganasa Mispan ghue. Gumazir dapanir kabar ziabar kara: Netanian otarim Ismael, Karean otarim Johanan, Tanhumetɨn otarim Seraia, a Netofan nguibamɨn gumazim, ko Makan nguazimɨn gumazim Jesania. 24 Ezɨ Gedalia me ko akam akɨra ghaze, “Bar guizbangɨra, ia Babilonia men apengan ikɨva, men atiatingan markɨ. Puvatɨ. Ia nguazir kamɨn ikɨva, egh Babilonɨn atrivimɨn apengan ikɨ, deraghvɨra ikiam.”

25  *Ismael a Netanian otarim, egha a Elisaman igiavotarim, egha a Judan atrivibar ikɨzir mam. Ezɨ azenir kamɨn namba 7ɨn iakɨnim, a 10plan gumaziba inigha me Mispan izegha Gedalia mɨsoghezɨ an areme. Egha me uaghan Judan gumaziba ko Babilonian mɨdorozir gumazir Gedalia ko Mispan itiba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 26  *Bizir kamɨn gɨn, danganir kamɨn ikiavɨra itir Judaba, ko mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir ikiavɨra itiba, me bar Babilonian atiatingi. Kamaghɨn amizɨ, me ara ghua Isipɨn iti.

Babilonɨn atrivim kalabusɨn Jehoiakin fɨri

(Jeremaia 52:31-34)

27 Judan Atrivim Jehoiakin, Babilonɨn 37plan azenibar kalabusɨn itima, Evil Merodak, Babilonɨn atrivimɨn oto. Egha azenir kamɨn aven, an namba 12ɨn iakɨnim otogha ghua, namba 27ɨn aruem otozɨ, Evil Merodak, Jehoiakinɨn apangkuvigha, kalabusɨn anegɨfa. 28 Evil Merodak arazir aghuimɨn a gamua, ziar ekiam ko dabirabir aghuim a ganɨngi, ezɨ an dabirabir kam atrivir igharazir Jehoiakin ko Babilonɨn kalabusɨn ikezibar dabirabim gafira. 29 Kamaghɨn amizɨ, Jehoiakin ua kalabuziar korotiaba azuir puvatɨ. Egha a zurara dughiabar Babilonɨn atrivim ko apiav ikia apa ghua, Jehoiakin aremezir dughiamɨn tu. 30 Babilonɨn atrivim mɨkemezɨ, me dughiabar dagɨaba isa Jehoiakin ganɨdi, eghtɨ a deraghvɨra ikiam. Me kamaghɨram amua ghua, Jehoiakin aremezir dughiamɨn tu.

* 1:8: Matyu 3:4; Mak 1:6

* 1:10: Luk 9:54

* 2:8: Ua Me Ini 14:21-22; Josua 3:15-17

* 2:9: Godɨn Araziba 21:17

* 2:12: 2 Atriviba 13:14

* 2:14: 2 Atriviba 2:8

* 3:27: Hibrun akam deragha akar kam abigha mɨgeir puvatɨ. Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, Israelia ti kamaghɨn nɨghnɨsi, Moapian asem men ataram, kamaghɨn me atiati. Ezɨ fofozir gumazir igharaziba ghaze, Israelia ti kamaghɨn atiati, Ikiavɨra Itir God Israelian atari, egha a bizir kurar kam gamizɨ a Israelian damazimɨn oto. Ezɨ fofozir gumazir maba ghaze, Israelia uari Moapian atrivimɨn arazir kamɨn osemegha mɨdorozim ataki.

* 4:16: Jenesis 18:14; 2 Atriviba 4:28

* 4:25: Karmelɨn Mɨghsɨam mong 40 kilomitan, Sunemɨn nguibar ekiamɨn saghon iti.

* 4:34: 1 Atriviba 17:21

* 5:1: Luk 4:27

* 6:29: Godɨn Araziba 28:57; Azir Akam 4:10

* 6:33: Hibrun akamɨn akar otevir kam, atrivim, vezɨn kamɨn puvatɨ. Ezɨ me kamaghɨn nɨghnɨsi, atrivim mɨgɨrɨgɨar kamɨn Elisa gami.

* 7:13: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 8:1: 2 Atriviba 4:8-37

* 8:13: 1 Atriviba 19:15

* 8:19: 1 Atriviba 11:36

* 8:19: Nɨ 1 Atriviba 11:36ɨn gan.

* 8:20: Jenesis 27:40

* 9:2: Jehun afeziam, a Judan atrivimɨn ikezir gumazir kam Jehosafat puvatɨ. Atrivim Jehosafatɨn eghaghanim, a 1 Atrivim sapta 22 ko 2 Atrivim sapta 3ɨn iti. Jehosafat, a gumazir igharazim.

* 9:6: 1 Atriviba 19:16

* 9:10: 1 Atriviba 21:23

* 9:11: 2 Atriviba 9:33-36

* 9:26: 1 Atriviba 21:19

† 9:31: Jesebel ziar kam Jehu gatɨ, Simri. A fo, Simri fomɨra atrivimɨn ingangarir gumazir mam, a uan atrivim mɨsoghezɨ, an areme. Ezɨ Jehu datɨrɨghɨn uaghan arazir kamram ami. Nɨ 1 Eghaghaniba 16:8-20ɨn gan.

* 9:36: 1 Atriviba 21:23

* 10:1: Hibrun akam ghaze, Jesril. Gumazir fomɨra itir maba Grighɨn akamɨn akar kam gɨra, me ghaze a Samarian nguibar ekiamɨn mɨgei.

* 10:10: 1 Atriviba 21:20-24

* 10:11: Hosea 1:4

* 10:17: 1 Atriviba 21:20-24

† 10:27: Akar kam, “datɨrɨghɨn,” e itir dughiam mɨgeir puvatɨ. Puvatɨ. A dughiar gumazim akɨnafarir kam osirizim mɨgei.

* 10:29-30: 1 Atriviba 12:28-30

* 11:5-8: Hibrun akam vezɨn kabar mɨgɨrɨgɨar otevir maba deragha dar mɨngariba abɨghizir puvatɨ.

* 11:14: 2 Atriviba 23:3

* 12:4: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn takisɨn dagɨabagh foghsɨ, nɨ Ua Me Ini 30:11-16ɨn gan. Egh nɨ akar dɨkɨrɨzimɨn dagɨabagh foghsɨ, nɨ Ofa Gami 27:1-7ɨn gan.

* 12:15: 2 Atriviba 22:7

* 12:16: Ofa Gami 7:7

* 13:14: 2 Atriviba 2:12

* 13:25: 2 Atriviba 13:18

* 14:6: Godɨn Araziba 24:16

* 14:25: Jona 1:1

* 14:25: Gumazir kamra, Godɨn akam inigha izir gumazim, Jona, vezɨn kam a geghari.

† 14:26: Nɨ Godɨn Araziba 32:36ɨn gan.

* 15:7: Aisaia 6:1

* 15:11-12: Nɨ 2 Atriviba 10:30ɨn gan.

† 15:29: Nɨ akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan. A Israelian kalabusɨn itir dughiam mɨgei.

* 16:3: Godɨn Araziba 12:31

* 16:5: Aisaia 7:1

* 16:6: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, “datɨrɨkɨn,” a datɨrɨghɨn e itir dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 16:14: Ua Me Ini 27:1-2; 2 Eghaghaniba 4:1

* 16:17: 2 Eghaghaniba 4:2-6

† 16:17: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 16:18: Ahas uan ingangarir kabar amuasa, brasɨn kaba ini. Solomon fomɨra Godɨn Dɨpenim bagha bizir kabar ingari. Nɨ 1 Atriviba 7:23-39ɨn gan.

* 16:20: Aisaia 14:28

* 17:10: 1 Atriviba 14:23

* 17:16: 1 Atriviba 12:28

* 17:17: Godɨn Araziba 18:10

* 17:23: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, “ikiavɨra iti,” a e datɨrɨghɨn itir dughiam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 17:34: Jenesis 32:28; 35:10

* 17:36: Godɨn Araziba 6:13

† 17:41: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam “datɨrɨkɨn,” a ves 34 ko ves 41ɨn iti, an e itir dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 18:4: Dɨboboniba 21:9

* 19:15: Ua Me Ini 25:22

* 20:11: Josua 10:12-14

* 20:17: 2 Atriviba 24:13; 2 Eghaghaniba 36:10

* 20:18: 2 Atriviba 24:14-15; Daniel 1:1-7

* 20:20: 2 Eghaghaniba 32:32-33

* 21:2: Jeremaia 15:4

* 21:4: 2 Samuel 7:13

* 21:7: 1 Atriviba 9:3-5; 2 Eghaghaniba 7:12-18

* 22:1: Jeremaia 3:6

* 22:7: 2 Atriviba 12:15

* 23:1: 2 Eghaghaniba 34:29

* 23:4: 2 Atriviba 21:3; 2 Eghaghaniba 33:3

* 23:10: Ofa Gami 18:21; Jeremaia 7:31; 19:1-6; 32:35

* 23:12: 2 Atriviba 21:5; 2 Eghaghaniba 33:5

* 23:13: 1 Atriviba 11:7

* 23:13: Gumazir akɨnafarir kam osirizim, mɨghsɨamɨn ikezir bizir kurar kabagh nɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, danganir kam, Hibrun akam, ziar igharazim Olivɨn Mɨghsɨam gatɨ, a “Mɨghsɨar Ikuvim.”

† 23:14: Josua kamaghɨn nɨghnigha gumazir oveaghuezibar aghariba pura tintinibar da akuni, eghtɨ gumaziba atiatingɨva egh asebar ziaba fer danganibar saghon ikiam. Kamaghɨn amizɨ, Israelia kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, gumazir oveaghuezibar aghariba, bizir kuraba.

* 23:15: 1 Atriviba 12:33

* 23:16: 1 Atriviba 13:1-2

* 23:17: 1 Atriviba 13:30-32

* 23:34: Jeremaia 22:11-12

* 23:36: Jeremaia 22:18-19; 26:1-6; 35:1-19

* 24:1: Jeremaia 25:1-38; Daniel 1:1-2

* 24:6: Jehoiakim ko Jehoiakin aning gumazir igharazir pumuning, aningɨn ziamning mong uaghara ghu.

* 24:12: Jeremaia 22:24-30; 24:1-10; 29:1-2

* 24:15: Esekiel 17:12

* 24:17: Jeremaia 37:1; Esekiel 17:13

* 24:18: Jeremaia 27:1-22; 28:1-17

* 24:20: Esekiel 17:15

* 25:1: Jeremaia 21:1-10; 34:1-5; Esekiel 24:2

* 25:2-3: Hibrun akamɨn danganir kam, iakɨnimɨn dɨbobonim itir puvatɨ. Ezɨ Jeremaia 52:6 kamaghɨn mɨgɨa ghaze, bizir kam namba 4ɨn iakɨnimɨn oto.

* 25:4: Esekiel 33:21

* 25:7: Esekiel 12:13

* 25:9: 1 Atriviba 9:8

* 25:13: 1 Atriviba 7:15-26; 2 Eghaghaniba 3:15-17; 4:2-5

* 25:14: 1 Atriviba 7:45; 2 Eghaghaniba 4:16

† 25:21: Nɨ akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan. A Judabar kalabusɨn itir dughiam mɨgei.

* 25:22: Jeremaia 40:7-9

* 25:25: Jeremaia 41:1-3

* 25:26: Jeremaia 43:5-7

1 Eghaghaniba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

Atrivibar Eghaghaniba Itir Akɨnafarir Faragha Zuim

O

1 Eghaghaniba

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamning, e kamaghɨn aning dɨbori: 1 Eghaghaniba ko 2 Eghaghaniba, aning 1 Samuel ko 2 Samuelɨn Akɨnafarimning, ko 1 Atriviba ko 2 Atrivibar Akɨnafarimningɨn eghaghanir dar aven itiba, ua dagh eghari. Eghaghanir avɨrir dar aven itiba, magh ghu, ezɨ gumazir aning osirizim, an nɨghnɨzim mong igharagha ghu. Akɨnafarir kamning, nɨghnɨzir pumuningɨn mɨngarimɨn gun mɨkɨmasa.

Namba 1. Guizbangɨra, Israelia akɨrim ragha God gasaragha osɨmtɨzir igharagha garir avɨribagh amima da me abɨni, ezɨ God bar me ataghizir pu. Puvatɨ. God uan akar dɨkɨrɨzir men inazir afeziaba ko amizim damightɨ a guizɨn otivasa me ko ingaravɨra iti. Akɨnafarir kamning, Godɨn ingangarir kam en akaghasa, bizir aghuir Israelian atrivir maba amiziba, aning deragha dar gun mɨgei. Atrivir kaba, Atrivim Devit ko Solomon ko Jehosafat ko Hesekia ko Atrivim Josaia.

Namba 2. Akɨnafarir kamning uaghan, eghaghanir Israelia Godɨn Dɨpenimɨn ikia an ziam fer arazir avɨriba, aningɨn aven iti. Akɨnafarir kamning kamaghɨn en akakaghasa, manmaghɨn amizɨ, arazir kam oto, egha bizir tizim baka. Akɨnafarir kamning uaghan, deragh ofa gamir gumaziba ko Livaibar ingangariba akakaghasa.

1 Eghaghaniba, Israelian inazir afeziabar ziaba iti, kar Adamɨn ikegha iza Atrivim Solɨn tu. Egha uaghan Atrivim Sol ko Atrivim Devit geghari.

Adamɨn ikɨzim

1

(Sapta 1:1-27)

Adamɨn otaribar ikɨzibar ziaba

(Jenesis 5:1-32; 10:1-31; 11:10-26)

1 Adam Setɨn afeziam, ezɨ Set Enosɨn afeziam. 2 Ezɨ Enos Kenanɨn afeziam, ezɨ Kenan Mahalalelɨn afeziam, ezɨ Mahalalel Jaretɨn afeziam. 3 Ezɨ Jaret Enokɨn afeziam, ezɨ Enok Metuselan afeziam, ezɨ Metusela Lamekɨn afeziam. 4 Ezɨ Lamek Noan afeziam, ezɨ Noa otarir 3pla iti, Siem ko Ham ko Jafet.

5 Jafetɨn otaribar ziabar kara: Gomer, Magok, Madai, Javan, Tubal, Mesek, ko Tiras. 6 Ezɨ Gomerɨn otaribar ziabar kara: Askenas, Rifat, ko Togarma. 7 Ezɨ Javanɨn otaribar ziabar kara: Elisa, Tarsis, ko Saiprus, ko Rodes.

8 Ezɨ Hamɨn otaribar ziabar kara: Kus, Isip, Libia ko Kenan.* 9 Ezɨ Kusɨn otaribar ziabar kara: Seba, Havila, Sapta, Rama ko Sapteka. Ezɨ Rama otarir pumuningra iti: Seba ko Dedan. 10 Ezɨ Kus otarir mam iti, an ziam Nimrot. Nimrot a nguazir kamɨn bar faraghavɨra otozir gumazir bar gavgavim.

11 Isip a ikɨzir kabar ovavim: Lidia, Anam, Lehap, Naptu, 12 ko Patrus, Kaslu, ko Krit. Ezɨ Filistian ikɨzimɨn adarasi, me Kritɨn Arighatɨzimɨn itir darazir aven otifi. 13 Ezɨ Saidon a Kenanɨn otarir ivariam. Ezɨ igharaz darazi uaghan Kenanɨn ovavir boriba, ezɨ men adarazir kara: Hitia, 14 Jebusia, Amoria, Girgasia ko, 15 Hivia, Arkaia, Sinia, 16 Arvatia, Semaria ko Hamatia.

17 Siemɨn otaribar ziabar kara: Elam, Asur, Arpaksat, Lut ko Aram. Ezɨ Aramɨn otaribar ziabar kara: Us, Hul, Geter ko Mesek. 18 Ezɨ Arpaksat, a Selan afeziam, ezɨ Sela, a Eberɨn afeziamɨn oto. 19 Ezɨ Eber an otarir pumuning iti. Mamɨn ziam Pelek. Pelek itir dughiamɨn nguazimɨn itir gumazamiziba tintinimɨn bɨaghire. Kamaghɨn me ziar kam, “Pelek,” a gatɨ. Ziar kamɨn mɨngarim kamakɨn, “Bar bɨaghire.” Ezɨ Pelekɨn dozimɨn ziam Joktan.† 20 Ezɨ Joktanɨn otaribar ziabar kara: Almodat, Selep, Hasarmavet, Jera ko, 21 Hadoram, Usal, Dikla, ko 22 Ebal, Abimael, Seba ko, 23 Ofir, Havila, ko Jobap. Gumazir kaba bar, me Joktanɨn otariba. 24 Ezɨ Siem Arpaksatɨn afeziam, ezɨ Arpaksat Selan afeziam. 25 Ezɨ Sela Eberɨn afeziam, ezɨ Eber Pelekɨn afeziam, ezɨ Pelek Reun afeziam. 26 Ezɨ Reu Serukɨn afeziam, ezɨ Seruk Nahorɨn afeziam, ezɨ Nahor Teran afeziam. 27 Ezɨ Tera Abramɨn afeziam. Ezɨ Abramɨn ziar igiam kamaghɨn ghu, Abraham.

Abrahamɨn ikɨzim

(Sapta 1:28-54)

Abrahamɨn ovavir borir mabar ziaba

(Jenesis 25:12-16)

28 Abraham otarir pumuning iti, Aisak ko Ismael. 29 Ismaelɨn otarir ivariamɨn ziam Nebaiot. Ezɨ an gɨrara iriba, Kedar, Atbel, Mipsam ko, 30 Misma, Duma, Masa, Hadat, Tema ko, 31 Jetur, Nafis ko Kedema.

32 Abraham, amuir dozimɨn iti, an ziam Ketura. Keturan otivizir otaribar ziabar kara: Simran, Joksan, Medan, Midian, Isbak ko Sua. Joksan otarir pumuning iti, Seba ko Dedan. 33 Ezɨ Midianɨn otaribar ziabar kara: Efa, Efer, Hanok, Abida ko Elda. Ka bar Keturan igiavotariba.

Ison ovavir boribar ziaba

(Jenesis 36:1-19)

34 Abrahamɨn otarim Aisak, otarir pumuning iti, Iso ko Jekop. Jekopɨn ziar igharazim, Israel. 35 Ezɨ Ison otaribar ziabar kara: Elifas, Ruel, Jeus, Jalam, ko Kora. 36 Elifasɨn otaribar ziabar kara: Teman, Omar, Sefi, Gatam, Kenas, Timna ko Amalek. 37 Ruelɨn otaribar ziabar kara: Nahat, Sera, Sama ko Misa.

Seirɨn ovavir boribar ziaba

(Jenesis 36:20-30)

38 Seirɨn otaribar ziabar kara: Lotan, Sobal, Sibeon, Ana, Dison, Eser ko Disan. 39 Ezɨ Lotanɨn otarimning, Hori ko Homam. Lotan buaramizim Timna. 40 Sobalɨn otaribar ziabar kara: Alvan, Manahat, Ebal, Sefi, ko Onam. Ezɨ Sibeonɨn otarir pumuning, Aia ko Ana. 41 Anan otarim Dison. Ezɨ Disonɨn otaribar ziabar kara: Hamran, Esban, Itran, ko Keran. 42 Eserɨn otaribar ziabar kara: Bilhan, Savan ko Jakan. Ezɨ Disanɨn otarimningɨn ziamning kara: Us ko Aran.

Idomɨn kantrin atrivibar ziaba

(Jenesis 36:31-43)

43 Ezɨ Israelɨn nguibam atriviba puvatɨzɨ dughiamɨn, Idomɨn nguibam atrivir avɨriba iti. Atrivir faragha otozim Bela, a Beorɨn otarim. A Dinhaban nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti. 44 Egha Bela aremezɨ, Bosran nguibar ekiamɨn gumazim Seran otarim Jobap, an danganim inigha atrivimɨn oto. 45 Egha Jobap aremezɨ, Temanian nguazimɨn gumazim Husam, an danganim inigha atrivimɨn oto. 46 Egha Husam aremezɨ, Bedatɨn otarim, Hadat an danganim inigha atrivimɨn iti. Hadat Moapɨn nguazimɨn ghua Midianɨn gumaziba ko mɨsoghava mɨdorozimɨn me abɨra. Egha Hadat Avitɨn nguibar ekiamɨn atrivimɨn iti. 47 Egha Hadat aremezɨ, Masrekan nguibamɨn gumazim, an ziam Samla, an danganim inigha atrivimɨn oto. 48 Egha Samla aremezɨ, Saul an danganim inigha atrivimɨn oto. Saul, a Rehobotian gumazir mam. Rehobot, a Yufretisɨn Fanemɨn mɨriamɨn itir nguibam. 49 Ezɨ Saul aremezɨ, Akborɨn otarim Balhanan an danganim inigha atrivimɨn oto. 50 Egha Balhanan aremezɨ, Hadat an danganim inigha atrivimɨn oto. Egha Paun nguibamɨn atrivimɨn iti. Ezɨ an amuim Mehetabel, a Matretɨn guivim. Ezɨ Mehetabelɨn inazim Mesahap.

51 Ezɨ gɨn Hadat aremezɨ, gumazir dapaniba Idomian anababagh ativagha men gari. Me distrighɨn kabagh ativagha dar gari: Timna, Alva ko Jetet, 52 Oholibama, Ela, Pinon, 53 Kenas, Teman, Mipsar, 54 Makdiel ko Iram. Me bar, Idomian anababar gumazir dapanibar ziaba.

Israelɨn otaribar ziaba

2

(Sapta 2--8)

1 Israelɨn otaribar ziabar kara: Ruben, Simeon, Livai, Juda, Isakar, Sebulun, 2 Dan, Josep, Benjamin, Naptali, Gat ko Aser.

JUDAN OVAVIR BORIBAR ZIABA
Judan otaribar ziaba

3 Judan otaribar ziabar kara: Er, Onan ko Sela. Otarir 3plan kabar amebam Batsua, a Kenanian amizim. Judan otarir ivariam, Er, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir bar kuram gamizɨ, Ikiavɨra Itir God a mɨsoghezɨma an areme. 4 Ezɨ Judan otarir igharazimning iti, Peres ko Sera. Ezɨ aningɨn amebam Judan ivozir guivim, an ziam Tamar. Kamaghɨn amizɨ, Juda bar moghɨra otarir 5pla iti.

5 Peresɨn otaribar ziabar kara: Hesron ko Hamul. 6 Seran otaribar ziabar kara: Simri, Etan, Heman, Kalkol, ko Darda. Sera bar moghɨra 5plan otariba iti. 7  *Karmin otarim Akan,* a Seran adarazir mav. Anarɨra bizir Israelia God bagha inabaziba ini. Ezɨ bizir kam bangɨn God osɨmtɨzim isa Israelia ganɨngi. 8 Etan otarir vamɨra iti, an ziam Asaria.

Atrivim Devit otozir adarazir ziaba

9 Peresɨn otarim Hesron, a otarir 3pla iti, men ziabar kara: Jeramel, Ram ko Kalep. 10 Ezɨ Ram an Aminadapɨn afeziam, ezɨ Aminadap, a Nasonɨn afeziam. Nason, a Judan anabamɨn gumazir dapanir mam. 11 Ezɨ Nason, a Salmonɨn afeziam, ezɨ Salmon, a Boasɨn afeziam, 12 ezɨ Boas, a Obetɨn afeziam, ezɨ Obet Jesin afeziam.

13 Ezɨ Jesi otarir 7pla iti. An otarir ivariam Eliap, ezɨ an gɨrara irim Abinadap, ezɨ an namba 3ɨn otarim Simea. 14 Ezɨ an namba 4ɨn otarim Netanel, ezɨ namba 5 Radai. 15 Ezɨ namba 6 Osem, ezɨ abuan namba 7 Devit. 16 Jesi uaghan guivir pumuning iti, Seruia ko Abigel. Ezɨ Seruia otarir 3pla iti, Abisai ko Joap ko Asahel. 17 Ezɨ Abigelɨn pam Jeter, a Ismaelɨn adarazir gumazir mam. Abigel otarir mam bate, an ziam Amasa.

Hesronɨn otarir mabar ziaba

18 Hesronɨn otarim Kalep, an amuimɨn ziam Asuba. Ezɨ Asuba, guivir mam bate, an ziam Jeriot. Ezɨ Jeriotɨn otaribar ziabar kara: Jeser, Sobap, ko Ardon.† 19 Ezɨ Asuba aremezɨ, Kalep Efrata inigha an itima, an otarir mam bate, an ziam Hur. 20 Ezɨ Hur, Urin afeziam, ezɨ Uri Besalelɨn afeziam.

21 Ezɨ gɨn, Hesron 60plan azeniba ikia, Makirɨn guivimɨn iti. Amizir kam, Gileatɨn afumim. Egha amizir kam otarir mam bate, an ziam, Segup. 22 Ezɨ Segup, a Jairɨn afeziam. Ezɨ Jair Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiar 23pla gativagha dar gari. 23 Ezɨ Gesur ko Sirian adarazi izava, Jair ko Kenatɨn adarazi ko mɨsogha men nguibar ekiaba ko, men nguibar dozir men boroghɨn itir maba sara ini. Me 60plan nguibar ekiaba bar moghɨra da ini. Danganir kamɨn iti darasi, kar Gileatɨn afeziam Makirɨn ovavir boriba. 24 Ezɨ Hesronɨn amuim Abiya navim adair dughiamɨn, Hesron, Kalep Efratan nguibar ekiamɨn areme.‡ Ezɨ Abiya otarim bategha, ziam Asur a gatɨ. Ezɨ gɨn, Asur Tekoan nguibar ekiam aghuigha an ingari.

Jeramelɨn ovavir boribar ziaba

25 Ezɨ Hesronɨn otarir ivariam Jeramel, a 5plan otariba iti. Ram, an otarir ivariam. Ezɨ otarir igharazibar ziabar kara: Buna, Oren, Osem, ko Ahiya. 26-27 Ezɨ Ram otarir 3pla iti, men ziabar kara: Mas, Jamin, ko Eker. Ezɨ Jeramel uam amizir mam inigha an iti, an ziam Atara. Ezɨ Atara otarir vamɨra bate, an ziam Onam. 28 Ezɨ Onamɨn otarimningɨn ziamning kara: Samai ko Jada. Ezɨ Samai, an otarimningɨn ziamning kara: Nadap ko Abisur. 29 Ezɨ Abisur Abihail inigha an itima, an otarir pumuning bate, Aban ko Molit.

30 Nadapɨn otarimningɨn ziamning kara: Selet ko Apaim. Ezɨ Selet boritam inizir puvatɨgha areme. 31 Ezɨ Apaim otarir vamɨra iti, an ziam Isi. Ezɨ Isi otarir vamɨra iti, an ziam Sesan. Ezɨ Sesan otarir vamɨra iti, an ziam, Alai.

32 Ezɨ Samain avebam Jada, an otarimningɨn ziamning kara: Jeter ko Jonatan. Ezɨ Jeter boritam inizir puvatɨgha areme. 33 Ezɨ Jonatan otarir pumuning iti, aningɨn ziamning, Pelet ko Sasa. Gumazir kaba, kar Jeramelɨn ovavir boriba.

34 Ezɨ Sesan otariba puvatɨ, a guivibara iti. Ezɨ Isipian gumazir mam, Sesanɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn iti. Ingangarir gumazir kɨnir kamɨn ziam, Jara. 35 Ezɨ Sesan uan guivir mam ataghizɨ, a ingangarir gumazir kɨnim Jaran iti. Egha otarir mam bate, an ziam Atai. 36 Ezɨ Atai, a Natanɨn afeziam, ezɨ Natan, Sabatɨn afeziam. 37 Ezɨ Sabat, Eplalɨn afeziam, ezɨ Eplal, a Obetɨn afeziam. 38 Ezɨ Obet, a Jehun afeziam, ezɨ Jehu, a Asarian afeziam. 39 Ezɨ Asaria, a Helesɨn afeziam, ezɨ Heles Eleasan afeziam. 40 Ezɨ Eleasa, a Sismain afeziam, ezɨ Sismai, a Salumɨn afeziam. 41 Ezɨ Salum, a Jekamian afeziam, ezɨ Jekamia, a Elisaman afeziam.

Kalepɨn ovavir boribar ziaba

42 Ezɨ Jeramelɨn avebam Kalep, an otaribar ziabar kara. An otarir ivariam, Mesa. Ezɨ Mesa Sifɨn afeziam, ezɨ Sif Maresan afeziam, ezɨ Maresa Hebronɨn afeziam.

43 Ezɨ Hebronɨn otaribar ziabar kara: Kora, Tapua, Rekem ko Sema. 44 Ezɨ Sema, a Rahamɨn afeziam, ezɨ Raham, a Jorkeamɨn afeziam.

Ezɨ Rekem, a Samain afeziam. 45 Ezɨ Samai, a Maonɨn afeziam, ezɨ Maon, a Betsurɨn afeziam.

46 Ezɨ Kalepɨn amuir dozir mam, an ziam Efa. Ezɨ Efan otaribar ziabar kara: Haran, Mosa, ko Gases. Ezɨ Haran, a Gasesɨn igharazimɨn afeziam.

47 Ezɨ Jadain otaribar ziabar kara: Regem, Jotam, Gesan, Pelet, Efa, ko Sap.

48-49 Ezɨ Kalepɨn amuir dozir igharazir mam, an ziam Maka. Ezɨ Makan otaribar ziabar kara: Seber ko Tirhana, Sap ko Seva. Ezɨ Sap, Matmanan nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Seva Makbena ko Gibean nguibar ekiamningɨn ingari. Ezɨ Kalep guivir mam iti, an ziam Aksa.

50-51 Ezɨ Kalepɨn ovavir borir igharazir maba uaghan iti. Kalep ko Efrata, aningɨn otarir ivariam Hur. Ezɨ Hurɨn otaribar ziabar kara: Sobal, Salma, ko Harep. Ezɨ Sobal, Kiriat Jearimɨn nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Salma, Betlehemɨn nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Harep, Betgaderɨn nguibar ekiamɨn ingari.

52 Ezɨ Sobal, a Kiriat Jearimɨn nguibar ekiamɨn ingarizir gumazim, a Haroen nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, ko nguibar ekiam Menuhotɨn itir gumazamizir mabar inazir afeziam. 53 Egha a uaghan Kiriat Jearimɨn itir gumazamizibar inazir afeziam. Gumazamizir kaba, me Itra ko Put ko Sumat ko Misran ovavir boriba. Nguibar ekiam Sora ko nguibar ekiam Estaolɨn gumazamiziba, me uaghan men adarasi.

54 Ezɨ Salman ovavir boriba, me nguibar ekiam Betlehem, ko nguibar ekiam Netofa, ko nguibar ekiam Atrot Betjoapɨn gumazamiziba, ko nguibar ekiam Manahatɨn gumazamizir maba, me bar moghɨra Sorɨn nguibamɨn ikegha izezir gumazamiziba. 55 Ezɨ Jabesɨn nguibar ekiamɨn itir marasi, me akɨnafariba osira fozir ikɨziba. Ikɨzir kabar ziabar kara: Tira, Simea ko Suka. Kar Kinɨn adarasi. Ezɨ men inazir afeziam Hamat. Hamat uaghan Rekapɨn nguibar ekiamɨn itir adarazir inazir afeziam.

3

Atrivim Devitɨn ovavir boribar ziaba

1 Devit Hebronɨn nguibar ekiamɨn itir dughiamɨn, an otarir maba ini. Men ziabar kara: Amnon, an otarir ivariam, an amebam Ahinoam, a Jesrilɨn nguibar ekiamɨn amizim. Ezɨ an gɨn otozir otarim, Daniel. An amebam Abigel, a Karmelɨn nguibar ekiamɨn amizim. 2 Ezɨ otarir namba 3, Apsalom. An amebam Maka, ezɨ Makan afeziam Talmai, a kantri Gesurɨn atrivim. Ezɨ otarir namba 4 Adoniya. An amebam, Hagit. 3 Ezɨ otarir namba 5, Sefatia, an amebam Abital. Ezɨ otarir namba 6, Itream, an amebam, Ekla. 4  *Devit Hebronɨn nguibar ekiamɨn ikiava otarir kaba ini. A 7plan azeniba ko 6plan iakɨnibar Hebronɨn atrivimɨn ike.

Egha Jerusalemɨn ikia, 33plan azenibar atrivimɨn iti. 5  *A kagh itima, an amuim Batseba otarir 4pla bate. Batseba an Amielɨn guivim. Ezɨ an otaribar ziabar kara: Simea, Sobap, Natan, ko Solomon. 6 Devit ua gɨn, otarir 9pla ini. Men ziabar kara: Iphar, Elisama, Elifelet, 7 Noga, Nefek, Jafia, 8 Elisaman igharazim ko, Eliada ko Elifeletɨn igharazim. 9 Devit otarir kaba ini. A uaghan otarir igharazir maba ini, an amuir doziba me bate. Egha a uaghan guivir mam iti, an ziam Tamar.

Atrivim Solomonɨn ovavir boribar ziaba

10 Kar Solomonɨn ovavir boribar ziaba. Solomon, a Rehoboamɨn afeziam, ezɨ Rehoboam, a Abiyan afeziam, ezɨ Abiya, a Asan afeziam, ezɨ Asa, a Jehosafatɨn afeziam, 11 ezɨ Jehosafat, a Jehoramɨn afeziam, ezɨ Jehoram, a Ahasian afeziam, ezɨ Ahasia, a Joasɨn afeziam, 12 ezɨ Joas, a Amasian afeziam, ezɨ Amasia, a Usian afeziam, an ziar igharazim Asaria. Ezɨ Usia, a Jotamɨn afeziam, 13 ezɨ Jotam, a Ahasɨn afeziam, ezɨ Ahas, a Hesekian afeziam, ezɨ Hesekia, a Manasen afeziam. 14 Ezɨ Manase, a Emonɨn afeziam, ezɨ Emon, a Josaian afeziam.

15 Ezɨ Josaia otarir 4pla iti. An otarir ivariam, Johanan, ezɨ an gɨrara irim Jehoiakim, ezɨ namba 3ɨn otarim Sedekaia, ezɨ namba 4ɨn otarim Salum, an ziar igharazim Joahas.

16 Ezɨ Jehoiakim otarir pumuning iti, Jekonia ko Sedekaia. Jekonia, an ziar igharazim Jehoiakin.

Atrivim Jehoiakinɨn ovavir boribar ziaba

17 Jehoiakin, an atrivir Babilonia suiragha kalabuziar gumazimɨn mɨn, a inigha ghua uan kantrin atɨzim. An otaribar ziabar kara: Sealtiel, 18 ko Malkiram, Pedaia, Senasar, Jekamia, Hosama, ko Nedabia. 19 Pedaian otarimningɨn ziamning kara: Serubabel ko Simei. Ezɨ Serubabel otarir pumuning iti, aningɨn ziamning, Mesulam ko Hanania. A uaghan guivir mam iti, an ziam Selomit. 20 Ezɨ Pedaia otarir 5pla iti. Men ziabar kara: Hasuba, Ohel, Berekia, Hasadia, ko Jusap Heset. 21 Ezɨ Hananian otarimningɨn ziamning, Pelatia ko Jesaia. Ezɨ Jesaia, a Refaian afeziam, ezɨ Refaia, a Arnanɨn afeziam, ezɨ Arnan, a Obadian afeziam, ezɨ Obadia, a Sekanian afeziam.*

22 Ezɨ Sekania otarir vamɨra iti, an ziam Semaia. Ezɨ Semaia otarir 5pla iti. Men ziabar kara: Hatus, Igal, Baria, Nearia ko Safat. 23 Ezɨ Nearia otarir 3pla iti, Elioenai, Hiskia ko Asrikam. 24 Ezɨ Elioenai otarir 7pla iti, men ziabar kara: Hodavia, Eliasip, Pelaia, Akup, Johanan, Delaia ko Anani.

4

Judan adarazir igharazibar ziaba

1 Judan ovavir borir mabar ziabar kara: Peres, Hesron, Karmi, Hur ko Sobal. 2 Ezɨ Sobal, a Reaian afeziam, ezɨ Reaia, a Jahatɨn afeziam, ezɨ Jahat, a Ahumai ko Lahatɨn afeziam. Gumazir kaba, Soran nguibar ekiamɨn itir ikɨzibar inazir afeziaba.

3-4 Ezɨ Kalepɨn amuim Efrata, an borir ivariar an otezimɨn ziam, Hur. Ezɨ gɨn Hur Betlehemɨn nguibar ekiamɨn ingari. Hurɨn otaribar ziabar kara: Jesril, Isma, Itbas, Penuel ko Eser. Ezɨ men buaramizim Haselelponi. Ezɨ gɨn Jesril, Isma ko Itbas, me Etamɨn nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Penuel Gedorɨn nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Eser Husan nguibar ekiamɨn ingari.*

5 Ezɨ Asur, a Tekoan nguibar ekiamɨn ingarizir gumazim, an amuir pumuning iti, aningɨn ziamning Hela ko Nara. 6 Ezɨ Nara otarir 4pla bate. Men ziabar kara: Ahusam, Hefer, Temeni, ko Hahastari. 7 Ezɨ Hela 3plan otariba bate, men ziabar kara: Seret, Ishar, ko Etnan.

8 Ezɨ Kos, Anup ko Sobeban afeziam. Egha Harumɨn otarim Aharhelɨn ikɨzibar inazir afeziamra.

9 Gumazir mam iti, an ziam Jabes. An araziba bar deragha uan aveghbuabar araziba bar dagh afira. Ezɨ gumazamiziba bar an ziam fe. Jabesɨn amebam a batir dughiamɨn, a bar mɨzazir ekiam ini. Kamaghɨn amizɨma, a ziam Jabes, a gatɨ.† 10 Ezɨ dughiar mamɨn Jabes kamaghɨn Israelian Godɨn dɨa ghaze, “O God, kɨ kamaghsua, nɨ deravɨra na damuva nguazir avɨriba na danɨngtɨ, da nguazir kɨ datɨrɨghɨn itim gafiragham. Eghtɨ nɨn gavgavim na ko ikɨva nan akurvagh! Egh nɨ bar deravɨra na geghuvtɨ, arazir kuraba mɨzaziba na danɨngan kogham.” Ezɨ God Jabesɨn azangsɨzim baregha Jabes an azarazɨ moghɨram ami.

11 Ezɨ Suhan aveghbuam Kelup, a Mehirɨn afeziam, ezɨ Mehir, a Estonɨn afeziam. 12 Ezɨ Eston, a Betrafa ko Pasea ko Tehinan afeziam. Ezɨ Tehina, a Nahasɨn nguibar ekiamɨn ingari. Gumazir kaba Rekan danganimɨn iti.

13 Ezɨ Kenasɨn otarimningɨn ziamning, Otniel ko Seraia. Ezɨ Otniel, Hatat ko Meonotain afeziam.

14 Ezɨ Meonotai, a Ofran afeziam.

Ezɨ Seraia, a Joapɨn afeziam. Ezɨ Joap, danganir zarir mamɨn itir ikɨzimɨn inazir afeziam. Danganir zarir kam, me kamaghɨn a dɨbora ghaze, “Fofozim Itir Ingangarir Gumazibar Danganir Zarim.” Danganir kamɨn itir gumazamiziba, me bizir guar avɨribar ingaramin fofoziba iti. Kamaghɨn amizɨ, me ziar kam a gatɨ.

15 Jefunen otarim Kalep, otarir 3pla iti. Men ziabar kara: Iru, Ela ko Nam. Ezɨ Ela, Kenasɨn afeziam.

16 Jehalelelɨn otaribar ziabar kara: Sif, Sifa, Tiria ko Asarel.

17-18 Ezɨ Esran otaribar ziabar kara: Jeter, Meret, Efer ko Jalon. Ezɨ Meret, a Isipian atrivimɨn guivim Bitian iti. Aningɨn boribar ziabar kara: Miriam, Samai ko Isba. Gɨn Isba Estemoan nguibar ekiamɨn ingari. Meret uaghan Judan anabamɨn amizir mamɨn iti. Aningɨn boribar ziabar kara: Jeret ko Heber ko Jekutiel. Ezɨ gɨn, Jeret Gedorɨn nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Heber Sokon nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Jekutiel Sanoan nguibar ekiamɨn ingari.

19 Ezɨ Hodia, a Nahamɨn afumimɨn iti. Aningɨn ovavir borir maba, Gerem ko Makan ikɨzimningɨn iti. Ezɨ Geremɨn ikɨzim, me nguibar ekiam Keilan itima, Makan ikɨzim, me Estemoan nguibar ekiamɨn iti.‡

20 Simonɨn otaribar ziabar kara: Amnon, Rina, Benhanan, ko Tilon.

Ezɨ Isi otarir pumuning iti: Sohet ko Bensohet.

21-23 Ezɨ Sela, a Judan otarir mam. Kar an ovavir borir mabar ziaba: Er, Lada, Jokim, Joas, Sarap, ko Koseban nguibar ekiamɨn iti darasi, ko Betasbean nguibar ekiamɨn iti darasi. Betasbean itir gumazamizir kaba, me inir bar aghuiba nuavir darasi.

Ezɨ Er, a Lekan nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Lada, a Maresan nguibar ekiamɨn ingari. Ezɨ Joas ko Sarap, aning Moapɨn nguazimɨn iti darazi ko Jasubi Lahemɨn nguibar ekiamɨn iti darazi gativagha men gari.

Gumazir kaba, Netaim ko Gederan nguibar ekiamningɨn ikiava atrivibar ingangaribagh ami. Me nguazir mɨnebar ingarir gumaziba.

Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, gumaziba fomɨra an osiri.

SIMEONƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

24 Simeonɨn otaribar ziabar kara: Nemuel, Jamin, Jarip, Sera ko Saul. 25 Ezɨ Saul, a Salumɨn afeziam, ezɨ Salum, a Mipsamɨn afeziam, ezɨ Mipsam, a Misman afeziam. 26 Misman ovavir boribar ziabar kara: Misma, a Hamuelɨn afeziam, ezɨ Hamuel, a Sakurɨn afeziam, ezɨ Sakur, a Simein afeziam.

27 Ezɨ Simei otarir 16pla ko guivir 6pla iti. Ezɨ an aveghbuaba otarir avɨriba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Simeonɨn anabam, Judan anabamɨn mɨn avɨrasemezir puvatɨ. 28  *Simeonɨn anabamɨn adarasi, me nguibar ekiar kabar iti: Berseba, Molada, Hasarsual, 29 Bilha, Esem, Tolat, 30 ko Betuel, Horma, Siklak, 31 ko Bet, Markabot, Hasarsusim, Betbiri, ko Saraim. Simeonɨn anabamɨn gumazamiziba nguibar kabar ikia ghuavɨra itima, Atrivim Devitɨn dughiam oto. 32 Me uaghan 5plan nguibar ekiar kabar iti: Etam, Ain, Rimon, Token ko Asan. 33 Egha me uaghan danganir dozir nguibar ekiar kabar boroghɨn itibar ikia ghua Balatɨn nguibar ekiamɨn tu. Kar Simeonɨn anabamɨn nguibar ekiaba. Simeonɨn anabamɨn adarasi, me bar deraghavɨra uan ikɨziba ko gumazamizibar ziaba osiri.

34-38 Kar men ikɨzibar faragha zuir gumazir dapanibar ziaba: Mesobap, Jamlek ko Amasian otarim Josa, ko Joel, Elioenai, Jakoba, Jesohaia, Asaia, Adiel, Jesimiel, Benaia, Jehu, ko Sisa. Jehu, a Josibian otarim, ezɨ Josibia, a Seraian otarim, ezɨ Seraia, a Asielɨn otarim. Ezɨ Sisa, a Sifin otarim, ezɨ Sifi, a Alonɨn otarim, ezɨ Alon, a Jedaian otarim, ezɨ Jedaia, a Simrin otarim, ezɨ Simri, a Semaian otarim. Gumazir dapanir kabar ikɨzibar gumazamiziba ghua bar avɨraseme.

39 Egha me uan bulmakauba ko sipsipba damamin grazir aghuiba buria ghua, Gedorɨn danganir aruem anadi naghɨn, danganir zarimɨn boroghɨn iti. 40 Me ghua danganir kamɨn garima danganir kamɨn graziba bar dera, ezɨ danganir zarir kam bar ekefe. Ezɨ me danganir kamɨn itima, osɨmtɨzitaba me bativir puvatɨzɨma, me deraghavɨra iti. Hamɨn adarazi bar fomɨra danganir kamɨn ike.

41 Judabar Atrivim Hesekia, an atrivimɨn itir dughiamɨn, Simeonɨn anabamɨn gumazir dapaniba garima, grazir bar aghuiba danganir kamɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, me ghuava Ham ko Meunɨn adarazi ko mɨsosi. Egha me gumazamizir kabav sogha men purirpenibagh asɨghasigha bar me kuavareme. Ezɨ men tav ua itir puvatɨ. Egha gɨn Simeonɨn anabamɨn gumazamiziba danganir kam gapia.

42 Ezɨ Simeonɨn anabamɨn 500plan mɨdorozir gumaziba dɨkavigha ghua, Seirɨn danganimɨn aven itir mɨghsɨabar itir danganimɨn ghue, kar Idomian nguazim. Men gumazir dapaniba, me Isin otariba. Men ziabar kara: Pelatia, Nearia, Refaia, ko Usiel. 43  *Amalekian adarazir marazi fomɨra Israelian ara ghua danganir kamɨn iti. Ezɨ Simeonɨn anabamɨn gumaziba ghuava, Amalekian ikiavɨra itir varazira mɨsogha me dɨkabɨragha men danganim inigha an ikia iza datɨrɨghɨn tu.§

5

RUBENƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

1  *Jekop an ziar mam Israel, an otarir ivariam Ruben. Ruben uan afeziamɨn amuir dozir mam ko akui. Kamaghɨn amizɨ, an otarir ivariaba iniamin danganim, an a inizir puvatɨ. Puvatɨ. An dozim Josepɨn otarimning, an danganir kam ini. Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn otaribar ziar me osiziribar tongɨn, Rubenɨn ziam faragha itir puvatɨ. 2  *Guizbangɨra, Juda uan aveghbuabar tongɨn bar gavgavigha ziar ekiam iti, ezɨ gɨn Israelian atriviba, Judan ovavir boribar tongɨn otifi. Ezɨ Josep, Israelɨn otarir ivariamɨn mɨn danganir kam ini.

3 Kar Israelɨn otarir ivariam, Rubenɨn otaribar ziabar kara: Hanok, Palu, Hesron ko Karmi.

4 Ezɨ Rubenɨn ovavir boribar tongɨn, gumazir mam Joel, an ovavir boribar ziabar kara: Joel, a Semaian afeziam, ezɨ Semaia, a Gokɨn afeziam, ezɨ Gok, a Simein afeziam, 5 ezɨ Simei, a Maikan afeziam, ezɨ Maika, a Reaian afeziam, ezɨ Reaia, a Balɨn afeziam, 6  *ezɨ Bal, a Beran afeziam. Bera, a Rubenɨn anabamɨn gumazir dapanimɨn itima, Asirian Atrivim Tiklat Pileser an suiragha uan kantrin ghua kalabuziamɨn mɨn anetɨ.

7 Ezɨ Rubenɨn anabamɨn adarazir gumazir dapanibar ziaba, me kamaghɨn dar bora da osira izaghiri: Jeiel a faragha zui, ezɨ Sekaraia, 8 ko Bela, aning an gɨn zui. Bela, a Asasɨn otarim, ezɨ Asas, a Seman otarim, ezɨ Sema, a Joelɨn otarim. Anabar kam itir danganim, Aroerɨn nguibar ekiamɨn notɨn amadaghan ikegha ghua Nebo ko Balmeonɨn nguibar ekiamningɨn tu. 9 Me Gileatɨn Distrighɨn danganir kamɨn itima, men bulmakauba ko sipsipba bar avɨraseme. Ezɨ men marazi ghua aruem anadi naghɨn, nguazir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨriamɨn itim inigha an iti, nguazir kamɨn mɨtaghniam ghua Yufretisɨn Fanemɨn tu.

10 Ezɨ Sol atrivimɨn itir dughiamɨn, Rubenɨn adarazi Hagarɨn adaraziv soghezɨ me ariaghire. Ezɨ Rubenɨn anabamɨn adarasi, Hagarian nguazim inigha a gapia. Nguazir kam, Gileatɨn Distrighɨn amadaghan aruem anadi naghɨn iti.

GATƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

11 Ezɨ Gatɨn anabamɨn adarasi, Basanɨn Distrighɨn ikia Rubenɨn anabamɨn adarazi iti naghɨn notɨn amadaghan iti. Me itir nguazimɨn mɨtaghniam ghua aruem anadi naghɨn Salekan nguibar ekiamɨn tu. 12 Gatɨn anabamɨn marazi Basanɨn Distrighɨn iti. Ezɨ Joelɨn ikɨzim men faragha zui, ezɨ Safamɨn ikɨzim men gɨrara zui, ezɨ uaghan Janain ikɨzim ko Safatɨn ikɨzim me ko iti.

13 Ezɨ Gatɨn anabam, 7plan ikɨzir igharaziba uaghan iti. Men ziabar kara: Maikel, Mesulam, Seba, Jorai, Jakan, Sia ko Eber. 14 Men ovavim Abihail, a Hurin otarim. Ezɨ Huri, a Jaroan otarim, ezɨ Jaroa, a Gileatɨn otarim, ezɨ Gileat, a Maikelɨn otarim, ezɨ Maikel, a Jesisain otarim, ezɨ Jesisai, a Jadon otarim, ezɨ Jado, a Busɨn otarim. 15 Ezɨ ikɨzir kamɨn gumazir dapanim Ahi, an Apdielɨn otarim, egha Gunin igiavotarim. 16 Ezɨ 7plan ikɨzir kaba, Gileatɨn Distrik ko Basanɨn Distrighɨn ikia, egha uaghan aningɨn aven itir nguibar ekiaba ko dozibar iti. Egha uaghan me Saronɨn nguazimɨn iti. Nguazir aghuir kaba, men bulmakauba ko sipsipba damamin grazir bar aghuiba iti. 17 Dughiar Jotam Judabar atrivimɨn itim, ko dughiar Jeroboam Israelian atrivimɨn itimɨn, akɨnafarim osirir gumaziba Gatɨn anabamɨn ikɨzibar gumazibar ziaba, bar da osiri.

Rubenɨn adarazi ko Gatɨn adarazi ko Manasen adarazi apaniba abɨra

18 Israelian Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir darasi, me Rubenɨn anabamɨn adarazi ko Gatɨn anabamɨn adarazi ko Manasen anabamɨn me tuirazimningɨn mamɨn adarasi, me bar moghɨra 44,760plan mɨdorozir gumaziba iti. Gumazir kaba bar deravɨra oraba ko mɨdorozir sababar suigha mɨsogha, uaghan barir pibar asa bar fo. 19 Me ghua Hagarɨn adarazi ko, Jetur ko, Nafis ko, Nodapɨn adarazi ko mɨsosi. 20 Ezɨ mɨdorozimɨn dughiamɨn, Israelia uarir akurvaghasa Godɨn diagha an azai. Ezɨ God men akurazɨ me uan apanir kaba abɨra. Me bar uarir akurvaghasa nɨghnɨzir gavgavir ekiam Godɨn itima, God men akura. 21 Ezɨ me uan apanibar asɨziba uari bagha da ini. Me 50,000plan kamelba isava, 250,000plan sipsipba ko 2,000plan donkiba ini. Egha uaghan 100,000plan gumazamizibar suigha kalabuziabar mɨn me inigha ize. 22 Bar guizbangɨra, God uabɨ mɨdorozir kamɨn faragha zui, kamaghɨn amizɨ apanibar gumazir avɨriba mɨdorozir kamɨn ariaghire. Egha me gɨn uan apanibar nguazim inigha a gapia. Me an ikia ghua azenir avɨribar gɨn, Israelian apanir igharaziba me inigha ghua kantrin igharazimɨn me isa kalabuziabar mɨn me atɨzir dughiamɨn oto.

MANASEN ANABAR ME TUIRAZIMNINGƗN MAMƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

23 Manasen anabar me tuirazimningɨn ikɨzir mam bar avɨraseme. Me Basanɨn Distrighɨn iti, ezɨ men nguazim Balhermonɨn nguibar ekiamɨn notɨn amadaghan ghua Senirɨn Mɨghsɨamɨn tu, an ziar mam Hermonɨn Mɨghsɨam.

24 Men ikɨzibar gumazir dapanibar ziabar kara: Efer ko Isi, Eliel, Asriel, Jeremaia, Hodavia, ko Jadiel. Gumazir kaba bar mɨdorozir gumazir aghuiba, egha uaghan ziar ekiaba iti.

Ruben ko Gat ko Manasen adarazi ghua Asirian kantrin aven kalabuziabar mɨn iti

25 Ezɨ gɨn Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarasi, me uan inazir afeziabar Godɨn akam batuegha arazir bar kurabagh ami. Egha me gumazamizir faragha nguazir kamɨn ikezibar asebar ofa gami. Israelia ghua nguazir kamɨn otozir dughiamɨn, God me bagha nguazir kamɨn iti darazi batoke. Ezɨ datɨrɨghɨn Israelia ua akɨrim ragha uan God gasara, mati amizim uan pam ategha tuavir amizimɨn mɨn pura tintinibar gumaziba ko akui moghɨn iti. 26  *Kamaghɨn amizɨ, Israelian God, Asirian Atrivim Pul, an ziar igharazim Tiklat Pileser, a me mɨsoghasa nɨghnɨzim a ganigha an nɨghnɨzim fe. Ezɨ Asiriaba izava Israelia mɨsogha me abɨra. Egha Asiriaba Rubenɨn anabam, ko Gatɨn anabam, ko Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarazi inigha ghua, Halan nguazim ko Haborɨn Fanem ko Gosenɨn Fanemɨn boroghɨn itir nguazim, ko Haran Distrighɨn otogha me isava kalabuziabar mɨn me atɨ. Ezɨ me kagh ikia iza datɨrɨghɨn iti.*

6

LIVAIN OVAVIR BORIBAR ZIABA
Livain anabamɨn aven ofa gamir gumazibar dapanibar ziaba

1 Livain otaribar ziabar kara: Gerson, Kohat ko Merari. 2 Ezɨ Kohatɨn otaribar ziabar kara: Amram, Ishar, Hebron ko Usiel. 3 Ezɨ Amramɨn boribar ziabar kara: Aron ko Moses ko Miriam. Ezɨ Aronɨn otaribar ziabar kara: Nadap, Abihu, Eleasar ko Itamar. 4 Ezɨ Eleasar, a Finiasɨn afeziam, ezɨ Finias, an Abisuan afeziam, 5 ezɨ Abisua, a Bukin afeziam, ezɨ Buki, a Usin afeziam, 6 ezɨ Usi, a Serahian afeziam, ezɨ Serahia, a Meraiotɨn afeziam, 7 ezɨ Meraiot, a Amarian afeziam, ezɨ Amaria, a Ahitupɨn afeziam, 8 ezɨ Ahitup, a Sadokɨn afeziam, ezɨ Sadok, a Ahimasɨn afeziam, 9 ezɨ Ahimas, a Asarian afeziam, ezɨ Asaria, a Johananɨn afeziam, 10 ezɨ Johanan, a Asarian igharazimɨn afeziam. Atrivim Solomon Jerusalemɨn Godɨn Dɨpenimɨn ingarizir dughiamɨn, Asarian igharazir kam ofa gamir gumazibar dapanimɨn iti. 11 Ezɨ Asarian kam, a Amarian afeziam, ezɨ Amaria, a Ahitupɨn afeziam, 12 ezɨ Ahitup, a Sadokɨn afeziam, ezɨ Sadok, a Salumɨn afeziam, 13 ezɨ Salum, a Hilkian afeziam, ezɨ Hilkia, a Asarian afeziam, 14 ezɨ Asaria, a Seraian afeziam, ezɨ Seraia, a Jehosadakɨn afeziam. 15 Ezɨ Ikiavɨra Itir God nɨghnɨzim isava Atrivim Nebukatnesar ganɨngizɨma, Babilonia izava Judaba ko Jerusalemia inigha kalabuziabar mɨn me inigha ghue. Dughiar kamɨn me uaghan kalabuziar gumazimɨn mɨn, Jehosadak inigha Babilonɨn ghu.

Livain anabamɨn ikɨzir igharazibar ziaba

16  *Livain otaribar ziabar kara: Gerson, Kohat ko Merari. 17 Ezɨ Gersonɨn otarimningɨn ziamning kara: Lipni ko Simei. 18 Ezɨ Kohatɨn otaribar ziabar kara: Amram, Ishar, Hebron ko Usiel. 19 Ezɨ Merarin otarimningɨn ziamning: Mali ko Musi.

Gumazir kaba, Livain anabamɨn ikɨzibar gumaziba.

20 Ezɨ Gersonɨn ikɨzimɨn ovavir boribar ziabar kara: Gerson, a Lipnin afeziam, ezɨ Lipni, a Jahatɨn afeziam, ezɨ Jahat, a Siman afeziam, 21 ezɨ Sima, a Joan afeziam, ezɨ Joa, a Idon afeziam, ezɨ Ido, a Seran afeziam, ezɨ Sera, a Jeaterain afeziam.

22 Ezɨ Kohatɨn ovavir boribar ziabar kara: Kohat, an Aminadapɨn afeziam, ezɨ Aminadap, a Koran afeziam, ezɨ Kora, a Asirɨn afeziam, 23 ezɨ Asir, a Elkanan afeziam, ezɨ Elkana, a Ebiasapɨn afeziam, ezɨ Ebiasap, a Asirɨn igharazimɨn afeziam, 24 ezɨ Asir, a Tahatɨn afeziam, ezɨ Tahat, a Urielɨn afeziam, ezɨ Uriel, a Usian afeziam, ezɨ Usia, a Saulɨn afeziam.

25 Ezɨ Elkanan ovavir boribar ziabar kara: Amasai, Ahimot, 26 ko Elkana. Ezɨ Elkanan igharazir kamɨn ovavir boribar kara: Elkana, a Sofain afeziam, ezɨ Sofai, a Nahatɨn afeziam, 27 ezɨ Nahat, a Eliapɨn afeziam, ezɨ Eliap, a Jerohamɨn afeziam, ezɨ Jeroham, a Elkanan afeziam.

28 Ezɨ Samuelɨn otarimningɨn ziamning kara: Joel* an otarir ivariam, ezɨ an gɨrara irim Abiya.

29 Ezɨ Merarin ikɨzimɨn ovavir boribar ziabar kara: Merari, a Malin afeziam, ezɨ Mali, a Lipnin afeziam, ezɨ Lipni, a Simein afeziam, ezɨ Simei, a Usan afeziam, 30 ezɨ Usa, a Simean afeziam, ezɨ Simea, a Hagian afeziam, ezɨ Hagia, a Asaian afeziam.

Godɨn Dɨpenimɨn aven onger akabagh amir gumazibar ziaba

31 Ezɨ Atrivim Devit Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha iza, Jerusalemɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven izegha anetɨgha gɨvagha, Godɨn Dɨpenimɨn aven onger akabar ingangarimɨn faragh mangamin gumazir maba amɨsefe. 32 Ezɨ gumazamiziba bar uari akuvir dughiamɨn, gumazir kaba Ikiavɨra Itir God bativamin Purirpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn ighiabagh ami. Me Godɨn Purirpenim boroghɨn kamaghɨram amua ghua, Atrivim Solomon Jerusalemɨn itir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir igiamɨn ingari. Gumazir kaba, bar deravɨra Godɨn Akɨnafarimɨn aven onger akabar amuamin arazibar gɨntɨsi.

33 Devit ighiabar amuamin gumazibar faragh mangamin gumazir 3pla amɨsefe. Eghtɨ men boriba gɨn kamaghɨra ingangarir kam damuam. Kohatɨn ikɨzimɨn gumazim men fara, an ziam Heman. An onger akabar araziba bar adagh fo. Heman, a Joelɨn otarim, ezɨ Joel, a Samuelɨn otarim, 34 ezɨ Samuel, a Elkanan otarim, ezɨ Elkana, a Jerohamɨn otarim, ezɨ Jeroham, a Elielɨn otarim, ezɨ Eliel, a Toan otarim, 35 ezɨ Toa, a Sufɨn otarim, ezɨ Suf, a Elkanan otarim, ezɨ Elkana, a Mahatɨn otarim, ezɨ Mahat, a Amasain otarim, 36 ezɨ Amasai, a Elkanan otarim, ezɨ Elkana, a Joelɨn otarim, ezɨ Joel, a Asarian otarim, ezɨ Asaria, a Sefanaian otarim, 37 ezɨ Sefanaia, a Tahatɨn otarim, ezɨ Tahat, a Asirɨn otarim, ezɨ Asir, a Ebiasapɨn otarim, ezɨ Ebiasap, a Koran otarim, 38 ezɨ Kora, a Isharɨn otarim, ezɨ Ishar, a Kohatɨn otarim, ezɨ Kohat, a Livain otarim, ezɨ Livai, a Israelɨn otarim.

39 Devit mɨsevezir gumazir namba 2, an ziam Asap. Asap, a Hemanɨn aveghbuam, egha a ko ingangarir vamɨram ami. Egha onger akabagh amir dughiabar, Asap uan adarazi ko Hemanɨn agharir guvimɨn amadaghan tuifi. Asap, a Berekian otarim, ezɨ Berekia, a Simean otarim, 40 ezɨ Simea, a Maikelɨn otarim, ezɨ Maikel, a Basean otarim, ezɨ Basea, a Malkian otarim, 41 ezɨ Malkia, a Etnin otarim, ezɨ Etni, a Seran otarim, ezɨ Sera, a Adaian otarim, 42 ezɨ Adaia, a Etanɨn otarim, ezɨ Etan, a Siman otarim, ezɨ Sima, a Simein otarim, 43 ezɨ Simei, a Jahatɨn otarim, ezɨ Jahat, a Gersonɨn otarim, ezɨ Gerson, a Livain otarim.

44 Ezɨ namba 3ɨn gumazir Devit mɨsevezim, an ziam Etan, a Merarin ikɨzimɨn adarazi gativagha men gari. Onger akabagh amir dughiamɨn, Merarin adarazi Hemanɨn agharir kɨriamɨn amadaghan tuifi. Etan, a Kisin otarim, ezɨ Kisi, an Apdin otarim, ezɨ Apdi, a Malukɨn otarim, 45 ezɨ Maluk, a Hasabian otarim, ezɨ Hasabia, a Amasian otarim, ezɨ Amasia, a Hilkian otarim, 46 ezɨ Hilkia, a Amsin otarim, ezɨ Amsi, a Banin otarim, ezɨ Bani, a Semerɨn otarim, 47 ezɨ Semer, a Malin otarim, ezɨ Mali, a Musin otarim, ezɨ Musi, a Merarin otarim, ezɨ Merari, a Livain otarim.

48 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarir igharaziba, gumazir aruaba dar amuasa Livain anabamɨn gumazir igharaziba amɨsefe.

Aronɨn ovavir boribar ziaba

49 Aron uan otariba ko, asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim ko pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn, ofa damuamin ingangarim iti. Egha me Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven ingangaribagh ami. Egha me uaghan Israelian arazir kuraba gɨn amangasa ofabagh ami. Godɨn ingangarir gumazim Moses, an Aron mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba, me dar gɨntɨgha ingangarir kaba bar dagh ami.

50 Kar Aronɨn ovavir boribar ziaba: Aron, a Eleasarɨn afeziam, ezɨ Eleasar, a Finiasɨn afeziam, ezɨ Finias, a Abisuan afeziam, 51 ezɨ Abisua, a Bukin afeziam, ezɨ Buki, a Usin afeziam, ezɨ Usi, a Serahian afeziam, 52 ezɨ Serahia, a Meraiotɨn afeziam, ezɨ Meraiot, a Amarian afeziam, ezɨ Amaria, a Ahitupɨn afeziam, 53 ezɨ Ahitup, a Sadokɨn afeziam, ezɨ Sadok, a Ahimasɨn afeziam.

Israelia Livain anabam bagha mɨsevezir nguibar ekiabar ziaba

54 Kar danganir Israelia Aronɨn ovavir boriba bagha mɨsevezir nguibar ekiabar ziaba: Aron, a Kohatɨn ikɨzimɨn gumazim. Israelia fomɨra, nguibaba tuiragh Livain anabamɨn adarazir anɨngsɨ satu gikararava kamaghɨn fogh suam, men ikɨzimɨn aven terara faragh nguibam iniam. Ezɨ Aronɨn adarazir ziam faragha oto. 55 Kamaghɨn amizɨ, Israelia Hebronɨn nguibar ekiar Judan anabamɨn nguazimɨn itim isava Aronɨn adarazigh anɨngi. Egha uaghan nguazir nguibar ekiar kamɨn boroghɨn itiba isava me ganɨngi. Nguazir kam grazir bar aghuir bulmakauba ko sipsipba damamiba an iti. 56 Ezɨ azeniba ko nguibar dozir Hebronɨn boroghɨn itir kaba, me faragha da isava Jefunen otarim Kalep ganɨngigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, Israelia da isava Aronɨn adarazigh anɨngizir puvatɨ. 57 Israelia Hebronɨn nguibar ekiam ko Jatirɨn nguibar ekiam isa, Aronɨn adarazigh anɨngi. Hebron, a nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mongamim.† Egha me uaghan nguibar ekiar igharazir maba sara Aronɨn adarazigh anɨngi. Nguibar ekiar kabar ziabar kara: Lipna ko Estemoa ko, 58 Hilen ko Debir ko, 59 Asan ko Betsemes. Me uaghan nguibar ekiar kabar boroghɨn itir nguazir maba sara me ganɨngi. Nguazir kaba bulmakauba ko sipsipba damamin grazir bar aghuiba iti. 60 Egha Israelia uaghan nguibar ekiar Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn itir maba isa me ganɨngi. Nguibar ekiar kabar ziabar kara: Geba, Alemet ko Anatot. Egha me dar boroghɨn nguazir grazir aghuiba itiba sara me ganɨngi. Me 13plan nguibar ekiaba isava Aronɨn adarazigh anɨngi.

61 Ezɨ Israelia ua satu gikararava nguibar ekiar 10pla isava Kohatɨn ikɨzimɨn igharaz darazigh anɨngi. Nguibar ekiar kaba Manasen anabar tuirazimningɨn mamɨn nguazir aruem uaghiri naghɨn itimɨn iti.

62 Egha me Gersonɨn ikɨzimɨn ovavir boriba bagha 13plan nguibar ekiaba amɨsefe. Nguibar ekiar kaba, Isakarɨn anabamɨn nguazim ko Aserɨn anabamɨn nguazim ko Naptalin anabamɨn nguazim ko Manasen anabar me tuirazimningɨn ikɨzir igharazimɨn nguazimɨn iti. Manasen anabar kamɨn nguazim, a Basanɨn Distrighɨn iti. 63 Egha me Merarin ikɨzimɨn ovavir boriba bagha, 12plan nguibar ekiaba amɨsefe. Nguibar ekiar kaba, Ruben, Gat ko Sebulunɨn anababar nguazibar iti. 64 Egha arazir kamra me nguibar ekiaba ko dar nguazir grazir aghuiba itiba isava Livain anabamɨn ovavir boribagh anɨngi. 65 Nguibar ekiar kabar maba, Juda ko Simeon ko Benjaminɨn anababar nguazibar iti. Ezɨ nɨ men ziabar ganigha gɨfa. Me satu gikararava me bagha nguibar ekiar kaba amɨsefe.

66 Kohatɨn ikɨzimɨn ovavir boriba inizir nguibar ekiar kabar maba, Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn iti. 67 Sekem, a nguibar ekiar kabar nguibar mam, an Efraimɨn anabamɨn mɨghsɨaba itir danganimɨn iti. A nguibar ekiar gumazamiziba arɨ mangɨ mong ikiasa Israelia mɨsevezir mam. Ezɨ nguibar ekiar igharazir kabar ziabar kara: Geser, 68 ko Jokmeam ko Bethoron, 69 ko Aijalon ko Gatrimon. Egha me uaghan nguibar kabar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara me ganɨngi. 70 Ezɨ Kohatɨn ikɨzimɨn igharaz darasi, nguibar ekiar pumuning iti. Nguibar ekiar kamningɨn ziamning kara, Aner ko Bileam. Aning Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn nguazimɨn iti. Me uaghan aningɨn boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Kohatɨn ikɨzim ganɨngi.

71 Israelia nguibar ekiar isa Gersonɨn ikɨzim ganɨngizimning, aning Manasen anabar tuirazimningɨn mamɨn nguazimɨn iti. Aningɨn ziamningra kara: Astarotɨn nguibar ekiam, ko Basanɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Golan. Me uaghan aningɨn boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Gersonɨn ikɨzim ganɨngi. 72 Ezɨ nguibar ekiar kabar maba, Isakarɨn anabamɨn adarazir nguazimɨn iti. Dar ziabar kara: Kedes ko Daberat, 73 ko Ramot ko Anem. Me uaghan dar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Gersonɨn ikɨzim ganɨngi. 74 Ezɨ nguibar ekiar kabar maba Aserɨn anabamɨn adarazir nguazimɨn iti. Dar ziabar kara: Masal, Apdon, 75 Hukok ko Rehop. Me uaghan dar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Gersonɨn ikɨzim ganɨngi. 76 Nguibar kabar maba, Naptalin anabamɨn adarazir nguazimɨn iti. Dar ziabar kara: Galilin Distrighɨn itir nguibar ekiam Kedes, ko Hamonɨn nguibar ekiam, ko Kiriataimɨn nguibar ekiam. Me dar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Gersonɨn ikɨzim ganɨngi.

77 Egha Israelia nguibar kabar maba isava Merarin ikɨzimɨn ovavir borir igharazibagh anɨngi. Nguibar ekiar kabar ziaba kara. Sebulunɨn anabamɨn nguazimɨn itir nguibamningɨn ziamning kara: Rimono ko Tabor. Me uaghan aningɨn boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Merarin ikɨzim ganɨngi. 78-79 Ezɨ Rubenɨn anabamɨn nguazimɨn itir nguibar ekiabar ziabar kara: gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir nguibar ekiam Beser, ko Jasa ko Kedemot ko Mefat. Me dar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Merarin ikɨzim ganɨngi. Rubenɨn anabamɨn nguazim, a Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itima, Jerikon nguibar ekiam, a Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. 80-81 Ezɨ Gatɨn anabamɨn nguazimɨn itir nguibar ekiabar ziabar kara: Gileatɨn Distrighɨn aven itir nguibar ekiam Ramot, Mahanaim, Hesbon ko Jaser. Me uaghan dar boroghɨn itir nguazir grazir aghuiba itiba sara Merarin ikɨzim ganɨngi.

7

ISAKARƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

1 Isakar otarir 4pla iti. Men ziabar kara: Tola, Pua, Jasup ko Simron. 2 Tolan otaribar ziabar kara: Usi, Refaia, Jeriel, Jamai, Ipsam ko Semuel. Gumazir kaba, Tolan ovavir boribar ikɨzibar gumazir dapaniba, egha me mɨdorozir gumazir bar gavgaviba. Ezɨ Devit atrivimɨn itir dughiamɨn, Tolan adarazir mɨdorozir gumazibar dɨbobonim, 22,600plan gumaziba.

3 Usi otarir vamɨra iti, an ziam Israhia. Ezɨ Israhia otarir 4pla iti, men ziabar kara: Maikel, Obadia, Joel ko Isia. Me bar moghɨra uan ikɨzibar gumazir dapanibar otifi. 4 Gumazir kaba amuiroghborir avɨriba iti. Kamaghɨn amizɨ, men adarazi bar avɨraseme, egha me uan adarazir ziaba osira izaghira me medima, men dɨbobonim, 36,000plan mɨdorozir gumaziba iti.

5 Ezɨ Isakarɨn anabamɨn adarazir dɨbobonim bar moghɨra 87,000plan mɨdorozir gumaziba iti.

BENJAMINƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

6 Benjamin otarir 3pla iti, men ziabar kara: Bela, Beker ko Jediael. 7 Ezɨ Bela 5pla otariba iti, men ziabar kara: Esbon, Usi, Usiel, Jerimot ko Iri. Me bar moghɨra uan adarazir gumazir dapanibar otifi, egha me mɨdorozir gumazir gavgaviba. Me vaghvagha men ziaba osirir dughiamɨn, men adarazir mɨdorozir gumazibar dɨbobonim, 22,034plan gumaziba.

8 Ezɨ Bekerɨn otaribar ziabar kara: Semira, Joas, Elieser, Elioenai, Omri, Jeremot, Abiya, Anatot ko Alemet. Gumazir kaba bar, me Bekerɨn otariba, me bar moghɨra uan adarazir gumazir dapaniba, egha me mɨdorozir gumazir gavgaviba. 9 Me vaghvagha men ziaba osirir dughiamɨn, men adarazir mɨdorozir gumazibar dɨbobonim, 20,200plan gumaziba.

10 Jediael otarir vamɨra iti, an ziam, Bilhan. Ezɨ kar Bilhanɨn otaribar ziaba: Jeus, Benjamin, Ehut, Kenana, Sitan, Tarsis ko Ahisahar. 11 Gumazir kaba bar, me Jediaelɨn ikɨzimɨn adarasi, me bar moghɨra gumazir dapaniba, egha uaghan mɨdorozir gumazir bar gavgaviba. Me vaghvagha men ziaba osirir dughiamɨn, men adarazir mɨdorozir gumazibar dɨbobonim, 17,200plan gumaziba, egha mɨdoroziba bagh mangamin gavgaviba iti.

12 Ezɨ Irɨn otarimningɨn ziamning kara: Supim ko Hupim.

Ezɨ Husim, a Aherɨn otarim.*

NAPTALIN OVAVIR BORIBAR ZIABA

13 Naptalin otaribar ziabar kara: Jasiel, Guni, Jeser ko Salum. Me Jekopɨn amuir dozim, Bilhan ovavir boriba.

MANASEN OVAVIR BORIR IGHARAZIBAR ZIABA

14 Manasen otarimningɨn ziamning, Asriel ko Makir. Aningɨn amebam, Manasen amuir dozim, an Aramɨn ikɨzimɨn amizim. Ezɨ Makir, a Gileatɨn afeziam. 15 Makir amizir mam inigha Hupim ganɨngi, egha mam inigha Supim ganɨngi. Makirɨn buaramizim Maka. Makirɨn otarir namba 2 a Selofehat. Ezɨ Selofehat guivibara iti.† 16 Ezɨ Makan igharazim, a Makirɨn amuim, a uam otarir pumuning bate. Maka, otarir mam ziam Peres a gatɨ, ezɨ igharazimɨn ziam Seres. Seres otarir pumuning iti, Ulam ko Rakem. 17 Ezɨ Ulam otarir vamɨra iti, an ziam Bedan. Gumazamizir kaba me Gileatɨn adarasi. Gileat a Makirɨn otarim, ezɨ Makir, a Manasen otarim. 18 Ezɨ Gileatɨn buaramizim an ziam Hamoleket, a Ishot ko Abieser ko Mala bate. 19 Ezɨ Semidan otaribar ziabar kara: Ahian, Sekem, Likhi, ko Aniam.

EFRAIMƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

20 Efraimɨn ovavir boribar ziabar kara: Efraim, a Sutelan afeziam, ezɨ Sutela, a Beretɨn afeziam, ezɨ Beret, a Tahatɨn afeziam, ezɨ Tahat, a Eleadan afeziam, 21 ezɨ Eleada, a Tahatɨn igharazimɨn afeziam, ezɨ Tahat, a Sabatɨn afeziam, ezɨ Sabat, a Sutelan igharazimɨn afeziam. Efraim ua otarir igharazir pumuning iti, Eser ko Eleat. Ezɨ aning Getɨn nguibar ekiamɨn adarazir bulmakauba okɨmasa uaghirɨzɨma, Getia aning mɨsoghezɨma aning areme. 22 Ezɨ aningɨn afeziam Efraim, aning bagha puv aziava ara dughiar avɨribar iti, ezɨ an aveghbuaba izava an navim damutɨ a navir amɨrizim iniasa, a ko iti. 23 Ezɨ gɨn, Efraimɨn amuim uam otarir mam bate. Ezɨ Efraim ghaze, dughiar bar kuram an ikɨzim bato. Kamaghɨn amizɨ, a ziar kam, Beria a gatɨ.‡ 24 Ezɨ Efraimɨn guivim Sera, uan adarazi ko me nguibar ekiar 3plan kabar ingari, dar ziabar kara: Bethoronɨn Pɨn Itim, ko Bethoronɨn Vɨn Itim, ko Usensera.

25 Ezɨ Efraim, a Refan afeziam, ezɨ Refa, a Resepɨn afeziam, ezɨ Resep, a Telan afeziam,§ ezɨ Tela, a Tahanɨn afeziam, 26 ezɨ Tahan, a Ladanɨn afeziam, ezɨ Ladan, a Amihutɨn afeziam, ezɨ Amihut, a Elisaman afeziam, 27 ezɨ Elisama, a Nunɨn afeziam, ezɨ Nun, a Josuan afeziam.

28 Efraimɨn anabamɨn nguaziba ko nguibar ekiabar kara: Betelɨn nguibar ekiam ko nguibar dozir an boroghɨn itiba, ko nguazir Naran nguibar ekiamɨn aruem anadi naghɨn ikegha, ghua Geserɨn nguibar ekiamɨn aruem uaghiri naghɨn otogha, ghua Geserɨn nguibar ekiam ko an boroghɨn itir nguibar dozibar tu. Egha ghua Sekemɨn nguibar ekiam ko nguibar dozir an boroghɨn itim ko, Aian nguibar ekiam ko nguibar dozir an boroghɨn itibar tu. 29 Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn mɨtaghniam, a Manasen anabamɨn nguazimɨn mɨtaghniamɨn tu. Mɨtaghniar kamɨn boroghɨn, Manasen adarasi, me nguibar ekiar kabagh ativagha dar gari, dar ziabar kara: Betsan, ko Tanak, ko Megido, ko Dor, ko dar boroghɨn itir nguibar doziba.

Israelɨn otarim Josep, an ovavir boriba nguibar ekiar kabar iti.

ASERƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA

30 Aserɨn otaribar ziabar kara: Imna, Isva, Isvi, ko Beria. Ezɨ Aserɨn guivim Sera. 31 Ezɨ Berian otarimningɨn ziamning kara: Heber ko Malkiel. Ezɨ Malkiel, a Birsaitɨn afeziam. 32 Ezɨ Heber, a Japlet ko Somer ko Hotamɨn afeziam. Ezɨ Heberɨn guivim Sua. 33 Ezɨ Japletɨn otaribar ziabar kara, Pasak ko Bimhal ko Asvat. 34 Ezɨ Japletɨn dozim Somerɨn otaribar ziabar kara: Ahi, Roga, Jehuba ko Aram.** 35 Ezɨ Somerɨn dozim Helem, an ziar mam Hotam, an otaribar ziabar kara: Sofa, Imna, Seles ko Amal. 36 Ezɨ Sofan otaribar ziabar kara: Sua, Harnefer, Sual, Beri, Imra, 37 Beser, Hot, Sama, Silsa, Itran ko Bera. 38 Ezɨ Jeterɨn otaribar ziabar kara: Jefune, Pispa ko Ara. 39 Ezɨ Ulan otaribar ziabar kara: Ara, Haniel ko Risia.

40 Gumazir kaba, kar Aserɨn anabamɨn ovavir boriba, egha me uaghan uan ikɨzibar gumazir dapaniba. Gumazir aruar kaba, me gumazir bar aghuiba, egha mɨdorozir gumazir bar gavgaviba. Me vaghvagha men ziaba osirir dughiamɨn, men adarazir mɨdorozir gumazibar dɨbobonim, 26,000plan gumaziba.

8

BENJAMINƗN OVAVIR BORIBAR ZIABA
Benjaminɨn adarasir ziaba

1 Benjaminɨn otaribar ziabar kara: an otarir ivariam Bela, ezɨ an gɨrara irim Asbel, ezɨ an otarir namba 3 Ahara, 2 ezɨ otarir namba 4 Noha, ezɨ otarir namba 5 Rafa. 3 Ezɨ Belan otaribar ziabar kara: Adar ko Gera ko Abihut, 4 Abisua ko Naman ko Ahoa, 5 ko Gera ko Sefufam ko Huram.

6-7 Ezɨ Ehutɨn otaribar ziabar kara: Naman ko Ahiya ko Gera. Me Geban nguibar ekiamɨn itir gumazamizibar gumazir dapaniba. Ezɨ Gera uan aveghbuaba batoghezɨma, me ghua nguibar ekiam Manahatɨn iti. Gera, a Usa ko Ahihutɨn afeziam.

8-9 Ezɨ Saharaim, a Moapɨn kantrin ikia uan amuir pumuning batoke, aningɨn ziamning, Husim ko Bara. Ezɨ gɨn an amuir igharazim Hodes, otariba bate. Men ziabar kara: Jobap, Sibia, Mesa, Malkam, 10 Jeus, Sakia ko Mirma. An otarir kaba uan ikɨzibar gumazir dapanibar otifi. 11 Ezɨ Saharaim uam otarir pumuning iti, Abitup ko Elpal. An amuir a otoghezimningɨn mam, Husim, aning bate. 12 Ezɨ Elpalɨn otaribar ziabar kara: Eber, Misam ko Semet. Semet uan adarazi ko Onon nguibar ekiam ko, Lotɨn nguibar ekiam ko an boroghɨn itir nguibar dozibar ingari.

13 Ezɨ Beria ko Seman ikɨzimning, Aijalonɨn nguibar ekiamɨn iti. Aning gumazamizir kabar gumazir dapanimningɨn ikia, egha Getɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba batoke.

14-16 Ezɨ Berian otaribar ziabar kara: Ahio, Sasak, Jeremot, Sebadaia, Arat, Eder, Maikel, Ispa ko Joha.

17-18 Ezɨ Elpalɨn otaribar ziabar kara: Sebadaia, Mesulam, Hiski, Heber, Ismerai, Islia ko Jobap.

19-21 Ezɨ Simein otaribar ziabar kara: Jakim, Sikri, Sapdi, Elienai, Siletai, Eliel, Adaia, Beraia ko Simrat.

22-25 Ezɨ Sasakɨn otaribar ziabar kara: Ispan, Eber, Eliel, Apdon, Sikri, Hanan, Hanania, Elam, Antotiya, Ipdea ko Penuel.

26-27 Ezɨ Jerohamɨn otaribar ziabar kara: Samserai, Seharia, Atalia, Jaresia, Elaija ko Sikri.

28 Gumazir kaba, me uan ikɨzibar gumazir dapaniba, egha me uaghan gumazir aruaba. Me Jerusalemɨn iti.

29 Ezɨ Jeiel,* a gumazir Gibeonɨn nguibar ekiamɨn ingarizim, a uan amuim Maka ko Gibeonɨn nguibar ekiamɨn iti. 30 An otarir ivariam, Apdon. Ezɨ an otarir igharazibar ziabar kara: Sur, Kis, Bal, Nadap, 31 Gedor, Ahio, Seker, 32 ko Miklot. Ezɨ Miklot, a Simean afeziam. Men ikɨzim, Benjaminɨn anabamɨn igharaz darazir boroghɨn Jerusalemɨn iti.

Atrivim Solɨn adarazir ziaba

(1 Eghaghaniba 9:39-44)

33 Ezɨ Ner, a Kisɨn afeziam, ezɨ Kis a Solɨn afeziam. Ezɨ Solɨn otaribar ziabar kara: Jonatan, Malkisua, Abinadap ko Esbal, an ziar igharazim, Isboset. 34 Ezɨ Jonatan, a Meribalɨn afeziam, an ziar igharazim Mefiboset. Ezɨ Meribal, a Maikan afeziam. 35 Ezɨ Maikan otaribar ziabar kara: Piton, Melek, Tarea ko Ahas. 36 Ezɨ Ahas, a Jehoadan afeziam. Ezɨ Jehoadan otaribar ziabar kara: Alemet, Asmavet ko Simri. Ezɨ Simri, a Mosan afeziam. 37 Ezɨ Mosa, a Binean afeziam, ezɨ Binea, a Rafan afeziam, ezɨ Rafa, a Eleasan afeziam, ezɨ Eleasa, a Aselɨn afeziam.

38 Ezɨ Asel 6plan otariba iti. Men ziabar kara: Asrikam, Bokeru, Ismael, Searia, Obadia ko Hanan. 39 Ezɨ Aselɨn dozim Esekɨn otaribar ziabar kara: An otarir ivariam, Ulam, ezɨ an gɨrara irim, Jeus, ezɨ an gɨn irim, Elifelet. 40 Ezɨ Ulamɨn otariba, me mɨdorozir gumazir bar gavgaviba, egha me barir pibar asa bar fo. Me bar moghɨra borir avɨriba ko igiar avɨriba itima, men dɨbobonim 150plan gumaziba.

Gumazir kaba bar moghɨra Benjaminɨn anabamɨn adarasi.

9

1 Me Israelian ikɨzibar ziaba bar moghɨra da osira izaghira da menge, ezɨ ziaba itir akɨnafarir kam me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim.

Judan gumazamiziba, uan kantrin ikia akɨrim ragha God gasara. Kamaghɨn amizɨma, God Babilonia ataghizɨma me iza me inigha ghua kalabuziabar mɨn Babilonɨn kantri gatɨ.

Israelia kalabus ategha uamategha uan nguazimɨn ize

(Sapta 9:1-34)

Gumazamizibar gumazir dapanibar ziaba

2  *Ezɨ gɨn, Israelian marazi kalabusɨn mɨn itir dughiam agɨvagha Babilon ategha uamategha ghua, uan nguibabar ghuegha uari uan nguazibagh apia. Ezɨ faragha izezir darazir tongɨn, ofa gamir gumaziba ko Livain adarazi ko Godɨn Dɨpenimɨn aven ingarir darasi.

3 Ezɨ Judan anabamɨn marazi ko Benjaminɨn anabamɨn marazi ko Efraimɨn anabamɨn marazi ko Manasen anabamɨn marasi, me Jerusalemɨn iti. 4-6 Judan anabamɨn gumazamizir izava Jerusalemɨn itibar dɨbobonim, a 690ɨn tu. Men gumazir dapanir mamɨn ziam, Utai. Utai, a Amihutɨn otarim, ezɨ Amihut, a Omrin otarim, ezɨ Omri, a Imrin otarim, ezɨ Imri, a Banin otarim. Gumazir kaba, Judan otarim Peresɨn ovavir boriba. Ezɨ Selan adarazir tongɨn, an otarir ivariam Asaia, a Judabar gumazir dapanim. Ezɨ gumazir dapanir igharazir mam, Juel, a Seran ovavir borim, ezɨ Sera, a Judan otarim.

7 Ezɨ Mesulamɨn otarim Salu, a Benjaminɨn anabamɨn adarazir gumazir dapanir mam. Mesulam, a Hodavian otarim, ezɨ Hodavia, a Hasenuan otarim. 8 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazir gumazir dapanir igharazibar ziabar kara: Jerohamɨn otarim Ipnea, ko Usin otarim Ela, a Mikrin igiavotarim, ko Sefatian otarim Mesulam. Sefatia, a Ruelɨn otarim, ezɨ Ruel, a Ipniyan otarim. 9 Gumazir kaba, me Benjaminɨn anabamɨn adarazir gumazir dapaniba. Ikɨzir kabar gumazamizibar dɨbobonim bar moghɨra, 956ɨn tu.

Ofa gamir gumazibar dapanir mabar ziaba

10 Ofa gamir gumazibar adarazir gumazir dapanibar ziabar kara: Jedaia, Jehoiarip, Jakin, 11 ko Asaria. Me Godɨn Dɨpenimɨn faragh mangasava Asaria amɨsefe. Asaria, a Hilkian otarim, ezɨ Hilkia, a Mesulamɨn otarim, ezɨ Mesulam, a Sadokɨn otarim, ezɨ Sadok, a Meraiotɨn otarim, ezɨ Meraiot, a Ahitupɨn otarim. 12 Ezɨ gumazir dapanir igharazir mam, Adaia. Adaia, a Jerohamɨn otarim, ezɨ Jeroham, a Pasurɨn otarim, ezɨ Pasur, a Malkian otarim. Ezɨ ua gumazir dapanir igharazir mam, Masai. Masai, a Adielɨn otarim, ezɨ Adiel, a Jaseran otarim, ezɨ Jasera, a Mesulamɨn otarim, ezɨ Mesulam, a Mesilemitɨn otarim, ezɨ Mesilemit, a Imerɨn otarim.

13 Ezɨ ofa gamir gumazibar ikɨzir kaba, men faragha zuir gumazir dapanibar dɨbobonim, a 1,760ɨn tu. Gumazir kaba, me bar deravɨra Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangaribagh amir fofoziba iti.

Livain anabamɨn gumazir dapanir mabar ziaba

14 Livain marasi, Livain anabamɨn adarazir gumazir dapanibar iti. Gumazir dapanir mamɨn ziam Semaia, a Hasupɨn otarim. Ezɨ Hasup, a Asrikamɨn otarim ezɨ Asrikam, a Hasabian otarim. Gumazir kaba, me Merarin ikɨzimɨn gumaziba. 15 Ezɨ gumazir dapanir maba, ua iti, men ziabar kara: Bakbakar, Heres, Galal ko Matania. Ezɨ Matania, a Mikan otarim, ezɨ Mika, a Sikrin otarim, ezɨ Sikri, a Asapɨn otarim. 16 Ezɨ gumazir dapanir igharazir mam, Obadia, a Semaian otarim. Ezɨ Semaia, a Galalɨn otarim, ezɨ Galal, a Jedutunɨn otarim. Ezɨ ua gumazir dapanir mam Berekia, a Asan otarim, egha Elkanan igiavotarim. Berekian adarasi, Netofan nguibar ekiamɨn boroghɨn itir nguibar dozibar iti.

Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar garir gumazibar ziaba

17 Ezɨ Jerusalemɨn nguibamɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn itiar akabar mɨtiva, dar garir gumazibar ziabar kara: Salum, Akup, Talmon, Ahiman, ko me ko ingarir aveghbuaba. Ezɨ Salum, men gumazir dapanim. 18 Fomɨra Jerusalemɨn nguibam tɨghar ikuvighamin dughiamɨn, gumazir kabar ikɨzimɨn gumaziba, aruem anadi naghɨn Godɨn Dɨpenimɨn itiar akamɨn gari, itiar akar kam, me kamaghɨn a dɨbori, Atrivimɨn Itiar Akam. Gumazir kaba, men inazir afeziaba, bar fomɨra Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir dughiamɨn, me Livain anabamɨn adarazi bagha danganir me itim geghuva an gari. 19-20 Ezɨ dughiar kamɨn Koran adarasi, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim ko, an aven zuir itiar akabar gari. Ezɨ me amir ingangarir kam Eleasarɨn otarim Finias, men faragha ghua men gari. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Finias ko iti.

Ezɨ Devitɨn dughiamɨn, Salumɨn igharazim uan aveghbuaba ko, me Koran ovavir boriba, me Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn itiar akabar garir ingangarim iti. Salumɨn igharazir kam, a Koren otarim, egha Ebiasapɨn igiavotarim.

21 Ezɨ Meselemian otarim Sekaraia, a God bativamin Purirpenimɨn itiar akabar garir gumazim. 22 Me ingangarir kam damuasa 212plan gumaziba amɨsefe. Me gumazir kabar ziaba ko men ikɨziba, me itir nguibabar ziabar apengan vaghvagha ada osira izaghirɨ. Atrivim Devit ko Godɨn akam inigha izir gumazim Samuel, ingangarir kam isa gumazir kabagh anɨngi. 23 Ezɨ gumazir kaba, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn itiar akabar gari. Ezɨ men ovavir boriba gɨn uaghan kamaghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar garir ingangarir kam damuam. 24 Me Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn mɨriar 4plan itir itiar akar 4plan kabar boroghɨn mɨtiva dar gari. Tiar akar mam, dɨvazimɨn aruem anadi naghɨn itima, mam aruem uaghiri naghɨn itima, mam notɨn amadaghan itima, mam sautɨn amadaghan iti. 25 Ezɨ dughiar mabar men aveghbuaba, uan nguibaba ataghɨragha iza men akurvagha ingangarir kam gami. Men aveghbuar kaba, 7plan aruebar ingara, ua uan nguibabar zui. 26 Ezɨ Livain anabamɨn gumazir 4pla, gumazir dapanibar ikia kamaghɨra iti. Me Godɨn Dɨpenim aven itir danganim ko bar pɨn kozir biziba arɨzir danganimɨn garir ingangarim iti. 27 Me Dɨpenim geghuva mɨzarazibar Dɨpenimɨn tiaba kuamin ingangarim gamua iti. Kamaghɨn amizɨ, me dɨmagaribar Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir danganibar akui.

Livain anabamɨn gumazir igharazibar ingangariba

28 Jerusalem tɨghar ikuvighamin dughiamɨn, Livain anabamɨn marasi, me Godɨn ingangaribar amuamin bizibar ganamin ingangarim iti, kar itariba ko mɨneba ko bizir maba sara. Ofa gamir gumaziba ofa damuasa da inigha zuir dughiaba, ko ua ada inigha izir dughiaba, gumazir kaba bar deravɨra da mengam. 29 Ezɨ Livain anabamɨn igharaz darasi, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir bizir igharazibar ganamin ingangarim iti, kar dakoziba ko bizir igharazir God baghavɨra itiba. Me uaghan plauan aghuim ko wain ko olivɨn borem ko pauran mughuriar aghuim itim ko ua pauran igharazir maba sara me dar gari. 30 Ezɨ pauran igharagha gariba isa da ververir ingangarim, a ofa gamir gumazibar ingangarimra.

31 Livain anabamɨn gumazir mam, an izam Matitia, a ofaba bagha plauan baraviba tuer ingangarim gami. Matitia, a Salumɨn otarir ivariam, egha a Koran ikɨzimɨn mav. 32 Ezɨ Kohatɨn ikɨzimɨn marasi, me zurara Sabatɨn dughiabar, God danɨngamin bretɨn rubuziba tuer ingangarim iti.

33 Ezɨ Livain anabamɨn ikɨzibar gumazir dapanir maba, me onger akabar amuamin ingangarim iti. Gumazir kaba, me dɨmagariba ko aruebar ingangarir kam damuam. Me ua ingangarir igharaziba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨma, me Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir danganir mabar akui.

Gumazir aruar kalabus ategha ua izegha Jerusalemɨn itir mabar ziaba

34 Kalabus ategha uamategha izezir gumazir kaba, me Livain anabamɨn adarazir gumazir dapaniba. Gumazir aruar kaba Jerusalemɨn iti.*

Atrivim Solɨn ikɨzim

(Sapta 9:35--10:14)

Atrivim Solɨn adarazir ziaba

(1 Eghaghaniba 8:29-38)

35 Gumazir Gibeonɨn nguibar ekiamɨn ingarizim Jeiel, a uan amuim Maka ko Gibeonɨn nguibar ekiamɨn iti. 36 An otarir ivariam Apdon. Ezɨ an otarir igharazibar ziabar kara: Sur, Kis, Bal, Ner, Nadap, 37 Gedor, Ahio, Sekaraia, ko Miklot. 38 Ezɨ Miklot gɨn, Simean afeziamɨn oto. Men ikɨzim, Benjaminɨn anabamɨn igharaz darazir boroghɨn Jerusalemɨn iti.

39 Ezɨ Ner, a Kisɨn afeziam, ezɨ Kis, a Solɨn afeziam. Ezɨ Solɨn otaribar ziabar kara: Jonatan, Malkisua, Abinadap ko Esbal, an ziar igharazim, Isboset. 40 Ezɨ Jonatan, a Meribalɨn afeziam, an ziar igharazim Mefiboset. Ezɨ Meribal, a Maikan afeziam. 41 Maikan otaribar ziabar kara: Piton, Melek, Tarea ko Ahas.† 42 Ezɨ Ahas, a Jaran afeziam. Ezɨ Jaran otaribar ziabar kara: Alemet, Asmavet ko Simri. Ezɨ Simri, a Mosan afeziam. 43 Ezɨ Mosa, a Binean afeziam, ezɨ Binea, a Refaian afeziam, ezɨ Refaia, a Eleasan afeziam, ezɨ Eleasa, a Aselɨn afeziam. 44 Ezɨ Asel 6plan otariba iti. Men ziabar kara: Asrikam, Bokeru, Ismael, Searia, Obadia ko Hanan.

10

Atrivim Sol uan otariba ko ariaghire

(1 Samuel 31:1-13)

1 Dughiar mamɨn, Filistiaba ghua Israelia ko mɨsogha, Gilboan mɨghsɨamɨn Israelian gumazir avɨribav soghezɨma me ariaghire. Ezɨ men marazi mɨdorozim ategha are. 2 Ezɨ Sol uan otariba ko, me uaghan are, ezɨ Filistiaba men agɨragha ghua Solɨn otarir 3pla mɨsoghezɨ me ariaghire. Solɨn otaribar ziabar kara: Jonatan, Abinadap ko Malkisua. 3 Ezɨ mɨdorozim bar ekevezɨma gumaziba Solɨn agɨra. Filistian maba an apigha barir pibar a gasima, barir maba a mɨtivizɨ, a bar amughamuki. 4 Kamaghɨn amizɨ, Sol uan gumazir igiar an mɨdorozir biziba aterimɨn diagha ghaze, “Nɨ uan mɨdorozir sabam inigh izɨ na bɨraghtɨma kɨ aremeka. Puvatɨghtɨ, Filistian mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨzir kaba, izɨ na dɨpov mɨzazim na danɨngɨva na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

Ezɨ gumazir igiar kam bar atiatigha Sol ginivan bar aghua. Kamaghɨn amizɨ, Sol uabɨ uan mɨdorozir sabam asaragha a gaverazɨ, sabam a mɨtɨzɨ an areme. 5 Ezɨ gumazir igiar kam gari, Sol aremezɨ, a uaghan uan mɨdorozir sabam asaragha a gaverazɨ, sabam a mɨtɨzɨ a uaghan Sol ko areme. 6 Dughiar kamra, Sol uan otarir 3pla ko an adarasi, me bar moghɨra ariaghire.

7 Ezɨ Israelian danganir zarimɨn itiba kamaghɨn oraki, Israelian mɨdorozir gumaziba are. Me uaghan kamaghɨn oraki, Sol uan otariba ko, me bar ariaghire, ezɨ me uan nguibar ekiaba ategha are. Ezɨ gɨn Filistiaba iza nguibar ekiar kaba inigha dar iti.

8 Mɨdorozim gɨvazɨ, amɨmzaraghan Filistiaba uamategha iza, Israelian ariaghirezibar kuabar korotiaba suva, men biziba iniasa izi. Egha me garima, Sol uan otariba ko, men kuaba Gilboan mɨghsɨamɨn ireghav iti. 9 Ezɨ me Solɨn kuamɨn fɨrim atugha, an dapanim ko mɨdorozir korotiaba ini. Egha me gumazir maba amadazɨma, me akar aghuim inigha ghua Filistiabar nguazimɨn tintinibar arua uan asebar dɨpenibar aven ghua an gun gumazamiziba ko men asebav gei. 10 Egha me Solɨn mɨdorozir korotiaba isa uan asebar ziaba fer dɨpenimɨn da arɨki. Egha an dapanim inigha ghua asem Dagonɨn ziam fer dɨpenir bɨrimɨn anegura. 11 Ezɨ Israelian Jabesɨn nguibar ekiamɨn iti darasi, me Gileatɨn nguazimɨn aven iti, me Filistiaba Sol gamizir arazimɨn eghaghanim baraki. 12 Kamaghɨn amizɨ, mɨdorozir gumazir gavgaviba dɨkavigha ghua Sol ko an otaribar kuaba inigha Jabesɨn ize. Egha Solɨn kuam ko an otaribar kuaba inigha ghua Jabesɨn nguibar ekiamɨn temer Okɨn povimɨn me isa mozim gatɨ. Egha me bar moghɨra me bagha aziava osemegha 7plan dughiabar me bagha dagheba ataki.

13  *Sol Ikiavɨra Itir Godɨn akam baraghizir puvatɨ. A Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim batoke. An oveaghuezibar duabar dia, nɨghnɨzim uabɨ danɨng tuavim uabɨn akakaghasa, dar azai. Kamaghɨn amizɨ, an areme. 14 A Ikiavɨra Itir Godɨn nɨghnɨzim inian aghua. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ God Jesin otarim Devit gamizɨ, an atrivimɨn oto.

Atrivim Devitɨn eghaghanim

11

(Sapta 11--21)

Devit Israelian atrivimɨn oto

(2 Samuel 5:1-10)

1 Ezɨ bizir kamɨn gɨn, Israelia bar iza Hebronɨn nguibamɨn Devitɨn gara, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh. E bar, nɨ ko inivafɨzir vamɨra ko ghuzir vamɨra. 2 Sol fomɨra en atrivimɨn itima, nɨ mɨdorozibar Israelia e bagha en mɨdorozir gumazibar faragha zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God, nɨ mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ sipsipbagh eghuvir gumazimɨn mɨn ikɨ, nan gumazamizibagh ativagham. Egh men atrivimɨn otogham.’ ” 3 Kamaghɨn amizɨ, Israelian gumazir dapaniba iza, Hebronɨn nguibamɨn otogha, Atrivim Devitɨn bighan uari akuvazɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam me ko a gami. Ezɨ me borem isa an dapanim ginga, maghɨram anemɨsevezɨ a Israelian atrivimɨn oto, mati Ikiavɨra Itir God, uan akam inigha izir gumazim Samuelɨn akam garugha mɨkemezɨ mokɨn.

4  *Dughiar mamɨn, Atrivim Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Jerusalem iniasa mɨsosi. Jerusalem, a Jebusian nguibamra. 5 Ezɨ Jebusia ghaze, Devit men nguibam inian kogham. Ezɨ puvatɨ, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua me mɨsogha men dɨvazir gavgavim avɨnizir nguibar ekiam ini. Nguibar ekiar kamɨn ziam Saion. Ezɨ gɨn, gumazamiziba a dɨbora ghaze, “Devitɨn Nguibar Ekiam.” 6 Devit faragha nguibar ekiar kam ko mɨsoghasa kamaghɨn uan mɨdorozir gumazibav gei, “Gumazir manam bar faraghɨvɨra Jebusian gumazitam mɨsueghtɨ an aremegham, a nan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanimɨn ikiam.” Ezɨ Seruian otarim Joap, a faragha ghua mɨdorozim fore. Kamaghɨn amizɨ, Devit anemɨsevezɨ, a mɨdorozir gumazibar gumazir dapanimɨn oto. 7 Kamaghɨn amizɨ, Devit gɨn ghua Saionɨn nguibar ekiar gavgavir kam gapera. Ezɨ gumazamiziba ziam a gatɨgha ghaze, “Devitɨn Nguibar Ekiam.” 8 Ezɨ Devit mɨkemezɨma, ingangarir gumaziba nguibar ekiamɨn dɨpenir avɨribar ingarizɨ da nguibar ekiam azui. Me danganir konir nguaziba akunizimɨn, dɨpeniba faraghavɨra azenan dar ingara, egha nguibar ekiamɨn aven dar ingara izi. Ezɨ Joap ua nguibar ekiamɨn danganir igharazir mabar ingara ghuavɨra iti. 9 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Devit ko iti, bizir kam bangɨn, Devit atrivir gavgavimɨn ikia ghua bar ekevegha ikia mamaghɨra iti.

Devitɨn mɨdorozir gumazibar ziaba

(2 Samuel 23:8-39)

10 Kar Devitɨn mɨdorozir gumazir bar gavgavibar gumazir dapanibar ziaba. God Israelɨn kantri gɨnɨghnɨgha Devit atrivimɨn ikiasa anemɨsefe. Mɨdorozir gumazir kaba ko Israelian igharaz darasi, Devit atrivimɨn otivasa me bar an akurvagha pamtemɨn ingara ghuavɨra iti. Arazir kamɨn, Ikiavɨra Itir God uan akar dɨkɨrɨzim gamizɨ, a guizbangɨram oto. 11 Devitɨn mɨdorozir gumazir gavgavibar ziabar kara: Jasobeam, a Hakmonin adarazir gumazim. A mɨdorozir gumazir gavgavir kabar gumazir dapanir 3plan faragha zui. Dughiar mamɨn, a uan afuzimɨn suiragha 300plan apaniba ko mɨsogha bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire.

12 Ezɨ Dodon otarim Eleasar, a mɨdorozir gumazir ziar ekiaba itir 3plan kabar namba 2ɨn gumazim. A Ahohin adarazir gumazim. 13 Dughiar mamɨn, an Atrivim Devit ko Pasdamimɨn nguibamɨn itima, Filistiaba mɨsoghasa uari akufi. Ezɨ Filistiaba izir dughiamɨn, Israelia men atiatigha ua uari amɨkɨrɨvegha are. Danganir kamɨn, balin azenir mam iti. 14 Ezɨ Devit Eleasar ko, azenir kamɨn tongɨra mɨtɨghav ikia, Filistiaba nguazir kam inian men aghuagha, pamten me ko uariv sosi. Egha aning Filistian kabav soghezɨma me ariaghire. Arazir kamɨn, Ikiavɨra Itir God bar Filistiaba abɨrazɨ, Israelia deravɨra iti.

15 Devitɨn mɨdorozir gumazir dapanibar tongɨn, marazi men faragha zui, ezɨ gumazamiziba ziar kam me gatɨ, Devitɨn Mɨdorozir Gumazir Gavgavir 30pla. Dughiar mamɨn Devit Adulamɨn dagɨar torimɨn aven itima, Devitɨn Mɨdorozir Gumazir Gavgavir 30plan tongɨn, gumazir 3pla dɨkavigha an ganasa ghu. Dughiar kamra, Filistiaba uaghan iza Refaimɨn danganir zarimɨn uari bagha averpenibar ingarigha iti. 16 Ezɨ dughiar kamɨn, Devit uan mogomer danganir gavgavimɨn iti, ezɨ Filistiabar mɨdorozir gumaziba Betlehemɨn nguibam inigha gɨfa. 17 Ezɨ Devit kuarim an pɨrima, a pamtem nɨghnɨgha ghaze, “Maia, tina mangɨ na bagh Betlehemɨn nguibam avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn itir mozir dɨpatam tuigh izɨ na danigham!”

18 Ezɨ mɨdorozir gumazir gavgavir 3plan kaba, me kamaghɨn oregha ghua, Filistiaba itir danganimɨn me ko mɨsogha me abigha ghu. Egha Betlehemɨn nguibam avɨnizir dɨvazimɨn itiar akamɨn boroghɨn ghua dɨpam tuigha Devit bagha a inigha uamategha ize. Ezɨ Devit dɨpar kam amezir puvatɨ, a dɨpam ofan mɨn a isa Ikiavɨra Itir God ganɨga, nguzimɨn a inge. 19 Egha Devit kamaghɨn mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, gumazir dɨpar kam tuasa ghueziba me bar atam ariaghiregha ua ize. Kɨ dɨpar kam amɨ mati, kɨ men ghuzim api. Kamaghɨn amizɨ, kɨ anemeghan kogham.” Egha Devit dɨpam amezir puvatɨ.

Kar bizir mam, mɨdorozir gumazir 3plan gavgavir kaba a gami.

20 Ezɨ Abisai 30plan* mɨdorozir gumazir gavgavibar faragha zuir gumazim. An aveghbuam Joap. Dughiar mamɨn, Abisai uan afuzim inigha 300plan apanibav soghezɨ me bar ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, a uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir 3plan kaba ko, ziar ekiam iti. 21 Egha a 3plan mɨdorozir gumazir gavgavir kabagh itagha ziar ekiam ikia, egha men gumazir dapanimɨn oto. Egha a uabɨ 3plan mɨdorozir gumazir gavgavir igharazir kaba ko magh ghuzir puvatɨ.

22 Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia, a Kapselɨn nguibamɨn gumazim, a uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir mam. Egha mɨdorozir avɨrir mabagh amua apaniba abɨni. Dughiar mamɨn, Benaia Moapɨn kantrin gumazim, Ariel, an otarir pumuning mɨsoghezɨ aning areme. Ezɨ gɨn dughiar orangtɨzimɨn, aisɨn ofɨziba irima, a mozir mam giraghugha laionɨn mam mɨsoghezɨma an areme. 23 Egha dughiar igharazir mamɨn, a Isipian gumazir bar dafar mamɨn mɨsoghezɨ an areme. Gumazir kamɨn tuirivim 2 mita gafira. Gumazir kam afuzimɨn suiraghav iti, ezɨ afuzir mɨsiam bar ekevegha, mati iniba isair masinɨn ainɨn ruarimɨn mɨn gari. Ezɨ Benaia ter otevir osɨmtɨzir mam inigha an boroghɨn ghugha a mɨsogha, an dafarimɨn afuzim amɨkegha a bɨrazɨ, an areme. 24 Jehoiadan otarim Benaia, amizir bizir ekiar kabanang a pɨrafazɨ, a uaghan mɨdorozir gumazir gavgavir 3plan kaba ko ziar ekiam iti. 25 An ziar ekiam, 30plan mɨdorozir gumazir gavgavir kabagh afira, egha mɨdorozir gumazir 3plan ziar ekiaba itir kaba ko magh ghuzir puvatɨ. Ezɨ Devit uabɨ geghuv, uabɨn ganamin gumazibar dapanimɨn anetɨ.

26-47 30plan mɨdorozir gumazir gavgavibar ziabar kara:

Asahel, a Joapɨn dozim,

Betlehemɨn nguibamɨn gumazim Elhanan, a Dodon otarim,

Sama, a Harorɨn nguibamɨn gumazim,

Heles, a Pelonɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Ira, a Ikesɨn otarim, a Tekoan nguibar ekiamɨn gumazim,

Abieser, a Anatotɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Sibekai, a Husan nguibamɨn gumazim,

Ilai, a Ahohin adarazir gumazim,

Maharai, a Netofan nguibar ekiamɨn gumazim,

Banan otarim Helet, a Netofan nguibar ekiamɨn gumazim,

Itai a Ribain otarim, a Gibean nguibar ekiamɨn Benjaminɨn anabamɨn gumazim,

Benaia, a Piratonɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Hurai, a Gasɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn itir danganir zarimɨn gumazim,

Abiel, a Araban nguibar ekiamɨn gumazim,

Asmavet, a Baharumɨn nguibamɨn gumazim,

Eliaba, a Salbonɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Gisonɨn nguibamɨn gumazim Hasemɨn otariba,

Jonatan, a Sagen otarim, a Hararɨn nguibamɨn gumazim,

Ahiam, a Sakarɨn otarim, a Hararɨn nguibamɨn gumazim,

Elifal, a Urɨn otarim,

Hefer, a Mekeran nguibamɨn gumazim,

Ahiya, a Pelonɨn nguibamɨn gumazim,

Hesro, a Karmelɨn nguibar ekiamɨn gumazim,

Narai, a Esbain otarim,

Joel, a Natanɨn aveghbuam,

Miphar, a Hakrin otarim,

Selek, a kantri Amonian gumazim,

Naharai a Berotɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a Joapɨn mɨdorozir afuziba ko bizir igharaziba sara aterir gumazim,

Ira, a Itran ikɨzimɨn gumazim,

Garep, a Itran ikɨzimɨn gumazim,

Uria, a Hitian gumazim,

Sabat, a Alain otarim,

Adina, a Sisan otarim, a Rubenɨn anabamɨn mɨdorozir gumazir dapanir mam, egha Adinan ikɨzimɨn 30plan gumazibar dapanimɨn iti,

Hanan, a Makan otarim,

Josafat, a Mitanɨn nguibamɨn gumazim,

Usia, an Astarotɨn nguibamɨn gumazim,

Hotamɨn otarimning Sama ko Jeiel, aning Aroerɨn nguibamɨn gumazimning,

Jediael ko Joha, aning Simrin otarimning, aning Tisɨn nguibamɨn gumazimning,

Eliel, a Mahavan nguibamɨn gumazim,

Elnamɨn otarimning Jeribai ko Josavia,

Itma, a Moapian kantrin gumazim,

Ezɨ Mesoban nguibamɨn gumaziba, Eliel ko Obet ko Jasiel.

12

Benjaminɨn anabamɨn gumazir Devitɨn mɨdorozir gumazibar otivizibar ziaba

1 Kisɨn otarim Sol, a Devitɨn gɨntɨzir dughiamɨn, Devit an ara ghua Siklakɨn nguibar ekiamɨn iti. Devit Siklakɨn itima, mɨdorozir gumazir gavgavir maba iza a ko iti. Egha me an akuragha mɨsosi. 2 Me Benjaminɨn anabamɨn gumaziba, ezɨ Atrivim Sol men ikɨzimɨn mav. Gumazir kaba, barir pibar asa bar fozir gumaziba. Egha agharir kɨriam o agharir guvimɨn barir piba ko katapelbar deravɨram asi.

3 Men mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazir dapanim, Ahieser. An dozim Joas, a men gumazir dapanir namba 2. Aning Gibean nguibamɨn gumazim Seman otarimning. Ezɨ gumazir igharazibar ziabar kara:

Jesiel ko Pelet aning Asmavetɨn otarimning,

Beraka,

Anatotɨn nguibar ekiamɨn gumazim Jehu,

4 Gibeonɨn nguibar ekiamɨn gumazim Ismaia, a Devitɨn 30plan mɨdorozir gumazir gavgavir kabar gumazir dapanim, egha bar deravɨra mɨsosi.

Jeremaia, Jahasiel, Johanan,

ko Gederan nguibar ekiamɨn gumazim Josabat,

5 ko Elusai, Jerimot, Bealia, Semaria,

ko Haripɨn nguibar ekiamɨn gumazim Sefatia,

6 ko Koran nguibar ekiamɨn gumaziba Elkana, Isia, Asarel, Joeser ko Jasobeam,

7 ko Gedorɨn nguibar ekiamɨn gumazim Jerohamɨn otarimning Joela ko Sebadaia.

Gatɨn anabamɨn gumazir Devitɨn mɨdorozir gumazibar otivizibar ziaba

8 Devit gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir mogomer danganir gavgavir kamɨn itir dughiamɨn, Gatɨn anabamɨn mɨdorozir gumazir gavgavir maba Sol ategha ghua Devit ko iti. Me orabar suigha afuzibar mɨsogha bar fo. Me mɨsozir dughiabar, men guaba bar ikuvigha, laionbar guabar mɨn gari. Egha me mɨghsɨabar itir asɨzir atiabar mɨn bar puvɨra ivemari. 9-13 Men ziabar kara:

Eser, a men dapanim,

ezɨ namba 2 Obadia,

namba 3 Eliap,

namba 4 Mismana,

namba 5 Jeremaia,

namba 6 Atai,

namba 7 Eliel,

namba 8 Johanan,

namba 9 Elsabat,

namba 10 Jeremaian igharazim,

ezɨ namba 11 Makbanai.

14 Gatɨn anabamɨn gumazir kaba, me Devitɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapaniba. Me bar mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanir bar aghuiba. Egha me apaniba ko mɨsozir dughiabar, marazi 100plan apanibav sogha me abɨri, ezɨ marazi 1,000plan apanibav sogha me abɨri.

15 Azenir mamɨn, an iakɨnir faragha zuimɨn, mɨdorozir gumazir kabara, Jordanɨn Fanemɨn aperiar ekiam abigha vongɨn ghue. Dughiar kamɨn, me aruem anadi naghɨn ko aruem uaghiri naghɨn gumazamizir danganir zarimɨn boroghɨn itibav sogha men gɨntɨsi. Ezɨ gumazamiziba tintinibar are.

Benjamin ko Judan anabamningɨn gumazir maba Devitɨn mɨdorozir gumazibar dapanibar otifi

16 Dughiar mamɨn, Benjaminɨn anabamɨn gumazir maba ko Judan anabamɨn gumazir maba iza, Devit modogha itir danganir gavgavir kamɨn an ganasa ize. 17 Ezɨ Devit ghua me batogha kamaghɨn me mɨgei, “Ia navir amɨrizimɨn nan akurvaghsɨ na bagh izɨtɨ deragham. Kɨ ia ko akam akɨr ian namakamɨn otivasa ifonge. Kɨ uabɨ osɨmtɨzitam ian itir puvatɨgha, tong ia gasɨghasɨghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨma, ia na isɨ nan apanibar agharim datɨghtɨ, en inazir afeziabar God a ian ganɨva ia tuisɨgham.”

18 Ezɨ men mav, Amasai, Godɨn Duam a gapazazɨma, a kamaghɨn Devit mɨgei, “O Jesin otarim Devit, e nɨ ko ikiasa. E nɨn adarazir ikiasa. Bar guizbangɨra, nɨn God nɨn akurvasi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ ko nɨn akurvazir gumaziba, deravɨra ikɨ navir amɨrizim ko dabirabir aghuim ikiam.” Ezɨ, Devit me inigha uan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanibar me arɨki. Ezɨ Amasai gɨn Devitɨn 30plan mɨdorozir gumazir gavgavibar gumazir dapanimɨn oto.

Manasen anabamɨn gumazir maba Devitɨn mɨdorozir gumazibar dapanibar otifi

19 Ezɨ Devit Filistiaba ko ghua, Atrivim Sol ko mɨsoghasa zuima, Manasen anabamɨn marazi Sol ategha Devit bagha ghue. Ezɨ Devit Filistiabar akurazir puvatɨ. Bizir kam kamakɨn, Filistiabar atriviba faragha Devit ko an adarazi batoke. Me kamaghɨn fo, Devit fomɨra Solɨn akura. Kamaghɨn amizɨ, me atiatia ghaze, Devit ua mɨdorozimɨn dughiamɨn, Solɨn adarazir akuragh Filistiabav soghtɨ, me arɨghiregham. Kamaghɨn amizɨ, atriviba kamaghɨn mɨgɨrɨgɨam gamigha Devit amadazɨ, a zui. 20 Devit uamategha Siklakɨn zuir dughiamɨn, Manasen anabamɨn mɨdorozir gumazir kaba a ko zui. Men ziabar kara: Atna, Josabat, Jediael, Maikel ko Josabatɨn igharazim ko Elihu ko Siletai. Manasen anabamɨn mɨdorozir gumazir kaba, me vaghvagha 1,000plan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanibar iti. 21 Gumazir kaba, me bar mɨdorozir gumazir bar aghuiba, ezɨ Devit me inigha uan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanibar me arɨki. Egha Devit gumazir mɨsoziba ko biziba okeba ko mɨsozir dughiamɨn, gumazir dapanir kaba an akuragha me ko mɨsosi. 22 Ezɨ arueba bar mɨdorozir gumazir avɨriba iza Devitɨn mɨdorozir gumazibar otivasa mamaghɨra iti. Ezɨ an mɨdorozir gumazibar dɨbobonim bar pɨn ghuavanabo, mati Godɨn mɨdorozir gumazir okoruar bar dafamra.

Israelia bar moghɨra Devitɨn akuraghtɨ an atrivimɨn otivam

23  *Devit Hebronɨn nguibar ekiamɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, mɨdorozir gumazir avɨrim a damightɨ a Israelian atrivimɨn otogh Solɨn danganim iniasa, me a bagha ize. Me mɨdorozir biziba saram atera izi. Men anababar dɨbobonibar kara.

24 Judan anabamɨn adarazir tongɨn, 6,800plan mɨdorozir gumaziba, me uan oraba ko afuzir ruariba inigha da sara ize.

25 Ezɨ Simeonɨn anabamɨn adarazir tongɨn, 7,100plan mɨdorozir gumaziba ize. Me bar mɨdorozir gumazir bar aghuiba.

26 Ezɨ Livain anabamɨn adarazir tongɨn, 4,600plan mɨdorozir gumaziba ize. 27 Ezɨ Jehoiada, a Aronɨn ovavir boribar gumazir dapanim, a 3,700plan mɨdorozir gumaziba inigha ize. 28 Ezɨ Sadok, a mɨdorozir gumazir igiar bar gavgavim, a uabɨ uan ikɨzimɨn 22plan mɨdorozir gumazir dapaniba ko ize.

29 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazir tongɨn, kar Atrivim Solɨn adarasi, men gumazir 3,000pla ize. Me faragha, men gumazir avɨriba Sol ko ikia an gɨn zui, egha me datɨrɨghɨn Devit bagha ize.

30 Ezɨ Efraimɨn anabamɨn adarazir tongɨn, 20,800plan mɨdorozir gumaziba ize. Me bar mɨdorozir gumazir bar aghuiba, egha me uan ikɨzibar aven ziar ekiaba iti.

31 Ezɨ Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarazir tongɨn, 18,000plan mɨdorozir gumaziba ize. Men adarazi uari me amɨsevegha me amadazɨ, me Devit damutɨ an atrivimɨn otivasa Hebronɨn ghu.

32 Ezɨ Isakarɨn anabamɨn adarazir tongɨn, 200plan gumazibar garir gumazir dapaniba ko mɨdorozir gumazir men apengan ingariba, me bar ize. Gumazibar garir gumazir dapanir kaba, nɨghnɨzir aghuiba iti, egha me dughiar kamɨn bizir otiviziba ko Israelia damuamin bizibar mɨngariba, me bar dagh fo.

33 Ezɨ Sebulunɨn anabamɨn adarazir tongɨn, 50,000plan mɨdorozir gumazir bar aghuiba ize. Me Devitɨn akurvaghamin nɨghnɨzir bar vamɨra iti. Egha mɨsoghamin bizir guar avɨriba sara ize.

34 Ezɨ Naptalin anabamɨn adarazir tongɨn, 1,000plan mɨdorozir gumazibar dapaniba ko 37,000pla mɨdorozir gumaziba ize. Me uan oraba ko afuzir ruaribar suigha ize.

35 Ezɨ Danɨn anabamɨn adarazir tongɨn, 28,600plan mɨdorozir gumaziba ize. Me zurara mɨsoghasavɨra gara iti.

36 Ezɨ Aserɨn anabamɨn adarazir tongɨn, 40,000plan mɨdorozir gumaziba ize. Me uaghan zurara mɨsoghasavɨra gara iti.

37 Ezɨ Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam ko Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir Manasen anabar me tuirazimningɨn igharazim, me Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn iti, men adarazir tongɨn, 120,000plan mɨdorozir gumaziba ize. Me bar mɨdorozim damuamin bizir avɨriba sara ize.

38 Mɨdorozir gumazir aghuir kaba bar, mɨdorozir biziba atera iza Hebronɨn otifi. Me Devit damightɨ, a Israelian danganiba bar dar atrivimɨn otivasa, me bar nɨghnɨzir vamɨra iti. Ezɨ Israelian igharaz darasi, me uaghan nɨghnɨzir kamra iti. 39 Gumazir kaba, men namakaba me bagha inigha izezir dagheba, me da apava aruer pumuning ko mɨkezimɨn Devit ko Hebronɨn iti. 40 Bar guizbangɨra, Israelian kantrin itir danganiba bar dar iti darasi, bar saghon itir Isakarɨn nguazim ko Sebulunɨn nguazim ko Naptalin nguazir notɨn amadaghan iti darazi uaghan, me bar kamaghɨn oregha bar akuegha dagher igharagha garir avɨrim atera Hebronɨn izi. Me plauan avɨrim ko wainɨn ovɨzir me apuziziba ko fikɨn ovɨzir me apuziziba ko wainɨn dɨpar avɨriba ko olivɨn boreba, me da atera ize. Me dagher kaba isa donkiba ko kamelba ko bulmakaubagh isɨn da arigha da atera ize. Egha gumazamiziba damamin bulmakauba ko sipsipba, me uaghan da inigha ize.

13

Devit ghua Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ini

(2 Samuel 6:1-11)

1 Dughiar mamɨn, Devit uan gumazir dapanir 1,000plan gumazibar gariba, ko gumazir dapanir 100plan gumazibar gariba, ko uan gumazir dapanir igharaziba kamaghɨn me ko uariv gɨa men nɨghnɨzim bagha men azai. 2-3 Egha a bar moghɨra Israelian diagha kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, e ti mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izɨtɨ deragham. Guizbangɨra, Sol atrivimɨn itir dughiamɨn, e bar Boksiar kam bakɨnɨghnɨki. Kamaghɨn amizɨ, ia nɨghnɨzir kam gifueghtɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, e Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar kam inigh izɨsɨ ifueghtɨ, e namakar Israelɨn kantrin itiba bagh akam amangam. Egh e uaghan ofa gamir gumaziba ko Livain uan nguibabar itiba sara me bagh akam amadagham. Eghtɨ me bar moghɨra izɨ e ko uari akuvagham.” 4 Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra iza uari akuvagha nɨghnɨzir kam gifongegha Devitɨn amamangatɨ.

5  *Kamaghɨn amizɨ, Devit Israelɨn kantrin iti darazi bagha bar akaba amangi, sautɨn amadaghan itir Isipɨn mɨtaghniamɨn boroghɨn Sihorɨn Fanemɨn ikegha bar ghua, notɨn amadaghan itir Hamatɨn zuir tuavir akamɨn tu. Ezɨ me Kiriat Jearimɨn mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam iniasa, bar iza uari akufa. 6  *Ezɨ Devit me inigha Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam iniasa Judan nguazimɨn itir nguibam Balan zui, an ziar igharazim Kiriat Jearim. Me Boksiar kam mɨgɨa ghaze, Ikiavɨra Itir God, kar an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam. Boksiar kam, enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimning, a gisɨn ikia mati, Ikiavɨra Itir Godɨn atrivir dabirabim. 7 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Balan nguibar ekiamɨn otivigha, ghua Abinadapɨn dɨpenimɨn oto. Egha me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh mangasa, karisɨn igiar mam inigha Boksiam isa a gisɨn anetɨ. Ezɨ Abinadapɨn otarimning, Usa ko Ahio, aning karisɨn igiar kamɨn akua tuavimɨn zui. 8 Ezɨ Devit Israelia ko me bar moghɨra ghuava, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar akongegha pamtem ighiabagh amua an ziam fe. Me gitaba ko buaba, ko tambarinba ko dɨbɨarir guar avɨribav sogha sɨghabagh ivi.

9 Me ghua gumazir mamɨn nguazir asɨzimɨn oto, gumazir kamɨn ziam Kidon. Kar me witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganim. Danganir kamɨn bulmakauba daghdazima, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam irasava ami. Kamaghɨn amizɨ, Usa uan agharim amadagha Boksiamɨn suira. 10 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God bar puvɨrama Usan anɨngaghegha atari. Ezɨ danganir kamra, Usa Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn mɨriamɨn maghɨram areme. 11 Devit garima, Ikiavɨra Itir God uan anɨngagharim Usa gingezɨ an areme. Ezɨ Devit atari. Ezɨ me danganir kam dɨbora ghaze, “God Uan Anɨngagharim Usa Ginge,” egha datɨrɨghɨn me uaghan kamaghɨra a dɨboravɨra iti.*

12 Devit datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn atiatigha ghaze, “Kɨ manmaghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izɨtɨ a na ko ikiam?” 13 Kamagh amizɨ, Devit Boksiam inigh Devitɨn Nguibar Ekiamɨn mangan aghuagha, a inigha Jerusalemɨn zuir tuavim ategha ghua, Getɨn nguibar ekiamɨn gumazir mam, Obetidomɨn dɨpenimɨn anetɨ. 14  *Ezɨ Boksiam 3plan iakɨnibar Obetidomɨn dɨpenimɨn iti. Ezɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God bar deraghavɨra Obetidom ko an adarazigh ami.

14

Devit Jerusalemɨn ikia atrivimɨn iti

(2 Samuel 5:11-16)

1 Tairɨn nguibar ekiamɨn Atrivim Hiram, a uan gavmanɨn ingangarir gumazir dapaniba Devit bagha me amada. A uaghan Atrivim Devitɨn dɨpenimɨn ingarasa, temer sidaba ko, dɨpenibar ingarir gumaziba ko dagɨabar bizibar ingarir gumaziba, a me amangi. Ezɨ me Devit bagha atrivimɨn dɨpenimɨn ingari. 2 Devit bizir kabar gari, da a bagha izima a kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God guizbangɨra Israelian atrivimɨn ikiasa a ginaba. A uaghan kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bar men akurvaghasa, kamagh amizɨ, a kantri Israel gamima, a bar dera.

3 Ezɨ Devit Jerusalemɨn ikia ua amuir igharazir maba inigha dar iti. Ezɨ an amuir kaba, otariba ko guivir maba bate. 4 A Jerusalemɨn ikiava otarir maba ini. Men ziabar kara: Simea, Sobap, Natan, Solomon, 5 Iphar, Elisua, Elpelet, 6 Noga, Nefek, Jafia, 7 Elisama, Beliada ko Elifelet.

Devit Filistiaba ko mɨsogha me abɨra

(2 Samuel 5:17-25)

8 Filistiaba kamaghɨn oraki, Israelia Devit amɨsevezɨma a men atrivimɨn oto. Ezɨ Filistiaba mangɨ me mɨsuegh Devitɨn suighasa zui. Me bizir kam damuasa amima Devit fogha, uan danganir mogomer gavgavimɨn uaghirɨ. 9 Filistiaba iza Refaimɨn danganir zarimɨn otogha gumazamizibav sogha men biziba okei. 10 Ezɨ Devit kamaghɨn Godɨn azara, “Kɨ mangɨva Filistian kabav sogham, o? Kɨ mangɨ me ko mɨsoghtɨ, nɨ me isɨ na dafarim darɨgham o?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Are, nɨ mangɨ. Kɨ me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ, nɨ mɨdorozimɨn me abɨragham.”

11 Ezɨ Devit ghua Filistiabav sogha me abɨragha kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God mati aperiam otogha, pamtemɨn ivemara nan dafarimɨn nan apaniba abɨagharigha me gasɨghasɨki.”

Kamaghɨn amizɨ, me danganir kam dɨbora ghaze, “Ekiam Aperiamɨn Mɨn Pamten Ivemara Apaniba Abɨagharɨsi.”

12 Ezɨ Filistiaba uan marvir guaba ategha are. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me men marvir guabagh apongezɨ da isi.

13 Ezɨ Filistiaba gɨn ua danganir zarir kamɨn izegha gumazamizibav sogha men biziba okei. 14 Ezɨ Devit kamaghɨn Godɨn azara, “Kɨ manmaghɨn damuam?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Ia me mɨsoghsɨ mangɨva, men guaba moghɨn mangan markɨ. Ia modogh men gɨrakɨrangɨn moghɨn mangɨ, egh temer balsamba tuivighav iti naghɨn mɨsoghsɨvɨra gan ikɨ. 15 Ia oraghtɨma nɨgɨnim otogham, mati gumaziba temer kabar ghuabagh isɨn daruam. Eghtɨ ia fogh suam, kɨ uabɨ Filistiabav soghsɨ ian faragh mangam. Ia nɨgɨnir kam baraghamin dughiamɨn, ia maghɨra ivemar mangɨ me mɨsogh.” 16 Ezɨ Devit Ikiavɨra Itir God a mɨkemezɨ moghɨram amigha, Filistiabar agɨragha bar me mɨsuagharɨki. Me me mɨsogha Gibeonɨn nguibar ekiamɨn ikegha ghua Geserɨn nguibar ekiamɨn tu. 17 Devit amizɨ bizir kam, kantribar gumazamiziba bar moghɨra a baregha ziar ekiam Devit ganɨdi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God me gamizɨma, me bar Devitɨn atiatingi.

15

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh Jerusalemɨn mangasa

1 Devit ua bagha Jerusalemɨn dɨpenibar ingari, Jerusalem, a Devitɨn Nguibar Ekiam. Egha a uaghan Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨghasa danganir mam akɨri, egha me danganir kamɨn, Purirpenir mamɨn ingari. 2  *Ezɨ Devit kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam aterasa, Livain anabamɨn adarazi ginaba. Eghtɨ me zurara an ingangarim damuam. Kamaghɨn amizɨ, Livain anabamɨn adarazira, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisaghpugh aneteram.” 3 Egha Devit, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh mangɨ danganir a bagha dɨkɨrɨzimɨn anerɨghasa Israelian diazɨma, me iza Jerusalemɨn nguibamɨn uari akufa. 4 Egha a Aronɨn ovavir boriba, ko Livain anabamɨn adarazi akufa. 5 Men ziabar kara:

Kohatɨn ovavir boribar tongɨn 120plan gumaziba ize. Ezɨ men gumazir dapanim, Uriel.

6 Ezɨ Merarin ovavir boribar tongɨn 220plan gumaziba ize. Ezɨ men gumazir dapanim, Asaia.

7 Ezɨ Gersonɨn ovavir boribar tongɨn 130plan gumaziba ize. Ezɨ men gumazir dapanim, Joel.

8 Ezɨ Elisafanɨn ovavir boribar tongɨn 200plan gumaziba ize. Ezɨ men gumazir dapanim, Semaia.

9 Ezɨ Hebronɨn ovavir boribar tongɨn 80plan gumaziba ize. Ezɨ men gumazir dapanim, Eliel.

10 Ezɨ Usielɨn ovavir boribar tongɨn 112plan gumaziba ize. Ezɨ men gumazir dapanim, Aminadap.

11 Ezɨ Devit gumazir kabar dia. Kar ofa gamir gumazim Sadok, ko ofa gamir gumazir igharazim Abiatar, ko Livain anabamɨn gumazir dapanir kaba, Uriel, Asaia, Joel, Semaia, Eliel ko Aminadap. 12 Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Livain anabamɨn ikɨzibar gumazir dapaniba, ia uan adarazi ko, arazir ia damutɨ ia Godɨn damazimɨn zueghamibar gɨn mangɨ. Arazir kamɨn gɨn, ia mangɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh, danganir kɨ a bagha dɨkɨrɨzimɨn izam. 13 E faragha ghua a isir dughiamɨn, ia e ko ikezir puvatɨ. E arazir aghuimɨn gɨn ghua faragha Godɨn azarazir puvatɨ, e manmaghɨra damuam. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, bar pazavɨram e gami.” 14 Ezɨ ofa gamir gumaziba ko Livain adarasi, arazir me uari damigh Godɨn damazimɨn zueghamim gami, egh me mangɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izam. 15  *Egha Ikiavɨra Itir God, fomɨra Moses mɨkemezɨ moghɨn, Livaiba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam aterasa, me Boksiam aterir arazim gamua, Boksiamɨn iter otevir pumuningɨn suiragha, a fegha uan dɨpɨzibagh atɨgha a gisaghpugha zui. 16 Ezɨ Devit Livain adarazir gumazir dapanibav kemezɨ, me uan tarazi amɨseveghtɨ, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh zamin dughiamɨn, me onger akar aghuibar amu. Egh me uan bar akongezir arazim akakaghsɨ, pamtemɨn ighiabar amu gitaba ko tambarinba ko buabav sogh, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izam.

17-21 Ezɨ Livain gumazir dapaniba gumazir kaba amɨsefe:

Joelɨn otarim Heman,

Hemanɨn adarazir mav Asap, a Berekian otarim,

ko Kusaian otarim Etan, a Merarin ovavir boribar mav.

Gumazir kaba, onger akaba bangɨ tambarinbav soghamin ingangarim iti. Ezɨ gumazir dapaniba, 3plan gumazir kabar akuraghasa ua Livain anabamɨn adarazir gumazir maba mɨsefe. Livain adarazir gumazir kaba gitabav sozir ingangarim iti. Marazi gitan igharagha garibav sosi, dar ararem bar pɨn ghuanabo. Gumazir kabar ziabar kara:

Sekaraia, Jesiel, Semiramot, Jehiel, Uni, Eliap, Masea, ko Benaia.

Ezɨ marazi gitan igharagha garibav sosi, dar ararem bar iraghu. Gumazir kabar ziabar kara:

Matitia, Elifelehu, Miknea, Obetidom, Jeiel ko Asasia. Obetidom ko Jeiel, aning Godɨn Dɨpenimɨn itiar akabar garir adarazir gumazimning.

22 Ezɨ Kenania, a ingangarir kabar amuan bar fo, kamaghɨn amizɨ, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izamin ingangarir kabar ganasa Kenania amɨsefe. Kenania, a ighiam gamir gumazir kabar garir gumazim. 23-24 Egha me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn ganasa gumazir maba amɨsefe, men ziabar kara:

Berekia, Elkana, Obetidom, ko Jehia.

Egha me ofa gamir gumazir maba amɨsevezɨma, me sɨghabagh ivia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn faragha zui. Ofa gamir gumazir kabar ziabar kara:

Sebania, Josafat, Netanel, Amasai, Sekaraia, Benaia ko Elieser.

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha Jerusalemɨn ize

(2 Samuel 6:12-22)

25 Egha me bar uari akuvagha gɨvagha, Devit, Israelian gumazir dapaniba ko 1,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba, me Obetidomɨn dɨpenimɨn ghugha, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh ua Devitɨn Nguibar Ekiamɨn izasava ami. Gumazamiziba bizir kam bagha bar akonge. 26 Ezɨ Livaiba Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam aterir dughiamɨn, God men akura. Kamaghɨn amizɨ, me a bagha 7pla bulmakaun apuriba ko 7pla sipsipɨn apuribar ofa gami. 27 Ezɨ Devit, ofa gamir gumazimɨn korotiar ruarir dirir mam arugha, an sazimning uabɨ gike. Ezɨ Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam aterir Livaiba ko, gitabav sogha ighiabagh amiba ko, ingangaribar garir gumazim Kenania, me bar moghɨra Devit kurkezɨ moghɨn kurke. Ezɨ Devit ikezɨ nir ruarir kam gisɨn, a uaghan ofa gamir gumazimɨn korotiar otevir azenan azuir dirir mam arugha, an sazimning uabɨ gike. 28 Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam atera Jerusalemɨn zuima, Devit Israelia ko me bar moghɨra arazir kamram amua, bar akongegha pamtemɨn diava sɨghabagh ivia tambarinbav sogha gitan igharagha garir kabav sozima, dar ararem bar pɨn mar ghuavanabo.

29 Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam atera Devitɨn Nguibar Ekiamɨn aven izir dughiamɨn, Solɨn guivim Mikal winduan tughav ikia men gari. A uan pam Atrivim Devitɨn garima, a ighiabagh amuava Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn igharagha ighava uabɨ fa uabɨ ekurava, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Devit amir arazir kam, Mikal bar a gifongezir puvatɨgha, navir kuram Devitɨn ikia a baseme.

16

1 Ezɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam isava, Devit a bagha ingarizir purirpenimɨn aven anetɨ. Egha me Godɨn damazimɨn ofan bar isia mɨghɨriba ko, gumazamiziba God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh ami. 2 Devit ofabagh amigha gɨvagha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, deraghvɨra gumazamizibar amuasa, an azai. 3 Egha Devit dagheba isa bar gumazamizibagh anɨngi. Gumaziba ko amiziba vaghvagha bretɨn rubuzim ko asɨzir tuzir me avimɨn tueziba ko wainɨn ovɨzir me apuziziba, me bar ada ini.

4 Egha Devit gɨn Godɨn ofa gamir gumazir maba amɨsefe, eghtɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn boroghɨn mangɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn ziam fam. Me Godɨn dɨm a mɨnabɨ an ziam fam. 5 Egha Devit Asap amɨsevezɨ, a gumazir kabar faragha zui. Ezɨ Sekaraia Asapɨn namba 2ɨn iti. Ezɨ gumazir igharazibar ziabar kara: Jeiel, Semiramot, Jehiel, Matitia, Eliap, Benaia, Obetidom ko Jeielɨn igharazim. Gumazir kabar ingangarim, me gitabav sogham. Eghtɨ Asap brasɨn itaribav sogham. 6 Egha Devit ofa gamir gumazimning Benaia ko Jahasiel, Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn boroghɨn mangɨ sɨghabagh iviamin ingangarim bagha aning amɨsefe. 7 Aruer kam, a faragha zuir dughiar Devit Ikiavɨra Itir God mɨnabaghamin onger akabar amuamin ingangarim isa Asap ko an adarazigh anɨngizim.

Me Ikiavɨra Itir God
mɨnabir ighiam gami

(Onger Akaba 105:1-15; 96:1-13; 106:1; 106:47-48)

8 Asapɨn adarazi ighiar kam bati:

E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨponɨva a mɨnabaka.

Egh ingangarir ekiar an amizibar gun Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar me mɨkɨmam.

9 E Ikiavɨra Itir God bagh ighiaba bangɨ egh an ziam fam.

Egh bizir aghuir an amizibar gun mɨkɨmam.

10 Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn zuiba,

uan navir averiabar aven a bagh bar akongegh.

E an ziar aghuim gɨnɨghnɨgh an ziar ekiam bar a pɨrafɨ bar akuegham.

11  *E zurara Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨra mangɨ

uarir akurvaghsɨ an gavgavim bagh an azangsɨgham.

12-13 Ia Israelɨn ovavir boriba, Israel a Ekiamɨn ingangarir gumazim.

Ia Jekopɨn boriba, ia Ikiavɨra Itir God ua baghavɨra inabazir gumazamiziba.

Arazarazir ekiaba ko ingangarir gavgavir an amiziba ko akar a en apanibagh asɨghasɨgha mɨkemeziba,

ia uam adagh nɨghnɨghvɨra ikɨ.

14 Ikiavɨra Itir God, a en God.

Egha nguazir kamɨn gumazamiziba bar me gativagha men gari.

15 Ikiavɨra Itir God e koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir mam gami,

egh zurazurara Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨgham.

An Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨgh mangɨvɨra ikiam.

16  *An Abraham ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami.

Egha Aisak koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam akɨri.

17  *An Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam Jekop koma a gami, a Israelian ovavim,

egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gavgavim a ganɨngi, eghtɨ a zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

18 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ Kenanɨn nguazim nɨ danɨngam,

eghtɨ nguazir kam nɨn ovavir boribar nguazimɨn ikiam.”

19 Fomɨra Israelia bar avɨrasemezir puvatɨgha,

Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn pura Kenanɨn nguazimɨn iti.

20 Egha Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn pura tintinibar dagh aruavɨra iti.

21  *Ezɨ God tarazi ataghizɨ, me me mɨsogha me abɨnizir puvatɨ.

A men akurvagha me bagha atrivir maba akar gavgaviba me ganɨga atriviba dɨkabɨra,

22  *egha ghaze, “Kɨ ua bagha mɨsevezir gumazamiziba, ia me gasɨghasɨghan markɨ!

Ia nan akam inigha izir gumaziba pazɨ me damuan markɨ!”

23 Nguazir kamɨn gumazamiziba bar, ia Ikiavɨra Itir God bagh onger akabar amu.

Dughiabar zurara ia an gun uariv mɨkɨm suam, Ikiavɨra Itir God zurara en akurvasi.

24 Ia, an gavgavim ko ingangarir aghuir an amibar

gun kantriba bar dar gumazamizibav kɨm.

25 Ikiavɨra Itir God a bar faraghavɨra ikia bar gavgafi.

Ezɨ e an ziam fɨ mangɨvɨra ikiam.

Aseba bar, me Ikiavɨra Itir Godɨn mɨn itir puvatɨ.

E an apengara ikɨva an atiatingam.

26  *Nguazimɨn itir gumazamizibar aseba, da pura ifavarir godba.

Ikiavɨra Itir God, an overiamɨn ingari.

27 Ikiavɨra Itir God, atrivimɨn ikia ziar ekiam ikia, egha uan Dɨpenimɨn iti.

A bizir aghuiba ko gavgavimɨn mɨngarim.

28 Ia nguazimɨn itir ikɨzibar gumazamiziba bar,

ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam ko gavgavim bagh bar akongegh.

29-30 Ikiavɨra Itir God, a bar faraghavɨra itima, ia an ziar ekiam fɨ.

Ia ofaba inigh an Dɨpenimɨn mangɨ.

Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba da bar deragha bar zue, arazir kaba mati an kurkazir aghuim.

Ia gumazamiziba bar moghɨra an arazir kabagh nɨghnɨgh an ziam fɨ.*

Ia nguazimɨn gumazamiziba, ia an atiating egh akong.

Ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨ mɨkɨm suam,

“Ikiavɨra Itir God, an atrivimɨn iti.

A nguazimɨn ingarigha a gamizɨ, a gavgavigh ikɨ mamaghɨra ikɨva sɨvaghsɨvaghan kogham.”

31-33 Nguazim ko overiam, gua bar akongegh, ongarim, nɨ bar akuegh egh nɨgɨnir dafam damu.

Ia ongarimɨn aven itir biziba, ia uaghan bar akongegh.

Ia azeniba, ko azenibar aghuir biziba, ia bar moghɨra bar akongegh.

Ia ruaribar temeba, ia uaghan ighiabar amu bar akongegh.

Ia bar moghɨra izɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighiam damu.

A izɨ nguazimɨn gumazamiziba bar men araziba tuisɨgham.

34  *Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba bar dera, ezɨ a zurara en apangkuva ikia mamaghɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, e bizir kam bagh a mɨnabagham!

35 O God, nɨ datɨrɨghɨn en akuragh!

E gumazamizir bar igharazibar torimɨn iti, nɨ uam e akuvagh uam e inigh en nguazimɨn izɨ.

Eghtɨ e nɨn ziar ekiam gɨnɨghnɨgh nɨn ziar ekiam mɨnabagham.

E nɨn ziam fɨsɨ bar akuegham.

36 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam feka, a Israelian God.

E datɨrɨghɨn ko, gɨn izamin dughiabar zurara an ziam feka.

Asapɨn adarazi ighiar kam bangegha gɨvazɨ, gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra!” Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa ghaze, “Aleluia!”

Asap ko an adarasi, men ingangarim

37 Devit Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn boroghɨra ikɨva, aruebar vaghvagh Godɨn ziam famin arazibar faragh mangasa Asap ko an adarazi amɨsefe. Me zurara ingangarir kam damu kamaghɨra ikiam. 38 Egha Devit uaghan Asapɨn adarazir akurvaghasa ingangarim isa Jedutunɨn otarim Obetidom ko an adarazir tongɨn 68plan gumazibagh anɨngi. Ezɨ Obetidom ko Hosa Purirpenimɨn tiar akabar garir ingangarim iti.

Gibeonɨn nguibar ekiamɨn ofabar amuamin ingangarim

39 Devit Gibeonɨn nguibar ekiamɨn itir Purirpenmɨn ofa damuva an ganamin ofan ingangarim bagha Sadok ko ofa gamir gumazir igharaziba amɨsefe. 40 Me zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar, asɨziba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozimɨn, Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨribar amuam. Ikiavɨra Itir God Israelia ganɨngizir ofa damuamin Arazir kaba, me dar gɨntɨgh. 41 Egha Devit Ikiavɨra Itir God mɨnabɨva ighiaba bangasa Heman ko Jedutun ko Livain marazi a mɨsefe. Ighiar kaba kamaghɨn ghu, “Ikiavɨra Itir God zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.” 42 Heman ko Jedutun, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin ighiaba bagh sɨghabagh ivi tambarinba ko buar guar avɨribav soghamin ingangarim iti. Ezɨ Jedutunɨn otariba Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn tiar akabar ganamin ingangarim iti.

43  *Devit ingangariba me ganigha gɨvazɨ, gumazamiziba uamategha uan nguibabar zui. Ezɨ Devit, deragh uan adarazir amuasa Godɨn azangsɨghasa, uamategha uan dɨpenimɨn zui.

17

Godɨn akam inigha izir gumazim Natan, Godɨn akamɨn gun Devit mɨgei

(2 Samuel 7:1-17)

1 Dughiar maba gɨvazɨma, Atrivim Devit uan dɨpenimɨn bar deraghavɨra ikia avughsi. Egha a kamaghɨn Godɨn akam inigha izir gumazim Natan mɨgei, “Kɨ dɨpenir aghuir me sidan temebar ingarizimɨn bar deraghavɨra iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, a Purirpenimɨn iti. Bizir kam derazir puvatɨ.”

2 Ezɨ Natan atrivim ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God nɨ ko iti. Kamaghɨn amizɨ, bizir tizim nɨn nɨghnɨzimɨn izi, nɨ a damusɨ nɨ puram a damu.”

3 Ezɨ dɨmagarir kamɨn, Ikiavɨra Itir God Natan mɨgɨa ghaze, 4 “Nɨ mangɨ nan ingangarir gumazim Devit mɨkɨm suam: Ikiavɨra Itir God ghaze, nɨ nan dɨpenir kɨ aven ikiamimɨn ingaramin gumazir kɨ mɨsevezim puvatɨ. 5 Kɨ dɨpenir ekiabar aven itir puvatɨ. Kɨ fomɨra Isipɨn kantrin aven Israelia inigha azenan iza ghua datɨrɨghɨn tu, kɨ tintinibar danganir avɨribar arua, Purirpenimɨn aven iti. 6 Kɨ danganir avɨribar Israelia, ia koma aruava, kamaghɨn ian gumazir dapanir kɨ mɨsevezir tamɨn azarazir puvatɨ, ‘Nɨ manmaghsua na bagha temer sidabar dɨpenitamɨn ingarizir puvatɨ?’ ”

7 Egha Ikiavɨra Itir God ua Natan mɨgɨa ghaze, “Nɨ kamaghɨn nan ingangarir gumazim Devit mɨkɨm: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ sipsipbagh eghuva dar garir dughiamɨn, nɨ nan gumazamiziba Israelia, men gumazir dapanimɨn ikiasa kɨ nɨ amɨsefe. 8 Nɨ zuir danganiba bar, kɨ nɨ ko iti. Egha kɨ nɨn apaniba abɨrazɨma, nɨ me gasɨghasɨki. Nguazir kamɨn gumazibar ziaba ekevezɨ moghɨn, kɨ nɨn ziam damightɨ a bar ekevegham. 9-10 Kɨ uan gumazamiziba Israelia bagha nguazir mam amɨsefe. Kɨ an me arightɨ, me uan nguibamɨn mɨn deraghvɨra a dapiagh ikɨva uam atiatingan kogham. Eghtɨ gumazir kuraba fomɨra me gamizɨ moghɨn, ua me damuan kogham. Ian ovaviba fomɨra nguazir kam inizir dughiamɨn ikegha izi, kɨ ia bagha mɨsevezir gumazir dapanibar dughiamɨn, ian apaniba ia gasɨghasɨghavɨra iti. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ apanibar tuaviba apɨrightɨ, me ua me gasɨghasɨghan kogham. Kɨ nɨn adarazi ateghtɨ, me ikɨva nɨ bagh ovavir boriba batam.

11 “Nɨ aremeghtɨ, me mozimɨn nɨ afaghtɨ, kɨ nɨn boribar tongɨn otaritam amɨseveghtɨ, an atrivir gavgavimɨn otoghtɨ, bizitam a dɨkabɨraghan kogham. 12 Atrivir kamra, a na bagh dɨpenimɨn ingaram. Eghtɨ kɨ an ovavir boribar amightɨ, me gɨn atrivibar ikɨ gavgavigh mamaghɨra ikiam. 13  *Eghtɨ kɨrara, an afeziamɨn mɨn ikɨtɨ, a nan otarimɨn mɨn ikiam. Egh kɨ zurara an apangkuvam. Kɨ faragha Sol batoghezɨ nɨ an danganim inizɨ moghɨn, kɨ akɨrim ragh nɨn otarim gasaraghan kogham. 14 Eghtɨ nɨn adarazi gɨvaghan kogham. Kɨ nɨn ikɨzimɨn aven gumazibar amutɨ, me atrivibar otiv mamaghɨra ikiam.” 15 Natan Ikiavɨra Itir Godɨn akaba baregha gɨvagha, ghua God an akazir biziba bar dar gun Devit mɨkeme.

Devit Ikiavɨra Itir God ko mɨgei

(2 Samuel 7:18-29)

16 Atrivim Devit, Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha gɨvagha, an Purirpenimɨn aven ghugha an damazimɨn kamaghɨn a ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, kɨ tina, nɨ arazir aghuir avɨribar na gami. Ezɨ kɨ uan adarazi ko, e ziar ekiaba puvatɨ. Ezɨ nɨ fomɨra deraghavɨra na gamua iza datɨrɨghɨn tu. 17 O God, nɨ ghaze, arazir aghuir nɨ e gamizir kaba ti nɨn damazimɨn bizir muziariba, egha nɨ arazir igharazir mamɨn ua na gami. Nɨ uan ingangarir gumazimɨn ovavir borir gɨn otivamibar amuamin bizimɨn gun na mɨkeme. O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, kɨ gumazir kɨnim, ezɨ nɨ bar bizir ekiabar amuasa dar nan akakasi. 18 Kamaghɨn amizɨ, kɨ manmaghɨn nɨ mɨkɨmam? Kɨ nɨn ingangarir gumazim, ezɨ nɨ na gɨfogha gɨfa. 19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua uan ingangarir gumazim bagha bizir ekiar kam gami. Egha nɨ uan akar dɨkɨrɨzir ekiaba nan akakasi. 20 O Ikiavɨra Itir God, nɨn gavgavim bar ekevezɨ, tav ua nɨn mɨn itir puvatɨ. E uan inazibar akatoribar oraghizɨ moghɨn, nɨ uabɨra bar guizɨn God. 21 E Israelia, Isipɨn kalabusɨn itima, nɨ uam e ini, egha nɨ e gamizɨ, e nɨn gumazamizibar otifi. Kamaghɨn amizɨ, nguazir kamɨn gumazamizir igharaziba, me, e nɨn gumazamizibar mɨn garir puvatɨ. E nɨn gumazamiziba kantrin kamɨn otogha itima, nɨ bizir aghuiba ko bizir ekiar avɨribar en akura. Nɨ gumazamizir igharaziba batuegha men asebagh asɨghasɨghizɨ, e iza men nguazim ini. Kamaghɨn amizɨ kantriba bar, dar gumazamiziba ziar ekiam nɨ ganɨdi. 22 O Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelia e gamizɨ, e zurara kamaghɨra nɨn gumazamizibar ikiam. Eghtɨ nɨ uabɨ en Godɨn ikiam.

23 “O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan ingangarir gumazim ko an adarazi bagha amizir akar dɨkɨrɨzir kam, kɨ kamaghsua, nɨ a damightɨ a zurara kamaghɨra ikɨ. 24 Eghtɨ gumazamiziba bizir nɨ amir kabar ganɨva, ziar ekiam nɨ danɨngam. Egh me kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a Israelian God.’ Egh nɨ zurara nan adarazir amutɨ me atrivibar otivam. 25 O nan God, nɨ kamaghɨn nan aka, nɨ nan ovavir boribar amutɨ, me zurara gavgavigh ikiam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ nɨ ko mɨkɨman atiatir puvatɨ.

26 “O Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨ guizbangɨra God, nɨ uan akar dɨkɨrɨzibar gɨn ghua, biziba bar dagh ami. Egh nɨ uan ingangarir gumazim bagha akar dɨkɨrɨzir aghuir kam damutɨ, a guizbangɨram otogh. 27 O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ akar dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨgh, egh deraghvɨra nan ikɨzim damu. Eghtɨ ovavir borir nan gɨn izamiba, nɨn damazimɨn ikɨ zurara kamaghɨra ikiam.”

18

Devit mɨdorozimɨn aven
uan apaniba abɨra

(2 Samuel 8:1-18)

1 Egha gɨn, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ua ghua Filistiaba ko mɨsosi. Egha me Filistiabav sogha me abɨnigha, Getɨn nguibar ekiam isava nguibar an boroghɨn itir maba sara ini. Ezɨ Filistiaba ua Israelia gativazir puvatɨ. 2 Ezɨ gɨn, Devit ua uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Moapia mɨsogha me abɨra. Ezɨ Moapia Devitɨn apengan ikia dagɨaba isa takisɨn mɨn a ganɨdi. 3 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko ghua kantri Soban atrivim ko mɨsosi, an ziam Hadateser. Soba, a Sirian kantrin nguibar ekiar mam, egha a kantri Hamatɨn boroghɨn iti. Dughiar kamɨn Hadateser uan mɨdorozir gumaziba inigha apanibav soghasa ghua, Yufretisɨn Fanemɨn amadaghan nguazir otevitam ua bagh a iniasa zui. Ezɨ Devitɨn adarazi me batogha, mɨdorozimɨn me abɨni. 4 Egha Devit Hadateserɨn mɨdorozir gumazir avɨriba ini. A 20,000plan mɨdorozir gumaziba isa, 7,000plan mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaghira mɨsoziba ini. Egha Devit uaghan, 1,000plan karisba ini, egha 100plan hoziaba ini. A uaghan hoziar igharazibar suer agɨriba aghorezɨ, da daruan ibura.

5 Dughiar kamɨn Sirian Damaskusɨn nguibar ekiamɨn itiba, me Atrivim Hadateserɨn akuragh mɨsoghasa zui. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko, me Sirian mɨdorozir gumazir 22,000plan mɨsoghezɨ me ariaghire. 6 Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba Sirian kantrin tintinibar me arɨki. Ezɨ Sirian gumazamiziba Devitɨn apengan ikiava dagɨaba isa takisɨn mɨn a ganɨdi. Danganir Devit mɨsoghasa zuiba bar, Ikiavɨra Itir God an akurvazima, an apaniba abɨri. 7 Devit garima, Hadateserɨn mɨdorozir gumazir dapaniba golɨn ingarizir oraba ateri. Ezɨ David orar kaba inigha Jerusalemɨn ghu. 8  *A uaghan Hadateserɨn nguibar ekiamning Beta, ko Berotai, aningɨn brasɨn avɨriba ini. Solomon gɨn brasɨn kaba inigha Godɨn Dɨpenimɨn bizir kabar ingari, brasɨn tengɨn bar ekiam ko Godɨn Dɨpenimɨn guarir akɨnir ruarir pumuning ko brasɨn itariba ko bizir igharaziba sara.

9 Kantri Hamatɨn Atrivim Toi, an orazi, Devit kantri Soban Atrivim Hadateserɨn mɨdorozir gumaziba abɨragha gɨfa. 10 Dughiar avɨribar Hadateser faragha, Toin apanim gami. Kamaghɨn amizɨ, Devit Hadateserɨn mɨsoghezir bizim bagha, Atrivim Toi bar akonge. Kamaghɨn Toi, uan otarim Hadoram, an ziar igharazim Joram, Devit bagha anemada. Egha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ nan dughiar aghuim a danɨngigh. Egh kamaghɨn a mɨkɨm suam, Kɨ orazi, nɨ Hadateser abɨragha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir nɨ amizir kam bagha bar akonge.” Ezɨ Hadoram Devit bagha ghua bizir aghuir me gol ko silva ko brasɨn ingariziba a ganɨdi. 11 Ezɨ Devit bizir aghuir kaba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa dagh inaba, eghtɨ da God baghvɨra ikiam. A kantrin igharaziba bar me mɨsogha inizir golba ko silvaba, a kamaghɨra dagh ami. Kar Idomia ko Moapia ko Amonia ko Filistiaba ko Amalekia.

12  *Ezɨ Seruian otarim Abisai, Devitɨn mɨdorozir gumaziba inigha uaghira Idomia ko mɨsoghasa, Danganir Zarir Amangsɨzir Avɨrim Itimɨn ghu. Egha me Idomian 18,000plan gumazibav soghezɨ me ariaghire. 13 Ezɨ Abisai, Idomian ganasa mɨdorozir gumaziba kantri Idomɨn tintinibar me arɨki. Ezɨ Idomian gumazamiziba Devitɨn apengan ikiava, dagɨaba isa takisɨn mɨn a ganɨdi. Danganir Devit mɨsoghasa zuiba bar, Ikiavɨra Itir God an akurvazima, an apaniba abɨri.

14 Devit Israelia bar me gativagha, guizɨn arazibar deraghavɨra uan gumazamizibagh ami. 15 Seruian otarim Joap, a mɨdorozir gumazibar dapanim. Ezɨ Ahilutɨn otarim Jehosafat, a gavmanɨn akɨnafariba osirir gumazir faragha zuim. 16 Ezɨ Sadok ko Ahimelek, aning ofa gamir gumazimning. Sadok, a Ahitupɨn otarim, ezɨ Ahimelek, a Abiatarɨn otarim. Ezɨ Savsa, an atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim. 17 Ezɨ Jehoiadan otarim Benaia, a Devit geghuvir mɨdorozir gumazibar, gumazir dapanim. Kar Keret ko Peletɨn adarazir gumaziba. Ezɨ Devitɨn otariba gavmanɨn gumazir dapanir ekiabar iti.

19

Devit, mɨdorozimɨn
Amonia ko Siriaba abɨra

(2 Samuel 10:1-19)

1 Bizir kamɨn gɨn, Amonian Atrivim Nahas aremezɨ, an otarim an danganim inigha atrivimɨn oto. 2 Ezɨ Devit ghaze, “Kɨ arazir aghuimɨn Hanun damuam, mati an afeziam Nahas faragha arazir aghuimɨn na gami.”

Kamaghɨn amizɨ, Devit apangkuvir mɨgɨrɨgɨabar Hanunɨn mɨkɨmasa uan abuir gumazir maba amada. Ezɨ me ghua otozir dughiamɨn, 3 kantri Amonian gumazir dapaniba uan atrivim mɨgɨa ghaze, “Nɨ ti ghaze, Devit abuir gumazir kaba amadazɨ, me ziar ekiam nɨn afeziam danɨngasa ize? Bar puvatɨ. A ti ifar mongɨva en kantri getiva an ganasa oda me amadazɨ me ize. Egh me gɨn uan mɨdorozir gumaziba ko izɨ e gasɨghasɨgham.”

4 Ezɨ Hanun akar kam baregha, Devitɨn abuir gumazibar suigha men ghuamasɨzibagh ise. Egha uaghan men korotiar ruariba arɨghara da aghorezɨ da bar otefe, ezɨ men mɨtiarakaba azenimra iti. Egha a me amadazɨ me ghue. 5 Ezɨ abuir gumazir kaba bar aghumsigha, uamategh uan nguibabar mangan aghua. Ezɨ Devit Hanun amizir bizir kam baregha, kamaghɨn abuir gumazir kaba bagha akam amaga ghaze, “Ia Jerikon nguibar ekiamra ikɨ mangɨtɨ ian ghumasɨziba uam otivigh gɨvaghtɨ ia Jerusalemɨn izɨ.”

6 Amonia kamaghɨn fo, me Devitɨn abuir gumazibagh amizir bizir kam, an a bagh bar men anɨngaghegham. Kamaghɨn amizɨ, Hanun uan adarazi ko, me mɨdorozir karisba ko karisbagh isɨn apia mɨsozir mɨdorozir gumazibagh ivezasa Mesopotemian adarazi ko, Sirian gumazir kantri Makan itiba ko, kantri Soban itir darazi bagha akam amada. Egha Hanun kantrin kabar mɨdorozir gumazibagh ivezasa silvan maba amada, dar osɨmtɨzim 35,000 kilogremɨn tu. 7 Ezɨ me 32,000plan mɨdorozir karisba isava Hanun ganɨngi. Ezɨ Makan atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko uaghan Hanunɨn akurvaghasa iza Medeban nguibar ekiamɨn boroghɨn danganim aghuigha an iti. Ezɨ Amonɨn mɨdorozir gumaziba uaghan uan nguibar ekiam ategha iza Israelia ko mɨsoghasa uari akuvagha iti.

8 Ezɨ Devit kamaghɨn oraki, Amonia uan mɨdorozir gumaziba bar me akufa. Egha a Joap ko mɨdorozir gumaziba bar me amadazɨ, me me ko mɨsoghasa zui. 9 Ezɨ Amonia uan nguibar ekiamɨn azenan izegha mɨsoghasa uari arɨgha, nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir tiar akamɨn boroghɨn tuivighav iti. Ezɨ atrivir men akurvaghasa izeziba uan adarazi ko, me uarira dadar torimɨn tuivighav iti. Egha mɨsoghasa uari arɨgha iti.

10 Ezɨ Joap apanir kabar ganigha fo, mɨdorozir gumazir okoruar pumuning, vong ko vong sara dɨkavigh izɨ a ko mɨsogham. Kamaghɨn amizɨ, a Israelian gumazir gavgavir deragha mɨsozir maba amɨsevegha me isa, dadar torimɨn itir apanir kabar arava bɨzimɨn me afe. Egha a uabɨ men dapanimɨn ikia faragha tu. 11 Egha a uan dozim Abisai amɨsevezɨ, a mɨdorozir gumazir igharazibar faragha zui. Egha Amonian mɨdorozir gumazibar arava men boroghɨn uan mɨdorozir gumaziba bɨzimɨn me afa zui. 12 Egha Joap kamaghɨn Abisai mɨgei, “Nɨ gantɨ, Sirian mɨdorozir gumaziba e adugh mangɨ e abɨnsɨ damutɨ, ia izɨ en akuragh. Eghtɨ Amonia ia adugh mangɨ ia abɨnsɨ damutɨ, e mangɨ ian akuragham. 13 Ia atiatingan markɨ! E uan gumazamiziba ko nguibar ekiar God e ganɨngiziba bagh nɨghnigh pamtemɨn mɨsogham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God damuasa ifongezir bizir aghuim a mar guizbangɨrama otogh.”

14 Egha Joap uan mɨdorozir gumaziba ko Siriabav soghasa ghua garima, me ara tintinibar ghue. 15 Ezɨ Amonia gari, Siriaba arima, me uaghan Abisain adarazir damazimɨn ara ghua uan nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir ekiamɨn aven monge. Ezɨ Joap pura Amonia ategha uan mɨdorozir gumaziba inigha uamategha Jerusalemɨn ghu.

16 Ezɨ Siriaba garima, Israelia mɨdorozimɨn me abɨra, kamaghɨn amizɨ, me uan mɨdorozir gumazibar diazɨma me bar iza uari akufa. Egha me uarir akurvaghasa gumazir maba amangizɨ, me ghua Sirian adarazir Yufretisɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir gumazir maba ini. Ezɨ Sirian gumazir kaba iza men akura. Ezɨ Atrivim Hadateserɨn mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim Sobak, men faragha ghua men gumazir dapanimɨn iti. 17 Ezɨ Devit orazi, Siriaba iza uari akuvagha itima, a Israelian mɨdorozir gumaziba bar me inigha ghua Jordanɨn Fanem girɨgha vongɨn ghua danganir Siriaba itimɨn ghu. Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba tuiva mɨsoghasa uari arɨgha maghɨra Israelia ko mɨdorozim fore. 18 Ezɨ Israelia mɨdorozimɨn bar gavgavigha Sirian mɨdorozir gumaziba adugha zuima me are. Ezɨ Devit uan mɨdorozir gumaziba ko, men 7,000plan karisbagh isɨn ikia mɨsozir gumaziba ko 40,000plan nguazimɨn tuiva mɨsozir gumazibav soghezɨ, me ariaghire. Egha uaghan Sirian mɨdorozir gumazibar dapanim Sobakɨn mɨsoghezɨ, a danganir kamrama areme. 19 Ezɨ Atrivim Hadateserɨn apengan itir adarazi garima, Israelia me abɨnigha gɨfa. Ezɨ me tagha, Israelia ko navir vamɨran ikiasa akam akɨrigha Israelian apengan iti. Kamaghɨn amizɨ, Siriaba ua Amonian akurvazir puvatɨ.

20

Devit mɨsogha Raban nguibar ekiam ini

(2 Samuel 11:1; 12:26-31)

1  *Ezɨ azeniba vaghvagha, dar dughiar orangtɨziba gɨvasava amima, atriviba uan mɨdorozir gumaziba inigha uan apanibav soghasa zui. Ezɨ azenir Devit Siriaba abɨrazimɨn gɨn, orangtɨzimɨn dughiam gɨvasava amima, Joap mɨdorozir gumaziba inigha Amonia mɨsoghasa zui. Me ghua Amonia mɨsogha me abɨragha, Raban nguibar ekiam ekɨarugha mɨdorozim fore. Ezɨ Devit uabɨ mɨdorozim bagha ghuzir puvatɨgha, Jerusalemra iti.

Joap Israelia ko pamten Amonia ko mɨsogha ghua Raban nguibar ekiam ini. 2 Ezɨ Devit Amonian atrivimɨn dapanir asuam ini. Dapanir asuar kam, me golɨn an ingarizɨ, an osɨmtɨzim 35 kilogrem. Dapanir asuar kam, me dagɨar dirir bar pɨn kozibar an kuruke. Ezɨ Israelia dapanir asuar kam inigha Devitɨn dapanim garu. Devit uaghan dagɨaba ko bizir aghuir avɨriba nguibar ekiar kamɨn ada ini. 3 Egha Devit Raban nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba bar me inigha, ingangarir guar avɨribar amuasa me arɨsi. Marazi sabar ingarir ingangaribagh ami, marazi ainɨn afavibar ingangaribagh ami, marazi ainɨn sobiabar ingangaribagh ami. Arazir kamra, Devit kantri Amonɨn nguibar ekiar igharaziba bar men gumazamizibagh ami. Egha gɨn, Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me uamategha Jerusalemɨn ghue.

Israelia Filistiabar gumazir bar dafaba ko mɨsosi

(2 Samuel 21:18-22)

4 Egha Israelia gɨn ua Filistiaba ko mɨsosi. Dughiar kamɨn me Geserɨn nguibamɨn uariv sosi. Ezɨ Israelian mav, a Husan nguibamɨn gumazim, an ziam Sibekai, a Filistian gumazir bar dafar ruarir mam mɨsoghezɨ an areme, an ziam Sipai.

5  *Dughiar igharazir mamɨn, Israelia ua Filistiaba ko uariv sosi. Ezɨ Jairɨn otarim Elhanan, a Getɨn nguibar ekiamɨn gumazim Lami mɨsoghezɨma an areme, a Goliatɨn aveghbuam. Lamin afuzir mɨsiam bar ekevegha mati me iniba nuavir masinɨn tretbar suizir aghorir bar dafam.

6 Ezɨ gɨn mɨdorozir igharazir mam ua Getɨn nguibar ekiamɨn oto. Gumazir bar dafar ruaribar ovavir borir mam uaghan iti, egha a gumazir ruarir dafam. Ezɨ an dafarimning vaghvagha 6plan dafarir puziba iti, ezɨ an dagarimning uaghan kamaghɨra 6plan dagarir puziba iti. Da bar moghɨra 24plan puziba. 7 Gumazir kam dɨbovir akabar Israelia mɨgɨav itima, Devitɨn aveghbuam Sama, an otarim Jonatan a mɨsoghezɨ, an areme.

8 Filistian gumazir kaba, me gumazir bar dafar ruarir Getɨn nguibar ekiamɨn izezibar ovavir boriba. Devit uan mɨdorozir gumaziba ko me mɨsoghezɨ, me ariaghire.

21

Devit gumazamiziba medi

(2 Samuel 24:1-25)

1 Dughiar mamɨn, apanibagh amir gumazim Satan, osɨmtɨzim Israelia danɨngasa, egha gumazamiziba mengasa Devitɨn nɨghnɨzim fe.

2 Ezɨ Atrivim Devit Joap ko mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir igharazir mabav gɨa ghaze, “Ia mangɨ Israelian gumazamiziba bar me mengegh. Ia kantrin danganiba bar adar mangɨ, notɨn amadaghan Danɨn nguibar ekiam ikegh, mangɨ sautɨn amadaghan Berseban nguibar ekiamɨn otogh, gumazamiziba bar me mengegh. Kɨ e uan gumazamizibar dɨbobonim gɨfoghasa.”

3 Ezɨ Joap kamaghɨn atrivim ikaragha ghaze, “Atrivim, nan gumazir ekiam, kɨ kamagh ifonge, Ikiavɨra Itir God, a gumazamizibar dɨbobonim damightɨ a bar ghuavanabogh, egh bar avɨrasemegham. Ezɨ atrivim, nan gumazir ekiam, ga uaning, gumazamiziba mengamin ingangarim, kar en ingangarim puvatɨ. Ezɨ nɨ tizimsua arazir kurar kam damuasava ami? Arazir kam ti osɨmtɨzim Israelia danigham.” 4 Ezɨ atrivim gumazamiziba mengasa gavgavigha Joap abɨraghbɨrasi. Kamaghɨn amizɨ, Joap uan mɨdorozir gumazibar dapaniba ko atrivim ategha Israelian gumazamiziba mengasa ghue. Egha me gɨn uamategha Jerusalemɨn ize.

5 Me ghua otivigha gɨvagha, Joap ghua kamaghɨn me uan darorimɨn gun atrivim geghari, “Israelia bar moghɨra, men dɨbobonim 1,100,000plan gumazibar tu, me mɨdorozir gumazibar ingangarim damuam. Ezɨ Judan gumazibar dɨbobonim a 470,000plan tu.” 6 Ezɨ Joap ingangarir atrivim a ganɨngizir kam bar a gifongezir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, a Livain anabam ko Benjaminɨn anabamɨn adarazi mengezir puvatɨ.

7 Ezɨ me Israelian gumazamiziba medir arazir kam, God bar a gifongezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a mɨzazim Israelia gase. 8 Ezɨ Devit kamaghɨn God ko mɨgei, “Kɨ bar onganigha mɨdorozir gumaziba menge. Kɨ arazir kurar kamɨn osɨmtɨzir bar ekiam gami. O Ikiavɨra Itir God, ga uaning, kɨ amizir arazir kurar kam, nɨ a gɨn amadagh.”

9-10 Ezɨ Gat, a gumazir Devit bagha Godɨn akam inigha izim, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ Devit mɨkemegh, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ 3plan tuaviba nɨ ganɨdi. Eghtɨ nɨ dar tam ginabaghtɨ, kɨ anarɨra gɨn mangɨva, a isɨ nɨ danɨngam.’ ”

11 Ezɨ Gat Devit bagha ghua kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God tuavir 3plan kabar tam amɨsɨvasa nɨ bagha mɨkeme. 12 Nɨ 7plan azenibar mɨtiriar ekiam nɨn kantrin otivasa, nɨ ifonge? O, apaniba izɨ ia mɨsogh ian agɨntɨghtɨ, ia arɨ mangɨ 3plan iakɨnibar danganir igharazibar ikiam? O, Ikiavɨra Itir God arɨmariar kuratam amadaghtɨ an enselɨn dafarimɨn nɨn kantrin gumazamiziba 3plan aruebar me bativam? Nɨ bar deraghvɨra nɨghnigh uan ifongiamɨn na mɨkemeghtɨ, kɨ uamategh mangɨ na amadazir Godɨn mɨkɨmam.”

13 Ezɨ Devit bar atiatigha kamaghɨn Gat mɨgei, “Nɨ na mɨgeir akar kam, osɨmtɨzir ekiam na ganɨdi. Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God a zurara apangkuvir God. Kamaghɨn, a bizir manam a damusɨ a damu. Kɨ kamaghɨn aghua, gumazamiziba e gasɨghasɨgham.”

14 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God arɨmariar kuram amadazɨ, Israelian 70,000plan gumazamiziba ariaghire. 15 Ezɨ God Jerusalem gasɨghasɨghasa uan ensel amada. Egha Ikiavɨra Itir God garima, enselɨn kam Jerusalem gasɨghasɨghasa zui, ezɨ a osɨmtɨzir kurar kam gumazamizibar anɨngan men apangkuvigha, uan nɨghnɨzim giragha ensel mɨgɨa ghaze, “Markɨ. Me atakigh.” Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ensel witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganimɨn boroghɨn iti. Ezɨ danganir kam, an Araunan nguazim, a Jebusian ikɨzimɨn gumazim, an ziar igharazim Ornan.

16 Ezɨ Devit Israelian gumazir dapaniba ko azirakar korotiaba aghuigha iti. Egha Devit kogha pɨn garima, Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, mɨdorozir sabam uan agharimɨn an suiragha overiam ko nguazimɨn tizimɨn tughav ikia Jerusalem gasɨghasɨghasa an akuighav iti. Ezɨ Devit uan gumazir dapaniba ko nguazim girɨgha uan guaba isa nguazim mɨtua. 17  *Egha Devit enselɨn kamɨn ganigha kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Kɨrara kɨ arazir kuram gami, egha osɨmtɨzir ekiam iti. Ezɨ gumazamizir kaba, me sipsipbar mɨn iti, mevzika, me osɨmtɨzir manam gami? Bar puvatɨ. Kɨ uan ikɨzim ko erara, nɨ e gasɨghasɨgh.”

18 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ensel Devit mɨkɨmasa kamaghɨn Gat mɨgei, “Nɨ Jebusian gumazim Araunan witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganimɨn mavanang, egh Ikiavɨra Itir God bagh ofa gamir dakozitamɨn ingarigh.” 19 Ezɨ Gat Devit mɨkemezɨ moghɨn, Devit, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn ghua me witɨn dagheba isir danganir kamɨn oto. 20 Dughiar kamɨn, Arauna uan otarir 4pla ko witɨn dagheba isa iti. Egha me enselɨn ganigha, otariba ara ghua monge. 21 Arauna garima, Devit a bagha izi. Kamaghɨn, a ziar ekiam atrivim danɨngasa an boroghɨn ghua tevimning apɨrigha uan guam nguazim mɨtua.

22 Ezɨ Devit kamaghɨn Arauna mɨgei, “Kɨ witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganir kam, kɨ a givezasa izi. Nɨ an ivezim manmaghɨn anerɨsi, kɨ bar a givezam. Kɨ an Ikiavɨra Itir God bagh ofabar amuamin dakozimɨn ingaram. Eghtɨ arɨmariar kurar kam gumazamiziba ategham.”

23 Ezɨ Arauna kamaghɨn Devit mɨgei, “Atrivim, nan gumazir ekiam, markɨ. Nɨ nan nguazir kam givezan kɨ aghua, nɨ puram a iniam. Egh uaghan bizir tizir nɨ ofa damuasa ifongeziba sara, nɨ pura da iniam. Nɨ bulmakaun kaba inigh ofan bar isia mɨghɨriba God danɨngɨsɨ, kɨ bulmakaun kaba nɨ ganɨdi. Nɨ uaghan avim arɨghsɨ, witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir ter ararir kaba daziba bagh ada inigh. Nɨ wit tuamin ofa damusɨ, witɨn kaba inigh. Atrivim, bizir kaba kɨ bar ada isa nɨ ganɨdi.”

24 Ezɨ Atrivim Devit kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damusɨ, pura gumazir igharazimɨn bizitam, o uan bizir kɨ ivezezir puvatɨzitam inigh izɨ, a bagh ofan bar isia mɨghɨrizim damighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan dagɨaba isɨ nɨn bizir kabagh ivezam.” 25 Egha Devit nguazir otevir kam giveza, 7 kilogrem gol isa Arauna ganɨngi. 26 Egha Devit danganir kamɨn Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozimɨn ingarigha, ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan God ko navir vamɨran ikiamibagh ami. Egha Devit gumazamiziba bagha Ikiavɨra Itir Godɨn azai. Ezɨ Ikiavɨra Itir God an azangsɨziba baregha, overiamɨn avim amadazɨ, a izaghira ofa gamir dakozimɨn itir ofabar isi. 27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ, ensel mɨdorozir sabam uam a isa an danganim gatɨ.

28 Dughiar kamɨn, Devit Araunan nguazimɨn ikia garima, Ikiavɨra Itir God an mɨgɨrɨgɨaba barasi. Kamaghɨn amizɨ, Devit danganir kamɨn ikia Ikiavɨra Itir God bagha ofabagh ami.

29 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim ko ofaba bar isia mɨghɨrir ofa gamir dakozim, Gibeonɨn nguibar ekiamɨn uari akuvir danganimɨn iti. Israelia fomɨra gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir dughiamɨn, Moses Purirpenir kamɨn ingari. 30 Ezɨ dughiar kamɨn Devit Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mɨdorozir sabamɨn atiatingi, kamaghɨn amizɨ, a Gibeonɨn mangɨ Godɨn ifongiam gɨfofoghan aghua.

22

1 Egha Devit Araunan nguazimra ikia kamaghɨn mɨgei, “E kagh Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavimɨn Dɨpenimɨn ingaram. Eghtɨ ofan bar isia mɨghɨribar amuamin ofa gamir dakozim uaghan kagh ikiam, eghtɨ Israelia kagh izɨva ofabar amuam.”

Devit Ikiavɨra Itir God bagh Dɨpenimɨn ingarasa biziba akɨraghasi

(Sapta 22--29)

Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaram

2 Kantrin igharazibar gumazamizir maba izegha Israelian nguazimɨn itima, Atrivim Devit men diagha me akuvagha ingangarim me ganɨngi. Marazi a dagɨaba aghorasa me amɨsevegha me mɨkeme, eghtɨ dagɨar kaba me bar deravɨra da aghoram. Eghtɨ me da inigh Ikiavɨra Itir God bagh Dɨpenimɨn ingaram. 3 Ezɨ Devit dɨkonibar ingarasa ainɨn bar avɨriba inigha, ainɨn igharazibar itiar akaba gavgavim dar anɨngasa dar ingari. Egha a uaghan brasɨn bar avɨriba inigha da akufa, ezɨ gumazitam dar osɨmtɨziba tuisɨghan iburagham. 4 Ezɨ Tair ko Saidonɨn nguibar ekiamningɨn itir gumaziba, temer sidan avɨriba inigha Devit bagha ize, ezɨ gumazitam dar dɨbobonim mengan iburagham. 5 Devit tɨghar ovengamin dughiamɨn, a kamaghɨn mɨgei, “Nan otarim Solomon, a bar otarir igiam, egha a dɨpenibar ingaramin arazibagh fozir puvatɨ. Ezɨ kɨ kamaghsua, Solomon Ikiavɨra Itir God bagh Dɨpenir bar aghuitamɨn ingarightɨ, kantribar gumazamiziba bar moghɨra Dɨpenir kam bagh bar akuegh, egh ziar ekiam isɨ a danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨ Solomon bagh biziba inigh da arɨghtɨ, a Dɨpenimɨn ingaram.”

6 Egha Devit uan otarim Solomon mɨkemeghtɨ a Ikiavɨra Itir God, Israelian God bagh Dɨpenimɨn ingarasa, Solomonɨn diazɨ a izi. 7  *Egha David kamaghɨn Solomon mɨgei, “Nan otarim, kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God, uan God bagh Dɨpenir tamɨn ingarasa nɨghnɨsi, eghtɨ gumazamiziba Godɨn boroghɨn izɨ an ziam fam. 8  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, ‘Devit, nɨ na bagh Dɨpenitamɨn ingaran kogham. Nɨ mɨdorozir avɨribagh amua gumazir avɨribav suagharɨki. Kɨ nɨn garima, nɨ bar gumazir avɨribav soghezɨ me ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, nɨ ingangarir kam damuan kɨ aghua. 9 Kɨ otarir tam nɨ danɨngasa, eghtɨ an atrivimɨn otogh dabirabir aghuim ko avughsazim gumazamizibar anɨngam. Eghtɨ kɨ kantrin igharazibar amutɨ, me an anɨngaghan kogham. Borir kɨ danɨngamin kam, nɨ ziam, “Solomon,” a datɨgh.* Eghtɨ an atrivimɨn ikiamin dughiamɨn, kɨ dabirabir aghuim, ko navir amɨrizim, ko avughsazim Israelia danɨngam. 10 Atrivir kamra, Dɨpenir gumazamiziba nan boroghɨn izɨ nan ziam famimɨn ingaram. A nan otarimɨn otoghtɨ, kɨ an afeziamɨn otogham. Eghtɨ an ovavir boribar gumazibara kɨ me damutɨ, me zurara Israelian atrivibar otiv mamaghɨra ikiam.’ ”

11 Egha Devit ua kamaghɨn Solomon mɨgei, “Nan otarim, Ikiavɨra Itir God nɨ ko ikɨ, egh nɨn akuraghtɨ, nɨ Ikiavɨra Itir God, en God uabɨ mɨkemezɨ moghɨra a bagh deravɨra Dɨpenimɨn ingar. 12 Ikiavɨra Itir God fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim nɨ danɨngasa kɨ ifonge, egh a nɨ amɨseveghtɨ nɨ Israelian atrivimɨn otoghamin dughiamɨn, nɨ deravɨra Ikiavɨra Itir God, en God, an Arazibar gɨn mangɨ. 13  *Solomon, nɨ deravɨra uabɨ geghuv, egh Ikiavɨra Itir God Israelia e bagha Moses ganɨngizir arazir a ifongeziba, ko bizir a damuasa e mɨkemezibar gɨn mangɨtɨ, bizir nɨ damuamiba deravɨram otivam. Nɨ mɨtɨgh bar gavgavigh, egh atiatingan markɨ. Nɨ bizitam ateghtɨ, a nɨ damutɨ nɨ dɨgavir kuram damigh puram onganan markɨ.

14 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa bar ingangarir dafam gamua 3,500 tan gol ko 35,000 tan silva akufa. Egha kɨ uaghan bras ko ainɨn avɨriba akufa, eghtɨ gumaziba dar osɨmtɨzim gɨfofoghsɨ iburagham. Egha kɨ uaghan temeba ko dagɨaba arɨghizɨ da iti. Eghtɨ nɨ taba uam ada inigh. 15 Nɨ ingangarir gumazir avɨriba iti. Kar dagɨaba aghorir gumaziba, ko dagɨabar dɨpenibar ingaramin fofoziba itir gumaziba, ko gumazir dɨpenibar ingariba ko gumazir bizir guar avɨribar ingaramin fofozir gumaziba, 16 mati gol ko silva ko bras ko ainɨn ingarir gumaziba. Nɨ ingangarim damutɨ, Ikiavɨra Itir God nɨ ko ikiam.”

17 Egha Devit gɨn, Solomonɨn akurvaghasa Israelian gumazir dapanibav gei. 18 A kamaghɨn me mɨgei, “Ia fo, Ikiavɨra Itir God, en God ia ko iti. A na ataghizɨma, kɨ fomɨra nguazir kamɨn itir gumazamizir avɨrim mɨsogha me agɨfa. Ezɨ me datɨrɨghɨn a ko ian apengan iti. Ezɨ arazir kamɨn, a dabirabir aghuim ko navir amɨrizim ia ganɨngizɨ, ia deravɨra apiaghav itima, apaniba ua ia mɨsozir puvatɨ. 19 Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn bar nɨghnɨzir vamɨra ikɨ, egh ia bar gavgavigh Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavimɨn ifongiamɨn gɨntɨgh. Egh ia datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Dɨpenimɨn ingarigh. Egh gɨn ia Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ko itariba inigh, Dɨpenir kamɨn dar arɨkigh. Dɨpenir kamɨn, gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn izɨva an ziam fam.”

23

1  *Devit ghurigha gɨvazir dughiamɨn, a uan otarim Solomon amɨsevezɨ, a Israelian atrivimɨn oto.

Devit Livaiba bagha ingangariba amɨsefi

2 Atrivim Devit Israelian gumazir dapaniba ko ofa gamir gumaziba ko Livaiba akufa. 3 A mɨkemezɨma, gumaziba Livain anabamɨn adarazi medima, Livaibar gumazir 30plan azeniba ikia dagh afiraziba, men dɨbobonim bar moghɨra 38,000plan gumaziba. 4 Ezɨ Devit kamaghɨn mɨgei, “Gumazir kabar 24,000pla, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangaribar ganam. Eghtɨ men 6,000pla, akɨnafariba osirir ingangariba ko kotiaba tuisɨghamin ingangaribar amuam. 5 Eghtɨ men 4,000plan gumaziba, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiar akabar gan a geghuv ikɨ. Eghtɨ men 4,000pla, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨsɨ buaba ko gitabav soghamin ingangaribar amuam. Kɨ Godɨn ziam fasa sɨghaba ko dɨbɨarir guar avɨribar ingari. Eghtɨ me bizir kaba inigh an ziam fɨ.”

6 Livain anabam 3plan ikɨziba iti. Egha me Livain otarir 3plan kabar otifi: Gerson, Kohat ko Merari. Ezɨ Devit datɨrɨghɨn men gumaziba isa 3plan ikɨzir kabar me arɨki, eghtɨ me uan ingangaribar amuam.

7 Gerson otarir pumuning iti, Ladan ko Simei. 8 Ezɨ Ladan otarir 3pla iti. Otarir ivariam Jehiel, ezɨ an dozimning, Setam ko Joel. 9 Me bar moghɨra Ladanɨn adarazir gumazir dapaniba. Ezɨ Simei otarir 3pla iti, kar Selomot ko Hasiel ko Haran.* 10 Ezɨ Simei otarir 4pla iti: Jahat ko Sina ko Jeus ko Beria. Sinan ziar mam, Sisa. 11 Jahat, a Simein otarir ivariam, ezɨ Sisa, an gɨrara irim. Ezɨ Jeus ko Beria otarir avɨriba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, aningɨn ovavir boriba uari isafuragha uan ziaba osirigha ikɨzir vamɨran otogha iti.

12 Ezɨ Kohat otarir 4pla iti: Amram, Ishar, Hebron ko Usiel. 13  *Amramɨn otarimningɨn ziamning kara: Aron ko Moses. Ikiavɨra Itir God Aron ko an ovavir boriba amɨsefe, eghtɨ me zurara gumazamiziba God ganɨdir bizibar ganam. Egh uari akuvamin dughiabar, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn pauran mughuriar aghuim zuiba tuva mughuriar aghuim damutɨ an otivam. Me uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim damu, egh uaghan an azangsɨghtɨ, a deravɨra gumazamizibar amuam. 14 Ezɨ Godɨn ingangarir gumazim Moses, an ovavir boriba uaghan Livain anabamɨn gumazir igharazibar mɨn otivigha iti. 15 Mosesɨn otarimningɨn ziamning kara: Gersom ko Elieser. 16 Ezɨ Gersomɨn otarir ivariamɨn ziam: Sebuel. 17 Ezɨ Elieser otarir vamɨra iti, an ziam Rehabia. Ezɨ Rehabia ovavir borir bar avɨrim iti.

18 Ezɨ Kohatɨn otarim Ishar, ezɨ Ishar, an otarir ivariam Selomit. 19 Ezɨ Kohatɨn otarir igharazir mam Hebron, an otarir 4pla iti. An otarir ivariam Jeria, ezɨ an gɨrara irim Amaria, ezɨ namba 3 Jahasiel, ezɨ namba 4 Jekameam. 20 Ezɨ Kohatɨn otarir igharazim Usiel, an otarir pumuning iti. An otarir ivariam Maika, ezɨ an gɨrara irim Isia.

21 Ezɨ Livain otarir igharazim Merari, an otarimningɨn ziamning kara: Mali ko Musi. Ezɨ Malin otarimningɨn ziamning: Eleasar ko Kis. 22 Ezɨ Eleasar otariba puvatɨgha areme, a guivibara iti. Ezɨ an guivir kaba me kaghɨra uan afeziar dozim Kisɨn otaribar iti. 23 Ezɨ Musi otarir 3pla iti: Mali ko Eder ko Jeremot.

24 Gumazir kaba bar moghɨra Livain ovavir boriba, egha me bar Livain anabamɨn ikɨzibar gumazir dapaniba. Me Livain anabamɨn adarazir ziaba osira izaghirir dughiamɨn, me men ziaba vaghvagha men adarazir ziabar apengan men ziaba osiri. Ezɨ Livain anabamɨn adarazir 20plan azenibar ikegha ghuanadir gumaziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim gami.

25 Devit faragha kamaghɨn mɨkeme, “Ikiavɨra Itir God, Israelian God, avughsazir bar aghuim uan gumazamizibagh anɨngi, egh a uabɨ Jerusalemɨn ikɨ mamaghɨra ikiam. 26  *Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn Livaiba ua Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim ko ofabagh amir biziba ater daruan kogham.” 27 Ezɨ gumaziba gɨn Devitɨn akar abuananabar gɨn ghua, egha Livain anabamɨn gumazibar ziaba osira uaghiri. Ezɨ Livain anabamɨn 20plan azenibar ikegha ghuanadir gumaziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingarasa men ziaba isi.

28  *Livaibar ingangarim kamakɨn.† Me Aronɨn ovavir boribar akuragh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingaramin ingangarim iti. Egha me uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven me uari akuvir danganiba ko danganir an avɨnizir dɨvazimɨn aven itibar ganamin ingangarim iti. Ikiavɨra Itir God bagha mɨsevezir itarir ekiaba ko itarir doziba, da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mɨzeghtɨ, Livaiba bizir kabar amutɨ da ua zueghamin ingangarim iti. Egha Livaiba uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven damuamin ingangarir igharazir maba uaghan iti.

29 Me God ganɨdir bretɨn rubuzibar pozir pumuningɨn ganamin ingangarim ikia, egha uaghan wit tuamin ofa bagh plauan aghuiba, ko yis puvatɨzir bisketba, ko bret tuamin ofaba, ko plauan me olivɨn borem sara veregha ingarizir bretba bar dar ganam. Me uaghan ofan kabar amuamin daghebar gan dar osɨmtɨziba tuisɨghamin ingangarim iti. 30 Egha mɨzaraziba ko guaratɨziba bar, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn izɨ a mɨnabɨva an ziam famin ingangarim iti. 31 Me uaghan Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨribar amusɨ, me Sabatɨn dughiaba ko iakɨnir igiaba otivir dughiabar isar ekiaba, ko uari akuvir dughiaba, me arazir kam damu mamaghɨra ikɨ. Godɨn Akar Gavgaviba mɨkemezɨ moghɨn, me dar gɨn mangɨva dughiar ekiabar vaghvagh ofan manaba ko ofaba manmaghɨn dar amuam. Livaiba zurara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn an ziam famin ingangarim iti. 32 Livaiba Ikiavɨra Itir God Bativamin Purirpenim ko an Dɨpenimɨn ganamin ingangarim iti. Egh me uaghan uan adarasi, kar Aronɨn ovavir boriba, me men akurvagh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangaribar amuam.

24

Devit Godɨn ingangarim damuasa ofa gamir gumaziba amɨsɨva me arɨsi

1 Kar Aronɨn ovavir boribar ikɨziba. Aronɨn otaribar ziabar kara: Nadap, Abihu, Eleasar ko Itamar. 2  *Ezɨ Nadap ko Abihu, aningɨn afeziam ikiavɨra itir dughiamɨn, aning aremegha boriba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Eleasar ko Itamar, aningra ofa gamir gumazimningɨn oto. 3 Ezɨ Devit atrivimɨn itir dughiamɨn, a kamaghsua, ofa gamir gumazibar ingangariba deravɨram otivam. Kamaghɨn amizɨ, a ofa gamir gumazibar ikɨziba vaghvagha ingangarim bagha me amɨsefe. Ezɨ Sadok ko Ahimelek an akuragha ingangariba isa ofa gamir gumazibagh anɨdi. Sadok, a Eleasarɨn ovavir boribar mav, ezɨ Ahimelek a Itamarɨn ovavir boribar mav. 4 Aning garima, Eleasarɨn ovavir boriba gumazir dapanir avɨriba iti. Kamaghɨn amizɨ, aning me tuiragha me isa 16plan ikɨzibar me arɨki. Ezɨ Itamarɨn ovavir boriba, gumazir dapanir avɨriba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, aning me tuiragha me isa 8plan ikɨzibar me arɨki. 5 Devit ofa gamir gumazibar ingangarim bagha gumaziba amɨsevir dughiamɨn, a Eleasarɨn ikɨzimɨn gumazibara amɨsevir puvatɨ, o Itamarɨn ikɨzimra amɨsefe, puvatɨ. A vɨrara aningɨn ikɨzimningɨn gumaziba amɨsɨvam. Aningɨn ikɨzimning me uaghara Godɨn ingangarir kam damuamin gumaziba iti. Egha me uaghara Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuamin gumaziba iti. Kamaghɨn amizɨ, me satu gikarara gumaziba amɨsefe.

6 Eleasar ko Itamarɨn ikɨzimningɨn ovavir boriba, uari gitavtagha uaghara satu gikararava ofa gamir gumaziba amɨsefi. Me me amɨsevegha gɨvazɨ, akɨnafariba osirir gumazim Livain anabamɨn gumazim Netanelɨn otarim Semaia, a men ziaba osiri. Ezɨ Atrivim Devit uan ingangarir gumazibar garir gumaziba ko, ofa gamir gumazim Sadok ko, ofa gamir gumazim Abiatarɨn otarim Ahimelek, ko ofa gamir gumaziba ko Livaibar ikɨzibar gumazir dapaniba, me bar moghɨra Semaian garima, a ziaba osiri.

7 Me faraghavɨra satu gikararai dughiamɨn, me Jehoiaripɨn ikɨzim amɨsefe. Namba 2 Jedaian ikɨzim, 8 namba 3 Harimɨn ikɨzim, namba 4 Seorimɨn ikɨzim, 9 namba 5 Malkian ikɨzim, namba 6 Mijaminɨn ikɨzim, 10 namba 7 Hakosɨn ikɨzim, namba 8 Abiyan ikɨzim, 11 namba 9 Jesuan ikɨzim, namba 10 Sekanian ikɨzim, 12 egha namba 11 Eliasipɨn ikɨzim, namba 12 Jakimɨn ikɨzim, 13 namba 13 Hupan ikɨzim, namba 14 Jesebeapɨn ikɨzim, 14 namba 15 Bilgan ikɨzim, namba 16 Imerɨn ikɨzim, 15 namba 17 Hesirɨn ikɨzim, namba 18 Hapisesɨn ikɨzim, 16 namba 19 Petahian ikɨzim, namba 20 Jeheskelɨn ikɨzim, 17 namba 21 Jakinɨn ikɨzim, namba 22 Gamulɨn ikɨzim, 18 namba 23 Delaian ikɨzim, egha namba 24 Masian ikɨzim.

19 Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ ingangaribar amuasa ofa gamir gumazibar ikɨzir kabav sefe. Men inazir afeziam Aron fomɨra ingarizɨ moghɨn, me ingaram. Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a fomɨra ingangarir kam damuasa Aron mɨkeme.

Livaibar ikɨzibar ziaba

20 Kar Livain ovavir borir igharaziba, me uan ikɨzibar gumazir dapanibar iti. Men ziabar kara:

Sebuel, an ziar igharazim Subael, a Amramɨn ovavir boribar mav.

Ezɨ Jedea, a Sebuelɨn ovavir boribar mav.

21 Ezɨ Isia, a Rehabian ovavir boribar mav, a men gumazir dapanim.

22 Ezɨ Selomit, a Isharɨn ovavir boribar mav.

Ezɨ Jahat, a Selomitɨn ovavir boribar mav.

23 Ezɨ Hebron* otarir 4pla iti: an otarir ivariam Jeria, ezɨ an gɨrara irim Amaria, ezɨ namba 3 Jahasiel, ezɨ namba 4 Jekameam.

24 Ezɨ Maika, a Usielɨn ovavir boribar mav.

Ezɨ Samir, a Maikan ovavir boribar mav.

25 Ezɨ Isia, a Maikan dozim.

Ezɨ Sekaraia, a Isian ovavir boribar mav.

26-27 Merarin ovavir borimningɨn ziamning kara: Mali ko Musi. Guizbangɨra, aning Merarin otarim Jasian otarimning.

Merarin otarir igharazibar ziabar kara: Soham, Sakur ko Ipri.†

28-29 Malin otarimningɨn ziamning kara: Eleasar ko Kis. Eleasar otariba puvatɨ.

Ezɨ Jeramel, a Kisɨn ovavir boribar mav.

30 Ezɨ Musin otaribar ziaba kara: Mali ko Eder ko Jeremot.

Gumazir kaba, me Livain anabamɨn ikɨzibar gumaziba.

31 Livain anabamɨn ikɨzibar gumazir dapaniba uan doziba ko, ingangarir manam damusɨ satu gikararang Livain anabamɨn ikɨzibav kemeghtɨ, me a damuam. Aronɨn ikɨzimɨn ofa gamir gumaziba, kar men aveghbuaba, me amizir arazibar mɨrara me dagh ami. Ezɨ Atrivim Devit, ko Sadok, ko Ahimelek, ko ofa gamir gumaziba ko Livaibar ikɨzibar gumazir dapaniba, me bar moghɨra men garima, me satu gikararai.

25

Devit Godɨn Dɨpenimɨn ighiam damuasa Livaibar adarazi amɨsefe

1 Devit uan mɨdorozir gumazibar dapaniba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven an ziam famin ingangaribar amuasa gumazir maba amɨsefe. Men ziabar kara: Asapɨn ovavir boriba, ko Hemanɨn ovavir boriba, ko Jedutunɨn ovavir boriba. Me Ikiavɨra Itir Godɨn akam gumazamizibav mɨkɨnamin ingangarim ikia egha gitan guar avɨriba ko tambarinbav sogh uaghan akam me mɨkɨnam. Men ziaba ko ingangarir me amibar kara:

2 Asapɨn otaribar tongɨn, me Sakur ko Josep ko Netania ko Asarela me amɨsefe. Asap uabɨ me gativagha men gari, egha atrivim me mɨgeir dughiabar, me Godɨn akam akuri.

3 Me Jedutunɨn otaribar tongɨn, 6plan gumazir kaba amɨsefe: Gedalia, Seri, Jesaia, Simei,* Hasabia ko Matitia. Ezɨ men afeziam Jedutun me gativagha men gari. Me Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun mɨgɨava a mɨnabava, an ziam fava gitan igharagha garibav sogha ighiabagh ami.

4 Ezɨ Hemanɨn otaribar tongɨn, me gumazir kaba amɨsefe. Bukia, Matania, Usiel, Sebuel, Jerimot, Hanania, Hanani, Eliata, Gidalti, Romamtieser, Josbekasa, Maloti, Hotir ko Mahasiot. 5 Heman, a Godɨn akam isɨ atrivimɨn mɨkɨmamin ingangarim iti. God faragha ziar ekiam isɨ Heman danɨngasa akam akɨri. Kamaghɨn amizɨ, an otarir 14pla ko guivir 3pla a ganɨngi. 6 Ezɨ Heman uan otaribagh ativagha men garima, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, an ziam famin ingangariba iti. Me gitan igharagha gariba ko tambarinbav sogh an ziam fɨva ighiaba bangam.

Ezɨ Atrivim Devit Asap ko Jedutun ko Heman gativagha men gari.

7 Gumazir kaba ko Livain igharazir ighiabar amuamin foziba, men dɨbobonim 288. Me bar deravɨra ighiabagh amir fofozim ini, egha me bar deravɨra gitabav sogha fo. 8 Me bar moghɨra, satu gikararang foghasa, terara ingangarimɨn faragh mangam. Gumazir igiaba, o gumazir ghuriba, o gitabagh ikarara bar fogha gɨvaziba, o tɨghar gitabagh ikararangamin fofozim iniamiba, me bar satu gikararai. Men ikɨziba vaghvagha 12plan gumaziba iti.

9 Me faraghavɨra satu gikararava, Asapɨn ikɨzimɨn gumazim Josep ko an adarazi amɨsefe.

Egha namba 2ɨn dughiamɨn, Gedalia ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

10 Egha namba 3ɨn dughiamɨn, me Sakur ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

11 Egha namba 4ɨn dughiamɨn, me Seri, an ziar igharazim Isri, me an otariba ko an adarazi amɨsefe.

12 Egha namba 5ɨn dughiamɨn, me Netania ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

13 Egha namba 6ɨn dughiamɨn, me Bukia ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

14 Egha namba 7ɨn dughiamɨn, me Asarela, an ziar igharazim Jesarela, me an otariba ko an adarazi amɨsefe.

15 Egha namba 8ɨn dughiamɨn, me Jesaia ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

16 Egha namba 9ɨn dughiamɨn, me Matania ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

17 Egha me namba 10ɨn dughiamɨn, Simei ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

18 Egha me namba 11ɨn dughiamɨn, Usiel, an ziar igharazim Asarel, me a ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

19 Egha me namba 12ɨn dughiamɨn, Hasabia ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

20 Egha me namba 13ɨn dughiamɨn, Sebuel, an ziar igharazim Subael, me an otariba ko an adarazi amɨsefe.

21 Egha namba 14ɨn dughiamɨn, me Matitia ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

22 Egha namba 15ɨn dughiamɨn, me Jerimot ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

23 Egha namba 16ɨn dughiamɨn, me Hanania ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

24 Egha namba 17ɨn dughiamɨn, me Josbekasa ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

25 Egha namba 18ɨn dughiamɨn, me Hanani ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

26 Egha namba 19ɨn dughiamɨn, me Maloti ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

27 Egha namba 20ɨn dughiamɨn, me Eliata ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

28 Egha namba 21ɨn dughiamɨn, me Hotir ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

29 Egha namba 22ɨn dughiamɨn, me Gidalti ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

30 Egha namba 23ɨn dughiamɨn, me Mahasiot ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

31 Egha namba 24ɨn dughiamɨn, me Romamtieser ko an otariba ko an adarazi amɨsefe.

26

Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar garir gumazibar ziaba

1 Livain anabamɨn gumazir maba, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabagh eghuva dar garir gumaziba. Men ziabar kara:

Meselemia, a Koren otarim, a Asapɨn adarazir mav, egha a Koran ikɨzimɨn gumazim.

2-3 Ezɨ Meselemian otaribar ziabar kara: An otarir ivariam Sekaraia, ezɨ namba 2 Jediael, ezɨ namba 3 Sebadaia, ezɨ namba 4 Jatniel, ezɨ namba 5 Elam, ezɨ namba 6 Jehohanan, ezɨ namba 7 Elioenai.

4-5  *God deragha Obetidom gamima, an otarir avɨriba iti. Men ziabar kara: An otarir ivariam Semaia, ezɨ namba 2 Jehosabat, ezɨ namba 3 Joa, ezɨ namba 4 Sakar, ezɨ namba 5 Netanel, ezɨ namba 6 Amiel, ezɨ namba 7 Isakar, ezɨ namba 8 Peuletai.

6 Ezɨ Obetidomɨn otarim Semaia, an otarir maba iti. Me gumazir bar aghuiba egha bar gavgafi, kamaghɨn amizɨ, me uan ikɨzibar gumazir dapanibar otifi.

7 Semaian otaribar ziabar kara: Otni, Refael, Obet, Elsabat, Elihu ko Semakia. Elihu ko Semakia bizir avɨribar ingaran bar fo.

8 Obetidomɨn ikɨzimɨn 62plan gumaziba, me bar gumazibar garir gumaziba, egha me bar gavgavigha uan ingangaribagh fogha dagh ami.

9 Ezɨ Meselemian ikɨzimɨn gumazir 18pla, me bar deravɨra uan ingangaribagh fogha dagh gami.

10-11 Hosa, a Merarin ikɨzimɨn gumazim. Hosan otaribar kara: An otarim Simri, a men dapanimɨn iti. (Simri, a guizbangɨra Hosan otarir ivariam puvatɨ. An afeziam an amɨsevezɨ, a gumazir dapanimɨn oto.) Ezɨ namba 2 Hilkia, ezɨ namba 3 Tebalia, ezɨ namba 4 Sekaraia. Hosan ikɨzimɨn 13plan gumaziba, me tiar akabar garir ingangarim iti.

12 Itiar akabar garir gumazir dapanir kaba, me uan ikɨziba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiar akabar ikia dagh eghuva dar garir ingangarim gami, mati Livain gumazir igharaziba uan ingangaribagh ami moghɨn ami.

13 Ikɨzir kabar gumaziba bar moghɨra satu gikararang fofoghasa, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim itiar akar manamɨn gan a geghuvam. Men ikɨzim avɨraseme, o avɨrasemezir puvatɨ, ikɨzir kabar gumaziba bar moghɨra ingangarim iniam. 14 Me satu gikarara kamaghɨn foghasa, terara aruem anadi naghɨn itir itiar akamɨn gan a geghuvam. Ezɨ satu Meselemia amɨsefe. Ezɨ gɨn me ua satu gikarara kamaghɨn foghasa, Sekaraia itiar akar manamɨn gan a geghuvam, ezɨ satu itiar akar notɨn itim amɨsefe. Sekaraia, a Meselemian otarim, egha nɨghnɨzir aghuiba anɨdir gumazim. 15 Ezɨ satu gɨn sautɨn amadaghan itir itiar akamɨn gan a geghuvasa Obetidom amɨsefe. Egha satu, danganir biziba arɨzibar ganamin ingangarim bagha an otariba amɨsefe. 16 Egha satu, aruem uaghiri naghɨn itir itiar akam ko itiar akar me kamaghɨn dɨborim Saleket, aningɨn ganasa, Supim ko Hosa amɨsefe. Saleketɨn itiar akam, a pɨn ghuavanadir tuavimɨn boroghɨn iti. Me itiar akar kabar ganamin ingangarim damuasa, me ikɨzir kaba amɨsefe, eghtɨ ikɨzitam faragh ingarightɨ, gɨn ikɨzir igharazitam men danganim inigh ingaram.*

17 Arueba bar zurara, Livain 6pla aruem anadi naghɨn itir itiar akamɨn gara a geghufi, ezɨ 4pla notɨn amadaghan itir itiar akamɨn gara a geghufi, ezɨ 4pla sautɨn amadaghan itir itiar akamɨn gara a geghufi. Ezɨ 4pla danganir me biziba arɨzibar gara a geghufi. Me gumazir pumuning isa danganir me biziba arɨzibar vongɨn aning atɨ, egha ua pumuning isa danganir me biziba arɨzibar vongɨn aning atɨ. 18 Ezɨ 6plan gumaziba, aruem uaghiri naghɨn itir itiar akamɨn gara a geghufi.† Pumuning dɨpenimɨn gara a geghufi, ezɨ 4plan gumaziba tuavimɨn gari.

19 Gumazir itiar akabar garir kaba bar moghɨra Kora ko Merarin ikɨzimningɨn adarasi.

Livaiba amir ingangarir maba

20 Livaibar gumazir mam Ahiya, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir dagɨaba arɨzir danganibar garir gumazim. Egha a uaghan gumazamiziba Ikiavɨra Itir God bagha anɨdir bizir aghuiba itir danganimɨn gari. 21 Ezɨ Gersonɨn otarim Ladan, an ikɨzimɨn gumazir mam, an ziam Jehiel. 22 Ezɨ Jehielɨn otarimning, Setam uan aveghbuam Joel ko, aning Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir dagɨaba arɨzir danganibar garir ingarim iti.

23 Ezɨ Amram ko Ishar ko Hebron ko Usielɨn ikɨziba, me bar ingangariba iti. Men ingangaribar kara:

24 Amramɨn ikɨzimɨn gumazim Sebuel, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir dagɨaba arɨzir danganibar garir gumazir dapanim. A Mosesɨn otarim Gersom, an ovavir boribar mav.

25 Sebuelɨn ikɨzimɨn gumazir mam iti, an ziam Selomit. A Gersomɨn aveghbuam Elieser, an ovavir boribar gumazim. Elieser, a Rehabian afeziam, ezɨ Rehabia, a Jesaian afeziam, ezɨ Jesaia, a Joramɨn afeziam, ezɨ Joram, a Sikrin afeziam, ezɨ Sikri, a Selomitɨn afeziam. 26 Gumazamiziba God bagha anɨdir bizir aghuir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiba, Selomit uan adarazi ko, me bizir aghuir kabar gara dagh eghufi. Atrivim Devit, ko ikɨzibar gumazir dapaniba, ko mɨdorozir gumazibar gumazir dapaniba bizir aghuir kaba God bagha dagh inaba. 27 Me mɨdorozibagh amir dughiabar, me uan apaniba abɨra men bizir aghuir avɨriba ini. Egha me gɨn God bagha bizir kabar mabagh inabagha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim damuasa da inigha ize. 28 Bizir aghuir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir kabar maba, Godɨn akam inigha izir gumazim Samuel, ko Atrivim Sol, ko Nerɨn otarim Apner, ko Seruian otarim Joap, me da isa God ganɨngi. Ezɨ Selomit uan adarazi ko bizir kaba bar dagh eghuva dar gari.

29 Ezɨ Isharɨn ovavir boribar tongɨn, me Kenania uan otariba ko, gavmanɨn ingangaribar amuasa me amɨsefe. Me akɨnafariba osirir ingangaribagh amua kotɨn aven Israelian gumazamizibar osɨmtɨziba tuisɨsi.

30 Ezɨ Hebronɨn ovavir boribar tongɨn, me Hasabia ko an adarazir 1,700plan gumaziba amɨsevezɨ, me gavmanɨn ingangarim gami. Me Israelɨn nguazir aruem uaghiri naghɨn ikegha ghua, Jordanɨn Fanemɨn otozimɨn, me gavmanɨn ingangariba bar dagh ativagha dagh ami. Gumazir kaba me gavmanɨn ingangariba bar dagh fo, egha me Ikiavɨra Itir God bagha amir ingangariba ko atrivimɨn ingangariba bar adagh ativagha dagh ami. 31 Ezɨ Jeria, a Hebronɨn ovavir boribar adarazir gumazir dapanim. Namba 40ɨn azenimɨn Devit atrivimɨn itima, me Hebronɨn ovavir boriba buri. Egha me garima, gumazir kabar avɨriba, Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Jaserɨn iti. Jaserɨn itir gumazir kaba, me bizir bar aghuir igharagha garir avɨribagh amir fofozir gumaziba. 32 Ezɨ Atrivim Devit, Israelian Jordanɨn Fanemɨn aruem anadi naghɨn itir danganir kabagh ativagh dar ganasa Jeria, ko an adarazi amɨsefe, men dɨbobonim 2,700ɨn tu. Nguazir kaba, Rubenɨn anabam ko Gatɨn anabam ko Manasen anabar me tuirazimningɨn faragha zuimɨn adarazir nguaziba. Ezɨ 2,700plan gumazir kaba me gumazir bar aghuiba, egha uan ikɨzibar gumazir dapaniba. Egha gumazamiziba God bagha amir ingangariba ko atrivimɨn ingangariba bar dagh ativagha dar gari.

27

Atrivimɨn gumazir dapaniba ko mɨdorozir gumazibar dapanibar ziaba

1 Kar Israelian ikɨzibar gumazir dapanibar ziaba, ko 1,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanibar ziaba, ko 100plan mɨdorozir gumazibar gari gumazir dapanibar ziaba, ko akɨnafariba osirir gumazibar ziaba. Gumazir dapanir kaba, 12plan ikɨzir ekiabar gumazir ingangaribagh amibagh ativagha men gari. Ikɨzir kabar ikɨzir vamɨra zurara azenibar iakɨnir tamɨn ingarightɨ, gɨn ikɨzir igharazim men danganim inigh iakɨnir igharazimɨn ingaram. Ikɨzir kaba vaghvagha 24,000plan gumaziba iti. Men ziabar kara:

2 Sapdielɨn otarim Jasobeam, a iakɨnir faragha zuimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumazibar garir gumazir dapanim. 3 Egha a uaghan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanibar garir gumazir dapanim. A Peresian ikɨzimɨn gumazir mam.

4 Ezɨ Ahohin ikɨzimɨn gumazim Dodai, a namba 2 iakɨnimɨn ingangarim damuamin gumazir 24,000pla me geghuva men gari. Ezɨ Miklot an namba 2ɨn ikia an akurvasi.*

5 Ezɨ Benaia, a ofa gamir gumazim Jehoiadan otarim, a namba 3ɨn iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. 6 Benaia, an Atrivim Devitɨn 30plan mɨdorozir gumazir gavgavibar mav, egha mɨdorozir gumazir kabar gumazir dapanim. Ezɨ an otarim Amisabat an namba 2ɨn ikia an akurvasi.

7 Ezɨ Asahel, a Joapɨn dozim, a namba 4 iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Ezɨ an otarim Sebadaia, gɨn an danganim ini.

8 Ezɨ Samhut, a Isharɨn ikɨzimɨn gumazim, a namba 5 iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari.

9 Ezɨ Ikesɨn otarim Ira, a Tekoan nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 6 iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari.

10 Ezɨ Heles, a Pelonɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 7ɨn iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Heles, a Efraimɨn anabamɨn adarazir gumazim.

11 Ezɨ Sibekai, a Husan nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 8ɨn iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Sibekai, a Seran ikɨzimɨn gumazim.

12 Ezɨ Abieser, a Anatotɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 9 iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Abieser, a Benjaminɨn anabamɨn adarazir gumazim.

13 Ezɨ Maharai, a Netofan nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 10ɨn iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Maharai, a Seran ikɨzimɨn gumazim.

14 Ezɨ Benaia, a Piratonɨn nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 11ɨn iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Benaia, a Efraimɨn anabamɨn adarazir gumazim.

15 Ezɨ Heldai, a Netofan nguibar ekiamɨn gumazim, a namba 12ɨn iakɨnimɨn ingangarim damuamin 24,000plan gumaziba me geghuva men gari. Heldai, a Otnielɨn ikɨzimɨn gumazim.

Gumazir dapanir Israelian anababagh eghuva men garibar ziaba

16 Israelian anababar adarazir gumazir dapanibar ziabar kara:

Elieser, a Sikrin otarim, a Rubenɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari.

Ezɨ Sefatia, a Makan otarim, a Simeonɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari.

17 Ezɨ Hasabia, a Kemuelɨn otarim, a Livain anabamɨn adarazi gativagha men gari.

Ezɨ Sadok, a Aronɨn ikɨzimɨn adarazi gativagha men gari.

18 Ezɨ Elihu, a Devitɨn avebar mam, a Judan anabamɨn adarazi me gativagha men gari.

Ezɨ Omri, a Maikelɨn otarim, a Isakarɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari.

19 Ezɨ Ismaia, a Obadian otarim, a Sebulunɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari.

Ezɨ Jeremot, a Asrielɨn otarim, a Naptalin anabamɨn adarazi gativagha men gari.

20 Ezɨ Hosia, a Asasian otarim, a Efraimɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari.

Ezɨ Joel, a Pedaian otarim, a Manasen anabar me tuirazimningɨn mamɨn adarazi gativagha men gari.

21 Ezɨ Ido, a Sekaraian otarim, a Manasen anabar me tuirazimningɨn ikɨzir igharazimɨn adarazi gativagha men gari, me Gileatɨn Distrighɨn iti.

Ezɨ Jasiel, a Apnerɨn otarim, a Benjaminɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari.

22 Ezɨ Asarel, a Jerohamɨn otarim, a Danɨn anabamɨn adarazi gativagha men gari. Kar Israelian anababar garir gumazir dapaniba.

23  *Ikiavɨra Itir God bar fomɨra akam akɨra ghaze, a Israelian gumazamizibar amightɨ, men dɨbobonim bar avɨrasemegh overiamɨn mɨkovezibar mɨn otogham. Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Devit gumazir igiar 20plan azenibar apengan itiba, a me mengezir puvatɨ. 24  *Seruian otarim Joap, a gumaziba medir dughiamɨn, a ingangarir kam agɨvazir puvatɨ. God gumaziba medir arazir kam gifongezir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, a Israelia puv me gami. Ezɨ bizir kam bangɨn, me gumazibar dɨbobonim, Atrivim Devit Amizir Bizibar Eghaghaniba Akɨnafarir kamɨn da osirizir puvatɨ.

Atrivimɨn bizibagh eghuva dar garir gumazibar ziaba

25 Adielɨn otarim Asmavet, an atrivimɨn dagɨaba ko bizir aghuibar garir gumazim. Ezɨ Usian otarim Jonatan, a dagher dɨpenir tintinibar kantrin itiba ko nguibar ekiabar aven itiba ko nguibar dozibar itiba ko mɨdorozir danganibar itir tauan bar gavgavibar gari. 26 Ezɨ Kelupɨn otarim Esri, an azenibar ingarir gumazibar garir gumazim. 27 Ezɨ Raman nguibar ekiamɨn gumazim Simei, an atrivimɨn wainɨn azenibar garir gumazim. Ezɨ Sefamɨn nguibar ekiamɨn gumazim Sapdi, a wainɨn dɨpaba arɨghamin danganibar garir gumazim. 28 Ezɨ Gederɨn nguibar ekiamɨn gumazim Balhanan, an aruem uaghiri naghɨn itir mɨghsɨar dozibar itir olivɨn temeba ko fighɨn temebar garir gumazim. Ezɨ Joas, olivɨn boreba arɨzir danganibar garir gumazim. 29 Ezɨ Saronɨn danganir zarimɨn itir gumazim Sitrai, a Saronɨn danganir zarimɨn itir bulmakaubar garir gumazim. Ezɨ Atlain otarim Safat, a danganir zarir igharazibar itir bulmakaubar garir gumazim. 30 Ezɨ Ismaelɨn ikɨzimɨn gumazim Obil, an atrivimɨn kamelbar garir gumazim. Ezɨ Meronotɨn nguibar ekiamɨn gumazim Jedea, a donkibar garir gumazim. 31 Ezɨ Hagarɨn ikɨzimɨn gumazim Jasis, a sipsipba ko memebar garir gumazim.

Gumazir kaba bar moghɨra, Atrivim Devitɨn bizibar garir gumazir dapaniba.

Gumazir nɨghnɨzir aghuiba isa Devit ganɨdibar ziaba

32 Jonatan, a Atrivim Devitɨn afeziar dozim, a nɨghnɨzir aghuiba isa Atrivim Devit ganɨdir gumazim. A fofozir ekiam ikia egha akɨnafariba osirir arazim bar a gɨfo. A Hakmonin otarim Jehiel ko, aning atrivimɨn otaribar sure gamir ingangarim iti.

33 Ezɨ Ahitofel uaghan nɨghnɨzir aghuiba atrivim ganɨdir gumazim. Ezɨ Arkan nguibar ekiamɨn gumazim Husai, an atrivimɨn roroar aghuim. 34 Ahitofel aremezir dughiamɨn gɨn, Abiatar ko Benaian otarim Jehoiada, aning Ahitofelɨn danganim ini.

Ezɨ Joap atrivimɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir faragha zuim.

28

Devit Godɨn Dɨpenimɨn ingaramin araziba ko, me manmaghɨn an ingaramin arazibar
gun gumazir aruabav gei

1 Atrivim Devit Israelian gumazir dapaniba izɨ Jerusalemɨn uari akuvaghasa, me bagha akam amada. Kamaghɨn amizɨ, Israelian anababar gumazir dapaniba, ko atrivimɨn ingangaribagh amir gumazibar gumazir dapaniba ko, gumazir dapanir 1,000plan mɨdorozir gumazibar gariba, ko gumazir dapanir 100plan mɨdorozir gumazibar gariba, ko atrivim ko an otaribar biziba ko asɨzibar garir gumazibar gumazir dapaniba, ko atrivimɨn dɨpenimɨn ingangaribagh amir gumazibar dapaniba ko, mɨdorozir gumazir gavgaviba ko, gumazir aruaba, me bar moghɨra iza Jerusalemɨn uari akufa.

2  *Ezɨ Atrivim Devit dɨkavigha mɨtɨgha kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan aveghbuaba ko nan gumazamiziba, kɨ amir mɨgɨrɨgɨam ia a baragh. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨghasa a bagh Dɨpenir aghuitamɨn ingarasa uan navir averiamɨn pamten nɨghnɨsi. Eghtɨ Boksiar kam kagh avughsɨ, en Godɨn dagarimning arɨzir danganimɨn mɨn ikiam. Kɨ Dɨpenir kamɨn ingarasa nɨghnigha, a bagha biziba bar da akuvagha gɨfa. 3 Ezɨ God kamaghɨn na mɨgei, ‘Devit, nɨ mɨdorozir gumazimra, egha gumazamizir avɨrimɨn mɨsoghezɨ me ariaghire, ezɨ men ghuziba nɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba na bagh izɨ nan ziam famin Dɨpenir kam, nɨ an ingaram kogham.’

4 “Egha Ikiavɨra Itir God, Israelian God, Israelia gativagh men gan mamaghɨra ikiasa na ko nan ovavir boriba amɨsefe. A faragha Judan anabamɨn adarazi amɨsefe, eghtɨ me Israelia gativagh men gan men gumazir dapanibar ikiam. Egha Judan anabamɨn gumazibar tongɨn, a nan afeziamɨn ikɨzim amɨsefe. Egha gɨn, a uan ifongiamɨn gɨn ghua, nan aveghbuabar tongɨn na amɨsevegha na gamizɨ, kɨ Israelia bar moghɨra, men atrivimɨn oto. 5 Ikiavɨra Itir God otarir avɨriba na ganɨngi. Egha men tongɨn a Solomon amɨsefe, eghtɨ a nan danganim inigh Israelian kantrin ganam. Israelɨn kantri, a guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn kantri. 6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨkeme, ‘Nɨn otarir kam, Solomon, anarɨra nan Dɨpenim ko an avɨnamin dɨvazimɨn ingaram. Guizbangɨra, a nan otarimɨn ikiasa kɨ anemɨsefe. Eghtɨ kɨ an afeziamɨn ikiam. 7 A datɨrɨghɨn ami moghɨn, nan Akar Gavgaviba ko bizir kɨ damuasa mɨkemezibar gɨn mangɨtɨ, kɨ an ikɨzimɨn adarazir gumaziba amsɨvtɨ, me zurara atrivibar ikɨ mangɨ mamaghɨra ikiam.’ ”

8 Egha Devit ua kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizir datɨrɨghɨn kagh tuivighav itiba, kɨ e uan Godɨn damazim ko ian damazibar, kɨ guizbangɨra kamaghɨn ia mɨgei, Ikiavɨra Itir God, ian God e ganɨngizir Akar Gavgavir kaba, ia bar deravɨra dar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damu, nguazir aghuir kamɨn ikiam, eghtɨ a ian nguazimra ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ ian ovavir borir gɨn otivamba uaghan zurara nguazir kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

9  *“Ezɨ nan otarim Solomon, kɨ nɨ mɨgei, nɨ bar deraghvɨra uan afeziamɨn God gɨfogh an apengan ikɨsɨ, nɨ uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir bar vamɨra ikɨ. Egh nɨ an ifongiamɨn gɨn mangɨsɨ bar gavgafigh. Ikiavɨra Itir God en nɨghnɨziba ko ifongiabagh fo, kamaghɨn amizɨ, nɨ kamaghɨn damu. Nɨ an ifongiam gɨfoghsɨ bar gavgavightɨ, a nɨn amamangatɨghtɨ nɨ deravɨra a gɨfogham. Egh nɨ akɨrim ragh a gasaraghtɨ, a nɨ batuegh akɨrim ragh nɨ gasaraghtɨ nɨ zurara an saghon ikiam. 10 Egh nɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn fogh, gumazamiziba izɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin Dɨpenim, an an ingarasa nɨ amɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gavgavigh Dɨpenir kamɨn ingar.”

11 Devit mɨkemegha gɨvagha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaramin bizir osiziriba ko Dɨpenimɨn ingaramin nedazimɨn akɨnafarim isa Solomon ganɨngi. Nedazir kaba, da Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir kamɨn danganiba, ko Dɨpenimɨn azuarir ekiam, ko danganir bizir aghuibar arɨghamiba, ko pɨn itir danganir doziba, ko aven itir danganir ekiaba, ko Danganir Bar Anogoroghezim, kar Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨghamin danganim. Boksiar kamɨn asuam, kar God gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadir danganim. Danganir kabar nedaziba, da bar akɨnafarir kamɨn iti. 12 Godɨn Duam, Devitɨn akazir bizibar nedazibar kara: Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir uari akuvir danganim, ko me uari akuvir danganir ekiam okarizir danganir doziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn aven itir dagɨaba arɨzir danganiba, ko gumazamiziba Ikiavɨra Itir God ganɨdir bizir aghuiba arɨzir danganiba.

13 Akɨnafarir kam uaghan osizirir igharazir maba iti, dar kara: Ofa gamir gumaziba ko Livaiba ingangarim damuamin araziba, ko Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingaramin araziba, ko Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir ingangarim bagh itariba ko bizir igharaziba, me manmaghɨn dar ingaramin arazim, da uaghan akɨnafarir kamɨn aven iti. 14 Osizirir kam, uaghan ghaze, gol ko silvan kapba ko itariba ko bizir igharazibar ingarsɨ, me gol ko silvan osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh dar ingaram. 15 Egh lamba ko da arɨghamin aghoriba bagh, me gol ko silvan osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh dar ingaram. 16 Egh golɨn dakozibar ingarsɨ, me golɨn osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh dar ingaram, kar dakozir me bretba arɨgh da isɨ God danɨngamiba. Egh me silvan dakozibar ingarsɨ, me silvan osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh dar ingaram. 17 Akɨnafarir kamɨn me bizir kaba uaghan da osira izaghirɨ: Me fokba ko itariba ko kapbar ingarsɨ me golɨn aghuir osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh dar ingaram. Egh silvan itarir igharaziba bagh, me silvan osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigha, dar ingaram. 18 Ezɨ akɨnafarir kam uaghan bizir kabar gun mɨgei: me golɨn aghuir osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh, me pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn ingaram. Egh me golɨn aghuir osɨmtɨzir manmaghɨn itiba inigh, enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimningɨn ingarightɨ, aningɨn avɨzimning oneghɨrɨgh Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisɨn ikiam. Enselɨn kamning, Ikiavɨra Itir Godɨn karisɨn ababanimɨn mɨn ikiam.

19 Ezɨ Atrivim Devit kamaghɨn mɨgei, “Akɨnafarir kamɨn itir nedaziba bar, Ikiavɨra Itir God uabɨ dar nedazibar nan akazɨ, kɨ da osiri.”

20 Egha Atrivim Devit kamaghɨn uan otarim Solomon mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, a nan God, a nɨ ko iti, a nɨn akurvagham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ mɨtɨgh bar gavgavigh ingangarir kam damu. Nɨ osɨmtɨzibar gantɨ, da nɨ abɨnan markɨ. Nɨ atiatingan markɨ. God nɨ ateghan kogham. Puvatɨ. A nɨ ko ikɨ mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ, nɨ an Dɨpenimɨn ingangarim agɨvagham. 21 E Godɨn Dɨpenimɨn ingangaribar amuasa Livain anabamɨn ikɨziba ko ofa gamir gumazibar ikɨziba amɨsevegha gɨfa. Ezɨ ingangarir guar avɨribar amuan bar foziba, nɨn akurvaghasa gara iti. Ezɨ gumazir dapaniba ko gumazamiziba bar moghɨra, nɨn mɨgɨrɨgɨabar gɨntɨghasa pura nɨraram oragha iti.”

29

Gumazamiziba Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa bizir aghuiba arɨsi

1  *Ezɨ Atrivim Devit kamaghɨn gumazamiziba bar me mɨgei, “God uabɨ, nan otarim Solomon, uan Dɨpenimɨn ingarasa a ginaba. Ezɨ e bar fo, a bar igiamra ikia ingangaribar amuan fofozir ekiaba puvatɨ. Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavimɨn Dɨpenimɨn ingaramin ingangarir kam, a ingangarir dozim puvatɨ, mati me nguazir kamɨn gumazamizibar dɨpenimɨn ingarasa. Puvatɨ. A ingangarir bar ekiam. 2 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa pamten ingara bizir avɨribar kɨri, kar gol, silva, bras, ain, temeba, dagɨar pɨzir aghuiba, dagɨar gariba, ko dagɨar bar aghuir ivezim bar pɨn kozir igharaziba uaghan, kɨ bar da inigha da arɨki. 3 Kɨ uan Godɨn Dɨpenim bagha bar ifonge, kamaghɨn amizɨ, bizir kɨ akuvagha gɨvazir kabagh isɨn, kɨ datɨrɨghɨn uabɨ uan gol ko silvaba anɨngi. 4 Kantri Ofirɨn golɨn bar aghuir kɨ anɨngizir kabar osɨmtɨzim, 100,000 kilogrem gafira. Ezɨ silvan aghuibar osɨmtɨzim 240,000 kilogremɨn tu. Bizir kaba, da Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn averiamɨn an bɨribar mɨriaba asɨngamin biziba. 5 Fofozir gumaziba uaghan silva ko golɨn kaba iniva Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir bizir igharazibar nedazibar ingaram. Ezɨ ian tinara datɨrɨghɨn ofan mɨn uan bizitaba ko uabɨ isɨ, Ikiavɨra Itir God danɨngasa ifonge?”

6 Ezɨ ikɨzibar gumazir dapaniba, ko anababar gumazir dapaniba, ko gumazir dapanir 1,000plan mɨdorozir gumazibar gariba, ko gumazir dapanir 100plan mɨdorozir gumazibar gariba, ko atrivimɨn ingangaribar garir gumazir dapaniba, me Devitɨn mɨgɨrɨgɨar kam barazima a men navibagh inivima me uan ifongiamɨn gɨn ghua uan bizir aghuiba isa da anɨdi. 7 Me anɨngizir bizir kabar osɨmtɨziba kamaghɨn ghu: gol 170,000 kilogrem gafira, ezɨ silva 340,000 kilogrem gafira, ezɨ bras 620,000 kilogremɨn tu, ezɨ ain 3,400,000 kilogrem gafira. 8 Ezɨ gumazir dagɨar aghuir ivezir bar pɨn kozir igharagha gariba itiba, me da isa Godɨn Dɨpenimɨn aven itir dagɨaba arɨzir danganimɨn da arɨki. Gersonɨn ovavir boribar mav Jehiel, a dagɨar kaba arɨzir dɨpenimɨn garir gumazim. 9  *Gumazamiziba garima, men gumazir dapaniba uan bizir aghuir avɨribar anɨngasa naviba dɨkafi, egha me nɨghnɨzir bar vamɨra ikia uan ifongiamɨn gɨn ghua bizir kaba isa Ikiavɨra Itir God ganɨdi. Ezɨ gumazamiziba bar akonge. Ezɨ Atrivim Devit uaghan bar akonge.

Devit Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe

10 Egha Atrivim Devit gumazamizibar damazimɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa kamaghɨn a mɨnabi:

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ en inazir afeziam Israelɨn God,

e nɨn gumazamiziba, e zurara nɨn ziam fɨ mamaghɨra ikiam.

11  *Nɨ gavgavir bar ekiam ikia, ziar ekiam ikia, bar pɨn mar iti, nɨ bar faragha iti.

Bar guizbangɨra, overiam ko nguazimɨn itir bizir kaba bar nɨn biziba.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ biziba bar dagh ativagha dar atrivir ekiam.

12 Nɨrara bar bizir aghuir avɨriba e ganɨdi.

Egha nɨrara biziba bar dagh atifa.

Nɨrara gavgavir ekiar kamɨn mɨngarim.

Nɨrara gumazamizibar amutɨ me gavgavigh ziar ekiaba iniam.

13 “En God, e datɨrɨghɨn nɨ mɨnabava

nɨn ziar bar ekiam fe.

14 “Kɨ uan gumazamiziba ko, e kamaghɨn mɨkɨman kogham, e nɨ ganɨdir bizir kabar ghuaviba. Puvatɨ. E pura gumazir kɨniba, e bizitamɨn ghuavim ikiangizir puvatɨ. Bizir kaba, kar bar nɨn bizibara. Nɨ faragha bizir kaba e ganɨngi, ezɨ e datɨrɨghɨn ua da isa nɨ ganɨdi. 15 E nɨn damazimɨn e iza pura guighav itir gumazamiziba ko azenan itir gumazamiziba, mati en inazir afeziaba. En ikɨrɨmɨrir nguazir kamɨn itim, a uaghan en suiraghan kogham. E otivigh dughiar otevimra ikegh arɨghiregham, mati nedazibar mɨn, ghuariam aruem apazazɨ, da zuamɨra puvatɨ. 16 O Ikiavɨra Itir God, en God, nɨrara ziar ekiam iniasa, e nɨ bagha Dɨpenimɨn ingarasa bizir kaba kagh ada akufa. Ezɨ bizir nɨ bagha inigha izir kaba, da bar nɨn bizibara.

17 “Nan God, nɨ gumazamizibar naviba tuisɨgha men garima, me arazir voroghɨra itibagh amima, nɨ navir amɨrizim isi. Kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha, uaghan nɨn ziar ekiam gɨnɨghnɨsi, ezɨ nan navim bizir kaba nɨ danɨngasa na dɨkavima, kɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua da isa nɨ ganɨngi. Ezɨ arazir kamra, nɨn gumazamizir kaba uan biziba isa nɨ ganɨngi. Ezɨ kɨ men ganigha bar akonge. 18 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en inazir afeziaba Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God, nɨ uan gumazamizibar amutɨ, me nɨ bagh kamaghɨn garir nɨghnɨzim ko arazir aghuiba ikɨ gavgavigh mamaghɨra ikiam. Egh nɨ uaghan men navir averiabar aven itir ifongiabar amightɨ, me nɨn porogh ikɨ gavgafigh. 19 Nɨ nan otarim Solomonɨn nɨghnɨzim feghtɨ, a nɨghnɨzir bar vamɨra ikɨ nɨn Akar Gavgaviba, ko nɨ mɨkemezir akaba, ko arazir nɨ ifongezibar gɨn mangɨ, egh nɨn Dɨpenimɨn ingar. Dɨpenir kam, kɨ an ingarasa bizibar kɨri.”

20 Egha Atrivim Devit kamaghɨn bar gumazamizibav gei, “Ia Ikiavɨra Itir God, ian God, an ziam fɨ.” Ezɨ gumazamiziba oregha Ikiavɨra Itir God ko Atrivim Devitɨn damazimɨn dapaniba avigha nguazim giregha fuaghav ikia, Ikiavɨra Itir God, men inazir afeziabar God, ziar ekiam a ganɨdi. 21 Egha gumazamiziba amɨmzaraghan 1,000plan bulmakaun apurir igiaba, ko 1,000plan sipsipɨn apuriba, ko 1,000plan sipsipɨn nguziba inigha ghua Ikiavɨra Itir God bagha ofan bar isia mɨghɨribagh ami. Egha me uaghan wainɨn dɨpam ingamin ofabagh ami. Me uaghan Israelian gumazamiziba bagha ofan igharazir avɨrir mabagh ami. 22 Egha me dughiar kamɨn isar ekiam gamua ofan igharazir kabar wainɨn dɨpaba ko asɨzir tuziba apava Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar akonge.

Egha dughiar kamra, me Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn olivɨn borem isa ua namba 2ɨn dughiamɨn Solomonɨn dapanim gingegha, uam anemɨsevezɨ an atrivimɨn oto. Egha me uaghan ofa gamir gumazimɨn otivasa Sadok amɨsefe.

23  *Ezɨ Solomon datɨrɨghɨn uan afeziamɨn danganim inigha Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibar atrivimɨn oto. An ingangarim bar derazɨ Israelian gumazamiziba bar an akabar gɨrara zui. 24 Ezɨ gavmanɨn gumazir dapaniba, ko mɨdorozir gumazir gavgaviba, ko Devitɨn otariba, me bar moghɨra Atrivim Solomonɨn apengan ikiasa akam akɨri. 25 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Solomon gamizɨ, a Israelian gumazamizibar damazimɨn, a bar me gafiragha bar pɨn iti. Ezɨ God Solomon gamizɨ, a bar ekevegha ziar ekiam ikia Israelian atrivir faragha ikezibagh afira.

Devit areme

26 Jesin otarim Devit, a Israelian kantrin danganiba bar, dar atrivim. 27  *A kantri Israelɨn 40plan azenibar atrivimɨn ike. A faragha Hebronɨn nguibar ekiamɨn 7plan azenibar atrivimɨn ike, egha 33plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 28 A gumazamizibar damazimɨn bar ziar ekiam ikia, uaghan dagɨar avɨriba iti. A ikia ghua bar ghurigha gɨvagha ovenge. Ezɨ an otarim Solomon gɨn, an danganim inigha atrivimɨn oto. 29 Atrivim Devit uan igiamɨn atrivimɨn ikia ghua ghurigha aremezɨ dughiamɨn amizɨ bizibar eghaghaniba, da akɨnafarir mabar iti. Akɨnafarir kaba, me kamaghɨn dar bori, Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Samuelɨn Eghaghaniba, ko Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Natanɨn Eghaghaniba, ko Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Gatɨn Eghaghaniba.* 30 Akɨnafarir kaba, Atrivim Devit amizir ingangarir ekiabagh eghara, uaghan a kantrin atrivimɨn ikia amizir bizibagh eghari. Egha da uaghan a bativizir bizir igharazibar eghaghanim gamua, egha Israelian gumazamiziba ko nguazir kamɨn itir kantrin igharazibar eghaghanibagh ami.

* 1:8: Kus, a Itiopian adarazir inazir afeziam. Ezɨ Isip, an ziar igharazim Misraim, a Isipian inazir afeziam. Ezɨ Put, an ziar igharazim Libia, a Libiabar inazir afeziam. Ezɨ Kenan, a Kenanian inazir afeziam.

† 1:19: Hibrun akamɨn, ziar kam, “Pelek,” a mong mɨgɨrɨgɨar otevir kam ko voroghɨra ghu, “Bar bɨaghire.”

* 2:7: Josua 7:1

* 2:7: Ziar kam, “Akan,” a guizbangɨra gumazir kamɨn ziam. Ezɨ Hibrun akamɨn, ziar igharazim, “Akar,” an araremɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, “Ikufi.” Kamaghɨn amizɨ, gumazir mɨgɨrɨgɨar otevir kam osirizim, kamaghɨn an osiri, “Akar.”

† 2:18: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Fomɨra itir gumazir maba uari akar kam gɨra, ezɨ Tok Pisin Buk Baibelɨn itir osirizim men nɨghnɨzimɨn gɨrara ghu.

‡ 2:24: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 3:4: 2 Samuel 5:4-5; 1 Atriviba 2:11; 1 Eghaghaniba 29:27

* 3:5: 2 Samuel 11:3

* 3:21: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 4:3-4: Hibrun akam vezɨn kamningɨn mɨngarim deragha an abɨghizir puvatɨ.

† 4:9: Hibrun akamɨn ziar kam Jabes, a mong akar otevir kam ko voroghɨra ghu, “Mɨzazim.”

‡ 4:19: Hibrun akam akar kam deragha an mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 4:28: Josua 19:2-8

* 4:43: 1 Samuel 14:48; 15:18

§ 4:43: Akar kam, “iza datɨrɨghɨn tu,” a en dughiamɨn akam puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirimɨn dughiam mɨgei.

* 5:1: Jenesis 35:22; 49:3-4

* 5:2: Jenesis 49:8-10

* 5:6: 2 Atriviba 15:29

* 5:26: 2 Atriviba 15:19; 15:29; 17:6

* 5:26: Akar kam, “datɨrɨghɨn,” a en dughiam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam a mɨgei.

* 6:16: Ua Me Ini 6:15-19

* 6:28: Ziar kam, “Joel,” datɨrɨghɨn Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Egha a fomɨra ikegha datɨrɨghɨn itir puvatɨ. Nɨ saptan kamɨn ves 33, ko 1 Samuel 8:2ɨn gan.

† 6:57: Nɨ Josua sapta 20ɨn gan.

* 7:12: Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, ziar kam, “Aher,” a “Dan,” mɨgei.

† 7:15: Ves 15, ko 17, da Hibrun akamɨn gɨn zui. Ezɨ Hibrun akam uabɨ danganir mabar deragha mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 7:23: Hibrun akamɨn, ziar kam “Beria,” a mong akar kam ko voroghɨra ghu, “Dughiar kuram.”

§ 7:25: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

** 7:34: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 8:29: Hibrun akam gumazir kamɨn ziam vezɨn kamɨn a dɨborir puvatɨ, egha 9:35ɨn a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, an ziam “Jeiel.”

* 9:2: Esra 2:27; Nehemia 7:73

* 9:34: Vezɨn kam, gumazir men ziaba ves 14-17ɨn itiba, me mɨgei.

† 9:41: Hibrun akam, vezɨn kamɨn, Ahasɨn ziam itir puvatɨ. Ezɨ nɨ ves 42, ko 1 Eghaghaniba 8:35ɨn gan.

* 10:13: Ofa Gami 19:31; 20:6; 1 Samuel 13:8-14; 15:1-24; 28:7-8

* 11:4: Josua 15:63; Gumazir Dapaniba 1:21

* 11:20: Gumazir maba ghaze, dɨbobonir kam 3ra tu.

* 12:23: 2 Samuel 5:1-3

* 13:5: 1 Samuel 7:1-2

* 13:6: Ua Me Ini 25:22

* 13:11: Akar kam, “datɨrɨghɨn,” a datɨrɨghɨn itir dughiam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 13:14: 1 Eghaghaniba 26:4-5

* 15:2: Godɨn Araziba 10:8

* 15:15: Ua Me Ini 25:14

* 16:11: Onger Akaba 24:6

* 16:16: Jenesis 12:7; 26:3

* 16:17: Jenesis 28:13

* 16:21: Jenesis 20:3-7

* 16:22: Onger Akaba 105:15

* 16:26: Ofa Gami 19:4

* 16:29-30: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, Hibrun akamɨn mɨngarim kamakɨn, “Ia kurkazir aghuiba ikegh izɨ, an ziam fɨ.”

* 16:34: 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 118:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 16:43: 2 Samuel 6:19-20

* 17:13: Hibru 1:5

* 18:8: 1 Atriviba 7:40-47; 2 Eghaghaniba 4:11-18

* 18:12: Onger Akaba 60:1

* 20:1: 2 Samuel 11:1

* 20:5: 1 Samuel 17:4-7

* 21:17: 2 Samuel 24:17

* 22:7: 2 Samuel 7:1-16; 1 Eghaghaniba 17:1-14

* 22:8: 1 Atriviba 5:3; 1 Eghaghaniba 28:3

* 22:9: Hibrun akamɨn ziar kam, “Solomon,” a mong akar kam ko voroghɨra ghu, “dabirabir aghuim ko navir amɨrizim ko avughsazim.”

* 22:13: Josua 1:6-9

* 23:1: 1 Atriviba 1:1-40

* 23:9: Simein boribar dɨbobonir ves 9ɨn itim, a ves 10 ko 11 mɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ e fozir puvatɨ, dɨbobonir manam a guizbangɨra.

* 23:13: Ua Me Ini 28:1

* 23:26: Godɨn Araziba 10:8

* 23:28: Dɨboboniba 3:5-9

† 23:28: E kamaghɨn gari, Devitɨn akam ves 26ɨn gɨfa. Marazi ghaze akar kam ves 28ɨn ikegha ghua ves 32ɨn tu, a uaghan Devit mɨgei.

* 24:2: Ofa Gami 10:1-2

* 24:23: Ziar kam Hebron, a Hibrun akamɨn vezɨn kamɨn itir puvatɨ. Egha vezɨn kam 1 Eghaghaniba 23:19ɨn mɨrara ghu, ezɨ Hebronɨn ziam ves 23:19ɨn iti.

† 24:26-27: Hibrun akam vezɨn kamɨn mɨngarim deragha abɨghizir puvatɨ.

* 25:3: Ziar kam, “Simei,” datɨrɨghɨn Hibrun akamɨn itir puvatɨ. A fomɨra ike, egha datɨrɨghɨn itir puvatɨ. Ves 17 Simein gun mɨgei.

* 26:4-5: 2 Samuel 6:11; 1 Eghaghaniba 13:14

* 26:16: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 26:18: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 27:4: Hibrun akam me kagh deragha akamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 27:23: Jenesis 15:5; 22:17; 26:4

* 27:24: 2 Samuel 24:1-15; 1 Eghaghaniba 21:1-14

* 28:2: 2 Samuel 7:1-16; 1 Eghaghaniba 17:1-14

* 28:9: 1 Samuel 16:7; Onger Akaba 139:2

* 29:1: 1 Eghaghaniba 22:5

* 29:9: 2 Korin 9:7

* 29:11: Matyu 6:13

* 29:23: 1 Atriviba 2:12

* 29:27: 2 Samuel 5:4-5; 1 Eghaghaniba 3:4

* 29:29: Godɨn akam inigha izir gumaziba fomɨra osirizir akɨnafarir 3plan kaba, da ovenge, egha ua itir puvatɨ. E fozir puvatɨ, manmaghɨn garir eghaghaniba dar aven iti.

2 Eghaghaniba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Atrivibar Eghaghaniba Itir Akɨnafarir Namba 2

O

2 Eghaghaniba

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, an eghaghanibar akɨnafarir Namba 1ɨn Eghaghanibar akɨnafarimɨn akuar mam. Kamaghɨn, nɨ Namba 2ɨn Eghaghanibar akɨnafarimɨn akar mɨngaribar gansɨ, nɨ Namba 1ɨn Eghaghanibar akɨnafarimɨn akar faragha zuimɨn gan.

Namba 2ɨn Eghaghanibar akɨnafarir kam, an Atrivim Solomonɨn eghaghanim gamua ghua dughiar Israelɨn kantri bigha akuar pumuningɨn ikia kantrin pumuningɨn otogha ghua, kantrin kamning uaghara apanibar dafaribar ikuvizir dughiamɨn tu. Akɨnafarir kam uaghan, kantri Israelɨn notɨn amadaghan itimɨn otivizir bizir avɨribav kemezir puvatɨ. A kantri Juda ko Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn otivizir biziba, a dararam eghari.

Atrivim Solomonɨn eghaghanim

1

(Sapta 1--9)

God nɨghnɨzir aghuim isa
Solomon ganɨngi

(1 Atriviba 3:4-15)

1 Devitɨn otarim Solomon, atrivir bar gavgavimɨn oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, an God, a ko ikiava gavgavim a ganɨga a gamima, a guizbangɨra ziar ekiar bar pɨn itim ini. 2 Solomon, 1,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba, ko 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba, ko jasba, ko Israelian gumazir dapaniba bar moghɨra, ko men ikɨzibar gumazir dapaniba bar men dia. Ezɨ gumazir kaba iza Israelian gumazamiziba ko bar moghɨra uari akuvazɨ, Solomon Godɨn akamɨn gun me mɨgei. 3 Egha Solomon ko gumazamiziba bar moghɨra dɨkavigha Godɨn ziam famin danganir Gibeonɨn nguibar ekiam itir mɨghsɨamɨn ghue. Dughiar kamɨn, God bativamin Purirpenim, pɨn itir danganir kamɨn iti. Bar fomɨra, Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, Purirpenir kamɨn ingari. 4  *Dughiar kamɨn, Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam Jerusalemɨn itir purirpenir igharazir Devit ingarizimɨn iti. Atrivim Devit, faragha Kiriat Jearimɨn nguibar ekiamɨn ghua Boksiar kam inigha, iza Jerusalemɨn itir purirpenir kamɨn anetɨ. 5  *Ezɨ God bagha ofa gamir dakozir mam uaghan, Gibeonɨn itir Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn guamɨn boroghɨn iti. Kar brasɨn dakozir Besalel fomɨra ingarizim. Besalel, a Urin otarim, egha Hurɨn igiavotarim. Ezɨ Solomon gumazamiziba ko, me bar moghɨra ghua danganir kamɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa, an ziam fe. 6 Egha Solomon ghua God bativamin Purirpenimɨn otogha brasɨn ofa gamir dakozir kamɨn boroghɨn tugha, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ofa gamir dakozir kam gisɨn 1,000plan ofan bar isia mɨghɨribagh ami.

7 Solomon ofa gamigha gɨvazɨ, Ikiavɨra Itir God dɨmangan, uabɨ an akagha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ bizir tizim gifongegh, nan azaraghtɨ, kɨ nɨ danɨngam.”

8 Ezɨ Solomon kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ nan afeziam Devit, bar an apangkuvigha deragha a gami. Egha nɨ datɨrɨghɨn na gamizɨ, kɨ an danganim inigha atrivimɨn oto. 9  *O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, gumazamizir nɨ me gativasa na ganɨngizir kaba, me bar avɨrasemezɨ gumazitam me dɨponan iburagham, mati nguazir kamɨn mɨnemniaba. Kamaghɨn, nɨ datɨrɨghɨn nan afeziam Devit ko amizir akar dɨkɨrɨzir kam damightɨ, a guizbangɨra otivasa kɨ ifonge. 10 Nɨ datɨrɨghɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozim na danɨngasa kɨ ifonge, eghtɨ kɨ deraghvɨra gumazamizir kabar ganam. Puvatɨghtɨ, kɨ manmaghɨra nɨn gumazamizir avɨrir kabagh ativagh men ganam? Guizbangɨra, gumazitam uabɨ me gativan iburagham. Kɨ uabɨ kɨ fofoziba bar puvatɨ.”

11 Ezɨ God kamaghɨn Solomonɨn akam ikaragha ghaze, “Nɨn azangsɨzim a bar dera. Nɨ bizir avɨriba ko dagɨar avɨriba ko ziar ekiam iniasa nan azarazir puvatɨ. Nɨ uan apanibagh asɨghasɨghasa nan azarazir puvatɨ. Nɨ dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiasa nan azarazir puvatɨ. Nɨ gumazamizir kɨ nɨ ganɨngiziba deravɨram men ganasa, nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim bagha nan azai. 12  *Kamaghɨn, kɨ datɨrɨghɨn nɨghnɨzir aghuir bar avɨriba ko fofoziba nɨ danɨngam. Egh kɨ uaghan dagɨar avɨriba nɨ danɨngɨva gumazamizibar amutɨ, me ziar ekiam nɨ danɨngam. Eghtɨ bizir kamɨn, atrivir nɨn faragha ikeziba ko nɨn gɨn izamiba, nɨ bar me gafiragham.” 13 Ezɨ Solomon Gibeonɨn Godɨn ziam fer danganimɨn itir God bativamin Purirpenim ategha, uamategha Jerusalemɨn ghu. Egha a Jerusalemɨn atrivimɨn ikia Israelian gari.

Atrivim Solomon mɨdorozir gumazir avɨriba ko bizir avɨriba iti

(1 Atriviba 10:26-29)

14  *Solomon dughiabar zurara uan mɨdorozir gumaziba bagha, mɨdorozir karisba ko hoziaba isi. Egha a karisba ko hoziaba ikiamin nguibar ekiabar da arɨsi, ezɨ maba a ko Jerusalemɨn iti. A 1,400plan karisba ikia, egha 12,000plan hoziaba iti. 15 Solomon atrivimɨn itir dughiamɨn, a temer sidan avɨriba ko silvan avɨriba ko golɨn bar avɨrim inigha Jerusalemɨn ize. Ezɨ dughiar kamɨn silvaba bar avɨrasemegha dagɨar kɨnibar mɨn pura tintinibar irav iti. Egha uaghan temer sidan bar avɨriba iti, mati Israelɨn mɨghsɨar muziaribar itir temeba. 16  *Solomon, kantri Musri ko kantri Silisian, ua bagha hoziaba ini. A dagɨar ingangaribagh amir gumaziba amadima, me Silisian ghua a bagha hoziabagh ivesi.* 17 Ezɨ dagɨaba bagha ingangaribagh amir gumazir kaba, Musrin karisba ko hoziabagh ivesi. Karisba vaghvagha dar ivezim 6,000 kinan tu, ezɨ hoziaba vaghvagha dar ivezim 1,500 kinan tu. Ezɨ dagɨar ingangaribagh amir gumazir kaba, me karisba ko hoziaba inigha ghua da amadima, Hitia ko Sirian atriviba dagh ivesi.†

2

Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa bizibar akɨri

(1 Atriviba 5:1-18)

1 Solomon gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa, a Godɨn Dɨpenitamɨn ingarasa nɨghnɨsi. Egha a ua baghavɨra uaghan dɨpenitamɨn ingarasa nɨghnɨsi. 2 Egha a 80,000plan gumaziba mɨghsɨaba itir danganimɨn mangɨ dagɨaba aghorasa me amɨsevegha, 70,000plan gumazir dagɨaba ko bizir igharaziba sara ateramiba amɨsevegha, 3,600plan ingangarir gumazibar ganamin gumazir dapaniba amɨsefe.

3 Egha Solomon Tairɨn nguibar ekiamɨn Atrivim Hiram bagha akam amaga ghaze:

“Nɨ fomɨra nan afeziam Atrivim Devitɨn akura, egha nɨ an Dɨpenimɨn ingarasa temer sidaba a bagha da amangi. Ezɨ kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ datɨrɨghɨn uaghan arazir kamra na damuam. 4 Kɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, uan God bagh Dɨpenimɨn ingaram. Dɨpenir kam, a God baghvɨra ikiam, eghtɨ kɨ uan gumazamiziba ko dɨpenir kamɨn mangɨ mughuriar aghuiba zuir pauran aghuiba tuam. Egh e zurara Godɨn damazimɨn bretɨn rubuzir e ofan mɨn a danɨngamibar arɨgham. Egh e bar isia mɨghɨrir ofabar amuam. Egh e zurara mɨzaraziba ko guaratɨziba bar, ko Sabatɨn dughiaba, ko iakɨnir igiabar dughiar ekiaba, ko Ikiavɨra Itir God, en Godɨn ziam famin dughiar ekiar igharaziba, e a bagh ofan kabar amuam. A zurara arazir kam damuasa Israelia e mɨkeme.

5 “En God gavgavir bar ekiam ikiava godɨn igharaziba bar dagh afira. Kamaghɨn, kɨ bar Dɨpenir ekiamra ingaram. 6  *Guizbangɨra, gumazitam God bagh dɨpenir tamɨn ingaran iburagham. E fo, overiar bar pɨn itim, en damazimɨn a bar ekefe, egha a uaghan Godɨn damazimɨn, bar sufi. Kamaghɨn, tinara a bagh dɨpenitamɨn ingaramin gavgavim iti? Ti puvatɨgham. Kɨ uaghan a bagh dɨpenimɨn ingaran iburaghburaki. Egha kɨ a bagh, paura tutɨ a isi mɨgharir mughuriar bar aghuim damuamin danganimɨn mɨn, Dɨpenimɨn ingarasa ifonge.

7 “Kɨ uabɨ, kɨ Juda ko Jerusalemɨn gumazir maba iti, fomɨra nan afeziam Devit, Godɨn Dɨpenir kamɨn ingangaribar amuasa me amɨsefe. Me bizir igharagha garibar amuamin fofoziba iti. Nɨ gumazir bizir igharagha garibagh fozir aghuitam amadaghtɨ, a izɨ me ko ingar. Gumazir kam, gol ko silva ko bras ko ainɨn bizibar ingaramin fofozim ikɨ. Egh nir pɨghagheviba, ko nir agheviba ko nir bluplaba ko, dighdirir bar aghuibar ingaramin fofozir bar aghuim ikɨ. A uaghan nedaziba aghoramin fofozim ikɨ.

8-9 “Kɨ uaghan kamaghɨn fo, nɨn ingangarir gumazir maba Lebanonɨn mɨghsɨabar itir danganibar itir temeba oka bar fo. Kamaghɨn, nɨn ingangarir gumaziba Lebanonɨn temer sidaba ko temer painba ko junipan temeba okegh na bagh da amadaghtɨ da izasa kɨ ifonge. Kɨ Dɨpenir bar dafar dirimɨn ingaram. Kamaghɨn, kɨ uan ingangarir gumaziba amadaghtɨ me mangɨ, nɨn ingangarir gumazibar akuragh temer pozir dafam mɨkɨnam.

10 “Nɨ oragh, kɨ daghetaba nɨn ingangarir gumazibar anɨngam. Kɨ witɨn me mɨrmɨrigha gɨvazimɨn 2,000 tanba, ko balin 2,000 tanba, ko wainɨn dɨpar 400,000 litaba, ko olivɨn borer 400,000 litaba ia danɨngam.”

11 Tairɨn Atrivim Hiram, Solomonɨn akam baregha gɨvagha, akɨnafarim osira, Solomonɨn akam ikarvagha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze:

“Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bar me gifonge, kamaghɨn a nɨ gamizɨ, nɨ men atrivimɨn oto. 12 E datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a Israelian God. A uabɨ overiam ko nguazimɨn ingari. Egha otarir bar aghuir mam isa Atrivim Devitɨn danganim iniasava a ganɨngi. Devitɨn otarir kam a nɨghnɨzir aghuir bar avɨriba ko fofoziba iti. Egh a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarɨva, ua bagh tamɨn ingaram.

13 “Kamaghɨn, kɨ datɨrɨghɨn uan ingangarir gumazir faragha zuim Huram nɨn akurvaghsɨ anemangam. A ingangarir guar avɨribar amuamin fofozim ikiava, nɨghnɨzir bar aghuim iti. 14 An amebam Danɨn anabamɨn adarazir amizim, ezɨ an afeziam Tairɨn nguibar ekiamɨn gumazim. Huram, a gol ko silva ko bras ko ain ko dagɨaba ko temebar bizibar ingaramin fofozim iti. Egha a uaghan nir pɨghagheviba, ko nir bluplaba, ko nir agheviba ko, inir ghurghurir aghuariba ko dighdirir bar aghuir bar diribar ingari. Egha a nedaziba aghorir fofozim iti. Egha gumaziba nedazir manmaghɨn garibar ingarsɨ a mɨkɨmtɨ, an adar ingaram. A nɨn ingangarir gumaziba ko nɨn afeziam Atrivim Devitɨn ingangarir gumazibar akuragh ingaram.

15 “Ezɨ nan gumazir ekiam, nɨ datɨrɨghɨn mɨkemezɨ moghɨn, e bagh witba ko baliba ko wainɨn dɨpaba ko olivɨn boreba amangasa kɨ ifonge. 16 Nan ingangarir gumaziba Lebanonɨn mɨghsɨabar ghuavanabogh temer nɨ ifongeziba okegh ada inigh, ongarir dadarim bagh magɨram. Egh me ongarimɨn da uari akuvagh pamten da ikegh, da inigh ongarimɨn Jopan nguibar ekiamɨn magɨram. Eghtɨ nɨn ingangarir gumaziba Jopan izɨ temer kaba inigh Jerusalemɨn mavanangam.”

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingari

(1 Atriviba 5:15--6:38)

17 Solomon mɨkemezɨ, me Kantrin Igharazibar Gumazamizir Israelɨn aven itiba, bar me menge. Fomɨra Solomonɨn afeziam Atrivim Devit me menge, ezɨ Solomon datɨrɨghɨn ua me medi. Ezɨ men dɨbobonim 153,600ɨn tu. 18 Egha a mɨghsɨaba itir danganimɨn itir dagɨaba aghorasa men 80,000plan gumaziba amɨsevegha, dagɨaba ko biziba aterasa 70,000plan gumaziba amɨsefe, egh men gantɨ me deravɨra ingangarim damuasa 3,600plan gumazir dapaniba amɨsefe.

3

1  *Atrivim Solomon Jerusalemɨn aven, Morian Mɨghsɨam gisɨn maghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingari. Mɨghsɨar kamra, Ikiavɨra Itir God Solomonɨn afeziam Devit bato. Fomɨra Jebusian adarazir gumazir mam Arauna, a mɨghsɨar kamɨn witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganimɨn ikia ingangarir kam gami. Danganir kam, Devit Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa anemɨsefe. 2 Solomon atrivimɨn itir dughiamɨn, namba 4ɨn azenimɨn, an namba 2ɨn iakɨnimɨn an aruer namba 2ɨn, a Dɨpenimɨn ingangarim maghɨram a gami. 3 Godɨn Dɨpenimɨn bɨribar ababaniba, Atrivim Solomon uabɨ dar ingari, ezɨ da kamaghɨn ghu, an ruarim 27 mita, ezɨ an arozim 9 mitan tu. 4 Ezɨ azuarir mam Dɨpenimɨn itiar akamɨn amadaghan iti. An arozim 9 mitan tugha, Godɨn Dɨpenimɨn arozim ko voroghɨra ghu. Ezɨ an tuirivim, 54 mitan tu. Ezɨ me golɨn aghuim inigha, danganir kamɨn aven bɨriba bar dagh arɨgha da ave. 5 Egha me temer painɨn arariba inigha Godɨn Dɨpenimɨn aven itir Anogoroghezir Danganimɨn bɨriba bar dagh afughafuki. Egha me golɨn aghuim inigha ter ararir kabagh arɨgha bar da ave. Egha golɨn kam gisɨn, me temer detɨn nedaziba ko senɨn dɨgɨriba aghore. 6 Atrivim golɨn kaba, kantri Parvaimɨn da ini. Egha a dagɨar bar dirir iveziba bar pɨn koziba inigha, Godɨn Dɨpenim asɨngi. 7 A gol inigh, Dɨpenimɨn danganiba bar dar pogh da avasa gumazamizibav gei, kar dɨpenir otavaraziba ko afiaba, ko bɨriba, ko tiar akaba, ko ter ararir tiar akabar apengan itiba. Egha me Dɨpenimɨn bɨribar enselɨn bar gavgavibar nedazibar ghore.

8  *Egha Solomon me mɨkemezɨ, me Bar Anogoroghezir Danganimɨn ingari. An arozim 9 mita, egha Dɨpenimɨn arozim ko voroghɨra ghu. Ezɨ an ruarim uaghan 9 mitan tu. Egha me golɨn bar aghuim inigha Bar Anogoroghezir Danganimɨn bɨribar pogha bar da ave. Golɨn kamɨn osɨmtɨzim 20,000 kilogrem gafira. 9 Me 500 grem gol inigha dɨkonibar dapanibar pogha da ave. Egha me uaghan gol inigha ghuriar pɨn itimɨn danganir dozibar bɨribar pogha da ave.

10  *Egha atrivimɨn ingangarir gumaziba enselɨn bar gavgavir pumuningɨn nedazimningɨn ingari. Egha me gol inigha bar moghɨra aningɨn pogha aning avara. Egha Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven aning asara. 11-13 Aning uaghara Bar Anogoroghezir Danganimɨn amadaghan gari. Aningɨn avɨzimning kuiaghirɨgha voroghɨra iti. Ezɨ aningɨn avɨzibar ruariba vaghvagha, 2 mita ko 25 sentimitan tu. Enselɨn mam agharir guvimɨn amadaghan mɨtɨghav iti, ezɨ an avɨzir mam agharir guvimɨn bɨrim bɨragha an poro. Ezɨ enselɨn igharazim agharir kɨriamɨn amadaghan mɨtɨghav iti, ezɨ an avɨzir mam agharir kɨriamɨn bɨrim bɨragha an poro. Ezɨ aningɨn avɨzir igharazimning iza danganir kamɨn aven tongɨra uaning bɨra. Enselɨn kamningɨn avɨzibar ruariba bar moghɨra 9 mitan tu. 14  *Egha Bar Anogoroghezir Danganimɨn tiar akam avasa, me inir bluplaba, ko pɨghagheviba, ko agheviba ko, inir ghurghurir aghuariba sara inigha inir ekiam isami. Egha me enselɨn bar gavgavibar nedaziba inir kamɨn da isamigha, tiar akamɨn anegura.

Me guarir akɨnir ruarir
pumuningɨn ingari

(1 Atriviba 7:15-22)

15 Atrivim mɨgeima, me guarir akɨnir ruarir pumuningɨn ingarigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn azenara aning asara. Aningɨn ruarimning uaghara 16 mitan tu. Me uaghan guarir akɨnir ruarimningɨn roghuar pumuning akɨrigha guarir akɨnir kamning gisɨn aning atɨ. Guarir akɨnir ruarir kamningɨn roghuamningɨn ruarim, 2 mita ko 20 sentimitan tu. 16 Me gɨn senbar ingarigha guarir akɨnir ruarir kamningɨn roghuamning garu. Egha me temer pomigranetɨn ovɨzibar nedazir 100plan ingarigha, senɨn kabagh isɨn da ike.* 17 Ezɨ me guarir akɨnir ruarimningɨn ingangariba agɨvagha, aning inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn azuarimɨn tiar akamɨn boroghɨn aning asara. Egha guarir akɨnir ruarir sautɨn amadaghan tughav itim, kamaghɨn a dɨbori, Jakin. Egha notɨn amadaghan tughav itim kamaghɨn a dɨbori, Boas.†

4

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha ua bizir mabar ingari

(1 Atriviba 7:23-51)

1  *Atrivim Solomon mɨkemezɨ, me bras inigha ofa gamir dakozir mamɨn ingari. An ruarim 9 mitan tu, ezɨ an arozim uaghan 9 mitan tu, ezɨ an tuirivim 4 mita ko akuamɨn tu. 2 Egha me brasɨn avɨriba inigha da tuezɨ da isia amerezɨ, me bras tengɨn bar ekiamɨn ingarigha, a dɨbora ghaze, Ongarim. Tengɨn kamɨn arozimɨn ababanim 4 mita ko 57 sentimitan tu, ezɨ an tuirivimɨn ababanim, 2 mita ko 28 sentimitan tu, ezɨ an akam gighuizir ababanim, 13 mita ko 71 sentimitan tu. 3 Egha me bulmakaun apuribar nedazir bɨzir pumuning tengɨn kamɨn akamɨn mɨriabar da arɨgha a gighui. Ezɨ tengɨn kamɨn akam bulmakaun nedaziba bar a gighuigha iti. Egha bulmakaun 12plan nedaziba, 1 mita 1 mitan tɨzibar aven iti. Me nedazir kabar ingarigha da isa tengɨn poghezir pu. Puvatɨ, me tengɨn ingaravɨra nedazir kaba sara ingari. 4 Egha me 12plan bulmakaun apuriba brasɨn dar ingara, uaghan maghɨra tengɨn kam dar ogabagh isɨn an ingari. Ezɨ bulmakaun kabar 3plan guaba, aruem anadi naghɨn gari, ezɨ 3pla aruem uaghiri naghɨn gari, ezɨ 3pla notɨn amadaghan gari, ezɨ 3pla sautɨn amadaghan gari. Ezɨ dar ogaba tengɨn dɨkɨnimɨn apengan ikia, egha uarir akuighav iti. 5 Tengɨn kamɨn brasɨn mɨtiar azenan ikegha ghua averiamɨn tuzim, a bar mɨtemegha, an ababanim, 8 sentimitan tu, mati gumazimɨn dafarimɨn ababanim. Tengɨn kamɨn mɨriam mati kavɨn akam, egha akɨmarir aghuarir onezir mamɨn mɨn kuiaghirɨgha iti. Tengɨn kam 60,000 litan dɨpam an aven ikiam. 6  *Egha me uaghan tengɨn muziarir 10plan ingari. Egha me 5pla sautɨn amadaghan Godɨn Dɨpenimɨn mɨriamɨn ada afe, egha 5pla notɨn amadaghan ada afe. Ezɨ tengɨn kaba, me dar ofan bar isia mɨghɨribar amuamin asɨzir tuziba ruam. Ezɨ tengɨn ekiam, ofa gamir gumaziba a guruam.

7-8  *Egha me gol inigha lambar arɨghasa 10plan aghoribar ingari. Lamɨn aghoribar ingaramin arazimɨn Akar Gavgavim, a Moses Osirizir Arazibar akɨnafarimɨn iti, ezɨ me deravɨram an gɨntɨgha, lambar aghariba arazir kamɨn dar ingari. Egha me uaghan 10plan dakozibar ingari. Egha lamɨn aghariba ko dakoziba isa, Godɨn Dɨpenimɨn aven, Anogoroghezir Danganimɨn aven da arɨki. 5plan dakoziba ko 5plan lamɨn aghoriba notɨn amadaghan iti, ezɨ 5plan dakoziba ko 5plan lamɨn aghoriba sautɨn amadaghan iti. Egha me uaghan gol inigha 100plan itarir ekiabar ingari. 9 Me uari akuvamin danganir ekiam ko uari akuvamin danganir dozimɨn ingari. Danganir dozir kam, a ofa gamir gumazibar danganim. Egha uari akuvamin danganir ekiamɨn tiar akabar ingari. Egha me bras inigha tiar akar kabar pogha, bar ada ave. 10 Egha me tengɨn ekiam inigh ghua Dɨpenimɨn guamɨn mɨkebar sautɨn amadaghan itimɨn anefa.

11 Ezɨ Huram uaghan ruamin mɨneba, ko savolɨn muziariba, ko ghuziba kavamadir itariba sara ingari. Egha datɨrɨghɨn Huram Atrivim Solomon a ganɨngizir ingangariba bar ada agɨfa. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangariba. 12 Bizir Huram ingarizibar kara: Brasɨn ingarizir guarir akɨnir ruarir pumuning ko, aningɨn pɨn itir dapanimning ko, sen brasba ivemɨn mɨn dar ingarigha, a da isa guarir akɨnimningɨn dapanimningɨn asuamning asɨngi. 13 A uaghan 400plan temer pomigranetɨn ovɨzibar nedazibar ingarigha da isa guarir akɨnimning dapanimning garuzur ivemɨn mɨn garir bizim gike. Guarir akɨnimningɨn dapanimningɨn asuamning vaghvagha pomigranetɨn ovɨzir bɨzir pumuning aningɨn iti. 14 A uaghan 10plan wilkarbar ingari, egha 10plan itarir ekiar dagh isɨn itibar ingari. 15 Egha uaghan tengɨn dɨpar bar ekiar kamɨn ingari, me a dɨbora ghaze, Ongarim. Egha uaghan 12plan bulmakaun apuribar nedazir tengɨn kam ateramibar ingari. 16 Egha a uaghan ruamin mɨneba, ko savolɨn muziariba, ko ghuziba kavamadir itariba, a brasɨn bar dar ingari. Huram, Solomonɨn akamɨn gɨn ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha biziba bar adar ingari. An adar ingarigha gɨvagha, iniba inigha bar deraghavɨra da isamigha dagh amizɨ, da bar deragha taghtasi.

17 Atrivim Solomon Seredan nguibar ekiam ko, Sukotɨn nguibar ekiamningɨn tɨzimɨn, Jordanɨn Faner danganir zarimɨn, a bizir kabar amuasa Huram mɨkeme. Danganir kam, a bizir kabar ingaramin nguazir gavgavir aghuim iti. Huram brasba inigha, da tuezɨ da isia ameregha dɨpamɨn mɨn oto. Ezɨ ana da isa mozir me bizir kabar nedazibar mɨn nguazir kuizibagh fugha dar ingari. 18 Solomon Huram mɨkemezɨ, a brasɨn bizir kaba bar dar ingari. Da bar avɨraseme, ezɨ me brasɨn kabar osɨmtɨzim mengezir puvatɨ. Ezɨ gumazitam brasɨn kabar osɨmtɨzim gɨfozir puvatɨ.

19 Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn bizibar ingarasa, ingangarir gumazibav keme. Ezɨ me gol inigha, ofa gamir dakozim ko, God ganɨdir bret arɨzir dakozimɨn ingari. 20 Egha me Anogoroghezir Danganimɨn bɨrimningɨn boroghɨn darɨghasa golɨn bar aghuim inigha 10pla lamba afamin aghoribar ingari. Lambar ingaramin arazimɨn akam, a Moses Osirizir Arazibar aven iti, ezɨ me lamɨn aghoriba arazir kamɨn gɨn ghua dar ingari. 21 Me uaghan golɨn bar aghuim inigha akɨmariba ko, lamba ko, bizir akamimɨn mɨn garir avimɨn suighamibar ingari. 22 Egha me golɨn bar aghuim inigha, ofan ghuziba arɨghamin itariba ko, itarir igharaziba ko, bizir lamba amungamiba ko, itarir paura tutɨma mɨgharir mughuriar aghuim mangamiba, ko itarir avim ateramiba, me bar dar ingari. Me uaghan gol inigha, Bar Anogoroghezir Danganim ko Danganir Anogoroghezim ko Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn itir tiar akabar ainsisbar ingari.

5

1  *Atrivim Solomon, uan ingangarir gumaziba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangariba bar ada gɨfa. Egha Solomon, an afeziam Devit Ikiavɨra Itir God baghavɨra inabazir bizir kaba, silva ko gol ko itarir aghuiba, ana da inigha iza Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir danganir biziba arɨzimɨn da arɨki.

Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn anetɨ

(1 Atriviba 8:1-9)

2  *Egha Atrivim Solomon Israelian gumazir aruaba ko, men anababar gumazir dapaniba ko, men inazir afeziabar dakozibar gumazir ekiaba bagha akam amaga ghaze, me bar izɨ Jerusalemɨn a bativam. A kamaghsua, me Atrivim Devitɨn Nguibar Ekiam Saionɨn Mɨghsɨamɨn mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh izɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mavanang, danganir igiam darɨgham. 3 Ezɨ Israelian gumazamiziba bar, namba 7ɨn iakɨnimɨn iza Atrivim Solomonɨn boroghɨn uari akufa. Kar Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. 4 Israelian gumazir aruaba bar otivigha gɨvazɨ, Livain gumaziba, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam gisaghpu. 5 Ofa gamir gumaziba ko Livaiba, Ikiavɨra Itir Godɨn Boksiam ko, God bativamin Purirpenim ko, an biziba bar ada inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn ghu. 6 Me ghua otivigha gɨvazɨma, Solomon Israelian gumazamiziba ko bar iza Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn guamɨn uari akuvagha iti. Egha me God bagh ofa damuasa sipsipba ko bulmakaun apurir bar avɨribav soghezɨ, gumaziba da mengan ibura.

7 Me ofaba bar dagh amigha gɨvazɨma, ofa gamir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir Danganir Bar Anogoroghezimɨn ghua, enselɨn bar gavgavimningɨn avɨzimningɨn apengan anetɨ. 8  *Enselɨn kamningɨn avɨziba kuiaghirɨgha ikia, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ko iter otevir Boksiam aterimning sarama avara. 9 Boksiam aterir iter otevir kamning, bar ruara. Ezɨ aningɨn ruaghatevimning, tiar akamɨn inir ekiamɨn porozɨ, aningɨn ruaghatevimning mong fɨghav iti. Eghtɨ gumazim Danganir Anogoroghezimɨn tugh, aningɨn ruaghatevimning itir danganimningɨn ganam. Gumazim Danganir Anogoroghezir kamɨn azenan ikɨva, aningɨn ganighan kogham. Iter otevir kamning, datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.* 10  *Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn aven bizir avɨriba itir puvatɨ, Godɨn Akar Gavgaviba itir dagɨar akuamningra, an aven iti. Israelia fomɨra Isip ategha iza Sainain Mɨghsɨamɨn itima, Ikiavɨra Itir God me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨri. Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, a dagɨar akuar kamningɨn iti, ezɨ Moses fomɨra aning isa Boksiar kam garu.

Godɨn angazangarir ekiam Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim gizɨfa

(1 Atriviba 8:10-11)

11-13  *Gumazamiziba tɨghar uari akuvagh Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangamin dughiamɨn, Godɨn ofa gamir gumaziba Godɨn damazimɨn zueghamin arazim gami. Ezɨ gumazamiziba iza uari akuvagha gɨvazir dughiamɨn, Asap, ko Heman ko Jedutun, ko men otariba ko men adarasi, me inir ghurghurir bar aghuiba ikegha, aruem anadi naghɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tuivighav iti. Gumazir kaba, me Livaibar tongɨn gumazir ighiabagh amua gitabav soziba. Me gitan guar avɨriba ko brasɨn itarir avɨribar suighav iti, ezɨ 120plan ofa gamir gumaziba sɨghabar suigha me ko tuivighav iti. Gumazir kaba, me onger akaba banga bar fo, egha me uarir akuigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fava a mɨnabir ighiabagh amir dughiamɨn, gumazir ighiabagh amiba ko sɨghabagh iviba, me bar tiarir vamɨran ighiar bar aghuibagh ami.

Ofa gamir gumaziba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven anetɨgha gɨvagha, me azenimɨn izir dughiamɨn, ighiam gamir gumaziba maghɨra dɨkavigha sɨghabagh iviava, brasɨn itariba ko gitabav sogha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Me kamaghɨn onge:

“Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba bar dera,

ezɨ a zurara en apangkuva ikia mamaghɨra iti.”

Me tuivighavɨra ikia ighiar kam gamir dughiamɨn, ghuariam zuamɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn averiam bar a gizɨfa. 14 Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarim ghuariamɨn aven isiragha bar angazangarigha Dɨpenim bar anevara. Kamaghɨn, ofa gamir gumaziba uan ingangarim damuan ibura.†

6

1-2 Ezɨ Solomon kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ ghaze, nɨ ghuariar bar mɨtarmemɨn aven ikiam. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn nɨ bagha Dɨpenir bar aghuir mamɨn ingari, kar dɨpenir nɨ zurara ikɨvɨra ikiamim.”

Solomon mɨgɨrɨgɨaba isava gumazamizibagh anɨdi

(1 Atriviba 8:14-21)

3 Atrivim Solomon God ko mɨkemegha gɨvagha, raghɨrɨgha Israelian gumazamizibar gara, deragh me damuasa Godɨn azangsɨsi. 4-8  *Egha a kamaghɨn mɨgei, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a Israelian God. An akar dɨkɨrɨzir nan afeziam Devit bagha amizir kam, deraghavɨram an gɨn ghu. Devitɨn nɨghnɨzim kamakɨn, a Dɨpenitamɨn ingarightɨ, gumazamiziba Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn boroghɨn izɨva an ziam fam. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, ‘Kɨ Isipɨn kantrin uan gumazamiziba inigha izir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, Israelia nan ziam fasa, kɨ ua bagh Dɨpenitamɨn ingarasa, nguibar ekiatam ginabazir puvatɨ. Egha uaghan, uan gumazamizibar ganasa gumazitam amɨsevezir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn, kɨ nguibar ekiar kam Jerusalem amɨsefe, eghtɨ gumazamiziba an izɨva nan ziam fam. Devit, kɨ uan gumazamizibar ganasa nɨ a mɨsefe. Kɨ fo, nɨ na bagh Dɨpenimɨn ingarasava amir nɨghnɨzir kam, a dera. 9 Nɨ uabɨ na bagh Dɨpenimɨn ingaran kogham. Nɨn otarir nɨn otoghamimra, a gɨn na bagh Dɨpenimɨn ingarightɨ, gumazamiziba an mangɨva nan ziam fam.’

10 “Ikiavɨra Itir God, akar dɨkɨrɨzir kam gamizɨ, a datɨrɨghɨn guizbangɨram oto. Ezɨ Ikiavɨra Itir God akam akɨrizɨ moghɨn, kɨ uan afeziam Devitɨn danganim inigha Israelian atrivimɨn otogha iti. Egha kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God bagha Dɨpenir kamɨn ingari, eghtɨ Israelia an boroghɨn mangɨ an ziam fam. 11 Egha kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam arɨghasa, Dɨpenir kamɨn aven danganir mamɨn ingari. Boksiar kamɨn aven, dagɨar akuar pumuning iti, ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim aningɨn iti. A fomɨra me koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami.”

Solomon God mɨnabi

(1 Atriviba 8:22-53; Onger Akaba 132:8-10)

12-13 Egha Solomon Israelian gumazamizibar damazimɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tu. A me brasɨn ingarizir ofa gamir dakozimɨn ghuavanabogha a gisɨn mɨtɨ. Dakozir kam ofa gamir dakozimɨn boroghɨn, danganir me uari akuvimɨn iti. Dakozir kamɨn arozim, 2 mita ko 20 sentimitan tu, ezɨ an ruarim, uaghan 2 mita ko 20 sentimita, ezɨ an tuirivim, 1 mita ko 30 sentimitan tu. Solomon Israelian gumazamizibar damazimɨn, uan dafarimning fegha overiamɨn aka. 14 Egha kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, Israelian God, godɨn tam nɨn mɨn overiam ko nguazimɨn itir puvatɨ. Nɨ zurara, uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn ghua, uan ingangarir gumazamizir navir averiabar aven nɨ baghavɨra itiba, apangkuvir ekiam men ikiavɨra iti. 15 Nan afeziam Devit, a nɨn ingangarir gumazim, nɨ fomɨra a ko amizir akar dɨkɨrɨzir kam deraghavɨram an gɨn ghua, datɨrɨghɨn a gamizɨ a guizɨn oto. 16  *Kamaghɨn, O Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ datɨrɨghɨn nɨn azai, nɨ nan afeziam Devit ko dɨkɨrɨzir akar igharazim uaghan a gɨnɨghnɨgh. Nɨ a mɨgɨa ghaze, ‘Devit, nɨn ovavir boriba nɨn mɨn zurara nan gɨn izɨ, deraghvɨra nan damazimɨn darutɨ, kɨ zurara nɨn adarazir aven gumazitam amɨseveghtɨ, a Israelɨn kantrin atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.’ 17 O Israelian God, kɨ kamaghsua, nan afeziam Devit, a nɨn ingangarir gumazim, nɨ a ko dɨkɨrɨzir akar kam damightɨ an daghem guizɨn otogh.

18  *“O God, guizbangɨra nɨ ti izɨ nguazir kamɨn ikiam o? E fo, overiar bar pɨn itim a bar ekefe, ezɨ nɨ an ikiamin danganiba ti puvatɨghama! Ezɨ dɨpenir kɨ nɨ bagh ingaramin kam, a manmaghɨn nɨn tughatɨgham? 19 O Ikiavɨra Itir God, nan God, kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ datɨrɨghɨn nan ararem ko azangsɨzim barakigh. 20  *Nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Dɨpenir kam kar nɨna, eghtɨ gumazamiziba an aven izɨva nɨn boroghɨn izam.’ Kɨ kamaghɨn ifonge, Nɨ arueba ko dɨmagaribar zurara damazim Dɨpenir kam gasaragh mamaghɨra ikɨ. Eghtɨ kɨ Dɨpenir kamɨn ganɨva nɨ ko mɨkɨmamin dughiabar, nɨ nan mɨgɨrɨgɨaba baragham. 21 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn pɨn iti. Kɨ Israelia ko, e nɨn gumazamiziba, e nɨn Dɨpenimɨn ganɨva nɨ ko mɨkɨmamin dughiabar, nɨ en mɨgɨrɨgɨaba baragh en arazir kuraba gɨn amang.

22 “Gumazitam, arazir kuratam gumazir igharazitam damightɨ, an namakaba a inigh nɨn Dɨpenimɨn aven izɨ, egh nɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn mangɨ, egh pazɨ gumazir kam damusɨ nɨn azangam. Eghtɨ nɨn damazimɨn bizir kam guizbangɨra puvatɨghtɨ, nɨ osɨmtɨzir kam gɨn amadagh. 23 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan nguibamɨn ikɨ, uan ingangarir gumazamizibar akaba baragh, egh deraghvɨra men kotiam akɨrigh. Egh nɨ mɨzazim isɨ gumazir osɨmtɨzim gamizim gasɨ, egh osɨmtɨzir kuramɨn uam a ikaragh. Egh nɨ osɨmtɨziba puvatɨzir gumazim deraghvɨra a damightɨ, gumaziba bizir kamɨn ganigh fogh suam an arazir kuram gamizir puvatɨ.

24 “E Israelia, nɨn gumazamiziba, e arazir kurabar amutɨ, bizir kam bangɨn en apaniba e mɨsoghtɨ, nɨ apanibar amamangatɨghtɨ me e abɨragham. Eghtɨ e ti ua uan navibagh iragh, uan arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, nɨn Dɨpenimɨn izɨ nɨn ziam fɨ nɨn azangsɨghtɨ, 25 nɨ uan Nguibamɨn ikɨ e Israelia nɨn gumazamiziba en azangsɨziba baragh, en arazir kuraba gɨn amang. Egh en apaniba e inigh kantrin igharazimɨn mangɨghtɨ, nɨ uam e inigh izɨ kantrin nɨ fomɨra en inazir afeziabagh anɨngizimɨn e atɨgh.

26  *“E nɨn gumazamiziba arazir kurabar amutɨ, nɨ en arazir kuraba ikarvagh amozimɨn anogoregham. Eghtɨ, e uan navibagh iragh Dɨpenir kamɨn gan nɨn ziam fɨ, nɨn azangsɨghtɨ, 27 nɨ uan Nguibamɨn ikɨ, e Israelia, e nɨn ingangarir gumazamiziba, nɨ en azangsɨziba baragh, en arazir kuraba gɨn amang. Egh nɨ uan arazir aghuibar en sure damu. Egh amozim amadaghtɨ a nguazir nɨ fomɨra e ganɨngizim gizɨ.

28 “Eghtɨ dagheba otevir dughiam en kantri batogham, o arɨmariar ekiatam otogham, o amɨnir avimɨn mɨn isitam izɨ azenibagh asɨghasigham, o odezir avɨriba daghebar amɨ da agɨvam, o apaniba izɨ en nguibar ekiabar e korogh e mɨsogham, o arɨmariar igharagha garir avɨriba e gasɨghasɨgham, 29 bizir kaba otivtɨ, e Israelia nɨn gumazamiziba, en tav osɨmtɨzir kabar tamɨn mɨzazim baragh, uan aghariba fegh nɨn azangsɨghtɨ, 30 nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn ikɨva en azangsɨzim baregh en akuragh en arazir kuraba gɨn amadagh. Nɨrara gumazamizibar nɨghnɨziba bar dagh fo, kamaghɨn, nɨ uabɨ vaghvagh en arazir kurar e amiziba ikarvagh ivezir kuram e danɨng. 31 Nɨ kamaghɨn damightɨma, e nɨn gumazamiziba zurara nɨn apengan ikɨ, egh nguazir nɨ en inazir afeziabagh anɨngizir kamɨn ikiam.

32 “Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me nɨn adarazi Israelian aven itir puvatɨ, egh me nɨn ziam bangɨn, uan nguibar saghon itiba ategh kagh izam. Guizbangɨra, me nɨn ziar ekiam ko, ingangarir bar ekiar nɨ en gumazamizibar akurvaghasa amiziba, me da baraki. Egh men tarazi, nɨn ziam fɨsɨ, nɨn Dɨpenir kamɨn izɨ, egh nɨ ko mɨkɨmam. 33 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn iti, egh nɨ men dɨmdiam baragh, egh bizir me damuasa nɨn azangsɨzibar amu. Kamaghɨn, e Israelia, nɨn gumazamiziba, e ami moghɨn, nguazir kamɨn gumazamiziba bar nɨ gɨfogh, egh nɨn atiating nɨn apengan ikiam. Egh me fogh suam, Dɨpenir kɨ ingarizir kam, kar nɨn Dɨpenimra, eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba an aven, me nɨn boroghɨra izam.

34 “Egh danganir manamɨn nɨ uan gumazamiziba amadaghtɨ, me mangɨ uan apanibav soghsɨ, nɨn nguibar ekiar nɨ ua bagha mɨsevezir kam ko Dɨpenir kɨ nɨ bagha ingarizir kam, guam a mɨtuagh nɨ ko mɨkɨmtɨ, 35 Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn ikɨ, e uarir akurvaghasa nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baragh en apangkuvigh en akuragh.

36 “Gumazamiziba bar moghɨram arazir kurabagh ami. E arazir kurabar amightɨ, nɨ en atar en apanibar amamangatɨghtɨ, me izɨ e ko mɨsogh e abɨnigh e inigh mangɨ, kantrin saghon itim o roghɨra itimɨn e isɨ kalabuziabar mɨn e arɨgham. 37-39 Eghtɨ e men kantrin kamɨn aven kalabuziar gumazamizibar mɨn ikɨva, uan arazir kuraba bagh nɨghnɨgh navibagh iraghtɨ, Ikiavɨra Itir God, nɨ e uarir akurvaghamin azangsɨziba baragh. Guizbangɨra, e uan apanibar kantrin ikɨva nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikɨ, uan navir averiabar aven nɨ baghvɨra ikɨ guizbangɨra navibagh iragh, egh e nguazir nɨ en ovavibagh anɨngizir kam ko, nguibar ekiar nɨ ua baghavɨra inabazir kam ko, gumazamiziba nɨ bagh izamin Dɨpenir kɨ nɨ bagha ingarizir kamɨn ganɨva, guam a mɨtuagh kamaghɨn nɨ ko mɨkɨm suam, ‘E arazir kurabar tuavimɨn ghua arazir kurar avɨribagh amigha gɨfa.’ Eghtɨ nɨ uan Nguibamɨn ikɨ, e nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baragh, e nɨn gumazamiziba, nɨ en kuarkuvigh en akuragh, en arazir kuraba gɨn amadagh.

40 “O nan God, e nɨn Dɨpenimɨn itir danganir kamɨn ikɨ nɨ ko mɨkɨmtɨ, nɨ zurara en ganɨva uan kuarim atɨgh en dɨmdiaba baragh.

41  *“O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, nɨ dɨkavigh, uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam sara izɨ

uan avughsir danganimɨn ikɨ.

Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar kam, a nɨn gavgavir bar ekiam aka.

O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, nɨ zurara uan ofa gamir gumazibar akuragh,

eghtɨ nɨn arazir kam, a men kurkazir aghuimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ nɨn gumazamizir nɨ baghavɨra itiba,

nɨn arazir aghuiba bangɨn bar akongegham.

42 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, nɨ uan ingangarir gumazim Devit gɨnɨghnɨgh.

Guizbangɨra, nɨ zurara an apangkufi.

Kamaghɨra, nɨ uabɨ mɨsevezir atrivim, akɨrim ragh a gasan markɨ.”

7

Solomon Dɨpenir kam damightɨ,
a Ikiavɨra Itir God baghvɨra ikiasa
ofa gami

(1 Atriviba 8:62-66)

1  *Solomon God ko mɨkemegha gɨvazɨ, God overiamɨn avim amadazɨ, a izaghira, ofan bar isia mɨghɨriba ko ofan maba sara, bar adar isi. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarim bar ekevegha an Dɨpenir kam bar a gizɨfa. 2 Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiar kam Godɨn Dɨpenim gizɨfa, kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba an aven mangan ibura. 3  *Israelia avir kamɨn garima, a izaghirima, me gari, angazangarir bar ekiam Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim gizɨvagha an iti. Ezɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn nguazimɨn arɨghizir dagɨabagh isɨn, uan teviba apɨrigha dapaniba avigha, uan guaba isa nguazim mɨtuagha, Ikiavɨra Itir God mɨnabava, an ziam fa ghaze:

“Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba bar dera,

egha a zurara en apangkuva ikia

mamaghɨra iti.”

4 Egha Atrivim Solomon uan gumazamiziba ko me bar moghɨra, Ikiavɨra Itir God bagha ofabagh ami. 5 Atrivim Solomon God bagha 22,000plan bulmakaun apuriba ko 120,000plan sipsipba inigha ofa gami. Arazir kamɨn atrivim uan gumazamiziba ko me Dɨpenir kam gamizɨma, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn oto. 6 Godɨn ofa gamir gumaziba vongɨn mɨtivizɨ, Livaiba vongɨn mɨtifi. Atrivim Devit ighiabar amuasa uan ingangarir gumazibav kemezɨ me ingarizir biziba, me da sara mɨtivighav iti. Devit fomɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin dughiamɨn, Livaiba gitaba ko bizir igharazibav sogha, Ikiavɨra Itir God mɨnabir ighiabagh amua, bizir kabagh ikararai. Me ighiar kam gami, “Ikiavɨra Itir God, zurara en apangkuva ikia mamaghɨra iti.” Ezɨ gumazamiziba datɨrɨghɨn mɨtivighav itima, Livaiba ighiar kam batima, ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivi.

7 Aruer kamra Atrivim Solomon, nguazir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn boroghɨn itir danganir uari akuvim, a Ikiavɨra Itir God bagha anemɨsevezɨ, an a baghavɨra iti. Egha nguazir asɨzir kamɨn, an ofan bar isia mɨghɨriba ko, wit tuamin ofaba ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofa bagha asɨzibar oviba isa ofabagh ami. Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tughav itir ofa gamir dakozir kam, me faragha brasɨn an ingarizɨ, a mong suvizɨ me an ofan avɨrir kabar amuan iburagha danganir arozir gumazamiziba uari akuvir kamɨn ofabagh ami.

8-9 Kar Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. Ezɨ Atrivim Solomon Israelia ko uari akuvagha Jerusalemɨn iti. Gumazamizir avɨrim nguazir kamɨn danganiba bar dar ikegha ize. Me notɨn amadaghan Hamatɨn nguibar ekiamɨn zuir tuavir akamɨn ikegha, ghua sautɨn amadaghan kantri Isipɨn nguazir mɨtaghniamɨn tuzir darasi. Me Ikiavɨra Itir God, en Godɨn damazimɨn, 7plan aruebar uari akuvagha ikegha, gɨn me ua 7plan arueba isafuragha 14plan arueba bar me dar ike. Egha amɨmzaraghan me ua uari akufa.* 10 Ezɨ namba 7ɨn iakɨnim, an namba 23ɨn aruemɨn, Solomon ua gumazamiziba amadima, me uamategha uan nguibabar zui. Me fo, Ikiavɨra Itir God, deraghavɨra Atrivim Devit ko, Atrivim Solomon, ko uan gumazamiziba Israelia gami. Kamaghɨn amizɨ, me bizir aghuir kabagh nɨghnɨgha bar akongegha uamategha uan nguibabar zui.

God ua Solomon bato

(1 Atriviba 9:1-9)

11 Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko, atrivimɨn dɨpenimɨn ingarigha gɨfa. A dɨpenir kamningɨn ingaramin nɨghnɨziba, a bar ada gɨfa. 12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, dɨmangan a batogha, kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ nɨn azangsɨziba baregha gɨfa. Gumazamiziba izɨ nan ofa damuasa, kɨ dɨpenir kam amɨsefe. 13-14  *Eghtɨ ia nan akaba baraghan kogh, arazir kurabar amuam, kɨ amozimɨn tɨvaghtɨ a izan kogham, o kɨ odeziba amadaghtɨ da izɨ ian azenibar amam. O ia nan gumazamiziba, kɨ ia bagh arɨmariar bar kuratam amadagham. Eghtɨ dughiar kamɨn, ia nan gumazamizir kɨ uan ziam fasa inabaziba, ia uari abɨragh, na ko mɨkɨm, nan boroghɨn izɨ na baghvɨra ikɨ, egh ia uan arazir kuraba bagh navibagh iraghtɨ, kɨ uan Nguibamɨn ikɨ ian dɨmdiaba baragh ian arazir kuraba gɨn amadagh, egh ian nguazim damightɨ, a ua deragham. 15-16 Kɨ Dɨpenir kam amɨsevezɨ a nan Dɨpenimɨn mɨrara ikiam, eghtɨ gumazamiziba zurara Dɨpenir kamɨn nan boroghɨn izɨ, nan ziam fam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ zurara Dɨpenir kamɨn ganɨva, uan navimɨn aven a gɨnɨghnɨgham. Nan Dɨpenim itir danganir kam, kɨ zurara ian dɨmdiaba baraghsɨ, ia bagh gan ikiam. 17 Solomon, nɨ uan afeziam Devit amizɨ moghɨn, nɨ navir averiamɨn aven na baghvɨra nɨghnɨgh nan damazimɨn deravɨra daru, egh arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨn bizibar amu. 18  *Nɨ kamaghɨn damutɨ, kɨ zurara nɨn ovavir boribar amutɨ, me Israelɨn atrivibar ikɨ mangɨvɨra ikiam. Egh kɨ nɨn afeziam Devit ko amizir akar dɨkɨrɨzir kam damightɨ, a guizɨn otivam. Kɨ kamaghɨn Devit mɨgɨa ghaze, ‘Devit, kɨ zurara nɨn ovavir boribar amutɨ, me Israelian atrivibar ikɨ mangɨvɨra ikiam.’

19 “Egh ia na ategh nan arazir kɨ ifongeziba ko nan Akar Gavgavibar gɨn mangan kogh, egh asebar gɨn mangɨ dar ziaba fɨtɨ, 20 kɨ nguazir Israelia ia ganɨngizimɨn bar ia batuegham. Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba dɨbovir akabar ia mɨkɨm ia gasɨghasɨgham. Eghtɨ kɨ uaghan, akɨrim ragh Dɨpenir kɨ uan ziam bagha inabazim gasaragham, egh uam a gɨnɨghnɨghan kogham. 21 Dɨpenir kam, datɨrɨghɨn ziar ekiam iti. Eghtɨ gɨn gumazir danganir kamɨn izamiba me izɨva an gan dɨgavir kuram damigh bar atiatigh kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ikiavɨra Itir God, manmaghsuavɨra nguazir kam gasɨghasɨgha, Dɨpenir kam sarama asɨghasɨki?’ 22 Eghtɨ gumazamizitaba men akam ikaragh suam, ‘Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Israelia Ikiavɨra Itir God men God, anetaki. A fomɨra men inazir afeziaba Isipɨn me inigha nguazir kamɨn ize. Ezɨ me akɨrim ragha God gasaragha, uan asebar gɨn ghua dar ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God asɨghasɨzir kam gamizɨ a me bato.’ ”

8

Solomon amizir bizir igharaziba

(1 Atriviba 9:10-28)

1 Solomon uan ingangarir gumaziba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingara anegɨvagha, gɨn Solomonɨn dɨpenimɨn ingari. Ingangarir me amizir kaba bar, me 20plan azenibar dar ingari. 2 Solomon dɨpenir kamningɨn ingangarim agɨvagha, Atrivim Hiram a ganɨngizir nguibar ekiar ikuviziba uam adar ingari. Egha a Israelian marazi amangizɨ, me ghua nguibar ekiar kabagh apia. 3 Ezɨ Solomon datɨrɨghɨn uan mɨdorozir gumaziba inigha ghua, Hamat ko Soban nguibar ekiamning ko mɨsogha, me abɨragha nguibar ekiar kamning ini. 4 Egha gɨn, a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn Tatmorɨn nguibar ekiam uam an ingari. A faragha Distrik Hamatɨn nguibar ekiar mabar aven, dagheba ko bizir aghuiba arɨzir dɨpenir ekiabar ingari. Egha a datɨrɨghɨn ua deravɨra nguibar ekiar kabar ingari. 5 Egha Solomon gɨn Bethoronɨn Pɨn Itir nguibar ekiam, ko Bethoronɨn Vɨn Itir nguibar ekiam, uam aningɨn ingari. A dɨvazir bar mɨtiar gavgavir ekiamɨn nguibar kamning avɨni. Egha a uaghan nguibar ekiar kamningɨn tiar akar ekiaba gavgavim dar anɨngasa, ainɨn ighuvibar ingari. 6 Egha a uaghan Balatɨn nguibamɨn ingari. Egha a uaghan dagheba itir nguibar ekiaba ko mɨdorozir karisba arɨzir nguibar ekiaba ko, hoziaba arɨzir nguibar ekiaba ko, Jerusalem ko, Lebanon ko, nguazir an ativagha garibar aven, a bizir igharazir a ingarasa ifongeziba, a bar adar ingari.

7 Ezɨ Israelɨn kantrin aven, ikɨzir igharazir mabar gumazamiziba iti. Kar Amoria, Hitia, Peresia, Hivia, ko Jebusia, men marazi Israelian tongɨn ikiavɨra iti. 8 Israelia fomɨra men avɨribav soghezɨ me ariaghire, egha bar me kuavaremezir puvatɨzɨ, men ovavir borir vabara ikiavɨra iti. Ezɨ datɨrɨghɨn Solomon me gamizɨma, me puram an ingangarir gumazir kɨnibar mɨn otivigha, datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.* 9 Ezɨ Solomon Israelia gamizɨ, me an ingangarir gumazir kɨnibar itir pu. Bar puvatɨ. A me isa mɨdorozir gumaziba ko mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanibar me arɨki. Egha marazi isa, karisbar tuiva mɨsozir ingangarim ko, hoziabagh apiaghira mɨsozir ingangarim me ganɨngi. 10 Solomonɨn ingangaribagh amir gumazibar gumazir dapanibar dɨbobonim, a 250ɨn tu.

11 Solomonɨn amuim Devitɨn Nguibar Ekiam ategha ghua Solomon a bagha ingarizir dɨpenir igiamɨn iti. Amizir kam a Isipian atrivimɨn guivim. Fomɨra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam danganir kamɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, Solomon ghaze, “Nan amuir kam, Israelian Atrivim Devitɨn dɨpenimɨn ikian kogham. Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ikezir danganiba, da bar zue, egha God baghavɨra iti.” Kamaghɨn amizɨ, Solomon uan amuim bagha, nguibar ekiamɨn azenan itir dɨpenir igiamɨn ingarigha a inigha ghuzɨ, an an iti.

12 Solomon, Ikiavɨra Itir God bagha ofa gamir dakozir ingarizim, a Godɨn Dɨpenimɨn azuarimɨn guamɨn boroghɨn itima, a zurara dakozir kamɨn ghua Ikiavɨra Itir God bagha ofan bar isia mɨghɨrizibagh ami. 13  *Moses Osirizir Araziba mɨkemezɨ moghɨn, a dughiabar zurara ofabagh ami. A uaghan Sabatɨn dughiabar ofaba, ko iakɨnir igiabar dughiar ekiabar ofaba, ko azeniba vaghvagha, a 3plan dughiar ekiabar ofabagh ami. Dughiar ekiar 3plan kabar kara: Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam, ko Azenibar Dagher Igiaba Asiamin Dughiamɨn Isar Ekiam, ko Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam. 14 Solomon uan afeziam Devitɨn arazibar gɨntɨgha, bizir a damuasa mɨkemeziba, a zurara Godɨn ofa gamir gumaziba a men ikɨzibar, ingangariba bagha me tuira. Egha a Godɨn ofa gamir gumazibar akurvagh ingangarim damuasa Livaiba vaghvagha me tuira. Ezɨ men marazi uaghan ighiabar amu Godɨn ziam fam. Livaibar ingangarir a me bagha inabaziba, me dughiabar vaghvagha dagh ami. Egha Solomon uaghan garir gumaziba men ikɨziba, a Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar ganasa vaghavagha me tuira. Arazir kaba, God baghavɨra itir gumazim Devit, a me mɨkeme. 15 Godɨn ofa gamir gumaziba ko Livaiba bar deraghavɨra Atrivim Devitɨn akabar gɨntɨgha, ingangarir a damuasa me mɨkemeziba, me bar dagh ami. Egha me uaghan dagɨaba arɨzir danganibar ganamin akar a me ganɨngizimɨn gɨntɨsi.

16 Solomon Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa, ingangarir ekiam gami. An ingangarir gumaziba faraghavɨra Dɨpenim asasa dagɨaba apengan da arɨgha ingangarir kabagh amua ghua Dɨpenim asarazir dughiamɨn tu. Ezɨ Dɨpenimɨn ingangariba bar gɨvazɨ, Dɨpenir bar dirim oto.

17 Atrivim Solomon, a Esiongeberɨn nguibar ekiamɨn ghu. Esiongeber a kantri Idomɨn iti, an Ongarir Aghevimɨn dadarimɨn ikia Elatɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. 18 Ezɨ Atrivim Hiramɨn kurir maba ko gumazir aghuir kurimɨn aven ingara ongarimɨn aruir araziba bar dagh foziba, a me amadazɨ, me Solomonɨn kuribar aven ingarir gumaziba ko me kurir kabar aven ingari. Egha me kantri Ofirɨn ghua golɨn avɨriba inigha uamategha Atrivim Solomon bagha ize. Golɨn kabar osɨmtɨzim, 16 tanɨn boroghɨn tu.

9

Kantri Seban atrivir amizim
Solomonɨn ganasa izi

(1 Atriviba 10:1-13)

1  *Kantri Seban atrivir amizim kamaghɨn oraki, Ikiavɨra Itir God deraghavɨra Solomon gamizɨma a ziar ekiam iti. Kamaghɨn amizɨ, atrivir amizim Solomonɨn fofozim gɨfofoghasa azangsɨzir gavgavibar an azangsɨghasa izi. Atrivir amizim uan ingangarir gumazir avɨriba ko, kamelɨn bɨzir avɨriba sara iza Jerusalemɨn oto. Kamelɨn kaba golɨn avɨriba ko, pauran igharagha garir mughuriar aghuiba itiba, ko dagɨar igharagha garir iveziba bar pɨn koziba inigha izi. Atrivir amizim izegha gɨvagha, uan azangsɨzir a Solomonɨn azangsɨghasa nɨghnɨghiziba, a bar dar an azangsɨsi. 2 Ezɨ Solomon bar deraghavɨra an azangsɨziba ikarvaki. An azangsɨzir an azangsɨziba, Solomon tam ikarvaghan iburazir pu. Bar puvatɨ. 3 Seban kantrin atrivir amizim, Solomonɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozim baregha, uaghan atrivibar dɨpenir ekiar a ingarizimɨn gani. 4 Egha atrivir amizim uaghan garima, Solomon dughiabar vaghvagha dagher aghuir avɨriba isa, uan ingangarir gumazir dapaniba ko apiav ikia da api. Ezɨ atrivir amizim uaghan garima, ingangarir gumaziba ko men korotiar aghuir me azuiba ko gumazir wain anɨdiba, me kurkazir aghuiba iti. Egha a garima, Solomon asɨzir avɨriba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghua a bagha ofan bar isia mɨghɨribagh ami. A bizir aghuir kabar ganigha dɨgavir kuram gamigha ua mɨkɨman ibura.

5 Egha gɨn, a kamaghɨn Atrivim Solomon mɨgei, “Kɨ uan kantrin ikiava bizir nɨ amibar eghaghaniba ko, nɨn nɨghnɨzir aghuim ko, fofozim barasi. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn fo, akar kaba da bar guizbangɨra. 6 Kɨ faragha nɨghnɨzir gavgavim akar kabar itir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn kɨ uabɨ iza, uan damazimɨn bizir kabar ganigha gɨfa. Guizbangɨra, bizir kɨ datɨrɨghɨn gariba, da akar kɨ oraghiziba bar dagh afira. Nɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim bar ekefe. 7 Ezɨ nɨn gumazamiziba ti zurara bar akueghama. Ezɨ nɨn ingangaribar faragha zuir gumazir nɨ ko ikia zurara nɨn nɨghnɨzir aghuiba baraziba, me ti bar akueghama. 8 Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Godɨn ziam fe. A navir aghuim nɨn ikia nɨ gamizɨ, nɨ Israelian atrivimɨn iti. A bar Israelia ia gifongegha an ifongiar kam ian ikiavɨra iti. Nɨ guizɨn arazim ko arazir aghuimɨn deraghvɨra Israelian gan me geghuvam. A kamaghsua nɨ gamizɨ, nɨ atrivimɨn oto.”

9 Egha Seban atrivir amizim golɨn bar avɨriba isa Solomon ganɨngi, ezɨ golɨn kabar osɨmtɨzim 4 tan gafira. Atrivir amizim uaghan pauran mughuriar aghuiba itir avɨriba ko, dagɨar igharagha garir iveziba bar pɨn kozir avɨriba a ganɨngi. Bar guizbangɨra, bizir kaba bar avɨraseme. Fomɨra pauran aghuir igharagha garitaba kantri Israelɨn aven itir puvatɨ.

10 Ezɨ Atrivim Hiramɨn ingangarir gumaziba ko Solomonɨn ingangarir gumaziba, kuribar ghua kantri Ofirɨn ghua golɨn avɨriba ko, temer aghuir bɨghiziba ko, dagɨar avɨrir iveziba bar pɨn koziba, me da inigha Israelɨn ize. 11 Ezɨ Solomon uan ingangarir gumazibav mɨkemezɨ, me temer aghuir kaba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha adɨrɨziar aghuibagh amua an dɨpenim bagha mabagh ami. Egha a me mɨkemezɨ, me temer aghuir kabar arariba inigha gumazir gitabav soziba bagha gitabar ingari. Bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, gumaziba kantri Israelɨn aven, ua temer kamagh garitabar garir puvatɨ.

12 Ezɨ Atrivim Solomon, bizir aghuir avɨriba isa Seban atrivir amizimɨn ifongiam agɨvasa a ganɨngi. Solomon atrivir amizim ganɨngizir bizir avɨriba, da bar bizir atrivir amizim Solomon bagha inigha izezir bizibagh afira. Ezɨ Seban atrivir amizim, uan ingangarir gumaziba ko me uamategha uan kantrin ghu.

Solomon bizir bar avɨriba iti

(1 Atriviba 10:14-19)

13 Atrivim Solomon azenibar vaghvagha 23 tan gol isi. 14 Egha a uaghan dagɨar ingangaribagh amir gumaziba da, takis isi. Ezɨ Arebian atriviba ko, Israelɨn distrighbar garir gumazir dapaniba dagɨaba isa a ganɨdi.

15 Ezɨ Solomon mɨkemezɨma, an ingangarir gumaziba 200plan ter araribar orar mɨsoghamibar ingari. Egha me gol inigha orar kabar pogha da ave. Orar kaba vaghvagha da avezir golɨn osɨmtɨzim, a 7 kilogremɨn tu. 16 Egha 300plan ter araribar orar dozir mɨsoghamiba uaghan dar ingari. Egha gol inigha orar dozir kabar pogha da ave. Orar kaba vaghvagha da avezir golɨn osɨmtɨzim, a 2 kilogremɨn tu. Ezɨ Solomon mɨkemezɨma, me orar kaba bar da inigha dɨpenir me kamaghɨn dɨborimɨn da arɨki, Lebanonɨn Ruarir Pɨzimɨn Dɨpenim.

17 Ezɨ Solomon mɨkemezɨ, me atrivir dabirabir ekiar mamɨn ingari. Egha me golɨn aghuim ko, elefanɨn atariba inigha an kurke. 18-19 Atrivimɨn dabirabim bar pɨn iti, ezɨ adɨrɨziar tuiv mavanangamim, a 6plan ighuviba iti. Ezɨ ighuvir kaba, me 12plan laionɨn nedazibar ingarigha da asezɨ da tuivighav iti. Ezɨ adɨrɨziar ighuvir kaba vaghvagha laionɨn nedazir pumuning iti, mam vongɨn iti, ezɨ mam vongɨn iti. Atrivir dabirabir kam, an agharimning arɨghamin danganir pumuning iti. Ezɨ agharimning arɨghamin danganir kamningɨn boroghɨn, me laionɨn nedazir pumuningɨn ingarizɨ, mam vongɨn itima, mam vongɨn iti. Kantrin igharazibar atriviba, men atrivibar dabirabitam, tong kamaghɨn garir puvatɨ.

20 Ezɨ ingangarir gumaziba gol inigha Solomon bagha dɨpaba apir itaribar ingari. Egha Lebanonɨn Ruarir Pɨzimɨn Dɨpenimɨn aven itir itariba bar, me golɨn aghuimɨn dar ingari. Solomonɨn dughiamɨn, gumazamizibar nɨghnɨzim, silva pura bizim, kamaghɨn amizɨ, me silvan bizir katamɨn ingarizir puvatɨ.

21 Solomon kurir avɨriba iti, ezɨ kurir kaba da Atrivim Hiramɨn ingangarir gumaziba ko, ongarim garui. Kurir kaba zurara azenir 3pla gɨvaghtɨ, me bizir aghuir kaba ater ua Israelɨn izam. Kar gol, ko silva, ko elefanɨn atariba, ko monkiba, ko kuarazir bar diriba.

22 Atrivim Solomon, dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba ko nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba ikia, egha kantrin igharazibar atriviba bar me gafira. 23 Kantrin igharazibar atriviba bar, Ikiavɨra Itir God, Solomon ganɨngizir nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba baraghasa Solomon bagha izi. 24 Atrivir kaba azenibar vaghvagha Solomon bagha bizir aghuiba isa izava a ganɨdi. Me bizir gumaziba silva ko golɨn ingariziba ko, korotiar aghuiba ko, afuziba ko, pauran igharagha garir mughuriar aghuiba zuiba ko, hoziaba ko, donkiba, a bagha da inigha izi.

25  *Solomon, mɨdoroziba bagha hoziaba ko karisba bagha danganir dozir bar avɨribar ingari. Danganir da ikiamin kabar dɨbobonim, 4,000ɨn tu. Ezɨ a uaghan 12,000ɨn hoziar igharazir maba iti, ezɨ maba a ko Jerusalemɨn iti, ezɨ maba, a dar ganasa mɨsevezir nguibar ekiar igharazibar iti.

26  *Atrivim Solomon kantriba bar me gativagha men gari, a Yufretisɨn Fanemɨn ikegha ghua kantri Filistian otogha ghua kantri Isipɨn tu. 27 Solomon atrivimɨn itir dughiamɨn, a temer sidan avɨriba ko silvan avɨriba inigha Jerusalemɨn ize. Ezɨ dughiar kamɨn silvan avɨriba ikia, dagɨar kɨnibar mɨn pura tintinibar irav iti. Egha a uaghan temer sidan bar avɨriba iti, mati temer Israelɨn mɨghsɨar muziaribar izezibar mɨn iti. 28  *Solomon uan hoziaba kantri Musri ko kantrin igharazibar ada ini.*

Solomon areme

(1 Atriviba 11:41-43)

29 Solomon amizir bizir igharaziba, an atrivimɨn itir dughiamɨn ikegha ghua, an aremezir dughiamɨn tu, dar eghaghaniba bar akɨnafarir 3plan kabar iti: Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Natanɨn Akɨnafarim, ko Nguibar Ekiam Silon Akam Inigha Izir Gumazim Ahiyan Akɨnafarim, ko Akam Inigha Izir Gumazim Ido osirizir Bizir God an Akazibar Akɨnafarim. Idon Akɨnafarim uaghan bizir Nebatɨn otarim Jeroboam batozibagh eghari. 30 Solomon 40plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ikia, egha Israelia bar me gativagha men gari. 31 Egha a uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam isa Jerusalemɨn, an afeziam Devitɨn Nguibar Ekiamɨn anefa. Ezɨ an otarim Rehoboam an danganim inigha atrivimɨn iti.

Atrivim Rehoboamɨn eghaghanim

10

(Sapta 10--12)

Notɨn amadaghan itir Israelɨn adarasi, me Judaba ataki

(1 Atriviba 12:1-19)

1 Israelian notɨn amadaghan itir anababa bar, me uari bagh Rehoboam amɨseveghtɨ, a men atrivimɨn otivasa me nguibar ekiam Sekemɨn uari akufa, kamaghɨn amizɨ, Rehoboam me bagha ghu. 2 Nebatɨn otarim Jeroboam, a fomɨra Atrivim Solomonɨn ara ghua Isipɨn iti. Ezɨ Israelia Rehoboam damightɨ an atrivimɨn otivasa amima, Jeroboam bizir kamɨn akam baraki. 3 Ezɨ Israelian gumazir maba Jeroboam bagha ghua a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uamategh Israelɨn izɨ.”

Ezɨ a Isip ategha uamategha izegha gɨvagha, Israelia ko bar Rehoboam bagha ghua kamaghɨn Rehoboam mɨgei, 4 “Nɨn afeziam Solomon osɨmtɨzir ekiam e ganɨga, e gamizɨ e osɨmtɨzir ekiam atera pamtemɨn ingari. Kamaghɨn amizɨ, nɨ en asughasugh en osɨmtɨzir taba agɨfagh. Nɨ kamaghɨn damightɨ, e datɨrɨghɨn nɨn apengan ikiam.”

5 Ezɨ Atrivim Rehoboam akar kam baregha kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ, 3plan dughiaba gɨvaghtɨ ia ua izɨtɨ, kɨ uan nɨghnɨzimɨn gun ia mɨkɨmam.” Ezɨ me anetegha uamategha ghue.

6 Ezɨ Rehoboam ghua gumazir ghuriba ko mɨgei. Gumazir kaba, me fomɨra nɨghnɨzir aghuiba an afeziam Solomon ganɨdi. Rehoboam kamaghɨn men azara, “Ia manmaghɨn nɨghnɨsi, kɨ akar manatamɨn gumazamizir kabav kɨmam?”

7 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ arazir aghuimɨn gumazamizir kabar amuva, men akurvaghsɨ datɨrɨghɨn akar aghuitamɨn me mɨkɨmtɨma, me zurara nɨn apengan ikiam.”

8 Ezɨ Rehoboam gumazir ghurir kabar akam baraghizir puvatɨgha, ghua gumazir igiabar azangsɨsi. Gumazir kaba me an kuaba, egha me uagharam aghungigha, datɨrɨghɨn an ingangarir gumazibar otifi. 9 A kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamizir kaba ghaze, nan afeziam Solomon me gatɨzir osɨmtɨzir kaba, kɨ dar taba agɨvam. Ezɨ ia manmaghɨn nɨghnɨsi, kɨ akar manatamɨn me ikarvagham?”

10 Ezɨ ingangarir gumazir igiar kaba kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ men azangsɨzir nɨn afeziam me gamizir osɨmtɨzir kataba ikarvaghsɨ, nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Ia ghaze, nan afeziam paza ia gami? Puvatɨ. Kar pura bizim. Nan dafarir tereghiam, bar nan afeziamɨn gavgavim gafira. 11 Guizbangɨra nan afeziam osɨmtɨzim ia ganɨngi, ezɨ kɨ osɨmtɨzir ekiar bar avɨriba ia danɨngam. Nan afeziam benimɨn ia ifozoroke, ezɨ kɨ benir gavgavir atariba itibar ia fozoroghtɨ, ian inivafɨziba asighiram.’ ”

12 Ezɨ dughiar 3pla gɨvazɨma, Jeroboam Israelian gumazamiziba bar me ko uamategha, Atrivim Rehoboam mɨkemezɨ moghɨn me izi. 13-14 Ezɨ atrivim gumazir ghuribar nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨgha, a gumazir igiabar nɨghnɨzimɨn gɨn ghua, pamtemɨn gumazamizibav gei. A kamaghɨn me mɨgei, “Guizbangɨra, afeziam osɨmtɨzim ia ganɨngi, ezɨ kɨ osɨmtɨzir ekiar avɨriba ia darɨgham. Nan afeziam benimɨn ia ifozoroke, ezɨ kɨ benir gavgavir atariba itibar ia fozoroghtɨ, ian inivafɨziba asighiram.” 15  *Fomɨra akam inigha izir gumazim Ahiya, a Silon gumazim, a Ikiavɨra Itir Godɨn akar dɨkɨrɨzim Nebatɨn otarim Jeroboam ganɨngi. Egha God datɨrɨghɨn uan akar dɨkɨrɨzir kam damutɨ, a guizɨn otivasava ami. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uabɨ Rehoboam gamizɨ, a gumazamizibar nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨ.

16  *Gumazamiziba me datɨrɨghɨn fo, atrivim men akam bareghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, me pamtemɨn dɨa kamaghɨn mɨgei, “E Devitɨn adarazir apengan ikian aghua. E Devitɨn adarazi puvatɨ, e uaghan Devitɨn otarir kamɨn adarazi puvatɨ. E Israelɨn gumazamiziba, e bar uamategh uan nguibabar mangam. Eghtɨ ia Devitɨn adarasi, ia uarira uarir gan.” Me akar kam mɨkemegha, tintinibar uan nguibabar ghue. 17 Ezɨ Israelian marazi uaghan Judan nguibar ekiabar ikia, Judabar tongɨn iti. Ezɨ Atrivim Rehoboam men gari.

18 Egha gɨn Atrivim Rehoboam Adoniram amadazɨma, a Israelia bagha zui. Adoniram, fomɨra gumazir atrivimɨn ingangaribagh amir gumazibar garir gumazim. An ziar igharazim Hadoram. Adoniram ghua Israelia batozir Dughiamɨn, me bar moghɨra dagɨabar a ginivizɨma an areme. Ezɨ Rehoboam bizir kamɨn akam baregha, zuamɨra uan karisɨn ghuavanabogha ara Jerusalemɨn ghu. 19 Dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn,* Israelian notɨn amadaghan itiba me akaba batoghavɨra iti, me Devitɨn ikɨzimɨn tav atrivimɨn otogh men ganan me bar aghua.

11

Akam inigha izir gumazim Semaia Godɨn akam akuri

(1 Atriviba 12:21-24)

1 Ezɨ Rehoboam ghua Jerusalemɨn otogha, Juda ko Benjaminɨn anabamningɨn mɨdorozir gumazir gavgavibar diazɨ, me iza uari akufa. Modorozir gumazir kabar dɨbobonim 180,000ɨn tu. Rehoboam kamaghsua, me mangɨ Israelian notɨn amadaghan itir anababav suegh, me damightɨ me ua izɨ an apengan ikiam. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn an akam inigha izir gumazim Semaia mɨgei, 3 “Nɨ Judan Atrivim Rehoboam bagh mangɨ, egh a ko, Judaba ko Benjaminɨn anabamningɨn adarazi ko, gumazamizir igharaziba sara kamaghɨn me mɨkɨm, 4 ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia mangɨ Israelia mɨsoghan markɨ, me ian adarasi. Guizbangɨra, kɨ uabɨ kamaghɨn amizɨ, Israelia ia bighiaghirɨ. Kamaghɨn ia uamategh uan nguibabar mangɨ.’ ” Ezɨ Semaia Ikiavɨra Itir Godɨn akam me mɨkɨnizɨ, me uamategha uan nguibabar ghue.

Rehoboam nguibar ekiar maba avɨnizir dɨvaziba gavgavim dagh anɨdi

5 Rehoboam Jerusalemɨn ikiava, uan ingangarir gumazibav kemezɨ, me ghua kantri Judan nguibar ekiar maba avɨnizir dɨvazir bar mɨtiar gavgaviba, gavgavim dagh anɨdi. 6 Me nguibar ekiar kaba avɨnizir dɨvaziba gavgavim dagh anɨngi: Betlehem, Etam, ko Tekoa, 7 ko Betsur, Soko, ko Adulam, 8 ko Get, Maresa ko Sif, 9 ko Adoraim, Lakis, ko Aseka, 10 ko Sora, Aijalon, ko Hebron. Nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba avɨnizir kaba, Judan anabam ko Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguazimɨn iti. 11-12 Me dɨvazir kaba bar moghɨra gavgavim dagh anɨngi. Nguibar ekiar kabar aven, Atrivim Rehoboam dar ganasa uan mɨdorozir gumazibar dapanir maba arɨki. Nguibar ekiaba vaghvagha, mɨdorozir gumazibar dapaniba vaghvagha dar gari. Egha a uaghan nguibar ekiar kabar mɨdorozir dughiabagh nɨghnɨgha, bizir avɨriba arɨghizɨ da iti. A dagher bar avɨriba, ko olivɨn boreba, ko wainɨn dɨpaba, ko orar ekiaba, ko afuziba arɨki. Egha an arazir kamɨn nguibar ekiar kabagh amizɨ, da bar gavgafi. Egha a Judan anabam ko Benjaminɨn anabamɨn adarazir atrivimɨn iti.

Ofa gamir gumaziba ko Livaiba Jerusalemɨn ize

13 Kantri Israelɨn danganiba bar adar itir ofa gamir gumaziba ko Livaiba uan nguibaba ategha iza Atrivim Rehoboam ko iti. 14 Atrivim Jeroboam ko an gɨn otivir atriviba, ofa gamir gumaziba ko Livaibar anogoregha me batoghezɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir ingangarim gamir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me uan dɨpeniba ko nguaziba ategha ghua Jerusalem ko Judan nguazimɨn danganir mabar iti. 15  *Atrivim Jeroboam me batuegha gɨvagha, a uabɨ mɨghsɨabar orazibar pɨn asebar ziaba fasa gumazir kɨnir maba amɨsevezɨ, me ofa gamir gumazibar otifi. Ofa gamir gumazir igiar kaba uaghan Jeroboam ingarizir bulmakaun apuribar nedaziba ko asebar marvir guabar ziaba fe.*

16 Ezɨ Israelian anababa bar dar gumazamizir maba, Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, egha men inazir afeziabar God, me a baghavɨra ikia an ziam fasa a bagha ofabar amuasava ami. Egha me kantri Israel ategha ofa gamir gumaziba ko Livaibar gɨn Jerusalemɨn izi. 17 Gumazamizir kaba, Judaba ko ikia, kantri Juda gamima, a bar gavgafi. Egha me azenir 3plan Atrivim Devit ko Atrivim Solomon amizɨ moghɨn arazir aghuibagh ami. Ezɨ bizir kam Atrivim Rehoboamɨn akurazɨ, an atrivir bar gavgavimɨn oto.

Atrivim Rehoboam amuir avɨriba ko borir avɨriba iti

18 Atrivim Rehoboam, Jerimotɨn guivim Mahalatɨn iti. Jerimot, an Atrivim Devitɨn otaribar mav. Mahalatɨn amebam, a Abihail. Abihailɨn afeziam, a Eliap, ezɨ Eliap, a Jesin otarim. 19 Ezɨ Mahalat otarir 3pla bate. Men ziabar kara: Jeus ko Semaria ko Saham. 20 Ezɨ Rehoboam gɨn, Apsalomɨn guivim Makan iti. Ezɨ Maka 4pla otariba bate. Men ziabar kara: Abiya, Atai, Sisa ko Selomit. 21 Rehoboam 18plan amuiba iti, egha uaghan 60plan amuir doziba iti. Ezɨ an amuir kaba, 28plan otariba ko 60plan guiviba bate. Rehoboam amuir avɨribar iti, egha a guizbangɨra Maka bar a gifonge. 22 Kamaghɨn amizɨ, a gɨn ovengamin dughiamɨn, an atrivimɨn otivasa, Makan otarim Abiya amɨsefe. Egha an Abiya atɨzɨ, a uan aveghbuabar faragha zui. 23 Rehoboam nɨghnɨzir aghuim ikiava, uan otarir igharazir maba amɨsevezɨ, me ghua Judan Distrik ko Benjaminɨn Distrighɨn itir nguibar ekiar dɨvazir bar gavgaviba avɨnizibar gari. Egha a dagher avɨriba me ganɨga, me amuibar ikiasa, me bagha amizir bar avɨriba ini.

12

Judaba arazir kuram gamizɨ,
God puv me gami

(1 Atriviba 14:22-28)

1 Rehoboam atrivir bar gavgavimɨn otogha kantri Judan garir dughiamɨn, a uan gumazamiziba ko me bar moghɨra akɨrim ragha Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibagh asara. 2 Kamaghɨn amizɨ, Rehoboam atrivimɨn itima an namba 5ɨn azenim otozɨ, Isipian Atrivim Sisak uan mɨdorozir gumaziba ko iza Jerusalem ko mɨsosi. 3 Atrivim Sisak uan mɨdorozir gumazir bar avɨrim ko ize, eghtɨ gumaziba me mengan iburagham. Egha a uaghan mɨsoghamin karisɨn 1,200pla ko 60,000ɨn mɨdorozir gumazir hoziabagh apia mɨsoziba iti. Mɨdorozir gumazir kaba, me kantri Isip ko kantri Libia ko kantri Suki ko kantri Itiopian gumaziba. 4 Mɨdorozir gumaziba mɨsogha, kantri Judan nguibar ekiar dɨvazir bar gavgaviba avɨniziba inigha, iza Jerusalemɨn boroghɨn otifi.

5 Ezɨ Judan kantrin gumazir dapaniba, Sisak uan mɨdorozir gumaziba ko men ara iza Jerusalemɨn, Rehoboam ko iti. Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Semaia ghua me batogha, kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme, ia akɨrim ragha a gasara, kamaghɨn amizɨ, a datɨrɨghɨn akɨrim ragha ia gasara, egh Sisak ateghtɨ a ia abɨragham.”

6 Ezɨ atrivim uan gumazir dapaniba ko me akar kam baregha uari abɨragha kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra, e arazir kuram gami. Ezɨ arazir Ikiavɨra Itir God amim, a guizɨn arazimra.”

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God men garima, me uari abɨrazɨ, an akar igharazir mam uam uan akam inigha izir gumazim Semaia ganɨga ghaze, “Kɨ garima, me uari abɨra. Kamaghɨn amizɨ, kɨ me gasɨghasɨghan kogham. Sisak Jerusalemɨn mɨsoghamin dughiamɨn, kɨ an ateghtɨ, a bar me gasɨghasɨghan kogham. Guizbangɨra, kɨ men anɨngaghe, egh kɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam isɨ Sisak danightɨ a bar a gasɨghasigham kogham. 8 Kɨ Sisak ateghtɨ, a me abɨraghtɨ, me an apengan ikɨ an ingangarir gumazamizir kɨnibar otivigham. Eghtɨ arazir kamɨn, me ganigh fogh suam, nan ingangarir gumazamizir kɨnibar itir arazim, a dera, ezɨ nguazir kamɨn atrivibar ingangarir gumazamizir kɨnibar itir arazim, a ikufi.”

9  *Ezɨ Sisak uan mɨdorozir gumaziba ko iza Jerusalemia ko mɨsogha, me abɨnigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko, atrivimɨn dɨpenimɨn bizir bar aghuiba bar da ini. Egha uaghan Solomon mɨdorozim bagha ingarigha golɨn noghezir oraba, me bar ada inigha Isipɨn ghue. 10 Ezɨ gɨn Atrivim Rehoboam uan ingangarir gumazibav kemezɨ me bras inigha uam orar igiabar ingarigha brasɨn da noke. Ezɨ da Isipia okemezir orabar danganiba ini. Ezɨ Rehoboam da isa, ingangarir gumazir an dɨpenimɨn tiar akabagh eghuvibagh anɨngizɨ me dar suigha tiarakabar gari. 11 Atrivim Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn zuir dughiabar, a geghuvir gumazir kaba orar kaba inigh an aku mangam. Eghtɨ atrivim uamategh uan dɨpenimɨn izeghtɨ, me orar kaba inigh da itir dɨpenimɨn mangɨ dar arigham.

12 Ikiavɨra Itir God Atrivim Rehoboamɨn garima, a bar uabɨ dɨkabɨragha, an apengan iti. Kamaghɨn amizɨ, God ua Rehoboamɨn anɨngazir puvatɨgha, bar a kuavaremezir puvatɨ. Ezɨ dughiar kamɨn, arazir aghuir maba kantri Judan aven ikiavɨra iti.

Rehoboam areme

(1 Atriviba 14:21-22; 14:29-31)

13 Rehoboam a Jerusalemɨn ikia atrivir bar gavgavimɨn oto. A 41plan azeniba ikiava, atrivimɨn oto, egha 17plan azenibar atrivimɨn iti. A Jerusalemɨn iti, nguibar ekiar kam, Ikiavɨra Itir God, Israelɨn kantrin nguibaba bar dar tongɨn an amɨsefe, eghtɨ danganir kamɨn, Israelia bar an boroghɨn izɨ, an ziam fam. Rehoboamɨn amebam, a kantri Amonian amizim, an ziam Nama. 14 Rehoboam uan navir averiamɨn aven Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiamɨn gɨn mangan aghua, kamaghɨn amizɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami.

15 Atrivim Rehoboam amizir arazir igharaziba, akɨnafarir kamningɨn iti: Godɨn akam inigha izir gumazim Semaian Eghaghanibar Akɨnafarim, ko Godɨn akam inigha izir gumazim Idon Eghaghanibar Akɨnafarim. Idon akɨnafarir kamɨn aven, atrivibar adarazir ziaba uaghan iti. Rehoboam ko Jeroboam aning atrivimningɨn itir dughiamɨn, kantrin pumuning zurara uaning mɨsosi. 16 Ezɨ gɨn Rehoboam uan inazir afeziabar mɨn aremezɨma, me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn anefa. Ezɨ an otarim Abiya an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Abiyan eghaghanim

13

(Sapta 13)

Judaba ko Israelia uariv sosi

(1 Atriviba 15:1-8)

1 Jeroboam Israelɨn atrivimɨn itima, an namba 18ɨn azenimɨn, Abiya, a Judan atrivimɨn oto. 2 A 3plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. Ezɨ an amebamɨn ziam Mikaia, a Urielɨn guvim. Uriel, a Gibean nguibamɨn gumazim.

Dughiar kamɨn, Atrivim Abiya ko Atrivim Jeroboam uaning mɨsosi. 3 Atrivim Abiya uan mɨdorozir gumazir gavgavir 400,000plan mɨseveziba inigha Israelia ko mɨsoghasa zui. Ezɨ Jeroboam uan 800,000plan mɨsevezir mɨdorozir gumazir gavgaviba ini, me bar mɨdorozir arazibagh fo, ezɨ a me inigha Judaba ko mɨsoghasa izi. 4 Atrivir pumuning, uan mɨdorozir gumaziba ko, Efraimɨn anabamɨn mɨghsɨaba itir danganimɨn uari akuvagha mɨsoghasa gara iti. Ezɨ Abiya ghua, Semaraimɨn Mɨghsɨamɨn mɨtɨgha kamaghɨn dɨa mɨgei, “Jeroboam, nɨ Israelia ko, ia deragh kuariba arigh nan akam baragh. 5 Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a Devit ko an ovavir boriba ko, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha ghaze, a zurara ikɨvɨra ikiam. Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, an mɨgɨrɨgɨam kamaghɨn iti, Israelian atriviba zurara Devitɨn ovavir boribar otivam. Ia ti bizir kam gɨfoz, o puvatɨ?

6 “Fomɨra Nebatɨn otarim, Jeroboam, an Atrivim Solomonɨn ingangarir gumazimɨn iti. Egha a uan atrivimɨn anɨngaghegha, a barazir puvatɨgha an apanim gami. 7 Ezɨ gumazir kurar arazir kurar igharagha garibagh amiba, Jeroboam ko roroabagh ami. Egha Solomonɨn otarim Rehoboam men ifongiamɨn arazibar gɨn mangasa, me bar gavgafi. Dughiar kamɨn Rehoboam gumazir igiamra ikia kantrin ganamin araziba deragha dagh fozir puvatɨ. Egha a men akaba munasan ibura. 8 Egha ia datɨrɨghɨn mɨdorozir gumazir avɨrim ko Jeroboam golɨn ingarizir bulmakaun nedazir pumuning sara izi, aning ian marvir guamning. Egh ia mɨsogh, Ikiavɨra Itir Godɨn kantri abɨnasava ami. Ikiavɨra Itir God uabɨ, kantrin kamɨn atrivibar otiv an ganasa Devitɨn ovavir boriba amɨsefe. 9 Ia uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumaziba batoke, kar Aronɨn ovavir boriba. Egha Livain anabamɨn adarasi, ia uaghan me batoke. Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ami moghɨn, ia uari uari bagha ofa gamir gumazir igharaziba amɨsefi. Gumazir kɨnitam ia bagh bulmakaun apurir igiatam ko 7pla sipsipɨn apuriba inigh izɨtɨ, ia puram anemɨseveghtɨ, a ian ifavarir asebar ofa gamir gumazimɨn otogham.

10 “Ezɨ e Ikiavɨra Itir God, a en God, e an gɨn ghuavɨra ikia, akɨrim ragha a gasarazir puvatɨ. Ezɨ Aronɨn ovavir boriba, me ofa gamir gumazibar ikia, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim gamima, Livaiba men akurvasi. 11 Me zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar, Ikiavɨra Itir God bagha ofan bar isia mɨghɨriba ko pauran mughuriar aghuim zuir ofabagh ami. Egha me God ganɨdir bretɨn rubuziba inigha, Godɨn damazimɨn zuezir dakozimɨn da arɨsi. Egha me zurara guaratɨzibar, lamɨn aghorir me golɨn ingarizibagh isɨn arɨghizir lambagh aboi. E Ikiavɨra Itir God, en God, e an akabar gɨntɨgha bizir kabagh ami, ezɨ ia puvatɨ. Ia bar akɨrim ragha a gasara. 12 Ia oragh. God en faragha zuir gumazim, ezɨ an ofa gamir gumaziba e ko kagh ikiava, ia ko mɨsoghasa mɨdorozimɨn sɨghabagh iviasa gara iti. O Israelia, Ikiavɨra Itir God, a ian inazir afeziabar God, ia a ko mɨsoghan markɨ. Ia e dɨkabɨraghan kogham. Bar puvatɨgham.”

13 Atrivim Abiya mɨgɨavɨra itima, Atrivim Jeroboam uan mɨdorozir gumazir maba amangizɨma, me ghua Abiyan mɨdorozir gumazibav mɨsoghasa, men gɨrakɨrangɨn moga ghua me ekɨaru. 14 Ezɨ Abiyan mɨdorozir gumaziba ragha Israelian mɨdorzir gumazibar ganigha fo, Israelia mɨdorozim foreghasa me ekɨarugha gɨfa. Ezɨ me zuamɨra uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn dei. Ezɨ Godɨn ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivi. 15 Ezɨ Judaba mɨdorozim foreghasa pamten diava araghasi, egha me diava araghasir dughiamɨn, God Jeroboam ko an mɨdorozir gumazibagh amizɨ, me bar atiatigha are. 16 Israelia, Judabar damazimɨn arima, God Judabar akurazɨ, me bar me gasɨghasɨki. 17 Egha Atrivim Abiya uan mɨdorozir gumaziba ko, me bar Israelia abɨnigha, men mɨdorozir gumazir gavgavir aghuir 500,000plan mɨsuagharɨki. 18 Dughiar kamɨn, Judaba kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God, a men inazir afeziabar God, a mɨdorozimɨn men akurvagham. Me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, kamaghɨn amizɨ, me Israelia gafiragha bar me abɨra.

19 Dughiar kamɨn, Atrivim Abiya uan mɨdorozir gumaziba ko, me Jeroboamɨn mɨdorozir gumazibar agɨntɨgha ghua, Israelian nguibar ekiar 3pla ini. Nguibar ekiar kabar ziabar kara: Betel, ko Jesana ko Efron. Me uaghan nguibar ekiar 3plan kabar boroghɨn itir nguibar dozir avɨriba sara ini. 20-21 Egha Abiya atrivir bar gavgavimɨn oto. An amuir 14plan iti, ezɨ me otarir 22pla ko guivir 16pla bate. Ezɨ Abiya atrivimɨn ikia ghua aremezir dughiamɨn, Jeroboam uam atrivir gavgavimɨn ikezir puvatɨ. Ezɨ Ikiavɨra Itir God gɨn Jeroboam gasɨghasɨghizɨ, an areme. 22 Atrivim Abiya amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbora ghaze, Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Idon Eghaghanibar Akɨnafarim.

Atrivim Asan eghaghanim

14

(Sapta 14--16)

Asa Judan kantrin atrivimɨn oto

1 Abiya uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn aven anefa, ezɨ an otarim Asa an danganim inigha atrivimɨn iti. Egha Asa kantri Judan garir dughiamɨn, mɨdorozitam otozir puvatɨgha ghua, 10plan azeniba gɨfa. 2 Ezɨ Asa Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. 3 Egha a gumaziba ikɨzir igharazibar asebar ziaba fasa ingarizir ofa gamir dakozibagh asɨghasɨki. Egha a uaghan mɨghsɨabar pɨn itir aseba fer danganibagh asɨghasigha, dagɨar guarir dɨghoriba itiba apɨragharigha, temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba okagharɨki. 4 Egha a Judaba Ikiavɨra Itir God, men inazir afeziabar Godɨn Araziba ko Akar Gavgavibar gɨntɨghasa, me mɨgei. 5 Egha uaghan, Judan nguibar ekiaba itir aseba fer danganiba ko pauran mughuriar aghuim zuim tuer ofa gamir dakoziba, a bar da batoke. Egha a deragha kantrin garima, mɨdoroziba puvatɨzɨ, gumazamiziba deraghavɨra iti.

6-7 Egha Atrivim Asa kamaghɨn Judabav gei, “E uan nguibar ekiataba avɨnsɨ, dɨvazir mɨtiar ekiar gavgavitabar ingarigham. Egh mɨdorozir gumaziba tuiv ikɨ apanibar gansɨ, tauan ruaritaba, dɨvazir gavgavir kabagh isɨn dar ingarigham. E uaghan tiar akar gavgavibar ingarigh, ainɨn iguguniba kunigham. E Ikiavɨra Itir God, en Godɨn ifongiamɨn gɨntɨghasa gavgafi, kamaghɨn amizɨ e bar deravɨra uan kantrin iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God deravɨra en kantrin garima, osɨmtɨzitam e batozir puvatɨ.” Egha Atrivim Asa ingangarir gumazir maba amangizɨ, me ghua Judan nguibar ekiar mabar, dɨvazir mɨtiar bar gavgavibar da avɨni. Me ingangarir kam gamir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God me mɨsoghasa apanibar amamangatɨzir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, mɨdorozir tam otozir puvatɨ. Ezɨ ingangarir Judaba amir kaba, bar deravɨram oto. 8 Ezɨ Atrivim Asa, Judan anabamɨn 300,000plan mɨdorozir gumaziba ko Benjaminɨn anabamɨn 280,000plan mɨdorozir gumaziba iti. Judan anabamɨn gumaziba, me afuziba ko oraba suisi, ezɨ Benjaminɨn anabamɨn gumaziba, me orar doziba ko piba ko baribar suisi. Gumazir kaba me bar gavgavigha mɨsoghamin araziba bar adagh fo.

Ikiavɨra Itir God Asan akurazɨ, a Itiopiaba abɨra

9 Asa, kantri Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Itiopian kantrin gumazir mam Sera, uan mɨdorozir gumazir bɨzir dafam inigha Judabav soghasa izi. Seran mɨdorozir gumazibar dɨbobonim 1,000,000ɨn tu. Egha a 300plan mɨdorozir karisba iti. Me iza Maresan nguibar ekiamɨn otifi. 10 Me izava otivima, Atrivim Asa uan mɨdorozir gumaziba ko, me dɨkavigha me ko mɨsoghasa zui. Judaba ghua Maresan nguibar ekiamɨn boroghɨn otivigha, Sefatan danganir zarimɨn Seran mɨdorozir gumaziba batifi. Egha mɨdorozir gumazir okoruar kamning uaning mɨsoghasavɨra gara iti. 11  *Ezɨ Asa kamaghɨn Ikiavɨra Itir God, uan Godɨn dɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, nɨ fo, nan mɨdorozir gumaziba avɨrasemezir puvatɨ, egha e gavgaviba puvatɨ, ezɨ gumazir kam mɨdorozir gumazir bar avɨriba iti. E fo, nɨrara gumazir gavgaviba puvatɨzibar akurvazima, me gumazir gavgaviba itiba abɨri. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, nɨ en akuragh! E nɨ baghavɨra gari. E nɨn ziar ekiam fasa apanir avɨrir kaba ko mɨsoghasava ami. O Ikiavɨra Itir God, nɨrara, nɨ en Godra. Nɨ nguazir kamɨn gumazitamɨn amamangatɨghtɨ, a nɨ abɨraghan kogham.”

12 Asa God ko mɨkemegha gɨvagha, Judan mɨdorozir gumaziba ko me ghua Itiopiabav sosi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Itiopiaba abɨrazɨ, me are. 13 Ezɨ Atrivim Asa uan mɨdorozir gumaziba ko men agɨragha ghua Gerarɨn nguibar ekiamɨn mɨdorozir gumazir bar avɨrim mɨsoghezɨ, me ariaghire. Ezɨ Itiopian kantrin mɨdorozir gumaziba ua mɨsoghan ibura. Ikiavɨra Itir God uan mɨdorozir gumazibar akurazɨ, me bar Itiopiabagh asɨghasɨki. Egha Judaba men bizir bar avɨriba inigha ghue. 14 Ikiavɨra Itir God, Gerarɨn danganimɨn boroghɨn itir nguibar ekiabar gumazibagh amizɨ, me bar atiatingi, kamaghɨn amizɨ, Asa pura nguibar ekiar kaba bar ada ini. Bizir bar avɨriba nguibar ekiar kabar iti, ezɨ Asan mɨdorozir gumaziba bizir kaba inigha da atera ghue. 15 Egha Asan mɨdorozir gumaziba uaghan danganir kamɨn sipsipbagh eghuvir gumazibav sogha, sipsipba ko kamelɨn avɨriba inigha Jerusalemɨn ghue.

15

Atrivim Asa Judabar araziba akɨrmɨghasa me mɨgei

1 Dughiar mamɨn, Odetɨn otarim Asaria, Godɨn Duam a gapasa. 2  *Ezɨ Asaria ghua Atrivim Asan gara kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim Asa, nɨ oragh. Nɨ ko, Judan anabam ko Benjaminɨn anabamɨn adarasi, ia oragh. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨra ikɨtɨ, a ia ko ikiam. Egh ia a buriva a baghvɨra ikɨtɨ, a ia ateghtɨ, ia an boroghɨn ikiam. Egh ia akɨrim a gasaraghtɨ, an akɨrim ia gasaragham. 3 Bar guizbangɨra, Israelia bar dughiar ruarimɨn, guizɨn God ko itir puvatɨ, me akɨrim ragha a gasara. Egha me Godɨn akabar men sure damuamin ofa gamir gumazitaba itir puvatɨ. Egha me uaghan an Arazibar gɨn zuir puvatɨ. 4  *Ezɨ osɨmtɨzir ekiaba Israelia bativir dughiabar, me uamategha Ikiavɨra Itir God bagha izi. Egha me a baghavɨra ikia a burima, a me ataghizɨ, me an boroghɨn izi. 5 Fomɨra, gumazamiziba uan nguibaba ategha, nguibar igharazibar zuima, gumazir kuraba me mɨsogha paza me gami. Osɨmtɨzir ekiar avɨriba nguazir kamɨn gumazamizibagh amima, me dabirabir aghuiba bar puvatɨ. 6 God osɨmtɨzir igharagha garir avɨriba me ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, me bar bɨaghiregha iti. Egha kantrin maba mɨsogha kantrin igharaziba abɨri. Ezɨ nguibar ekiaba uariv sosi. 7 Eghtɨ iarara ingangarir aghuim damusɨ bar gavgafigh. Ia bar mɨtivigh gavgavightɨ, Ikiavɨra Itir God ian ingangarimɨn gan, deravɨra ia damuam.”

8 Atrivim Asa, Odetɨn otarim Asarian akaba baraghizɨ, akar kaba, gavgavim an nɨghnɨzim ganɨngi. Ezɨ a Judan anabam ko Benjaminɨn anabamɨn nguazibar itir marvir guar God bar aghuaziba bar da batoke. Egha a uaghan Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn itir mɨghsɨabar itir danganibar ghua, nguibar ekiar a mɨdorozimɨn inizibar marvir guaba saram otoke. Egha Asa ingangarir gumazibav kemezɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn azuarimɨn guamɨn boroghɨn itir ofa gamir dakozir kam bar deraghavɨra anekɨri. 9 Efraimɨn anabam ko Manasen anabam ko Simeonɨn anabamɨn adarazir avɨrim, me kamaghɨn gari, Ikiavɨra Itir God, a Atrivim Asan God, a Asa ko iti. Ezɨ gumazamizir kaba, kantri Israel ategha iza, sautɨn amadaghan Asa ko Judan kantrin iti. Ezɨ Asa datɨrɨghɨn, gumazamizir kaba izɨ Judaba ko Benjaminɨn adarazi ko bar uari akuvaghasa, a men dia.

10 Asa atrivimɨn itir azenir namba 15ɨn, an namba 3ɨn iakɨnimɨn, gumazamizir kaba iza Jerusalemɨn uari akufa. 11 Egha dughiar kamɨn, me mɨdorozimɨn aven inizir asɨzibar tongɨn, me 700plan bulmakauba ko 7,000plan sipsipba inigha Ikiavɨra Itir God bagha ofa gami. 12 Egha me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, a koma a gamua ghaze, me Ikiavɨra Itir God, men inazir afeziabar God baghvɨra ikɨ, bar uan nɨghnɨziba ko navir averiabar aven, uari isɨ a danɨng an gɨntɨgham. 13 Egha me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazitam o, amizitam, a igiamra ikiam o, a ghurigham, a Ikiavɨra Itir God, Israelian God baghvɨra ikian aghuaghtɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegham. 14 Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, akar dɨkɨrɨzir kam gamigha, bar pamten dia, uan sɨghabagh ivi. 15 Judan gumazamiziba bar, uan navir averiabar aven, Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiamɨn gɨn mangasa bar gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, me bar moghɨra akar dɨkɨrɨzir me amizir kam bagha bar akonge. Me Ikiavɨra Itir God buriava a baghavɨra ikiasa bar gavgafi, ezɨ Ikiavɨra Itir God me ataghizɨ, me an boroghɨn izi. Ezɨ a bar deraghavɨra men kantrin gara dabirabir aghuim me ganɨdima, osɨmtɨzitam me batozir puvatɨ.

16 Ezɨ Atrivim Asa uan inaghamim Makan garima, Maka aser amizim Aseran nedazir Ikiavɨra Itir God bar aghuazimɨn ingari. Kamaghɨn amizɨ atrivim an danganimɨn a batoke. Egha nedazir kurar kam okegha a inigha ghua Kidronɨn danganir zarimɨn a gaborozɨ a isi. 17 Ezɨ danganir bar pɨn itir me asebar ziaba feba ikiavɨra iti. Asa dagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Egha Asan dughiaba bar, an navir averiam zurara Ikiavɨra Itir God baghavɨra iti. 18 Egha Asa, an afeziam Ikiavɨra Itir God bagha inabazir biziba ko a uabɨ inabaziba, kar silvaba ko gol ko itarir igharagha gariba, a bar da inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. 19 Ezɨ dughiar kamɨn ikegha ghua namba 35ɨn azenimɨn, Asa atrivimɨn itima, apanitam iza a ko mɨsoghezir puvatɨ.

16

Israelia Judaba ko mɨsosi

(1 Atriviba 15:17-22)

1 Asa Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, an namba 36ɨn azenimɨn aven, Israelian Atrivim Basa dughiar mamɨn uan mɨdorozir gumaziba inigha ghua Judaba ko mɨsosi. Me Raman nguibar ekiam inigha, uam an dɨvazimɨn ingarigha uam anevɨni, eghtɨ gumazamiziba Judan danganimɨn mangɨgh izegh damuan kogham. 2 Ezɨ Atrivim Asa silvaba ko golɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiba ko atrivimɨn dɨpenimɨn itir maba sara inigha, Damaskusɨn nguibar ekiamɨn itir Sirian Atrivim Benhadat bagha da amada. Egha Asa kamaghɨn Atrivim Benhadat bagha akam amada, 3 “Datɨrɨghɨn ga uaning ko akar dɨkɨrɨzir gavgavitam damigh, egh namakar aghuimningɨn ikiam, mati gan afeziamning amizɨ mokɨn. Kɨ nɨ bagha silvaba ko golɨn kaba amadi. Eghtɨ nɨ Israelian Atrivim Basa ko amizir akar dɨkɨrɨzir gavgavim abightɨ, a uan mɨdorozir gumaziba inigh mangɨ egh nan nguazim atakigh.”

4 Ezɨ Atrivim Benhadat, Atrivim Asan mɨgɨrɨgɨamɨn amamangatɨgha, uan mɨdorozir gumazibar dapaniba amangizɨ, me mɨdorozir gumaziba inigha ghua, Israelian nguibar ekiaba konasa ghue. Me ghua nguibar ekiar kaba kori: Ijon ko Dan ko Abel Betmaka. Egha uaghan Naptalin anabamɨn nguazim bar moghɨram a ini, kar nguibar ekiar me dagheba ko bizir igharaziba arɨziba. 5 Ezɨ Atrivim Basa kamaghɨn akam baraki, Sirian mɨdorozir gumaziba iza Israelia mɨsosi, ezɨ a ingangarir Raman nguibar ekiamɨn amim ategha, dɨvazim agɨvazir puvatɨ. 6 Egha gɨn Atrivim Asa Raman nguibamɨn mangasa, Judan gumaziba bar moghɨra me bagha akam amada. Ezɨ me ghua, dagɨaba ko temer kaba bar da ini, kar Atrivim Basa dɨvazim gavgavim a danɨngasa akuvazir biziba. Egha me da inigha izezɨma, Asa da inigha, Mispan nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim ko Geban nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim, gavgavim aning ganɨngi.

Godɨn akam inigha izir gumazim Hanani Akar Gavgavim isa Atrivim Asa ganɨngi

7  *Dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Hanani ghua Atrivim Asan gara, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ti ghaze, Sirian atrivim nɨn akurvaghamin gavgaviba iti, egha nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itir puvatɨgha, uabɨn akurvaghasa an azangsɨghan aghua. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan apaniba ko Sirian Atrivimɨn mɨdorozir gumaziba abɨraghan iburagham. 8 Nɨ kamaghɨn fo, Itiopian kantri ko Libian kantrin mɨdorozir gumaziba iza nɨ ko mɨsoke. Me mɨdorozir gumazir bar avɨriba ko mɨdorozir karisɨn bar avɨriba ko mɨdorozir gumazir bar avɨrir hoziabagh apiaghira mɨsoziba iti. Ezɨ dughiar kamɨn, nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikiava, an azarazɨma, a nɨn akura. Ikiavɨra Itir God gavgavim nɨ ganɨngizɨ, nɨ me abɨra. 9 Gumazamizir uan navir averiabar aven Ikiavɨra Itir God baghavɨra itiba, me nguazir kamɨn danganir manamɨn iti, a zurara me buria deravɨra me bagha tintinibar gari. Egha a men akurvagha gavgavim me ganɨdi. Ezɨ nɨ uabɨn akurvaghasa Sirian atrivimɨn azarazir arazir kam, a derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn nɨ Judaba ko, ia deravɨra dapiaghan kogham. Apaniba zurara ia ko mɨsogham.” 10 Godɨn akam inigha izir gumazim, Hananin mɨgɨrɨgɨar kaba Asa gamima, a bar puvɨram atari. Egha a mɨkemezɨ, me Hanani inigha kalabus gatɨgha, an suemning pamtem temem sara aning ike. Egha dughiar kamra, Atrivim Asa uaghan arazir kurabar Judan gumazamizir mabagh ami.

Atrivim Asa areme

(1 Atriviba 15:23-24)

11 Atrivim Asa amizir arazir igharazibar eghaghaniba, da akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judaba ko Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. 12 Asa atrivimɨn itima, an azenir namba 39ɨn, arɨmariar bar kurar mam an dagarimningɨn oto. Ezɨ Asa uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨzir puvatɨ. A doktabara, men azangsɨsi. 13 Ezɨ an atrivimɨn itir namba 41ɨn azenimɨn, Atrivim Asa uan inazir afeziabar mɨn areme. 14 Ezɨ me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn a uabɨ gumazibav kemezɨ me a bagha okorezir dagɨar torimɨn, anefa. Gumaziba paura ko borer mughuriar aghuim zuiba veregha, ada inigha torimɨn atɨzir dakozim gisɨn da inge. Egha me atrivimɨn kuam isa dakozir kam gisɨn anetɨ. Egha me an apangkuvigha an ziar ekiam gɨnɨghnɨgha avir dafam atɨ.

Atrivim Jehosafatɨn eghaghanim

17

(Sapta 17--20)

Jehosafat Judabar atrivimɨn oto

1 Ezɨ Jehosafat uan afeziamɨn danganim inigha, Judan kantrin atrivimɨn oto. Egha a uan mɨdorozir gumaziba, gavgavim me ganɨngizɨ, me bar gavgafi, eghtɨ Israelia izɨ me mɨsoghan iburagham. 2 Egha uan mɨdorozir gumaziba, Judan nguibar ekiar dɨvazir bar gavgavir avɨnizibar me arɨgha, uaghan Judan kantrin danganiba bar me arɨki. Egha a Efraimɨn anabamɨn nguazimɨn itir nguibar ekiabar, mɨdorozir gumazir maba arɨki. Kar an afeziam Asa faragha mɨdorozimɨn inizir nguibar ekiaba. 3 Jehosafat atrivimɨn itir dughiamɨn, a uan inazir afeziam Devitɨn mɨn arazir aghuibagh ami. An asem Balɨn ziam fer puvatɨ, kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God a ko ikiava, an akurvasi. 4 Jehosafat uan afeziamɨn Godɨn gɨntɨgha, egha uaghan Godɨn Araziba bar deragha dar gɨntɨsi. A Israelɨn kantrin itir atrivibar mɨn arazir kurabagh amir puvatɨ. 5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Jehosafat gamizɨ, an atrivir gavgavimɨn otogha, deravɨra Judan kantrin gari. Ezɨ Judan gumazamiziba bar bizir aghuiba inigha a bagha zui. Kamaghɨn, a dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba ikia, Judabar damazimɨn ziar ekiam iti. 6 A Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibar gɨn mangasa bar gavgafi. Egha a kantri Judan danganiba bar dagh arua, mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganiba bar adagh asɨghasigha, temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba saram asɨghasɨki.

7-9 Jehosafat atrivimɨn ikia, an namba 3ɨn azenimɨn aven, a uan gumazir aruar maba ko, Livain maba ko ofa gamir gumazir pumuning amaga ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba Itir Akɨnafarim inigh, Judan nguibar ekiaba bar dar mangɨ, arazir kabar gumazamizibar sure damu. Ezɨ, me Judan nguibaba bar dagh arui. Gumazir aruar kabar ziabar kara: Benhail, Obadia, Sekaraia, Netanel ko Mikaia. Ezɨ Livaibar ziabar kara: Semaia, Netania, Sebadaia, Asahel, Semiramot, Jehonatan, ko Adoniya ko Tobia ko Tobadonia. Ezɨ ofa gamir gumazimningɨn ziamningra kara: Elisama ko Jehoram.

Jehosafat bar atrivir gavgavim

10  *Jehosafat atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, Judan kantrin boroghɨn itir kantribar atriviba bar me gamizɨ, me bar Jehosafatɨn atiatingi. Kamaghɨn amizɨ, me izava a ko mɨsozir puvatɨ. 11 Ezɨ Filistian marazi bizir aghuir maba inigha Jehosafat bagha ize, egha me uaghan takis givezasa, silvaba inigha ize. Ezɨ Arebian gumazamiziba uaghan 7,700plan sipsipɨn apuriba ko 7,700plan memen apuriba inigha iza Jehosafat ganɨngi. 12 Ezɨ Jehosafat atrivir gavgavimɨn oto. Egha a gumaziba amangizɨ, me Judan nguibar ekiabar ghue. Egha me bizibar arɨghamin dɨpenibar ingarigha, dagheba ko biziba isa dagh arɨki. Egha mɨdorozir gumaziba ikɨ apaniba bagh ganasa danganir bar gavgavibar ingari. 13 Egha Jehosafat biziba arɨghamin dɨpenir kabar aven bizir bar avɨribar pozibav kɨni. Egha uan mɨdorozir gumazir gavgaviba Jerusalemɨn me arɨki.

14 Mɨdorozir gumazir kabanang, me uan ikɨziba ko iti, ezɨ gumazir dapaniba vaghvagha, 1,000plan mɨdorozir gumazibar gari. Judan anabamɨn adarazir gumazir bar gavgavibar garim, an ziam Atna, a 300,000plan mɨdorozir gumazibar gari. 15 An gumazir an gɨrara irim, Jehohanan, a 280,000plan mɨdorozir gumazir bar gavgavibar gari. 16 Gumazir dapanir aningɨn gɨn irim, an ziam, Amasia, a Sikrin otarim. A uabɨ isa Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim ganɨga, 200,000plan mɨdorozir gumazir gavgavibar gari.

17 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn adarazir mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazir dapanimɨn ziam, Eliada. A mɨdorozir gumazir bar gavgavir aghuim, a 200,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim. Me bar orabar suigha pibar asa bar fo. 18 Ezɨ gumazir dapanir Eliadan gɨrara irim, an ziam, Jehosabat, a 180,000plan mɨdorozir gumazibar gari. Me zurara uan mɨdorozir bizibar suigha mɨsoghasa gara iti. 19 Mɨdorozir gumazir kaba bar moghɨra atrivimɨn ingangarim gamua, Jerusalemɨn iti. Ezɨ Judan kantrin danganir igharaziba bar, dar itir nguibar ekiar dɨvazir bar gavgavir avɨniziba, atrivimɨn mɨdorozir gumaziba uaghan adar iti.

18

Godɨn akam inigha izir gumazim Mikaia ghaze,
Atrivim Ahap aremegham

(1 Atriviba 22:1-28)

1 Judan Atrivim Jehosafat, dagɨar avɨriba ko bizir bar avɨriba iti, ezɨ gumazamiziba an ziam fe. Egha a Israelian Atrivim Ahap ko akam akɨra ghaze, an otarim Ahapɨn guivimɨn ikiam, eghtɨ kantrin pumuning uaning inigh deraghvɨra ikiam. 2 Azenir maba ghua gɨvazɨ, Jehosafat dɨkavigha, Atrivim Ahapɨn ganasa Samarian nguibar ekiamɨn ghu. Kamaghɨn, Ahap uan ingangarir gumazibav kemezɨ, me Atrivim Jehosafat, a ko izezir darazi bagha bulmakauba ko sipsipɨn bar avɨribav suegha, me bagha dagher dafam gami. Ahap Jehosafatɨn azaraghtɨ, a mangɨ an akuragh Gileatɨn Distrighɨn itir, Ramotɨn nguibar ekiamɨn mɨsoghasa nɨghnɨzim iti. 3 Egha Ahap kamaghɨn Jehosafat mɨgei, “Nɨ na ko izam, o? Kɨ kamaghsua, ga mangɨ Ramotɨn nguibar ekiam bagh mɨsogh uam a iniam?”

Ezɨ Atrivim Jehosafat a ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn gɨn mangasa purama oragha iti. Nan mɨdorozir gumaziba, nɨn akurvaghasa pura iti. 4  *Bizir ga damuamin kam, ga ti faragh a bagh Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfoka.”

5 Ezɨ Atrivim Ahap 400plan akam inigha izir gumazibar diazɨ me izima a men azara, “Kɨ mangɨ Ramotɨn nguibar ekiam uam a iniam, o ti puvatɨgham?”

Ezɨ me ghaze, “A deragham, nɨ mangɨ. God nɨn akuraghtɨ, nɨ me abɨragham.”

6 Ezɨ Atrivim Jehosafat kamaghɨn Atrivim Ahapɨn azara, “Ikiavɨra Itir God, an akam inigha izir gumazir igharazitam ua iti, o puvatɨ? Tam ikɨtɨ, ga an azaragh, egh Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfogham.”

7 Ezɨ Ahap a ikaragha ghaze, “Akam inigha izir gumazir igharazir mam iti, an ziam Mikaia, a Imlan otarim. A dughiatamɨn, Godɨn akam baragha, egha akar aghuitamɨn na mɨgeir puvatɨ. Dughiabar zurara, a na gasɨghasɨghamin akar kurabar na ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir kam bar an aghua.”

Ezɨ Jehosafat ghaze, “Nɨ mamaghɨn mɨkɨman markɨ.”

8 Ezɨ Atrivim Ahap uan gumazir dapanir mamɨn diazɨ a izezɨ an a mɨgɨa ghaze, “Nɨ zuamɨra mangɨ, Imlan otarim Mikaia inigh na bagh izɨ.”

9 Dughiar kamɨn, Atrivim Ahap ko Atrivim Jehosafat uan atrivir korotiaba aghuigha, uan atrivir dabirabimning gaperaghav iti. Me aningɨn atrivir dabirabimning, Samarian nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn, itir nguazir zarir mamɨn aning afa. Kar witɨn ovɨzibar iniba kua dar dagheba isir danganim. Ezɨ akam inigha izir gumaziba aningɨn guamɨn tugha, gɨn otivamin bizibav gei.

10 Ezɨ Kenanan otarim, Sedekaia, a uaghan 400pla akam inigha izir gumazir kabar mav. An ainɨn mam inigha, ua bagha bulmakaun komɨn mɨn garir bizir mamɨn ingari. Egha uan dapanim garugha iza Ahap mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God ghaze, Nɨ Siriabav sogh me abɨragham. Mati nɨ komɨn kamɨn mɨn me giniv mangɨ, bar me agɨvagham.”

11 Ezɨ akam inigha izir gumazir igharaziba uaghan kamaghɨra mɨgei. Me ghaze, “Nɨ Ramotɨn nguibar ekiamɨn mangɨ mɨsogh, egh guizbangɨra nguibar ekiar kam iniam. Ikiavɨra Itir God, nɨn akuraghtɨ, nɨ me abɨragham.”

12 Ezɨ gumazir dapanir Ahap, Mikaia iniasa amadazim, a Mikaia inigha izi. Aning atrivim boroghɨn iza, gumazir dapanir kam Mikaia mɨgɨa ghaze, “Akam inigha izir gumaziba bar moghɨra ghaze, atrivim mɨdorozimɨn Siriaba abɨragham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uaghan kamaghɨra, akar atrivim bar akueghamin tamɨn atrivim mɨkɨm.”

13 Ezɨ Mikaia a ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, akar manam Ikiavɨra Itir God a mɨkɨmasa na mɨkeme, anarɨra kɨ an gun mɨkɨmam.”

14 Egha a ghua Atrivim Ahap batozɨ, Ahap an azara, “Mikaia, e Ramotɨn nguibar ekiam bagh mangɨ, mɨsogh uam a iniam, ti puvatɨ?”

Ezɨ Mikaia atrivim dɨpova ghaze, “A dera, nɨ mangɨ mɨsogh egh Ramotɨn nguibar ekiam ini. Ikiavɨra Itir God nɨn akuraghtɨ, nɨ me abɨragham.”

15 Ezɨ Atrivim Ahap a mɨgɨa ghaze, “Nɨ ifaran markɨ. Kɨ zurara nɨ mɨgɨa ghaze, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn guizbangɨra na mɨkɨm. Nɨ manadɨzoghɨn nan akam baragham?”

16  *Ezɨ Mikaia Ahap mɨgɨa ghaze, “Kɨ garima, Israelian mɨdorozir gumaziba mati, ghuaviba puvatɨzir sipsipbar mɨn pura tintinibar mɨghsɨabagh mɨri. Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God barazi, a ghaze, ‘Gumazamizir kabar faragh mangamin gumazir dapaniba puvatɨ. Nɨ me amangightɨ, me vaghvagh uan nguibabar mangɨ egh deraghvɨra ikɨ.’ ”

17 Ezɨ Israelian Atrivim Ahap kamaghɨn oregha, Atrivim Jehosafat mɨgɨa ghaze, “Nɨ ge, kɨ nɨ mɨkemegha gɨfa. Akam inigha izir gumazir kam bizir aghuitamɨn gun na mɨgeir puvatɨ. A zurara bizir kurar na bativamibara gun na mɨgei.”

18 Ezɨ Mikaia ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨn deragh kuarim atɨgh oraghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God nan akazir bizibar nɨ mɨkɨmam. Kɨ garima, Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn uan atrivir dabirabim gaperaghav iti, ezɨ an enselba bar, an agharir guvim ko agharir ikiriamɨn tuivighav iti. 19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn men azara, ‘Tinara mangɨ Ahap gifarɨva a gekuightɨ, a Ramotɨn nguibamɨn mangɨ mɨdorozimɨn aven ovengam?’ Ezɨ enselba vaghvagha uan nɨghnɨziba Ikiavɨra Itir God ganɨdi.

20 “Me kamaghɨn amua ikiav itima, duar mam iza Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tugha, kamaghɨn a mɨgei, ‘Kɨ mangɨ a gifaragh, a gekuigham.’

21 “Ezɨ Ikiavɨra Itir God an azara, ‘Nɨ manmaghɨram a gifaram?’

“Ezɨ duam kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, ‘Kɨ mangɨ Ahapɨn akam inigha izir gumazibar amutɨ, me a gifaragham.’

“Ezɨ Ikiavɨra Itir God duar kam mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ mangɨ a gifaraghtɨ, a nɨghnɨzir gavgavim akam inigha izir gumazibar akamɨn ikiam.’ ”

22 Ezɨ Mikaia bighavɨra Ahap mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, nɨ ikuvighasa a ifonge, egha nɨ gifarasa, duar kam amadazɨ, a nɨn akam inigha izir gumazir kabagh amizɨ, me nɨ gifaragha gɨfa.”

23 Ezɨ akam inigha izir gumazim Sedekaia, a Kenanan otarim, an orazi, Mikaia akar kamɨn Ahap mɨgeima, an an boroghɨn ghua an koviam mɨsuegha ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Duam manmaghɨn na ategha, nɨn ghugha akar kam nɨ ganɨngi?”

24 Ezɨ Mikaia, Sedekaian akam ikaragha ghaze, “Apaniba gɨn izɨ Israelia ia abɨnightɨ, nɨ arɨ mangɨ dɨpenitamɨn aven danganir mogomemɨn modogh ikiam. Egh dughiar kamra nɨ fogham, Ikiavɨra Itir God uabɨ akar kam na ganɨngizɨ, kɨ an gun mɨgei.”

25 Ezɨ Atrivim Ahap uan gumazir dapanir mam mɨgɨa ghaze, “Nɨ Mikaian suiragh nguibar ekiamɨn garir gumazir ekiam, Emon ko nan otarim Joas, aning bagh mangɨ. 26 Egh kamaghɨn aning mɨkemegh, ‘Atrivim kamaghɨn mɨgei: Gua gumazir kam isɨ kalabuziam datɨgh. Egh bretɨn muziariba ko dɨpabara, a danɨng mangɨtɨ mɨdorozim gɨvaghtɨ kɨ uamategham.’ ”

27  *Ezɨ Mikaia ua ghaze, “Ia gumazamiziba bar deravɨra nan akar kam baragh!”

Egha Ahap mɨgɨa ghaze, “Nɨ osɨmtɨzitam inighan kogh ua deraghvɨra nguibamɨn izegh, egh nɨ kamaghɨn fogh suam, Akar kɨ mɨkemezir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn izezir puvatɨ.”

Atrivim Ahap mɨsoghasa zui

(1 Atriviba 22:29-36)

28 Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn Atrivim Ahap ko Judan Atrivim Jehosafat, aning uan mɨdorozir gumaziba inigha, Siriaba ko mɨsoghasa ghua, Gileatɨn Distrighɨn itir nguibar ekiam Ramotɨn otifi. 29 Ezɨ mɨdorozim tɨghar akuighɨrɨghasava amima, Atrivim Ahap kamaghɨn Atrivim Jehosafat mɨgei, “Ga mɨdorozim bagh mangɨ, kɨ uan atrivir korotiaba sueghɨva korotiar igharazitabar aghuightɨ, mɨdorozir gumaziba nan atamangɨgham. Eghtɨ nɨ uan atrivir korotiabar aghuigh.” Egha Israelian atrivim korotiar igharaziba aghuigha aning mɨdorozim bagha zui.

30 Dughiar kamra, Sirian atrivim uan mɨdorozir gumazir karisbar pɨn tuiva mɨsozibar dapaniba, akar gavgavim me ganɨga ghaze, “Ia Israelian atrivim baghvɨra gan a ko mɨsogh, egh gumazir ziaba itir igharaziba o ziaba puvatɨziba ko mɨsoghan markɨ.” 31  *Ezɨ me mɨsozir dughiamɨn, mɨdorozir gumazibar dapanir kaba Atrivim Jehosafatɨn ganigha ghaze, a ti Israelian atrivim. Egha me a mɨsoghasa zuima, a tiarim akara deima, ezɨ Ikiavɨra Itir God an akura. God mɨdorozir gumazibagh ekuizɨ me anetaki. 32 Ezɨ me fo, kar Israelian atrivim puvatɨ, egha me anetaki.

33 Mɨdorozim ghuavɨra itima, Sirian mɨdorozir gumazir mam, uan barir pimɨn Israelia iti naghɨn puram asavamada. Ezɨ barim ghua Ahapɨn mɨkarzir, mɨdorozir korotiam avarazir puvatɨzim gasara. Ezɨ Ahap uan karisɨn suizir gumazim mɨgɨa ghaze, “Kɨ ikuvigha gɨfa. Nɨ zuamɨra ua karis giragh mɨdorozir danganim atakigh.” 34 Ezɨ mɨdorozim ghuavɨra ikia bar gavgavizɨ, Atrivim Ahap mɨdorozim ategh mangan iburaghburaghizɨ, me karisɨn aven puram anefazɨ, a Siriabar damazimɨn uan karisɨn aven aperaghav ikia Siriabar gara kamaghɨra itima, aruem gevima an areme.

19

Godɨn akam inigha izir gumazim Jehu, Jehosafatɨn atari

1 Atrivim Ahap aremegha gɨvazɨ, Atrivim Jehosafat bar deravɨra uamategha iza Jerusalemɨn uan atrivir dɨpenimɨn oto. 2 Ezɨ dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Jehu, a Hananin otarim, a ghua Atrivim Jehosafat batogha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ti ghaze, nɨ gumazir kurabar pogh men akurvaghamin arazim, ko gumazir Ikiavɨra Itir God gifongezir puvatɨzibagh ifongezir arazim ti dera? Nɨ arazir kamaghɨn garim gamizɨ, Ikiavɨra Itir God nɨn anɨngaghe. 3  *Egha God fo, nɨ uaghan arazir aghuir mabagh ami. Nɨ uan kantrin aven, itir aser amizim Aseran nedaziba itir guarir akɨnibagh asɨghasigha, Godɨn ifongiamɨn gɨntɨghasa gavgafi.”

Jehosafat kotiabar jasba amɨsefe

4 Atrivim Jehosafat Jerusalemɨn iti. Egha dughiar mabar, a dɨkava ghua uan gumazamizibar ganasa ghua, sautɨn amadaghan Berseban nguibar ekiamɨn ikegha ghua notɨn amadaghan Efraimɨn anabamɨn mɨghsɨaba itir danganimɨn tuifi. Egha a Ikiavɨra Itir God, men inazir afeziabar God bagh uamategh izasa me mɨgei. Ezɨ me a baregha uamategha God bagha ize. 5 Ezɨ Jehosafat kotiaba tuisɨghamin jasba amɨsevegha, Judan nguibar ekiar dɨvazir bar gavgavim avɨniziba bar me arɨki. 6  *Egha kotiaba tuisɨzir jasba, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia gumazamizibar ingangarim gamir puvatɨ. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim gami, a uabɨ ia ko iti. Kamaghɨn amizɨ, ia kotiaba tuisɨghamin dughiabar, ia uari uan araziba bagh deravɨra gan. 7  *Ikiavɨra Itir God, en God, kotiamɨn aven, guizɨn arazim giragh kotiaba baraghamin araziba, ko uan namakabar akabar akurvaghamin araziba ko, gumazamiziba ia apezeper dagɨaba ia danɨngamin araziba, arazir kaba God bar dar aghua. Kamaghɨn amizɨ, ia gumazir kotiaba tuisɨziba, ia Ikiavɨra Itir Godɨn atiatingɨva bar an apengan ikɨ, egh deraghvɨra uan arazibar gan.”

8 Jehosafat uan gumazir dapaniba ko uamategha Jerusalemɨn izezir dughiamɨn,* Jehosafat Livain marazi ko ofa gamir gumazir maba ko ikɨzibar gumazir dapanir maba amɨsefe, eghtɨ me gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba abɨziba tuisɨghamin jasbar otivam, egh uaghan Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn aven itir gumazamiziba uari adoghodozir mɨgɨrɨgɨaba akɨrmɨgham. 9  *Jehosafat kamaghɨn jasɨn kabav gei, “Ia ingangarir kam damuamin dughiamɨn, ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨva, deraghvɨra an arazibar gɨn mangɨ. Ia ingangarir kam damutɨ, a deraghvɨram otivsɨ, ia uan navir averiabar aven bar ifongegh. 10 Eghtɨ ian namakataba, nguibar ekiar igharazibar ikegh izɨ uarir akurvagh kotiaba tuisɨghsɨ ian azangtɨ, ia men akuragh kotiaba tuisɨghamin arazir aghuibar men sure damu. Gumazim, gumazir igharazimɨn mɨsoghezɨ an aremezir kotiam ko, gumazim Godɨn Araziba, ko an Akar Gavgaviba abɨghizir kotiam, ko gumazim arazir God ifongeziba abɨghizimɨn kotiam ko arazir God damuasa ia mɨkemeziba abɨghizir kotiam, ia men sure damutɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn osɨmtɨziba puvatɨgham. Eghtɨ ia ko ian adarasi, Godɨn damazimɨn osɨmtɨziba puvatɨghtɨ, God ian anɨngagheghan kogham. 11 Ia deravɨram oragh. Gumazir pumuning ian faragh mangɨ kotiabar ingangaribar ganam. Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba abɨgha da munasir kotiaba baraghamin dughiamɨn, Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim Amaria, ian kotiabar faragh mangam. Eghtɨ gumazamiziba gavmanɨn araziba abɨgha da munasir kotiaba baraghamin dughiamɨn, Ismaelɨn otarim Sebadaia, a Judan gumazir dapanim, a ian kotiabar faragh mangam. Eghtɨ kotiabar ingangaribar, Livaiba ian akurvagham. Ikiavɨra Itir God, gumazir arazir aghuibagh amiba ko iti, kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan kogh tuivigh gavgavigh ingangarir kaba bar dar amu.”

20

Apaniba izava Judaba ko mɨsosi

1 Bizir kabar gɨn, Moapia ko Amonia ko Amonɨn kantrin itir igharaz darasi,* me iza Judaba ko uariv sosi. 2 Ezɨ gumazir maba Atrivim Jehosafat bagha iza kamaghɨn a mɨgei, “Idomian mɨdorozir gumazir avɨrir dafam, Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn vongɨn itir nguazim ategha nɨ ko mɨsoghasa izi. Egha me datɨrɨghɨn Hasason Tamarɨn iti.” Hasason Tamar, a Engedin nguibar ekiamɨn ziar mam. 3 Ezɨ Atrivim Jehosafat kamaghɨn oregha bar atiatingi. Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfofoghasa. Kamaghɨn, a Judan kantrin danganiba bar adar itir gumazamiziba bagha akam amaga ghaze, me bar dagheba tagh Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmam. 4 Ezɨ Judan danganiba bar adar itir gumazamiziba uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa Jerusalemɨn ize.

5 Egha me iza Jerusalemɨn gumazamiziba ko me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganir igiar me uari akuvamin uari akufa. Ezɨ Atrivim Jehosafat ghua men tongɨn tugha, kamaghɨn God ko mɨgei, 6 “O Ikiavɨra Itir God, nɨ en inazir afeziabar God, nɨ uan Nguibamɨn ikiava, nguazimɨn ikɨziba bar me gativagha men gari. Nɨ gavgavir bar ekiam iti. Eghtɨ gumazitam nɨ mɨsogh nɨ abɨraghan kogham. 7  *O en God, nɨ fo, e Israelia nɨn roroam Abrahamɨn ovavir boriba, e nɨn gumazamizibara. Nɨ gumazamizir fomɨra nguazir kamɨn apiaziba, nɨ me batoghezɨ me are, eghtɨ nguazir kam, a en nguazimra ikɨ mamaghɨra ikiasa nɨ e ganɨngi. 8 Ezɨ e dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikegha gɨfa. En inazir afeziaba fomɨra nɨn boroghɨn mangɨ, nɨn ziam fasa Dɨpenir kamɨn ingari. Egha me an ingarigha gɨvazir dughiamɨn, me kamaghɨn nɨ ko mɨgɨa ghaze, 9 ‘Ikiavɨra Itir God, osɨmtɨzitam e batogham, o apaniba izɨ e ko mɨsogham, o arɨmariar kurar ekiatam otogham, o dagheba otevir dughiar ruaritam e batoghtɨ, e izɨ Dɨpenir kamɨn guamɨn nɨn damazimɨn tugham. Dɨpenir kam, a danganir e nɨn boroghɨn izɨ nɨn ziam famim. Egh e osɨmtɨzir kam gɨnɨghnɨgh uarir akurvaghsɨ nɨn azangsɨgham. Eghtɨ nɨ en dɨmdiam baragh uam e iniam.’ ”

10  *Egha Atrivim Jehosafat ua kamaghɨn God ko mɨgei, “Nɨ Amonia ko Moapia ko Idomian ganigha gɨfa, me e mɨsoghasa ize. Bar fomɨra, en inazir afeziaba Isip ategha iza ikɨzir kabar nguazimɨn otivir dughiamɨn, nɨ en inazir afeziaba ataghizɨ, me me ko mɨsoghezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, en inazir afeziaba me gitagha, me gasɨghasɨghizir puvatɨ. 11 Ezɨ me datɨrɨghɨn tong arazir aghuir en inazir afeziaba me gamizibagh nɨghnɨzir pu. Puvatɨ. Me bar arazir kuram gamua e ko mɨsoghasa. Me nguazir nɨ uabɨ e ganɨngizir kamɨn e batueghasa izegha gɨfa. 12  *O, en God, mɨdorozir gumazir avɨrir kaba e mɨsoghasava ami. Ezɨ e me ko mɨsoghamin gavgaviba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uabɨ bar puv me damigh. Bar guizbangɨra, e fozir puvatɨ, e manmaghɨn damuam. Kamaghɨn amizɨ, e uarir akurvaghasa nɨ baghavɨra gara iti.”

13 Dughiar kamɨn, Judan gumaziba uan amuiroghboriba sara, me bar moghɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn an Dɨpenimɨn boroghɨn tuivighav iti. 14 Ezɨ Livaibar mav, an ziam Jahasiel, a gumazamizir kabar tongɨn tughav iti. Jahasiel, a Sekaraian otarim, ezɨ Sekaraia, a Benaian otarim, ezɨ Benaia, a Jeielɨn otarim, ezɨ Jeiel, a Matanian otarim. Gumazir kaba bar moghɨra, me Livain gumazim Asapɨn ovavir boriba. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam pamten iza Jahasiel gizɨvazɨma, 15  **a kamaghɨn mɨgei, “O Atrivim Jehosafat, ko ia Jerusalemɨn itir gumazamiziba ko ia Judaba bar, ia deravɨram oragh. Ikiavɨra Itir God, a kamaghɨn ia mɨgei: Ia mɨdorozir gumazir avɨrir kamɨn atiating naviba osɨman markɨ. Mɨdorozir kam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn bizimra. A ian bizim puvatɨ. 16 Apaniba gurum mɨzaraghan ia mɨsoghsɨ Sisɨn mɨghsɨamɨn ghuanadir tuavimɨn izam. Eghtɨ ia mangɨ Jeruelɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn boroghɨn, aruem anadi naghɨn danganir zarimɨn me batogham. 17  *Ia uari mɨdorozir kamɨn mɨsoghan kogham. Puvatɨ. Ia mangɨ mɨsoghamin danganimɨn pura tuivigh ikɨ gan, eghtɨ Ikiavɨra Itir God ian akuragh mɨdorozir kam damuam. Ia Jerusalem ko Judan danganibar itir gumazamiziba, ia atiating naviba osɨman markɨ. Ia gurum mɨzaraghan mɨdorozim bagh mangɨ, eghtɨ Ikiavɨra Itir God ia ko ikiam.”

18 Ezɨ me akar kam baraghizir dughiamɨn, Atrivim Jehosafat tevimning apɨrigha uan guam nguazim mɨtua. Ezɨ Judaba ko Jerusalemia bar, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn nguazim giregha an ziam fe. 19 Ezɨ Livain anabamɨn Kohat ko Koran adarazi dɨkavigha pamtemɨn dia Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, an ziam fe.

20 Ezɨ bar mɨzaraghara, me dɨkavigha Tekoan nguibar ekiamɨn boroghɨn itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangasava amua iti. Me tɨghar Jerusalem ataghɨraghamin dughiamɨn, Atrivim Jehosafat kamaghɨn me mɨgei, “Ia Judaba ko Jerusalemia, ia oragh! Ia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn ikɨ, egh tuivigh gavgafigh. Egh ia Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba nɨghnɨzir gavgavim dar ikɨ, egh ia uan apaniba abɨragham.” 21 Egha atrivim uaghan gumazamizibar nɨghnɨzibagh foghasa men azangsɨsi, egha gɨn, a mɨdorozir gumazibar faragh mangɨ, ighiar kam bangasa me amɨsefe: Ezɨ me kamaghɨn ighiam bati.

“Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba bar zue,

ezɨ arazir kam, mati an kurkazir aghuim.

E bizir kabagh nɨghnɨgh,

egh an ziam fɨ ighiaba bangam.

Ikiavɨra Itir God zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, e a mɨnamam.”

22-23 Jehosafat uan mɨdorozir gumaziba ko zuir dughiamɨn, gumazir ighiam batiba, me dɨkavigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin ighiabagh ami. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Amonia ko Moapia ko Idomian mɨdorozir gumazibagh amizɨma, me uarira uarir atara uariv sosi. Amonia ko Moapia, faragha Idomia ko mɨsogha, bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha gɨn Amonia ko Moapia uari uariv sogha bar uarigh asɨghasɨki. 24 Ezɨ Judan mɨdorozir gumaziba ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir tauan mamɨn oto, kar tauan mɨdorozir gumaziba ikia apaniba bagha garim. Egha me apaniba bagha garava avenge. Me apanibar kuabar garima, da pura tintinibar nguazimɨn irav iti, ezɨ me dɨgavir kuram gami. Men tav angamɨra itir puvatɨ, me bar moghɨra ariaghire.

25 Ezɨ Atrivim Jehosafat uan adarazi ko, gumazir kuar kabar tongɨn ghua garima, bizir bar avɨriba iti. Ezɨ me dagheba ko korotiaba ko bizir bar aghuir avɨrir maba ini. Biziba bar avɨraseme, kamaghɨn amizɨ, me aruer pumuning ko mɨkezimɨn bizir kaba isavɨra iti. 26 Egha namba 4ɨn aruemɨn, me iza danganir zarir mamɨn uari akuvagha, Ikiavɨra Itir God men akuragha amizir bizim gɨnɨghnɨgha, an ziam fe. Bizir kam bangɨn, dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, me danganir kam kamaghɨn a dɨbori, Godɨn Ziam Fer Danganir Zarim. 27 Ikiavɨra Itir God men akuragha men apaniba abɨra, kamaghɨn amizɨ, Jehosafat faragha zuima Judaba ko Jerusalemian gumaziba an gɨn ikia, me bar akuegha uamategha Jerusalemɨn zui. 28 Egha me gitabav sogha sɨghabagh iviava Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn aven zui, egha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn ghua ziar ekiam a ganɨdi. 29 Ezɨ kantrin igharazibar atriviba ko gumazir dapaniba kamaghɨn oraki, Ikiavɨra Itir God Israelian akuragha men apanibav soghezɨ, me bar ariaghire. 30 Ikiavɨra Itir God bar deraghavɨra Jehosafatɨn kantrin gari, kamaghɨn amizɨ, mɨdorozitam uam otozir puvatɨzɨ, Jehosafat uan gumazamiziba ko avughsi.

Atrivim Jehosafat areme

(1 Atriviba 22:41-50)

31 Jehosafat azenir 35plan ikia atrivimɨn oto, egha 25plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An amebam, Silhin guivim, an ziam Asuba. 32 Jehosafat uan afeziam Asa faragha ikiava amizɨ moghɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. 33  *Egha bizir vamɨra, an a gamizir puvatɨ, a mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba uaghan deragha uan inazir afeziabar Godɨn gɨntɨgha tugha gavgavizir puvatɨ.

34 Atrivim Jehosafat amizir arazir igharaziba bar, a faragha atrivimɨn otozir dughiamɨn ikegha ghua an aremezir dughiamɨn eghaghaniba, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Hananin Otarim Jehun Eghaghaniba. Ezɨ akɨnafarir kam, akɨnafarir bar ekiamɨn aven iti, me kamaghɨn a dɨbori, Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim.

35 Dughiar mam, Atrivim Jehosafat Israelian Atrivim Ahasia ko poro, ezɨ atrivir kam arazir bar kurar avɨribagh ami. 36 Egha aning uaning inigh biziba ater kantri Tarsisɨn mangasa kurir ekiabar ingari. Ezɨ aningɨn ingangarir gumaziba Esiongeberɨn kurir ekiar kabar ingari. 37 Ezɨ Dodavahun otarim Elieser, a Maresan nguibar ekiamɨn gumazim, a Godɨn akar bar gavgavimɨn kamaghɨn Jehosafat mɨgei, “Nɨ atrivir kuram Ahasia ko roroam gami. Kamagh amizɨ, Ikiavɨra Itir God gua ingarizir kurir ekiabagh asɨghasigham.” Ezɨ kurir kaba ghua bar ikuvigha Tarsisɨn mangan ibura.

21

1 Egha gɨn Atrivim Jehosafat uan inazir afeziabar mɨn aremezɨma, me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn, an inazir afeziabar kuaba afezir danganimɨn anefa. Ezɨ an otarim Jehoram an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Jehoramɨn eghaghanim

(Sapta 21)

Jehoram Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 8:17-24)

2  *Atrivim Jehoram dozir 6pla iti. Men ziabar kara: Asaria, Jehiel, Sekaraia, Asarian igharazim, Maikel ko Sefatia. Jehoram ko 6plan gumazir kaba, me bar Judan Atrivim Jehosafatɨn otariba. 3 Jehosafat gol ko silvan avɨrim ko bizir ivezir bar pɨn koziba isa uan borir kabagh anɨngi. Egha a uaghan Judan nguibar ekiar dɨvazir bar gavgavim avɨnizibar ganamin ingangariba me ganɨngi. Jehoram, a Jehosafatɨn otarir ivariam, kamaghɨn amizɨ, Jehosafat uan danganim inigh atrivimɨn ikiasa anemɨsefe. 4 Jehoram atrivimɨn otozir dughiamɨn, a uan kantri bagha gavgavigha, bar uan doziba ko Judan gumazir dapanir mabav soghezɨ me ariaghire.

5 Jehoram 32plan azeniba ikiava atrivimɨn oto, egha a 8plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. 6 A Israelian Atrivim Ahapɨn, guivimɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, an Ahapɨn adarazi ko Israelian atrivir igharazibar arazir kurabar gɨntɨsi. Egha arazir kurar avɨriba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. 7  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Judan kantri gasɨghasɨghizir puvatɨ. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uan ingangarir gumazim, Atrivim Devit gɨnɨghnɨsi. A fomɨra Devit ko akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, Devitɨn ikɨzibar tongɨn gumazitam zurara atrivimɨn ikiam, eghtɨ Devitɨn lamɨn angazangarim mungeghan kogham. Ezɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God akar dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, a Judan kantri gasɨghasɨghan aghua.

8  *Jehoram Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Idomian gumazamiziba an akam batogha an apengan ikian aghua. Egha me uarir ganasa atrivir mam amɨsefe. 9 Ezɨ Jehoram uan mɨdorozir gumazir dapaniba ko karis bar tuiva mɨsozir gumaziba inigha, Idomia mɨsoghasa zui. Me ghua otivizɨ, Idomian gumaziba iza Jehoramɨn mɨdorozir gumaziba ekɨarugha me mɨsoghasa. Ezɨ dɨmagarimɨn Jehoram mɨdorozir gumazir karisbar zuiba inigha, bar pamtem mɨsogha me adugha ghue. 10 Egha, Judaba Idomia dɨkabɨrazir puvatɨ. Ezɨ Idomian gumazamiziba, uari uan kantri gativagha ikia iza datɨrɨghɨn tu. Jehoram Ikiavɨra Itir God, uan inazir afeziabar God akɨrim ragha a gasara. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn, Lipnan nguibamɨn gumazamiziba uaghan akaba batogha, ua Judabar apengan itir puvatɨ.

11 Ezɨ Jehoram uaghan Judan kantrin mɨghsɨabar itir danganibar asebar ziaba fasa danganibar ingari. Egha a Juda ko Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn gumazamizibagh ekuizɨ, me akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha, an damazimɨn arazir kurabagh ami.

12 Dughiar mam, Godɨn akam inigha izir gumazim Elaija, Atrivim Jehoram bagha akɨnafarir mam osirigha anemaga ghaze, “Ikiavɨra Itir God, a nɨn ovavim Devitɨn God, akam kamaghɨn nɨn iti: Nɨ uan afeziam Atrivim Jehosafat ko nɨn inazim Atrivim Asa, nɨ aningɨn arazir aghuibar gɨntɨzir puvatɨ. 13 Nɨ Israelian atrivir arazir kurabagh amibar gɨn ghua, Judaba ko Jerusalemia getuima, me akɨrim ragha God gasara. Nɨ Atrivim Ahap uan adarazi ko Israelia gamizɨ moghɨra nɨ a gami. Egha nɨ uan dozibav soghezɨ, me ariaghire. Me gumazir aghuiba, egha men araziba bar nɨn arazibagh afira. 14 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God nɨn gumazamiziba ko, nɨn amuiba ko boriba sara pazɨvɨra ia damuva, nɨn biziba bar dagh asɨghasigham. 15 Eghtɨ nɨ uabɨ, arɨmariar bar kuram nɨn muriar averiamɨn ikiam. Eghtɨ dughiabar vaghvagh, arɨmariar kam bar ekeveghtɨ, nɨn evenavim asighɨrɨgham.”

16 Ezɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, Filistiaba ko Arebian Itiopian nguazimɨn boroghɨn itibagh amizɨ, me Jehoramɨn anɨngaghe. 17 Egha me iza kantri Juda mɨsogha, Atrivim Jehoramɨn dɨpenimɨn itir biziba bar ada inigha ghu. Egha me an amuiba ko an otariba inigha ghue. Egha an otarir abuananam inigha ghuzir puvatɨ, an ziam Joahas, an ziar igharazim Ahasia.

18 Ezɨ bizir kabar gɨn, Ikiavɨra Itir God arɨmariar bar kuram gamizɨ, an atrivimɨn muriamɨn oto. Arɨmariar kam a gɨvaghan kogham. 19 Arɨmariar kam an itima, azenir pumuning gɨfa, ezɨ Jehoramɨn evenavim asiaghirɨzɨ, a mɨzazir bar kuram inigha areme. Ezɨ Judan gumazamiziba a gɨnɨghnɨghasa avir ekiatam arɨzir puvatɨ, mati me an ovavibagh amizɨ mokɨn.

20  *Jehoram azenir 32pla ikia atrivimɨn oto, egha 8plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. Ezɨ an aremezir dughiamɨn, gumazitam an apangkuvizir puvatɨ. Me atriviba afir danganimɨn anefazir puvatɨ, me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn anefa.

Atrivim Ahasia ko Atrivir Amizim Atalian eghaghanim

22

(Sapta 22)

Ahasia Judan atrivimɨn oto

(2 Atriviba 8:25-29; 9:21-28)

1 Jehoram atrivimɨn itir dughiamɨn, Arebian gumazir maba mɨdorozir gumazir maba inigha Judan iza, an otarir ekiaba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha me Jehoramɨn otarir abuananam Ahasia mɨsoghezir puvatɨ. 2 Ezɨ Ahasia 42plan azeniba ikia, egha atrivimɨn oto. Egha azenir vamɨran Jerusalemɨn atrivimɨn ike. An amebam Atalia, a Israelian Atrivim Omrin igiam. 3 An amebam nɨghnɨzir kurabar an sure gami, kamaghɨn amizɨ, an Ahapɨn ikɨzimɨn arazir kurabagh ami. 4 An afeziam aremezir dughiamɨn gɨn, an Ahapɨn adarazi inizɨ, me nɨghnɨziba a ganɨdima, a men nɨghnɨzibar gɨn ghuzɨ, bizir kam bangɨn an araziba bar ikuvigha a gasɨghasɨsi. Ezɨ Atrivim Ahasia arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami, mati Ahapɨn ikɨzim amizɨ mokɨn. 5 Egha Atrivim Ahasia gumazir kabar akam baregha ghua Israelian Atrivim Joramɨn porogha a ko ghua, aning Sirian Atrivim Hasael mɨsosi. Me Ramotɨn nguibar ekiamɨn boroghɨra uariv sosi, a Gileatɨn Distrighɨn itir nguibam. Ezɨ Sirian mɨdorozir gumaziba Joram bɨrazɨ, a bar ikufi. 6 Ezɨ Joram mɨdorozim ategha ghua, Jesrilɨn nguibar ekiamɨn ikia, ua deraghasa mɨzua iti. A Jesrilɨn ikiavɨra itima, Atrivim Ahasia an ganasa ghu.

7 Ezɨ God fogha gɨfa, Atrivim Ahasia mangɨ Joramɨn gan ikiamin dughiar kamɨn, an a gasɨghasigham. Egha dughiar kamɨn Ahasia ghua Joram ko ikia aning ghua Nimsin otarim Jehu bato. Ikiavɨra Itir God, Ahapɨn ikɨzim gasɨghasɨghasa, Jehu amɨsefe. 8 Ezɨ Jehu, Ahapɨn ikɨzim gasɨghasɨgha ghua Judabar gumazir dapanir maba ko Ahasian dozibar otariba bato. Gumazir kaba Ahasian ingangaribagh ami. Ezɨ Jehu bar me mɨsoghezɨ, me ariaghire. 9 A me mɨsoghezɨ me ariaghiregha gɨvazɨ, an Atrivim Ahasia buri. Ezɨ Ahasia Samarian nguibamɨn modogha iti. Ezɨ gumazir maba an ganigha a inigha Jehu bagha izezɨ, an a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ me Ahasian kuam purama anetaghizɨ a itir puvatɨ. Me kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, Ahasia, an Atrivim Jehosafatɨn igiam, Jehosafat bar uan navir averiamɨn aven Ikiavɨra Itir God baghavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, me Ahasian kuam isa mozimɨn anefa. Ezɨ dughiar kamɨn, Ahasian ikɨzimɨn aven, Judabar atrivimɨn ikɨva men ganamin gumazitam ua itir puvatɨ.

Atalia Judabar atrivir amizimɨn oto

(2 Atriviba 11:1-3)

10 Ezɨ Atrivim Ahasian amebam Atalia kamaghɨn akam baraki, an otarim Ahasia aremegha gɨfa. Ezɨ a zuamɨra mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me Judan atrivibar ikɨzimɨn gumaziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. 11 Ezɨ mɨdorozir gumaziba Ahasian otarim Joas mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. Me kamaghɨn fozir puvatɨ, Atrivim Jehoramɨn guivim Jehoseba, an Atrivim Ahasian buaramizim, an ofa gamir gumazim Jehoiadan amuim, amizir kamra, a moga atrivimɨn otarir aremeghamibar tongɨn Joas inigha, amizir an ganamim ko, aning isa danganir me daguivsiaba arɨzimɨn aven aning modo. Kamaghɨn amizɨ, Atalia Joas mɨsoghezɨ an aremezir puvatɨ. 12 Ezɨ Jehoseba 6plan azenibar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven Joas modozɨ an a ko iti. Ezɨ dughiar kamɨn, Atalia Judan atrivir amizimɨn ikiavɨra iti.

Atrivim Joasɨn eghaghanim

23

(Sapta 23--24)

Me Joas amɨsevezɨ, an atrivimɨn oto

(2 Atriviba 11:4-16)

1 Atalia atrivir amizimɨn itima, an namba 7ɨn azenimɨn, Godɨn ofa gamir gumazim Jehoiada bizitam damuasa nɨghnɨzir gavgavim iti. Egha a 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba ko mɨgeima, me an akuraghasa a ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami. Gumazir dapanir kabar ziabar kara: Jerohamɨn otarim Asaria, ko Jehohananɨn otarim Ismael, ko Obetɨn otarim Asaria, ko Adaian otarim Masea, ko Sikrin otarim Elisafat. 2 Gumazir dapanir kaba Judan nguibar ekiaba bar dar ghua, Livaiba ko Israelian ikɨzibar gumazir dapaniba inigha Jerusalemɨn ize.

3  *Ezɨ gumazir kaba bar moghɨra Godɨn Dɨpenimɨn uari akuvagha, Atrivim Joasɨn apengan ikiasa akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami. Ezɨ Jehoiada kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God akar dɨkɨrɨzim kamaghɨn a gamigha ghaze, dughiabar zurara atriviba Devitɨn ikɨzimɨn otivam. Kamaghɨn amizɨ, Ia izɨ Joasɨn ganigh. An Atrivim Ahasian otarim, an atrivimɨn otivam. 4 Ezɨ e datɨrɨghɨn kamaghɨn damuam. Ia Godɨn ofa gamir gumaziba ko Livaiba, Sabatɨn aruemɨn ingangarim damusɨ izɨ, 3plan okoruabar uari tuiragh. Okoruatam, Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar ganam. 5 Eghtɨ okoruar namba 2, atrivimɨn dɨpenimɨn gan, eghtɨ okoruar namba 3, tiar akar me kamaghɨn dɨborim, Jesot, me an gan. Eghtɨ gumazamiziba bar, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari akuvir danganir ekiamɨn ikɨ. 6 Ofa gamir gumaziba ko Livain men akurvaziba, merara Godɨn damazimɨn zue, kamaghɨn amizɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangam. Ia gumazamizir igharaziba ateghtɨ, me aven mangan markɨ. Gumazamizir igharaziba, God mɨkemezɨ moghɨn azenan ikɨ. 7 Livaiba uan mɨdorozir sababar suigh atrivim Joas ekɨarugh, bar deraghvɨram an gan. Eghtɨ a danganir manamɨn mangɨtɨ, me a sara mangɨ. Eghtɨ gumazitam Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven izɨtɨ, Livaiba a mɨsueghtɨ an aremegh.”

8 Ezɨ Livaiba ko Judan gumazamiziba bar moghɨra, ofa gamir gumazim Jehoiadan akar kamɨn gɨn zui. Egha Sabatɨn dughiamɨn, gumazir dapaniba, gumazir ingangarim agɨvagha avughsasa amir kaba, ko gumazir men danganiba iniamiba, gumazir dapanir kaba bar men akua Jehoiada bagha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izi. 9 Dughiar kamɨn, Atrivim Devitɨn afuziba ko orar ekiaba ko doziba, da Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn iti. Ezɨ Jehoiada bizir kaba inigha mɨdorozir gumazibar dapanibagh anɨngi. 10 Egha Jehoiada, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn dɨvazimɨn danganiba bar dar mɨtivasa gumaziba amangi. Ezɨ mɨdorozir gumaziba ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari bagha danganiba inigha, sautɨn amadaghan ikegha ghua notɨn amadaghan tu. Me uaghan ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tuivighav ikia, mɨdorozir sababa suigha, atrivim ekɨarugha bar deraghvɨra gara iti. 11 Mɨdorozir gumaziba uari akɨrigha mɨzua itima, ofa gamir gumazim Jehoiada uan otariba ko, Joasɨn akua azenan iza, atrivibar dapanir asuam Joasɨn dapanim garu. Egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir akɨnafarir rɨghizir mam a ganɨngi. Egha me gɨn olivɨn borem Joasɨn dapanim gingegha anemɨsevezɨ, an atrivimɨn oto. Ezɨ gumazamiziba bar akuegha kamaghɨn dei, “Joas dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikiam.”

12 Ezɨ Atrivir Amizim Atalia orazima nɨgɨnir dafam oto. Ezɨ mɨdorozir gumaziba ko gumazamiziba bar akuegha dɨa ivemara arua atrivimɨn ziam fe. Ezɨ atrivir amizim uan dɨpenim ategha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn danganir gumazamiziba uari akuva itimɨn zui. 13 A ghua otogha garima, atrivir igiam, atriviba ami moghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn itir guarir akɨnimɨn boroghɨn tughav iti. Egha a mɨdorozir gumazibar dapaniba ko gumazir sɨghabagh ivibar garima, me atrivir igiamɨn boroghɨn iti. A uaghan garima gumazamiziba bar akuegha, men marazi uaghan isɨghabagh ivi. Ezɨ ighiabagh amir gumaziba uan gitaba ko buabav soghava ighiabagh amua men faragha zui. Ezɨ Atalia puv atara uan korotiam abɨgha dɨa ghaze, “Ia gumazamizir kuraba. Ia bar arazir kuram gamua na abɨnasa.”

14 Ezɨ Jehoiada Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn Atalia mɨsueghtɨ an aremeghan an aghua. Egha a kamaghɨn mɨdorozir gumazir dapanibav gei, “Ia Atalian suiraghtɨ, mɨdorozir gumaziba anekɨarugh a kurugh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn azenan mangɨ. Eghtɨ gumazitam an gɨn mangɨtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ an aremegh.” 15 Ezɨ me Atalian suiragha, a inigha Godɨn Dɨpenim ategha ghua atrivimɨn dɨpenim avɨnizir dɨvazir hoziaba aven zuir tiar akamɨn aven ghugha, a mɨsoghezɨ an areme.

Ofa gamir gumazim Jehoiada,
Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangasa
gumazamizibar akurvasi

(2 Atriviba 11:17-21)

16 Godɨn ofa gamir gumazim Jehoiada, Atrivim Joas ko gumazamizibar akurvazi, me Ikiavɨra Itir God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamizibara ikiam. Egha a uaghan atrivim ko gumazamizibar akurazɨ, me uarir tongɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami. 17 Egha gɨn gumazamiziba asem Balɨn ziam fer dɨpenimɨn ghua, bar a gasɨghasɨki. Egha me ofa gamir dakoziba ko asem Balɨn marvir guabagh asɨghasɨki. Egha me ofa gamir dakozir kabar boroghɨn Balɨn ofa gamir gumazim Matan mɨsoghezɨ an areme. 18 Ezɨ Jehoiada Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir ingangaribar ganasa, Livain adarazir tongɨn, Godɨn ofa gamir gumazir maba ko Livain igharaziba sara me amɨsefe. Ikɨzir kamning, Atrivim Devit fomɨra ingarasa men ovavibav kemezɨ moghɨra me ingari. Egh me Moses Osirizir Araziba mɨkemezɨ moghɨn, Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨribar amu. Egh me Devit mɨkemezɨ moghɨn, ofa damuamin dughiamɨn, me buabav sogh ighiabagh amir gumazibav kɨmtɨ, me ighiar bar akongezibar amu. 19 Egha Jehoiada Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn tiar akabar ganasa Livain maba amɨsefe. Eghtɨ Livain kaba bar deraghvɨra tiar akabar gantɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨzir gumazamiziba aven mangan kogham.

20 Ezɨ Jehoiada, mɨdorozir gumazibar dapaniba ko, mɨdorozir gumazir atrivimɨn gariba ko, atrivimɨn dɨpenimɨn garir mɨdorozir gumaziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghuegha atrivir igiam inigha an akua atrivimɨn dɨpenimɨn zuima, gumazamiziba bar men gɨn zui. Me bar ghua otivigha, tiar akar me kamaghɨn dɨborim, Tiar Akar Pɨn Itim, an aven ghua Joas isava atrivir dabirabim gatɨzɨ an a gapera. 21 Egha Judan gumazamiziba bar akonge. Me fo, mɨdorozir gumaziba Atalia mɨsoghezɨ an areme. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba navir amɨrizim sara Jerusalemɨn iti.

24

Joas uamategha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨri

(2 Atriviba 12:1-16)

1 Joas 7plan azeniba ikia, egha atrivimɨn oto. Egha 40plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. Joasɨn amebamɨn ziam Sibia, a Berseban nguibar ekiamɨn amizim. 2 Godɨn ofa gamir gumazim Jehoiada ikiavɨra itir dughiamɨn, Joas Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. 3 Ezɨ Jehoiada, Atrivim Joas bagha amizir pumuning ginaba. Ezɨ Joas aningɨn itima, aning otariba ko guiviba bate.

4 Ezɨ dughiar maba ghuegha gɨvazɨma, Joas uamategh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrasa nɨghnɨsi. 5 Egha a ofa gamir gumaziba ko Livaiba akuvagha kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ Judan nguibar ekiabar itir gumazamiziba bar me mɨkɨmtɨ, me e uan Godɨn Dɨpenim akɨrsɨ dagɨabar arɨgh. Ia azenibar zurara ingangarir kam damu. Egh ia datɨrɨghɨn zuamɨra mangɨ dagɨar kaba inigh.” Ezɨ Livaiba zuamɨra ingangarir kam gamizir puvatɨ.

6 Egha Joas gɨn ofa gamir gumaziba ko Livaibar garir gumazir dapanim Jehoiadan diagha, kamaghɨn an azara, “Manmaghɨn amizɨ nɨ Livaibar avɨraghtɨ, me zuamɨra Judaba ko Jerusalemia da takisɨn dagɨaba inian aghua? Ia fo, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Moses, Israelian gumazamiziba ko, akam akɨrigha ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenimɨn ingangaribar amusɨ takisɨn dagɨaba iniam.* Ezɨ Livaiba tizim bagh mangɨ takisɨn dagɨaba inian aghua?”

7 Amizir kurar kam Atalia atrivimɨn itir dughiamɨn, an adarazi Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akarigha aven ghuegha bizir mabagh asɨghasɨki. Egha me uaghan gumaziba Ikiavɨra Itir God ganɨngizir biziba bar ada inigha, uan asem Balɨn ziam fasa ada inigha ghue. Kamaghɨn amizɨ Joas ingangarir kaba ua dar amuasa nɨghnɨsi.

8 Egha atrivim dagɨabar arɨghasa Livaibav kemezɨ, me boksiar mamɨn ingari, egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn boroghɨn anetɨ. 9 Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha takisɨn dagɨaba inigh izasa, Jerusalemɨn gumazamiziba ko Judan kantrin danganiba bar dar itir darazi bagha akam amada. Israelia fomɨra gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, Godɨn ingangarir gumazim Moses me mɨkemezɨ, me takis anɨngizɨ moghɨn, me datɨrɨghɨn ua takisbar anɨngam. 10 Ezɨ gumazir dapaniba ko gumazamiziba bar, akar kam baregha, me bar akonge. Egha me dagɨaba inigha iza boksiar kam gazuima, a bar izɨfa. 11 Ezɨ Livaiba dughiabar zurara boksiar kamɨn gari a izɨvavɨra itima, me a isa atrivimɨn ingangarir gumaziba bagha zui. Eghtɨ atrivimɨn gumazir akɨnafariba osirim ko Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim, boksiar kamɨn dagɨaba bar da inigh, egh boksiam uam a isɨ an danganim datɨgham. Me kamaghɨra amuava, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrasa, dagɨar bar avɨriba ini.

12 Ezɨ Atrivim Joas ko ofa gamir gumazibar dapanim Jehoiada, dagɨar kaba inigha, Dɨpenim akɨrmɨghamin gumazibar gumazir dapanibagh anɨngi. Ezɨ gumazir dapanir kaba ghua ingangarir gumazir kabagh ivezasa me ini. Dɨpenibar ingarir gumaziba ko, gumazir deravɨra dagɨabar dɨpenibar ingariba ko, gumazir deravɨra ain ko brasɨn bizibar ingariba, me me inizɨ. Eghtɨ me ua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingar an anekɨram. 13 Ingangarir gumazir kaba bar puvɨra ingarava Godɨn Dɨpenim bar deravɨra anekɨrizɨ, a fomɨra ikezɨ moghɨn otogha bar deragha bar gavgafi. 14 Ingangarir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingara anegɨvazɨ, gol ko silvan naba ikiavɨra iti. Ezɨ ingangarir gumazibar dapaniba silva ko golɨn kaba atrivim ko Jehoiada ganɨngi. Eghtɨ aning ingangarir gumazir igharazibav kemeghtɨ, me silva ko golɨn kaba inigh, ofa damuamin biziba, ko pauran mughuriar aghuim zuim tuamin itariba, ko itarir igharaziba ko baghaba, ko Godɨn Dɨpenimɨn aven ingaramin bizir igharaziba sara ingaram. Ezɨ Jehoiada ikiavɨra itir dughiamɨn, gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghua ofan bar isia mɨghɨribagh ami.

15 Ezɨ gɨn Jehoiada bar ghuri, ezɨ an azeniba 130plan tuzɨ, an areme. 16 Ezɨ gumazamiziba Jehoiadan ingangarir an amiziba ko arazir aghuir a Godɨn damazimɨn amizibagh nɨghnɨsi. Kamaghɨn amizɨ, me an kuam isa Devitɨn Nguibar Ekiamɨn itir atriviba afir danganimɨn anefa.

Judaba akɨrim ragha God gasara

17 Jehoiada ovegha gɨvazɨ, Judan gumazir dapaniba iza Atrivim Joasɨn ziam fava anepezeperima, a men akabar gɨn zui. 18 Atrivim Joas Juda ko Jerusalemɨn gumazamiziba ko, me akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God, men ovavibar God gasara, egha me ua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn an ziam fer puvatɨ. Me guarir akɨnir aser amizim Aseran nedazim itiba, ko marvir guabar ingarigha, dar ziaba fe. Me osɨmtɨzir bar dafam Godɨn damazimɨn a gami, kamaghɨn God men anɨngaghe. 19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba uamategh a bagh izasa, an Akar Gavgavim uan akam inigha izir gumazibav kemezɨ, me ghua gumazamizibav geima, gumazamiziba men akaba baraghan aghua.

20  *Ezɨ Godɨn Duam, ofa gamir gumazim Jehoiadan otarim Sekaraia gapasa. Ezɨ gumazamiziba Sekaraian ganasa, an azenim girɨgha ghua bar me gafiragha mɨtɨgha kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei: Ia an Akar Gavgaviba munasaragha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, ia deraghvɨra ikian kogham. Ia tizim bagha arazir kam gami? Ia akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, an akɨrim ragha ia gasara.” 21 Ezɨ Atrivim Joas uan gumazir dapaniba ko me Sekaraian akar kabar aghuagha a mɨsueghtɨ, an aremeghasa akabav sosi. Egha atrivim mɨkemezɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven, gumazamiziba uari akuvir danganimɨn dagɨabar a giniva ghuavɨra itima, an areme. 22 Atrivim Joas, a Sekaraian afeziam Jehoiada amizir arazir aghuibagh nɨghnɨzir puvatɨ. A pura Sekaraia mɨsoghezɨ an areme. Sekaraia duam suer dughiamɨn, a kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ia amir bizir kamɨn ganigh ia ikarvagh ivezir kuram ia danɨngam.”

Me Joas mɨsoghezɨ an areme

23 Azenir kam gɨvazɨ azenir igiam otivasa amir dughiamɨn, Sirian kantrin mɨdorozir gumaziba iza Atrivim Joas ko mɨsosi. Me iza kantri Judan otivigha, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn mɨsogha, Joasɨn mɨdorozir gumaziba abɨni. Egha Siriaba men gumazir dapaniba bar me mɨsoghezɨma me ariaghire. Egha me Judabar bizir bar avɨriba inigha Damaskusɨn nguibar ekiamɨn ghua, Sirian atrivim ganɨngi. 24 Judaba akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God, men ovavibar God gasara, kamaghɨn amizɨ, bizir kaba otifi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God Sirian mɨdorozir gumazir bɨzir muziarim ataghizɨ, me iza Judan mɨdorozir gumazir bar avɨrim mɨsogha me abɨra. Ikiavɨra Itir God, arazir kamɨn Atrivim Joasɨn arazir kuram ikarvagha ivezir kuram a ganɨngi. 25 Mɨdorozir kamɨn, Joas duar bar avɨriba ini. Ezɨ mɨdorozim gɨvazɨ, Siriaba uamategha uan nguibabar ghuezɨ, atrivimɨn gumazir dapanir maba, me Joas, ofa gamir gumazim Jehoiadan otarimɨn mɨsoghezɨ, an aremezir bizir kam gɨnɨghnɨsi. Egha me Joas amizir bizir kurar kam ikarvagh, a mɨsueghtɨ an aremeghasa akam akɨri. Ezɨ Joas gɨn uan dakozimɨn akuima, me an dakozimɨn a mɨsoghezɨma an areme. Ezɨ an kuam, me atriviba afir danganimɨn anefazir puvatɨ. Me an kuam isa, Devitɨn Nguibar Ekiamɨn anefa. 26 Atrivim mɨsoghezɨ an aremezir gumazimningɨn ziamning, Sabat ko Jehosabat. Sabatɨn amebam Simeat, an Amonian adarazir amizim. Ezɨ Jehosabatɨn amebam Simrit, a Moapian adarazir amizim. 27 Joasɨn otaribar eghaghaniba, ko Godɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨar avɨrir a gasiba, ko a uamategha Godɨn Dɨpenim akɨrizir eghaghaniba, da bar moghɨra akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Atrivibar Eghaghanibar Akar Mɨngarir Maba. Joas aremegha gɨvazɨ, an otarim Amasia an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Amasian eghaghanim

25

(Sapta 25)

Amasia Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 14:2-6)

1 Amasia 25plan azeniba ikia, egha atrivimɨn otogha, 29plan azenibar Jerusalemɨn atrivim iti. An amebam, Jehoadin, a Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn amizir mam. 2 Amasia arazir aghuibara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh amua, egha guizbangɨra uan navir averiamɨn dar gɨntɨzir puvatɨ.

3 Amasia Judan kantri gativagha gavgavigha an garir dughiamɨn, a mɨkemezɨma, me ghua, an ingangarir gumazir dapanir an afeziam Atrivim Joas mɨsoghezɨ an aremezir kamning mɨsoghezɨ aning areme. 4  *Egha a ingangarir gumazir kamningɨn boribav soghezɨ, me ariaghirezir puvatɨ. A me ataghizɨ, me iti. An Akɨnafarimɨn itir Moses Osirizir Araziba itir akabar gɨn zui. Akɨnafarir kamɨn aven Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavim e ganɨga ghaze, “Gumazitamɨn borim arazir kuratam damightɨ, ia an arazir kuram ikarvaghsɨ, an amebam ko afeziam mɨsueghtɨ, aning aremeghan kogham. Eghtɨ kamaghɨra, amebam ko afeziam arazir kuratam damightɨ, ia aningɨn arazir kuram ikarvaghsɨ, aningɨn boribav sueghtɨ, me arɨmɨghiran kogham. Gumazim arazir kuram damightɨ, ia anarɨra mɨsueghtɨ, an aremegh.”

Amasia ghua Idomia ko mɨsosi

(2 Atriviba 14:7)

5 Atrivim Amasia, Judaba ko Benjaminɨn adarazi bar men diazɨ, me iza uari akufa. Me iza uari akuvazɨ, a 20plan azeniba itir gumazir igiaba ko 20plan azenibagh afiraziba amɨsevegha, me isa uan mɨdorozir gumazibar me arɨki. Egha a 1,000plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba, ko 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba amɨsefe. Egha a ikɨziba vaghvagha, men ganasa gumazir dapanir maba arɨki. Ezɨ mɨdorozir gumazibar dɨbobonim 300,000ɨn tu. Me bar moghɨra afuziba ko orabar suigha mɨsoghan bar fo. 6 Egha a uaghan 100,000plan mɨdorozir gumazir aghuiba kantri Israelɨn ada ini. A silvabar me givese, ezɨ silvan kabar osɨmtɨzim 3,000 kilogremɨn tu.

7 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam ghua kamaghɨn atrivim mɨgei, “Israelɨn kantrin gumaziba, Ikiavɨra Itir Godɨn apengan itir puvatɨ, ezɨ a me ko itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Israelian mɨdorozir gumazir kaba inightɨ me mɨdorozim bagh nɨn gɨn mangan markɨ. 8 Nɨ kamaghɨn fogh, God uabɨra gumazibar amutɨ, me uan apaniba abɨragham, o men apaniba me abɨragham. Kamaghɨn amizɨ, pura bizim, nɨ uan mɨdorozir gumaziba ko Israelian mɨdorozir gumaziba inigh mɨdorozim bagh mangɨ, egh atiatingan koghɨva bar pamtem mɨsogham. God nɨn apanibar amightɨ, me nɨ abɨragham.”*

9 Ezɨ Amasia akar kam baregha kamaghɨn akam inigha izir gumazimɨn azara, “Ezɨ 3,000 kilogrem silvan kɨ Israelian mɨdorozir gumazibagh ivezeziba, kɨ manmaghɨn dar amuam?”

Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim kamaghɨn Amasian akam ikaragha ghaze, “Nɨ nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ. Silvan dagɨar nɨ me ganɨngizir kaba, Ikiavɨra Itir God da ikarvagh bar avɨriba nɨ danɨngam, eghtɨ da silvan nɨ anɨngizir kaba bar dagh afiragham.”

10 Ezɨ Amasia Israelian mɨdorozir gumazir kaba amangizɨ, me uamategha uan nguibabar ghue. Ezɨ me Judaba bagha naviba bar men ikufi.

11 Egha gɨn Amasia gavgavim uan nɨghnɨzim ganigha, uan mɨdorozir gumaziba inigha Idomia mɨsoghasa Danganir Zarir Amangsɨzir Avɨrim Itimɨn ghu. Egha me Idomian mɨdorozir gumazir 10,000pla mɨsoghezɨ me ariaghire. 12 Egha me ua 10,000plan gumazir igharazibar suigha me inigha mɨghsɨar mamɨn ghuavanabo. Egha me isava davarir bar konir mamɨn me akunizɨ, me bar mɨsaraghire.

13 Amasia uan mɨdorozir gumaziba ko ghua Idomia mɨsozir dughiamɨn, Israelian mɨdorozir gumazir Amasia uam amangiziba, me uamategha iza Judan nguibar ekiabav sosi, me Samarian nguibar ekiamɨn ikegha ghua, Bethoronɨn nguibar ekiamɨn tu. Egha me 3,000plan gumazamizibav soghezɨ me ariaghirezɨ, me nguibar ekiar kabar itir bizir aghuir bar avɨriba inigha ghue.

Akam inigha izir gumazir mam Amasian atari

14 Atrivim Amasia Idomia mɨsogha me abɨragha gɨvagha, men marvir guaba inigha uamategha Judan izegha, uan asebar mɨn da atɨgha, dar ziaba fasa da bagha ofan mɨn pauran mughuriar aghuim zuiba tue. 15 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Atrivim Amasian arazir kamɨn ganigha bar a baseme. Egha Ikiavɨra Itir God uan akam inigha izir gumazim amadazɨma, a ghua kamaghɨn Amasia mɨgei, “Nɨ tizim bagha ikɨzir igharazimɨn asebar ziaba fe? Nɨ fo, aser kaba uan adarazir akuragha nɨn dafarimɨn ua me inizir puvatɨ. Ezɨ, nɨ tizim bagha dar ziaba fe?”

16 Godɨn akam inigha izir gumazim mɨgɨavɨra itima, Amasia an mɨgɨrɨgɨaba atugha kamaghɨn mɨgei, “Tina nɨghnɨzim na danɨngasa nɨ amɨsefe? Nɨ uan akam dukuagh. Puvatɨghtɨ, kɨ uan mɨdorozir gumazitam mɨkemeghtɨ, a nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham.”

Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim uan akam dukumasa, egha ua kamaghɨn atrivim mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn fo, nɨ arazir kuram gamigha, datɨrɨghɨn nan akam baraghan aghua. Kamaghɨn amizɨ, God datɨrɨghɨn nɨ gasɨghasɨgham.”

Amasia Israelia ko mɨsosi

(2 Atriviba 14:8-20)

17 Ezɨ gɨn Judan Atrivim Amasia, Israelian Atrivim Jehoas bagha gumaziba amangi. Atrivim Jehoas, a Joahasɨn otarim, egha Jehun igiavotarim. Gumazir kaba ghua Jehoas batogha, kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim Amasia, a Israelia, ia ko mɨsoghasa mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, ia izɨ.”

18 Ezɨ Jehoas, Judan Atrivim Amasian akam ikaragha kamaghɨn akar isɨn zuimɨn a mɨgei, “Lebanonɨn kantrin aven, dɨkoniba itir ikarɨzir mam, temer sidan mam bagha akam amaga kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ uan guivim, nan otarim bagh anemangasa kɨ ifonge. Eghtɨ aning uaningɨn ikiam.’ Dɨkoniba itir ikarɨzir kam, akar kam mɨkemezɨ, gɨn asɨzir atiar mam danganir kam garua, ikarɨzir kam dɨkabɨnizɨ, a ikufi.”

19 Jehoas akar isɨn zuir kam gamua, ua kamaghɨn Amasia mɨgei, “Kɨ fo, bar guizbangɨra, nɨ Idomia mɨsogha bar me abɨra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ bar akuegha uan ziam bar a fe. Nɨ mɨdorozir kamɨn ziar ekiam ini. Nɨ datɨrɨghɨn bar akuegh, deraghvɨra uan nguibamɨn ikɨ. Egh nɨ ua e mɨsoghsɨ mɨdorozim foran markɨ. Puvatɨghtɨma, nɨ ko Judan gumazamiziba, iregh bar ikuvigham.”

20 Ezɨ Amasia Jehoasɨn akam baraghan aghua. Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Judaba Idomian asebar ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, God Judaba isɨ men apanibar dafarim darɨghasa nɨghnigha gɨfa. 21 Kamaghɨn amizɨ, Israelian Atrivim Jehoas Israelian mɨdorozir gumaziba ko, me nguibar ekiar Judan kantrin itim Betsemesɨn ghugha, Judabar Atrivim Amasia ko an mɨdorozir gumaziba ko mɨsosi. 22 Me uariv sogha ghua, Israelia Judan mɨdorozir gumaziba dɨkabɨrazɨ, Judan mɨdorozir gumaziba ara ua uan nguibabar ghue. 23 Ezɨ Israelian Atrivim Jehoas, Betsemesɨn nguibar ekiamɨn Judabar Atrivim Amasian suira. Amasia, Atrivim Joasɨn otarim, egha Atrivim Ahasian igiavotarim. Ezɨ gɨn, Atrivim Jehoas Israelian mɨdorozir gumaziba ko, Betsemesɨn nguibar ekiam ategha Jerusalemɨn ghue. Egha me Jerusalem avɨnizir dɨvazir gavgavim gasɨghasɨgha, Efraimɨn Tiar Akamɨn ikegha ghua, Tiar Akar Mɨkebamɨn Itimɨn tu. Dɨvazir kuvizir kamɨn ababanim, a 200 mitan tu.

24 Ezɨ Jehoas Jerusalemɨn aven ghua, golba ko silvan nguibar ekiamɨn itiba bar ada ini. A uaghan itarir ekiaba ko itarir igharazir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiba, ko atrivimɨn dɨpenimɨn mongezir dagɨaba bar ada ini. Egha a uaghan Obetidom ko Judan gumazir ekiar maba isa kalabuziabar mɨn me atɨgha kamaghɨn Amasia mɨgei, “Amasia, nɨ uam Israelia e mɨsoghsɨ nɨghnɨghan markɨ. Nɨ kamaghɨn damightɨ, kɨ nɨn gumazir ekiabav sueghtɨ, me arɨghiregham.” An akar kam mɨkemegha gɨvagha, gumazir ekiar kaba ko gumazamizir maba ko bizir iniziba sara inigha ua Samarian ghu.

25 Ezɨ gɨn Israelian atrivim Jehoas aremegha gɨvazɨ, Judan Atrivim Amasia ua 15plan azenibar ikegha, areme. 26 Atrivim Amasia amizir arazir igharaziba bar, a faragha atrivimɨn otozir dughiamɨn ikegha ghua an aremezir dughiamɨn eghaghaniba, akɨnafarir kamɨn iti, me kamaghɨn a dɨbori, Judaba ko Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim.

27 Atrivim Amasia akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasarazir dughiamɨn, gumazir maba a mɨsueghtɨ an aremeghasa akam akɨri. Ezɨ an akar kam baregha, ara Lakisɨn nguibar ekiamɨn ghu. Ezɨ an apanir kaba gumazir maba amangizɨ, me an gɨn Lakisɨn nguibar ekiamɨn ghua, a mɨsoghezɨ an areme. 28 Ezɨ me an kuam inigha hoziabagh atɨgha ua Jerusalemɨn izegha, Devitɨn Nguibar Ekiamɨn, an inazir afeziaba afezɨ naghɨn anefa.

Atrivim Usian eghaghanim

26

(Sapta 26)

Usia Judan atrivimɨn oto

(2 Atriviba 14:21-22; 15:1-7)

1-2 Atrivim Amasia uan inazir afeziabar mɨn aremegha gɨvazɨma, Judaba bar, an otarim Usia amɨsevezɨ, a uan afeziamɨn danganim inigha atrivimɨn oto. Usia 16plan azeniba ikiava atrivimɨn oto. An atrivimɨn itima azenir maba gɨvazɨ, a ghua mɨsogha apanibar dafaribar, ua Elatɨn nguibar ekiam ini. Egha nguibar ekiar kamɨn danganir ikuviziba, a uam adar kɨri.

3 Usia 16plan azeniba ikia atrivimɨn oto, egha 52plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An amebam Jekolia, a Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn amizim. 4-5  *Usia atrivimɨn itir dughiamɨn, gumazir mam Sekaraia, a Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikiamin arazibar an sure gami. Sekaraia angamɨra itir dughiamɨn, Atrivim Usia God baghavɨra iti. Usian afeziam Amasia amizɨ moghɨn, Usia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. Egha Usia Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiamɨn gɨntɨghasa gavgavighavɨra itima, God an akurazɨ bizir an amiba bar deraghavɨram otifi.

6 Egha Atrivim Usia dɨkavigha ghua Filistiaba ko mɨsosi. Egha a me mɨsogha me abɨragha, Getɨn nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim ko, Japnen nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim ko, Asdotɨn nguibam avɨnizir dɨvazim, a bar da akaragharɨki. Egha a Asdotɨn nguazim ko Filistian nguazimɨn danganir igharazibar nguibar ekiar igiabar ingari. 7 God Usian akurazɨ, a Filistiaba ko Meunia ko Gurbalɨn nguibar ekiamɨn itir Arebian adarazi abɨni. 8 Usia atrivir bar gavgavimɨn otozɨ, kantrin mar itibar ikegha ghua Isipɨn mɨtaghniamɨn tuzir gumazamiziba bar an ziar ekiamɨn mɨgɨrɨgɨam barasi. Ezɨ Amonia takisɨn mɨn dagɨaba a ganɨga, uari an akakagha ghaze, me an apengan iti.

9 Egha Usia Jerusalemɨn, nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim gavgavim a ganɨdi. A tauan gavgaviba, Tiar Akar Mɨkebamɨn Itim, ko Danganir Zarimɨn Zuir Tiar Akam, ko Sɨghar Konimɨn mɨn amizir dɨvazim gisɨn tauabar ingari, eghtɨ mɨdorozir gumaziba dar ikɨ apaniba bagh ganam. 10 Atrivim Usia a bulmakauba ko sipsipɨn bar avɨriba, danganir zariba ko aruem uaghiri naghɨn mɨghsɨar muziaribar iti. Kamaghɨn amizɨ, Usia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn apaniba bagha garir gumaziba bagha tauan ruarir mabar ingari. Egha a uaghan an asɨziba damasa dɨpar mozir avɨribagh kui. Usia azenibar ingarava da oparir ingangarim bar a gifonge. Kamaghɨn amizɨ, a gumazamizibav kemezɨ, me dagheba bar deragha otivir nguaziba ko mɨghsɨar dozibar, azenibar ingarigha, wainɨn ikarɨziba ko dagher avɨrir igharazir maba saram oparigha deraghavɨra dar gari.

11 Atrivim Usia mɨdorozir gumazir bar avɨriba iti, ezɨ me mɨsoghan bar fo. Ezɨ atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim Jeiel, ko mɨdorozir gumazibar garir gumazim Masea, aning mɨdorozir gumaziba mega vaghvagha okoruar me ikiamibar me arɨki. Ezɨ atrivimɨn mɨdorozir gumazibar garir gumazir faragha zuim Hanania, ingangarir kam damuasa aningɨn faragha ghua aningɨn gari. 12 Judan ikɨzibar gumazir dapaniba, me Usian mɨdorozir gumazir gavgavir kabar dapanibar iti, ezɨ men dɨbobonim 2,600ɨn tu. 13 Mɨdorozir gumazibar dɨbobonim 307,500ɨn tu. Ezɨ me bar gavgavigha atrivimɨn akuragh apanibav sogh me abɨnamin fofoziba iti. 14 Ezɨ Atrivim Usia mɨsoghamin bizir igharagha garir avɨrim arɨghizɨ, da iti. Bizir kaba: afuziba ko, oraba, dapanir asuaba, mɨdorozir korotiaba, barir piba ko katapelɨn asamin dagɨaba. 15 Egha a uaghan Jerusalemɨn fofozir gumazir maba iti, ezɨ me katapelɨn bar dafabar mɨn masinbar ingarigha, da arɨghizɨ da iti. Eghtɨ mɨdorozim otivamin dughiamɨn, me katapelɨn mɨn garir masinɨn kaba ater nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir mɨtiar gavgavimɨn ghuavanang, dɨvazir mɨtiar sɨghar konim amadazir danganim gisɨn itir taua ko mɨdorozir gumaziba apaniba bagha gara itir tauan gavgavibar dar arɨgham. Egh* me masinɨn kabar afuziba ko dagɨabagh asɨvamangɨtɨ, da apaniba bagh mangam.

Ikiavɨra Itir God bar deraghavɨram Usian akurvazima, a ingangarir bar avɨribagh ami. Kamaghɨn amizɨ, Usia atrivir bar gavgavimɨn oto, ezɨ saghon itir nguibar ekiabar gumazamiziba an ziar ekiamɨn akaba barasi.

Usia God barazir puvatɨ

(2 Atriviba 15:5-7)

16  *Atrivim Usia, bar gavgavigha uan ziam fa ifaghata ghaze, an atrivir bar gavgavim. Kamaghɨn amizɨ, a irɨgha ikufi. A Ikiavɨra Itir God, uan Godɨn akamɨn gɨntɨzir puvatɨ. Dughiar mam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ghua pauran mughuriar aghuim tuer ofa gamir dakozimɨn ofa damuasa zui. 17 Ezɨ ofa gamir gumazim Asaria garima, Usia aven zuima, Asaria Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazir gavgavir 80pla inigha an gɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven zui. 18  *Egha me an atara kamaghɨn a mɨgei “Atrivim Usia, nɨ oragh. Kar nɨn ingangarim puvatɨ, nɨ ofan mughuriar aghuim zuim Ikiavɨra Itir God bagh a damuan kogham. Ikiavɨra Itir God ofan kabar amuasa, Aronɨn ovavir boribara amɨsefe. Merara ofa gamir gumaziba, egha me God baghavɨra iti. Nɨ bar osɨmtɨzir ekiamɨn God gami, kamagh amizɨ, nɨ zuamɨra danganir kam atakigh. Nɨ ua Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavimɨn damazimɨn ziar aghuim ikian kogham.”

19  *Dughiar kamɨn, Usia, pauran mughuriar aghuim otivamin itarimɨn suiragha, ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tughav iti. An akar kam baregha, ofa gamir gumazir kabar atari. Ezɨ lepan arɨmariam zuamɨram an mɨnedevim bato. Bizir kam, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn boroghɨn, ofa gamir gumazibar damazimɨn oto. 20 Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim Asaria, ko ofa gamir gumazir igharaziba garima, lepan arɨmariam atrivim Usian mɨnedevimɨn itima, me dɨgavir kuram gamigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn an avɨrazɨma, an azenan ghu. Ezɨ a fo, Ikiavɨra Itir God an anɨngaghegha, arɨmariar kam gamizɨ an a bato. Kamaghɨn amizɨ, a zuamɨra azenan ghu.

21 Atrivim Usian itir Lepan arɨmariar kam gɨvaghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, a uamategh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangan kogham. Usia uaghan atrivir dɨpenim ategha ghua dɨpenir igharazimɨn uabɨra iti. Ezɨ an otarim Jotam, an atrivir ingangarim gamua, atrivimɨn dɨpenimɨn gara, egha kantri gativagha an gara ghuavɨra itima, Atrivim Usia areme.

22 Ezɨ Atrivim Usia amizir arazir igharaziba bar, a faragha atrivimɨn otozir dughiamɨn ikegha ghua an aremezir dughiamɨn eghaghaniba, da Emosɨn otarim Aisaia, a Godɨn akam inigha izir gumazim, an osirizir akɨnafarimɨn aven iti. 23  *Atrivim Usia uan inazir afeziabar mɨn areme. Ezɨ gumaziba fo, a lepan arɨmariam iti, kamaghɨn amizɨ me an kuam isa atriviba afir danganimɨn ghua mong saghon anefa. Ezɨ an otarim Jotam, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Jotamɨn Eghaghanim

27

(Sapta 27)

Jotam Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 15:32-38)

1 Jotam 25plan azeniba ikia atrivimɨn oto, egha 16plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An amebam Jerusa, a Sadokɨn guivim. 2 Jotam Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuiba ami, mati an afeziam Usia amizɨ mokɨn. Jotamɨn afeziam faragha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ghugha arazir kuram gami. Ezɨ Jotam arazir aghuim gamua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ghuzir puvatɨ. Ezɨ Judan gumazamiziba arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

3 Ezɨ Jotam mɨkemezɨ, ingangarir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir Dɨvazimɨn, Tiar Akar Pɨn Itimɨn ingari. Egha me Jerusalemɨn aven itir danganim Ofelɨn boroghɨn, gavgavim bar dɨvazim ganɨga ingangarir avɨribagh ami. 4 Egha an ingangarir gumaziba, Judan anabamɨn mɨghsɨaba itir danganibar, nguibar ekiabar ingari. Egha mɨghsɨar temer avɨriba itibar, me mɨdorozir gumaziba mangɨ ikɨ ganamin dɨpenir gavgaviba ko tauan gavgavibar ingari. 5 Ezɨ gɨn, Jotam uan mɨdorozir gumaziba ko, me ghua kantri Amonian atrivim ko an mɨdorozir gumazibav sosi, egha Jotamɨn mɨdorozir gumaziba, bar me abɨra. Egha Jotam, Amonia mɨgɨa ghaze, ia takis na danɨngam. Ezɨ Amonia azenir kamra 3,400plan kilogrem silva ko 1,000 tan wit ko 1,000 tan baliba isa Jotam ganɨngi. Amonia kamaghɨra azenir namba 2 ko namba 3ɨn biziba a ganɨngi. 6 Jotam Ikiavɨra Itir God, uan Godɨn damazimɨn God ifongezir arazibagh ami. Kamaghɨn amizɨ, an atrivir bar gavgavimɨn oto. 7 Ezɨ bizir igharazir Jotam amizibar eghaghaniba, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Judaba ko Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. Akɨnafarir kam uaghan an amizir mɨdoroziba ko arazibagh eghari. 8 Jotam 25plan azeniba ikia atrivimɨn oto, egha 16plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. 9 Egha Jotam uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam inigha ghua Devitɨn Nguibar Ekiamɨn anefa. Ezɨ an otarim Ahas, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Ahasɨn eghaghanim

28

(Sapta 28)

Ahas Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 16:1-4)

1 Ahas 20pla azeniba ikia, atrivimɨn oto, egha 16plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An ovavim Devit arazir aghuibagh ami, ezɨ Ahas Devitɨn mɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh amir pu. 2 Puvatɨ. A Israelian atriviba amizɨ moghɨn arazir kurabagh ami. A ingangarir gumazibav kemezɨ, me brasba inigha asem balɨn nedazimɨn ingari. 3 Egha a uaghan arazir bar igharazim gami. A Hinomɨn Danganir Zarimɨn uan otaribav suegha, aseba bagha ofan bar isia mɨghɨribar mɨn me tue. Egha a fomɨra nguazir kamɨn ikezir gumazamizibar arazir kurabar gɨn zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar men arazibar aghuagha me batuegha, nguazir kam inigha Israelia ganɨngi. 4 Ahas mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganibar zui. Danganir kaba, da uaghan mɨghsɨar dozibagh isɨn ikia, temer ekiabar apengan iti. Egha an aseba bagha ofabagh amua, pauran mughuriar aghuim zuiba tue.

Siriaba ko Israelia iza
Judaba ko uariv sosi

(2 Atriviba 16:5)

5-6  *Atrivim Ahas arazir kurar bar avɨribagh ami, ezɨ Judan gumazamiziba uaghan Ikiavɨra Itir God, men ovavibar God, akɨrim ragha a gasara. Kamaghɨn amizɨ, God Sirian atrivim ko an mɨdorozir gumaziba amangizɨ, me iza Ahas ko an mɨdorozir gumazibav sogha me abɨra. Egha Siriaba, Judan avɨriba inigha ghuzɨ, me Damaskusɨn kalabuziabar mɨn iti. Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God, Israelian Atrivim, a Remalian otarim Peka amadazɨ, a uan mɨdorozir gumaziba ko iza, Ahas uan mɨdorozir gumaziba ko me mɨsogha me abɨra. Egha men 120,000plan mɨdorozir gumazir gavgaviba, aruer vamɨran me mɨsoghezɨ, me ariaghire. 7 Ezɨ Israelian mɨdorozir gumazir gavgavir mam Sikri, a Judan gumazir aruar 3pla mɨsoghezɨ, me ariaghire. Men ziabar kara: Atrivim Ahasɨn otarim Masea, ko atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumazim Asrikam, ko atrivimɨn gɨrara irir gumazir dapanim Elkana. 8 Israelia, Judabar namakaba, me tong men apangkuvizir puvatɨ. Me Judan 200,000plan amiziba ko boriba kalabuziabar mɨn me inigha, men bizir aghuir avɨriba sara inigha Samarian nguibar ekiamɨn ghu.

Akam inigha izir gumazim Odet, Akar Gavgavim isa Israelia ganɨdi

9 Ezɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akam inigha izir gumazir mam iti, an ziam Odet. Israelian mɨdorozir gumaziba uamategha izir dughiamɨn, Odet ghua me batogha kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, en ovavibar God, Judabar atara, me isa ian dafaribagh atɨ. Ezɨ ia bar men anɨngaghegha, me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ia amizir arazir kurar kamɨn ganigha gɨfa. 10 Egha ia uaghan datɨrɨghɨn Juda ko Jerusalemɨn gumazamizibar amightɨ, me kalabuziabar mɨn ian ingangarir gumazir kɨniba ko ingangarir amizir kɨnibar otivasa? Manmaghɨn ami, ia ti ghaze, ia Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn damazimɨn deraghavɨra ikia, egha arazir kurar kamɨn uan namakabagh amigha osɨmtɨziba iti. 11 Ia oragh. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God bar puv ian anɨngaghegh bar puv ia damigham. Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn uan namakar ia kalabuzibar mɨn arɨghiziba ateghtɨ, me uamategh uan nguibabar mangɨ.”

12 Ezɨ Israelɨn 4plan gumazir aruaba, me Israelian mɨdorozir gumaziba amizir arazir kam gifongezir puvatɨ. Men ziabar kara: Johananɨn otarim Asaria, ko Mesilemotɨn otarim Berekia, ko Salumɨn otarim Jehiskia, ko Hatlain otarim Amasa. 13 Ezɨ 4plan gumazir aruar kaba kamaghɨn mɨdorozir gumazibav gei, “Ia kalabuziar maba inigh kagh izan markɨ. E Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh amizɨ dar osɨmtɨzim en iti. Ia arazir kurar kam uam a damightɨ, arazir kam en arazir kuraba isafuraghtɨ, da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn mangɨ bar ekevegham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharir ekiam en ikiam.” 14 Mɨdorozir gumaziba akar kam baregha, kalabuziaba ko bizir me Judan iniziba inigha, gumazir aruar kaba ko Israelian damazibar da atɨgha, me ghue. 15 Ezɨ 4plan gumazir aruar kaba,* dɨkavigha kalabuziabar akurvasi. Me mɨdorozir gumaziba mɨdorozimɨn inizir korotiar maba isa, gumazamizir korotiaba puvatɨzibagh anɨngi. Egha me daghuasa dagarir asuaba me ganɨga, dagheba ko dɨpaba me ganɨdi. Egha olivɨn borem isa marasinɨn mɨn men duabagh aghua da nosi. Egha me gumaziba ko amizir daruan gavgaviba puvatɨziba inigha donkibagh afegha, bar moghɨra men akua men adarazi bagha zui. Me ghua Jerikon nguibar ekiamɨn oto, nguibar ekiar kam, detɨn temer bar avɨriba an iti. Egha Israelia me atɨgha uamategha Samarian ghu.

Atrivim Ahas uabɨn akurvaghasa Asiriabar azangsɨsi

(2 Atriviba 16:7-9)

16-17 Israelia, Judabav sogha me abɨrazɨ bizir kabar gɨn, Idomia uamategha iza Judabav sogha me abɨra. Egha me gumazamizir maba kalabuziabar mɨn men suigha, me inigha ghu. Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Ahas gumaziba amangizɨ, me Asirian atrivim bagh mangɨ an azaraghtɨ, a izɨ an akuragham. 18 Ezɨ Filistiaba uaghan iza aruem uaghiri naghɨn mɨghsɨar muziariba ko sautɨn amadaghan itir Negevɨn danganimɨn itir Judan nguibar ekiabav sosi. Egha me Judaba abɨragha, Betsemesɨn nguibar ekiam ko, Aijalonɨn nguibar ekiam ko, Gederotɨn nguibar ekiam ini. Egha me uaghan Sokon nguibar ekiam ko, Timna ko, Gimson nguibar ekiam, ko dar boroghɨn itir nguibar doziba sara ini. Filistiaba nguibar ekiar kaba inigha, dagh amizɨma da men nguibar ekiabar otifi. 19 Osɨmtɨzir Atrivim Ahas ko Judan gumazamiziba batozimɨn mɨngarim kamakɨn, Ahas arazir kurar bar avɨribagh amua, da ataghɨraghasa nɨghnɨzir puvatɨgha, akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasara. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God kantri Juda abɨnasa, osɨmtɨzir kaba ataghizɨ da otifi. 20 Ezɨ gɨn Asirian Atrivim Tiklat Pileser Judan ize, egha Ahasɨn akurazir puvatɨ. A uan mɨdorozir gumaziba ko iza pazavɨra Ahas gami. 21 Ezɨ Ahas, Tiklat Pileser apezeperasa, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko atrivimɨn dɨpenim ko gumazir dapanibar dɨpenibar itir golba ko biziba inigha a ganɨngi. Ezɨ arazir kam tong Ahasɨn akurazir puvatɨ.

Atrivim Ahas bar God ataki

22 Atrivim Ahas osɨmtɨzir avɨriba isir dughiamɨn, a Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨzir puvatɨ. A bar akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha, arazir bar kurar avɨribagh ami. 23  *A kamaghɨn mɨgei, “Siriaba faragha mɨdorozimɨn na abɨra. Sirian atrivibar aseba ti Siriabar akura. Eghtɨ kɨ da bagh ofa damutɨ, da ti uaghan nan akuragham.” Egha Ahas Sirian asebar ofa gami. An arazir kabagh amima, bizir kam bangɨn osɨmtɨzir ekiaba, a ko Israelian gumazamiziba batifi. 24 Atrivim Ahas uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir itarir ekiaba inigha tintinibar da abɨagharigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akaba ase. Egha an asebar ziaba fasa, Jerusalemɨn danganiba bar dar ofa gamir dakozibar ingari. 25 Judan nguibar ekiaba bar moghɨra, dar gumazamiziba mangɨ ofan mughuriar aghuim zuibar amu asebar ziaba fasava, Ahas mɨghsɨabar pɨn itir danganibar ingari. Egha arazir kamɨn, Ahas Ikiavɨra Itir God, an ovavibar God gamizɨ, a bar Ahasɨn anɨngaghe.

26 Atrivim Ahas amizir arazir igharaziba bar, a faragha atrivimɨn otozir dughiamɨn ikegha ghua an aremezir dughiamɨn eghaghaniba, akɨnafarir kamɨn itima, me kamaghɨn a dɨbori, Judaba ko Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. 27  *Ezɨ Ahas uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me a inigha Israelian atriviba afir danganimɨn anefazir puvatɨ. Me an kuam inigha Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghugha anefa. Ezɨ an otarim Hesekia an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Hesekian eghaghanim

29

(Sapta 29--32)

Hesekia Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 18:1-3)

1 Hesekia azenir 25pla ikia, egha atrivimɨn oto, egha 29plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn iti. An amebam Abiya, a Sekaraian guivim. 2 Hesekia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami, mati an ovavim Atrivim Devit amizɨ mokɨn.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim gamizɨ, a ua zue

3 Hesekia atrivimɨn itima an azenir faragha zuimɨn, an iakɨnir faragha zuimɨn, a uam Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akaba kuigha, ada akɨrasa gumazir mabav keme. 4 Egha a Godɨn ofa gamir gumazir maba ko, Livain mabav kemezɨ, me iza aruem anadi naghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn, danganir gumazamiziba uari akuvimɨn uari akufa. 5 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Livaiba, ia oragh! Ia bar uari isɨ Ikiavɨra Itir God, en ovavibar God danɨngigh. Bizir mɨzɨrɨzir maba Dɨpenir kam gamizɨ a Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ, ezɨ ia bar da inigh azenan mangɨ da makunigh. Egh Dɨpenir kam damightɨ, a bar zuegh, God baghvɨra ikiam. 6 En ovaviba deragha, Ikiavɨra Itir God, en Godɨn akamɨn gɨntɨzir puvatɨgha an damazimɨn arazir kurabagh ami. Me Ikiavɨra Itir God ategha Dɨpenir a itim akɨrim ragha a gasara. 7 Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn azuarimɨn tiar akaba asegha, lamɨn isiba amunge. Egha me pauran mughuriar aghuim zuim tuer puvatɨgha, Israelian God bagha ofa gamir dakozimɨn, ofan bar isia mɨghɨribagh amir puvatɨ.

8-9 “Judaba ko, Jerusalemia arazir kurar kabagh amima, Ikiavɨra Itir God men anɨngaghegha me gasɨghasɨki. An apaniba amadazɨ me iza, en inazir afeziabav soghezɨ me ariaghire. Egha me en amuiba ko, otariba ko, guiviba inigha ghua kalabuziabar mɨn uan kantrin ghue. Ezɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God, en nguibar ekiabagh amizir biziba baregha, me dɨgavir kuram gamua, bar atiatigha dɨbovir akabar e gami. Ezɨ e bizir kaba bar adagh fo.

10 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, a Israelia en God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damuasa uan navir averiamɨn aven nɨghnɨsi, eghtɨ a uam en anɨngaghan kogham. 11 Ia ofa gamir gumaziba ko Livaiba, ia kamaghɨn fogh, Ikiavɨra Itir God uan ingangaribar amuasa ia amɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, ia bar deravɨra ingangarir kam damu. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tugh an ingangarim damuva, tuavim gumazamizibar akakaghtɨ, me guizɨn an ziam fam. Eghtɨ ia ofan mughuriar aghuim zuibar amuam.”

12 Atrivimɨn akam baraghizir Livaibar ziabar kara: Amasain otarim Mahat ko, Asarian otarim Joel, aning Kohatɨn ikɨzimɨn gumazimning. Ezɨ Apdin otarim Kis, ko, Jehalelelɨn otarim Asaria, aning Merarin ikɨzimɨn gumazimning. Ezɨ Siman otarim Joa ko, Joan otarim Iden, aning Gersonɨn ikɨzimɨn gumazimning. 13 Ezɨ Simri ko Juel, aning Elisafanɨn ikɨzimɨn gumazimning. Ezɨ Sekaraia ko Matania, aning Asapɨn ikɨzimɨn gumazimning. 14 Ezɨ Jehuel ko Simei, aning Hemanɨn ikɨzimɨn gumazimning. Ezɨ Semaia ko Usiel, aning Jedutun ikɨzimɨn gumazimning. 15 Livain kaba dɨkavigha ghua uan adarazi batogha, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uari zueghasa zueghamin arazim gami. Me zuegha gɨvagha Ikiavɨra Itir Godɨn akabar gɨntɨgha, atrivim me mɨkemezɨ moghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim gamizɨ a ua zue. 16 Ezɨ ofa gamir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim damutɨ, a zueghasa an aven ghuegha, bizir Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨziba, bar da inigha azenan ize. Me bizir kaba bar da inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn boroghɨn, danganir ekiar me uari akuvimɨn ize. Ezɨ Livaiba bizir kaba atera Jerusalemɨn azenan ghua, Kidronɨn fanemɨn danganir zarim giraghugha da arɨki. 17 Me iakɨnir faragha zuimɨn aruer farazimɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir biziba bar zueghamin ingangarim maghɨram a gami. Me ingara ghua namba 8ɨn aruemɨn me Dɨpenimɨn azuarimɨn tiar akamɨn otifi. Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim an damazimɨn zueghasa, 8plan aruebar ua ingari. Iakɨnir kamɨn aruer namba 16ɨn, me ingangarir kam agɨvazɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim an damazimɨn ua zue.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ofa gami

18 Godɨn ofa gamir gumaziba ko, Livaiba ingangarim agɨvagha, ghua Atrivim Hesekian gara kamaghɨn a mɨgei, “E Ikiavɨra Iti Godɨn Dɨpenimɨn itir biziba bar adagh amizɨ, da zuegha gɨfa. Ofan bar isia mɨghɨribar amuamin dakozim ko, an ingangarir biziba bar moghɨra, egha dakozir me God ganɨdir bretba arɨzim ko, dakozimɨn ikiamin biziba, da bar moghɨra zue. 19 Atrivim Ahas fomɨra akɨrim ragha God gasara, egha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir itarir ekiaba ko, itarir doziba itir danganibar da inigha, danganir igharazibar da arɨghizɨ, e uam a da inigha izegha dagh amizɨ, da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ua zue. Egha e Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨn da arɨki.”

20 Atrivim Hesekia akar kam baregha gɨvagha, bar mɨzaraghara Jerusalemɨn gumazir dapanibar diazɨ, me iza uari akufa. Me bar moghɨra iza uari akuvazɨ, a me inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha zui. 21 Egha me 7plan bulmakaun apuriba ko, 7plan sipsipɨn apuriba ko, 7plan sipsipɨn nguziba ko, 7plan memen apuriba inigha da sara zui. Egh 7plan memen apurir kaba, me da Judan gumazamizibar arazir kuraba ko, atrivimɨn adarazir arazir kuraba ko, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven amizir arazir kuraba, bar moghɨra dagh nɨghnɨgha, arazir kuraba gɨn amadir ofa damuam. Egha atrivim, asɨzir kabar Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozimɨn dar ofa damuasa Aronɨn ovavir boribav keme. 22 Ezɨ me 7plan bulmakaun apuriba faragha dav soghezɨ, ofa gamir gumaziba dar ghuziba inigha ghua ofa gamir dakozimɨn da kavamangi. Ezɨ me gɨn 7plan sipsipɨn apuriba ko, 7plan sipsipɨn nguzibav soghezɨ, ofa gamir gumaziba dar ghuziba inigha ghua uaghan ofa gamir dakozimɨn da kavamangi. 23 Ezɨ gɨn atrivim gumazir avɨriba ko tughav itima, ofa gamir gumaziba ghua arazir kuraba gɨn amadir ofa bagha 7pla memen apuriba inigha izezɨ, atrivim ko gumazir kaba bar uan dafariba isa memen kabagh isɨn arɨki.

24 Egha atrivim kamaghɨn mɨgei, “E Israelian gumazamiziba bar, me e bagh arazir kuraba gɨn amadir ofaba ko, ofan bar isia mɨghɨribar amuam.” Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba, Israelia bar men arazir kuraba gɨn amangamin ofaba bagha, 7plan memen kabav suegha, dar ghuziba inigha ghua ofa gamir dakozimɨn da kavamangi.

25 Atrivim Hesekia, Ikiavɨra Itir God fomɨra uan akam inigha izir gumazimning, Gat ko, Natan ko, Atrivim Devit ganɨngizir Akar Gavgavimɨn gɨntɨgha, Livaibav kemezɨ, me gitaba ko, tambarinba ko, buaba inigha ghua, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven tuivighav iti. 26 Livain kaba, Atrivim Devit fomɨra ikiararangizir gitaba ko bizir igharazibar suigha tuivighav iti. Ezɨ ofa gamir gumaziba uan sɨghabar suigha me ko tuivighav iti. 27 Ezɨ Hesekia ofan bar isia mɨghɨribar amuasa, ofa gamir gumazibav kemezɨ, me maghɨra ofabagh amima, Livaiba, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer onger akabagh ami. Ezɨ ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivima, Livaiba Atrivim Devit atɨzir gitaba ko bizir igharazibagh ikarara ighiar aghuibagh ami. 28 Ezɨ gumazamiziba bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fema, Livaiba onger akabagh amima, ofa gamir gumaziba sɨghabagh ivi. Me kamaghɨram amua ghuavɨra itima, ofan bar isia mɨghɨriba isigha bar gɨfa. 29 Ofan kaba gɨvazɨma, Atrivim Hesekia ko, gumazamiziba bar moghɨra, teviba apɨrigha dapaniba avigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. 30 Ezɨ Atrivim Hesekia gumazir dapaniba ko, me Atrivim Devit ko akam inigha izir gumazim Asap, aning fomɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa osirizir ighiaba bangasa Livaibav gei. Ezɨ Livaiba bar akuegha ighiabagh ami. Egha me gɨn teviba apɨrigha dapaniba avigha Godɨn ziam fe.

31 Ezɨ Hesekia gɨn kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia guizbangɨra bar uari isa Ikiavɨra Itir God ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, ia an boroghɨn izam. Ia Ikiavɨra Itir God ko navir vamɨran ikiamin ofaba, ko a mɨnabir ofaba inigh, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izɨ.” Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra atrivimɨn akam baregha ofaba inigha izi. Ezɨ marazi uan navir averiabar aven, bar isia mɨghɨrir ofabar amuasa bar ifonge, 32 egha me 70plan bulmakaun apuriba ko, 100plan sipsipɨn apuriba ko, 200plan sipsipɨn nguziba inigha Ikiavɨra Itir God bagha bar isia mɨghɨrir ofan kabar amuasa izi. 33 Egha me uaghan 600plan bulmakaun apuriba ko, 3,000plan sipsipba ofabar mɨn da inigha, Ikiavɨra Itir God danɨngasa izi. 34 Ofa gamir gumazir Godɨn damazimɨn zueghamin arazim gamiziba avɨrasemezir puvatɨ, ezɨ ofan bar isi mɨghɨramiba bagh asɨzibav sogh, dar inibav sa da aghoramin ingangarim bar ekefe. Kamaghɨn amizɨ, ingangarim zuamɨra gɨvaghasa, Livain maba dɨkavigha ofa gamir gumazibar akuragha asɨzibav soke. Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Livaiba faragha dɨkavigha, zuamɨra Godɨn damazimɨn zueghamin arazimɨn uarigh amigha zue. Ezɨ ofa gamir gumazir avɨriba zuamɨra arazir kam gamizir puvatɨ. Egha gɨn ofa gamir gumaziba Godɨn damazimɨn uari zuezir arazim gamizɨ, Livaiba ua ingangarir kam gamir puvatɨ. 35-36 Ofa gamir gumaziba bar, ofan bar isia mɨghɨrir avɨribagh ami. Egha me ingangarir kamnaghɨram amizir puvatɨ. Me God ko navir vamɨran ikiamin ofaba bagh asɨzibar oviba tuava, bar isia mɨghɨrir ofaba bagha gumazamiziba inigha izezir wainba isa ofan mɨn da inge. Atrivim Hesekia uan gumazamiziba ko kamaghɨn fo, God men akurazɨ Dɨpenim akɨraghasir ingangarir kaba zuamɨra gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, me God pɨrafa bar akonge. Egha me kamaghɨra ua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ofabagh amua an ziam fe.

30

Me, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuamin biziba akɨri

1 Atrivim Hesekia, a God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuasava Israel ko, Judan gumazamiziba bagha akam amada, eghtɨ me izɨ Jerusalemɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari akuvagham. Egha a uaghan Efraim ko, Manasen anabamningɨn gumazamiziba bagha akɨnafariba amangi. 2-3  *Me iakɨnir faragha zuimɨn isar kam damuasa ifonge, mati me bar fomɨra ami mokɨn. Ezɨ ofa gamir gumazir avɨriba Godɨn damazimɨn zueghamin arazibagh amizir puvatɨ, egha uaghan gumazamiziba iza Jerusalemɨn uari akuvazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, atrivim uan gumazir dapaniba ko, an gumazamiziba, me iakɨnir namba 2ɨn isam damuasa akam akɨri. 4 Atrivim ko gumazamiziba bar nɨghnɨzir kam bagha navir vamɨra iti. 5 Kamaghɨn amizɨ, me bar Israelɨn itir danganiba bagha akaba amangi. Me Berseban nguibar ekiar sautɨn amadaghan itimɨn ikegha ghua, Danɨn nguibar ekiar notɨn amadaghan itimɨn tu. Egh gumazamizibav kemeghtɨ, me Ikiavɨra Itir God, a Israelian God bagh izɨ, Jerusalemɨn uari akuvagh God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam damuam. Moses Osirizir Araziba ghaze, Israelia bar moghɨra uari akuvagh isar kam damuam, ezɨ men varazira arazir kamɨn gɨntɨsi.

6 Kamaghɨn amizɨ, atrivim uan gumazir dapaniba ko, akɨnafariba osirigha gumazir mabagh anɨga kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, ia akɨnafarir kaba inigh bar moghɨra Israel ko Judan danganiba bar dar mangɨ. Akɨnafarir kabar itir akaba kamaghɨn mɨgei, “Ia Israelian ikiavɨra itir varazira, Asirian atriviba ia gasɨghasɨghizir puvatɨziba, ia oragh. Ia uamategh Ikiavɨra Itir God, a en ovaviba Abraham, Aisak ko, Jekopɨn God, a bagh izɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God izɨ ia ko ikiam. 7 Ian inazir afeziaba ko, aveghbuaba amizɨ moghɨn, ia arazir kurabar amuan markɨ. Me Ikiavɨra Itir God, a men ovavibar God, me akɨrim ragha a gasara, ezɨ God me ategha puv me gamua bar me gasɨghasɨki. Ezɨ ia uari bizir kabar gani. 8 Ia uan ovavibar mɨn akaba batoghan markɨ. Ia uari isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngigh. Egh ia Jerusalemɨn izɨ Ikiavɨra Itir God, en God zurara ikiasa ua bagha mɨsevezir dɨpenimɨn an ziam fɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, a ua ian anɨngaghan kogham. 9 Ia fo, ian apaniba ian aveghbuaba ko, boriba inigha uan nguibabar ghuegha, me isa kalabuziabar mɨn me arɨki. Ia uamategh Ikiavɨra Itir God bagh izɨtɨ, a ian apanibar amutɨ, me ian adarazir apangkuvigh, ua me amadaghtɨ me uamategh ian nguazimɨn izam. Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God ian God, a Godɨn apangkuvim itim. Kamaghɨn amizɨ, ia navibagh iragh, a bagh uamategh izɨtɨ, a ragh ua ian ganɨva, ua ia iniam.”

10 Ezɨ gumazir kaba akɨnafarir kaba inigha ghua Efraimɨn anabam ko, Manasen anabamɨn nguazimningɨn itir nguibar ekiabar ikegha ghua, Sebulunɨn anabamɨn nguazir notɨn amadaghan itimɨn tu. Egha me atrivimɨn akabar gumazamizibav geima, gumazamiziba oraghan aghuagha, aka mɨkɨrvagha, dɨbovir akabar gumazir kabav gei. 11 Ezɨ Aser ko, Manase ko, Sebulunɨn anababar gumazir varazira akar kam baregha, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uari abɨragha Jerusalemɨn ghue. 12 Ezɨ God uabɨ Judabagh amima, me navir vamɨra inigha bar moghɨra atrivim ko, an gumazir dapanibar akamɨn gɨntɨgha iza Jerusalemɨn uari akuvagha, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba mɨkemezɨ moghɨn, isar kam gami.

Me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gami

13 Egha iakɨnir namba 2ɨn, Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiamɨn, gumazamizir bar avɨrir dafam iza Jerusalemɨn uari akufa. 14 Egha me ghua Jerusalemɨn itir asebar ziaba fer ofa gamir dakoziba ko, ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuir ofa gamir dakoziba akaragharɨki. Egha me ofa gamir dakozir kabar oteviba inigha, ghua Kidronɨn Fanemɨn danganir zarimɨn da makuni. 15 Egha namba 2ɨn iakɨnimɨn, an aruer namba 14ɨn, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam bagha sipsipɨn nguzibav soke. Ezɨ ofa gamir gumaziba ko, Livaiba, Godɨn damazimɨn zueghamin arazibar gɨn ghua uari zuezir puvatɨ, kamaghɨn me bar aghumsigha ghua uari zueghamin arazimɨn uarigh amigha zue. Me uari zuegha gɨvagha, ofan bar isi mɨghɨramibar asɨziba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn zui.

16 Ofa gamir gumaziba ko, Livaiba, Godɨn ingangarir gumazim Moses me ganɨngizir Arazibar gɨn ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn gumazamizibar damazimɨn tuifi. Ezɨ Livaiba ofabar ghuziba inigha ofa gamir gumazibagh anɨngizɨ, me da isa ofa gamir dakozimɨn da kavamadi. 17 Gumazamizir avɨriba, Godɨn damazimɨn uari zueghasa zueghamin arazim gamizir puvatɨ, kamaghɨn me uari uan sipsipɨn nguzibav suegh dar ofa damuan kogham. Kamaghɨn amizɨ, Livaiba gumazamizir kabar sipsipɨn nguzibav soghezɨ da Ikiavɨra Itir Godɨn bizibaram otifi. 18-19 Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra ofa gamizir sipsipɨn kabar tuziba ame. Egha me Moses Osirizir Araziba mɨkemezɨ moghɨn, men bar avɨrim faragha Godɨn damazimɨn uari zuezir arazim gamizir puvatɨ. Zuezir puvatɨzir gumazamizir avɨrir kabar maba, me Efraim ko, Manase ko Isakar ko, Sebulunɨn anababar adarazir ize. Atrivim Hesekia me gɨnɨghnɨgha kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir God, en ovavibar God, nɨ fo, gumazamizir kaba nɨn Arazibar gɨn ghua uari zuezir puvatɨgha, nɨn Dɨpenimɨn ize. Me bar ifongiar ekiam nɨn ikia nɨ bagh izɨ nɨn ziam fasa. Ikiavɨra Itir God, nɨ bar dera, nɨ gumazamizir kabar arazir kuraba gɨn amadagh.” 20 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Hesekian azangsɨzim baregha, gumazamizir kabar arazir kuraba gɨn amadagha, me gasɨghasɨghizir puvatɨ.

21 Ezɨ gumazamiziba, Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam bagha Jerusalemɨn uari akuvagha 7plan aruebar ikia bar akonge. Ezɨ Livaiba ko, ofa gamir gumaziba, dughiabar zurara Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn pamtemɨn gitabav sogha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. 22 Isar kamɨn dughiamɨn, Livain maba Ikiavɨra Itir Godɨn ingangariba bar deraghavɨra dagh ami, kamaghɨn amizɨ, Atrivim Hesekia me mɨnabagha gavgavim me ganɨdir akabar me mɨgei. Dughiar kamɨn, gumazamiziba 7plan aruebar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer isar ekiam gamua God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh amua, egha Ikiavɨra Itir God, men ovavibar Godɨn ziam fava a mɨnabi.

Me Godɨn ziam fer dughiam ua 7plan aruebagh isafura

23 Yis Puvatɨzir Bretɨn Isar Ekiamɨn Dughiamɨn aruer 7pla gɨfa, ezɨ gumazamiziba Godɨn ziam fasa 7plan arueba ua dagh isafuraghasa akam akɨri. Kamaghɨn amizɨ, me ua 7plan aruebar Godɨn ziam fa bar akongegha iti. 24 Ezɨ Atrivim Hesekia 1,000plan bulmakaun apuriba ko, 7,000plan sipsipba inigha ofabar amuasa gumazamizibagh anɨngi. Ezɨ an gumazir dapaniba, 1,000plan bulmakaun apuriba ko, 10,000plan sipsipba ofabar amuasa gumazamizibagh anɨngi. Ezɨ dughiar kamɨn, ofa gamir gumazir bar avɨriba, Godɨn damazimɨn uari zueghasa zueghamin arazim gami. 25-26 Ofa gamir gumaziba ko, Livaiba ko, Judan gumazamiziba ko, notɨn amadaghan Israelɨn nguazimɨn izeziba ko, Kantrin Igharazibar Gumazamizir Juda ko Israelɨn itiba, me bar moghɨra Jerusalemɨn ikia bar akonge. Bar guizbangɨra, Devitɨn otarim Atrivim Solomonɨn dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, bizir kamaghɨn garitam Jerusalemɨn otozir puvatɨ. 27 Ezɨ gɨn ofa gamir gumaziba ko, Livaiba dɨkavigha tuivigha deragh gumazamizibar amuasa, Godɨn azangsɨsi. Ezɨ God uan Nguibamɨn ikia, egha uan ofa gamir gumazibar azangsɨzim barasi.

31

Hesekia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangariba akɨri

1 Godɨn ziam fer dughiar ekiar kaba gɨvazɨma, gumazamizir iza Jerusalemɨn uari akuvaziba, me tintinibar Judan nguibar ekiabar ghua, dagɨar guarir akɨniba apɨragharigha, temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba okagharɨki. Me uaghan Judan anabam ko, Benjaminɨn anabam ko, Manasen anabam ko, Efraimɨn anabamɨn nguazibar ghua, ofa gamir dakoziba ko, mɨghsɨabar pɨn itir danganir asebar ziaba feba saram asɨghasigha, bizitam ataghizir puvatɨ. Egha me gɨn uamategha uan nguibabar zui.

2 Atrivim Hesekia ofa gamir gumaziba ko, Livaiba tuiragha, men ikɨziba vaghvagh damuamin ingangaribar me arɨgha, me mɨgɨa ghaze, ia ofa gamir gumaziba ko, Livain ikɨziba fomɨra ingarizɨ moghɨn ia ingangaribar amu. Ingangarir kaba: Me ofan bar isia mɨghɨriba ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofabagh amua, Ikiavɨra Itir God mɨnabava, an ziam fava, an Dɨpenimɨn ingangariba bar dagh ami. 3  *Atrivim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ofa gamir gumaziba, an dɨvazimɨn aven an asɨzibar tongɨn asɨziba iniva ofan bar isia mɨghɨriba, zurara mɨzaraziba ko, guaratɨzibar dar amu. Egh me uaghan Sabatɨn dughiaba ko, iakɨnir igiaba ko, Godɨn ziam fer dughiar ekiaba sara, me an asɨziba inigh ofa damu, mati Ikiavɨra Itir Godɨn Arazir Moses fomɨra osiriziba mɨkemezɨ mokɨn.

4  *Egha atrivim kamaghɨn Jerusalemɨn gumazamizibav gɨa ghaze, me uan daghebar tongɨn daghetaba inigh ofa gamir gumaziba ko, Livaiba bagh da inigh izɨ. Gumazamiziba kamaghɨn damutɨ, ofa gamir gumaziba ko, Livaiba deragh uan ingangarim damuam, mati Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba mɨkemezɨ mokɨn. 5 Atrivimɨn akar kam, kantrin danganiba bar dar ghu, ezɨ gumazamiziba zuamɨra witɨn faragha otivizir bar aghuiba ko, wainɨn dɨpar bar avɨriba ko, olivɨn boreba ko, haniba, ko, dagher guar avɨrir me azenibar iniziba inigha, ofa gamir gumaziba ko, Livaiba bagha da inigha izi. Me uaghan uan dagheba 10plan pozibav kɨnigha, dar pozir vamɨra isa ofa gamir gumaziba ko, Livaibagh anɨngi. 6 Ezɨ Judan nguibar ekiabar itir gumazamiziba, me bar moghɨra vaghvagha uan bulmakauba ko, sipsipba 10plan okoruabar da arigha, egha dar okoruar mam inigha zui. Me uaghan uan biziba 10plan pozibav kɨnigha, dar pozir vamɨra Ikiavɨra Itir God, men God bagha da arɨki,* egha me bizir kaba bar ada inigha iza pozir avɨribav kɨni.

7 Gumazamiziba iakɨnir namba 3ɨn, bizibar pozibav kɨnigha, da atera zui. Me kamaghɨra amua ghua namba 7ɨn iakɨnimɨn tu. 8 Ezɨ Atrivim Hesekia ko, gumazir dapaniba ghua, gumazamiziba inigha izezir bizibar pozibar ganigha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fa, Israelian gumazamiziba mɨnabagha, me bagha bar akonge. 9 Egha atrivim kamaghɨn ofa gamir gumaziba ko, Livaibar azai, “Manmaghɨn amizɨ ia dagher pozir avɨrir kaba iti.”

10  *Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim Asaria, a Sadokɨn adarazir mav, a kamaghɨn atrivimɨn akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God bar deraghavɨra uan gumazamizibagh amizɨ, me dagher bar avɨrim inigha an Dɨpenimɨn ize. E dagher kabar avɨrim ame, egha da agɨvan iburazɨ, dagher pozir bar avɨriba ikiavɨra iti.”

11 Ezɨ atrivim mɨkemezɨ, ingangarir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven, biziba arɨghasa danganiba akɨra dar ingari. 12 Egha me dagher kaba ko, bizir igharaziba ko, 10plan pozibar arɨghizir bizir kabar pozir mam inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn biziba arɨghamin danganir kabagh arɨki. Ezɨ Livain mamɨn ziam Konania, a ingangarir kamɨn garir gumazir dapanim, ezɨ an aveghbuam Simei, a ingangarir kamɨn garir gumazir namba 2. 13 Atrivim Hesekia ko, Godɨn Dɨpenimɨn ofa gamir gumazibar dapanim Asaria, aning Konania ko, Simein akurvaghasa, ua Livain maba amɨsefe. Men ziabar kara: Jehiel, Asasia, Nahat, Asahel, Jerimot, Josabat, Eliel, Ismakia, Mahat ko Benaia. 14 Imnan otarim Kore, a Livain mav, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aruem anadi naghɨn itir tiar akamɨn garir gumazim. Atrivim ko, Asaria ingangarir kaba Kore ganɨngi: A gumazamiziba uan ifongiabar gɨn ghua, God ganɨdir ofaba iniam. Egh uaghan ofan igharazir gumazamiziba Ikiavɨra Itir God ganɨdiba inigh, ofan bar anogoroghezibar naba inigh, da tuiragh ofa gamir gumazibar anɨngam. 15 Ezɨ Livain maba Koren akurvagha ingangarir aghuim gamua, ofa gamir gumazibar nguibar ekiabar aven ingara ofa gamir gumazibar ikɨziba bagha dagheba tuiragha me ganɨdi. Livain kabar ziabar kara: Iden, Miniamin, Jesua, Semaia, Amaria ko Sekania. Me dagheba isa men ikɨziba bar me ganɨdima, tav daghetamɨn otevezir puvatɨ, me bar moghɨra dagheba ini, gumazir igiaba ko, ghuriba sara. 16 Ofa gamir gumazibar otariba, 3plan azeniba ikɨtɨ, me men ziaba isɨva ikɨzibar ziabar apengan da osiram. Egh me daghebar anɨngamin dughiamɨn, me ziar kabar ganɨva, dagheba me danɨngam. Egh Godɨn ofa gamir gumazitamɨn ikɨzim mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaramin dughiam otoghtɨ, me Jerusalemɨn mangegh ingartɨ, me ua men nguibamɨn me bagh daghebar arɨghan kogham.†

17 Me ofa gamir gumazibar ziaba osirir dughiamɨn, me men ikɨzibar ziabar apengan da osirightɨ, me uari akuvagh, uaghara ingaram. Egh Livaibar ziaba osirir dughiamɨn, me 20plan azenibar ikegha ghuanadir gumaziba, me men ikɨziba damuamin ingangaribar apengan men ziaba osiri. 18 Egha ofa gamir gumazibar ziabar apengan, me men amuiba ko, borir iririviba ko, otariba ko, guivir asebar ziaba saram osiri. Ezɨ ofa gamir gumazir kaba, zurazurara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uari uari zuamin ingangarim iti.‡ 19 Aronɨn adarazir ofa gamir gumazir maba, me ofa gamir gumazibar nguibar ekiabar nguazir otevir mabar iti. Ezɨ gumazir maba nguibar ekiar kabar ikiava, dagheba ofa gamir gumazir kabagh anɨdi. Egha me uaghan dagheba isa Livain ziabar apengan itir Livaibagh anɨdi.

20 Hesekia, Judan danganiba bar dar ofa gamir gumaziba ko, Livaibar akurvazir ingangarir aghuim gami. Egha a Ikiavɨra Itir God, uan Godɨn damazimɨn, arazir aghuiba ko, guizɨn arazibagh ami. 21 Hesekia uan navir averiamɨn aven God baghavɨra ikiasa bar gavgafi. Egha deraghavɨra ingara Godɨn Dɨpenim uam anekɨrigha Godɨn Akar Gavgaviba ko, an Arazibar gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, Hesekia amizir ingangarir avɨriba, da bar deraghavɨram otifi.

32

Asiriaba Jerusalemia mɨsoghasa izi

(2 Atriviba 18:13-37; 19:14-29; 19:35-37; Aisaia 36:1-22; 37:8-38)

1 Atrivim Hesekia guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn akabar gɨn ghua amizir ingangarir kabar gɨn, Asiriabar Atrivim Senakerip uan mɨdorozir gumaziba ko iza Judabav sosi. Egha men nguibar ekiar dɨvazir bar gavgaviba avɨniziba okarigha iti. Senakerip nguibar ekiar kabagh ativagh dar ganasa nɨghnɨsi. 2 Ezɨ Hesekia kamaghɨn oraki, Senakerip uaghan Jerusalem ko mɨsoghasa. 3 Ezɨ Hesekia uan gumazir dapaniba ko, mɨdorozir gumazir bar gavgaviba ko, me nguibar ekiamɨn azenan itir emɨmɨrir dɨpaba apɨrasa akam mɨsoke. Ezɨ me bar an akura. 4 Dughiar kamɨn, me gumazir bɨzir ekiam akuvagha, kamaghɨn me mɨgei, “E mangɨ nguibar ekiamɨn azenan itir emɨmɨrir dɨpaba apɨrika. E kamaghɨn damightɨ, Asiriaba ua izɨ damamin dɨpar avɨriba ikian kogham.” Egha me ghua faner men nguazim abigha zuim ko, emɨmɨrir dɨpar kaba bar ada apemegha da apɨri.

5 Egha Hesekia zuamɨra Jerusalem avɨnizir dɨvazim gavgavim a danɨngasa, uan ingangarir gumazibav gei. Ezɨ ingangarir gumaziba dɨvazir akaraghirezir akuar mam uam anekɨrigha, me mɨdorozir gumaziba isɨn ikɨ apaniba bagh ganasa, tauan gavgavir ruariba dɨvazim gisɨn dar ingari. Egha nguibar ekiam avɨnizir dɨvazim, an azenan, me ua dɨvazir gavgavir igharazir mamɨn ingarizɨ, a bar nguibar ekiam ekɨaru. Egha me Devitɨn Nguibar Ekiamɨn itir danganir zarir me nguazibar apemezim, me ua gavgavim dɨvazim ganɨdi. Egha me mɨsoghasa afuziba ko, orar avɨribar ingari.

6 Egha gɨn, Hesekia Jerusalemɨn gumazamizibar ganasa, mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim amɨsefe. Egha a nguibar ekiamɨn tiar akamɨn boroghɨn uari akuvir danganir ekiamɨn, bar gumazamiziba akufa. Egha gavgavim men navibar anɨngasa, akar bar aghuibar me mɨgei. A kamaghɨn me mɨgei, 7  *“Ia tugh gavgavigh, Asirian atrivim ko, an mɨdorozir gumazir bɨzir kamɨn atiatingan markɨ. Me gavgavir bar ekiam ti, ezɨ e ko itir gumazir mam, an gavgavim bar ekevegha men gavgavim bar a gafira. 8  *Asirian atrivim, a gumaziba da uan gavgavim ini, ezɨ en gavgavim, a Ikiavɨra Itir God, en Godra. A e ko ikɨ en akuragh, en mɨdorozibar aven, an e bagh en apaniba abɨnam.” Gumazamiziba atrivimɨn akaba barazima, akar kaba gavgavim men navibagh anɨngi.

9 Dughiar kamɨn Senakerip uan mɨdorozir gumaziba ko, me Lakisɨn nguibar ekiamɨn mɨsosi. Egha a uan gumazir dapanir maba amangizɨ, me an akabar gun Hesekia ko, Judabav kɨmasa Jerusalemɨn ghue. An akabar kara: 10 “Kɨ Asirian Atrivim Senakerip, kɨ foghasa, ia manmaghɨn garir gavgavim ikia ghaze, e ian nguibar ekiam inian iburagham? Bar puvatɨ. 11 Kɨ fo, Hesekia kamaghɨn ia mɨgei, Ikiavɨra Itir God, a ian God, a ian akuraghtɨ, e Asiriaba ia gasɨghasighan kogham. Hesekia ia gifari, ia nɨghnɨzir gavgavim an akabar ikɨ e ateghtɨ, e ian nguibar ekiam inigham koghtɨ, ia uari bagh ganigh. E ia ekɨarughtɨ, ia damamin dagheba ko, dɨpaba puvatɨgh arɨghiregham. 12 Ia fo, Hesekian kamra, mɨghsɨabar pɨn itir danganir Godɨn ziam feba ko, an ofa gamir dakozir pura tintinibar itiba bar dagh asɨghasɨki. Egha ghaze, ia Judaba ko Jerusalemia, ia mangɨ ofa gamir dakozir vamɨra, mughuriar aghuim zuir ofabar amuva Godɨn ziam fam.

13 “Kɨ uan ovaviba ko, e kantrin igharazibagh amizir biziba, ia ti dagh fozir puvatɨ? Ia ghaze, igharaz darazir aseba men akurazɨ, kɨ ti men kantribagh asɨghasɨghizir pu? Bar puvatɨ. 14 E kantrin avɨriba ko mɨsoke, ezɨ men aser avɨriba iti. Ezɨ kantrin igharazitamɨn asetam men akurazɨ, me mɨdorozir tamɨn e abɨrazir puvatɨ. Ezɨ ia tizim bagha ghaze, ian God ian akuraghtɨ ia mɨdorozimɨn e abɨragham? Ti puvatɨgham! 15 Ia Hesekia ateghtɨ a ia gifaran markɨ, egh ia an akam baraghan markɨ. Bar guizbangɨra, kantrin igharazitamɨn asetam an akuragha gavgavim a ganɨngizɨ, a nan ovaviba ko mɨsogha me abɨrazir puvatɨ. Bar guizbangɨra, ian God uaghan ian akuraghan kogham.”

16 Asirian atrivimɨn gumazir dapaniba, akar kurar bar avɨribar Ikiavɨra Itir God ko, an ingangarir gumazim Hesekia gami. 17 Atrivim Senakerip uaghan akɨnafariba osira Ikiavɨra Itir God, Israelian God dɨpofi. Akɨnafarir kaba, mɨgɨrɨgɨar kaba iti, “Kɨ kantrin igharazibav sozima, men aseba men akurazɨ, me na abɨrazir puvatɨ. Ezɨ kamaghɨra, Hesekian God uaghan nan dafarim da, uan gumazamizibar akuraghan kogham. Bar puvatɨgham.” 18 Asirian gumazir dapaniba pamtemɨn Hibrun akamɨn dɨm tiariba akar mɨkɨmtɨ, Jerusalemɨn nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir mɨtiar gavgavim gisɨn itir gumazamiziba uan akam baregh, bar atiatigham. Eghtɨ tuavir kamɨn, Asiriaba nguibar ekiam inian iburaghan kogham. 19 Asiriaba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, Jerusalemɨn God ti kantrin igharazibar asebar mɨn gari. Aser kaba gumazamiziba uari uan dafaribar dar ingari, kamaghɨn amizɨ, me dɨbovir akabar a gami.

20 Atrivim Hesekia, Asiriabar akar kaba baregha, akam inigha izir gumazim Aisaia ko, aning uaningɨn akurvaghasa God ko mɨgɨa an dei. (Aisaia, a Emosɨn otarim.) 21  *Ikiavɨra Itir God aningɨn dɨmdiam baregha enselɨn mam amadazɨ, a Asirian atrivimɨn mɨdorozir gumaziba itir danganimɨn ghua, gumazir dapaniba ko, mɨdorozir gumazir bar gavgaviba ko, mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanibav soghezɨ me bar ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Senakerip bar aghumsigha, uamategha uan kantrin ghu. Egha gɨn, a uan asemɨn ziam fasa, an dɨpenimɨn aven ghuzɨ, an otarir maba iza mɨdorozir sababar a mɨsoghezɨ, an areme.

22 Arazir kamɨn, Ikiavɨra Itir God, Atrivim Hesekia ko, Jerusalemian akura, ezɨ Asirian Atrivim Senakerip me gasɨghasɨghizir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God uaghan, igharaz darazi ataghizɨ, me iza Judabagh asɨghasɨghizir puvatɨ. Judaba amir biziba bar, Ikiavɨra Itir God men akurazɨ me navir amɨrizim sara deraghavɨra ikia avughsi. 23 Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨrim, Jerusalemɨn iza, Ikiavɨra Itir God bagha ofaba inigha izi. Me uaghan bizir aghuiba inigha iza Hesekia ganɨdi. Dughiar kamɨn ikegha zui, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ziar ekiam Judan Atrivim Hesekia ganɨga ghuavɨra iti.

Hesekia arɨmariam ini

(2 Atriviba 20:1-3; 20:12-19; Aisaia 38:1-3; 39:1-8)

24 Asiriaba paza Judabagh amir dughiar kamɨn, Atrivim Hesekia arɨmariar bar ekiam inigha aremeghasava ami. Dughiar kamɨn, a Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima, Ikiavɨra Itir God an dɨmdiam ikaragha, ababanir mam an akagha ghaze, an arɨmariam gɨvagham. 25  *Hesekian arɨmariam gɨn gɨvazɨ, a Ikiavɨra Itir God, an akurazir bizir ekiar kam gɨnɨghnɨzir puvatɨ. A uabɨ fava, Ikiavɨra Itir God mɨnabazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God an anɨngaghegha, a ko, Juda ko, Jerusalemɨn gumazamizibagh asɨghasɨghasava ami. 26  *Ezɨ Hesekia Jerusalemia ko, me uari fer arazim ategha uari abɨra. Kamaghɨn amizɨ, an atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God me gasɨghasɨghizir puvatɨ.

Hesekia ziar ekiam ko dagɨar bar avɨriba iti

27 Hesekia dagɨar bar avɨriba ikia, atrivir bar gavgavimɨn otogha ziar ekiam iti. A ingangarir gumazamizibav kemezɨ, me silvaba ko, gol ko, dagɨar ivezir bar pɨn koziba ko pauran mughuriar aghuim zuiba ko, bizir igharazir ivezim bar pɨn kozibar arɨghamin dɨpenibar ingari. 28 Ezɨ an ingangarir gumaziba uaghan witba ko, wainɨn dɨpaba ko, olivɨn boreba arɨghamin dɨpenibar ingari. Egha me uaghan bulmakaun guar avɨriba arɨghamin dɨpenir ekiabar ingarigha, sipsipbar arɨghasa dɨvazibar ingari. 29 God bizir aghuir bar avɨriba Hesekia ganɨngi, ezɨ Hesekia sipsipba ko, bulmakaun bar avɨriba ini. Ezɨ an ingangarir gumaziba a bagha nguibar ekiar avɨribar ingari. 30 Atrivim Hesekia fomɨra Gihonɨn Emɨmɨrir Dɨpam pɨn anepɨrigha, Devitɨn Nguibar Ekiamɨn aruem uaghiri naghɨn, dɨpam bagha nguazimɨn aven torir ruarim gɨkuizɨ, dɨpam an aven uaghiri. Atrivim Hesekia amizir biziba bar deravɨram otifi. 31 Babilonɨn kantrin itir gumazir aruaba, God kantri Juda gamizir mirakelɨn kamɨn* eghaghanim baregha, bizir kamɨn mɨngarim gɨfoghasa gumazir maba amangizɨ, me Hesekia bagha izi. God Hesekian araziba ko, navir averiam gɨfoghasa a badava, dughiar kamɨn Hesekia ataki.

Atrivim Hesekia areme

(2 Atriviba 20:20-21)

32 Atrivim Hesekia amizir bizir igharaziba ko, an arazir aghuibar eghaghaniba bar, akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Akam Inigha Izir Gumazim Aisaia, A Emosɨn Otarim, a Irebamɨn Mɨn Garir Bizimɨn Ganizir Bizibar Eghaghaniba ko, akɨnafarir me kamaghɨn dɨborim, Judaba ko Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. 33 Atrivim Hesekia uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me an kuam isa Atrivim Devitɨn ovavir boribar mozibar boroghɨn anefa. An mozim atrivir igharazir mabar mozibar mong mɨghsɨamɨn pɨn iti. Ezɨ Juda ko, Jerusalemian gumazamiziba, an ziar ekiam gɨnɨghnɨgha bar an kuarkufi. Ezɨ an otarim Manase an danganim inigha atrivimɨn oto.

Atrivim Manasen eghaghanim

33

(Sapta 33)

Manase Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 21:1-9)

1 Manase azenir 12pla ikia, Judabar atrivimɨn otogha, 55plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 2  *Manase arazir aghuimɨn gɨn zuir pu. Puvatɨ. A gumazamizir igharazir fomɨra nguazir kamɨn ikezibar arazir mɨzɨrɨzir kurabar gɨn zuima, Ikiavɨra Itir God me batuegha, nguazir kam isa Israelia ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn Manase Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kabagh ami, kar arazir Godɨn damazimɨn derazir puvatɨziba.

3 Fomɨra an afeziam Hesekia mɨghsɨabar pɨn itir asebar ziaba fer danganiba apɨragharɨki. Ezɨ datɨrɨghɨn, Manase ua dar ingari. Egha asem Balɨn ziam fasa ofa gamir dakozibar ingari. Egha an aser amizim Aseran nedazim itir temer guarir akɨnibar ingari. Egha uaghan overiamɨn itir mɨkovezibar ziaba fe. 4  *Egha an aseba bagha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ofa gamir dakozibar ingari. E bar fo, fomɨra Ikiavɨra Itir God, uan Dɨpenir kam gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨkeme, “Jerusalemɨn itir Dɨpenir kam, an aven gumazamiziba nan ziamra fɨ ikiam.” 5 Ezɨ Manase, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir danganir uari akuvir pumuningɨn, an overiamɨn itir mɨkovezibar ziaba fasa, ofa gamir dakozir mabar ingari. 6 A Hinomɨn danganir zarimɨn iraghugha, uan otarir mabav soghezɨ me ariaghirezɨ, a ofan bar isia mɨghɨrimɨn mɨn me tuezɨ me bar isia mɨghɨri. Egha a uabɨn akuraghasa ariaghirezir gumazamizibar duabar diava, uaghan uabɨn akurvaghasa kukunir gumazibar azai, egha akavsiar igharagha garir avɨribagh ami. Manase arazir kurar avɨriba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami, ezɨ an arazir kurar kaba Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar anɨngaghe.

7  *Egha Manase aser amizim Aseran marvir guar kam inigha a isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven anetɨ. Fomɨra Ikiavɨra Itir God, Dɨpenir kam gɨnɨghnɨgha kamaghɨn Devit ko, an otarim Solomon mɨkeme, “Jerusalemɨn nguibar ekiam ko an itir Dɨpenir kam, kɨ uabɨ Israelian anababar tongɨn a ginaba, eghtɨ me zurara an izɨ, nan ziamra fam. 8 Ia nan gumazamiziba, kɨ mɨkemezɨ moghɨn, ia nan Arazir nan ingangarir gumazim, Moses, ia ganɨngiziba ko, arazir kɨ ifongeziba ko, bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, ia bar dar gɨn mangɨtɨ, nguazir kɨ fomɨra ian inazir afeziabagh anɨngizɨ, ia datɨrɨghɨn apiaghav itim, kɨ an ia batueghan kogham.” 9 Ezɨ Atrivim Manase Judaba ko, Jerusalemian nɨghnɨzibagh amua me getuima me bar arazir kurabagh amuavɨra iti. Ezɨ men arazir kurar kaba, da gumazamizir fomɨra nguazir kamɨn ikezibar arazir kurabagh afira. Gumazamizir kaba, Ikiavɨra Itir God me batoghezɨ, Israelia nguazir kamɨn aven ize.

Manase navim gɨra

10 Manase uan gumazamiziba ko, me amir arazir kuraba, Ikiavɨra Itir God da ataghɨraghasa me mɨgeima, me an akam baragha an gɨn zuir puvatɨ. 11 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Asirian atrivimɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapaniba ko, an mɨdorozir gumaziba amangizɨ, me iza Judaba ko mɨsogha me abɨra. Egha Asiriaba kalabuziamɨn mɨn Manasen suiragha, akezim an atinim garugha, senɨn an dafarimning ikegha, a inigha Babilonɨn ghu. 12 Ezɨ a bar osemegha Ikiavɨra Itir God, an ovavibar Godɨn damazimɨn uabɨ abɨragha, uamategha God bagha iza, 13  *uabɨn akurvaghasa an azangsɨsi. Ezɨ God Manasen azangsɨzim baregha an akuragha anetaghizɨ, a uamategha Jerusalemɨn ghugha, ua kantri gativagha an gari. Egha Manase datɨrɨghɨn kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God, a uabɨra guizbangɨra God.

14 Bizir kabar gɨn, Manase Jerusalem avɨnizir dɨvazimɨn azenan itir dɨvazir igiamɨn ingari. Me kamaghɨn danganir kam dɨbori, Devitɨn Nguibar Ekiam. Dɨvazir kamɨn tuirivim bar pɨn iti. Dɨvazim aruem uaghiri naghɨn, danganir zarir Gihonɨn Dɨpar Emɨmɨrimɨn ikegha ghua notɨn amadaghan tiar akar me kamaghɨn dɨborimɨn tu, Osiriba Amadir Tiar Akam. Dɨvazim uaghan Ofelɨn mɨghsɨam avɨni. Egha Manase uaghan, Judan Distrighɨn itir nguibar ekiar dɨvazir bar gavgaviba avɨnizibar ganasa, mɨdorozir gumazibar gumazir dapaniba amɨsefe. 15 Egha a ikɨzir igharazibar marvir guaba ko a uabɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven atɨzir aser nedazim batoke. Egha a uaghan, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim itir mɨghsɨamɨn pɨn itir asebar ofa gamir dakoziba ko, Jerusalemɨn danganir igharazibar itir ofa gamir dakoziba sara akaragharɨki. Egha a bizir kaba inigha nguibar ekiamɨn azenan ghua bar ada makuni. 16 Egha a gɨn uamategha Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozim akɨri. Egha God ko navir vamɨran ikiamin ofaba ko, God mɨnamamin ofaba bagha, asɨziba inigha iza ofa gamir dakozimɨn dar ofa gami. Egha a kamaghɨn Judabav gei, “Ia Ikiavɨra Itir God, a Israelia en God, ia an ziam fɨ.” 17 Ezɨ gumazamiziba Atrivim Manasen akam baregha, ua asebar ziaba fer puvatɨ. Me bar moghɨra Jerusalemɨn izir puvatɨ. Me uan mɨghsɨabar itir danganibara ghua Ikiavɨra Itir God, men Godɨn ziam fa, egha ofaba a ganɨdi.

Atrivim Manase areme

(2 Atriviba 21:17-18)

18 Atrivim Manase amizir arazir igharazibar eghaghaniba, akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. Manase God ko mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba ko, akam inigha izir gumaziba Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn ziamɨn Manase mɨkemezir akar kaba, da uaghan akɨnafarir kamɨn iti. 19 Ezɨ Atrivim Manasen eghaghanir maba akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Godɨn Akam Inigha Izir Gumazibar Eghaghaniba. Akɨnafarir kam, Manasen arazir kurabagh eghara, an akɨrim ragha God gasarazir arazim geghara, an asebar ziaba fer danganir a ingarizibagh eghara, egha a ingarizir guarir akɨnir aser amizim Aseran nedazim itibagh eghara, egha marvir guar a ingarigha dar ziaba febar eghaghanibagh eghari. Akɨnafarir kam uaghan, a navim giragha uabɨ abɨrazir arazim ko, a God ko mɨgeima, God an dɨmdiam baraghizir bizibagh eghari. 20 Manase uan inazir afeziabar mɨn aremezɨ, me atrivimɨn dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven anefa. Ezɨ an otarim Emon an danganim inigha atrivimɨn oto.

Emon Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 21:19-26)

21 Emon 22plan azeniba ikia egha atrivimɨn oto, egha azenir pumuningra Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 22 Emonɨn afeziam Manase amizɨ moghɨn, Emon uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. Amonɨn afeziam Manase fomɨra ingarizir marvir guaba, a da bagha ofabagh amua dar ziaba fe. 23 Emonɨn afeziam, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uabɨ abɨragha navim gɨra, ezɨ Emon kamaghɨn amizir puvatɨ. An arazir kurabar osɨmtɨzim ghuavɨra iti. 24 Dughiar mamɨn, Emonɨn ingangarir gumazibar dapaniba uari akuvagha, a mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buria akam mɨsosi. Egha me gɨn atrivimɨn dɨpenimɨn aven a mɨsoghezɨ an areme. 25 Ezɨ gɨn Judan gumazamiziba, ingangarir gumazibar dapanir Emon mɨsoghezir kaba inigha, uaghan me mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha me Emonɨn otarim Josaia gamizɨ, a uan afeziamɨn danganim inigha men atrivimɨn oto.

Atrivim Josaian eghaghanim

34

(Sapta 34--35)

Josaia Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 22:1-2)

1  *Josaia 8plan azeniba ikia, Judan atrivimɨn oto, egha 31plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 2 Atrivim Josaia uan ovavim, Atrivim Devit fomɨra amizɨ moghɨn, a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh ami. Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn akaba bar a dar gɨn mangasa bar gavgafi.

Josaia asebar marvir guaba batuegha da makuni

3  *Josaia 15plan azeniba ikia, egha a namba 8ɨn azenir an atrivimɨn itir dughiar kamra, a uan ovavim Atrivim Devitɨn Godɨn ziam fa a baghavɨra iti. An namba 12ɨn azenir an atrivimɨn itir dughiamɨn, a uan ingangarir gumaziba amangizɨ me Juda ko Jerusalemɨn danganiba bar dagh arua, asebar ziaba fer danganir mɨghsɨabar pɨn itiba bar dagh asɨghasɨgha, temer guarir akɨnir aser amizim Aseran nedazim itiba ko, marvir guar me temeba ko, ainɨn ingariziba, bar dagh asɨghasɨki. 4  *A ghua garima, ingangarir gumaziba asem Balɨn ofa gamir dakozibagh asɨghasɨgha, dar boroghɨn itir paura mughuriar aghuimɨn ofabagh amir dakozibagh asɨghasɨki. Egha me temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba ko, temeba ko, ainɨn ingarizir aser mabar nedaziba sara asɨghasɨgha, dav sozima da mɨsaraghira averenimɨn mɨn oto. Egha me averenir kaba inigha ghua gumazamizir fomɨra aser kabar ofa gamizibar mozibagh isɨn da kavamangi. 5  *Egha Josaia asebar ofa gamir gumazibar aghariba inigha, men ofa gamir dakozibagh isɨn da tuezɨ da isi. A bizir kabagh amigha gɨvazɨ, Juda ko, Jerusalem Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ua zue.

6 Egha Josaia ghua Manasen anabamɨn nguazim ko, Efraimɨn anabam ko, Simeonɨn anabam ko, Naptalin anabamɨn nguazimɨn ghua bar notɨn amadaghan tu. An arazir kamra, apaniba faragha asɨghasɨghizir nguibar ekiabar itir asebar ofa gamir dakoziba, a bar adagh asɨghasɨki. 7 A Israelɨn danganir kaba bar dagh arua, ofa gamir dakozibagh asɨghasɨgha, temer guarir akɨnir aser amizim Aseran nedazim itiba ko, aser igharazibar nedaziba sara, a bar adav sogha da mɨsaragharɨghizɨ da averenimɨn mɨn oto. Egha a uaghan Israelɨn nguazimɨn aven, pauran mughuriar aghuim gamir dakoziba bar dagh asɨghasɨki. A ingangarir kam agɨvagha, uamategha Jerusalemɨn ghu.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, Godɨn Arazibar Akɨnafarimɨn api

(2 Atriviba 22:3-20)

8 Atrivim Josaia 18plan azenibar atrivimɨn ikia, egha asebagh asɨghasɨghizir ingangarim agɨvagha, a uan kantri ko, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim gamizɨ, aning Godɨn damazimɨn zue. A gɨn gumazir 3pla amadazɨ, me Ikiavɨra Itir God, an Godɨn Dɨpenim uam anekɨrɨghasamin ingangarimɨn ganasa ghue. Gumazir 3plan kabar ziabar kara: Asalian otarim Safan ko, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn garir gumazir dapanim Masea ko, atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim Joa, a Joahasɨn otarim. 9 Gumazir kaba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itiar akamɨn garir Livaiba bagha ghue. Livaiba faragha Godɨn Dɨpenimɨn ingangarimɨn akuraghasa, Manasen anabamɨn gumazamiziba ko, Efraimɨn anabamɨn adarazi ko, Israelian ikiavɨra itir varazira ko, Judan anabamɨn adarazi ko, Benjaminɨn anabamɨn adarazi ko, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn itir adarazi da, dagɨar maba ini. Egha gumazir 3plan kaba, dagɨar kaba inigha ofa gamir gumazibar dapanim Hilkia bagha ghu. 10 Egha me dagɨar kaba Hilkia ganɨngizɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrir ingangarimɨn garir gumazibagh anɨngizɨ, me Dɨpenim akɨramin ingangarir gumazibagh ivese. 11 Me, dɨpenibar ingarir gumaziba ko, gumazir dagɨabar dɨpenibar ingara fozibagh ivese. Ezɨ me Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven dɨpeniba uam adar ingarasa, dɨpenir inogoriba ko, bɨrir aghariba ko, dagɨar me dɨghoregha arɨghiziba, dagh ivese. Fomɨra Judan atriviba dɨpenir kaba deravɨram dar garir puvatɨzɨ, da ikufi. 12 Gumazir dɨpenir kabar ingariziba, me bar ingangarir aghuim gami. Atrivimɨn gumazir dapaniba, gumazir kabar ganasa Livain marazi amɨsefe. Livain kabar ziabar kara: Merarin ikɨzimɨn gumazir kamning Jahat ko, Obadia ko, Kohatɨn ikɨzimɨn gumazir kamning, Sekaraia ko, Mesulam. Ezɨ Livain igharaziba, kar gitan guar avɨribar mɨsoghan bar foziba, 13 gumazir Dɨpenimɨn ingarasa biziba ateriba ko, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ingangarir guar avɨribagh amibar gari. Ezɨ Livain marazi akɨnafariba osirima, marazi Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garima, marazi ingangarir igharazibagh ami.

14 Livaiba dagɨar gumazamiziba inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn zuiba isavɨra itima, ofa gamir gumazibar dapanim, Hilkia, Godɨn Araziba Itir Akɨnafarir Rɨghizimɨn api. Kar Ikiavɨra Itir God, Israelia bagha Moses ganɨngizir Araziba. 15 Ezɨ Hilkia kamaghɨn akɨnafariba osirir gumazim Safan mɨgei, “Kɨ akɨnafarir rɨghizir mamɨn api, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven iti. Akɨnafarir kam, Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibar Akaba an iti.” Egha Hilkia akɨnafarir kam isa Safan ganɨngi.

16 Ezɨ Safan gɨn akɨnafarir kam inigha iza atrivim ganɨga kamaghɨn a mɨgei, “E nɨ mɨkemezɨ moghɨn biziba bar adagh ami. 17 E Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir dagɨaba bar ada inigha dɨpenim akɨraghasir ingangaribar garir gumaziba ko, ingangarir gumazibagh anɨngi.”

18 Egha Safan kamaghɨn mɨgei, “Atrivim, ofa gamir gumazibar dapanim Hilkia, akɨnafarir kam na ganɨngi.” Egha an akɨnafarir rɨghizir kam onegha atrivimɨn damazimɨn a dɨbori.

19 Ezɨ atrivim akɨnafarir kamɨn aven itir Godɨn Arazibar Akar kaba baregha, bar osemegha, uan korotiam abɨki. 20 Egha an ofa gamir gumazim Hilkia ko, Safanɨn otarim Ahikam, ko, Maikan otarim, Apdon ko, atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim Safan ko, atrivimɨn ingangarir gumazim Asaia, a bar men diazɨ me izezɨ, a kamaghɨn me mɨgei, 21 “Godɨn Arazibar Akaba itir Akɨnafarir kɨ datɨrɨghɨn inizir kam, a Ikiavɨra Itir God ifongezir arazibar gɨn mangasa e mɨgei. Ezɨ en inazir afeziaba Ikiavɨra Itir Godɨn Akar kaba batuegha gɨfa. Ezɨ bizir kam bangɨn Ikiavɨra Itir God bar en anɨngaghe. Ezɨ datɨrɨghɨn e Godɨn Akɨnafarir kamɨn apigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghsua, ia mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azaragh fogh, kɨ Jerusalemia ko, Judan gumazamiziba ko, Israelɨn ikiavɨra itiba, e bizir manabar amuasa a ifonge.” 22 Gumazir kaba atrivimɨn akam baregha, me Godɨn akam inigha izir amizir mam ko mɨkɨmasa nguibar igiar Jerusalemɨn boroghɨn itimɨn ghu. Amizir kamɨn ziam, Hulda. Hulda a Salumɨn amuim, a gumazir ofa gamir gumaziba azuir korotiaba itir danganimɨn garim. Salum a Tokhatɨn otarim, egha Hasran igiavotarim.

Hulda gumazir kabar akam baregha gɨvagha, 23 kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ikiavɨra Itir God, Israelian God, a kamaghɨn mɨgei: Ia gumazir ia amadazir kam Josaia bagh uamategh mangɨ, kamaghɨn a mɨkemegh, 24 ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Me Judan atrivimɨn damazimɨn dɨponezir Akɨnafarimɨn itir Akaba, kɨ uabɨ bar dar gɨn mangɨ, Jerusalem ko, an itir gumazamiziba saram asɨghasigham. 25 Gumazamizir akɨrim ragha na gasarazir kaba, me asebar marvir guabar ofabagh ami. Ezɨ men arazir kurar kam na gamizɨma, kɨ puvɨram atari. Kɨ Jerusalemia bar men anɨngaghe, ezɨ nan anɨngagharir kam, a gɨvaghan kogham.

26 “ ‘Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ kamaghɨn Judan atrivim mɨkɨmasa. Me nɨ bagha Akɨnafarir kam dɨborima, 27 nɨ bizir kɨ Jerusalem ko, an itir gumazamizibar amuasa mɨkemeziba, nɨ dagh fo. Kɨ kamaghɨn mɨgei, Jerusalem bar ikuvigh pura danganir kɨnim ikiam. Ezɨ atrivim, nɨ akar kam baregha navim giragha, nan damazimɨn uabɨ abɨra. Egha nɨ datɨrɨghɨn uan korotiam abigha, aziava nan dei. Kamaghɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn nɨ mɨgei, kɨ nɨn dɨmdiam baraki. 28 Egh kɨ nɨ ateghtɨ, nɨ uabɨ Jerusalemɨn otivamin asɨghasɨzir kamɨn ganighan kogham. Puvatɨ. Nɨ bar deraghvɨra ikiam. Egh nɨ gɨn uan inazir afeziabar mɨn aremeghtɨ, me nɨn kuam afagh gɨvaghtɨ, kɨ Jerusalem ko, an itir darazigh asɨghasɨgham.’ ” Godɨn akam inigha izir amizim Hulda, Ikiavɨra Itir Godɨn akam gumazir kabagh anigha gɨvazɨ, me akar kam inigha atrivim bagha uamategha ghue.

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikiasa akam akɨri

(2 Atriviba 23:1-20)

29 Ezɨ Atrivim Josaia Juda ko, Jerusalemɨn gumazir dapanibar diazɨ, me iza uari akufa. 30 Ezɨ atrivim ko, ofa gamir gumaziba ko, Livaiba ko, Judan gumazamiziba ko, Jerusalemɨn itir gumazamiziba, me ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari akufa. Me uari akuvagha gɨvazɨ, atrivim Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Akɨnafarir Rɨghizir me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn apizir kam inigha, an itir akaba bar me bagha da dɨbori. 31 Atrivim Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn itir guarir akɨnimɨn boroghɨn tughav ikia, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua kamaghɨn mɨgei: A bar guizbangɨra uan navir averiam ko, uan duamɨn aven, Godɨn Akar Gavgaviba ko, arazir a me ganɨngiziba ko, arazir a ifongeziba, a bar dar amuam. Egh an Akɨnafarir kamɨn aven itir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba bar dar gɨn mangam. 32 Egha Benjaminɨn adarazi ko, Jerusalemɨn itir igharazi darasi, me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn akabar gɨntɨghasa, atrivim mɨgɨrɨgɨar bar gavgavim me ganɨngi. Egha gɨn Jerusalemɨn gumazamiziba, me uan ovavibar God ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akabar gɨntɨsi. 33 Israelian danganiba bar asebar marvir guaba dar ikiavɨra iti, ezɨ bizir kaba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bizir bar kurar a bar aghuaziba. Ezɨ Josaia marvir guar kaba bar adagh asɨghasɨki, egha Israelia Ikiavɨra Itir God, uan Godɨn gɨntɨghasa, bar gavgafi. Ezɨ an atrivimɨn itir dughiamɨn, gumazamiziba Ikiavɨra Itir God, men ovavibar Godɨn gɨntɨghasa bar gavgafi, egha me anetaghizir puvatɨ.

35

Me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gami

(2 Atriviba 23:21-23)

1 Atrivim Josaia mɨkemezɨ, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gami. Me iza Jerusalemɨn uari akuvagha, iakɨnir faragha zuimɨn, an aruer namba 14ɨn, me dughiar ekiar kam gɨnɨghnɨgha ofa damuasa sipsipɨn nguzir bar avɨribav soke. 2 Ezɨ Josaia ofa gamir gumazibav gɨa ghaze, ia uamategh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uan ingangarim damu. Egha me deravɨra ingangarir kam damuasa, a uaghan gavgavim men nɨghnɨzibagh anɨdi.

3 Egha a uaghan akar mam Livaibagh anɨngi, me Ikiavɨra Itir Godɨn adarazira, me Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn Israelian sure damuamin ingangarim iti. An mɨgɨrɨgɨam kamakɨn, “Ia mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam inigh, uan dɨpɨzibar aneter mangɨ, Devitɨn otarim Solomon fomɨra ingarizir Dɨpenimɨn aven anetɨgh. Egh ia ua Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam ater mangɨ izegh damuan kogham, mati ia fomɨra ami mokɨn. Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Dɨpenimɨn ingangariba, ia deravɨra dar amu. Egh ia uaghan deravɨra Israelian akurvagh, kar Godɨn gumazamiziba. 4  *Atrivim Devit ko, an otarim Atrivim Solomon akɨnafarim osirizɨ moghɨn, ia ikɨziba vaghvagh dar gumaziba vaghvagh mangɨ ikɨzir igharazibar gumaziba ko, ia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarir vabaram amiba bagh uari akɨr. 5 Ian ikɨziba vaghvagh Israelian anababar ikɨzibar akurvaghsɨ, uan danganibar tuivigh me mɨzuam ikɨ. 6 Ia Godɨn damazimɨn uari zuamin arazimɨn gɨn mangɨ uari zuegh, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam bagh, ofa damusɨ sipsipɨn nguzibav sogh. Egh ia ofan kam damusɨ biziba akɨr, eghtɨ Israelia ofan kamɨn araziba Ikiavɨra Itir God, Moses mɨkemezɨ moghɨn, deraghvɨra dar gɨn mangam.”

7 Gumazamiziba ofa damuasa Atrivim Josaia uabɨ sipsipɨn nguzir bar avɨrim ko, memen nguziba ko, bulmakaun apuriba inigha gumazamizibagh anɨngi. Sipsipɨn nguziba ko, memen nguzibar dɨbobonim, 30,000, ezɨ bulmakaun apuribar dɨbobonim 3,000. 8 Ezɨ atrivimɨn gumazir dapaniba, ofa damuasa uaghan asɨzir avɨriba gumazamiziba ko, ofa gamir gumaziba ko, Livaibagh anɨngi. Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim Hilkia ko, Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazir igharazimning Sekaraia ko Jehiel, me dughiar ekiar kamɨn uaghan ofa damuasa, sipsipɨn nguzir bar avɨriba ko, memen nguziba inigha ofa gamir gumazibagh anɨngi. Dar dɨbobonim, 2,600ɨn tu. Egha me 300plan bulmakaun apuriba inigha, God bagh ofa damuasa, ofa gamir gumazibagh anɨngi. 9 Ezɨ Livaibar gumazir dapanir faragha zuir kaba, Konania uan dozimning Semaia ko, Netanel ko, Livain igharazir kaba: Hasabia ko, Jeiel Josabat, me sipsipɨn nguzir avɨriba ko, memen nguzir bar avɨriba ini, dar dɨbobonim 5,000ɨn tu. Egha 500 bulmakaun apuriba sara ini, ezɨ asɨzir kaba bar, me da isa Livaibagh anɨngi. Eghtɨ me God, Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam bagh, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuam.

10 Me ofa damuasa biziba bar da akɨrigha gɨvagha, atrivim mɨkemezɨ moghɨn, ofa gamir gumaziba ko, Livaiba ghua ofa gamir dakozimɨn boroghɨn, uan danganibar tuifi. 11 Ezɨ Livaiba sipsipba ko, memebav suegha, dar ghuziba inigha ofa gamir gumazibagh anɨngi. Ezɨ ofa gamir gumaziba ghuziba inigha, ofa gamir dakozimɨn da kavamadi. Ezɨ Livaiba asɨzir iniba amsi. 12 Moses Osirizir Arazibar Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn, Livaiba asɨziba aghoregha, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuasa ofan bar isia mɨghɨribar ofa gamir dakozimɨn tuamin asɨzir tuziba isa, vaghvagha ikɨzibar gumazamizibagh anɨngi. Livaiba arazir kamra mɨsoghezir bulmakaubagh ami. 13  *Ofan kamɨn bizir God damuasa me mɨkemezɨ moghɨn, Livaiba sipsipba ko, memebar tuziba inigha avimɨn da tue. Egha me bulmakaun tuziba inigha, mɨner ruariba ko, mɨner epertɨzibar da avisi. Ezɨ asɨzir tuzir kaba bar isigha gɨvazɨ, me zuamɨra da inigha ghua gumazamizibagh anɨdi. 14 Egha gɨn Livaiba uari uari bagha asɨzir tuziba tua egha ofa gamir gumaziba bagha uaghan maba tue, me Aronɨn ovavir boriba. Ofa gamir gumaziba ofan bar isia mɨghɨriba bagha bar ingangarir ekiam gamua, dar ovibar ofa gamua zuima amɨnim pɨri. Kamaghɨn amizɨ, me uari uari bagha asɨzir tuzitaba tuezir puvatɨ.

15  *Ezɨ ighiaba banger gumaziba kar Asapɨn ovavir boriba, me Godɨn Dɨpenimɨn uan danganibar tuivighav iti, mati Atrivim Devit ko, Asap ko, Heman ko, atrivimɨn akam inigha izir gumazim Jedutun, fomɨra me mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ Livain maba Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar garir ingangarim gamua vaghvagha tiar akabar gara iti. Ezɨ Livain igharaziba me bagha asɨzir tuziba tue. Kamaghɨn amizɨ, tiar akabar garir gumazir kaba ingangarir danganiba ataghɨraghsɨ nɨghnɨghan kogham.

16 Aruer kamɨn, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gami. Egha me ofan bar isia mɨghɨriziba Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozimɨn dagh ami, mati Atrivim Josaia damuasa me mɨkemezɨ mokɨn. 17  *Israelɨn gumazamizir Jerusalemɨn itiba, me dughiar kamɨn isar kam gami. Egha me 7plan aruebar kagh ikia ghuavɨra itima, Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam ghua gɨfa. 18 Me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isam gamizɨ, a bar deraghavɨram oto. A God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isar Israelia fomɨra amizibagh afira, kar akam inigha izir gumazim Samuelɨn dughiamɨn ikegha, iza Atrivim Josaian dughiamɨn tu. Atrivir igharaziba isar kam gamizɨ, a deragha otozir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn Atrivim Josaia, ofa gamir gumaziba ko, Livaiba ko, Judaba ko, Israelia ko, Jerusalemia, me bar isar kam gamizɨ, a bar deraghavɨram oto. 19 Dughiar kamɨn, Josaia 18plan azenibar atrivimɨn itima, me God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨghamin Isar kam bar deraghvɨram a gami.

Isipia Judaba ko mɨsogha Josaia mɨsoghezɨ, an areme

(2 Atriviba 23:28-30)

20 Atrivim Josaia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim akɨrizir bizir kabar gɨn, Isipɨn Atrivim Neko, apaniba ko, mɨsoghasa Isipɨn mɨdorozir gumaziba inigha Yufretisɨn Fanemɨn boroghɨn itir Karkemisɨn nguibar ekiamɨn ghu. Josaia bizir kamɨn akam baregha uan mɨdorozir gumaziba inigha Isipia ko, mɨsoghasa zui. 21 Ezɨ Atrivim Neko kamaghɨn Josaia bagha akam amaga ghaze, “O Judan atrivim, kɨ adariba nɨn puvatɨ, egha nɨ ko mɨsoghasa izir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ tizim bagha na mɨsoghasa? God na ko ikia, egha apanibav soghasa nan avɨra, ezɨ kɨ mangɨ merara mɨsoghasa. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Godɨn anogoroghan markɨ. Puvatɨghtɨma, a nɨ gasɨghasigham.” 22 God mɨgɨrɨgɨar kam Atrivim Nekon akamɨn Josaia ganɨngizɨ an a baregha, mɨdorozim bagha bar ifuegha bar otoke. Kamaghɨn amizɨ, Isipia deragh an gan a gɨfofoghan koghasa, an atrivir korotiam suegha, korotiar igharazim aru. Egha a uan mɨdorozir gumaziba inigha mɨsoghasa Megidon danganir zarim giraghugha, Isipia ko mɨsosi. 23 Me mɨsogha, Isipian mɨdorozir gumaziba uan barir pibar Judabar amadaghan asavamaga, egha Josaia gase.

Ezɨ a kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gei, “Kɨ kuram inigha gɨfa. Ia na inigh mɨdorozir danganim ategh mangɨ igharagh na atɨgh.” 24 Ezɨ me karisɨn a itimɨn a inigha karisɨn igharazim gatɨgha, a inigha Jerusalemɨn ghu. Ezɨ an aremezɨma, me an kuam isa an inazir afeziabar mozibar boroghɨn anefa. Ezɨ Judaba ko, Jerusalemɨn gumazamiziba, me bar Atrivim Josaian kuarkuvigha, a bagha puv azi. 25 Ezɨ akam inigha izir gumazim Jeremaia, Atrivim Josaia bagha azirakar ighiar mam osiri. Ezɨ dughiar kamɨn iza datɨrɨghɨn, gumaziba ko amizir azir akabagh amiba, me Atrivim Josaia gɨnɨghnɨgha azirakar ighiar kam gamuavɨra iti. Ezɨ osɨmtɨzibar dughiabar, Israelia zurara arazir kamɨn gɨn ghua azirakar kam gami. Azirakar ighiar kam, Azir Akabar Akɨnafarimɨn iti. 26-27 Atrivim Josaia amizir bizir igharazibar eghaghaniba, da dughiar an atrivir ingangarim faraghavɨra itimɨn ikegha ghua, an aremezir dughiamɨn tu, da akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Judaba ko, Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. Akɨnafarir kam uaghan, Josaia Ikiavɨra Itir Godɨn Akɨnafarimɨn Osirizir Arazibar gɨntɨgha amizir arazir aghuibagh eghari.

Apaniba kantri Juda gasɨghasɨki

36

(Sapta 36)

Joahas Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 23:30-35)

1 Josaian ovevemɨn gɨn, Judaba, an otarim Joahas inigha, borem an dapanim gingegha, anemɨsevezɨ a uan afeziamɨn danganim inigha men atrivimɨn oto. 2 Joahas 23plan azeniba ikia Judabar atrivimɨn oto. Egha iakɨnir 3plara Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 3 Isipɨn Atrivim Neko Jerusalemɨn iza, atrivir ingangarimɨn Joahas agɨfa. Ezɨ Joahas uam atrivimɨn itir puvatɨ. Ezɨ Atrivim Neko Judan kantrin gumazamizibagh amima, me takisɨn mɨn dagɨaba a ganɨdi, dar dɨbobonim, 3,400 kilogrem silva ko 34 kilogrem gol. 4  *Ezɨ Atrivim Neko, Joahasɨn dozim Eliakim inigha a gamizɨ, a Joahasɨn danganim inigha Juda ko, Jerusalemɨn atrivimɨn oto. Neko Eliakimɨn ziam adegha ziam Jehoiakim a gatɨ. Egha gɨn, Neko Joahas inigha Isipɨn ghugha kalabuziar gumazimɨn mɨn anetɨ.

Jehoiakin Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 23:36--24:7)

5  *Jehoiakim 25plan azeniba ikia, Judabar atrivimɨn oto. Egha 11plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. Jehoiakim Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. 6  *Jehoiakim Judabar atrivimɨn itir dughiamɨn, Babilonian Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba ko iza Judan kantri mɨsosi. Egha Nebukatnesar me abɨragha Atrivim Jehoiakimɨn suiragha kalabuziar gumazimɨn mɨn senbar a ikegha, a inigha Babilonɨn nguibar ekiamɨn ghu. 7 Egha Nebukatnesar uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itarir ekiar maba ko, itarir dozir maba inigha Babilonɨn ghugha, uan atrivir dɨpenimɨn da arɨki.

8 Atrivim Jehoiakim amizir bizir igharazibar eghaghaniba, akɨnafarir me kamaghɨn dɨborimɨn iti, Judaba ko, Israelian Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarim. Akɨnafarir kam uaghan Jehoiakimɨn arazir kuraba ko, an amizir bizir bar kurar God bar aghuazibagh eghari. Ezɨ an otarim Jehoiakin, an danganim inigha atrivimɨn oto.

Jehoiakin Judan atrivimɨn iti

(2 Atriviba 24:8-17)

9 Jehoiakin 8plan azeniba ikia, Judan atrivimɨn oto. Egha 3plan iakɨniba ko, 10plan aruebara Jerusalemɨn atrivimɨn ike. Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami. 10  *Azenir kamɨn, orangtɨzimɨn dughiam gɨvasava amima, Atrivim Nebukatnesar mɨdorozir gumaziba amadazɨ, me ghua Jehoiakin isa kalabuziar gumazimɨn mɨn, a inigha Babilonɨn ghu. Egha mɨdorozir gumaziba uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir itarir aghuiba inigha Babilonɨn ghu. Egha Nebukatnesar Jehoiakinɨn afeziar dozim Sedekaia gamizɨ, a Juda ko Jerusalemɨn atrivimɨn oto.*

Babilonia Jerusalemia ko mɨsogha nguibar ekiam ini

(2 Atriviba 24:18--25:21; Jeremaia 52:1-11)

11  *Sedekaia 21plan azeniba ikia, Judan atrivimɨn oto. Egha 11plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. 12 Sedekaia Ikiavɨra Itir God, an Godɨn damazimɨn, arazir kurabagh ami. Ezɨ akam inigha izir gumazim, Jeremaia, Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun a mɨgeima, a uabɨ abɨrava an akam barazir puvatɨ. 13  *Sedekaia bar akaba barazi puvatɨgha, navim giraghan aghuagha, Ikiavɨra Itir God, Israelian God bagh, uamategh izan aghua. Nebukatnesar faragha uabɨn gɨn mangasa Akar Gavgavimɨn Sedekaia gamizɨ, a pura Godɨn ziam dɨbora ghaze, a zurara Nebukatnesarɨn akamɨn gɨntɨgham. Egha Sedekaia uaghan Atrivim Nebukatnesarɨn akaba barazir puvatɨgha, uam an apengan itir puvatɨ. 14 Ezɨ ofa gamir gumazibar dapaniba ko, gumazamiziba bar moghɨra akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha, kantrin igharazibar arazir bar kurar God bar aghuazibagh amua ghuavɨra iti. Me kamaghɨn amua, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itir a ua baghavɨra inabazim gamima, an an damazimɨn mɨze. 15 Ezɨ men inazir afeziabar God, a uan Dɨpenim ko, uan gumazamizibar apangkuvigha, ivɨghvɨgha me mɨkɨmasa uan akam inigha izir gumaziba amangi. 16 Ezɨ gumazamiziba, akam inigha izir gumazibar akabar aghuagha dar abara me dɨpovavɨra iti, ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim oto. Egha an anɨngagharir kam an gumazamizibar ikiavɨra iti, ezɨ me a gitavɨraghan tuaviba puvatɨ.

17  *Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Babilonɨn atrivim amadazɨ, a uan mɨdorozir gumaziba ko iza mɨdorozir sababar Judabagh asɨghasɨki. Egha me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghua gumazir igiabav soghezɨ me ariaghire. Atrivim gumazir igiaba ko, amizir igiaba ko, gumazamizir ghuriba ko, amughamughiziba sara, bar tong men apangkuvizir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God bar Judaba isa Babilonɨn atrivimɨn dafarim gatɨ. 18 Ezɨ Babilonɨn atrivim, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir itarir ekiaba ko, itarir doziba ko, bizir bar aghuiba, ko, Judan atrivim ko, an gumazir dapanibar bizir bar aghuiba, a bar da inigha Babilonɨn ghu. 19  *Ezɨ Babilonia Godɨn Dɨpenim gaborogha Jerusalem avɨnizir dɨvaziba bar ada akaragharɨki. Egha nguibamɨn aven atrivir dɨpenim ko, dɨpenir aghuir igharaziba bar dagh apongezɨ da isi. Egha bizir iveziba bar pɨn kozibagh asɨghasɨki. 20 Babilonɨn atrivim gumazamizir mɨdorozimɨn ariaghirezir puvatɨziba inigha ghua Babilonɨn kalabuziar gumazamizibar mɨn me arɨki. Ezɨ me pura men ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ikia ghua, kantri Persia tugha gavgavigha, Babilon dɨkabɨrazir dughiam oto. 21  *Israelia fomɨra uan nguazimɨn ikia, egha 7plan azenibar vaghvagha dar aven azenir vamɨra avughsazim nguazim ganɨngizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God faragha Jeremaian akam garugha mɨkemezir akam, guizbangɨram otivasa, Israelia ghua 70plan azenibar Babilonɨn kalabuziabar mɨn iti. Ezɨ men nguazim puram avughsa iti.†

Atrivim Sairus kamaghɨn mɨgei, Judaba uamategh uan nguibamɨn mangɨ

(Esra 1:1-3)

22 Sairus kantri Persian atrivimɨn itir dughiamɨn, an azenir faraghavɨra zuimɨn, Ikiavɨra Itir God, akam inigha izir gumazim Jeremaia mɨkemezir akam damightɨ, a guizɨn otivasa, a Sairusɨn nɨghnɨzim fezɨ, an akar kam osirigha, a isa nguazir an ativagha gariba bagha bar da amangi. Eghtɨ akar kam nguazir an ativaziba bar dar mangɨtɨ, gumazir akar kam inigha zuiba, gumazamiziba bagh a dɨponam. 23  *Kar Persian atrivim Sairusɨn mɨgɨrɨgɨam, “Ikiavɨra Itir God, a Godɨn uan Nguibamɨn itim, a nguazimɨn itir kantriba bar na ganɨngizɨ, kɨ dagh atifa. Egha Judan Distrighɨn aven Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn, uan Dɨpenimɨn ingarasa na amɨsefe. Ikiavɨra Itir God, a Israelia ian God, ia an gumazamiziba, ezɨ a ia ko iti. Kamaghɨn amizɨ, ia uamategh Jerusalemɨn nguibamɨn mavanangam.”

* 1:4: 2 Samuel 6:1-17; 1 Eghaghaniba 13:5-14; 15:25--16:1

* 1:5: Ua Me Ini 38:1-7

* 1:9: Jenesis 13:16; 28:14

* 1:12: 1 Eghaghaniba 29:25; 2 Eghaghaniba 9:22

* 1:14: 1 Atriviba 4:26

* 1:16: Godɨn Araziba 17:16

* 1:16: Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, Kantri Musri, a Kantri Isipɨn ababanim gami.

† 1:17: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:6: 1 Atriviba 8:27; 2 Eghaghaniba 6:18

* 3:1: Jenesis 22:2

* 3:8: Ua Me Ini 26:33-34

* 3:10: Ua Me Ini 25:18-20

* 3:14: Ua Me Ini 26:31

* 3:16: Hibrun akam ghaze, me Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven senɨn kabar ingari. Ezɨ bar guizbangɨra, Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven, me an bizibar ingarir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir avɨriba ghaze, me deragha akar kamɨn mɨngarimɨn osirizir puvatɨ.

† 3:17: Hibrun akamɨn, ziar kam Jakin, akar kamɨn mɨrara ghu, “God a gamizɨ an oto.” Ezɨ ziam, Boas, akar kamɨn mɨrara ghu, “Godɨn gavgavimɨn aven.”

* 4:1: Ua Me Ini 27:1-2

* 4:6: Ua Me Ini 30:17-21

* 4:7-8: Ua Me Ini 25:23-40

* 5:1: 2 Samuel 8:11; 1 Eghaghaniba 18:11

* 5:2: 2 Samuel 6:12-15; 1 Eghaghaniba 15:25-28

* 5:8: 2 Eghaghaniba 3:10-13

* 5:9: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, “Iter otevir kamning, datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti,” a e itir dughiar kam mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiam mɨgei.

* 5:10: Godɨn Araziba 10:5

* 5:11-13: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 136:1; Jeremaia 33:11

† 5:14: Nɨ 1 Atriviba 8:11ɨn gan.

* 6:4-8: 2 Samuel 7:1-13; 1 Eghaghaniba 17:1-12

* 6:16: 1 Atriviba 2:4

* 6:18: 2 Eghaghaniba 2:6

* 6:20: Godɨn Araziba 12:11

* 6:26: 1 Atriviba 17:1; 2 Eghaghaniba 7:13-14

* 6:41: Onger Akaba 132:8-10

* 7:1: Ofa Gami 9:23-24

* 7:3: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 118:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 7:8-9: Nɨ 2 Eghaghaniba 5:3ɨn gan.

* 7:13-14: 2 Eghaghaniba 6:37-39

* 7:18: 1 Atriviba 2:4

* 8:8: Akar kam, “datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti,” a datɨrɨghɨn en dughiar kamɨn mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiamɨn gun mɨgei.

* 8:13: Ua Me Ini 23:14-17; 34:22-23; Dɨboboniba 28:9-15; 28:16--29:39; Godɨn Araziba 16:16

* 9:1: Matyu 12:42; Luk 11:31

* 9:25: 1 Atriviba 4:26

* 9:26: Jenesis 15:18; 1 Atriviba 4:21

* 9:28: Godɨn Araziba 17:16

* 9:28: Nɨ 1 Atriviba 10:28ɨn itir akamɨn gan.

* 10:15: 1 Atriviba 11:24-39

* 10:16: 2 Samuel 20:1

* 10:19: Akar kam, “Dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn,” an e datɨrɨghɨn itir dughiar kamɨn gun mɨgeir puvatɨ. A gumazir akɨnafarir kam osirizimɨn dughiamɨn gun mɨgei.

* 11:15: 1 Atriviba 12:31

* 11:15: Gumazir maba ghaze, aser kaba, memebar mɨn gari.

* 12:9: 1 Atriviba 10:16-17; 2 Eghaghaniba 9:15-16

* 14:11: 2 Eghaghaniba 13:14; 13:18

* 15:2: 2 Eghaghaniba 24:20; Jeremaia 29:13; Matyu 7:7; Jems 4:8

* 15:4: Godɨn Araziba 4:29

* 16:7: Aisaia 31:1; Jeremaia 17:5

* 17:10: Jenesis 35:5; 2 Eghaghaniba 14:14

* 18:4: 1 Samuel 23:2-4; 23:9; 2 Samuel 2:1

* 18:16: Dɨboboniba 27:17; Esekiel 34:5; Matyu 9:36; Mak 6:34

* 18:27: Maika 1:2

* 18:31: 2 Eghaghaniba 13:14-15

* 19:3: 2 Eghaghaniba 17:4-6; 30:19

* 19:6: Godɨn Araziba 1:17; Onger Akaba 82:1

* 19:7: Godɨn Araziba 10:17; Aposel 10:34; Rom 9:14; 1 Pita 1:17

* 19:8: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 19:9: 2 Samuel 23:3

* 20:1: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 20:7: Aisaia 41:8; Jems 2:23

* 20:10: Godɨn Araziba 2:4-19

* 20:12: Onger Akaba 25:15; 121:1-2

* 20:15: Ua Me Ini 14:13; Godɨn Araziba 1:29-30; 2 Eghaghaniba 32:7

* 20:15: Godɨn Araziba 20:1-4

* 20:17: Ua Me Ini 14:13-14; Dɨboboniba 14:9; 2 Eghaghaniba 15:2

* 20:33: 2 Eghaghaniba 17:6; 19:3

* 21:2: 2 Atriviba 8:16-24

* 21:7: 1 Atriviba 11:36

* 21:8: Jenesis 27:40

* 21:20: 2 Eghaghaniba 24:25; 28:27; Jeremaia 22:18; 22:28

* 23:3: 2 Samuel 7:12

* 24:6: Nɨ, Ua Me Ini 30:11-16ɨn gan.

* 24:20: Matyu 23:35; Luk 11:51

* 25:4: Godɨn Araziba 24:16

* 25:8: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 26:4-5: 2 Eghaghaniba 24:2

* 26:15: Mɨdorozir masinɨn kam mati katapelɨn ekiam. Me an dagɨar ekiaba ko afuzibar uan apanibagh asɨvamangam.

* 26:16: Godɨn Araziba 32:15; 1 Atriviba 13:1-4

* 26:18: Ua Me Ini 30:7-8; Dɨboboniba 3:10; 16:39-40

* 26:19: 2 Atriviba 5:25-27

* 26:23: Aisaia 6:1

* 28:5-6: 2 Atriviba 16:5; Aisaia 7:1

* 28:15: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, akar kaba “4plan gumazir aruar kaba,” a deragha mɨgeir puvatɨ. Me kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Ingangaribar garir gumazir dapaniba, gumazir aruar maba amɨsefe, ezɨ men ziaba akɨnafarir kalabuziabar garir gumazibar ziaba itir osizirir mamɨn iti.”

* 28:23: 2 Eghaghaniba 25:14; Jeremaia 44:17-18

* 28:27: Aisaia 14:28

* 30:2-3: Dɨboboniba 9:9-11

* 31:3: Dɨboboniba 28:1--29:39

* 31:4: Dɨboboniba 18:12-13; 18:21

* 31:6: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 31:10: Malakai 3:10

† 31:16: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 31:18: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 32:7: Godɨn Araziba 31:6; 2 Atriviba 6:16; 2 Eghaghaniba 20:15

* 32:8: Jeremaia 17:5; Rom 8:31; 1 Jon 4:4

* 32:21: 2 Atriviba 19:35

* 32:25: 2 Eghaghaniba 24:18; 26:16; Onger Akaba 116:12

* 32:26: 2 Atriviba 20:19; Jeremaia 26:18-19

* 32:31: Mirakelɨn kam, an eghaghanim, a 2 Atriviba 20:8-11ɨn iti.

* 33:2: Godɨn Araziba 18:9; 2 Eghaghaniba 28:3; Jeremaia 15:4

* 33:4: 2 Eghaghaniba 6:6

* 33:7: 1 Atriviba 9:3-5; 2 Eghaghaniba 7:12-18

* 33:13: 1 Eghaghaniba 5:20; Esra 8:23; Daniel 4:25

* 34:1: Jeremaia 3:6

* 34:3: 2 Eghaghaniba 15:2

* 34:4: 2 Atriviba 21:3; 2 Eghaghaniba 33:3

* 34:5: 1 Atriviba 13:2

* 35:4: 2 Eghaghaniba 8:14

* 35:13: Ua Me Ini 12:8-9

* 35:15: 1 Eghaghaniba 25:1

* 35:17: Ua Me Ini 12:1-20

* 36:4: Jeremaia 22:11-12

* 36:5: Jeremaia 22:18-19; 26:1-6; 35:1-19

* 36:6: Jeremaia 25:1-38; 36:1-32; 45:1-5; Daniel 1:1-2

* 36:10: Jeremaia 22:24-30; 24:1-10; 29:1-2; 37:1; Esekiel 17:12-13

* 36:10: 2 Eghaghaniba 36:9 kamaghɨn mɨgei, Jehoiakin 8pla azenibara ikia egha atrivimɨn oto. Ezɨ 2 Atriviba 24:8 kamaghɨn mɨgei, Jehoiakin 18pla azenibara ikia atrivimɨn oto. Ezɨ 2 Eghaghaniba 36:10 ghaze, Sedekaia a Jehoiakinɨn Avebam. Ezɨ 2 Atriviba 24:17 ghaze, Sedekaia a Jehoiakinɨn afeziar dozim. Fofozir gumazir avɨribar nɨghnɨzim, akar 2 Atrivibar itim, a guizbangɨra, ezɨ akar 2 Eghaghanibar itim, a guizbangɨra puvatɨ.

* 36:11: Jeremaia 27:1-22; 28:1-17

* 36:13: Esekiel 17:15

* 36:17: Jeremaia 21:1-10; 34:1-5

* 36:19: 1 Atriviba 9:8

* 36:21: Jeremaia 25:11; 29:10

† 36:21: Nɨ Ofa Gami 26:33-35, ko Jeremaia 25:11 ko 29:10ɨn gan.

* 36:23: Aisaia 44:28

Esra

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Esra Osirizir Akɨnafarim

O

Esra

Akar faragha zuim

Akɨnafarir Esra osirizim, a Judan Atrivibar 2 Eghaghaniba uam adagh ivɨragha, eghaghanir maba uam ada osiri. 2 Eghaghanibar Akɨnafarimɨn aven, e gari, osɨmtɨziba Israelia bativizɨ, men avɨrim ghua Babilonɨn kantrin kalabusɨn iti. Ezɨ Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itim ko Jerusalemɨn nguibar ekiam uabɨ bar ikuvigha iti. Ezɨ Ezran Akɨnafarimɨn, Judan marazi Babilonɨn kalabus ategha uamategha uan nguazimɨn Judan Distrighɨn ize. Egha me ua Godɨn Dɨpenir igiam Jerusalemɨn an ingari.

Esran Akɨnafarimɨn aven, an akuar pumuning ko mɨkezim iti.

1. Persian Atrivim Sairus mɨkemezɨ, Judan marazi faragha Babilonɨn kalabus ategha uamategha Judan Distrighɨn ize (Sapta 1--2).

2. Judaba ua Godɨn Dɨpenimɨn ingarigha, nɨmɨra nɨmɨra ua Godɨn ziam fer arazibar gɨn zui (Sapta 3--6).

3. Ezɨ azenir maba gɨvazɨ, Judan marazi uamategha Jerusalemɨn izezɨ, Esra men gumazir dapanimɨn iti. Esra Godɨn Arazibagh fofozir gumazir mam. Egha Godɨn ziam fer arazibar gɨn mangɨva, an apengan ikɨva, deragh dapiasa me mɨgei (Sapta 7--10).

Israelia uamategha
Juda ko Jerusalemɨn izi

1

(Sapta 1--2)

Atrivim Sairus ghaze, Judaba uamategh uan nguazimɨn mangam

(2 Eghaghaniba 36:22-23)

1  *Sairus kantri Persian atrivimɨn itir dughiamɨn, an azenir faraghavɨra zuimɨn, Ikiavɨra Itir God, akam inigha izir gumazim Jeremaia mɨkemezir akam damightɨ, a guizɨn otivasa, Sairusɨn nɨghnɨzim fezɨ, an akar kam osirigha, a isa nguazir an ativagha gariba bagha bar da amangi. Eghtɨ akar kam nguazir an ativaziba bar dar mangɨtɨ, gumazir akar kam inigha zuiba, gumazamiziba bagh a dɨponam.

2  *Kar Persian Atrivim Sairusɨn mɨgɨrɨgɨam, “Ikiavɨra Itir God, a Godɨn uan Nguibamɨn itim, a nguazimɨn itir kantriba bar na ganɨngizɨ, kɨ dagh atifa. Egha Judan Distrighɨn aven Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn, uan Dɨpenimɨn ingarasa na amɨsefe. 3 Eghtɨ gumazir manaba ian tongɨn ikɨ, God me ko ikɨtɨ, me ateghtɨ, me Jerusalemɨn mavanang Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingar. A Israelian God, egha Jerusalemɨn itir God. 4 Eghtɨ danganir manabar itir Israelian varazira, ia bar moghɨra men akuragh bizir aghuiba me danɨngtɨ, me da inigh mangɨ. Ia silva ko gol, dagheba, asɨziba, ingangarir biziba, ko bizir me Godɨn Dɨpenimɨn ofa damuamin taba, uan ifongiamɨn gɨn mangɨ da isɨ pura me danɨng. Kar Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn nguibamɨn ikiamim.”

5 Ezɨ Judan anabam ko Benjaminɨn anabamɨn adarazir gumazir dapaniba, ko ofa gamir gumaziba ko Livain anabamɨn adarasi, me gumazamizir God men duaba fezɨ me uamategh Jerusalemɨn mangasa ifongeziba, bar dɨkavigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim uam an ingarsɨ mangasava ami. 6 Ezɨ men boroghɨn itir darasi, men akurvagha silvan itarir ekiaba ko gol ko dagheba me ganɨngi. Egha uaghan bizir aghuir ivezim bar pɨn koziba sara me ganɨngi. Egha Godɨn Dɨpenimɨn ofa damuamin asɨziba sara pura me ganɨngi. Egha biziba aterir asɨziba sara uaghan pura me ganɨngi. 7 Ezɨ Atrivim Sairus uaghan, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir itarir aghuiba ko, itarir dɨpam apiba sara me ganɨngi. Itariba ko itarir dɨpam apiba, Atrivim Nebukatnesar fomɨra ghua Israelia ko mɨsogha me abɨragha Jerusalemɨn da inigha izegha, da isa uan asebar dɨpenim gatɨ. 8 Persian Atrivim Sairus datɨrɨghɨn bizir kaba isava Mitredat ganɨngi, an atrivimɨn dagɨar dɨpenimɨn garir gumazim. Ezɨ Mitredat da mengegha da isa Sesbasar ganɨngi, a Judan anabamɨn gumazir dapanir bar ekiam.

9-10 Bizir kabar dɨbobonim a kamakɨn: 30plan golɨn itarir ofa damuamiba, ko 1,000plan silvan itarir ofa damuamiba, ko 29plan itarir igharaziba, ko 30plan golɨn itarir muziariba, ko 410plan silvan itarir muziariba, ko 1,000plan itariba ko dɨpaba apir itarir guar igharaziba.*

11 Gol ko silvan itarir kaba, bar moghɨra dar dɨbobonim 5,400ɨn tu. Ezɨ Sesbasar bizir kaba inigha, Israelian igharaziba ko Babilonɨn nguibar ekiam ategha Jerusalemɨn zui.

2

Israelian gumazamizir uamategha Jerusalemɨn ghuezibar dɨbobonim

(Nehemia 7:4-73)

1 Bar fomɨra, Nebukatnesar Babilonɨn atrivimɨn itir dughiamɨn, a ghua Judabav mɨsogha men gumazamizir avɨrim inigha Babilonɨn kalabusɨn ikiasa me inigha ize. Egha gɨn gumazamizir avɨrim Babilon ategha iza, Jerusalem ko Judan danganir mabar iti. Me vaghvagha ua uan inazir afeziabar nguazibar iti. 2 Judan anabamɨn gumazir dapanibar ziabar kara: Serubabel, Josua, Nehemia, Seraia, Relaia, Mordekai, Bilsan, Mispar, Bikvai, Rehum, Ko Bana. Israelian anababar adarazir kalabus ategh uamategh Jerusalemɨn mangamiba, men ziaba ko men dɨbobonim kara:

3-20 Parosɨn ovavir boribar gumaziba, men dɨbobonim 2,172ɨn tu.

Ezɨ Sefatian ovavir boribar gumaziba, 372.

Ezɨ Aran ovavir boribar gumaziba, 775.

Ezɨ Pahatmoapɨn ovavir boribar gumaziba, 2,812. (Me Jesua ko Joapɨn ikɨzimningɨn ovavir boriba.)

Ezɨ Elamɨn ovavir boribar gumaziba, 1,254.

Ezɨ Satun ovavir boribar gumaziba, 945.

Ezɨ Sakain ovavir boribar gumaziba, 760.

Ezɨ Banin ovavir boribar gumaziba, 642.

Ezɨ Bebain ovavir boribar gumaziba, 623.

Ezɨ Asgatɨn ovavir boribar gumaziba, 1,222.

Ezɨ Adonikamɨn ovavir boribar gumaziba, 666.

Ezɨ Bikvain ovavir boribar gumaziba, 2,056.

Ezɨ Adinɨn ovavir boribar gumaziba, 454.

Ezɨ Aterɨn ovavir boribar gumaziba, 98. (An ziar mam. Hesekia.)

Ezɨ Besain ovavir boribar gumaziba, 323,

Ezɨ Joran ovavir boribar gumaziba, 112.

Ezɨ Hasumɨn ovavir boribar gumaziba, 223.

Ezɨ Gibarɨn ovavir boribar gumaziba, 95.

21-35 Kar Judan nguibabar ziaba, gumazir uamategha Judan izeziba, men inazir afeziaba nguibar kaba fomɨra dar iti, ezɨ men ovavir boriba datɨrɨghɨn uamategha dagh apia. Nguibabar ziaba ko gumazibar dɨbobonibar kara:

Betlehemɨn nguibamɨn gumaziba, 123.

Ezɨ Netofan nguibamɨn gumaziba, 56.

Ezɨ Anatotɨn nguibamɨn gumaziba, 128.

Ezɨ Asmavetɨn nguibamɨn gumaziba, 42.

Ezɨ Kiriat Jearimɨn nguibam ko Kefiran nguibam ko Berotɨn nguibamɨn gumaziba, 743.

Ezɨ Rama nguibam ko Geban nguibamɨn gumaziba, 621.

Ezɨ Mikmasɨn nguibamɨn gumaziba, 122.

Ezɨ Betel nguibam ko Ain nguibamɨn gumaziba, 223.

Ezɨ Nebon nguibamɨn gumaziba, 52.

Ezɨ Makbisɨn nguibamɨn gumaziba, 156.

Ezɨ Elamɨn nguibar igharazimɨn gumaziba, 1,254.

Ezɨ Harimɨn nguibamɨn gumaziba, 320.

Ezɨ Lotɨn nguibam ko Haditɨn nguibam ko Ono nguibamɨn gumaziba, 725.

Ezɨ Jerikon nguibamɨn gumaziba, 345.

Ezɨ Senan nguibamɨn gumaziba, 3,630.

36-39 Kar ofa gamir gumazibar ikɨzir, uamategha Jerusalemɨn ghueziba, men gumazibar ziaba ko men dɨbobonibar kara:

Jedaian ikɨzim, men inazir afeziam Jesua, an adarasi, 973.

Ezɨ Imerɨn ikɨzimɨn gumaziba, 1,052.

Ezɨ Pasurɨn ikɨzimɨn gumaziba, 1,247.

Ezɨ Harimɨn ikɨzimɨn gumaziba, 1,017.

40-42 Ezɨ Livain anabamɨn adarazir uamategha Jerusalemɨn ghueziba, men ziaba ko men dɨbobonibar kara:

Jesuan ikɨzim ko Katmielɨn ikɨzimɨn gumaziba, 74. (Ikɨzir kamningɨn inazir afeziam, Hodavia.)

Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumaziba, 128. (Ikɨzir kamɨn inazir afeziam, Asap.)

Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar ekiamɨn garir gumaziba, men ikɨzibar gumaziba, 139. (Men inazir afeziabar ziabar kara: Salum, ko Ater, Talmon, Akup, Hatita, ko Sobai.)

43-54 Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumazir uamategha Jerusalemɨn ghueziba, men ikɨzibar ziabar kara:

Siha ko Hasufa, Tabaot,

Keros, Siaha, Padon ko,

Lebana, Hagaba, Akup ko,

Hagap, Samlai, Hanan ko,

Gidel, Gahar, Reaia ko,

Resin, Nekoda, Gasam ko,

Usa, Pasea, Besai ko,

Asna, Meunim, Nefisim ko,

Bakbuk, Hakufa, Harhur ko,

Baslut, Mehida, Harsa ko,

Barkos, Sisera, Tema ko,

Nesia ko Hatifa.

55-57 Ezɨ Solomonɨn ingangarir gumazibar ovavir boribar ziabar kara: me uaghan uamategha Jerusalemɨn ghue:

Sotai ko Hasoferet, Peruda ko,

Jala, Darkon, Gidel ko,

Sefatia, Hatil, Pokeret, Hasebaim, ko Ami.

58 Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumazibar ovavir boriba, ko Solomonɨn ingangarir gumazibar ovavir boriba, men dɨbobonim 392.

59-60 Ezɨ Delaian ikɨzim, ko Tobian ikɨzim, ko Nekodan ikɨzim, men gumazibar dɨbobonim 652. Men nguibabar kara: Telmela, ko Telharsa, Kerup, Adan ko Imer. Gumazir kaba uari uan inazir afeziabar ziabagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn, me deravɨra uari akaghan kogh suam, me guizbangɨra Israelian adarasi, o puvatɨ.

61-62  *Ezɨ ofa gamir gumazibar ikɨzir kaba, me ziaba itir akɨnafarimɨn aven gara uarir tongɨn uan inazir afeziabar ziaba bagha ruia dar apizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me deragha uarigh fozir puvatɨ, me guizbangɨra ofa gamir gumaziba, o puvatɨ. Men ziabar kara: Habaia, Hakos, ko Barsilai. Barsilain ikɨzimɨn inazir afeziam fomɨra Gileatɨn Distrighɨn Barsilain ikɨzir igharazimɨn guivimɨn ike. Egha gumazir kam, uan amuimɨn afeziamɨn ziam ini. Gumazir 3plan kabar ikɨziba, uan inazir afeziar tamɨn ziar tamɨn apizir puvatɨzɨ, gumazir dapaniba ghaze, me ofa gamir gumaziba puvatɨ, me pura gumazir kɨnibar mɨn iti.

63  *Ezɨ Judan gavmanɨn gumazir ekiam God bagha ofa gamir daghebar aman men anogoroke. A ghaze, me mɨzuam ikɨ mangɨtɨ ofa gamir gumazitam otogh, Godɨn ifongiam gɨfoghsɨ, Urim ko Tumimɨn dagɨamningɨn satu gikararang egh suam, me guizbangɨra ofa gamir gumaziba, o puvatɨ.

64-67 Israelian gumazir uamategha ghueziba bar moghɨra, men dɨbobonim 42,360ɨn tu.

Ezɨ men ingangarir gumaziba ko amizibar dɨbobonim 7,337.

Ezɨ men onger akabar faragha zuir gumazamizibar dɨbobonim 200.

Ezɨ hoziaba 736.

Ezɨ kamelba 435.

Ezɨ donkiba 6,720.

Ezɨ donkin apuriba ko hoziar amebaba uarir ikia otezir nguziba, me mul dagh arɨgha, 245plan mulba inigha ize.

68 Egha Israelia iza Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn otivigha, men gumazir dapanir maba, Godɨn Dɨpenim uam an ingarasa uan biziba isa ofan mɨn puram akurvaghasa ada anɨngi. Me danganir Godɨn Dɨpenim faragha ikezimɨn an ingaram. 69 Gumazir bizir avɨriba itiba, ko gumazir bizir muziariba itiba, me itir biziba, me dar mɨrara ghua biziba isa da anɨdi. Ezɨ golɨn osɨmtɨzim ghua 500 kilogremɨn tu. Ezɨ silvan osɨmtɨzim ghua 2,800 kilogremɨn tuzɨ, ofa gamir gumazibar korotiaba, da 100pla.

70  *Ezɨ ofa gamir gumaziba ko Livain adarasi, ko gumazamizir igharazir maba, me Jerusalemɨn aven ko an boroghɨn iti. Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumazamiziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar ekiamɨn garir gumaziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumaziba, me Jerusalemɨn boroghɨn itir nguibabar apia. Ezɨ Israelian gumazamizir igharaziba uan nguibar men inazir afeziaba fomɨra apiazibara iti.

Israelia uamategha Godɨn Dɨpenimɨn ingari

3

(Sapta 3--6)

Me uamategha
Godɨn ziam fer arazim gami

1 Israelia bar, deravɨra uan nguibabar apiaghav itima, namba 7ɨn iakɨnim oto. Ezɨ me bar iza navir vamɨra ikia Jerusalemɨn uari akufa. 2  *Ezɨ Jehosadakɨn otarim Josua, ko ofa gamir gumazir igharaziba, ko Sealtielɨn otarim Serubabel uan adarazi ko, me bar uamategha Israelian God bagha ofa gamir dakozimɨn ingari. Kar, asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofabagh amir dakozim. Fomɨra, Godɨn gumazim Moses Osirizir Arazim, me an gɨn ghua dakozir kamɨn ingari. 3  *Me distrighɨn kamɨn itir gumazir igharazibar atiatia, egha puvatɨ, me ofa gamir dakozir faragha ikezimɨn danganim, a gisɨn uam an ingari. Egha me mɨzaraziba ko guaratɨzibar Ikiavɨra Itir God bagha asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofabagh ami. 4  *Ezɨ Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam otozɨ, me Moses Osirizir Araziba mɨkemezɨ moghɨn amua, bizir God damuasa me mɨkemeziba, me dughiabar zurara asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofabagh ami. 5  *Egha me uaghan dughiabar zurara asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofabagh amuavɨra ikia, egha iakɨnir igiamɨn dughiar ekiaba bagha ofabagh amua, uaghan Ikiavɨra Itir God ua bagha inabazɨ moghɨn, me isar ekiaba bagha ofaba a ganɨdi. Egha me uaghan uan ifongiamɨn pura danɨngamin ofabagh ami. 6 Gumazamiziba namba 7ɨn iakɨnimɨn dughiar faragha zuir aruemɨn, me dughiar kamɨn ofan bar isia mɨghɨriba Ikiavɨra Itir God ganɨga iza ghua kamaghɨra iti. Egha me tɨghar maghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarsɨ dagɨar ekiar an apengan ikɨ gavgavim a danɨngamiba, tɨghar dar arɨgham.

Me uamategha Godɨn Dɨpenimɨn ingari

7 Persian Atrivim Sairus, Israelian amamangatɨzɨ, me Lebanonɨn nguazimɨn itir temer sidaba iniam. Kamaghɨn, gumazamiziba dagheba ko temer olivɨn borem gumazir dapanibagh anɨngizɨ, me da isa Lebanonɨn kantrin nguibar ekiamning Tair ko Saidon, aningɨn gumazamizibar amadagha temer kabagh ivese. Ezɨ Tair ko Saidonɨn gumaziba uan temer sidan kaba inigha ongarim moghɨn ghua, Jopan nguibar ekiamɨn da amadazɨ da ize. Ezɨ Israelia uaghan dagɨaba isava dagɨabar aghorir ingangarir gumaziba ko dɨpenibar ingarir gumazibagh anɨngi.

8 Ezɨ Israelia uamategha Jerusalemɨn izezir dughiamɨn, dughiar maba ghua azenir pumuning oto. Egha ghua an iakɨnir pumuningɨn otozɨ, ingangarim guizbangɨra dɨkafi. Me datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim uam an ingari. Gumazir dapanim Serubabel, a Sealtielɨn otarim, ko ofa gamir gumaziba Josua, a Jehosadakɨn otarim, ko aningɨn adarazi bar, kar ofa gamir gumaziba ko Livaiba ko men marasi, bar kalabuziam ategha uamategha Jerusalemɨn izeziba, me ingangarir kam gami. Me Livain gumazir 20plan azenibar ikegha ghuavanadiba, me me isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangarimɨn gumazir dapanibar me amɨsefe. 9 Kamaghɨn amizɨ, Jesua uan otariba ko an ikɨzim, kar Livain anabamɨn gumaziba, me Katmiel uan otariba ko, kar Judan anabamɨn adarasi, me uari inigha ingangarir kamɨn faragha zui. Ezɨ Henadatɨn ovavir boriba, me uaghan men akura. Me uaghan Livain adarasi.

10  *Ezɨ dɨpenimɨn ingarir gumaziba, dagɨar ekiaba isa Dɨpenimɨn apengan ikɨ gavgavim a danɨngasa, da arɨki. Ezɨ dughiar kamra, ofa gamir gumaziba uan ofa gamir korotiaba aghuigha, sɨghaba sara iza faraghavɨra iza uan danganim ini. Ezɨ Livaiba, kar Asapɨn adarasi, me vaghvagha tambarinbar suigha izi. Egha me bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe, Israelian Atrivim Devit fomɨra mɨkemezɨ mokɨn. 11  *Me bar akongegha uarira uari ikarvazir ighiabagh amua Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fava a mɨnabi:

“Ikiavɨra Itir God, a bar dera!

Guizbangɨra, a zurara Israelian apangkuvigha mamaghɨra iti.”

Me gara guizbangɨra fo, ingangarir gumaziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn dagɨar ekiar an apengan ikɨ gavgavim a danɨngamiba, me da arɨghizɨ da iti. Kamaghɨn amizɨ, me bar uan gavgavibar pamtemɨn tiariba akara Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. 12  *Ofa gamir gumazibar gumazir ghurir avɨriba, ko Livain gumazir ghuriba ko men anababar gumazir dapanir ghuriba, fomɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir faragha ikezim gɨnɨghnɨgha, egha ingangarir gumazir kabar garima, me ua Dɨpenimɨn ingarima, me puvɨrama azi. Ezɨ gumazir igharaziba bar akongegha tiariba akara dei. 13 Araghasɨzim ko azirakam bar ekevezɨ, saghon mar itir gumaziba men nɨgɨnir dafar kam baragha egha fozir puvatɨ, me araghasi, o me azi. Me men nɨgɨnimram orasi.

4

Apaniba Israelian ingangarim apɨrasa

1 Ezɨ Juda ko Benjaminɨn anabamɨn apaniba orazima, Israelia kalabus ategha uamategha iza Ikiavɨra Itir God bagha Dɨpenimɨn ingari. A Israelian God. 2  *Egha me ghua Serubabel ko anababar gumazir dapaniba batogha kamaghɨn me mɨgei, “E ia ko Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa. E uaghan ian Godɨn ziam fe. Bar fomɨra, Asirian Atrivim Esarhadon e amadazɨ e iza kantrin kamɨn iti. Egha e kagh izezir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, e ian God bagha ofabagh amuavɨra iti.”

3 Ezɨ Serubabel ko Josua ko gumazir dapaniba kamaghɨn me mɨgei, “Ia en akuragh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaran e aghua. Persian Atrivim Sairus mɨkemezɨ moghɨn, e uari an ingaram.” 4 Fomɨra nguazir kamɨn izezir gumazir kaba me pazɨ me damuasava amua ghaze, men naviba ikuvigh egh atiatigh Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim ategham. 5 Egha me dagɨaba isa Persian gavmanɨn ingarir gumazir dapanibagh anigha Israelian ingangarim aghorɨv kunasa me gaghori. Me kamaghɨn amua ghua gɨn Atrivim Dariusɨn dughiam oto.

Apaniba Judaba isa kot gatɨ

6  *Ezɨ dughiar maba gɨvazɨ, Atrivim Darius aremezɨ, Atrivim Serksis an danganim inigha Persian atrivimɨn oto. An faraghavɨra zuir dughiaba, Israelian apaniba akaba me gasir akɨnafarim osirigha a bagh anemada.

7 Ezɨ gɨn Serksis aremezɨ, Atrivim Artaserksis an danganim inigha Persian atrivimɨn oto. Ezɨ Bislam ko Mitredat koma Tabel, koma gumazir me ko ingariba akɨnafarim osirigha Persian Atrivim Artaserksis bagha anemada. Me Aramɨn akamɨn akɨnafarim osiri. Eghtɨ gumazir a dɨponamim, Persian akamɨn a gɨgham.* 8 Ezɨ gavmanɨn gumazir faraghavɨra itim Rehum, ko Simsai provinsɨn kamɨn akɨnafariba osirir gumazimning, aning Jerusalemɨn itir adarazir kotim gamua Atrivim Artaserksis bagha akɨnafarimɨn kamaghɨn an osiri.

9 “Dughiar aghuim Atrivim, kɨ Rehum nɨn gavmanɨn gumazir faraghavɨra itim, ko Simsai provinsɨn kamɨn akɨnafariba osirir gumazim. Ga, ko ingarir gumaziba, me jasba, ko gavmanbar garir gumaziba, men nguibabar kara: Erekɨn provins, ko Babilonɨn kantrin ekiam ko Susan nguibar ekiam, a Elamɨn nguazimɨn itir nguibam. E bar nɨ bagha akɨnafarir kam osiri. 10 Fomɨra atrivir bar ekiam Asurbanipal, gumazamizir maba nguibar igharazibar men suigha me isa Samarian nguibar ekiam ko Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn me afe, me uaghan e ko akɨnafarir kam osiri.”

11 Kar akɨnafarir me osirizim, me an mɨrara akɨnafarir igharazimɨn an osirigha anemada.

“Atrivim Artaserksis, e nɨn ingangarir gumaziba, e Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn ikia, mɨgɨrɨgɨar maba iti. Egha e akɨnafarir kam nɨ bagha anemadi. 12 O Atrivim, e kamaghsua, nɨ bizir kam gɨfogh. Judaba nɨn provinsɨn igharaziba ategha uamategha iza Jerusalemɨn nguibar ekiar kurar kam uam an ingari. Fomɨra nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba, atrivimɨn akaba batozir gumazamiziba, egha me datɨrɨghɨn uan nguibamɨn dagɨar ekiar an apengan ikia gavgavim a ganɨdiba ko bɨriba ua dar ingaravɨra ikia, egha anegɨvasava ami. 13 O Atrivim, nɨ kamaghɨn fogh, gumazamiziba nguibar ekiar kam uam an ingarɨva an bɨriba agɨvagh, egh me gavman danɨngamin dagɨaba ko takisɨn igharaziba ko uam a danɨngan koghtɨ, gɨn nɨn dagɨar dɨpenimɨn dagɨar avɨriba puvatɨgham. 14 Nɨ en garava bizibar en akurvasi, kamaghɨn Judaba pazɨ nɨ damuva aghumsɨzim nɨ danɨngan e aghua. E kamaghsua, akɨnafarir kam nɨ oraghasa e nɨ bagha an osiri.

15 “E kamaghɨn ifonge, nɨ uan akɨnafariba osirir gumazibav mɨkemeghtɨ, me mangɨ gavmanɨn akɨnafarir nɨn inazir afeziaba fomɨra osirizir osiziribar dɨpon. Jerusalemɨn gumazamiziba, akaba barazir puvatɨzir darasi. Fomɨra inazir afeziabar dughiam, gumazamizir kaba, atriviba ko provinsbar gumazir dapaniba kamaghɨra osɨmtɨziba me ganɨdi. Egha Jerusalemɨn gumazamiziba, atrivibar akaba batosi, kamaghɨn amizɨ, atriviba nguibar ekiar kam gasɨghasɨki.

16 “Kamaghɨn, O Atrivim nɨ foghasa e kamaghɨn nɨ mɨgɨa ghaze, me ua nguibar ekiar kamɨn ingarɨva, an bɨriba agɨvaghtɨ, nɨ ua Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn provinsɨn kabagh ativaghan kogham.”

Atrivim men akam ikara

17 Ezɨ atrivim kamaghɨn men akɨnafarimɨn akam ikara:

“Dughiar aghuim. Gavmanɨn gumazir faraghavɨra itim Rehum, ko provinsɨn akɨnafariba osirir gumazim Simsai, ko gavmanbar garir gumazir igharaziba, ia Samaria ko nguazir igharazir Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn itiba, akɨnafarir kam ia bagha zui.

18 “Akɨnafarir ia amadazim, me an gara Persian akamɨn kɨ oraghasa me a gɨgha a dɨbori. 19 Ezɨ kɨ akɨnafariba osirir gumazibav mɨkemezɨ, me akɨnafaribar gara egha fo, dughiar avɨribar Jerusalemɨn gumazamiziba akaba barazi puvatɨ, egha atrivibar akaba batosi. Ezɨ guizbangɨra gumazir kurar avɨrim nguibar ekiar kam gizɨfa. 20 Fomɨra atrivir gavgaviba Jerusalemɨn gara ikiava, Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn kaba bar dagh ativagha dar gari. Egha me gavman danɨngasa gumazamiziba da dagɨaba ko takisɨn igharagha garir avɨriba isi.

21 “Kamaghɨn amizɨ, ia akar gavgavimra me bagh anemangɨ men anogoreghtɨ, me ua nguibar ekiar kamɨn ingaran markɨ. Egh me nararama oragh ikɨtɨ kɨ me mɨkɨmam. 22 Ia zuamɨra mangɨ bizir kam damigh. Ia a damighan koghtɨ, men ingangarim en atrivimɨn araziba ko dagɨaba iniamin tuavibagh asɨghasɨgham.” 23 Ezɨ me Atrivim Artaserksis da akɨnafarir kam inigha ghua Rehum ko Simsai ko gavmanbar garir gumazir igharaziba bagha ghua me oraghasa a dɨbori. Ezɨ me Judan gumazir Jerusalemɨn nguibamɨn itiba, akar bar gavgavimɨn nguibar ekiar kam uam an ingaran men anogoroke.

24  *Ezɨ Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itim, an ingangarim pura tugha mamaghɨra iti. Egha kamaghɨra ikia ghua Darius Persian atrivimɨn otozir dughiam, an azenir pumuning oto.†

5

Me ua Godɨn Dɨpenir ingangarim gami

1  *Dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazimning, Hagai ko Sekaraia, Sekaraia a Idon ovavir borir mam. Aning gumazamizir Jerusalemɨn nguibam ko Judan nguazimɨn itiba bagha Godɨn akamɨn gun me mɨgei. Aning Israelian Godɨn ziamɨn gavgavimɨn mɨgei. Godɨn kam bar pɨn ikia me gatifa. 2  *Ezɨ Serubabel, Sealtielɨn otarim, a ko Josua, Jehosadakɨn otarim, aning Godɨn akam inigha izir gumazir kamningɨn akam baregha, gumaziba inigha ua Jerusalemɨn Godɨn Dɨpenimɨn ingari. Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazir kamning, men akurvasi. 3 Dughiar kamɨn, Tatenai, Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn gavmanɨn gumazir dapanim. A ko Setar Bosenai, ko gumazir aning ko ingarir igharaziba, me Israelia amir biziba baregha zuamɨra Jerusalemɨn ghu. Egha Godɨn Dɨpenimɨn ingarir gumaziba kamaghɨn men azara, “Tina ia mɨkemezɨ, ia dɨpenir kam uam an ingari.” 4 Egha me uaghan Dɨpenimɨn ingarir gumazibar ziaba bagha men azai. 5 Ezɨ Godɨn damazim Judabar gumazir dapanibar garavɨra iti. Ezɨ Persian gavmanɨn gumazir dapanir pumuning gumaziba ingangarim damuan men anogoroghezir puvatɨgha, ghua Persian gumazir kaba ua Judaba amir bizir kamɨn gun mɨgɨa Darius bagh akɨnafarim osirigha, anemadagha mɨzua ghuav itima, an ikarvazimɨn akam ua ize. 6-7 Tatenai, Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn gavmanɨn gumazir dapanim, ko Setar Bosenai, ko gumazir aning ko ingarir igharaziba, me kamaghɨn Atrivim Darius bagha mɨgɨava osiri.

“Atrivim Darius, navir amɨrizim ko dabirabir aghuim nɨ ko ikɨ.

8 “Nɨ kamaghɨn fogh, e Judan Distrighɨn ghuegha gari, Judaba uan Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn Dɨpenim uam an ingari. Me dagɨar dafar dɨghoreziba isa, palangɨn ighuvir me ighuvizibagh isɨn da afa zui. Egha ingangarim me deragh an gara a gamizɨ, a bar deragha zuamɨra ghuavɨra iti.

9 “Ezɨ e men faragha zuir gumazibar diagha men azara, tinara ian amamangatɨzɨ, ia Godɨn Dɨpenim uam an ingara ingangarir kabagh ami? 10 Egha e uaghan men gumazir dapanir kabar ziaba bagha men azara, e ingangarir kamɨn faragha zuir darazir ziabagh fogh, da osirigh nɨ mɨkɨmam.

11 “Ezɨ Judaba kamaghɨn e ikara, ‘E overiam ko nguazim gativazir Godɨn ingangarir gumaziba. En atrivir gavgavir mam fomɨra Dɨpenir kamɨn ingarigha anegɨvazɨ, e datɨrɨghɨn uam an ingari. 12  *Fomɨra en inazir afeziaba Godɨn uan Nguibamɨn Itim gamizɨ, an atarava Kaldian gumazim Nebukatnesar, Babilonɨn atrivimɨn amamangatɨzɨ, a Godɨn Dɨpenim apɨrigha bar a gasɨghasigha, gumazamiziba inigha ghua Babilonɨn kalabus gatɨ. 13  *Ezɨ gɨn Sairus Babilonɨn atrivimɨn itir dughiamɨn, an azenir faragha zuir kamɨn, an e mɨkemezɨ, e ua God Dɨpenimɨn ingari. 14 Fomɨra Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, me Godɨn ziam fasa, gol ko silvan ingarizir itariba ko dɨpaba apir itarir avɨriba iti. Ezɨ Atrivim Nebukatnesar bar da inigha ghua Babilonɨn uan asemɨn dɨpenimɨn ada arɨki. Ezɨ gɨn Atrivim Sairus itariba ko dɨpaba apir itarir kaba isa en gumazir mam Sesbasar ganɨngi. Gumazir kam, Atrivim Sairus anemɨsevezɨ, a Judan Distrighɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti. 15 Ezɨ Atrivim Sairus, Sesbasar mɨgɨa ghaze, a ua bizir kaba inigh Jerusalemɨn mangɨ, danganir Godɨn Dɨpenim faragha ikezimra, uam an ingarigh bizir kaba an aven dar arɨkigh. 16 Kamaghɨn amizɨ, Sesbasar Jerusalemɨn izegha, Godɨn Dɨpenim bagha uam dagɨar ekiaba isa, Dɨpenimɨn apengan ikɨ gavgavim a danɨngasa, da arɨki. Dughiar kam iza datɨrɨghɨn ingangarim ghua, egha gɨvazir puvatɨ.’

17 “Atrivim e uari, nɨ uan akɨnafariba osirir gumazibav kemeghtɨ, me Babilonɨn akɨnafaribar aven Atrivim Sairus mɨkemezir akar kam bagh deragh rui. Nɨ ti fogham, Atrivim Sairus a guizbangɨra Godɨn Dɨpenim uam an ingarasa me mɨkeme. Egh nɨ gɨn akam amadagh deragh e mɨkɨm suam, me dɨpenir kam uam an ingaram, o puvatɨgham.”

6

Me uam Atrivim Sairusɨn akaba buri

1 Ezɨ Atrivim Darius mɨkemezɨ, an akɨnafariba osirir gumaziba Babilonɨn ghugha akɨnafarir Atrivim Sairus osiriziba bagha, gavmanɨn akɨnafaribar aven da buri. 2 Egha me Babilonɨn dar apizir puvatɨ. Me ghua Midianɨn Provinsɨn itir nguibar ekiam Ekbatanan tugha ruia akɨnafarir rɨghizir mamɨn api. Ezɨ akɨnafarir kam kamaghɨn mɨgei:

3 “Sairus atrivimɨn itir dughiamɨn, an azenir faragha zuimɨn, a ghaze, me ua Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaram. Egh danganir kam, me asɨziba tue da isia mɨghɨrir ofabar amu egh ofan igharazir maba uaghan da inigh izam. Me Dɨpenim bagh dagɨar ekiaba isɨ dɨpenimɨn apengan ikɨ gavgavim a danɨngɨsɨ, dar arɨgham. Dɨpenir kamɨn siriam 27 mitan tughtɨ, an arozim mangɨ 27 mitan tugh. 4 Egh me dɨpenir bɨribar ingarsɨ dagɨar dafaba isɨ abiar 3pla uarigh isɨn dafɨ ghuavanang otogh, egh temer abiar ighuvir vamɨram a gisɨn datɨgh, egh ua kamaghɨra an ingar ghuavanang otogh. Egh atrivimɨn dagɨar dɨpenimɨn dagɨataba inigh bizir kabagh ivezɨva, egh ingangarir gumazibar ivezim uaghan me danɨng. 5 Egh me uaghan Godɨn ziam fɨsɨ, gol ko silvan ingarizir itariba ko dɨpaba apir itariba bar da inigh, mangɨ Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenir igiamɨn dar arɨkigh. Fomɨra Atrivim Nebukatnesar Jerusalemɨn bizir kaba inigha Babilonɨn ize. Ezɨ ia datɨrɨghɨn ua da inigh mangɨ dar danganibar arɨgh.”

Atrivim Darius ghaze, me ingangarim damu mangɨvɨra ikɨ

6 Atrivim Darius, a Sairus fomɨra osirizir akɨnafarimɨn gara fogha, uan ingangarir gumazir dapanibar akɨnafarim ikaragha kamaghɨn osiri:

“Dughiar aghuim, Tatenai, Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn gavmanɨn gumazir dapanim, ko Setar Bosenai, ko gumazir gua ko ingarir igharaziba, kɨ akar kam ia bagh anemadi. Ia pura Judabar gan, egh Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim men anogoroghan markɨ. 7 Ia me ateghtɨ, Judan Distrighɨn gavmanɨn gumazir faragha zuim ko men gumazir dapaniba Godɨn Dɨpenim faragha ikezɨ naghɨn uam an ingar.

8 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ akar gavgavimɨn kamagh ia mɨgei, ia uaghan Judan gumazir dapanibar akuragh Dɨpenir kamɨn ingar. Me bizitam bagh mɨkɨmtɨ, ia bemɨra me bagh a givesegh. Kɨ dagɨar ia Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsbar gumazamiziba dama takisɨn mɨn isiba, kɨ dav gei, kar atrivimɨn dagɨaba. Kamaghɨn ingangarimɨn suighsuighan kogham. 9 Dughiabar zurara, Judan ofa gamir gumaziba, Godɨn uan Nguibam Itim bagh asɨziba tue da isia mɨghɨrir ofaba, ko ofan igharazir mabar amusɨ, bizir manam bagh ia mɨkɨmtɨ, ia da isɨ me danɨng. Bulmakaun apurir igiaba, sipsipɨn apuriba, sipsipɨn nguziba o wit, amangsɨzim, wainɨn dɨpam, o olivɨn borem, ia dughiatam ataghɨraghan markɨ, ia zurara dughiabar me danɨng. 10 Ia kamaghɨn damutɨ, me Godɨn uan Nguibamɨn Itim ifongezir ofabar amuva, a ko mɨkɨmtɨ, a na ko nan otaribagh nɨghnɨgh deragh e damuam.

11 “Kɨ akar gavgavim, ua kamaghɨn ia mɨgei. Tina akam baraghan kogham, gumazitaba an dɨpenir bɨrimɨn agharitam asigh, anemɨnegh, an namnam giniva anemɨkɨzagham. Egh me an dɨpenim gasɨghasɨgh a damutɨ, a mati me bizir bar mɨzɨrɨziba inigha tintinibar dar pozim mɨkɨni. 12 God, Jerusalem ginabagha ghaze, a kagh ikiam. Eghtɨ nɨ tina, atrivitam o gumazir kɨnitam, nɨ akar kam batuegh Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn Itim gasɨghasightɨ, God pazɨvɨra nɨ damigham. Kɨ Atrivim Darius, akar gavgavir kam gami. Ia bar deraghvɨra an gɨn mangɨ.”

Me God baghavɨra Dɨpenir kam amɨsefe

13 Ezɨ gavmanɨn gumazir dapanim Tatenai, ko Setar Bosenai, ko gumazir aning ko ingarir igharaziba, me Atrivim Dariusɨn akar gavgavim baraki, egha bar a mɨkemezɨ moghɨram ami. 14  *Kamaghɨn amizɨ, Judan gumazir dapaniba ingangarim bar deraghavɨra a gamua ghuavɨra iti. Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazimning Hagai, ko Idon ovavir borim Sekaraia, aning gavgavim me ganɨga me abɨri. Ezɨ Israelian God mɨkemezɨ moghɨn, me ingaravɨra ikia ghua anegɨfa. Egha Persian atriviba Sairus ko Darius ko Atrivim Artaserksis, me bar mɨkemezɨ moghɨra, Judaba Godɨn Dɨpenimɨn ingari. 15 Egha Darius atrivimɨn itir dughiamɨn, me namba 6ɨn azenimɨn, Adarɨn iakɨnimɨn, namba 3ɨn aruemɨn, me Godɨn Dɨpenim agɨfa.* 16 Egha Israelɨn gumazamiziba bar, ofa gamir gumaziba, Livaiba, ko gumazamizir kalabus ategha uamategha izezir igharaziba, me bar Godɨn ziam famin isar ekiam gamua, Godɨn Dɨpenim isa an agharim garɨgha, bar akongegha ghaze, dɨpenir kam a Godɨn Dɨpenimra. 17 Me Godɨn Dɨpenim gɨnɨghnɨghamin ofabagh amua, 100plan bulmakaun apuriba, 200plan sipsipɨn apuriba, 400plan sipsipɨn nguziba ko 12plan memen apuriba isa ofabagh ami. Me memen kaba, Israelɨn anababar 12pla vaghvagha, men arazir kuraba batoghasa dar ofa gami. 18 Egha uaghan me Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn arazibar gɨn mangasa, ofa gamir gumaziba ko Livaiba amɨsevegha, ingangariba ko ingangarir danganibar ua me arɨsi. Me Moses Akɨnafarimɨn Osirizɨ moghɨram ami.

God Israelia Gitazir Dughiam, me a gɨnɨghnɨgha isam gami

19  *Gɨn izir azenimɨn, iakɨnir faraghavɨra zuimɨn, namba 14ɨn aruem, gumazamizir kalabus ategha uamategha izezir kaba, God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨgha isam gamua bar akonge. 20 Ofa gamir gumaziba ko Livaiba ruegha uari akɨrigha Godɨn damazimɨn zue. Egha Livaiba, God Israelia gitazir ofabar amuasa sipsipɨn nguzibav soke. Tuavir kamɨn me Israelian kalabus ategha ua izeziba, ko ofa gamir gumaziba, ko me uari bagha ofabagh ami. 21 Ofan me amir asɨzir tuzir kaba, Israelian kalabus ategha ua izeziba, me bar uari inigha da ame. Ezɨ uaghan nguazir kamɨn itir gumazamizir igharaziba, me ikɨzir igharazibar arazir mɨzɨrɨziba ategha, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fasa ifonge, a Israelian God, me bar uari inigha ofan kabar asɨzir tuziba ame. 22 Me aruer 7plan bar akuegha Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam, an isam gami. Me fo, Ikiavɨra Itir God, Asirian atrivim gamizɨ a me ko navir amɨrizim inigha, Israelia Godɨn Dɨpenimɨn ingangarimɨn men akura. Kamaghɨn amizɨ, me guizbangɨra bar akonge.

Esra Jerusalemɨn amizir ingangariba

7

(Sapta 7--10)

Esra Jerusalemɨn oto

1-5 Azenir avɨriba gɨvazɨma gɨn, Artaserksis Persian atrivimɨn itima, gumazir mam Babilonɨn iti, an ziam Esra. Esra an Aronɨn ovavir boribar mav. Esran inazir afeziabar ziabar kara: Esra, a Seraian otarim. Ezɨ Seraia, Asarian otarim. Ezɨ Asaria, Hilkian otarim. Ezɨ Hilkia, Salumɨn otarim. Ezɨ Salum, Sadokɨn otarim. Ezɨ Sadok, Ahitupɨn otarim. Ezɨ Ahitup, Amarian otarim. Ezɨ Amaria, Asarian otarim. Ezɨ Asaria, Meraiotɨn otarim. Ezɨ Meraiot, Serahian otarim. Ezɨ Serahia, Usin otarim. Ezɨ Usi, Bukin otarim. Ezɨ Buki, Abisuan otarim. Ezɨ Abisua, Finiasɨn otarim. Ezɨ Finias, Eleasarɨn otarim. Ezɨ Eleasar, Aron otarim. Ezɨ Aron, a ofa gamir gumazibar dapanim.

6-7 Bar fomɨra Ikiavɨra Itir God, Israelian God, uan Araziba isa Moses ganɨngi. Ezɨ Esra deravɨra Moses Osirizir Arazibagh fo. Ezɨ dughiabar zurara, God deraghavɨra Esra gami, kamaghɨn Esra bizir tiziba bagha Atrivim Artaserksisɨn azangsɨsi, ana ganɨdi. Egha Artaserksis atrivimɨn itima, an namba 7ɨn azenimɨn, Esra Israelian gumazamizir igharaziba ko Babilon ategha ua Jerusalemɨn zui. Men aven ofa gamir gumaziba ko Livaiba, ko onger akabar faragha zuir gumaziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn garir gumaziba koma, Godɨn Dɨpenimɨn ingangarimɨn gamir gumaziba. 8-9 Esra me ko, iakɨnir faraghavɨra itimɨn, an aruer farazimɨn Babilon ategha Jerusalemɨn zui. Ezɨ God men akurazɨ, me iakɨnir namba 5ɨn, an aruer farazimɨn Jerusalemɨn oto. 10 Esra, Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibagh fogh deravɨra dar gɨn mangasa, pamtemɨn ingarir gumazim. Egha a uaghan arazir God ifongeziba ko bizir a damuasa me mɨkemeziba, deravɨra Israelian sure damutɨ, me uaghan deravɨra dar gɨn mangam.

Atrivim Artaserksis, Esra bagha akɨnafarim osiri

11 Ofa gamir gumazir kam Esra, a uaghan Godɨn Arazibagh fozir gumazibar mav, a Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba ko arazir God ifongeziba, a bar dagh fo. Ezɨ dughiar kamɨn, Atrivim Artaserksis akɨnafarir mam osirigha Esra ganɨngi. Ezɨ akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

12 “Kɨ Atrivim Artaserksis, kɨ kantrin atrivibar atrivir ekiam. Dughiar aghuim Esra, nɨ ofa gamir gumazim, egha Godɨn Uan Nguibamɨn Itimɨn Araziba, nɨ bar adagh fo. 13 Kɨ akar gavgavimɨn uan ingangarir gumazibav kemegha ghaze, Israelian gumazamizir datɨrɨghɨn kagh itiba, ko ofa gamir gumaziba, ko Livaiba, men nɨn gɨn Jerusalemɨn mangɨsɨ ifuegh, egh me mangɨ.

14 “Kɨ 7plan gumazir nɨghnɨzir aghuiba na ganɨdiba ko, e nɨ amadaghtɨ, nɨ mangɨ Jerusalem ko Judan gumazamiziba itir danganiba bar dar gan, egh kamaghɨn me gɨfogham, me Godɨn Arazibar suiragha dar gɨntɨsi, o puvatɨ. Godɨn Arazimɨn Akɨnafarir kam, a nɨn agharimɨn iti, ezɨ nɨ an suiraghav iti. 15 Ezɨ kɨ uan fofozir gumaziba ko, gol ko silva ko bizir aghuitaba inigh Israelian God danɨngasa. Eghtɨ nɨ bizir aghuir kaba inigh mangɨ Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itimɨn dar arɨgh. 16 Egh uaghan, nɨ Babilonɨn Distrighɨn inizir gol ko silvaba inigh mangɨ. Egh uaghan, bizir Israelia ko ian ofa gamir gumaziba Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarasa puram anɨngiziba, nɨ da inigh mangɨ.

17 “Nɨ deravɨra dagɨabar amu. Nɨ bulmakaun apuriba ko, sipsipɨn apuriba ko sipsipɨn nguziba, ko wit ko wain, givezegh da inigh mangɨ Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn otogh ofa gamir dakozimɨn ofa damu. 18 Ia ofan kabagh ivezegh gɨvaghtɨ gol ko silvan naba ikɨvɨra ikɨtɨ, nɨ uan adarazi ko ia uan God ko mɨkɨmɨva, an nɨghnɨzim gɨfogh, dagɨar kaba isɨ bizir a ifongezibagh ives. Egh ia fogh gɨvagh bizir kabara, dagɨar kabar dagh ivesegh. 19 Ia itariba ko dɨpaba apir itarir ia uan Godɨn Dɨpenimɨn an ziam fasa me ia ganɨngiziba, ia da inigh mangɨ bar da isɨ uan Godɨn Dɨpenimɨn ada arɨkigh. 20 Eghtɨ bizir kaba oteveghtɨ, ia nan dagɨar dɨpenimɨn na da dagɨataba inigh bizir otevezir igharaz tabagh ivesegh.

21 “Kɨ Atrivim Artaserksis, nan dagɨar dɨpenimɨn ingangarir gumaziba, me Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn iti, ezɨ kɨ akar gavgavim me ganɨdi. Nan mɨgɨrɨgɨam kamakɨn, ofa gamir gumazir kam Esra, Godɨn uan Nguibamɨn Itimɨn Araziba, a bar deravɨra dagh fo. A Godɨn Dɨpenimɨn ingarsɨ, bizir tizim bagh ian azangam, eghtɨ ia zuamɨram a danɨngigh. 22 Eghtɨ bizir ia a danɨngamiba, da dɨbononir kam gafighan markɨ, Silva 3,400 kilogamra ikɨ, wit 500 beghiabara ikɨ, wain 2,000 litara ikɨ, eghtɨ olivɨn borem 2,000 litara ikɨ. Eghtɨ amangsɨzim a ifongezɨ moghɨn ia a danɨng. 23 Ia Godɨn Uan Nguibamɨn Itim, uan Dɨpenim bagha ifongezir biziba, ia bar ada isɨ Ezra danɨng. Kɨ kamaghɨn ifonge, Godɨn adarim, na ko nan boriba ko nan ovavir borir gɨn otivamiba, bar en ikian kogham.

24 “Ia orakigh, ia ofa gamir gumaziba, ko Livaiba, onger akabar faragha zuir gumaziba, Godɨn Dɨpenimɨn garir gumaziba, koma Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim gamir gumaziba ko Godɨn Dɨpenimɨn ingarir gumazir igharaziba, ia takisɨn dagɨaba me dam da inian markɨ.

25  *“Kɨ fo, Esra, nɨn God fofozir bar avɨrim nɨ ganɨngi, kamaghɨn nɨ ingangaribar faragha zuir gumaziba ko jasba, amɨseveghtɨ, me gumazamizir Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn ikia Godɨn Arazibar gɨn zuiba, deragh me gativagh me damu. Egh ian gumazamizitaba deragh Godɨn Arazibagh foghan koghtɨ, nɨ deragh men sure damutɨ, me fogh dar gɨn mangam. 26  *Eghtɨ gumazitaba nɨn Godɨn Arazibar gɨn mangan kogham, o kɨ Atrivim Artaserksis, nan akar gavgaviba dar gɨn mangan kogham, eghtɨ nɨ bar zuamɨra ivezir kuram me danɨngam. Nɨ me mɨsueghtɨ me aremegh, o me amadaghtɨ me mangɨ saghon itir kantrin igharazitamɨn mangɨ, o men biziba inigh, o me isɨ kalabus datɨgh.”

Esra Godɨn ziam fe

27 Ezɨ Esra ghaze, “Ikiavɨra Itir God, an en inazir afeziabar God, kɨ bar a mɨnabagha an ziam fe! An Atrivim Artaserksisɨn nɨghnɨzim fezɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itim deragha a damuasa ifuegha tuavir kam atɨ.* 28 God nan apangkuvighavɨra ikia, kamaghɨn an atrivim ko nɨghnɨzir aghuiba atrivim ganɨdir gumaziba, ko an ingangaribar faragha zuir gumazir dapaniba nɨghnɨzim me ganɨngizɨ, me nan akurvaghasa bar akonge. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nan God, a nan akuragha gavgavim na ganɨngizɨ, kɨ Israelian anababar gumazir dapanir avɨriba uabɨn gɨn Jerusalemɨn mangasa men azangsɨzima, me uaghan mangasa ifonge.”

8

Judan gumazir uamategha Jerusalemɨn ghuzibar ziaba

1 Kar Israelian anababar gumazir dapanir Babilonɨn kalabus ategha, Esran gɨn uamategha Jerusalemɨn ghuziba, men ziabar kara. Dughiar kamɨn Artaserksis atrivimɨn iti.

2-3 Gersom, a Finiasɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav.

Ezɨ Daniel, Itamarɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav.

Ezɨ Hatus, a Sekanian otarim, egha Devitɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav.

Ezɨ Sekaraia, Parosɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav. Ezɨ an adarazi 150plan gumaziba Sekaraia ko ghue. Men ikɨzimɨn adarazir, akɨnafarir men inazir afeziabar ziaba itir mam, me an suira.

4 Ezɨ Elioenai, a Serahian otarim egha Pahatmoapɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav. Ezɨ an adarazi 200plan gumaziba a ko ghue.

5 Ezɨ Sekania, a Jahasielɨn otarim, ezɨ an adarazir 300plan gumaziba a ko ghue.*

6 Ezɨ Ebet a Jonatanɨn otarim, egha Adinɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav. An adarazir 50plan gumaziba a ko ghue.

7 Ezɨ Jesaia, Atalian otarim. Egha Elamɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav. Ezɨ an adarazir 70plan gumaziba a ko ghue.

8 Ezɨ Sebadaia, a Maikelɨn otarim, egha Sefatian ikɨzimɨn ovavir boribar mav. An adarazir 80plan gumaziba a ko ghue.

9 Ezɨ Obadia, a Jehielɨn otarim, egha Joapɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav. Ezɨ an adarazir 218plan gumaziba a ko ghue.

10 Ezɨ Selomit, a Josifian otarim. An adarazir 160plan gumaziba a ko ghue.†

11 Ezɨ Sekaraia, a Bebain otarim, egha Bebain ikɨzimɨn ovavir boribar mav. An adarazir 28plan gumaziba a ko ghue.

12 Ezɨ Johanan, a Hakatanɨn otarim, egha Asgatɨn ikɨzimɨn ovavir boribar mav. An adarazir 110plan gumaziba a ko ghue.

13 Ezɨ Elifelet ko Juel ko Semaia, me Adonikamɨn ikɨzibar ovavir boriba. Egha Adonikamɨn adarazir 60plan gumaziba, gumazir kaba ko ghue. Egha me dughiar kamra me ko ghuzir puvatɨ. Me gɨn dughiar igharazimɨn ize.

14 Ezɨ Utai ko Sakur, aning Bikvain ikɨzimɨn ovavir boribar gumazimning. Bikvain adarazir 70plan gumaziba aning ko ghu.

Esra Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuasa Livain marazi amɨsefe

15 Kɨ Esra, kɨ me ko ghua Ahavan nguibar ekiamɨn Faner an amadaghan zuimɨn gumazamiziba akuvagha, me ko 3plan aruebar danganir kamɨn iti. Egha kɨ ofa gamir gumazibar marazir garima, me en tongɨn ti, ezɨ Livain tav itir puvatɨ. 16 Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir dapanir 9plan diazɨ me izi. Gumazir kabar ziabar kara: Elieser, Ariel, Semaia, Elnatan, Jarip, Elnatanɨn igharazim ko Natan, Sekaraia koma Mesulam. Egha kɨ uaghan fofozir aghuim itir gumazir pumuningɨn dia. Aningɨn ziamning, Joiarip koma Elnatan. 17 Egha kɨ me amadazɨma, me Ido bagha ghue. Ido a Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumazim. Egha nguibam Kasifian gumazir dapanim. Kɨ akam amaga ghaze, a koma, a ko ingarir gumazibar azaraghtɨma, a gumazitaba amadaghtɨma me izɨ, e ko Godɨn Dɨpenimɨn ingaram.

18 Godɨn apangkuvim e ko itima, a Livain gumazir mam e bagha anemada. An ziam Serebia, egha Malin adarazir mav. A deraghavɨra ingangaribagh ami. Ezɨ an otariba ko an adarasi, 18plan gumaziba a ko ize. 19 Ezɨ Ido uaghan Hasabia ko Jesaia amada. Aning Merarin adarazir gumazimning, egha uan ikɨzimɨn gumazir 20pla ko ize. 20 A uaghan 220plan gumazir Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim damuamiba amangi. Fomɨra Atrivim Devit uan gumazir dapaniba ko, gumazir kabar inazir afeziabagh inabazɨ, me Livaibar akura. Ezɨ 220plan gumazir kabar ziaba, akɨnafarir mamɨn iti.

Esra Israelian gumazamiziba ko me bar moghɨra dagheba ategha God ko mɨgei

21 E Ahavan Fanemɨn boroghɨn ikiava, kɨ kamaghɨn gumazamizibav gei, “E dagheba ateghɨva uan Godɨn damazimɨn uari abɨnigham. Egh e Jerusalemɨn mangamin dughiamɨn, e uarir akuraghsɨ an azaraghtɨ, an e ko en boriba ko en bizibar ganam.” 22 Kɨ kamaghɨn me mɨgei, kɨ tizim baghavɨra atrivimɨn azangsɨghan aghua, eghtɨ a tuavimɨn en apanibar e geghuvamin hoziabagh apiaghirir gumaziba ko mɨdorozir gumaziba na ganighai.

Kɨ atrivim ko itir dughiamɨn, kɨ kamaghɨn a mɨkeme, “En God a bar deraghavɨra gumazamizir an gɨn zuibagh ami. A uaghan gumazamizir an akabar gɨn zuir puvatɨziba, a men atara mɨzazim me gasi.” Kɨ kamaghɨn atrivim mɨkeme, kamaghɨn amizɨma, kɨ mɨdorozir gumaziba bagh an azangsɨghan aghumsɨki. 23 Egha e dagheba ategha uan God ko mɨgeima, an en akam baragha, e geghuva deraghavɨra e gami.

Ofa gamir gumaziba Godɨn Dɨpenimɨn ofabar amuamin bizibar gan

24 Kɨ Serebia ko Hasabia ko 10plan faraghavɨra zuir ofa gamir gumazir igharaziba mɨsevegha, men diazɨ me ize. 25 Bar fomɨra atrivim ko nɨghnɨzir aghuiba a ganɨdir gumaziba, ko gavmanɨn ingarir gumazir dapaniba, ko Israelian gumazamiziba bar, me silvaba ko golba ko itariba isa Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuasa na ganɨngi. Ezɨ kɨ da inigha dar osɨmtɨzim mengegha, da isava ofa gamir gumazir kabagh anɨngi. 26 Bizir kɨ me ganɨngizir kaba, dar osɨmtɨziba kamakɨn: Silvan osɨmtɨzim, 22,000 kilogrem, ezɨ golɨn osɨmtɨzim 3,400 kilogrem, ezɨ 100plan silvan itarir ekiar kabar osɨmtɨzim, da vaghvagha 34 kilogrem.‡ 27 Golɨn itarir ekiar 20pla, dar osɨmtɨzim vaghvagha 8 kilogrem ko 400 grem. Brasɨn itarir ekiar pumuning, me bar deraghavɨra aningɨn ingarizɨ aning taghtasi, ezɨ aningɨn ivezim mati golɨn itarir ekiar pumuning.

28 Ezɨ kɨ 12plan ofa gamir gumazibagh anɨga kamaghɨn me mɨgei, “Ia oragh. Ia Ikiavɨra Itir God, en inazir afeziabar God, a ua bagha ia amɨsevezɨ, ia an damazimɨn zuegh an ingangarim damuam. Ezɨ kamaghɨra, itariba ko dɨpaba apir itariba uaghan Godɨn damazimɨn zue, egha da an bizibara. Ezɨ silva ko gol, gumazamiziba uan ifongiamɨn gɨn ghua da isa pura ofan mɨn Ikiavɨra Itir God ganɨngi. 29 Ia bizir kaba deravɨra dar gan mangɨ Jerusalemɨn Godɨn Dɨpenimɨn otogh. Egh ia munagh da isɨva, Godɨn Dɨpenimɨn aven itir danganimɨn mangɨ ofa gamir gumazir ekiaba ko Livaiba ko Israelian ikɨzibar gumazir dapaniba, ia men damazimɨn bizir kabar osɨmtɨziba meng men agharim darɨgham.” 30 Kɨ mɨkemegha gɨvazɨma, ofa gamir gumaziba ko Livaiba, me e ko Jerusalemɨn mangasa, silva ko gol ko itariba isi.

Esra ko Judan gumazir kalabusɨn ikeziba, me uamategha Jerusalemɨn ghue

31 Kar iakɨnir faragha zuimɨn, namba 12ɨn aruemɨn, e Jerusalemɨn mangasa Ahavan Fanem ataki. Ezɨ en God e ko ikia, deravɨra en garima, bizir kuratam tuavimɨn e batozir puvatɨ. Kamaghɨn apaniba iza e mɨsoghezir puvatɨzɨ, okɨmakɨar gumaziba tuavir mɨriamɨn mongegha uari fava en mɨkɨrava en biziba okemezir puvatɨ. 32 E ghua Jerusalemɨn otivigha, 3plan aruebar avughsa pura iti. 33 Egha namba 4ɨn aruemɨn, e Godɨn Dɨpenimɨn ghua silva ko gol ko itarir kabar osɨmtɨziba mengegha, da isa ofa gamir gumazim Meremot ganɨngi. Meremot a Urian otarim. A ko Finiasɨn otarim, ofa gamir gumazim Eleasar, koma Livain gumazir pumuning, Josabat a Jesuan otarim, ko Noadia, a Binuin otarim ko me ganɨngi. 34 Me bar uari inigha bizir kaba deravɨra da mengegha da guragha dar osɨmtɨzim gɨfogha ghaze, biziba bar iti. Egha da isa akɨnafarimɨn aven vaghvagha da osiri.

35 Dughiar kamɨn, kalabus ategha ua izezir gumazamiziba bar, asɨzir maba inigha iza Israelian God bagha asɨziba tue da isia mɨghɨrir ofabar amuasa. Me Israelian anabar 12pla bagha bulmakaun apurir 12plan ofa gami. Egha uaghan sipsipɨn apurir 96pla, ko 77plan sipsipɨn nguziba isa ofa gami. Egha uaghan memen 12pla isa me uan arazir kuraba gɨn amangasa uaghan dar ofa gami. Asɨzir kaba bar, me avimɨn tue da bar isia mɨghɨrir ofabar mɨn Ikiavɨra Itir God ganɨngi. 36 Egha uaghan me akɨnafarir atrivim me ganɨngizim isava, Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn gumazir dapanim ko, a ko ingarir gumazir igharazibagh anɨngizɨ me an ganigha, gɨn deravɨra Godɨn gumazamizibagh amua, Godɨn Dɨpenimɨn ingangarimɨn men akurvasi.

9

Judan marazi, arazir kurabagh amua God gɨfozir puvatɨzir ikɨzibar guivibar iti

1 Bizir kaba bar gɨvazɨma, gɨn Israelian gumazir dapaniba iza kamaghɨn na mɨgei, “Israelian gumazamiziba ko ofa gamir gumazir maba ko Livaiba, God gɨfozir puvatɨzir darazir saghuiamɨn itir puvatɨgha men arazibagh ami. Kar arazir kurabagh amir ikɨziba. Me Kenania ko Hitia, Peresia, Jebusia, Amonia, Moapia, Isipia ko Amoria. 2 Judan gumazir maba, uari ko uan otariba bagha men guivir mabar ikiasa me ini. Kamaghɨn amizɨ, e God ua bagha amɨsevezir darasi, e God gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba ko porogha men mɨn ami. Gumazir dapaniba ko ingangarimɨn garir gumaziba kamaghɨn amima, gumazir igharaziba men gara uaghan men mɨn ami.” 3 Ezɨ kɨ mɨgɨrɨgɨar kam baregha, nan navim bar oseme. Ezɨ kɨ uan korotiam abɨagharigha uan dapanir arɨzim ko ghuamasɨzibar suigha da asiagharɨki. Ezɨ nan nɨghnɨziba bar otevezɨ kɨ puram aperaghav iti. 4 Kɨ osemegha aperaghav ikia ghuavti guaratɨzimɨn ofa damuamin dughiam oto. Ezɨ gumazamiziba nan gara men marazi kamaghɨn fo, kalabus ategha ua izezir gumazamiziba, deravɨra Godɨn gɨn zuir puvatɨgha arazir kurabagh ami. Egha me Israelian Godɨn akabagh fogha an anɨngagharim gɨnɨghnɨgha bar atiatingi. Egha men avɨrim iza kɨ aperaghav iti naghɨn tugha nan gari.

5  *Ezɨ guaratɨzimɨn ofa damuamin dughiam otozɨ, kɨ uan korotiar ruarim ko azenan itir korotiar kɨ abɨaghariziba, da nan mɨkarzimɨn ikiavɨra itima, kɨ dɨkafi. Egha kɨ Ikiavɨra Itir God, a nan God, an damazimɨn uan tevimning apɨrigha uan agharimning fegha kamaghɨn God ko mɨgei, 6  *“O God, nɨ nan God. Kɨ uan guam fegh nɨn ganan bar aghumsɨki, Kɨ fo, en arazir kuraba bar ekevegha ghua en dapanibagh afiragha bar pɨn ghu. En osɨmtɨzim bar ekevegha ghua overiamɨn mɨn pɨn mar ghuavanabo. 7 Bar fomɨra, en inazir afeziabar dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, en arazir kurabar osɨmtɨzim bar ekevegha ikiavɨra iti. En arazir kurar kaba bangɨn, nɨ en atriviba ko en ofa gamir gumaziba ko e isa, atrivir igharazibar agharim gatɨzɨ, me iza en suigha e mɨsozi e ariaghiri, me en biziba okɨa, egha kalabuziabar mɨn e atera ghue. E guizbangɨra bar ikuvigha aghumsigha kamaghɨra iti.

8  *“O Ikiavɨra Itir God, nɨ en God, nɨ datɨrɨghɨn en apangkuvigha, en ikiavɨra itir varazira ataghizɨma, e kalabuziam ategha, deravɨra nɨn nguazir bar zuezir kamɨn aven iti. Guizbangɨra, nɨ en akurazɨma, e mati kalabusɨn aven ikiavɨra itima, nɨ gavgavim e ganɨngi. Egha nɨ en akuragha, en damazibagh amizɨ, e ua deravɨra gari. 9 Guizbangɨra, e mati kalabusɨn itima, en God e ataghizɨ, e kalabusra ikiavɨra itir puvatɨ. Nɨ en apangkuvigha Persian atrivibar damazimɨn deraghavɨra e gamua, ikɨrɨmɨrir igiam e ganɨdi. Ezɨ me nɨn Dɨpenir akaraghirezim uam an ingarasa en amamangarɨsi. Egha en akurvazima, e kagh Juda ko Jerusalemɨn deravɨra iti.

10 “O en God, bizir kaba bar otivizɨ, e datɨrɨghɨn ua manmaghɨn mɨkɨmam? Nɨ arazir aghuibar e gamima, e nɨn akar bar gavgaviba barazir puvatɨ. 11 Nɨn akam inigha izir gumaziba, me nɨn ingangarir gumaziba, me nɨn akar gavgavim isa kamaghɨn e mɨgei, nguazir e aven mangɨ iniamim, a nɨn damazimɨn zuezir puvatɨ. Ezɨ, guizbangɨra, gumazamizir nguazir kamɨn itiba, men araziba bar mɨzegha bar ikufi. Ezɨ men arazir kurar kaba nguazim bar anevara. 12  *Kamaghɨn amizɨ, ia uan guiviba men otaribar anɨngan markɨ. Egh uan otariba men guivibar anɨngan markɨ. Egh me deravɨra ikɨsɨ ia men akurvaghan markɨ. Egh me damuamin biziba, ia men akurvaghan markɨ. Ia deraghvɨra nan akam baregh, egh deravɨra dapiagh gavgavigham. Eghtɨ ian ovavir boriba nguazir kamɨn deravɨra dapiagh gavgavigh, nguazir kamɨn dagher aghuibar amɨ mamaghɨra ikiam.

13 “Bar guizbangɨra, nɨ kamaghɨn e mɨkemezɨ, e nɨn akam baraghizir puvatɨgha, arazir kurar avɨrim gamua osɨmtɨzir ekiam en iti. Ezɨ puvatɨ, nɨ e gasɨghasɨgha bar e agɨvazir puvatɨ. Nɨ en marazi ataghizɨma varazira ikiavɨra ikia kati. 14 E bizir kabagh fo, egh e tizim bagh nɨn Akar Gavgaviba bareghan kogh, ua gumaziba ko amizir arazir kurabagh amiba, e men ikiam? Kar bar arazir kuram. E fo, e kamaghɨn damightɨma, nɨ en anɨngagheghtɨ, en ikiavɨra itir varazira me ua ikian kogham. 15  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelian God, nɨ arazir aghuibaram ami. Ezɨ e arazir kurabagh amima, nɨ pazavɨra e gamima, en ikiavɨra itir varazira iti. Egha e fo, e nɨn boroghɨn mangasava, e gumazamizir aghuiba puvatɨ. E arazir kurabagh amir gumazamiziba, egha e osɨmtɨzim ikia, nɨn damazimɨn tuivan ibura.”

10

Me God gɨfozir puvatɨzir amizibar ikian koghamin arazimɨn akam akɨri

1 Egha Esra, Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn ikia nguazir kamɨn guivibar ikiamin arazimɨn osemegha, God ko mɨgɨa nguazimɨn uabɨ ekunigha irɨghav ikia azia arazir kurar kabar gun mɨgɨavɨra iti. Ezɨ Israelian gumaziba ko amiziba, ko borir bar avɨrim, bar izava anekɨarugha uaghan puvɨrama aziava arai. 2 Ezɨ Sekania, a Jehielɨn otarim, egha Elamɨn ikɨzimɨn mav, a iza kamaghɨn Esra mɨgei, “Bar guizbangɨra, e Godɨn akam batuegha God gɨfozir puvatɨzir amizibar iti. Ezɨ tuavir mam iti, eghtɨ Israelian gumazamiziba tɨghar ua nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiam. 3 E datɨrɨghɨn uan God ko akar gavgavim akɨrigh mɨkɨm suam, e uan amuir en gɨn zuir kaba ko men boriba, isɨ ua me amangightɨ, me ua uan nguibabar mangam. Nɨ ko gumazir Godɨn Akar Gavgavibar apengan itir igharaziba, ia e mɨkɨm. Eghtɨ Godɨn Araziba manmaghɨn damusɨ e mɨkɨmtɨ, e a damuam. 4 Nɨ dɨkavigh tugh, kar nɨn ingangarir nɨ damuamim. E nɨ ko navir vamɨra ikia nɨn gɨrakɨrangɨn iti. Eghtɨ nɨ gavgavigh a damu.”

5 Kamaghɨn amizɨ, Esra dɨkavigha ofa gamir gumazibar, gumazir dapaniba ko Livaiba ko Israelia mɨkeme, eghtɨ me Sekania mɨkemezɨ moghɨn, akar dɨkɨrɨzim God ko a damuam. Egha me akar kam akɨri. 6 Ezɨ Esra Godɨn Dɨpenimɨn tiar akam ategha Eliasipɨn otarim, Jehohanan itir danganimɨn ghugha, dɨmagarir kamɨn aziava, Israelian kalabus ategha ua izezibar arazir kurar kam gɨnɨghnɨgha, daghetam ko dɨpatam amezir puvatɨ.

7 Ezɨ me akam amadagha ghaze, Juda ko Jerusalemɨn itir kalabus ategha ua izezir gumaziba, me bar izɨ Jerusalemɨn uari akufagh. 8 Ezɨ gumazir dapaniba ko ingangaribar garir gumaziba akar gavgavim me ganɨga ghaze, dughiar 3pla tɨghar otogh gɨvamimɨn, ia bar izɨ. Eghtɨ gumazitam izeghan koghtɨ, e an biziba a dama da iniam. Egh Israelian gumazamizibar tongɨn a batuegham.

9 Ezɨ 3plan dughiar kaba otogha gɨfa. Kar iakɨnir namba 9ɨn, an aruer namba 20, Judan anabamɨn gumazamiziba ko Benjaminɨn anabamɨn gumazamiziba bar iza Jerusalemɨn otifi. Egha me Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn uari akuvamin danganimɨn apia. Ezɨ maburan amozim arɨki. Me osɨmtɨzir kamɨn mɨgɨrɨgɨaba baraghasa nɨghnɨgha atiatia itima, amozim iza mamaghɨra iti, ezɨ me arugharugha nɨsi.

10 Ezɨ ofa gamir gumazim Esra dɨkavigha tugha kamaghɨn me mɨgei, “Ia nguazir kamɨn ikɨzibar amizir God gɨfozir puvatɨzibar iti, ezɨ arazir kamɨn, ia Godɨn akam batoke. Egha Israelian arazir kuram osɨmtɨzim gamima, a bar ekefe. 11 Ia oragh. Ia datɨrɨghɨn, uan arazir kurabar gun Ikiavɨra Itir Godɨn mɨkɨm, a ian inazir afeziabar God. Egh a ifongezir arazibara ia dar amu. Egh en nguazimɨn itir ikɨzibar gumazamiziba ko poghan markɨ. Egh uaghan God gɨfozir puvatɨzir amizir ia itiba batokegh.”

12 Ezɨ gumazamizir kaba bar pamtemɨn kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra! E nɨ mɨgei moghɨra damuam.”

13 Egha me uaghan kamaghɨn mɨgei, “En avɨrim bar ekefe. Ezɨ amozim uaghan ekevegha pamten izi, eghtɨ e purama azenimɨn kamagh mɨtivigh ikɨ akam akɨran kogham. Osɨmtɨzir e amizir kam, e aruer vamɨra o aruer pumuningɨn anekɨrighan koghan. En avɨrim, arazir kurar kam uaghan an aven ti. Ezɨ e zuamɨra uari akɨrighan kogham. 14 Ia en amamangatɨghtɨma, en gumazir dapanibara ikɨva e bagh osɨmtɨzir kam akɨr. Ia dughiataba amɨseveghtɨ, gumazir amizir God gɨfozir puvatɨzibar itiba, vaghvagha izɨtɨ, nguibaba vaghvagh men gumazir dapaniba ko jasba, me ko bizir kam akɨram. Eghtɨ tuavir kamɨn en Godɨn anɨngagharir kuram e ataghɨragham.” 15 Gumaziba bar mɨgɨrɨgɨar kamɨn amamangatɨzɨ, Asahelɨn otarim Jonatan, ko Tikvan otarim Jasea, aning aghua. Ezɨ Livain gumazim Sabetai koma Mesulam, aning uaghan aghuagha Jonatan koma Jasean nɨghnɨzim bagha gavgafi.

16 Ezɨ kalabus ategha izezir darasi, nɨghnɨzir kam gifonge. Ezɨ ofa gamir gumazim Esra, gumazir dapaniba amɨsevegha men ziaba osiri, me vaghvagha uan anababar ikɨzibar gumazir dapaniba. Ezɨ namba 10ɨn iakɨnimɨn, an aruer faragha zuimɨn, me apiagha osɨmtɨzir kamɨn garava a tuisɨsi. 17 Ezɨ iakɨnir 3plan gɨn, gumazir ikɨzir igharazibar amizibar itiba, me men osɨmtɨzir kaba akɨrigha gɨfa.

Amizir God gɨfozir puvatɨzibar pabar ziaba

18 Kar, ofa gamir gumazir God gɨfozir puvatɨzir amizibar itiba, men ziabar kara:

Masea ko Elieser ko Jarip ko Gedalia. Me Josuan ikɨzim. Ezɨ Josua Jehosadakɨn otarim. 19 Me uan amuiba batueghasa, akar gavgavim akɨri. Me kamaghɨn fo, me arazir kuramɨn osɨmtɨzim iti. Egha men osɨmtɨzim bangɨn me vaghvagha sipsipɨn apurir mam inigha Godɨn ofa gami, eghtɨ God men arazir kuramɨn osɨmtɨzim gɨn amadagham.

20 Ezɨ Hanani ko Sebadaia, aning Imerɨn ikɨzimɨn ovavir otarimning.

21 Ezɨ Harimɨn ovavir boribar marasi, men ziabar kara: Masea, Elaija, Semaia Jehiel koma Usia.

22 Ezɨ Pasurɨn ovavir boribar marasi, men ziabar kara: Elioenai, Masea, Ismael, Netanel, Josabat koma Elasa.

23 Kar Livain gumazir amizir God gɨfozir puvatɨzibar itibar ziaba:

Josabat, Simei, Kelaia, an ziar mam, Kelita, ko Petahia, Juda ko Elieser.

24 Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumazibar mav, a God gɨfozir puvatɨzir amizimɨn iti, a Eliasip, a uabɨra.

Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar ekiamɨn garir gumaziba, God gɨfozir puvatɨzir amizibar itiba, men ziabar kara: Salum, Telem ko Uri.

25 Ezɨ Israelian gumazir igharaziba, me God gɨfozir puvatɨzir amizibar iti, men ziabar kara:

Ramia, Isia, Malkia, Mijamin, ko Eleasar ezɨ mav Malkia ko Benaia, kar Parosɨn ikɨzimɨn ovavir boriba.

26 Ezɨ Matania, Sekaraia, Jehiel, Apdi, Jeremot ko Elaija. Kar Elamɨn ikɨzimɨn ovavir boriba.

27 Ezɨ Elioenai, Eliasip, Matania, Jeremot, Sabat, koma Asisa. Kar Satun ikɨzimɨn ovavir boriba.

28 Jehohanan, Hanania, Sabai, ko Atlai. Kar Bebain ikɨzimɨn ovavir boriba.

29 Mesulam, Maluk, Adaia, Jasup, Seal ko Jeremot. Kar Banin ikɨzimɨn ovavir boriba.

30 Atna, Kelal, Benaia, Masea, Matania, Besalel, Binui, ko Manase. Kar Pahatmoapɨn ikɨzimɨn ovavir boriba.

31-32 Elieser, Isiya, Malkia, Semaia, Simeon, Benjamin, Maluk, ko Semaria. Kar Harimɨn ikɨzimɨn ovavir boriba.

33 Matenai, Matata, Sabat, Elifelet, Jeremai, Manase, ko Simei. Kar Hasumɨn ikɨzimɨn ovavir boriba.

34-42 Madai, Amram, Uel, Benaia, Bedea, Keluhi, Vania, Meremot, Eliasip, Matania, Matenai, Jasu, Bani, Binui, Simei, Selemia, Natan, Adaia, Maknadebai, Sasai, Sarai, Asarel, ko Selemian. Semaria, Salum, Amaria, ko Josep. Kar Banin ikɨzimɨn ovavir boriba.

43 Jeiel, Matitia, Sabat, Sebina, Jadai, Joel, ko Benaia. Kar Nebon ikɨzimɨn ovavir boriba.

44 Gumazir kabanang, bar God gɨfozir puvatɨzir amiziba inigha dar iti, ezɨ amizir kabar marazi boriba bategha gɨfa. Ezɨ Israelian gumazir kaba uan amuiba ko borir kaba batoghezɨ, me uamategha uan nguibabar ghue.*

* 1:1: Jeremaia 25:11-14; 29:10

* 1:2: Aisaia 44:28

* 1:9-10: Ves 9 ko 10ɨn aven, Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:61-62: Dɨboboniba 16:39-40

* 2:63: Dɨboboniba 27:21

* 2:70: 1 Eghaghaniba 9:2; Nehemia 11:3

* 3:2: Ua Me Ini 27:1

* 3:3: Dɨboboniba 28:1-8

* 3:4: Dɨboboniba 29:12-38

* 3:5: Dɨboboniba 28:11--28:31

* 3:10: 1 Eghaghaniba 25:1

* 3:11: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 118:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 3:12: Hagai 2:3

* 4:2: 2 Atriviba 17:24-41

* 4:6: Esta 1:1

* 4:7: Akɨnafarir kamɨn mɨgɨrɨgɨam, ves 4:7 tugha ghua ves 6:18ɨn, me Hibrun akamɨn an osirizir pu. Puvatɨ. Me Aramɨn akamɨn an osiri.

* 4:24: Hagai 1:1; Sekaraia 1:1

† 4:24: Ves 24, an a sapta 4 ves 5ɨn mɨgɨrɨgɨar otevimɨn tugha zui. Ezɨ 4:6-23, Atrivim Darius aremegha gɨvazɨ, azenir avɨribar gɨn bizir avɨrir otiviziba, an dar gun mɨgei.

* 5:1: Hagai 1:1; Sekaraia 1:1

* 5:2: Hagai 1:12; Sekaraia 4:6-9

* 5:12: 2 Atriviba 25:8-12; 2 Eghaghaniba 36:17-20; Jeremaia 52:12-15

* 5:13: Esra 1:2-11

* 6:14: Hagai 1:1; Sekaraia 1:1

* 6:15: Judabar iakɨnim Adar, an en iakɨnimning Februari ko Masɨn otifi.

* 6:19: Ua Me Ini 12:1-20

* 7:25: Godɨn Araziba 16:18; Malakai 2:7; Matyu 23:2-3

* 7:26: Esra 6:11-12

* 7:27: Esra uabɨ sapta 7:27--9:15 osiri, ezɨ gumazir igharazim saptan igharaziba osiri.

* 8:5: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 8:10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 8:26: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 9:5: Ua Me Ini 9:29; 9:33

* 9:6: 2 Eghaghaniba 28:9; Esra 9:13-15; Akar Mogomem 18:5

* 9:8: Esra 9:13; 9:15; Aisaia 22:23

* 9:12: Ua Me Ini 34:11-16; Godɨn Araziba 7:1-5

* 9:15: Daniel 9:14; Rom 3:19; 1 Korin 15:17

* 10:44: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

Nehemia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Nehemia Osirizir Akɨnafarim

O

Nehemia

Akar faragha zuim

Fomɨra, Nehemian Akɨnafarim, a Esran Akɨnafarir akuar mamɨn mɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, akɨnafarir kam uaghan, Judan Atrivibar Eghaghanir Namba 2 uam a givɨragha, eghaghanir maba uam ada osiri. Nehemian Akɨnafarim akuar 3pla iti.

1. Persian atrivim, Judabar ganasa Nehemia amɨsefe, ezɨ Nehemia Jerusalemɨn ghugha, an dɨvazir bar mɨtiar gavgavim uam an ingarasa Judabar arira. Egha uaghan men dabirabim ko Godɨn ziam fer ingangariba akɨrava men akurvasi (Sapta 1--7).

2. Esra Godɨn Akar Gavgaviba dɨborima, gumazamiziba uan arazir kuraba aghuri (Sapta 8 ko 9).

3. Nehemia Jerusalem gativagha amizir bizibar eghaghanir igharaziba, da uaghan iti (Sapta 10--13).

Akɨnafarir kamɨn danganir avɨriba da Nehemian arazibagh eghari. A gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia zurara a ko mɨgeim.

Nehemia ua Jerusalemɨn dɨvazir bar mɨtiar gavgavimɨn ingari

1

(Sapta 1--7)

Jerusalem ikuvighavɨra iti, ezɨ bizir kam bangɨn, Nehemia bar oseme

1 Eghaghanir kam, Hakalian otarim Nehemia an osiri.

Bar fomɨra Artaserksis atrivimɨn itima, an azenir 20ɨn aven, Kislevɨn iakɨnim oto. Ezɨ kɨ Nehemia kɨ Susan nguibar ekiamɨn iti, a gavmanɨn faragha zuir nguibar ekiam.* 2 Ezɨ dughiar kamɨn Hanani nan aveghbuar mam ko gumazir bɨzir maba, Judan kantrin ategha iza Susan nguibar ekiamɨn otifi. Ezɨ kɨ me batogha fofoghasa kamaghɨn men azara, Judan gumazamizir Babilonɨn kalabuziam ategha ghueziba, me ti Jerusalemɨn nguibamɨn otivigha deragha iti, o puvatɨ? Ezɨ Jerusalemɨn nguibam uaghan deragha iti, o puvatɨ?

3 Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ. Gumazamizir Babilonɨn kalabus ategha uan nguazimɨn ghuezir varazira, me osɨmtɨzir ekiam iti. Ezɨ Ekiam gɨfozir puvatɨgha Jerusalemɨn boroghɨn itiba, me paza me gamizɨ me aghumsɨzir ekiam iti. Ezɨ Jerusalem avɨnizir dɨvazir bar mɨtiar gavgavim ikuvighavɨra iti. Ezɨ dɨvazir tiar akar avim fomɨra isiziba, da uaghan kamaghɨra iti. Jerusalemia dar ingarizir puvatɨ.”

4 Ezɨ kɨ akar kam baregha aperaghav ikia puv azi. Egha bar osemegha dughiar maba kɨ dagheba tagha, Godɨn Uan Nguibamɨn Itim ko mɨgɨavɨra iti. 5 Egha kɨ kamaghɨn God ko mɨgei:

“O Ikiavɨra Itir Godɨn Uan Nguibamɨn Itim, nɨ gavgavir ekiam itima, gumazamiziba nɨn atiatia nɨn apengan iti. Nɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim e koma a gamua, an gɨn ghua, egh nɨ akar dɨkɨrɨzir kam ateghan kogham. Eghtɨ gumazamizir nɨ gifongegha nɨn Akar Gavgavibar gɨn zuiba, nɨ zurara bar men apangkuvavɨra iti. 6 O God, kɨ nɨn ingangarir gumazim, arueba ko dɨmagariba kɨ Israelian akurvaghasa nɨn azangsɨsi, me nɨn ingangarir gumazamiziba. Kamagh amizɨ kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ kuarim atɨgh deravɨra nan azangsɨzim baragh. Kɨ guizbangɨra kamaghɨn nɨn damazimɨn mɨgɨa ghaze, kɨ uan inazir afeziaba ko, arazir kuram gamigha gɨfa. Ezɨ erara pu. Puvatɨ, Israelian gumazamiziba bar uaghan arazir kuram gami. 7  *E nɨn damazimɨn arazir kuram gami. Fomɨra nɨ uan Akar Gavgaviba, ko arazir nɨ ifongeziba, ko bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba, nɨ e bagha uan ingangarir gumazim Moses ganɨngi, ezɨ e datɨrɨghɨn dar gɨn zuir puvatɨ.

8-9  *“Akar Gavgavir nɨ fomɨra isa Moses ganɨngizim, nɨ a gɨnɨghnɨgh, egh a gɨn amangan markɨ. Nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Ia Israelian gumazamiziba akɨrim na gasaraghtɨ, kɨ ia batueghtɨ, ia tintinibar mangɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikiam. Egh gɨn, dughiar ia saghon itir kantrin kamɨn, ia navibagh iragh ua na bagh izɨ nan akamɨn gɨn mangam. Eghtɨ kɨ nguazir ua bagha mɨsevezim, a nan ziam famin danganim, kɨ ian aku an mangam. Ia kantrin bar saghon itibar ikɨtɨ, kɨ ua ia inigh izam.’ E ua nɨ bagha ize, kamaghɨn kɨ nɨn azai, nɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ en akurvagh.

10 “E Israelia nɨn ingangarir gumazamizibar mɨn iti. Egha e nɨn gumazamizibara. Nɨ uan gavgavir ekiamɨn, nɨ apanibar agharibar uam e inizɨ e ariaghirezir puvatɨ. 11 O Ekiam, e Israelia, e nɨn ingangarir gumazamiziba, e bar nɨ gifongegha egha nɨn ziam fe. Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ Israelian azangsɨziba baragh. Egh kɨ uaghan, kamaghɨn ifonge, nɨ nan azangsɨzim baragh, kɨ nɨn ingangarir gumazim. Kɨ mangɨ atrivimɨn ganamin dughiamɨn, nɨ atrivim damightɨ, a nan apangkuvigh egh nan akuragh.”

Kɨ atrivimɨn ingangarir gumazimɨn itir dughiamɨn, kɨ kamaghɨn God ko mɨgei. Nan ingangarim kamakɨn, kɨ atrivimɨn wainɨn dɨpamɨn gara a bagha a inigha izima an anepi.

2

Nehemia Jerusalemɨn zui

1 Ezɨ iakɨnir 4pla gɨvazɨ, dughiar mam Atrivim Artaserksis apima, kɨ wainɨn dɨpam inigha a bagha izi. Dughiaba bar kɨ ingangarir kam gamua nan navim ko guam bar dera. Ezɨ dughiar kam nan navim bar osemezɨ nan guam bar derazir puvatɨ. 2 Ezɨ atrivim nan azara, “Manmagh amizɨ nɨn guam ikufi? Nɨ arei puvatɨ, egha nɨ bizitam bagha navim ikufi?” Ame. Kɨ akar kam baregha dɨgavir kuram gami. 3  *Egha kɨ kamaghɨn atrivim mɨgei, “O atrivim, nɨ dughiar ruarimɨn deravɨra ikiam. Guizbangɨra, nan navim bar oseme. Nguibar ekiar me nan inazir afeziaba afazim, a bar ikuvighavɨra iti. Ezɨ dɨvazir bar gavgavir kamɨn tiar akaba, avim fomɨra dar isizɨ, da uaghan kamaghɨra iti. Kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha bar oseme.”

4 Atrivim akar kam baregha kamaghɨn nan azara, “Kɨ datɨrɨghɨn nɨ bagh tizim damuasa nɨ ifonge?”

Ezɨ kɨ zuamɨra uan navir averiamɨn aven uabɨn akurvaghasa Godɨn Uan Nguibamɨn Itimɨn azara. 5 Egha kɨ kamaghɨn atrivim mɨgei, “O atrivim, ga uaning, nɨn navim nan deraghtɨ, kɨ bizitam bagh nɨn azangam. Kamaghɨn, Nɨ ifuegh na amadaghtɨ, kɨ Judan nguazimɨn mangɨ nguibar ekiar uan inazir afeziabar mozibar itimɨn otogh, uan namakabar akuragh, ua uan nguibar ekiamɨn ingaram.”

6 Kɨ atrivim ko mɨgeima, ezɨ atrivimɨn amuim an mɨn aperaghav iti. Atrivim na baregha ghaze, “A dera, nɨ mangɨ. Nɨ dughiar ruarim o otevimɨn Judan nguazimɨn ikiam o? Nɨ manadɨzoghɨn ua izam?” Ezɨ kɨ uan nɨghnɨzimɨn gun a mɨgei.

7 Ezɨ kɨ atrivim akɨnafarim Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn, gavmanɨn gumazir dapaniba bagha osirizir akɨnafarim bagha an azara. Eghtɨ akɨnafarir kaba me mɨkemeghtɨ, me na ateghtɨ kɨ men nguibar ekiamɨn mangɨ, Judan Distrighɨn otogham. 8 Ezɨ uaghan kɨ Asap bagh akɨnafaritam osirasa atrivimɨn azara, gumazir kam Atrivimɨn ruaribar gari. Akɨnafarir kam a mɨkemeghtɨ a temer taba na danightɨma kɨ da abɨgham. Eghtɨ ter ararir kabar me Jerusalemɨn dɨvazimɨn tiar akabar ingarɨva, uaghan dɨpenir dɨvazir gavgavim itimɨn tiar akamɨn ingarightɨ, mɨdorozir gumaziba an ikɨ Godɨn Dɨpenimɨn ganam. Egh uaghan nan dɨpenim sara ingaram. Dughiar kamɨn, God na ko ikia nan akurvasi. Kamaghɨn amizɨ, atrivim bizir kabar nan amamangatɨ.

9 Egha atrivim mɨdorozir gumazir dapanir maba, ko mɨdorozir gumazir hoziabagh apiazir maba, me amadazɨ, me iza na ko tuavimɨn ghuavɨra iti. Egha e ghua Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir provinsɨn otifi. Egha atrivimɨn akɨnafarim isa provinsɨn kamɨn gavmanɨn garir gumazibagh anɨngi.

10 Ezɨ Bethoronɨn nguibamɨn gumazim Senbalat ko, Tobia an Amonian ikɨzimɨn ingangarir gumazir ekiar mam, aning orazi, kɨ Israelian akurvaghasa izi. Ezɨ aning bar na baseme.

11 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Jerusalemɨn otogha 3plan dughiabar pura iti. 12 God fomɨra Jerusalem bagh damuamin nɨghnɨzir kam nan navir averiamɨn aven na ganɨngi. Ezɨ dughiar kamɨn, kɨ gumazitam mɨkemezir puvatɨ. Egha kɨ ikia ghua dɨmagarir arɨzimɨn dɨkavigha gumazir maba ko, e apiazir danganir kam ategha nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn gari. Kɨ uabɨra uan donki gaperagha zui, ezɨ marazi uan suebar zui. 13 Dɨmagarim ikiavɨra itima, kɨ gumazir vabara ko, e nguibar ekiam ategha, Aruem Uaghiri Naghɨn Tiar Akamɨn azenan zui, kar me kamaghɨn dɨborim, Danganir Zarimɨn Tiar Akam. Egha e ragha sautɨn amadaghan ghua mozir pam gita, Mozir par kam, me Kuruzir Ekiamɨn Mozir Pam, a gatɨ. Egha e ghua Tiar Akar Bizir Bar Mɨzɨrɨziba Akurir Danganimɨn oto. E aruavɨra ikia izava, kɨ deravɨra dɨvazir bar mɨtiar gavgavir me fomɨra dɨpɨrizim, ko tiar akar avimɨn isizibar gara da tuisɨsi. 14 Ezɨ gɨn e ragha ghua notɨn amadaghan ghua Mozir Pamɨn Tiar Akam ko Atrivimɨn Dɨpar Akarer Muziarimɨn oto. Ezɨ danganir kamɨn, tuavir kam kɨrɨzɨma, donkin kɨ aperazir kam mangan ibura. 15 Kamaghɨn amizɨ, dɨmagarir kamɨn, e Kidronɨn danganir zarim giraghue, egha kɨ deravɨra dɨvazimɨn gari. Egha gɨn ua raghɨrɨgha tuavir e ghuezim, uam an izi. Egha iza tiar akar e ghuezim, e uam an oto. Kar Danganir Zarimɨn Tiar Akam. Egha ua nguibar ekiamɨn aven zui.

16 Jerusalemɨn itir gumazir dapanir tam, bizir kɨ dɨmagarimɨn amizir katam gɨfozir puvatɨ. Guizbangɨra, kɨ Judan tavɨn mɨkemezir puvatɨ. Kɨ ofa gamir gumaziba, ko gumazir dapaniba ko gavmanɨn faragha zuir gumaziba, ko gumazir igharazibar ingangarir e Judaba bar damuamim, kɨ me mɨkemezir puvatɨ.

17 Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ me akuvagha ghaze, “Ia ganigha fo, Jerusalem bar ikuvizɨ, an tiar akaba uaghan bar ikufi. Kamaghɨn amizɨ, e osɨmtɨzir ekiam ko aghumsɨzir dafam iti. Ezɨ datɨrɨghɨn e ua nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn ingaram, arazir kamɨn e gumazir e dɨpova itibar akabar kuagham.” 18 Egha kɨ uaghan God nan akurazir bizir aghuibar gun me mɨkeme. Egha atrivimɨn akar aghuim uaghan me mɨkeme.

Ezɨ me kamaghɨn akam ikaragha ghaze, “Bar dera. E datɨrɨghɨn ingangarir kam damuam.” Me na mɨkemegha gɨvagha, me ghua ingaramin bizibar kɨri.

19 Ezɨ Senbalat ko Tobia, ko Arebian gumazim Gesem, me bizir e damuamin akam baregha, me iza e dɨpova en ingarava aka kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia tizim damuasa? Ia ua nguibar ekiamɨn dɨvazir bar mɨtiar gavgavimɨn ingarasa, a? Ia ti ghaze, ia kamaghɨn damuva atrivim ko mɨsogh an akam batogham.”

20 Ezɨ kɨ kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Godɨn Uan Nguibamɨn Itim, e an ingangarir gumaziba, an en akuraghtɨ e ingangarir kam damigham. Ezɨ iarara, Jerusalem ian nguibar ekiam puvatɨ. Fomɨra ian inazir afeziaba nguibar ekiar kamɨn ikezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ingangarir kam ian bizim puvatɨ.”

3

Me ua Jerusalemɨn dɨvazir bar mɨtiar gavgavimɨn ingari

1 Ezɨ gumaziba ua Jerusalem avɨnizir dɨvazimɨn ingari. Ofa gamir gumazibar dapanim Eliasip, ko ofa gamir gumazir igharaziba, tiar akar ekiar, me kamaghɨn dɨborim, Sipsipɨn Tiar Akam, me faragha an ingari. Egha me anegɨvagha, maghɨra God bagha inabazir danganimɨn Godɨn ziam fe. Egha gɨn me agasasa, tiar akamningɨn ingarigha a gasara. Egha me dɨvazir ekiamɨn ingara ghua gumazir 100plan Apaniba Bagha Gara itir Taua ko Hananelɨn Tauan tu. Me anegɨvagha God bagha inabazir danganimɨn, maghɨra Godɨn ziam fe. 2 Ezɨ Jerikon nguibamɨn gumaziba, ofa gamir gumazibar boroghɨn ingara dɨvazir namɨn ingari. Ezɨ Sakur, a Imrin otarim, a gumazir maba ko ingara ghua, Jerikon gumaziba ingari naghɨn oto.

3 Ezɨ Hasenan adarazi tiar akar ekiar kam, me kamaghɨn a dɨbori, Osiribar Tiar Akam, me faragha an ingari. Egha ter akɨniba isa tiar akamɨn mɨriabagh asegha, tiamɨn danganim da arɨgha tiam asamin loghɨn gavgaviba ko ainɨn ruariba isa, tiam dukumasa dagh arɨsi. 4 Ezɨ Meremot gumazir maba ko dɨvazir nar Osiribar Tiar Akam boroghɨn an ingara gavgavim a ganɨdi. Meremot a Urian otarim, egha Hakosɨn igavatarim. Ezɨ Mesulam gumazir maba ko, dɨvazir nar igharazimɨn ingari, a Meremotɨn adarazi ingarizir dɨvazir namɨn boroghɨn iti. Mesulam a Berekian otarim, egha Mesesabelɨn igavatarim. Ezɨ Sadok gumazir maba ko, dɨvazir namɨn ingara ghua Mesulamɨn adarazi ingarizir dɨvazir namɨn boroghɨn iti. Sadok a Banan otarim. 5 Ezɨ Tekoan nguibamɨn gumaziba an nar mam Sadokɨn adarazi boroghɨn an ingara zui. Ezɨ Tekoan gumazir dapaniba, uari fava dɨvazim faragha an garir gumazibar akaba baraghan aghua, kamaghɨn amizɨ, gumazir dapaniba uan dafaribar ingangaritam gamizir puvatɨ.

6 Ezɨ Pasean otarim Joiada, ko Besodean otarim Mesulam, aning gumazir maba ko, ingara ghua dɨvazir kamɨn tiar akar mamɨn ingari. Me Jesanan Tiar Akam a garɨsi. Egha ter akɨniba isa tiar akamɨn mɨriabagh asegha, tiamɨn danganim da arɨgha egha tiam asamin loghɨn gavgaviba ko ainɨn ruariba isa, tiam dukumasa dagh arɨsi.

7 Ezɨ Gibeonɨn nguibamɨn gumazim Melatia, ko Meronotɨn nguibamɨn gumazim Jadon, ko Gibeonɨn nguibam ko Mispan nguibamɨn gumaziba, me dɨvazir nam Joiada ko Mesulamɨn adarazir boroghɨn an ingara, ghua Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn itir, provinsɨn gavmanɨn faragha zuir gumazir dapanimɨn dɨpenimɨn oto.

8 Ezɨ Harhaian otarim Usiel, ko gumazir maba, dɨvazir nam, Melatia ko Jadonɨn adarazir boroghɨn an ingari. Usiel, gumazir golɨn bizibar ingarir mam. Ezɨ Hanania ko gumazir maba dɨvazir nam Usielɨn adarazir boroghɨn an ingara ghua Dɨvazir Nar Bar Ekiamɨn oto. Hanania, a borer mughuriar aghuibar ingarir gumazir mam. 9 Ezɨ Hurɨn otarim Refaia, gumazir maba ko, dɨvazir nam Hananian adarazir boroghɨn an ingari. Refaia a Jerusalem itir distrighɨn akuar vuer mamɨn faragha zuir gumazir dapanim. 10 Ezɨ Harumapɨn otarim Jedaia, ko gumazir maba dɨvazir namɨn ingara an dɨpenimɨn boroghɨn oto. Ezɨ Hasapnean otarim Hatus, dɨvazir nam Jedaian adarazir boroghɨn an ingari. 11 Ezɨ Harimɨn otarim Malkia, ko Pahatmoapɨn otarim Hasup, gumazir maba ko dɨvazir nam Hatusɨn adarazir boroghɨn an ingari. Egha me uaghan Tauan Bretba Tuer Danganimɨn dɨvazimɨn ingari. 12 Ezɨ Halohesɨn otarim Salum, dɨvazir nam Harimɨn adarazir boroghɨn an ingari. Ezɨ an guiviba an akuragha an ingari. Salum, a Jerusalem itir distrighɨn akuar igharazimɨn faragha zuir gumazir dapanim.

13 Ezɨ Hanun ko Sanoan nguibamɨn gumaziba, Danganir Zarimɨn Tiar Akamɨn ingari. Egha tiamning isa tiamɨn danganim garɨgha egha tiam asamin loghɨn gavgaviba ko ainɨn ruariba isa, tiam dukumasa aning garɨsi. Egha me ghua dɨvazir nar ekiamɨn, ingaravɨra ghua Tiar Akar Bizir Bar Mɨzɨrɨziba Akurir Danganimɨn oto, dɨvazir nar kamɨn ruarim a 440 mitan tu.

14 Ezɨ Rekapɨn otarim Malkia, ko gumazir maba, Tiar Akar Bizir Mɨzɨrɨziba Akurir Danganim ua an ingari. Egha tiamning isa tiamɨn danganim garɨgha, egha tiam asamin loghɨn gavgaviba ko ainɨn ruariba isa, tiam dukumasa aning garɨsi. Malkia, a Bet Hakeremɨn Distrighɨn gumazir dapanim.

15 Ezɨ Kolhosen otarim Salum, a Mispan Distrighɨn gumazir dapanim. A gumazir maba ko, ua Mozir Pamɨn Tiar Akam, an ingari. Egha ter ararir naba inigha tiar akam avasa a gisɨn ivemɨn ingari. Egha tiamning isa tiamɨn danganim garɨgha, egha tiam asamin loghɨn gavgaviba ko ainɨn ruariba isa, tiam dukumasa aning garɨsi. Egha me ghua dɨvazir nam Selan Dɨpar Akarer Muziarim boroghɨn an ingara zui. Dɨvazir nar kam atrivimɨn azenimɨn boroghɨn iti. Egha me uam an ingara ghua Atrivim Devitɨn Nguibar Ekiamɨn ghuavanadir dagɨar adɨdiamɨn oto. 16 Ezɨ Asbukɨn otarim Nehemia, a Betsurɨn Distrighɨn akuar mamɨn gumazir dapanim, a gumazir maba ko, dɨvazir nam Salumɨn adarazir boroghɨn an ingara zui. Me dɨvazimɨn ingara ghua, Atrivim Devitɨn mozimɨn otogha ghua, dɨpar akarer gumaziba ingarizim ko mɨdorozir gumazir gavgaviba itir dɨpenimɨn boroghɨn oto.

Livain dɨvazir bar mɨtiar gavgavimɨn ingangarimɨn faragha zuibar ziaba

17 Ezɨ Livain gumaziba dɨvazir nar igharazibar ingari. Men ziabar kara: Banin otarim Rehum, ko Livain gumazir maba, dɨvazir nam Nehemian adarazir boroghɨn an ingari. Ezɨ Hasabia, a Keilan Distrighɨn akuar mamɨn gumazir dapanim, a ko an distrighɨn itir Livain gumazir maba, dɨvazir nam Rehumɨn adarazir boroghɨn, uam an ingari. 18 Ezɨ Henadatɨn otarim Bavai, a Keilan Distrighɨn akuar igharazimɨn gumazir dapanim, a ko an distrighɨn itir Livain gumaziba, dɨvazir nam Hasabian boroghɨn uam an ingara zui. 19 Ezɨ Jesuan otarim Eser, a Mispan nguibar ekiamɨn gumazir dapanim, a Livain adarazir marazi ko, dɨvazir nam Bavain adarazir boroghɨn an ingari. Ezɨ dɨvazir nar kam ghua me mɨdorozir biziba arɨzir dɨpenimɨn oto. Danganir kamɨn, dɨvazim bar sɨgharkonim atɨ, ezɨ me Sɨgharkonim a garɨsi. 20 Ezɨ Sabain otarim Baruk, Livain igharaziba ko, dɨvazir nam Eserɨn adarazir boroghɨn an ingari. Me bar gavgavigha pamtem an ingara Sɨgharkonimɨn ikegha ghua ofa gamir gumazibar dapanim Eliasipɨn dɨpenimɨn tiar akamɨn oto. 21 Ezɨ Urian otarim Meremot, an Hakosɨn igavatarim, a Livain maba ko, dɨvazir namɨn ingara Eliasipɨn dɨpenimɨn tiar akamɨn ikegha, ingara ghua an dɨpenimɨn kuebamɨn tu.

Ofa gamir gumazir, dɨvazimɨn ingangarim gamibar ziaba

22 Ezɨ ofa gamir gumazir maba, dɨvazir nar mabar ingari. Jerusalemɨn boroghɨn itir ofa gamir gumaziba, dɨvazir nam Meremotɨn adarazir boroghɨn an ingari. 23 Ezɨ ofa gamir gumazimning Benjamin ko Hasup, ko marazi ua dɨvazir nar ofa gamir gumaziba ingarizimɨn ikegha, an ingara ghua aningɨn dɨpenimɨn mɨriamɨn oto. Ezɨ ofa gamir gumazim Asaria, a Masean otarim, egh an Ananian igiavotarim, a marazi ko, dɨvazir nam uan dɨpenimɨn boroghɨn an ingari. Ezɨ dɨvazir nar kam, me Benjaminɨn adarazi ingarizir naghɨn suiragha, an ingara zui. 24 Ezɨ ofa gamir gumazim Binui, an Henadatɨn otarim, dɨvazir nam uam an ingara Asarian dɨpenimɨn boroghɨn ikegha ghua Sɨgharkonimɨn tu. 25 Ezɨ ofa gamir gumazim Palal, a Usain otarim, marazir ko, dɨvazir nam uam an ingara Sɨgharkonimɨn vongɨn ikegha ghua atrivimɨn dɨpenimɨn itir tauan tu. Tauan pɨn itir kam, a nguibar ekiamɨn garir gumazibar dɨpenimɨn boroghɨn tu. Ezɨ Parosɨn otarim Pedaia, marazi ko, dɨvazir nar igharazim Palalɨn adarazir danganimɨn boroghɨn uam an ingari. 26 Me dɨvazimɨn ingara ghua, Dɨpaba Isir Tiar Akamɨn ko tauan gumaziba Godɨn Dɨpenim garimɨn tu. Tiar akar kam, aruem anadi naghɨn dɨvazir nar kamɨn iti, ezɨ tauan kam aruem ghuaghiri naghɨn iti, ezɨ dɨvazir me ingarizim, aningɨn tɨzimɨn iti. Dɨvazir nar kam Ofelɨn boroghɨn iti. Danganir kam, Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumaziba, an iti.

Dɨvazimɨn ingarizir gumazir igharazibar ziaba

27 Ezɨ Tekoan nguibamɨn gumaziba, dɨvazir nam Pedaian adarazir boroghɨn uam an ingari. Kar dughiar namba 2ɨn, me ua dɨvazimɨn ingari. Dɨvazir nar kam, me tauan ekiar Godɨn Dɨpenim boroghɨn itimɨn vongɨn ikegha ghua Ofelɨn dɨvazimɨn tu.

28 Ezɨ ofa gamir gumazir maba dɨvazir nam uam an ingari, a notɨn amadaghan itir Hoziaba Zuir Tiar Akamɨn boroghɨn iti. Me vaghvagha dɨvazir nar men dɨpenibar boroghɨn itibar ingari. 29 Ezɨ Imerɨn otarim Sadok, marazi ko, dɨvazir nar ofa gamir gumazir kabar boroghɨn uam an ingari. Kar, an dɨpenim boroghɨn itir dɨvazir nam. Ezɨ Sekanian otarim Semaia, marazi ko, dɨvazir nar mam Sadokɨn adarazi boroghɨn an ingari. Semaia, a Godɨn Dɨpenimɨn Aruem Anadi Naghɨn Tiar Akamɨn garir gumazim. 30 Ezɨ Selemian otarim Hanania, ko Salapɨn otarir namba 6 Hanun, aning gumazir maba ko, dɨvazir nam Semaian adarazir boroghɨn an ingari. Aning dɨvazir nam faragha an ingarigha, datɨrɨghɨn ua dɨvazir igharazir mam uam an ingari. Ezɨ Berekian otarim Mesulam, marazi ko, me dɨvazir nam Hanania ko Hanunɨn boroghɨn an ingari. Me Mesulam dɨpenimɨn boroghɨn an ingari.

31 Ezɨ Malkia, a gumazir golɨn bizibar ingarim, a gumazir maba ko dɨvazir nam Mesulamɨn boroghɨn uam an ingara ghua, Godɨn Dɨpenimɨn ingarir gumazibar dɨpenimɨn tu. Dɨpenir kam, Godɨn Dɨpenimɨn dagɨabar ingarir gumaziba uaghan an aven iti. Dɨpenir kam Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn vongɨn iti, me ghaze kar Uari Akuvamin Tiar Akam. Egha a dɨvazir mɨkebamɨn, bar pɨn itir ghuriamɨn boroghɨn iti. 32 Ezɨ golɨn bizibar ingarir gumaziba ko dagɨabar ingarir gumaziba, dɨvazimɨn ingara dɨvazir mɨkebamɨn bar pɨn itir ghuriamɨn ikegha ghua Sipsipbar Tiar Akamɨn tu.

4

Nehemia apaniba abɨra

1 Ezɨ Senbalat kamaghɨn oraki, e Judaba dɨvazir kamɨn ingari. Ezɨ a puv atara dɨbovir akabar e gami. 2 A uan roroaba ko Samarian mɨdorozir gumazibar damazimɨn a kamaghɨn mɨgei, “Judan gumazir amɨraghmɨrazir kaba tizim damuasa? Me ti ghaze, me nguibar ekiar kam uam anesaragham? Me ti ghaze, me uan God bagh ua ofabar amuam, a? Me ti ghaze, me Dɨpenir kamɨn ingarigh dughiar vamɨran aven anegɨvagham? Me ti ghaze, me fomɨra isizir bizibar pozibar tongɨn, dagɨaba inigh ua dar dɨvazir aghuimɨn ingaram?”

3 Dughiar kam, Amonian gumazim Tobia, a Senbalatɨn boroghɨn tughav itima, a mɨgɨrɨgɨar kam gami. Ezɨ Tobia kamaghɨn mɨgei, “Are, dɨvazir me ingarir kam, a tugh gavgavighan kogham. Eghtɨ afiar atiatam an ghuavanangtɨ, dɨvazim bar akarighiregham.”

4  *Gumazir maba iza Senbalat ko Tobian mɨgɨrɨgɨabar gun na mɨgei. Ezɨ kɨ God ko mɨgɨa kamaghɨn an azai, “O en God, nɨ akar kurar apaniba e gamiba barasi. Me pazav e gami, kɨ kamaghsua, nɨ uabɨ me ikarvagh. Nɨ me ateghtɨma okɨmakɨar gumaziba men biziba okɨmɨva, me inigh nguibar saghuiabar itibar mangɨva, me isɨ kalabuziam datɨgh. 5 Nɨ men osɨmtɨzim avaragh men arazir kuraba gɨn amangan markɨ. Guizbangɨra, me dɨvazimɨn ingarir gumazibar damazimɨn akar dɨbovir kurabagh amua nɨ gamizɨ, nɨn anɨngagharim men iti.”

6 Kɨ God ko mɨkemegha gɨfa, egha dughiar otevimɨn e bar navir averiamɨn aven navir vamɨra ikia, puvɨra ingarima dɨvazim ghuavanaga arɨghan ghu. Ezɨ an nar kamaghɨra tuzim ikiavɨra itima, e gɨn bar anegɨvagham.

7 Ezɨ Senbalat, ko Tobia, Arebian gumaziba, ko Amonia ko, Asdotia me kamaghɨn oraki, e Jerusalemɨn dɨvazimɨn ingangarir aghuim gamua dɨvazir dɨpɨraghireziba e bar dar ingari. Ezɨ me puvɨra en atara ghuavɨra iti. 8 Egh me uari inigh izɨ en ingangaribagh asɨghasɨgh e ko mɨsoghamin akar mam akɨri. 9 Ezɨ e men nɨghnɨzim baraki, egha uarir akurvaghasa Godɨn azavɨra iti. E arueba ko dɨmagaribar uarir ganasa gumazir maba amɨsevegha, ingangarim me ganɨga ghaze, apaniba e gasɨghasɨghan kogham.

10 E Judaba ingarir dughiam, e ighiar kam gami:

“Bizir e aterir kaba bar oseme.

Ezɨ en aghariba bar amɨra.

Dagɨar ikuviziba bar avɨraseme.

E manmagh dɨvazir kamɨn ingaram?”

11 Ezɨ en apaniba kamagh uariv gei, “E mogomebar mangɨ Judaba batoghtɨ, me en ganighan kogham. Eghtɨ e zuamɨra me mɨsueghtɨ, me arɨghiregham. Eghtɨ me uan ingangarim agɨvaghan kogham.”

12 Apaniba kamaghɨn mɨgeima, en Judan marazi men boroghɨn ikia, zurara iza bizir apaniba e gasɨghasɨghasa amir bizibar gun e mɨgei.*

13 Kamaghɨn amizɨ, kɨ afuziba ko mɨdorozir sababa ko barir piba iniasa ingarir gumazibav gei, egh me uari inigh vaghvagh uan anababa ko ikɨ. Egh mangɨ dɨvazir nar me tɨghar ingaribar akɨrangɨn ikɨ apaniba bagh mɨzuam ikɨ.

14  *Kɨ ghua gumazamiziba bar deravɨra men gara fo, me osemegha bar atiatingi. Kamaghɨn amizɨ kɨ dɨkavigha gumazir dapaniba ko, ingangaribar ganamin gumaziba ko, gumazamiziba bar, kamaghɨn me mɨgei, “Ia apanibar atiatingan markɨ. Bizir ekiar kam, ia deragh a gɨnɨghnɨgh egh fogh, Ekiam bar gavgafi, ezɨ gumazamiziba bar an atiatingi. Kamaghɨn amizɨ, ia orakigh, ia uan namakaba ko amuiroghboriba ko dɨpeniba bagh deraghvɨra mɨsogh gavgafigh.”

15 Ezɨ gɨn apaniba kamaghɨn oregha fo, me e damuamimɨn biziba e dagh fos. Egha me fo, God men tuavim apɨrizɨ me e gasɨghasɨghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, e Judaba bar uamategha ghua, vaghvagha uan dɨvazimɨn ingangarim bagha ghue.

16 Egha dughiar kamɨn e ingangarir arazim gɨra. Egha kɨ ingangarir gumazibav gɨa ghaze, tarazi dɨvazimɨn ingartɨ, tarazi tugh apaniba bagh gan ikɨ. Egh apanibar ganamin gumazir kaba, afuziba ko oraba ko barir pibar suiragh, mɨdorozir korotiabar aghuigh. Ezɨ gumazir dapaniba deravɨra Judan gumazamizibar akurvasi. 17 Ezɨ gumazir dɨvazimɨn ingariba, dɨvazimɨn ingara zuir biziba dafarir mamɨn dar suigha, egha dafarir vuemɨn mɨdorozir bizibar suiki. 18 Egha gumazir ingariba vaghvagha mɨdorozir sababa uan oghɨriabagh aghui. Ezɨ sɨgham givir gumazim, zurara uan sɨghamɨn suigha apaniba bagha gara nan boroghɨn ikiavɨra iti.

19 Ezɨ kɨ gumazir dapaniba ko ingangarimɨn garir gumaziba ko gumazamiziba bar, kɨ me mɨgei, “Dɨvazim bar en ruaragha ekefe. Ezɨ dɨvazim bar ruarazɨ, e vaghvagha saghuiabar uari arɨgh ingaram. 20 Kamaghɨn amizɨ, ia sɨgham baregh, ia fogh suam, apaniba izi. Kamaghɨn, ia bar zuamɨra na bagh izɨ uari akufagh. Eghtɨ en God e bagh apaniba ko mɨsogham.”

21 Kɨ me mɨkemegha, e bar ua ingaravɨra ikia, arueba zurara dar mɨzarazibar ikia ghua amɨnim pɨrima, mɨkoveziba otivir dughiamɨn, marazi dɨvazimɨn ingarima, marazi afuziba suigha apaniba bagha gari.

22 Dughiar kamɨn, kɨ kamaghɨn gumazamiziba ko men ingangarir gumazibav mɨgei, “Ia guaratɨzibar ingangarim agɨvagh, Jerusalem ataghɨraghan markɨ, ia kagh ikɨv an gan. E aruebar ingarɨva, dɨmagaribar dɨvazimɨn ganam.” 23 E bar moghɨra kamaghɨn ami, dɨmagaribar e uan ingangarir korotiaba suer puvatɨ. Kɨ uan roroaba ko ingangarir gumaziba ko mɨdorozir gumazir zurara nan gɨn zuiba, en korotiaba en mɨkarzibara itima e akui. Dughiaba bar e uan mɨdorozir bizibar suighizɨ da en dafaribara iti.

5

Nehemia Judabar osɨmtɨziba akɨri

1 Dughiar maba gɨvazɨ, gumazir avɨriba, uan amuiba sara, me uan namakar Judan itiba pamtem me gimobi. 2 Men marazi ghaze, “E borir avɨriba itima, dagheba en otefe. E damamin dagheba puvatɨzɨ, e arɨmɨghiram.”

3 Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “Kar dagheba puvatɨzir dughiam. Kamaghɨn amizɨ, e daghebagh ivezasa uan namakabar dagɨar maba pura da ini. Ezɨ me ghaze, e da ikaraghan koghtɨ, me en wainɨn azeniba ko dɨpeniba inightɨ, arazir kam, men bizir e iniziba ikarvagham.”

4 Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “E atrivim bagh takisɨn dagɨaba isɨ a danɨngasa, uan namakaba da dagɨaba pura da ini. Ezɨ me ghaze, e ti dagɨar kaba ikaraghan koghtɨ, me en dagher azeniba ko wainɨn azeniba inigh ivezir kam ikarvagham. 5 Me, en adarazira, me osɨmtɨzir kam e ganɨngi. En boriba uaghan men boriba ko magh ghue. Me ti ghaze, me e gafira? Puvatɨ, e bar magh ghue. E ua tuaviba puvatɨzɨ, en boriba men ingangarir gumazamizibar otifi. Ezɨ e men dagɨaba ikarvaghamin bizim bangɨn, en guivir maba uaghan men ingangarir amizibar otifi. Me uaghan en nguaziba ko wainɨn azeniba ini. Datɨrɨghɨn e uan guiviba ua me iniamin tuaviba puvatɨ.”

6 Kɨ gumazamizir kabar adarir akam baregha, nan navim bar oseme. 7  *Kɨ osɨmtɨzir kam akɨrasa bar deravɨra nɨghnɨsi. Kɨ fo, gumazir dapaniba ko ingangaribar garir gumaziba, osɨmtɨzir kam gami. Egha kɨ kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ian aveghbuaba ian dagɨaba ikarvazir dughiamɨn, ia me da dagɨar ekiabara isi.” Kamaghɨn kɨ osɨmtɨzir kam akɨrasa gumazamiziba, bar men diazɨ me iza uari akufa.

8 Me uari akuvazɨ kɨ kamaghɨn me mɨgei, “Ia bar fo, en gumazamizitaba, ikɨzir igharazimɨn pura ingangarir gumazir kɨnibar ikɨtɨma, e ua me givezɨsɨ pamtem ingar, dagɨar rurir dafabar amuam. Ezɨ datɨrɨghɨn, ia uan namakaba paza me gamua, me ataghizɨ, me pura ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn iti, ezɨ me e givesi.” Kɨ kamaghɨn me mɨgeima, gumazir dapaniba nɨmɨra ikia akatam ikarazir puvatɨ.

9 Kɨ ghaze, “Arazir ia amizim, derazir puvatɨ. Ia Godɨn atiating egh an apengan ikɨva, arazir aghuibar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, en apaniba dɨbovir akabav kɨman koghɨva, en araziba dɨkabɨnan kogham. 10 Kɨ uan adarazi ko uan ingangarir gumaziba, e gumazamizir kaba ataghizɨ, me pura e da dagɨaba inigha, tuavir kamɨn dagheba ko dagɨaba ini. Kamaghɨn amizɨ, me ua da ikarvaghsɨ me mɨkɨman kogham. 11 En dagɨaba me ua da ikarvaghan markɨ. Me wit ko olivɨn borem ko wainɨn dɨpaba, kar me e da inizir biziba, me ua da ikarvaghan markɨ. Eghtɨ, men nguaziba ko wainɨn azeniba ko olivɨn azeniba ko dɨpenir ia me da iniziba, ia ua me danɨng.”

12 Ezɨ gumazir dapaniba ghaze, “E nɨ mɨkemezɨ moghɨn damu men biziba me danigh, ua me da bizitam inian kogham.”

Ezɨ kɨ ofa gamir gumazibar diazɨ, me izi. Ezɨ kɨ ghaze, “Ia gumazir dapaniba, ofa gamir gumazibar damazimɨn akar gavgavir kam akɨrigh, akar ia amizir kam deravɨra an gɨn mangɨ.” Ezɨ me akar gavgavim akɨri.

13 Ezɨ kɨ uan ivariam gikezir inim fɨrigha a guraguraghizɨ an itir biziba ire. Ezɨ kɨ ghaze, “Gumazitam uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangan koghtɨ, God an dɨpenimɨn biziba ko an ingangarimɨn dagheba sara, a da guragureghtɨ, a inir kamɨn mɨn pura ikiam. Mati kɨ inir kam guraguraghizɨ a pura iti moghɨn, gumazir kam biziba puvatɨgh pura ikiam.”

Ezɨ gumazamiziba bar kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra,” egha me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe. Egha gɨn me akam akɨrizɨ moghɨn me deravɨra bizir kabagh ami.

Nehemia uabɨra uabɨn akurvaghasa nɨghnɨzir puvatɨ

14 Kɨ 12plan azenibar Judan gavmanɨn faragha zuir gumazir dapanimɨn iti. Ezɨ dughiar kamɨn, Atrivim Artaserksis 20plan azenibar atrivimɨn ikia ghua, 32plan azenibar oto. Ezɨ azenir kabar kɨ uan adarazi ko e dagɨar atrivim daghebagh ivezasa anɨngiziba inizir puvatɨ. 15 Gavmanɨn faragha zuir gumazir dapaniba, me nan faragha otogha gumazamiziba osɨmtɨziba me ganɨdi. Me, dughiaba bar dagheba ko wainɨn dɨpaba ko 40plan silvan dagɨaba, me dama da isi. Ezɨ uaghan men ingangarir gumaziba gumazamiziba dɨkabɨri. Ezɨ, kɨ Godɨn atiatia an apengan iti, kamaghɨn amizɨ kɨ arazir kam damuan aghua.

16 Egha kɨ uan adarazi ko, nguazitam givezezir puvatɨ. Kɨ uan gavgavibar da isa, ingangarir gumazibar akuragha, Jerusalemɨn dɨvazimɨn ingari. Ezɨ nan dɨpenimɨn ingarir gumaziba uaghan, ingangarir gumazibar akurvagha dɨvazimɨn ingari.

17 Dughiaba bar 150plan gumaziba iza nan dɨpenimɨn dagheba api. Kar gumazir dapaniba ko Judabar gumazamiziba. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba men gara, uaghan iza nan dɨpenimɨn dagheba api. 18 Ezɨ kɨ isair gumazibav gɨa ghaze, Dughiaba vaghvagh ia bulmakaun vamɨra ko, 6plan sipsipɨn igiar aghuiba ko, tuarir avɨriba ia dav sogh isam. Egh ia dughiar 10plan vaghvagh wainɨn dɨpar avɨriba inigh izɨ. Kɨ fo, Judan gumazamizir avɨriba osɨmtɨzir ekiam iti. Kamaghɨn amizɨ, gumazir dapanim na ganɨngizir dagheba givezamin dagɨaba, kɨ me dama da inian aghua. Kɨ uabɨ uan dagɨabar daghebagh ivesi.

19 O God, kɨ nɨn azangsɨsi, nɨ arazir aghuir kɨ gumazamizir kabagh amizir kam gɨnɨghnɨgh deraghvɨra na damu.

6

Gumazir maba Nehemia gasɨghasɨghasa akam akɨri

1 Ezɨ Senbalat, Tobia, Arebian gumazim Gesem ko en apanir igharazir maba orazi, e dɨvazim agɨvagha an tiar akaba tɨghar dar ingar, dar danganiba dar arɨgham. 2 Kamaghɨn amizɨ Senbalat ko Gesem me na bagha akam amaga ghaze, nɨ izɨ Onon Danganir Zarimɨn nguibar mamɨn ga bativam. Ezɨ kɨ fo, aning na gifaragh na gasɨghasɨghasa. 3 Egha kɨ aning bagha akam amaga ghaze, kɨ ingangarir bar ekiar mam gami, kamaghɨn amizɨ, kɨ izeghan kogham. Kɨ guan gansɨ pura ingangarim ateghtɨ, ingangarir gumaziba ti ingangarim ategh egh ingarighan kogham. Bar puvatɨgham.

4 Ezɨ me mɨgɨrɨgɨar kamra 4plan dughiabar na bagha anemada. Ezɨ kɨ uaghan amizir mɨgɨrɨgɨar kamra me bagha anemadi.

5 Ezɨ Senbalat namba 5ɨn dughiamɨn ua na bagha akɨnafarim osirigha, uan ingangarir gumazim ganɨngizɨ an a inigha na bagha ize. Dughiar kamɨn, an akɨnafarir kam, bizitamɨn a noghezir puvatɨ, a pura na bagh anemada. 6 Akɨnafarir kam kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Senbalat, kɨ Gesem barazima, a kamaghɨn mɨgei, en boroghɨn itir gumazir maba mɨgɨrɨgɨar mam gamizɨ an oto. Mɨgɨrɨgɨar kam kamakɨn: Nɨ ko Judan gumazamiziba atrivimɨn apengan ikian aghuagha, uari baghvɨra gumazir dapanim amɨseveghtɨ a mɨsoghasa. Bizir kam bagha ia dɨvazimɨn ingari. Egh nɨ uabɨ uabɨ damigh atrivimɨn otoghasava ami. 7 E orazi, Nɨ Godɨn akam inigha izir gumazibav mɨkemezɨ me Jerusalemɨn akam akun mɨkɨm suam, Judaba atrivir mam iti. Kɨ akavsiar kamɨn mɨngarim gɨfoghasa, kamagh ifonge. Kɨ foghtɨ, atrivim uabɨ akar me nɨ mɨkemezir kam baregham. Kamaghɨn amizɨ, ga uaning akuvagh mɨgɨrɨgɨam akɨrigham.”

8 Ezɨ kɨ an akɨnafarim ikaragha ghaze, “Nɨ osirizir akaba guizbangɨn akaba puvatɨ. Nɨ uan nɨghnɨzimɨn da osiri.”

9 Kɨ fo, me atiatim e danɨngtɨ e ingangarim ategh anegɨvaghan koghasa, me akar kam gami. Egha kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azai, “Kɨ fo Nɨrara gavgavim na danɨngtɨ, kɨ ingangarim damuam.”

10 Egha gɨn kɨ ghua Semaian gari, a Delaian otarim, Mehetabelɨn igavatarim, a uan dɨpenim ateghan kogham. Egha a kamaghɨn na mɨgei, “Ga fo, apaniba dɨmagarimɨn izɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham. Kamaghɨn, ga mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn Anogoroghezir Danganimɨn mangɨ modogh, tiar akaba aseka.”

11 Ezɨ kɨ an akam ikaragha ghaze, “Kɨ, atiatia ara modir gumazim puvatɨ. Kɨ uabɨn akurvaghsɨ arɨmangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn modoghan kogham. Bar puvatɨ.”

12 Egha gɨn kɨ nɨghnɨgha ghua, egha kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God akar kam Semaia ganɨngizir puvatɨ. Guizbangɨra, Tobia ko Senbalat mɨgɨrɨgɨar kam damuasa a givese. 13 Aning nɨghnɨgha ghua ghaze, Semaia akam na danɨngtɨ, kɨ mangɨ Dɨpenir kamɨn itir Anogoroghezir Danganimɨn mangɨ arazir kuram damuam. Guizbangɨra, me nan ziam gasɨghasɨgh aghumsɨzim na danɨngasa, a givese.

14 Dughiar kamɨn, kɨ God ko mɨgɨa ghaze, “O God, nɨ nan God, nɨ Senbalat ko Tobia na gamizir arazim gɨnɨghnɨgh, ivezir kuram isɨ aning danɨngigh. Ezɨ uaghan akam inigha izir amizim Noadia ko akam inigha izir gumazir igharaziba, me atiatir nɨghnɨzibar na damuasava ami, kamaghɨn nɨ men arazim gɨnɨghnɨgh ivezir kuram isɨ me danɨngigh.”

Dɨvazir mɨtiar bar gavgavimɨn ingangarim gɨfa

15 E 52plan dughiabar ingara zuima, Elulɨn iakɨnimɨn an dughiar 25plan otozɨma, Jerusalem avɨnizir dɨvazir mɨtiar gavgavimɨn ingangarim gɨfa. 16 Ezɨ kantrin en boroghɨn itiba ko en apaniba orazi, e dɨvazimɨn ingangarim agɨfa. Egha me fo, en God en akurazɨ e ingangarir kam gami. Me uaghan fo, arazir kurar me e damuamiba bangɨn, men ziaba gumazir igharazibar damazimɨn irezɨma me aghumsɨgha atiati. 17-18 Dughiar kam, Judan gumazir dapanir Jerusalemɨn itir maba, Tobia ko navir vamɨra iti. Tobia faragha Sekanian guivimɨn iti, Sekania an Aran otarim. Ezɨ uaghan Tobian otarim Johanan, a faragha Mesulamɨn guivimɨn iti, Mesulam a Berekian otarim. Kamaghɨn amizɨ, dughiar e dɨvazimɨn ingarimɨn, gumazir dapanir kaba Tobian akurvaghasa, a bagha akɨnafariba osirigha, a bagha da amadima, a me ikarvagha akɨnafariba me bagha da amadi. 19 Ezɨ dughiar maba gumazir dapanir kaba iza, Tobian arazir aghuimɨn gun na mɨgei. Egha gɨn kɨ me mɨgeir akaba inigha ghua Tobia mɨgei. Ezɨ Tobia atiatim na danɨngasa akɨnafarir kaba osiravɨra iti.

7

1 Datɨrɨghɨn dɨvazimɨn ingangarim gɨvazɨma, e an tiar akaba dar danganibar da arɨgha, uaghan Jerusalemɨn tiar akabar ganamin gumaziba mɨsefe. Egha e uaghan Livain gumaziba ko gumazamizir Godɨn ziam fɨva, ighiabar amuamiba sara mɨsevegha, ingangarim isa me ganɨngi. 2 Egha kɨ Jerusalemɨn ganamin gumazir pumuning amɨsefe. Gumazir mam, a nan aveghbuam Hanani, ezɨ mav Hanania a mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumazim. Hanania gumazir bar aghuim, a guizbangɨra Godɨn atiatia an apengan itima, an araziba gumazir igharazibar arazibagh afira. 3 Ezɨ kɨ aning mɨgɨa ghaze, “Gua Jerusalemɨn tiar akaba bar mɨzaraghara da kuan markɨ. Gua mɨzuam mangɨtɨ aruem anaboghtɨ ia da kuigh. Eghtɨ nguibamɨn garir gumaziba guaratɨzibar ingangarim gɨvaghtɨ, me tiar akaba pamtemɨn da asegh, egh ainɨn igugunir ruariba dav kɨnigh. Egh bizibar gansɨ uaghan Jerusalemɨn gumazitaba amɨsefegh. Egh ua gumazitaba amɨseveghtɨ, me uaghan uan dɨpenibar boroghɨn dɨvazimɨn gan.”

Israelian ua Jerusalemɨn
izezibar dɨbobonim

(Esra 2:1-70)

4 Jerusalemɨn nguibam, a nguibar bar ekiam. Ezɨ gumazamizir avɨriba an itir puvatɨ. Egha me uaghan an aven dɨpenir avɨriba tɨghar dar ingaram. 5 Kamaghɨn amizɨ, God nɨghnɨzim na ganɨngizɨ, kɨ gumazir dapaniba ko gavmanɨn ingarir gumaziba ko gumazamiziba bar me akuvagh men ziaba akɨnafarimɨn da osirigham. Kɨ kamaghɨn damuasava amua faragha, Babilon ategha ua Judan izezibar ziabar ganasa, men ziaba itir akɨnafarim buri. Egha a batogha ziar kabar api:

6 Bar fomɨra Atrivim Nebukatnesar Israelian avɨriba inigha Babilonɨn kalabus gatɨ. Ezɨ me azenir avɨribar kalabusɨn iti. Egha gɨn gumazamizir avɨrim Babilon ategha iza, Jerusalem ko Judan danganir mabar iti. Me vaghvagha ua uan inazir afeziabar nguazibar iti. 7 Babilon ategha ua izezibar gumazir dapanibar ziabar kara: Serubabel, Josua, Nehemia, Asaria, Ramia, Nahamani, Mordekai, Bilsan, Misperet, Bikvai, Nehum, ko Bana.

Israelian anababar adarazir kalabus ategh uamategh Jerusalemɨn mangamiba, men ziaba ko men dɨbobonim kara.

8-25 Israelian anababar ikɨziba, me Babilonɨn nguibam ategha uamategha uan nguibamɨn izeziba, men ziaba ko men dɨbobonibar kara:

Parosɨn ovavir boribar gumaziba, men dɨbobonim 2,172ɨn tu.

Ezɨ Sefatian ovavir boribar gumaziba, 372.

Ezɨ Aran ovavir boribar gumaziba, 652.

Ezɨ Pahatmoapɨn ovavir boribar gumaziba, 2,818. (Me Jesua ko Joapɨn ikɨzimningɨn ovavir boriba.)

Ezɨ Elamɨn ovavir boribar gumaziba, 1,254.

Ezɨ Satun ovavir boribar gumaziba, 845.

Ezɨ Sakain ovavir boribar gumaziba, 760.

Ezɨ Binuin ovavir boribar gumaziba, 648.

Ezɨ Bebain ovavir boribar gumaziba, 628.

Ezɨ Asgatɨn ovavir boribar gumaziba, 2,322.

Ezɨ Adonikamɨn ovavir boribar gumaziba, 667.

Ezɨ Bikvain ovavir boribar gumaziba, 2,067.

Ezɨ Adinɨn ovavir boribar gumaziba, 655.

Ezɨ Aterɨn ovavir boribar gumaziba, 98. (An ziar mam, Hesekia.)

Ezɨ Hasumɨn ovavir boribar gumaziba, 328.

Ezɨ Besain ovavir boribar gumaziba, 324

Ezɨ Haripɨn ovavir boribar gumaziba, 112.

Ezɨ Gibeonɨn ovavir boribar gumaziba, 95.

26-38 Kar Judan nguibabar ziaba, gumazir uamategha Judan izeziba, men inazir afeziaba nguibar kaba fomɨra dar ike, ezɨ men ovavir boriba datɨrɨghɨn uamategha izegha dagh apia. Nguibabar ziaba ko gumazibar dɨbobonibar kara:

Betlehem ko Netofan nguibamningɨn gumaziba, 188.

Ezɨ Anatotɨn nguibamɨn gumaziba, 128.

Ezɨ Bet Asmavetɨn nguibamɨn gumaziba, 42.

Ezɨ Kiriat Jearimɨn nguibam ko Kefiran nguibam ko Berotɨn nguibamɨn gumaziba, 743.

Ezɨ Rama ko Geban nguibamningɨn gumaziba, 621.

Ezɨ Mikmasɨn nguibamɨn gumaziba, 122.

Ezɨ Betel ko Ain nguibamningɨn gumaziba, 123.

Ezɨ Nebon igharazimɨn nguibamɨn gumaziba, 52.

Ezɨ Elamɨn igharazimɨn nguibamɨn gumaziba, 1,254.

Ezɨ Harimɨn nguibamɨn gumaziba, 320.

Ezɨ Jerikon nguibamɨn gumaziba, 345.

Ezɨ Lot ko Hadit ko Onon nguibabar gumaziba, 721.

Ezɨ Senan nguibamɨn gumaziba, 3,930.

39-42 Kar ofa gamir gumazibar ikɨzir uamategha Jerusalemɨn ghueziba, men gumazibar ziaba ko men dɨbobonibar kara:

Jedaian ikɨzim, men inazir afeziam Jesua, an gumaziba, 973.

Ezɨ Imerɨn ikɨzimɨn gumaziba, 1,052.

Ezɨ Pasurɨn ikɨzimɨn gumaziba, 1,247.

Ezɨ Harimɨn ikɨzimɨn gumaziba, 1,017.

43-45 Ezɨ Livain anabamɨn adarazir uamategha Jerusalemɨn ghueziba, men ziaba ko men dɨbobonibar kara:

Jesuan ikɨzim ko Katmielɨn ikɨzimɨn gumaziba, 74. (Ikɨzir kamningɨn inazir afeziam, Hodavia.)

Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumaziba, 148. (Ikɨzir kamɨn inazir afeziam, Asap.)

Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar ekiamɨn garir gumaziba, men ikɨzibar gumaziba, 138. (Men inazir afeziabar ziabar kara: Salum, ko Ater, Talmon, Akup, Hatita, ko Sobai.)

46-56 Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumazir uamategha Jerusalemɨn ghueziba, men ikɨzibar ziabar kara:

Siha ko Hasufa, Tabaot,

Keros, Sia, Padon ko,

Lebana, Hagaba, Salmai ko,

Hanan, Gidel, Gahar ko,

Reaia, Resin, Nekoda ko,

Gasam, Usa, Pasea ko,

Besai, Meunim, Nefusesim ko,

Bakbuk, Hakufa, Harhur ko,

Baslut, Mehida Harsa ko,

Barkos, Sisera, ko Tema ko,

Nesia ko Hatifa.

57-59 Ezɨ Solomonɨn ingangarir gumazibar ovavir boribar ziabar kara, me uaghan uamategha Jerusalemɨn ghue:

Me Sotai ko Soferet ko Perida

Jala, Darkon, Gidel ko,

Sefatia, Hatil, Pokeret, Hasebaim ko Emon.

60 Godɨn Dɨpenimɨn ingarir gumazibar ovavir boriba, ko Solomonɨn ingangarir gumazibar ovavir boriba, men dɨbobonim kara, 392.

61-62 Ezɨ Delaian ikɨzim, ko Tobian ikɨzim, ko Nekodan ikɨzim, men gumazibar dɨbobonim, 642. Men nguibabar kara: Telmela, ko Telharsa, Kerup, Adon ko Imer. Gumazir kaba uari uan inazir afeziabar ziabagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me deravɨra gumazir dapanibar uari akaghan kogh suam, me guizbangɨra Israelian adarasi, o puvatɨ.

63-64 Ezɨ ofa gamir gumazibar ikɨzir kaba, me ziaba itir akɨnafarimɨn aven gara, dar tongɨn uan inazir afeziabar ziaba buria dar apizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me deragha uarigh fozir puvatɨ, me guizbangɨra ofa gamir gumaziba, o puvatɨ. Men ziabar kara, Habaia, Hakos, ko Barsilai. Barsilain ikɨzimɨn inazir afeziam fomɨra Gileatɨn Distrighɨn Barsilain ikɨzir igharazimɨn amizimɨn ike. Egha gumazir kam, uan amuimɨn afeziamɨn ziam ini. Gumazir 3plan kabar ikɨziba, uan inazir afeziatamɨn ziatamɨn apizir puvatɨzɨ, gumazir dapaniba ghaze, me ofa gamir gumaziba puvatɨ, me pura gumazir kɨnibar mɨn iti. 65  *Ezɨ Judan gavmanɨn gumazir ekiam God bagha ofa gamir daghebar aman men anogoroke. A ghaze, me pura ikɨ mangɨtɨ ofa gamir gumazitam otogh, Godɨn ifongiam gɨfoghsɨ, Urim ko Tumimɨn dagɨamningɨn satu gikararang egh suam, me guizbangɨra ofa gamir gumaziba, o puvatɨ.

66-69 Israelian gumazir uamategha ghueziba bar moghɨra, men dɨbobonim 42,360ɨn tu.*

Ezɨ men ingangarir gumaziba ko men ingangarir amizibar dɨbobonim, 7,337.

Ezɨ men onger akabar faragha zuir gumazamizibar dɨbobonim, 245.

Ezɨ hoziaba, 736.

Ezɨ kamelba, 435.

Ezɨ donkiba, 6,720.

Ezɨ donkin apuriba ko hoziar amebaba uarir ikia otezir nguziba, me mul dagh arɨsi, egha me 245plan mulba inigha ize.

70-72 Egha Israelia iza Godɨn Dɨpenimɨn otivigha, men gumazir dapanir maba, Godɨn Dɨpenim uam an ingarasa uan biziba isa, ofan mɨn puram akurvaghasa ada anɨngi. Me danganir Godɨn Dɨpenim fomɨra itimɨn an ingaram. Gavmanɨn faragha zuir gumazim gol anɨngi, an osɨmtɨzim 8 kilogremɨn tu. Egha 50plan itarir golba, ko 530plan ofa gamir gumazibar korotiaba anɨngi. Ezɨ ikɨziba bar vaghvagha men gumazir dapaniba, 168 kilogrem gol, ko 1,250 kilogrem silva, da anɨngi. Ezɨ gumazamizir igharaziba, 168 kilogrem gol, ko 140 kilogrem silva ko 67plan ofa gamir gumazibar korotiaba anɨngi.

73  *Ezɨ ofa gamir gumaziba ko, Livaiba, ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar ekiamɨn garir gumaziba ko, Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumazamiziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn ingarir gumaziba, ko Israelian gumazamizir igharaziba, me bar moghɨra uan nguibar men inazir afeziaba fomɨra inigha apiazibaram apiaghav iti.

Ezɨ dughiar kamɨn, iakɨnir namba 7 oto.

Esra Godɨn ziam famin arazibar gumazamizibar akurvasi

8

(Sapta 8--10)

Esra Moses Osirizir Arazibar Akɨnafarim gumazamiziba bagha a dɨbori

1-2 Iakɨnir namba 7ɨn an dughiar faragha zuimɨn, Israelian gumazamiziba bar Jerusalemɨn nguibamɨn iza, Dɨpaba Isir Tiar Akamɨn uari akuvir danganimɨn uari akufi. Egha Moses Osirizir Arazibar Akɨnafarim inigh izasa ofa gamir gumazim Ezra, an azai. A Judan Arazibagh fozir gumazibar mav. Akar kam fomɨra Ikiavɨra Itir God Israelia bagha a isa Moses ganɨngizɨ, an an osirizɨ an akɨnafarimɨn iti. Dughiar kamɨn, gumazamiziba ko borir akaba baraghamin fofozim itiba, me bar foghasa iza uari akufa. Ezɨ Esra Akɨnafarir Kam inigha me uari akuvi naghɨn ghu.

3 Egha a bar mɨzaraghara, me Dɨpaba Isir Tiar Akamɨn boroghɨn tugha, gumaziba ko amiziba ko boriba bagha akar kam dɨbora ghua aruer arɨzimɨn tu. Ezɨ me kuariba arigha Moses Osirizir Akar Gavgavibar Akɨnafarir kam barasi.

4 Me faragha ter ararir maba inigha Esra tuiv akam dɨponasa osazarir mamɨn ingari. Kamaghɨn amizɨma Esra datɨrɨghɨn a gisɨn tugha akam dɨponasa. Dughiar kamɨn, gumazir maba an agharir guvimɨn tuivighav iti, men ziabar kara: Matitia, Sema, Anaia, Uria, Hilkia, ko Masea. Ezɨ igharazir maba an agharir kɨriamɨn tuivighav iti, men ziabar kara: Pedaia, Misael, Malkia, Hasum, Hasbadana, Sekaraia, ko Mesulam.

5 Osazarir a tuzir kam, a mong pɨn iti, eghtɨ gumazamiziba deragh an gantɨ, an akar kam dɨponam. Me an garima, an Akɨnafarim tuima, me bar moghɨra dɨkavigha tuifi. 6 Ezɨ Esra ghaze, “E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam. A Godɨn Bar Gavgavir Ekiam Itim.”

Ezɨ me bar aghariba fegha ghaze, “Bar guizbangɨra! Bar guizbangɨra.” Egha me iteviba apɨrigha dapaniba avigha guaba nguazimɨn akuigha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe.

7 Egha me ua tuivima, Esra akar kam dɨbora an gun me mɨgeima, Livaiba akar kamɨn mɨngarimɨn gun me geghari. Livaibar ziabar kara: Jesua, Bani, Serebia, Jamin, Akup, Sabetai, Hodia, Masea, Kelita, Asaria, Josabat, Hanan, ko Pelaia.

8 Ezɨ Esra Godɨn Akɨnafarir kam a dɨbori, ezɨ Livaiba aghumra akam gighɨ an mɨngarim abɨghtɨ, gumazamiziba fogham.

9 Gumazamizir kaba Akɨnafarir kamɨn aven itir akam baregha, men naviba bɨghizɨ me aziava arai. Ezɨ gavmanɨn faragha zuir gumazim Nehemia ko, ofa gamir gumazim Esra ko, Livain anabamɨn gumazir men sure gamiba, me gumazamizibav gɨa ghaze, “Kar Ikiavɨra Itir God, ian God, a baghavɨra itir dughiar ekiam. Kamaghɨn amizɨ, ia naviba osemegh arangan markɨ.”

10 “Ia uan dɨpenibar mangɨ, isar ekiabar amu asɨzir aghuiba ko wainɨn isɨngtɨzim amɨ. Egh daghetaba ko wainɨn taba isɨ gumazir dagheba puvatɨzibar anɨng. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn dughiar ekiam, kamaghɨn ian naviba osɨman markɨ. Ikiavɨra Itir God bagha bar akongezir arazim, a gavgavim ia danɨngam.”

11 Ezɨ Livaiba gumazamizibar tongɨn aruava, me mɨgɨa navir amɨrizim me ganɨdi. Me ghaze, “Kar Godɨn dughiar ekiam. Kamaghɨn, ia naviba osɨman markɨ, egh nɨmɨra ikɨ navir amɨrizim ikɨ.”

12 Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba uan dɨpenibar ghuegha, apava wainɨn dɨpaba apava, bar akuegha egha dagher naba isa gumazir dagheba puvatɨzibagh anɨdi. Me datɨrɨghɨn Godɨn Akamɨn mɨngarir kam gɨfo, egha me bizir kabagh ami.

Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam

13 Amɨmzaraghan, Israelian ikɨziba bar dar gumazir dapaniba ko ofa gamir gumaziba ko Livaiba, me Godɨn Arazibar aven Akar Gavgavibar mɨngarim gɨfoghasa Esra bagha zui. 14 Ikiavɨra Itir God fomɨra Israelia bagha uan Araziba isa Mosesɨn agharim gatɨzɨ, ana da osiri. Me datɨrɨghɨn Moses Osirizir Arazibar gari, akar mam an aven iti. Akar kam kamaghɨn, iakɨnir namba 7 otoghtɨ, dughiar kam otoghtɨ Israelia bar averpenibar aven ikɨ, egh Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam damuam. 15  *Kamaghɨn amizɨ, me Jerusalem ko nguibar igharazibar gumazamiziba bagha akam amaga ghaze, “Ia mɨghsɨabar mangɨ olivɨn temebar aghariba ko dar dafariba ko ter guar avɨrir dafarir avɨriba itiba inigh izɨ uari bagh averpenibar ingar. Ia Moses Osirizir Arazibar aven akar kamɨn gɨn mangɨ bizir kabar amu.”

16 Ezɨ gumazamiziba ghua ter dafariba inigha iza uan averpenibar ingari. Marazi uan dɨpenir siriar baravibagh isɨn dar ingari, ezɨ marazi uan dɨpeniba avɨnizir dɨvazibar aven dar ingari, ezɨ marazi Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven dar ingari, ezɨ marazi Dɨpaba Isir Tiar Akam ko Efraimɨn Tiar Akam boroghɨn uari akuva itir danganibar dar ingari. 17 Gumazamizir Babilon ategha uan nguibamɨn izeziba, me bar uari bagh averpenibar ingara egha dar iti. Bar fomɨra Nunɨn otarim Josuan dughiamɨn, Israelia kamagh garir averpenibar ingarigha, dar aven ikia isar kam gami. Ezɨ Josua aremezɨma, me gɨn arazir kam uam a gamir puvatɨ. Israelia datɨrɨghɨn uam arazir kam gamua men naviba bar akonge.

18 Egha me 7plan dughiabar isar kam gami, an dughiar farazimɨn ikegha ghua dughiar abuananamɨn, Esra Godɨn Arazibar Akɨnafarimɨn aven akaba dɨbori. Ezɨ dughiar namba 8 otozɨ, me uari akuvagha dughiar kaba agɨvasa, Godɨn ziar ekiam fe, mati bizir a damuasa mɨkemezɨ mokɨn.

9

Gumazamiziba uan arazir kurabar gun mɨgei

1 Ezɨ iakɨnir kamra, an dughiar 24ɨn, Israelia uari akufi. Egha me kamaghɨn uari Godɨn akakaghasa, me guizbangɨra uan arazir kuraba bagha osemegha, dagheba ataki. Egha azirakar korotiar bɨbɨziba aghuigha, nguazir mɨneziba isa uan dapanibar da kavamadi, egha tuavir kamɨn, me Godɨn akaghasa, me bar oseme. 2 Israelian gumazamizir kaba Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko pozir arazim ategha gɨfa. Egha me tuiva uan arazir kuraba ko uan inazir afeziabar arazir kuraba sara gun mɨgei. 3 Gumazir maba 3plan auan tuivigha Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibar Akɨnafarimɨn akaba dɨbori, a men God. Ezɨ gumazamizir kaba kuariba arigha da barasi. Egha gɨn, me ua 3plan auan, uan arazir kurabar gun God mɨgɨa, an ziam fe. A men Ikiavɨra Itir God.

4 Livaiba akam akurir dakozimɨn ghuavanadir adɨdiamɨn tuivighav ikiava, akam akura pamtemɨn Ikiavɨra Itir God, men Godɨn dɨa an azangsɨsi. Men ziabar kara: Jesua, Bani, Katmiel, Sebania, Buni, Serebia, ko Banin igharazim ko Kenani. 5 Livain marasi, men ziabar kara: Jesua, Katmiel, Bani, Hasapnea, Serebia, Hodia, Sebania, ko Petahia, me Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia dɨkavigh Godɨn ziam fɨ, a ian Ikiavɨra Itir God, e zurara an ziam fɨ mamaghɨra ikiam.”

Gumazamiziba uan arazir kuraba gɨn amangasa God ko mɨgei

6 Gumazamiziba kamaghɨn God ko mɨgɨa ghaze:

“Nɨ uabɨra nɨ Ikiavɨra Itir God. Nɨ overiam ko mɨkoveziba ko nguazim ko ongarim ko bizir bar adar itiba, nɨ bar dar ingari. Nɨ angamɨra itir ikɨrɨmɨrim bar dagh anɨngi. Nɨn Nguibamɨn itir enselba iteviba apɨra nɨn ziam fe.

7  *“O God, nɨ Ikiavɨra Itir God, Abram Babilonɨn kantrin itir nguibam, Urɨn itima, nɨrara a inigha kagh ize. Egha nɨ ziar kam Abraham a gatɨ. 8  *Nɨ an navim ko nɨghnɨzimɨn ganigha fo, a nɨ baghavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, nɨ a ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua ghaze, Nɨ nguazir kam a danɨngam, kar Kenania ko Hitia ko Amoria ko Peresia ko Jebusia ko Girgasian nguazim. Nɨ ghaze, Nguazir kam, nɨ a bagha inabazir nguazim, eghtɨ an ovavir boriba an ikiam. Nɨn araziba bar dera, eghtɨ nɨ uan akar dɨkɨrɨzir kam abɨghan kogham. Kamaghɨn nɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghu.

9  *“Nɨ fomɨra en inazir afeziaba Isipɨn kantrin itir dughiam, me osɨmtɨzir ekiabar aven itima, nɨ men gari. Ezɨ me Isip ategha Ongarir Aghevimɨn otozir dughiam, me uarir akurvaghasa nɨn arai, ezɨ nɨ men ararem baraki. 10  *Nɨ fo, Isipia nɨn gumazamiziba abɨnigha paza me gami. Kamaghɨn, nɨ mirakelɨn gavgavibagh amua Isipian atrivim ko gavmanɨn ingangarir gumaziba ko an kantrin itir gumazamiziba, nɨ uan gavgavir ekiam men akakasi. Me dughiar kamɨn ziar ekiam nɨ ganɨga iza datɨrɨghɨn oto. 11  *Nɨ mɨkemezɨ, ongarim bigha akuar pumuningɨn irɨzɨ, nguazir mɨdiarir tuavim otozɨ nɨn gumazamiziba ghua vongɨn oto. Ezɨ Isipɨn mɨdorozir gumaziba nɨn gumazamizibar agɨragha zuima, nɨ ongarir bar konim gamizɨ, a me avarazɨ me dagɨabar mɨn iraghue. 12  *Ezɨ aruebar nɨ ghuariar ruarir ekiamɨn ikia zuima, me nɨn gɨn zui. Ezɨ dɨmagaribar nɨ avimɨn aven ikia zuima, nɨn angazangarim tuavim men akakazima me zui.

13  *“Me Sainain Mɨghsɨamɨn otozɨ, nɨ uan Nguibamɨn ikegha me bagha izaghira me mɨgei. Egha bizir nɨ damuasa mɨkemeziba ko, Guizɨn Araziba ko, arazir nɨ ifongeziba ko, Akar Gavgaviba me ganɨngi. 14 Nɨ men sure gamua ghaze, Sabat, kar nan dughiamra. Egha nɨ uan Akar Gavgaviba ko arazir nɨ ifongeziba ko, nɨn Araziba, nɨ da isa uan ingangarir gumazim Moses ganɨngi, ezɨ a gumazamizibagh anɨngi.

15  *“Ezɨ gɨn mɨtiriam men azima, nɨ uan Nguibamɨn daghem me ganɨdima, me anepi. Ezɨ kuarim men pɨrima, nɨ dagɨamɨn otivir dɨpam me ganɨdima, me anepi. Ezɨ nguazir kam, nɨ fomɨra me danɨngasa akam akɨrizim, nɨ datɨrɨghɨn me mɨgɨa ghaze, me an aven mangɨ nguazir kam inigh a gativagham.

16  *“Ezɨ en inazir afeziaba, nɨn akaba baraghizir puvatɨgha, uari fa nɨn akam batogha, an gɨn zuir puvatɨ. 17  *Me nɨn akabar gɨn mangan aghua. Me mirakelɨn gavgavir nɨ men tongɨn amiziba, me bar da gɨn amada. Me uari fa puv akaba batogha, ua Isipɨn mangɨ ua kalabuziar ingangaribar amuasa, men faragha zuir gumazim, me uari bagha anemɨsefe. O God, nɨ nguazir kamɨn gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadi. Nɨ en kuarkuvigha e gifuegha deragha e gami, egha bar nɨmɨra nɨmɨra en atari. Nɨn apangkuvir arazim ekevegha, nɨ en inazir afeziaba akɨrim me gasarazir puvatɨ.

18  *“Dughiar mam me golba inigha da tuezɨ da isigha ameregha dɨpam ara. Ezɨ me da isa mozir me bulmakaun nguzimɨn nedazimɨn mɨn, nguzir kuizim, a fugha bulmakaun nguzimɨn ingari. Egha me ghaze, kar en god, a Isipɨn kantrin e inigha ize. Arazir kamɨn, me puvɨra nɨn ziam gasɨghasɨsi.

19  *“Me kamaghɨn ami, ezɨ nɨ bar men apangkufi, egha me ataghizɨ me gumazamizibar puvatɨzir danganir kamɨn pura itir puvatɨ. Nɨ me da ghuariar ruarir ekiar tuavim men akakazir kam inizir puvatɨ. Egha uaghan nɨ me da, tuavim akakazir avir, dɨmagarimɨn angazangarim me dama a inizir puvatɨ. 20 Nɨ, deragh ikiasa, uan Duar Aghuim isa me ganɨdima, a men sure gami. Egha uaghan men garima, mɨtiriam men azima, nɨ manan daghem me ganɨdi. Egha men garima, kuarim men pɨrima, nɨ dɨpam me ganɨdi. 21 Ezɨ 40plan azenir kabar aven me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghuavɨra itima, nɨ bar deragha men gara bizir me oteviba, nɨ bar men akurvasi. Dughiar kamɨn, men korotiaba bɨaghirezir puvatɨ, ezɨ uaghan men sueba bava me gamir puvatɨ.

22  *“Nɨ en inazir afeziabar amamangatɨzɨ, me kantri Hesbonɨn Atrivim Sihon ko, kantri Basanɨn Atrivim Ok, aning mɨsogha, aning dɨkabɨragha, aningɨn nguaziba ini. Ezɨ nguazir kam a men kantrin nguazir otevir mamɨn mɨn oto. 23  *Ezɨ nɨ ovavir borir bar avɨriba me ganɨngi, mati overiamɨn mɨkovezibar dɨbobonim. Egha nɨ men amamangatɨgha, men inazir afeziaba danɨngasa akam akɨrizir nguazim, me uan apaniba abɨragha a ini. 24  *Me Kenanian adarazir mɨsozir dughiam, nɨ Kenania abɨragha inazir afeziaba ataghizɨ me nguazir kam ini. Nɨ me ataghizɨ me uan ifongiamɨn gɨn ghua Kenanian gumaziba ko atriviba abɨnigha men nguazim sara ini. 25  *En inazir afeziaba mɨsogha nguibar dɨvazir gavgavibar aven itiba ko, nguazir dagheba deragha aghuiba ko, dɨpenir bizir avɨriba izɨvaziba ini. Egha mozir par gumazir igharaziba kuizim isa, wainɨn azeniba ko, temer olivɨn avɨriba ko, temer avɨrir aghuir dagheba itiba sara ini. Me nguibar kamɨn aperagha an dagher aghuir avɨriba apava mɨkarziba aghua bizir aghuir nɨ me ganɨngizir kam bangɨn me bar akonge.

26  *“Ezɨ puvatɨ, nɨn gumazamiziba nɨ baraghizir puvatɨgha, nɨn akaba batogha, akɨrim ragha nɨn Arazibar Akɨnafarim gasara. Nɨn akam inigha izir gumaziba akar aghuibar gun me mɨgɨa ghaze, Ia bar uan God bagh ua izɨ. Ezɨ me oraghizir puvatɨgha, me mɨsoghezɨ me ariaghire. Dughiar avɨribar, me arazir kam gamua nɨn ziam gasɨghasɨsi. 27  *Kamaghɨn amizɨ, nɨ apanibar amamangatɨzɨ, me iza me mɨsogha me gafiragha paza me gamua mɨzazim me ganɨngi. Ezɨ gɨn men osɨmtɨzimɨn aven, inazir afeziar kaba uarir akurvaghasa nɨn diava arai. Ezɨ nɨ uan Nguibamɨn ikia men dɨmdiam baragha, men apangkuvigha akurvazir gumazir maba amadazɨ, me apaniba batoke.

28 “Ezɨ gɨn, me avughsegha dabirabir aghuimɨn dughiamɨn aven ikia, me uam arazir kurar mabagh ami. Ezɨ nɨ ua apanibar amamangatɨzɨ, me uan gavgavimɨn me abɨragha me gatifa. Ezɨ gɨn me ua iza navibagh iragha uarir akurvaghasa nɨn azai. Ezɨ nɨ uan Nguibamɨn ikia men dɨmdiam barasi. Dughiar avɨriba, me arazir kurar kam gami. Ezɨ nɨ zurara men apangkuva apaniba da ua me isi.

29  *“Nɨ uan Arazibar Akɨnafarimɨn aven akabar gɨn mangasa nɨ me mɨgei. Me fo, gumazitam dar gɨn mangɨ, tuavir kamɨn a ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. Ezɨ me uari fa nɨn Akar Gavgaviba barazi puvatɨgha, akɨrim nɨn Arazir nɨ damuasa mɨkemezibagh asaragha, arazir kurabagh ami. Men dapaniba gavgavizɨ me uan navibar kumi, kamaghɨn me nɨn akamɨn gɨn mangan aghua. 30  *Azenir avɨriba nɨ amɨraghatɨgha navibagh iraghasa me mɨgei. Nɨn Duam akar kam isa nɨn akam inigha izir gumazibagh anɨngizɨ, me dar gun gumazamizibav gei. Ezɨ inazir afeziar kaba akam baraghan aghua. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me isa Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribagh atɨ. 31 Ezɨ nɨn apangkuvim bar ekefe, kamaghɨn nɨ akɨrim me gasarazir puvatɨgha, me ataghizɨ me bar ikuvizir puvatɨ. O God, nɨ bar en apangkufi, egha bar e gifonge!

32  *“Nɨ en God, nɨ ziar ekiam ko gavgavir ekiam itir God. E bar nɨn atiatigha nɨn apengan iti. Dughiaba bar, nɨ uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn ghua, zurara en apangkufi. E datɨrɨghɨn osɨmtɨzir ekiam ateri, eghtɨ nɨ e gɨnɨghnɨgh en akurvagh. Fomɨra Asirian atrivibar dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, en atriviba ko gumazir dapaniba ko ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba ko inazir afeziaba, me bar osɨmtɨzir kam atera iza datɨrɨghɨn tu. 33 E arazir kuram gami, ezɨ nɨ ivezir kuram e ganɨngi. E fo, nɨn arazir kam bar derazɨ, nɨ guizbangɨra zurara uan akamɨn gɨn ghua en akurvasi.

34 “Guizbangɨra, en inazir afeziaba ko, en atriviba ko, en gumazir dapaniba ko, ofa gamir gumaziba, me nɨn Arazibar Akɨnafarimɨn aven itir akabar gɨn zuir puvatɨ. Me nɨn Akar Gavgaviba ko, Moses Osirizir Arazibar gɨn mangan aghua. 35 En atrivibar dughiamɨn, nɨ deragha en inazir afeziabagh amua, bizir bar aghuir avɨriba me ganɨdi. Me nguazir ekiam gapia, ezɨ nguazir kamɨn dagher aghuiba an ikia deragha aghui. Ezɨ me bizir kam gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Me arazir kuraba ategha navibagh iragha, ua nɨ bagha izir puvatɨ.

36 “Datɨrɨghɨn, nguazir nɨ inazir afeziabagh anɨngizim, e an iti, ezɨ dagher aghuiba an ikia deragha aghui. Ezɨ e an aven ikia pura ingangarir gumazir kɨnibar iti. 37 E arazir kuram gamigha gɨfa, kamaghɨn nɨ kantrin igharazibar atrivibar amamangatɨzɨ, me en gara e gatifa. Egha me bizir aghuir avɨriba en nguazimɨn otiviziba isi. Me gavgavir ekiam ikia, kamaghɨn me en mɨkarziba ko asɨzibagh ativazɨ, e men ifongiamɨn gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, e osɨmtɨzir ekiam iti!”

Nehemia Jerusalem ko Juda gatifa

(Sapta 10--13)

Gumazamiziba, Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangasa akam akɨri

38 “E Israelia, e kamaghɨn mɨgɨa ghaze, e bar arazir kuram gamizɨ, kamaghɨn God kantrin igharazibar atrivibagh amizɨ, me e gativagha en bizir avɨriba en nguazimɨn da isima, e osɨmtɨziba ateri. Kamaghɨn amizɨ, e Israelian gumazamiziba uari inigha navir amɨrizimɨn ikia, Ikiavɨra Itir God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua, an osiri. Ezɨ en gumazir dapaniba ko, Livaiba ko, ofa gamir gumaziba, akar kam osirigha gavgavim a danɨngasa men ziaba ko ababaniba isa akar kam gisɨn da arɨsi.”

10

1 Israelia, God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua gavgavim a danɨngasa. Ezɨ gumazir faragha uan ziam osirizim, a gavmanɨn faragha zuir gumazim Nehemia, an Hakalian otarim. Ezɨ Nehemian gɨn, Sedekaia uan ziam osiri.

2-8 Ezɨ Sedekaian gɨn ofa gamir gumaziba iza uan ziaba osiri. Men ziabar kara:

Seraia, Asaria ko Jeremaia,

Pasur, Amaria, ko Malkia,

Hatus, Sebania, ko Maluk,

Harim, Meremot, ko Obadia,

Daniel, Gineton, ko Baruk,

Mesulam, Abiya, ko Mijamin,

Masia, Bilgai ko Semaia.

9-13 Ofa gamir gumazibar gɨn Livaiba uan ziaba osiri. Men ziabar kara:

Asanian otarim Jesua,

Binui, a Henadatɨn ikɨzimɨn gumazim,

Katmiel ko Livain marasi, ko

Sebania, ko Hodia,

Kelita, Pelaia ko Hanan,

Mika, Rehop, ko Hasabia,

Sakur, Serebia, Sebanian igharazim,

Hodia, Bani, ko Beninu.

14-27 Livaibar gɨn gumazir dapaniba uan ziaba osiri. Men ziabar kara:

Paros ko Pahatmoap,

Elam, Satu, ko Bani.

Buni, Asgat, ko Bebai,

Adoniya, Bikvai, ko Adin,

Ater, Hesekia, ko Asur,

Hodia, Hasum, ko Besai,

Harip, Anatot, ko Nebai,

Makpias, Mesulam, ko Hesir,

Mesesabel, Sadok, ko Jadua,

Pelatia, Hanan, ko Anaia,

Hosea, Hanania, ko Hasup,

Halohes, Pilha, ko Sobek,

Rehum, Hasapna, ko Masea,

Ahiya, Hananɨn igharazim, ko Anan,

Maluk, Harim ko Bana.

Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba

28 “E Israelian gumazamiziba, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gamua an osiri. E bar, ofa gamir gumaziba, ko Livaiba, ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garir gumaziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumazamiziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumaziba, ko gumazamizir igharaziba bar, e bar Godɨn Arazibar Akɨnafarimɨn aven itir akabar gɨn zui. Egha ikɨzir igharazibar gumazamiziba ko poghezir puvatɨ. E uan amuiba ko, borir akam baregh nɨghnɨzir gavgavim an ikiamiba ko izi. 29 E bar izava uan adarazi ko uan gumazir dapaniba ko uari akuvagha akar gavgavir mam gami. E Godɨn Arazibar Akɨnafarimɨn akabar gɨn mangasa. Akar kaba, God en inazir afeziabar anɨngasa uan ingangarir gumazim Moses ganɨngi. Ikiavɨra Itir God, en Ekiam ghaze, e an Akar Gavgaviba, ko bizir a damuasa e mɨkemeziba, ko arazir a ifongeziba, e deraghvɨra dar gɨn mangɨ dar amuam. E an akam batueghtɨ, Ikiavɨra Itir God e gasɨghasigham.

30  *“E ghaze, e ikɨzir igharazibar gumazamizir en kantrin itiba, me ko poroghamibar amuan kogham.

31  *“E ghaze, ikɨzir igharazibar gumazamizir en kantrin itiba, wit ko bizir igharaziba inigh Sabatɨn dughiam ko Godɨn ziam feir dughiar ekiabar da inigh izɨtɨ, e dagh ivezan kogham.

“Ezɨ azenir namba 7ɨn, e uan azenibar aven dagheba oparan kogham, en nguazim pura ikiam.

“Egh gumazitam faragha zuir azenitamɨn bizitam purama inightɨ, azenir namba 7ɨn, e kamaghɨn mɨkɨm suam, a bizir kam ikarvaghan markiam.

32  *“Azeniba bar e vaghvagh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim bagh silvan dagɨar akuar muziarir tabar anɨngam.

33 “Silvan kam, bizir kabagh ivezam: Godɨn damazimɨn me dakozim darɨghamin bret, ko dughiaba bar me ofaba damuamin wit, ko dughiabar zurara me asɨzir ofan bar isia mɨghɨriba, ko bizir Sabatɨn dughiamɨn ofa damuamiba, ko iakɨnir igiamɨn isar ekiamɨn ofa damuamim biziba, ko dughiar ekiar igharazimɨn ofa damuamim biziba, ko Israelian arazir kuraba gɨn amadir ofaba, ko ofan igharaziba ko bizir igharazir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingariba sara.

34 “E gumazamiziba bar, ko ofa gamir gumaziba ko Livaiba, e Godɨn Arazibar Akɨnafarimɨn gɨn mangɨ, satu gikararangɨva, tarazi amɨseveghtɨ me dazibar kuegh, da inigh Godɨn Dɨpenimɨn izɨtɨ, ofa gamir gumaziba da isɨ, asɨzir gumazamiziba God bagha inigha iziba isɨ, ofa gamir dakozimɨn da tuam. Azeniba bar, me ikɨziba vaghvagh daziba inigh mangasa, dughiar maba me bagha da amɨsefe. Me ofan kaba Ikiavɨra Itir God, en God danɨngam.

35  *“Azeniba bar e dagher faragha azenibar aniziba, ko ter ovɨzir faragha aniziba inigh Godɨn Dɨpenimɨn izam.

36  *“Egh e uan otarir ivariaba inigh ofa gamir gumaziba bagh Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ, me amɨsevegh suam, me Godɨn adarazira. E bulmakauba ko sipsipba ko memen apurir nguzir ivariaba inigh God baghvɨra da mɨsevegham. God uan Arazibar Akɨnafarimɨn aven e mɨkemezɨ moghɨn, e damuam.

37  *“Azeniba bar, e faragh iniamin wit, a mɨrmɨrightɨ, plaua otoghtɨ e a inigh izam. Egh wainɨn dɨpam ko olivɨn borem ko ter ovɨzir igharaziba inigh egh Godɨn Dɨpenimɨn izɨ ofa gamir gumazibar anɨngam.

“Eghtɨ Livaiba en nguibabar izamin dughiamɨn, e uan azenibar dagheba tuiraghtɨ pozir 10plan otoghtɨ, e pozitam isɨ Livain gumaziba me danɨngam. 38  *Eghtɨ Aronɨn ovavir boribar tongɨn, ofa gamir gumazitam, a Livaiba ko izɨ dagher kabar 10plan poziba iniam. Eghtɨ Livaiba dagher kaba tuiragh, dar 10plan pozibar, pozitam inigh Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ, dagheba arɨghamin danganimɨn dar arɨgham. 39 E Israelian gumaziba ko Livain ovavir boriba, en witɨn naba ko wainɨn dɨpar naba ko olivɨn boremɨn naba da inigh, Godɨn Dɨpenimɨn izɨ dagheba arɨghamin danganimɨn dar arɨgham, danganir kam, Godɨn Dɨpenimɨn itarir ekiaba uaghan an aven iti. Godɨn Dɨpenimɨn aven itir danganir kam uaghan, ofa gamir gumaziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garir gumaziba, ko Godɨn Dɨpenimɨn onger akabar faragha zuir gumaziba, uaghan me ikiamin danganim kagh iti.

“Bar guizbangɨra, e Godɨn Dɨpenimɨn garir ingangarir kam ateghan kogham.

“Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn akaba, kamaghɨra tu.”

11

Jerusalemɨn apiazir gumazamizibar ziaba

1 Dughiar kamɨn, Israelian gumazir dapaniba Jerusalemɨn iti. Ezɨ gumazamizir nguibar igharazibar itiba me satu gikararai, egh tuavir kamɨn me ikɨziba tuiraghtɨ, 10plan okoruaba otoghtɨ me gumazir okoruatam amɨseveghtɨ, gumazir kaba mangɨ Jerusalemɨn ikiam. Kar Godɨn nguibar ekiamra. Eghtɨ 9plan gumazir okoruaba nguibar igharazibar ikiam. 2 Ezɨ gumazamizir maba uan ifongiamɨn gɨn ghua Jerusalemɨn iti. Kamaghɨn amizɨma Israelia me bagha bar akonge.

3  *Ezɨ Israelian gumazamizir igharaziba, ko ofa gamir gumaziba, ko Livaiba, ko Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumaziba, ko Atrivim Solomonɨn ingangarir gumazibar ovavir boriba, me uan nguibaba ko uan nguazibara iti.

Gumazir dapanir Judan provinsɨn ikegha iza Jerusalemɨn apiaziba, men ziabar kara.

4 Judan anabamɨn adarasi, men gumazir dapanibar ziabar kara:

Me gumazir dapanir pumuning iti. Ataia ko Masea. Ataia a Usian otarim, egha a Sekaraian igavatarim. Ataian ovavir igharazibar ziabar kara: Sekaraia an Amarian otarim, ezɨ Amaria a Sefatian otarim, ezɨ Sefatia a Mahalalelɨn otarim. Me bar Peresɨn ovavir boriba, ezɨ Peres Judan otarim.

5 Ezɨ Judan adarazir gumazir dapanir igharazibar kara, Barukɨn otarim Masea, a Kolhosen igavatarim. Ezɨ Kolhose Hasaian otarim, ezɨ Hasaia Adaian otarim, ezɨ Adaia Joiaripɨn otarim, ezɨ Joiarip Sekaraian otarim. Me Selan ovavir boriba, egha Judan anabamɨn adarasi.

6 Egha Peresɨn ovavir borir Jerusalemɨn itiba, me bar gumazir gavgavibara. Me bar moghɨra, men dɨbobonim, 468ɨn tu.

7-9 Benjaminɨn anabamɨn adarasi, men gumazir dapanibar ziabar kara:

Salu ko Gabai, Salai, Joel ko Juda.

Salu a Mesulamɨn otarim, ezɨ Mesulam Joetɨn otarim, ezɨ Joet Pedaian otarim, ezɨ Pedaia Kolaian otarim, ezɨ Kolaia Masean otarim, ezɨ Masea Itielɨn otarim, ezɨ Itiel Jesaian otarim. Jerusalemɨn itir Benjaminɨn anabamɨn adarazi bar moghɨra, men dɨbobonim, 928ɨn tu.

Ezɨ Sikrin otarim Joel, Benjaminɨn adarazir faragha zuir gumazir dapanim.

Ezɨ Hasenuan otarim Juda, a Benjaminɨn adarazir mav. A gumazir dapanir Joelɨn gɨn zuim, a an akuragha Jerusalemɨn aven itir distrighɨn mamɨn gari.

10 Kar Jerusalemɨn itir ofa gamir gumazibar gumazir, dapanibar ziaba:

Joiaripɨn otarim Jedaia, ko gumazir dapanim Jakin, 11 ko gumazir dapanim Seraia, a Hilkian otarim, ezɨ Hilkia a Mesulamɨn otarim, ezɨ Mesulam a Sadokɨn otarim, ezɨ Sadok a Meraiotɨn otarim, ezɨ Meraiot, a Godɨn Dɨpenimɨn ofa gamir gumazibar dapanim Ahitupɨn otarim, a fomɨra Godɨn Dɨpenimɨn ofa gamir gumazibar dapanimɨn ike. 12 Me bar moghɨra 822plan gumaziba, me Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim gami.

Gumazir dapanim Adaia, a Jerohamɨn otarim, ezɨ Jeroham a Pelalian otarim, ezɨ Pelalia a Amsin otarim, ezɨ Amsi a Sekaraian otarim, ezɨ Sekaraia a Pasurɨn otarim, ezɨ Pasur, a Malkian otarim. 13 Ikɨzir kam, men gumazir dapanibar dɨbobonim, 242ɨn tu.

Ezɨ uaghan, gumazir dapanim Amasai, a Asarelɨn otarim, ezɨ Asarel a Asain otarim, ezɨ Asai a Mesilemotɨn otarim, ezɨ Mesilemot a Imerɨn otarim. 14 Ikɨzir kamɨn adarazir aven, 128plan mɨdorozir gumazir gavgaviba iti. Mɨdorozir gumazir kabar dapanim, an Hagedolimɨn otarim Sapdiel.

15 Livaibar gumazir dapanir Jerusalemɨn itibar ziabar kara:

Hasupɨn otarim Semaia, ezɨ Hasup a Asrikamɨn otarim, ezɨ Asrikam a Hasabian otarim, ezɨ Hasabia a Bunin otarim.

16 Gumazir dapanimning Sabetai ko Josabat, aning Livain Godɨn Dɨpenimɨn azenan ingangaribar gari.

17 Gumazir dapanim Matania, a Mikan otarim. Ezɨ Mika, a Sapdin otarim, ezɨ Sapdi a Asapɨn otarim.

Dughiar me Godɨn Dɨpenimɨn iza Godɨn ziam febar, Matania a gumazir God ko mɨgɨa a mɨnabir gumazir dapanimɨn iti.

Ezɨ Bakbukia, a gumazir dapanir mam, a Matanian akurvagha ingangarir kam gami.

Ezɨ uaghan, gumazir dapanim Apda, Samuan otarim, ezɨ Samua a Galalɨn otarim, ezɨ Galal a Jedutun otarim.

18 Livain Godɨn nguibar ekiar Jerusalemɨn itiba, me bar moghɨra men dɨbobonim, 284ɨn tu.

19 Jerusalemɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garir gumazibar, gumazir dapanimningɨn ziamning kara:

Gumazir kamning, Akup ko Talmon. Aning uan adarazi ko, me Dɨpenimɨn tiar akabar gara itir gumaziba, men dɨbobonim 172.

20 Israelian marazi ko ofa gamir gumazir maba ko Livain maba, Judan nguibar igharazibar iti. Nguibar kaba men inazir afeziabar nguazibara iti. 21 Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumaziba Ofelɨn iti. Ezɨ Siha ko Gispa men ingangaribar garir gumazimning.

22 Ezɨ Banin otarim Usi, a Livain Jerusalemɨn itibar gari. Ezɨ Bani a Hasabian otarim, ezɨ Hasabia a Matanian otarim, ezɨ Matania a Mikan otarim, Asapɨn ovavir boribar adarasi. Ezɨ Asapɨn ovavir boriba, me Godɨn Dɨpenimɨn aven onger akaba banger gumazibar gari. 23 Persian atrivim uabɨ, akar gavgavim me ganɨga ghaze, tinara dughiaba bar Godɨn Dɨpenimɨn aven ighiabar amuam. Egha atrivim, me bagha dughiabar damamin dagheba me bagha da akɨri.

24 Ezɨ Petahia a Mesesabelɨn otarim, ezɨ Mesesabel a Seran ovavir borim, me Judan ovavir boriba. Petahia, a Persian kantrin ikiava, atrivimɨn boroghɨn ikia, an damazimɨn, Israelia bagha abuir gumazimɨn mɨn iti.

Gumazamizir nguibar igharazibar itiba

25 Gumazamizir avɨriba uan nguibar uan nguazimɨn boroghɨn itibar iti. Judan gumazamizir maba nguibar ekiar pumuning ko mɨkezimɨn iti, Kiriat Arba ko an boroghɨn itir nguibaba, ko Dibon ko an boroghɨn itir nguibaba, ko Jekapsel ko an boroghɨn itir nguibaba. 26 Ezɨ marazi nguibar kabar aven iti, dar ziabar kara: Jesua, Molada, ko Betpelet, 27 Hasarsual, Berseba ko an boroghɨn itir nguibaba ko, 28 Siklak, Mekona ko an boroghɨn itir nguibaba ko, 29 Enrimon, Sora ko Jarmut ko, 30 Sanoa ko Adulam ko aningɨn boroghɨn itir nguibaba ko, Lakis ko an boroghɨn itir nguaziba, ko Aseka ko an boroghɨn itir nguibaba. Kamaghɨn Judaba sautɨn amadaghan itir nguibam Berseban ikia iza, nguibar danganir ekiar kamɨn itibar ikia ghua, Hinomɨn danganir zarir notɨn amadaghan itimɨn otifi.

31 Ezɨ Benjaminɨn anabamɨn gumazamizir maba, nguibar ekiar kaba, Geba ko Mikmas, Aija ko Betel ko dar boroghɨn itir nguibar doziba, 32 Anatot, Nop, Anania ko, 33 Hasor, Rama, Gitaim ko, 34 Hadit, Seboim, Nebalat ko, 35 Lot ko Ono, kar gumazir dɨgɨrir ingangaribagh amiba, me danganir zarir kamɨn iti. 36 Gumazir dapaniba, Livain Judabar tongɨn itibav gɨa ghaze, men tarazi uan nguibaba ategh, Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguibabar mangɨ men tongɨn ikiam.

12

Ofa gamir gumaziba ko Livaibar ziaba

1 Ofa gamir gumazir avɨriba, ko Livaiba ghua, Sealtielɨn otarim Serubabel ko ofa gamir gumazibar dapanim Josua, aningɨn gɨn faragha Babilon ategha ua Jerusalemɨn ize.

2-7 Ofa gamir gumazibar ziabar kara:

Seraia, Jeremaia, Esra, Amaria, Maluk, Hatus, Sekania, Rehum, Meremot, Ido, Ginetoi ko Abiya, Mijamin, Madia ko Bilga, Semaia, Joiarip ko Jedaia, Salu, Amok, Hilkia ko Jedaia.

Gumazir kaba, dughiar Josua ofa gamir gumazibar dapanimɨn itimɨn itir dughiamɨn, me ofa gamir gumazibar tongɨn ikia, men faragha zuir gumazibar iti.

8-9 Livain ua izezibar ziabar kara:

Jesua, Binui, Katmiel, Serebia, Juda, Matania, Bakbukia, ko Uno.

Matania uan adarazi ko, me gumazir God mɨnabir ighiabagh amir gumaziba, ezɨ a men faragha zui.

Gumazir kaba onger akar akuar mam bangezɨ me gɨn, Bakbukia ko Uno uan adarazi ko, me me ikarvagha ighiar akuar igharazim bange.

Ofa gamir gumazibar dapanim Josua, an ovavir boribar ziaba

10-11 Josua a Joiakimɨn afeziam, ezɨ Joiakim a Eliasipɨn afeziam, ezɨ Eliasip a Joiadan afeziam, ezɨ Joiada a Jonatanɨn afeziam, ezɨ Jonatan a Jaduan afeziam.

Ofa gamir gumazibar itir ikɨzibar gumazir dapanibar ziaba

12-21 Joiakim ofa gamir gumazibar dapanimɨn itir dughiamɨn, ofa gamir gumazir kaba uan ikɨzibar gumazir dapanibar iti. Men ziabar kara:

Meraia, a Seraian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Hanania a Jeremaian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Mesulam a Esran ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Jehohanan an Amarian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Jonatan a Malukin ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Josep a Sebanian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Atna a Harimɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Helkai a Meraiotɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Sekaraia a Idon ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Mesulam a Ginetonɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Sikri a Abiyan ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Piltai a Moadian ko Miniaminɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Samua a Bilgan ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Jehonatan a Semaian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Matenai a Joiaripɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Usi a Jedaian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Kalai a Salain ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Eber a Amokɨn ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Hasabia a Hilkian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

Ezɨ Netanel a Jedaian ikɨzimɨn gumazir dapanim.

22-23 Fomɨra Eliasip ko Joiada, Jonatan, ko Jaduan dughiamɨn, me ofa gamir gumazibar dapanibar itima, Israelia ofa gamir gumazibar dapanibar ziaba akɨnafarir mamɨn da osiri. Arazir me amizir kam, me bar fomɨra a gamua iza Darius atrivimɨn itir dughiamɨn oto. Ezɨ Judan Atrivibar Eghaghanibar Akɨnafarimɨn aven, me uaghan Livain gumazir dapanibar ziaba osiri. Me fomɨra osira iza ofa gamir gumazibar dapanim Jonatan, a Eliasipɨn ovavir borim an dughiamɨn oto. Ezɨ dughiar kamɨn gɨn me arazir kam ataki.

Me Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim isa Livaibagh anɨngi

24 Egha me Godɨn ziam fa a mɨnabir dughiamɨn, Atrivim Devit mɨkemezɨ moghɨn Livaiba ami. Devit a gumazir Godɨn akam akurim. Ezɨ Livaiba gumazir bɨzir pumuningɨn iti, bɨzir mam ighiar otevir mam bange, ezɨ bɨzir mam me ikarvagha ighiar akuar igharazir mam bange. Ezɨ Hasabia ko Serebia ko Jesua Katmielɨn otarim, me ingangarir kam me ganɨngi.

25 Ezɨ Matania, Bakbukia, Obadia, Mesulam, Talmon ko Akup, me Godɨn Dɨpenimɨn aven biziba arɨzir danganibar gari. Danganir kaba Godɨn Dɨpenir avɨnizimɨn dɨvazimɨn tiar akabar boroghɨn iti.

26 Livain kaba itir dughiamɨn, ofa gamir gumazibar dapanim Joiakim, a Josuan otarim, egha a Jehosadakɨn igiavotarim. Ezɨ dughiar kam Nehemia gavmanɨn faragha zuir gumazim iti. Ezɨ ofa gamir gumazim Esra, a ikia bar Moses Osirizir Arazibagh fo.

Nehemia Jerusalemɨn dɨvazir mɨtiar gavgavim isa God ganɨdi

27 Ezɨ Jerusalemɨn dɨvazim gɨvazɨma, gumazamiziba iza uari akuvagha Godɨn ziam fava, dɨvazim isa God ganɨdi. Dughiar kamɨn, me Livaiba bar men diazɨ me iza uari akuvagha, bar akuegha ighiaba banga Godɨn ziam fe. Me ighiabagh amir dughiamɨn, Livain marazi itarir kapabar suigha dav sozima, marazi gitan igharagha garibagh ikararai. 28-29 Kamaghɨn Livain Godɨn Dɨpenimɨn ighiabagh amiba, me Netofan nguibam ko Betgilgal, ko Geba, ko Asmavet ko me uari bagha ingarizir nguibar igharaziba, me dar ikegha iza uari akufa. Nguibar kaba Jerusalemɨn boroghɨn iti. 30 Ezɨ ofa gamir gumaziba ko Livaiba Godɨn damazimɨn zueghamin arazim uarigh ami. Me uaghan arazir kamra, Jerusalemɨn gumazamiziba ko dɨvazim ko tiar akabagh ami.

31 Ezɨ kɨ Nehemia, kɨ Judan gumazir dapaniba isa dɨvazimɨn pɨn itir voroghɨra zuir danganimɨn ghuavanadi. Egha kɨ okoruar ekiar pumuningɨn me tuiragha ghaze, me bɨzir ekiamningɨn mangɨ nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn pɨn a gighu daru, ighiabar amu God mɨnabam. Ezɨ okoruar mam agharir guvimɨn arua ghua, Tiar Akar Bizir Mɨzɨrɨziba Akurir Danganimɨn oto. 32 Ezɨ men gɨn, Hosaia ko Judan gumazir dapanibar okoruar mamɨn adarazi zui. 33-35 Ezɨ ofa gamir gumazir maba men gɨn ghua sɨghabagh ivi. Men ziabar kara: Asaria, Esra, Mesulam, Juda, Benjamin, Semaia, ko Jeremaia. Ezɨ Jonatanɨn otarim Sekaraia men gɨn zui. (Ezɨ Jonatan a Semaian otarim, ezɨ Semaia a Matanian otarim, ezɨ Matania a Mikaian otarim, ezɨ Mikaia a Sakurɨn otarim, ezɨ Sakur a Asapɨn otarim.) 36 Ezɨ Sekaraian ikɨzimɨn marazi an gɨn zui. Men ziabar kara: Semaia, Asarel, Milalai, Gilalai, Mai, Netanel, Juda ko Hanani. Me bar moghɨra ighiabar amuamin gitaba ko marvir igharagha garir avɨriba inigha, da sara ghua dagh ikararai. Atrivim Devit, fomɨra gitaba ko marvir kabanang, a dagh ikararangi. Ezɨ Godɨn Arazibagh fozir gumazim Esra, a gumazir kabar faragha zui.

37 Me arua ghua Mozir Pamɨn Tiar Akamɨn otogha adɨdiamɨn ghuavanaga Atrivim Devitɨn Nguibar Ekiamɨn oto. Egha Atrivim Devitɨn dɨpenir ekiam gitagha ghua Dɨpaba Isir Tiar Akamɨn oto. Tiar akar kam, nguibar ekiamɨn aruem anadi naghɨn amadaghan iti.

38 Ezɨ Livain okoruar igharazim God mɨnabaghasa, bɨzir ekiar igharazimɨn mɨn ghua, agharir kɨriamɨn amadaghan dɨvazimɨn pɨn itir voroghɨra zuir danganim gisɨn arua zuima, kɨ men gɨn zui. Ezɨ gumazamizir bɨzir ekiar igharazim nan gɨn ghua, Tauan Bretba Tuer Danganim gitagha ghua, Dɨvazir Nar Bar Ekiamɨn oto. 39 Egha e danganir kam ategha ghua, Efraimɨn Tiar Akam gitagha ghua, Jesanan Tiar Akam gitagha ghua, Osiribar Tiar Akam gitagha ghua, Hananelɨn Taua gitagha ghua, Gumazir 100pla ikia garir Taua gitagha ghua, Sipsipbar Tiar Akamɨn tu. Egha uam arua iza Godɨn Dɨpenimɨn aven zuir tiar akar kamɨn oto. Me tiar akar kam kamaghɨn a dɨbori, Uari Akuvamin Tiar Akam.

40 Kamaghɨn amizɨ, Livaibar okoruar ekiar pumuning ua Godɨn Dɨpenimɨn danganimɨn iza, Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua, vaghvagha uan danganibar tuivigha, ighiaba banga God mɨnabi.

Gumazir nan gɨn izezir kabar tongɨn, gumazir dapanir igharaziba uaghan iti. 41-42 Ofa gamir gumaziba ko gumazir igharazir kaba, sɨghabar suigha dagh ivi. Ofa gamir gumazibar ziabar kara: Eliakim, Masea, Miniamin, Mikaia, Elioenai, Sekaraia, ko Hanania. Gumazir igharazibar ziabar kara: Masea, Semaia, Eleasar, Usi, Jehohanan, Malkia, Elam ko Eser. Ezɨ Jesrahia gumazir ighiabagh amibar gara men faragha zuima, me bar pamtem deravɨra ighiabagh ami.

43 Dughiar kamɨn me ofan avɨriba God bagha dagh amua bar akonge. Bar guizbangɨra. Me fo, God me gamizɨma, me bar akonge. Ezɨ amiziba ko boriba uaghan bar akonge. Ezɨ gumazamizir saghon itiba, me dɨmdɨar nɨgɨnim ko bar akongezir nɨgɨnim barasi.

Gumazamiziba bar, ofa gamir gumaziba ko Livaibar akurvasi

44 Dughiar kamra, me Godɨn Dɨpenimɨn aven bizibar arɨghamin danganimɨn ganasa gumazir mabagh inaba. Danganir kabar, gumazamiziba dagher faragha azenibar aniziba, ko temer ovɨzir faragha aniziba, ko men bizir igharazir maba, me da isɨ God danɨngam. Me uan azenibar dagheba tuiraghtɨ, da pozir 10plan otoghtɨ, me pozitam isɨ God danɨngam, mati Moses Osirizir Araziba mɨkemezɨ mokɨn. Eghtɨ gumazir kaba ingangarir kam damuam: me gumazamizibar nguazibar mangɨ, dagheba inigh mangɨ, Godɨn Dɨpenim dar arɨgham. Guizbangɨra, Judaba, ofa gamir gumaziba ko Livaibar amir ingangarim bagha bar akuegha, navir aghuim men iti. Kamaghɨn amizɨ, me ofa gamir gumaziba ko Livaibar akurvaghasa, gumazir kaba amɨsefe. 45  *Ezɨ ofa gamir gumaziba ko Livaiba, Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir Arazibar gɨn ghua, an ziam famin arazibar ingangarim gami. Egha uaghan gumazamiziba Godɨn damazimɨn zueghasa, Godɨn azangsɨghamin arazim gami.

Ezɨ gumazir ighiabagh amiba ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akabar garir gumaziba, me uan ingangarim gami. Ingangarir kam fomɨra Atrivim Devit uan otarim, Atrivim Solomon ko, aning men inazir afeziabar ikɨzir pumuning ganɨngi.

46 Bar fomɨra, Atrivim Devit ko Asapɨn dughiamɨn, aning ighiaba batir gumazimning, gumazir onger akar kamɨn faragha zuiba ingara, ighiaba banga God bagha bar akuegha a mɨnabi. Ezɨ datɨrɨghɨn men ovavir boriba, gumazir ighiabagh amibar otifi. 47 Serubabel ko Nehemia itir dughiamɨn, Israelia bar, me dughiabar zurara uan dagheba isa gumazir Godɨn Dɨpenimɨn ighiabagh amiba ko Dɨpenimɨn tiar akamɨn garir gumaziba bagha iza me ganɨdi. Egha me bizir aghuiba isa Livaibagh anɨdir arazim, mati me ofaba isa God ganɨdi. Ezɨ ofan me Livaibagh anɨngiziba, me ofan akuar vuem isa Aronɨn ovavir boribagh anɨdi, mati Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ mokɨn.

13

Israelia, God gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba batosi

1  *Dughiar kamɨn gumazamiziba uari akuvazɨ, Livaiba me bagha Moses Osirizir Arazibar Akɨnafarim dɨborima, me a barasi. Ezɨ akɨnafarir kamɨn mɨgɨrɨgɨar mam kamaghɨn mɨgei, Amonia ko Moapia Godɨn ziam fer gumazamizibar aven izan kogham. 2-3  *Ezɨ Israelia akar akɨnafarir kamɨn aven itim baregha, gumazamizir men ameboghfeziaba God gɨfozir puvatɨziba, me me batosi. Egha me ghaze, me ua Israelian gumazamizibar tongɨn ikian kogham. Akɨnafarir kamɨn mɨngarim kamaghɨn: Dughiar Israelia Isip ategha izimɨn, Amonia ko Moapia dagheba ko dɨpataba me ganɨngizir puvatɨ. Egha gumazir kaba akam inigha izir gumazim Balam givese, eghtɨ a God mɨkemeghtɨ a Israelia gasɨghasɨgham. Ezɨ God Balamɨn akam gɨrazɨ, a kamaghɨn mɨkemezir pu. Puvatɨ. Balam ghaze, God deragh me damuam.

Nehemia bizibar kɨri

4 Ofa gamir gumazim Eliasip, me fomɨra en Godɨn Dɨpenimɨn biziba arɨghamin danganim akɨrir ingangarim a ganɨngi. Ezɨ Eliasip, a Tobian roroam. 5 Egha Eliasip, Tobia ataghizɨ, a Dɨpenimɨn danganir ekiar mamɨn iti. Danganir kam, me fomɨra ghaze, witɨn ovɨzir me ofabar amuamiba, ko pauran mughuriar aghuim zuim anɨdim, ko Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim damuamin biziba, ko ofan gumazamiziba God ganɨdiba, me da isɨ danganir kam darɨgham. Ofan kaba, gumazamiziba Godɨn Akar Gavgavibar gɨn ghua faragha uan azenibar dagheba, ko wainɨn dɨpaba, ko olivɨn boreba, da tuirazɨ da pozir 10plan otozɨ, me pozir mam isa God ganɨdi. God bizir kaba isa Livaiba ko, gumazir ighiabagh amiba ko, tiar akabar garir gumaziba, ko ofa gamir gumaziba, a me bagha dagh inaba. Ezɨ Eliasip, Tobia ataghizɨ, a Dɨpenimɨn danganir ekiar kamɨn iti.

6 Kɨ Nehemia, kɨ Jerusalemɨn itir puvatɨzir dughiamɨn, bizir kaba otifi. Kɨ faragha Atrivim Artaserksisɨn ganasa uamategha Persian kantrin ghu. Dughiar kamɨn a 32plan azenibar Babilonɨn atrivim iti. Dughiar maba gɨvazɨma, kɨ uamategh Jerusalemɨn mangasa atrivimɨn azai. Ezɨ a nan amamangatɨzɨ kɨ uamategha ize. 7 Dughiar kɨ ghua Jerusalemɨn otozimɨn, me kamaghɨn na mɨgei, Eliasip Godɨn Dɨpenimɨn avɨnizir dɨvazimɨn aven, danganir ekiar mam isa Tobia ganɨngi. Arazir kurar an amizir kam a bar ikufi. 8 Kamaghɨn amizɨ, kɨ puv atara, Tobian biziba bar da isa azenimɨn da kuni. 9 Egha kɨ akar gavgavim me ganɨngizɨ, me Godɨn Arazibar gɨn ghua danganir kam gamizɨ, a Godɨn damazimɨn ua zue. Ezɨ kɨ ua me mɨkemezɨ, me Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuamin biziba ko, ofa damuamin witba ko, pauran mughuriar aghuim anɨdim, me bar da inigha dar danganibar da arɨki.

10  *Kɨ uaghan kamaghɨn oraki, gumazamiziba ua dagheba isa Livaibagh anɨdir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Livaiba ko Godɨn Dɨpenimɨn ighiabagh amir gumaziba, me Jerusalem ategha dagher azenibar ingarasa uamategha uan nguazibar ghue. 11 Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir aruabar atara egha men azara, “Manmagh amizɨ ia Godɨn Dɨpenim ataghizɨ a pura iti?” Egha kɨ Livaiba ko gumazir ighiabagh amibar diagha ua me inigha, Godɨn Dɨpenimɨn izezɨ, me uamategha uan ingangarim gami. 12  *Ezɨ Judaba bar, ua uan witba, ko wainɨn dɨpaba, ko olivɨn boreba, da tuirazɨ da pozir 10plan otozɨ, me pozir mam inigha Godɨn Dɨpenimɨn iza, dar arɨghamin danganim gatɨ. 13 Ezɨ kɨ ofa gamir gumazim Selemia ko, Godɨn Akɨnafarim gɨfozir gumazim Sadok, ko Livain gumazim Pedaia, me amɨsevegha ghaze, me Dɨpenir kamɨn aven itir danganir kabar kɨrigh an biziba mengam. Egha kɨ gumazir mam men akurvaghasa anemɨsefe. An ziam Hanan, a Sakurɨn otarim, egha Matanian igavotarim. Gumazamiziba ghaze, gumazir kaba arazir aghuibaram ami, ezɨ kɨ me amɨsefe. Ezɨ me uan namakaba bagh dagheba tuiragh da mengegh da isɨ me danɨngam.

14 “O nan God, nɨ na gɨnɨghnɨgh. Guizbangɨra, kɨ nɨn Dɨpenimɨn ingangarim gamua nɨn ziam famin arazibar kɨri. Nan ingangarir aghuimɨn akar nɨn akɨnafarimɨn itim, nɨ a batuegh a gɨn amadaghan, kɨ aghua.”

15  *Dughiar kam, kɨ Judan gumazamizir mabar gari, me Sabatɨn dughiabar wainɨn ovɨziba dɨkava, da mɨrmɨra wainɨn dɨpaba isi. Ezɨ Judan igharaziba dagheba ko wainɨn dɨpaba, wainɨn ovɨziba, fighɨn ovɨziba, ko bizir igharazir maba sara donkibagh arigha, da inigha Jerusalemɨn izi. Ezɨ Sabatɨn dughiamɨn kɨ pamtemɨn me mɨgɨa ghaze, “Sabatɨn dughiamɨn, gumazamiziba bar bizibagh ivezan markiam. Kɨ arazir kamɨn bar ian anogoroke.” 16 Tairian gumazir maba faragha uan nguibar ekiamɨn ikegha Jerusalemɨn ize. Egha osiriba ko bizir igharazir avɨriba sara inigha Sabatɨn dughiamɨn Jerusalemɨn izima, en gumazamiziba dagh ivese. 17 Ezɨ kɨ Judabar gumazir aruabar atara ghaze, “Ia orakigh! Ia bar arazir kuram gami. Ia Sabatɨn dughiam gamizɨ, a dughiar kɨnimɨn oto. 18 Ia fo, en inazir afeziaba fomɨra arazir kam gamizɨ, God ivezir kuram isa me ganɨga, nguibar ekiar kam gasɨghasɨki. Ezɨ datɨrɨghɨn ia Sabatɨn dughiam gasɨghasɨzir arazir kam gamuavɨra itima, Godɨn adarim ian ikiavɨra iti.”

19 Egha kɨ pamtem kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia wighba bar Sabat otivamin dughiam, ia nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn tiar akaba bar dar kumigh. Sabatɨn dughiam otivsɨ, Fraide bar aruem ghuaghirir dughiamra, ia tiar akaba bar dar kumigh, ikɨ mangɨ Sabat gɨvaghamin dughiamɨn otogh.” Egha kɨ uan ingangarir gumazir mabav keme, eghtɨ me deraghvɨra gan gumazibar anogoreghtɨ, me biziba Sabatɨn dughiamɨn da inigh da aterɨva nguibar ekiamɨn izan kogham. 20 Dughiar mabar, gumazir biziba amadiba ko gumazir bizibagh ivezamiba, me Jerusalemɨn izɨ nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn azenan daku e mɨzuamtɨ, e tiar akaba kuam. 21 Ezɨ kɨ men gara ghua kamaghɨn men atara ghaze, “Ia tizim bagha dɨvazimɨn azenan ikiava akui. Aria, ia mangɨ. Ia Sabatɨn dughiamɨn ua izɨtɨ, kɨ ivezir kuram ia danɨngam.”

Me kamaghɨn oregha gɨn ua Sabatɨn dughiamɨn izir puvatɨ. 22 Ezɨ kɨ gɨn Livaiba me mɨgɨa ghaze, “Ia Godɨn Arazibar gɨn mangɨ uari akɨrigh Godɨn damazimɨn zuegh. Egh dughiar ia zueghamim, ia izɨ dɨvazimɨn tiar akabar gantɨ, gumaziba Sabatɨn dughiamɨn Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn mangam. Kar, Godɨn dughiar kamra. Eghtɨ gumazir igharaziba uaghan uan biziba inigh nguibar ekiamɨn izan markɨ.”

“O nan God, kɨ nɨn azai, nɨ uan apangkuvir arazimɨn gɨn mangɨ nan arazir aghuim gɨnɨghnɨgh, egh nɨ uaghan nan apangkufigh deravɨra na damu.”

23  *Dughiar kamɨn, kɨ uaghan kamaghɨn gari, Judan gumazir maba Asdotia ko Amonia ko Moapian amizir mabar iti. 24 Ezɨ men borir maba Asdotian akam gɨfogha a mɨgei. Ezɨ marazi nguibar igharazibar akabagh fogha dav gei. Egha me Judabar akam gɨfozir puvatɨ. 25 Egha kɨ gumazir kabar atara me mɨsogha marazir dapanir arɨziba asiagharɨki. Egha kɨ kamaghɨn me mɨgei, “Ia arazir kurar kam gami, kamaghɨn God ia gasɨghasɨgham.” Egha kɨ gumazir kabagh amizɨ, me Godɨn ziamɨn akar gavgavim akɨrigha ghaze, Me uan guiviba isɨ azenan itir ikɨzir igharazibar otaribar anɨngan kogham. Egh uan otariba isɨ men guivibar anɨngan kogham. Egh ia uari, ikɨzir igharazibar amizibar ikian kogham.

26  *Kɨ kamaghɨn me mɨgei, “Ia ti fo, Israelian Atrivim Solomon, kantrin igharazibar amizibar ikia, egha bizir kam bangɨn arazir bar kurabar irɨ. Guizbangɨra, God bar Solomon gifongegha a gamizɨ, an atrivimɨn oto. Egha kantrin igharazibar atriviba bar men tongɨn, an fofozim bar ekevegha bar me gafira. Ezɨ, gumaka, a uabɨ, kantrin igharazibar amizibar iti, ezɨma me a getuima, an arazir kurabagh ami. 27 E ian arazir kurabar gɨn mangɨ ikɨzir igharazibar amizibar ikiam, egh e tuavir kamɨn Godɨn akam batogham. Ia ti, e kamaghɨn damuan ia ifonge?”

28  *Dughiar kam ofa gamir gumazibar dapanim Eliasip, an otarim Joiada, an otaribar mav ikɨzir igharazir mamɨn amizimɨn iti. Amizir kam, an Horonian gumazim, Senbalatɨn guivim. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Joiadan otarim batoghezɨ, an arav ghugha, ua Jerusalemɨn itir puvatɨ.

29 “O nan God, nɨ ofa gamir gumazir kabagh amizir arazir kurar kam gɨnɨghnɨgh. Me ofa gamir gumazibar adarazigh amizɨ, me nɨn damazimɨn mɨze. Egha me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir nɨ ofa gamir gumaziba ko Livaibagh amizir kam gasɨghasɨki.”

30 Arazir kam bangɨn, kɨ ikɨzir igharazibar gumazamizir kurar en tongɨn itibar biziba batoke. Egha ofa gamir gumaziba ko Livaiba, vaghvagha me bagha, kɨ ingangariba me ganɨngi. 31 Kɨ gumazamizir maba ofa tuamin dazibar kuasa me a mɨsefe. Egha uaghan me da inigh izamin dughiam amɨsefe. Egha uaghan dagher faragha azenibar aniziba, ko iter ovɨzir faragha aniziba, me ofan mɨn da inigh izasa kɨ me mɨkeme.

“O nan God, kɨ nɨn azai, kɨ amizir arazir kaba, nɨ dagh nɨghnɨgh deragh na damu.”

* 1:1: Iakɨnim Kislev, a Israelian iakɨnir namba 9, egha an en iakɨnimning Novemba ko Disemban otifi.

* 1:7: Godɨn Araziba 28:14; Daniel 9:5

* 1:8-9: Ofa Gami 26:33; Godɨn Araziba 12:5; 30:1-5

* 2:3: 2 Atriviba 25:8-10; 2 Eghaghaniba 36:19; Jeremaia 52:12-14

* 4:4: Onger Akaba 79:12; 123:3-4

* 4:12: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 4:14: Godɨn Araziba 10:17; 2 Samuel 10:12

* 5:7: Ua Me Ini 22:25; Ofa Gami 25:35-37; Godɨn Araziba 23:19-20

* 7:65: Godɨn Araziba 33:8

* 7:66-69: Mɨgɨrɨgɨar otevir kamɨn akar mam datɨrɨghɨn Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Ezɨ e garima, mɨgɨrɨgɨar kam mati Esra 2:66-67ɨn voroghɨra ghu. Kamaghɨn ami, fofozir gumaziba ghaze, a ti fomɨra ikegha datɨrɨghɨn itir puvatɨ.

* 7:73: 1 Eghaghaniba 9:2; Nehemia 11:3

* 8:15: Ofa Gami 23:33-43; Godɨn Araziba 16:13-15

* 9:7: Jenesis 11:31; 12:1; 17:5

* 9:8: Jenesis 15:18-21

* 9:9: Ua Me Ini 3:7; 14:10-12

* 9:10: Ua Me Ini 7:8--12:32

* 9:11: Ua Me Ini 14:21-29; 15:1; 15:4-5; 15:10

* 9:12: Ua Me Ini 13:21-22

* 9:13: Ua Me Ini 19:18--23:33

* 9:15: Ua Me Ini 16:4-15; 17:1-7; Dɨboboniba 20:7-13; Godɨn Araziba 1:8; 1:21

* 9:16: Dɨboboniba 14:1-4; Godɨn Araziba 1:26-33

* 9:17: Ua Me Ini 34:6; Dɨboboniba 14:18

* 9:18: Ua Me Ini 32:1-4

* 9:19: Godɨn Araziba 8:2-4

* 9:22: Dɨboboniba 21:21-35

* 9:23: Jenesis 15:5; 22:17; Josua 3:14-17

* 9:24: Josua 11:23

* 9:25: Godɨn Araziba 6:10-11

* 9:26: Gumazir Dapaniba 2:11-16

* 9:27: Gumazir Dapaniba 2:18; 3:8-9; Onger Akaba 106:44

* 9:29: Ofa Gami 18:5

* 9:30: 2 Atriviba 17:13-18; 2 Eghaghaniba 36:15-16

* 9:32: 2 Atriviba 15:19; 15:29; 17:3-6; Esra 4:2; 4:10

* 10:30: Ua Me Ini 34:16; Godɨn Araziba 7:3

* 10:31: Ua Me Ini 23:10-11; Ofa Gami 25:1-7; Godɨn Araziba 15:1-2

* 10:32: Ua Me Ini 30:11-16

* 10:35: Ua Me Ini 23:19; 34:26; Godɨn Araziba 26:2

* 10:36: Ua Me Ini 13:2

* 10:37: Dɨboboniba 18:21

* 10:38: Dɨboboniba 18:26

* 11:3: Nehemia 7:73

* 12:45: 1 Eghaghaniba 25:1-8; 26:12

* 13:1: Godɨn Araziba 23:3-5

* 13:2-3: Dɨboboniba 22:1-6

* 13:10: Godɨn Araziba 12:19

* 13:12: Malakai 3:10

* 13:15: Ua Me Ini 20:8-10; Godɨn Araziba 5:12-14; Jeremaia 17:21-22

* 13:23: Ua Me Ini 34:11-16; Godɨn Araziba 7:1-5

* 13:26: 2 Samuel 12:24-25; 1 Atriviba 11:1-8

* 13:28: Nehemia 4:1

Esta

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Estan Eghaghanim

O

Esta

Akar faragha zuim

Estan Akɨnafarimɨn eghaghaniba, Israelia kantri Persian itir bizir me bativizibar eghaghaniba. Esta uabɨ Israelian amizim egha ua Persian kantrin atrivimɨn amuim, o kwinɨn oto. Kamaghɨn amizɨ, Israelian apaniba me mɨsogh me agɨvasava amima a men akura.

Dughiar bar ekiar Judaba bar ifongezim, me kamagh a dɨbora ghaze, Purimɨn Dughiar Ekiam. Ezɨ akɨnafarir kam Purimɨn Dughiar Ekiar kamɨn mɨngarim abɨki.

Gumazir akɨnafarir kam osirizim, akɨnafarir kamɨn aven dughiatamɨn Godɨn ziam bar an osirizir puvatɨ. Ezɨ nɨ eghaghanir kamɨn gan Godɨn apangkuvim ko an ifongiamra ganam.

Esta Persian kantrin kwinɨn oto

1

(Sapta 1--2)

Kwin Vasti atrivimɨn akam batoke

1-2  *Ezɨ Atrivim Serksisɨn dughiamɨn, a Persian kantrin atrivimɨn iti, egha uan atrivir dabirabir Susan nguibamɨn itim gapiaghiri, Susa kar Persian nguibar ekiar gavgavim. Serksis 127plan provinsba uaghan dar gari, Indian kantrin ikegha ghua Itiopian kantrin tus. 3 An atrivimɨn azenir namba 3ɨn dughiam, a uan ingangaribar faragha zuir gumaziba ko, gavmanɨn gumazir ekiaba isar ekiam bagha men dia. Ezɨ Persian kantri ko Midian kantrin mɨdorozir gumazir dapaniba ko provinsbar garir gumaziba ko gumazir ekiaba me bar izegha a ko iti.

4 Ezɨ isar ekiar kam iakɨnir 6plan iti, ezɨ Atrivim Serksis uan dagɨaba ko dɨpenimɨn itir bizir aghuiba gumazamizibar akakasi. Ezɨ me an bizir bar aghuir ganganir aghuibagh amibar gari.

5 Ezɨ iakɨnir 6plan kaba gɨvazɨma, atrivim uan dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven a iti naghɨn isar ekiar igharazim gami. Susan nguibar ekiar gavgavimɨn itir gumaziba bar, biziba itiba ko biziba puvatɨziba, kar men isam. Me isar kam wan wighɨn an iti. 6 Me isam gamua itir danganir bar aghuim, gumaziba fomɨra dagɨar agheviba ko ghurghuriba ko bluplaba ko, ongarimɨn itir zoghuaba ko, dagɨar glasɨn mɨngariba inigha, nguazim dafegha ghuriar kamɨn ingari. Egha me isam gamir dughiamɨn me danganir kam inir ghurghurim ko pɨghaghevim ghuaragha benir aghuimɨn a ike. Egha iniba ikezir benir kam, me dagɨar akɨnimɨn a guragha, silvan ringɨn aghuibar a gɨtui. Egha me golɨn dabirabiba ko silvan dabirabiba tintinibar dagheba apir danganir kamɨn ada afe. 7 Atrivimɨn ingangarir gumaziba wain isa golɨn dɨkɨrɨzir kavɨn dɨgɨrir igharagha garibagh inge. Ezɨ atrivim uan bizir avɨrimɨn amodoghɨn, wain isa gumazir kabagh anɨgavɨra iti. 8 Egha Atrivim Serksis kamaghɨn an dɨpenimɨn ingarir gumazibav gei, gumazir wain gifueghavɨra itiba, wain me danɨngvɨra ikɨ. Anogoroziba puvatɨ.

9 Ezɨ dughiar kamɨn Kwin Vasti isar ekiam, amiziba baghavɨra, uaghan atrivimɨn dɨpenimɨn a gami.

10 Ezɨ isar ekiar kam ikia ghua namba 7ɨn aruemɨn otozɨma, atrivim wain amegha mong ongani. Egha uan ingarir gumazir 7plan diazɨma me a bagha izi. Men ziabar kara: Mehuman ko Bista, Harbona, Bikta, Abakta, Setar ko Karkas. 11 Atrivim Serksis me amaga me mɨgɨa ghaze, ia mangɨ Kwin Vasti inigh izɨ. Kwin Vasti uan kwinɨn dapanir asuam arugh izɨ. Kwin Vastin ganganim bar dera, kamaghɨn kɨ a isɨ uan nguibabar aven gumazir ekiaba ko, gumazir nan isamɨn izeziba bar men akakaghasa. 12 Ezɨ ingangarir gumaziba ghua Kwin Vasti an mɨgɨrɨgɨabar gun a mɨgei. Ezɨ kwin izan aghua. Ezɨ atrivim kamaghɨn oregha an muriam Kwin Vasti bagha bar moghɨra an ikufi.

13 Kar atrivimɨn arazim, a fofozir gumazibar azara, kar gumazir faragha zuir dughiabar arazibagh foziba. A men azaraghtɨ, me gumazibar dabirabim ko arazir aghuiba a mɨkɨmtɨ, a fogham. Kamaghɨn amizɨ, a fofozir gumazibar diazɨma me ize, egh me a mɨkɨmtɨ a man arazitamra kwin damuam. 14 Ezɨ gumazir kaba bar atrivimɨn boroghɨra ikia, men ziabar kara: Karsena ko Setar, Atmata, Tarsis, Meres, Marsena ko Memukan. 7plan gumazir kaba, me kantri Persia ko kantri Midian gumazir dapaniba, egha gumazir ekiar igharaziba me uaghan me gafira. Ezɨ atrivim me baragha men nɨghnɨzibar gɨrara zui.

15 Egha a kamaghɨn 7plan gumazir kabav gei, “Kɨ Atrivim Serksis, kɨ uan ingarir gumaziba Kwin Vasti bagha me amada, ezɨ me ghua bizir kɨ a damuasa ifongeziba bagha a mɨgeima, ezɨ a nan akam batoke. Ezɨ en arazim manmaghɨn bizir kam mɨgei? E manmaghɨra kwin damuam?”

16 Ezɨ Memukan kamagh atrivim ko an gumazir dapanibav gei, “Atrivim nɨ orakigh, Kwin Vasti osɨmtɨzim nɨrarama atɨzir puvatɨ. An osɨmtɨziba isa bar nɨn gumazir dapaniba ko nɨ garir provinsbar gumazibagh arɨki. 17 Guizbangɨra, nɨ garir nguibabar aven itir amiziba, me bar kwinɨn arazir kurar kam baragham. Egh amiziba kamagh mɨkɨmam, ‘Atrivim Serksis Kwin Vasti mɨgɨa ghaze amang an ganam, ezɨ kwin aghuagha atrivimɨn akam batoke.’ Amiziba uaghan akaba batogh uan pabar akaba baraghan kogham. 18 Dughiar kamra Persian ko Midian gumazir dapanibar amuiba kwin amizir arazir kam baregh, egh uan paba arazir kamra an gun me mɨkɨmam, egh amiziba akar kurabav kɨmɨva arazir kurar avɨribar amuam.

19 “Ezɨ atrivim, nɨ akar kɨ mɨgeim gifueghɨva, nɨ akam gumazamiziba bagh anemadagh kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Vasti ua izɨ Atrivim Serksisɨn ganan kogham.’ Nɨ akɨnafarir Persia ko Midian araziba aven itim, nɨ a inigh arazir kam osirigh. Eghtɨ arazir kam ikɨ kamaghɨra ikiam. Egh nɨ amizir aghuir igharazitam inightɨ, a Kwin Vastin danganim inigh kwinɨn ikɨ. 20 Eghtɨ nɨn akam nguibar nɨ gariba bar dar mangɨghtɨ, amiziba bar uan pabar akaba baragh men apengan ikiam, gumazir ziaba itiba ko ziaba puvatɨziba uaghara.”

21 Ezɨ atrivim uan gumazir dapaniba ko me mɨgɨrɨgɨar kam gifonge, kamaghɨn atrivim Memukan mɨkemezɨ moghɨn ami. 22 Egha atrivim akɨnafarim provinsɨn a gariba bagha anemada, egha gumazamiziba mɨgeir men nguibamɨn akabar me osiri moghɨra me bagha ada osirigha, kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazimra uan dɨpenimɨn itir darazir ko biziba bar dar dapanimɨn ikiam.”*

2

Esta kwinɨn oto

1 Dughiar maba gɨvazɨma, Atrivim Serksisɨn adarim amɨrazɨma, a ua Vasti gamizir arazim ginɨrɨ, a Kwin Vasti agɨvaghtɨ a ua kwinɨn ikian kogham. 2 Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba a ganɨdiba a koma apiagha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ti ua bagh amizir igiar igharazitaba buriam. Me ganganir aghuiba ikɨ egh uaghan araziba deragh. 3 Egh nɨ uan provinsɨn nɨ ativagha garibar gumazitaba mɨseveghtɨ, me amizir igiar aghuiba inigh gavmanɨn nguibar ekiar gavgavim Susan izɨ, egh me isɨ dɨpenir nɨ amiziba akuvi naghɨn me arɨkigh. Eghtɨ Hegai, gumazir nɨn amizibar garim,* a deragh men ganam. Eghtɨ amiziba borem uan mɨkarzibar aghu egh uari asɨngɨva, ganganir aghuibar amuam. 4 Eghtɨ nɨ amizir kabar tav gifongegh, egh tav amɨseveghtɨ a Kwin Vastin danganim iniam.” Atrivim oregha bar akar kam gifonge, egha kamaghɨn damuasa.

5 Dughiar kam Susan nguibar ekiar gavgavimɨn aven Judan gumazir mam iti, an ziam Mordekai. Mordekain afeziamɨn ziam, Jair. Jair a Simein ovavir borir mam, Kisɨn otarim. Mordekai, a Benjaminɨn adarazir mav. 6  *Ezɨ faragha Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar, Judan Atrivim Jehoiakim ko Judan marazi inizɨ me ghua Babilonɨn kalabusɨn ike. Egha Mordekai inizɨ a me ko uaghan ghu. 7 Mordekai guivir mam iti, an ziam Esta, ezɨ guizɨn Hibrun akamɨn an ziam Hadasa, ezɨ Esta Mordekain afeziar dozimɨn guivim. Ezɨ an afeziar dozim uan amuim ko aning areme, ezɨ Mordekai Esta inigha uan borimɨn mɨraram a gami. Ezɨ Esta bar deragha ganganir aghuim gami.

8 Ezɨ Atrivim Serksis gumaziba ko amiziba bagha akam amaga ghaze, me amizir igiar avɨriba inigh Susan nguibamɨn izɨ. Ezɨ me amizir igiaba inigha iza uaghan Esta inigha ize. Me Esta isa atrivimɨn dɨpenimɨn amiziba itir danganimɨn anetɨ. Ezɨ Hegai amizibagh ativagha men gari. 9 Hegai Estan garima a bar derazɨma a bar a gifonge. Kamaghɨn amizɨ, a mɨkarziba adir borem ko dagher bar aghuiba Esta ganɨngi. Egha amiziba itir dɨpenimɨn danganir faraghavɨra itim, an a isa Esta ganɨngi. Egha atrivimɨn dɨpenimɨn 7plan amizir igiaba amɨsevezɨma, me Esta ko ikia deragha a gami.

10 Mordekai faragha Esta mɨgɨa ghaze, an atrivimɨn dɨpenimɨn mangɨ kamaghɨn mɨkɨman kogham, a Judan amizim. 11 Dughiaba bar Mordekai amiziba itir dɨpenimɨn dɨvazimɨn tiar akam garuavɨra iti. A Estan ikɨrɨmɨrim gɨfoghasa a manmaghɨram amua iti. Egha a uaghan foghasa bizir tizimra Esta bativam.

12 Azenir vamɨran aven, me amizibar mɨkarziba akɨraghasezɨma men ganganiba bar dera. Iakɨnir 6plan me mean tememɨn apongezir boremɨn amizibar mɨkarziba aghefi. Egha iakɨnir 6plan igharazibar me borer mughuriar aghuim zuimɨn me aghefi. Bizir kabar gɨn me guivir igiaba vaghvagha me isa ghua Atrivim Serksisɨn akakasi. 13 Egh dughiar amizim atrivimɨn dɨpenimɨn mangasava amim, uabɨ ifongezɨ moghɨn uabɨ asɨngigh atrivimɨn dɨpenimɨn mangɨ. 14 Amizir atrivim bagha zuim, a guaratɨzimɨn ikɨ mangɨtɨ amɨnim dutugham. Eghtɨ amɨmzaraghan me a inigh mangɨ amizibar dɨpenir igharazimɨn Sasgasɨn dafarim datɨgham. Sasgas, an atrivimɨn amuir dozibar dɨpenimɨn garir gumazim. Amuir kam uam atrivim bagh mangan kogham. Atrivim a gifueghɨva an ziam dɨborogh an diaghtɨma a mangam. Tuaviba ua puvatɨ.

15 Ezɨ datɨrɨghɨn Esta mangɨ atrivimɨn ganamin dughiam oto. Esta Abihailɨn guivim, Abihail a Mordekain afeziar dozim. Mordekai ua bagha Esta inigha uan borimɨn mɨrarama a gami. Gumaziba bar Estan gara bar a gifonge. Esta ghua atrivimɨn garir dughiamɨn a uan ifongiamɨn gɨn ghua uabɨ asɨngizir pu, puvatɨ. An amizibar garir gumazim Hegai, a mɨkemezɨ korotiabaram aghui. 16 Ezɨ dughiar kam Serksis atrivimɨn iti 7plan azeniba. Azenir kamɨn iakɨnir namba 10 me a dɨbora ghaze Tebet, me an Esta inigha atrivim bagha zui.†

17 Ezɨ atrivim amizir igharazibar aghuagha Esta bar a gifonge. A Estan garima an amizir igharaziba bar me gafiragha, an ganganiba bar dera. Amizir igiar igharaziba Estan mɨn atrivimɨn dɨghorim kuarizir pu. Kamaghɨn amizɨ, atrivim kwinɨn dapanir asuam an dapanim garu. Ezɨ Esta Kwin Vastin danganim inigha kwinɨn oto. 18 Egha Atrivim Serksis Esta kwinɨn otozir bizim bagha isar ekiam dɨboro. Egha uan gumazir dapaniba ko ingangarir gumazir dapanibar dia, eghtɨ me isar ekiar kam bagh izam. A ghaze, “Nan kantrin itir gumazamiziba dughiar kamɨn avughsam.” Egha atrivim uan bizir avɨribar amodoghɨn, bizir aghuir avɨriba isa gumazamizibagh anɨngi.

Mordekai atrivimɨn akurazɨma an osɨmtɨzim inizir pu

19 Ezɨ dughiar kam me amizir igiaba ua me akufa. Ezɨ dughiar kamra,‡ atrivim Mordekai amɨsevezɨma an atrivimɨn dɨpenimɨn gumazir dapanir mamɨn iti. 20 Mordekai faragha kamaghɨn Esta mɨgɨa ghaze, nɨ gumazitam mɨkɨman markɨ, egh suam, nɨ Judabar amizim. Ezɨ Esta an akamɨn mɨrara ghu, egha Mordekain akaba baragha dar gɨn zui, kar a zurarama amir arazim.

21 Mordekai, Atrivim Serksisɨn ingangarim gamir dughiamɨn, gumazir pumuning adarim atrivimɨn ikia a mɨsueghtɨ an aremeghasa akam mɨsoke. Aningɨn ziamning, Biktana ko Teres. Gumazir kamning atrivim itir danganimɨn tiar akamɨn garir ingangarim gami. 22 Ezɨ Mordekai aningɨn mɨgɨrɨgɨar kam baregha ghua Kwin Esta mɨkeme. Ezɨ Esta kamaghɨn oregha mɨgɨrɨgɨar kam isa atrivim ganɨngigha, ghaze, kar Mordekain akurvazim nɨ bagha izi. Ezɨ atrivim fo, Mordekai akar kam baraki. 23 Me akar aning mɨkemezimɨn mɨngarim gɨfoghasa amuvɨra ikia, egha a gɨfo a guizbangɨra. Egha me tememɨn aning agurazɨma aning areme. Egha atrivim kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gɨa ghaze, “Bizir otozir kam, e uan gavmanɨn akɨnafarimɨn aven eghaghanimɨn mɨn an osirigh.” Ezɨ me atrivimɨn damazimɨn a mɨkemezɨ moghɨrama ami.

Haman Judabagh asɨghasɨghasa

3

(Sapta 3--5)

Haman Judaba kuvarɨmasa akam mɨsoke

1 Egha gɨn Atrivim Serksis gavmanɨn faragh mangasa gumazir mam amɨsefe, an ziam Haman, Haman a Hamedatan otarim, egha Agakɨn adarazir mav. 2 Egha atrivim ingangaribar faragha zuir gumazibav gɨa ghaze, me Haman bagh teviba apɨrɨva an ziam fam. Me bar moghɨra atrivim mɨkemezɨ moghɨn ami, ezɨ Mordekai uabɨra puvatɨ. Mordekai bar moghɨra Haman bagh teviba apɨran aghua.

3 Ezɨ atrivimɨn ingangaribar faragha zuir gumazir igharaziba ganigha kamaghɨn an azara, “Nɨ tizim bagha atrivimɨn mɨgɨrɨgɨabar gɨn mangan aghua?”

4 Dughiar avɨribar me Mordekain arazir kam bagha a mɨgei, ezɨ Mordekai men akaba baraghan aghua. Mordekai kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Kɨ Judan adarazir gumazir mam, kamaghɨn kɨ Haman bagh uan tevimning apɨrighan kogham.”* Ezɨ ingangaribar faragha zuir gumaziba Mordekain mɨgɨrɨgɨar kamɨn gun Haman mɨkeme. Kamaghɨn me gan foghasa, Haman ti Mordekai ateghtɨ a kamaghɨra damuam, o puvatɨgham.

5 Ezɨ Haman gari Mordekai a bagha teviba apɨri puvatɨgha an ziam feir puvatɨ, ezɨ an a bagha an muriam bar an ikufi. 6 Haman gɨn kamaghɨn fo, Mordekai a Judabar mav, kamaghɨn a Mordekai gasɨghasɨghasa akam mɨsoke. Mordekai uabɨra puvatɨ. Haman tuavitam gɨnɨghnɨgh egh Judan Persian kantrin itir darazi bar moghɨra me mɨsueghtɨ me arighireghasa nɨghnɨsi.

7 Dughiar kam Serksis atrivimɨn itima an namba 12 azenir kamɨn iakɨnir farazim Nisan, Haman ghaze, me satu gikararang egh iakɨnim ko dughiar aghuir Judabagh asɨghasɨghamim gɨfogham. Me ikararegha gɨvagha kamaghɨn fo, namba 12 iakɨnim Adar,† an dughiar namba 13ɨn, Haman Judabagh asɨghasɨgham.

8 Egha Haman ghua kamaghɨn atrivim mɨgei, “Gumazamizir igharazibar marazi nɨn kantrin nguibaba tintinibar dar aven iti. Egha kagh iti darazi amir araziba me ko dagh amir puvatɨ. Me bar ighara, egha atrivimɨn arazibar gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn nɨ me ateghtɨ me ikɨvɨra ikɨtɨ, bizir kam nɨn akuraghan koghtɨ, nɨn kantri deragh mangan kogham. 9 Ore atrivim, nɨ ifuegh akam gumazamiziba bagh anemadaghtɨ, me bar gumazamizir kabav sueghtɨ me arɨmɨghiregh. Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ ifueghɨva akam gumazamiziba bagh anemadaghtɨ, me gumazamizir kabav sueghtɨ me arɨghiregh. Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ kamaghɨn damightɨ kɨ 10 tausen silvan dagɨaba isɨ nɨn dagɨar dɨpenim datɨgham, eghtɨ me dagɨar kabar atrivimɨn ingangarir kam damuam.”

10 Atrivim Serksis dafarim gazuir ringɨn mam iti, ringɨn kam atrivimɨn ziam ko nedazim an ikia egha an arazir an amiba gavgavim dagh anɨdi. Ezɨ atrivim mɨgɨrɨgɨar kam baregha ringɨn kam suegha Judabar apanim gamir gumazim Haman ganɨngi. 11 Egha atrivim a mɨgɨa ghaze, kɨ ifonge dagɨaba ateghtɨ da ikɨ. Bizir tizim nɨ gumazamizir kabar amusɨ, a dera nɨ puram a damu.

12 Ezɨ iakɨnir faragha zuimɨn dughiar namba 13ɨn, Haman gumazir atrivimɨn akɨnafariba osiribar diazɨma me izi. Ezɨ a uan mɨgɨrɨgɨaba bar me mɨkemezɨ me a mɨkemezɨ biziba bar ada osiri. Me Atrivim Serksis garir nguibar kaba, me bar me bagha men nguibabar akabar me osirir arazimɨn mɨn da osiri. An akɨnafariba gumazir dapanir ekiaba ko provinsbar garir gumazir dapaniba ko nguibabar garir gumazir ekiaba bagha da osiri. Ezɨ akɨnafariba bar Atrivim Serksis dafarim gazuir ringɨn ababanim dar iti. Ringɨn ababanir kam kamaghɨn akagha ghaze, atrivim uabɨ akɨnafarir kaba osiri. 13 Ezɨ gumazir akɨnafarir kaba inigh mangamiba, me dɨkavigha atrivim garir nguibar kaba bar adar ghu. Akɨnafarir kaba bar kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Adarɨn iakɨnimɨn namba 13ɨn dughiamɨn ia Judan adarazi bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh. Gumazir igiaba ko, gumazir ghuriba ko, amiziba ko, boriba dughiar kamra bar me kuavaremegh, egh men apangkuvan markɨ. Dughiar kamra bar me kuavaremegh egh bar men biziba inigh. 14 Eghtɨ gumazir dapaniba provinsba bar dar aven itir gumazamiziba bagh akɨnafarir kam dɨpontɨ, me bar moghɨrama a baragh. Eghtɨ dughiar kam otivtɨ, me maghɨrama Judabav soghtɨ me arɨmighiram.”

15 Ezɨ gumazir akɨnafarir kam inigha zuiba, me zuamɨra ghua kantrin kamɨn nguibaba bar a adagh arui. Egha me Susan nguibar ekiamɨn uaghan akɨnafarimɨn akam akuni, ezɨ gumaziba bar oraki. Ezɨ atrivim ko Haman, uaningra ikia wain apava uaning mɨgɨava eghari. Ezɨ Susan itir gumazamiziba mɨgɨrɨgɨar kam baregha dɨgavir kuram gamigha nɨghnɨghava avenge.

4

Mordekai uabɨn akurvaghasa Estan azangsɨsi

1 Mordekai kamaghɨn oregha bar atiatingi. Kamaghɨn a uan korotiaba abigha bar oseme. Egha azirakar korotiar bɨbɨziba aghuigha averenim isa uan dapanir arɨzim gaghui, egha tuavir kamɨn men akaghasa, a bar oseme. Egha a nguibar ekiamɨn aven arua pamten azirakar ighiabagh ami. 2 A ghua atrivimɨn dɨpenimɨn tiar akamra tu, egha aven ghuzir puvatɨ. A fo, gumazim aven mangɨsɨ, azirakar korotiar bɨbɨziba aghuigh, aven mangan kogham. 3 Ezɨ dughiar kam atrivimɨn akɨnafarim kantrin kamɨn provinsba bar a dar ghuzɨ me oraki, ezɨ Judan gumazamizibar naviba bar osemezɨ me pamten diava arava azir ighiabagh ami. Me arava daghetam apir puvatɨ. Egha Judan gumazamizir avɨriba azirakar korotiar bɨbɨziba aghuigha averenim gakui.

4 Ezɨ Estan ingangarir amiziba ko an garir gumaziba a bagha ghua Mordekai amir arazibar gun a mɨgei. Ezɨ Kwin Esta dɨgavir kuram gamigha osemegha nɨghnɨghava avenge. Egha a korotiar maba Mordekai bagha da amaga danganir uari akuvimɨn ghaze, an azirakar korotiar maba suegh egh korotiar aghuir kabar aghuigh. Ezɨ Mordekai ada inian aghua. 5 Kamaghɨn Esta Hatakɨn diazɨ an a bagha izi. Hatak ana amizibar garir gumazir mam, atrivim faragha Hatak amɨsevegha ghaze, a Estan ingangarim damuam. Hatak izezɨma, Esta anemaga ghaze, nɨ mangɨ nguibar ekiamɨn tiar akamɨn Mordekai batogh. Egh an azaragh deragh fogh, a manmaghsua arazir kabagh ami?

6 Ezɨ Hatak nguibar ekiamɨn tongɨn atrivimɨn dɨpenimɨn tiar akamɨn ghua Mordekai bato. 7 Ezɨ Mordekai bizir Haman mɨkemeziba ko a gamiziba ko, Judaba ovengeghtɨ, dagɨar Haman mɨkemezir moghɨra gavmanɨn dɨpenim datɨghamba, bar dar gun Hatak mɨkeme. 8 Egha akɨnafarir me Susan nguibar ekiamɨn osirigha provinsba bar dar amadaziba, Mordekai dar mam inigha Hatak ganɨngi. Akɨnafarir kam Judan gumazamizibagh asɨghasɨghamin mɨgɨrɨgɨaba an iti. Egha Mordekai a mɨgɨa ghaze, akɨnafarimɨn mɨngarim Esta gegharagh a mɨkemegh. Hatak Esta mɨkemeghtɨ a mangɨ uan gumazamiziba bagh atrivim gaghonɨva kamaghɨn an azaragham, a Estan adarazir apangkuvightɨ me ovengan kogham.

9 Ezɨ Hatak uamategha ghua bizir Mordekai a mɨkemeziba, bar adar gun Esta mɨkeme. 10 Ezɨ Esta Mordekai bagha mɨgɨrɨgɨam uam Hatak ganɨngizɨ an a inigha ghua Mordekai ganɨngi. 11 A ghaze, “Atrivimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim kamaghɨn iti, gumazamiziba bar a gɨfo. A ghaze, nɨ tina pura uan nɨghnɨzimɨn atrivimɨn gansɨ, tiar akar aven itimɨn mangɨghan kogham. Bar puvatɨ. Nɨ kamaghɨn damigh nɨ ovegham. A uabɨ nɨn diaghtɨ nɨ mangɨva an ganam. Tuavir vamɨra kamagh iti, nɨ aven mangɨtɨ atrivim nɨn ganigh uan golɨn atrivir fidizim feghtɨ, nɨ oveghan kogham. Ezɨ datɨrɨghɨn, atrivim nan diazɨ kɨ an ganasa aven ghuzir puvatɨzɨ iakɨnir vamɨra gɨfa.”

12 Ezɨ Mordekai Estan mɨgɨrɨgɨam baregha, 13 a ikaragha nɨghnɨzim a ganɨga kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ghaze, nɨ atrivimɨn dɨpenimɨn iti, egha ghaze nɨ deraghvɨra ikiam. Nɨ Judaba en mɨn uaghan mɨzazim iniam. 14  *Nɨ aghumra kamaghɨn uabɨn asugh ikɨtɨma, akurvazir igharazim pɨn ikegh izighirɨ Judan adarazir akuraghtɨ me osɨmtɨzir kam gitagham.* Nɨ oveghtɨ nɨn afeziamɨn adarazi uaghan gɨvagham. Eghtɨ tina fogham? Nɨ ti tizim bagha kantrin kamɨn kwinɨn oto? Nɨ kwinɨn otozir bizir kam, ka ti dughiar aghuir nɨn adarazi osɨmtɨzimɨn iti, ezɨ kar men akurvaghamin dughiar aghuim.”

15 Ezɨ Esta a bagha kamaghɨn akam uam anemada, 16 “Nɨ mangɨ Judan Susan nguibamɨn itiba bar me inigh me akuvagh, egh kamaghɨn damu. Ia aruer 3pla ko dɨmagarir 3plan dagheba, ataghɨragh na bagh nɨghnɨgh. Eghtɨ kɨ uan ingangarir amiziba ko e uaghan kamaghɨra damuam. Eghtɨ bizir kamɨn gɨn, kɨ atrivim bagh mangam. E fo, kɨ mangamin arazir kam, kar kɨ atrivimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim abɨgham. Egh kɨ kamaghɨn damigh ovengsɨ ovegham, akaba pu, a dera.”

17 Ezɨ Mordekai atrivimɨn dɨpenimɨn tiar akam ategh ghua Esta a mɨkemezɨ moghɨra a biziba bar dagh ami.

5

Esta, atrivim ko Haman isar ekiam bagh mangasa, atrivimɨn azangsɨsi

1 Ezɨ Esta 3plan dughiabar dagheba ta. Egha bizir kamɨn gɨn a uan kwinɨn korotiaba aghuigha ghua atrivim iti naghɨn dɨvazimɨn boroghɨn tughav ikia, atrivim apiaghiri naghɨn gari. Kar atrivim itir danganir ekiam. Ezɨ atrivim uan dabirabim gaperaghav ikia tiar akamɨn azenan gari. 2 Egha a gari, Kwin Esta azenan tughav ikia egha atrivimɨn nɨghnɨzim gekuigha uabɨ mɨkɨni, ezɨ a bar a gifonge. Egha atrivim uan golɨn atrivir fidizim Estan akuigha anemadazɨma, Esta izava an ruaghatevimɨn suira.

3 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kwin Esta, manmaghɨn amizɨ nɨ na bagha izi? Nɨ bizitam gifuegh na bagh izɨ egh na mɨkɨm, eghtɨ kɨ, ativagha garir nguibamɨn biziba, kɨ tongɨra da abighɨva egh akuatam nɨ danɨngam.”

4 Ezɨ Esta an akam ikaragha ghaze, “O atrivim, datɨrɨghɨn dɨmangan kɨ isar mam nɨ bagh a damuam. Eghtɨ nɨ ifueghɨva, nɨ ko Haman isar ekiar kam bagh izasa kɨ nɨn azangsɨsi.”

5 Ezɨ atrivim akar kam gifuegha, Haman bagha akam amaga ghaze, a zuamɨra izeghɨva aning Estan isamɨn mangɨva an azangsɨzir bizim damuam. Kamaghɨn amizɨ, atrivim Haman ko Estan isam bagha ghu.

6 Egha isamɨn me wain apa ghua, atrivim ua Estan azara, “Kwin Esta, bizir nɨ ifuegha na mɨkɨmasava amim, na mɨkɨm. Eghtɨ nguibar kɨ ativagha garim kɨ tongɨra anebigh egh akuatam nɨ danɨngam.”

7 Ezɨ Esta a ikaragha ghaze, 8 “Atrivim, kɨ ti nɨn damazimɨn derazɨ nɨ na gifonge, egh nɨ nan azangsɨzimɨn gɨn mangɨsɨ ifongeghtɨ, Atrivim kɨ uam nɨn azangsɨsi, kɨ gurumzaraghan isar igharazim nɨ ko Haman bagh uam a damuam. Kɨ kamaghɨn ifonge, gua gurumzaraghan isar kamɨn ua izam. Dughiar kamɨn bizir kɨ ifongegha nɨ mɨkɨmasava amim, kɨ nɨ mɨkɨmam.”

Haman Mordekai mɨsueghtɨ
an aremeghasa tuavim akɨri

9 Ezɨ Haman dughiar kamɨn dagher danganim ategha bar akuegha navir amɨrizimɨn zui. Egha a ghua Mordekain garima an atrivimɨn dɨpenimɨn aven zuir dɨvazimɨn tiar akamɨn mɨn aperaghav iti. Egha tong dɨkavigha Haman gifuegha dughiam a ganɨdir puvatɨ. A tong an atiatir puvatɨ. An ganganir kam Haman gamizɨ an nɨghnɨzim ikuvizɨ a bar a basemegha puvɨram atari. 10 Egha Haman pura uan osɨmtɨzim abɨragha uan dɨpenimɨn ghu. Egha uan namakabar diazɨ me izi, ezɨ a uaghan uan amuim Seres mɨkemezɨma a uaghan me ko iti.

11 Ezɨ me otivigha gɨvazɨma Haman men damazimɨn uabɨra uan ziam fe. Egha me mɨgɨa ghaze, kɨ dagɨar avɨriba ko, bizir avɨriba ko, borir avɨriba iti. Egha ghaze, atrivim na isa pɨn na atɨgha ingangarir ekiam na ganɨngi. Ezɨ ingangarir gumazir igharaziba bar nan apengan iti.

12 Egha Haman ua kamaghɨn mɨgei, “Kwin Esta, uabɨ isar ekiar mam gamigha gumazir igharazitamɨn diazir puvatɨ. An atrivim ko narara inabazɨma ga ghu. Egha ghaze, guarara gurumzaraghan mangɨ a ko ua damam. 13 Egha kɨ Judabar adarazir gumazim Mordekain garima, an atrivimɨn dɨpenimɨn tiar akamɨn aperaghav iti. Ezɨ nan muriam a bagha bar ikufi. Ezɨ kɨ nɨghnɨzi, bizir aghuir kɨ mɨkemezɨ kaba pura biziba.”

14 Ezɨ Hamanɨn amuim Seres ko, an namakaba nɨghnɨzir mam batogha ghaze, “Nɨ nɨghnɨgh osɨman markɨ. Nɨ gumazibav kemeghtɨ, me temer ruaritam asaragh, eghtɨ an ruarim 20 mitan tugh. Eghtɨ nɨ gurum bar mɨzaraghara mangɨ atrivim mɨkemegh egh Mordekai inigh an fɨrim dafagh an eguraghtɨ an aremegh. Nɨ kamaghɨn damigh, navir amɨrizim inigh mangɨ damam.” Haman mɨgɨrɨgɨar kam gifuegha gumazibav kemezɨ, me Mordekai guasa temer mam asara.

Judaba deravɨra ikiamin
tuavim bato

6

(Sapta 6--10)

Atrivim ziar ekiam isa Mordekai ganɨngi

1 Ezɨ dɨmagarir kamra atrivim deravɨrama akuizir puvatɨ. Egha akɨnafarimɨn aven eghaghanir bizir an kantrin otivizɨ me osiriziba bagha me mɨgei, eghtɨ me da inigh izɨ a bagh dar ponam. 2  *Egha me Biktana ko Teresɨn eghaghanim dɨbori, aning atrivimɨn danganir a itimɨn garir gumazimning. Gumazir kamning atrivim mɨsueghtɨ an aremeghasa tuavir mam bato. Ezɨ gɨn Mordekai aningɨn nɨghnɨzim gɨfogha aningɨn gun mɨkeme.

3 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E bizir aghuir manamra Mordekai amizir ingangarir kam bagha a ikara?”

Ezɨ gumaziba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E bizitam guizbangɨra a ganɨngizir puvatɨ.”

4 Ezɨ atrivim kamaghɨn men azara, “Nan ingangarir gumazitaba dɨpenir kamɨn iti, o puvatɨ?” Ezɨ bar datɨrɨghɨra Haman atrivimɨn dɨpenir tiar akamɨn azenan tughav iti. An atrivimɨn azaragh egh mangɨ Mordekai temer a kuazazimɨn an fɨrim dafagh a guasa. Kamaghɨn Haman uabɨ atrivimɨn dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven izi.

5 Ezɨ ingangarir gumaziba an ganigha kamaghɨn atrivim mɨgei, “Haman izegha gɨvagha nɨ mɨzua kagh iti. A nɨn ganasa.” Ezɨ atrivim ghaze, a inigh aven izɨ.

6 Ezɨ Haman aven izima atrivim a mɨgɨa ghaze, “Gumazir mam iti, ezɨ kɨ ziar ekiam a danɨngasa. Egha kɨ fozir pu, kɨ bizir aghuir manatam a danɨngam. Ezɨ nɨn nɨghnɨzim, kɨ manmaghɨram a damuam?”

Ezɨ Haman uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨgha ghaze, “Atrivim tinara bizir aghuir kamɨn a damuam? Ua gumaziba puvatɨ, kar kɨrara.”

7-8 Egha Haman kamaghɨn atrivimɨn akam ikara, “Nɨ mɨkɨmtɨ, me korotiar nɨ uabɨ azuim inigh mangɨ gumazir kam darugh. Egh nɨ uan hoziar mam inigh, atrivimɨn dapanir asuam isɨ hoziamɨn dapanim uaghan anesɨngigh. 9 Egh nɨ uan ingangarir gumazir faragh zuitam a mɨseveghtɨ, a gumazir kam nɨn korotiamɨn anesɨngam. Eghtɨ gumazir kam hoziam daperaghtɨ, nɨn ingangarir gumazir kam a inigh nguibar ekiamɨn danganir uari akuvimɨn mangɨ. Egh aning mangamin dughiam ingangarir gumazim kamaghɨn dɨm mɨkɨm, ‘Ia bar gumazir kamɨn gan. Atrivim ziar ekiam a ganɨngi. Egh arazir aghuir atrivim a gamimɨn gan!’ ”

10 Ezɨ atrivim akar kam baregha Haman mɨgɨa ghaze, “Bar dera! Nɨ zuamɨra mangɨ korotiam ko hoziam inigh, egh ziar ekiam Judabar gumazim Mordekai danɨngigh, a gumazir nan dɨpenir tiar akamɨn ingarim. Egh bizir nɨ mɨkemeziba, nɨ bar dar amigh.”

11 Ezɨ Haman atrivimɨn korotiam inigha iza Mordekai garu. Ezɨ Mordekai hoziam gaperazɨ Haman a inigha ghua nguibar ekiamɨn uari akuvi naghɨn ghu. Aning ghuavɨra ikia Haman kamaghɨn gumazibar dɨa ghaze, “Ia bar gumazir kamɨn gan. Atrivim ziar ekiam a ganɨngi. Egh arazir aghuir atrivim a gamimɨn gan!”

12 Aning kamaghɨn amigha gɨvagha, gɨn Mordekai uamategha atrivimɨn ingangarim bagha ghu. Ezɨ Haman bar aghumsɨgha navim bar a basemezɨ, a uan guam avaragha ara uan dɨpenimɨn ghu.

13 Egha a uan amuim ko namakaba bizir a bativizibar gun bar me mɨkeme. An amuim ko an namakar fofozir avɨriba itiba, me kamaghɨn a mɨgei, “Datɨrɨghɨn nɨn ziam ko gavgavim Mordekai nɨ dama a iniasa. A Judan gumazim, nɨ anebɨnsɨ damuva avegham. A nɨ dɨkabɨragh nɨ agɨvagham. Eghtɨ nɨ puram an guraghav ikiam.”

Esta Hamanɨn gun atrivim mɨgei

14 Egha me uariv gɨavɨra itima, atrivimɨn dɨpenimɨn aven ingarir gumaziba otifi. Egh Haman inigh Estan isam bagh zuamɨra mangasa.

7

1-2 Ezɨ kar namba 2ɨn dughiam atrivim ko Haman ghugha Esta koma api. Me wain apa egha daghemɨn tongɨn atrivim uam Estan azara, “Kwin Esta, bizir nɨ ifuegha na mɨkɨmasava amim, nɨ na mɨkɨm. Eghtɨ, nguibar kɨ ativagha garim, kɨ tongɨra anebigh egh akuatam nɨ danɨngam.”

3 Ezɨ Esta a ikaragha ghaze, “Atrivim, kɨ nɨn azangsɨsi, nɨn ifongiam nan azangsɨzimɨn ikɨtɨ, nɨ nan azangsɨzim ikaragh. Ezɨ nan azangsɨzimra kara, kɨ ko nan adarasi, e ovengan kɨ aghua. E angamɨra ikiasa. 4 Kɨ kamaghɨn oraki, gumazir mam kɨ uan adarazi ko e mɨsueghtɨ e aremeghamin tuavim atɨgha gɨfa. Me bar e kuavaremeghasa. Egh me kɨ uan adarazi ko e isɨ, pura kalabuziar amiziba ko gumazibar mɨn ikɨsɨ, e iniam, eghtɨ kɨ nɨ mɨkɨmamin akaba puvatɨgham. Kɨ osɨmtɨzim nɨ danɨngan aghua. Ezɨ me bar e kuvarɨmasa, kamaghɨn kɨ bizir kamɨn gun mɨgei.”

5 Ezɨ Atrivim Serksis kamaghɨn oregha Estan azara, “Tina atiatiba puvatɨgha, nɨ mɨgeir bizir kabar amutɨ da otivasa. Ezɨ gumazir kam managh iti?”

6 Ezɨ Esta a ikaragha ghaze, “Kɨ Haman mɨgei. A en apanim damu egh e gasɨghasɨghasa.” Ezɨ Haman, Atrivim Serksis ko Kwin Esta, aningɨn guamningɨn bar aguaghfagha bar atiatingi. 7 Ezɨ atrivim puvɨra atara dɨkavigha pura dagher dakozim ategha azenan ghua uan dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven itir plauan azenimɨn ghu. Guizbangɨra Hamanɨn ganganim, atrivim bizir kam bagh osɨmtɨzim a danɨngam. A ua bagh Kwin Esta mɨkɨmɨva a gaghorasa. A ghaze, an apangkuvim nan ikɨ, egh atrivim na bagh mɨkɨmtɨ, a na gasɨghasɨghan kogham. Kamaghɨn a dɨpenimɨn aven ikiavɨra iti.

8 Egha a bar osemegha dakozir Esta aperaghav itimɨn uabɨ ekunigha uabɨn akurvaghasa Esta gaghori. Ezɨ datɨrɨghɨra atrivim azenimɨn ikegha aven iza kamaghɨn ganigha, pamten tuaragha mɨgei, “Gumazir kam ti nan dɨpenimɨn nan damazimɨn arazir kurabar kwin damuasa?”

Atrivim mɨkemezɨ, an ingangarir gumaziba maghɨra iza, Hamanɨn guam avara, arazir kamɨn me gumaziba bar men akaghasa, atrivim Haman mɨsueghtɨ an aremegham. 9 Ezɨ atrivimɨn dɨpenimɨn ingangarir gumazir mam an ziam Harbona, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Haman temer akɨnir mam uan dɨpenimɨn boroghɨn anesara. Ezɨ an ruarim 20 mitan tu. A Mordekai dafagh aneguasa ingarizir bizim, gumazir fomɨra atrivimɨn akurazɨma an ovengezir puvatɨzim.”

Ezɨ atrivim akam amaga ghaze, “Ia mangɨ Haman isɨ temer akɨnir kamɨn an fɨrim dafagh aneguraghtɨ, an aremegh.” 10 Ezɨ me Haman inigha, a Mordekai aguasa asarazir tememram Haman agura. Me kamaghɨn amigha gɨvazɨma atrivim navir amɨrizim isi.

8

Atrivim Judabav gɨa ghaze, me uan apanibar mɨdoroziba ikarvagham

1 Ezɨ Judabar apanim Haman ovengezir dughiamra, Atrivim Serksis an dɨpenim ko an biziba bar ada isa Kwin Esta ganɨngi. Ezɨ Esta atrivim mɨgɨa ghaze, Mordekai na ko e ikɨzir vamɨra, a kamaghɨn atrivim mɨkemezɨ Mordekai iza atrivimɨn guamɨn tu. 2 Ezɨ atrivim uan dafarimɨn ring suegha a isa Mordekai ganɨngi. Ringɨn kam atrivimɨn ziamɨn ababanim an iti. Ringɨn kamra Haman faragha uan dafarim garɨsi, ezɨ atrivim a inigha, Mordekai ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn Esta Mordekai a mɨsevezɨma, a Hamanɨn dɨpenim ko an biziba bar dagh ativagha dar gari.

3 Egha gɨn Esta atrivim bagha ua ghugha, an dagarimningɨn boroghɨn irɨ, egha azia temeriba ira iti. Egha a gumazir arazir kurar kam gamiziba bagha atrivimɨn azangsɨsi, eghtɨ an apangkuvim ikɨ me mɨkemeghtɨ me uam arazir kurar Haman Judabar amuasa mɨkemezim damuan kogham. 4 Ezɨ atrivim uan golɨn atrivir fidizim isa Estan amadazɨma, a dɨkavigha ghaze, 5 “Atrivim, kɨ ua nɨn azangsɨsi, nɨn ifongiam nan azangsɨzimɨn ikɨ, egh nɨ na gifongegh, egh nɨ nan akam gifongeghtɨ, kɨ nɨn damazimɨn deragham, kamaghɨn nɨ nan azangsɨzim ikaragh. Egh akɨnafarir gavgavitam osirigh egh uan nguibar ekiaba bagh ada amadagh. Eghtɨ me fogham, Haman a Agakɨn adarazir mav, a Hamedatan otarim, a Judabagh asɨghasɨghamin nɨghnɨzir kam me anetegh a damuan markɨ. 6 Osɨmtɨzir kam nan adarazi bativan kɨ bar aghua. Egh me nan adarazi bar me gasɨghasightɨ, nan dabirabim manmaghɨn deragh ikɨvɨra ikiam?”

7 Ezɨ Atrivim Serksis kamaghɨn Kwin Esta ko Judabar gumazim Mordekai mɨgei, “Gua fo, Haman Judabagh asɨghasɨghasava amima, kamaghɨn kɨ tememɨn anegurazɨma an areme. Ezɨ kɨ an biziba bar da isa Esta ganɨngi. 8 Ezɨ datɨrɨghɨn guarara uan ifongiamɨn gɨn mangɨ akatam osirigh uan adarazi Judaba, me bagh anemangɨsɨ anemang. Gua akɨnafarim osirɨva nan ziamɨn gavgavim ko nan ringɨn itir nedazim isɨ akɨnafarimɨn porogh, eghtɨ nɨn akaba gavgavim adar ikiam. Gumazamiziba bar fo, akɨnafarir nan ringɨn nedazim itim, tav anebɨghan gavgaviba bar puvatɨgham.”

9 Ezɨ Mordekai atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazibav keme. Ezɨ me akɨnafariba osirigha da isa Judaba ko, gumazir dapanir ekiaba ko, nguibar ekiabar garir gumazir dapaniba ko, 127plan provinsbar garir gumazir ekiaba, provinsɨn kaba da Indian provinsɨn ikegha ghua Itiopian provinsɨn tu, me me bagha vaghvagha da amada. Mordekai osirir gumazibav gɨa ghaze, ia da osirɨva men nguibabar akabar me osirir arazimɨn akaba vaghvagh me bagh da osirigh, egh uaghan Judaba mɨgeir akamɨn me bagh osirigh. Mordekai amir bizir kam, a iakɨnir namba 3 an ziam Sivan, an 23 aruemɨn oto.* 10 Egha Mordekai atrivimɨn ziamɨn akɨnafariba osirigha gɨvagha, atrivimɨn ringɨn nedazimɨn dar poke. Egha gumazir akɨnafariba inigh mangamiba, me hoziar aghuir atrivimɨn ingangarimram amiba inigha, akɨnafarir kaba inigha zuamɨra nguibaba bar dar ghue.

11 Ezɨ akɨnafarir kabar osiziribar averiabar, atrivimɨn akar gavgavim dar iti. Da kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nguibar an ativagha garibar aven, Judaba ko mɨsoghsɨ izɨ uari uari akɨrɨva uari bagh gan, egh uarir akurvagham. Eghtɨ atrivim garir nguibabar dar mɨdorozir gumazir manaba, me izɨva Judaba mɨsoghsɨ izɨtɨ, atrivim Judabar amamangatɨgham. Eghtɨ me uan ifongiamɨn gumaziba ko, amiziba ko, boriba ko mɨsogh me agɨvagh men biziba bar ada iniam. 12 Egha Haman faragha Persian nguibar ekiamɨn akar kam akɨri, iakɨnir namba 12, an ziam Adar, an aruer 13ɨn, a Judabagh asɨghasɨghasa dughiar kam atɨ. Ezɨ bizim ua raghɨrɨ, ezɨ dughiar Haman atɨzir kamra, Judaba uan apanibav sogham. 13 Ezɨ akɨnafarir kam a atrivimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim an iti, egh bar moghɨra nguibabar mangam, eghtɨ gumazamiziba bar oregh fogham. Eghtɨ Judabar apaniba izɨ, me mɨsoghamin dughiam, akar gavgavim uaghan men amamangatɨgha ghaze, Judaba uaghan men mɨdorozim ikarvagham. 14 Ezɨ atrivim mɨgeima gumazir akɨnafariba inigha zuiba atrivimɨn hoziabagh apiagha ivemara bar zuamɨra ghue. Egha me akar gavgavir kam bar Susan nguibar ekiamɨn aven uaghan anekuri.

15 Ezɨ me Mordekai atrivimɨn korotiar ghurghurim ko blupla a garu. Egha inir pɨghaghevir ruarir mam uaghan a garu. Egha gɨn atrivimɨn dapanir asuar aghuim a garu. A uabɨ asɨngigha atrivimɨn dɨpenim ategha azenan zui. Ezɨ Susan gumazamiziba an ganigha bar akuegha pamten diava arai. 16 Ezɨ Judabar naviba derazɨma me amɨragha iti. Me bar moghɨra bar akuegha fo, me uan apanim abɨragha gɨfa. 17 Ezɨ nguibaba ko provinsba bar dar aven atrivimɨn akar gavgavim otozɨ Judaba bar a baraki. Egha Judaba bizir kam bagha, dughiar kamɨn isar ekiam gamigha avughsa ikia apa bar akuegha iti. Ezɨ Judabar azenan itir gumazir avɨriba atiatigha iza men tongɨn ikia Judabar mɨn otiva Judabar arazibar gɨn zui.

9

Judaba uan apanibagh asɨghasɨki

1 Adarɨn iakɨnimɨn, an aruer namba 13 oto. Dughiar kamra atrivim faragha akar gavgavim kamaghɨn anetɨgha ghaze, apaniba Judabagh asɨghasɨgh me abɨraghasa. Ezɨ puvatɨ, dughiar kam otozɨ Judaba ua raghɨrɨgha me gasɨghasɨgha me gafira. 2 Dughiar kamɨn atrivim garir provinsbar aven itir nguibaba, Judaba bar dar aven ikia uari akufa. Egha uan apanibar mɨdoroziba ikarvaghasa uariv gɨa egha biziba akɨra iti. Ezɨ atrivim garir nguibabar gumazamiziba bar Judabar atiatigha bizitam me damuan ibura. 3 Egha provinsba garir gumazir dapaniba ko, gumazir aruaba ko, gavmanɨn gumazir dapaniba ko, atrivimɨn ingangaribar garir gumaziba, me bar Mordekain atiati. Kamaghɨn amizɨ, me bar Judabar akurvasi. 4 Kantrin kamɨn gumazamiziba bar fo, Mordekai datɨrɨghɨn atrivimɨn dɨpenimɨn aven gavgavir ekiam atrivimɨn apengan a ini. Ezɨ dughiar kamɨn an gavgavim ekɨva ghuavanagavɨra iti. 5 Kamaghɨn amizɨ, Judaba uan ifongiamɨn gɨn ghua uan apaniba puvɨra me mɨsuagharɨsi. Me mɨdorozir sababar suigha me ko uariv sogha me mɨsozi me ariaghiri.

6 Egha Susan nguibar ekiamra me gumazir 500pla mɨsoghezɨ me ariaghire. 7-10 Judaba uaghan Hamanɨn otarir 10pla bar me mɨsoghezɨ me ariaghire. Haman a Judabar apanim gamir gumazim, a Hamedatan otarim. An otaribar ziabar kara: Parsandata ko, Dalfon, Aspata, Porata, Adalia, Aridata, Parmasta, Arisai, Aridai ko, Vaisata. Me ariaghirezɨma, Judaba men bizitam okemezir puvatɨ.

11 Ezɨ dughiar kamra Susan nguibar ekiamɨn aven ariaghirezir gumazibar dɨbobonimɨn eghaghanim ghua atrivim bato. 12 Egha gɨn atrivim kamaghɨn Kwin Esta mɨgɨa ghaze, “Susan nguibamra Judaba gumazir 500pla mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ Hamanɨn 10plan otariba uaghan ariaghire. Ezɨ nguibar ekiar igharaziba e fozir puvatɨ, ingangarim manmaghɨn ghuama!”

Egha atrivim ua kamaghɨn Estan azara, “Nɨ datɨrɨghɨn bizir tizim uam a gifonge? Nɨ ifongezir bizim bagh na mɨkemegh, eghtɨ kɨ nɨ danigham.”

13 Ezɨ Esta atrivim ikaragha ghaze, “Nɨ nan azangsɨzim gifuegh, egh a ikaragh. Egh Judan Susan itibar amamangatɨghtɨ me datɨrɨghɨn amizɨ moghɨn gurumzaraghan ua kamaghɨra damu. Egh Hamanɨn otarir ariaghirezibar kuaba inigh temer Haman asarazimɨn men fɨribar afegh me aguigh.” 14 Ezɨ atrivim me kamaghɨn damuasa a ifonge. Egha an akar kam Susan itir Judan gumaziba bagha anemada. Ezɨ me dughiar kamɨn azenara gumazibar damazibar Hamanɨn otaribar kuaba tememɨn me agui. 15 Ezɨ Adarɨn iakɨnimɨn, an aruer namba 14ɨn Judaba Susan nguibar ekiamɨn uari akufa. Egha 300plan gumaziba nguibar ekiamɨn me mɨsoghezɨ me ariaghire. Me ariaghirezɨma Judaba men bizitaba okemezir puvatɨ. 16 Ezɨ atrivim garir provinsɨn igharazibar itir Judaba, me uaghan uarira uari akuva deravɨra ikiasa mɨghɨgha mɨsosi. Me uan apaniba ko uariv sogha uan mɨdoroziba ikarvasi. Egha gavgavigha mɨsogha egha 75,000plan gumazir men aghuazibav soghezɨma me ariaghire. Ezɨ me ariaghirezɨma me men bizitam okemezir puvatɨ. 17 Me Adarɨn iakɨnimɨn namba 13ɨn aruemɨn, me apanibav soghezɨ me ariaghire. Ezɨ aruer namba 14ɨn mɨdorozitam uam otozir puvatɨ, ezɨ Judaba dughiar kamɨn avughsa bar akuegha isar ekiam gami. 18 Ezɨ Judan Susan nguibar ekiamɨn itiba, me Adarɨn iakɨnimɨn aruer namba 13 ko 14ɨn uan apanibav sogha me agɨva ghuavɨra iti. Egha Adarɨn iakɨnimɨn namba 15ɨn aruemɨn me avughsa bar akuegha isar ekiam gami. 19 Bizir kam bagha, Judan gumazamizir nguibar dozibar itiba bar bizir kam gɨnɨghnɨgha, Adarɨn iakɨnimɨn aruer 14ɨn avughsa bar akuegha isar ekiam gamir dughiam. Me dughiar kamɨn uaghan uan bizir aghuiba uari ikarvagha uari ganɨdi.

Me Purim arɨzir isar ekiam

20 Ezɨ Mordekai bizir otivizir kaba bar ada osirigha gɨvagha, Persian nguibar Judaba itibar ada mangɨ. Nguibar roghɨra itiba ko saghon itiba uaghara. 21 Egha a me mɨgɨa ghaze, Adarɨn iakɨnimɨn namba 14ɨn aruem ko 15ɨn aruem, kar ia zurara bar akuegh ikiamin dughiam. 22 Aruer kamningɨn Judaba uan apaniba agɨfa. Ezɨ iakɨnir kamra men osɨmtɨzim ko arareba gɨfa, ezɨ Judabar naviba derazɨ me bar akonge. Ezɨ Mordekai me mɨgɨa ghaze, ia isar ekiabav kɨm dar amu egh dar ikɨ. Egh dagher aghuiba uari ikarvagh uari danɨng, egh gumazir biziba puvatɨziba ia uaghan biziba me danɨng. 23 Ezɨ Judaba Mordekai me mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ dughiar kamɨn azeniba vaghvagha me avughsa ikia isam gamuava apa, egha biziba uari ikarvagha uari ganɨdir arazir kam, a men arazir me zurara damuamimɨn mɨn oto.

24  *Me fo, fomɨra Judabar apanim gamir gumazim Haman a Hamedatan otarim, egha Agakɨn adarazir mav. A Judabar apanim gamua, egh me mɨsueghtɨ me arɨmɨghirasa fofoghasa ikararer mam gamua egha dughiar mam bato. Ezɨ Hibrun akam me fofoghasa ikararem gamimɨn mɨngarim kamakɨn, dughiar kam “Purim,” a garɨsi. Dughiar kam, Haman Judaba bar me gasɨghasɨghasa a dɨboro.

25 Ezɨ Esta atrivim bagha ghuzɨ atrivim akɨnafarir gavgavim osiri. Egha ghaze, “Fomɨra Haman Judaba bar me gasɨghasɨghasa akam atɨ, ezɨ datɨrɨghɨn osɨmtɨzir kamra uamategh izɨ a bativam.” Ezɨ me temer an asarazimram aneguragha, uaghan an otariba gui. 26 Egha me bizir me bativizir kabagh nɨghnɨgha kamaghɨn ami. Ezɨ Mordekai akɨnafarim amaga ghaze, me dughiar kamɨn avughsam. Ezɨ kamaghɨn, me avughsazir dughiar kamning dɨbora ghaze, “Purimɨn Dughiar Ekiam.” Ezɨ ziar kam Purim, an mɨngarim kara, Satun Ikararem. 27 Ezɨ Judaba dughiar kam gamizɨma, a me azenibar zurara damuamin arazimɨn mɨn iti, eghtɨ men ovavir borir gɨn otivamiba ko gumazamizir igharazir Judabar aven izamiba uaghan arazir kamɨn gɨn mangam. Egh azeniba bar, dar dughiar pumuningɨn Judaba Mordekai me mɨkemezir dughiar kam gɨnɨghnɨgham. 28 Egha me ghaze, Judan adarazir aven dɨpeniba vaghvagh men ovavir borir gɨn otivamiba ko, gumazamizir provinsba bar dar itiba ko, nguibar bar ekiabar itiba bar, me Purimɨn dughiam gɨnɨghnɨgh egh azeniba bar me avughsam.

29 Egha Abihailɨn guivim Kwin Esta, ko Mordekai, aning akɨnafarir igharazir mam osiri. Ezɨ Purimɨn Avughsamimɨn mɨgɨrɨgɨam an iti. Ezɨ akɨnafarir kamɨn Kwin Esta mɨgɨa, Mordekai faragha uabɨra osirizir akɨnafarim, gavgavim a ganɨdi. 30 Egha aning Judan 127plan provinsɨn Persian kantri aven itiba bagha akɨnafarir kaba amangi. Akɨnafariba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ua mɨdoroziba puvatɨ, ezɨ ia bar guizbangɨra naviba amɨragh dabirabir aghuimɨn ikɨ. 31 Egh ia uan ovavir borir gɨn otivamiba ko, ia Purimɨn Dughiar Ekiaba dar suighvɨra ikɨ. Mati ia faragha arava naviba osɨava dagheba ataghɨrazir arazimɨn gɨn mangɨ. Kɨ Mordekai ko Kwin Esta, ga akar gavgavir kam bar moghɨra ia ganɨngi.” 32 Ezɨ Estan akar a Purimɨn Dughiar Ekiam bagha mɨkemezim gavgavim Purim ganɨdi. Ezɨ me akɨnafarir mamɨn an osirigha anetɨzɨma a iti.

10

Atrivim Serksis ko Mordekai ziar ekiam iti

1 Ezɨ Atrivim Serksis ongarir dadarimɨn boroghɨn itir gumazamiziba ko, uan kantrin aven itir gumazamiziba inigha, me gamizɨ, me a garir nguazibar ingara iti. 2 Ezɨ bizir ekiaba ko bizir aghuir atrivim amiziba ko, mɨgɨrɨgɨar arazir a Mordekai gamizɨ a gumazir ekiamɨn otoziba, me bar da isa Persian atriviba ko Midian atrivibar akɨnafaribar ada osiri. 3 Ezɨ Judan gumazim Mordekai a uabɨ atrivimɨn apengan ikia ingari, ezɨ Atrivim Serksis uabɨra an gumazir dapanimɨn iti. Ezɨ Judaba bar a gifuegha an ziam fe. Ezɨ a ingangarim gamima Judabar dabirabim bar dera. Kamaghɨra, me atiatingan kogham. Eghtɨ men ovavir borir bar gɨn otivamiba men dabirabim deraghvɨra ikɨ mangɨvɨra ikiam.

* 1:1-2: Esra 4:6

* 1:22: Hibrun akam deragha akar otevir kamɨn mɨngarim abɨghizir pu. Gumazir maba akar kam gɨgha ghaze, “Gumazimra uan amuiroghboribar dapanim, egh a uan danganimɨn mɨkɨmam.”

* 2:3: Hegai atrivimɨn amuibar ganamin ingangarim iti. Ezɨ Serkisɨn atrivir dughiamɨn, atriviba amuir avɨribar ikia egha amuir doziba sara iti. Atriviba uan amuir doziba isa dɨpenibar da arɨzi, ingangarir gumazir maba men gari. Me ingangarir gumazir kaba men amuiba ko daku me gikararangan me atiatigha men turiar ovɨziba bar dar ghore.

* 2:6: 2 Atriviba 24:10-16; 2 Eghaghaniba 36:10

† 2:16: Iakɨnim Tebet, a en namba 10ɨn iakɨnim Oktoban mɨn iti.

‡ 2:19: Hibrun akam vezɨn kamɨn mɨngarim deravɨra bigha mɨgeir puvatɨ.

* 3:4: Haman, a Agakɨn adarazir mav, Agak, a Amalekian gumazim. Ezɨ Amalekia me Judabar apanim gami. Kamaghɨn amizɨ, Mordekai a bagh tevimning apɨran aghua. Nɨ Ua Me Ini 17:8-16 ko Godɨn Araziba 25:17-19ɨn gan.

† 3:7: Iakɨnim Nisan, a en iakɨnimning Mas ko Eprilɨn mɨn iti. Ezɨ Adarɨn iakɨnim a en iakɨnimning Februari ko Masɨn mɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, Haman damuasa mɨgeir bizim bagh mɨzuam mangɨtɨ namba 11 iakɨnim otoghtɨ an a damuam.

* 4:14: Jon 12:27

* 4:14: Estan akɨnafarimɨn aven me Godɨn ziam dɨborozir puvatɨ, ezɨ mɨgɨrɨgɨar otevir kam, “akurvazir igharazim pɨn ikegh izighirɨ Judan adarazir akuraghtɨ me osɨmtɨzir kam gitagham,” an akar isɨn zuimɨn mɨn iti. A kamagh mɨkɨmasa, “God tuavir igharazitam batoghtɨ a en akuragham.”

* 6:2: Esta 2:21-22

* 8:9: Judabar kalendan iakɨnir namba 3 Sivan, kar Pentikosɨn dughiam. Ezɨ en iakɨnimɨn dughiar kam kar Mei ko Jun.

* 9:24: Esta 3:7

Jop

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

Jopɨn Akɨnafarim

O

Jop

Akar faragha zuim

Jopɨn Akɨnafarim, arazir aghuibagh amir gumazir mam geghari, gumazir kam osɨmtɨzir ekiam bato. An boriba bar ariaghire, ezɨ an bulmakauba ko bizir maba saram ovenge. Egha gɨn, a uabɨ arɨmariar ekiam bato. Kamaghɨn amizɨ, Jop osɨmtɨzir ekiamɨn aven ikia an navim bar oseme, ezɨ an namakar 3pla an apangkuvigha izava a ko iti. Egha Jop uan namakaba ko me osɨmtɨzir a batozir kamɨn mɨngarim bagha mɨgɨrɨgɨar ruarim gami.

Jopɨn namakaba Israelian nɨghnɨzir ghurimɨn gɨn zui. Me ghaze, gumazir arazir aghuibagh amibara, God deravɨra me gami. God osɨmtɨzim gumazim danɨngtɨ, e fogh suam, gumazir kam arazir kuram gamizɨ, God an arazir kuram akɨrasa osɨmtɨzim a ganɨdi. Kamaghɨn Jopɨn namakar 3plan kaba ghaze, Jop uan arazir kuram ateghtɨ, God faragha a gami moghɨn, ua deravɨram a damuam. Ezɨ Jop kamaghɨn fo, a gumazir Godɨn damazimɨn derazim. Egha Godɨn damazimɨn arazir kuratam gamizir puvatɨzɨ, God osɨmtɨzir kaba a ganɨngi.

Jop puvɨra God a gamizir bizir kabagh nɨghnɨgha, azangsɨzir ekiaba iti. Ezɨ da kamakɨn, “Godɨn Araziba manmaghɨn ti? An arazir aghuibaram ami, o? Nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia an apengan itir arazim, an daghem manmaghɨn gumazamizibar ikɨrɨmɨrim bativam?” Jop uan nɨghnɨzir gavgavim ataghizir puvatɨ, egha a uan azangsɨziba God damuan atiatir puvatɨ. Jop, ziar aghuir kam, Godɨn damazimɨn derazir gumazim, a uam a iniasa bar ifonge.

God deragha bighavɨra Jopɨn azangsɨzir gavgaviba ikarazir puvatɨ. Egha a uan gavgavir ekiam ko uan fofozir ekiam Jopɨn aka. Ezɨ Jop, Godɨn mɨgɨrɨgɨar kam baregha ghaze, kɨ paza God gami. Nan anɨngagharim bar ekefe, ezɨ kɨ akar kurabar nɨ mɨkeme.

Akɨnafarir kam, bar abuan, God ua deravɨra Jop gamigha, Jopɨn namakabar atari. Nɨghnɨzir me Jopɨn osɨmtɨzimɨn mɨngarim gata mɨkemeziba, da derazir puvatɨ. Akɨnafarir kam kamaghɨn en akakasi, e kamaghɨn mɨkɨman kogham: E Godɨn nɨghnɨzim ko araziba bar moghɨra dagh fogha gɨfa. God an Ekiam. Ezɨ an nɨghnɨzim ko fofozim, e gumazamiziba, en nɨghnɨziba ko fofoziba bar dagh afira.

Jop dughiar kuram bato

1

(Sapta 1--3)

God ko Satan, Jopɨn arazibav gei

1  *Bar fomɨra, Usɨn nguazimɨn itir gumazir mam, an ziam Jop. A gumazir bar aghuim, egha Godɨn damazimɨn arazir kuratam itir puvatɨ. A Godɨn atiatia an apengan ikiava an ziam fava, zurara akɨrim arazir kurabagh asi. 2 An amuim a bagha otarir 7pla ko guivir 3pla bate. 3 A uaghan 7,000plan sipsipba ko, 3,000plan kamelba ko, 1,000plan bulmakauba ko 500plan donkin amebaba iti. Egha a ingangarir gumazir avɨriba ko ingangarir amizir avɨriba iti. Bizir kaba bagha gumazamiziba bar an ziam fe, ezɨ a kantrin aruem anadi naghɨn itibar gumazibagh afiragha ziar bar ekiam iti.

4 Ezɨ Jopɨn otariba zurara ghua dughiar me vaghvagha uari bagha mɨsevezibar, uan dɨpenibar isar ekiabagh ami. Men tav isam damuamin dughiam, a uan aveghbuaba ko, uan amizir 3plan diaghtɨ me izɨ a ko damam. 5 Isabar dughiabar gɨrara, Jop zurara akaba amadima, me an dɨpenimɨn izi. Egha me Godɨn damazimɨn zueghasa, a me bagha ofabagh ami. A bar mɨzaraghara dɨkavigh vaghvagh me bagha asɨziba bar isia mɨghɨrir ofabagh ami. A zurara arazir kam gami. A kamaghɨn nɨghnɨsi, me ti uan navir averiabar aven ti arazir kuram gamua paza Godɨn mɨkemeghama. Egha nɨghnɨzir kam bangɨn, a me bagha ofabagh ami.

6  *Dughiar mamɨn Godɨn Nguibamɨn itir enselba iza Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uari akufa. Ezɨ Satan uaghan iza men tongɨn iti. 7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn an azara, “Nɨ managh ikegha izav oto?”

Ezɨ Satan kamaghɨn a ikara, “Kɨ nguazimɨn danganir vamɨran itir puvatɨ. Kɨ arua nguazir kamɨn danganiba bar dar mangɨgh izegh gami.”

8  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God Satanɨn azara, “Nɨ ti nan ingangarir gumazim, Jopɨn ganiz, o? Jop, a bar gumazir aghuim, egha nan damazimɨn arazir kuraba puvatɨ. A nan atiatiava nan apengan ikia nan ziam fava, zurara akɨrim ragha arazir kurabagh asi. Nguazir kamɨn danganiba bar gumazitam an mɨn itir puvatɨ.”

9  *Ezɨ Satan kamaghɨn Godɨn akam ikaragha ghaze, “Nɨ deravɨra Jop gami, kamaghɨn a nɨ baghavɨra iti. Nɨ ghaze, Jop nɨn dafarimɨn bizir aghuitam inighan kogh, egh ti nɨn apengan ikiam, o? Kɨ ghaze, ti puvatɨgham. 10 Nɨ zuraram a ko, an amuiroghboriba ko, an biziba deravɨra dar gari. Mati, gumazim dɨvazir bar gavgavimɨn aven iti. Nɨ zurara deravɨram a gamua bulmakauba ko asɨzir avɨriba a ganɨngizɨ, da a itir nguazim bar a gizɨfa. 11  *Kamaghɨn, nɨ uan agharim amɨnegh, a da bizir aghuir kabagh asɨghasigh da agɨvagh, egh nɨ gantɨ an akar bar kurabar nɨ mɨkɨmam.”

12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Satan mɨgei, “Nɨ gan! Kɨ bizir aghuir kaba bar da isa nɨn agharim gatɨ. Nɨ an biziba manmaghɨn dar amusɨ, dar amu. Egh Jop uabɨ, nɨ pazɨva a damuan markɨ.” Ezɨ Satan Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha anetegha ghu.

Dughiar namba 1ɨn Satan osɨmtɨzim Jop ganɨngi

13 Dughiar mamɨn, Jopɨn otariba ko guiviba, me uan avebamɨn dɨpenimɨn isar ekiam gamua dagheba ko wainɨn dɨpaba api. 14 Ezɨ ingangarir gumazir mam ivegha Jop bagha izegha kamaghɨn a geghari, “E akunimɨn ingarima, bulmakauba nguazim abɨzima, donkiba men boroghɨra graziba api. 15 Ezɨ Sabean gumaziba zuamɨram otivigha uan mɨdorozir sababar ingangarir gumazibav soghezɨ me ariaghire, ezɨ me bulmakauba ko donkiba inigha ghue, ezɨ kɨ uabɨra mɨseveaghɨrɨgha arav ghugha nɨ mɨkɨmasa izi.”

16 Gumazir kam mɨgɨavɨra itima, ingangarir gumazir igharazim otogha iza kamaghɨn mɨgei, “Onɨmarir dafam, Godɨn avimɨn mɨn overiamɨn ikegha taghtagha izaghira, sipsipba ko dagh eghuvir ingangarir gumaziba bar men isizɨ, me ariaghire. Ezɨ kɨ uabɨra osɨmtɨzir kamɨn mɨseveaghɨrɨgha arav ghugha nɨ mɨkɨmasa izi.”

17 Gumazir kam mɨgɨavɨra itima, ingangarir gumazir igharazir mam uam otogha iza kamaghɨn mɨgei, “Kaldian 3plan gumazir okoruaba iza nɨn kamelba okemegha, nɨn ingangarir gumazibav soghezɨ me ariaghire. Ezɨ kɨ uabɨra kɨ mɨseveaghɨrɨgha arav ghugha nɨ mɨkɨmasa izi.”

18 Gumazir kam mɨgɨavɨra itima, ingangarir gumazir igharazir mam uam otogha iza kamaghɨn mɨgei, “Nɨn otariba ko guiviba, nɨn otarir ivariamɨn dɨpenimɨn isar ekiam gamua dagheba ko wainɨn dɨpaba api. 19 Ezɨ amɨnir dafam zuamɨra dɨkavigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegha iza, me itir dɨpenimɨn 4plan mɨkebabagh ivarazɨ, a dɨpɨrigha me mɨsoghezɨ, me ariaghire. Ezɨ kɨ uabɨra mɨseveaghɨrɨgha arav ghugha nɨ mɨkɨmasa izi.”

20 Ezɨ Jop kamaghɨn oregha bar osemegha, dɨkavigha uan korotiar ruarim abigha uan dapanim gise. Egha Godɨn damazimɨn tevimning apɨrigha, uan guam nguazim mɨtuagha Godɨn ziam fe. 21  *Egha a kamaghɨn mɨgei, “Nan amebam na batezir dughiamɨn, kɨ bizitam inigha izezir puvatɨ. Kɨ bibiamra ize. Egh kamaghɨra, kɨ aremegh pura mangam. Ikiavɨra Itir God uabɨ bizir kaba na ganigha, egha datɨrɨghɨn ua da ini. Kamaghɨn, kɨ an ziam fe.”

22 Egha osɨmtɨzir kamɨn aven, Jop paza Godɨn mɨkemegha arazir kuratam gamizir puvatɨ. An akatam God gasir puvatɨ.

2

Dughiar namba 2 Satan osɨmtɨzim Jop ganɨngi

1 Dughiar igharazir mam, enselba ua iza Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uari akufa. Ezɨ Satan iza uaghan men tongɨn ti. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God an azara, “Nɨ managh ikegha izav oto?”

Ezɨ Satan kamaghɨn a ikara, “Kɨ nguazimɨn danganir vamɨran itir puvatɨ. Kɨ arua nguazir kamɨn danganiba bar dar mangɨgh izegh gami.”

3  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God an azara, “Nɨ nan ingangarir gumazim Jopɨn ganiz, o puvatɨ? A gumazir bar aghuim, egha nan damazimɨn arazir kuraba puvatɨ. A nan apengan ikia nan ziam fava, zurara akɨrim ragha arazir kurabagh asi. Nguazir kamɨn danganiba bar, gumazitam an mɨn itir puvatɨ. Ezɨ nɨ na apezepera na abɨrazɨ, kɨ nɨ ataghizɨ nɨ puram osɨmtɨzim a gatɨ. Ezɨ a na ataghizir puvatɨ. A fomɨram ami moghɨn nan gɨn ghua kamaghɨra iti. An arazir kuratam gamir puvatɨ.”

4 Ezɨ Satan kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Guisɨ? Kɨ ghaze, gumazitam deravɨra ikɨsɨ, uan biziba bar da ateghɨva ua uan ikɨrɨmɨrim givezam. 5 Kamaghɨn, kɨ ghaze, nɨ uan agharim amɨnegh an namnam ko agharibagh asɨghasigh, egh nɨ gantɨ, an nɨn damazimɨn bar pazɨvɨra nɨ mɨkemegham.”

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Satan mɨgei, “A dera, kɨ a isa nɨn agharim gatɨ. Nɨ arazir manamɨn a damusɨ ifuegh, nɨ a damu. Egh nɨ a mɨsueghtɨ an aremeghan bar markɨ.”

7 Egha Satan Ikiavɨra Itir God ategha azenan ghua duar bar gavgaviba Jopɨn mɨkarzim garɨki. Da an dagarimningɨn apengan ikegha ghua an dapanimɨn tu. 8 Ezɨ Jop dɨkavigha nguibar ekiamɨn azenan, uan osɨmtɨzim akaghasa danganir me bizir kuraba makurimɨn ghua, averenimɨn tongɨn aperaghav iti. Egha nguazir mɨner akuar mamɨn suiragha uabɨ isavɨra iti. 9 Ezɨ an amuim ghua an gara kamaghɨn a mɨgei, “Manmaghɨn amizɨ nɨ Godɨn suiraghavɨra iti? Nɨ anetakigh, egh an ziam gasɨghasigh, egh aremegh.”

10  *Ezɨ Jop kamaghɨn uan amuim ikara, “Bar puvatɨgham. Nɨ amizir onganir mamɨn mɨn mɨgei. E bizir aghuariba God dama da isi. Egh manmaghsu an osɨmtɨziba uaghan e danɨngtɨ, e da inian kogham?”

Guizbangɨra, osɨmtɨzir kaba Jop bativizir dughiamɨn aven, an akar kuratam God mɨkemezir puvatɨ.

Jopɨn namakar 3pla izava an gari

11 Ezɨ Jopɨn namakar 3pla, osɨmtɨzir kurar a batozim baregha, a bagh mangɨ an ganasa akam mɨsoke. Men ziabar kara: Elifas a Teman nguibar ekiamɨn gumazir mam, ezɨ Bildat a kantri Suhan gumazir mam, ezɨ Sofar a kantri Naman gumazir mam. Me dɨkavigha uan nguibaba ategha uari akuvagha Jopɨn apangkuva gavgavim a danɨngasa zui. 12 Me izavɨra ikia saghuiamɨn tuivigha an garima, an mɨkarzim bar ikuvizɨ, me deravɨram a gɨfozir puvatɨ, a guizbangɨra Jop o, gumazir igharazim. Egha me puvɨra pamten azia, uan korotiar ruariba abigha nguazir mɨneziba isa pɨn da akurima, da izaghiri men dapanibagh isɨn iri. 13 Egha me a ko 7plan arueba ko 7plan dɨmagaribar nguazimɨn apiaghav ikia garima, a mɨzazir dafam isi. Kamaghɨn amizɨ, me a ko mɨgɨrɨgɨar tam gamir puvatɨ.

3

Jop dughiar amebam a batezimɨn atara mɨgei

1  *Egha 7plan dughiabar gɨn, Jop bizibav gɨa amebam a batezir dughiam pazava a mɨgei. 2 A kamaghɨn mɨgei:

3 “Kamaghɨn deraghai, dɨmagarir nan afeziam ghua nan amebam koma akuizɨ, a nan navim asangizim, God dughiar kam bar a kuavaremeghai.

Dughiar amebam na batezim, a dughiar kam bar a gɨn amadaghai.

4 God dughiar kam gamizɨ a bar mɨtarmangizɨ deraghai.

Pɨn Itir God, aruem ataghizɨ, a dughiar kam gisɨraghan kozɨ deraghai.

5 A dughiar kam gamizɨ a bar mɨtarmegha,

ghuariar pɨziba overiam avaraghɨva aruemɨn angazangarim bar anepazazɨ, kamaghɨn deraghai.

6 Dɨmagarir kɨ borimɨn otozɨ amebam nan navim adaimɨn, mɨtarmer dafam anevarazɨ deraghai.

God dɨmagarir kam kalendan dughiabar tongɨn anetɨzir puvatɨzɨ deraghai.

Kamaghɨn, gumazamiziba iakɨnibar aruer igharazibar tongɨn a dɨborir puvatɨghai.

7 Gumazamiziba uarir ikiava bar akongezir arazim dɨmagarir kamɨn a gamizir puvatɨzɨ, deraghai.

Dɨmagarir kamɨn amiziba boriba batezir puvatɨzɨ, kamaghɨn deraghai.

8 Kɨ ghaze, gumazamizir akavsiabar ongarimɨn itir bizibav geir gavgavim itiba,

ko gumazir asem Leviatan fer gavgavim itiba,

me akar kuraba dughiar kam ganɨngizɨ, ti deraghai.

9 Dɨmagarir kamɨn amɨnim pɨrigha mamaghɨra itima, amɨnim itir mɨkovezir anadiba isian koghai,

ezɨ amɨnim itir angazangarir faragha otivim otoghan koghai, kamaghɨn deraghai.

10 Dɨmagarir kam, nan amebamɨn borir mɨtarim dukuazir puvatɨzɨ, kɨ datɨrɨghɨn osɨmtɨzir dafamɨn aven iti.

Kamaghɨn, kɨ ghaze, dɨmagarir kam ikuvigha deraghai.

11 “Manmaghsua, kɨ uan amebamɨn navir averiamɨn itir dughiamɨn aremezir puvatɨ?

Manmaghsua, amebam na batir dughiamɨn, kɨ aremezir puvatɨ?

12 Tizim bagha amebam na isa uan apozim gatɨgha

otem na ganɨngi?

13 Kɨ ovegha datɨrɨghɨn ti navir amɨrizimɨn ikia,

egha akuava avughsai.

14 Kɨ ti atriviba ko men fofozir gumazibar mɨn aremegha avughsa deravɨra ikiai.

Me nguibar ekiar ikuviziba uari bagha ua deraghavɨra dar ingarigha gɨfa.

Egha me uaghan ariaghiregha, datɨrɨghɨn avughsa iti.

15 Gumazir aruar gol ko silvan uan dɨpenibagh arɨghizɨ, da bar izɨvaziba,

me datɨrɨghɨn bar ovea ghue.

Kɨ men mɨn deravɨra dakuasa.

16 Kamaghɨn deraghai, kɨ amebamɨn navir averiamɨn aven aremegha,

aruemɨn angazangarimɨn ganighan koghai.

17 “Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn,

gumazir arazir kurabagh amiba datɨrɨghɨn arazir kabagh amir puvatɨ.

Ezɨ gumazamizir amɨraziba deraghavɨram avughsi.

18 Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn, kalabuziaba datɨrɨghɨn amɨraghirɨgha nɨmɨra iti.

Me uan gumazir me dɨkabɨra men garibar dɨmdiaba barazi puvatɨ.

19 Danganir kamɨn, gumazamizir guar avɨriba iti.

Gumazir kɨniba ko gumazir ziaba itiba, me bar moghɨra an iti.

Danganir kamɨn, pura ingangarir gumazir kɨniba, me ua uan gumazir men garibar apengan itir puvatɨ.

Me fɨriaghɨregha gɨfa.

20 “Kɨ kamaghɨn azai, God gari, gumazamiziba osɨmtɨziba ko dughiar kurabar itima,

a tizim bagha me ataghɨrazima me angamɨra iti?

21  *Gumazamizir kabanang aremeghasa bar ifonge, ezɨ ovevem me bativir puvatɨ.

Me ovevem buria puvɨra ingari,

mati me nguazimɨn modozir bizir ivezir bar pɨn kozim bagha nguazim gutui.

22 Me ovevem batozir dughiamɨn,

me matmatiamɨn gara bar akonge.

23 God gumazir kabar tuaviba bar ada pɨri,

ezɨ me mangamin tuaviba monge.

Ezɨ me fozir puvatɨ, me manmaghɨn damuam.

Kɨ kamaghɨn azai, Tizim bagha God me ataghizɨ ikɨrɨmɨrir angamɨra itimɨn angazangarim men iti.

24 “Nan navir averiam ara mamaghɨra iti,

ezɨ kɨ dagheba apir puvatɨ.

Kɨ pazavɨra uabɨ baragha, zurara diava arai.

Ezɨ nan navir osɨmtɨzim, mati dɨpam afemozibagh izɨvagha emɨra zui.

25 Guizbangɨra, bizir kɨ atiatiba,

da na bativigha gɨfa, egha na gasɨghasɨsi.

26 Kamaghɨn, kɨ navir amɨrizimɨn itir puvatɨ.

Egh nɨmɨra daperagh ikɨ avughsan kogham.

Bar puvatɨ. Osɨmtɨzimra na gizɨfa.”

Elifasɨn mɨgɨrɨgɨar faragha zuim

4

(Sapta 4--5)

God gumazir aghuibar akurvagha, gumazir kuraba dɨkabɨri

1 Ezɨ Elifas, Jopɨn mɨgɨrɨgɨam baregha kamaghɨn mɨgei:

2 “Jop, kɨ tong mɨkemegham.

Kɨ nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ nan ataram, o puvatɨgham?

Kɨ pura ikian kogham.

3 Nɨ oragh. Kɨ fo, nɨ nɨghnɨzir aghuiba gumazamizir avɨrim ganɨngi,

egha gavgavim gumazamizir osɨmtɨzibar aven itibagh anɨngi.

4 Gumazamizir osɨmtɨzibar aven ikia ireziba,

nɨ mɨgɨrɨgɨar aghuiba me ganɨga, ua me ghufezɨ me tuivigha gavgafi.

5 Ezɨ noka, datɨrɨghɨn dughiar kuram nɨ batozɨ,

nɨ dɨgavir kuram gamigha atiatia nɨn nɨghnɨziba ikufi.

6 Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiava, an ziam fava, an atiatia an apengan iti.

Nɨ zurara arazir aghuibagh amir gumazim.

Kamaghɨn datɨrɨghɨn, nɨ nɨghnɨzir bar gavgavim an ikɨ,

egh a mɨzuamtɨ a nɨn akuragham.

7 “Jop, nɨ nɨghnɨgh,

gumazir arazir aghuibagh amua, egha osɨmtɨzitam gumazitam gatɨzir puvatɨzitam,

osɨmtɨzitam batogha aremez, o?

Ti Puvatɨ.

8 Kɨ gari, gumazir arazir kurar avɨribagh amiba,

gɨn osɨmtɨzir avɨriba ko dughiar kuraba me batifi.

Egha mati, gumazim azenimɨn ingarigha dagher aghuim azenimɨn anekaragha dagher aghuim asi.

Ezɨ gumazim dagher kuram akaragha, dagher kuram asi.

9 Gumazir arazir kurabagh amiba, God men anɨngagha me gasɨghasɨgha bar me a gefi,

mati amɨnir gavgavim ivaima, avim ruarimɨn itir temebar isia bar da gɨfa.

10 Gumazir kuraba gumazir igharazibagh asɨghasɨzir dughiabar me bar akonge,

mati laionɨn gavgaviba, me asɨzim mɨsoghezir dughiamɨn pamten tiarim akara dazeri.

Ezɨ God gumazir kaba abɨra, egha puv me gasɨghasɨsi.

Ezɨ me mati atariba dɨpɨraghirezir laionba, me uam asɨzibav soghtɨ da arɨmɨghiran gavgaviba puvatɨ.

11 Kamaghɨn amizɨ, me mati laionɨn gavgaviba dagheba puvatɨgha ariaghiri,

ezɨ dar nguziba tintinibar zui.

Ezɨ kamaghɨra, gumazir arazir kurabagh amiba arazir kamra me bativam.”

Godɨn damazimɨn gumazitam derazir puvatɨ

12 Egha Elifas ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Dughiar mam sighsirir akar mam mogomemɨn iza

nan kuarim giraghu.

13  *Gumazamiziba dɨmagarimɨn pamten akuir dughiamɨn,

kɨ mɨgɨrɨgɨar kam ini.

Kɨ akuava onganigha itima

nɨghnɨzir avɨrim tintinimɨn nan dapanimɨn aven izi.

14 Dughiar kamɨn, atiatim na avarazɨ,

nan mɨkarzim nɨghava agoi.

15 Ezɨ amɨnir muziarim iza nan guam seregha zui.

Ezɨ kɨ puvɨram atiatima nan mɨkarzimɨn arɨziba dɨkafi.

16 Kɨ bizir mamɨn garima, a nɨmɨra tughav iti.

Ezɨ kɨ deragha fozir puvatɨ, kar bizir tizim.

A nɨmɨra tughav ikia nɨgɨniba puvatɨ.

Ezɨ tiarir dozim kamaghɨn mɨgei,

17 ‘God gumazamizibar ingarizɨ me an apengan iti.

Kamaghɨn, tav ti Godɨn damazimɨn deraghan kogham.

A ti Godɨn mɨrara zueghan kogham. Bar puvatɨ.

18 E fo, enselba God ko ikiava an ingangarim gami.

Egha dughiar maba me deravɨra uan ingangarim gamir puvatɨ.

God men arazir mabar garima, da derazir puvatɨ.

19 Ezɨ gumazamiziba, me nguazir kamɨn bizir kɨniba.

Ezɨ nɨ ti ghaze, me enselbagh afiragh Godɨn damazimɨn deravɨra ikiam? Puvatɨgham.

God nguazim inigha gumazibar inivafɨzibar ingari,

ezɨ me zuamɨram ariaghiri, mati gumaziba bughɨraviaba dɨkabɨri.

20 Gumazim mɨzarazimɨn deravɨra ikegh egh guaratɨzimɨn oveghtɨ,

gumazamizir igharaziba uam a gɨnɨghnɨghan kogham.

21 Gumazamiziba tɨghar nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iniamin dughiamɨn,

ovevem zuamɨra me bativima, gumazir igharaziba men bizir avɨriba isi,

mati gumazim averpenim ikezir beniba fɨrizɨ a zuamɨra degiaghirɨ.’ ”

5

1 Egha Elifas ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Jop, nɨ akurvazim bagh dɨm!

Tina nɨn tiarim baregh izam? Ti puvatɨgham.

Enselɨn tam ti nɨn akurvaghasa nɨghnɨsi o?

2 Gumazitam onganigh nɨghnɨzir aghuim puvatɨgh arazir aghuim damuan koghɨva,

zurara navim ikuv anɨngaghɨtɨ, an arazir kam a damutɨ an aremegham.

3 Kɨ gari, gumazir onganir arazir kurabagh amiba, me deraghavɨra uan danganibar iti,

ezɨ kɨ zuamɨra me gasɨghasɨghasa Godɨn deima, a me gasɨghasɨki.

4 Eghtɨ men boriba deravɨra ikiamin tuaviba puvatɨgham.

Eghtɨ kotɨn aven gumazir kuraba me abɨnamin dughiamɨn, namakar kotɨn aven men akurvaghamiba puvatɨgham.

5 Gumazamizir dagheba puvatɨgha kuariba pɨriba,

me izɨ gumazir kurar kabar azenibar dagheba iniam.

Egh me uaghan benir ataghataribar aven itir dagheba sara iniam.

Egh me uaghan men dagɨaba ko bizir igharaziba sara inisɨ nɨghnɨgham.*

6 E fo, arazir kuraba ko osɨmtɨziba, daghebar mɨn nguazimɨn anagav otivir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

7 E gumazamiziba, e uari osɨmtɨzir e bativibar mɨngariba.

E uari osɨmtɨzibagh amima, da otifi,

mati itam isia afuaghira, avir muziaribagh asavamadi.”

God dughiar kuramɨn, nɨ geghuvam

8 Egha Elifas mɨgɨa ghua ghaze:

“Kɨ ti nɨ aragha, osɨmtɨzir ekiaba atera ikiai,

kɨ da agɨvasa God gakaghora a ko mɨgɨai.

9 A dɨgavir kuram gamir bizibagh amima e da tuisɨghan asa.

Da bar en nɨghnɨzibagh afirazɨ, e deragha dagh fozir puvatɨ.

10 An amozim amadima,

a nguazim giza dɨpam isa azeniba ko bizibagh anɨdi.

11  *A ziar ekiaba, ziaba puvatɨzir gumazamizibagh anɨdi.

Egha azia naviba ikuvir gumazamizibar arareba agɨva me gamima,

me ua deragha bar akuegha iti.

12 “Ifavaribagh amir gumazamiziba,

a men nɨghnɨziba onganim dagh anɨdi,

ezɨ me damuasa ifongezir arazibagh amir puvatɨ.

13  *Gumazamizir maba pazɨ igharaz darazir amuasa, arazir kurar guar avɨribagh nɨghnɨsi,

ezɨ God men arazir kabagh amima da meraram asɨghasɨsi.

Mati gumazim asɨzim bagha ivem atɨgha, egha a uabɨ ivemɨn aven ghu.

Egha bizir me damuasa mɨgeiba, da pura ghua gɨfa.

14 Men nɨghnɨziba bar davdavizɨ, me bizitam damighan kogham.

Amɨnim tiraghtɨ aruem bar anangtɨ,

me mɨtarmer ekiamɨn iti moghɨn, me tuavir zuimɨn ganan kogham.

15 Ezɨ God gumazamizir biziba puvatɨzibar akurvasi.

Ezɨ gumazir ekiar gavgaviba itir kaba, me pura biziba,

me onganarazibagh amir gumazamizibagh asɨghasighan kogham.

16 Kamaghɨn, onganarazibagh amir gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, uarir akurvaghasa a mɨzua iti.

Eghtɨ gumazir arazir kurabagh amiba pazɨ me damuan kogham.

17  *“Nɨ oragh. Godɨn Gavgaviba Bar Itim, gumazitamɨn arazim akɨrmɨghtɨ, gumazir kam, a bar akongegham.

Kamaghɨn amizɨ, God ti nɨ akɨrmɨghasava ami,

ezɨ nɨ an aghuzir akaba baragh egh akɨrim ragh a gasan markɨ.

18  *E fo, God osɨmtɨzim ko mɨzazim gumazitam danigh,

egh a damightɨ, a gɨn ua ghuamaghegham.

19 Dughiar bar avɨriba, a nɨn gantɨ, nɨ osɨmtɨzimɨn aven ikɨtɨ, a nɨn akuragham.

Eghtɨ bizir kuratam nɨ gasɨghasighan kogham.

20 Eghtɨ mɨtiriar ekiamɨn dughiamɨn, a dagheba nɨ danɨngtɨ, nɨ deraghvɨra ikiam.

Egh mɨdorozimɨn dughiamɨn a nɨ geghuvtɨ, nɨn apaniba nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham.

21 “Apaniba akar ifavaribar nɨn ziam gasɨghasɨghsɨ damutɨ, God nɨn akuraghtɨ, men akaba nɨ abɨraghan kogham.

Eghtɨ bizir kurar nɨ gasɨghasɨghamiba otivtɨ, God nɨ geghuvtɨ, nɨ atiatingan kogham.

22 Mɨtiriar ekiamɨn dughiam ko dughiar kuramɨn, God nɨ geghuvam, eghtɨ nɨ navir aghuim ikɨ bar akuegham.

Egh nɨ nguazir kamɨn itir asɨzir atiabar atiatingan kogham.

23 Egh nɨn azenir nɨ ingarim, dagɨatam an aven ikian kogham.

Eghtɨ asɨzir atiaba nɨ ko navir amɨrizimɨn ikɨ deraghvɨra nɨ ko ikiam.

24 Eghtɨ nɨ fogham, nɨn biziba bar deraghvɨra iti,

egh nɨ navir amɨrizimɨn ikɨ uan purirpenimɨn aven daperaghɨv ikiam.

Egh nɨ gantɨ, nɨn sipsipba bar ikɨtɨ,

tam oveghan kogham.

25 Nɨ uaghan kamaghɨn fogham, nɨn boriba bar avɨrasemegham.

Nɨn ovavir boriba avɨrasemegh, tintinibar nguazimɨn grazibar mɨn ikiam.

26 Egh nɨ gavgavigh ikɨ mangɨ bar ghurighɨva, ovegham,

mati rais aghoramin dughiam otozɨ, gumazamiziba rais aghora an ovɨziba isi.

27 Jop, nɨ oragh. E deravɨra bizir kabagh nɨghnigha kamaghɨn fo, da bar guizbangɨra.

Mɨgɨrɨgɨar kam, kɨ nɨn akurvaghasa a gami,

nɨ deravɨra kuarim atɨgh mɨgɨrɨgɨam baregh, nɨghnɨzim inigh.”

Jop Elifasɨn akam ikara

6

(Sapta 6--7)

Jop mɨzazir ekiam isavɨra iti

1 Ezɨ Jop kamaghɨn Elifasɨn akam ikarvasi:

2 “O, kɨ uabɨn apangkufi.

Kɨ ti uan navir osɨmtɨzim ko osɨmtɨzir na batoziba bar da isɨ, skel tam datɨgham!

3 Guizbangɨra, nan osɨmtɨzir kurar kaba, ongarir dadarimɨn itir gigimɨn osɨmtɨzim, bar a gafiragham.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ atarava mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami.

4 Godɨn Gavgaviba Bar Itim, barir marasinɨn kuram itibar na gasi.

Marasinɨn kurar kam nan namnamɨn aven ghuzɨ, nan nɨghnɨzim ikufi.

God atiatim na danɨngamin bizir guar avɨriba amadi.

5 “Donkin atiaba ko bulmakauba, damamin graziba ikɨtɨ,

da dɨman kogham. Bar puvatɨgham.

6 Eghtɨ dagher isɨngtɨziba puvatɨziba, e ti pura dar amam o? Puvatɨ.

E faragh amangsɨzim dar atɨgh, egh dar amam.

Ezɨ tuarir aroriamɨn dɨpar kɨnim a isɨngiz o? Bar puvatɨ.

7 Nan navir averiam dagher kamaghɨn garibagh ifongezir puvatɨ.

Da mati nan damazimɨn bar ikuvizir dagheba.*

8 “Oio, kɨ kamaghsua, God nan azangsɨzim baregh,

nan azangsɨzimɨn mɨrara bizir kam damuam.

9 Kɨ kamaghsua,

God na dɨkabɨragh pamten na mɨsoghtɨ kɨ aremeka.

10 Kɨ fo, kɨ akɨrim ragha Godɨn akam gasarazir puvatɨ,

a Godɨn Bar Zuezim.

Kamaghɨn, kɨ mɨzazir ekiam isa aremeghamin dughiam, kɨ kamagh mɨkɨm suam, a dera, pura bizim,

kɨ bar akuegh uabɨ fɨ uabɨ akunam.†

11 Nan gavgaviba bar gɨfa,

ezɨ bizir aghuir manatam uam na bativsɨ kɨ a mɨzuamam?

Egh kɨ bizir tizim bagh ua ikɨ navir amɨrizim ikiam?

Nan ikɨrɨmɨrim gɨvaghtɨ, deragham.

12 Nɨ ghaze, nan gavgavim ti, bras ko dagɨamɨn mɨn iti, a?

Bar puvatɨ.

13 Bar guizbangɨra, nan gavgavim bar gɨvazɨ,

kɨ manmaghɨn uabɨ uabɨn akurvaghamin bizitam damuam? Bar puvatɨ.

14 “Gumazim osɨmtɨzir ekiam itir dughiam,

an namakar aghuiba a ko ikia bar an apangkufi. Arazir kam dera.

Gumazamizir uan namakabagh ifongezir puvatɨziba,

me uaghan Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn atiatia an apengan itir puvatɨ.‡

15 Kɨ garima, ia nan namakaba ia bar deraghavɨra na gifari.

Ia mati amozim izi puvatɨzɨ daghuriba dake.

16 Amozir dughiamɨn daghuriba izevegha pamtemɨn emɨri.

17 Egha aruemɨn dughiamɨn daghurir kaba bar dakegha dɨpaba puvatɨ.

18 Dughiar maba gumaziba uan kamelɨn biziba ateriba ko, tuaviba ataghɨragha tuavir igharazibar zui.

Egh me dɨpaba puvatɨgh, tuavim ategh mangɨ daghurir kabar dɨpaba buriam.

Eghtɨ dɨpar kaba dakeghtɨ, me pura gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn daru mangɨ arɨmɨghiregham.

19-20 Teman nguibar ekiamɨn gumaziba ko Sabean gumazir biziba amadiba, uaghan kamaghɨram ami.

Me ghaze, dɨpaba daghurir kabar ikiama, egh me uan kamelba inigh mangɨtɨ me dɨpabar amam.

Ezɨ me daghuribar garima, da bar dakezɨ, me dɨgavir kuram gami.

Egha men nɨghnɨziba bar derazir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

21 Ia ti uaghan daghurir dakezir kabar mɨn ami.

Kɨ ghaze, ia ti nan akurvaghasa ize,

ezɨ ia nan garima, kɨ ikuvigha itima, ia bar puvɨram atiati.

22 Manmaghɨn ami?

Kɨ fomɨra bizir aghuitam uabɨ danɨngasa ti ian azara?

O, kɨ ti dagɨabar uabɨn akurvaghasa gumazir igharazibar azagsɨghasa, ia apezepere?

23 O, kɨ ti apanibar dafaribar uabɨ iniasa ian azara?

O, kɨ atrivir kuramɨn dafarimɨn uabɨ givezasa ti ian azara?

Bar puvatɨ.

24 “Aria, ia nan sure damutɨ, kɨ arazir kurar amiziba deragh dagh fogham.

Egh kɨ akam dukuagh iararam oragham.

25 E fo, fofozir gumazim guizɨn akam mɨkɨmtɨ, an mɨgɨrɨgɨaba gumazir igharazibar nɨghnɨzibar amutɨ,

me nɨghnɨzir gavgavim dar ikiam.

Ezɨ ia puram akam arai.

Ian akaba deravɨra nan arazibar osɨmtɨzitamɨn gun mɨgeir puvatɨ.

26 Osɨmtɨzir kam bar na gasɨghasɨki.

Kamaghɨn, nan mɨgɨrɨgɨaba derazir puvatɨ.

Ezɨ ia ghaze, da amɨnimɨn mɨn pura ivai.

Egha ia ghaze, ia ti na akɨrigham? Bar puvatɨ.

27 Kɨ ghaze, ia ti borir asaghasazibagh eghuvamin gumazim amɨsɨvɨsɨ, satu gikararangam.

Egh ia dagɨaba inisɨ, ti uan namakaba amangam.

28 “Aria, e uari, ia deravɨra gan na tuisɨgh.

Ia fo, kɨ ia gifarir puvatɨ.

29 Ia mɨgɨrɨgɨar kaba ko arazir derazir puvatɨziba atakigh,

egh ia arazir aghuimra gɨn mangɨ nan araziba tuisɨgh.

Kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia pazɨ na gɨnɨghnɨghan markɨ.

30 Ia ti ghaze, nan mɨgɨrɨgɨam derazir puvatɨ.

Egha ia ti ghaze, kɨ fozir puvatɨ arazir manam dera,

o arazir manam ikufi.

Bar puvatɨ.”

7

1 Egha Jop ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“O God, e nguazir kamɨn itir ikɨrɨmɨrim a kamaghɨn iti, gumazamiziba bar puvɨra ingar ikiam,

mati gumaziba ingangarim damuasa e amɨkɨrvagha zui.

Egha mati gumazim uan ingangarir ivezim iniasa uabɨ abɨragha,

bar pamten ingaravɨra iti.

2 E mati ingangarir gumazir kɨnibar mɨn, danganir dughuaziba itibar ikiasa ifonge.

Egha e mati ingangarir gumazim ivezim iniasa ingarigha ivezim bagha mɨzua iti.

3 God nguazimɨn ikiasa na amɨsevegha na gamizɨ,

iakɨniba iza zuima, nan ikɨrɨmɨrim mati pura bizir kɨnim,

egha mɨngarir aghuim puvatɨgha kamaghɨra iti.

Ezɨ zurara dɨmagaribar, nan navim osemegha ikia derazir puvatɨgha kamaghɨra iti.

4 Kɨ mɨsiamɨn akua egha amɨnim zuamɨra tiasa kɨ ifonge.

Ezɨ dɨmagarim bar ruarazɨ, kɨ mɨsiamɨn uabɨ gɨghavkɨravɨra itima, amɨnim tira.

5 Ezɨ apizir muziariba ko nguazir mɨneziba, korotiabar mɨn, nan namnam bar a noke.

Ezɨ duar akaziba zuamɨra nan duaba avezɨ,

duabar ganganiba, mɨsɨngizɨ moghɨn gari.

Ezɨ duaba zuamɨra ua bɨaghiregha, mɨtiziba uam otifi.

6 Ezɨ uaghan, mati amizim zuamɨra mɨtarim girɨghizɨ moghɨn,

nan dughiar kɨ nguazimɨn itiba, da iza zuamɨra zui.

Ezɨ nan ikɨrɨmɨrim derazir puvatɨgha kamaghɨra iti.

Ezɨ nan nɨghnɨzim ghaze, kɨ ua deraghan kogham.”

Jop uan osɨmtɨzimɨn God mɨgei

7 Egha Jop ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“O God, nɨ fo, mati gumazim ghuariam sue moghɨn, nan ikɨrɨmɨrim a bar otefe.

Ezɨ nan damazim ua bizir aghuir na bativamibar ganan kogham.

8 Gumazamiziba datɨrɨghɨn nan gari, me gɨn ua nan ganan kogham.

Nɨ nan ganvɨra ikɨtɨ, kɨ pura puvatɨghtɨ, nɨ ua nan ganan kogham.

9 Gumazim aremegh, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangam,

mati ghuariam ua overiamɨn itir puvatɨ, a uan danganim ategha ghu.

Nguibar kamɨn itir gumazim a ua izeghan kogham.

10 A ua izɨ uan dɨpenimɨn mangan kogham,

eghtɨ an adarazi a gɨn amadagham.

11 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kam gɨnɨghnɨghamin dughiamɨn, kɨ uan akam dukuaghan kogham.

Kɨ osɨmtɨzir bar ekiam aterima nan navir averiam bar puvɨram arai.

Kɨ uan duamɨn aven bar oseme, kamaghɨn amizɨ, kɨ mɨkɨmam.

12 Manmaghɨn amizɨ, nɨ zurara kalabuziamɨn mɨn na geghufi?

Nɨ ti ghaze, kɨ ongarimɨn itir kuruzir asem, egh kɨ bizibagh asɨghasɨgham.*

13 Kɨ ghaze, kɨ ti dakuam,

egh kamaghɨn kɨ uan mɨzazir kam gɨn amadagham.

14 Puvatɨ, kɨ akuir dughiamɨn, nɨ atiatir irebar kuraba nan akakasi,

ezɨ kɨ aser guar igharazibar gari.

Arazir kamɨn, nɨ na gamizɨ kɨ bar atiatingi.

15 Kɨ kamaghɨn uabɨn apangkuvigha ghaze, me nan fɨrim dafazɨ kɨ aremegha deraghai.

Kɨ ikɨ uan mɨkarzimɨn, uam osɨmtɨzir kaba ateran aghua.

16 Kɨ bar amɨra.

Kɨ ua nguazir kamɨn ikian aghua.

God, nɨ osɨmtɨzim ua na danɨngan markɨ.

Nan dughiam bar otefe,

kamaghɨn, nɨ na ateghtɨ kɨ pura ikiam.

17  *“E gumazamiziba, e bar bizir tiziba, nɨ zurara puvɨram e gɨnɨghnɨsi?

Tizim bagha nɨ zurara en garavɨra iti?

18 Tizim bagha nɨ zurara mɨzarazibar en araziba tuisɨsi?

Egha nɨ manmaghsua en garavɨra ikia avughsaziba puvatɨ?

19 Kɨ kamaghsua, nɨ uan guam giragh tong dughiar otevimɨn nan ganan markɨ,

eghtɨ kɨ tong avughseka.

20 Nan arazir kuram ti nɨ gasɨghasɨghizɨ, nɨ osɨmtɨzim na danɨngasavɨra nɨghnɨsi?

Kɨ mati asavamadir ababanimɨn mɨn itima, nɨ zurara uan afuzibar na ginifi.

Nɨ gumazir e geghuvim, mati gumazir kalabuziabar suigha, me geghuvim.

Ezɨ kɨ ti osɨmtɨzir ekiam nɨ ganɨdi, o?

21 Nɨ manmaghsua nan arazir kuraba gɨn amangan aghua?

Kɨran oveghangɨn kɨ ovegh mozir torimɨn irɨghɨv ikiam.

Eghtɨ nɨ na buriamin dughiamɨn,

nɨ nan apighan kogham.”

Bildatɨn mɨgɨrɨgɨar faragha zuim

8

(Sapta 8)

Gumazir kuraba dughiar ruarimɨn ikian kogham

1 Ezɨ Bildat, a Suhan kantrin gumazir mam, a kamaghɨn mɨgei:

2 “Nɨn mɨgɨrɨgɨam a kamaghɨra iti, egha derazir puvatɨgha,

mati amɨnir ekiam ivai.

Nɨ dazoghɨn mɨgɨrɨgɨar kam ategham?

3 Nɨ ti ghaze, Godɨn Gavgaviba Bar Itim guizɨn uan arazim gɨgha e gamir akar dɨkɨrɨzibagh nɨghnɨzir puvatɨ? Bar puvatɨ.

An arazir aghuiba, zurara kamaghɨra iti.

4 Nɨn boriba ti arazir kuram Godɨn damazimɨn a gamizɨ,

a men arazir kuramra uam me ikara.

5 Eghtɨ nɨ uabɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim ko ikɨva,

a ko mɨkɨmɨva uabɨn apangkuvsɨ an azang.

6 Egh nɨ gumazir aghuir Godɨn damazimɨn derazimɨn otogh bar zueghtɨ, God izɨ nɨn akuragham.

A nɨ damightɨ nɨ fomɨra uan dɨpenimɨn ikezɨ moghɨn ikiam.

7 A bar bizir avɨritaba ua nɨ danɨngtɨ,

da bizir avɨrir nɨ faragha ikezibagh afiragham.

8 Nɨ inazir afeziar fomɨra ikezibar nɨghnɨzir aghuibagh fogh,

egh men fofozim deraghvɨram a tuisɨgh.

9 “E dughiar bar otevimra nguazimɨn iti,

mati nedazim aruem a gamizɨ a tu, ezɨ ghuariam aruem apazazɨma a zuamɨra puvatɨ.

E boghɨmra otivigha fofozir muziarim iti.

10 Fomɨra ikezir gumazamiziba fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuariba iti.

Kamaghɨn, men nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba nɨn sure damuam.

11 “Ighuruniba ko graziba ti dɨpaba puvatɨzir nguazimɨn deragha aghui? Bar puvatɨ.

Da danganir dɨpaba itibar deravɨram aghui.

12 Ezɨ dɨpam dakezɨ, ighurunir kaba ko graziba deragha aghuir puvatɨ.

Gumazamiziba tɨghar da aghoramin dughiamɨn, da suvighavɨra ikia mɨsɨngi.

Grazir maba grazir kabar mɨn zuamɨra mɨdir puvatɨ.

13 Gumazamizir akɨrim ragha God gasaraziba,

me mati grazir kaba.

Me ikuvighamin tuavimɨn gɨn zui.

Me kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, me deraghvɨra ikiam.

Puvatɨ. Me ovengam.

14-15 Men nɨghnɨzir gavgavim ghaze, e deravɨra ikiam.

Ezɨ puvatɨ, me bar tuavir aghuim ataki.

Me mati gumazamizir onganiba boghoborirmɨn dɨpenimɨn suiragh an ghuavanangam.

Eghtɨ boghoborir dɨpenim zuamɨra dutughtɨ me pazavɨra iregham.

16 Gumazamizir kaba fomɨra mati grazir gavgavibar mɨn azenimɨn ike.

Me deravɨram aghuima men biba azenimɨn danganiba bar dar ghue.

17 Egha dagɨabar suigha bar gavgafi.

18 Eghtɨ gumazitam grazir kaba asightɨ, gumazamiziba foghan kogham,

fomɨra grazir gavgavir mam danganir kamɨn ike.

19 Guizbangɨra, gumazamizir akɨrim ragha God gasiba, me bar akongezir arazimɨn dughiam bar otefe.

Egh me arɨghireghtɨ, igharaz darazi otivigh men danganim iniam.*

20  *“Eghtɨ gumazim arazir aghuibar amu, egh Godɨn damazimɨn arazir kuraba puvatɨghtɨ,

God akɨrim ragh a gasan kogham.

Gumazir arazir kurabagh amim,

God an akurvaghan kogham.

21  *Jop nɨ oragh, God nɨn arazibar gantɨ da deraghtɨ,

a nɨ damightɨ nɨ navir aghuim ikiam,

eghtɨ nɨ dɨmɨva bar akuegham.

22  *Egh a nɨ gifongezir puvatɨzir gumazamiziba abɨraghtɨ, me bar aghumsigham.

Eghtɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me uan biziba sara bar ovegham.”

Jop Bildatɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvasi

9

(Sapta 9--10)

Jop, God ko akam akɨrasa

1 Egha Jop kamaghɨn Bildatɨn mɨgɨrɨgɨam ikara:

2  *“Guizbangɨra, kɨ fo nɨn mɨgɨrɨgɨam, a guizbangɨra.

Gumazim Godɨn kotɨn otoghtɨ,

God manmaghɨn gumazir kamɨn arazimɨn ganɨva a mɨkɨm suam, a nan damazimɨn derazir gumazim?

3 Gumazitam God ko akabar uaning mɨsoghtɨ,

God 1,000ɨn bizibar an azangsɨghtɨ, gumazir kam azangsɨzir katam bar a ikaraghan kogham.

4 God nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ko gavgavir ekiam iti.

Kamaghɨn, tinara a batuegh a gafiragham?

Gumaziba puvatɨ.

5 Egh an anɨngagheghamin dughiamɨn,

a zuamɨra mɨghsɨabagh isɨvaghsɨvazi, da zui,

egha bar moghɨra dagh asɨghasɨsi.

6 A nguazim gavgavim a danɨngasa bizibagh nobaghnobazima,

nguazim puvɨra ivazvasi.

7 A pura aruem mɨkemeghtɨ, a isiraghan kogham.

A mɨkovezibar angazangariba apazaghtɨ e dar ganan kogham.

8 A uabɨ overiam pɨn anetɨ.

Ezɨ ongarim dɨpɨrima, an a gisɨn arui.

9  *God mɨkoveziba bar dar ingarizɨ,

da vaghvagha ziaba iti, mati Guezam ko Iavibam ko sautɨn amadaghan itir mɨkovezir igharaziba.

10 A dɨgavir kuram gamir bizir guar avɨribagh ami,

ezɨ da bar en fofozim gafira.

Ezɨ dɨgavir kuram gamir arazir an amiba,

e da mengɨva avegham.

11 “God nan boroghɨra izɨ na gitagh mangɨtɨ,

kɨ an ganighan kogham.

12 A bizir tizim gifonge, a puram a iniam, gumazitam an anogoroghan kogham.

Eghtɨ tina an azangam, Nɨ tizim gami?

13 God uan anɨngagharimɨn suizi puvatɨ.

Rahap uan roroaba ko, a me gamizir arazim nɨ an gani.

God apanir kaba dɨkabɨrazɨ, me an apengan iti.

14 Kɨ gavgaviba puvatɨ, egh tong Godɨn akam ikaraghan kogham.

Egh kɨ Godɨn kotɨn tugh, kɨ mɨgɨrɨgɨar manatamɨn a mɨkɨmam? Kɨ akaba puvatɨgham.

15 Kɨ gumazir arazir kurabagh amir puvatɨzim,

egh kɨ Godɨn kotiamɨn aven, mɨgɨrɨgɨatamɨn a ikaraghan kogham.

Godra gumazamiziba tuisɨzir gumazim, egh a na isɨ kot darɨgham.

Kɨ fo, kɨ ua tuaviba puvatɨ, egh kɨ an azaraghtɨ a nan apangkuvigham.

16 Egh kɨ kotɨn akam akɨrsɨ an diaghtɨ a izeghɨva,

ti kotiamɨn, nan akam bareghan kogham.

17 An amɨnir ekiam ko amozimɨn na abɨnasa aning amadi.

Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ osɨmtɨziba puvatɨzɨ,

a na gasɨghasɨghavɨra iti.

18 “God tong na ataghɨrazir puvatɨ, ezɨ kɨ avughsezir puvatɨ, kamaghɨn kɨ mɨzazim isavɨra iti.

Ezɨ bizir a na gamir kaba, da na gamima, kɨ osɨavɨra iti.

19 An gavgavimɨn ababanim, nan gavgavim bar a gafira.

Egh kɨ kotɨn akam akɨrsɨ nɨghnɨghtɨ, tinara a inigh kotɨn izam?* Puvatɨgham.

20 Kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ,

egha kɨ bizitamɨn osɨmtɨzir tam itir puvatɨ,

egh kɨ kotɨn mangɨ nan mɨgɨrɨgɨaba ikuvightɨ, God nan akam giraghtɨ, kɨ deraghvɨra kot damighan kogham.

21 Guizbangɨra, kɨ bizitam pazava a gamizir puvatɨ.

Egha kɨ nɨghnɨsi, kɨ pura bizir kɨnim,

egha uan ikɨrɨmɨrir kam kɨ bar an aghua.

22 Kɨ fo, e bar magh ghue, gumazir kuraba ko gumazir aghuiba sara,

God bar e agɨvam.

23 Eghtɨ dughiar kuram gumazamizir aghuibagh asɨghasɨghtɨ,

a men osɨmtɨzim dɨpova an ingiarva akam.

24 God gumazir kuraba ataghizɨ me nguazir kam gativagha an gari.

Egha jasbar nɨghnɨzibagh amima, da onganigha deravɨra kotiabagh amir puvatɨ.

God ti bizir kabar amutɨ, da otivan koghtɨ, tinara dar amutɨ da otivam?

25 “Nan dughiar kɨ angamɨra ikiamiba, da atamra ghua gefi.

Da puvɨra ivemara gumazimɨn ivemarim gafira.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua dughiar aghuim bativan kogham.

26 Dughiar kaba atamra gefi, mati kurim ongarimɨn atamra ivemari,

egha mati isam asɨzimɨn suighasa tuigha zuamɨra izaghirɨ.

27-28 Kamaghɨn deragham, kɨ uan navimɨn itir osɨmtɨzim gɨn amadagh,

bar akongegh deravɨra ikiam.

Kɨ kamaghɨn damuasava amua,

egha osɨmtɨzir kam ko mɨzazir kam uam aningɨn atiati.

Kɨ fo, God, nɨ nan gari, kɨ nɨn damazimɨn gumazir kuramɨn mɨn iti,

kamaghɨn kɨ atiati.

29 Kamaghɨn kɨ tizim su uabɨ mɨkɨm suam, kɨ gumazir aghuim?

Nan mɨgɨrɨgɨaba pura biziba, ezɨ kɨ bar amɨra.

30 Egh kɨ nɨn damazimɨn zueghsɨ, sopɨn bar aghuim inigh mangɨ,

dɨpar dɨkɨriamɨn uabɨ rueghtɨ,

31 nɨ na isɨ mozir konir beghneazim itimɨn na kunightɨ,

nan mɨkarzim bar pughpurigham.

Kamaghɨn, kɨ ti pura uabɨ ruegham.

Eghtɨ nan korotiaba suam, kɨ ti bizir bar kurar mam,

egh nan mɨkarzimɨn aghuagham.

32  *“God ti pura gumazir kɨnitam amuai,

ga ti kotiabar ghua uan mɨgɨrɨgɨaba akɨrai.

33 Ezɨ gumazir gan osɨmtɨzim baragh a tuisɨghamiba puvatɨ,

a gan mɨgɨrɨgɨaba tuisɨgh gan adarim akɨram,

34 egh Godɨn mɨkɨmtɨ, a ua na mɨsoghan kogh, egh puv na damuan kogham,

egh an atiatim na danɨngɨsɨ, bizir kurabar amuan kogham.

35 Kamaghɨn damuamin gumazitam ikɨtɨ, kɨ ua Godɨn atiatingan kogham,

egh a ko uan osɨmtɨzim deravɨra a mɨkɨmam.

Guizbangɨra, kɨ kamaghɨn fo,

kɨ bizitamɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ.”†

10

Jop uan ikɨrɨmɨrim bar an aghua

1 Jop ua kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ angamɨra ikian bar aghua.

Kɨ aremeghtɨ deragham.

Kamaghɨn kɨ uan navir averiamɨn aven itir osɨmtɨzir ekiar kamɨn gun mɨkɨmvɨra ikiam.

2 Kɨ kamaghɨn Godɨn mɨkɨmam, nɨ pura kotɨn na tuisɨghan markɨ.

Nɨ nan atarɨva, nan osɨmtɨzimɨn gurara na mɨkɨmasa kɨ ifonge.

3 “Gumazir nɨ uabɨ ingariziba, nɨ paza me gamir arazim ko arazir kurar nɨ me gamiba,

nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, da deraz, o?

Egha arazir kurar gumaziba damuasa nɨghnɨziba,

nɨ da bagha ifongezir arazim, a deraz o?

4 Nɨ ti e gumaziba bizibar gari moghɨn, nɨ dar gari,

nɨ arazir kabanang gami.

5 Ezɨ manmaghɨn ami, nɨ en mɨn dughiar otevimra ikegh ovengam o?

Ti puvatɨgham.

6 Ezɨ nɨ manmaghsua pamten nan arazir kuraba ko osɨmtɨziba buriasa ingari?

7 Nɨ fo, kɨ bizitamɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ.

Ezɨ nɨ mɨzazim na gasi.

Egha nɨ fo, gumazitam nɨn dafarimɨn

ua na inighan kogham.

8 “Nɨ uabɨ nan inivafɨzimɨn ingari,

egha datɨrɨghɨn, nɨ ua na gasɨghasɨsi.

9 Nɨ nɨghnɨgh, nɨ gumazim nguazir mɨnemɨn ingarizɨ moghɨn,

nɨ nan ingari.

Ezɨ datɨrɨghɨn mamaghɨn ami?

Nɨ ti na damightɨ, kɨ ua nguazir mɨnemeniam gavaghasa?

10 Nɨ nan afeziam gamizɨ, a navim nan amebam ganɨngizɨ,

kɨ an borir mɨtarimɨn aven otoghava aghui.

11 Nɨ aghariba ko agɨriba nan inivafɨzim gatɨzɨ, nan mɨkarzim gavgafi,

ezɨ nɨ nan agɨriba ko aghariba avasa, tuziba ko inim nan inivafɨzim gatɨ.

12 Nɨ ikɨrɨmɨrir angamɨra itim na ganɨga, bar nan apangkufi.

Nɨ na geghuvima, kɨ angamɨra ikiavɨra iti.

13 Ezɨ kɨ fo, nɨ na geghuvir dughiamɨn,

nɨ ua pazɨ na damuamin nɨghnɨzim iti.

14 Nɨ bar deravɨra nan garavɨra iti, eghtɨ kɨ arazir kuratam damightɨ,

nɨ nan arazir kuram gɨn amadaghan kogham.

15 Kɨ arazir kuratam damightɨ,

guizbangɨra nɨ pazɨ na damigham.

Egh kɨ arazir aghuim damigh, kamaghɨn nɨghnɨghan kogh suam,

kɨ gumazir aghuim. Puvatɨ.

Osɨmtɨzir na bativiba bar na gasɨghasɨghizɨ,

kɨ bar aghumsɨki.

16 Egh kɨ bar akuegh suam, kɨ gumazir aghuim,

eghtɨ nɨ zuamɨra nan agɨragham,

mati laion asɨzimɨn agɨragha a mɨsoghezɨ an areme.

Egh nɨ na abɨnsɨ, dɨgavir kuram gamir arazir avɨribar amuam.

17 Nɨ uan anɨngagharim akakaghsɨ,

nɨ osɨmtɨzir avɨrim amangam.

Nɨn anɨngagharim ekɨva mɨzazir ekiam na danɨngam,

mati mɨdorozir gumazir bɨzir ekiam na mɨsoghasa otivaghiravɨra iti.

18 “God, nɨ tizim bagha na ataghizɨ amebam na bate?

Kamaghɨn deraghai, kɨ uan amebamɨn navimɨn aven aremezɨ

gumazitam o amizitam nan ganighan koghai.

19 Kɨ amebamɨn navir averiamɨn aremezɨ me maghɨra modogha na inigha ghua,

matmatiamɨn mozimɨn na afaghai.

Arazir kam, mati kɨ nguazir kamɨn otozir puvatɨ.

20 Ezɨ God, nɨ fo, nan dughiam bar otefe, kamaghɨn nɨ uam osɨmtɨzim na danɨngan markɨ.

Nɨ na ateghtɨ, kɨ tong navir amɨrizimɨn ikegh ovengam.

21 “Egh gɨn kɨ nguazir kam ategh mangɨ nguibar bar mɨtarmangizɨmɨn ikiam,

egh uamateghan kogham.

22 Nguibar kamɨn itir biziba, da deragha itir puvatɨgha bar ikufi.

Egha angazangariba bar moghɨra puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, mɨtarmemra nguibar kam avara.”

Sofarɨn mɨgɨrɨgɨaba

11

(Sapta 11)

Jop navim giraghtɨ,
God uam an apangkuvigham

1 Ezɨ Sofar Naman kantrin gumazim, a kamaghɨn Jop mɨgei:

2-3 “Jop, nɨ mɨgɨrɨgɨar bar avɨrim gami,

Nɨ ghaze, nɨn mɨgɨrɨgɨar kaba ti e damutɨ,

e suam nɨ gumazir aghuim.

Nɨ ti ghaze, nɨn mɨgɨrɨgɨar onganir kaba e damutɨ,

e akabar kumigham.

Nɨ nɨghnɨzir aghuir avɨriba paza dav keme.

Gumazir nɨ damutɨ, nɨ ti uan akar kabar aghumsɨzim iniamin tam itir puvatɨ.

Kɨ uan akam dukuaghan kogham.

Kɨ ti nɨn mɨgɨrɨgɨaba ikaragham.

4 Nɨ ghaze, mɨgɨrɨgɨar nɨ amizir kaba, da bar mɨgɨrɨgɨar aghuiba.

Egha nɨ uaghan arazir kuratam gamizir puvatɨgha, Godɨn damazimɨn dera.

5 Kɨ kamaghsua bar ifonge,

God uabɨ nɨn mɨgɨrɨgɨar kaba ikarvaghtɨ deragham.

6 Egh a nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuimɨn mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmasa, kɨ ifonge.

Bizir avɨriba mogomemɨn iti, kamaghɨn gumazamiziba deragh dagh foghan kogham.*

Jop, nɨ kamaghɨn foghasa kɨ ifonge, God dughorir amɨrazim nɨn ikiava,

arazir kurabar osɨmtɨziba ko magh ghuezir osɨmtɨzir ekiatam nɨ ganɨngizir puvatɨ.

7 “Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuiba,

nɨ ti bar dagh fogha iti? Puvatɨ.

Egha nɨ ti an fofozimɨn mɨtaghniabar abaragha iti?

Bar puvatɨ.

8-9 Godɨn fofozimɨn ababanim, Godɨn Nguibamɨn mɨn bar pɨn iti.

Egha Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam gafiragha bar vɨn mar iraghu.

Godɨn fofozim bar ruaragha, nguazir kamɨn danganir mɨkebaba bar dagh afira.

Egha bar ekevegha ongarimɨn mɨtaghniaba bar dagh afira.

Nɨ manmaghɨra Godɨn nɨghnɨzim ko fofozim gɨfogham? Ti puvatɨgham.

10 God izɨ nɨ inigh kotɨn mangɨva nɨ isɨ kalabus datɨghtɨ,

tinara a mɨkɨm suam, markiam?

11 God ifavarir arazibagh amir gumazamizibagh fo.

A men gantɨ, me arazir kurabar amutɨ, a me tuisɨgham.

12 Nɨ gantɨ, donkin amebam gumazir boritam bateghan kogham.

Kamaghɨra nɨ gantɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim,

manmaghɨn fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim iniam?†

Bar puvatɨgham.

13 “Jop, nɨ navim giragh uan agharimning fegh God ko mɨkɨmɨva an azangsɨghtɨ,

a nɨn apangkuvigh nɨn akuragham.

14 Nɨ arazir kuratam damigh, egh akɨrim ragh uan arazir kuram gasaragh.

Egh arazir kuram ateghtɨ, a ua izɨ nɨn purirpenimɨn aven nɨ ko ikian markɨ.

15 Nɨ kamaghɨn damigh uam osɨmtɨziba puvatɨgh bar akuegham.

Egh nɨ gavgavigh bizitamɨn atiatingan kogham.

16 Egh nɨ uan osɨmtɨzim ko mɨzazim gɨn amadagham.

Egh nɨ uam aning gɨnɨghnɨghan kogham,

mati aperiam ivemara ghua fanem giraghuzɨ,

gumazamiziba a bakɨnɨghnɨki.

17 Nɨn ikɨrɨmɨrim igiamɨn otogham.

Egh bar deragham, mati aruem pazaghar torimɨn ikia deraghavɨra siragha gari.

Ezɨ osɨmtɨzir nɨ batozir kaba mati dɨmagarimɨn mɨtarmer ekiam, da ua nɨn ikian kogham,

mati aruer igiamɨn mɨzarazim.

18-19 Egh nɨ fogham, God bar deraghvɨra nɨ geghuvam.

Eghtɨ nɨn ikɨrɨmɨrim amɨraghirɨghtɨ, nɨ gavgavigh ikiam.

Nɨ bizitamɨn atiatingan kogham,

kamaghɨn amizɨ, nɨ dakuamin dughiam, nɨ bar deravɨra dakuam.

Gumazir avɨriba uarir akurvaghsɨ izɨ nɨn azangsɨgham.

20 Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me akurvazim bagh gan ikɨvɨra ikiam.

Eghtɨ puvatɨgham.

Me Godɨn anɨngagharim gitavɨraghsɨ tuavir avɨriba buriam.

Eghtɨ bar puvatɨgham, me damuva avegham, ovevemra me bativsɨ me a mɨzuam ikiam.”

Jop, Sofarɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvasi

12

(Sapta 12--14)

Jop uan namakabar mɨgɨrɨgɨabar aghua

1 Jop kamaghɨn Sofarɨn akaba ikarvasi:

2 “Bar guizbangɨra, ia 3plan namakar kaba, ia nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim iti.

Egh ia ti aremegh nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim sara,

inigh mangɨ bar gɨvagham.

3 Ti puvatɨgham. Kɨrara, kɨ uaghan fofozim iti.

Ian fofozim nan fofozim gafirazir puvatɨ.

Ia mɨgeir biziba,

gumazamiziba ti bar dagh fogha gɨfa.

4 “Ezɨ datɨrɨghɨn ia nan namakaba, ia na dɨpofi.

Kɨ arazir aghuibagh amua, Godɨn damazimɨn arazir kuratam gamizir puvatɨ.

Egha kɨ fomɨra ia ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, a da barasi.

Ezɨ ia datɨrɨghɨn iza na dɨpova nan ingaravati.

5 Gumazamizir deravɨra ikia osɨmtɨziba me bativir puvatɨziba,

me gumazamizir onganarazibagh amua osɨmtɨziba itibar ingaravati.

Me mati gumazamiziba tuavimɨn gumazir mamɨn garima, a irasava amima,

me bar a munamadazɨ, a degiaghirɨ.

6 Ezɨ okɨmakɨar gumazamiziba ko Godɨn akaba batozir gumazamiziba,

men ikɨrɨmɨrim a dera.

Me uan fofozim ko gavgavimɨn garima,

bizir kamning me bagha ikɨrɨmɨrir aghuim gamima, an otifi,

ezɨ bizir kam mati men asemɨn mɨn oto.*

7-8 “Ia mangɨ asɨziba ko kuaraziba ko osiribar azaraghtɨ,

me ian sure damu.

Ia ifueghɨva, uaghan mangɨ nguazir kamɨn azaraghtɨ,

a Godɨn Arazibar gun ian sure damu.

9 Ikiavɨra Itir God ingarizir bizir kaba bar, da an amir bizibagh fo.

10 Gumazamizibar ikɨrɨmɨrim ko bizir a ingarizir igharaziba sara,

da bar an dafarimɨn iti.

11 “En akatoriba dagheba apa dar isɨngtɨzim barasi, daghem isɨngiz, o a ikufi.

Kamaghɨra en kuariba, mɨgɨrɨgɨaba barazima, e bar deravɨra da tuisɨsi.

12 Guizbangɨra, gumazamizir ghuriba nɨghnɨzir aghuiba ko fofoziba iti.

13 Ezɨ Godɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozim, gumazamizir ghuribar fofozim bar a gafira.

Egha uaghan gavgavir ekiam iti.

14 “God bizitam gasɨghasightɨ, gumazitam uam an ingarighan kogham.

God gumazitam kalabus datɨghtɨ, gumazitam ua a inighan kogham.

15 Egh God amozimɨn anogoreghtɨ, aruer ekiam otoghtɨ, nguazim bar mɨsigh gavgavigham.

Egh an amozir avɨrim amangtɨ faneba bar aperiar ekiaba otivtɨ,

dɨpam nguazimɨn danganir avɨriba avaragh dagh asɨghasigham.

16 God gavgavir ekiam iti.

A bizir guar avɨribar amuamin fofozir avɨrim iti.

Gumazamizir akar ifavaribav geiba ko gumazamizir akar ifavaribar gɨn zuiba,

me bar moghɨra Godɨn agharimɨn iti.

17 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba atrivibagh anɨdiba,

God men nɨghnɨzir aghuariba batozima,

me onganigha bibiabaram arui.

Egha a uaghan jasbagh amima,

me ongani.

18 God atrivibar ingangaribar me agefi,

ezɨ me ua atrivir korotiaba azuir puvatɨ.

Me pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn inir kɨniba iti.

19 A ofa gamir gumazibagh amima, me onganigha bibiabaram arui.

Egha a gumazir ekiaba abɨri.

20 Nɨghnɨzir aghuiba isa gumazir dapanibagh anɨdiba, God men akatoribar kumi.

Egha gumazamizir ghuribar nɨghnɨzir aghuim ko fofozim batosi.

21 A gumazir dapaniba abɨra paza me gami,

egha gumazir gavgavibar gavgaviba agefi.

22 A bizir mogomebagh amima,

da azenibagh iri.

Egha an angazangarim gamima,

a bar mɨtarmangizir danganibar otivima, danganir kaba bar angazangari.

23 A kantribagh amima, da gavgava ziaba iti.

Egha a gɨn uam adagh asɨghasɨsi.

A kantribagh amima, da otiva bar gavgafi,

egha gɨn a dar gumazamiziba inigha ghua kantrin igharazibar me kalabus garɨsi.

24 A kantribar gumazir dapanibar nɨghnɨzir aghuiba batoghezɨ,

me onganigha puram arui,

mati me danganir biziba puvatɨzimɨn puram arui.

25 Me mati gumazim danganir mɨtarmemɨn ikia tuavim buria pura suighsuisi.

Egha a me gamima, me dɨpar onganiba apir gumazamizibar mɨn purama aghuavtifi.”

13

1 “Guizbangɨra, ia mɨgeir bizir kaba, kɨ fomɨra da baregha dar ganigha gɨfa.

Kɨ bizir kabagh fogha gɨfa.

2 Bizir ia foziba kɨ uaghan dagh fo.

Ian fofozim, nan fofozim gafirazir puvatɨ.

3 Kamaghɨn, kɨ ia ko mɨkɨman bar amɨra.

Kɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim ko mɨkɨmasa.

Kɨ uan osɨmtɨzir kam akɨrsɨ a ko ga mɨgɨrɨgɨabar uaning mɨsoghasa,

kamaghɨn kɨ ifonge.

4 Ezɨ iarara, mɨgɨrɨgɨar ifavarir avɨribagh ami.

Ia mati dokta gumazimɨn arɨmariam akɨran fofozim puvatɨ.

5 Kamaghɨn amizɨ, ia ua mɨkɨman markɨ.

Ia ti akabar kumigh nɨmɨra ikɨtɨ,

gumazamiziba suam, ia nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim iti.

6 “Egh ia deravɨra kuarim atɨgh

nan mɨgɨrɨgɨaba baraghasa kɨ ifonge.

7 Ia akam ara mɨgɨrɨgɨar ifavaribagh ami,

egha ia ti kamaghɨn nɨghnɨsi, mɨgɨrɨgɨar kaba Godɨn akuragham?

8 Kɨ kamaghɨn gari, ian nɨghnɨziba ti Godɨn akuragh na abɨnasa.

9 God ia tuisɨgh deravɨra ian araziba ko nɨghnɨzibar gantɨ ia deravɨra ikiam, o puvatɨ?

Ia ti gumazamizibagh ifari moghɨn God gifaram o? Bar puvatɨgham.

10 Kɨ fo, ia pura Godɨn akurvagh na abɨnsɨ navir averiamɨn na ginɨghnɨghtɨ,

God ian ataram.

11 Eghtɨ ia an gavgavir bar ekiamɨn gan bar atiatigh akongam.

12 Aghuzir akar fomɨra ikeziba ia dav keme, da pura biziba, mati averenim.

Ia kotɨn aven mɨgeir akaba,

da gavgaviba puvatɨ, mati beghneazim.”

Jop kamaghɨn atiatir puvatɨ, God a mɨsueghtɨ an aremegham, kamaghɨn Jop mɨkɨman atiatir puvatɨ

13 Jop ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia akabar kumightɨ kɨ uabɨra mɨkɨmam.

Bizir manam na bativsɨ, a mar na batif.

Kɨ uan akam dukuaghan kogham.

14 Kɨ atiatir puvatɨ, kɨ Godɨn mɨkɨmasavɨram amua iti.

Egh kɨ aremeghsɨ, a dera, pura bizim, kɨ aremegham.

15 A dera, God na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa ifonge,

eghtɨ kɨ a mɨzuamɨva nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ mamaghɨra ikiam.

A nan gantɨ, kɨ an damazimɨn an gun mɨkɨm suam,

kɨ arazir kurabagh amir puvatɨ.*

16 Gumazir arazir kurabagh amitam Godɨn guamɨn izan kogham.

Kɨ a mɨkɨmsɨ atiatingan koghtɨ, a tuavir kamɨn na gɨfogh suam,

kɨ gumazir arazir kuratam gamizir puvatɨzim.

Egh a nan apangkuvigh nan akurvaghtɨ kɨ deravɨra ikiam.

17 Datɨrɨghɨn ia deravɨra kuaribar arigh na baragh.

Eghtɨ kɨ uan nɨghnɨzimɨn aven itir bizimɨn gun mɨkɨmasa.

18 Godɨn mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨaba, kɨ dagh fozɨ da iti,

ezɨ kɨ fo, Godɨn damazimɨn kɨ osɨmtɨziba puvatɨ.

19 Tinara na ko ga mɨgɨrɨgɨabar uaning mɨsoghɨva, na mɨkɨm suam, kɨ arazir kuram gami?

Tav ikɨtɨ, kɨ akam dukuagh, egh nɨmɨra ikɨ aremegham.

20 “O God, bizir pumuningra nɨ aningɨn na damuasa, kɨ nɨn azangsɨsi.

Nɨ nan azangsɨzir kamning gifueghtɨ, kɨ nɨn atiating egh nɨn mongan kogham.

21 Nan azangsɨzimning kamakɨn.

Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ uam osɨmtɨzim na darɨghan markɨ.

Egh atiatim na ganɨdir bizir kurabar amuan markɨ.

22 Nɨ kamaghɨn damigh, egh nan diagh na mɨkɨmtɨ, kɨ nɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvagham.

O puvatɨghtɨ, kɨ faragh nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ nan mɨgɨrɨgɨam ikaragh.

23 Kɨ arazir kurar manaba ko osɨmtɨzir manabagh ami?

Nɨ bighɨvɨra na mɨkɨmasa kɨ ifonge.

24 Tizimsua, nɨ akɨrim ragha na gasara?

Nɨ tizim bagha nan apanimɨn mɨn na gami?

25 Kɨ mati raizɨn mɨsevir kɨnim ko grazir mɨdiarir muziarir mam, amɨnim a givav amadi.

Kamaghɨn, nɨ tizimsua atiatim na ganɨga nan agɨntɨsi?

26 Kɨ igiamra ikiava amizir arazir kuraba, nɨ ti dagh nɨghnɨghavɨra iti,

egha nɨ arazir kurar kaba ikarvagha osɨmtɨzir ekiam na garɨsi.

27 Nɨ senɨn nan suemning ikezɨ, kɨ daruan ibura.

Kɨ darutɨ nɨ nan gɨn danganiba bar dar mangɨ,

egh nan dagarir nozimning deravɨra aningɨn ganam.†

28 E gumazamiziba mati temem, apiziba anemezɨ a mazigha gɨfa,

egha mati korotiam barareba anepa toriba a garɨki.”

14

1 “E gumazamiziba dughiar otevimra nguazir kamɨn iti,

egha amebam e batezir dughiamra, osɨmtɨziba e bativavɨra ikia,

iza e aremezir dughiamɨn tu.

2 E mati, akɨmarim mɨzarazimɨn otogha, guaratɨzimɨn mɨsɨngi.

Egha uaghan e mati nedaziba, ghuariam aruem apazazɨ da zuamɨra puvarɨsi.

3 Kamaghɨn, nɨ manmaghsua en araziba tuisɨsi?

God, kɨ pura bizim, ezɨ manmaghsua nɨ na isa kot gatɨ?

4 E gumazamiziba nɨn damazimɨn bar mɨze.

Eghtɨ tina e damightɨ e nɨn damazimɨn zuegham?

Bar puvatɨ.

5 Nɨ en ikɨrɨmɨrimɨn ababanim atɨgha gɨfa,

eghtɨ e manmaghɨn dughiaba ko azenibar nguazir kamɨn ikiam?

Gumazitam uan ikɨrɨmɨrim bagh ua dughiatam gisɨvaghan kogham.

6 Kamaghɨn, nɨ datɨrɨghɨn na ateghtɨ, dughiar kɨ itimɨn, kɨ avughsɨ navim deragham,

mati ingangarir gumazim an ingangarim guaratɨzimɨn gɨvazɨ an navim dera.

7 “Kɨ fo, gumazitam temem okeghtɨ,

a ua ghuzim anangamin tuavim iti.

8 Tememɨn povim mɨsɨng magɨrɨtɨ an biba kurigham,

9 eghtɨ nguazim dɨpam ikɨtɨ, ghuzir igiam temer dakar me okezimɨn otogham.

Egh an aghung aguaba asɨ mati temer igiam.

10 Ezɨ e gumazamiziba kamaghɨn puvatɨ,

e ovengezir dughiam e bar gɨvagham,

eghtɨ igharaz darazi uam en ganan kogham.

11 Dɨpar akareba ko dɨpar ekiaba dughiar mabar bar dakegham.

12 Kamaghɨra gumazamiziba ovea ua dɨkavir puvatɨ,

egh mangɨ overiam gɨvamin dughiamɨn,

me kamaghɨra ikɨtɨ bizitam me gaghuraghan kogham.

13-14 “Gumazamizir oveaghueziba, me ti ua ikɨrɨmɨrir igiam iniam?

O God, kamaghɨn deragham, nɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn na modogh mangɨ, nɨn anɨngagharim bar amɨraghamin dughiamɨn tugh.

Egh nɨ ua dughiatam, na gɨnɨghnɨghsɨ a ginabagh.

Eghtɨ kɨ pura nɨ mɨzuam ikɨ mangɨtɨ, dughiar nɨ na ataghɨraghasa mɨsevezim otogham.

15 Egh dughiar kamɨn, nɨ uabɨra uan ingangarim gɨnɨghnɨgham, kar kɨrara nɨ nan ingari.

Egh kɨ ua nɨn boroghɨn ikɨsɨ nɨ bar ifuegham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan diaghtɨ,

kɨ nɨn akam ikaragham.

16 Eghtɨ dughiabar zurara, nɨ nan daroriba bar deravɨra dagh eghuvam.

Egh nan arazir kurabagh nɨghnɨghan markɨ.

17 Nan arazir kurar kɨ amiziba, nɨ bar da gɨn amadagh ua dagh nɨghnɨghan markɨ,

mati me biziba mɨtarim gaghuigha, an akam ikegha dagh nɨghnɨzir puvatɨ.

18-19 “Ezɨ bizir kaba ti otivan kogham.

Kɨ biziba bar dar gari da ikufi.

Mɨghsɨar gavgaviba dɨpɨraghira pura nguazir kɨnimɨn oto.

Dagɨar ekiaba sɨvaghsɨvagha uan danganir ikeziba ataghɨrasi.

Dɨpamɨn gavgavim dagɨar ekiabagh ami da ghua sufi,

egha nguazim gɨkua anetera igharagha zui.

Ezɨ kamaghɨra, nɨ gari e gumazamiziba ghaze, e deravɨra ikiam,

ezɨ nɨ en nɨghnɨzir gavgavir kaba agɨvasa arazir guar avɨribagh ami.

20 Nɨ uan gavgavimɨn me abɨri me ariaghiri.

Egha me ariaghirir dughiam, men guaba igharagha gari,

ezɨ nɨ me amadima me Oveaghuezibar Nguibamɨn zui.

21 Eghtɨ gɨn gumazamiziba ziar ekiam men otaribar anɨngam o, me men ziaba abɨn aghumsɨzim me danɨngam,

eghtɨ gumazir ovengeziba bizir kamɨn ganan kogh, egh uaghan a gɨfoghan koghan.

22 Me mati gumazir uan inivafɨzimra mɨzazim barazim,

egha osɨmtɨzir a bativiziba bagha azi.”

Elifasɨn mɨgɨrɨgɨar namba 2

15

(Sapta 15)

Gumazir kuraba ivezir kuram iniam

1 Jop mɨkemegha gɨvazɨ, Temanɨn nguibar ekiamɨn gumazim Elifas kamaghɨn a ikaragha ghaze:

2 “Jop, kɨ ghaze, nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim ko fofozim itim.

Manmaghɨn amizɨ nɨn mɨgɨrɨgɨaba mati amɨnim, ezɨ nɨ puram akam arai?

3 Nɨ e adogha ghuavɨra iti,

ezɨ nɨn mɨgɨrɨgɨaba deragha gumazitamɨn akurvazir pu.

Puvatɨ.

4 Mɨgɨrɨgɨar kamaghɨn amiba, gumazamizibagh amima,

me Godɨn atiatiava an apengan itir puvatɨ,

egha uam an damazimɨn ikia a gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

5 Nɨ arazir kuram gami, ezɨ bizir kam nɨ gamima nɨ mɨgɨrɨgɨar kabagh ami,

eghtɨ da nɨ amizir arazir kuraba avegh da mongegham.

Nɨn apezeperir mɨgɨrɨgɨaba bar dera,

egha mati ifavaribagh amir gumazamiziba.

6 Nɨ tuisɨghamin arazim, a nan ingangarim puvatɨ.

Nɨn akatorimra nɨ tuisɨgh pazɨ nɨ damutɨ,

nɨ fogh suam, nɨ arazir kuram gamigha gɨfa.

7 “Ezɨ manmaghɨn ami?

Tav ti nɨn faragha nguazir kamɨn otozir puvatɨ?

Nɨn amebam nɨ batezir dughiamɨn,

God ti tɨghar mɨghsɨabar ingaram?

Bar puvatɨ.

8 Jop, God uan Nguibamɨn enselba akuvagha me ko mɨgɨrɨgɨabagh ami, ezɨ nɨ dughiar kamɨn uaghan ikia oraghiz, o?

Nɨ ti uabɨra nguazimɨn itir gumazamizibar tongɨn, nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iti?

Bar puvatɨ.

9 Nɨn fofozim en fofozim gafirazir puvatɨ.

Bizir tizim nɨ a gɨfo, e uaghan a gɨfo.

10 Gumazir ghurir ghurapaniba e ko iti.

Ezɨ men azeniba nɨn afeziamɨn azeniba bar dagh afira.

11 “Jop, God nɨn mɨzazim amɨrvaghasav ami, eghtɨ nɨn navim amɨragh nɨmɨra ikiam.

Ezɨ e nɨn asughasugha nɨ mɨgɨava, egha mɨgɨrɨgɨar aghuiba nɨ ganɨngi.

Egha nɨ ti ghaze, bizir God damuamim,

a pura bizim, egha nɨ aghua?

12-13 Nɨ dɨgavir kuram gamigha navir averiamɨn aven Godɨn atara damazimning atiaghɨrɨgha gari,

egha mɨgɨrɨgɨar kurar avɨrimɨn a gami.

Tizim nɨn nɨghnɨzim gasɨghasɨki,

ezɨ nɨ arazir kam gami?

14  *“Gumazamiziba Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ.

Gumazir amebam otezir tam, arazir aghuibaram amir puvatɨ.

15 E gumazamiziba, enselba e gafira, ezɨ God men arazibar gari, da derazir puvatɨ.

Overiamɨn itir biziba da an damazimɨn uaghan zuezir puvatɨ.

16 Ezɨ e nguazir kamɨn itir gumazamiziba, e tong bar derazir puvatɨ.

En araziba bar ikuvigha mughuasi.

E arazir kuram damuasa bar ifonge,

mati gumazim kuarim an pɨrima, a dɨpam bagha areme.

17 “Jop, nɨ deravɨra kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨaba baragh.

Bizir kɨ ganigha fofozim iniziba, kɨ dar nɨn sure damuasava ami.

18 Kɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim itir gumazamiziba da fofozir kam ini.

Me uari uan afeziaba da fofozir kam ini.

Ezɨ dughiar me nan sure gamizim,

me mɨgɨrɨgɨatam modozir puvatɨ.

Me bar dar gun na mɨkeme.

19 Gumazamizir kaba uan nguazimra iti.

Ezɨ nguibar igharazibar gumazitam iza me ko ikia,

egha men nɨghnɨzibagh asɨghasɨghizir puvatɨ.

20 “Nan mɨgɨrɨgɨam kamakɨn:

Gumazamizir kuraba me kamaghɨra mɨzazim ini mangɨ ovegham.

21 Me nɨgɨniba barazir dughiabar, me bar puvɨram atiati.

Me ghaze, bizir kurar me gasɨghasɨghamim izi.

Egh me suam, osɨmtɨziba puvatɨ, dughiar kamɨn apaniba izɨ,

men bizibagh asɨghasɨgh men biziba okɨmam.

22 Me fo, bizir kuraba otiv bar me avam, mati mɨtarmem nguazim avara.

Men nɨghnɨzim ghaze, me osɨmtɨzir kam gitaghan kogham.

Egha me fo, apaniba mɨdorozir sabamɨn me mɨsoghtɨ,

me arɨmɨghiram.

23 Me dagheba buriagh arui, ezɨ dagheba itir puvatɨ.

Ezɨ me fo, dughiar ovezimɨn, dughiar bar kuram me bativam,

mati mɨtarmem nguazir kam avara.

24 Men nɨghnɨziba derazir puvatɨ, me pazavɨra nɨghnɨgha bar atiatingi.

Bizir kam me abɨragha, men nɨghnɨzibagh asɨghasɨsi,

mati atrivim uan apanibagh asɨghasɨsi.

25 “Me ifaghata ghaze, me Godɨn Gavgaviba Bar Itim bar a gafira,

egha an akaba batogha an gavgavim iriaghɨriasi.

Kamaghɨn amizɨ, dughiar kurar kam,

gumazamizir kurar kaba bativam.

26 Mati me mɨdorozir korotiam arugha, mɨdorozir oramɨn suiragha

Godɨn mɨsoghasavɨra zui.

27 Me datɨrɨghɨn deravɨra ikiava mɨkarziba bui,

egha bizir aghuir avɨriba iti.

28 Ezɨ nguibar ekiar me datɨrɨghɨn itiba ikuvigham,

eghtɨ men dɨpeniba dɨpɨrighiregh ikuvightɨ,

me dar ikɨvɨra ikiam.

29 Eghtɨ men dagɨaba ko biziba bar gevegham.

Egh gumazitam ua men ganighan kogham.

30 Me mɨtarmer osɨmtɨzir ekiar kam gitaghan kogham.

Mɨtarmem nguazim avarazɨ moghɨn me avaragham.

Godɨn anɨngagharim me gasɨghasɨgham,

mati avim tememɨn isima, amɨnim an dafariba ko bizibagh iva tintinibar zui.

31 Me ifavarir arazimɨn suiraghavɨra ikia ghaze,

bizir kam ivezir aghuim me danɨngam.

Ezɨ puvatɨ.

Me bizir aghuitam inighan kogham.

Men ifavarir arazimra, mati men ivezir kurar me iniamim.

32 Egh me azenir avɨribar ikeghan kogh ovengam,

mati temer igiam, gumaziba an oke.

33 Gumazamizir kaba ingangarir avɨribagh ami, ezɨ da deraghavɨram otivir puvatɨ.

Da mati wainɨn ikarɨzim wainɨn ovɨziba bati,

egha da tɨghar aniamin dughiam, da puram asiaghiri.

Me mati olivɨn temem akɨmarir avɨrim a batifi,

egha bar suaghirezɨ, olivɨn ovɨziba tememɨn puvatɨ.

34 Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨziba, men adarazi pura ikiam.

Me boriba puvatɨgham.

Eghtɨ gumaziba gumazamizibar azangsɨghtɨ, me mong apezeperir dagɨaba me givezegh me gakaghontɨ, me me bagh arazir kuram damigh, egh dagɨar kaba inigh uari bagh dɨpenibar ingaram.

Eghtɨ dɨpenir kaba, da bar moghɨra isigham.

35 Ifavaribagh amir arazir guar avɨribar nɨghnɨzim, men navir averiabar otifi,

mati borim amebamɨn navir averiamɨn otifi.

Arazir kuram damuamin nɨghnɨzim men naviba ko nɨghnɨzibagh izɨfa,

ezɨ me ifavarir avɨrim gami.”

Jop Elifasɨn akam ikara

16

(Sapta 16--17)

Jop ghaze, God pazava a gami, ezɨ a uabɨn akurvaghasa Godɨn azangsɨsi

1 Jop kamaghɨn Elifasɨn mɨgɨrɨgɨam ikara:

2 “Kɨ zurara mɨgɨrɨgɨar kaba baragha ghua, ua da baraghan amɨra.

Ia tong bar nan akurvazir puvatɨ.

3 Ia ghaze, Jop, nɨ akam ara ghuavɨra iti.

Nɨ dazoghɨn nɨmɨra ikiam?

Nɨ nɨghnɨzir manam ikia, egha nɨmɨra itir puvatɨgha en mɨgɨrɨgɨaba baraghan aghua?

Nɨ en mɨgɨrɨgɨaba ikarvaghavɨra iti.

4 Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa, ia nan danganim inigh, kɨ paza iti moghɨn ikɨtɨ,

kɨ ia deragha iti moghɨn ikɨtɨ,

arazir ia datɨrɨghɨn na gamir kamra ia damuam.

Kɨ uan apangkuvim ian akakaghsɨ puvɨram akam arangam.

Egh kɨ ia bativizir bizir kurar kabar dɨgavir kuram damigh dapanim rongam.

5 Nan akatorimɨn kɨ mɨgɨrɨgɨar gavgavir bar avɨribar ia damutɨ, ian mɨzaziba amɨragh magɨram.

6 Egha kɨ uabɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ mɨkɨmam, o kɨ akatorim dukuagham,

a pura bizim, arazir kam nan akuragh nan mɨzazim a gɨvaghan kogham.

7-8 “Bar guizbangɨra, God bar nan gavgaviba agɨfa.

A na gamizɨ, kɨ bar agharim guragha gavgaviba nan puvatɨ.

Kamaghɨn nan namakaba nan gara bar atiatigha ghaze,

kɨ ti arazir kuram gamizɨ, God nan arazir kuram ikarvagha mɨzazim na gasi.*

9 God bar nan aghuagha nan apanim gami.

A bar nan anɨngaghegha ataribagh ivia, na gasɨghasɨsi.

10 “Gumazamiziba tuivigha na okarigha, arazir kurabar na gami.

Me na dɨpova nan ingaravaka egha nan koviam apese.

11 Gumazir akɨrim ragha God gasava arazir kurar avɨribagh amiba,

God na isa men agharim gatɨ.

12 Fomɨra kɨ deraghvɨra ike, ezɨ God otogha nan fɨrimɨn suiragha bar na mɨsaragharɨki,

egha puv na gamizɨ, kɨ bar ikufi.

A na gamizɨ,

kɨ an baribar asavamangamin ababanir mamɨn mɨn oto.

13 Ezɨ an mɨdorozir gumaziba na gasavamadi.

Egha a nan navim atuzɨ, nan muriam suiaghɨrɨgha nguazim girɨ.

God tong nan apangkuvir pu. Bar puvatɨ.

14 A nan tuavim apɨrigha puvɨra na mɨsosi,

mati mɨdorozir gumazir gavgavim apanibar nguibar ekiam iniasa pamtem mɨsosi.

15 Fomɨra, kɨ ziar ekiam iti, ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ onganarazibagh amua bar aghumsɨki.

Egha uan korotiaba suegha azir korotiam aru.

16 Kɨ aziavɨra itima nan damazimning begha nan mɨtarmangi.

Ezɨ nan guam bar aghevegha igharagha gari.

17 Kɨ arazir kuraba puvatɨ, ezɨ osɨmtɨzir kaba pura na batifi.

Kɨ igharaz darazi paza me gamir puvatɨ.

Egha kɨ God ko mɨgeir arazim ko nan daroriba,

da bar Godɨn damazimɨn dera.

18  *“O nguazim, nɨ oragh.

Kɨ aremeghtɨ nan ghuzim ireghtɨ, nɨ ghuzir kam avan bar markɨ.

Nɨ ghuzim ateghtɨ, a puram azenimra ikɨ,

egh osɨmtɨzir kam akɨrsɨ Godɨn dɨmam.

19  *Kɨ fo, na bagha garir gumazir mam Godɨn Nguibamɨn iti.

A fo, kɨ osɨmtɨzitam gamizir puvatɨ.

A nan akurvagh,

kotɨn aven gavgavim nan mɨgɨrɨgɨabar anɨngam.

20 Nan namakaba na gifongezir puvatɨgha, pazavɨra na dɨpofi.

Ezɨ kɨ Godɨn damazimɨn aziavɨra iti.†

21 Kɨ kamaghsua, gumazim uan namakamɨn akuragha gumazir igharazim ko akam akɨri moghɨn,

akurvazir gumazitam nan akuragh na bagh God ko mɨkɨmɨva, a ko akam akɨram.

22 Guizbangɨra, kɨ dughiar otevimɨn angamɨra ikiam,

ti azenir vamɨra, o azenir pumuningɨn,

kɨ ovevemɨn tuavimɨn mangɨ ua izan kogham.”

17

1 “Nan ikɨrɨmɨrim ikuvigha gɨfa, ezɨ dughiar kɨ ovengamim, a bar roghɨra ize.

Ezɨ matmatiamra na mɨzua iti.

2 Gumazamiziba na okarigha tuivighav ikia dɨbovibar na mɨgei,

ezɨ kɨ men gari, me arazir kurar kamɨn na gami.

3 “O God, nɨ uabɨra nan akuragh nan kalabuziam givezeghtɨ kɨ fɨrighɨrɨgham.

Gumazir kamaghɨn nan akurvaghamin tam itir puvatɨ.

4 Nɨ nɨghnɨzir aghuim nan namakaba dama da batoke,

ezɨ me na abɨnasavɨra nɨghnɨsi.

Kamaghɨn, me nan akuraghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ me damightɨ, me deragh otivighan kogh na gafighan markɨ.

5 O God, nɨ fomɨra itir aghuzir akam gɨnɨghnɨgh,

‘Gumazitam dagɨaba o biziba inisɨ, uan namakam puram a isɨ kot datɨgh,

egh a uan boriba ko, uan arazir kuram bagh ivezir kuram iniam.’

6 “Datɨrɨghɨn gumazamiziba Godɨn garima,

an osɨmtɨzir ekiam na ganɨngizɨ, me nan guam gipari.

Danganiba bar me na dɨpova kamaghɨn mɨgei,

‘Ia gan, Jop arazir bar kuram gamigha osɨmtɨzir ekiar kam ini.’

7 Kɨ bar osemegha puvɨram azi,

bizir kam na gamima nan damazimning bezɨ,

kɨ deravɨra gari puvatɨ.

Egha kɨ bar agharim gura.

8 Gumazir aghuir osɨmtɨziba puvatɨziba,

me gari, bizir kaba na bativima,

me bar dɨgavir kuram gami.

Egha me gumazir kurabar gari, me deravɨra iti,

ezɨ bizir kam bangɨn men naviba bar ikufi.

9 Ezɨ gumazamizir aghuiba uan arazir aghuibar suiragh mamaghɨra ikiam.

Me arazir aghuibara damuam, mati men dafariba bar zuegha, gavgavigha mamaghɨra iti.*

10 “Aria, ia ua mɨkɨm.

Kɨ ian mɨgɨrɨgɨaba baragha fo,

ian tav nɨghnɨzir aghuaritam ko fofozim itir puvatɨ.

11 Kɨ angamɨra itir dughiam gɨvasava ami.

Bizir kɨ damuasa bar ifongeziba,

kɨ datɨrɨghɨn dar amuan kogham.

12 Kɨ mɨtarmemɨn ikiavɨra itima, nan namakaba ghaze,

‘Puvatɨ, nɨ angazangarimɨn iti.’

Me ghaze, ‘Nɨ osɨman markɨ. Amɨnim tiasava ami.’

Ezɨ kɨ gari mɨtarmer ekiam ikiavɨra iti.

13 Kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam baghavɨra mɨzua iti,

eghtɨ a nan dɨpenimɨn mɨn ikiam.

Egh kɨ nguibar kamɨn dakutɨ mɨtarmem na avaragham.

14 Kɨ matmatiam gɨnɨghnɨgh kamaghɨn a dɨponam, ‘Nan afeziam.’

Apizir nan mɨkarzim apiba, kɨ kamaghɨn dar ponam,

‘Nan amizim,’ ko ‘Nan amebam.’

15 Kɨ suam, gɨn osɨmtɨzir kaba gɨvaghtɨ kɨ deravɨra ikiam,

guizbangɨra, kɨ ti puram mɨzuam ikiam.

Tinara na mɨkɨm suam, kɨ ua deragh ikiam?

Ti puvatɨgham.

16 Kɨ aremegh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrɨgh,

egh kɨ ti ua deragh ikiamin tuavitam ikiam o?

Ti puvatɨ.”

Bildatɨn mɨgɨrɨgɨar namba 2

18

(Sapta 18)

God gumazir kuraba
ivezir kuram me ganɨdi

1 Ezɨ Suhan kantrin gumazim Bildat kamaghɨn Jopɨn mɨgɨrɨgɨam ikarvasi:

2 “Jop, nɨ dazoghɨn uan akam dukuagham?

Nɨ deravɨra uan mɨgɨrɨgɨaba tuisɨghtɨ, e nɨ ko mɨkɨmam.

3 Nɨ manmaghsua kamaghɨn nɨghnɨsi,

e bulmakaubar mɨn ikia fofoziba puvatɨ?

4 Nɨn anɨngagharim nɨrara nɨ gasɨghasɨsi.

A bar bizibar ingarigha dar danganibara da arɨki, egh da batueghan kogham.

A dagɨar ekiabagh isɨvaghsɨvaghtɨ, da mangɨtɨ nguazir kɨnim ikian kogham.

Bar puvatɨ.

5  *Gumazamizir arazir kurabagh amiba, God me gasɨghasɨsi.

A gumazamizir kaba agefi, mati gumazim lam amunge.

6 Eghtɨ gumazamiziba ua lamɨn angazangarimɨn gantɨ,

a ua arazir kurabagh amibar dɨpenibar ikian kogham.

7 Gumazamizir kaba deravɨra itir dughiamɨn me pamten arui,

ezɨ osɨmtɨzim me batozɨ, me dapaniba avigha nɨmɨram arui.

Me paza igharaz darazir amuasa nɨghnɨzir avɨriba iti,

ezɨ men nɨghnɨziba ghua meraram asɨghasɨsi.

8 Me mati asɨziba aruima iver ekiam dar suisi,

egha mati asɨziba, gumaziba da bagha okorezir mozibar ghuaghiri.

9 Me mati asɨziba azuazimɨn aven zui,

10 egha me mati asɨziba benibar dui,

benir gumaziba asɨzibar suighasa arɨghiziba.

11 Bizir atiatir ekiam me ganɨdiba,

da danganir me aruibar otiva men agɨntɨsi.

12 “Arazir kurabagh amir gumazamiziba,

me datɨrɨghɨn dagheba otevegha mɨtiriamra iti.

Ezɨ dughiar bar kuram otogha

me gasɨghasɨghasava ami.

13 Gumazamizir kurar kaba, arɨmariar bar kuratam men mɨkarzibar otiv,

men soroghafariba ko bizibagh asɨghasɨgh me damutɨ me ovengam.

14 Me ghaze, men dɨpeniba ti men ikɨrɨmɨrim damutɨ, a bar deragham.

Ezɨ puvatɨ, me puvɨram atiating ovengam.

15 Me oveghtɨ, gɨn men ikɨzimɨn aven tav ua ikɨ,

men dɨpenimɨn ikian kogham.

Eghtɨ ikɨzir igharazimɨn gumazamiziba izɨ, men dɨpenimɨn aven itir mughuriar kuram agɨvsɨ,

pauran me salfan dagɨamɨn ingarizim fusfugham.

Egh gɨn me uari dɨpenir kamɨn ikiam.

16 Gumazamizir arazir kurabagh amiba bar gɨvagham,

mati temem, an biba ko an aguaba mɨsɨngizɨ a bar mɨsɨngi.

17 Eghtɨ gumazamiziba bar me gɨn amadagham.

Eghtɨ me ua nguazir kamɨn ziaba puvatɨgham.

18 Me angamɨra itir dughiamɨn, me aruemɨn angazangarimɨn gari.

Ezɨ ovevem iza me batoghezɨ, me nguibar bar mɨtarmangizɨmɨn ghue.

19 Men ikɨzim bar kuavaremegham,

eghtɨ me uari men boritaba, o men ovavir boritaba ikian kogham.

Puvatɨ. Me bar ovengam.

20 Aruem anadi naghɨn itir gumazamiziba ko, aruem ghuaghiri naghɨn itir gumazamiziba,

me bizir kurar gumazamizir kaba batozim bareghɨva, dɨgavir kuram damigh puvɨram atiatingam.

21 Osɨmtɨzir guar avɨrir kaba, gumazir kurar nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨzibar amuiroghboriba ko,

men dɨpenibar aven itir darazi sara, bar me bativam.”

Jop Bildatɨn akam ikarvasi

19

(Sapta 19)

Jop bar ikuvigha uabɨra iti

1 Ezɨ Jop Bildat ikaragha ghaze:

2 “Ian mɨgɨrɨgɨaba mɨzazir ekiam na ganɨga, puvɨra na abɨra na gasɨghasɨsi.

Ia dazoghɨn mɨgɨrɨgɨar kaba ategham?

3 Dughiar avɨribar ia na gasɨghasɨgha na abɨri.

Ia kamaghɨn amua tong bar aghumsɨzir puvatɨ.

4 Kɨ guizbangɨra Godɨn damazimɨn arazir kuratam damigham,

eghtɨ bizir kam nan bizimra, a ian bizim puvatɨ.

5 Ia ti ghaze, ia gumazir aghuiba, ezɨ kɨ gumazir kuram?

Ia gari, bizir kurar kaba na bativizɨ ia akam na gasa ghaze,

kɨ arazir kuram gami.

6 “Ezɨ kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.

God uan ifongiamra bizir kabagh ami.

A uan iver ekiamɨn nan suiragha na amɨghɨrɨ.

7 Ia gan! God puvɨra na mɨsoghavɨra iti.

Ezɨ a na ataghɨraghasa kɨ pamten diava arai.

Ezɨ a nan dɨmdiam ikarvazir puvatɨ.

Egha a guizɨn arazimɨn na gamir puvatɨ.

8 A nan tuavim apɨrizɨ kɨ mangan asa.

Egha mɨtarmem gamizɨ, a tuavir kam avarazɨ,

kɨ tuavimɨn garir puvatɨ.

9 A nan ziar aghuim gasɨghasɨghizɨ,

gumazamiziba ghaze, kɨ gumazir kuram.

10 A na gasɨghasɨgha bar na akaragharɨki,

mati gumazim dɨpenim akaragharɨki.

Kɨ faragha ghaze, a nan akuraghtɨ kɨ deravɨra ikiam.

Ezɨ puvatɨ, a nan nɨghnɨzir kaba bar da batoke.

11 God puvɨra nan atara egha kamaghɨn nɨghnɨsi,

kɨ mati an apanim.

12 A uan mɨdorozir gumaziba amangizɨ,

me iza nan dɨpenim okarigha na ko mɨsosi.

13 “God nan ikɨzim gamizɨ, me na ategha ua na ko itir puvatɨ.

Ezɨ na ko itir darazi ua na gɨfozir puvatɨ.

Men damazibar, kɨ nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn iti.

14 Ezɨ nan anababa uaghan na ataki.

Ezɨ nan roroaba na bakɨnɨghɨnigha gɨfa.

15 Gumazir fomɨra iza nan dɨpenimɨn ikeziba, me na gɨnamadagha gɨfa.

Ezɨ nan ingangarir amiziba, me ua na gɨfozir puvatɨ.

Kɨ men damazimɨn nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn oto.

16 Kɨ uan ingangarir gumazibar deima,

me na bagha izir puvatɨ.

Kɨ uan akatorimɨn mɨgɨrɨgɨar aghuibar me mɨkɨnam,

ezɨ puvatɨ, me nan akaba ikarvazir puvatɨ.

17 Kɨ mɨkɨmasava amima, nan akatorim puvɨra mughuasi,

ezɨ nan amuim, nan boroghɨn ikian aghua.

Ezɨ guizɨn nan aveghbuaba,

me nan gari, kɨ mati bizir kuram.

18 Nguibamɨn boriba na dɨpova na gasɨghasɨsi.

Egh kɨ men damazibar mangɨtɨ, me akar kurabar na mɨkɨmam.

19 Nan namakar bar aghuiba, me datɨrɨghɨn bar nan aghua.

Kɨ bar ifongezir gumaziba, me uaghan akɨrim na gasaragha na abɨnasava ami.

20 Kɨ bar agharim gurazɨ, nan mɨkarzim bar suiaghɨrɨgha gavgaviba puvatɨ.

Kɨ bar ikuvigha, bar atam aremeghai.

Egha kɨ fozir puvatɨ, manmaghɨn amizɨ kɨ ovengezir puvatɨ.

21 “God uan agharimɨn na mɨsoghezɨ kɨ bar ikuvigha iti.

Kamaghɨn, ia nan namakaba, e uari, ia nan kuarkuvigh deravɨra na damu.

22 Manmaghsua, God na gamizɨ moghɨra, ia pazavɨra na gami?

Ia gari, kɨ paza itima, ia tizim bagha na abɨnasa mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami?

23 “Oio! Kɨ kamaghsua, kɨ God ko mɨgeir akar kaba,

gumazitam bar ada isɨ akɨnafaritamɨn da osirightɨ, da ikɨvɨra ikɨ.

24 Kamaghɨn deragham, me ti nan akaba isɨ,

dagɨatamɨn dagɨar tuizimɨn da aghoregh, egh taba ainɨn da osirightɨ, da ikɨ mamaghɨra ikiam.

25 Kɨ fo, nan Akurvazir Gumazim, Godɨn Nguibamɨn iti,

egh a gɨn nguazir kamɨn izɨ kotɨn aven tugh nan akurvagh na bagh mɨkɨmam.

26  *Arɨmariar kuraba nan mɨkarzim gasɨghasɨghtɨ,

kɨ da sara ikɨvɨra ikɨ Godɨn ganam.

27 Kɨ uabɨ uan damazibar an ganam, eghtɨ a na bagh mɨkɨmam.

Kɨ an gantɨ an nan roroamɨn mɨn ikiam.

Kɨ guizbangɨra Godɨn ganasa nan navim bar dɨkavigha iti.*

28 “Ia ti ghaze, Osɨmtɨzir Jop bativir kamɨn mɨngarim, anarɨra iti. Kamaghɨn, e a isɨ kot darɨghamin arazim ataghɨraghan kogham.

29 Ezɨ iarara, ia uari bagh ganigh.

Ian mɨgɨrɨgɨar kabanagh Godɨn anɨngagharim damutɨ,

a ivezir kuram ia danɨngɨva mɨzazim ia gasegham.

A kamaghɨn damightɨ, ia fogham,

gumazir arazir kurabagh amiba Godɨn kotɨn otivam.”

Sofarɨn mɨgɨrɨgɨar namba 2

20

(Sapta 20)

Gumazir kuraba dughiar bar otevimɨn deravɨra ikiam

1 Jop mɨkemegha gɨvazɨ, kantrin Naman gumazim, Sofar kamaghɨn a ikarvasi:

2 “Jop, nɨ oragh.

Nɨn mɨgɨrɨgɨam na gamizɨ, kɨ dɨgavir kuram gamigha okam nɨghnɨsi.

Ezɨ kɨ nɨn mɨgɨrɨgɨam zuamɨram a ikaraghasa.

3 Nɨ na akɨrmɨghasa mɨgeir mɨgɨrɨgɨam, kɨ a barazi, a bar aghumsɨzim na ganɨngi.

Ezɨ kɨ bighɨvɨra nɨn akam ikarvaghasa.

4 Bar fomɨra God gumazamiziba nguazir kam gatɨzir dughiamɨn,

tugha iza datɨrɨghɨn,

5 gumazamizir arazir kurabagh amiba,

dughiar otevimra, bar akuegha navir aghuim isi.

6 Gumazamizir kabanang gumazamizibar damazimɨn gumazir ekiabar otiva ziar ekiaba isi.

Me mati mɨghsɨar mam, an ghuam pɨn mar ikia ghuariaba ko voroghɨra zui.

7 Gumazamizir kaba uan buaribar mɨrara ikuvigham.

Egh me bar ovengam.

Eghtɨ gumazir fomɨra men gara me gɨfoziba, me kamaghɨn mɨkɨmam,

gumazir kaba managh iti?

8 Gumazir kamaghɨn amiba, me irebamɨn mɨn zuamɨra gɨvaghtɨ,

gumaziba uam men ganan kogham.

9 Me ua uan nguibabar ikian kogham,

eghtɨ gumazitam ua men ganighan kogham.

10 Eghtɨ men boriba uarir apangkuv, egh uarir akurvaghsɨ,

gumazamizir onganarazibar azangsɨgham.

Gumazir kaba ikɨvɨra ikɨ,

onganarazibagh amiba da, okemezir bizir avɨrim uam ada ikarvagham.

11 Egh me igiabara uan gavgaviba sara ikɨ,

egh zuamɨra puram ovengam.

12-13 “Gumazamizir kuraba, arazir kuram bar a gifonge,

egha me anetaghɨraghan aghua.

Me mati gumazim dagher isɨngtɨzim gifuegha a isa uan mɨzemɨn apengan anetɨ,

eghtɨ daghemɨn isɨngtɨzim zuamɨra gɨvaghan kogham.

14 Ezɨ men arazir kuram meraram asɨghasigham,

mati daghem gumazimɨn navir averiamɨn ghuaghira, kuruzir imezimɨn mɨn otogha, a gasɨghasɨsi.

15 Gumazamizir kuraba uan okɨmakɨar arazimɨn dagɨar avɨriba ko biziba akumakua,

dar pozibav kɨri.

Eghtɨ God bizir kaba batueghtɨ da mangam,

mati gumazim dagher aghuir avɨriba amegha gɨn ua dar misi.

16 Gumazamiziba akumakuir biziba meraram asɨghasɨgham,

mati kuruzim me givima, an imezim me mɨsozima me ariaghiri.

17 Me bizir kaba pozibav kɨra ghaze,

Bizir kaba me damutɨ me deravɨra dapiagh bar akongegham, mati faner ekiabar dɨpaba izevegha emɨri.

Ezɨ puvatɨ, bizir aghuir kaba me bativan kogham.

18 Me bizir kaba pozibav kɨra ingangarir dafam gami.

Eghtɨ God igharaz darazi ateghtɨ me bizir kaba iniam.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir kurar kaba bizir kabar ivezimɨn suiraghan kogh, da bagh bar akueghan kogham.

19 Guizbangɨra, me gumazamizir onganarazibar apangkuvir pu.

Puvatɨ, me paza me gami.

Me arazir ifavarir avɨribagh amua gumazamizir igharazibar dɨpeniba isi.

20 Me zurara gumazamizir igharazibar bizibar gara dagh ifuegha da iniasa,

egha tong avughsir puvatɨ.

Kamaghɨn God me ateghan koghtɨ,

me bizir me bar ifongezir kabar suiraghan kogham.

21 Bizir me gara ifongeziba, me pura da isi,

mati gumazim dagher aghuim apava bar anegɨfa,

ezɨ muziarir tam ua itir puvatɨ.

Egha me dabirabir aghuim itima,

men biziba deraghavɨram otifi.

Eghtɨ dughiar aghuir kam dughiar ovezimɨn ikegh ua gɨvagham.

22 Me bizir aghuir avɨrir kaba ikiamin dughiamɨn,

osɨmtɨzir ekiam me avaraghtɨ bizir kuraba bar me abɨnam.

23 “Me bizir bar aghuir avɨrim iniam.

Eghtɨ Godɨn anɨngagharim bar men ekeveghtɨ,

an osɨmtɨzir avɨrim, amozir ekiamɨn mɨn me gingam.

24 God apaniba amadaghtɨ,

me ainɨn ingarizir mɨdorozir sababa ko brasɨn ingarizir afuziba sara izam.

Eghtɨ gumazamizir kuraba, apanibar mɨdorozir sababar arɨtɨ,

apaniba brasɨn ingarizir baribar me gasam.

25 Eghtɨ bariba me amɨkɨragh men namnabar vongɨn otivam.

Eghtɨ gumazamizir kurar kaba uarira uan ghuzibar gantɨ,

da barir kabar ikɨtɨ, me bar atiatigham.

26 Dagɨaba ko bizir me akuvaziba bar ikuvigham, eghtɨ mɨtarmem bar da avaragham.

Eghtɨ gumazir kurar kaba uan biziba sara, avir nguazimɨn gumazitam atɨzir puvatɨzimɨn aven, bar ovegham.

27 Godɨn Nguibam uabɨ, gumazamizir kabar arazir kurabar gun mɨkɨmam,

eghtɨ nguazir kam uaghan me isɨ kotiam darɨgham.

28 God bar men anɨngaghe, egh a men arazir kuraba ikarvaghamin dughiamɨn,

a men adarazi ko men dagɨaba ko biziba bar moghɨra da kuavaremegham.

Mati aperiar ekiam otogha iza men biziba bar da inigha ghuezɨ,

bizitam itir puvatɨ.

29 God osɨmtɨzir kaba, gumazamizir kurabar anɨngasa, a dagh inabagha gɨfa.

Eghtɨ me kamaghɨra gevegham.”

Jop Sofarɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvasi

21

(Sapta 21)

Gumazamizir kuraba dabirabir aghuim iti

1 Egha Jop ghaze:

2 “Kɨ kamaghsua, ia deravɨra kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨam baragh.

Ia kamaghɨn damu nan navim damutɨ, a deragham.

3 Nɨ teghtɨ kɨ mɨkemeka.

Kɨ mɨkemegh gɨvaghtɨ, nɨ dɨbovibar na mɨkɨm.

4 Nɨ oragh. Kɨ ti gumazibav gɨa me adoghodosi, o puvatɨ?

Bar puvatɨ.

Kɨ God ko mɨgeima a nan akam ikarazir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, kɨ an osemegha nɨmɨra itir puvatɨ.

5 Ia deravɨra nan gan, ia bar dɨgavir kuram damigh,

egh mɨkɨman akabagh asagham.

6 Kɨ bizir kurar na bativizibagh nɨghnɨgha,

puv atiatia nɨsi.

7 “Tizim bagha God arazir kurabagh amir gumazamiziba ataghɨrazi me ikia bar ghuri?

Egha tizim bagha a me ataghɨrazi me gumazir ekiabar otiva gavgaviba ikia bizir avɨriba iti?

8 Gumazir kurar kaba boriba ko ovavir boriba iti.

Egha me ikia borir kabar gari, me aghuava ekefe.

9 Gumazir kurar kabar amuiroghboriba deraghavɨra uan dɨpenibagh apigha,

bizitamɨn atiatir puvatɨ.

Ezɨ God uaghan ivezir kuram isa me ganɨga me gasɨghasɨzir puvatɨ.

10 Men bulmakaun apuriba navim bulmakaun amebabagh anɨdima,

da deravɨram ota nguzir gavgavibarama oti.

11 Gumazir kaba borir avɨriba iti,

Egha me borir kaba ataghɨrazi,

me sipsipɨn nguzibar mɨn, bɨzimɨn arua ikarara ighiabagh amuava arui.

12 Gumazir maba gitaba ko buabav sogha marvibagh ivima, da ararer aghuibagh amima,

borir kaba bar akongegha ighiabagh ami.

13 Dughiaba zurara gumazir kurar kaba,

dabirabir aghuim isi.

Me tɨghar ovegh, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨsɨ,

me arɨmariaba ko mɨzaziba puvatɨgham.

14 “Arazir kurabagh amir gumazamiziba kamaghɨn God mɨgei,

‘Nɨ e ategh mangɨ.

E nɨn akam baragh, egh an gɨn mangan aghua.’

15 Egha me uaghan kamaghɨn mɨgei,

‘Godɨn Gavgaviba Bar Itim a tina, eghtɨ e an apengan ikɨ an ziam fam a?

Egh e a ko mɨkɨm, bizir aghuir manatam iniam? Bar puvatɨgham.’

16 Gumazir kaba dabirabir aghuim ikiava, bizir avɨrim isi.

Ezɨ bizir kaba men gavgavibar otivir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ kuarim atɨgh gumazir kurar kabar mɨgɨrɨgɨaba baraghan aghua,

egh men nɨghnɨzibar gɨn mangan kogham.

17 “Dughiar avɨriba God ti gumazir kurabagh amima, me ariaghirir puvatɨ.

Egha uaghan dughiar avɨriba God osɨmtɨzibagh ami, da otiva me gasɨghasɨzir puvatɨ.

A men anɨngazir dughiamɨn,

a dughiar avɨribar mɨzazim me gasir puvatɨ.

18 God dughiar avɨribar me batozir puvatɨ,

mati amɨnir ekiam dadar mɨdiaribagh ivai.

19  *Ia ti kamaghɨn mɨkeme,

‘God afeziabar arazir kuram ikarvagha, men boriba pazavɨra me gami.’

Ezɨ kɨ nɨghnɨsi, arazir kam derazir puvatɨ.

God gumazir kurabara mɨzazim me gasɨtɨ, me fogham,

God men arazir kurabara ikarvasi.

20 Me uari uan damazibar,

Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn anɨngagharim

guizɨn an gan a gɨfogham.

21 Egh me mangɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikɨva,

ua uan amuiroghboribar apangkuvan kogham,

me manmaghɨra iti.

22 “E gumazamiziba, enselba e gafira, ezɨ God men araziba tuisɨsi.

Kamaghɨn, tinara God e damuamin arazir aghuim bagh an sure damuam? Bar puvatɨ.

23-24 Kɨ gumazamizir mabar gari, men dabirabimɨn ikɨrɨmɨrim, a bar dera.

Me osɨmtɨziba ko arɨmariaba puvatɨgh ikɨ mangɨ, me ovengamin dughiam otogham.

25 Ezɨ gumazamizir maba dabirabir aghuarim puvatɨ.

Gumazamizir kaba men dabirabim deraz puvatɨzɨ, men navir averiaba bar oseme.

Me tong akongezir arazir tam itir puvatɨgha ghua, dughiar me ovengezimɨn oto.

26 Ezɨ gumazamiziba ovia,

mozimɨn itir dughiamɨn, arazir vamɨra me batifi.

Apiziba men kuabagh izefi.

27 “Kɨ ian nɨghnɨzibagh fogha gɨfa.

Ia ti pazɨ na damu na abɨnasavɨra nɨghnɨsi.

28  *Ia kamaghɨn mɨkeme,

‘Bizir guar avɨriba gumazir ekiar arazir kurabagh amiba batifi,

ezɨ men dɨpeniba ko biziba bar ikufi,

ezɨ gumazamiziba ua men garir puvatɨ.’

29 Egha ia ti gumazir nguibar igharazibagh aruir gumazibar azangsɨzir puvatɨ,

egha ia ti God arazir kurar, gumazir kuraba ganɨdiba bagha men azangsɨzir puvatɨ, a?

30 Me guizbangɨra kamaghɨn ia mɨkɨmam,

‘God anɨngaghegh bizir kuram damightɨ, an otogh danganir mamɨn gumazamizibagh asɨghasɨghɨva,

gumazamizir arazir kurabagh amibagh asɨghasighan kogham.

Puvatɨ. A me ataghɨrazi me deravɨra iti.’

31 Kamaghɨn amizɨ, tinara gumazamizir kuraba kotɨn me tuisɨgham?

Gumazitam me isɨ kotiam datɨghan kogham,

egh gumazitam men arazir kuraba ikarvaghsɨ mɨzazim me danighan kogham.

32-33 Ezɨ gumazamizir kurar kaba over dughiamɨn, gumazamizir avɨrim iza uari akuva,

me afasa me inigha matmatiamɨn zui.

Gumazir maba men matmatiaba deravɨra dar gara iti.

Ezɨ men kuaba aghumra ireghav iti.

34 Kamaghɨn kɨ fo, ia pura akam ara na gifarir gumaziba.

Ia ghaze, mɨgɨrɨgɨar kaba ti gavgavim na danɨngam?

Ezɨ puvatɨ, mɨgɨrɨgɨar kaba tong nan akurvazir puvatɨ.”

Elifasɨn mɨgɨrɨgɨar namba 3

22

(Sapta 22)

Jop navim giraghtɨ, God bar deravɨram a damuam

1 Ezɨ Teman nguibamɨn gumazim Elifas, Jopɨn mɨgɨrɨgɨam ikarvasi:

2  *“E gumazir kɨniba, e ti Godɨn akurvaghsɨ, bizibar amuam o? Puvatɨgham.

Fofozir gumaziba uaghan puvatɨgham.

3 Nɨ ti ghaze, nɨ Godɨn damazimɨn derazir arazim, Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn akuraghtɨ, a uan ingangarim damuam o?

Egh nɨ arazir aghuibara damuva, nɨ suam arazir kam deravɨra God damuam? Bar puvatɨ.

4 Egh nɨ Godɨn apengan ikɨva an ziam fɨtɨ,

a nɨn atarɨva, nɨ isɨ kotiam darɨgham, o? Bar puvatɨ.

5 Jop, nɨ arazir kurar avɨribagh ami,

kamaghɨn amizɨ, God nɨn arazir kurar kaba bagha nɨ tuisɨsi.

6 “Nɨ arazir kabagh ami. Nɨn akar gumaziba nɨ ko akam akɨrigh biziba inigh, ua da ikarvagham.

Dughiar kamɨn, me ua nɨn biziba ikarvaghamin ababanim bagha, nɨ men biziba isi.

Egha nɨ bizir kabar suiragha gavgafi, egha ua me ganɨdir puvatɨ.

Marazi uan korotiaba nɨ ganɨngi, ezɨ nɨ ua da me ganɨngizir puvatɨ,

ezɨ me ua uan mɨkarzim avamin korotiaba puvatɨ.*

7 Kuariba pɨrir gumazamiziba, nɨ dɨpaba me ganɨdir puvatɨ.

Egha mɨtiriaba azir gumazamiziba nɨ dagheba me ganɨdir puvatɨ.

8 Nɨ gumazir ekiar ziam itim, kamaghɨn amizɨ nɨ ghaze, nɨ uan ifongiamɨn bizibar amuam. Egha nɨ gumazir igharazibar nguazir akuar maba ini.

9  *Ezɨ amizir odiarir paba ovengeziba, iza uarir akurvaghasa nɨn azangsɨsi, ezɨ nɨ men akurvazir pu.

Puvatɨ. Nɨ me batozima me zui.

Egha nɨ borir asaghasazir afeziaba puvatɨziba uaghan akurvazir aghuitam me ganɨngizir pu.

Puvatɨ. Nɨ me abɨri.

10 Nɨn arazir kaba bangɨn, bizir nɨn suigha nɨ gasɨghasɨghiziba otivigha bar moghɨra nɨ ekɨarugha,

nɨ gamima, nɨ bar puvɨram atiati.

11 Mati mɨtarmer ekiam nɨ avarazɨ, nɨ bizitamɨn garir puvatɨ,

mati aperiar ekiam bar moghɨra nɨ avara.

12 “Jop, nɨ mɨkovezir bar pɨn itibar gan.

Ezɨ Godɨn uan Nguibamɨn itim, a bar mɨkovezir kabagh afiragha pɨn mar iti.

13-14 Bizir kam nɨn nɨghnɨzim gamima, nɨ ti kamaghɨn mɨgei,

‘God bizir tizim gɨfo?

An overiam gisɨn aruima, ghuariar ekiam anevarazɨ mɨtarmer ekiam a modo, ezɨ an en ganan kogham.

A manmaghɨn en araziba tuisɨgham?’†

15 “Jop, nɨ manmaghɨn ami? Nɨ ti tuavir ghurir kuramɨn mangasa gavgafi?

Gumazir arazir kurabagh amiba, me tuavir kamɨn zui.

16 Me tɨghar ghuram, God zuamɨra me agefi.

Me bar kufi, mati dɨpenim faner ekiamɨn apɨnimɨn ikia ikufi.

Egha mati aperiar gavgavim fanemɨn otogha dɨpenim gasɨghasigha an ingarizir temeba ko dagɨaba atera ghue.

17 Gumazir kaba kamaghɨn God mɨgei, ‘Nɨ e ategh mangɨ.’

Egha me uaghan kamaghɨn mɨkeme, ‘Godɨn Gavgaviba Bar Itim bizir manamra e damuam?’

18  *Egha me kamaghɨn fozir puvatɨ God uabɨ me ataghizɨ me bizir aghuir avɨriba isi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ kuarim atɨgh gumazir kurabar mɨgɨrɨgɨaba baraghɨva, men nɨghnɨzir avɨrimɨn gɨn mangan kogham.

19 Gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba gari, God ivezir kuram gumazir kurabagh anɨdima, me bar akonge.

Ezɨ arazir kuraba puvatɨzir gumazamiziba, me gumazamizir kurar kaba dɨbovir akabar me mɨgei.

20 Me kamaghɨn mɨgei, ‘Bar dera. En apanir kaba ikuvigha gɨfa.

Ezɨ avim men dagɨaba ko bizir aghuibar isi.’

21 “Jop, nɨ oragh. Nɨ datɨrɨghɨn God ko akam akɨrigh,

a ko navir vamɨra ikɨ.

Nɨ kamaghɨn damightɨ, a deravɨra nɨ damuam,

eghtɨ nɨn dabirabim ua deragham.

22 An aghuzir akar a nɨ danɨngamiba, nɨ bar ada inigh,

egh deravɨra an mɨgɨrɨgɨaba isɨ uan navim datɨgh.

23 Nɨ uamategh Godɨn Gavgaviba Bar Itim bagh izɨtɨ,

a nɨn osɨmtɨziba bar da gɨvagh, dabirabir aghuim ua nɨ danɨngam.

Egh nɨ akɨrim ragh uan arazir kurabagh asaragh

dar saghon ikɨ.

24 Kamaghɨn deragham, nɨ kantrin Ofirɨn inizir golɨn bar aghuiba isɨ,

danganir kurabar da makunigh.

25 Egh nɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim ateghtɨ,

a nɨn golɨn aghuiba ko silvabar danganim inigh, egh nɨn bizir bar aghuimɨn mɨn ikiam.

26 Nɨ kamaghɨn damigh, egh Godɨn Gavgaviba Bar Itim deravɨra nɨ gamizir bizim bagh bar akuegham.

Egh nɨ Godɨn damazimɨn navir zuruzim ikɨ an ganam.

27 Nɨ God ko mɨkɨmtɨ, a nɨ baragh egh bizir nɨ an azangsɨziba nɨ danɨngam.

Egh nɨ God ko akam akɨrizir bizibar amusɨ bar akuegham.

28 Egh nɨ bizir manam damuasa nɨghnɨsi, God nɨ ateghtɨ,

nɨ bizir kam damutɨ, a deraghvɨram otogham.

Eghtɨ God nɨn dabirabim damutɨ,

bar akongezir arazim a gizɨvagham,

mati an angazangarim nɨ gisirazɨ, nɨ deravɨra gara tuavimɨn zui.

29 Nɨ fo, gumazamizir uan ziaba feba, God me abɨri,

egha uari abɨrir gumazamiziba, a men akurvazima,

me deravɨra iti.

30 E fo, God gumazamizibar garima, me an damazimɨn bar zue, ezɨ a men akurvasi.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ arazir kuramɨn osɨmtɨzitam ikian kogh, egh an damazimɨn bar zueghtɨ, a uaghan nɨn apangkuv nɨn akurvaghtɨ,

nɨ ovengan kogham.”‡

Jop Elifasɨn mɨgɨrɨgɨam ikarvasi

23

(Sapta 23--24)

Jop Godɨn kotɨn tuivasa atiatir puvatɨ

1 Jop kamaghɨn Elifasɨn mɨgɨrɨgɨam ikarvasi:

2 “Nɨ oragh. Datɨrɨghɨn kɨ bar osemegha iti,

egha bizir kurar na gasɨghasɨzir kam bagha puvɨra Godɨn mɨkɨmasava ami.

Kɨ guizbangɨra uan ararem abɨnasava amua,

egha bar amuava avenge.

3 Oio! God itir danganim, kɨ a gɨfogha deraghai,

egha kɨ datɨrɨghɨra bighavɨra ghuav an damazimɨn tughai.

4 Egha na batozir osɨmtɨzimɨn gun deravɨram a mɨgɨai,

mati gumazim kotɨn aven eghari.

Kɨ uan kotiamɨn akurvaghsɨ,

mɨgɨrɨgɨar avɨribar amuam.

5 Egh kɨ fogham, a ikarvazir manam nan mɨgɨrɨgɨabar anɨngam,

eghtɨ kɨ an nɨghnɨzim gɨfogham.

6 Ia ti ghaze, God nan apanim damuva, uan gavgavimɨn na abɨragham?

Bar puvatɨgham.

A bar deravɨra kuarim atɨgh

nan mɨgɨrɨgɨaba baragham.

7 Kɨ Godɨn damazimɨn derazir gumazim, egh kɨ an guamɨn kotɨn tughtɨ,

a nan mɨgɨrɨgɨaba tuisɨghɨva, deraghvɨra nɨghnigh nan akam akɨrigham.

A nan mɨgɨrɨgɨam baregh bighɨvɨra kamaghɨn mɨkɨmam, kɨ arazir kuratamɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ.

Eghtɨ nan kotiam bar gɨvagham.

8 “Ame! Kɨ aruem anadi naghɨn God buri, ezɨ a itir puvatɨ.

Egha kɨ ghua aruem ghuaghiri naghɨn a buriava, an apizir puvatɨ.

9 God uan ingangarim not ko sautɨn amadaghan a gami.

Ezɨ kɨ danganir kabar ghua a buriava, an apizir puvatɨ.

10  *Ezɨ God nan daroriba bar dagh fo.

Egh a bizitam na damigh fogham, kɨ golɨn mɨn bar dera.

11 Tuavir God zuim, kɨ deravɨram an zui.

Kɨ tuavir kam ataghizir puvatɨgha igharagha zuir puvatɨ.

12 Kɨ an akam batoghezir puvatɨ.

A na ganɨngizir akaba, kɨ bar dar gɨn zui.

Kɨ an akaba bar dagh ifongegha ghaze,

da bar dera, egha dagher isɨngɨzibagh afira.

13 “Ezɨ God uabɨra, a bizitam damusɨ nɨghnɨghtɨ, tinara an nɨghnɨzim otevkɨnigham? Bar puvatɨgham.

A iti moghɨra iti.

Egh a bizitam damusɨ ifuegh,

a puram a damuam.

14 Kamaghɨn amizɨ, bizir a na damuasa nɨghnɨzir manaba, an adar amuam.

A nɨghnɨzir avɨriba iti, ezɨ e dagh fozir puvatɨ.

15 Kamaghɨn amizɨ, kɨ an guamɨn tughamin bizir kam gɨnɨghnɨgha, puvɨram an atiati.

Kɨ an arazibagh nɨghnɨgha, nan aghariba puvɨra nɨsi.

16 Godɨn Gavgaviba Bar Itim nan gavgaviba bar da agɨvagha,

na gamizɨ, kɨ puvɨram atiati.

17 Kɨ faragha kamaghɨn ikezir pu.

Puvatɨ. Godra mɨtarmer ekiar kam amadazɨ a iza na avarazɨ,

kɨ datɨrɨghɨn bar pazavɨra iti.

Egha kɨ mɨtarmer kamɨn tongɨn ikia, an diava aravɨra iti.”*

Jop Bildatɨn mɨgɨrɨgɨam ikarvasi

24

Jop ghaze, God arazir aghuim gamir puvatɨ

1 Jop ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Godɨn Gavgaviba Bar Itim manmaghsua, gumazir kurabar araziba tuisɨghasa dughiatam ginabazir puvatɨ?

Manmaghsua nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir gumazamiziba, pura Godɨn kotiam bagha mɨzua iti?

2  *Gumazir arazir kurabagh amiba igharaz darazir nguaziba okɨmasa,

egha men nguaziba iniasa men nguazir mɨtaghniabar ababanibagh isɨvaghsɨvasi,

egh me suam, ka ti men nguazimra.

Me men sipsipba okɨa uan sipsipbar tongɨn da arɨsi.

3 Gumazir kurar kaba, arazir kurar kam gami, me borir afeziaba ovengezibar, donkiba okei.

Egha me paba ovengezir amizibar amamangarɨzi, amizir kaba dagɨaba pura da isi, egh da ikarvaghamin dughiar kamra,

me ua men dagɨar me iniziba ikarvaghamin ababanimɨn mɨn, men azenibar ingarir bulmakauba isi.

Kamaghɨn amizɨ, amizir kaba uan azenibar ingaramin bulmakauba puvatɨgha, dagheba puvatɨ.

4 Gumazamizir dagɨaba ko biziba puvatɨziba, gumazir kurar kaba, me gamima me atiati,

egh me uan ifongiamɨn bizitam damighan kogham.

Nguazir kamɨn itir gumazamizir onganarazibagh amiba, me gumazir kurabar atiatia men saghon ikia uari monge.

5 Onganarazibagh amir gumazamizir kaba, mevzika, me mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikiam.

Egh dagheba uan boribar anɨngsɨ donkin atiabar mɨn pamten ingar dagheba buriam.

6 Me gumazir igharazibar nguazibar ghua dagher bar kurabara isi.

Ezɨ gumazir kurabar ingangarir gumaziba men wainɨn azenibar wainɨn ovɨziba inigh gɨvaghtɨ,

gumazamizir kaba mevzigh mangɨ azenir kabar aru wainɨn ovɨzir nar itiba akumakumam.

7 Me dɨmagaribar, mɨkarzir kɨnibar akuava arugharusi.

Me uan mɨkarziba avamin biziba puvatɨ.

8 Me mɨghsɨamɨn itir danganimɨn itima, amozim me gizima me kumkui.

Me dɨpeniba puvatɨgha amozimɨn moga dagɨar ekiabar apengan iti.

9 “Gumazir kurar kaba ghua, amizir paba ovengezibar,

borir iririvir oteba apiba, me me da dagh etui.

Me amizir kabar amamangarɨzima, me pura dagɨaba isi.

Dughiar kamra, me ua me ikarvaghamin ababanimɨn mɨn, men borir kabar suirazɨ me iti.

Egha gɨn borir kabagh amima, me pura men ingangarir gumazir kɨnibar otifi.

10 Gumazamizir kaba, mevzika, me uan mɨkarziba avamin korotiaba puvatɨ.

Me ghua gumazir igharazibar azenibar ingara, men dagher dɨpenibar witbar pozibav kɨri.

Egha me uari dagheba puvatɨgha mɨtiriam men azi.

11 Me olivɨn temebar tongɨn ikia dar ovɨziba mɨrmɨrir danganimɨn dagɨamɨn da mɨrmɨri,

ezɨ olivɨn borem otifi.

Ezɨ marazi wainɨn dɨpam iniasa wainɨn ovɨziba dɨkabɨrir danganimɨn da dɨkabɨri,

egha me uari wainɨn dɨpar kaba apir puvatɨ, ezɨ kuarim puv men pɨri.

12 Nguibar ekiabar aven ovengasava amir gumazamiziba puvɨram arai.

Me bar ikuvigha uarir akurvaghasa ara Godɨn dei.

Ezɨ God men osɨmtɨzir kabagh nɨghnɨzir puvatɨ.

13 “Gumazamizir maba God ifongezir arazibar tuavimɨn gɨn mangan aghua.

Me arazir aghuibar apanim gamua da batosi,

kar angazangarimɨn araziba.

14 Bar mɨzaraghara, amɨnim tɨghar tiam, gumazir kuraba dɨkavigh mangɨ

biziba puvatɨzir gumazamizibav soghtɨ me arɨmɨghirasa zui.

Egha dɨmagaribar me biziba okɨmasava arui.

15 Poroghamiba uari bakeir arazim gamir gumaziba, me aruem bararti,

a magɨrɨghtɨ me mangɨ gumazir igharazibar amuiba ko dakuam.

Me zuir dughiam, me uan guaba avegh suam,

Tav nan gan na gɨfoghan kogham.

16 Dɨmagarimɨn okɨmakɨar gumaziba dɨpeniba akara aven ghua biziba okei.

Aruem men dughiam puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, aruemɨn, me tiar akaba asegha dɨpenir averiabara iti.

17 Gumazir kaba aruer ekiamɨn daruan atiati, mati gumazir igharaziba dɨmagarimɨn daruan atiati.

Ezɨ dɨmagarim me gamima, me bar akonge.

18  *“Ia kamaghɨn mɨgɨrɨgɨar kabanang gami,

‘Gumazamizir arazir kurabagh amiba dughiar ruarimɨn ikian kogham. Puvatɨgham.

Aperiar ekiam zuamɨra izɨ me inigh mangɨgham.

Eghtɨ God mɨkɨmtɨ men nguazim ikuvigham.

Eghtɨ gumazitam mangɨ men wainɨn azenimɨn ingaran kogham.

19 Aruem anaga isɨrazɨma ghuariar orangtɨzim ghua gefi.

Kamaghɨra, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam gumazamizir arazir kurabagh amiba isi,

ezɨ me bar gefi.

20 Eghtɨ men mɨkarziba apizibar dagher isɨngtɨzimɨn mɨn otogham.

Eghtɨ tav ua me gɨnɨghnɨghan kogham.

Ezɨ men amebar me bateziba uaghan bar me gɨn amadagham.

Eghtɨ men arazir kuraba uaghan bar gɨvagham.’

21 “Gumazir kurar kaba paza furabaghatir amizibagh ami.

Egha amizir odiarir paba ovengezibar akurvazir puvatɨ.

22 Ezɨ God uan gavgavimɨn, gumazir gavgavibar akurvazima, me dughiar ruaribar iti.

Egha dughiar me ghaze me ovengamim, God ua me fema me deravɨra iti.

23 God me gamima, me nɨmɨram apiav ikia osɨmtɨziba men puvatɨ.

Egha a zurara deravɨra men arazir me amibar gari.

24 Ezɨ me ziar ekiaba iti.

Me dughiar otevibar ikia gumazamizir igharazibar mɨn zuamɨram ovei.

Me mati wit aghoramin dughiam otogha gɨvazɨ,

gumaziba aneghori.†

25 Nan mɨgɨrɨgɨaba guizɨn mɨgɨrɨgɨaba puvatɨghtɨ,

tinara nan ifavarim azenim datɨgham?

Tinara nan akagh suam,

kɨ puram akam arai?”

Bildatɨn mɨgɨrɨgɨar namba 3

25

(Sapta 25)

E gumazamiziba Godɨn damazimɨn pura biziba

1 Ezɨ Suhan kantrin gumazim Bildat kamaghɨn Jop ikarvasi:

2 “God gavgavir ekiam ko biziba bar dagh ativaghamin fofozim ikia,

biziba bar dagh amima, da an atiatia puvɨram agoa nɨsi.

Egha a uan Nguibamɨn bizibagh amima,

da nɨmɨra ikia dabirabir aghuim iti.

3 An mɨdorozir gumaziba bar avɨraseme, ezɨ tav me mengan iburagham.

Ezɨ a uan angazangarim gamizɨ, a danganiba bar dagh isira.

4 Kamaghɨn amizɨ, e gumazamiziba manmaghɨn Godɨn damazimɨn deragham?

Amebam otezir gumazir manatam, Godɨn damazimɨn zuegham? Bar puvatɨgham.

5 Ia gan. Iakɨnim ko mɨkovezibar angazangarim e dar garima da bar ekefe,

ezɨ Godɨn damazimɨn, da bar sufi.

6 Kamaghɨn amizɨ guizbangɨra, e nguazir kamɨn itir gumazamiziba, an damazimɨn zuezir puvatɨ.

E mati nguazimɨn aghuvɨziba.

E pura bizir kɨniba.”

Jop Bildatɨn akam ikara

26

(Sapta 26--31)

Godɨn gavgavim bar en fofozim ko nɨghnɨzim gafira

1 Jop kamaghɨn Bildatɨn akam ikara:

2 “Nɨ ti ghaze, nɨ gumazir gavgaviba puvatɨzir kamɨn akurvasi.

Egha nɨghnɨzir aghuiba ko gavgaviba puvatɨzir gumazamizibar akurvazir gumazim.

Bar puvatɨ. Nɨ tong nan akurvazir puvatɨ.

3 Nɨ ghaze, nɨ nɨghnɨzir aghuim fofoziba puvatɨzir gumazamizibagh anɨdir gumazim.

Egha nɨ ghaze, nɨ nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir gumazamiziba, nɨ men sure damuam.

4 Tinara nɨghnɨzim nɨ ganɨngizɨ, nɨ kamaghɨn bizibav gei?

Tinan duam fofozir aghuim nɨ ganɨngizɨ, nɨ kamaghɨn bizibar gun mɨgei?

5-6 “Gumazamiziba ovea ghua ongarimɨn apengan itir Oveaghuezibar Nguibamɨn iti, egha me Godɨn mongezir puvatɨ.

Me Godɨn damazimɨn azenara iti.

A men garima, me atiatia nɨsi.

7 God overiamɨn ingarigha pura pɨn anetɨzɨ, a danganir bizitam faragha itir puvatɨzimɨn iti.

Egha nguazim atɨzɨ a pura iti, bizitam an suirazir puvatɨ.

8 God amozim isa uan ghuariabar anetɨzɨ, da amozimɨn suirazɨ, a iti.

Dɨpar kam bar osemegha, an osɨmtɨzim ghuariaba abɨzir puvatɨ.

9 God ghuariabagh amizɨ,

da iza iakɨnir ekiam avaragha Godɨn atrivir dabirabim modo.

10 An ongarim gisɨn, gumazimɨn damazim gan mangɨ gɨvaghamin mɨtaghniam, iver agharimɨn mɨn, a gighua an osiri.

Mɨtaghniar kam, aruem ko dɨmagarim abɨsi.

11 God atarir dughiamɨn, mɨghsɨaba ko overiam

dɨgavir kuram gamua agoa nɨsi.

12 God uan gavgavir ekiamɨn ongarim gamizɨ, a pura nɨmɨra iti.

A uan nɨghnɨzir aghuimɨn, ongarimɨn itir kuruzir aser ekiam Rahapɨn gavgavim dɨkabɨra.

13 God uabɨ amɨnir ekiam amadazɨ a iza ghuariabagh ivarazɨ,

overiam uam angazangari.

Egha a uan dafarimɨn kuruzir aser ekiar kam bɨrazɨma,

an areme.

14 Bizir an amizɨ otivizir kaba, da an gavgavir ekiamɨn pura bizir muziariba,

e da baragha dar gari.

Eghtɨ God bar uan gavgavim en akaghtɨ,

e akatam bar a mɨkɨman iburagham. Bar puvatɨgham.

Godɨn gavgavim bar ekefe.”

27

Jop arazir kuraba puvatɨgha ua bagha pamten mɨgei

1 Jop ua kamaghɨn mɨgei:

2 “Godɨn gavgaviba Bar Itim arazir aghuimɨn na gamizir puvatɨ,

ezɨ kɨ datɨrɨghɨn paza iti.

A kotɨn deravɨra na baragha na tuisɨghizir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, a na gamizir arazibar kɨ adarim an iti.

Egha Godɨn zurara itimɨn ziamɨn

kɨ guizbangɨra mɨgei,

3 dughiabar zurara God na ataghizɨ,

kɨ angamɨra ikiavɨra iti,

4 egha kɨ akar kuratam ko akar ifavaritam uan akatorimɨn a damighan kogham.

5-6  *“Kamaghɨn ia deraghvɨra na baragh.

Amebam na batezir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, kɨ kamaghɨn fo,

nan nɨghnɨzim ko navir averiamɨn, kɨ Godɨn damazimɨn deravɨra iti.

Kɨ pamten kamaghɨn mɨkɨmasa, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨgha osɨmtɨziba nan puvatɨ.

Kɨ akar otevir kabara mɨkɨm mangɨ egh ovegh mangam.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ fo, akar ia na mɨgeir kaba, da guizbangɨram akaba puvatɨ.

7 “Kɨ kamaghɨn ifonge, God ivezir kuram nan apanibar anɨngam.

An arazir kurabagh amir gumazamizibar mɨrara me damu.

8 Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨgha, an gɨn zuir puvatɨziba,

God men ikɨrɨmɨrim agɨvaghtɨ, me bizir aghuir manam iniam?

Bar puvatɨgham.

9 Osɨmtɨzim me bativamin dughiamɨn, me uarir akurvaghsɨ Godɨn dɨmtɨ

a me baragham, o? Bar puvatɨgham.

10 Gumazamizir kamaghɨn amiba, Godɨn Gavgaviba Bar Itim bagh bar akueghɨva,

zurara dughiabar a ko mɨkɨmam, o? Bar puvatɨ.

11 “Kɨ ian sure damightɨ ia Godɨn gavgavim deravɨra a gɨfogham.

Egh bizir a damuasa nɨghnɨziba, kɨ dar gun ia mɨkɨmam,

Kar Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

12 Ia uari Godɨn arazir kabar ganigha gɨfa.

Egha ia manmaghsua akar mɨngariba puvatɨzir kabav gei?

13 “Godɨn Gavgaviba Bar Itim, gumazamizir kuraba ko paza igharaz darazigh amir gumazamiziba, a ivezir kuram me bagha an abaragha gɨfa.

Egh mɨzaziba ko osɨmtɨzir kaba isɨ me danɨngam.

14 Gumazir kaba borir avɨriba ikɨtɨ,

apaniba borir kabav mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

Egh me zurara dagheba puvatɨgham.

15 Eghtɨ gumazir kurar kaba arɨmɨghireghtɨ, men ikiavɨra itir adarazi arɨmariam me damutɨ,

me uaghan arɨmɨghiregham,

eghtɨ men amuir odiariba me bagh azian kogham.

16 Gumazir kuraba silvan dagɨar avɨrim ko korotiar avɨrim akumakum,

nguazir mɨnemniabar mɨn, uan dɨpenibar dar pozibav kɨnam.

17 Eghtɨ gɨn gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba izɨ,

men korotiar aghuiba ko silvan dagɨaba abɨgh uari danɨngam.

18 Gumazir kurar kaba dɨpenir aghuibar ingari,

ezɨ dɨpenir kaba, dughiar ruarimɨn ikeghan kogham.

Da mati boghoborir dɨpeniba ko averpenir azenibar itim.

Da zuamɨra dɨpɨrighiregham.

19 Me dɨmagarimɨn dakuasava amua garima, men biziba bar avɨrasemegha deravɨra iti.

Egha mɨzarazimɨn me osegha gara dɨgavir kuram gami,

Ame! Men bizir avɨrir kaba ua itir puvatɨ.

Ezɨ me bar bizibagh asa.

20 “Bizir kuraba aperiamɨn mɨn, me avɨtɨ me puv atiatingam.

Bizir kaba ua ikian kogham, mati amɨnir gavgavim dɨmagarimɨn otogha dagh ivaragha ghu.

21 Aruem anadi naghɨn izir amɨnim me asirafagha me inigha ghuzɨ,

me ua uan danganimɨn itir puvatɨ.

22 Amɨnir kam uan gavgavir ekiam sara me givai,

ezɨ me arɨ mangasa pamtemɨn ingari.

23 Egha me amɨnir kam batoghan ibura.

Amɨnim men ingarava aka dafaribav sogha,

bar me batoke.”*

28

E nɨghnɨzir aghuim ko fofozim danganir manamɨn an apigham?

1 “Gumaziba gol ko silva iniasa nguazimɨn aven mozir bar konibagh tui.

Egha gol ko silva tuamin danganibar ingari, eghtɨ avim dar mɨnezibar isightɨ da bar zuegham.

2 Egha me ain buria nguazim gutui.

Me nguazir torimɨn dagɨaba isa da tuema kapa otifi.

3 Me nguazimɨn mozibagh tuima, dar toriba vɨn mar uaghirɨ,

eghtɨ me ain itir dagɨaba buriam.

Me lambagh abuava mozir kabagh tui,

ezɨ angazangarim mozimɨn itir mɨtarmem batozima,

dagɨaba azenara otivima, me da isi.

4 Me nguazir torir kaba, saghon mar ada okori,

danganir kaba, gumazir igharaziba dar zuir puvatɨ.

Me uarira ikia ingari.

Me nguazir torir kabar beniba uari dafegha dar suigha, uaghira mangɨ izegh gamua ingangarim gami.

5 Gumazir igharaziba, nguazim gisɨn azenibar ingara dagheba ko biziba opari.

Ezɨ gumazir nguazimɨn apengan ingarir kaba, me dagɨaba abɨgha nguazim gɨkua a gɨrazɨ,

a mati avim danganir mam bar an isizɨ moghɨn iti.

6 Ezɨ gumazir kaba nguazimɨn aven itir dagɨabar aven Sapaian dagɨar bluplan aghuariba isi.

Egha nguazimɨn aven uaghan golɨn mɨnemeniam isi.

7 Isaba ko bagaba, nguazimɨn aven mozir konir me ingarizibar aven garir puvatɨ.

8 Laionba ko asɨzir gavgavir igharaziba sara

torir kabar averiabagh aruir puvatɨ.

9 “Gumaziba dagɨar gavgaviba itir danganibagh kuava,

mɨghsɨaba abɨzi da bar iraghue.

10 Me dagɨabar aven dɨpar tuavibar ingari moghɨn, dagɨaba aghora averara zui.

Egha me aven ghua garima, dagɨar aghuir ivezir bar pɨn koziba iti.

11 Me mozibagh ku gantɨ, dɨpam danganir kamɨn otivtɨ me anepɨrigham,

eghtɨ dɨpam nguazir torim gizɨvaghan kogham.

Eghtɨ bizir aghuir nguazimɨn aven mongeghav itiba,

me da asigh azenim datɨgham.

12 “Ezɨ e managh mangɨ fofozir aghuarim ko nɨghnɨzir aghuarim iniam?

Fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim iniamin nguibam managh iti?

13 Guizbangɨra fofozir aghuarim ko nɨghnɨzir aghuarim bizir bar ekiam,

egha dagɨar ekiaba ko bizir igharaziba bar dagh afira.

Ezɨ gumazamiziba bizir kam deravɨram a gɨfozir puvatɨ.

Ezɨ fofozim ko nɨghnɨzir aghuarim nguazir kamɨn gumazamizibar tongɨn itir puvatɨ.

14 Ongarim ko an apengan itir danganir bar koniba kamaghɨn mɨgei,

‘Fofozir aghuarim ko nɨghnɨzir aghuarim, aning kagh itir puvatɨ.’

15 Golɨn bar aghuim a pura bizim, nɨ a isɨ ua nɨghnɨzir aghuarim givezeghan kogham.

Fofozir aghuarimɨn ivezim bar pɨn ko, eghtɨ nɨ silvan aghuarimɨn a givezeghan kogham,

silvan aghuarim, a pura bizim.

16 Nɨ kantri Ofirɨn golɨn bar aghuiba ko dagɨar iveziba bar pɨn koziba, da isɨ aning givezeghan kogham.

17 Nɨ aning givesɨ, glasɨn dagɨar ivezir bar pɨn kozim ko bizir aghuir golɨn ingariziba inigham,

noka, nɨ aning givezeghan kogham.

Da uaghan pura biziba.

18 Aningɨn ivezim, bar pɨn ikia adiarir aghuarim ko dagɨar ghurghurir gavgavir glasɨn mɨn taghtazimɨn ivezim bar a gafira.

Pelɨn ivezim bar pɨn ko, egha pelɨn ivezim uaghan fofozir aghuarim ko nɨghnɨzir aghuarim givezeghan kogham.

19 Topasɨn dagɨar iangurir aghuarir me kantri Itiopian isiba ko avimɨn tuezir golɨn aghuiba,

da uaghan fofozir aghuarim ko nɨghnɨzir aghuarim tong aning givezeghan kogham.

Bar puvatɨ.

20 “Ezɨ e managhɨra fofozir aghuarim ko nɨghnɨzir aghuarim batogham?

Fofozim ko nɨghnɨzir aghuarim danganir manamra iti?

21 Fofozim ko nɨghnɨzir aghuarim, gumazamiziba ko angamɨra itir biziba sara bar men modo.

Kuarazir pɨn mɨghagha aruiba, uaghan aningɨn garir puvatɨ.

22 Ovengezibar Danganim ko Ovevem uabɨ, aning kamaghɨn mɨgei,

‘Ga mong aningɨn sighsirir akaba baraki,

egha aningɨn ganizir puvatɨ.’

23-24 “Ia oragh. God uabɨra nguazir kamɨn danganiba bar dar gara,

egha overiamɨn apengan itir bizibar gari.

Kamaghɨn, a uabɨra fofozim ko nɨghnɨzir aghuarim itir danganim gɨfo.

Egha tuavir aning bagha zuim gɨfo.

25 Bar fomɨra, God nɨghnigha amɨnimɨn gavgavimɨn abara,

egha uaghan nɨghnigha ongarir ekiam ikiasa, a dɨpabar ababanim ati.

26 Egha a uaghan amozim damuamin araziba arɨki,

egha onɨmarim taghtagh mangamin tuavim atɨ.

27 Bizir kabar gɨn God nɨghnɨzir aghuarimɨn gara an araziba bar da tuisɨsi.

Egha nɨghnɨzir aghuarim gamizɨ a tugha gavgavizɨ a ghaze, a bizir bar aghuim.*

28  *Egha God kamaghɨn gumazamizibav gei,

‘Kɨ ian Ekiam. Gumazir nan atiatia nan apengan ikiava arazir kurabar gɨn zuir puvatɨzim,

gumazir kam nɨghnɨzir aghuarim ko fofozim iti.’ ”

29

Jop uan dughiar aghuir faragha ikezim gɨnɨghnɨsi

1 Jop ua kamaghɨn mɨgei:

2 “Oio. Kɨ uabɨn apangkufi, kɨ fomɨra deragha ikezɨ moghɨn ikiasa ifonge.

Fomɨra God bar deraghavɨra na geghufi.

3 A lamɨn mɨn itima, an angazangarim na gisira.

A dɨmagaribar angazangarimɨn mɨn tuavim nan akakazima, kɨ zui.

4 Fomɨra, God nan roroamɨn mɨn ikia, deravɨra nan purirpenimɨn aven itir ikɨzimɨn gari.

Kɨ faragha gavgavigha ikezɨ moghɨn, kɨ datɨrɨghɨn ua kamaghɨra ikiasa ifonge.

5 Fomɨra, Godɨn Gavgaviba Bar Itim, na ko ikiavɨra itima,

nan boriba uaghan na ko iti.

6 Ezɨ nan bulmakauba ko memeba oter eborir avɨrim na ganɨngi,

ezɨ olivɨn ovɨziba mɨrmɨrir danganimɨn aven, nan olivɨn boreba bar izɨfa.

7 “Kɨ faragha nguibar ekiamɨn gumazir dapanir mamɨn ikia,

egha ghua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn gumazir dapaniba ko uari akuva ikia kotiaba barasi.

8 Gumazir igiaba nan gari kɨ izima, me uari amɨkɨrvagha ghua saghon iti.

Ezɨ gumazir ghurapaniba, ziar ekiam na danɨngɨsɨ dɨkavigh tuivigham.

9 Ezɨ gumazir dapaniba uaghan uan akabar kumigh,

pura nɨmɨra ikiam.

10 Ezɨ gumazir bar ekiaba uaghan nan akam baraghsɨ,

uan akabar kumigh nɨmɨra ikiam.

11-12 “Onganarazibagh amir gumazamiziba uarir akurvaghasa nan deima, kɨ men akurvasi.

Egha afeziaba puvatɨzir boriba, men akurvazir gumaziba puvatɨzɨ, kɨ men akurvasi.

Kamaghɨn amizɨ, na barazi kɨ bizibav geir gumazamiziba, me nan ziam fe.

Egha nan gari kɨ bizibagh ami darasi, me nan arazibar gara da bagha bar akonge.

13 Gumazamizir kɨran oveghangɨn ovengamiba, kɨ men akurvasi, ezɨ me na mɨnabi,

egha God deravɨra na damuasa me a ko mɨgei.

Ezɨ amuir odiariba, kɨ men akurvazima,

me uan navir averiabar aven bar akonge.

14 Kɨ zurara Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh amua, guizɨn araziba igharaz darazir akakasi,

mati kɨ korotiar ruarir aghuim aru.

15 Kɨ mati damazir kurabar damazim, egha kɨ tuavim men akakasi,

egha mati suer kurabar suem, kɨ men akurvazima, me deravɨram arui.

16 Kɨ mati onganarazibagh amir gumazibar afeziam, egha men akurvasi.

Gumazir kɨ fozir puvatɨziba, kɨ kotɨn aven men akurvasi.

Igharaz darazi kotɨn aven akabar me abɨri,

ezɨ kɨ men akaba isa me bagha mɨgei.

17 Gumazir arazir kurabagh amiba, kɨ men gavgaviba agɨva,

egha men dafaribar gumazir kɨniba ua me isi.

Mati gumazim afiar atiamɨn atariba apɨrigha asɨzir a ivirazim uam a ini.

18 “Kɨ ghaze, kɨ ti dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam,

egh deravɨra uan dɨpenimɨn ikɨ mangɨ ovengam.

19 Kɨ ghaze, kɨ ti gavgavigh, temer dɨpar mɨriamɨn dɨkarazimɨn mɨn,

an biba dɨpar avɨrim isima, an dafariba dɨmagarimɨn ghuariam dagh irima, da bar derazɨ moghɨn ikiam.

20 Gumazamiziba nan ziar ekiam fɨvɨra ikiam.

Eghtɨ kɨ gavgavir igiam inivɨra ikiam,

mati gumazim barir pir igiam dafa.

21 “Gumazamiziba damuamin araziba kɨ dar me mɨgeima,

me akabar kumigha nɨmɨra ikia na barasi.

22 Nan mɨgɨrɨgɨaba men navir averiabar ghuaghiri,

mati amozir pam emɨra aghumra nguazir averiamɨn ghuaghiri.

Kɨ mɨkemegh gɨvaghtɨ, me nan nɨghnɨzim ua mɨgɨrɨgɨar otevitam a isafuraghan kogham.

Puvatɨ.

23 Me kuariba arigha bar deravɨra nan akam barasi.

Me akam bagha bar akonge, mati aruem dughiar ruarimɨn ganizɨ amozim ua izasa me bar akonge.

24 Kɨ dughiar aghuim me ganɨga me ko mɨgeima, me igharagha nɨghnɨsi,

Ame! Manmaghsua gumazir ekiar kam e ko mɨgei?

Ezɨ nan guamɨn ganganir aghuarim ko arazir kɨ me ko mɨgɨavɨra itim,

gavgavim men navibagh anɨdi.*

25 Kɨ men gumazir dapanimɨn mɨn ikiava, arazir me damuamiba bagha, nɨghnɨziba me ganɨdi.

Kɨ gumazamiziba ko iti, mati atrivim uan mɨdorozir gumazibar tongɨn iti.

Egha uaghan gavgavim men navibagh anɨdi,

mati ovevemɨn dughiamɨn gumazir mam gavgavim isa azi darazigh anɨdi.”

30

Jop osɨmtɨzir a batozibav gei

1 Jop ua kamaghɨn mɨgei:

“Datɨrɨghɨn ziaba puvatɨzir gumazibar boriba,

dɨbovir akabar na mɨgei.

Men afeziaba pura bizir kɨnibar mɨn ikia, egha gumazamizibar damazimɨn onganarazibagh amua,

bizir aghuitam gamizir puvatɨ.

Kamaghɨn garir gumaziba, kɨ me ataghizɨ

me nan sipsipbagh eghuvir afiabar tongɨn itir puvatɨ.

2 Kɨ gari, me nan akurvaghamin gavgaviba puvatɨ.

Me bar amɨraghamɨraki,

kamaghɨn amizɨ, kɨ ingarasa me mɨgeir puvatɨ.

3 Gumazir kaba, dagheba puvatɨgha aghariba gui,

egha men navir averiaba daghem bagha arai.

Me ara danganir mɨsɨngizibar ghua

pura dagher muziariba buri.

4 Egha tevsevir mɨsoziba asia, dar biba ko dafariba api.

5 Egha me nguibamɨn boroghɨn izir dughiamɨn,

gumazamiziba me dagarvagha me batosi,

mati me okɨmakɨar gumazibagh ami.

6 Kamaghɨn amizɨ, me ara ghua saghon itir mɨghsɨabar avarir konir faner mɨsɨngizibar danganibar ikia,

dagɨar torir ekiaba ko nguazir torir ekiabar ti.

7 Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn tevsevibar tongɨn arua donkibar mɨn arai.

Egha tevsevir kabar tongɨn uari akuva moga iti.

8 Nguibamɨn gumazamiziba me fozorogha, me mɨsogha me batoke.

Kar, onganarazibagh amua ziaba puvatir gumazamiziba.

9 “Ezɨ datɨrɨghɨn men boriba iza na dɨpova ighiabagh ami.

Me ghaze, kɨ ti pura bizim, egha nan ziam dɨbora a gasɨghasɨsi.

10 Me ghaze, kɨ bizir bar kuram, egha bar nan aghua.

Me na ategha saghon iti,

egha me nan boroghɨn izir dughiamɨn, me nan guamɨn iparan atiatir puvatɨ.

11 God bar na abɨragha nan gavgaviba bar ada gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, me atiatir puvatɨgha bizir manam damuasa ifuegha,

an na gamua arazir kurabar na gami.

12 Kɨ uan agharir guvimɨn garima, gumazir igiar kurar bɨzim dɨkavigha,

na baghavɨra iza na mɨsogha na batozima, kɨ aravɨra zui.

Me na gasɨghasɨghasa arazir guar avɨribagh ami.

13 Kɨ me gitavɨraghasa amima, me nan tuavim apɨrizɨ kɨ aran ibura.

Kɨ ikuvigha gɨfa, ezɨ me nan osɨmtɨzim damutɨ a bar ekɨvasa.

Ezɨ men anogoroghamin gumazitam itir puvatɨ,

kamaghɨn me na gamizɨ, kɨ bar ikufi.*

14 Me mati mɨdorozir gumaziba nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavim akarigha mɨsoghasa ivemara nguibar ekiamɨn zui.

Egha mati ongarim dɨpɨraghira nɨga dadarimɨn izi moghɨn,

me ivemara na bagha izi.

15 Bizir guar igharagha garir avɨriba na bativa na gamima, kɨ puv atiati.

Nan ziar ekiam gɨfa, mati terafarim amɨnim a givarazɨ a ghu.

Nan dabirabir aghuim ko nan bizir aghuariba gɨfa,

mati ghuariam ghugha ua itir puvatɨzɨ, overiar kɨnim iti.

16 “Ezɨ kɨran oveghangɨn nan ikɨrɨmɨrim gɨvagham,

dughiaba bar kɨ osɨmtɨzim ko mɨzazim barasi.

17 Dɨmagaribar nan agharapaniba mɨzazim isi,

mati me afuzimɨn na ginifi.

Mɨzazim na gasir bizir kam na ataghɨrazir puvatɨ.

A kamaghɨra iti.

18 God uan gavgavimɨn nan mɨkarzim gamizɨ a igharagha oto.

Egha pamtemɨn na amɨghɨrɨ,

mati korotiam nan fɨragharim amɨghɨrɨ.†

19 God na kunizɨ kɨ beghneazim giraghu,

egha kɨ mati nguazir mɨnemeniam ko averenimɨn mɨn pura iti.

20 “O God, kɨ nɨn damazimɨn tugha uabɨn akurvaghasa nɨn dei,

ezɨ nɨ pura nan gari.

Egha kuarim atɨgha

nan dɨmdiam barazi puvatɨ.

21 Nɨ nan apangkuvir puvatɨ.

Nɨ uan gavgavimɨn paza na gamuavɨra iti.

22 Nɨ ter afarimɨn mɨn pɨn na kunizɨ amɨnim na inigha zui.

Nɨ amɨnim gamima, a tintinibar na akuri.

23 Kɨ fo, kɨ aremeghtɨ nɨ na amadaghtɨ,

kɨ magɨrɨ danganir nɨ gumazamizir oveaghueziba bagha inabazimɨn ikiam.

24 “Eghtɨ gumazitam bar ikuvighsɨ damuva akurvazim bagh dɨmtɨ,

gumazitam ti a mɨsogh pazɨ a damuam o? Bar puvatɨ.‡

25 Kɨrara, kɨ faragha gumazir dughiar kurabar itibar kuarkufi.

Egha biziba puvatɨzir gumazamizibar apangkufi.

26 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨki, nan dabirabir aghuim zurara ikiam,

ezɨ puvatɨ, dughiar bar kuram na bato.

Kɨ ghaze kɨ angazangarimɨn aven ikiam.

Ezɨ puvatɨ, mɨtarmem bar na avara.

27 Nan navir averiam zuraram osei,

ezɨ dughiaba zurara mɨzazim ko osɨmtɨzim na batifi.

28 Kɨ paza itima nan mɨkarzim bar pigha igharagha gari.

Ezɨ aruem na gapongezir pu.

Puvatɨ. Arɨmariam na gamima kɨ kamaghɨn oto.

Kɨ gumazamizibar tongɨn ikia akurvazim bagha men azangsɨsi.

Ezɨ me nan akurazir puvatɨ.

29 Kɨ mɨzazir ekiam isa pazavɨra iti,

egha nan ararem mati afiar atiamɨn ararem ko ponemɨn araremɨn mɨn iti.

30 Nan mɨkarzim mɨsigha pigha inge,

ezɨ nan mɨkarzimɨn inir muziariba tintinibar pura vuaghira iri.

Ezɨ arɨmariar kurar kam nan mɨkarzim gamizɨ, a puvɨra fei.

31 Kɨ fomɨra deravɨra ikia uan gita mɨsogha uan marvim givi,

egha agoroger onger akabagh ami.

Egha datɨrɨghɨn kɨ uan gita mɨsogha azir akabagh ami,

mati gumazim ovengezɨ me a gubai.”

31

Jop ghaze, an arazir kuratam gamizir puvatɨ

1 Jop ua kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavim gamua ghaze,

kɨ amizir igiatamɨn ganɨva, nɨghnɨzir kuratamɨn iran kogham.

2 Godɨn Gavgaviba Bar Itim

a manmaghɨn en arazir kuraba ikarvagham?

3 Gumazamizir arazir kurabagh amiba, God dughiar kuram gamima,

a me batifi, ezɨ bizir kam me gasɨghasɨgha bar me kuavarei.

4  *God bar nan arazibagh fogha,

nan daroribar gari.

5 “Kɨ arazir ifavaribagh amir puvatɨgha,

tintinimɨn gumazamizibagh ifarir puvatɨ.

6 God guizbangɨra deravɨra nan araziba tuisɨgh egh fogham,

kɨ bizitamɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ.

7 Kɨ tuavir aghuim ategh, egh nan navim bizir nan damazimning garibar gɨn mangɨ,

arazir kuratam damigh, egh Godɨn damazimɨn mɨzegham.

8 Eghtɨ God gumazir igharazimɨn amamangatɨghtɨ, a kɨ oparizir daghebar amɨ,

egh nan azenim bar a gasɨghasɨgham.

9 Nan namakamɨn amuim, kɨ a bagh navim dɨkav,

egh mangɨ an dɨpenimɨn modogh ikɨ an pam bagh oragham,

a mangɨghtɨ, kɨ mangɨ a ko dakuightɨ,

10 kamaghɨn, nan amuim uabɨ mangɨ gumazir igharazibar ingangarir amizim gavagh men wit mɨrmɨram.

Eghtɨ gumazir igharaziba a ko dakuam.

11 Kɨ aghumsɨzir ekiam itir arazir kurar kam damightɨ me na isɨ kot datɨghtɨ,

kɨ an ivezir kuram iniam.

12 Arazir kurar kam, mati avir fefer gavgavir gumazamizibar isim.

Kɨ guizɨn kamaghɨn damightɨ, avir kam bar nan isiva nan biziba sara bar a da gɨvaghtɨ,

kɨ mangɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam.

13 “Fomɨra, nan ingangarir gumazim o amizim mɨgɨrɨgɨam nan ikia na bagha izima,

kɨ deravɨra me baragha men osɨmtɨziba akɨran aghuaghtɨ,

14 gɨn God nan arazir kuram tuisɨghamin dughiam izɨtɨ,

kɨ manmaghɨn an akam ikarvagham? Bar puvatɨgham.

15 Guizbangɨra, God na gamizɨ kɨ amebamɨn navimɨn oto,

egha anarɨra ingangarir gumaziba ko ingangarir amizibagh amizɨ,

me uan amebabar navibar otifi.

Godɨn kamra bar e gamizɨ,

e an damazimɨn magh gari.

16 “Kɨ zurara onganarazibagh amir gumazamizibar akurvagha bizir me puvatɨziba me ganɨdi.

Egha amuir odiaribar gari, me pura itir puvatɨ,

kɨ uaghan men akurvasi.

17 Kɨ uan daghetamɨn anogoregha uabɨra anemezir pu.

Puvatɨ, kɨ borir asaghasaziba uaghan men akuaghapi.

18 Kɨ uan igiamɨn ikia iza datɨrɨghɨn,

kɨ amuir odiariba ko borir asaghasazibar akurvasi.

Kɨ men afeziamɨn mɨn men akurvagha me geghufi.

19 Kɨ gari, gumazitam korotiaba puvatɨgha puv arugharusi,

ezɨ kɨ ti an akurazir pu? Puvatɨ.

20 Kɨ korotiar aghuir me nan sipsipɨn arɨzibar ingarizim a ganɨngi.

Korotiar kam fefem a ganɨdima, a nan ziam fa na mɨnabi.

21 Kɨ ti borir asaghasaziba paza me gamuava, men biziba iniasa kot gifaraghai,

kɨ fo, gumazir dapanir igharaziba nan akabar mɨn ghughai.

22 Kɨ kamaghɨn amizɨ, God nan dɨpɨzimningɨn mɨtaghniamɨn agharimning asizɨ aning irɨghai.

23 Kɨ Godɨn gavgavir ekiam gɨnɨghnɨgha puv atiati.

A gumazir arazir kurabagh amibagh asɨghasɨghasa, bizir kuraba amadi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ arazir aghuibaram ami.

24-25 “Ezɨ guizbangɨra, kɨ pamten ingara bizir avɨriba ko dagɨar avɨriba iti.

Egha kɨ bar akuegha uabɨ uan ziam fer puvatɨ.

Egha kɨ nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn itir puvatɨ,

nan gol ko dagɨaba ko biziba nan akuraghtɨ kɨ deravɨra ikiam.

Puvatɨ.

26-27 Kɨ garima, aruem bar deravɨra isira, ezɨ iakɨnim uaghan angazangarir bar dirim iti.

Ezɨ nan navir averiam, aser kamningɨn ziamning fasa na dɨkavir puvatɨ.

Ezɨ kɨ ziar ekiam aning danɨngasa uan dafarimningɨn torezir puvatɨ.

28 Kɨ arazir kabar amu, egh kɨ Godɨn bar pɨn itim akɨrim ragh a gasaragham.

Eghtɨ arazir kam bangɨn, me uaghan na isi kot datɨghtɨ, kɨ ivezir kuram iniam.

29 “Kɨ garima, dughiar kuram nan apaniba batifi,

ezɨ men osɨmtɨziba bangɨn, nan navim derazir puvatɨzɨ kɨ bar akongezir puvatɨ.

30 Kɨ dughiatamɨn akam akarigha uan apanibagh asɨghasɨghasa Godɨn azangsɨghizir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, kɨ arazir kuram gamizir puvatɨ.

31 Nan ingangarir gumazamiziba kamaghɨn mɨgei,

‘A dagheba gumazamiziba bar me ganɨngizɨ men naviba bar izɨfa.

A gumazitam ataghizir puvatɨ.’

32 Nguibar igharazibar gumaziba dakuamin danganiba puvatɨzɨ,

kɨ me ataghizɨ me pura nguibar ekiamɨn tuavibagh akuir puvatɨ.

Tuavibagh aruir gumaziba sara,

kɨ me isa uan dɨpenimɨn zui.

33-34 Gumazamizir igharaziba arazir kurar mabagh amua ti da modi.

Kɨ uaghan arazir kuratam gamigha ti a modoghai,

kamaghɨn amizɨ, kɨ uan dɨpenimra modoghav ikia,

gumazamizir igharaziba ko mɨgeir puvatɨghai.

Nan arazir kamɨn, me fogh suam, kɨ arazir kuram gamigha,

nguibamɨn gumazamizibar atiati.

Eghtɨ me na dɨpova nan ziam gasɨghasɨgham.

Ezɨ puvatɨ. Kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.

Kɨ mongamin arazir kuraba puvatɨ.

35 “Oio, kɨ kamaghsua, tav ikɨ kuarim atɨgh

na baragh.

Kɨ kamaghɨn mɨkɨmam, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ,

kɨ datɨrɨghɨn ababanitam damightɨ, a gavgavim nan akam danɨngam.

Kɨ kamaghɨn ifonge, Godɨn Gavgaviba Bar Itim, datɨrɨghɨn nan mɨgɨrɨgɨaba bar da ikarvagh.

A gumazir na isɨ kotiam darɨghamim, kɨ kamaghɨn ifonge,

a uan kotiamɨn mɨgɨrɨgɨaba da isɨ akɨnafaritamɨn da osirigh.

36 Eghtɨ kɨ akɨnafarir kam bagh bar akongegh uan dɨpɨzimɨn azenara aneter,

egh uaghan atrivimɨn dapanir asuamɨn mɨn uan dapanim daghuam.

37 Egh kɨ atrivimɨn borimɨn mɨn Godɨn damazimɨn tugh,

egh kɨ amizir bizibar gun bar a mɨkɨmam.

38-39 “Eghtɨ kɨ gumazitam pazɨ a damu, an nguazim okemegh, a givezeghan kogh

dagheba oparightɨ,

nguazir kam uabɨ nan atar pamten arangtɨ,

40 wit ko balin ovɨzir kɨ opariziba,

benir dɨkoniba ko ogher kuraba dar danganim inigh

nguazir kamɨn aghungam.”

Jopɨn mɨgɨrɨgɨaba iza kagh tu.

Elihu, a Jop uan namakar igharaziba ko me mɨgei

32

(Sapta 32--37)

Elihun nɨghnɨzim, a Jop ko mɨkemegh egh navir amɨrizim iniam

1 Jopɨn namakar 3pla orazi Jop ua bagha gavgafi, a gumazir aghuir arazir kuratam gamizir puvatɨzim, kamaghɨn amizɨ, me uam an akatam ikarvazi puvatɨ. 2 Ezɨ gumazir igiar mam, an ziam Elihu, a me ko ikia men mɨgɨrɨgɨaba barasi. An afeziam Barakel, a Busɨn adarazir mav, egha Ramɨn ikɨzimɨn aven iti. A kamaghɨn orazi Jop ghaze, an arazir aghuim gami, ezɨ God arazir kuram gami. Bizir kam bangɨn, Elihu puvɨram atara muriam Jop bagha bar ikufi. 3 Elihu garima, Jopɨn namakar 3pla fo, Jop arazir kuram gamizɨ, me akam a gasi. Me deravɨram an mɨgɨrɨgɨatam ikarazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Elihu uaghan bar me baseme. 4 A gumazir igiam, ezɨ me ghurigha a gafira. Kamaghɨn amizɨ, a faragha nɨmɨra ikia gumazir ghuriba barazima, me mɨgei. Me mɨkemegha gɨvazɨ, datɨrɨghɨn a uan nɨghnɨzimɨn gun Jopɨn mɨkɨmasava ami. 5 Elihu uaghan orazima, gumazir 3plan kaba, mɨgɨrɨgɨaba puvatɨzɨ, a bar me baseme.

6 Elihu datɨrɨghɨn dɨkavigha kamaghɨn mɨgei:

“Ia gumazir aruaba, kɨ gumazir bar igiam, egha ian apengan iti.

Kamaghɨn kɨ faragh uan fofozimɨn ia mɨkɨman bar atiatigha uaghan aghumsɨki.

7 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, ia gumazir ghuriba mɨkɨmɨva,

egh fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuibar gun mɨkɨm.

8-9 Ezɨ azenir avɨriba ti gumazim gamima, a fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim iti.

Puvatɨ, Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn Duam, iza nɨghnɨzir aghuim gumazamiziba e ganɨdi.

Ezɨ gumazir ghuriba kamaghɨn tuisɨghan kogh suam,

arazir manam Godɨn damazimɨn derazɨ manam ikufi.

10 Kamaghɨn ia na baraghtɨ,

kɨ uabɨ, uan fofozir nan itibav kɨmasa.

11 “Ia oragh. Ia Jop ko mɨkɨmasa fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuarim itir mɨgɨrɨgɨaba bagha ruia puv ingari.

Kɨ ia mɨzua bar deravɨra ian mɨgɨrɨgɨaba baragha da tuisɨsi.

12 Kɨ bar deravɨra kuarim atɨgha, ia mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baraki.

Kɨ orazi, ian mɨgɨrɨgɨatam Jopɨn mɨgɨrɨgɨaba ikaragha kamaghɨn mɨgeir pu,

a guizbangɨra mɨgei puvatɨ.

13 Ia kamaghɨn uarira uariv kɨman kogham, e nɨghnɨzir aghuim buria egha a inigha gɨfa.

E God ateghtɨ anarɨra Jopɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvagham.

E gumazir kɨniba a ikaraghan kogham.

14 Jop uan mɨgɨrɨgɨaba na gasir puvatɨ, a ia mɨgei.

A na gasɨtɨ, kɨ a ikarvaghamin mɨgɨrɨgɨaba,

ian mɨgɨrɨgɨabar mɨrara mangan kogham.

15 “Jop, nɨ gan. Nɨn namakabar nɨghnɨziba otefe.

Me ua nɨ mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨabagh asagha nɨmɨra iti.

16 Me pura tuivighav ikia nɨmɨra iti,

kamaghɨn amizɨ, kɨ me mɨzuaman kogham.

Kɨ mɨkɨmasa.

17 Kɨ uan fofozimɨn gun nɨ mɨkɨm

egh uaghan nɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvaghasa.

18 Nan navim mɨgɨrɨgɨaba bar a gizɨfa.

Amɨnir ekiam ivai moghɨn, nan navir averiam pamtem nan ingari, ezɨ kɨ nɨ mɨkɨmam.

19 Mɨgɨrɨgɨar kɨ nɨ mɨkɨmamiba bar nan navim gizɨvagha iti,

mati wainɨn mɨsevir, me asɨzir memen inimɨn ingarizim,

wainɨn igiam an itima a buigha bɨghasava ami.

20 Guizbangɨra kɨ mɨkemegh deragh uabɨ baragh, navir amɨrizim ikiam.

21 Kɨ tavɨn gɨn mangan kogham.

Nan navimɨn itir bizim, kɨ guizbangɨra bighɨvɨra aneghurigh a mɨkɨmam.

Kɨ gumazitam apezeper akar isɨngtɨzir tam a mɨkemeghan kogham.

22 Gumazamiziba akar isɨngtɨzibar me apezeperir arazim,

kɨ a gɨfozir puvatɨ.

Kɨ kamaghɨn damightɨ,

Godɨn nan ingarizim zuamɨra na gasɨghasigham.”

33

Godɨn arazir gumazamiziba akɨramim, Elihu an gun mɨgei

1 “Jop, kɨ datɨrɨghɨn nɨ mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨaba,

nɨ deravɨra kuarim atɨgh bar deravɨra da baragh.

2 Kɨ bar datɨrɨghɨra mɨgɨrɨgɨar kabar gun nɨ mɨkɨmasava ami.

3 Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kɨ nɨ mɨkɨmamin kabanang, nɨ da baragh kamaghɨn fogh,

kɨ Godɨn damazimɨn derazir gumazim,

egh nan navimɨn itir nɨghnɨziba, kɨ bighɨvɨra

deravɨra dar gun nɨ mɨkɨmam.

4 “Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn duam nan ingari,

egha uan ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdir amɨnim isa, na giveragha na gamizɨ,

kɨ angamɨra iti.

5 Jop, kɨ kamaghɨn ifonge,

gan mɨgɨrɨgɨar uariv soghamiba, nɨ deraghvɨra dagh nɨghnɨgh.

Nɨ nan damazimɨn tugh egh uan nɨghnɨzim mɨkɨm.

6 Godɨn damazimɨn ga magh gari.

A nguazimɨn vɨrara gan ingari.

7 Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan atiatingan markɨ.

Kɨ osɨmtɨzim nɨ danɨngan kogh, egh nɨ abɨnan kogham.

8-9  *“Kɨ kamaghɨn nɨn mɨgɨrɨgɨaba baraki.

Nɨ pamtem mɨgɨa ghaze,

‘Kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨgha,

Godɨn damazimɨn zue, ezɨ bizitamɨn osɨmtɨzim nan itir puvatɨ.

10  *Ezɨ God uan apanimɨn mɨn osɨmtɨziba na darɨghasa tuaviba buri,

mati a gumazir kurabagh ami mokɨn.

11  *A senɨn nan dagarimning ike,

a bar deravɨra nan daroriba ko kɨ amir bizibar gari.’

12 “Jop, nɨ oragh.

Mɨgɨrɨgɨar nɨ amizir kaba, da derazir puvatɨ.

Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ kamaghɨn nɨ mɨkɨmasa.

Godɨn fofozim ko gavgavim bar ekefe,

egha bar gumazamizibar fofozim ko gavgavim gafira.

13 Nɨ tizimsua akam God gasa ghaze,

a gumazamizibar mɨgɨrɨgɨaba ikarvazir puvatɨ?

14 E fo, God tuavir avɨribar uan akamɨn e mɨgei.

Ezɨ e gumazamiziba deragha an akam gɨfozir puvatɨ.

15  *“E dɨmagaribar uan mɨsiabagh akuir dughiabar,

God irebar guar avɨriba en akakasi.

16 Egha irebar kabar aven, e uan arazir kuraba akɨrasa,

an akar modoghav itim isa azenim gatɨgha nɨghnɨziba e ganɨdi.

Egha akar kam gamizɨ,

a en nɨghnɨzibar ikia gavgafi.

17 Egh arazir kamɨn a gumazamizibar anogoreghtɨ,

me arazir kurabar amuan kogham.

Egh uari fan kogham.

18 A kamaghɨn aghua, e arazir kurabar amutɨ,

en apaniba e mɨsoghtɨ e arɨghiregh mangɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam.

19 “Dughiar maba God gumazamizibar arazir kuraba akɨrasa arɨmariaba me ganɨdi,

ezɨ me mɨsiabagh irav ikia men aghariba aven mɨzaziba isi.

20 Me daghebar aman bar aghua.

Me bar ifongezir dagheba, me da isa me ganɨdi,

ezɨ me dar gari da mati bizir bar kurabara.

Ezɨ me dar aman ibura.

21 Me mɨkarziba suegha bar aghariba gui,

ezɨ men aghariba azenim gire.

22 Men ikɨrɨmɨrim bar gɨvasava ami,

ezɨ ovevemɨn enselba bar me agɨvasa me mɨzuai.

Ezɨ me Oveaghuezibar Nguibamɨn mangasava ami.

23 “Eghtɨ Godɨn enselɨn bar avɨrimɨn tongɨn enselɨn tam izɨ,

gumazir kamɨn akuragh, egh arazir aghuir a damuamimɨn gun a mɨkemegham.

24 Eghtɨ enselɨn kam, gumazir kamɨn apangkuvigh kamaghɨn Godɨn azangam,

‘Nɨ gumazir kamɨn apangkuvigh, aneteghtɨ an Oveaghuezibar Nguibamɨn mangan markɨ.

Kɨ uam a givezamin tuavim batogha gɨfa.’*

25 Eghtɨ gumazir kamɨn mɨkarzim ua gavgavigh igiamɨn otogham,

mati a fomɨra igiamɨn ikezɨ mokɨn.

26 Gumazir kam datɨrɨghɨn God ko mɨkɨmtɨ an a baragham.

God an akurazɨ an ovengezir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, a Godɨn damazimɨn izɨ an ziam fɨ bar akuegham.†

27 Egh gumazir kam bar akuegh ighiam bangɨ gumazamizir igharazibav kɨm suam,

‘Kɨ arazir aghuibar tuavim ataki, kamaghɨn kɨ arazir kuram gami.

Arazir kam bangɨn God ti ivezir bar kurar ekiatam na ikaragha na ganighai.

Ezɨ puvatɨ, a nan apangkuvigha kamaghɨn amizir puvatɨ.

28 A ua nan ikɨrɨmɨrim givese, ezɨ kɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn ghuzir puvatɨ.

Kɨ angamɨra ikiavɨra iti, egha aruemɨn angazangarimɨn gara bar akonge.’

29 “Guizbangɨra, dughiaba zurara God arazir kabar gumazamizibagh ami.

Dughiar pumuning, o pumuning ko mɨkezimɨn ghua dughiar avɨriba, a kamaghɨn amuavɨra iti.

30 A ua men ikɨrmɨribagh ivesi, ezɨ me Oveaghuezibar Nguibamɨn zuir puvatɨ.

Me angamɨra ikiavɨra iti, egha aruemɨn angazangarimɨn gara bar akonge.

31 “Jop nɨ datɨrɨghɨn oragh.

Kɨ mɨgɨrɨgɨar maba iti, kɨ dar nɨ mɨkɨmasa.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ akam dukuagh,

egh kuarim atɨgh deravɨra na baragh.

32 Kɨ kamaghsua bar ifonge, gumazamiziba fogh suam,

nɨ gumazir arazir kuratam gamizir puvatɨzim.

Egh nɨ mɨgɨrɨgɨa taba ikɨ mɨkɨmtɨ,

kɨ nɨ baraghasa.

33 Nɨ mɨgɨrɨgɨaba puvatɨgh,

egh nɨmɨra ikɨ na baragh.

Eghtɨ kɨ nɨn sure damutɨ,

nɨ fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim iniam.”

34

Elihu ghaze, Jop paza mɨgɨa akam God gasi

1 Elihu ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

2 “Ia nɨghnɨzir bar aghuiba itir gumaziba, ia bar deravɨra kuaribar arɨgh, nan akaba baragh.

Ia gumazir fofozir aghuiba itiba, ia na baragh.

3 Akatorim daghem apava a barasi, a bar isɨngiz o, a ikufi.

Kamaghɨra, kuarim mɨgɨrɨgɨam baragha a tuisɨsi, a deraz o, a ikufi.

4 E uari bagh mɨgɨrɨgɨaba tuisɨgh fogham,

manam dera, ezɨ manam ikufi.

5  *“Jop kamaghɨn mɨkeme, ‘An arazir kuratamɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ,

ezɨ God arazir aghuimɨn a gamizir puvatɨ.

6 A bizitamɨn osɨmtɨzim itir puvatɨgha arazir kuratam gamizir puvatɨ,

ezɨ God ti ghaze, a ifavarir gumazim,

egha bar a gasɨghasɨki.

Mati God uan barimɨn a gasezir duam, uam akumighan kogham.’

7 “Gumazir manatamra Jopɨn arazim damuam?

A puvɨra akaba God gasi, mati dɨpam ivemari.

8 Egha a uaghan gumazir kuraba koma arua,

me amir arazir kurabagh ami.

9 A ghaze, e God ifongezir arazibar amutɨ bizir aghuir manatam e bativam?

Ti puvatɨgham.

Kamaghɨn an arazir kurar kabagh ami.*

10  *“Kamaghɨn amizɨ, ia nɨghnɨzir aghuiba itir gumaziba ia na baragh.

Godɨn Gavgaviba Bar Itim arazir kuratam damighan kogham.

Bar puvatɨgham.

11  *A deravɨram en araziba tuisɨgha,

en arazir e amibar mɨraram, e ikarvasi.

12 Bar guizbangɨra, Godɨn Gavgaviba Bar Itim pazɨ gumazitam damighan kogham,

egh arazir kuratam damighan kogham.

13 Ezɨ tinara faraghavɨra nguazir kam gativagha gavgavim God ganɨngi?

Bar puvatɨ.

14 God uan navir averiamɨn aven uabɨ gɨnɨghnɨgh,

egh uan Duam ko an amɨnir angamɨra itir ikɨrɨmɨrim anɨdim, a uam aning inightɨ,

15  *biziba bar zuamɨram arɨmɨghiregham,

eghtɨ gumazamiziba uamategh nguazim gavagham.

16 “Jop nɨ oragh. Nɨ nɨghnɨzir aghuim ikɨ,

egh kuarim atɨgh na baragh.

17 Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, Godɨn Gavgavim Itim,

a ti deravɨra nguazir kamɨn gumazamizibagh ativagh men ganan kogham o?

Ezɨ manmaghsua, nɨ akam arazir aghuibagh amir God gasa ghaze,

a ti arazir kuram gamigha guizɨn arazimɨn gɨn mangan aghua?

18 Gumazir kɨnitam kamaghɨn atrivitam mɨkemeghan kogh suam,

nɨ atrivir bar kuram.

Egh gumazir aruatam kamaghɨn a mɨkemeghan kogh suam,

nɨ gumazir bar kuram.

19 God uabɨ gumazamizibar ingarizɨ, me an damazimɨn magh ghue.

A gari, gumazamizir biziba itiba, ko biziba puvatɨzir gumazamiziba, me bar moghɨra magh ghue.

20 A gumazamiziba bar me gamima, me zuamɨram ariaghiri,

gumazamizir ziar ekiaba itiba o gavgavir ekiaba itir puvatɨziba, me pura biziba.

Dɨmagarir arɨzimɨn, a me gami me dɨgavir kuram gamima,

a uabɨ uan gavgavimɨn men ikɨrɨmɨriba gefi.

21  *“E managh zui, Godɨn damazim en araziba bar dar gari.

Dughiaba bar, an damazim deravɨra en daroribar garavɨra iti.

22  *Dɨmagarir bar mɨtater pɨzi tam ikɨtɨ,

Godɨn damazimɨn arazir kurabagh amir gumazamiziba ti an aven modogham o?

23 God en arazir kurabagh fogha gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, a da tuisɨghamin dughiatam amɨsɨvan markɨ.

24 Dughiar a gumazir dapaniba gevim,

a men arazibagh fofoghasa ingarir puvatɨ.

A men arazibagh fogha gɨfa,

a pura me batogha, gumazir igharaziba men danganibagh arɨsi.

25 A men arazir kurabagh fogha,

kamaghɨn a dɨmagaribar me agɨva me dɨkabɨri.

26 A gumazir kaba amizir arazir kuraba bangɨn,

gumazamizir igharaziba ganasa, a men damazibar me gasɨghasɨsi.

27 A fo, me akɨrim ragha a gasaragha, an Akar Gavgavibar gɨn mangan aghua.

Kamaghɨn amizɨ, a me gasɨghasɨsi.

28 Me onganarazibagh amir gumazamiziba paza me gami,

ezɨ me Godɨn deima, a men ararem barasi.

29-30 God nɨmɨra ikɨ bizitam damuan koghtɨ,

tinara suam God arazir kuram gami?

Egh a uan guam modoghtɨ, tina an boroghɨn mangɨ an guamɨn ganam?

Bar puvatɨ.

God gumazamiziba ko kantribagh ativagha bar dar gari,

eghtɨ gumazir kuratam atrivimɨn otoghan kogh, egh gumazamizibagh asɨghasɨghan kogham,

mati gumazim asɨzimɨn suighasa azuazimɨn ingari.†

31 “Ian tinara orazi Jop kamaghɨn God mɨkeme,

‘God osɨmtɨziba na garɨzima kɨ da ateri,

egh kɨ uam arazir kuratam damighan kogham.‡

32  *God bizir kɨ fozir puvatɨziba, da nan akaghtɨ,

kɨ arazir kuratam damigh, egh bar moghɨra da ategham.’

33 “Jop, nɨ God amir bizibagh ifongezir puvatɨ.

Nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ,

nɨ uabɨ ifongezir biziba God dar amuam.

Nɨ uabɨ uabɨ tuisɨgh, egh arazir manamɨn gɨn mangɨ a damusɨ, nɨ a damu.

Kar nan ingangarim puvatɨ.

Arazir manam nɨn deraghtɨ,

nɨ datɨrɨghɨn fofozir aghuarir kamɨn gun e mɨkɨm.§

34 “Kɨ gari, gumazir fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim itiba,

me nan akar kam baregh suam,

35 ‘Jop pura bizibav gei, ezɨ an mɨgɨrɨgɨaba derazir puvatɨ.

A deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha mɨgei.’

36 Jop gumazir arazir kurabagh amibar mɨn bizibav gei.

Ezɨ nan ifongiam kamakɨn,

God kamaghɨra a damu mangɨvɨvra ikɨtɨ a fogh suam,

a mɨgɨrɨgɨar kabar amuvɨra ikiam, o ti puvatɨgham.

37 Jop arazir kuram gamigha,

arazir kam gisɨn Godɨn akaba batosi.

A en tongɨn ikia en mɨgɨrɨgɨaba batogha,

egha atara akaba God gasi.”

35

Elihu ghaze, Jopɨn akaba ikufi, egh an atari

1 Elihu mɨgɨavɨra ua kamaghɨn mɨgei:

2 “Jop nɨ ghaze, nɨn arazim dera,

egha Godɨn arazim gafira.

Nɨn mɨgɨrɨgɨar kam ti deraz o, puvatɨ?*

3  *Nɨ uaghan ghaze, kɨ arazir kuratam damighan koghtɨ,

bizir kam manmaghɨn nan akuragham?

Egh uaghan bizir aghuir manatam na bativam?

4 “Jop, kɨ datɨrɨghɨn nɨ ko nɨn namakabar akaba ikarvaghasa.

5 Nɨ kogh pɨn deraghvɨra overiamɨn itir ghuariabar gan.

Da bar pɨn mar iti.

Kamaghɨra, God bar pɨn iti.

6  *Nɨ arazir kuratam damigh, egh nɨ a gasɨghasighan kogham.

Nɨ arazir kurar avɨrim gami, ezɨ da pura bizim.

7 Egh nɨ zurara arazir aghuibar amutɨ,

da manmaghɨn an akuragham?

Nɨ arazir kuraba puvatɨgh,

egh tuavir kamɨn, nɨ bizir aghuir manatam isɨ God danɨngam? Puvatɨgham.

8 Arazir kurar nɨ amiba, da gumazamiziba eraram asɨghasɨsi.

Ezɨ arazir aghuir nɨ amiba, da gumazamizibaram akurvasi.

9 “Gumazir gavgaviba gumazamiziba dɨka me abɨri.

Ezɨ gumazir kaba uarir akurvaghasa bar pamten gumazir ekiar aghuibar diava arai.

10 Ezɨ gumazitam kamaghɨn deir puvatɨ,

‘Godɨn Nan Ingarizim, a managh iti?

A dughiar kurabar gavgavim en navibagh anɨdima,

e bar akuegha ighiabagh ami.

11 God fofozir aghuarim gumazamizibagh anɨngizɨ, me asɨzir atiaba ko kuarazibagh afira,

egha akurvazim bagh, a bagh mangan aghua.’

12 Guizbangɨra, gumazamiziba akurvazim bagha Godɨn diava arai.

Ezɨ me gumazir uarira uari feba ko arazir kurabagh amiba,

God men dɨmdiaba barazi puvatɨ.

13 Men nɨghnɨziba derazir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, me puram an diava arai.

Eghtɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim, men dɨmdiaba baraghan kogham.

14  *Jop, nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Nɨ Godɨn garir puvatɨ.

Nɨ uaghan ghaze,

nɨ dughiar bar ruarimɨn a mɨzuaima,

a kotɨn aven nɨn azangsɨzim akɨrizir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ Jop, God ti nɨn dɨmdiam bareghan kogham.

15  *Nɨ uaghan kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

God ivezir kuram isa gumazir arazir kurabagh amibagh anɨdir puvatɨ.

Egha men arazir kurabagh nɨghnɨzir puvatɨ.†

16 “Jop pura bizibav gei, ezɨ an mɨgɨrɨgɨaba derazir puvatɨ.

A deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha, pura bizibav gei.”

36

God e akɨrasa osɨmtɨziba e ganɨdi

1 Elihu ua kamaghɨn mɨgei:

2 “Jop, kɨ mɨgɨrɨgɨar maba gavgavim ua Godɨn akam danɨngamiba ikiavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nɨmɨra ikɨtɨ, kɨ tong uam nɨn sure damika.

3 Fofozir aghuir avɨriba nan navim gizɨfa.

Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ kamaghɨn nɨn akakaghasa, Godɨn Nan Ingarizim,

a zurara voroghɨra itir arazibagh ami.

4 Bar guizbangɨra, kɨ akar ifavaritam gamir puvatɨ.

Kɨ fofozir gumazimɨn mɨn, nɨ ko iti,

ezɨ nan fofozim gumazir igharazibar fofoziba bar dagh afira.

5 “Nɨ oragh! God gavgavir bar ekiam iti,

egha a uan fofozimɨn gavgavimɨn, a ifongezir biziba bar dagh ami.

Egha a gumazamizibar aghuazir puvatɨ.

6 Arazir kurabagh amir gumazamiziba, a men ganɨva men amamangatɨghtɨ, me dughiar ruarimɨn ikian kogham.

Egha onganarazir gumazamiziba, a men akurvagha men osɨmtɨziba akɨri.

7 God gumazir an damazimɨn deraziba, a deravɨra men gara me geghufi,

ezɨ gumazamizir kɨniba ziar ekiam me ganɨdi,

mati me atrivibagh ami.

8-9 Eghtɨ dughiar kuram otoghtɨ, osɨmtɨzim gumazamiziba ikegham,

mati me senba ko beniba gumazimɨn soroghafariba ike.

God kamaghɨn men akagha ghaze,

Me uarira uan ziaba fava arazir kurar avɨribagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, dughiar kuram me batifi.

10 A me gamima, me deravɨram akaba barasi.

Egha uam arazir kurabar amuan men anogorosi.

11 Me an akaba baragh an apengan ikɨ,

egh dughiabar zurara navir amɨrizim ko dabirabir aghuim ikiam.

12 Me oraghan aghuaghtɨ, apaniba me mɨsueghtɨ,

me arɨmɨghiram.

Egh me uari foghan kogham,

bizir tizim me bato.

13 “Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨziba,

an osɨmtɨziba me garɨzir dughiabar,

me Godɨn anɨngagha,

uarir akurvaghasa an azangsɨzir puvatɨ.

14 Me aghumsɨzir arazibagh amir gumazamizibar tongɨn ikia,

egha igiabaram ovei.

15 God gumazamizibagh amima, me osɨmtɨziba ko mɨzaziba isi.

Arazir kamɨn, God arazir aghuibar amuasa gumazamizibar sure gami,

egha tuavir kamɨn a ua me isi, ezɨ me deravɨra iti.

16 “Jop, nɨ gan, nɨ datɨrɨghɨn osɨmtɨzir ekiam atera atam ovenge.

Ezɨ God ua nɨ iniasa bar ifonge,

egh nɨ damightɨ, nɨ deravɨra daperagh fɨrighɨrɨgham.

Eghtɨ a dagher bar aghuiba ko biziba nɨ danɨngam.

17 Ezɨ datɨrɨghɨn God nɨn gari,

nɨ mati gumazir arazir kurabagh amim,

egha nɨ isa kotiam gatɨgha osɨmtɨzim nɨ ganɨngi.

Ezɨ nɨ manmaghɨn osɨmtɨzir kam gitagham? Ti puvatɨgham.

18 Kamaghɨn nɨ deraghvɨra ganigh, nɨn anɨngagharim nɨ damutɨ, nɨ God dɨpovan markɨ.

Egh nɨ ua suam, nɨ uabɨ givezamin ivezim a bar ekefe, egh nɨ God ateghan markɨ.

19 Nɨn bizir avɨriba ko nɨn gavgavim,

datɨrɨghɨn nɨn osɨmtɨzir kam agɨvaghan kogham.

20 Nɨ dɨmagarim otivsɨ puvɨra nɨghnɨghan markɨ,

kar gumazamiziba zuamɨra puvarɨghamin dughiam.

21 Nɨ faragha arazir kurabagh ami.

Bizir kam bangɨn nɨ foghasa, God osɨmtɨziba nɨ ganɨngi.

Kamaghɨn nɨ ua bagh ganigh,

nɨ uam arazir kuratam bar an aven mangan markɨ.*

22 “Nɨ deravɨram oragh. God gavgavir ekiam ikia bar pɨn ti.

Egha a tisan bar aghuim.

Tina ua an mɨn en sure damuam?

Bar puvatɨ.

23 Tinara God damuamin bizibar a mɨkɨmtɨ, a adar amuam?

Egh tina kamaghɨn a mɨkɨm suam, ‘God, nɨ arazir kuram gami?’

Gumazitam kamaghɨn mɨkemeghan kogham.

24 Gumazamiziba God ingarizir bizibar gara,

egha onger akabagh amua an ziam fe.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ uaghan an ziam fɨ.

25 Gumazamiziba bar God amizir bizibar gani,

egha me saghon ikia deragha dagh fozir puvatɨ.”

Godɨn fofozim ko gavgavim bar pɨn iti

26 Elihu ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“E manmaghɨn God gɨfogham, a bar ekevegha bar pɨn iti.

E uaghan manmaghɨn an azenibagh fogham. Bar puvatɨgham.

27 A nguazir kamɨn dɨpam isa ghuavanaga a gamima,

an amozimɨn oto.

28 Egha amozir ofɨziba ko ghuariar overiamɨn itiba,

izaghira nguazim gizima, gumazamiziba dɨpar avɨrim isi.

29 E kamaghɨn fozir puvatɨ, ghuariar manaba ekevegha overiam avara,

mati Godɨn Purirpenim.

E fozir puvatɨ,

arariba manmaghɨn ghuariabar apengan ikia tɨngazi.

30 God onɨmaribagh amima, da tintinimɨn danganiba bar dar taghtasi.

Egha ongarir konim avarazɨ, a mɨtarmemɨn aven iti.

31 God ghuariaba ko amozibagh atifa, egha arazir kamra a gumazamiziba bar me gativagha deravɨra men gari.

Egha amozim gami an azenibagh izima gumazamiziba dagher avɨriba iti.

32 An uan dafarimningɨn onɨmarim korogha,

afuzimɨn mɨn, bizir a inivasa ifongezim ginifi.

33 Arariba tɨngazima, e fo, amɨnim ko amozim otogham.

Ezɨ bulmakauba uaghan fogha arazir mabagh ami.”

37

1 “Arariba dagarvazima, kɨ nɨsi,

ezɨ nan dɨghorim na ginifi.

2 Ia araribar dagarvaziba baragh.

Mar Godra pamten dɨa mɨgei.

3 An onɨmaribagh amima,

da taghtagha overiamɨn danganiba bar dar zui.

Egha nguazir kamɨn apɨnir mamɨn ikegha apɨnir mamɨn ghu.

4 Ezɨ e gɨn orazi, a pamten dɨa mɨgei, ezɨ e an gavgavim barasi.

God kamaghɨn amima onɨmarim taghtagha tintinibar zui.

5 “Godɨn tiarim, mati ararim dagarvasi,

a bar igharagha ghugha an ararem bar dera.

Egha an amir biziba bar, en nɨghnɨzibagh afira.

6 A mɨgeima aisɨn amozim nguazim giri.

A mɨgeima, amozir bar ekiam nguazir gizi.

7 Arazir kamɨn, a gumazamizibar amutɨ me ingaran kogham.

A kamaghɨn damutɨ, an amir biziba,

gumazamiziba deragh dagh fogham.

8 Dughiar kamɨn asɨzir atiaba,

uan danganibar mangɨ mongegh ikiam.

9 Amɨnir gavgaviba uan danganibar ikegha izi.

Egha amɨnir ekiar kaba orangtɨzim inigha izi.

10 God uan akatorimɨn amɨnim giverazɨ ais otifi.

Egha dɨpar ekiabagh amima, da aisɨn mɨn otiva bar gavgafi.

11 A dɨpar avɨrim isa ghuariar ekiabar aven da akufi,

ezɨ onɨmariba dar tongɨn ikia taghtagha tintinibar zui.

12 God uabɨ mɨgeima, ghuariaba ighuagha arui.

Da ghua gumazamiziba itir danganibar, God damuasa mɨkemezir bizibagh ami.

13 God kamaghsua amozim amadi, dughiar maba a gumazamizibar arazir kuraba akɨrasa,

egha dughiar maba, a men apangkuva arazir aghuim me damuasa.

14 “Jop, nɨ kuarim atɨgh nɨmɨra ikɨ puram oragh,

egh God amir bizir ekiar igharagha garibagh nɨghnɨgh.

15 God Akar Gavgavim ghuariabagh anɨngizɨ, onɨmariba dar aven ikia taghtagha tintinibar zui.

Nɨ ti kamaghɨn foz, o?

16 God overiamɨn ghuariaba guizɨ, da pura guighav iti.

A ghuariabagh amir arazir kam, nɨ ti a gɨfoz, o?

God fofozir avɨriba ikia, dɨgavir kuram gamir arazimɨn, ingangarir aghuir kabagh ami.

Ezɨ nɨ fofozir kamaghɨn garim puvatɨ.

17 Nɨ korotiam aruzɨ, amɨnir fefer sautɨn amadaghan izim nɨ gamima,

doriba nɨn azima, nɨ bar puvɨra sokosi.

Nɨ manmaghɨn amɨnir fefer kamɨn tɨvagham.

Bar puvatɨgham.

18 God overiamɨn ingarigha, a isa an danganimɨn anetɨzɨ, a ikia gavgafi.

Ezɨ overiam mati guabar garir bizimɨn mɨn iti, me brasɨn ganganir kamɨn ingari.

Ezɨ nɨ ti Godɨn akuragh kamaghɨn bizitamɨn ingarigham?

Bar puvatɨgham.

19 En nɨghnɨziba derazir puvatɨ, mati e mɨtatemɨn aven iti,

ezɨ e manmaghɨn nɨghnɨgh egh God ko mɨkɨmam?

Kamaghɨn amizɨ, nɨ mɨgɨrɨgɨar e God mɨkɨmamibar en sure damuam o puvatɨ?

Ti puvatɨgham!

20 God oraghtɨ, kɨ mɨgɨrɨgɨam an ikɨtɨ, a ti kuarim atɨgh na baragham, o?

A ti mɨghɨgh nan akabagh nɨghnɨghan kogham.

Gumazitam ti bar onganigh, God a mɨsueghtɨ, an aremeghsɨ kamagh mɨkɨmam.

Ti bar puvatɨgham.*

21 “Amɨnim ghuariabagh ivarazɨ, overiam bar zuegha itima,

aruem bar deravɨra isira,

ezɨ e an angazangarimɨn ganan iburaghburaki.

22 Nɨ gan, Notɨn amadaghan angazangarir ekiam overiamɨn oto,

an ganganim mati gol.

Kar God uabɨn kurkegha,

uan angazangarim ko gavgavim sara izi,

ezɨ gumazamiziba an gara puvɨram atiati.

23 Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a bar pɨn iti,

eghtɨ e an boroghɨn mangan kogham.

A gavgavir ekiam iti, egha guizɨn araziba ko arazir aghuibara gɨn ghua,

puram e abɨrir arazim gamir puvatɨ.

24 Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba an atiati.

Ezɨ gumazir uarira uari feba ghaze, me fofozir avɨriba iti,

God gumazir kaba barazi puvatɨ.”

Ikiavɨra Itir God, Jopɨn akam ikara

38

(Sapta 38--39)

Bizir God amiziba, Jopɨn fofozim gafira

1  *Ikiavɨra Itir God amɨnir ekiam ko amozimɨn aven ikia kamaghɨn Jopɨn akam ikaragha ghaze:

2 “Jop, nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim puvatɨ.

Nɨ bar manmaghɨn garir gumazim,

egha nɨ fofoziba puvatɨgha tintinibar mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami?

3 Nɨ datɨrɨghɨn guizɨn gumazimɨn mɨn tugh.

Eghtɨ kɨ azangsɨzibar nɨ damutɨ, nɨ nan azangsɨziba ikarvagh.

4  *“Jop, dughiar kɨ nguazir kamɨn ingara egha gavgavim an mɨngarim ganɨdimɨn, nɨ managh ike?

Nɨ bizir kaba deragh dagh fogh na mɨkɨm.

5 Tinara, deraghvɨra nɨghnigha nguazir kamɨn mɨtaghniaba arɨki?

Tinara benim inigha nguazir kam garɨgha, an ruariba ko arozibar ababanibagh amuagh arui?

Nɨ ti bizir kabagh foz o?

6 Gavgavim nguazir kam danɨngamin guarir akɨniba, managh mɨtivighav iti?

Ezɨ tinara dagɨar, nguazim isɨn ikɨ, gavgavighamibar ingari?

7 Ingangarir kam otozir dughiamɨn, mɨkoveziba an ganigha bar akongegha ighiabagh amima,

enselba dia bar akonge.

8  *“Dughiar ongarim nguazim abigha azenan otogha anadimɨn,

tinara an tiar akam asarazɨ,

a itir danganimra iti,

ezɨ aperiam otozir puvatɨ?

Kɨrara, kɨ bizir kam gami.

9 Dughiar ongarim igiamram otozimɨn, kɨrara ghuariaba isa, anevara,

mati amebam inim isa uan borir iririvim gike.

Kɨ mɨgharir pɨziba isa ongarim avarazɨ,

mɨtarmer bar ekiam anevara.

10 Kɨrara ongarimɨn mɨtaghniam atɨgha, an mɨriabar dɨvazir gavgavibar mɨn a da ase,

eghtɨ ongarim anebigh aven mangɨva avegham.

11 Kɨ ongarim mɨgɨa ghaze,

‘Nɨ ongarir ekiam, nɨ dɨkav bar pɨn mavanang dɨpɨr izɨ kaghɨra tugh.

Nɨ mɨtaghniar kam fagh vongɨn mangan markɨ.’

12 “Jop, nɨ ti pura mɨgeima amɨnim tira?

Nɨ ti dughiabar vaghvagha mɨzarazibar dughiabar bori?

13 Mɨtarmem mati inir mɨtiar ekiamɨn mɨn dɨmagarimɨn nguazim ave,

ezɨ gumazir kuraba mɨtarmemɨn aruava arazir kurabagh ami.

Nɨ ti dughiatamɨn mɨzarazim mɨkemezɨ an otogha mɨtarmem batoke,

ezɨ gumazir kuraba dɨgavir kuram gamigha tintinibar are?

14 Mɨzarazimɨn, aruem angazangarim bizibagh anɨdima da bar azenara iti,

ezɨ bizir dɨmagarimɨn mongeziba, e deravɨra dar gari.

15 Aruemɨn dughiam, gumazir kuraba mɨtatemɨn uan arazir kuraba amir puvatɨgha,

gumazamizibagh asɨghasɨghamin gavgavim puvatɨ.

16 “Jop, nɨ ti ongarir dɨkɨnim giraghugha, an ganiz o?

Egha dɨpaba an otivi danganibar ganiz o?

17 Oveaghuezibar Nguibar mɨtarmemɨn aven itim,

nɨ ti ghua an tiar akamɨn ganiz o?

Ti puvatɨ.

18 Nguazir kam bar ekefe, ezɨ nɨ ti an mɨtaghniaba bar dagh fogha mati?

Nɨ fogh na mɨkemegh.

19 “Jop, nɨ managh mangɨva, angazangarim otivir danganim bativam?

Egh nɨ managh mangɨva, mɨtarmem otivir danganim bativam?

20 Nɨ angazangarim ko mɨtarmem mangamin tuavim,

ko aning uamategh izamin tuavim, nɨ ti aningɨn akagham?

21 Jop, kɨ angazangarim ko mɨtarmemɨn ingaramin dughiam, nɨn amebam ti nɨ bategha gɨfa.

Kamaghɨn nɨ aningɨn danganim gɨfo.

22 “Jop, nɨ ti ghua ais ko aisɨn amozim itir danganimɨn ganiz o?

23 Kɨ dar ingarizɨ, da pazɨ gumazir igharaz darazi damu, me mɨsoghamin dughiam mɨzuai.

24 Tuavir onɨmarim taghtagha tintinibar zuim, nɨ ti a gɨfo,

a managh iti?

Egha nɨ ti fo, amɨnim aruem anadi naghɨn managh ikegha iza tintinibar nguazimɨn zui?

25 Tinara amozir ekiam bagha tuavim atɨzɨ, a nguazimɨn izaghiri?

Tinara ararir tɨngazir kaba bagha overiamɨn mangamin tuavim atɨ?

26 Tina amozibagh amima,

da gumazamiziba puvatɨzir danganiba ko nguazir mɨdiaribagh izi?

27 Nguazir kam faragha pura iti, ezɨ temeba ko graziba an puvatɨ.

Ezɨ datɨrɨghɨn amozim a gamizɨ,

grazir bar avɨrim nguazir kamɨn otifi.

28 “Jop, dɨmagarimɨn ghuariam ko amozim ti afeziatam iti, o puvatɨ?

29 Ezɨ tina ais ko aisɨn amozimɨn amebar aning batezim?

30 Ais irir dughiamɨn dɨpaba gavgavigha dagɨabar mɨn iti.

Egha ais bar ongarim avara.

31  *“Jop, nɨ gavgavim ikɨ mɨkovezir taba akuvaghtɨ, da overiamɨn itir danganir vamɨran ikiam?

Egh nɨ mɨkovezir bar avɨrir kam ikezir benim fɨrigh me ateghtɨ, me tintinibar mangam?

Ti puvatɨgham.

32 Mɨkovezir bɨzir kaba, nɨ ti tuavim dar akakagh,

egh azeniba vaghvagh dughiar manamra da otivasa, nɨ dav gei?

33 Nɨ ti overiamɨn bizir a damuasa mɨkemezibagh fogham o?

Egh nɨ ti nguazimɨn itir bizibar amightɨ, da uaghan arazir kabar gɨn mangam?

Ti puvatɨgham.

34 “Nɨ ti ghuariabar dɨmtɨ, da nɨ baregh amozir ekiam amadaghtɨ,

a nɨ girɨ aperiamɨn mɨn otogh nɨ avaragham o?

35 Egh nɨ managh mangɨsɨ onɨmarim amangtɨ,

a ti kamaghɨn nɨ mɨkɨmam,

‘Kɨ nɨn ingangarim damuasa pura iti.’

36 Aperiam otivamin dughiam,

tina fofozir aghuim kuarazibagh anɨdi?

Tina fofozim tuaribagh anɨdima,

amɨnim tiasava amir dughiamɨn, da ati?*

37 Tina ghuariaba bar da mengamin fofozim iti?

Ghuariaba mati nguazir mɨneba overiamɨn iti,

ezɨ tina da fusfughtɨ amozim izighiram?

38 Eghtɨ nguazimɨn mɨnemeniam ua porogh gavgavigham.”

Tina fofozim kuaraziba ko asɨzibagh anɨngi?

39-40 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Jop, laionba uan mogomer danganiba ko toribar ikia mɨzuai itima,

nɨ ti asɨzibagh ami da roghɨra izima, laionba dav sogha da apa,

uan mɨtiriaba agefi?

41 Ezɨ kuarazir kotkotba, dagheba puvatɨgha puram arua dagheba burir dughiaba, ko men nguziba daghem bagha nan deir dughiaba,

tinara dagheba me ganɨdi?

Kɨrara.”

39

1 “Nɨ ti fo, azenibar dughiar manamra, mɨghsɨamɨn itir memen amebaba oti?

Nɨ ti garima, asɨzir dian amebaba uan nguziba bati?

2-3 Nɨ ti foghama, iakɨnir manabara, memen nguziba ko dian nguziba amebabar navibar aven iti?

Egha nɨ ti fo, dughiar manamra memen amebaba uan teviba apɨra nguziba bati?

4 Meme ko dian nguzir kaba uan amebaba ko, tuziba ko ruaribar ikia ekevegha gavgafi.

Me ekevegha gɨvagha, uan amebaba ategha bar ghue.

Egha ua izir puvatɨ.

5 “Tina donkin atiabar beniba fɨrizɨ,

da uan ifongiabar gɨn ghua pura tintinibar zui?

6 Kɨ danganir gumazamiziba ikia ingarir puvatɨzir isa me ganɨngi,

kar danganir grazir aghuiba aghuir puvatɨzim, kar amangsɨzir avɨrim itir nguazir kuram.

7 Donkin atiaba fo, me nguibar ekiabar ikɨtɨ gumazamiziba benibar me ikɨva, ingangarim damusɨ pamten me dagarvagham.

Kamaghɨn me akɨrim ragha nguibar ekiamɨn nɨgɨnim ko dagarvazibagh asara.

8 Egha me pura mɨghsɨabagh arua,

egha damasa terafariba ko graziba buri.

9 “Jop, bulmakaun atiaba ti nɨ bagh ingangarim damuam o?

Egh dɨmagarimɨn da ti izɨ nɨn bulmakaubar dɨpenim dakuam o?

10 Nɨ ti benim bulmakaun atiam dafagh a damutɨ, a bizir osɨmtɨzibagh ekuam o?

O nɨ a damutɨ, a ter otevim kurvagh nguazim abɨgh nɨn azenimɨn ingaram?

11 Nɨ fo, bulmakaun atiam gavgavir ekiam iti,

ezɨ nɨ ghaze, a nɨn akuragh nɨn ingangarir ekiabar amuam?

12 Nɨ ghaze, a mangɨ nɨn azenimɨn witɨn aniziba inigh izɨ,

nɨn danganir witɨn mɨsevibav sogha da amɨsevimɨn izam o?

13 “Poneba* bar akongezir dughiaba, me uan avɨziba onava dav sosi.

Egha me kuarazir benibar mɨn avɨzir ekiaba ko arɨzir aghuiba itir puvatɨ.

Nɨ ti men gara me gɨfo?

14 Poneba uan aroriaba pura nguazimɨn dar atɨgh, egh da ategh mangɨgham,

ezɨ nguazim fefem dagh anɨdi.

15 Egha da tong kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ,

gumazitam, o asɨzitam da dɨkaragham.

16 Poneba deravɨra uan aroriabagh amir puvatɨ,

da mati poner igharazim otezir aroriabar mɨn dagh ami.

Da kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, dar aroriaba ikuvightɨ,

dar ingangarir ekiar aroriaba batim pura mangɨgham.

17 Kɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim dagh anɨngizir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, da arazir kabagh ami.

18 Ezɨ da dɨkavigha ivemarir dughiabar, da bar puvɨra ivemara, uan avɨziba pamten dav sogh,

egh hos ko, gumazir a gaperazim gafiragham.”

19 “Jop, nɨ ti gavgavim hoziabagh anɨdi? Egha nɨ ti arɨzir ruariba, dar tuebagh arɨsi?†

20 Nɨrara ti hoziabagh amima, da odezibar mɨn bar pɨn uari akuri?

Hoziaba bar puv avɨghagha pamten arai, ezɨ men arareba atiatim gumazamizibagh anɨdi.

21 Men gavgavir ekiam me gamima, me bar akongegha

pɨn uari akura, egha sueroghofariba nguazim mɨsosi.

Egha mɨdorozim bagha pamten ivemara zui.

22 Hoziaba atiatir puvatɨgha, nɨghnɨzir avɨribagh amir puvatɨ. Mɨdorozir ekiam a pura bizim,

da akɨrim a gasaraghan kogh, arɨ mangɨ modoghan kogham.

23 Da mɨdorozir gumaziba atera ivemarima, men barir mɨtariba tɨngazi,

ezɨ afuzir ruarir gumaziba suighiziba aruem dagh amima, da taghtasi.

24 Me sɨgham givir dughiam, hoziaba pura nɨmɨra itir puvatɨ,

dar naviba dɨkavima, da mɨsoghasavɨra amua

egha ivemara zui.

25 Me sɨgham givir dughiam, hoziaba arai.

Da tɨghar mɨdorozimɨn boroghɨn mangam, da saghon ikiavɨra ikia mɨdorozimɨn mughuriam barasi.

Egha hoziaba mɨdorozir gumazibar dapaniba barazima, me pamten mɨdorozir gumazibar dei,

ezɨ mɨdorozir gumaziba mɨsoghasa pamten dɨa mɨgei.

26 “Kuarazir isaba, nɨ ti fofozim ko nɨghnɨzim dagh anɨngizɨ, da overiamɨn mɨghagha arua,

egha dɨkava uan avɨziba onava mɨgha sautɨn amadaghan zui?

27 Kuarazir bagaba ti nɨ mɨzuai, nɨ dav kemeghtɨ,

da mɨghsɨabar mavanang pɨn uan mɨkonibar ingaram?

28 Da mɨghsɨabar ghua dagɨar ekiaba itir danganir kurabar, uan mɨkonibar ingari.

Danganir kurar kaba, kar dar danganir mogomer gavgaviba.

29 Da uan danganir kabar ikia deravɨra saghon mar asɨzibar gari.

30  *Ezɨ bagabar nguziba, asɨzir kabar ghuzibar amasa bar ifonge.

Mɨdorozimɨn dughiamɨn gumazir kuaba tintinimɨn nguazim girav itima,

bagaba iza danganir kamɨn uari akufi.”

Jop God mɨgei

40

(Sapta 40:1-5)

Godɨn azangsɨziba, Jop da ikarvaghan ibura

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jopɨn azai:

2 “Jop, kɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨn mɨgɨrɨgɨaba na ko mɨsosi?

Egha nɨ akam na gasa ghaze, kɨ arazir kuram gami.

Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ nan azangsɨziba ikarvaghasa kɨ nɨ mɨzuai.”

3 Jop kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ikara:

4 “Kɨ pura bizir kɨnim.

Kɨ manmaghɨn nɨn akaba ikarvagham?

Kɨ akam dukuagh nɨmɨra ikiam.

5 Kɨ mɨgɨrɨgɨar bar avɨrim gami,

kamaghɨn amizɨ, kɨ ua mɨkɨman kogham.”

God, Jopɨn mɨgɨavɨra iti

(Sapta 40:6--41:34)

Jop guizɨn gumazimɨn mɨn tuivasa, God a mɨgei

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God amɨnir ekiam ko amozimɨn aven ikia, kamaghɨn Jopɨn akam ikaragha ghaze:

7 “Jop, nɨ guizɨn gumazimɨn mɨn tugh,

eghtɨ kɨ bizibar nɨn azangsɨghtɨ, nɨ nan akaba ikarvagh.

8  *Nɨ mɨgɨa ghaze, nɨn araziba derazɨ nɨ gavgafi.

Egha nɨ tizimsua akam na gasa ghaze,

kɨ arazir aghuim gamir puvatɨ?

9 Nɨn gavgavim ko nan gavgavim ti magh ghu?

Kɨ pamtem mɨgɨa araribar mɨn dagarvasi.

Ezɨ nɨ ti uaghan nan mɨn damuam?

10 “Nɨ kamaghɨn otivsɨ, nan danganim inigh, egh nan atrivimɨn kurkazir aghuiba inigh dar aghuigh,

egh ziar ekiam inigh gumazamizibagh ativagh,

bar men pɨn ikɨ.

11 Egh nɨ gantɨ gumazamiziba uan ziaba fɨtɨ,

nɨ puv men anɨngaghɨ bar me abɨnigh.

12 Nɨ gumazamizir akaba batozibar gan me dɨkabɨn.

Egh gumazamizir arazir kurabagh amiba,

me itir danganibara, zuamɨra bar me dɨkɨ me mɨrmɨrigh.

13 Egh Oveaghuezibar Nguibamɨn, kalabuziar danganimɨn me arɨkigh.

Egh me isɨ nguazir torim datɨghtɨ,

gumazamizir igharaziba ua men ganan kogham.

14 Nɨ bizir kabar amightɨ, kɨ nɨn ziam fɨ suam,

nɨ uan gavgavimɨn gumazir arazir kurabagh amiba, abɨragha bar me agɨfa.”

God uabɨra, asɨzir bar gavgavim hipopotamus gativagham

15 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Jop, nɨ mangɨ asɨzir bar gavgavim hipopotamusɨn gan, da bar ekefe.

Kɨ uabɨ dar ingarizɨ moghɨn uaghan nɨn ingari.

Hipopotamusba bulmakaubar mɨn graziba ko ter afariba api.

16 Dar namnaba bar ekevegha bar gavgafi.

Dar naviba ko akɨriba uaghan bar gavgafi.

17 Dar ipeba tuivigha gavgafi, mati sidan temeba,

ezɨ dar soroghafariba gavgavir ekiam iti.

18 Dar aghariba bar gavgafi, egha mati brasɨn gavgavimɨn ingarizir ainba.

Dar soroghafariba bar gavgafi, mati ainɨn oteviba.

19 Kɨ God, kɨ ingarizir asɨzibar tongɨn, hipopotamusba bar me gafira.

Kɨ dar ingari, egh kɨrara dar gavgaviba abɨnam.*

20 “Hipopotamusba apir graziba, da mɨghsɨabar iti.

Danganir kaba, asɨzir atiaba uarigh ikararagha arui.

21 Hipopotamusba temer dɨkoniba itibar apebabar irav iti,

egha danganir dakarabar, ighurunir povibar modi.

22 Egha da temer dɨpar mɨriabar itibar aguabar apengan mogava avughsi.

23 Aperiam otogh pamten ivemartɨ, da atiatingan kogham.

Aperiam Jordanɨn Fanemɨn otogh, bar izɨvagh dar akatoribar aven mangɨtɨ, da pura uarir asugh nɨmɨra ikiam.

24 Tinara dar suiragh da ikegham?

Tinara azuazimɨn ingarigh, benibar dar atinibar afeghtɨ, da kalabuziamɨn ikiam?

Ti puvatɨgham.”

41

Ongarimɨn itir goar bar ekiam, an asɨzibar atrivimɨn iti

1  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Jop, nɨ ti akezim akunigh ongarimɨn itir goar ekiar kamɨn guragham?

Nɨ ti an mɨzem benir gavgavimɨn a ikegham?

2 Nɨ ti an atinim benir gavgavim a dafagh a gekuigh mangɨgham?

Egh nɨ ti uaghan akezim isɨ an aghozim dafagham?

3 Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi?

Nɨ ti an suiragh a ikeghtɨ, a uabɨn apangkuvighsɨ nɨn azangsɨghtɨ, nɨ aneteghtɨ a mangam o?

Egh a nɨ apezeper akar isɨngtɨziba nɨmɨra nɨ mɨkɨmam o?

4 A ti nɨ ko akar gavgavim akɨrigh,

zurara nɨ bagh ingaram o?

5 Nɨ ti a ko ikararangam,

mati nɨ kuarazim ko ikararangasa benimɨn a ike?

O, nɨ ti benimɨn a ikeghtɨ,

nɨn ingangarir amiziba a kurvagh mangam?

6 Dagɨaba bagha ingarir gumazamiziba ti, an ivezim bagh akabar uari adogham?

Egh me ti an asɨziba aghoregh,

da inigh mangɨ danganir biziba amadi naghɨn da amangam?

7 Nɨ ti afuzir avɨribar a giniftɨ,

da an mɨkarzim ko dapanim gizɨvagham?

8 Aria, nɨ uan agharimning a gisɨn datɨgh,

egh an gavgavimɨn ganigh, ua kamaghɨn damuan kogham.

A puvɨra nɨ mɨsueghtɨ,

nɨ an mɨdorozir kam gɨn amadaghan kogham.

9 “Nɨ ongarimɨn itir goar ekiar kamɨn ganigh, egh nɨ bar atiatigh nɨrɨzim nɨn agharapaniba asivkɨntɨ,

nɨn gavgaviba bar gɨvagham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ ongarimɨn itir goar ekiar kamɨn suighsɨ nɨghnɨghan markɨ.

10 Tinara an navim giniv, a ko mɨsogh anebɨragham?

Gumazir kamaghɨn amitam itir puvatɨ.

Ezɨ kamaghɨn tina na ko mɨsogh na abɨragham?

Ti puvatɨgham.

11  *Nguazir kamɨn biziba da bar nana,

kamaghɨn amizɨ, tina faragh biziba na danightɨ,

kɨ an biziba ikarvagham?

Bar puvatɨgham.*

12 “Kɨ datɨrɨghɨn ongarimɨn goar ekiar kamɨn suebagh eghanam, da manmaghɨn gari,

an namnam gavgavir aghuarim iti.

Ezɨ kɨ bizir kam bangɨn mɨkɨmɨva, uan akam dukuaghan kogham.

13 Tinara an inimɨn itir naziar gavgaviba adegham?

Tinan afuzim an inim ko naziar gavgavim vɨraram aning abɨzagh vongɨn otogham?†

14 An atarir ekiar avɨriba itima gumazamiziba bar dar atiatingi.

Kamaghɨn amizɨ, tina an akam akarigham?

15 An akɨragharimɨn itir naziar gavgaviba,

da bar uarir kumigha gavgavim an inim ganɨdi.

16 An naziaba bar deravɨra uarigh kumigha gavgavizɨ,

amɨnim dar tongɨn mangɨghan kogham.

17 Da bar uari savsuiragha gavgavizɨ,

bizitam da kuighan kogham.

18 “An asir dughiamɨn, avim an fetoribar otiva azenan iza tintinibar zui.

Ezɨ an damazimning isia mati aruer ebariba mɨzarazimɨn siragha anaga aghefe.

19 Avir mɨzariaba an akatorimɨn otivaghira,

bɨaghira tintinibar zui.

20 Ezɨ mɨturir an fetorimɨn otivim,

mati mɨnem avim gisɨn ikia siaghkua mɨturim otifi.

21 A uan akatorim akarir dughiamɨn, an amɨnim avim gamima, an otifi.

Ezɨ avim an akatorimɨn ikiava otivaghiri.

22 “An fɨragharim bar gavgafi,

ezɨ gumazamiziba an gara puvɨram atiati.

23 An inivafɨzimɨn itir tuziba bar uarigh asavkonegha,

bar gavgavigha ighuam zuir puvatɨ. Bar puvatɨ.

24 An navir averiam bizitamɨn atiatir puvatɨ.

An navir averiam bar gavgafi,

mati dagɨar ekiar raiziar mɨseviba mɨrmɨrim.

25 “A dɨkavigh tughamin dughiam,

atrivir gavgaviba uaghan puvɨram atiati.

Me oraghtɨ a dɨpam mɨsogh tɨngaghɨtɨ,

men agharapaniba pura men amɨraghtɨ,

me bizitam damuan iburagham.

26 Gumaziba mɨdorozir sababar an okasava ami, o me afuzir ekiaba ko dozibar a ginivasava ami, da pura biziba.

Bizir kaba a gasɨghasighan kogham.

27 A dar gari, da pura biziba.

An ainɨn gari, a mati dadar mɨdiarim,

egha brasɨn gavgavimɨn gari, a mati ter kurum.

28 Gumaziba baribar a gasɨtɨ,

an arɨmangɨghan kogham.

Me katapelɨn dagɨabar a gasɨtɨ,

a da baraghtɨ, mati ter afariba an namnam giri.

29 An aghorir ekiar mɨsozibar gari,

da mati grazir mɨdiariba.

An afuzir magameba baragha da dɨpova ghaze,

da pura bizir kɨniba.

30 “Goar ekiamɨn navimɨn itir naziaba bar ghumigha,

mati nguazir mɨnem mɨsaraghɨrezɨ, an arariba ghumi.

Egh a nguazir apengtɨzim darutɨ,

an naziar kaba nguazim abɨgham.

31 An ongarimɨn aven aruir dughiam, ongarim isiaghtui,

mati dɨpam mɨnemɨn aven isiaghtui.

32 An ongarim garuir dughiam,

an tuavir a zuim, pupuvir bar ghurghuriba an ikia taghtasi.

33 Goar ekiam bizitamɨn atiatir puvatɨ.

Asɨzir tam an mɨn itir pu.

Bar puvatɨ.

34 A gari, asɨzir ekiar maba uaghan ziar ekiaba iti,

ezɨ a ghaze, Da pura biziba.

Asɨzir ekiaba pura uan ziaba fe,

ezɨ a bar dar atrivimɨn iti.”

Jop Ikiavɨra Itir Godɨn akaba ikarvasi

42

(Sapta 42:1-6)

Jop aghumsigha navim gɨra

1 Ezɨ Jop kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvagha ghaze:

2 “Kɨ datɨrɨghɨn fo, nɨrara biziba bar dar amuamin gavgavim iti.

Egha nɨ uan ifongiamɨn gɨn ghuava amir ingangariba,

tav dar anogoreghan kogham.

3  *Nɨ kamaghɨn nan azara,

‘Tina nɨghnɨzir aghuim ko fofozim puvatɨgha tintinibar mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami, egha kɨ damuasa amir biziba posi?’

Kɨ fo, kɨ bizibar mɨngariba deravɨra dagh fozir puvatɨgha,

egha mɨgɨrɨgɨar onganir avɨribagh ami.

Bizir igharagha garir aghuarir kɨ mɨkemeziba,

da nan fofozim ko nɨghnɨzim gafira.

4  *“Ezɨ nɨ kamaghɨn na mɨkeme,

‘Jop, nɨ deravɨra kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨaba baragh.

Eghtɨ kɨ bizir maba bagh nɨn azangsɨghtɨ,

nɨ nan azangsɨziba ikarvagham.’

5 Ikiavɨra Itir God, kɨ fomɨra pura gumazamizibar akaba baragha, egha nɨ gɨfo.

Egha datɨrɨghɨn kɨ uabɨ uan damazimɨn nɨn gari.

6 Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan mɨgɨrɨgɨaba ko uabɨra uabɨn aghumsɨki.

Egha datɨrɨghɨn nguazir mɨnemeniam ko averenim gaperaghav iti,

nan arazir kam kamaghɨn nɨn akagham,

kɨ navim giragha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God, Jopɨn namakabav gei

(Sapta 42:7-9)

Ikiavɨra Itir God Jopɨn namakabar atari

7 Ikiavɨra Itir God Jop mɨkemegha gɨvagha, kamaghɨn Teman nguibar ekiamɨn gumazim Elifas mɨgei, “Nan ingangarir gumazim Jop, a guizɨn akamɨn nan arazibar gun mɨgei. Ezɨ ia an mɨn guizɨn nan arazibar gun mɨgeir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ ko nɨn namakamningɨn atari. 8 Bizir kam bagh ia mangɨ 7plan bulmakaun apuriba ko sipsipɨn apurir 7pla inigh, nan ingangarir gumazim Jop bagh mangɨ. Egh dav suegh, bar isia mɨghɨrizir ofabar amu. Eghtɨ nan ingangarir gumazim Jop, ia bagh na ko mɨkɨm nan azangsɨghtɨ, kɨ a baregh ian apangkuvigham. Nan ingangarir gumazim Jop, ia an mɨn guizɨn nan arazibar gun mɨgeir puvatɨ. Kamaghɨn, kɨ a baregh, ian akar ifavariba bagh ia gasɨghasighan kogham.”

9 Ezɨ Teman nguibar ekiamɨn gumazim Elifas ko, Suhan kantrin gumazim Bildat ko, Naman kantrin gumazim Sofar, me ghua Ikiavɨra Itir God me mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ a Jopɨn azangsɨzim baregha men apangkufi.

God bar deraghavɨra Jop gami

(Sapta 42:10-17)

Ikiavɨra Itir God dabirabir aghuarim ua Job ganɨngi

10  *Jop uan namakaba bagha God ko mɨkemezir dughiamɨn gɨrara, Ikiavɨra Itir God dabirabir aghuarim uam a ganɨngi. Egha a fomɨra itir bizibar dɨbobonim gisɨn dagh ivɨragha, ua bizir avɨriba isa Jop ganɨngi. 11 Ezɨ Jopɨn aveghbuaba ko, an buaramiziba ko an namakar fomɨra itiba, iza an dɨpenimɨn a koma api. Egha osɨmtɨzir Ikiavɨra Itir God a ganɨngizibagh nɨghnɨgha, an apangkuva gavgavim a ganɨdi. Egha me vaghvagha silvan dagɨar maba ko gol ringɨn mam a ganɨngi.

12 Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God mong bar deraghavɨra Jop gami. Ezɨ an ikɨrɨmɨrir abuananamɨn azeniba, da an osɨmtɨzimɨn faragha zuir azenibagh afiragha bar dera. Ezɨ Jop 14,000plan sipsipba ko, 6,000plan kamelba ko, 2,000plan bulmakauba ko, 1,000plan donkin amebaba ini. 13 Egha Jop uam otarir 7pla ko guivir 3pla ini. 14 Guivir faragha zuim, a ziam Jemima a gatɨ, Jemiman gɨrara irim Kesia, ezɨ abuananamɨn ziam, Kerenhapuk. 15 Jopɨn guivir kaba men ganganiba bar dera, ezɨ nguazir kamɨn aven, amizitam kamaghɨn garir puvatɨ. Ezɨ Jop uan otariba bagha nguazim ko biziba abɨzir dughiam, a uan guiviba bagha uaghan nguazim ko biziba abɨki.

16 Egha osɨmtɨzir kamɨn gɨn, Jop uam 140plan azenibar ikegha, uan boriba ko igiaba ko ovavir boriba ko men boribar gani. 17 Egha a bar deravɨra ikia ghua bar ghurighava areme.

* 1:1: Jenesis 22:12; Esekiel 14:14; 14:20; Jems 5:11

* 1:6: Jenesis 6:2

* 1:8: Dɨboboniba 12:7; Josua 1:7; Jop 2:3; 42:7-8

* 1:9: Akar Mogomem 12:10

* 1:11: Jop 2:5; 19:21

* 1:21: Jop 2:10; Fofozir Gumazim 5:15; 1 Timoti 6:7

* 2:3: Jop 1:1; 1:8; 9:17; 27:5-6

* 2:10: Jop 1:21-22; Onger Akaba 39:1; Jems 5:10-11

* 3:1: Jeremaia 20:14-18

* 3:21: Akar Mogomem 9:6

* 4:13: Jop 33:15

* 5:5: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 5:11: Jop 22:29; 36:7

* 5:13: 1 Korin 3:19

* 5:17: Onger Akaba 94:12; Aghuzir Akaba 3:11-12; Hibru 12:5-6

* 5:18: 1 Samuel 2:6; Aisaia 30:26; Hosea 6:1

* 6:7: Ves 5 ko 7 ghaze, Jop kamaghɨn akar isɨn zuim gami, Elifasɨn akam tong nan akurvazir puvatɨ, mati daghem isɨngizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan akabar gun mɨgɨavɨra iti.

† 6:10: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

‡ 6:14: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 7:12: Fomɨra gumazir maba kuruzir aser ongarimɨn ikia bizibagh asɨghasɨzimɨn eghaghanim men iti. Ezɨ God a isa kalabus gatɨgha an gara iti. Egha eghaghanir kamɨn akar igharazir maba da Jop 9:13 ko 26:12-14ɨn iti.

* 7:17: Onger Akaba 8:4; 144:3; Hibru 2:6

* 8:19: Hibrun akam, ves 16ɨn tugha ghua ves 19ɨn tu, a deragha mɨgeir puvatɨ.

* 8:20: Jop 4:7; 21:30

* 8:21: Jop 5:22; Onger Akaba 126:1-2; 132:16

* 8:22: Jop 18:14; Onger Akaba 132:18

* 9:2: Jop 4:17

* 9:9: Jop 38:31; Amos 5:8

* 9:19: Hibrun akar datɨrɨghɨn itim ghaze, “Tinara na inigh kot bagh izam?” Ezɨ gumazir avɨriba ghaze, Bar fomɨra akar kam, “Tinara a inigh kot bagh izam?” a itima, gɨn gumazir maba Hibrun akamɨn a giragha an osiri.

* 9:32: Aisaia 45:9; Jeremaia 49:19; Rom 2:20

† 9:35: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 11:6: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

† 11:12: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 12:6: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 13:15: Gumazir maba ghaze, E vezɨn kam kamaghɨn a giragham, “Egh a faragh na mɨsueghtɨ kɨ aremeghsɨ, kɨ bighɨvɨra an damazimɨn a mɨkɨm suam, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ, egha kɨ a mɨzuai, eghtɨ a nan apangkuvigham.”

† 13:27: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 15:14: Jop 25:4-6

* 16:7-8: Gumazir maba ghaze, E vezɨn kam kamaghɨn a giragham, “Bar guizbangɨra, God, nɨ bar nan gavgaviba gɨfa. Egha nɨ nan adarasi, me gasɨghasɨghizɨ me ariaghiregha gɨfa. Nɨ na gamima, kɨ agharim guragha egha nan mɨkarzim bar amɨra. Ezɨ gumaziba nan gara ghaze, Kɨ arazir kuram gami, egha nɨ nan arazir kurabagh ikarvagha bar puv na gami.”

* 16:18: Jenesis 4:10; Esekiel 24:6-8

* 16:19: Jop 19:25

† 16:20: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 17:9: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 18:5: Jop 21:17

* 19:26: Onger Akaba 17:15; 1 Korin 13:12; 1 Jon 3:2

* 19:27: Hibrun akar ves 25ɨn ikegha ghua ves 27ɨn tuziba, deragha mɨgeir puvatɨ.

* 21:19: Jop 5:4

* 21:28: Jop 18:15; 18:21

* 22:2: Jop 35:6-8

* 22:6: Elifas ghaze, Jop arazir kam gami, ezɨ Godɨn Araziba, Israelia arazir kam damuan bar men anogoroke. Nɨ Ua Me Ini 22:26-27 ko Godɨn Araziba 24:6 ko 24:10-13ɨn gan.

* 22:9: Godɨn Araziba 15:7-11

† 22:13-14: Elifas ti deravɨra Jopɨn nɨghnɨzibagh fozir puvatɨ. Jop faragha ghaze, God gumazir arazir kurabagh amibagh asɨghasɨzir puvatɨ. (Nɨ sapta 21:19-33ɨn gan.) Egha Jop kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ, God gumazir kabar ganɨva men araziba tuisɨghan kogham.

* 22:18: Jop 21:16

‡ 22:30: Hibrun akam, ves 29 ko 30 deragha aning mɨgeir puvatɨ.

* 23:10: Onger Akaba 66:10; 139:1-3; Jems 1:12

* 23:17: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 24:2: Godɨn Araziba 27:17; Aghuzir Akaba 22:28; Hosea 5:10

* 24:18: Sapta 24:18 ikegha ghua sapta 28:28ɨn tu, akar kaba deragha mɨgeir puvatɨ, tinara akam akuni. Elifas 3plan dughiabar mɨkeme, ezɨ Bildat uaghan 3plan dughiabar mɨkɨmam. Ezɨ Hibrun akar datɨrɨghɨn en itim, Sofar dughiar pumuningra mɨkeme. E fo, Bildatɨn akar abuananam (a sapta 25ɨn iti) a bar otefe. Ezɨ uaghan, Jopɨn akar otevir maba an namakar 3plan fomɨra gun mɨkemezibar mɨrara ghu. Ezɨ bizir kam bagha, fofozir gumazir maba ghaze Sofarɨn ziam fomɨra kagh ike, egha gɨn an ovenge. Egha me ghaze akar kam, sapta 24:18-20ɨn iti, kar Sofarɨn akar otevim. Ezɨ e guizbangɨra fozir puvatɨ, fofozir gumazir kabar nɨghnɨzim dera o puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, e akar datɨrɨghɨn Hibrun akamɨn itimɨn gɨn mangam. Jop ti guizbangɨra akar 24:18-25ɨn itiba mɨkeme, e ghaze, a akar 24:18-20ɨn aven itiba, a namakabar nɨghnɨzibar gun mɨgei, egha akar 24:21-25ɨn aven itiba, a men akaba ikarvasi.

† 24:24: Hibrun akam ves 18ɨn ikegha ghua ves 24ɨn tu, a deragha mɨgeir puvatɨ.

* 27:5-6: Jop 2:9; 13:15

* 27:23: Akar ves 13-23ɨn itiba, akar otevir avɨrir Jopɨn namakar 3pla fomɨra gun mɨkemeziba mɨrara ghu. Kamaghɨn amizɨ, fofozir gumazir maba ghaze, kar Jopɨn akaba puvatɨ, kar ti an namakar kabar mavɨn mɨgɨrɨgɨaba.

* 28:27: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 28:28: Onger Akaba 111:10; Aghuzir Akaba 1:7; 9:10

* 29:24: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 30:13: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

† 30:18: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ. Akar kam giraghamin tuavir igharazim, a kamakɨn, “Ezɨ mɨzazir kam otiva bar ekefe egha na gamima, kɨ tintinibar uabɨ otavkɨrima, ezɨ nan korotiaba bar aghamsigha nan fɨrim ikegha gavgafi.”

‡ 30:24: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 31:4: 2 Eghaghaniba 16:9; Jop 36:7; Aghuzir Akaba 5:21

* 33:8-9: Jop 10:7; 16:17; 27:5-6

* 33:10: Jop 13:24; 19:11

* 33:11: Jop 13:27

* 33:15: Jop 4:13

* 33:24: Hibrun akam, ves 23 ko 24ɨn akar otevir mabar deragha dav geir puvatɨ.

† 33:26: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 34:5: Jop 27:2; 31:6

* 34:9: Sapta 21:7-13ɨn aven, Jop ghaze, Gumazir arazir kurabagh amiba, God ivezir kuram isa me ganɨga me gasɨghasɨzir puvatɨ. Egha Sapta 21:15ɨn aven, Jop ghaze, Gumazir kuraba mɨgeir akaba, da akar Elihu kagh amibar mɨrara ghu. Akar Elihu Jop gasarazim, a guizɨn akam puvatɨ. Ezɨ sapta 21:16, Jop ghaze, An arazir kurabagh amir gumazamiziba ko navir vamɨra isir puvatɨ.

* 34:10: Jenesis 18:25; Godɨn Araziba 32:4; Onger Akaba 92:15; Rom 9:14

* 34:11: Onger Akaba 62:12; Esekiel 33:20; Matyu 16:27; 2 Korin 5:10; 1 Pita 1:17

* 34:15: Jenesis 3:19; Fofozir Gumazim 12:7

* 34:21: Jop 31:4; Jeremaia 16:17; 32:19

* 34:22: Onger Akaba 139:12; Amos 9:2-3; Hibru 4:13

† 34:29-30: Hibrun akam, ves 29 ko 30 deragha aningɨn mɨgeir puvatɨ.

‡ 34:31: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 34:32: Jop 13:19; 24:25

§ 34:33: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 35:2: Dughiar avɨribar Jop ghaze, An arazir kuratam gamizir puvatɨ. (Nɨ sapta 10:7 ko 27:5-6ɨn gan.) Ezɨ akar Elihu Jop gasarazir kam, a guizɨn akam puvatɨ.

* 35:3: Jop 7:17-20

* 35:6: Jop 22:2-3

* 35:14: Jop 9:11; 23:8-9

* 35:15: Jop 21:7-34

† 35:15: Hibrun akam, ves 14 ko 15 deragha aning mɨgeir puvatɨ.

* 36:21: Hibrun akam ves 16 ikegha ghua ves 21ɨn tuzir akar otevir maba deragha dav geir puvatɨ.

* 37:20: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 38:1: Jop 40:6; Esekiel 1:4

* 38:4: Onger Akaba 104:5; Aghuzir Akaba 8:29; 30:4

* 38:8: Jeremaia 5:22

* 38:31: Jop 9:9; Amos 5:8

* 38:36: Hibrun akam deragha vezɨn kam mɨgeir puvatɨ.

* 39:13: Poner Israelɨn itiba, en ponebar mɨn garir puvatɨ.

† 39:19: Akar vezɨn 19ɨn ikegha ghua 25ɨn tuziba, da hoziar mɨdorozir gumaziba apiaghira mɨdorozim bagha zuibav gei.

* 39:30: Matyu 24:28; Luk 17:37

* 40:8: Jop 27:2-6; 30:18-24; 31:6

* 40:19: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 41:1: Onger Akaba 74:14; 104:26; Aisaia 27:1

* 41:11: Godɨn Araziba 10:14; Onger Akaba 50:12

* 41:11: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

† 41:13: Hibrun akam, vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 42:3: Jop 38:2; Onger Akaba 131:1; 139:6

* 42:4: Jop 38:3; 40:7

* 42:10: Jop 1:1-3; Onger Akaba 14:7; 85:1-3; 126:1-6

Onger Akaba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Godɨn Ziam Fer Onger Akabar Akɨnafarim

O

Onger Akaba

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, a Israelian Onger Akaba itir akɨnafarim. Onger akar akɨnafarir kamɨn itir maba, me Jerusalemɨn nguibamɨn ikia Godɨn Dɨpenimɨn da bange. Ezɨ onger akar kabar maba, gumazamiziba uari osɨmtɨziba ikia, Godɨn ziam fer dughiamɨn dar gun mɨgei.

En ganganimɨn, gumazir avɨriba ti onger akar kaba dughiar vamɨran da osirizir puvatɨ. Me dughiar igharaz igharazibar kamagh ami. Ezɨ gɨn gumazir igharaziba da akuvagha akɨnafarir vamɨra gami.

Onger akar kaba ko God ko mɨgeir arazir kaba, dar nɨghnɨzir avɨriba iti. Akɨnafarir kamɨn aven akar kaba iti:

onger akar Godɨn ziam feba,

ko uan arazir kuraba bagh God ko mɨkɨmtɨ a da gɨn amangamin akaba,

ko osɨmtɨziba ko mɨzaziba izir dughiamɨn, akurvazim bagha God ko mɨgeir akaba,

ko atrivim amɨsɨvamimin dughiar ekiabar onger akaba,

ko nɨghnɨzir gavgavimɨn gun Godɨn mɨkɨmamin ighiaba,

ko onger akar God mɨnamamiba,

ko uan navir kuraba ko osɨmtɨziba agɨvsɨ God ko mɨgeir arazim,

ko God ko mɨkɨmtɨ an apanibagh asɨghasɨghamin arazim,

ko onger akar gumazamiziba da baragh dar mɨgɨrɨgɨabar gɨn mangamiba.

God ko mɨgeir arazir kaba ko onger akar kaba, da gumazamiziba e itir ikɨrɨmɨrir kam bar ada avaragha dar gun mɨgei. En dughiar e bar akongeziba iti, en dughiar e osɨmtɨziba isiba iti. En dughiar e igiabara itiba iti, en dughiar e ghuramiba iti. E dughiar mabar arei, egha dughiar mabar en naviba dera. Onger Akabar Akɨnafarir kam, a ikɨrɨmɨrir e datɨrɨghɨn itir ikiamin dughiaba ko magh ghu, egha fomɨra iza datɨrɨkɨn onger akar kaba Godɨn gumazamizibar nɨghnɨziba gavgavim dagh anɨga, egha men ikɨrɨmɨrimɨn men akurvasi.

Akɨnafarir namba 1*

1

(Onger Akaba 1--41)

Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba ko, gumazamizir arazir kurabagh amiba

1  *Gumazamizir kamaghɨn amiba, me bar akongegh:

me gumazamizir arazir kurabagh amibar akaba baragha men gɨn aruir puvatɨgha,

tuavir gumazamizir kuraba zuiba, me men gɨn zuir puvatɨgha,

Godɨn akaba batogha da dɨpovir gumazamiziba ko, apiaghirir puvatɨ.

2  *Gumazamizir kaba, bar Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibagh ifongegha,

dɨmagariba ko aruebar dar gara pamtem dagh nɨghnɨghavɨra iti.

3  *Me mati temem, me dɨpar mɨriamɨn anekara.

A uan dughiamra bava, dafariba mɨdir puvatɨ.

Kamaghɨra, bizir me amiba bar, da deraghavɨrama otifi.

4 Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me kamaghɨn ikian kogham.

Bar puvatɨ.

Amɨnim raizɨn mɨsevibagh ivarazɨ da zui moghɨn, bizir me amiba deragh otivan kogh,

dagheba dar puvatɨgh pura mangam.

5 Kamaghɨra, gumazamizir arazir kurabagh amiba,

God uan kotiamɨn me batuegh ivezir kuram me danɨngtɨ,

me Godɨn damazimɨn derazir gumazamizibar saghon ikiam.

6  *Guizbangɨra, gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn deraziba,

a me geghuv deragh men ganam.

Eghtɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba,

me bar ikuvigh ovegham.

2

God atrivim ginaba

1  **Manmaghɨram amizɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, akaba batozir arazim damuasa uariv gei?

Manmaghɨram amizɨ, ikɨzir igharazibar gumazir dapaniba, arazir kurabar amuasa uari ko akam mɨsoke?

Men akar kabar daghetam, otoghan kogham.

2 Nguazir kamɨn itir atriviba, mɨdorozim bagha uari akufi.

Ikiavɨra Itir God ko atrivir a ua bagha inabazim,

gumazir dapaniba aning dɨkabɨnasa tuaviba buri.

Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

3 “Aning e ikezir senba e da aghorarɨgham.

Benir aning e ikezir gavgavir kaba, e da fɨrigham.”

4  *Ekiam uan Nguibamɨn atrivir dabirabim gaperaghav ikia,

me dɨpova men ingaravati.

5 A me bagha navim bar an ikuvizɨ, an Akar Gavgavim me mɨgei.

Ezɨ an adarir ekiar kam me gamima, me bar atiatima,

a me mɨgɨa ghaze,

6 “Kɨ uabɨ gumazir atrivimɨn ikiamin kam amɨsevegha gɨfa.

Kɨ uabɨ a isa Saionɨn Mɨghsɨar ua bagha inabazimra anefazɨ,

an aperaghav iti.”

7  *Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God na mɨkemezir bizibar gun mɨkɨmam.

A ghaze, ‘Nɨ nan otarim, ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨn afeziamɨn oto.’

8  *Nɨ nan azaraghtɨ kɨ ikɨziba bar nɨ danɨngam.

Nɨ nguazir kamɨn itir kantriba bar me gativagh men ganam.

9  *Nɨ uan agharir gavgavimɨn men suiragh men ganam.

Nɨ me abightɨ, me nguazir mɨneba bɨaghiri moghɨn bɨghiregh,

mɨzumzuiaribar iregham.”

10 Kamaghɨn amizɨ, ia atriviba,

ia kuariba arigh oregh nɨghnɨzir aghuim iniam.

Ia nguazimɨn gumazir dapaniba,

ia akar kam baregh deravɨra uari bagh ganam.

11  *Ia uari isɨ God danigh, egh an apengan ikɨ.

Egh agorogem sara bar atiatingigh.

12  *Ia uari amɨragh teviba apɨrigh magɨrɨ,

an dagarimningɨn tor.

Puvatɨghtɨ, an adarim zuamɨrama otoghtɨ ia arɨmɨghiregham.

Guizbangɨra, an anɨngagheghtɨ an anɨngagharim zuamɨrama otogham.

Eghtɨ gumazitam God bagh izɨ an aven modogh,

nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ bar akuegham.

3

Gumazir mam mɨzaraghara gavgavim iniasa God ko mɨgei

Devit uan otarim Apsalomɨn arav ghugha, dughiar kamɨn ighiar kam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nan apaniba me bar avɨraseme.

Me nan apanim gamua egha pazavɨra na gami.

2 Men avɨriba na mɨgɨa ghaze,

“God nɨn akuraghan kogham.”

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

3  *Ezɨ men akar me mɨgeir kam a guizbangɨra puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God, nɨrara nan mɨdorozir oramɨn mɨn iti, ezɨ kɨ nɨn uabɨ modi.

Nɨrara nan akurvazima kɨ uan apaniba abɨri.

Nɨ nan osɨmtɨziba agevima, kɨ tugha gavgavighavɨra iti.

4  *Kɨ uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn dei.

Ezɨ a uan mɨghsɨar ua baghavɨra inabazimɨn ikia

na baragha nan akurvasi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5 Kɨ mɨsiamɨn akuava onganigha, egha gɨn osegha bar deravɨra iti.

Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God bar deravɨra nan gari.

6  *Nan apanir 10,000pla danganiba bar na ekɨaru,

ezɨ kɨ men atiatir puvatɨ.

7  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, nɨ dɨkavigh izɨ nan akuragh.

Guizbangɨra, nɨ mati gumazim uan apanibar koviabav sozi moghɨn, nɨ nan apaniba aghumsɨzim me ganɨdi.

Nɨ mati gumazim uan apanibar atariba apɨrizɨ moghɨn,

nɨ gumazir kurar kaba abɨri.

8  *Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨra en akurvagha uam e ini,

ezɨ bizir katam bar e gasɨghasɨghizir puvatɨ.

Nɨ bar deraghavɨra uan gumazamizibagh ami.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4

Gumazim dɨmagarimɨn gavgavim iniasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Gumazir onger akar kabar faragha zuim, gumazibav geima, me gitabav sosi.

1  *O God, nan Akurvazir Gumazim, nɨ nan akuragha nan apaniba abɨra,

ezɨ kɨ nɨn dei, nɨ nan akuragh.

Fomɨra osɨmtɨzir bar ekiam nan itima, nan navim bar na baseme,

ezɨ nɨ nan akurazɨ osɨmtɨzim datɨrɨghɨn gɨfa.

Nɨ datɨrɨghɨn nan apangkuvigh nan dɨmdiam barakigh.

2 O gumaziba, dughiabar manmaghɨn, ia akar aghumsɨziba na gasɨ nan ziam gasɨghasɨvɨra ikiam?

Egh dughiabar manmaghɨn, ia nguazir kamɨn bizir kɨnibagh ifueghvɨra ikiam?

Ia dughiabar manmaghɨn arazir ifavarim gifueghɨvɨra ikiam?

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

3  *Ia akar kam bar deragh a gɨfogh.

Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan itiba, God ua baghavɨra me ginaba.

Ezɨ kɨ an diazɨ, a nan azangsɨzim barasi.

4  *Ia atar uari bagh gan, egh arazir kuratam damuan markɨ.

Ia uan mɨsiabagh ireghɨv ikɨ,

mɨgɨrɨgɨar kam gɨnɨghnɨgh uan akabar kumigh.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5  *Ia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨva,

ofan a ifongezibar amu.

6  *Gumazamizir avɨriba bizir aghuibar gan, bar akueghasa ifonge.

O Ikiavɨra Itir God, nɨn guamɨn angazangarim e gisirazɨ moghɨn,

nɨ bar e gifuegh en boroghɨra ikɨ, egh en apangkuvigh en akurvagh.

7  *Wit ko wainɨn ovɨziba azenibar aghua bar puvɨra bema, gumaziba da bagha bar akonge.

Ezɨ nɨ na gamizɨ kɨ nɨ bagha bar akongezir arazim, nan navir averiam bar a gizɨvagha,

wit ko wain gifongezir arazim guizbangɨra bar a gafira.

8  *Kɨ mɨsiamɨn ghua atiatir puvatɨghava akui.

Ikiavɨra Itir God, nɨrara deragha na akumakua nan garima,

kɨ deraghvɨra ikia atiatir puvatɨ.

5

Gumazim deragh uabɨ geghuvasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Ezɨ gumazir onger akar kamɨn faragha zuim gumazibav geima me itabagh ivi.

1 O Ikiavɨra Itir God,

kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ da baragh,

egh kuarim atɨgh nan ararem baragh.

2  *Nɨ nan atrivim ko nan God,

kɨ nɨ ko mɨgei,

nɨ nan ararem baragh.

3  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨzarazibar nɨ ko mɨgeima, nɨ na barasi.

Aruem anadir dughiabar kɨ nɨ ko mɨgei.

Kar mati nan ofa kɨ a isa nɨ ganɨdi,

ezɨ nɨ datɨrɨghɨn na ikarvaghasa kɨ nɨ mɨzua iti.

4 Nɨ Godɨn arazir kurabagh ifongezir puvatɨzim.

Kamaghɨn, gumazamizir arazir kurabagh amiba

nɨn boroghɨn ikian kogham.

5  *Gumazamizir uarira uari feba, me nɨn damazimɨn ikian kogham.

Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, nɨ bar me gifongezir puvatɨ.

6  *Gumazamizir ifavaribagh amiba, nɨ me gasɨghasɨsi.

Egha gumazamizir gumazibav sozi me ariaghɨriba ko ifavaribagh amiba,

nɨ bar men aghua.

7  *Nɨ zurara nan apangkufi, kamaghɨn, kɨ nɨn Dɨpenir mɨriamɨn aven mangam.

Kɨ dɨpenir nɨ ua bagha inabazimɨn izɨ,

nɨn atiatigh uan tevimning apɨrigh nɨn ziam fam.

8  *O Ikiavɨra Itir God, nan apaniba bar avɨrasemegha na gasɨghasɨghasa.

Kamaghɨn nɨ nan aku mangɨtɨ,

kɨ nɨn guizɨn arazimɨn tuavimɨn gɨn mangam.

9  *Nan apaniba, me guizɨn akam bar a gɨfozir puvatɨ.

Me gumazir igharaziba me gasɨghasɨghasavɨra nɨghnɨsi.

Men akatoriba mati gumazamizibar moziba akaba akari;

me mɨgeima ovevem otifi.

Gumazamiziba me baragh men gɨn mangɨsɨ,

me ifavarir akar bar isɨngtɨzibav kɨmam.

10  *O God, nɨ men arazir kuraba tuisɨgh ivezir kuram me danɨng.

Nɨ men nɨghnɨzir kurar kabagh iraghtɨ, me bar onganigh.

Me arazir bar kurar avɨribagh amua nɨn akam batosi,

kamaghɨn nɨ me batueghtɨ me nɨn saghon ikɨ.

11  *Egh gumazamizir nɨ bagha iza nɨn aven modiba,

nɨ me ateghtɨ me bar akongegh.

Gumazamizir nɨ ativagha gariba, men naviba deraghtɨ,

me ighiabar amu bar akongegh.

Gumazamizir bar nɨ gifongeziba,

me bar akongegh nɨn ziam fɨ.

12  *O Ikiavɨra Itir God, gumazamizir nɨn akamɨn gɨn zuiba,

nɨ bar deraghavɨra me gami.

Nɨn ifongiam oramɨn mɨn me avaragha me modima,

me bar deraghavɨra iti.

6

Gumazim osɨmtɨzim ikia uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim, gita gikararang ongasa me mɨkeme.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ adarim ikɨ

pamten na mɨkɨman markɨ.

Nɨn navim ikuvightɨ,

nɨ ivezir kuram na danɨngan markɨ.

2  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ bar osemegha ua gavgaviba puvatɨ,

ezɨ nɨ nan apangkufigh.

Nan gavgaviba bar gɨfa,

eghtɨ nɨ gavgavir igiam na danɨngightɨ kɨ ua deragham.

3  *O Ikiavɨra Itir God, nan navim osɨmtɨzir ekiam a itaragha ghuaghiri.

Ezɨ dughiaba manmaghɨn,

osɨmtɨzir ekiar kam nan navir averiamɨn ikɨvɨra ikiam?

4 O Ikiavɨra Itir God, nɨ iragh izɨ

nan akuragh ua na inigh.

Nɨn apangkuvim zurara ikia mamaghɨra iti,

nɨ uan apangkuvim ginɨrɨgh nan akuraghtɨ

kɨ ovengan kogham.

5  *Gumazamizir oveaghueziba,

me ua nɨ gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn,

tina ua nɨn ziam fam?

6 Kɨ dia ghuavti, nan gavgaviba bar gɨfa.

Nan temeriba zurara dɨmagaribar nan mɨsiam giri,

kɨ ara ghuav itima,

nan dapanir aghoghonim bar kumkumi.

7  *Nan apanir avɨriba iti,

kamaghɨn amizɨ, kɨ dughiabar aziavɨra iti.

Nan damazimning nan bezɨ,

kɨ deragha bizibar garir puvatɨ.

8  *Ikiavɨra Itir God nan azirakam baregha gɨfa,

kamaghɨn, ia gumazir arazir kurabagh amiba,

na gitagh.

9 Kɨ uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima,

a na baregha gɨfa.

Kɨ a ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, a da baregha gɨfa.

10 Nan apaniba osɨmtɨzir ekiam inigh,

bar aghumsɨgh atiatigham.

Me zuamɨra na ategh onganigh arɨ

tintinibar mangegham.

7

Gumazim osɨmtɨzim ikia God ko mɨgei

Benjaminɨn adarazir gumazir mam an ziam Kus, an arazir mam gamizɨ, Devit a basemegha onger akar kam osiri.

A God ko mɨgɨa a bange.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God,

kɨ nɨ bagha iza nɨn uabɨ apazagha uan apanibar modo.

Nɨ nan akuraghtɨ, nan apanir nan agɨntɨziba na mɨsueghtɨ,

kɨ aremeghan kogham.

2 Puvatɨghtɨma, laion gumazim gasɨghasɨzi moghɨn,

me na gasɨghasɨgh nan mɨkarzim abɨghɨrarigham.

Me na gekuigh mangɨghtɨ,

gumazir nan akuragh na iniamiba puvatɨgham.

3 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, kɨ arazir kuram damigham,

o gumazir igharazitam gasɨghasigham,

4  *o kɨ uan namakam gifaragh puram akatam a gasam,

o kɨ arazir kuramɨn pura uan apanim damightɨ,

5 nɨ nan apanibar amamangatɨghtɨ, me nan agɨragh nan suiragh.

Egh na dɨkabɨragh magɨrɨ nan mɨkarzim bar a gasɨghasɨgh,

anetɨghtɨ a pura nguazim girɨghɨv ikɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

6  *O Ikiavɨra Itir God,

nɨ anɨngaghegh dɨkavighasa kɨ ifonge.

Apaniba bar anɨngaghegha na mɨsosi,

nɨ izɨ nan akuragh.

O nan God, nɨ gumazibar araziba tuisɨghamin dughiam amɨsefe,

kamaghɨn nɨ dɨkavigh izɨ nan akuragh.

7  *Nɨ bar ikɨziba akuvaghtɨ, me nɨ okarigh.

Egh nɨ uan atrivir dabirabir pɨn itim daperagh

bar me gativagh men gan.

8  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazamizibar araziba tuisɨsi.

Nɨ fo, kɨ guizɨn arazir aghuibara ami.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan araziba tuisɨghamin dughiamɨn nan akuragh.

9  *O God, nɨ bar Godɨn aghuimra.

Nɨ gumazamiziba bar men navir averiaba ko nɨghnɨziba tuisɨsi.

Nɨ gumazamizir kurabar arazir kuraba bar ada gɨfagh.

Egh nɨn damazimɨn derazir gumazamiziba,

nɨ me damutɨ, me tugh gavgafigh.

10  *God nan oramɨn mɨn,

na geghuva nan garir gumazim.

Gumazamizir an akam baragha an gɨn zuiba,

a men akurvagha ua me isi.

11  *God guizɨn arazimra gumazamizibar araziba tuisɨsi.

Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

a zurara me dɨkabɨra ivezir kuram me ganɨdi.

12  *Gumazim uan navim giraghan koghtɨ,

God uan mɨdorozir sabam amɨnam.

Egh a uan barir pim dafagh mɨdorozim bagh mɨzuam ikiam.

13  *A gumazir kurar kabav sueghtɨ me aremeghasa

uan mɨdorozir biziba akɨrigha gɨfa.

An afuzir aviba itiba men akuighav iti.

14  *E gari, gumazir kuram arazir kuram damuasa uan nɨghnɨzim akɨrigha gɨfa.

A zurara ifarava, osɨmtɨzir kabagh amima da otivavɨra iti.

15  *A gumazir igharaziba mozir torir kamɨn magɨrasa, me bagh a gɨkui.

Egha a uabɨ mozir torir a kuizir kam giraghu.

16  *Kamaghɨra, osɨmtɨzir an amizim, anarɨram avaragham.

Akam adariba ko, mɨdorozir a igharaz darazi damuasava amiba,

da raghɨrɨgh anarɨram asɨghasɨgham.

17 Ikiavɨra Itir God a bar guizbangɨra dera,

kamaghɨn kɨ bar a mɨnabagham.

Kɨ Godɨn Bar Pɨn Itimɨn ziam fɨva,

a bagh ighiaba bangam.

8

Godɨn ziar ekiam ko gumazibar ziar aghuim

Devit onger akar kam osiri.

Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim gumazibav kemezɨ, me Getɨn nguibamɨn ingarizir gita inigha a gikararai.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ en Ekiam.

Nguazir kamɨn nguibaba bar dar gumazamiziba,

nɨn gavgavimɨn gara ziar ekiam nɨ ganɨdi.

Ezɨ nɨn ziar ekiam bar overiam gizɨfa.

2  *Borir bar iririviba uaghan nɨn ziam fe.

Nɨn apaniba ko, nɨn akam batozir darazi nɨ men tuavim apɨrasa,

dɨvazir bar gavgavim atɨ.

3  *Kɨ kogha pɨn overiar nɨ uan dafarimɨn ingarizimɨn gara,

egha uaghan iakɨnim ko mɨkovezir uan danganir nɨ me arɨghɨzibar gari,

4  *kɨ kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze,

e gumazamiziba ti manmaghɨram amizir biziba, ezɨ nɨ mɨghɨgha e gɨnɨghnɨsi?

E pura biziba.

Manmaghɨram amizɨ, nɨ bar puvɨrama e gɨnɨghnɨsi?

5 Nɨ uabɨ en ingarigha, e isa uabɨn apengan e atɨ.

Nɨ gavgavim ko ziar ekiam isa e ganɨga e afazɨ,

bizir nɨ ingariziba bar en apengan iti.

6  *Bizir nɨ ingarizir kaba bar,

nɨ dagh ativagh dar ganasa e amɨsefe.

Biziba bar moghɨra nɨ da isa

e gumazamiziba en suemningɨn apengan da arɨki.

7-8 Bizir kaba bar moghɨra:

Sipsipba, bulmakauba, asɨzir ruarimɨn itiba ko,

overiamɨn itir kuaraziba,

ongarimɨn osiriba ko ongarimɨn aven aruir biziba,

da bar en apengan iti.

9 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en God.

Nguazir kamɨn nguibaba bar dar gumazamiziba,

nɨn gavgavimɨn gara ziar ekiam nɨ ganɨdi.

9

Gumazim Godɨn guizɨn arazir bagha a mɨnabi

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim, a gumazamizibav kɨmtɨ, me Almut Labenɨn tiarimɨn gɨn mangɨ ighiar kam bangam.

1 O God, kɨ uan navir averiamɨn nɨ mɨnabaghasa.

Kɨ nɨ amir ingangarir aghuir kaba bagh gumazamizibav kɨmasa.

2  *Kɨ nɨ gɨnɨghnɨgh nɨ bagh ongɨ

bar akuegham.

O Godɨn Bar Pɨn Itim, kɨ nɨ bagh ongɨ

egh ziar ekiam nɨ danɨngam.

3 Nan apaniba nɨn ganigha ara ghua,

nɨn damazimɨn daghiregha bar ariaghire.

4 Nɨ uan atrivir dabirabim gaperagha

guizɨn arazimɨn gumazamizibar araziba tuisɨsi.

Egha nan araziba guizɨn arazimɨn da tuisigha ghaze,

kɨ osɨmtɨziba puvatɨ.

5  *Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar araziba tuisigha gɨfa.

Gumazamizir kuraba, nɨ bar me gasɨghasigh men ziaba angarightɨ,

gumazamiziba me gɨnɨghnɨghan kogham.

6 Nɨ bar apanibagh asɨghasigha gɨfa,

eghtɨ me ikuvigh ikɨ mamaghɨra ikiam.

Men nguibar ekiaba sara, nɨ bar dagh asɨghasigha gɨfa,

eghtɨ gumazitam ua me gɨnɨghnɨghan kogham.

7  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God zurara uan atrivir dabirabim daperaghav ikɨ mamaghɨra ikiam.

A guizɨn arazimɨn gumazamizibar araziba tuisɨgham.

8  *A uan guizɨn arazir kabar gɨn ghua gumazamizibar araziba tuisɨsi.

A uan arazir aghuimɨn gumazamizibagh ativagha men gari.

9  *Ikiavɨra Itir God osɨmtɨziba itir gumazamiziba bagha

dɨpenir gavgavir mamɨn mɨn iti.

Eghtɨ apaniba osɨmtɨzibar anɨngamin dughiabar,

me an aven mangegh muegham.

10  *O Ikiavɨra Itir God, gumazamizir nɨ bagha iziba,

nɨ akɨrim giragha me gasir puvatɨ.

Kamaghɨn gumazamizir nɨ gɨfoziba,

me nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

11  *Ikiavɨra Itir God, Saionɨn nguibamɨn ikia

uan atrivir dabirabim gaperaghav iti.

E a bagh ongɨva an ziam fam!

E Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨ,

arazir an amizibar gun mɨkɨmɨva an ziam fam.

12  *Ikiavɨra Itir God, gumazamizir mɨzaziba isiba, a me gɨnɨghnɨsi.

A me baragha uan kuarimning dukuir puvatɨ.

Gumazamizir arazir kurabar me gamiba,

a men arazir kuraba ikarvasi.

13 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan apangkufigh!

Apaniba na garɨzir osɨmtɨziba nɨ dar gan.

Kɨ bar ovengasava amir dughiabar,

nɨ nan akurvagha ua na isima kɨ deraghavɨra iti.

14  *Kamaghɨn amizɨ, nɨ na gamizir biziba,

kɨ bar dagh eghan nɨn ziam fam.

Nɨ ua na inizir bizim bagh, kɨ Saionɨn nguibamɨn tiar akamɨn tughɨv ikɨ,

bar akuegh an gun mɨkɨmam.

15  *Kantrin Igharazibar Gumazamiziba en suighasa, nguazimɨn toribagh tui.

Egha me uari dagh iraghue.

Me en suighasa azuaziba guizɨ,

azuaziba merara suiki.

16  *Ikiavɨra Itir God, guizɨn arazimɨn gumazamiziba tuisɨzir dughiamɨn,

a uan arazir aghuim akakasi.

Gumazamizir kuraba, igharaz darazigh asɨghasɨghasa amir biziba

meraram asɨghasɨsi.

(Nɨ akar kam gɨnɨghnɨgh kuarimɨn aven bar aghumra ighiam damu.)

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

17  *Gumazamizir kuraba ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir akɨrim ragha God gasaraziba,

me bar moghɨra mangɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam.

18  *Dughiabar zurara, God onganarazibagh amir gumazamizibagh nɨghnɨghavɨra iti.

Gumazamizir osɨmtɨziba itiba, me nɨghnɨzir gavgavim ikia kamaghɨn fo,

God men akurvagham.

A me ateghtɨ

me puram a mɨzuam ikian kogham.

19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨkavigh izɨ.

Nɨ nguazimɨn gumazamiziba ateghtɨ,

me gavgavigh nɨ gafiraghan markɨ.

Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar amightɨ,

me nɨn kotɨn aven nɨn damazimɨn tuifigh.

Egh nɨ guizɨn arazimɨn men araziba tuisɨgh.

20  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ me damightɨ me bar atiatingigh.

Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba kamaghɨn me damightɨ,

me bar fogh suam me gavgaviba puvatɨ,

me pura bizir kɨniba.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

10

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei*

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ manmaghsuavɨra nan saghuiamɨn tughav iti?

Kɨ osɨmtɨziba itir dughiabar, nɨ manmaghsuavɨra nan modi?

2  *Gumazir kuraba uari fa,

egha gumazir onganarazibagh amibagh asɨghasɨghasa men agɨntɨsi.

Nɨ me damightɨ, me nguazir torir gumazir igharaziba magɨrasa kuiziba,

me uari dar magɨrɨ.

3  *Gumazir kuram uabɨ fa,

uan navir averiamɨn aven itir arazir kurabagh ifonge.

Gumazir bizir avɨribagh ifongezim,

an akar kurabar Ikiavɨra Itir God mɨgɨava, akɨrim ragha a gasi.

4  *Gumazir kuram ifaghata ghaze, kɨ bar bizibagh fo.

A ghaze, kɨ nɨghnɨzir aghuir avɨriba iti.

Egha God gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

A ghaze, “God, arazir kurar kɨ amibar gari puvatɨ.

A nan arazir kaba ikaraghan kogham.”

5  *Gumazir kam amir biziba, da bar deraghavɨrama otifi.

Egha a ifaghata, bar tong nɨn nɨghnɨzibagh fozir puvatɨ,

egha uan apaniba men apanim gami.

6  *A uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨgha ghaze, kɨ tugha gavgafi.

Bizitam bar na munamadaghan koghtɨ,

kɨ osɨmtɨzitam batoghan kogham.

7  *An atamra paza bizibav gɨava, gumazamizir igharazibagh asɨghasɨghasa mɨgei.

A gumazamizibar amutɨ me atiatingasa, bizibar me gifara atamra mɨgei.

An arazir kuraba ko osɨmtɨzibar amutɨ da otivasa atamra bizibav gei.

8  *Gumazir kamaghɨn amim, nguibamɨn aven modoghav iti.

A ikɨ ganam, gumazir aghuim izɨtɨ an a mɨsueghtɨ an aremegham.

A gumazir gavgaviba itir puvatɨziba bagha modoghav ikia gari.

9  *A laionɨn mɨn uan torimɨn modogha gara iti.

A modogh ikɨ egh gumazir onganarazibagh amibar suighasa.

A uan iver ekiamɨn men pɨgha men suigha me amɨkɨrvagha zui.

10 Gumazir kurar kam nɨmɨram apiav ikia gara,

gumazir gavgaviba puvatɨziba,

a uan gavgavir ekiar kamɨn me abɨri.

11  *Gumazir kuram kamagh nɨghnɨgha ghaze,

“God ti arazir kurar kɨ amir kaba, mɨghɨgha dagh nɨghnɨzir puvatɨ.

A uan damazimning dukuagha, nan garir puvatɨ.”

12 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨkavigh izɨ!

Egh gumazir kurar kaba ivezir kuram isɨ me danɨngigh!

Nɨ osɨmtɨziba aterir gumazamiziba, me bakɨnɨghnɨghan markɨ!

13 Gumazir kuram akɨrim ragha nɨ gasaragha uan navir averiamɨn ghaze,

“God ti, kɨ amizir arazir kurar kaba uam ada ikaraghan kogham.”

14  *Gumazamizir kurabar arazir kuraba, nɨ dar ganigha gɨfa.

Egha mɨzaziba ko, osɨmtɨzir me gumazamizir igharazibagh anɨdiba, nɨ dagh fogha gɨfa.

Nɨ osɨmtɨziba aterir gumazamizir kabar akurvaghasa mɨzua iti.

Nɨ zurara, borir afeziaba ariaghireziba, ko gumazir gavgaviba puvatɨgha uari isa nɨ ganɨdiba, nɨ men akurvasi.

15 Nɨ gumazir kurar kabar gavgavim bar anegɨfagh.

Egh me amir arazir kurar kam uam an ganan kogham.

16  *Ikiavɨra Itir God atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Egh a uan nguazimɨn, Kantrin Igharazibar Gumazamizir kuraba batueghtɨ,

me bar moghɨra gɨvagham.

17  *O Ikiavɨra Itir God, gumazamizir osɨmtɨziba atera nɨn apengan itiba,

nɨ men dɨmdiam baragh gavgavim isɨ

men navir averiabar anɨngigh.

18  *Nɨ, borir afeziaba ariaghireziba ko, gumazir osɨmtɨziba itiba, nɨ men arareba baragh men akuragh.

Nɨ uan guizɨn arazimɨn men araziba tuisɨghtɨ me ikɨ.

Eghtɨ nguazimɨn gumazamiziba uam osɨmtɨzim me darɨghan kogham.

11

Gumazim nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti

Devit onger akar kam osiri.

An onger akabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha, onger akar kam osiri.

1  *Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikia kamaghɨn fo, a na geghuva nan gari.

Nɨ ti onganigh kamagh na mɨkɨm suam,

“Nɨ kuarazimɨn mɨn mɨghegh mɨghsɨamɨn mavanang.”

2  *Guizbangɨra, gumazir kuraba uan barir pibagh afegha gɨfa.

Me amɨnirbɨrimɨn uan baribar gumazir aghuibagh asasava ami.

3  *Gumazamiziba arazir aghuiba ateghtɨ biziba bar ikuvightɨ,

gumazir arazir aghuibar gɨn zuim manmaghɨra damuam?

4  *Ikiavɨra Itir God uan Dɨpenimɨn aven ikiavɨra iti.

A uan Nguibamɨn atrivimɨn ikiavɨra iti,

egha gumazamiziba amir biziba a bar moghɨra dar gara da tuisɨsi.

5  *Ikiavɨra Itir God, a gumazamizir aghuiba ko kuraba uaghara men araziba tuisɨgha men gari.

Egha gumazir mɨsoghasa ifongeziba,

a uan navir averiamɨn aven bar men aghua.

6  *An avir bar puvɨra isia feim gumazir kurabagh inge.

Kar a men ivezir kuram ikarvazima,

men mɨkarziba bar puvɨra men feima me mɨzazir kuram isi.

7  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God arazir aghuibagh ami.

A uabɨ arazir aghuim bar a gifonge.

Gumazamiziba an akam baragh an gɨn mangɨva,

an guamɨn ganam.

12

Godɨn gumazamiziba uarir akurvaghasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim, stringɨn 8pla itir gita gikararang ongasa me mɨkeme.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ en akuragh.

Gumazamizir aghuiba bar puvatɨ?

Nɨ ua gumazamizir zurara nɨghnɨzir gavgavir nɨn ikiavɨra itibar ganan kogham.

2  *Gumazamiziba bar, gumazamizir igharaziba ko ifavaribagh ami.

Me asuir akaba uariv gɨa egha uarira uarigh ifari.

3 Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazamizir igharaz darazi apezeperiba ko

gumazamizir uari fa mɨgeiba,

nɨ bar men akabar kumigh.

4 Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“E mɨkɨmsɨ ifongegh e mɨkɨmam.

Gumazitam en anogoroghan kogham.

Tinara e gativagh en ganam?”

5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Gumazamizir onganarazibagh amiba, gumazamizir igharaziba paza me gamizɨ

me mɨzaziba isa ara iti.

Me nan akurvazim iniasa bar ifonge.

Kɨ datɨrɨghɨn dɨkavigh izɨ men akurvagham.”

6  *Godɨn akam bar guizbangɨra.

An akam mati me avimɨn silva tuazɨma,

a 7plan dughiabar isigha bar zue.

7-8  *O Ikiavɨra Itir God, gumazamizir kuraba, me danganiba bar dar iti.

Guizbangɨra, nguazimɨn itir gumazamizibar nɨghnɨzim,

arazir kuram a bizir bar aghuim.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ bar deravɨra e geghuv en gan.

Eghtɨ gumazamizir kurar kaba e gasɨghasɨghan kogham.

13

Gumazim Godɨn akurvazim bagh an azangsɨsi

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akar kam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ manadɨzoghɨn ua na gɨnɨghnɨgham?

Nɨ ti bar na gɨn amadagha ma?

Nɨ manadɨzoghɨn uan guam nan akaghtɨma kɨ an ganigham?

2 Nɨ manadɨzoghɨn osɨmtɨzir kɨ isir kaba gɨvagham?

Dɨmagariba ko aruebar, mɨzazir kaba ti nan ikɨvɨra ikiam, o?

Nɨ manadɨzoghɨn nan akuraghtɨ,

kɨ ua apanibar apengan ikian kogham?

3  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God.

Nɨ na gɨnɨghnɨgh kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baragh.

Egh gavgavim ua na danightɨ kɨ ovengan kogham.

4  *Apaniba kamaghɨn mɨkɨman markɨ suam,

e anebɨragha gɨfa.

Kɨ irɨghamin arazir kam, me an ganigh a bagh bar akueghan markɨ.

5 Kɨ nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn ikia ghaze,

nɨ nan apangkuvigha ikia kamaghɨra iti.

Nɨ nan akurvaghasa kɨ bar ifonge.

6  *Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God bar deravɨra na gami.

Kamaghɨn kɨ an ziamɨn onger akabar amuva,

ziar ekiam a danɨngam.

14

Gumazamizibar arazir kuraba

(Onger Akaba 53)

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akar kam osiri.

1  **Gumazamizir onganiba uan navir averiabar aven nɨghnɨgha ghaze,

“God itir puvatɨ.”

Gumazamizir kaba, me bar gumazamizir kurabara.

Me bar moghɨra arazir aghuitam gamir puvatɨ.

2  *Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn pɨn ikia, nguazimɨn itir gumazamizibar garima,

men tav nɨghnɨzir aghuim ikia a gɨfofoghasa a buri,

ti puvatɨ.

3 Me bar tuavir aghuim ataki.

Me bar moghɨra ikuvigha magh gari.

Men tav arazir aghuitam bar a gamizir pu.

Bar puvatɨ.

4  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gumazamizir arazir kuram gamiba, nɨghnɨzir aghuitam men itir puvatɨ.

Me bret apa anegevi moghɨn, me nan gumazamiziba agefi.

Egha me tong na ko mɨgeir puvatɨ.”

5 God gumazamizir an akam baragha an gɨn zuiba, a me ko iti.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir arazir kurabagh amir kaba,

a me gɨnobaghtɨ me nɨghɨva akong bar atiatigham.

6  *Gumazamizir onganarazibagh amiba, Ikiavɨra Itir God me akumakua deragha men garima, me an aven modi.

Kamaghɨn, gumazir arazir kurabagh amiba,

me onganarazibagh amir gumazamiziba damuasa mɨgeir bizibar ingaravati.

7  *Kɨ kamaghɨn ifonge, Israelian akurvaghamin gumazitam Saionɨn nguibamɨn ikegh azenan izɨ.

Ikiavɨra Itir God, uan gumazamizibar akuraghtɨ me deravɨra ikɨtɨ, Jekopɨn ovaviba bar akuegham.

Guizbangɨra, Israelian naviba deragham.

15

God ifongezir arazir e damuamiba

Devit onger akar kam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, tinara nɨn Dɨpenimɨn ikiam?

Tinara mɨghsɨar nɨ ua bagha inabazim dapiam?

2  *Gumazim, God ifongezɨ moghɨn biziba bar dar gɨn ghua,

arazir aghuiba zurara dagh amua,

egha zurara uan navir averiamɨn aven guizɨn akam gɨnɨghnɨgha guizbangɨra mɨgei,

a nɨn Dɨpenimɨn aven ikiam.

3  *Gumazir kam, gumazir igharazibar ziabagh asɨghasɨzir puvatɨ,

egha arazir kurabar uan namakabagh amir puvatɨ,

egha akar kɨnibar pura uan roroabav geir puvatɨ,

gumazir kamnang, a nɨn Dɨpenimɨn aven ikiam.

4  *Gumazir kam, akɨrim ragha God gasarazir gumazamiziba, a bar men aghua,

egha gumazamizir Godɨn apengan ikia an atiatiba, a men ziaba fe,

egha uan akar dɨkɨrɨzibar gɨrara ghua bizibagh ami.

Bizir kam osɨmtɨzir ekiam a danɨngtɨ, a nɨghnɨgh suam, a pura bizim.

A guizbangɨra uan akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn mangam.

Gumazir kamnang, a nɨn Dɨpenimɨn aven ikiam.

5  *Gumazir kam uan dagɨaba amadima,

gumazir igharaziba pura da ini,

egha me ua da ikarvazir dughiamɨn, a dagh isɨn ua dagɨataba isir puvatɨ.

Gumazir arazir kuratam gamizir puvatɨzitam kotɨn tughɨv ikɨtɨ,

gumazitam kotiam gifarɨsɨ anepezeper dagɨaba a danɨngtɨ,

a dagɨar kaba inian markɨ.

Gumazir kamaghɨn amim,

a tugh gavgavigh irɨghan kogham.

16

Gumazim nɨghnɨzir gavgavim ikia God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Onger akar kabar mam, me ziam Miktam, a garɨsi.

1  *O God, nɨ deragh na geghuv egh nan gan.

Kɨ deraghvɨra ikiasa nɨ bagha iza nɨn aven modi.

2 Kɨ kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgɨa ghaze,

“Nɨ nan Ekiam.

Bizir aghuir kɨ datɨrɨghɨn itiba,

da nɨn agharimrama otifi.”

3  *Godɨn gumazamizir nguazir kamɨn itiba,

me bar gumazamizir aghuiba.

Kɨ me ko ikiasa bar akonge.

4  *Gumazamizir aseba bagha ivemara zuiba,

me osɨmtɨzir avɨriba ateram.

Kɨ me ko uari akuv asebar ziaba fɨ,

asɨzibav sogh me ko ofa damuan aghua.

5  *Ikiavɨra Itir God, nɨrara nana, bizir igharaziba ua puvatɨ.

Bɨzir kɨ oteveziba, nɨ da na ganɨdi.

Ezɨ nan ikɨrɨmɨrim nɨn dafarimɨn iti.

6  *Kɨ bizir aghuiba nɨn dafarimɨn da ini.

Bar guizbangɨra, bizir kaba da bar guizbangɨra dera.

7  *Ikiavɨra Itir God nan sure gamima, kamaghɨn kɨ an ziam fe.

Nan navir averiam dɨmagaribar nan sure gamima,

kɨ datɨrɨghɨn deraghavɨra nɨghnɨgha bar bizibagh fo.

8  **Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God zurara nan boroghɨra iti.

A bar roghɨra ikia gavgavim na ganɨdima,

kɨ atiatiava agoir puvatɨ.

9  *Kamaghɨn nan navir averiam bar akonge.

Ezɨ nan duam bar akonge.

Ezɨ nan mɨkarzim bar bizitamɨn atiatir puvatɨ.

10  *Kɨ fo, nɨ na ateghtɨ kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨran kogham.

Nɨ gumazir ua baghavɨra inabazim ateghtɨ,

a mozir konimɨn ikɨ kurighan kogham.

11  *Nɨ uabɨ ikɨrɨmɨrir aghuarim iniamin tuavim nan akagha gɨfa.

Kɨ nɨn damazimɨn ikɨtɨ, nan navir averiam agorogem bar a gizɨvagham.

Kɨ nɨn boroghɨra ikɨ zurara bar akueghvɨra ikiam.

17

Arazir kuratam gamizir puvatɨzir gumazim, a God ko mɨgei

God ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨar kam, Devit an osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn damazimɨn dera,

egha osɨmtɨzir me na garɨziba bagha nɨn dɨa ghaze,

nɨ na baragh nan akuragh.

Kɨ guizbangɨra nɨ ko mɨgei,

nɨ nan akuragh.

2 Guizɨn arazir gumazamiziba tuisɨzim, nɨ a gɨfo.

Kamaghɨn nɨ nan kotiamɨn nan akuragh.

3-4  *Nɨ uabɨ nan navir averiam gɨfo.

Nɨ dɨmangan na bagha iza nan araziba tuisigha gɨfa,

egha nan arazir kuratamɨn apizir puvatɨ.

Gumazamizir igharaziba akar kurabav gei, ezɨ kɨ bar gavgavigha ghaze, kɨ akar kuratam mɨkɨman kogham.

Kɨ nɨn Akar Gavgavimɨn suiragha an gɨn gua,

adariba ko mɨdorozir arazibar gɨn zuir puvatɨ.

5  *Dughiabar zurara nɨ nan akakazir tuavimra, kɨ an gɨn zui.

Kɨ tuavir kam ategha pura tintinibar zuir puvatɨ.

6 O God, kɨ fo, kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ da barasi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn dia nɨ ko mɨgei.

Kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨar kaba,

nɨ kuarim atɨgh da baragh.

7  *Nɨ uan apangkuvir arazir kam azenara anekagh,

uan gavgavimɨn en akuragh.

Eghtɨ e nɨ ko ikɨ nɨn aven modoghtɨ,

apaniba e gasɨghasighan kogham.

8  *Nɨ uabɨ uan damazir tuzim geghuva deragha an gari moghɨn,

nɨ na geghuv deragh nan ganam.

Mati tuarir amebam uan nguziba akumakua uan avɨzimningɨn apengan me modi moghɨn,

nɨ na avaragh na modogh.

9 Kamaghɨn gumazir kurar kaba na gasɨghasighan kogham.

Me datɨrɨghɨn bar nan apanim gamigha na okarigha gɨfa.

10  *Me gumazamizir igharazibar apangkuvir nɨghnɨzitam tong bar men itir puvatɨ.

Me akaba akara egh uarira uan ziaba fe.

11 Me datɨrɨghɨn nan diariba pegha iza bar na okarigha gɨfa.

Me na abɨraghtɨ kɨ magɨrasa dafariba na gasegha gɨfa.

12 Me mati laion asɨzim mɨsueghtɨ an aremeghasa,

na bagha modogha mɨzua iti.

13 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨkavigh izɨ.

Egh nan apanibav sogh bar me abɨnigh.

Nɨ uan mɨdorozir sabam inigh egh gumazir kurar kaba ko mɨsogh,

men dafaribar ua na inigh.

14 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gavgavir ekiamɨn nan akuraghtɨ,

gumazir kaba nan ikɨrɨmɨrir kam agɨvaghan kogham.

Nguazir kamɨn bizir gumaziba uari bagha akuviba,

nɨ men dafaribar ua da inigh.

Kɨ fo, gumazamizir nɨ bar ifongeziba, nɨ men mɨtiriaba agefi.

Men boriba dagher avɨriba iti.

Ezɨ me uan ovavir borir gɨn otivamiba bagha bizir aghuiba arɨsi.

15  *Eghtɨ kɨrara, kɨ gumazir nɨn damazimɨn derazim,

kɨ nɨn guamɨn ganam.

Kɨ dakuigh osegh dɨkavigh fogh suam,

nɨ na ko iti, egh kɨ bar akuegham.

18

Ikiavɨra Itir God en akurvazima, e uan apaniba abɨri

(2 Samuel 22:1-51)

Devit a Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, an onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akam osiri.

Dughiar kam Ikiavɨra Itir God, Devitɨn apanim Sol ko apanir igharaziba da uam a ini. Ezɨ a bizir kam gɨnɨghnɨgha Ikiavɨra Itir God bagha onger akar kam gami.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ gavgavim na ganɨdi,

ezɨ kɨ nɨ bagha bar ifonge.

2  *Ikiavɨra Itir God, a nan dɨvazir bar gavgavim mɨn iti.

A nan dagɨar kɨ aven uabɨ modimɨn mɨn ikia,

nan akuragha nan apaniba da ua na ini.

Nan God, a dagɨar ekiamɨn mɨn iti,

ezɨ kɨ uan apanibar ara ghua an modi.

A nan oramɨn mɨn ikia na avara,

ezɨ kɨ an uabɨ modi.

A nan akuragh nan ganamin gavgavim ikia,

egha nan dɨvazir bar gavgavimɨn mɨn iti.

3 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam feka!

Kɨ an deima a nan akurazɨma,

apaniba na gasɨghasɨghizir puvatɨ.

4  **Guizbangɨra, kɨ atam areme.

Ovevem benir gavgavimɨn mɨn na ikiagharigha gɨfa,

Mati ongarim dɨkava dɨpɨraghira, na avasava ami.

5 Ovevem bar na inizɨ kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrasava ami.

Mati me nan suighasa azuazim agurazɨ, a nan suighasa iti.

6 Kɨ osɨmtɨzir ekiamɨn ikia egha pamten Ikiavɨra Itir Godɨn dei.

Kɨ uabɨn akurvaghasa uan Godɨn arai.

Ezɨ a uan Dɨpenimɨn ikia nan ararem barazima,

an an kuarir torim giraghu.

7 Kamaghɨn amizɨ, a nan apanibar atari.

Egha mɨkɨmkɨzim gamizɨ an otogha,

mɨghsɨabagh inobaghnobasi.

8 Mɨgharim Ikiavɨra Itir Godɨn atinimɨn otivaghiri,

ezɨ avim an akamɨn otivaghira bizir avɨribar isi.

Egha mɨzariaba ira tintinibar zui.

9 God overiam kuigha izaghiri,

ezɨ mɨgharir pɨziba an dagarimningɨn apengan iti.

10  *Mati a enselɨn bar gavgavim gaperazɨ, an a inigha izi.

Mati amɨnim avɨzimning ikia,

God inigha bar atamra izi.

11 An amɨnirbɨrim gamizɨ an anevara.

Mati a purirpenimɨn aven modoghav itima,

amozimɨn mɨturir pɨziba anevara.

12 A ghuariar pɨzibagh amizɨ, angazangarim bar da avarazɨ,

onɨmarim ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba,

ghuariar pɨzir kam abɨgha azenim giri.

13 Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn ikia

tiarim akara pamten dagarvasi.

Godɨn Bar Pɨn Itim uan akam akarizɨ,

an akaba mati onɨmarim ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba daghira izaghiri.

14 An onɨmaribagh amizɨ, da mati an barir aviba,

an apanibagh asavamadi, ezɨ me tintinibar ara zui.

15 O Ikiavɨra Itir God, nɨ men atarir adarir kam,

mati amɨnir ekiam nɨn atinimɨn otogha me gɨva me munamadi.

Nɨn adarir kam ongarim gamizɨ, a bar mɨsɨngi,

ezɨ bizir nguazir mɨngarimɨn suiraziba bar azenim gire.

16 Ikiavɨra Itir God pɨn ikia uan agharim amadazɨ,

a izaghira nan suiragha na gekui.

An ongarir bar konimɨn uam na inigha azenim gatɨ.

17 Dughiar kamɨn nan apaniba bar gavgavigha na abɨnasava ami.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God men dafaribar ua na ini.

18 Kɨ dughiar kuramɨn itima nan apaniba iza na ko mɨsosi.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God na geghuva nan gari.

19  *A deravɨra nan gara nan akurazɨ, kɨ danganir aghuimɨn ikia deravɨra iti.

A bar guizbangɨra na gifonge, egha kamaghɨn a ua na ini.

20  *Kɨ arazir aghuimɨn gɨn zui.

Ezɨ bizir kam bagha Ikiavɨra Itir God bizir bar aghuir avɨribar na gami.

Kɨ Godɨn damazimɨn zue,

ezɨ a ivezir aghuim isa na ganɨdi.

21 Ikiavɨra Itir God, a nan God.

Kɨ akɨrim ragha a gasarazir puvatɨ.

Kɨ guizbangɨra an Akar Gavgavibar gɨn zui.

22 Kɨ zurara bizir a damuasa e mɨkemezibagh nɨghnɨsi.

Egha kɨ arazir a ifongeziba batoghezir puvatɨ.

23 A fo, kɨ an damazimɨn osɨmtɨziba puvatɨ.

Kɨ guizbangɨra arazir kurabar uabɨra uabɨ geghuva ua bagha gari.

24  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn zuegha iti.

Kamaghɨn a nan arazir aghuir kamɨn ganigha,

a ikaragha arazir aghuimɨn na gami.

25  *Ikiavɨra Itir God, gumazir nɨ ataghɨrazir puvatɨzim,

nɨ uaghan an ataghɨrazir puvatɨ.

Gumazir nɨn damazimɨn derazim,

nɨ uaghan arazir aghuim an akakasi.

26 Gumazir nɨn damazimɨn zuezir arazibagh amim,

nɨ uaghan uan arazir zuezibar an akakasi.

Eghtɨ gumazir arazir kuramɨn gɨn zuim,

nɨ uaghan arazir kuramɨn a ikarvasi.

27  *Gumazamizir uari abɨriba, nɨ men akurvasi.

Gumazamizir uari pɨrafiba, nɨ me abɨri.

28  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, nɨ angazangarim na ganɨdi.

Egha na da mɨtarmem batosi.

29 Kɨ nɨn gavgavimɨn uan apanibav sogham.

Kɨ uan Godɨn akurvazimɨn, apanibar dɨvazim ikiavkɨnigh me abɨragham.

30  *Godra, an araziba da guizbangɨra egha bar aghungi.

A bizitam damusɨ akam akɨrigh, egh an a damuam.

An oramɨn mɨn iti,

eghtɨ gumazitam a bagh izɨ an aven modogh nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ, gumazir kam deraghvɨra ikiam.

31  *Ikiavɨra Itir God, a bar guizbangɨra God.

A bar uabɨra dagɨar ekiamɨn mɨn ikia e apasa.

32 Godra nan daroribar na akumakui,

egha gavgavim na ganɨga deragha nan garima,

kɨ zui.

33  *A nan suemning gamizɨ, kɨ asɨzir atiabar mɨn,

mɨghsɨabar pɨn mar deravɨram arui.

34 A mɨdorozir arazibar nan sure gamizɨ,

nan agharimning barir pir me ainɨn ingarizim, gekuamin gavgavim iti.

35 O God, nɨ uan oram na ganɨngizɨ, kɨ an gɨrakɨrangɨn modozɨ, nɨ nan apanibar dafaribar ua na ini.

Nɨ uan gavgavimɨn nan akura.

Nɨ nan dɨmdiam baregha nan akurazɨ,

kɨ gumazamizibar damazimɨn ziar ekiam iti.

36  *Nɨ bar tuavir aghuim na ganɨngizɨ kɨ an ghua,

apɨghsigha irɨzir puvatɨ.

37 Kɨ uan apanibar agɨntɨghavɨra ikia ghua,

men suiragha me gasɨghasɨgha bar me agɨfa.

38 Kɨ me gasezɨ me kuabara ira,

nan dagarimningɨn apengara ira ua dɨkavasava amuava avenge.

39 Nɨrara mɨdorozim damuasa gavgavim na ganɨngi,

ezɨ kɨ me mɨsogha me abɨrazɨ,

me nan dagarimningɨn apengan iti.

40 Nɨ nan apanibagh amizɨ,

me akɨribagh ighegha na gasegha uam are.

Gumazir na gifongezir puvatɨziba,

kɨ bar me gasɨghasɨki.

41 Gumazir kaba uarir akurvaghasa diava arai,

ezɨ men akurvaghamin gumaziba puvatɨ.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn diava arai,

ezɨ a men dɨmdiaba barazir puvatɨ.

42 Kɨ bar me gasɨghasɨghizɨ,

me mati amɨnim nguazir mɨnemeniam giveragha ghu.

Kɨ me dɨkabɨra me abɨni,

mati kɨ tuavimɨn nguazir beghneaziba dɨka zui.

43 Nɨ gumazir na gasɨghasɨzibar dafarimɨn uam nan akura.

Nɨ na gamizɨ, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dapanimɨn oto.

Gumazamizir kɨ fozir puvatɨziba,

nɨ men kantriba na ganɨngizɨ, kɨ dagh ativagha dar gari.

44 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba kamaghɨn na baregha zuamɨra iza,

nan guamɨn uan teviba apɨrigha nan akam barasi.

45 Men gavgaviba bar gɨvazɨ,

me nɨrɨzim ko agorogem sara na bagha izi.

46 Ikiavɨra Itir God, a zurara ikia mamaghɨra iti.

A dagɨar ekiamɨn mɨn na modozɨ kɨ an apazangɨn itima a na geghufi,

kamaghɨn amizɨ, kɨ ziar ekiam a danɨngam.

God nan akurvazimɨn ikia ua na inizɨ,

kamaghɨn, kɨ an ziam fam.

47  *Nan apaniba na gamizir arazir kuraba, Godra ua da ikarvasi.

A Kantrin Igharazibar Gumazamiziba isa nan apengan me atɨ.

48 A nan apaniba da ua na ini.

Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God,

nɨ nan apanibar damazibar ziar ekiam na ganɨngi.

Nɨ nan akurazɨ,

mɨdorozir gumaziba na mɨsoghezɨ kɨ aremezir puvatɨ.

49  *Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God,

kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨ nɨn ziam fɨ,

onger akar nɨn ziam feba bangam.

50 Kɨ Devit, Ikiavɨra Itir God atrivimɨn ikiasa na ginabagha na amɨsefe.

A nan akurvazima, kɨ uan apanibav sogha me abɨri.

A zurara nan apangkuva mamaghɨra iti.

Nan gɨn otivamin ovavir boriba,

a kamaghɨra me damu mangɨvɨra ikiam.

19

God ingarizir biziba, an ziar ekiam en akakasi

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akam osiri.

1  *Overiam Godɨn gavgavir ekiam ko ziar ekiam en akakasi.

Bar guizbangɨra, bizir pɨn itiba, da an gun e geghara ghaze,

a bar deragha dar ingari.

2 Arueba zurara sɨgha gara, bizir kamɨn gun mɨgei.

Ezɨ dɨmagariba uaghan bizir kamɨn en akakagha ghuavɨra iti.

3 Aruem ko dɨmagarim mɨkɨmamin akaba puvatɨgha mɨgeir puvatɨ.

E aningɨn mɨgɨrɨgɨataba barazir puvatɨ.

4  *Ezɨ e aruem ko dɨmagarimɨn gara fofoziba isi.

Akam inigha izir gumazibar akatoribar otivir mɨgɨrɨgɨaba,

da ghua nguazir kamɨn nguibaba bar dar otozɨ,

gumazamiziba bar, men kuariba da baraki.

Overiamɨn pɨn, God aruem bagha purirpenir mamɨn ingari.

5 Aruem otogha anaga,

mati gumazim amuimɨn ikiasa bar akuegha, a itir danganim ategha azenan izi.

Aruem anaga,

mati gumazir gavgavim itim pamtem ivemara bar akonge.

6  *Aruem dɨkavigha overiamɨn mɨriamɨn anagava otogha

ua vongɨn uaghiri.

Ezɨ bizitam an fefer gavgavir kamɨn modoghan kogham.

7  *Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba, da bar guizbangɨra,

egha ikɨrɨmɨrir aghuim e ganɨdi.

E nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn akabar ikiam.

Ezɨ fofoziba puvatɨzir darasi,

a fofozir aghuim me ganɨdi.

8  *Ikiavɨra Itir Godɨn akaba bar deravɨra en sure gami.

An akar kaba en sure damutɨ, e uan navir averiabar da bagh bar akuegham.

An Akar Gavgaviba angazangarim e ganɨdi,

egha fofozir bar aghuim en nɨghnɨzibagh arɨki.

9  *Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itir arazim,

a bar deragha zuegha ikia mamaghɨra iti.

Bizir Ikiavɨra Itir God damuasa mɨkemezibar arazim,

a bar guizbangɨra deragha voroghɨra zui.

10  *Godɨn akam bar deragha bar gol gafira.

E fo, gumaziba gol tuema, a isigha golɨn aghuimram oto.

Guizbangɨra, Godɨn akam,

golɨn isigha bar derazir avɨrim gafira.

Godɨn akam bar isɨngi, egha hani gafira.

A guizbangɨra bar hanin isɨngizim gafira.

11  *Kɨ nɨn ingangarir gumazim.

Nɨn akaba fofozim na ganɨdi,

kɨ dar gɨn zuima,

nan dabirabim bar dera.

12  *Tinara uabɨ uan osɨmtɨzir an itibagh fogham?

O Ikiavɨra Itir God, arazir kurar kɨ amizir maba, kɨ dagh fozir puvatɨ.

Nɨ nan arazir kurar kaba batueghtɨ,

kɨ nɨn damazimɨn zuegham.

13  *Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ bar deragh na geghuv nan gantɨ,

kɨ uabɨ fer arazim ko akaba batozir arazir kuram,

bar na gativaghan markɨ.

Kamaghɨn kɨ arazir kuratam damuan koghɨva,

deravɨra ikɨtɨ osɨmtɨziba nan puvatɨgham.

14  *O Ikiavɨra Itir God, nan ifongiam kamakɨn,

nɨ nan mɨgɨrɨgɨaba ko nan navir averiamɨn aven itir nɨghnɨzibagh fogh dagh ifuegham.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan dagɨar ekiamɨn mɨn itima, kɨ nɨn aven uabɨ modi.

Nɨ nan Akurvazir Gumazimra!

20

Gumazim uabɨn akuragh mɨdorozim damuasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1 Nɨ osɨmtɨzim ikiamin dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God nɨn dɨmdiam ikaragh nɨn akurvagham.

A en ovavim Jekopɨn God, a nɨ geghuv nɨn ganam.

2 A Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikia uan Dɨpenimɨn iti,

egh a uan akurvazim nɨ bagh anemadagh gavgavim nɨ danɨngam.

3 Ofan nɨ a bagha amiba, a bar dagh nɨghnɨgh,

egh nɨn ofan bar isia mɨghɨribagh ifuegham.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4  *Nɨ bizir tizim gifuegha navim a bagha nɨ dɨkafi,

God a isɨ nɨ danɨngam.

Bizir nɨ damuasa nɨghnɨziba,

a dar amightɨ da bar otivigham.

5  *Nɨ uan apanibav sogh me abɨraghtɨ,

e bizir kam bagh bar akuegham.

E bizir kam gɨnɨghnɨgh uan Godɨn ziam fam.

E ghaze, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨzir biziba,

an ada ikaragh da isɨ nɨ danɨngam.

6 Kɨ datɨrɨghɨn fo, Ikiavɨra Itir God,

uabɨ uan atrivir a ua baghavɨra mɨsevezir kam, an an akurvasi.

A uan Nguibar aghuimɨn ikia, an azangsɨziba barasi.

Egha uan gavgavimɨn an akurvazima,

a mɨdorozimɨn uan apaniba abɨri.

7  *Gumazir maba nɨghnɨzir gavgavim uan mɨdorozir karisbar ikia ghaze, da men akurvagham.

Ezɨ marazi nɨghnɨzir gavgavim uan hoziabar ikia ghaze, da men akurvagham.

Ezɨ eia, e nɨghnɨzir gavgavim uan Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn ikia

kamaghɨn fo, a en akurvagham.

8 Gumazamizir kamaghɨn amiba,

me asaghpora ira bar puvarɨsi.

E puvatɨ.

E dɨkavigh tuivigh gavgavigham.

9 O Ikiavɨra Itir God,

nɨ atrivimɨn akuraghtɨ a uan apaniba abɨnigh.

E nɨn deir dughiabar,

nɨ en dɨmdiam ikaragh en akuragh.

21

God atrivimɨn akurazɨ, an an ziam fe

Devit onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ gavgavim isa atrivim ganɨngizɨ, a bizir kam bagha bar akonge.

Nɨ a gamizɨ, a uan apanibav sogha me abɨra,

bizir kam bagha a guizbangɨra bar akonge.

2 Bizir a uan navir averiamɨn ifongeziba

nɨ a ganɨgha gɨfa.

Bizir a iniasa nɨn azarazir kam,

nɨ an anogoroghezir puvatɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

3 Nɨ a bagha iza bizir aghuiba isa a ganɨga,

atrivimɨn dapanir asuar me golɨn aghuimɨn ingarizim isa,

an dapanim garu.

4  *A ikɨrɨmɨrir aghuim bagha nɨn azarazɨma, nɨ a isa a ganɨngi.

Guizbangɨra, ikɨrɨmɨrir a ikiamin dughiaba, da bar ruaragh ikɨ,

mamaghɨra ikiam.

5 Nɨ an akurazɨma, a gavgavim ko ziar ekiam iti.

Nɨ uabɨ gavgavir ekiam ko ziar ekiar kam a ganɨngi.

6  *Bar guizbangɨra, nɨ bar deraghavɨrama a gami,

egh nɨ deravɨram a damu kamaghɨra ikiam.

Nɨ an boroghɨra ikɨtɨ,

a bizir kam bagh bar akuegham.

7  *Atrivim nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn iti.

Godɨn Bar Pɨn Itir kam, an apangkuvighavɨra iti,

kamaghɨn atrivim tugh gavgavigh mamaghɨra ikiam.

8 Nɨ uan agharimɨn uan apanibar suigham.

Nɨ uan agharir guvimɨn, nɨ gifongezir puvatɨzir darazir suigham.

9  *An azenaram otogh izamin dughiamɨn,

avim bizibar isia da gevi moghɨn, a me agɨvagham.

Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God puv men ataram,

mati gumazim bizim tuvaremezɨ a bar iraghuzɨ moghɨn, God me agɨvagham.

An anɨngagharim avimɨn mɨn men isi bar me gasɨghasigham.

10 Nɨ, men ovavir borir nguazir kamɨn gɨn otivamiba, nɨ bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Eghtɨ men boritam ua nguazir kamɨn ikian kogham.

11  *Me arazir kuratabar pazɨ nɨ damuasa, nɨghnigha akam akɨrigha gɨfa.

Eghtɨ men nɨghnɨzir kam, a dagheba puvatɨgham.

12 Guizbangɨra, nɨ uan bariba men guamɨn dagh asavamangɨtɨ,

me raghɨregh arɨ mangegham.

13 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨkavigh uan gavgavim sara izɨtɨ,

e ighiaba bangɨ nɨn gavgavir ekiam fam.

22

Gumazim osɨmtɨzim ikia akurvazim bagha dia, egha ighiam banga God mɨnabi

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir onger akabar faragha zuim gumazamizibav kemezɨ me tiarir kamɨn ighiam bange, “Mɨzarazimɨn asɨzir dian amebam.”

1  *O nan God, nan God,

nɨ tizim bagha na ataki?

Nɨ manmaghsua saghon ikia nan ararem baragha

nan akurvaghan aghua?

2  *O nan God, kɨ aruebar nɨn deima, nɨ na barazir puvatɨ.

Kɨ dɨmagaribar nɨn azangsɨghavɨra ikia tong avughsir puvatɨ.

3 Ezɨ nɨrara bar deragha zuegha, arazir aghuibaram amua,

uan atrivir dabirabim gaperaghav itima, Israelia nɨn ziam fe.

4  *Fomɨra en ovaviba nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

Me nɨghnɨzir gavgavim nɨn itima,

nɨ men akurazɨ, men apaniba me abɨrazir puvatɨ.

5 Me nɨn diava araima, nɨ men akuragha ua me ini.

Ezɨ nɨghnɨzir gavgavir me nɨn itir kam,

a pura ghuzir puvatɨ.

6  *Ezɨ kɨrara, kɨ gumazim puvatɨ, kɨ pura apizir kuramɨn mɨn iti.

Gumazamiziba bar nan atara na dɨpova na dɨkabɨra, akɨriba igha na gasi.

7  *Gumazamiziba bar nan gara akaba na gasa,

mɨzeba onga na garɨgha uan dapaniba roi.

8  *Me ghaze, “Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn iti.

A manmaghsua nɨn akuragha ua nɨ inizir puvatɨ?

God nɨ gifongegha nɨ bagha bar akonge,

egha manmaghsua a nɨn akurazir puvatɨ?”

9  *O God, nɨ nan amebamɨn navir averiamɨn na inigha azenan na atɨzɨ,

kɨ uan amebamɨn otem apavɨra itima,

nɨ na geghuva deragha nan gari.

10  *Nan amebam na batezir dughiamɨn iza datɨrɨghɨn, kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

Nan amebam na batezir dughiamra, nɨ nan Godɨn iti.

11  *Osɨmtɨzim bar nan boroghɨn izegha gɨvazɨ,

nan akurvaghamin gumaziba puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan saghon ikian markɨ!

12 Nan apanir avɨriba bulmakaun apuribar mɨn na ekɨarugha gɨfa.

Me mati, Distrik Basanɨn bulmakaun gavgaviba.

13 Me, laion uan akam akara asɨzibav sogha dagh asɨghasɨzi moghɨn,

me na gasɨghasɨghasava ami.

14  *Nan gavgaviba bar gɨfa,

mati me dɨpam nguazim gingezɨ a ghua pura gɨfa.

Nan namnamɨn aghariba bar nan apunapuni.

Kendel purama emɨra uaghiri moghɨn,

nan navir averiam purama amɨragha uaghiri.

15  *Nan kuarmɨzim mɨner bɨghizir mamɨn mɨn na mɨsɨngi.

Ezɨ nan mɨzem iza nan akatorimɨn aven pura itoroghav iti.

Nɨ na ataghizɨ,

kɨ nguazir mɨnemeniamɨn mɨn irɨghav ikia bar ovengasava ami.

16 Gumazir kuraba bar na ekɨarugha gɨfa,

mati afiaba bar asɨzim okarigha gɨfa.

Me nan suemning ko dafarimning ginivaghasi.

17 Nan aghariba bar azenim girezɨ,

gumazir kaba nan ganigha na dɨpova bar akonge.

18  *Me nan korotiaba tuiragh uarira uari danɨngasa,

da bagha satu gikararai.

19  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan saghon ikian markɨ.

Nɨ nan Akurvazir Gumazim,

nɨ zuamɨra izɨ nan akuragh.

20 Nɨ nan akuraghtɨ men mɨdorozir sabam na atughan kogham.

Nɨ nan akuraghtɨ, gumazir afiabar mɨn itir kaba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghan kogham.

Kɨ angamɨra ikɨvɨra ikiam.

21  *Laionba asɨzir atiabav sogha da api moghɨn, me na agɨvasa.

Egha bulmakaun atiabar mɨn uan kombar na ginivasa.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan akuragh

men dafariba da ua na inigh.

22  *Kɨ uan adarazir tongɨn ikɨ nɨn ziamɨn gun me mɨkɨmam.

Gumazamiziba uari akuvamin danganimɨn,

kɨ men tongɨn ikɨ nɨn ziam fam.

23 Kɨ kamagh mɨkɨm suam,

“Ia Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan iti darasi, ia an ziam fɨ.

Ia Jekopɨn ovavir boriba, ia ziar ekiam a danɨng.

Ia Israelia, ia an damazimɨn tugh an ziam pɨrafɨ.”

24  *Gumazamizir onganaraziba,

a men osɨmtɨzibar gara pura da ataghɨrazir puvatɨ.

A kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, men osɨmtɨziba pura biziba.

A men saghon itir puvatɨ.

A men azangsɨziba barasi.

25  *Gumazamiziba uari akuvagh nɨn ziam famin dughiamɨn,

kɨ nɨ amizir biziba bagh nɨn ziamra fam.

Egh gumazamizir nɨn atiatia nɨn apengan itibar damazimɨn,

kɨ fomɨra nɨn ofa damuasa akam akɨrizir biziba,

kɨ nɨ bagh dar damuam.

26  *Gumazamizir onganaraziba,

me damasa ifongezɨ moghɨn, damɨ bar izɨvagh ikiam.

Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn zuiba, me an ziam pɨrafɨ.

Men naviba amɨragh deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

27  *Nguazimɨn itir ikɨziba bar,

me Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨgh,

a bagh izɨ an guamɨn teviba apɨrigh an ziam fam.

28  *Me fogh suam,

Ikiavɨra Itir God atrivimɨn ikia,

kantriba bar dar gumazamizibagh gativagha men gari.

29  *Bar guizbangɨra, gumazamizir uarira uari feba, an guamɨn teviba apɨrigh an ziam fam.

Eghtɨ gumazamizir ovengasava amiba,

me bar Godɨn guamɨn teviba apɨrigh an ziam pɨrafam.

30  *Gumazamizir gɨn otivamiba, Ekiamɨn ingangarim damuam.

Gumazamiziba, uan ovavir borir gɨn otivamiba,

me an akamɨn gun me mɨkɨmam.

31  *Gumazamizir men amebaba tɨghar me batamiba, me gɨn otivightɨ, me me mɨkɨm suam,

“God uabɨ uan gumazamizibar akuragha ua me ini.”

23

Ikiavɨra Itir God, a na geghuvir gumazim

Devit ighiar kam osiri.

1  *Ikiavɨra Itir God, a gumazir deragha uan sipsipbagh eghuva dar garimɨn mɨn iti.

Kamaghɨra, a deragha na geghuva nan gari.

Kamaghɨn kɨ bizitamɨn otevezir puvatɨ.

2  *A na inigha ghua grazir aghuiba itir danganimɨn na atɨzɨ,

kɨ dagh isɨn irav iti.

A na inigha dɨpar aghuiba itir danganibar zuima,

kɨ dar boroghɨn avughsa iti.

3  *A gavgavir igiam na ganɨdi.

A fomɨra uan ziar ekiam bangɨn mɨkemezɨ moghɨn,

a na inigha tuavir aghuibara zui.

4  *O God, nɨ na ko iti.

Kamaghɨn, kɨ danganir zarimɨn mangɨva ovevemɨn tuavir mɨtarmemɨn mangɨ,

egh bizir kurabar atiatingan kogham.

Nɨ uan asadivir aghorir sipsipbagh eghuvimɨn suirazɨ,

kɨ an gara fo, nɨ na geghuv deragh nan ganam.

Kamaghɨn, nan navim bar nan dera.

5  *Nɨ na bagha daghem gamigha azenara na dafazɨ,

nan apaniba bar nan gari.

Nɨ nan diazɨ kɨ iza nɨ ko aperazɨ,

nɨ borem isa nan dapanim ginge.

Ezɨ nan itarim bar izɨvagha fasfagha iri.

6  *Bar guizbangɨra, nɨn arazir aghuim ko apangkuvir arazim,

dughiabar zurara na ko ikiam.

Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ikɨ

mamaghɨra ikiam.

24

God a bar atrivir ekiam

Devit onger akar kam osiri.

1  *Nguazir kam ko an itir biziba bar,

da bar Ikiavɨra Itir Godɨn bizibara.

Ezɨ nguazimɨn itir gumazamiziba bar

uaghan an bizibara.

2  *An ongarir konibar aven mati akɨnir guariba asegha,

nguazimɨn ingarigha a isava dɨpar kabagh isɨn anefazɨ

a bar gavgafi.

3  *Tinara Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨamɨn ghuavanangam?

Tinara an Dɨpenimɨn aven mangam?

4  *Gumazamizir kamagh amiba,

merara an aven mangam.

Men navir averiaba ko, me amir araziba ko, nɨghnɨziba zue,

egha asebar ziaba fer puvatɨgha,

igharaz darazi ko akam akɨrigha egha gɨn me gifarir puvatɨ.

5 Kamagh amir darasi, Ikiavɨra Itir God deragh me damu,

ua me inigh men akuragh me dɨpon suam,

me nan damazimɨn dera, egha osɨmtɨziba puvatɨ.

6  *Gumazamizir kamagh amiba, kar me God buri.

Me Jekopɨn Godɨn boroghɨra ghua

a baghavɨra iti.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

7  *Ia tiar akaba, ia uari kuighiregh!

Ia tiar akar fomɨra itiba, ia bar arokegh.

Eghtɨ Atrivir Gavgavir Bar Ekiam Itim aven izam.

8 Atrivir Gavgavir Bar Ekiam Itir kam, a tinara?

A Ikiavɨra Itir God uabɨ.

A gavgavir bar ekiam ikia

uan apanibav sogha me abɨri.

9 Ia tiar akar ekiaba, ia uari kuighiregh!

Ia, tiar akar fomɨra itiba, ia bar arokegh.

Eghtɨ Atrivir Gavgavir Bar Ekiam Itim aven izam.

10 Atrivir Gavgavir Bar Ekiam Itir kam, a tinara?

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a guizbangɨra Atrivir Gavgavir Bar Ekiam!

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

25

Gumazim, God an daroriba deragh dar ganɨva a ko ikiasa, a God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God,

kɨ datɨrɨghɨn uan navir averiamɨn aven nɨn ziam fava nɨn azai.

2  *Nɨ nan God, ezɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨrara iti.

O God, nan nɨghnɨzir gavgavir kam pura mangɨghtɨ kɨ aghumsɨghan aghua.

Nɨ nan akuraghtɨ,

nan apaniba na abɨragh na dɨpovan kogham.

3  *Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim nɨn itiba,

apaniba me abɨn aghumsɨzim me danɨngan kogham.

Gumazamizir pura nɨn akaba batoziba,

merara aghumsɨzim iniam.

4  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan arazir aghuiba nan akakagh.

Egh tuavir kɨ mangamiba, nɨ dar nan sure damu.

5  *Nɨ nan God, nɨ nan akuragha ua na ini.

Kamaghɨn, nɨ uan guizɨn akamɨn gɨn mangamin arazibar nan sure damutɨ,

kɨ dughiabar zurara nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikiam.

6  *O Ikiavɨra Itir God, nɨn arazir aghuim ko apangkuvir arazir nɨ e gamiba,

da fomɨra ikia iza datɨrɨghɨn iti.

Nɨ datɨrɨghɨn ua dagh nɨghnɨghɨva dar amu mangɨvɨra ikɨ.

7  *Kɨ uan igiamra ikiava amizir arazir kuraba, ko nan arazir akaba batoziba,

nɨ dagh nɨghnɨghan markɨ.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ deragha na gamua bar nan apangkufi,

kamaghɨn amizɨ nɨ na gɨnɨghnɨgh.

8  *Ikiavɨra Itir God bar dera, ezɨ an araziba bar guizbangɨra.

Kamaghɨn amizɨ, a gumazamizir arazir kurabagh amiba,

a uan arazibar gɨn mangasa men sure gami.

9  *Gumazamizir uari abɨra an apengan itiba,

a men faragha ghua tuavim men akakazima, me arazir aghuibaram ami.

Egha arazir a ifongezibar men sure gami.

10  *Gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ko an Akar Gavgavibar gɨn zuima,

an an apangkuvighavɨra iti.

Egha a mɨkemezɨ moghɨra deragha bizibagh amua,

uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir puvatɨ.

11  *O Ikiavɨra Itir God, nan arazir kuraba bar avɨraseme.

Kamaghɨn, nɨ uan ziam bagh uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ,

nan arazir kuraba gɨn amadagh.

12 Gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itim,

Godra, a bagha atɨzir tuavir aghuim an akaghtɨ,

an an mangam.

13  *Gumazir kam zurara dabirabir aghuim inivɨra ikiam.

Eghtɨ an ovavir boriba nguazir aghuir kam inightɨ,

a men nguazim gavagh ikɨ kamaghɨra ikiam.

14  *Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itiba,

a men namakam gami.

Egha uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim azenara anekazɨ

me a gɨfo.

15  *Kɨ zurara uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn gara a mɨzuai,

ezɨ a bizir na gasɨghasɨghasava amibar aven ua na isi.

16  *O God, kɨ uabɨra ikia osɨmtɨzim aterima nan gavgaviba bar gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ nɨ nan kuarkuvigh na bagh izɨ.

17  *Osɨmtɨziba nan navimɨn aven ikia ekɨva ghuavɨra iti.

Nɨ nan akuraghtɨ osɨmtɨzir kaba na abɨnan markɨ.

18  *Nɨ nan osɨmtɨziba ko mɨzazibar gan,

egh nan arazir kuraba gɨn amadagh.

19  *Nɨ ge, nan apaniba bar avɨrasemegha,

bar nan aghuagha guizbangɨra nan apanim gami.

20 Nɨ nan akuragh deragh nan gantɨ,

me na abɨntɨ kɨ aghumsɨghan kogham.

Nɨrara nan akurvasi,

ezɨ kɨ nɨ bagha iza nɨn aven modi.

21  *Nɨn araziba dera, egha bar guizbangɨra.

Ezɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikia nɨ mɨzua ghaze,

nɨ zurara na geghuv deragh nan gan.

22  *O God, nɨ uan gumazamiziba Israelia ua me inightɨ,

osɨmtɨzir kaba ua me abɨnan kogham.

26

Arazir kuratam itir puvatɨzir gumazim God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨghnɨzir gavgavim pamtem nɨn iti,

egha nɨn damazimɨn arazir kuratam gamizir puvatɨ.

Kamaghɨn, nɨ nan gun mɨkɨm suam, kɨ gumazir aghuim.

2  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar nan araziba ko, nan nɨghnɨziba ko, nan navim tuisɨgh ingangarim na danigh,

deragh na gɨfogh.

3  *Guizbangɨra, nɨn apangkuvim nan faragha ghua tuavim nan akakasi.

Nɨ na mɨkemezɨ moghɨra deragha bizibagh amua zurara nan faragha zui,

ezɨ kɨ zurara nɨn guizɨn arazimɨn gɨn zui.

4  *Kɨ ifavaribagh amir gumazamiziba ko arua

me ko apiav itir puvatɨ.

5  *Kɨ gumazamizir arazir kurabagh amibar gɨn daruan bar aghuagha

me gitavɨrasi.

6  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ uan dafariba ruegha kamagh uabɨ akagha ghaze,

kɨ osɨmtɨziba puvatɨ.

Egha kɨ iza nɨn ofa gamir dakozir mɨriamɨn arua

nɨn ziam fe.

7 Kɨ nɨ mɨnabava nɨ bagha onger akar mam banga

nɨn ingangarir bar aghuir nɨ amizibar gun mɨgei.

8 O Ikiavɨra Itir God, Dɨpenir nɨ itim kɨ bar a gifonge.

Danganir kam, nɨn angazangarim ko gavgavir ekiam bar a gizɨvagha iti.

9  *Kɨ fo, mati amizim uan dɨpenim bar anevia ghuzɨ moghɨn,

nɨ gɨn gumazamizir arazir kurabagh amiba avigh mangɨ

na sara inigh mangan markɨ.

Egh uaghan gumazir gumazibav sozi me ariaghɨriba,

nɨ me sara na gasɨghasɨghan kɨ aghua.

10  *Gumazamizir kaba,

me zurara arazir kurabar amuasavɨra ikia,

egha dagɨaba isa arazir kurabar amuasa gumazir igharazibagh ivesi.

11 Ezɨ kɨ uabɨ, kɨ nɨn damazimɨn arazir kuratam gamizir puvatɨ.

Eghtɨ nɨ nan kuarkuvigh ua na inigh.

12  *Kɨ nguazir aghuimra tugha gavgafi.

Bizitam na gasɨghasɨghsɨ damuva avegham.

Kɨ gumazamizir avɨribar tongɨn ikɨ,

egh Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

27

Godɨn ziam fava a ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba

Devit onger akar kam osiri.

1  *Ikiavɨra Itir God, a nan angazangarim ko nan Akurvazir Gumazim.

Ezɨ kɨ gumazitamɨn atiatingan kogham.

Ikiavɨra Itir God, a dɨpenir gavgavimɨn mɨn na modogha na geghuva nan garima,

kɨ atiatir puvatɨ.

2  *Mati afiam asɨzimɨn tuzibar amasava ami moghɨn,

nan apaniba na gasɨghasɨghsɨ izɨva,

bizibagh asaghpor iregham.

3  *Mɨdorozir gumazir avɨriba bar na ekɨarughamin dughiamɨn, kɨ atiatingan kogham.

Nan apaniba na ko mɨsoghsɨ izamin dughiamɨn,

kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ egh tugh gavgavigham.

4  *Kɨ bizir vamɨra bagha Ikiavɨra Itir Godɨn azaragha gɨfa.

Bizir kɨ bar ifongezimra kara:

kɨ angamɨra itir dughiamɨn, kɨ an Dɨpenimrama aven ikiam.

Kɨ an ganganir aghuimɨn gan an boroghɨn ikɨ bar akueghasa.

Kɨ an Dɨpenimɨn ikɨ a baghvɨra ikɨva an nɨghnɨzim gɨfofoghsɨ an azangam.

5  *Eghtɨ osɨmtɨziba otivamin dughiamɨn

a uan Dɨpenimɨn bar deravɨra na modogham.

A na isɨ uan Purirpenimɨn aven na modogham.

A na isɨ dagɨar gavgavimɨn pɨn mar na afagham.

6  *Nan apanir na okarigha itiba, kɨ bar me abɨragham.

Egh bar akongegh dɨmɨva arang an Purirpenimɨn a bagh ofa damuam.

Egh onger akabar amu Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

7  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn deir dughiamɨn,

nɨ nan kuarkuvigh nan mɨgɨrɨgɨaba baragh na ikarvagh.

8  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ kamagh na mɨgɨa ghaze,

“Nɨ bar na nan boroghɨra izɨ na baghavɨra ikɨ

na gɨfofoghsɨ nan azangsɨgh.”

Eghtɨ kɨ nɨ ko ikɨsɨ bar nɨn boroghɨra mangam.

9  *Nɨ uabɨ nan mongan markɨ.

Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ nan God, nan Akurvazir Gumazim.

Nɨ dughiar avɨribar nan akurvasi.

Nɨ nan atar nan aghuagh, egh na ataghɨraghan markɨ.

10  *Dughiar mabar nan amebam ko afeziam akɨrim na gasaragha nan aghuaghuasi,

ezɨ nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ na geghuva deragha nan gari.

11  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ damuasa nɨ ifongezir araziba, nɨ dar nan sure damu.

Kɨ apanir avɨriba iti,

kamaghɨn nɨ tuavir aghuimra nan akaghtɨ kɨ an mangam.

12  *Nɨ na ateghtɨ nan apaniba na inigh me ifongezɨ moghɨn na damuan markɨ.

Me akar ifavaribagh amua egha atiatim na ganɨdi.

13  *Nɨghnɨzir gavgavir kam nan ikiavɨra itima, kɨ kamaghɨn fo,

kɨ nguazir kamɨn angamɨra ikɨ gantɨ,

God deraghvɨra uan gumazamizibar amuam.

14  *Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ a bagh mɨzuam.

Nɨn navim osɨman markɨ.

Nɨ tugh gavgavigh mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ

a izɨ nɨn akuragham.

28

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨrara dagɨar gavgavimɨn mɨn na modozɨ,

kɨ nɨn apazangɨn itima nɨ na geghufi.

Kɨ uabɨn akurvaghsɨ nɨn dɨmamin dughiamɨn,

nɨ gumazir kuarir onganimɨn mɨn na baraghan koghan markɨ.

Kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, nɨ da baraghan koghtɨ,

kɨ ti ovegh mangɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨgham.

2  *Nɨ orakigh, kɨ uabɨn akurvaghsɨ uan dafarimning fegh

nɨn Dɨpenimɨn akagh nɨn dɨmɨva arangtɨ,

nɨ nan kuarkuvigh nan akuragh.

3  *Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

me akar isɨngtɨziba uan namakaba ko dav gɨa, egha men navir averiaba bar ikufi,

nɨ gumazir kamaghɨn amiba sara na abɨraghan markɨ.

4  *Gumazamizir kamagh amiba, nɨ me amir arazir kaba ikarvagh ivezir kuram me danɨng.

Bizir kurar manam me a gami,

nɨ anarɨra ikaragh uam a isɨ ivezimɨn mɨn me danɨng.

5  *Ikiavɨra Itir God me bagha amizir ingangarir ekiaba me dagh nɨghnɨzir puvatɨgha ghaze,

a uan dafarimningɨn bizir ekiatam gamizir puvatɨ.

Kamaghɨn, a me gasɨghasɨgh bar me kuavaremegham.

6 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fe.

Guizbangɨra, kɨ uabɨn akurvaghasa a ko mɨkemezɨ a na baraki.

7  *Ikiavɨra Itir God uabɨ gavgavim isa na ganɨga,

nan oramɨn mɨn ikia na modi.

Ezɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim an iti.

A nan akurvagha na gamima,

kɨ uan navir averiamɨn, a bagha bar akuegha

onger akabagh amua a mɨnabi.

8 Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, a uabɨ men gavgavim.

Egha atrivir a ua bagha inabazim,

a uabɨ a geghuva deragha an akurvasi.

9  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamizibar akuragh.

Kar gumazamizir nɨ ua baghavɨra inabaziba,

nɨ deraghvɨra me damu.

Nɨ sipsipbar garir gumazimɨn mɨn,

me inigh me ater mangɨ,

deragh men gan kamaghɨra ikɨ.

29

Godɨn dɨmdiam, e amɨnim ko amozir ekiamɨn aven a barasi

Devit onger akar kam osiri.

1  *Ia Godɨn Nguibamɨn itir enselɨn gavgaviba,

ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Ia an gavgavim ko an ziar ekiam bagh bar akongegh.

2  *Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiamɨn gun mɨkɨm.

Egh an damazimɨn zuegh ikɨ an ziam fɨ.

3 Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim ongaribagh isɨn izima, da bar a barasi.

Godɨn Gavgavir Bar Ekiam Itim, araribar mɨn pamten dagarvasi.

An akam ongarimɨn danganiba bar dagh isɨn pamten dagarvagha da avara.

4 Ikiavɨra Itir Godɨn dagarvaziba gavgaviba dar iti.

A dagarvazima, gumazamiziba a baragha an atiatia an ziam fe.

5 Ikiavɨra Itir Godɨn dagarvazima,

an tiarim Lebanonɨn kantrin itir temer sidaba apɨragharɨsi.

6 A Lebanonɨn kantrin mɨghsɨabagh amizɨ,

da bulmakaun nguzibar mɨn uari ekura uanaga izaghiri.

A Hermonɨn Mɨghsɨam gamizɨ,

a bulmakaun apurir igiabar mɨn uari ekura uanaga izaghiri.

7 Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim otiva

onɨmarim gamima a taghtasi.

8 Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim,

a gumazamiziba puvatɨzir danganim gamima, a nɨghava agoi.

Guizbangɨra, a Kadesɨn gumazamiziba puvatɨzir danganim gamizɨ,

a puvɨra nɨghava agoi.

9 Ikiavɨra Itir Godɨn tiarim pamtem asɨzir atiabagh amima,

da agoa otamin dughiaba ataghɨragha puram oti.

Ezɨ ruarimɨn ter afarir angamtɨziba

purama asiaghira iri.

Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn aven itir gumazamiziba bar pamtem dɨa ghaze,

“God uabɨra gavgavim ko ziar ekiam iti!”

10  *Ikiavɨra Itir God uan atrivir dabirabim gaperagha ongarir konibagh ativagha dar gari.

A en atrivimɨn ikia, egh mamaghɨra ikiam.

11 Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba gavgavim me ganɨga,

deragha me gamua dabirabir aghuim ko navir amɨrizim me ganɨdi!

30

Gumazir mam God mɨnaba a ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Me onger akar kam banga egha Godɨn Dɨpenim a baghavɨrama a ginaba.

1 O Ikiavɨra Itir God, nan osɨmtɨziba na abɨrazɨ,

nɨ ua na fegha anabogha nan akura.

Egha nan apaniba ataghizɨ me na dɨpovezir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kam bagha bar akuegha nɨn ziam fe.

2  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God,

kɨ uabɨn akurvaghasa nɨn dei,

ezɨ nɨ nan arɨmariam gamizɨ kɨ ua dera.

3  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ atam aremeghai, ezɨ nɨ na gamizɨ kɨ ua dɨkafi.

Kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ghugha gɨfa.

Ezɨ ikɨrɨmɨrir kɨ itir kam, nɨ ua na ganɨngi.

4  *Ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, ia a bagh onger akabar amu

an ziar bar zuezim fɨ.

Egh bizir an amizibagh nɨghnɨgh a mɨnabɨ.

5  *Guizbangɨra, a en atarir adariba, da dughiar otevimra iti.

Ezɨ dughiar e nguazir kamɨn itimɨn,

a uan navim sara e gifongegha deragha e gami.

Dɨmangan en temeriba iregham,

egh amɨmzaraghan e deragh ikɨ bar akuegham.

6  *Kɨ deragha ikia ghaze,

“Bizitam na munamadaghan kogham.”

7 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan navim sara na gifongegha deragha na gamizɨ,

kɨ mati mɨghsɨar mam tugha gavgafi.

Nɨ nan modozir dughiamɨn,

kɨ bar puvɨrama atiati.

8 O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ ko mɨgɨa

pamten nɨn dia nɨn azai.

Ekiam, nɨ nan akuragh.

9 Kɨ oveghtɨ bizir aghuir tizitam otogham?

Kɨ ti dagɨar torimɨn magɨrɨghtɨ, bizir kam tinan akuragham?

Gumazamizir oveaghueziba me ti ua nɨn ziam fam?

Me ti ua dɨkavigh mɨkɨm suam, nɨ me mɨkemezɨ moghɨra zurara nɨ me bagha deragha bizibagh ami?

Bar puvatɨgham.

10 O Ikiavɨra Itir God, nɨ na baregh nan apangkufigh.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan Akurvazir Gumazimɨn ikɨ!

11  *Nɨ nan navir osɨmtɨzim batoghezɨ

kɨ bar akuegha ighiabagh ami.

Kɨ faragha azirakar korotiaba aghui,

ezɨ datɨrɨghɨn nɨ nan azirakar korotiaba suegha,

nan azirakam oteghavkɨnizɨ nan navim derazɨ kɨ bar akonge.

12 Ikiavɨra Itir God, kɨ uan akam dukuaghan kogham.

Kɨ uan navir averiamɨn onger akabar amu egh nɨn ziam fam.

Egh zurara nɨ mɨnabɨvɨra ikiam.

31

Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan itiba a deragha men gari

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akam osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn aven modoghtɨ

nɨ na geghuv deragh nan ganasa, kamaghɨn kɨ nɨ bagha ize.

Nɨ na ateghtɨ nan apaniba na abɨntɨ,

kɨ aghumsɨghan kogham.

Nɨ zurara arazir aghuim gami.

Egh nɨ uan arazir aghuir kamɨn gɨn mangɨ nan akuragh!

2  *Nɨ nan dɨmdiam baregh zuamɨra nan akuragh!

Nɨ dagɨar ekiamɨn mɨn na modogh.

Nɨ dɨvazir gavgavimɨn mɨn ikɨ na ekɨarughtɨ,

nan apaniba na abɨnan kogham.

3  *Guizbangɨra, nɨ uabɨ nan dagɨar ekiamɨn mɨn iti.

Nɨ nan dɨvazir bar gavgavimɨn mɨn ikia deragha na geghufi.

Nɨ uan ziar ekiam bangɨn, nɨ fomɨra mɨkemezɨ moghɨn,

kɨ zui naghɨn, nɨ nan faragh mangɨ nan akua na geghuv.

4 Nɨ nan danganir mogomemɨn mɨn iti.

Nan apaniba modogha na bagha gurazir azuazir kam,

nɨ nan akuraghtɨ a nan suighan kogham.

5  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ uan duam nɨn dafarim garɨsi.

Nɨ guizɨn arazibagh amir God,

nɨ nan akuragha ua na inigha gɨfa.

6 Marvir guar gavgaviba puvatɨzibar ziaba fer gumazamiziba,

nɨ bar men aghua.

Ezɨ ko,

kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

7 Nɨ zurara nan apangkufi,

kamaghɨn kɨ nɨ bagha bar akonge.

Guizbangɨra, bizir kurar na bativiba, nɨ bar dar gari.

Egha nan navir averiamɨn aven itir osɨmtɨziba,

nɨ bar dagh fo.

8  *Nɨ nan akurazɨ

kɨ apanibar dafaribar itir puvatɨ.

Nɨ nan akurazɨ kɨ deragha iti.

9 O Ikiavɨra Itir God, kɨ osɨmtɨzir ekiam ikia,

egha azia ghua nan damazimning bezɨ,

nan gavgaviba bar gɨfa.

Kamaghɨn, nɨ nan apangkufigh.

10  *Osɨmtɨzir kam, na gamua nan ikɨrɨmɨrim otefe.

Kɨ aziavɨra iti, egh kamaghɨn kɨ dughiar ruarimɨn ikeghan kogham.

Osɨmtɨzir ekiam nan itima, kɨ gavgaviba puvatɨ.

Nan agharapaniba nan amiraghamɨrasi.

11 Nan apaniba na dɨpova na mɨgei.

Ezɨ nan namakaba nan aghuagha akar kurabar na mɨgei.

Ezɨ nan roroaba uaghan nan atiatia ghaze,

God ivezir kuram a ganɨdi.

Kɨ tuavimɨn zuir dughiabar,

gumaziba nan gara nan ari.

12  *Gumazim aremezɨ gumazamiziba bar a gɨn amadazɨ moghɨn,

me na gɨn amada.

Kɨ mati, nguazir mɨnem bɨghizɨ,

me na makuni.

13  *Kɨ orazi, apanir avɨriba uari akuva gɨrakɨrangɨn moghɨn aghumra uariv gei.

Me atiatim na danɨngasa uari akuva na gasɨghasɨghasa akam mɨsosi.

Egh na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa uariv gei.

14 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God,

kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

15 Kɨ datɨrɨghɨn itir ikɨrɨmɨrir kam,

kɨ a isa nɨn dafarim gatɨ.

Nɨ nan akuragh

nan apanir nan agɨntɨzibar dafaribar ua na inigh.

16  *Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ uan guam na mɨtuazɨ an angazangarim na gisirazɨ moghɨn,

kamaghɨra nɨ bar na gifuegh nan boroghɨra ikɨ.

Nɨ zurara nan apangkuvighavɨra iti.

Kamaghɨn, nɨ nan akurvagh!

17  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn azangsɨsi, nɨ nan akuragham.

Nɨ apanibar amamangatɨghtɨ me na abɨraghtɨ kɨ aghumsɨzim inian markɨ.

Gumazir kuraba mar ikuvighɨva aghumsɨgh.

Me mar oveng mangɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrɨ,

egh akabar kumigh ikɨ.

18  *Gumazir kaba uari fa akaba batogha,

gumazir aghuiba dɨpova akar kurabar me mɨgei.

Egha ifavarir akabav gei.

Nɨ me gasɨghasightɨ, me uam akaba akaran kogham.

19  *Gumazir nɨn atiatia nɨn apengan itiba,

nɨ men akurvaghasa bizir aghuir avɨriba me bagha dagh ami.

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikia nɨn aven modiba,

nɨ deravɨra me gami.

Egha gumazamizibar damazibar nɨ zurara men akurvasi.

20  *Men apaniba me gasɨghasɨghasa akabar kɨri,

eghtɨ dughiar kamɨn, nɨ me avaragh deraghvɨra me geghuvtɨ

me me gasɨghasɨghan kogham.

Me nɨn dafarimɨn apengan ikɨtɨ,

apanibar akar kuraba me gasɨghasighan kogham.

21  *Ikiavɨra Itir God bar nan apangkufi,

ezɨ kɨ ghaze, kɨ an ziam fam!

Nan apaniba na ekɨarugha na gasɨghasɨghasava amima,

God uan gavgavimɨn nan akurazɨ kɨ deravɨra iti.

22  *Kɨ faragha bar atiatigha kamagh nɨghnɨsi,

Ikiavɨra Itir God, nɨ na batoghezɨ kɨ ua nɨn boroghɨn itir pu

Puvatɨ, nɨ nan ararem baregha nan akura.

23 Ia gumazamizir God baghavɨra itiba,

ia bar moghɨra a gifongegh!

Gumazamizir zurara an gɨn zuiba,

a bar deraghavɨra me geghuva men gari.

Egha gumazir uari fa akaba batoziba,

a ivezir kuram me ganɨdi.

24  *Ia gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itiba,

ia uan navibar aven atiatingan kogh,

egh tugh gavgavigh mamaghɨra ikɨ.

32

Gumazim uan arazir kurabar gun God mɨgeima, an an arazir kuraba gɨn amada

Devit onger akar kam osiri.

Me onger akar kam kamaghɨn a dɨbori, Maskil.

1  **Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

God men arazir kuraba gɨn amadagha da avara,

eghtɨ gumazamizir kaba bar akuegham.

2  *Gumazamizir arazir kurabagh amiba, God men arazir kuram mengvɨra ikian koghtɨ,

arazir ifavaritam an ikian kogham,

eghtɨ gumazamizir kaba bar akuegham.

3  *O God, kɨ uan arazir kurabar gun nɨ mɨkemezir puvatɨgha,

dɨmagariba ko aruebar ara kamaghɨra ikia

ghua nan aghariba bar nan amɨra.

4 Dɨmagariba ko arueba, nɨ ivezir kuram na ganɨngizɨ

nan gavgaviba bar gɨfa.

Mati aruer ekiam nguazim gaboima a bar mɨsɨngi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5  *Datɨrɨghɨn kɨ uan arazir kuraba bar dar gun Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ,

an ada gɨn amadagha gɨfa.

Egha kɨ uan arazir kuratam modozir puvatɨ,

kɨ bar da aghurigha nɨ mɨkeme.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

6  *Kamaghɨn dera, nɨn gumazamiziba osɨmtɨziba bativ,

egh zurara nɨ ko mɨkɨmtɨ,

osɨmtɨzim aperiar ekiamɨn mɨn me avigh mangɨsɨ izɨ,

me avigh mangɨghan kogham.

7  *Nɨrara nan mogomer danganim,

kɨ nɨn aven modima osɨmtɨziba na abɨrir puvatɨ.

Kɨ osɨmtɨzibar aven itima,

nɨ na ekɨarugha nan akurvasi.

Kamaghɨn kɨ pamten dia ighiabagh amua nɨn ziam fe.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

Tuavir nɨ mangamim,

kɨ nɨn sure damu deragh nɨ gegharaghtɨ, nɨ an mangam.

Kɨ deravɨra nɨn sure damu egh nɨn gan nɨ geghuvam.

9 Nɨ hoziaba ko donkibar mɨn onganan markɨ,

mati me ain ko benir ruaribar men akabagh aghuigha me getuima me izi.

Puvatɨghtɨ me izeghan kogham.

10  *Gumazir arazir kurabagh amiba osɨmtɨzir avɨriba bativam.

Ezɨ gumazir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itiba,

me zurara an apangkuvir ekiamɨn aven deragh ikiam.

11  *Ia gumazamizir arazir aghuibagh amiba,

Ikiavɨra Itir God ia bagh amizir biziba, ia da bagh naviba deragh bar akongegh.

Ia Godɨn damazimɨn zuezir gumazamiziba,

ia bar pamten dɨm mɨkɨm bar akongegh.

33

Godɨn ziam fer onger akam

1 Ia gumazamizir aghuiba, ia Ikiavɨra Itir God ia bagha amizir bizir aghuim bagh bar akongegh.

Arazir kam bar dera:

ia an akam baragha an gɨn zui darasi, ia an ziam fɨ.

2 Ia kulele ko gitan stringɨn 10pla itim mɨsogh,

Ikiavɨra Itir God bagh ighiam damu an ziam fɨ.

3 Ia onger akar igiaba osirigh da bangɨ,

egh deragh gita mɨsoghtɨ an ararem deraghtɨ,

ia bar akongegh pamten dɨm mɨkɨm.

4 E fo, Ikiavɨra Itir Godɨn akam a guizbangɨra iti.

Ezɨ an akam mɨkemezɨ moghɨra, a zurara guizɨn arazibar gɨn ghua ingangariba bar dagh ami.

5  *Ikiavɨra Itir God, a en arazir aghuiba ko guizɨn araziba bar dagh ifonge.

An apangkuvir arazim, nguazimɨn itir gumazamiziba bar me ave.

6  *Ikiavɨra Itir God fomɨra mɨkemezɨ, aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba,

ko overiamɨn pɨn itir biziba bar otivigha iti.

7  *Gumazim dɨpam isa itam guruizɨ moghɨn,

an ongarim isa danganir vamɨran anekufa.

Egha ongarim gamizɨ a bar konegha

nguazimɨn apengan itir danganimɨn vɨn mar iraghu.

8 Ia nguazimɨn itir gumazamiziba,

ia Ikiavɨra Itir Godram atiating an apengan ikɨ.

9  *A mɨkemezɨ nguazir kam puram oto.

An Akar Gavgavim mɨkemezɨ, biziba bar nguazir kamɨn otifi.

10  *Kantrin Igharazibar Gumazamiziba damuasava nɨghnɨzir biziba,

Ikiavɨra Itir God dagh amima da ghua puvarɨsi.

Ikɨzir igharaziba damuasa akabav sozir mɨgɨrɨgɨaba,

an adar tuaviba apɨri.

11  *Ikiavɨra Itir God damuasava amir biziba,

da gavgavigh mangɨvɨra ikiam.

A uan navir averiamɨn aven itir nɨghnɨzim giraghan kogham.

An nɨghnɨzim zurara ikɨvɨra ikiam.

12  *Kantrin tam God baghavɨra ikɨtɨ,

Ikiavɨra Itir God deravɨra a damutɨ a bar akongegham.

Kantrin kamɨn gumazamiziba

God ua baghavɨra me ginaba.

13  *Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn ikia,

nguazimɨn itir gumazamiziba bar men gari.

14  *A uan Nguibamɨn ikia,

egha nguazimɨn bar deragha en gari.

15  *A uabɨ nɨghnɨziba ko navir averiabar ingarigha da isa gumazamizibagh arɨki,

egha bizir me amiba a bar dagh fo.

16  *Atrivim mɨdorozir gumazir avɨriba ikɨtɨ,

me an akuragh mɨdorozim damu an apaniba abɨraghan kogham.

Ezɨ kamaghɨra mɨdorozir gumazim uan gavgavimɨn apaniba abɨraghan kogham.

17  *Mɨdorozir hoziam mɨdorozir gumazimɨn akuraghtɨ, a uan apaniba abɨraghan kogham.

Apaniba mɨdorozir gumaziba abɨraghtɨ, men hoziaba men akuraghan kogham.

18  *Ia oragh! Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itiba, an damazim men iti.

Gumazamizir kaba, me nɨghnɨzir gavgavim an apangkuvir arazimɨn iti.

19  *A deragh gumazamizir kabar gantɨ me angamɨra ikiam.

Mɨtiriam aghamin dughiam otoghtɨ,

a men akuraghtɨ me daghem bagh ovengan kogham.

20  *E Ikiavɨra Itir God baghvɨra mɨzuamɨva,

nɨghnɨzir gavgavim an ikɨtɨ an e geghuvam.

A en oramɨn mɨn iti,

ezɨ e an aven modima a en akurvasi.

21 E nɨghnɨzir gavgavim an ziar bar zuezimɨn iti.

Kamaghɨn, e uan navir averiabar aven a bagh bar akongegham.

22 O Ikiavɨra Itir God, e nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikiavɨra ikia nɨn akurvazim bagha mɨzuai.

Kamaghɨn amizɨ nɨ en apangkuvigh mamaghɨra ikɨ.

34

God bar deragha Devit gamizɨ, an an ziam fe

Devit, Abimelek ko ikia ifarava onganizɨ moghɨn amima, Abimelek a batoke. Devit uamategha ghugha onger akar kam osiri.

1  *Kɨ zurara ziar ekiam Ikiavɨra Itir God danɨngam.

Kɨ an ziam fɨ mamaghɨra ikiam.

2 Ikiavɨra Itir God nan akurazir bizir kam bangɨn,

kɨ a mɨnabava a bagha bar akonge.

Gumazamizir osɨmtɨziba ateriba me bizir kam uaghan a baragh,

men naviba bar moghɨra deragham.

3  *E bar moghɨra an ziar ekiamɨn gun mɨkɨmɨva,

egh an ziam fam!

4  *Kɨ uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨzima, a nan azangsɨzim baraki.

A nan atiatiba bar da batoghezɨ, kɨ datɨrɨghɨn navir amɨrizimɨn iti.

5 Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itiba,

me bar akongegh.

Men nɨghnɨzir gavgavir kam, a ikɨ gavgavightɨ

me aghumsɨghan kogham.

6  *Gumazamizir onganarazibagh amiba

Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima,

a me baragha men osɨmtɨzibar aven deragha men akurvasi.

7  *Ikiavɨra Itir Godɨn ensel, gumazamizir an atiatia an apengan itiba, a me apaza men akurvasi.

Eghtɨ osɨmtɨziba me gasɨghasɨghan kogham.

8  *Ia kamaghɨn ganigh fogh suam,

Ikiavɨra Itir Godɨn araziba da bar moghɨra dera.

Gumazim God bagh mangɨ an aven modogh nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ,

egh a deragh ikɨ bar akuegham.

9  *Ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, ia an atiating an apengan ikɨ.

Gumazamizir an atiatia an apengan itiba me bizitamɨn otevezir puvatɨ.

10  *Dughiar mabar laionɨn nguziba dagheba puvatɨzɨ,

mɨtiriaba men azi.

Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir God ikia an apengan itiba,

me bizir aghuiba bagha asaghasazir puvatɨ.

11 Nan boriba, ia izɨ na baraghtɨ

kɨ ian sure damutɨ,

ia zurara Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ.

12  *Nɨn dabirabim deraghasa nɨ ifongez, o?

Nɨ dughiar ruarimɨn ikɨ bar akongeghasa ifonge?

Are!

13  *Nɨ kamaghɨn ikɨsɨ, akar kurabav kɨman koghɨva

ifavarir akaba atakigh.

14  *Nɨ akɨrim ragh arazir kurabagh asaragh, egh arazir aghuibara damu.

Egh navir amɨrizimɨn gumazamizir igharaziba ko ikɨsɨ

gavgavigh mamaghɨra ikɨ.

15  *Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba,

a deragha men gara, men arareba barasi.

16  *Ikiavɨra Itir God gumazamizir arazir kurabagh amiba,

a me batogha men aghua.

Kamaghɨn, me oveghtɨ

gumazamiziba ua me gɨnɨghnɨghan kogham.

17  *Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba,

me Godɨn deima a me barasi.

A men akurvazima osɨmtɨziba me abɨrir puvatɨ.

18  *Gumazamizir naviba osɨa itiba,

Ikiavɨra Itir God bar men boroghɨra iti.

Egha gumazamizir osɨmtɨzir ekiar me abɨnasava amiba,

a men akurvasi.

19  *Osɨmtɨzir bar avɨriba gumazir aghuiba batifi.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God men akurvazima

osɨmtɨzir kaba me abɨrir puvatɨ.

20  *Ikiavɨra Itir God guizbangɨra men akurazɨma,

men agharitam dɨpɨriaghirɨzir puvatɨ.

21 Gumazamizir kuraba, bizir kurar avɨriba me damutɨ, me arɨmɨghiram.

Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba,

God men apanibagh asɨghasɨgham.

22  *Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazamiziba,

a ua me iniam.

Egh gumazamizir a bagha ghua an aven modiba,

a deragh men gantɨ,

me ovengan kogham.

35

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, gumazir nan atara na ko mɨsoziba,

nɨ men atar me ko mɨsogh.

2 Nɨ dɨkavigh uan mɨdorozir biziba inigh,

uan oramɨn suiragh izɨ nan akuragh.

3 Nɨ uan afuzim ko ghuaram inigh izɨ

gumazir nan agɨntɨziba ko mɨsogh.

Nɨ na mɨkɨm suam,

kɨ nɨn Akurvazir Gumazim!

4  *Gumazir kaba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasava ami.

Nɨ me abɨraghtɨ me aghumsɨkigh.

Me na gasɨghasɨghasa akabav sosi.

Nɨ men agɨntɨgh me damightɨ

me okam nɨghnɨgh.

5 O Ikiavɨra Itir God, amɨnim pipiabagh ivai da mɨgha zui moghɨn,

nɨn ensel gumazir kurar kabar agɨntɨgh me batokegh.

6 Ikiavɨra Itir Godɨn ensel me batueghtɨ me mangɨ.

Tuavir me zuir kam, an a damightɨ amɨnim an pɨrightɨ

a bar apɨghsigham.

7 Kɨ arazir kuratamɨn me gamizir puvatɨ,

ezɨ me nan suighasa modogha azuazim atɨ.

Torir kɨ magɨramim, me a gɨkuigha gɨfa.

8 Me foghan koghtɨ,

nɨ me damightɨ, dughiar bar kuram me batogham.

Me na gasɨghasɨghasava atɨzir azuazir kam,

a meraram asɨghasɨgham.

9 Kɨ kamagh fogh suam,

Ikiavɨra Itir God nan akuragha ua na ini.

Eghtɨ kɨ uan navir averiamɨn aven bar akuegham.

10 Kɨ bar uan navir averiamɨn aven kamagh mɨkɨm suam,

“O Ikiavɨra Itir God, gumazitam ua nɨn mɨn itir puvatɨ.

Gumazamizir gavgaviba puvatɨziba, nɨ deravɨra men akurvasi.

Gumazamizir onganarazibagh amiba, nɨ deravɨra me geghufi.

Ezɨ gumazamizir gavgavir bar ekiaba itiba

me gasɨghasɨghasa amuava avenge.”

11 Gumazamizir ifariba, arazir kurar kɨ amir puvatɨziba bagha pura kotɨn aven akam na gasa na mɨgei.

12  *Kɨ arazir aghuibara me gami, ezɨ me arazir kurabar na gami.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨra ikia nan navim bar oseme.

13  *Me arer dughiabar, kɨ men apangkuva azirakar korotiaba aghua uabɨ abɨragha,

me bagha dagheba ataghɨragha pamtem God ko mɨgei.

14 Kɨ me bagha God ko mɨgɨa, mati kɨ uan aveghbuam o namakam gɨnɨghnɨgha a bagha God ko mɨgei.

Nan amebam aremezɨ kɨ an apangkuvigha a bagha aziagha rui moghɨn,

kɨ me bagh azi.

15 Kɨ osɨmtɨzimɨn irɨzir dughiamɨn,

me uari akuva na dɨpova na mɨgɨa bar akonge.

Gumazamizir kɨ fozir puvatɨziba,

me puram akaba na gasa na mɨgɨa ghuavɨra iti.

16 Me arazir bar kurabar gɨn ghua,

osɨmtɨzim na garɨgha dɨbovir akabar na mɨgɨavɨra iti.

Me na gifongezir puvatɨgha nan gara uan atariba kuskusi.

17 O Ekiam, nɨ dughiar bar ruarimɨn me mɨzua itima me kamaghɨram ami.

Nɨ manadɨzoghɨn bizitam damuam?

Nɨ nan akuragh ua na inightɨ, me ua na gasɨghasɨghan kogham.

Me laionbar mɨn amua na mɨsosi,

nɨ men dafaribar ua na inigh.

18 Nɨ kamaghɨn damightɨ, nɨn gumazamizir avɨriba uari akuvamin dughiamɨn,

kɨ men tongɨn nɨ mɨnamam.

Guizbangɨra, kɨ gumazamizir avɨribar tongɨn nɨn ziam fam.

19  *Gumazamizir maba pura nan apanim gami.

Nɨ me ateghtɨ me osɨmtɨziba na darɨgh na abɨnan markɨ.

Men na bagha naviba pura men ikufi.

Kamaghɨn, nɨ me ateghtɨ me osɨmtɨzir na garɨziba bagh,

damaziba ighɨghirɨ na dɨpov bar akueghan markɨ.

20 Me tong igharaz darazi ko dabirabir aghuimɨn ikiasa mɨgeir puvatɨ.

Me gumazamizir nɨmɨra ikia deragha nguibamɨn apiaghav itiba, bagha

uari akuva ikia, ifavarir akabagh amua

me gasɨghasɨghasavɨra uariv gei.

21 Me pamten mɨgɨa akaba na gasa ghaze,

“Bar guizbangɨra, e nɨn gari

nɨ arazir kurabagh ami!”

22 O Ikiavɨra Itir God, gumazir kamaghɨn amiba nɨ uabɨ men ganigha gɨfa.

Ekiam, nɨ uan akam dukuagh ikian markɨ.

Nɨ nan saghon ikian markɨ.

23 O Ekiam, nɨ nan God,

nɨ osegh dɨkavigh izɨ,

gavgavim isɨ nan akabar anɨng, egh na bagh mɨkɨm.

24  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, nɨn araziba da bar dera.

Nɨ uan arazir aghuibar gɨn mangɨ nan akuraghtɨ

nan apaniba ganigh fogh suam, kɨ arazir kuraba puvatɨ.

Nɨ me ateghtɨ

me nan osɨmtɨzimɨn gan bar akongeghan markɨ.

25 Nɨ men amamangatɨghtɨ

me kamagh mɨkɨman markɨ,

“Bar dera! Bizir e damuasa bar ifongezim, an otogha gɨfa!

E bar a gasɨghasigha gɨfa.”

26 Gumazir osɨmtɨzim na gatɨgha bar akongezir kaba,

nɨ me damightɨ me okam nɨghnɨgh bar aghumsɨkigh.

Me nan ziam abɨra uan ziaba fe.

Nɨ men ziaba abɨn aghumsɨzim me danɨng.

27 Ezɨ gumazamizir maba kamaghɨn ifonge, nɨ na dɨpon suam kɨ nɨn damazimɨn dera.

Gumazamizir kaba bar akuegh pamten dɨmɨva kamaghɨn mɨkɨm suam,

“Ikiavɨra Itir God, a gavgavir ekiam iti.

God kamaghɨn ifonge, an ingangarir gumazim deraghvɨra ikiam.

Bizir kam bagh a bar akongegh.”

28  *Eghtɨ kɨ nɨn arazir aghuibar gun mɨkɨm,

egh dughiabar zurara nɨn ziam fɨ

mamaghɨra ikiam.

36

Gumazir kurabar arazir kuraba

Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim Devit, an onger akar kam osiri.

An onger akabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akar kam osiri.

1  *Arazir kuram, a gumazir kuramɨn navir averiamɨn ikia nɨghnɨziba a ganɨdi.

Gumazir kabanang, me tong Godɨn atiatia an apengan itir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

Me bar akɨrim ragha God gasara.

2 Guizbangɨra, me uari uan ziabagh nɨghnɨgha uari uan ziaba fe.

Me kamaghɨn fozir puvatɨ,

God me isɨ kot darɨgh egh me amizir arazir kuraba tuisɨgham.

3 Men akatoribar akaba ikuvizɨ, me zurara bizibagh ifari.

Egha arazir aghuibara amuamin fofozir aghuitam itir puvatɨ.

4 Me uan mɨsiabagh irav ikia arazir kurabara damuasa nɨghnɨsi.

Me zurara tuavir kuramɨn nɨghnɨzibar gɨn mangasavɨra nɨghnɨsi.

Egha tong akɨrim ragha arazir kuratam gasarazir puvatɨ.

Godɨn arazir aghuim

5  *O Ikiavɨra Itir God, nɨn apangkuvim bar ekevegha

uanaga overiamɨn suira.

Ezɨ nɨ zurara guizɨn arazimɨn gɨn ghua uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir puvatɨ,

ezɨ nɨn arazir kam uaghan bar ekevegha uanaga,

overiamɨn itir ghuariabar suira.

6 Nɨn arazir aghuim bar ekevegha mɨghsɨar ekiabar mɨn tughav iti.

Nɨn kotɨn aven itir arazimɨn mɨngarim, e deragha a gɨfozir puvatɨ.

An ongarimɨn mɨn bar konegha vɨn mar iraghu.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazamiziba ko asɨziba vɨrara deravɨra me geghuva

men gari.

7  *O God, nɨn apangkuvir arazim bar derazɨ e bar a gifonge.

Gumazamiziba bar ghua nɨn aven modi.

Mati tuarir nguziba uan amebamɨn avɨzimningɨn apengan ghua modi.

8  *Nɨn Dɨpenimɨn dagher avɨriba itima,

nɨn gumazamiziba apa izɨvagha mamaghɨra iti.

Mati nɨ uan faner aghuimɨn gumazamizibar amamangatɨzɨ, me anepi moghɨn,

nɨ bizir aghuir bar avɨriba e ganɨdi.

9  *Biziba bar, nɨ dar ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim,

mati dɨpar ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim.

Kamaghɨn, nɨn angazangarimɨn amodoghɨn,

e deravɨra bizibar gari.

10 Gumazamizir nɨ gɨfoziba, nɨ men apangkuvigh kamaghɨra ikɨ.

Gumazamizir nɨn damazimɨn deraziba, nɨ deragh me damu.

11 Nɨ gumazir uari fava akaba batoziba ateghtɨ,

me na dɨkabɨnan markɨ.

Egh gumazir arazir kurabagh amiba ateghtɨ,

me nan agɨraghtɨ kɨ aran kogham.

12 Ia gan.

Gumazir arazir kurabagh amiba daghiregha nguazimɨn fueghav iti.

Me ua dɨkavan kogham.

37

God gumazamizir aghuiba deragh me damuva, gumazamizir kuraba pazɨ me damuam

Devit onger akar kam osiri.

1  *Nɨ gumazamizir kuraba amir araziba bagh nɨghnɨgh osɨman markɨ.

Egh me amir bizibar gan navim dɨkavan markɨ.

2  *Guizbangɨra, me graziba mɨdɨi moghɨn zuamɨra mɨsigham.

Egh ter afarir gariba imua mɨdɨi moghɨn,

zuamɨra mɨsigh puvarigham.

3 Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ,

egh arazir aghuibar amu.

Egh nɨ nguazir kamɨn ikɨ deragh ikiam.

4  *Nɨ Ikiavɨra Itir God bagh bar akueghtɨ,

a bizir nɨn uan navir averiam ifongeziba nɨ danɨngam.

5  *Nɨ uabɨra uabɨ isɨ Ikiavɨra Itir God danigh,

egh nɨghnɨzir gavgavim an ikɨtɨ, a nɨn akuragham.

6  *A nɨn arazir aghuim damightɨ,

nɨn arazir aghuir kam,

aruem aruer arɨzimɨn isiragha gavgavizɨ moghɨn isiragham.

7  *Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn uabɨn asugh a mɨzuamtɨ,

a nɨn akuragham.

Gumazamizir taba uan nɨghnɨzibar gɨn mangɨ bizir aghuir avɨriba initɨ,

nɨ men gan navim dɨkavan markɨ.

Eghtɨ gumazamiziba arazir kurabar amutɨ,

nɨ dagh nɨghnɨgh osɨman markɨ.

8  *Nɨ atar egh osɨman markɨ.

Bizir kaba nɨ gekuightɨ nɨ arazir kuram damigham.

9  *Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itiba,

me uan nguazimɨn ikɨ deraghvɨra ikiam.

Eghtɨ gumazamizir kuraba bar ikuvigham.

10  *Dughiar ruarim puvatɨghtɨ,

gumazamizir arazir kurabagh amiba pura puvarigham.

Nɨ men nguibabar me buriva

men apighan kogham.

11  *Gumazamizir uari abɨra aghumra itiba,

me deragh uan nguazim dapiagh

bizir avɨriba inigh bar akuegh ikiam.

12 Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

me gumazamizir aghuibagh asɨghasɨghasava amua,

men atara atariba kuskusi.

13 Ekiam kamaghɨn fo,

gumazamizir kuraba gɨvaghamin dughiam a izi.

Kamaghɨn a men ingaravati.

14 Gumazir kuraba uan mɨdorozir sababa asia,

egha beniba uan pibagh afi.

Me gumazamizir onganarazibagh amiba ko, asaghasaziba ko, gumazamizir aghuibagh asasa.

15 Puvatɨgham.

Men mɨdorozir sababa raghɨregh merara mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Eghtɨ men piba, bar moghɨra dɨpɨrighiregham.

16  *Gumazir aghuimɨn bizir muziarim,

a gumazamizir kurabar bizir avɨribagh afira.

17 E fo, Ikiavɨra Itir God gumazir kurabar gavgavim agɨvagham.

Egh a gumazamizir aghuiba deragh me geghuv men ganam.

18 Ikiavɨra Itir God gumazamizir an akamɨn gɨn zuiba,

a deravɨra me geghuva men gari.

Ezɨ nguazir me itim, a bar moghɨra men nguazimɨn mɨn ikɨ

mamaghɨra ikiam.

19 Me dughiar kurabar osɨmtɨziba bativan kogham.

Egh dagheba oteveghamin dughiamɨn, me dagheba oteveghan kogham,

me damɨ mamaghɨra ikiam.

20 Eghtɨ gumazamizir kuraba me bar ikuvigham.

Ikiavɨra Itir Godɨn apaniba, me graziba ko akɨmarir aghuibar mɨn bar iregham.

Me mɨgharimɨn mɨn dughiar otevimɨn ikɨ

mangɨgh bar puvarigham.

21 Gumazir kuram, a pura gumazibar biziba isa da ikarvazir puvatɨ.

Gumazir aghuim, arazir aghuibagh amua

pura biziba isa gumazir igharazibagh anɨdi.

22 Gumazamizir Ikiavɨra Itir God deragha amiba,

me nguazir kam inigh deraghvɨra an ikiam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God asɨghasɨghamin gumazamiziba,

me puvarigham.

23  *Ikiavɨra Itir God ifongezɨ moghɨn, a gumazamiziba daruasa

me bagha tuavim atɨ.

A gumazitamɨn arazim bagh bar akongeghɨva,

an a geghuv gavgavim a danɨngtɨ, a tugh gavgavigham.

24 Ikiavɨra Itir God uan dafarimɨn gumazamizir kabar suiragh men akuraghtɨ,

me ua dɨkavigh tuivigham.

Kamaghɨn gumazamizir kaba irɨghsɨ damuamin dughiam,

me bar ireghan kogham.

25  *Kɨ uan igiamɨn ikia iza datɨrɨghɨn kɨ ghurigha gari,

God akɨrim ragha gumazir aghuitam gasarazir puvatɨ.

Kɨ uaghan garima,

men boriba dagheba puvarɨgha da bagh azangsɨghizir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

26 Gumazamizir aghuiba zurara apangkuva biziba isa pura gumazamizibagh anɨdi.

Ezɨ God bizir bar aghuiba isa me ganɨdi moghɨn, a boriba isa me ganɨdima

me bar akonge.

27 Nɨ uan arazir kuraba akɨrim ragh dagh asaragh,

egh arazir aghuibara amu.

Egh nɨ zurara deravɨra nguazir kamɨn ikɨvɨra ikiam.

28  *Ikiavɨra Itir God, an arazir aghuibara ifonge.

Kamaghɨn, a uan gumazamiziba me ataghɨrazir puvatɨ.

A dughiabar zurara me geghuva arazir aghuibara me gami.

Egh a gumazir kurabar boribagh asɨghasɨgham.

29 Gumazamizir aghuiba, God me ganɨngizir nguazim inigh,

a dapiagh ikɨ mamaghɨra ikiam.

30 Gumazamizir aghuiba, mɨgɨrɨgɨar aghuibaram ami.

Men mɨgɨrɨgɨaba bar moghɨra nɨghnɨzir aghuiba ikia

guizɨn arazimɨn gumazamizibar akurvasi.

31  *Me uan Godɨn Akar Gavgavim isa

uan navir averiabagh atɨgha,

deragha arui.

32 Gumazir kuram gumazir aghuim mɨsueghtɨ an aremeghasa,

a bagha mɨzua gara iti.

33 Ikiavɨra Itir God gumazamizir aghuiba ataghɨrazima,

apaniba me mɨsozi me ariaghirir puvatɨ.

Gumazir kuram gumazir aghuim isɨ kot datɨghtɨ,

Ikiavɨra Itir God gumazir aghuim ateghtɨ,

gumazir kuram kotɨn aven a gafiragh anebɨraghan kogham.

34 Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ a mɨzuamɨva an akabar gɨn mangɨ.

Nɨ kamaghɨn damutɨ a ziar ekiam isɨ nɨ danɨngam.

Eghtɨ nguazir a nɨ ganɨngizir kam nɨ a iniam.

Egh nɨ uabɨ gantɨ a nɨn apanibagh asɨghasigham.

35  *Kɨ gumazir kuramɨn garima, a gavgavir ekiam iti.

A Lebanon kantrin temer sidan mɨn ekevegha tughav ikia,

temer igharaziba bar dagh afira.

36 Kɨ gɨn uamategha zuima, gumazir kam ua itir puvatɨ.

Kɨ a bagha gara,

bar an apizir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

37  *Gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba, me osɨmtɨzitam itir puvatɨ.

Nɨ men gan fogham.

Me navir amɨrizimɨn ikia deravɨram apiazɨ,

men ovavir boribar dabirabim deragha ikia mamaghɨra iti.

38 Gumazamizir kuraba me bar puvarigham.

Eghtɨ men ovavir boriba uaghan bar gevegham.

39 Ikiavɨra Itir God uabɨ, gumazamizir an damazimɨn derazibar akura.

Me osɨmtɨzibar aven ikiava, a baghavɨra ghua an aven modima,

a me geghuva deragha men gari.

40  *Ikiavɨra Itir God men akuragha ua me ini.

Me an boroghɨn ikia an aven modi.

Ezɨ a gumazamizir kurabar dafaribar uam me inizɨ,

me deraghavɨra iti.

38

Gumazim osɨmtɨzim ikia, God ko mɨgei

Devit kamaghɨn ifonge, God an osɨmtɨzibar gan dagh nɨghnɨgham. Kamaghɨn an onger akar kam osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ anɨngagharim ikɨ, egh nan ataran markɨ.

Nɨ adarim nan ikɨ, egh nɨ ivezir kuram na danɨngan markɨ.

2 Nɨ uan baribar na gasegha,

na abɨrazɨ kɨ iraghu.

Nɨ uan agharimɨn na mɨsoghezɨ, kɨ iraghu.

3  *Nɨ adarim nan itima, kɨ mɨzazir ekiam isi.

Nan arazir kuram bangɨn,

nan namnam arɨmariam bar anevara.

4  *Nan arazir kuraba bar na avaragha gɨfa,

ezɨ osɨmtɨzir kaba mati kɨ bizir avɨrir maba ateri ezɨ da bar oseme.

Ezɨ kamaghɨn, kɨ da ateran iburaghburaki.

5 Kɨ arazir onganir bar kuram gami.

Kamaghɨn amizɨ, nan mɨkarzimɨn itir duaba emimiziba ikia bar kuri.

6 Nan navir averiam osɨmtɨzir ekiam ikia, egha bar moghɨra na itaragha ghuaghiri,

ezɨ kɨ nguazimɨn fuaghav iti.

Kɨ dughiabar zurara a gɨnɨghnɨgha aziavɨra iti.

7 Nan mɨkarzim fei, mati avim nan mɨkarzimɨn isima,

arɨmariam bar na akuatɨ.

8 Arɨmariam bar guizbangɨra na akuatɨzɨ, kɨ onganigha bizitam gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Mati bizir mam nan navir averiamɨn ikia na dɨkabɨri.

Nan navir averiam osɨmtɨzir ekiam an itima,

kɨ mɨzazim isava arai.

9  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan ifongiar ekiam gɨfo.

Nan navir arerer kam nɨn modozir puvatɨ.

10 Nan dɨghorim bar pamten nan ingari.

Nan gavgaviba gɨvazɨ,

nan damazimning nan pɨrizɨ kɨ ua deragha garir puvatɨ.

11 Ezɨ nan namakaba ko nan roroaba, me nan duabar ganan atiatigha,

nan boroghɨn izan aghua.

Nan adarazi uaghan nan saghon iti.

12 Gumazir na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasava amiba,

me na bagha azuazim guragha gɨfa.

Gumazir na gasɨghasɨghasava amiba,

me zurara pazavɨra na damuasavɨra mɨgei.

Egha me dughiabar zurara na gasɨghasɨghasavɨra akabav sosi.

13 Kɨ gumazir kuarim onganizimɨn mɨn ikia, egha me barazir puvatɨ.

Kɨ gumazir mɨgeir puvatɨzimɨn mɨn ikia, akam akarigha mɨgeir puvatɨ.

14 Guizbangɨra, kɨ gumazir kuarir onganimɨn mɨn ikia,

egha men akaba baragha da ikarvazir puvatɨ.

15 O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikia nɨ mɨzuai.

O Ekiam, nɨ nan God, nɨrara uabɨ nan mɨgɨrɨgɨaba ikarvagham.

16 Kɨ nɨn azangsɨsi,

“Nan apaniba na abɨrazir bizir kam bagh bar akongeghsɨ, nɨ men amamangarɨghan markɨ.

Kɨ irɨzir bizir kam, me a mɨkɨm na dɨpova bar akongeghan markɨ.”

17 Nɨ fo, mɨzazir ekiar kam nan ikia kamaghɨra iti,

ezɨ kamaghɨn kɨ irasava ami.

18  *Kɨ datɨrɨghɨn uan arazir kurabar gun nɨ mɨgei,

da bar osɨmtɨzir ekiam nan navim ganɨdi.

19 Nan apanibar mɨkarziba bar deragha gavgafi.

Gumazir avɨriba pura nan apanim gamua nan aghua.

20 Kɨ arazir aghuibar me gamima, me arazir kurabar na ikarvasi.

Kɨ arazir aghuimɨn gɨn zui, ezɨ me bizir kam bagha nan apanim gami.

21  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ na ataghɨraghan markɨ.

Nɨ nan God, nɨ nan saghon ikian markɨ.

22 O Ekiam, nɨ nan Akurvazir Gumazim.

Nɨ zuamɨra na bagh izɨ nan akuragh.

39

Gumazir osɨmtɨzim itimɨn akam

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kamɨn faragha zuir gumazim Jedutun gɨnɨghnɨgha onger akar kam osiri.

1  *Kɨ uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze,

“Kɨ amir araziba bagh deravɨra uabɨn ganam.

Kɨ uan mɨzem bagh deraghvɨra gantɨ, a na isɨ arazir kuratam datɨghan kogham.

Gumazir kuraba na ko ikɨtɨ,

kɨ mɨzer otuaritam mɨkɨman kogham.”

2 Kɨ bar nɨmɨra ikia, egha bizir aghuitam bar a mɨgeir puvatɨ.

Kamaghɨn, nan osɨmtɨzim bar ekevegha ghuavanabo.

3 Kɨ bizir kam dughiabar zurarama a gɨnɨghnɨghavɨra ikia,

nan navir averiam osɨmtɨzim a gizɨvavɨra iti.

Ezɨ kɨ mɨgɨa ghaze,

4  *“O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan ikɨrɨmɨrimɨn dughiamɨn ruarim nan akagh.

Kɨ dughiar manamrama ovengam?

Nɨ na mɨkemegh,

kɨ nguazir kamɨn ikiamin ikɨrɨmɨrim a ruara, o an otefe?”

5  *Nɨ ti nan ikɨrɨmɨrimɨn dughiabagh amizɨ da bar otefe.

Nan ikɨrɨmɨrimɨn dughiar kam nɨn damazimɨn a pura bizimɨn oto.

Gumazamiziba bar, men ikɨrɨmɨrim mati gumazim akamɨn amɨnim giverazɨ a zui.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

6 Gumazamiziba bar, men ikɨrɨmɨrim mati aruem temem gisirazɨ an nedazim otogha iti.

Egha me bizir avɨriba iniasa puvɨra ingari, ezɨ men ingangarir kaba pura zui.

Gumazamiziba angamɨra ikia bizir avɨriba uari bagha da akuva, egha fozir puvatɨ,

men ovevemɨn gɨn tinara da iniam.

7 O Ekiam, kɨ datɨrɨghɨn ua tina mɨzuamam? Puvatɨ.

Nan nɨghnɨzir gavgavim nɨrara ikɨtɨ, kɨ zurara nɨ mɨzuamam.

8 Nɨ nan arazir kuraba gɨn amadagh, egh uam na inigh.

Nɨ gumazir kurar onganibar amamangatɨghtɨ

me na dɨpova nan ingarvakan markɨ.

9 Nɨ uabɨ osɨmtɨzir kam na ganɨngi.

Ezɨ kamaghɨn, kɨ akam akarigh bizitam mɨkɨman kogham.

Kɨ uan akam dukuagh pura ikiam.

10 Nɨ ivezir kuram isɨ na danɨngvɨra ikian markɨ.

Nɨ mɨzazim na gasezɨ kɨ atam areme.

11 Nɨ gumazimɨn arazir kuram ikarvagha osɨmtɨzim a ganɨdi.

Egha bizir a ifongeziba, nɨ bar dagh asɨghasɨsi,

mati barereba ko omebaba da apima da mazava akuaghiri.

Bar guizbangɨra, gumazimɨn ikɨrɨmɨrim mati amɨnim varagha ghu.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

12 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan azangsɨziba baragh.

Egh nan ararem baregh nan akuragh.

Nan temeriba irir dughiar kam, nɨ kuarim atɨgh na baragh.

Nɨ fo, nan ovaviba dughiar otevimɨn nguazir kamɨn ikezɨ moghɨn,

kɨ uaghan dughiar otevimɨn nguazir kamɨn ikiam.

13 Nɨ ivezir kuram ua na danɨngan markɨ.

Nɨ na ateghtɨ kɨ uabɨra ikɨtɨ, nan navim tong deraka.

Egh kɨ gɨn ovegh nguazim bar anetaghɨragham.

40

Godɨn ziam fer onger akam

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akar kam osiri.

1 Kɨ dughiar bar ruarimɨn Ikiavɨra Itir God mɨzua itima,

a nan ararem baregha nan akura.

2  *Kɨ mati gumazim torir konimɨn aven ikia oveghasava amima,

Ikiavɨra Itir God nan suiragha na gekuigha anabo.

Mati kɨ beghneazim bar a giraghugha an aven itima,

a ua na asigha dagɨar ekiam gisɨn na afazɨ, kɨ gavgavim inigha tu.

3  *An onger akar igiar mam nan akam gatɨ.

Kar onger akar e uan Godɨn ziam famim.

Gumazamizir avɨrim kamaghɨn ganigh atiatigh an apengan ikɨsɨ,

nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikiam.

4  *Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itiba, me bar akongegh.

Gumazamizir kaba, me gumazir uari uan ziaba febar gɨn zuir puvatɨgha,

uamategha asebar ziaba fer puvatɨ.

5  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, nɨ bizir aghuir bar avɨriba e bagha dagh ami.

Gumazitam nɨn mɨn amir puvatɨ, nɨ bar me gafira.

Nɨ e bagha bizir aghuir avɨribagh ami.

Dar dɨbobonim bar ghuavanabozɨ,

kɨ da mengan ibura.

6  **Asɨzir e mɨsogha nɨ bagha ofa gamiba ko, bizir aghuir e ofan mɨn isa nɨ ganɨdiba,

nɨ dar aghua.

Asɨzir e nɨ bagha avimɨn tuazɨ bar isigha mɨghɨriziba ko, arazir kuraba gɨn amangamin ofaba,

nɨ dar aghua.

Nɨn ifongiamra kara, nɨ nan nɨghnɨzim kuightɨ,

kɨ nɨn akaba baragh dagh fogh dar gɨn mangam.

7 Kɨ datɨrɨghɨn ghaze,

“God, kɨra kara. Moses fomɨra nan gun Akɨnafarir rɨghizimɨn aven osirizɨ moghɨn,

kɨ datɨrɨghɨn izegha gɨfa.

8  *O nan God, kɨ nɨn Akar Gavgaviba uan navimɨn aven ada arigha,

nɨn ifongiamɨn gɨn mangasa bar ifonge.”

9 O Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba uari akuva nɨn ziam fer danganimɨn,

nɨ en akurazir akar aghuir kam, kɨ an gun me mɨkemegha gɨfa.

Nɨ fo, kɨ me mɨkɨm mangɨvɨra ikiam.

10  *Nɨ en akuragha ua e inizir bizir aghuir kam, kɨ a modozɨ a narara itir puvatɨ.

Kɨ gumazamiziba uari akuvir danganibar kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Nɨ zurara en apangkufi,

egha mɨkemezɨ moghɨra deragha bizibagh amua, uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir puvatɨ.

11 O Ikiavɨra Itir God, kɨ fo, nɨ nan apangkuvir arazir kam, nɨ anegɨvaghan kogham.

Nɨ zurara uan guizɨn akamɨn gɨn mangɨ,

na gifongezir arazir kam bagh na geghuv nan akurvagham.

Gumazim uabɨn akurvaghasa Godɨn azai

(Onger Akaba 70)

12  *Guizbangɨra, arazir kurar bar avɨrim na okarigha itima,

kɨ da mengan iburaghburaki.

Nan arazir kuraba bar na abɨragha gɨvazɨ

kɨ ua garir puvatɨ.

Dar dɨbobonim bar nan dapanir arɨzibar dɨbobonim gafirazɨ,

nan navim bar nan amɨrazɨ kɨ gavgaviba puvatɨ.

13 O Ikiavɨra Itir God, nɨ ifuegh

zuamɨra izɨ nan akuragh!

14 Gumazamizir maba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa.

Eghtɨ nɨ me abɨnigh men nɨghnɨziba aghamsightɨ, me aghumsika.

Osɨmtɨzir kɨ isiba, gumazamizir maba dar gara bar akonge.

Nɨ men ziaba abɨnigh me batueghtɨ me mangɨ.

15 Gumazir maba na mɨgɨa ghaze,

“A mara! Nɨ magh a baragh!”

Nɨ me damightɨ

me amir arazir kam bagh aghumsɨzir dafam inigh.

16 Gumazamizir nɨ bagha iziba,

men naviba deraghtɨ, me nɨ bagh bar akongegham.

Gumazamizir nɨn akurvazim iniasa bar ifongeziba,

me zurara nɨ mɨnabɨva kamaghɨn mɨkɨm suam,

“Ikiavɨra Itir God,

a bar ekevegha bar pɨn iti!”

17 Kɨrara, kɨ gavgaviba puvatɨgha uabɨra uabɨn akurvaghan iburaghburaki.

Ezɨ Ekiam na gɨnɨghnɨsi.

O nan God, nɨ uabɨ nan akuragha ua na ini.

Nɨ suighsuighan markɨ, nɨ zuamɨra izɨ nan akuragh!

41

Gumazim arɨava uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim gɨnɨghnɨgha onger akam osiri.

1  *Gumazir onganarazibagh amir gumazamizibagh nɨghnɨgha men akurvazim, a bar akongegh.

Guizbangɨra, an osɨmtɨzim ikiamin dughiamɨn Ikiavɨra Itir God an akurvagham.

2  *Ikiavɨra Itir God deragh a geghuv an gantɨ, an angamɨra ikiam.

A uan nguazimɨn ikɨtɨ, Ikiavɨra Itir God bar deragh a damuam.

God aneteghtɨ apaniba uan ifongiamɨn gɨn mangɨ anebɨraghan kogham.

3 Gumazir kam arɨmamin dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God a ko ikɨ gavgavim a danɨngam.

Egh an arɨmariam damightɨ, a deragh ghuamaghegham.

4 Ezɨ kɨ uabɨ, nan mɨgɨrɨgɨam kamakɨn,

“O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn akam batuegha arazir kuram gami.

Eghtɨ nɨ nan apangkuvigh nan arɨmariam agɨfagh.”

5 Nan apanibar naviba nan ikuvigha na dɨpova kamaghɨn mɨgei,

“A zuamɨra aremeghtɨ deragham,

eghtɨ e ua a gɨnɨghnɨghan kogham.”

6 Gumazir iza nan garir maba, me ifara pura mɨgɨrɨgɨar kɨnibar na mɨgei.

Me na mɨkɨm nan azang kamaghɨn foghasa, kɨ arɨmariar kuram iti.

Egh azenan danganiba bar dar mangɨ nan arɨmariamɨn gun me mɨkɨmam.

7 Apaniba bar na gifongezir puvatɨ,

egha nan arɨmariamɨn gun aghumra uarira uari geghari.

Me kamagh nɨghnɨsi, bizir kuram na gasɨghasigham.

8 Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Bizir bar kuram a inigha gɨfa.

A uan mɨsiar irɨghav itim ategh dɨkavighan kogham.”

9  *Nan roroar aghuim, kɨ nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Gumazir na ko dagheba apim, nan apanimɨn oto.

10 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan kuarkuvigh egh nan arɨmariam agɨfagh.

Eghtɨ kɨ gumazir kabar arazir kurar kam ikaraka.

11 Apaniba na abɨraghan koghtɨ,

kɨ fogh suam, nɨ bar na gifonge.

12 Nɨ nan gari, nan daroriba nɨn damazimɨn dera.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ ua na inigh nan suiraghtɨ

kɨ nɨn boroghɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

13  *E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam, a Israelian God.

Eghtɨ gɨn otivamin ovaviba bar, me uaghan an ziam fam.

Guizbangɨra!

Bar guizbangɨra!

Akɨnafarir namba 2

42

(Onger Akaba 42--72)

Gumazim uan nguibam ategha saghon ikia God ko mɨgei

Kar Koran adarazir onger akam.

A gumazir onger akar kamɨn faragha zuim gɨnɨghnɨgha onger akam osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  *Asɨzir atiam dɨpatam amasa ariaghira ivemara daghurir muziaribar uaghiri moghɨn,

O God, kɨ nɨn boroghɨn ikiasa bar ifonge.

2  *O God, nɨ Godɨn Angamɨra Itim, kɨ nɨ bagha kuarim bar puvɨra nan pɨri,

mati gumazim kuarim an pɨrizɨ a dɨpatam amasa.

God, dughiar manamra kɨ bar nɨn boroghɨra mangɨ

egh nɨn ziam fam?

3  *Kɨ zurara arueba ko dɨmagaribar aziavɨra iti,

ezɨ nan temeriba mati nan dagher kɨ zurarama apim.

Dughiabar zurara gumazamiziba nan azangsɨgha ghaze,

“Nɨn God managh iti?”

4  *Kɨ fomɨra gumazamizir avɨrimɨn faragha ghua

me inigha Godɨn Dɨpenimɨn aven ghu.

Kɨ me ko zuir dughiamɨn,

gumazamizir avɨrir kam Godɨn ziam fa a mɨnabava pamten tiariba akara onger akabagh ami.

Kɨ bizir kabagh nɨghnɨgha egha nan navim bar moghɨra biaghɨrɨ.

5  *Kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨra uabɨn azangsɨgha ghaze, kɨ tizim bagha bar oseme?

Kɨ osɨman kogham.

Kamaghɨn dera, kɨ ua nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva, uam an ziam fam.

Nan God, a nan Akurvazir Gumazim.

6-7  *Nan God, kɨ orazi osɨmtɨziba aperiamɨn mɨn afora na bagha izi.

Mati dɨpav sɨzim Jordanɨn Fanem ko Hermon ko Misan mɨghsɨamningɨn ikegha afora nɨga izaghiri.

Ongarir konim, ongarir bar konezimɨn diava a mɨgei.

Ezɨ dɨpar dagɨabar zaghiriba nɨgɨnir dafam gami.

Nɨ ongarim gamima, a dɨkava dɨpɨraghira,

ghua bar ongarir dadaribar ghuavanadi.

Kamaghɨra, osɨmtɨzir nɨ na ganɨdir kaba,

mati dɨpav sɨziba iza na mɨsogha na ave.

8  *Kɨ kamaghsua ifonge, Ikiavɨra Itir God aruemɨn nan apangkuvtɨ,

kɨ dɨmagaribar a bagh onger akabar amuva a ko mɨkɨmam.

A Godɨn ikɨrɨmɨrir aghuim na ganɨdim.

9 God, a dagɨar ekiamɨn mɨn gavgavim na ganɨdi,

ezɨ kɨ kamaghɨn a mɨgei,

“Nɨ manmaghsua na gɨnɨghnɨzir puvatɨ?

Nɨ manmaghsua nan apaniba ataghizɨ me na abɨrazɨ,

nan navir averiam bar na baseme?”

10 Dughiabar zurara nan apaniba na dɨpova nan azangsɨgha ghaze,

“Nɨn God a managhɨra iti?”

Ezɨ men azangsɨzir kam afuzimɨn mɨn nan mɨkarzim ginivima,

kɨ aremeghasava ami.

11 Kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨra uabɨn azangsɨgha ghaze, kɨ tizim bagha bar oseme?

Kɨ osɨman kogham.

Kamaghɨn deragham, kɨ ua nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva, uam an ziam fam.

Nan God, a nan Akurvazir Gumazim.

43

Gumazim uan nguibam ategha saghon itir kantrin ikia God ko mɨgei

1  *O God, gumazamizir akɨrim ragha nɨ gasiba na abɨnasa.

Nɨ nan akuragh gavgavim isɨ nan akabar anɨng, egh na bagh mɨkɨmtɨ

me kamaghɨn fogham, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.

Nɨ gumazir ifara arazir kurabagh amibar dafaribar nan akuragh ua na inigh.

2 O God, kɨ nɨ baghavɨra zuima nɨ na modi.

Nɨ manmaghsua nan aghuagha na batoke?

Manmaghsua nan apaniba na abɨrazɨ,

nan navim osemegha kamaghɨra iti?

3  *Nɨ uan guizɨn akam amadagh uan angazangarim akaghtɨ,

aning tuavim nan akagh uam na inigh Saionɨn Mɨghsɨar nɨ ua bagha inabazimɨn,

Dɨpenir nɨ uabɨ itimɨn mangam.

4 O God, nɨ nan God, nɨrara nan navim gamima

a derazɨ kɨ bar akonge.

Kɨ nɨn ofa gamir dakozimɨn mangɨ,

egh uan gita mɨsogh nɨn ziar ekiam fam.

5 Kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨra uabɨn azangsɨgha ghaze, kɨ tizim bagha bar oseme?

Kɨ osɨman kogham.

Kamaghɨn deragham, kɨ ua nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva, uam an ziam fam.

A nan God, a nan Akurvazir Gumazim.

44

Apaniba paza Israelia gamima, me uarir akurvaghasa Godɨn azangsɨsi

Kar Koran adarazir onger akam.

A gumazir onger akar kamɨn faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  *O God, e uan kuarir toribar orazi,

en inazir afeziaba bizir ekiar nɨ men dughiamɨn fomɨra me bagha amizibar e geghani.

2  *Nɨ uabɨ uan gavgavimɨn ikɨzir igharazibar gumazamizibar nguazimɨn me batuegha,

uan gumazamiziba isa nguazir kamɨn me arɨghizɨ me gavgavigha iti.

Nɨ ivezir kuram isa Kantrin Igharazibar Gumazamizibagh anɨngi.

Egha en inazir afeziabagh amizɨ, me deravɨra ikia borir bar avɨriba bate.

3  *En inazir afeziaba uan mɨdorozir sababar mɨdorozim gamua nguazir kam inizir puvatɨ.

Me uan agharibar mɨsogha uan gavgavibar apaniba abɨrazir pu.

Bar puvatɨ.

Nɨ uabɨ me gifongegha me ko itima, nɨn angazangarimɨn gavgavim me gisirazɨ,

me nɨn gavgavimra, uan apaniba abɨni.

4 Nɨ nan atrivim ko nan God.

Nɨ Akar Gavgavim anɨngizɨma, Jekopɨn adarazi uan apanibav sogha me abɨri.

5 E nɨn gavgavimɨn amodoghɨn

e uan apanibav sogha me abɨra.

6  *Kɨ nɨghnɨzir gavgavim uan barir pim ko baribar itir puvatɨ.

Da nan akuraghtɨ kɨ uan apaniba abɨraghan kogham.

7 Nɨrara en akurazɨ

en apaniba e mɨsogha e abɨrazir puvatɨ.

En aghuazir gumaziba, nɨ me abɨrazɨ

me aghumsɨgha okam nɨghnɨsi.

8 O God, nɨrara e nɨn ziam fɨ,

egh nɨ mɨnabɨ mamaghɨra ikiam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

9 Nɨ datɨrɨghɨn manmaghsua akɨrim ragha e gasara?

Kamaghɨn en apaniba uam e abɨrima, e aghumsɨsi.

En mɨdorozir gumaziba mɨsoghasa zuima,

nɨ ua me ko zuir puvatɨ.

10 Nɨ kamaghɨn e gamizɨ, e uan apanibar atiatigha are.

Ezɨ en apaniba uari bagha bar en biziba ini.

11 Nɨ e ataghizɨ, e sipsipɨn me mɨsueghtɨ aremeghamibar mɨn iti.

Nɨ en nguazimɨn e batuegha e amangizɨ, e tintinibar ghua

Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn pura iti.

12 Nɨ uan gumazamiziba isa gumazir igharaziba pura ingangarir gumazir kɨnibar ikiasa me amangizɨ,

gumazir kaba dagɨar ekiatamɨn me givezezir puvatɨ.

13 Nɨ kamaghɨn e gamizɨ, en boroghɨn itir darasi,

dɨbovir akabar e mɨgɨa en ingaravati.

14 Bizir nɨ e gamizir kamɨn eghaghanim otozɨ,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba a baregha

dapaniba roa aghumsɨzir akabar e mɨgɨa en ingaravati.

15-16 Kɨ zurara orazima, gumaziba dɨbovir akabar na mɨgɨa aghumsɨzim na ganɨga

bar akar kurabar na mɨgei.

Kɨ uaghan zurara garima, apaniba ko gumazir ivezir kuram na danɨngasava amiba

mɨzazim na gasi.

Kamaghɨn amizɨ kɨ zurara aghumsɨzir bar dafam isima a bar nan avara.

17 O God, en nɨghnɨzimɨn, e nɨ ataghizir puvatɨ.

Nɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, e anebɨghizir puvatɨ.

Ezɨ bizir kurar kaba e batifi.

18  *E akɨrim ragha nɨ gasarazir puvatɨ,

egha nɨn tuavim ataghizir puvatɨ.

19  *Nɨ guizbangɨra e abɨra, mati nɨ asɨzir atiaba itir danganimɨn e ataghizɨ,

e akurvaziba puvatɨgha uarira iti.

Nɨ mɨtarmer bar ekiamɨn e avarazɨ e an aven iti.

20-21  *O en God, e nɨn ziam fan koghɨva,

godɨn ifavaribar ziaba fɨtɨ nɨ fogham.

Nɨ guizbangɨra gumazibar navir averiabar itir nɨghnɨzir mogomeba,

nɨ bar dagh fogha gɨfa.

22  *E nɨn gɨn zui, ezɨ bizir kam bangɨn me zurara e mɨsozima e ariaghirasava ami.

Me kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, e mati sipsipɨn gumaziba mɨsueghtɨ aremeghasavɨrama amibar mɨn,

me e mɨsoghasa.

23  *O Ekiam, nɨ manmaghɨn amigha akuavɨra iti?

Nɨ osegh dɨkafigh.

Nɨ akɨrim ragh e gasaraghvɨra ikian markɨ.

24 Nɨ manmaghsua uan guam bar en modo?

Egha apaniba pazavɨra e gamir araziba ko mɨzazir e isir kabar garir puvatɨ?

Nɨ en osɨmtɨzim bakɨnɨghnɨghan markɨ!

25 E nguazim gisɨn daghirezɨ,

en mɨkarziba mati gumaziba ariaghiregha

nguazim gireghav iti.

26 O God, nɨ uan apangkuvir arazim gɨnɨghnɨgh

dɨkavigh izɨ en akuragh,

egh uam e inightɨ e arɨmɨghiran kogham.

45

Atrivim amuimɨn ikiamim dughiamɨn onger akam

Kar Koran adarazir onger akam.

Kar, gumazim amizim gifongezir ighiam.

Gumazir onger akar kabar faragha zuim gumazibav gɨa ghaze, me Akɨmarir Aghuibar tiarimɨn gɨn mangɨ, ighiar kam bangɨ.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1 Mɨgɨrɨgɨar aghuir avɨrir maba nan nɨghnɨzimɨn izi.

Kɨ onger akar kam osirightɨ me atrivim bagh a dɨponam.

Nan mɨzem mati fɨnfɨnim,

a gumazir akɨnafariba osira fofozimɨn mɨn ikia onger akar kam osiri.

2 O atrivim, nɨ gumazir ganganir aghuim gamim.

Gumazir igharazitam nɨn mɨn garir puvatɨ.

Mɨgɨrɨgɨar nɨn akamɨn otiviba bar deravɨra zui.

Ezɨ God deragha nɨ gamua mamaghɨra iti.

3 Nɨ atrivir bar gavgavim.

Nɨ adiarir bar aghuim gamizɨ nɨn ziam bar pɨn mar iti.

Nɨ uan mɨdorozir sabam inigh

uan oghɨriam gikegh mɨsoghsɨ gan.

4 Nɨ atriviba bar dar faragha ghua ziar ekiam iti.

Nɨ guizɨn akam ko arazir aghuim baghavɨra mɨsoghasa,

uan hoziam gaperagha ghua mɨsogha uan apaniba abɨra.

Eghtɨ nɨn mɨdorozir arazim gavgavim sara mangɨtɨ,

gumazir kuraba bar nɨn atiatigham.

5 Nɨn bariba bar ghumigha,

apanibar dɨghoriba okorava aven zui.

Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibav sogha me abɨrima,

me nɨn suemningɨn apengan iti.

6  **Nɨn atrivir dabirabir God nɨ ganɨngizim,

a zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ nɨ guizɨn arazimɨn uan gumazamizibagh ativagh men ganam.

7  *Nɨ arazir aghuibara ifuegha, arazir kuraba bar dar aghua.

Kamaghɨn amizɨ, God nɨ amɨsevegha,

nɨ ziar ekiam ikiasa a borem nɨn dapanim ginge.

A kamaghɨn nɨ gamizɨ nɨ bar akonge,

ezɨ nɨ bar akongezir bizir kam, atrivir igharaziba bar me gafira.

8 Mea ko kasia ko alo, dar mughuriar aghuim, nɨn korotiar ruarimɨn ikia mughuriar aghuim zui.

Me elefanɨn ataribar dɨgɨrir igharagha garibar ingarigha,

atrivir dɨpenim asigha nɨ bar akueghasa me gitabagh ikiararai.

9 Atrivibar guivir maba, me nɨn ziaba itir amizibar tongɨn ikia

nɨn dɨpenimɨn aven iti.

Ezɨ amizir igiar nɨn amuimɨn otoghamim, a nɨn agharir guvimɨn tughav iti.

A Ofirɨn kantrin golɨn asɨngizir korotiar aghuim arugha tughav iti.

10 Amizir igiar atrivimɨn ikiasava amim, kɨ datɨrɨghɨn a mɨkɨmasa.

O guivim, nɨ kuarim atɨgh deragh nan mɨgɨrɨgɨaba baragh.

Nɨ uan nguibamɨn gumazamiziba ko, nɨn afeziamɨn dɨpenimɨn itir darazi gɨn amadagh.

11 Nɨ kamaghɨn damuva atrivimɨn damazimɨn ganganir bar aghuim damutɨ,

a nɨn gan nɨ gifuegham.

A nɨn gumazir ekiam,

nɨ an akaba baragh dar gɨn mangɨ.

12 Tairɨn kantrin gumazamiziba nɨ bagh bizir aghuiba inigh izɨtɨ,

dagɨar avɨriba itir gumaziba,

nɨ me gɨnɨghnɨghsɨ me uaghan dagɨaba nɨ danɨngam.

13 Atrivimɨn amuir bar igiam, an akua itir danganimra ikia

ganganiba bar dera.

A korotiar me tret golɨn nuavigha kurkezim aru.

14 Korotiar an aruzir kam dirir bar avɨriba iti,

ezɨ me an akua atrivim bagha zui.

A zuima an namakar amizir igiaba,

me uaghan an akua zui.

15 Men naviba men derazɨ me bar akuegha ghua,

atrivimɨn dɨpenimɨn aven zui.

16 O atrivim, nɨ datɨrɨghɨn otarir avɨriba ikɨtɨ,

me nɨn inazibar danganiba inigh atrivibar ikiam.

Nɨ me damightɨ me ziar ekiam ikɨ,

nguazir kamɨn gumazamiziba bar me gativagh men ganam.

17  *Kɨ nɨn ziar ekiamɨn gun mɨkɨmtɨ,

gumazamizir gɨn otivamiba nɨ gɨnɨghnɨghvɨra ikiam.

Eghtɨ dughiar gɨn izamiba,

gumazamiziba zurara nɨn ziam fɨ mamaghɨra ikiam.

46

God e ko iti

Kar Koran adarazir onger akam.

Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim gumazamizibav kemezɨ, me ighiar ziam “Amizir Igiaba,” an tiarimɨn a bange.

1  *God en danganir mogomemɨn mɨn ikia,

e akumakua deragha en gara, gavgavim zurarama e ganɨdi.

Dughiar e osɨmtɨzir ekiabar aven itibar,

a en akurvaghasa gara iti.

2 Mɨkɨmkɨziba otivtɨ, mɨghsɨaba dɨpɨrighɨrɨ

ongarir torimɨn magɨrɨtɨ,

e atiatingan kogham.

3  *Ongarim dɨkav pamten dɨpɨrighɨrɨ mangɨ

mɨghsɨabav soghtɨ, da nuighnuigham,

eghtɨ e akongan kogham.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4  *Godɨn Nguibam, a Godɨn Bar Pɨn Itim ua bagh a ginaba, egha an aven iti.

Ezɨ faner bar ekiar mam an torimɨn ivemarima,

gumazamiziba dɨpar kam bagha bar akonge.

5  *God Nguibar kamɨn aven iti, ezɨ Nguibar kam ikuvighan kogham.

Amɨnim tɨghar tisɨ damutɨ,

God an akuragham.

6  *Kantrin avɨribar gumazamiziba dɨgavir kuram damigh uarira uariv sogham.

Eghtɨ atriviba uan gumazamiziba ko bar iregham.

Eghtɨ Godɨn tiarim ararimɨn mɨn dagaraghtɨ,

nguazim puram ameregh magɨram.

7 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, an e ko iti.

A Jekopɨn God,

a en danganir mogomem.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8 Aria! Ia izɨ Ikiavɨra Itir God amizir bizibar ganigh.

A nguazimɨn amizir biziba,

ia dar gan dɨgavir kurabar amuam.

9 A nguazimɨn oteviba bar dar mɨdoroziba agefi.

Egha barir piba ko afuzibar suigha da apɨragharigha,

oraba aviba dagh arɨzi da isi.

10  *A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia uarir asugh nɨmɨra ikɨ.

Egh deragh na gɨfogh, kɨ guizbangɨra God.

Kantriba bar nan ziam fɨ.

Nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar kamaghɨn mɨkɨm suam,

Kɨrara kɨ ekevegha bar pɨn iti.”

11 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, an e ko iti.

A Jekopɨn God,

a en danganir mogomem.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

47

God gumazamiziba bar men atrivimɨn iti

Kar Koran adarazir onger akam.

Kar gumazir onger akar kamɨn faragha zuimɨn onger akam.

1 Ia gumazamiziba bar, ia God bagh bar akongegh,

egh uan dafaribav sogh pamtem dɨmɨva

onger akabar amuva an ziam fɨ.

2 Ikiavɨra Itir God, a Godɨn Bar Pɨn Itim,

an atrivir ekiamɨn ikia nguazir kam gativagha an gari.

Kamaghɨn amizɨ, e bar an atiatiava an apengan iti.

3 God ikɨzir igharaziba bar me abɨrazɨ, e me gatifa.

A Kantrin Igharazibar Gumazamizibagh amizɨ, me en apengan iti.

4 E Jekopɨn ovavir boriba, ezɨ God bar e gifonge.

God Kenanɨn nguazim e bagh a ginabagha,

a isa e ganɨngi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5 God uan Nguibamɨn ghuavanangamin dughiamɨn,

gumazamiziba bar akuegha tiariba akari,

ezɨ sɨghabagh ivir gumaziba dagh ivi.

6 E God bagh ongɨva an ziam fam!

A en atrivim, e a bagh ighiabar amuva

ziar ekiam a danɨngam!

7 God, a nguazimɨn itir gumazamiziba bar men atrivim.

E a bagh ongɨva an ziam fam!

8 God uan atrivir dabirabim gaperagha,

nguazir kamɨn itir kantriba bar dagh ativagha dar gari.

9 Gumazamizibar gumazir dapaniba,

me Abrahamɨn Godɨn gɨn zuir gumazamiziba ko uari akuvagh ikiam.

Nguazimɨn itir atriviba bar men mɨdorozir gumazibar oraba, da bar Godɨn biziba.

Eghtɨ me bar an ziam fam!

48

Saionɨn nguibam, ziar ekiam ikɨ egh ikɨvɨra ikiam

Kar Koran adarazir onger akam.

Kar Godɨn ziam fer onger akam.

1 Ikiavɨra Itir God, ziar ekiam iti.

E Godɨn mɨghsɨamɨn ghuavanang,

egh an nguibar ekiamɨn aven mangɨ an ziar ekiam pɨrafam.

2  *Saionɨn Mɨghsɨar kam, an ganganim bar deragha bar pɨn mar iti.

A notɨn amadaghan iti, ezɨ atrivir ekiamɨn nguibam an iti.

Ezɨ nguazimɨn gumazamiziba mɨghsɨar kam bagha bar ifonge.

3 God nguibar kamɨn ikia, mɨdorozibar dughiabar uan gumazamizibagh eghuva men akurvazima,

me deravɨra iti.

4 Atriviba uan mɨdorozir gumaziba ko uari akuva,

Saionɨn nguibam ko mɨsoghasa izi.

5 Me iza nguibamɨn gara atiatim men anadima,

me agoava ara zui.

6  *Me nguibamɨn gara nɨghava agoa mɨzazim isi,

mati amizim borim batasa mɨzazim isi.

7 Amɨnir ekiam aruem anadi naghɨn ikegha iza, Tarsisɨn nguibamɨn kuribagh asɨghasɨzi moghɨn,

nɨ me gasɨghasɨkigh.

8 God fomɨra amizir bizibar akaba, e pura da baraki.

E datɨrɨghɨn uan damazibar uan Godɨn Nguibamɨn ikia garima, a bizir kabagh ami.

A Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kamaghɨn a uan nguibamɨn gara gavgavim isa a ganɨdima,

a tugh gavgavigh, egh kamaghɨra ikiam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

9 O God, e nɨn Dɨpenimɨn aven ikia

nɨn apangkuvir arazir kam gɨnɨghnɨghavɨra iti.

10 Nguazir kamɨn gumazamiziba bar fo, nɨ ziar ekiam iti.

Egha me bar nɨn ziam pɨrafi.

Nɨ arazir aghuim gamua gumazamiziba me gativagha men gari.

11 Saionɨn nguibamɨn aven itir gumazamiziba bar akongegh.

Nɨ arazir aghuimra gɨn ghua gumaziba bar men araziba tuisɨsi.

Kamaghɨn Judan aven itir nguibabar gumaziba,

me bar akongegh.

12 Ia Israelia, ia bar izɨ

Saionɨn nguibam avɨnizir dɨvazimɨn azenan daruva, an dɨpenir ruarir gumaziba ikɨ ganamiba meng.

13 Ia Saionɨn nguibam avɨnizir dɨvazim deragh an ganigh nɨghnɨzim inighɨva,

deragh an itir dɨpenir gavgavibar ganigh.

Egh ia gɨn, deraghvɨra gɨn otivamin ovavibagh eghanam.

14  *Ia kamagh me mɨkɨm suam,

“Godɨn kam a en God, a zurara ikia kamaghɨra iti.

Egh a zurara en faragh mangɨ tuavim en akakagham.”

49

Gumazim dagɨaba ko bizir avɨribara nɨghnɨsi, a gumazir onganim

Kar Koran adarazir onger akam.

Kar onger akabar faragha zuir gumazimɨn onger akam.

1 Ia bar moghɨra bizir kam baragh.

Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba, ia bar kuariba arigh deragh nan akam baragh.

2 Ia gumazir ziaba itiba ko ziaba puvatɨziba,

dagɨaba itir gumazamiziba, ko dagɨaba puvatɨziba, ia akar kam deragh a baragh.

3 Nan navir averiam nɨghnɨzir aghuir mam an dɨkafi.

Kɨ nɨghnɨzir aghuir kam mɨkɨmtɨ a fofozir aghuim ia danɨngam.

4 Kɨ faragh aghuzir akar tabav kemegh,

gita mɨsogh aghuzir akar kamɨn mɨngarim bangɨ ia mɨkɨmam.

5  *Gumazir kuraba na ekɨaruzɨ, kɨ dughiar kurabar ikia,

egha dughiar kurar kabar atiatir puvatɨ.

6 Gumazir bizir avɨriba itir kaba,

me uan bizibagh nɨghnɨgha uari uan ziaba fa mɨgɨrɨgɨabagh ami.

Ezɨ kɨ men atiatir puvatɨ.

7  *E fo, gumazitam uabɨ uan mɨkarzim givezeghan kogham.

Egh a uabɨ uan ikɨrɨmɨrim givesɨ dagɨatam God danɨngan kogham. Bar puvatɨ.

8-9  *Guizbangɨra, gumazimɨn ikɨrɨmɨrim givezamin ivezim, a bar pɨn ko.

Gumazim angamɨra ikɨsɨ dagɨaba God danightɨ,

God aneteghtɨ an angamɨra dughiar ruarimɨn ikeghan kogham.

Bar puvatɨgham.

10 E fofozir gumazamizibar garima, me uaghan ariaghiri.

Ezɨ gumazamizir kuraba ko gumazamizir onganiba, me uaghan ariaghiri.

Gumazamizir kaba bar uan dagɨaba ko bizir aghuiba ateghtɨ,

gumazamizir igharaziba da iniam.

11 Gumazamizir kaba faragha uari nguaziba iti.

Datɨrɨghɨn matmatiaba men nguibar me zurara ikiamibar mɨn ikiam.

12 Gumazimɨn ziar ekiam, an ovengamin tuavim apɨrighan kogham.

Puvatɨ. E bar asɨzibar mɨrarama arɨmighiram.

13 Arazir kamnang, a gumazamizir uarira uarigh nɨghnɨgha bizir avɨriba itiba bativam.

Gumazamizir kamaghɨn amiba me nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ,

me bizir isir kaba bagh bar akuegh,

uaghan kamaghɨram ovengam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

14 God me amɨsevegha ghaze, me sipsipbar mɨn arɨghirɨ,

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangam.

Eghtɨ ovevem me geghuv men garir gumazimɨn mɨn ikiam.

Me uan dɨpenir aghuiba ateghtɨ, men mɨkarziba bar kurighɨreghtɨ, me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam.

Eghtɨ amɨmzaraghan, gumazamizir aghuiba gumazamizir kabagh ativagh men ganam.

15  *Eghtɨ God nan akuragh ua nan ikɨrɨmɨrim givezeghtɨ,

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn gavgavim ua nan suighan kogham.

A ua bagh ua na iniam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

16 Gumazitam dagɨar avɨriba inigh egh dɨpenir ekiatamɨn ingarigh ua bagh bizir bar aghuiba a darightɨ,

nɨ bizir kam gɨnɨghnɨgh osɨman markɨ.

17  *Nɨ fogha gɨfa, a gɨn aremegh bizir katam sara mangɨghan kogham.

An bizir aghuir kaba, a ko Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨghan kogham.

18 An angamɨra itir dughiam, a bizir kabar gara da bagha bar akonge.

Egha bizir avɨriba iniasa bar pamten ingarima,

gumaziba a mɨgɨa ghaze,

“A gumazir bar aghuim.”

19 An aremegh uan inazir afeziaba ko,

nguibar uam aruer angazangarimɨn garir puvatɨzimɨn ikiam.

20 Gumazimɨn ziar ekiam, an ovengamin tuavim apɨrighan kogham.

Puvatɨ. E bar asɨzibar mɨrarama arɨghiram.

50

God gumazamizibar araziba tuisɨsi

Asap onger akar kam osiri.

1 Godɨn Bar Gavgaviba Itim, a en Ikiavɨra Itir God.

An aruem anadi naghɨn ikegha ghua aruem uaghiri naghɨn itir gumazamiziba bar men dei.

2 God Saionɨn nguibamɨn ikia uan Dɨpenimɨn iti.

Nguibar kam a bar deragha ganganir aghuim gami,

Godɨn angazangarim Saionɨn otiva a gisiragha

nguazir kam bar an ghu.

3 En God a izi, egha a nɨmɨra izir puvatɨ.

Avir ekiam bizir avɨribar isia an faragha izima,

amozim ko amɨnir ekiam a sara izi.

4 An overiam ko nguazimɨn diazɨ,

aning izɨ uaghan ikɨ gantɨ,

a guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ uan gumazamizibar araziba tuisɨgham.

5 God ghaze,

“Ia nan gumazamiziba, ia na bagh izɨ.

Ia na ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha gavgavim a danɨngasa, asɨzibav sogha ofa gami.”

6  *Overiam uabɨ ghaze, Godɨn Araziba bar moghɨra dera.

Guizbangɨra, a uabɨ guizɨn arazimɨn gɨn ghua

gumazamizibar araziba tuisɨsi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

7 God ghaze,

“Nan gumazamiziba, ia oraghtɨ kɨ mɨkɨmam.

Ia Israelia, kɨ kotɨn aven tugh ia gasir akamɨn gun mɨkɨmam.

Kɨ uabɨra God, kɨ guizbangɨra ian God.

8 Kɨ ofan ia amiba bagha ian atarir puvatɨ.

Kɨ ian garima,

ia zurara nan damazimɨn ofa bagha amua avimɨn da tue da bar isia mɨghɨri.

9 Kɨ ian dɨvazibar aven ian bulmakaun apuriba ko memen apuriba inian aghua.

10 Guizbangɨra, ruarimɨn itir asɨzir atiaba bar nana.

Mɨghsɨaba bar dar itir bulmakauba,

da bar vaghvagha nan asɨzibara.

11 Kuarazir mɨghsɨabar itiba, kɨ vaghvagha dagh fo.

Asɨziba ko apizir tuzibar aven aruiba,

da bar nana.

12  *Mɨtiriam nan aghɨtɨ, kɨ dagheba bagh ian azaraghan kogham.

Guizbangɨra, nguazim ko bizir an itiba, da bar nan biziba.

13 Kɨ ti bulmakaun tuziba api, o?

Kɨ ti memen ghuzim api?

Bar puvatɨ.

14 “Kamaghɨn deragham, ia bar God mɨnabagh.

Kamaghɨn garir ofa ia a damu.

Kɨ Godɨn Bar Pɨn Itim, bizir aghuir ia na danɨngasa mɨkemegha gɨvaziba,

ia da isɨ na danɨng.

15  *Osɨmtɨzim ia bativamin dughiamɨn,

ia nan dɨmtɨ kɨ ian akuragham.

Eghtɨ ia nan ziam fam.”

16 God kamaghɨn gumazamizir arazir kurabagh amibav gɨa ghaze,

“Ia tizim bagha nan arazir kɨ ifongeziba pura dar bori?

Ian arazir kam tong ian akurazir puvatɨ.

Egha tizim baghavɨra nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim purama a mɨgei?

17  *Kɨ ia akɨr ia mɨkɨman ia aghuagha,

nan akaba gɨrakɨrangɨn ada arɨsi.

18 Ia okɨmakɨar gumazibar gara me ko namakabagh ami.

Egha ia poroghamiba uari bakɨa uari ko akuir gumazamiziba koma arui.

19 “Ia zurara akar kurabav gɨa,

ian mɨzeba ifavarim ataghɨrazir puvatɨ.

20 Ia uan aveghbuaba gɨrakɨrangɨn me mɨgɨa,

me isa kotiabagh arɨsi.

21  *Ia bizir kabagh amima, kɨ akam akarigha bizitam mɨgeir puvatɨ.

Ia ghaze, kɨ ti ia ko e magh ghue?

Bar puvatɨ.

Kɨ datɨrɨghɨn ia isɨ kot datɨgh azenara ian guabar ian atarɨva akam ia gasam.

22 “Ia deraghvɨram oragh!

Ia gumazamizir akɨrim ragha na gasaraziba.

Ia kamaghɨn damutɨ, kɨ ia gasɨghasightɨ,

gumazitam ian akuragh ua ia inighan kogham.

23  *Gumazim a na mɨnabi, mati a na bagha ofa gamua nan ziam fe.

Gumazamizir nan akamɨn gɨn zuiba,

kɨ men akuragh ua me iniam.”

51

Gumazim uan arazir kuraba gɨn amangasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

Devit Batseba ko arazir kuram gamizɨ, Godɨn akam inigha izir gumazim Natan, iza akam a gasara. Ezɨ Devit uan arazir kuram gɨnɨghnɨgha ighiar kam osiri.

1  *O God, nɨ uan apangkuvir arazimɨn gɨn mangɨ,

egh nan apangkufigh.

Nɨ apangkuvir ekiar kam nan ikɨ,

egh nan arazir kuraba batokegh.

2  *Gumazamiziba rua ua zue moghɨn,

nɨ na rueghtɨ nan arazir kuraba mangɨghtɨ

kɨ zueka.

3  *Kɨ fo, kɨ arazir kuram gamigha gɨfa.

Egha arazir kurar kɨ amizir kam,

kɨ a gɨnɨghnɨghavɨra iti.

4  *Kɨ bar nɨrara, nɨn damazimɨn arazir kuram gami.

Nɨ uan arazir aghuimɨn gɨn ghua na isa kot gatɨgha,

nan arazir kuraba bagha ivezir kuram na ganɨngi.

5  *Kɨ uan amebamɨn navir averiamɨn aven ikiavɨra itima,

arazir kuraba nan iti.

Arazir kurar kaba nan mɨkarzimɨn ikiavɨra itima

nan amebam na bate.

6  *Kɨ fo, nɨ kamaghɨn ifonge, kɨ uan nɨghnɨzimɨn aven nɨn guizɨn akamɨn gɨn mangam.

Kamaghɨn, nɨ uan nɨghnɨzir aghuim isɨ

nan navir averiam datɨgh.

7  *Nɨ hisopɨn ter aguar muziaritam inigh a isɨ dɨpam darugh,

egh nan mɨkarzimɨn a kavamadaghtɨ, kɨ nɨn damazimɨn zueka.

Egh na rueghtɨ kɨ bar zuegh nir ghurghurimɨn mɨn bar ghurghurika.

8  *Bar guizbangɨra, nɨ bar na dɨkabɨragha egha nan arazir kuraba ikaragha gɨfa.

Datɨrɨghɨn nan navir averiam deraghtɨ kɨ bar akuegham.

9  *Nɨ nan arazir kuraba ua dar ganan markɨ.

Nɨ da batuegh ua adagh nɨghnɨghan markɨ.

10  *O God, nɨ nan navir averiam damightɨ a zuegh ua igiamɨn otogh.

Eghtɨ nɨn ifongiar aghuim nan aven izɨtɨ kɨ nɨrara ganam.

11  *Nɨn Duam nan aven iti,

ezɨ nɨ uabɨn boroghɨn na batuegh, na da uan duam inian markɨ.

12  *Nɨ faraghavɨra ua na inizɨ kɨ nɨ bagha bar akonge.

Nɨ datɨrɨghɨn bar akongezir arazir kam na danɨngigh.

Kɨ nɨn akabar gɨn mangamin ifongiar kam, nɨ ua na danɨngigh.

13  *Eghtɨ kɨ gumazir arazir kurabagh amiba nɨn akamɨn me mɨkɨmam,

eghtɨ me nɨ bagh izam.

14  *O God, nɨ nan Akurvazir Gumazim,

kamaghɨn nɨ nan akuraghtɨ, kɨ uan arazir kurar kam bagh ovengan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan akurazir bizir kam bagh,

kɨ pamten ighiabar amuam.

15  *O Ekiam, nɨ nan akuraghtɨ,

kɨ deragh eghaghanibagh fogh nɨn ziam fam.

16  *Kɨ fo, nɨ kamaghɨn aghua, kɨ asɨzim inigh izɨ nɨ bagh an ofa damuam.

Kɨ ofa damusɨ asɨzim mɨsuegh a tuaghtɨ, a bar isi mɨghɨran nɨ aghua.

17  *O God, nɨ kamaghɨn ifonge, kɨ ofan mɨn bar uabɨ abɨragh bar nɨn apengan ikiam.

Gumazamizir uari abɨra navibagh iziba,

nɨ akɨrim ragha me gasir puvatɨ.

18 O God, nɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨ Saionɨn gumazamizibar akuragh,

egh Jerusalemɨn nguibamɨn dɨvaziba uam adar ingarightɨ da tuifigh.

19 Dughiar kamɨn me ofan aghuir nɨn damazimɨn deraziba ko, asɨzim tuaghtɨ a bar isi mɨghɨrighamin ofa,

me da isɨ nɨ danɨngam.

Me uan bulmakaun apuriba inigh nɨn ofa gamir dakozimɨn izɨ

nɨ bagh dar ofa damuam.

52

Gumazir arazir kurabagh ifongezim, a gumazir onganim

Devit ighiar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

Idomian gumazim Doek, Solɨn dɨpenimɨn ghugha ghaze, Devit Ahimelekɨn dɨpenimɨn ghu. Dughiar kamɨn Devit ighiar kam osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  *O gumazir ekiam, nɨ manmaghsua uabɨ fa, arazir kurar nɨ Godɨn gumazamizibagh amiziba bagha bar akonge?

Godɨn apangkuvim men ikia mamaghɨra iti.

2  *Nɨn mɨzem resan mɨn bar ghumigha ifavaribagh ami da otifi.

Dughiabar zurara nɨ gumazamizibagh asɨghasɨghasa mɨgei.

3 Nɨ arazir aghuim bar an aghuagha arazir kuram baghavɨra ifonge.

Nɨ guizɨn akam gifongezir puvatɨgha, ifarasa bar ifonge.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 Nɨ ifarir gumazim!

Nɨ uan akamɨn gumazamizibagh asɨghasɨghasa bar ifonge.

5 Nɨ orakigh, God bar nɨ gasɨghasightɨ nɨ ikuvigh kamaghɨra ikiam.

A nɨn dɨpenimɨn nɨn suiragh nɨ batuegh bar nɨ agɨvaghtɨ,

nɨ ua nguazir kamɨn ikian kogham.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

6 Godɨn gumazamiziba kamaghɨn nɨn ganigh atiatingam.

Me nɨn ingarɨva akɨ kamaghɨn mɨkɨmam,

7  *“Ia gumazir kamɨn gan! Gumazir kam God a geghuv egh deragh an ganan an aghua.

A uan dagɨaba ko bizir avɨribagh nɨghnɨgha ghaze,

an arazir kuraba an akuraghtɨ a deragh ikiam.”

8 Ezɨ kɨ, olivɨn tememɨn mɨn Godɨn Dɨpenimɨn aven tughav ikia deravɨrama aghui.

Kɨ nɨghnɨzir gavgavim an apangkuvir arazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

9 O God, nɨ nan akurazɨ kɨ zurara nɨ mɨnabɨvɨra ikiam.

Kɨ gumazamizibar damazibar nɨn ziam fɨ kamagh mɨkɨm suam,

“God arazir bar aghuimɨn na gami.”

53

Gumazamizibar arazir kuraba

(Onger Akaba 14)

Devit onger akar kam osiri.

Kar onger akar kabar faragha zuir gumazimɨn onger akam.
A gumazamizibav kemezɨ me Mahalatɨn tiarimɨn ighiar kam bange.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  **Gumazamizir onganiba uan navir averiabar aven nɨghnɨgha ghaze, “God itir puvatɨ.”

Gumazamizir kaba me bar gumazamizir kurabara.

Me bar moghɨra arazir aghuitam gamir puvatɨ.

2  *God uan Nguibamɨn pɨn ikia nguazimɨn itir gumazamizibar gari,

men tav ti nɨghnɨzir aghuim ikia a gɨfofoghasa a buri,

ti puvatɨ.

3 Me bar tuavir aghuim ataki.

Me bar moghɨra ikuvigha magh gari.

Men tav arazir aghuitam bar a gamizir pu.

Bar puvatɨ.

4 God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gumazamizir arazir kuram gamiba, nɨghnɨzir aghuitam men itir puvatɨ.

Me bret apava anegevi moghɨn, me nan gumazamiziba a gefi.

Egha me tong na ko mɨgeir puvatɨ.”

5 Gumazamizir kamaghɨn amiba atiatir bar dafam me bativam.

Fomɨra atiatir kamaghɨn garitam me batozir puvatɨ.

Guizbangɨra, God bar uan gumazamizibar apanibar aghua.

Me ariaghirezɨ, a men aghariba tintinibar da kavkɨnizɨ, da irezɨ, me bar aghumsɨki.

Kamaghɨn, a bar me gafiragha gɨfa.

6 Kɨ kamaghɨn ifonge, Israelian akurvaghamin gumazitam Saionɨn nguibamɨn ikegh azenan izɨ.

God uan gumazamizibar akuraghtɨ me deravɨra ikɨtɨ, Jekopɨn ovaviba bar akuegham.

Guizbangɨra, Israelian naviba deragham.

54

God nan Akurvazir Gumazim

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir onger akabar faragha zuim, kar an onger akam. Gumazir kam, gumazir gitabav sozibav kemezɨ me ighiam gami.

Sifia ghua Sol mɨgɨa ghaze, Devit men tongɨn modoghav iti. Ezɨ Devit dughiar kamɨn ighiar kam osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  *O God, nɨ uan ziar gavgavimɨn nan akuragh gumazir kurabar dafaribar ua na inigh.

Nɨ uan gavgavir bar ekiamɨn nan akuraghtɨ, kɨ fɨrighɨrɨka.

2 O God, kɨ nɨ ko mɨgei, nɨ na baragh.

Nɨ kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨaba baragh.

3 Nguibar igharazibar gumaziba na mɨsoghasa izegha gɨfa.

Gumazir igharaz darazigh asɨghasɨziba, me na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa.

Gumazir kaba kamaghɨn nɨghnɨsi, God a pura bizim.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 Bar guizbangɨra, God uabɨra nan akurvasi.

Ekiam nan akurvazima, kɨ deravɨra ikia, angamɨra ikiavɨra iti.

5 Nan apaniba, God mar mɨzazim me gasɨ.

Egh arazir kurar me na gamiba,

a maghɨra da otevkɨnigh da isɨ me gasegh.

Nɨ mɨkemezɨ moghɨra deragha bizibagh amua, uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir puvatɨ.

Egh kamaghɨra, nɨ bar nan apaniba agɨvagham.

6 O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar derazɨ kɨ nɨ mɨnaba.

Kɨ uan ifongiamɨn nɨ bagh ofa damuasa bar ifonge.

7  *Nɨ nan akurazima, osɨmtɨzir na bativiba,

tam na abɨrazir puvatɨ.

Kɨ nɨn gari, nɨ nan apanibagh bar me gasɨghasɨki.

55

Gumazim God an akurvaghasa, an a ko mɨgei

Devit ighiar kam osiri.

Kar onger akabar faragha zuir gumazimɨn onger akam.
A gumazir gitabav sozibav kemezɨ me ighiam bange.

Me onger akar kam kamaghɨn a dɨbori, Maskil.

1 O God, kɨ nɨ ko mɨgei nɨ na baragh.

Nɨ uan kuarim dukuaghan markɨ.

2 Kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, nɨ deragh da baregh,

egh uamategh da ikaragh.

Osɨmtɨzir kam bar na gasɨghasɨghasava ami.

3 Nan apaniba na gasɨghasɨghasa pamtem mɨgei.

Gumazir kurar kaba na abɨri, ezɨ nan navir averiam derazir puvatɨ.

Me osɨmtɨzir avɨriba na garɨgha puvɨra nan atara,

bar nan apanim gami.

4  *Bizir kam na gami, nan navim bar na baseme.

Ezɨ kɨ bar atiatigha aremeghasava ami.

5 Atiatim bar puvɨra nan anadima kɨ agoa nɨzima,

atiatim bar na avara.

6  *Ezɨ kɨ ghaze,

“Kɨ kuarazir bunbamɨn mɨn avɨziba ikɨtɨ deragham.

Kɨ danganitamɨn mangɨ ikɨ avughsɨsɨ, mɨghegh an mangam.

7 Kɨ mɨghegh saghon mangɨ,

gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn avughsɨ ikiam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8 Kɨ zuamɨra mɨghegh mangɨ ua bagh danganitamɨn apigh,

egh uabɨ modogh amɨnir ekiam ko amozim gitagham.”

9 O Ekiam, kɨ gari, gumazamiziba nguibar ekiamɨn aven mɨdoroziba fora dagh ami da otifi.

Kamaghɨn nɨ nan apanir kabar mɨzebar amightɨ,

da osemeghtɨ me deragh bizibav kɨman kogham.

10 Arueba ko dɨmagaribar me nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavibagh isɨn arui.

Nguibar ekiamɨn gumazamiziba arazir kurar avɨribagh amua osɨmtɨzibagh ami.

11 Nguibar ekiar kamɨn aven an danganiba bar,

gumazamiziba tintinibar uari gasɨghasɨghasava amua, arazir igharazibagh ami da otifi.

Tuavir mɨriaba ko biziba amaga dagh ivezir danganiba bar,

gumaziba gumazir igharazibav gɨa me abɨra,

ifara pura men biziba isi.

12 Nan apanitam akar kuram na mɨkemeghtɨ,

kɨ pura uabɨ abɨragh purama an akamɨn osɨmtɨzim ateram.

Gumazir kɨ fozitam akatam na gasɨ na mɨkɨmtɨ

kɨ uabɨ isɨva an modogham.

13  *Ezɨ nɨrara, nɨ bar nan namakamra.

Nɨrara, nɨ nan roroamra, egha bar nan boroghɨra iti.

Egha nɨrara nɨ arazir kurar kabar na gami.

14 Ga fomɨra uaning ko aruava bizibar uaning mɨgɨa,

gumazamizir igharaziba ko Godɨn Dɨpenimɨn zui.

15 Arazir kuram bar nan apanibar naviba ko dɨpenibagh izɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, me zuamɨrama arɨmɨghireghasa kɨ ifonge.

Me angamɨra itir dughiamɨn,

me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨ.

16 God nan akuraghasa kɨ an dei.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, nan akuragh ua na iniam.

17 Mɨzaraziba ko aruer arɨziba ko dɨmagaribar,

kɨ uan osɨmtɨziba bagh a ko mɨkɨmɨva arangtɨ

a na baragham.

18 Gumazir avɨriba na ko mɨsosi,

ezɨ kɨ osɨmtɨzir ekiatam uan mɨkarzimɨn a inizir puvatɨ.

God bar deraghavɨra nan gara uamategha na inigha izi.

19 Bar fomɨra, God atrivimɨn iti, egha datɨrɨghɨn atrivimɨn ikiavɨra iti.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

Gumazir Godɨn atiatir puvatɨziba, me uan arazir kurabagh ighan aghua.

Kamaghɨn amizɨ, God uabɨ nan azangsɨzim baregh, egh mɨdorozimɨn apaniba abɨragham.

20 Nan namakam, a uan namakabara mɨsosi.

Egha me ko fomɨrama amizir akar dɨkɨrɨzim abɨki.

21  *A uan akamɨn, akar isɨngtɨzibar na mɨgei, egha nan apanim gamuavɨra iti.

A uan akamɨn na ko navir amɨrizimɨn ikiasa mɨgei.

Ezɨ mɨzer otevir a mɨgeiba, da mati mɨdorozir sabar ghumtɨzimɨn mɨn na aghori.

22  *Osɨmtɨzir nɨ aterir kaba bar, nɨ da isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn dafarim datɨgh,

eghtɨ an ada ater gavgavim nɨ danɨngam.

Gumazir Godɨn damazimɨn deraziba,

a me ateghtɨ bizitam me gasɨghasighan kogham.

23 O God, gumazir gumazibav sozi me ariaghɨriba ko, gumazir ifariba,

me uan igiabara ikɨvɨra ikɨtɨ, nɨ me batueghtɨ me mozir bar konimɨn magɨrɨgh bar ovengegh.

Eghtɨ kɨ uabɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikɨ

mamaghɨra ikiam.

56

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim itim God ko mɨgei

Filistiaba Getɨn nguibamɨn Devitɨn suirazɨ, Devit ighiar kam osiri.

Onger akar kabar mam, me ziam Miktam, a garɨsi.

Gumazir onger akabar faragha zuim, a gumazamizibav gei me tiarir kamɨn gɨn ghua ighiam bange, “Kuarazim temer saghon itim gaperaghav iti.”

1  *O God, nɨ nan apangkufigh.

Gumaziba zurara na mɨsogha nan agɨntɨsi.

Me dughiabar zurara arazir kurabar na gami.

2 Nan apanir kaba kamaghɨn ami,

me mɨzaraghara na ko mɨsogh mangɨ guaratɨghɨn gɨvagham.

Gumazir bar avɨriba uari fa nan apanim gami.

3  *O God, kɨ atiatir dughiabar,

kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikɨvɨra ikiam.

4  *Kɨ Godɨn akam fa, egha nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia atiatir puvatɨ.

Gumazir kɨnitam, arazir manatamɨn na damuam? Puvatɨ.

5 Dughiaba bar, bizir kɨ amiba nan apaniba dagh asɨghasɨsi.

Egha zurara na gasɨghasɨghasa tuaviba buri.

6 Me na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa uari akuva,

nan tuaviba isa mogav ikia, nan daroribar nan akuvamadi.

7 O God, nɨ men arazir kurar me amir kaba bagh arazitam men akagh.

Nɨ uan anɨngagharim akagh egh gumazir kaba bar me agɨfagh.

8 Nɨ na gɨfo, kɨ osɨmtɨziba aterava ara iti.

Nɨ nan temerir irir kaba,

nɨ bar ada mengegha uan akɨnafarimɨn ada osiri.

9  *O God, kɨ kamaghɨn fo, nɨ na baghavɨra iti.

Egh kɨ nɨn dɨmamin dughiamɨn, nɨ nan apanibar amightɨ me aregham.

10 Kɨ Godɨn akam gɨnɨghnɨgha a fe.

Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨaba pɨrafam.

11  *Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti,

kamaghɨn, kɨ bizitamɨn atiatir puvatɨ.

Gumazir kɨnitam arazir manatamɨn na damuam? Puvatɨ.

12-13 O God, bizir kɨ fomɨra damuasa nɨ ko akam akɨrizim, kɨ a damuam.

Nɨ nan akurazɨ kɨ ovengezir puvatɨ.

Nɨ nan akurazɨ kɨ asaghpora irɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ dughiabar zurara nɨ ko daru,

nɨn angazangarimɨn aven daru mangɨvɨra ikɨ ovegham.

Egh bizir nɨ amizir kaba bagh nɨ mɨnabɨva

ofa isɨ nɨ danɨngam.

57

Gumazim akurvazim bagha Godɨn azangsɨsi

Devit Solɨn aravghugha dagɨar torir mamɨn ikia ighiar kam osiri.

Gumazir ighiabar faragha zuim a gumazamizibav kɨmtɨ, me tiarir kamɨn gɨn mangɨ ighiar kam bangam, “Gumazitam gasɨghasɨghan markɨ.”

Onger akar kabar mam, me ziam Miktam, a garɨsi.

1  *O God, nɨ nan apangkuvigh nan akuragh.

Kɨ nɨn boroghɨra ikia bar deragha iti,

mati tuarir nguziba uan amebamɨn avɨzibar apengan modoghav ikia deraghavɨra iti.

Kɨ kamaghɨra deravɨra ikɨ mangɨtɨ, bizir na gasɨghasɨghamin kaba mangɨ gɨvagham.

2  *Godɨn Bar Pɨn Itim, a God,

kɨ uabɨn akurvaghasa an dei.

Bizir kɨ oteveziba,

a bar ada isa na ganɨdi.

3 God uan Nguibamɨn iti, ezɨ kɨ a ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba,

a da baregh nan akuragh ua na iniam.

A gumazir na gasɨghasɨghamba abɨnigh egh ua na iniam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

God bar nan apangkuvigha mɨkemezɨ moghɨra,

a zurara uan akamɨn gɨn ghua bizibagh ami.

4  *Nan apaniba bar na okarizɨ kɨ men torimɨn akui.

Me laionbar mɨn gumazibar amasa men atariba baribar mɨn bar ghumi.

Ezɨ men mɨzeba sabar ghumtɨzir pumuning itimɨn mɨn bar ghumi.

5 O God, nɨ overiamɨn uan gavgavim akaghtɨ,

nguazimɨn gumazamiziba ganigh fogh suam,

nɨn gavgavim bar ekevegha me gafiragha pɨn iti.

6 Nan apaniba nan suighasa na bagha ivem agura.

Mati gumazim asɨzir atiamɨn suighasa azuazim agura.

Kɨ magɨramin mozim, me tuavir kɨ zuimɨn an okorezɨ osɨmtɨzir ekiam nan iti.

Ezɨ puvatɨ, me atamakuigha uari torir kam giraghue.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

7  *O God, kɨ uan navir averiamɨn nɨghnɨzir gavgavimra nɨn ikia,

egha nɨghnɨzir igharaziba ua nan puvatɨ.

Kɨ gitabav sogh

nɨn ziam famin ighiabar amuasa.

8 Kɨ daguim ategh dɨkavigh uan gita ko kulele mɨsogham.

Eghtɨ dar ararer aghuim otivtɨ aruem bigh anangam.

9 O Ekiam, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn nɨ mɨnamam.

Gumazamiziba bar moghɨra oraghtɨ,

kɨ nɨn ziam fɨ ighiam bangam.

10  *Kɨ fo, nɨ en apangkuvir arazim, a bar ekefe,

egha overiamɨn ababanimɨn tu.

Nɨ zurara amir arazir aghuir kaba

e da meng mangɨtɨ,

da mangɨ overiamɨn ghuariabar suiragham.

11 O God, nɨ overiamɨn uan gavgavim akagh.

Eghtɨ nguazimɨn gumazamiziba ganigh fogh suam,

nɨn gavgavim bar ekevegha me gafiragha pɨn iti.

58

God gumazir kurabagh asɨghasɨghasa

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir ighiabar faragha zuim a gumazamizibav kɨmtɨ, me tiarir kamɨn gɨn mangɨ ighiar kam bangam, “Gumazitam gasɨghasɨghan markɨ.”

Onger akar kabar mam, me ziam Miktam, a garɨsi.

1 Ia gumazir dapaniba, ia kotiabar deragha biziba baragha dav gei, o?

Ia gumazamizibar mɨgɨrɨgɨaba deragha da baragha da tuisɨsi, o puvatɨ?

Ti puvatɨ.

2 Ian nɨghnɨziba arazir kurabara damuasa dɨkafi.

Ia nguazimɨn gumazamizibagh asɨghasɨghasavɨram ami.

3 Gumazir arazir kurabagh amiba, me mangamin tuavim ataki.

Men amebaba me batezir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨkɨn, me ifaravɨra iti.

4 Men mɨgɨrɨgɨaba mati, kuruzimɨn aven itir imezir kuram dagh izɨfa.

Egha me kuruzimɨn mɨn,

uan kuarir toribav konegha biziba barazir puvatɨ.

5 Kuruziba oraghtɨ, gumazim marvim givitɨ, kuruzir kaba dɨkavigh ighiam.

Gumazir kurar kaba, me kuruzir mariviba barazir puvatɨzibar mɨn ami.

Marvibagh ivir fofozir gumazim marvim givitɨ,

kuruzim oreghan kogham.

6 O God, nɨ arazir kurabagh amir gumazir kabagh asɨghasɨkigh.

Ikiavɨra Itir God, me laionɨn mɨsozibar mɨn ikia puvɨra mɨsosi.

Nɨ men ataribav sogh, bar da apɨrarigh da asigh.

7 Nɨ me damightɨ, me dɨpam nguazimɨn aven uaghiri moghɨn mangɨ pura puvatɨgh.

Nɨ me dɨkabɨntɨ, me gumazim grazim dɨkabɨri a uaghira mɨdɨi moghɨn me mɨsɨngigh.

8  *Nɨ me damutɨ, me demdembar mɨn arɨmɨghiregh puvatɨgh.

Nɨ me damightɨ, me borim amebamɨn navir averiamrama aremezɨ moghɨn ikɨ.

Egh amebam gɨn a bateghtɨ an aruemɨn ganighan kogham.

9 Gumazim temer muziarim voroghɨrama anetuzɨ moghɨn, God bar zuamɨra me gasɨghasigham.

Me angamɨra ikiavɨra itima, God men anɨngaghegha bar moghɨra me agɨfa.

10 God, gumazamizir arazir kurabagh amibagh asɨghasɨgham.

Eghtɨ gumazamizir aghuiba arazir kamɨn ganigh bar akuegh,

gumazir kurabar ghuzibar uan dagariba ruam.

11  *Gumazir igharaziba uaghan ganigh fogh suam,

“Bar guizbangɨra, gumazir aghuiba me ivezir aghuim isi.

Bar guizbangɨra, God ikia

kotɨn aven nguazimɨn itir gumazamizibar araziba tuisɨsi.”

59

Gumazim apaniba a gasɨghasɨghan koghasa, God ko mɨgei

Devit ighiar kam osiri. Atrivim Sol, Devit mɨsueghtɨ an aremeghasa, gumazir maba amangizɨ me an dɨpenimɨn zui. Ezɨ dughiar kamɨn, Devit ighiar kam osiri.

Gumazir ighiabar faragha zuim a gumazamizibav kɨmtɨ, me tiarir kamɨn gɨn mangɨ ighiar kam bangam, “Gumazitam gasɨghasɨghan markɨ.”

Onger akar kabar mam, me ziam Miktam, a garɨsi.

1  *O nan God, nɨ nan apanibar dafaribar ua na inigh.

Egh deragh nan gantɨ, me na gasɨghasɨghan kogham.

2 Nɨ gumazir arazir kurabagh amibar dafarimɨn ua na inigh.

Nɨ gumazir na gasɨghasɨgh na mɨsueghtɨ kɨ aremeghamibar dafaribar ua na inigh.

3 Nɨ gan, gumazir kurar mɨsoziba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa,

uari akuvagha zuamɨra ghua uan danganibar mueghav ikia na bagha gari.

O Ikiavɨra Itir God, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.

4 Guizbangɨra, kɨ osɨmtɨziba puvatɨ.

Ezɨ me na mɨsoghasa ivemara ghua uan danganibar ikia, na bagha gara iti.

Nɨ uan danganim ategh dɨkavigh izɨ nan gan nan akuragh.

5 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ Israelian God.

Nɨ dɨkavigh zuamɨra izɨ ivezir kuram isɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar anɨng.

Gumazir uan namakaba isa apanibar dafaribagh arɨziba,

nɨ men apangkuvan markɨ, nɨ bar me gasɨghasɨkigh.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

6 Me dɨmagaribar ua nguibar ekiamɨn izegha,

afiabar mɨn aroava nguibamɨn azenan arui.

7 Nɨ men akar otuariba baragh,

men mɨgɨrɨgɨaba mati mɨdorozir sabamɨn mɨn bar ghumi.

Me ghaze, “Tina e baregham.”

8 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨbovir akabar gumazir kurar kabav kɨmɨva,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar men ingarvakɨ.

9  *O God, nɨrara nɨ gavgavim na ganɨga deragha nan gari.

Nɨrara nɨ nan danganir mogomem.

Kamaghɨn, Kɨ nɨ baghavɨra gara iti.

10 Nan God apangkuvim nan iti, a izɨ nan akuragham.

A nan apaniba abɨnamin dughiam, a nan amamangatɨghtɨ,

kɨ ikɨ men gantɨ, a me gasɨghasɨgham.

11 O God, nɨ me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiran markɨ.

Kɨ kamaghɨn aghua, nan gumazamiziba bizir nɨ amir kam bakɨnɨghnigham.

Nɨ uan gavgavimɨn me abɨnigh egh pura tintinibar me aghamsɨkigh.

Ekiam, nɨ en oramɨn mɨn itima, e nɨn aven modi.

12 Me zurara arazir kurabar amusɨ mɨkɨm uari fɨtɨ,

nɨ azuazim asɨzimɨn suirazɨ moghɨn men suiragh.

Me nɨn ziam akar kurabar a mɨgɨa egha zurara ifari.

13 Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan anɨngagharim men akagh me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh.

Nɨ men tav ateghtɨ a ikian markɨ, nɨ bar me kuavaremegh.

Nɨ kamaghɨn damightɨ, nguazimɨn gumazamiziba bar fogham,

nɨ Jekopɨn ovavibar God.

Nɨ uaghan nguazimɨn gumazamiziba bar men atrivim.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

14 Me dɨmagaribar ua nguibar ekiamɨn izegha,

afiabar mɨn aroava nguibamɨn azenan arui.

15 Me afiabar mɨn, damɨsɨ dagheba buri daru, egh damegh izɨvaghan kogh,

me puvɨra dapurɨva arangam.

16  *Osɨmtɨzir bar avɨriba faragha na bativizɨ, nɨ nan dɨvazimɨn mɨn iti.

Kɨ nɨn aven modogha itima nɨ bar deragha nan gari.

Kamaghɨn, kɨ mɨzarazibar vaghvagh nɨn gavgavim ko apangkuvir arazim gɨnɨghnɨgh,

ighiabar amu nɨn ziar ekiam fam.

17  *O God, nɨrara nɨ gavgavim na ganɨga deragha nan gari.

Nɨrara nɨ nan danganir mogomemɨn mɨn ikia,

egha bar nan apangkufi.

Bizir kaba bagha,

kɨ ighiam bangɨ nɨn ziam fasa.

60

Gumazim uabɨn akuragh uabɨ iniasa, God ko mɨgei

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir ighiabar faragha zuim a gumazamizibav kɨmtɨ, me tiarir kamɨn gɨn mangɨ ighiar kam bangam, “Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akɨmarir aghuim.”

Ighiar kam kamagh en sure gami. Bar fomɨra Devit Sirian gumaziba ko mɨsosi, kar Mesopotemian nguazim ko Soban kantrin adarasi. Ezɨ Joap uamategha izegha Idomɨn kantrin ghua Danganir Zarir Amangsɨzir Avɨrim Itimɨn ikia, me mɨsogha men 12,000pla gumazibav soghezɨ me ariaghire. Dughiar kam Devit ighiar kam osiri.

Onger akar kabar mam, me ziam Miktam, a garɨsi.

1  *O God, nɨ akɨrim ragha e gasaragha uam en garir puvatɨzɨ,

en apaniba e mɨsogha e abɨra.

Nɨ adarim en ikia kamaghɨn ami,

nɨ datɨrɨghɨn uamategh izɨ en akuragh.

2 Nɨ Israelɨn nguazim gamizɨ mɨkɨmkɨzim a batozɨ a tongɨra bigha torir bar ekiam iti.

Nɨ a gamizɨ a bigha akuar pumuning iti.

Kamaghɨn, nɨ uam an akuamning inigh aning dukuaghtɨ a ua gavgafigh.

3 E nɨn gumazamiziba, nɨ osɨmtɨzir avɨriba e ganɨngi,

mati nɨ wainɨn onganim e ganɨdima, e anepava ongani.

4  *Nɨ nir avɨzitam fegh ghuavanaboghtɨ,

nɨn atiatia nɨn apengan iti darazi an ganigh fogham.

Eghtɨ men apaniba men agɨntɨghtɨ,

me arɨ izɨ nɨn nir avɨzim batogh an apengan deragh ikiam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5 Nɨ bar ifongezir darazi bar deravɨra ikiasa,

nɨ uan agharir guvir gavgavimɨn en suiragh en akuragh.

Nɨ en azangsɨzim baragh!

6 God uan Dɨpenimra ikia ghaze,

“Kɨ apaniba ko mɨsogha me abɨragha gɨfa.

Kɨ datɨrɨghɨn Sekemɨn nguibamɨn nguazim ko Sukotɨn danganir zarim abɨgh,

egh uan gumazamizibar anɨngam.

7 Guizbangɨra, Gileatɨn nguazim ko Manasen nguazim, aning nana.

Ezɨ Efraimɨn nguazim a nan mɨdorozir dapanir asuamɨn mɨn iti.

Ezɨ Judan nguazim mati nan atrivir fidizim.

8 Moapɨn kantri, a nan itarir dɨpar kɨ ruemɨn mɨn iti.

Idomɨn kantri, a nan danganir kɨ uan dagarir asuaba arɨzimɨn mɨn iti.

Ezɨ Filistiaba, kɨ mɨdorozimɨn me abɨragha bar akuegha pamten dei.”

9 O God, tinara na inigh gavgavim itir nguibar kamɨn aven mangam?

Tina nan faragh mangɨtɨ, kɨ Idomɨn kantrin ekiamɨn aven mangam?

10 O God, nɨ akɨrim ragha e gasaras ti?

Nɨ ti en mɨdorozir gumazibar akurvaghan aghua?

11  *O God, gumazibar gavgavibar akurvazim a pura bizim.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ en akuraghtɨ e uan apaniba ko mɨsogham.

12 E fo, Godɨn akurvazimra, e uan apanibav sogh me abɨnigham.

A uabɨ en apanibav sogh me agɨvagham.

61

Gumazim deragh uabɨn ganasa God ko mɨgei

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir onger akabar faragha zuim, kar an onger akam. Gumazir kam, gumazir gitabav sozibav kɨmtɨ me ighiam bangam.

1 O God, nɨ kuarim atɨgh nan dɨmdiam baragh,

kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ deragh da baragh.

2  *Kɨ uan nguibamɨn saghon iti, ezɨ nan navim bar oseme.

Nɨ nan akurvaghasa kɨ nɨn dei.

Nɨ na inigh mangɨ dagɨar gavgavimɨn aven na modoghtɨ,

nan apaniba na gasɨghasɨghan kogham.

3  *Nɨrara nɨ nan dɨvazir bar gavgavimɨn iti, ezɨ kɨ an modima,

nan apaniba na abɨnamin tuaviba puvatɨ.

Nɨrara dɨpenir ruarir gavgavimɨn mɨn

bar deragha nan gara na geghufi.

4  *Nan ifongiam kamakɨn, kɨ zurara nɨn dɨpenimɨn ikɨ mamaghɨra ikɨ mangɨ ovegham.

Kɨ, tuarir nguziba uan amebamɨn avɨzimɨn apengan ikia deragha iti moghɨn,

kɨ nɨn apengan bar deravɨra ikiasa.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5 God, kɨ nɨ ko akam akɨrigha mɨkemezir biziba nɨ da baregha gɨfa.

Gumazamizir nɨn atiatia nɨn ziam feba, nɨ bizir aghuiba me ganɨdi.

Arazir kamra nɨ uaghan bizir aghuiba na ganɨdi.

6 Nɨ atrivim ateghtɨ, an azenir avɨribar angamɨra ikɨvɨra ikɨ.

Nɨ aneteghtɨ, a dughiar ruarimɨn nguazimɨn ikegh.

7 O God, nɨ aneteghtɨ a nɨn damazimɨn dughiar ruarimɨn atrivimɨn ikɨ.

Nɨ bar a gifongegha mɨkemezɨ moghɨra deragha bizibagh amua,

uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir puvatɨ, kamaghɨra nɨ bar deragh a geghuv an gan.

8  *Nɨ kamaghɨn damutɨ, kɨ dughiabar zurara akar faragha nɨ ko dɨkɨrɨzibar gɨn mangɨ,

zurara ighiaba bangɨ nɨn ziar ekiam fam.

62

God uabɨra deragha en gara e geghufi

Devit igiar kam osiri.

An onger akar kabar faragha zuir gumazim Jedutun gɨnɨghnɨgha, onger akar kam osiri.

1  *Godra, kɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikia a baghavɨra mɨzua iti.

Anarɨra, a nan akurvazima kɨ angamɨra ikiavɨra iti.

2  *Godra, a nan dagɨamra, ezɨ kɨ an aven modima, a nan akurvasi.

A nan dɨvazir gavgavimɨn mɨn iti, ezɨ kɨ akongan kogham.

3 Ia dughiaba manmaghɨn, na gasɨghasɨghasa na bagha izi?

Ia ghaze, kɨ dɨvazir ghurimɨn mɨn irɨgh bar dɨpɨrighiregh bar gɨvagham.

4 Kɨ ziar ekiam iti, eghtɨ ia na abɨragh nan ziar ekiar kam gasɨghasɨghasa.

Ia ifavarir arazim bar a gifonge.

Ia uan akabar God deragh na damuasa ia a mɨgei,

ezɨ ian navir averiaba ghaze,

“God a gasɨghasɨkigh.”

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5  *Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godra ikia a baghavɨra iti.

Anarɨra deragha nan garima, kɨ angamɨra ikiavɨra iti.

6 Godra, a nan dagɨam, ezɨ kɨ an aven modima, a nan akurvasi.

A nan dɨvazir gavgavimɨn mɨn iti, ezɨ kɨ akongan kogham.

7  *God uabɨra nan akurvagha ziar ekiam na ganɨdi.

A nan dagɨamɨn mɨn itima, kɨ an aven modi.

8  *Nan adarasi, ia zurara nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ.

Egh osɨmtɨzir ia itiba ko nɨghnɨzir ia itiba, ia bar da isɨ a danɨng.

E ia a bagh mangɨ an aven mongegh deraghvɨra ikiam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

9 Gumazir kɨniba mati, amɨnim pura akamɨn otiva zui.

Gumazir ziaba itiba, me uaghan pura biziba.

E men osɨmtɨziba tuisɨgh fogham, me guizbangɨrama osemes ti.

Men osɨmtɨziba akamɨn otivir amɨnim ko magh ghue.

10  *Ia mɨdorozir arazim ko okɨmakɨar arazim kamaghɨn aning gɨnɨghnɨghan markɨ,

“Aning dera, aning e damightɨ e dagɨar avɨriba ikiam.”

Ian dagɨaba ko ian biziba bar avɨrasemeghtɨ, ia kamaghɨn mɨkɨman markɨ,

“Bizir kaba darara en gavgaviba.”

11 Nan orarazim, God dughiar avɨribar kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ God, kɨ gavgavir ekiam iti.

12  *Kɨ zurara gumazamizibar apangkufi.

Ekiam, nɨ gumazamiziba amir ingangariba baghvɨra ivezim isɨ me danɨngam.”

63

Gumazim God ko ikiasa a ko mɨgei

Devit ghua Judan Distrighɨn aven itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia, ighiar kam osiri.

1  *O God, nɨ nan God, kɨ nɨn ganasa

nɨ baghavɨra mɨzua iti.

Kɨ mati, dɨpaba puvatɨzir danganimɨn ikia

dɨpam bagha ariaghiri moghɨn,

nan duam nɨ ko ikiasa ifongezɨ,

kɨ bar uabɨ isa nɨ ganɨngi.

2 Kɨ nɨn Dɨpenimɨn aven nɨn ganasa ifonge,

nɨ uan gavgavim ko ziar ekiam nan akaghasa kɨ ifonge.

3 Nguazir kamɨn ikɨrɨmɨrim a dera,

ezɨ nɨn apangkuvir arazim a gafiragha bar moghɨra dera.

Kamaghɨn, kɨ nɨn ziam fe.

4 Kɨ angamɨra ikɨvɨra ikɨ,

nɨ mɨnabɨva nɨn ziam fɨvɨra ikiam.

Kɨ uan dafariba fegh ghuanabogh nɨ ko mɨkɨmam.

5 Nan duam bar deraghavɨra ikia mati,

gumazim dagher aghuiba amegha bar ikɨri.

Kamaghɨn, kɨ bar akuegha nɨn ziam fa ighiabagh ami.

6-7  *Nɨ dughiabar zurara nan akurvasi.

Ezɨ kɨ dɨmagaribar uan mɨsiam girɨghav ikia nɨrara nɨghnɨsi.

Kɨ tuarir nguzim uan amebamɨn avɨzimɨn apengan iti moghɨn,

kɨ bar nɨn boroghɨn ikia,

bar akuegha ighiabagh ami.

8  *Nan duam nɨ ko poroghav iti,

ezɨ nɨn agharim deragha na avara.

9 Gumazir na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasava amiba,

me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangam.

10 Me mɨdorozim damu an aven oveghtɨ,

afiar atiaba men mɨkarzibar amam.

11  *Eghtɨ Atrivim God bagh bar akuegham.

Gumazir Godɨn ziam dɨbora a koma akam akɨriziba, me an gɨn mangɨ bar akuegham.

Gumazir ifariba, God men akabar kumightɨ me mɨkɨman kogham.

64

Gumazim God a geghuv deragh an ganasa, an a ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

Kar gumazir onger akabar faragha zuimɨn ighiam.

1 O God, gumazir kuraba na gasɨghasɨghasava ami,

ezɨ kɨ osɨmtɨzir bar ekiamɨn aven iti.

Nɨ nan mɨgɨrɨgɨam barakigh,

eghtɨ me na mɨsueghtɨ kɨ ovengan kogham.

2 Gumazir kuraba modogha uari akuvagha na mɨsogh na gasɨghasɨghasa akabav sosi.

Kamaghɨn, nɨ deragh na geghuv na modoghtɨ me na gasɨghasɨghan kogham.

3 Me mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba bar ghumigha mɨdorozir sabamɨn mɨn nan mɨkarzim aghori.

Men akar kuraba nan akuighav iti,

mati gumazim igharazitav gasasava barir pim ana akuighav iti.

4 Me atiatir puvatɨgha mongeghav ikia,

akaba gumazir aghuibagh asa me mɨgei.

Kamaghɨn me bar zuamɨrama asi.

5  *Me gumaziba bagh azuazim aguaraghtɨ a men suighasa me uariv gei.

Me arazir kurar kam damuasa nɨmɨra uarira uariv gɨa, gavgavim uari ganɨga ghaze,

“Tina e gɨfogham?”

6 Me arazir kurabar amuasa akam mɨsuegha gɨvagha ghaze,

“E arazir kuram damuasa nɨghnɨzir aghuir mam batogha gɨfa.

E damuasa amir bizir kam, gumazitam bar a gɨfozir puvatɨ.”

Guizbangɨra, e gumazibar nɨghnɨziba ko navir averiabagh fozir puvatɨ, da bar modo.

7 Me kamaghɨn damutɨ God uan barimɨn me gaseghtɨ,

me zuamɨra duar ekiam inigham.

8 Me gumazir igharazibagh asɨghasɨghasa mɨgei,

kamaghɨn God meraram asɨghasɨgham.

Eghtɨ gumaziba men gan beniba aku

men ingarɨva akam.

9 Gumazamiziba bar Godɨn atiatingam.

Egh God amizir bizir kam mɨkɨm zurara a gɨnɨghnɨgham.

10  *Gumazamizir arazir aghuibagh amiba,

me Ikiavɨra Itir God bagh bar akongegh a bagh mangɨ bizir kurar kamɨn modogham.

Gumazamizir navir aghuiba itiba, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

65

Godɨn gumazamiziba bar akuegha a mɨnabi

Devit onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha onger akar kam osiri.

1 O God, e Saionɨn nguibamɨn mangɨ nɨn ziam fam.

Egh fomɨra nɨ ko akam akɨrizir bizir kabar amightɨ,

da guizbangɨrama otivigham.

2 Nɨ guizbangɨra en mɨgɨrɨgɨaba barasi.

Kamaghɨn, e gumazamiziba bar moghɨra nɨ bagh mangam.

3 E uan arazir kuraba bagh nɨ bagh mangam.

En arazir kurabar osɨmtɨziba e abɨrima e bar iraghue,

ezɨ nɨrara en arazir kuraba gɨn amadi.

4  *Gumazamizir nɨ uan Dɨpenimɨn ikiasa mɨsevegha inigha ghueziba, me bar akongegh.

Nɨn Dɨpenir kam, bizir bar aghuir avɨriba an iti.

Kamaghɨn, e nɨn Dɨpenimɨn gumazamiziba uari akuvi naghɨn ikɨ,

navir amɨrizim ikiam.

5 O God, nɨ en akurvasi.

Nɨ en azangsɨziba baragha ingangarir bar ekiar aghuibagh ami.

Gumazamizir nguazir kamɨn saghuiamɨn itiba, me nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

Men marazi uaghan ongarir bar ekiamɨn vongɨn saghon ikia, nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

6 Nɨ uan gavgavimɨn mɨghsɨabagh amizɨ,

da otivigha uan danganibara iti.

Nɨn gavgavir kam bar moghɨram ekefe.

7 Ongarim dɨkavima, nɨrarama a mɨgeima,

an aghumra irɨghav ikia dɨpɨraghirir puvatɨ.

Nɨ gumazamizibar mɨdorozibagh ami da gefi.

8 Gumazamiziba bizir kabar gara bar nɨn atiatingi.

Me aruem anaga uaghiri naghɨn bizir nɨ amir kabar gara,

nɨ bagha bar akongegha, pamten diava arai.

9  *Nɨ nguazim damutɨ a deravɨra ikiasa, nɨ amozim amadima a izi.

Nɨ nguazim gamima a deravɨra itima, dagheba a gisɨn deraghavɨram aghui.

God, nɨn Fanem dɨpaba bar a gizɨvazɨ,

a ivemara ghua danganibar ghuaghira datir puvatɨ.

Arazir kamɨn, dagher avɨriba nguazir kamɨn otifi.

10 Nɨ amozir avɨriba amadima, da azenibagh izi,

ezɨ dɨpam nguazimɨn aven ghuaghiri.

Dɨpam nguazim gami an amɨraghɨrɨzɨ dagheba deraghavɨram aghui.

11 Nɨ danganir manamɨn iti, dagher aghuiba danganir kamɨn ikɨ bar avɨrasemegham.

Nɨ bar en deragha daghebagh amima, da otiva bar avɨraseme.

12 Danganir dadaba itiba, bulmakauba ko sipsipba dagh izefi.

Azenir avɨriba mɨghsɨabar ikɨtɨ, mɨghsɨaba bar akongegh.

13 Danganir dadaba itiba, sipsipɨn bar avɨriba iti.

Danganir zarir mɨghsɨabar tongɨn itiba, witba bar dagh izɨfa.

Bizir kaba bar moghɨra gumazir God bagha bar akuegha an ziam febar mɨn damuam.

66

Me God mɨnabɨva an ziam fasa onger akabagh ami

Gumazir mam, gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha ighiar kam osiri.

1  *Ia nguazimɨn itir gumazamiziba bar,

God bagh pamtem dɨmɨva bar akongegh an ziam fɨ.

2 E ighiaba bangɨ an ziar ekiamɨn gun mɨkɨm,

an ziar ekiam fɨtɨ, a bar pɨn ikɨ.

3 E Godɨn mɨkɨm suam,

“Bizir nɨ amiba da bar dera.

Nɨn gavgavim bar moghɨram ekefe,

ezɨ nɨn apaniba bar atiatigha, nɨn damazimɨn uan teviba apɨri.”

4  *Nguazimɨn gumazamiziba bar nɨn ziam fava,

ighiabagh amua ziar ekiam nɨ ganɨdi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5  *Ia izɨ God amizir bizibar ganigh.

A gumazamizibar tongɨn bizir bar ekiabagh ami.

6  *An ongarim gamizɨ a dakezɨ, nguazir mɨdiarim otozɨ,

en ovaviba puram a gisɨn arua dɨpam abigha ize.

Me iza vongɨn otivigha, bizir an amizir kam bagha bar akonge.

7 A gavgavir bar ekiam ikia, atrivimɨn ikia mamaghɨra iti.

A kantribar gumazamiziba amir ingangariba, a bar deragha dar gari.

Gumazir akaba batoziba uari fan markɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8 Ia bar moghɨra izɨ, e uan Godɨn ziam fam.

E an ziam fɨtɨ gumazamiziba bar e baragham.

9  *A bar deragha e geghuva en garima

e angamɨra ikiavɨra itima,

arazir kuram e abɨrazir puvatɨ.

10  *Gumazim avimɨn silva tuagha an kuraba isa da makuri da bar zuezɨ moghɨn,

e osɨmtɨziba ateri, God en gara e tuisɨgh foghasa, e gavgavis o puvatɨ.

Egha tuavir kamɨn an e gamizɨ, e zue.

11 Nɨ osɨmtɨzir ekiaba e garɨki,

mati nɨ e bagha azuaziba guizɨ e dar aven ghue.

12 Nɨ en apanibar amamangatɨzɨ, me e dɨkabɨragha bar e rɨghɨrɨki.

E mati avim ko dɨpam e avarazɨ, e aningɨn tongɨn arui.

Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn e inigha danganir aghuimɨn ize.

13-14 Osɨmtɨzim faragha na batozɨ, kɨ nɨ koma akam akɨra ghaze,

kɨ asɨzir avimɨn tue bar isia mɨghɨrizim isɨ, ofan mɨn nɨ danɨngam.

Kɨ datɨrɨghɨn akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn mangɨ,

nɨn Dɨpenimɨn mangɨ ofan kam damuam.

15 Kɨ asɨzir mɨkarziba sara itiba inigh izɨ, ofan mɨn da isɨ nɨ danɨngɨva,

da tueghtɨ da bar isi mɨghɨram.

Kɨ sipsipɨn apuriba tueghtɨ, ofan kamɨn mughuriar aghuim nɨn mangam.

Kɨ bulmakaun apuriba ko memeba inigh izɨ nɨ bagh ofa damuam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

16 Ia gumazamizir Godɨn atiatia an apengan itiba, ia izɨ nan akam baragh.

God nan akurvaghasava amizir biziba,

kɨ dar gun ia mɨkɨmam.

17 Kɨ faragha uabɨn akurvaghasa an dia,

egha uaghan an ziam fasa onger akabagh ami.

18  *Kɨ ti arazir kuram uan navir averiamɨn a gifongezɨ,

Ekiam nan azangsɨzim bareghan koghai.

19  *Puvatɨ. A na baregha gɨfa.

A guizbangɨra, kɨ a ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba ana da baregha gɨfa.

20 God nan azangsɨzim batoghezir puvatɨ.

Egha uan apangkuvir arazim na dam a inizir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ an ziam fam.

67

Me dagher igiaba inigha, da bagha God mɨnabi

Gumazir onger akabar faragha zuim, kar an onger akam. Gumazir kam, gumazir gitabav sozibav kemezɨ me ighiam gami.

1  *God, e kamaghɨn nɨn azai, nɨ deraghvɨra e damuva en apangkuv.

Mati nɨn angazangarim e gisirazɨ moghɨn,

nɨ ragh en gan en akurvagh.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

2 Eghtɨ nguazimɨn gumazamiziba ganigh nɨn arazibagh fogham.

Me kamaghɨn fogham, nɨ gavgavir bar ekiam ikia men akurvasi.

3 O God, nan ifongiam, gumazamiziba bar nɨ gifuegh nɨn ziam fɨ.

Guizbangɨra, me nɨn ziar ekiam pɨrafam.

4  *Nɨ guizbangɨra gumazamizibar araziba tuisɨgha, tuavir aghuim men akazɨ, me nɨn ifongiamɨn gɨrara zui.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamizibar naviba bar akueghɨva,

ighiaba bangɨ nɨn ziam fam.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5 O God, nan ifongiam, gumazamiziba bar nɨ gifuegh nɨn ziam fɨ.

Guizbangɨra, me nɨn ziar ekiam pɨrafam.

6  *God, nɨ en God,

nɨ bar deragha e gami.

Ezɨ dagher aghuir avɨriba en nguazibar otifi.

7 Bar guizbangɨra, God deragha e gami.

Nguazimɨn gumazamiziba bar an atiating an apengan ikɨ.

68

God Israelian akurazɨ me bar akonge

Devit onger akar kam osiri.

Gumazir onger akar kabar faragha zuim, gumazibav geima me Godɨn ziam fa ighiam bange.

1 Gumazamizir Godɨn apanim gamiba,

a zuamɨra dɨkavigh izɨ tintinimɨn me batuegham.

Gumazamizir Godɨn apanimɨn itiba,

me a gitagh aregham.

2 Amɨnim mɨgharim givai a ghua puvatɨzɨ moghɨn,

God uan apaniba batuegham.

Kandel isia an dɨpam suaghiri moghɨn,

gumazamizir kuraba Godɨn damazimɨn ikuvigham.

3 Gumazamizir aghuiba, Godɨn damazimɨn

naviba deragh bar akuegh ikɨ mamaghɨra ikiam.

4 God ghuariabagh aperagha overiamɨn zui.

Ia an tuavim akɨr.

An ziam kara, Ikiavɨra Itir God.

E an damazimɨn bar akuegh,

ighiaba bangɨ ziar ekiam a danɨngam.

5  *God uan Nguibamɨn ikia, borir ameboghfeziaba ariaghireziba deragha men gara,

paba ariaghirezir amiziba deragha men gari.

6  *Gumazamizir uarira itiba, a men adarazi isa me ko me akufi.

Ezɨ me uari ko ikia deragha iti.

A kalabusɨn itir gumazamiziba inigha azenan izegha,

me gamizɨ me deragha iti.

Ezɨ gumazamizir akaba batoziba,

a me gamizɨ me nguazir dɨpaba puvatɨzibar iti.

7 O God, nɨ fomɨra uan gumazamiziba men faragha ghua,

me inigha iza gumazamiziba puvatɨzir danganim garui.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8  *Bar guizbangɨra, Israelian God, nɨ izegha gɨfa.

Nɨ izegha gɨvazɨ, Sainain Mɨghsɨam mɨkɨmkɨzim a gunabavɨra iti.

Mɨkɨmkɨzim otozɨ amozir dafam arɨki.

9 O God, nɨ amozir dafam amadazɨ, a

nguazir kurar kam giza a gamizɨ a ua dera.

10  *Nɨn gumazamiziba nguazir kamɨn nguibabar ingari.

Nɨ bar dera, egha nɨ dagheba isa

onganarazibagh amir gumazamizibagh anɨdi.

11 Ekiam uan akam isa amizir avɨribagh anɨngizɨ,

me a inigha ghua an gun mɨgei.

12 Akar me kurir kam kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Atriviba uan mɨdorozir gumaziba ko, me bar moghɨra aregha gɨfa.”

Ezɨ amizir nguibamɨn itibara,

gumaziba mɨsogha inizir biziba uarigh anɨdi.

13 Men marazi sipsipba ko ikia atiatigha pura aghumra iti.

Amizir kaba uaghan silva ko gol uarir kurkegha,

kuarazir ozamɨn mɨn ganganiba bar dera.

Ozamɨn avɨzimning silvan mɨn taghtasi, ezɨ an namnam golɨn mɨn taghtasi.

14 Atrivir maba Salmonɨn Mɨghsɨamɨn iti.

Ezɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim men agɨrazɨ, me tintinimɨn are.

Egha aisɨn amozim gamizɨ, a mɨghsɨar kam gizi.

15 O Basanɨn Mɨghsɨar ekiam,

nɨ ruarir akɨrir avɨriba iti.

16 Nɨ mɨghsɨar ekiar ruarir akɨrir avɨriba itim,

God ua baghavɨra mɨghsɨar igharazim ginabagh a gisɨn dapiasa.

Ezɨ nɨ manmaghsua, Godɨn mɨghsɨar igharazimɨn gara nɨn navim oseme?

Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, mɨghsɨar kamɨn daperagh ikɨ mamaghɨra ikiam.

17 Ekiam Sainain Mɨghsɨam ategha iza uan Dɨpenimɨn iti.

An mɨdorozir gumazir bar avɨriba, karisɨn gavgavir bar avɨribagh apiagha a ko izi.

18  *God mɨghsɨar kamɨn ikiasa

bar pɨn ghuavanaga,

kalabuziar gumazir avɨrim inizɨ, me a ko ghue.

Gumazir an akam batoziba, a men bizir bar aghuiba, me dam a da ini.

Kamaghɨn amizɨ, O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, nɨ kagh ikiam.

19  *E Ekiamɨn ziam fam.

A dughiabar vaghvagha en akurvagha en osɨmtɨziba ateri.

God uabɨ en Akurvazir Gumazim.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

20  *En God, a uabɨ God, an en akurvasi.

Ikiavɨra Itir God, an en Ekiam, an en akurvazima, e ariaghiri puvatɨ.

21 Bar guizbangɨra, God uan apanibar dapaniba abɨghɨrarigham.

Gumazamizir kaba, me zurarama arazir kurabagh ami.

22 Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ Basanɨn ian apaniba inigh uamategh izam.

Me ongarir konimɨn bar vɨn mar ikiam, pura bizim,

kɨ ua me inigh azenan izegham.

23 Ia uan apaniba bar me agɨvagh, men ghuziba uan dagariba ruegh.

Eghtɨ ian afiaba, men ghuzibar amɨ mangɨ uan ifongiaba agɨvagham.”

24 O God, nɨ nan Atrivim.

Gumazamiziba bar nɨn gari nɨ apanim ko mɨsogha anebɨragha, bar akuegha izi.

Me bar moghɨra nɨn gari,

nɨ ghua uan Dɨpenimɨn aven ghu.

25 Gumaziba onger akam gamua faragha zui.

Ezɨ guivir igiaba tongɨra ikia tambarinbav sosi.

Gumazir gitabav soziba abuan iti.

26 Me kamaghɨn onge,

“E Godɨn gumazamiziba,

e uari akuvagha gɨfa, e Godɨn ziam fam.

E Israelia, e Godɨn adarasi,

e Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.”

27 Benjaminɨn ikɨzir muziarim men faragha zui.

Men gɨrara, Judan anabamɨn gumazir dapaniba uan adarazi ko zui.

Ezɨ men gɨrara, Sebulun anabam ko Naptalin anabamɨn gumazir dapaniba me zui.

28 O God, nɨ uan gavgavim en akagh.

Gavgavir nɨ faragha en akazɨ kamra, nɨ datɨrɨghɨn en akagh.

29 Atriviba bizir aghuiba inigha iza, nɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itimɨn

nɨ ganɨdi.

30 Nɨ Asɨzir atiar dakarabar itir kamɨn atari moghɨn, nɨ Isipɨn atar.*

Nɨ bulmakaun apuriba uan nguziba ko men atari moghɨn,

nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar atar.

Nɨ men atar mangɨtɨ, me nɨ bagh teviba apɨrigh uan silvaba nɨ danɨng.

Gumazir mɨdoroziba foriba, nɨ bar men agɨntɨghtɨ

me arɨ tintinibar mangegh.

31 Isipɨn atrivim uan ingangarir gumaziba amadaghtɨ,

me Jerusalemɨn mangɨ nɨn akam baragham.

Eghtɨ Itiopiaba nɨ ko mɨkɨmsɨ uan dafariba fam.

32 Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba,

ia onger akabar amu

egh Godɨn ziam fɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

33 Overiar kam fomɨra iti, ezɨ God a gaperagha zui.

Ia orakigh. God bar pamtemɨn dei.

34 Ia gumazamiziba bar, Godɨn ziar ekiamɨn gun mɨkɨm.

A Israelian atrivim.

An gavgavir ekiam, e overiamɨn pɨn an ganam.

35 Israelian God uan Dɨpenimɨn iti, ezɨ e an atiatingam.

A gavgavir ekiam isa uan gumazamizibagh anɨdi.

E Godɨn ziam fam!

69

Gumazim uabɨn akurvaghasa Godɨn azangsɨsi

Devit ighiar kam osiri.

Gumazir onger akar kabar faragha zuim gumazibav gɨa ghaze,
“Me Akɨmarir Aghuibar tiarimɨn gɨn mangɨ, ighiar kam bangɨ.”

1  *O God, nan akuragh.

Dɨpam na avaragha anaga nan fɨragharimɨn tu.

2  *Kɨ beghneazim itir dɨpamɨn suegha uaghiri.

Kɨ tugh gavgavighamin nguazir gavgaviba puvatɨ.

Kɨ dɨpar konimɨn arua zuima,

dɨpam bar na avaraghasava ami.

3 O God, kɨ nɨn dia ghua nan dɨmdiaba bar moghɨra gɨvagha taghizɨ,

nan kuarim nan pɨrizɨ, nan gavgaviba gɨfa.

Kɨ uabɨn akurvaghasa fomɨra nɨ bagha gara ikia ghua,

nan damazimning na gami.

4 Gumazir bar avɨrim pura nan apanim gami.

Men dɨbobonim bar nan dapanir arɨzibagh afira.

Nan apaniba arazir kurabar na gami,

ezɨ bizir me na gamir kaba mɨngariba puvatɨ.

Apanir kaba na gasɨghasɨghasa, akar ifavaribar na gami.

Kɨ men bizitam okemezir puvatɨ,

me pura uan akaba na gasa ghaze, kɨ bizitaba pura me danɨngam.

5 God, nɨ na gɨfo kɨ gumazir onganim.

Nan arazir kurabar osɨmtɨziba nɨn damazimɨn mongezir puvatɨ.

6 O Ekiam, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ nan dɨmdiam baragh,

nɨ na baraghan koghtɨ, nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti darasi aghumsɨzim iniam.

O Israelian God, nɨ nan dɨmdiam baragh,

puvatɨghtɨ, gumazamiziba nɨn ziam fe darazi dɨpova, akar kurabar me mɨkɨmam.

7 Nɨ bangɨn, gumazamiziba dɨbovir akabar na mɨgeima

kɨ aghumsɨsi.

8 Nan aveghbuaba gumazir igharazimɨn gari moghɨn nan gari.

Ezɨ nan adarazi nguibar igharazibar gumazimɨn gari moghɨn nan gari.

9  *Nan navir averiam bar nɨn Dɨpenim gifuegha a baghavɨra iti.

Egha kɨ pamtemɨn Dɨpenir kamɨn ingara deragha an garima, a deraghavɨra iti.

Gumazamizir maba akar kurabar nɨ mɨgei, ezɨ men akaba nan izi.

10 Kɨ dagheba ataghɨragha, arazir kamɨn kɨ nɨn damazimɨn uabɨra uabɨ abɨri.

Ezɨ gumazamiziba akar kurabar na mɨgei.

11 Kɨ azirakar korotiaba azui,

ezɨ gumazamiziba na dɨpovava akar kurabar na mɨgɨavɨra iti.

12 Gumaziba tuavir akabar uari akuva ikia, na geghara na mɨgei.

Gumaziba wainɨn dɨpaba apava onganigha, na dɨghora onger akabagh ami.

13 O Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ bizir kabagh nɨghnɨzir puvatɨ, kɨ nɨ ko mɨkɨmasa.

Nɨ dughiatamɨn uan ifongiam ko apangkuvir ekiamɨn gɨn mangɨ nan azangsɨzim ikaragh.

Nɨ na ko akam akɨrigha gɨvagha an gɨn zui.

Kamaghɨn, nɨ guizbangɨra nan akuragh.

14 Nɨ beghneazir kamɨn aven ua na inightɨ,

kɨ an aven mangɨ ovengan kogham.

Nɨ deragh na geghuv nan gantɨ, nan apaniba na gasɨghasɨghan kogham.

Eghtɨ osɨmtɨzir kam, dɨpar konimɨn mɨn na avaraghan kogham.

15 Nɨ na ateghtɨ aperiam na avan markɨ.

Nɨ na ateghtɨ kɨ mozimɨn magɨrɨghtɨ, a na avan markɨ.

Nɨ na ateghtɨ dɨpar konim na avan markɨ.

16 O Ikiavɨra Itir God, nɨ zurara nan apangkuvir arazir kam bar dera,

kamaghɨn nɨ zurara nan azangsɨziba baragh.

Nɨn apangkuvim zurara nan iti,

kamaghɨn nɨ izɨ nan akuragh.

17 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kamaghɨn nɨ nan mongan markɨ.

Osɨmtɨzir ekiam nan iti, kamaghɨn nɨ zuamɨra nan azangsɨziba ikaragh.

18 Nɨ nan boroghɨn izɨ egh nan akuragh.

Nɨ nan apanibar dafaribar ua na inigh.

19 Gumazamizir akar kurabar na mɨgeiba, nɨ dagh fogha gɨfa.

Egha nɨ fogha gɨfa, me na dɨpovava aghumsɨzim na ganɨngi.

20  *Akar kurar kaba, nan nɨghnɨzim gasɨghasɨgha nan navim gamizɨ, a bar moghɨrama oseme.

Ezɨ gavgaviba ua nan puvatɨ.

Kɨ ghaze, gumazitaba ti tong nan apangkuvam,

ezɨ bar puvatɨ.

21  *Mɨtiriam nan azima,

me aguiam daghem gatɨgha na ganɨngi.

Ezɨ kuarim nan pɨrima,

me pura wainɨn kuram amasa na ganɨngi.

22  *Kamaghɨn deragham,

dughiar me isar ekiaba bagha uari akuvibar,

men isar ekiar kaba me damutɨ me irɨ,

mati azuazim asɨzim mɨsoke.

23 Nɨ men damazibar amightɨ amɨnim men pɨrightɨ,

me ua ganan kogham.

Nɨ men akɨragharibar amightɨ,

me tugh gavgavighsɨ damuva avegham.

24 Nɨ puvɨra men atar mɨzazim me gasɨ.

Nɨn anɨngagharir kam me initɨ me oveng.

25  *Eghtɨ nguibar me itir kam pura ikɨtɨ,

nɨ gumazitaba ateghtɨ, me men purirpenibar ikian markɨ.

26 Gumazamizir maba, nɨ faragha men arazir kuraba ikarvagha me gasɨghasɨki,

ezɨ gumazir kurar kaba paza me gamuavɨra iti.

Gumazamizir maba, nɨ men mɨkarzibagh asɨghasɨghizɨ me mɨzaziba inizɨ,

gumazir kuraba osɨmtɨziba me garɨgha dɨbovir akabar me mɨgei.

27 Nɨ gumazir kurar kabar arazir kurabagh nɨghnɨghvɨra ikɨ.

Egh me ateghtɨ me nɨn gumazamizibar aven izan markɨ.

28  *Nɨ gumazamizir kabar ziaba, akɨnafarir zurara itimɨn aven da angarigh.

Egh men ziaba, nɨn damazimɨn zuezir gumazamizibar ziaba koma ada osiran markɨ.

29 O God, kɨ osɨmtɨzir ekiam atera mɨzazim isi.

Nan akuragh ua na inightɨ kɨ ua deraka.

30 Kɨ Godɨn ziam fɨ egh onger akabar amuam.

Egh a mɨnabɨva an ziar ekiamɨn gun mɨkɨmam.

31 Ikiavɨra Itir God, kɨ damuamin arazir kam, nɨ a bagh bar akongegham.

Me bulmakauba tue da bar isia mɨghɨrir ofaba dera,

eghtɨ nan arazir kam Godɨn damazimɨn bar dagh afiragham.

32 Gumazamizir osɨmtɨziba ateriba, me God nan akurazir bizimɨn ganigh bar akuegham.

Gumazamizir Godɨn ziam feba, me ua gavgavir igiam iniam.

33 Ikiavɨra Itir God gumazamizir biziba puvatɨzibar azangsɨziba barasi,

egha uan gumazamizir kalabusɨn itiba, a me gɨn amadir puvatɨ.

34 Ia overiam ko, nguazim, ongarim ko osiriba ko, bizir bar ongarimɨn itiba,

ia bar Godɨn ziam fɨ.

35 Guizbangɨra, God Saionɨn nguibamɨn gumazamizibar akuragh,

men apanibar dafaribar ua me inigh,

Judan nguibaba ua dar ingaram.

Godɨn ingangarir gumaziba nguibar kabar aven deraghvɨra ikɨva,

nguazir kaba bar ada iniam.

36 Eghtɨ Godɨn ingangarir gumazibar ovavir boriba,

nguazir kaba iniam.

Gumazamizir kaba bar God gifongegh,

nguazir kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

70

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

(Onger Akaba 40:13-17)

Devit, God an osɨmtɨzibar gan an akurvaghasa, an onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God,

nɨ ifuegh zuamɨra izɨ nan akuragh!

2 Gumazamizir maba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa.

Eghtɨ nɨ me abɨnigh men nɨghnɨziba aghamsightɨ, me aghumsika.

Osɨmtɨzir kɨ isiba, gumazir maba dar gara bar akonge.

Nɨ men ziaba abɨnigh me batueghtɨ me mangɨ.

3 Gumazir dɨbovir akabar na mɨgeiba, nɨ bar aghumsɨzir ekiam me danɨngigh,

eghtɨ me uan arazir kurar me amir kam bagh, akongegh fogham.

4 Eghtɨ gumazamizir nɨ baghavɨra zuiba, men naviba deraghtɨ,

me bar akuegh ikɨ.

Gumazamizir kaba, nɨ bar moghɨra ua me ini.

Nɨ me bagha amizir ingangarir kam me bar a gifonge.

Egh me zurara kamagh mɨkɨm suam,

“God, a guizbangɨra bar dera.”

5 O God, kɨ gavgaviba puvatɨgha uabɨra uabɨn akurvaghan iburaghburaki.

Kamaghɨn, nɨ zuamɨra na bagh izegh.

O Ikiavɨra Itir God, nɨrara nan akurvagha ua na isir gumazim.

Nɨ suighsuighan markɨ, nɨ zuamɨra izɨ nan akuragh!

71

Gumazir ghurim God ko mɨgei

1  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ ko ikɨtɨ nɨ na geghuv na avaragh nan gantɨ,

gumazir kuraba na gasɨghasɨghtɨ kɨ aghumsɨghan kogham.

Nɨ me ateghtɨ me na abɨnan markɨ.

2 Nɨ zurara arazir aghuim gami.

Egh nɨ uan arazir aghuir kamɨn gɨn mangɨ nan akuragh!

Kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba,

nɨ da baregh ua na inigh.

3  *Nɨ dagɨar ekiamɨn mɨn na modogh.

Nɨ dɨvazir gavgavimɨn mɨn ikɨ na ekɨarughtɨ, nan apaniba na abɨnan kogham.

Kɨ nɨn aven modogh ikiam.

Nɨrara deragh na geghuv nan gantɨ, kɨ deragh ikiam.

4 Nan God, nɨ gumazir kurabar dafarimɨn ua na ini.

Me arazir kurabar amuasa bar gavgafi.

5 Ekiam, kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

Kɨ fomɨra uan igiamra ikia, nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir God, nɨn ikia,

iza datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.

6 Nan ikɨrɨmɨrir kɨ itir kam, a nɨn agharimra iti.

Nan amebam na batezɨ dughiamra, nɨ na geghuva deragha nan gara iza datɨrɨkɨn.

Kamaghɨn, kɨ nɨn ziam zuraram a fam.

7 Na bativizir biziba, gumazamizir avɨriba dar ganigha fo,

nɨ na geghuv nan ganasa gavgafi.

8 Dughiabar zurara,

kɨ nɨn ziar ekiam fɨ, an gun gumazamizibav kɨmasa.

9  *Kɨ ghurigha gɨvagha gavgaviba puvatɨ,

nɨ na ategh akɨrim ragh na gasan markɨ.

10 Nan apaniba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa

uari akuvagha akabav sosi.

11 Me ghaze, “God anetegha gɨvazɨ, gumazir an akurvaghamiba puvatɨ.

Aria, e an agɨragh an suiraka.”

12  *O God, nɨ na ategh nan saghon ikian markɨ.

O nan God, nɨ zuamɨra izɨ nan akuragh.

13 Gumazir akaba na gasiba, nɨ me abɨnigh bar moghɨra me agɨfagh.

Me na gasɨghasɨghasa, nɨ me gasɨghasɨgh men ziaba abɨnightɨ,

me okam nɨghnɨgh bar aghumsigham.

14  *Nɨ nan akurvaghsɨ, kɨ nɨ mɨzuam nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikiam.

Egh nɨn ziam fɨ mangɨvɨra ikiam.

15 Kɨ nɨn arazir aghuimɨn gun gumazamizibav kɨmam.

Bizir aghuir nɨ amir kabar dɨboboniba, kɨ deragha dagh fozir puvatɨ.

Nɨ ua na inizir arazir kam, kɨ dughiabar zurara an gun me mɨkɨmam.

16 O Ekiam, nɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn gavgavir ekiam gɨnɨghnɨgh nɨn ziam fam.

Egh kamaghɨn akam akun suam,

“Ikiavɨra Itir God uabɨra dera.”

17 O God, kɨ igiamra ikia iza datɨrɨghɨn, nɨ nan sure gami.

Ezɨ bizir aghuir nɨ amir kaba, kɨ dughiar kamɨn dar gun mɨkɨmvɨra ikiam.

18  *Kɨ datɨrɨghɨn ghurigha gɨvagha bar ghurapani.

God, nɨ na ataghɨraghan markɨ.

Nɨ na ko ikɨtɨ,

kɨ nɨn gavgavir ekiamɨn gun gumazamizir gɨn otivamibav kɨmam.

19 God, nɨn arazir aghuim nguazir kamɨn danganiba bar dagh izɨvagha, uanaga overiamɨn tu,

egha gumazamizibar damazibar azenara iti.

Nɨ ingangarir bar ekiam gami.

Ezɨ nguazir kamɨn gumazitam nɨn mɨn garir pu. Bar puvatɨ.

Nɨ bar moghɨra me gafira.

20 Osɨmtɨzir kaba nɨ na bagha da amangizɨ da izi.

Ezɨ kɨ fo, nɨ gavgavim ua na danɨngam.

Kɨ mati aremegha nguazir torimɨn ikia fo,

nɨ ua na inigh azenan izam.

21 Nɨ nan ziam damightɨ a bar ekevegh,

egh na damightɨ kɨ navir amɨrizim ikiam.

22 Kɨ gita mɨsoghtɨ an ararer aghuim otivtɨ, kɨ nɨn ziam fam.

O nan God, nɨn akam a bar guizbangɨra, ezɨ nɨ na ataghɨrazir puvatɨ.

Kamaghɨn, kɨ nɨn ziam fam.

Nɨ, Israelian Godɨn Bar Zuezim,

kɨ buam mɨsogh ighiam bangɨ ziar ekiam nɨ danɨngam.

23 Kɨ ighiam bangɨ bar akongegh dɨmam.

Kɨ nɨn ighiaba bangɨ, egh uan akamra da bangan kogham.

Puvatɨ. Nɨ ua na inizir bizir kam bagh,

kɨ uan navim ko, nɨghnɨzim sara nɨn ighiaba bangam.

24 Gumazamiziba na gasɨghasɨghasava amima,

nɨ me abɨrazɨ me bar aghumsɨki.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ dughiabar zurara

arazir aghuir nɨ amizir kamɨn gun gumazamizibav kɨmam.

72

God atrivimɨn akurvaghasa, gumazim a bagha God ko mɨgei

Solomon ighiar kam osiri.

1 O God, nɨ uan arazir aghuiba deravɨra atrivim geghan.

Eghtɨ a kotɨn aven deragh gumazamiziba tuisɨgham.

Nɨn kotiar araziba, da bar guizbangɨra zui,

egh nɨ atrivir kamɨn akuraghtɨ an kotiar araziba guizbangɨra mangɨ.

2 Eghtɨ a nɨn gumazamiziba ko gumazir onganarazibagh amiba,

an arazir aghuimra me gativagh,

guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ men araziba tuisɨgham.

3 Nɨ men ingangaribar aven bizir aghuir avɨribar amutɨ,

men dabirabim deragham.

Nɨ gumazamizibar amutɨ,

me arazir aghuibar gɨn mangɨ.

4 Atrivim deragh onganarazibagh amir gumazamizibar akurvagh men osɨmtɨziba akɨram.

A biziba puvatɨzir gumazamizibar akurvagham.

Egh gumazir igharaz darazi gasɨghasɨghasava amiba, a me abɨnam.

5 O God, kɨ kamaghɨn nɨn azai.

Aruem ko iakɨnim isiragh ikɨvɨra ikɨtɨ,

nɨn gumazamiziba zurara nɨn ziam fam.

6 Nɨ atrivim damightɨ a gumazir aghuimɨn mɨn ikɨtɨ,

an arazir aghuiba, amozim azenibagh izi,

dagheba dar aghui moghɨn ikiam.

7 A ikɨvɨra ikiamin dughiar kam, gumazamiziba arazir aghuimra gɨn mangam.

Iakɨnim isiraghavɨra itir dughiamɨn,

dabirabir aghuim otiv mangɨvɨra ikiam.

8  *An atrivimɨn ikɨ ongarimɨn roghɨra itir gumazamiziba ko saghon itiba, a me gativagh men ganam.

Eghtɨ an nguazir oteviba, Yufretisɨn Fanemɨn ikegh mangɨ nguazir kam bar an mangam.

9 Atrivir kamɨn apanir maba dɨpaba puvatɨzir danganimɨn ikɨ a bagh teviba apɨram.

An apaniba an damazimɨn nguazim giregham.

10 Spenɨn kantrin atriviba ko arighatɨzibar atriviba, me bizir aghuiba a danɨngam.

Egh uaghan, Seban kantri ko, Arebian kantrin atriviba, me a bagh takisba inigh izam.

11 Atriviba bar izɨ a bagh teviba apɨram.

Eghtɨ kantriba bar, dar gumazamiziba an ingangaribar amuam.

12 Guizbangɨra, an onganarazibagh amir gumazamizibar dɨmdiaba baragha men akurvasi.

Gumazir onganarazibagh amua akurvaziba men puvatɨziba,

a uabɨ men akurvasi.

13 Gumazamizir onganarazibagh amua gavgaviba puvatɨziba,

a men apangkufi.

Gumazir biziba puvatɨziba a ua me isi.

14  *Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me gasɨghasɨgh me abɨnsɨ damutɨ,

a men akuragh ua me iniam.

An ifongiam bar men ekevezɨ, an arazir kabar me gami.

15 Atrivimɨn ikɨrɨmɨrim a ruaragham.

Eghtɨ Arebian kantrin gumaziba gol a danɨngam.

Gumazamiziba a bagh God ko mɨkɨmtɨ,

God zurara deravɨra a damu an akurvagham.

16 Dagher avɨriba Lebanonɨn kantrin otivi moghɨn, gumazamizibar azenibar otiv.

Eghtɨ gumazamiziba bar avɨrasemegh nguibabar ikɨ,

egh grazibar mɨn danganiba bar dar ikɨ.

17  *Gumazamiziba, atrivir kamɨn ziam gɨnamangan kogham.

Dughiaba bar, aruem tɨghar maghɨn anangtɨ, gumazamiziba ziar ekiam atrivir kam danɨngam.

Egh gumazamiziba an ziam fam.

God deragha atrivim gamir arazir kam bagh,

me uaghan kamaghɨra deragh uari damusɨ Godɨn azangsɨgham.

18 E Israelian Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

A bar uabɨra arazarazir aghuir kabagh amima da otifi.

19 E zurara an ziar aghuir kam fɨvɨra ikiam.

Bar guizbangɨra. An ziar Ekiam nguazir kam bar a gizɨfagh.

20 Kar Jesin otarim Devit,

an azangsɨziba kamaghɨra tu.

Akɨnafarir namba 3

73

(Onger Akaba 73--89)

Gumazir arazir kurabagh amiba, God mɨzazim me gasam

Asap ighiar kam osiri.

1 God bar guizbangɨra Israelian dera.

Egha an damazimɨn zuezir gumazamiziba, a bar men dera.

2 Kɨ guizbangɨra arazir kuramɨn irasa bar gefi.

Nan suemning mati apɨghsighizɨ,

kɨ uan nɨghnɨzir gavgavim ataghɨraghasava ami.

3  *Gumazir maba uari fa dagɨar avɨriba isi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir kurar kabar bizibar gara,

nan navim da bagha dɨkafi.

4 Men mɨkarziba mɨzaziba puvatɨzɨ me dera.

Me gavgavigha mɨkarziba deraghvɨra ikia naviba fiki.

5 Me gumazir igharaziba osɨmtɨziba ateri moghɨn, me osɨmtɨziba aterir puvatɨ.

Gumazir igharaziba aterir osɨmtɨzir kaba

bar me bativir puvatɨ.

6 Kamaghɨn amizɨ, me uari fer arazir kam mati, me deragha uan mɨkarzibar kurti.

Me pura gumazir igharazibav sogha me gasɨghasɨsi.

Ezɨ arazir kam me avara, mati me korotiaba isa uan mɨkarziba ave.

7 Men nɨghnɨziba ko navibar aven,

arazir kurar avɨrir me damuasa ifongeziba otivaghiri.

8 Me dɨbovir akabar gumazir igharazibav gɨa uari fa,

arazir kurabar me damuasa nɨghnɨzibagh ami.

9 Me mɨzer otuaribar Godɨn uan Nguibamɨn itimɨn mɨgei.

Me uarira uan ziaba fe,

gumazamiziba men gɨn mangasa me arazir kam bagha bar gavgafi.

10 Me kamaghɨn damutɨ,

Godɨn gumazamiziba men akabagh ifuegh,

nɨghnɨzir gavgavim dar ikiam.

11 Gumazir kurar kaba ghaze, “E amir biziba God dagh foghan kogham.

Godɨn Bar Pɨn Itim,

en arazir e amiba, a tam bativsɨ damuva avegham.”

12 Gumazir kurar kabar arazim kamakɨn, men dabirabim derazɨ, me bizir avɨriba ikia,

egha ua inivɨra ikiasa.

13 Kɨ uabɨ bar deravɨra uan navir averiam geghuvima, a Godɨn damazimɨn zuezɨ,

kɨ arazir kuratabagh amizir puvatɨ.

Nan arazir kam, a ti pura ghuz o?

14 O God, nɨ arueba ko dɨmagaribar mɨzaziba na ganɨgavɨra iti.

Ezɨ osɨmtɨzir kaba, mɨzarazibar fofoziba na ganɨdi.

15 Kɨ gumazir kurabav gei moghɨn, nɨn gumazamiziba akar otevitam me mɨkemeghtɨ,

me okam nɨghnɨgham.

Kɨ kamaghɨn amizir puvatɨ.

16 Kɨ mɨghɨgha osɨmtɨzir kabagh nɨghnɨgha,

dar mɨngaribagh foghfoghasa amuava avenge.

17  *O God, kɨ kamaghɨn amua ghua amɨragha nɨn Dɨpenimɨn aven ghu.

Kɨ nɨn Dɨpenimɨn aven ikia nan nɨghnɨzim derazɨ,

kɨ bizir gumazir kuraba bativamibagh fofosi.

18 Guizbangɨra, tuavir me aruiba nɨ dagh ami da bar apɨghsɨki,

egha me gami me ira bar moghɨra ikufi.

19 Me bar moghɨra ikuvamin arazir kam, a bar zuamɨra me batogham.

Eghtɨ me ovengamin arazir kam bar moghɨra men ikuvigham.

20 O Ekiam, me mati gumazim irebamɨn ganizɨ, an amɨmzaraghan pura gɨfa.

A mɨzarazimɨn irebam gɨnɨghnɨzima, a uam an nɨghnɨzimɨn itir puvatɨ.

21 Kɨ faragha bizir kabagh nɨghnigha nan navim bar oseme.

Mati, kɨ bizir kurar mam amezɨ, nan navir averiam puvɨra na gami.

22 Nan nɨghnɨzim nan otevezɨ, kɨ deragha nɨn arazibagh fozir puvatɨ.

Kɨ asɨzir atiar nɨghnɨziba puvatɨzimɨn mɨn, nɨn damazimɨn an arazibagh ami.

23 Bar guizbangɨra, kɨ nɨ ko zurara iti,

ezɨ nɨ nan dafarimɨn suira.

24  *Nɨ uan akar aghuimɨn, tuavir kɨ daruamibar nan akakasi.

Nɨ gɨn na inigh mangɨtɨ, kɨ nɨ ko nɨn Nguibamɨn ikiam.

25 O God, tina ua nɨn Nguibamɨn ikɨ deragh nan ganam?

Nɨ bar uabɨra, ua gumaziba puvatɨ.

Kɨ bar nɨ gifonge.

Kɨ nguazir kamɨn ua bizitam gifongezir puvatɨ.

26  *Nan nɨghnɨzim ko nan mɨkarzim ua gavgaviba puvatɨghtɨ,

God, nɨ uabɨ gavgavim nan navir averiam danɨng.

Kɨ ua gumazir igharazitamɨn ganan kogham.

Nɨ bar uabɨra kɨ nɨn ganam.

27 Bar guizbangɨra, gumazamizir akɨrim ragha nɨ gasaraziba,

me bar moghɨra gɨvagham.

Gumazir faragha nɨn gɨn ghua datɨrɨghɨn nɨ ataghiziba,

nɨ me gasɨghasɨgham.

28  *O God, kɨ nɨn boroghɨra itir arazir kam, a bar dera.

Ekiam, nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ guizbangɨra nan dɨvazir gavgavim,

ezɨ kɨ nɨn aven modi.

Bizir nɨ amiba, kɨ bar adar gun mɨkɨmam.

74

Gumazim God ko mɨgei,
eghtɨ a Israelian akurvagham

Asap onger akar kam osiri.

Me onger akar kam kamaghɨn a dɨbori, Maskil.

1 O God, nɨ manmaghsua akɨrim ragha e gasara?

E nɨn gumazamiziba, nɨ navim en ikuvigh en atar kamaghɨra ikiam, o?

2 Nɨ fomɨra ua bagha e ginaba, nɨ e gɨnɨghnɨgh.

Nɨ e givezegha gɨvazɨ, e nɨn adarazira.

Nɨ faragha Saionɨn Mɨghsɨamɨn ike,

egh nɨ ua mɨghsɨar kam ginɨrɨgh.

3 En apaniba nɨn Dɨpenim ko an itir biziba bar dagh asɨghasɨki.

Nɨ dɨkavigh izi bizir me fomɨra asɨghasɨghizir kabar ganigh.

4 Nɨn apaniba nɨn Dɨpenim inigha gɨvagha,

paza bizibagh amua dɨa ghaze, me God abɨragha gɨfa.

Me nɨn biziba inigha, uan bizir men ababaniba itiba isa

dar danganibagh arɨki.

5 Me mati gumazim ruarimɨn temeba okava da aghorogharɨghizɨ moghɨn,

me temer nɨn dɨpenimɨn ingariziba, bar ada okava da aghore.

6 Temer me fomɨra dɨgɨrir aghuibagh amiziba,

apaniba hamaba ko sobiabar dav sogha da akari.

7 Nɨn Dɨpenir nɨ uabɨ aven itir kam,

me a gasɨghasɨgha, a gaborozɨ a isi.

Me danganir gumazamiziba ikɨ nɨ ziam famim bar a gasɨghasɨki.

8 Me uan navir averiabar aven bar e abɨnigh guizbangɨra e gasɨghasɨghasa nɨghnigha,

e God ko mɨgeir dɨpenir en nguazimɨn itiba, bar dagh aponge.

9 E gan fofoghamin arazarazitaba bar itir puvatɨ.

Da bar moghɨra ghuegha gɨfa.

Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazitam uam e ko itir puvatɨ.

Osɨmtɨzir kam gɨvamin dughiam, en tav bar a gɨfozir puvatɨ.

10 O God, dughiaba manmagh apaniba nɨ dɨpovam?

Me nɨn ziam akar kurabar a mɨkɨmvɨra ikiam?

11 Nɨ manmaghsua en akurvaghan aghuagha,

agharimning gɨrakɨrangɨn amadagha puram en gari?

12 Bar guizbangɨra, O God, nɨ fomɨrama en atrivimɨn ikia,

dughiar avɨribar en akurvazi, e mɨdorozibagh amua uan apaniba abɨri.

13  *Nɨ uan gavgavimra ongarir ekiam tongɨram anebɨki.

Egha maburan osirir ongarimɨn itibar dapaniba abɨghizɨ da ariaghire.

14  *Nɨ guar bar ekiamɨn dapanim abɨghizɨ,

ongarir mɨriamɨn itir gumazamiziba aneme.

15 Faneba ko daghuriba, nɨ dɨpaba dagh atɨzɨ da ivemara uaghiri.

Nɨ faner ekiabagh ami da dati.

16  *Nɨ angazangarim ko mɨtatemɨn ingari,

egha aruem ko iakɨnimɨn ingarizɨ aning pɨn uan danganimningɨn iti.

17  *Nguazim mangɨ tuivamin danganiba, nɨ dar ababaniba arigha gɨfa.

Azenibar aven, aruem ganamin dughiaba ko amozim izamin dughiaba, nɨ da arigha gɨfa.

18 Ikiavɨra Itir God, nɨ okɨnɨghnɨghan markɨ.

Nɨn apaniba gumazir onganibar mɨn nɨghnɨgha ghaze,

nɨ mati pura bizim egha nɨ dɨpova nɨ mɨgei.

19 Nɨn gumazamiziba gavgaviba puvatɨ.

Asɨzir atiam kuarazir muziarim mɨsuegha anemezɨ moghɨn,

apanir kaba bar moghɨra me agɨvan markɨ.

Kamaghɨn, nɨ me isɨ apanibar dafaribar arɨghan markɨ.

E nɨn gumazamiziba, apaniba mɨzazim e gasi.

Ezɨ e nɨn azai, nɨ e gɨnɨghnɨgh kamaghɨra ikɨ.

20 En nguazibar danganiba bar, gumazir kuraba dar moga ikia tintinimɨn mɨdorozibagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ e ko dɨkɨrɨzir akar kam, nɨ uam a gɨnɨghnɨgh.

21 Nɨ gumazir kuraba ateghtɨ,

me gumazir igharaziba dɨkaragh bar me abɨnan markɨ.

Nɨ biziba otevezir gumazamizibar akurvaghtɨ,

me nɨn ziam fɨ.

22 O God, nɨ dɨkavigh izɨ pamten apanibav kɨm suam,

iarara osɨmtɨzim gami, kɨ puvatɨ.

Egh gumazir akaba batogha dɨbovir akabar nɨ mɨgeiba,

nɨ me gɨnɨghnɨgh bizitam damu.

23 Nɨn apaniba tiariba akara akar kurabar nɨ mɨgei.

Me akaba akara pamtem mɨgɨavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ men arazir kurar me amir kabagh nɨghnɨghvɨra ikɨ.

75

God gumazamizir kuraba abɨnigha, gumazamizir aghuibar akura

Asap onger akar kam osiri.

Gumazir ighiabar faragha zuim a gumazamizibav kɨmtɨ, me tiarir kamɨn gɨn mangɨ ighiar kam bangam, “Gumazitam gasɨghasɨghan markɨ.”

1 O God, e zurara nɨ mɨnaba egha nɨn ziam fe.

E nɨn ziar ekiamɨn gun mɨgɨa,

bizir igharagha garir nɨ amibagh eghari.

2 God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ kotiamɨn dughiar mam amɨsevegha gɨvazɨma a iti.

Nan kotiam guizbangɨra zui.

Egha ifarir puvatɨ.

3 Nguazir kam, mɨkɨmkɨzim a batoghtɨ,

an itir gumazamiziba akongam.

Nguazimɨn mɨngarir apengan itim,

kɨ an suiraghtɨ a ikɨ gavgavigham.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 Kɨ gumazamizir akaba batogha pura uan ziaba febav gɨa ghaze,

‘Ia uari fɨva akaba batoghan markɨ.’

Kɨ gumazamizir kurabav gɨa ghaze,

‘Ia uarira uan gavgavibagh nɨghnɨgh uan ziaba fan markɨ.

5 Ia uan gavgavibagh nɨghnɨgh da bagh ifaghatan markɨ.

Egh pamten akabagh itɨ, dɨbovir akabar na mɨkɨman markɨ.’ ”

6 Gumazamizibar araziba tuisɨghamin gumazitam, an

aruem anadi naghɨn ko, aruem uaghiri naghɨn ko, not ko sautɨn amadaghan ikɨva otoghan kogham.

Puvatɨgham.

7  *God uabɨra en araziba tuisɨsi.

A gumazamizir maba fa, igharaziba abɨri.

8 Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim kamaghɨn iti.

A kavɨn mamɨn suira, ezɨ wainɨn igiar gavgavir ekiam itim a gizɨfa.

An a ingezɨ gumazamizir kuraba anepa bar anegɨfa.

Arazir kamra, gumazamizir kuraba Godɨn kotɨn otivigh, egh bar gevegham.

9 Kɨ uabɨ zurara Jekopɨn God bagh ighiaba bangɨvɨra ikɨ an ziam fam.

Egh an akabar gun mɨkɨmam.

10 Eghtɨ God gumazamizir kurabar gavgaviba bar ada gɨvagham.

Egh an damazimɨn derazir gumazamiziba, a gavgavim ua me danɨngam.

76

God mɨdorozim gamua uan apaniba abɨra

Asap onger akar kam osiri.

Onger akar kam kar Godɨn ziam fer onger akam. Onger akar kamɨn faragha zuir gumazim, gumazibav gɨa ghaze, me gitabav sogh.

1 Judan adarazi bar deravɨra God gɨfo.

Israelia an ziar ekiam fe.

2 An Dɨpenim Jerusalemɨn nguibamɨn iti.

Egha Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikia kamaghɨra iti.

3 A danganir kamɨn uan apanibar afuziba ko,

oraba, ko mɨdorozir sababa ko,

mɨdorozir bizir igharaziba sara apɨragharɨki.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 God, nɨ atrivibar ekiam egha ziar ekiam iti.

Nɨn ziam bar pɨn ikia, egha mɨghsɨar ekiabar ziar ekiabagh afira.

Nɨ mɨghsɨabar uan apanibav sogha me abɨragha uamategha ize.

5 Nɨ men mɨdorozir gumazir gavgavibav sogha men bizir aghuiba bar ada ini.

Ezɨ mɨdorozir gumazir kaba datɨrɨghɨn ariaghirezɨ,

gumazir ikɨ mɨsogh ua men biziba iniamba puvatɨ.

6 O Jekopɨn God, nɨ men atarigha gɨvazɨ,

hoziaba ko gumazir hoziabagh apiaziba ariaghiregha nguazim gireghav iti.

7 O God, nɨ men ataran bighangɨn, tinara nɨn damazimɨn tuivam?

Bar puvatɨ.

Gumazamiziba bar puvɨra nɨn atiati.

8-9 Nɨ uan Nguibamɨn ikia gumazamiziba isa uan kotiam gatɨ.

Nɨ dughiar kamɨn tugha kotiamɨn gun me mɨgei.

Egha nɨ iza gumazamizir igharaz darazi paza me gamiba, nɨ men akurvasi.

Gumazamiziba bar atiatigha mɨkɨman asa.

Me pura uan akabar kumigha iti.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

10  *Gumaziba naviba men ikufi,

ezɨ bizir kam gumazir igharazibagh ami me nɨn ziam fe.

Gumazir mɨdorozim gamua deragha ikiavɨra itiba,

me nɨn ziam fam.

11 Ikiavɨra Itir God a nɨn God,

nɨ a ko Akar Gavgavim akɨrigh,

egh guizbangɨra akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn mangɨ.

Egh ifaran markɨ.

E Ikiavɨra Itir Godɨn atiatingam,

kamaghɨn, gumazamiziba bar a bagh bizir aghuiba inigh mangɨ.

12 An atrivir akaba batoziba abɨri.

Egha nguazimɨn atrivibagh ami

me bar an atiati.

77

Gumazim osɨmtɨzim itir dughiamɨn a God ko mɨgei

Asap onger akar kam osiri.

An onger akar kamɨn faragha zuir gumazim Jedutun gɨnɨghnɨgh a bagha onger akar kam osiri.

1  *Kɨ osemegha uabɨn akurvaghasa arava God ko mɨgei.

A na baraghasa kɨ pamten an dei.

2 Osɨmtɨziba na bativir dughiaba,

kɨ Ekiam buriava an dei.

Kɨ dɨmagaribar uan dafariba favɨra ikia a ko mɨgɨa,

navir amɨrizim inizir puvatɨ.

3 Kɨ God gɨnɨghnɨgha nan navim arai.

Kɨ God gɨnɨghnɨgha nan navim bar na basemezɨ

damaziba nan sɨri.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 God na gamima kɨ dɨmagaribar akuir puvatɨ.

Nan navim bar na basemezɨ kɨ mɨkɨman asa.

5 Kɨ dughiar fomɨra ghueziba ko, azenir fomɨra ghuezibagh nɨghnɨsi.

6  *Kɨ dɨmagaribar uan onger akar kam gɨnɨghnɨsi.

Kɨ nɨghnɨgha ikia, egha uabɨra uabɨn azangsɨsi:

7 “Ekiam zurara akɨrim ragh na gasam o?

Egh a ua na gifongeghan kogham o?

8 An apangkuvir arazim nan ikiavɨra iti, o puvatɨ?

A na ko dɨkɨrɨzir akar kam na ko ikiavɨra iti, o puvatɨ?

9 God en akurvaghasa ua nɨghnɨsi o puvatɨ?

An en apangkuvir arazim, an adarim ti anepɨrighama?”

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

10 Kɨ nɨghnɨzir kam gamua nan navim na baseme.

Ezɨ kɨ ghaze,

“Godɨn Bar Pɨn Itim, datɨrɨghɨn nan akurvaghan aghua.”

11 O Ikiavɨra Itir God, kɨ dɨgavir kuram gamir araziba ko,

ingangarir ekiar nɨ faragha amiziba, kɨ uamategh dagh nɨghnɨgham.

12 Kɨ guizbangɨra dɨgavir kuram gamir araziba ko,

ingangarir ekiar nɨ faragha amiziba, kɨ uamategh dagh nɨghnɨgham.

13 O God, arazir nɨ amiba, da bar deragha guizbangɨra zue.

Ezɨ godɨn ifavaritamɨn gavgavim nɨ gafirazir puvatɨ.

14 O God, nɨrara mirakelbagh amua,

uan gavgavir ekiam Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar men aka.

15 Nɨn gavgavimra nɨ uan gumazamizibar akuragha me ini.

Gumazamizir kaba, me Jekop ko Josepɨn ovavir boriba.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

16 O God, fomɨra dɨpaba nɨn gara nɨn atiati.

Ongarir konimɨn aven, mɨkɨmkɨziba tintinibar otifi.

17 Ezɨ amozir ekiaba izaghirima,

onɨmariba danganiba bar dar taghtasi,

ezɨ arariba pamten dagarvasi.

18 Nɨn arariba amɨnir ekiamɨn tongɨn dagarvasi.

Ezɨ onɨmariba taghtagha bar nguazim gisɨsi,

ezɨ nguazim mozorogha sɨvaghsɨvasi.

19 Nɨ ongarir torimɨn arua zuima,

tuavir aruim, ongarir konimɨn iti.

Ezɨ nɨn diaritam tuavir kamɨn itima,

gumazitam an ganizir puvatɨ.

20 Nɨ sipsipbar garir gumazimɨn mɨn, gumazamizibar faragha ghua me inigha zui.

Egha ingangarim Moses ko Aron ganɨngizɨ, aning men faragha ghua men gari.

78

Gumazamiziba God gamizɨ a bar me baseme

Asap nɨghnɨzir aghuim isɨ gumazamizibar anɨngasa onger akar kam osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1 Nan gumazamiziba, kɨ ian sure damuamin mɨgɨrɨgɨaba ia deragh da baragh.

Nan akamɨn otivir mɨgɨrɨgɨaba, ia deragh kuariba arigh da baragh.

2  *Kɨ akar isɨn zuibar bizir mogomemɨn itibav kɨmam.

Eghaghanir kaba fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn otifi.

3 Akar kaba en inazir afeziaba fomɨra dav mɨkemegha gɨfa.

Ezɨ e bizir kaba baregha dagh fo.

4 E akar kaba uan boribar ghuangsɨghan kogham.

Borir igiar datɨrɨghɨn otivamiba, e kamagh me geghanam,

Ikiavɨra Itir God, a gavgavir ekiam iti.

A ingangarir ekiabagh amua, mirakelɨn arazarazir avɨribagh ami.

5 God Akar Gavgaviba isa Israelian gumazamizibagh anɨngi.

Jekopɨn ovavir boriba akar kabar gɨn mangasa, a da isa me ganɨngi.

A fomɨra en inazir afeziaba kamaghɨn me mɨkeme,

“Ia bar deraghvɨra nan Akar Gavgavibar uan boribar sure damu.”

6 Eghtɨ men borir gɨn otivamiba uaghan dagh fogh,

egh me uaghan uan boribagh eghanam.

7 Me kamaghɨn damuva, nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ,

egh bizir an amiziba gɨn amangan kogham.

Me bar an Akar Gavgavibar gɨn mangam.

8 Me uan inazir afeziabar arazibar gɨn mangan markɨ.

Men inazir afeziaba orazir puvatɨgha Godɨn akam batoke.

Egha nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨgha,

an akaba zurara dar gɨn zuir puvatɨ.

9 Fomɨra Efraimɨn adarazi piba ko bariba inigha mɨsoghasa zuima,

mɨdorozim otozɨ me are.

10 Me Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim batuegha, an akamɨn gɨn zuir puvatɨ.

God men apangkuvighavɨra iti.

11 A men damazibar amizir mirakelba ko,

bizir an amiziba, me da gɨn amada.

12  *God en inazir afeziabar damazibar Isipɨn kantrin aven,

a Soanɨn nguibamɨn mirakelbagh ami.

13  *God ongarim abɨghizɨ ongarim vong ko vongɨn tughav itima,

a Israelian akua an torimra ghua vongɨn oto.

14  *An aruebar ghuariamɨn tongɨn ikia men faragha zui.

Egha dɨmagaribar avimɨn angazangarimɨn aven ikia men faragha zui.

15  *A gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dagɨaba abɨzi, dɨpar nguazimɨn aven mar itiba otifi.

Egha dɨpam uan gumazamizibagh anɨdima me da api.

16 A dɨpabagh amizɨ, da dagɨamɨn azenan otiva,

fanemɨn mɨn ivemara ghuaghiri.

17 A kamaghɨn amima, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia,

akaba batoghavɨra ikia, Godɨn Bar Pɨn Itimɨn damazimɨn arazir kurabagh amuavɨra iti.

18  *Me God isɨ ingangarim datɨgh an gan foghasa,

egha dagher me bar ifongezir kam bagha bar puvɨra an diava arai.

19 Me God dɨpova ghaze,

“Gumazamiziba puvatɨzir danganir kam, God ti dagher avɨriba e danɨngam, o?

20 A guizbangɨra faragha dagɨam mɨsoghezɨ dɨpam azenan otogha afora uaghiri.

Ezɨ a datɨrɨghɨn bret ko asɨzim e danɨngam, o?”

21 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn me baregha an adarim bar ekevezɨ,

an avim Jekopɨn adarazi bagha anemadazɨ a izaghiri.

22 Me kamaghɨn nɨghnɨzi puvatɨ:

A uan gavgavimɨn men akuraghtɨ me deragh ikiam.

Egha me nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ.

23 An nɨghnɨzim men ikiavɨra itima,

a pɨn overiam mɨkemezɨ a kuiaghirɨ.

24  *Egha a uan Nguibamɨn manan daghem isa gumazamizibagh anɨdi.

Gumazamiziba damasa, a me bagh manan daghem* anemadazɨ a iri.

25 Enselba apir dagheba, God dar avɨriba isa me ganɨngizɨ,

me da amegha bar izefe.

26 God uan gavgavimɨn, aruem anadi naghɨn ko sautɨn amadaghan izir amɨnim amadazɨ

a ivai.

27 A nguazir mɨnemniaba ko, ongarir gigimɨn mɨn,

kuarazir avɨriba amangizɨ da izaghiri.

28 God kuarazir kaba amangizɨ da danganir me itimɨn,

bar men purirpenibar mɨriabara iri.

29 Dagher gumazamizir kaba iniasa ifongeziba, God da me ganɨngi.

Ezɨ me da apa ghua bar izefe.

30-31 Me apima dagheba men akatoribar ikiavɨra itima,

God men atara

Israelian gumazir igiar gavgavibav soghezɨ me ariaghire.

32 God bizir kabagh ami, ezɨ me arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

A mirakelbagh ami, ezɨ me nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ.

33 A mati gumazim uan akamɨn amɨnim giverazɨ an otogha ghua pura gɨvazɨ moghɨn,

A bar zuamɨra me gasɨghasɨghizɨ me ariaghire.

34 God men maraziv soghezɨ me ariaghirezɨ,

men marazi guizbangɨra navibagh iragha ua God bagha ize.

35  *Me ua nɨrɨgha ghaze,

e Godɨn Bar Pɨn Itimɨn aven moga egha deragha iti.

Ezɨ a en akuragha uam e ini.

36 Mɨgɨrɨgɨar me amir kaba, da bar guizbangɨra puvatɨ,

me a gifarava a mɨgei.

37  *Me an akabar gɨn zuir puvatɨ,

egha a me ko Dɨkɨrɨzir Akar Gavgavim abɨki.

38 Ezɨ a men apangkuvighavɨra ikia,

men arazir kuraba gɨn amadagha,

me gasɨghasɨzir puvatɨ.

A dughiar avɨribar uan adarim amɨnivagha

men akazir puvatɨ.

39  *An nɨghnɨzim, me gumazibara,

men ikɨrɨmɨrim dughiar ruarimɨn itir puvatɨ.

Men ikɨrɨmɨrim mati,

amɨnim dughiar bar otevimra varagha ghugha gɨfa.

40 Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn,

dughiar avɨribar an akam batosi.

Me dughiar avɨribar a gami an navim oseme.

41 Me zurara Godɨn gavgavim gɨfofoghasa, a gavgavis ti o puvatɨ?

Egha arazir kabagh amua,

Israelian Godɨn Bar Zuezim gamizɨ,

an navim bar osemegha men atari.

42 God men akuragha men apanibar dafariba da ua me inizir gavgavir kam,

me a gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

43 A mirakelɨn arazir kaba,

Isipɨn kantrin aven, Soanɨn nguibamɨn dagh ami da otifi.

44  *A Isipian fanebagh amizɨ ghuzim dar otozɨ,

gumazamiziba damamin dɨpaba puvatɨ.

45  *A berezir avɨriba ko, mɨtivir avɨriba me bagha da amangizɨ,

bereziba me givima, mɨtiviba men azenibagh asɨghasɨki.

46  *An apiziba ko, odeziba amangizɨ,

da iza men azenibar aghuir dagheba ko zuravariba bar ada ame.

47  *An amozir ofɨzir dagɨabar mɨn gariba amangizɨ,

da men wainɨn ikarɨzibagh ira bar dagh asɨghasɨki.

An ais gamizɨ

a men fighɨn temebagh ira bar dagh asɨghasɨki.

48 An aisɨn amozir ofɨzir ekiaba amangizɨ da iza,

men bulmakaubagh asɨghasɨki.

An onɨmaribagh amizɨ,

da asɨzir igharazibagh asɨghasɨki.

49 An adarir bar ekiam men ikia men anɨngaghegha,

bar moghɨra me gasɨghasɨghasa enselɨn avɨriba amangi.

Ezɨ me iza me gasɨghasɨgha

osɨmtɨzir bar ekiam me ganɨngi.

50 A men atara me ataghizɨ me itir puvatɨ.

An arɨmariar ekiam me ganɨngizɨ me arɨa bar ariaghire.

51  *Isipian adarazir otarir ivariaba, a vaghvagha bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.

52  *A sipsipbagh eghuvir gumazimɨn mɨn,

uan gumazamizibar faragha ghua, men akua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu.

53  *A me ko zuima me atiatir puvatɨgha deraghavɨra ghuava otifi.

Ezɨ men apaniba, ongarim bar moghɨra me avara.

54  *A me inigha ghua uan nguazir a ua bagha inabazimra me atɨ.

Nguazir mɨghsɨar kam, a uan gavgavimɨn a ini.

55  *Israelia izezɨ, a ikɨzir igharazibar gumazamiziba batuegha, nguazir kaba abɨgha

da isa Israelian anababagh anɨngi.

Ezɨ me pura, men dɨpeniba inigha deragha dagh apiaghav iti.

56  *Me Godɨn gavgavim gɨfofoghasa, a gavgavis, ti puvatɨ?

Egha me Godɨn Bar Pɨn Itimɨn akaba batogha ghaze, a gavgaviba puvatɨ.

Egha an Akar Gavgavibar gɨn zuir puvatɨ.

57 Men inazir afeziaba faragha amizɨ moghɨn, me an akaba batogha nɨghnɨzir gavgavim dar itir puvatɨ.

Me mati barir pim ikɨrazɨ, gumazim asi bariba ikɨzɨrɨgha zui.

58 Me mɨghsɨabar ghua asebar ofa gamir dakozibar ingarizɨ, God puvɨra men atari.

Me marvir guabar ingarizɨ, Godɨn navim me bagha bar ikufi.

59 God bizir kabar gara adarir ekiam ikia,

egha bar Israelian aghua.

60  *A Dɨpenir Silon nguibamɨn itimɨn ikia, e ko iti.

A datɨrɨghɨn Purirpenir kam ataki.

61  *An apanibar amamangatɨzɨ me an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Boksiam inigha ghu.

Boksiar kamɨn me an gavgavir ekiam ko, an guamɨn angazangarir ekiamɨn gari.

62 A uan gumazamizibar atara,

me ataghizɨ men apaniba me mɨsoghezɨ me ariaghire.

63 Men otarir igiaba mɨdorozimɨn aven bar ariaghirezɨma,

men amizir igiaba ikiamin gumaziba puvatɨ.

64 Apaniba men ofa gamir gumazibav sozi me ariaghɨrima,

men amuiba men apangkuva men azian iburaghburaki.

65 Ekiam akuavia osegha,

mati gumazir igiam wainɨn dɨpam amegha gavgavigha tintinibar dia mɨgei.

66 A uan apanibav sogha me abɨnigha men agɨntɨghizɨ me ghuegha,

aghumsɨzir dafam isa kamaghɨra iti.

67 A Josepɨn adarazir ovavir boribar aghua.

A Efraimɨn anabamɨn adarazi amɨsevezir puvatɨ.

68 A Saionɨn Mɨghsɨar a ifongegha uabɨ itim ko Judan anabam,

a ua bagha a ginaba.

69 A Saionɨn Mɨghsɨar kamɨn uan Dɨpenimɨn ingarizɨ,

a gavgavigha overiamɨn mɨn pɨn iti.

A mati nguazir a ingarizir kamɨn mɨn anetɨzɨ,

a gavgavigha ikia mamaghɨra iti.

70  *Godɨn ingangarir gumazim Devit, uan sipsipbar gara itima,

God a inigha uan gumazamizibar ganasa anemɨsefe.

71 A sipsipbar garir ingangarim an anogoregha,

Israelian atrivimɨn ikiasa anemɨsefe.

A Godɨn gumazamiziba me geghuv deragh men ganam.

72  *Devit uan navir aghuimɨn gɨn ghua deragha men gari.

Egha uan fofozir aghuimɨn men faragha ghua bizibagh ami.

79

Israelia uarir akurvaghasa God ko mɨgei

Asap onger akar kam osiri.

1  *O God, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨn nguazimɨn ize.

Egha Dɨpenir nɨ ua bagha inabagha itim gamizɨ, a bar moghɨra nɨn damazimɨn mɨzegha ikufi.

Egha me Jerusalem bar a gasɨghasɨki.

2 Me nɨn gumazamizibav soghezɨ me ariaghirezɨ,

me nɨn ingangarir gumazir kabar kuaba isa kuaraziba ko asɨzir atiabar daghebar mɨn dagh anɨngizɨ, da da ame.

3 Me nɨn gumazamizibav soghezɨ me ariaghirezɨ,

men ghuziba dɨpamɨn mɨn Jerusalemɨn nguibar averiam bar a gɨmɨri.

Ezɨ gumazir men kuabar suigh me mozibar arɨghamitam ua itir puvatɨ.

4 Gumazamizir en boroghɨra itiba e dɨpova, en ingaravaka,

akar kurabar e mɨgei.

5  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ en ataravɨra iti o?

Nɨ dughiar ruarimɨn en atar ikɨ kamaghɨra ikiam o?

Nɨ navim en ikuvigh, nɨn anɨngagharim avimɨn mɨn isi kamaghɨra ikiam o?

6 Nɨ kantrin nɨ gɨfozir puvatɨgha nɨ ko mɨgeir puvatɨziba,

nɨ men atartɨ deragham.

7 Me kamaghɨn amua, Jekopɨn ovavir boriba bar me mɨsuagharigha,

men nguazim bar a gasɨghasɨki.

8  *Nɨ en inazir afeziaba amizir arazir kurabagh nɨghnighɨva, pazɨva e damuan markɨ.

En nɨghnɨzir gavgaviba datɨrɨghɨn bar iraghuegha gɨfa.

Kamaghɨn, nɨ zuamɨra en apangkufigh.

9  *O God, nɨ Godɨn En Akurvazim.

Nɨ uan ziar ekiam bagh nɨghnigh en akuragh uam e inigh,

en arazir kuraba gɨn amadagh.

10 O God, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba manmaghsu kamagh e mɨkɨmam,

“Ian God mana?”

Nɨ uan gumazamizibar ghuziba ikarvagh,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba mɨzazim me gasɨtɨ e ganika.

11 Nɨ kalabusɨn itir gumazamizibar ararem baragh.

Nɨ uan gavgavir ekiamɨn, gumazir apaniba mɨsueghtɨ aremeghasava amiba,

uam men akuragh.

12 O Ekiam, apanir kaba akar kurabar nɨ mɨkeme.

Kamaghɨn, nɨ men arazir kurar kaba ikaragh bar moghɨra me agɨfa.

13 Nɨn gumazamizir nɨn sipsipbar mɨn itiba,

zurazurara nɨ mɨnamam.

En ovavir borir gɨn otivamiba,

me uaghan nɨn ziam fɨ kamaghɨra ikiam.

80

Israelia ua tugh gavgavighasa, God ko mɨgei

Asap onger akar kam osiri.

Gumazir ighiabar faragha zuim, a gumazamizibav kɨmtɨ, me tiarir kamɨn gɨn mangɨ ighiar kam damuam, “Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akɨmarir aghuim.”

1  *O Israelia geghuvir gumazim, nɨ deravɨra e barakigh.

Nɨ sipsipbar mɨn Josepɨn ovavir boribagh eghuva, deragha men gari.

Nɨ uan atrivir dabirabim gaperaghav ikia, enselɨn bar gavgavibar pɨn iti.

Nɨ uan angazangarim e gisiragh.

2 Nɨ Efraim ko, Benjamin ko, Manase, men anababar ovavir boriba, nɨ uabɨ men akagh.

Nɨ uan gavgavim akagh izɨ en akuragh.

3 O God, nɨ uamategh e inigh izɨtɨ

e ua dɨkavigh tuivigh, fomɨra ikezɨ moghɨn ua ikiam.

Nɨ uan angazangarim e gisiragh,

en apangkuvigh en akuraghtɨ,

e ovengan kogham.

4 O God, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Nɨ dughiar bar ruarimɨn uan gumazamizibar atara,

me nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ da barazir puvatɨ.

5 Nɨ e gamizɨ, e bretɨn mɨn uan temeriba apava,

kavɨn temerir izɨvɨrɨzim, dɨpamɨn mɨn uarir guri.

6 Nɨ gumazir en boroghɨn itibar arirazɨ, me iza en nguazim iniasa uariv sosi.

En apaniba e dɨpovava en ingaravati.

7 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ uamategh e inigh izɨtɨ,

e ua dɨkavigh tuivigh, fomɨra ikezɨ moghɨn ua ikiam.

Nɨ uan angazangarim e gisiragh,

en apangkuvigh en akuraghtɨ e ovengan kogham.

8  *Nɨ uan gumazamiziba wainɨn ikarɨzimɨn mɨn Isipɨn me asigha me inigha ize.

Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba batuegha,

men nguazibar uan gumazamiziba, wainɨn ikarɨzimɨn mɨn me arke.

9 Nɨ wainɨn ikarɨzir kam bagha nguazim azenegha anekara.

Ezɨ an aghua an biba bar nguazim giraghuzɨ,

an aghua ghua bar uabɨ aroke.

10 Wainɨn ikarɨzir kam aghua, ekɨva an dughuazim mɨghsɨaba bar ada aghuazɨ,

an aghariba sidan temer ekiaba bar ada avara.

11 An aghariba aghua ghua Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tugha,

iza Yufretisɨn Fanemɨn tu.

12 Nɨ datɨrɨghɨn manmaghsua wainɨn azenim avɨnizir dɨvazim bar anekaragharɨki?

Gumazamiziba datɨrɨghɨn tuavimɨn daru, an ovɨziba okɨmam.

13 Dar atiaba a dɨkabɨntɨ,

asɨzir atiaba anemam.

14 O Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ uam e gɨnɨghnɨgh,

uan Nguibamɨn pɨn ikɨ vangɨnan wainɨn ikarɨzir kam deraghvɨra an gan.

15 Nɨ uabɨ uan agharir guvimɨn wainɨn ikarɨzir kam akara.

Nɨ wainɨn biar igiam akarazɨ an aghua gavgavigha gɨfa.

16 En apaniba anetugha a isa avim mɨkɨnigha gɨfa.

Nɨ uaghan me atugh me gasɨghasightɨ deragham.

17 Nɨn gumazamizir nɨ ua bagha inabaziba,

nɨ me gamizɨ me ekevegha bar gavgafi.

Nɨ men akuragh deragh men gan.

18 Nɨ kamagh damightɨ e uam akɨrim ragh nɨ gasan kogham.

Nɨ en akuraghtɨ e angamɨra deravɨra ikɨ nɨn ziam fam.

19 O God, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

nɨ uamategh e inigh izɨtɨ,

e ua dɨkavigh tuivigh fomɨra ikezɨ moghɨn ua ikiam.

Nɨ en boroghɨn ikɨtɨ, nɨn angazangarim e gisiraghtɨ, nɨ deragh e damu.

Egh en apangkuvigh en akuraghtɨ e ovengan kogham.

81

Dughiar ekiabar ighiaba

Asap ighiar kam osiri.

Gumazir ighiar kamɨn faragha zuim, gumazibav kemeghtɨ me Gatɨn nguibamɨn gitabav sogham.

1 Godɨn e geghuva deragha en garim, e a bagh pamtem dɨmɨva bar akuegham.

E, ighiaba bangɨ Jekopɨn Godɨn ziam fam.

2 Ia faragh gitaba ko ukulelebagh ikararangɨva,

tambarinbav soghtɨ dar arareba deravɨrama otiv.

3  *En isar ekiam otivamin dughiamɨn,

iakɨnir igiam otoghtɨ ia sɨghabagh ivi.

Egh iakɨnim izɨ pazaghar torimɨn tughtɨ,

ia ua sɨghabagh ivi.

4 Arazir God ifongezir kam, a Israelia e ganɨngi.

Kar bizir Jekopɨn God damuasa e mɨkemeziba.

5 God Isipia ko mɨsozir dughiam an akar kam, e Josepɨn ovavir boriba an e ganɨngi.

Kɨ akar otevir kam baragha fozir puvatɨ tina a mɨgei.

6 Kɨ orazi a kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ian dɨpɨzibar itir osɨmtɨziba, kɨ bar da adegha gɨfa.

Mɨtarir osɨmtɨzir ia ateriba,

kɨ da isa nguazim dafegha gɨfa.

7  *Ia osɨmtɨzir bar ekiam ikia nan deir dughiamɨn,

kɨ ian akura.

Kɨ overiamɨn pɨn, arariba dagarvazir naghɨn uan mogomer danganimɨn ikia,

ian dɨmdiam baregha a ikara.

Kɨ Meriban mozir pamɨn ikia,

ian nɨghnɨzir gavgavim gɨfofoghasa arazarazir mabagh ami.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8 “Nan gumazamiziba, kɨ Akar Gavgavim ia mɨkɨm ia akɨrasa.

O Israelia, ia deraghvɨra nan akam baragh.

9  *Ia marvir guabar ziaba fan markɨ.

Ia kantrin igharazibar asebar ziaba fan markɨ.

10  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God.

Kɨ Isipɨn ia inigha azenan ize.

Ia nɨghnɨzir gavgavim na ikɨtɨ, kɨ bar deravɨra ia damuam.

Mati kuarazir nguzim akam akarigha itima, an amebam biziba atera iza an akam mɨkɨri.

11 “Nan gumazamiziba, me nan akaba baraghan aghua.

Bar guizbangɨra, Israelia uari abɨnigha nan apengan itir puvatɨ.

12  *Kamaghɨn, kɨ me ataghizɨ me uan navibar kumigha uari uan arazir kurabar gɨn ghua,

uan ifongiabar bizibagh ami.

13 Kɨ kamaghsua, nan gumazamiziba Israelia nan akaba baragh

nan arazibar gɨn mangam.

14 “Me kamaghɨn damutɨ, kɨ zuamɨra uan gavgavir ekiamɨn men apanibav suegham.

Kɨ men apaniba bar me abɨnigham.

15 Nan aghuazir gumazamiziba, me atiatir ekiam sara na bagha izi.

Eghtɨ kɨ men apanimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

16 Eghtɨ ia, kɨ dagher bar aghuiba ko,

ruarimɨn itir haniba ia danɨngtɨ, ia damɨ bar izevegham.”

82

God an atrivir ekiam

Asap ighiar kam osiri.

1 Dughiar mamɨn aseba Godɨn Nguibamɨn uari akuvazɨ,

God uan dabirabir danganim gaperagha

men faragha ghua, akam me gasa kamaghɨn me mɨgei.

2 A ghaze,

“Ia paza kotiaba tuisɨgha,

gumazir arazir kurabagh amiba bar me gifonge.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

3 Ia deragh gumazamizir uarira uarir akurvaghan koghamiba ko, borir afeziaba ariaghirezibar akurvagh.

Ia gumazamizir osɨmtɨziba ateriba ko, onganarazibagh amir gumazamiziba, deragh me damu.

4 Gumazamizir gavgaviba puvatɨziba ko, onganarazibagh amiba,

ia gumazir kurabar dafariba da ua me inigh.

5  *“Me nɨghnɨzir aghuitam men itir puvatɨzɨ, me bizitam gɨfozir puvatɨ.

Me mɨtatemɨn nguazir kam garua,

arazir aghuitam gumazamizibar akurvaghasa a gamir puvatɨ.

6  *“Kɨ Godɨn Bar Pɨn Itim kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Ia aser muziarir kaba, ia bar nan boriba.

7 Ia gumaziba ariaghiri moghɨn uaghan arɨmɨghiregham.

Ia atrivir igharaziba iri moghɨn uaghan iregham.”

8 O God, nɨ dɨkavigh izɨ nguazimɨn gumazamiziba bar me gativagh men araziba tuisɨgh.

Nguazimɨn itir gumazamiziba bar nɨn gumazamiziba.

83

God Israelian apaniba bar me agɨvasa, gumazim God ko mɨgei

Godɨn ziam fer ighiam, Asap an osiri.

1 O God, nɨ akam dukuagh pura ganan markɨ.

Nɨ pura uabɨn asugh nɨmɨra ikian markɨ.

2 Nɨ gan, nɨn apaniba me mɨdoroziba fori da otifi.

Ezɨ gumazir nɨn aghuaziba nɨn akaba batosi.

3 Me nɨn gumazamiziba paza me damuasa muegha me bagha gara iti.

Gumazamizir nɨn apengan iti nɨ eghuvir kaba,

gumazir kurar kaba me gasɨghasɨghasa.

4 Me ghaze,

“Ia izɨ e Israelɨn kantri bar a gasɨghasightɨ,

a ziaba puvatɨghtɨ, me uam a gɨnɨghnɨghan kogham.”

5 Kantrin kaba Israel abɨnasa uari akuvagha,

nɨghnɨzir vamɨram amigha akam mɨsoke.

6-7 Ikɨzir kabanang: Idomia, Ismaelia, Moapia, Hakria, ko

Gebalia, Amonia, Amalekia, Filistia, ko Tairɨn nguibamɨn gumazamiziba.

8 Asirian kantri uaghan men aven ghugha Moapia ko, Amonian akura.

Me Lotɨn ovavir borir bar gavgaviba.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

9  *O God, nɨ faragha Midiania gamizɨ moghɨn nɨ me damigh.

Nɨ kamaghɨra Kisonɨn Fanemɨn Sisera ko, Jabin aning gasɨghasɨki.

10 Nɨ dughiar kamɨn Endorɨn nguibamɨn aning gasɨghasɨghizɨ,

aningɨn kuamning ikia kuri.

11  *Nɨ faragha Orep ko, Sep gamizɨ moghɨn,

nɨ men mɨdorozir gumazir dapanibar amigh.

Men gumazir dapaniba, nɨ faragha Seba ko, Salmuna gamizɨ moghɨn me damigh.

12 Gumazir kaba bar ghaze,

“E Godɨn nguazir bar aghuir kam inigh an afeziam ikegham.”

13 O God, nɨ uan amɨnir gavgavimɨn me giveraghtɨ,

me mɨnezibar mɨn mɨghɨ tintinibar mangegh gɨvagham.

Nɨ me giveraghtɨ, mati amɨnim raizɨn mɨsevibagh iverazɨ,

da mɨgha ghuezɨ moghɨn, me mɨghɨ mangegh.

14 Avim ruariba ko mɨghsɨabar isia akara zui moghɨn,

nɨ men agɨntɨghtɨ me aregh.

15 Kamaghɨra, nɨ amozir ekiam amadaghtɨ a izɨ men agɨraghtɨ me aregh.

Nɨ amɨnir ekiam amadaghtɨ, a izɨtɨ me atiating.

16 O Ikiavɨra Itir God,

Nɨ me damightɨ me okam nɨghnɨgh bar aghumsigh,

nɨ baghvɨra ikiam.

17 Nan ifongiam, nɨ me abɨraghtɨ me bar atiatingigh aghumsigh kamaghɨra ikɨ.

Nɨ aghumsɨzim me danigh, me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh.

18 Nɨ kamagh damightɨ me guizbangɨra ganigh fogh suam,

“Nɨ bar uabɨra nɨn ziam, Ikiavɨra Itir God.

Nɨrara Godɨn Bar Pɨn Itim,

egha nguazir oteviba bar dagh ativagha dar gari.”

84

Gumazim Godɨn Dɨpenim bar a gifonge

Kar Koran adarazir onger akam.

Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim gumazibav kemezɨ, me Getɨn nguibamɨn ingarizir gita inigha a gikararai.

1 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Nɨn dɨpenim a bar moghɨra dera.

2  *Nan navir averiamɨn, kɨ nɨn dɨpenimɨn, dughiabar zurara gumaziba uari akuvi naghɨn aven ikiasa.

Nan ifongiam kamakɨn, kɨ bar nɨn Dɨpenim gifonge.

Nɨ Godɨn angamɨra itim.

Kɨ uan mɨkarzim ko nɨghnɨzim sara, nɨ bagh bar akuegh, ighiabar amuam.

3 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Nɨ nan God ko nan atrivim.

Kuarazir muziariba nɨn ofa gamir dakozimɨn boroghɨra uari bagha mɨkonibar ingara,

ota uan nguzibar gari.

4 Nɨn Dɨpenimɨn aven itir darasi,

men naviba deragha bar akonge,

me zurara nɨn ziam fava ighiaba bati.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5  *Gumazamizir nɨn gavgavim iniasava amiba,

nɨ bagha Saionɨn Mɨghsɨamɨn mangasa ifongeziba,

me bar akongegh.

6 Me dɨpar atuir dɨpaba puvatɨzibar zui.

Danganir kamɨn ziam Temeriba Itir Danganir Zarim.

Me mozir dɨpaba danganir kamɨn dagh amizɨ da otifi.

Mɨzarazibar amoziba izima mozir dɨpar kaba izefi.

7  *Me tuavimɨn ghua nɨn gavgavim isa ghuavɨra ikia gavgafi.

Me mangɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn otivigh Godɨn gantɨ a ikiam.

Godɨn kam, a godba bar dar pɨn iti.

8 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

nɨ Jekopɨn God.

Nɨ nan azangsɨzim barakigh.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

9 O God, nɨ en atrivimɨn gan deragh a damu.

A uabɨ oramɨn mɨn e moga deravɨra e geghufi.

Nɨ uabɨ ua bagha a ginabazɨ, an atrivimɨn iti.

Nɨ deravɨram a damu.

10  *Kɨ aruer vamɨran nɨn dɨpenimɨn gumaziba uari akuvi naghɨn iti, a bar dera.

Aruer kam, a 1,000plan aruer kɨ nguibar igharazimɨn itibagh afira.

Kɨ uan Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn tughɨv ikiasa bar akonge.

Kɨ gumazir kurabar dɨpenibar ikian aghua.

11  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, an aruemɨn mɨn tuavim en akakagha, oramɨn mɨn e modi.

A en apangkuva egha ziar ekiam e ganɨdi.

A gumazir an damazimɨn deraziba,

a uan bizir aghuiba men anogorozir puvatɨ.

12 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim nɨn itiba,

me zurara bar akuegham.

85

Gumazim God, an adarazigh eghuvasa a me bagha God ko mɨgei

Kar Koran anabam, men ighiam.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ deragha uan nguazim gamigha,

Jekopɨn ovavir boriba ua men inizɨ me deragha,

faragha ikezɨ moghɨn iti.

2 Nɨ uan gumazamizibar arazir kurar me amiziba, nɨ da gɨn amada.

Nɨ men arazir kuraba batoghezɨ da ua itir puvatɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

3 Nɨ faragha men atara men anɨngazi.

Nɨ arazir kam, datɨrɨghɨn uam a gamir puvatɨ.

4 O God, nɨ en Akurvazir Gumazim.

E nɨn azangsɨsi, nɨ en ataran markɨ,

nɨ uam e inigh ua bagh izɨ.

5 Manmaghɨn ami, nɨ en atar kamaghɨra ikɨtɨ,

nɨn adarim gɨvaghan kogham o?

6  *Nɨ ua ikɨrɨmɨrir e itir kam damightɨ a igiamɨn otogh,

gavgavim e danɨngtɨ e tuivigh gavgavigham.

Eghtɨ e nɨn gumazamiziba, nɨ bagh bar akuegh nɨn ziam fam.

7 O Ikiavɨra Itir God, nɨ zurara bar en apangkuvir arazir kam en akagh,

en akuragh uam e inightɨ e deragh ikiam.

8 Kɨ uan kuarim atɨgh Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim Itim, an akam baragham.

E an gumazamiziba arazir kurar e amibar gɨn mangan kogh, uan navir averiabar aven a baghvɨra ikɨtɨ,

a mɨkɨmtɨ e navir amɨrizim ikiam.

9 Bar guizbangɨra, an akurvazim, an gumazamizir an ziam fava an atiatia an apengan itiba, bar men boroghɨra iti.

An angazangarim e gisiragha en akura,

a uabɨ e ko en nguazir kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

10 Dughiar kamɨn, gumazamiziba uarir apangkuvigh, guizɨn arazir aghuibar zurara uarir amuam.

Me Godɨn damazimɨn deragh ikɨ, navir amɨrizimɨn ikɨ, deragh uari ko dapiagh ikiam.

11 Gumazamiziba nguazimɨn ikɨ, bar guizbangɨra Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangɨ

nɨghnɨzir gavgavim an ikɨvɨra ikiam,

eghtɨ Godɨn uan Nguibamɨn Itim me damightɨ me an damazimɨn zuegham.

12 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God en akuragh bizir aghuiba isɨ e danɨngam.

Eghtɨ nguazir en azeniba itiba, dagher bar avɨriba dar aghungam.

13 Ikiavɨra Itir God, gumazamizibar amightɨ, me arazir an damazimɨn derazimɨn gɨn mangam.

Eghtɨ arazir kamra, God ua izamin tuavim atɨgham.

86

Gumazim God ko mɨkɨmtɨ God an akurvagham

Devit God ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨra uabɨn akurvaghamin gavgaviba puvatɨ.

Kamaghɨn, nɨ na baragh.

2 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikia, nɨn gɨn zui.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ ua nan akuragh na inightɨ, kɨ ovengan kogham.

3 O Ekiam, Kɨ dɨmagariba ko aruebar nɨn dei,

kamaghɨn, nɨ nan apangkufigh.

4 Ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazim.

Kɨ uan navir averiamɨn aven nɨ baghavɨra iti.

Kamaghɨn, nɨ na damightɨ nan navim bar akongegh.

5  *O Ekiam, nɨ bar dera,

egha gumazibar arazir kuraba gɨn amadi.

Egha nɨ ko mɨgeir gumazamiziba,

nɨ apangkuvir ekiam men ikia, men azangsɨziba barasi.

6 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan azangsɨzim deragh a baregh

nan akuragh.

7  *Kɨ fo, nɨ na baregh nan akurvagham.

Kamaghɨn, kɨ osɨmtɨzim itir dughiam, kɨ uabɨn akurvaghasa nɨn dei.

8  *O Ekiam, nɨ iti moghɨn ua godɨn tam itir puvatɨ.

Tav nɨ ingari moghɨn ingari puvatɨ.

9  *O Ekiam, ikɨzibar gumazamizir nɨ ingariziba bar izɨ,

nɨn ziar ekiam bagh teviba apɨrigh, nɨn ziam fam.

10  *Nɨ bar uabɨra mirakelɨn bar aghuibagh ami,

Nɨ uabɨra God.

11  *Ikiavɨra Itir God, arazir kɨ gɨn mangasa nɨ ifongeziba,

nɨ deravɨra dar nan sure damigh.

Eghtɨ kɨ darara nɨghnɨgh,

zurara dar gɨn mangɨ nɨn ziam fam.

12 O Ekiam, nan God, kɨ uan navimɨn aven nɨ mɨnabɨva,

nɨn ziar ekiam zurarama a fasa.

13 Nɨ zurara bar nan apangkufi.

Kamaghɨn, nɨ ua na inizɨ, kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ghuzir puvatɨ.

14 O God, akaba batozir gumazir maba datɨrɨghɨn iza na ko mɨsoghasa.

Gumazir kurar kaba nɨn akabar gɨn zuir puvatɨgha,

uari akuvagha na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa.

15 O Ekiam, apangkuvir arazim ko, akurvazir arazim bar nɨ gizɨvazɨ nɨ zuamɨrama atarir puvatɨ.

Nɨ bar en apangkuvigha, deravɨra uan akamɨn gɨn ghua egha nɨghnɨzim giraghɨrazir puvatɨ.

16 Nɨ uamategh na bagh izɨ egh nan apangkufigh.

Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nan amebam uaghan nɨn ingangarir amizim, a na bate.

Kamaghɨn, nɨ nan akuragh gavgavim na danɨng.

17 O Ikiavɨra Itir God, Nɨ bizitam damightɨ an otogh, nan akaghtɨ kɨ fogh suam, nɨ bar na gifonge.

Eghtɨ nan apaniba uaghan ganigh fogham, nɨ nan akuragha gavgavim na ganɨngi.

Kamaghɨn, me uan arazir kurar me amizir kam gɨnɨghnɨgh,

bar aghumsigham.

87

Me Jerusalem bagha bar akonge

Kar Koran ovavir boribar ighiam.

Godɨn ziam fer ighiam.

1 Ikiavɨra Itir God, uan Nguibam, uan mɨghsɨamɨn an ingari.

Kar Saionɨn Mɨghsɨam.

2 Israelɨn nguazimɨn itir nguibaba bar,

dar tongɨn, Ikiavɨra Itir God, Jerusalemra bar a gifonge.

3 Ia Godɨn Nguibamɨn aven itir gumazamiziba, ia deragh oragh,

God ghaze, nɨ nguibar bar aghuim.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 God ghaze, “Kɨ gumazamizir nan akam baragha an gɨn zuiba mengamin dughiamɨn,

kɨ uaghan Isipɨn kantrin gumazamiziba ko, Babilonɨn kantrin gumazamiziba ko, Filistian ikɨzim ko, Tairɨn nguibamɨn gumazamiziba ko, Itiopian kantrin gumazamiziba, kɨ uaghan bar me mengam.

Me uaghan Jerusalemɨn adarasi.

5 Kɨ kamaghɨn Jerusalem mɨkɨmam,

‘Kar gumazamiziba bar men nguibam.’ ”

Godɨn Bar Pɨn Itim, uabɨ Jerusalem asaragh, a damightɨ

a bar gavgavigham.

6 Ikiavɨra Itir God, uabɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar ziaba osirigh,

men ziaba isɨ Jerusalemɨn gumazamizibar ziaba sara me akuvagham.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

7 Jerusalemɨn itir gumazamiziba bar akuegh ighiaba bangam.

Me suam,

“O Jerusalem, bizir aghuir e itiba, nɨ bar dar mɨngarim.”

88

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Kar Koran ovavir boribar ighiam.

Esran ikɨzimɨn gumazir mam Heman, ighiar kam osiri. Gumazir onger akar kamɨn faragha zuim me mɨkemezɨ, me “Mahalat Leanotɨn,” tiarimɨn a bange.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1 O Ikiavɨra Itir God, nan God, nɨ nan akuragha ua na ini.

Kɨ uabɨn akurvaghasa aruebar nɨn diava,

dɨmagaribar nɨ ko mɨgei.

2 Nɨ kuarim atɨgh nan azangsɨziba baragh.

Egh deragh nan ararem baragh nan akuragh.

3 Osɨmtɨzir avɨriba na bativima,

kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn boroghɨn mangasava ami.

4 Gumazir maba ariaghiregha ghua mozir konimɨn mangasava amima,

kɨ uaghan men aven ikia, me ko zui.

Kɨ guizbangɨra gavgaviba nan puvatɨ.

5 Kɨ mati, me na ataghizɨ kɨ gumazir oveaghueziba ko men danganimɨn iti.

Kɨ mati, gumazim me a mɨsoghezɨ, an aremegha gumaziba ariaghira itir danganimɨn iti.

Kɨ mati, gumazir nɨ bar gɨn amadagha akurvazi puvatɨzibar mɨn iti.

6 Nɨ na isa mozir bar konir kam mɨkɨnizɨ,

kɨ mozir bar konir kamɨn danganir bar mɨtatangizimɨn iti.

7 Nɨn anɨngagharim bar na avara,

mati ongarir ekiam dɨpɨrigha na abɨrazɨ kɨ aven iraghu.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

8 Nɨ kamaghɨn amizɨ, nan namakaba ganigha nan atiatigha bar nan saghon iti.

Bizir kam na ikiagharɨghizɨ, kɨ azenan izan ibura.

9 Osɨmtɨzir kam nan iti, kɨ anetera ghuavti damaziba nan ikufi.

O Ikiavɨra Itir God, kɨ aruebar vaghvagha zurara nɨ ko mɨgei, nɨ nan akuragh.

10 Gumazir oveaghueziba, nɨ ti me bagha mirakelbagh ami, o?

Me ti ua dɨkavruegh nɨn ziam fam, o?

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

11 Gumazir ovegha mozim gireghav itiba, me ti nɨn apangkuvir arazimɨn uariv gei, o?

Me ti danganir bar kurar kamɨn kamaghɨn uariv gɨa ghaze, God mɨkemezɨ moghɨra e bagha deragha bizibagh amua, uan nɨghnɨzim gɨghavkɨrir pu.

Puvatɨ, me kamaghɨn mɨgeir puvatɨ.

12 Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibar mɨtater kamɨn itiba,

nɨ amir arazir kabar gari, o?

O me danganir bar mɨtater kurar kamɨn ikia, nɨn akurvazir arazimɨn gari, o?

13 O Ikiavɨra Itir God,

kɨ mɨzarazibar uabɨn akurvaghasa, zurara nɨ ko mɨgei.

14 O Ikiavɨra Itir God, nɨ manmaghsua akɨrim ragha na gasara?

Nɨ manmaghsua uan guam nan modo?

15 Kɨ uan igiamra ikia mɨzazir kamra isa iza datɨrɨghɨn atam areme.

Nɨ mɨzazir ekiam na gasezɨ, nan agharapaniba bar nan amɨra.

16 Nɨn anɨngagharir ekiam bar na avarazɨ,

nɨ na mɨsogha bar na gasɨghasɨki.

17 Nɨ kamaghɨn na gamizɨ, osɨmtɨziba arueba ko dɨmagariba sara bar na ekɨaru.

Mati aperiam otogha ghua nguazir oteviba bar da avara.

18 Nɨ nan roroar aghuiba ko namakabagh amizɨ, me bar na ataki.

Kɨ amɨnirbɨrimra a ko, ga roroamning gami.

89

Osɨmtɨzir mam Israelɨn kantrin aven otozɨ me onger akar kam gami

Esran ikɨzimɨn gumazir mam Etan, an onger akar kam osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara nɨn apangkuvimɨn gun, gumazamizibav kɨmɨva ongam.

Kɨ uan akamɨn, pamten gɨn otivamin boribav kɨm suam,

God mɨkemezɨ moghɨra, a zurara deraghavɨra e gami,

egha dughiatamɨn e ataghɨrazir puvatɨ.

2 Kɨ fo, nɨn apangkuvim a ikia mamaghɨra iti.

Nɨ zurara deraghavɨra e gamua dughiatamɨn e ataghɨrazir puvatɨzir arazir kam,

a bar ekevegha overiamɨn mɨn gavgavigha ikia mamaghɨra iti.

3 Nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ gumazir mam ginabagha a koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami.

Kɨ uan ingangarir gumazim Devit ko, Akar Gavgavim gamigha gɨfa.

4  *Kɨ kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨn adarazira zurara atrivibar otivam.

Nɨn adarazir aven atrivitam otogh,

ikɨ mamaghɨra ikiam.’ ”

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

5 Ikiavɨra Itir God, nɨn Nguibamɨn itir enselba nɨ amir mirakelba bagh, ighiaba bangɨ nɨn ziam fam.

Me gara fo, nɨ zurara deraghavɨra e gami, egha dughiatamɨn e ataghɨrazir puvatɨ,

egh me arazir kam gɨnɨghnɨgh uari akuv nɨn ziam fam.

6  *O Ikiavɨra Itir God, nɨn Nguibamɨn aven, tav nɨn mɨn itir puvatɨ.

Nɨn nguibamɨn enseltam nɨ ko magh ghuzir puvatɨ.

7 Nɨn Nguibamɨn enselbar gumazir dapaniba, me uari akuva bizibav gɨa nɨn atiatia nɨn apengan iti.

Enselɨn igharazir nɨ okarigha itiba, me uaghan atiatia nɨrarama apengan iti.

8 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Gumazitam bar gavgavigha nɨn mɨn itir puvatɨ.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ zurara deraghavɨra e gami,

egha dughiatamɨn e ataghɨrazir puvatɨ.

9 Nɨ ongarir ekiar gavgavim gativagha an gari.

A pamten dɨkavima, nɨ a gami a pura amɨragha irɨghav iti.

10 Nɨ Isip, asɨzir atiar ekiamɨn mɨn, an gavgavim abɨragha bar a gasɨghasɨki.

Nɨ uan gavgavir ekiar kamɨn, uan apaniba bar me abɨnizɨ me tintinibar are.

11  *Overiam ko nguazim, aning nɨna.

Nɨ nguazimɨn ingarizɨma biziba bar an iti.

12 Nɨ nguazim bar, an notɨn amadaghan ikegha ghua sautɨn amadaghan biziba vɨrara dar ingari.

Gumazamiziba nɨn ziam fe moghɨn,

Tabor ko Hermonɨn Mɨghsɨamning, nɨ bagha bar akuegha ighiam banga nɨn ziam fe.

13 Nɨ gavgavir bar ekiam iti.

Ezɨ nɨn gavgavir kam a bar ekefe.

14 Nɨ atrivimɨn ikia uan gumazamizibagh ativagha, men akurvagha deravɨra men gari.

Nɨn kotiar araziba da bar dera.

Nɨ gumazamiziba bar men apangkuvigha, zurara deraghavɨra me gami,

egha dughiatamɨn me ataghɨrazir puvatɨ.

15 O Ikiavɨra Itir God, gumazamizir ighiabagh amua nɨn ziam feba, me bar akongegh.

Nɨn angazangarim me gisirazɨ moghɨn, nɨ bar me gifuegha men boroghɨra iti.

16 Nɨ bar deravɨra me gamima,

me bar akuegha dɨmagariba ko aruebar nɨn ziam fa ighiabagh ami.

17 Nɨrara, nɨ gavgavim e ganɨdi, ezɨ e nɨ bagha bar akonge.

Nɨ bar deragha e gamua en akurvazima, e uan apaniba ko mɨsogha me abɨri.

18 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨ e geghuv en ganamin gumazim, oramɨn mɨn e ganɨngi.

Nɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim, nɨ arazir aghuimrama amuava, atrivim e ganɨngi.

God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Devit koma a gami

19 Nɨ fomɨra irebamɨn mɨn gari bizimɨn aven, uan ingangarir gumazir nɨ ifongezibav gɨa ghaze,

“Kɨ mɨdorozir gumazir bar aghuir mam amɨsevegha gɨfa.

Kɨ gumazamizibar tongɨn anemɨsevegha,

an atrivimɨn ikiasa kɨ atrivir dapanir asuam a garu.

20  *Kɨ uan ingangarir gumazim Devit, an apigha anemɨsevegha uan borem a ginge.

A ian atrivimɨn ikiam.

21 Nan gavgavim zurarama a ko ikɨ, mamaghɨra ikiam.

Nan gavgavim zurara a ko ikɨ gavgavighvɨra ikiam.

22 An apaniba a mɨsogh anebɨraghan kogham.

Gumazir kuraba anebɨraghtɨ, a irɨghan kogham.

23 Kɨ uabɨ an apaniba abɨnigh,

an aghuazibav sueghtɨ, me arɨmɨghiregham.

24 Nan apangkuvim a ko ikɨtɨ, kɨ zurara deraghvɨra a damu, egh dughiatamɨn aneteghan kogham.

Kɨ uan gavgavim a danightɨ a bar gavgavigham.

25 Kɨ Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriamɨn itir nguaziba bar a danɨng mangɨ, Yufretisɨn Faner dadarimɨn tugham.

Eghtɨ an adagh ativagh dar ganam.

26 A kamagh na mɨkɨm suam, Nɨ nan God nan afeziam.

Nɨ dagɨamɨn mɨn ikia na moga nan akurvasi.

27  *Kɨ David amɨsevezɨ a nan otarir ivariamɨn iti.

A nguazimɨn atriviba bar dagh afiragh,

men atrivir dapanimɨn ikiam.

28 Kɨ zurara an apangkuv an akurvagh mamaghɨra ikiam.

Kɨ a ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damightɨ,

a gavgavigh ikɨ mamaghɨra ikiam.

29 Dughiabar zurara an ovavir boribar aven, men gumazitam atrivimɨn ikiam.

Atrivir kaba me Israelia gativagh men gan

ikɨ mangɨtɨ, overiar kam gɨvagham.

30-32 “An ovavir boriba nan akam batuegh, bizir kɨ damuasa mɨkemezibar gɨn mangan koghɨva,

akɨrim ragh arazir kɨ ifongezibagh asaragh,

nan Akar Gavgavibar gɨn mangan koghtɨ,

kɨ men arazir kurar me amizir kam gɨnɨghnɨgh,

mɨzazir kuram me danɨngam.

33 Kɨ uan ingangarir gumazim Devit bar an apangkuvigh,

egh deraghvɨra uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ zurara deraghvɨra a damu egh dughiatamɨn aneteghan kogham.

34  *Kɨ uan Akar Gavgavir a ko dɨkɨrɨzir kam abɨghan kogh,

uan akatam uamategh a giraghan kogham.

35 “Kɨ Godɨn bar zuegha arazir aghuibara amim.

Kɨ uan ziamɨn akam akɨra ghaze,

Kɨ Devit gifaran kogham.

36 An ovavir boriba ikɨ mamaghɨra ikiam.

An adarazi gumazamizibagh ativagh men ganam,

mati aruem isiragha mamaghɨra iti.

37 Me iakɨnimɨn mɨn isiragh mamaghɨra ikɨ,

kamagh gumazamizibar akagham, nan akam a bar guizbangɨra.”

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

Etan orazi apaniba atrivim mɨsogha anebɨrazɨ, an a bagha azi

38 Nɨ datɨrɨghɨn uan atrivir nɨ ua baghavɨra inabazim,

nɨ an atara anetegha akɨrim ragha a gasara.

39 Nɨ a ko dɨkɨrɨzir akar gavgavir kam abigha gɨfa.

Nɨ an atrivir dapanir asuam isa nguazimɨn anekunizɨ a mɨze.

40 Nɨ an nguibar ekiamɨn dɨvaziba akaragharɨki,

ezɨ dɨpenir ekiaba bar ikufi.

41 Ezɨ gumazamizir anebɨgha aruiba an biziba okei.

An boroghɨn itir gumaziba dɨbovir akabar a mɨgei.

42 Nɨ an apanibagh amizɨ me anebɨragha,

bar akonge.

43 Nɨ an mɨdorozir gumazibagh amizɨ, me mɨsoghamin gavgaviba puvatɨ.

Ezɨ me a mɨsogha anebɨra.

44 Nɨ anebɨrazɨ a uam atrivimɨn itir puvatɨgha,

ua gumazamizibagh ativagha men garir puvatɨ.

45 Nɨ a gamizɨ a zuamɨra ghuri.

Egha aghumsɨzir dafam a ganɨngi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

Me uarir akurvaghasa God ko mɨgei

46 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dughiar ruarimɨn en modogh ikɨ kamaghɨra ikiam, o?

Nɨn anɨngagharim ti avimɨn mɨn isi kamaghɨra ikiam, o?

47 O Ikiavɨra Itir God, nɨ e ginɨrɨgh en ikɨrɨmɨrim otefegh.

Nɨ en ingarizɨ e iti, e ua bar moghɨrama ovegh pura gevegham.

48 Tinara angamɨra ikɨ kamaghɨra ikɨ, ovengan kogham?

Tinara uabɨn gavgavighvɨra ikɨ,

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangan kogham?

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

49 O Ekiam, nɨ en apangkuvighavɨra iti o?

Nɨ Devit ko dɨkɨrɨzir akar kam, manmaghɨram a damuam?

50 O Ekiam, nɨ na ginɨrɨgh, kɨ nɨn ingangarir gumazimɨn iti, gumaziba dɨbovir akabar na mɨgei.

Gumaziba bar moghɨra na dɨpova akar kurabar na mɨgei.

51 O Ikiavɨra Itir God, nɨ atrivimɨn ikiasa na ginabazɨ,

nan apaniba nan ingarava aka akar kurabar na mɨgei.

52 E zurara Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ kamaghɨra ikiam.

Bar guizbangɨra.

Akɨnafarir namba 4

90

(Onger Akaba 90--106)

Godɨn mɨgɨrɨgɨaba ko gumazimɨn mɨgɨrɨgɨaba

Kar Moses God ko mɨgeir onger akam. Moses a guizbangɨra God baghavɨra itir gumazim.

1  *O Ekiam, nɨ bar guizbangɨra en dɨpenir, e aven itimɨn mɨn itima,

en inazir afeziaba fomɨra nɨn aven ikia iza, datɨrɨghɨn e iti.

2  *Nɨ tɨghar mɨghsɨaba ko nguazir kamɨn ingaram, nɨ Godɨn ikia kamaghɨra iti.

Nɨ uaghan gɨn ikɨ kamaghɨra ikiam.

3 Nɨ nguazimɨn gumazamizibagh amima, me arɨmɨghira ua ghua nguazim gava.

Nɨ ghaze, “Ia nguazimɨn gumazamiziba, ia arɨmɨghirɨ ua nguazim gavagh.”

4  *Nɨn nɨghnɨzim 1,000plan azeniba, da mati aruer vamɨra.

Dughiar kam, boghɨnaron aruemɨn mɨn zuamɨra gɨfa.

Mati dɨmagarim dughiar otevimɨn ghua gɨfa.

5-6 Nɨ aperiamɨn mɨn otogha gumaziba inigha zuima, me bar ariaghiregha ireghav iti.

Me irebamɨn mɨn bar dughiar otevimɨn iti.

Me mati dadar moniba, aruem anadi me aghua ruari.

Ezɨ aruem uaghirima me mɨdɨa uaghiri.

7 Nɨ adarim en ikia, e gasɨghasɨsi.

Nɨ adarim en iti, ezɨ e bar nɨn atiatingi.

8 Nɨ en arazir kuraba bar adar gari.

En arazir kurar e mogava amiba, nɨ bar ada isa azenim garigha gɨfa.

9 Nɨn adarim, e nguazimɨn itir ikɨrɨmɨrir kamɨn dughiam otefe.

Bar guizbangɨra, e zuamɨra gɨvagham, mati e ghuariaba sue moghɨn ami.

10 E 70plan azenibar iti, e gavgavigh 80plan azenibar ikiam.

Azenir e itir kabar dughiaba,

e zurara ingangarir ekiabagh amua osɨmtɨzibarama ateri.

Azenir kaba zuamɨra geveghtɨ, e uaghan mangegham.

11 Tinara nɨn adarir ekiamɨn gavgavim gɨfo?

Nɨ atarima gumazamiziba nɨn atiati,

tinara men atiatir kam gɨfo?

12  *Nɨ deragh en sure damutɨ, e uan ikɨrɨmɨrimɨn dughiam gɨfogham, an otefe.

E fofozir aghuim ikɨva, dughiaba vaghvagh deraghvɨra bizibar amuam.

13 O Ikiavɨra Itir God, nɨn anɨngagharir kam ti dughiar ruarimɨn ikɨvɨra ikiam, o?

E nɨn ingangarir gumaziba, nɨ en apangkuv.

14 Nɨ zurarama en apangkufi.

Nɨn apangkuvir kam mɨzarazibar e gizɨvɨra ikɨ.

E dughiabar ikɨ zurara onger akabar amuva, naviba deragh ikiam.

15 Nɨ faragha azenir avɨribar osɨmtɨzim e ganɨngi.

Nɨ osɨmtɨzir e ganɨngizir kabar arueba mengegh, dar mɨrara datɨrɨghɨn e damightɨ e bar akuegham.

16 E nɨn ingangarir gumaziba, nɨ uan ingangarir gavgaviba en akagh.

Nɨ uaghan en ovavir boriba, nɨ uan ingangarir gavgavir aghuiba men akagh.

17  *O Ekiam, nɨ en God, e kamaghɨn ifonge, nɨ en apangkuvigh deraghvɨra e damu.

Bizir e amiba mar deraghvɨrama otiv.

Nɨ guizbangɨra bizir e amiba, nɨ gavgavim dar anɨngightɨ,

da gavgavigh mamaghɨra ikɨ.

91

God e geghuvir gumazim

1  *Gumazim, Godɨn Bar Pɨn Itim, deragh an gansɨ an a bagh mangɨtɨ,

God deragh an ganam.

A Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn boroghɨn ikɨtɨ,

God dughuazimɨn mɨn anevaragham.

2  *Gumazir kam Ikiavɨra Godɨn mɨkɨm suam,

“Nɨ nan dɨvazir gavgavimɨn mɨn itima,

kɨ nɨn aven uabɨ moga deravɨra iti.

Nɨ nan God.

Kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨrara iti.”

3  *Bar guizbangɨra, God bar deragh nɨ geghuv nɨn gantɨ,

Bizir kuratam azuazimɨn mɨn modogh ikɨ,

nɨn suiragh nɨ gasɨghasighan kogham.

Nɨ an dafarimɨn aven ikɨtɨ,

arɨmariar kuratam nɨ inightɨ,

nɨ aremeghan kogham.

4  *A tuarir amebam uan nguziba ave moghɨn,

uan avɨzimningɨn nɨ avaraghtɨ nɨ aven ikiam.

Kamaghɨra, nɨ Ikiavɨra Itir God, an apengan ikɨtɨ

a deravɨra nɨ modogh nɨ geghuv nɨn ganam.

A ifarir puvatɨ.

A zurara uan akar a mɨkemezibar gɨn mangɨ,

nɨn oramɨn mɨn ikɨ,

deravɨra nɨn ganam.

5  *Dɨmagaribar aruir duar kuraba, nɨ dar atiatingan markɨ.

Nɨ aruemɨn, bizir zuamɨra nɨ gasɨghasɨzi tamɨn atiatingan kogham.

6  *Nɨ arɨmariar ekiar dɨmangan nɨ bativamiba,

ko bizir kurar aruemɨn nɨ gasɨghasɨghamibar

atiatingan kogham.

7  *Gumazir 1,000pla nɨn boroghɨn arɨmɨghireghtɨ,

10,000pla nɨn agharir guvimɨn arɨghiregham, eghtɨ nɨ deragham.

Bizir kuratam nɨn boroghɨn izan kogham.

8  *Nɨ gantɨ arazir kurar gumaziba nɨ gamiba,

God uam ada ikarvagham.

9 Nɨ bizir kurabar atiatia Ikiavɨra Itir God bagha zui.

Godɨn Bar Pɨn Itim, a nɨn dɨvazimɨn mɨn ikia,

guizbangɨra nɨ geghuva nɨn gari.

10 Kamaghɨn, bizir kuratam nɨ bagh izan kogham.

Arɨmariar ekiatam nɨn dɨpenimɨn boroghɨn mangan kogham.

11  *Nɨ daruamin dughiabar,

Ikiavɨra Itir God, nɨ bagh uan enselba Akar Gavgavim me mɨkɨmtɨma,

me deraghvɨra nɨn ganam.

12  *Egh me uan dafaribar nɨ fueghtɨ,

nɨ uan dagarim dagɨatamɨn aneseghan kogham.

13  *Nɨ laionba ko, kuruziba ko, laionɨn igiaba ko,

kuruzir kurar ekiaba dɨkabɨnam.

14  *God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gumazir nan ziam gɨfogha na gifongegha nan poroziba,

kɨ ua me inigh,

deragh me geghuv men ganam.

15  *Eghtɨ me na ko mɨkɨmtɨ, kɨ me baragham.

Egh osɨmtɨzim me batoghtɨ kɨ me ko ikɨva,

ua me inigh ziar ekiam me danɨngam.

16 Egh kɨ men ikɨrɨmɨrim men ivezimɨn mɨn a damightɨ

a mangɨ ruaragham, egh kɨ uamategh me inigh me ko ikiam.

Egh kɨ ua me inigh

men Akurvazir Gumazimɨn ikiam.”

92

Godɨn ziam fer onger akam

Ighiar kam, a Godɨn ziam fer ighiam.
Me Sabatɨn dughiabar ighiar kam gami.

1 Ikiavɨra Itir God, nɨ Godɨn Bar Pɨn Itim,

arazir nɨ mɨnaba ighiabagh amua nɨn ziam fer kam, a dera.

2 Nɨ nan apangkuvir araziba, kɨ mɨzarazibar dar gun mɨkɨmam.

Kɨ dɨmagaribar zurara, nɨ deraghavɨra na gamir arazir kamɨn gun mɨkɨmam.

3 Kɨ gita ko kulele ko boam mɨsoghtɨ da ararer aghuim damu

nɨn ziam fam.

4 Kɨ nɨn ingangarir aghuim gɨnɨghnɨgha ighiam gamua bar akongezɨ,

nan navim dera.

5  *O Ikiavɨra Itir God, nɨn nɨghnɨzim bar ekevezɨ,

nɨ ingangarir bar ekiabagh ami.

6 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨgha onganiziba,

me bizir kabagh foghan kogham.

7 Gumazir kuraba dadabar mɨn zuamɨram otivam.

Eghtɨ gumazir arazir kurabagh amiba, me bizir avɨriba inigh deraghvɨra ikɨtɨ,

nɨ bar me gasɨghasigham.

8 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God,

nɨ uabɨ atrivimɨn ikɨ kamaghɨra ikɨ.

9 E fo, gumazir nɨn apanimɨn itiba me arɨmɨghiregham.

Gumazir arazir kurabagh amiba, nɨ me abɨnightɨ

me tintinibar arɨ mangam.

10 Nɨ na amɨsevegha gavgavir ekiam na ganɨngizɨ, kɨ bar akonge.

Gavgavir kam bulmakaun gavgavim ko magh ghu.

11 Kɨ uan apanibar gari me ikuvigha gɨfa,

ezɨ kɨ gumazir kurabar ararem barasi.

12  *Gumazir Godɨn damazimɨn deraziba, me deragh otivigham.

Me mati iruem dagher aghuiba bata,

egha uaghan Lebanonɨn kantrin itir sidan temer ekiabar mɨn aghungi.

13  *Me mati, temer me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn oparigha gɨvaziba.

Da en Godɨn Dɨpenimɨn aven aghua egha deragha gara iti.

14  *Da ghurizir dughiamɨn, dar dagheba ikiavɨra iti.

Dar dafaribagh arɨghavɨra itima, da gavgavigha mɨdir puvatɨ.

15 Da kamagh amua gumazamizibav gɨa ghaze,

“Ikiavɨra Itir God a bar guizbangɨra, a ifarir puvatɨ.

A dagɨamɨn mɨn itima, kɨ an aven modima a nan akurvasi.

Arazir kuratam an itir pu.

Bar puvatɨ.”

93

God atrivimɨn iti

1a Ikiavɨra Itir God, an atrivimɨn ikia,

ziar bar ekiam ikia, gavgavir ekiam iti.

1b A nguazir kam gamizɨ,

a uan danganimra ikia

bar gavgavigha kamaghɨra iti.

2  *O Ikiavɨra Itir God, biziba tɨghar otivam,

nɨ fomɨra ikia kamaghɨra iti.

Nɨ atrivimɨn ikia zurara ikia kamaghɨra iti.

3 Ikiavɨra Itir God, ongarir konim mɨghɨgha nɨga,

bar pamten dɨpɨra tɨngazi.

4 O Ikiavɨra Itir God, nɨn gavgavir ekiamɨn,

nɨn Nguibamɨn itir biziba, nɨ bar dagh ativagha dar gari.

Ongarim dɨpɨra nɨdir nɨgɨnim, a sufi.

Nɨn gavgavim a gafiragha bar ekefe.

5  *Ikiavɨra Itir God, nɨn Akar Gavgaviba ikɨ kamaghɨra ikiam.

Nɨn Dɨpenim zurara zuegh kamaghɨra ikiam.

Bar guizbangɨra!

94

God gumazamiziba tuisɨgh, gumazamizir kuraba abɨnigh, gumazamizir aghuibar akuragham

1  *Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazamizir kurabar araziba ikarvazir God.

Nɨ datɨrɨghɨn uan anɨngagharim men akagh.

2 Nɨ gumazamizibar amightɨ me nɨn kotiamɨn tuivam.

Nɨ datɨrɨghɨn gumazir akaba batozibar arazim ikarvagh,

ivezir kuram me danɨng.

3  *O Ikiavɨra Itir God, dughiaba manmaghɨn ikiavɨra iti,

ezɨ gumazamizir kurar kaba uan arazir kuraba bagha bar akonge?

4 Gumazamizir kuraba akaba batogha, uan arazir kuraba bagha bar akonge.

Me amir arazir kaba bagha uarira uari fe.

5 O Ikiavɨra Itir God,

me osɨmtɨziba nɨn gumazamizibagh arɨgha me abɨri.

6 Me paba ariaghirezir amiziba ko,

borir afeziaba ariaghireziba ko,

Kantrin Igharazibar Gumazamizir en nguazimɨn itibav sozima,

me ariaghire.

7 Me ghaze,

“Ikiavɨra Itir God en garir puvatɨ.

E amir bizir kaba, Jekopɨn God mɨghɨgha dagh nɨghnɨzir puvatɨgha

dar garir puvatɨ.”

8 Ia gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba,

ia oregh deragh fogh.

Ia bar gumazir onganiba,

ia manadɨzoghɨn fofozitam ikiam?

9  *God en kuaribar ingari.

God oragham ti, o puvatɨgham?

God en damazibar ingari.

God uabɨ ganam ti, o puvatɨgham?

10  *A uabɨ kantriba bar dar gumazamizibagh ativagha

men gara men sure gami.

A me akɨram o, puvatɨgham?

11  *Ikiavɨra Itir God, a bar gumazamizibar nɨghnɨzibagh fo.

Bizir me damuasa nɨghnɨziba, an a dagh fogha gɨfa.

Da mɨgharimɨn mɨn zuamɨra mangɨgh, otivan kogham.

12  *O Ikiavɨra Itir God,

nɨ uan Akar Gavgavimɨn gumazitamɨn sure damightɨ,

gumazir kam bar akuegham.

13 Nɨ kamaghɨn damigh avughsazim a danigham.

Eghtɨ osɨmtɨziba a bativan kogh mangɨ,

gumazamizir kuraba arɨmɨghiregh mozimɨn magɨregham.

14  *Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba ateghan kogham.

An akɨrim ragh me gasaraghan kogham.

15 Gɨn, gumazamiziba kotɨn dughiamɨn guizbangɨra mɨkɨmam.

Eghtɨ gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba,

me kotiamɨn mɨgɨrɨgɨar aghuibar gɨn mangam.

16 Tinara nan akuragha gumazamizir kuraba dɨkabɨra?

Tinara nan akuragha

arazir kurabagh ami da otivir gumazamiziba batoke?

17 God zuamɨra nan akurazir puvatɨzɨ,

kɨ ti fomɨra matmatiam giraghughai.

18  *Kɨ kamagh nɨghnɨgha ghaze,

“Nan dagarim apɨghsighizɨ, kɨ datɨrɨghɨn irɨgham.”

Puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God bar nan apangkuvigha nan suirazɨ,

kɨ arazir kuramɨn irɨzir puvatɨ.

19 Kɨ bizir avɨribagh nɨghnɨgha nan navim osemezir dughiamɨn,

nɨ nan navim gamizɨ

a bar akongegha amɨragha iti.

20 Gumazamizir kurar kaba, gumazamiziba arazir kurabar amuasa, me bagha akar gavgaviba akɨri.

Nɨ gumazir kamaghɨn amiba ko ingarir puvatɨ.

21 Me uari akuva gumazir aghuibav soghtɨ me arɨmɨghirasa akabav sosi.

Me gumazir arazir kurabagh amir puvatɨziba, pura me isa kotiabar arɨgh,

me mɨsoghtɨ me arɨmɨghirasa.

22  *Ikiavɨra Itir God, a nan akurvaghasa bar gavgafi.

Nan God dagɨamɨn mɨn iti,

ezɨ kɨ an aven modima, a nan akurvasi.

23 Apaniba arazir kurar bar avɨribagh ami,

ezɨ a men arazir kurar kaba ikarvagham.

Ikiavɨra Itir God, en God, a men arazir kurabagh nɨghnɨgh,

me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiregham.

95

Ia izɨ, e Godɨn ziam fam

1 Ia izɨ, e ighiaba bangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

A en dagɨamɨn mɨn ikia e moga en akurvasi,

e a gɨnɨghnɨgh onger akabar amuam.

2 E an boroghɨra mangɨ a mɨnabɨva,

pamten dɨm ighiabar amu

an ziam fɨ bar akuegham.

3 E fo, Ikiavɨra Itir God, a Godɨn Bar Gavgaviba Itim.

An atrivir gavgaviba bar itim,

egha godɨn ifavariba bar dagh afira.

4 A nguazimɨn aven itir danganir koniba, ko mɨghsɨar bar pɨn itiba,

a bar dagh atifa.

5 A uabɨ ongarim ko nguazimɨn ingari,

ezɨ aning uaghan an bizimningra.

6 Ikiavɨra Itir God en ingari.

Ia izɨ, e an boroghɨn mangɨ dapaniba avigh,

teviba apɨrigh uari a danigh an ziam fam.

7  ***A uabɨra en God.

E an gumazamiziba,

E sipsipbar mɨn amima

a uabɨ e geghuva deragha en gari.

Ia bar deragh an akam barakigh!

8  **God kamagh ia mɨgɨa ghaze,

“Ian inazir afeziaba fomɨra gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia,

Meriban danganimɨn otogha, nan akam batoke.

Me gɨn Masan danganimɨn ikia, uam akam batoke.

Ia me amizir arazir kamɨn gɨn mangɨ uan navibar kuman markɨ.

9 Me guizbangɨra nan ingangarir gavgavibar gani.

Egha nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨgha,

nan gavgavim tuisɨgh fofoghasa nan azai.

10 Gumazamizir kabar naviba bar saghon ikia nan gɨn zuir puvatɨ.

Tuavir kɨ me bagh atɨzim, me zurara a gitavɨrasi.

Kamaghɨn, kɨ 40plan azenibar gumazamizir kabar anɨngaghe.

11  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ anɨngaghegha

kamaghɨn me mɨgɨa ghaze,

‘Me nan aghuvsazir danganimɨn aven mangɨghan kogham.

Bar puvatɨ!’ ”

96

God nguazimɨn gumazamiziba bar me gativagha men gari

1 Ia bar moghɨra onger akar igiatam, Ikiavɨra Itir God bagh a bangɨ.

Ia nguazimɨn gumazamiziba bar, a bagh ighiabar amu.

2 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ, a bagh onger akabar amu.

Dughiabar zurara ia an gun uariv mɨkɨm suam,

Ikiavɨra Itir God zurara en akurvasi.

3 Ia, an gavgavim ko ingangarir aghuir an amibar

gun kantriba bar dar gumazamizibav kɨm.

4 Ikiavɨra Itir God a bar faraghavɨra ikia bar gavgafi.

Ezɨ e an ziam fɨ mangɨvɨra ikiam.

Aseba bar, me Ikiavɨra Itir Godɨn mɨn itir puvatɨ.

E an apengara ikɨva an atiatingam.

5 Nguazimɨn itir gumazamizibar aseba,

da pura ifavarir godba.

Ikiavɨra Itir God, an overiamɨn ingari.

6 Ikiavɨra Itir God, atrivimɨn ikia ziar ekiam ikia,

egha uan Dɨpenimɨn iti.

A bizir aghuiba ko gavgavimɨn mɨngarim.

7  *Ia nguazimɨn itir ikɨzibar gumazamiziba bar,

ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam ko gavgavim bagh, bar akongegh.

8 Ikiavɨra Itir God, a bar faraghavɨra itima,

ia an ziar ekiam fɨ.

Ia ofaba inigh an Dɨpenimɨn mangɨ.

9  *Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba, da bar deragha bar zue, arazir kaba mati an kurkazir aghuim.

Ia gumazamiziba bar moghɨra an arazir kabagh nɨghnɨgh an ziam fɨ.*

Ia nguazimɨn gumazamiziba, an atiating egh akong.

10  *Ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨ mɨkɨm suam,

“Ikiavɨra Itir God, an atrivimɨn iti.

A nguazimɨn ingarigha a gamizɨ a gavgavigh ikɨ mamaghɨra ikɨva sɨvaghsɨvaghan kogham.

Ikiavɨra Itir God, gɨn uan kotɨn arazir aghuimɨn gɨn mangɨva,

gumazamizibar araziba bar da tuisɨgham.”

11 Nguazim ko overiam, gua bar akongegh,

ongarim, nɨ bar akuegh egh nɨgɨnir dafam damu.

Ia ongarimɨn aven itir biziba,

ia uaghan bar akongegh.

12  *Ia azeniba, ko azenibar aghuir biziba,

ia bar moghɨra bar akongegh.

Ia ruaribar temeba,

ia uaghan ighiabar amu bar akongegh.

13 Ia bar moghɨra izɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ighiam damu.

A izɨ nguazimɨn gumazamiziba bar me gativagh men ganam.

Ikiavɨra Itir God, uan arazir aghuimɨn gɨn mangɨ, gumazamiziba bar me gativagh,

uan guizɨn akamɨn men araziba tuisɨgham.

97

God an atrivir bar ekiam

1 Ikiavɨra Itir God, an atrivimɨn iti.

Nguazimɨn itir gumazamiziba, ia bar akueghtɨ,

arighatɨzibar itir gumazamiziba,

ia dɨmɨva bar akongegh.

2 Overiar mɨgharir pɨziba an okarizɨ,

an arazir aghuimɨn gumazamizibagh ativagha men gari.

3 Apanir a gasɨghasɨghasava amiba, avim an faragha ghua

men isia me gasɨghasɨki.

4 An onɨmaribar angazangaribagh ami,

da nguazimɨn taghtazima,

nguazim nɨghava agoi.

5 Ikiavɨra Itir God, a nguazir kamɨn God.

A izima, mɨghsɨaba pura amera uaghira dɨpabar mɨn otifi.

6 Overiam uabɨ, kamaghɨn akam akura ghaze,

“God arazir aghuibaram ami.”

Ezɨ gumazamiziba bar an angazangarim ko gavgavimɨn gari.

7  *Gumazamizir marvir guabar ziaba feba bar aghumsɨki.

Aseba teviba apɨrigh Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

8 Saionɨn nguibamɨn itir gumazamiziba, bizir kam barasi.

Judan nguibabar itir gumazamiziba, nɨn kotiar arazir aghuir kam bagh

bar akuegh, men naviba deragham.

9  *O Ikiavɨra Itir God, Nɨ Godɨn Bar Pɨn Itim,

nɨ nguazimɨn gumazamiziba bar me gativagha men gari.

Nɨ ziar ekiam ikia, bar asebagh afira.

10 Arazir kurabar aghuazir gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God bar me gifonge.

Gumazamizir a baghavɨra itiba, a men apaniba da ua me inigha,

me geghuva deragha men gari.

11 God angazangarim isa gumazamizir aghuibagh anɨga,

me gamizɨ men naviba bar akonge.

12 Gumazamizir aghuiba, ia bizir Ikiavɨra Itir God amiba bagh, bar akongegh.

Ia bizir kabagh nɨghnɨgh a mɨnabagh.

Ia an ziar zuezir aghuim gɨnɨghnɨgh,

a pɨrafɨ.

98

God gumazamiziba bar men Atrivim

Kar Godɨn ziam fer onger akam.

1  *Ia onger akar igiatam Ikiavɨra Itir God bagh, a bangɨ.

A uan agharimɨn bizir aghuir igharagha garibagh ami.

A uan gavgavir ekiamɨn amodoghɨn,

mɨdorozir kam gamua apaniba abɨra.

2 Ikiavɨra Itir God, apaniba ko mɨsogha

me abɨrazir bizimɨn gun mɨkeme,

a uan akurvazir arazim isa

gumazamizibar akazɨ me bar an gari.

3  *A Israelian apangkuvigha

men akuraghasa dɨkɨrɨzir akar kam gɨnɨghnɨghavɨra ikia,

me ataghizir puvatɨ.

Kantribar gumazamiziba Godɨn gari,

an apaniba ko mɨsogha me abɨragha, uam e ini.

4 Nguazimɨn gumazamiziba, ia Ikiavɨra Itir God bagh bar akongezir ighiabar amu.

Ia onger akaba pamten dar amuva bar akuegh an ziam fɨ.

5 Ia gitabav sogh, Ikiavɨra Itir God bagh ighiabar amu.

Ia boabav soghtɨ, dar arareba bar deragh.

6 Ia sɨghaba ko itabagh iviva,

pamten dɨmɨva Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ,

a en atrivim.

7 Nɨ ongarim, nɨ ko nɨn itir osiriba, ko bizir nɨn aven itiba,

ia bar pamten dɨm mɨkɨm.

Nɨ nguazim, nɨ ko nɨn itir gumazamiziba ko bizir nɨn itiba,

ia bar onger akabar amu.

8 Ia faner ekiaba, ia dafaribav sogh.

Ia mɨghsɨaba, ia ighiabar amuva bar akongegh.

9 Ikiavɨra Itir God izɨ nguazim gativagh an ganam.

An atrivimɨn ikɨ, guizɨn arazimɨn gumazamizibar araziba tuisɨgham.

Kamaghɨn amizɨ, ia a bagh bar akuegh onger akabar amu.

99

God an atrivir bar ekiam

1  *Ikiavɨra Itir God, an atrivimɨn iti.

Kamaghɨn gumazamiziba an atiatiava agoi.

A uan atrivir dabirabim enselɨn bar gavgavibar torimɨn a gapera,

kamaghɨn amizɨ, nguazim agoi.

2 Saionɨn nguibamɨn aven,

Ikiavɨra Itir God bar ziar ekiam ikia,

gumazamizibagh ativagha men gari.

3 Gumazamiziba bar anarɨra nɨghnɨgh,

ana atrivim, egha gavgavim ko ziar ekiam itima, an ziam bar zue.

Me an ziar ekiam fɨ.

4 Atrivir gavgavim, nɨ arazir aghuiba bagha ifonge.

Nɨ arazir aghuimra Israelia e gamizɨ e an gɨn zui.

Nɨ e gamizɨ,

e kotɨn aven deragha gumazamizibar araziba tuisɨsi.

5 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ, a en God.

An arazir aghuiba, ko an damazimɨn zuezir arazibara amir God.

Kamaghɨn, ia an boroghɨn mangɨ teviba apɨrigh,

an ziam fɨ.

6 Moses ko Aron, aning Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazimningɨn iti.

Samuel uaghan God ko mɨgeir gumazir mam.

Me bar Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima,

a me baragha me ikarvasi.

7  *God ghuariar ruarir ekiamɨn tongɨn ikia,

Akar Gavgaviba ko arazir a ifongeziba me ganɨngizɨ,

me dar gɨn zui.

8  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ en God, nɨ uan gumazamizibar azangsɨziba barasi.

Nɨ men arazir kuraba ikarvagha mɨzazim me gasi.

Nɨ uabɨ men akazɨ me fogha ghaze,

nɨ Godɨn men arazir kuraba gɨn amadim.

9 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam,

a en God, e an mɨghsɨamɨn an ziam fam.

Ikiavɨra Itir God, a en God,

a Godɨn arazir aghuibaram amim.

100

God mɨnabir ighiam

1 Ia nguazimɨn itir gumazamiziba bar,

ia Ikiavɨra Itir God bagh pamtem dɨmɨva,

bar akongegh an ziam fɨ.

2 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim damu

an ziam fɨ bar akongegh.

Ia an boroghɨn izɨva

bar akongezir ighiaba bangɨ.

3  *Ia kamaghɨn fogh,

Ikiavɨra Itir God a guizbangɨra God.

A uabɨ en ingarizɨma e an adarazira.

E an gumazamiziba,

egha an sipsipbar mɨn iti.

4 E an Dɨpenimɨn aven mangɨ

an ziam fɨva a mɨnamam.

E a mɨnabagh

an ziar ekiam bar a pɨrafam.

5  *E fo, Ikiavɨra Itir God arazir aghuibaram amua,

egha zurara bar en apangkuvighavɨra iti.

A damuasa mɨkemegha gɨvazir biziba,

a zurara dagh amua kamaghɨra iti.

101

Atrivimɨn akar dɨkɨrɨzim

Devit ighiar kam osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God,

kɨ arazir aghuim ko apangkuvir arazim gɨnɨghnɨghɨva ighiam bangam.

Bar guizbangɨra, kɨ nɨ baghvɨra ighiar kam bangam.

2 Kɨ nɨn damazimɨn deraghvɨra tuavir aghuimra mangɨtɨ

gumazitam nan gan akatam na gasan kogham.

O God, nɨ manadɨzoghɨn izɨ nan akuragham?

Guizbangɨra, kɨ uan dɨpenimɨn aven ikɨ gumazamizibagh ativagh men ganɨva,

uan navir averiamɨn aven deraghvɨra nɨghnɨgh biziba bar dar amuam.

3  *Egh kɨ iti naghɨn, arazir kuratam bar ikian kogham.

Gumazamizir akɨrim ragha nɨ gasiba kɨ men aghua.

Kɨ me ko daruan kogham.

4 Kɨ ifavarir arazimɨn gɨn mangan kogham.

Egha kɨ arazir kurabagh nɨghnɨghan aghua.

5  *Gumazamizir moga gɨrakɨrangɨn igharaz daraziv geiba,

kɨ bar me gasɨghasɨgham.

Egh kɨ gumazamizir ifaghata uari uan ziaba feba ateghtɨ

me ikian kogham.

6  *Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiavɨra itiba, kɨ me gifonge.

Merara na ko nan dɨpenimɨn ikiam.

Eghtɨ gumazamizir Godɨn damazimɨn deravɨra tuavir aghuimɨn zuiba,

merara nan ingangaribar amuam.

7  *Eghtɨ gumazir akar ifavaribagh amitam nan dɨpenimɨn aven ikian kogham.

Gumazamizir ifariba na ko ikian kogham. Bar puvatɨgham.

8 Eghtɨ dughiaba vaghvagh,

en kantrin aven itir gumazamizir kuraba, kɨ me asɨghasɨgham.

Egh gumazamizir arazir kurabagh amiba, kɨ me batueghtɨ,

me ua Ikiavɨra Itir Godɨn nguibar ekiamɨn ikian kogham.

102

Gumazim osɨmtɨzim ikia God ko mɨgei

1 O Ikiavɨra Itir God,

kɨ uabɨn akurvaghasa nɨn dei,

nɨ nan dɨmdiam barakigh.

2 Kɨ osɨmtɨzim ikɨtɨ,

nɨ nan modogh akɨrim ragh na gasan markɨ.

Kɨ nɨn dɨmamin dughiam,

nɨ zuamɨra na ikaragh nan akuragh!

3 Guizbangɨra, nan ikɨrɨmɨrim mɨgharimɨn mɨn dughiar otevimɨn ikegha ua ghugha gɨfa.

Ezɨ nan mɨkarzim mati avir ekiam nan isi moghɨn puvɨra nan fei.

4 Ezɨ nan navir averiam mati, me dadar mɨdiaribar mɨn,

na dɨkaragha na abɨrazɨ, kɨ iraghu.

Ezɨ kɨ bar osemegha daghebar aghuagha

damasa nɨghnɨzir puvatɨ.

5 Kɨ mɨzazim baragha pamten arai.

Ezɨ nan mɨkarzim ikuvizɨ, kɨ agharim gura.

6 Kɨ kuarazir bagabar mɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn uabɨra iti.

Egha kuarazir mɨghɨamɨn mɨn danganir kurar gumaziba ikian aghuazibar iti.

7 Kɨ mɨsiamɨn akuima, nan damazimning kuiaghirɨghavɨra iti.

Kɨ uabɨn apangkufi. Kɨ kuarazir dɨpenir siriabagh apiavtimɨn mɨn uabɨra iti.

8 Ezɨ dughiabar zurara, nan apaniba mɨgɨrɨgɨabagh amua na dɨpova na gasɨghasɨsi.

Egha me gumazamizir igharazibagh asɨghasɨghasa nan ziam dɨbora ghaze,

osɨmtɨzir kɨ inizibar mɨn me uaghan da iniam.

9-10 Nɨ adarir ekiam ko anɨngagharim nan iti,

egha nɨ na inigha mati gumazamiziba bizir mɨzɨrɨziba makurir danganimɨn da makuri moghɨn nɨ na makuni.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar osemegha dagheba api moghɨn api moghɨn, avir sirim api

ezɨ nan damazimningɨn teriba dɨpamɨn mɨn itarim girima, kɨ anepi.

11 Nan ikɨrɨmɨrimɨn dughiam mati nedazim zuamɨra ghua guaratɨzimɨn gɨfa.

Ezɨ kɨ angamɨra itir ikɨrɨmɨrimɨn dughiam bar otefe.

Kɨ mati dadam aghua ghua mɨsigha gɨfa.

12 O Ikiavɨra Itir God, nɨrara gumazamizibagh ativagh men ganvɨra ikiam.

Eghtɨ gumazamizir gɨn otivamiba nɨn ziar ekiam gɨfogham.

13 Eghtɨ nɨ dɨkavigh izɨ Saionɨn nguibamɨn apangkuvigham.

Ezɨ datɨrɨghɨn dughiar apangkuvamim oto.

Nɨ datɨrɨghɨn an uabɨn torogh, egh an akurvagham.

14 Saionɨn nguibam ikufi.

Ezɨ nɨn ingangarir gumazamiziba bar a gifonge.

A datɨrɨghɨn ikuvigha mati nguazir mɨnemniamɨn otozɨ,

me bar an apangkufi.

15 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam ko gavgavimɨn atiating,

an apengan ikiam.

Eghtɨ nguazimɨn atriviba an gavgavim ko angazangarir gavgavimɨn atiatingam.

16 Ikiavɨra Itir God, gɨn ua Saionɨn nguibamɨn ingarigh,

egh uan gavgavim ko angazangarim sara gumazamizibar akagham.

17 Egh a uan gumazamizir fomɨra pura taghiziba, a men azangsɨziba baragham.

Egh men azangsɨzibar aghuaghan kogham.

18 Bizir Ikiavɨra Itir God amir kam, tav akɨnafarimɨn an osirigh,

eghtɨ en ovavir borir gɨn otivamiba a gɨfogh, egh uaghan an ziam fam.

19 Gumazir osiramin kam kamaghɨn osiram:

“Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn ikia,

egha nguazir kamɨn vangɨnan gari.

20 A gara orazi,

kalabuziar gumazamiziba uan osɨmtɨziba aterava arai.

A gari, me marazi isa kotiam garɨgha egha ghaze, me arɨghregham.

God men akuraghasa ifonge,

eghtɨ me fɨrighregh, egh ovengan kogham.”

21-22 Kamaghɨn amizɨ, ikɨzir avɨribar gumazamiziba ko kantribar gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨsɨ,

uari akuvagh Saionɨn nguibamɨn ikɨva, an ziam pɨrafam.

Guizbangɨra, me Jerusalemɨn nguibamɨn ikɨva ziar ekiam a danɨngam.

23 Guizbangɨra, kɨ igiamra itima, God nan gavgavim gasɨghasɨki.

Egha na gamizɨ, nan ikɨrɨmɨrimɨn dughiam otefe.

24  *Kamaghɨn, kɨ ghaze, O nan God, nɨ ikia mamaghɨra iti.

Kɨ igiamɨn ikiavɨra iti, kɨ ghurizir puvatɨ.

Nɨ datɨrɨghɨn na inigh mangan markɨ.

25  *Nɨ bar faraghavɨra nguazir kamɨn ingari,

ezɨ a gavgavigha ikiavɨra iti.

Nɨ uan dafarimningɨn,

overiam ko bizir pɨn itibar ingari.

26 Overiam ko nguazim bar ikuvigh gɨvagham,

eghtɨ nɨ zurara ikiam.

Guizbangɨra, aning bar ikuvigham,

mati inim ghurigha bar bɨaghire.

Nɨ aning damightɨ aning gɨvagham,

mati gumazim korotiar ghurim suegha a makuni.

Eghtɨ aning bar gɨvagh

ua ikian kogham.

27  *Ezɨ nɨ ikia kamaghɨra iti, egha gevir puvatɨ.

Eghtɨ nɨn azeniba gɨvaghan kogham.

28 E nɨn ingangarir gumazamiziba.

Nɨ deraghvɨra en boribar gantɨ,

me deraghvɨra ikiam.

Egh nɨ men ovavir borir gɨn otivamibar akuraghtɨ,

me deraghvɨra ikiam.

103

God bar en apangkuvigha bar e gifonge

Devit ighiar kam osiri.

1 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Kɨ uan duam ko, navir averiam ko, namnam sara

Ikiavɨra Itir Godɨn ziar aghuim pɨrafam!

2 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨva,

bizir aghuir a na gamiba da bakɨnɨghnighan kogham.

3  *A nan arazir kuraba bar da gɨn amaga,

nan arɨmariabagh amizɨ,

da ua dera.

4  *A nan akuragha ua na inizɨ,

kɨ ovengezir puvatɨ.

A bar na gifongegha nan apangkufi.

5  *Kɨ nguazimɨn itir dughiamɨn,

God bar nan deragha bizir bar aghuir avɨribar na ganɨdi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir igiamɨn mɨn gavgavigha,

kuarazir bagamɨn mɨn igiamra iti.

6 Ikiavɨra Itir God ingangarir aghuim gumazamizibar akurvaghasava a gami.

Men marazi faragha gumazir arazir kurabagh amibar apengan ikia gavgaviba puvatɨ.

Ezɨ a bar men akuragha deragha me gamizɨ me deravɨra iti.

7 Bar fomɨra, a uan araziba isa Mosesɨn aka.

Egha Israelia, a ingangarir gavgavir kaba men tongɨn dagh amizɨ me dar gani.

8  *Ikiavɨra Itir God en kuarkuva

an apangkuvim en iti.

A bar en apangkuvigha

zuamɨram en atarir puvatɨ.

9 An atara ghuavɨra itir puvatɨ.

An atara egha adarimɨn suirazɨ,

a dughiar ruarimɨn itir puvatɨ.

10  *E arazir kurar bar avɨribagh ami,

ezɨ an en arazir kuraba ikarvagh e danɨngamin bizim,

an a gamir puvatɨ.

11  *Gumazamizir an atiatia an apengan itiba,

a bar men apangkufi.

A men apangkuvir ababanim,

a bar ekefe,

mati an overiamɨn pɨn ikegha

izaghira nguazimɨn tu.

12  *E fo, aruem anadi naghɨn ikegha ghua aruem uaghiri naghɨn,

kar tizir bar ruarim.

Kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God en arazir kuraba batoghezɨ,

da bar en saghon mar iti.

13  *E fo, afeziaba uan boribar apangkuvi moghɨra,

Ikiavɨra Itir God uan gumazamizir an atiatia

an apengan itibar apangkufi.

14  *A kamaghɨn fogha gɨfa, a uabɨ nguazim inigha en ingarizɨ,

e mati pura nguazir mɨnemniaba.

15  *E gumazamiziba, en angamɨra itir ikɨrɨmɨrim grazibar mɨn,

dughiar ruarimɨn itir puvatɨ.

E dughiar bar otevimra

ruarimɨn akɨmarimɨn mɨn ikegha ariaghiri.

16 Ezɨ amɨnim akɨmarir kam giverazɨ a irɨzɨ,

gumazamiziba uam an garir puvatɨ.

17  *Ezɨ gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia an atiatiba,

a zurazurara men apangkufi.

Egh men ovavir borir gɨn otivamiba,

a uaghan deragh me damuvɨra ikiam.

18 Gumazamizir kaba, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn zui,

egha an Akar Gavgaviba barasi.

19 Ikiavɨra Itir God, uan Nguibamɨn ikia

uan atrivir dabirabim gaperaghav ikia,

bizibagh ativagha bar adar gari.

20 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn mɨdorozir enselba,

ia gavgaviba iti.

Ia kuariba arigha an akaba baragha dar gɨn zui.

Ia an ziam fam.

21 Ia Godɨn Nguibamɨn itir mɨdorozir enselba,

ia an ingangarir enselɨn an ifongiamɨn gɨn zuiba,

ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

22 Ia danganiba bar dar itir biziba,

a ian ingarigha ia gativagha ian gari,

ia bar moghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Eghtɨ kɨ uabɨ uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

104

Ikiavɨra Itir God biziba bar
dar ingari, ezɨ e an ziam fam

1 Kɨ uan navir averiamɨn

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

O Ikiavɨra Itir God, nan God, nɨ bar pɨn iti.

Nɨn ziam bar pɨn ikia

egha nɨ atrivir bar ekiam.

2  *Angazangarim nɨ avara, mati gumazim inim avara.

Nɨ overiam atɨzɨma mɨkoveziba bar iti,

mati gumazim purirpenim asaragha benimɨn a ikezɨma a iti.

3  *Nɨ uan dɨpenim dɨpar pɨn itibagh isɨn an ingari.

Ezɨ overiamɨn mɨghariba, da mati nɨn karis,

ezɨ amɨnim nɨ atera zui.

4  *Nɨ amɨnim amadima, a nɨn akaba atera zui.

Ezɨ nɨ overiamɨn onɨmariba ko avir mɨzariaba dagh amima,

da nɨn ingangarir gumazibar iti.

5 Nɨ fomɨra nguazir kam atɨzɨ,

a bar deraghavɨrama aperagha gavgafi.

Egha bar mozorozir puvatɨ.

6 Nɨ ongarim atɨzɨ a ikia

inimɨn mɨn nguazim avara.

Ezɨ dɨpar kam mɨghsɨaba bar ada avara.

7 Nɨ gɨn ongarim pamten a mɨkemezɨ an arav ghu.

Nɨn tiarim ararimɨn mɨn dagarvazima,

ongarim a baragha a foregha ghugha gɨfa.

8 Ongarim mɨghsɨaba bar da ategha

afora danganir zaribar uaghire.

Egha danganir ongarim ikiasa nɨ inabazir kamɨn,

a datɨrɨghɨn an ikia kamaghɨra iti.

9  *Ongarim ikiamin danganim, nɨrara an abaragha gɨfa,

eghtɨ ongarim nɨ atɨzir danganir kam gitavɨraghan kogham.

Gɨn ongarim ua nguazir kam bar an evaraghan kogham.

10 Nɨ nguazimɨn aven ivemarir dɨpabagh amima,

da nguazir averiamɨn otivigha danganir zaribar afora,

egha mɨghsɨabar tongɨn ivemara uaghiri.

11 Asɨzir atiaba dɨpar kam api,

ezɨ donkin atiaba dɨpar kamram api.

Ezɨ kuariba ua men pɨrir puvatɨ.

12 Overiamɨn pɨn mɨghagha aruir kuaraziba iza,

temer dɨpar mɨriamɨn tuivighav itibar uan mɨkonibar ingari.

Egha ter aguabar apiaghirava arai.

13 Nɨ uan Nguibamɨn ikia egha amozim amadi,

a mɨghsɨabagh isɨn izi.

Nɨ ingangarir aghuim gamua nguazir kamɨn akurazɨ,

bizir aghuiba nguazir kam bar a gizɨfa.

14 Nɨ bulmakauba apir dadabagh ami da otifi.

Ezɨ e gumazamiziba oparir biziba,

nɨ uaghan dagh amizɨ da otivizɨ,

e dar dagheba isi.

15 Nɨ en akurazɨma, e wainɨn ikarɨziba opara dar ovɨziba mɨrmɨra,

dar dɨpaba apa en naviba bar akonge.

Egha en guaba taghtaghasa, e olivɨn temebar borem isa uan guabagh azui.

Egha e dagheba opara, da apava, en mɨkarziba gavgafi.

16 Amozim izima,

Lebanonɨn temeba dɨpar avɨrim isi.

Sidan temer kabanang,

Ikiavɨra Itir God fomɨra da opari.

Ezɨ kar an temeba.

17 Sidan temer kaba,

kuaraziba iza dar uan mɨkonibar ingari.

Ezɨ kuarazir fɨrir ruariba

temer painbar uan mɨkonibar ingari.

18 Memen atiaba mɨghsɨaba itir danganibagh arui,

ezɨ iriaba mɨghsɨabar itir dagɨar toribar modi.

19 Nɨ iakɨnimɨn ingarigha,

azenir vamɨran iakɨniba vaghvagh dar dughiabar ada arɨki.

Ezɨ aruem magɨramin dughiam gɨfo.

20 Nɨ mɨtatem gami, a dɨmagaribar otifi.

Ezɨ dɨmagaribar asɨzir atiaba arui.

21 Laionba asɨziba buria pamten dei.

Egha asɨzir nɨ me ganɨdiba buri.

22 Aruem anadima me uamategha ghua,

uan mogomer danganibar zui.

23 Gumaziba uan ingangaribagh amua ghua garima,

aruem uaghiri me gefi.

24 O Ikiavɨra Itir God, nɨ bizir bar avɨrimɨn ingari!

Nɨ bar fofozir ekiam ikia

bizir avɨrir kaba bar dar ingari.

Ezɨ bizir nɨ ingarizir kaba

nguazim bar a gizɨfa.

25 Ongarim bar ekefe,

ezɨ angamɨra itir bizir avɨriba iti,

osirir ekiaba ko doziba, ko bizir igharaziba an iti.

Ezɨ e da mengan ibura.

26  *E gari, kuriba ongarim gisɨn ivemara zui,

ezɨ maburan osirir ekiar nɨ faragha ingariziba

ongarimɨn ikarara uari akura uanaga izaghiri.

27 Angamɨra itir biziba bar nɨrara gari,

mɨtiriam men azir dughiam

nɨ dagheba me danɨngasa me nɨrara mɨzuai.

28 Nɨ dagheba me ganɨdima me api.

Nɨrara dagher aghuiba me ganɨdi,

men naviba izevegha tughatɨ.

29 Guizbangɨra, nɨ akɨrim ragha me gasarazɨ me atiati.

Men angamɨra itir ikɨrɨmɨrim, nɨ me dama a inizɨ me ariaghire,

egha men mɨkarziba ua nguazir mɨnemniamɨn oto.

30 Nɨ ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdir amɨnim me ganɨngizɨ,

me angamɨra iti.

Nɨ nguazimɨn bizir igiabagh amima

da otifi.

31 E ghaze, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim ko angazangarir ekiam zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, bizir a ingariziba bagh bar akongegham.

32 A nguazimɨn garima,

mɨkɨmkɨzim puram a batifi.

A dafarim mɨghsɨabagh arɨzima,

mɨghariba pura dar otifi.

33 Kɨ angamɨra itir dughiar kam

kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God bagh ighiabar amu,

egh an ziam pɨrafegh gɨn ovengam.

34 A na gamima, kɨ bar akonge.

Kɨ kamaghsua ifonge,

a nan onger akabagh ifuegham.

35 Nan ifongiam kamakɨn,

nɨ arazir kurabagh amir gumazamiziba bar me gasɨghasɨkigh.

Gumazamizir kuraba bar moghɨra gevegh

ua ikian kogham.

Kɨ uan navir averiamɨn aven

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

Aleluia!

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

105

God uan gumazamiziba ko, men onger akam

1 E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨponɨva a mɨnabaka.

Egh ingangarir ekiar an amizibar gun Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar me mɨkɨmam.

2 E Ikiavɨra Itir God bagh ighiaba bangɨ egh an ziam fam.

Egh bizir aghuir an amizibar gun mɨkɨmam.

3 Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn zuiba,

uan navir averiabar a bagh bar akongegh.

E an ziar aghuim gɨnɨghnɨgh,

an ziar ekiam bar a pɨrafɨ bar akuegham.

4 E zurara Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨra mangɨ

uarir akurvaghsɨ an gavgavim bagh an azangsɨgham.

5-6 Ia Abrahamɨn ovavir boriba,

Abraham an Ekiamɨn ingangarir gumazim.

Ia Jekopɨn boriba,

ia Ikiavɨra Itir God ua baghavɨra inabazir gumazamiziba,

ia arazarazir ekiaba ko

ingangarir gavgavir an amiziba ko

akar a en apanibagh asɨghasɨgha mɨkemeziba,

ia uam adagh nɨghnɨghvɨra ikɨ.

7 Ikiavɨra Itir God, a en God.

A nguazir kamɨn gumazamiziba bar me gativagha men gari.

8 Ikiavɨra Itir God e koma Akar Gavgavir mam gami,

egh zurazurara Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨgham.

An Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨgh mangɨvɨra ikiam.

9  *An Abraham ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gami.

Egha Aisak koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam akɨri.

10  *An Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam Jekop koma a gami,

a Israelian ovavim,

egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gavgavim a ganɨngi,

eghtɨ a zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

11 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ Kenanɨn nguazim nɨ danɨngam,

eghtɨ nguazir kam

kar nɨn ovavir boribar nguazim.”

12 Fomɨra Israelia bar avɨrasemezir puvatɨgha,

egha Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn pura Kenanɨn nguazimɨn iti.

13 Egha Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn

pura tintinibar dagh aruavɨra iti.

14  *Ezɨ God tarazi ataghizɨ,

me me mɨsogha me abɨnizir puvatɨ.

A men akurvagha me bagha

Akar Gavgaviba atrivibagh anɨga me dɨkabɨra ghaze,

15 “Kɨ ua bagha mɨsevezir gumazamiziba,

ia me gasɨghasɨghan markɨ!

Ia nan akam inigha izir gumaziba pazɨ me damuan markɨ!”

16  *Ikiavɨra Itir God mɨtiriar aghazir ekiam amadazɨ,

a nguazimɨn oto.

A men daghebagh amizɨ,

da bar gɨfa.

17  *E fo, a Josep amadazɨ

a uan adarazir faragha ghua Isipɨn kantrin iti.

Me dagɨaba bagha Josep amadazɨ,

a Isipɨn kantrin aven ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn iti.

18  *Ezɨ Isipia paza a gamua

senɨn gavgavimɨn an suemning gike.

Egha ain ring an fɨrim dafa.

19 Ezɨ Josep ikia ghuavɨra itima,

bizir a mɨkemeziba guizbangɨram otifi,

Ikiavɨra Itir Godɨn akam kamaghɨn aka,

Josepɨn akaba da guizbangɨra.

20  *Ezɨ gɨn Isipɨn atrivim gumazir mam amadazɨ,

a ghua kalabusɨn Josep inigha azenim gatɨ.

Guizbangɨra, gumazamizir avɨribar garir atrivir kam Josep ataghizɨ,

a fɨriaghɨrɨ.

21  *Atrivir kam Josep inigha

uan bizibar ganasa gumazir dapanimɨn anetɨ.

Ezɨ Josep Isipɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti.

22 Josep atrivimɨn dɨpenimɨn ingarir gumaziba ko, gumazir nɨghnɨzir aghuiba a ganɨdiba,

a me gativagha men sure gami.

23  *Jekop gɨn ghua Isipɨn kantrin otogha,

nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn puram an guraghav ikia iti.

24  *Ikiavɨra Itir God uan adarazir akurazɨ,

me borir avɨriba bate.

A me gamizɨ, men dɨbobonim

men apanibar dɨbobonim gafira.

25 God Isipia gamizɨ,

me an gumazamizibar apanim gamua,

egha pazɨ me damuasa tuaviba buri.

26  *Gɨn, God uan ingangarir gumazim Moses ko Aron, a mɨsevezir gumazim, an aning amada,

ezɨ aning Isipɨn kantrin zui.

27 Aning Isipɨn kantrin ikia

Godɨn mirakelba ko dɨgavir kuram gamir arazarazibagh ami.

28  *Isipia Godɨn akam batoghavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, God mɨtarmer bar ekiam gamizɨ,

a men nguazim avara.

29  *A men dɨpabagh amizɨ, da bar ghuzibar otivizɨ,

men osiriba bar ariaghire.

30  *Mɨtiviba otiva bar avɨrasemegha men nguaziba bar adagh izɨfa,

egha uaghan atrivimɨn dɨpenir ekiam gizɨfa.

31  *God mɨkemezɨ, bereziba ko itiba otiva bar avɨrasemegha

men nguazim bar a gizɨfa.

32  *Amozimɨn danganimɨn, God amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba amadazɨ da nguazimɨn izaghirɨ.

Ezɨ onɨmarim taghtagha nguazimɨn izaghira men nguazim gasava amadi.

33 God tuavir kamɨn men wainɨn ikarɨziba ko men fighɨn temebagh asɨghasɨki,

egha men nguazimɨn temeba bar ada apɨragharɨki.

34  *A mɨgeima, odeziba otifi.

Ezɨ dar dɨbobonim bar ghuavanabozɨ,

gumazitam dar ponan iburagham.

35 Odezir kaba, bizir dafariba itiba, bar ada ame.

Dagher me opariziba, uaghan odezir kaba bar ada ame.

36  *God Isipian adarazi bar,

men otarir ivariaba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.

37  *A gɨn Israelia inigha Isipɨn kantri ategha azenan ghu.

Me gol ko silvan avɨriba inigha da sara ghue.

Egha me bar moghɨra mɨkarziba deragha gavgavigha azenan izi.

38 Dughiar kamɨn Isipia Israelian atiatingi.

Me zuima, datɨrɨghɨn Isipia bar akonge.

39  *God ghuariar ekiar mam isa overiamɨn pɨn anetɨzɨ, a me avara.

Ezɨ a dɨmagaribar ghuariam gamizɨ

an avimɨn mɨn isia isiragha angazangarim me ganɨdi.

40  *Me dagheba bagha an azangsɨsi, ezɨ a kuaraziba amadazɨ da izi me da ame.

Egha a uan Nguibamɨn bretba isa

me bagha da amadazɨ, me da apa bar izefe.

41  *A dagɨam gamizɨ, a kuiaghirɨzɨma,

dɨpam otogha ivemara ghua

dɨpaba puvatɨzir danganimɨn Faner ekiamɨn mɨn oto.

42 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uan ingangarir gumazim Abraham koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami,

egha an a gɨnɨghnɨghavɨra ikia, bizir kabagh ami.

43 Kamaghɨn amizɨ, a uan gumazamiziba inigha zui.

Gumazamizir kaba, a ua baghavɨra me amɨsefe,

ezɨ me bar akuegha ighiabagh amua zui.

44  *A gumazamizir igharazibar nguaziba isa me ganɨngi.

Egha uan adarazir amamangatɨzɨ,

me gumazamizir kabar azeniba ko nguibaba ini.

45 God kamaghɨn ifonge,

Israelia zurara an arazir a ifongeziba ko an Arazibar gɨn mangam.

Kamaghɨn amizɨ, a me bagha bizir aghuir kabagh ami.

Aleluia!

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam pɨrafam!

106

God uan gumazamiziba arazir aghuibar me gami, ezɨ me arazir kurabagh ami

1  *E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

An araziba bar dera,

ezɨ a zurara en apangkuva ikia mamaghɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, e bizir kam bagh a mɨnabagham.

2 Tina an ingangarir ekiar an amiziba bar, dagh eghanam?

Tina an arazir aghuir an amiba bar da bagh an ziam fam?

Gumazamiziba puvatɨgham.

3 Gumazamizir an Akar Gavgavimɨn gɨn ghua arazir aghuibagh amiba,

me bar akongegh.

4 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamizibar akurvaghsɨ izɨ

egh na ginɨrɨgh.

Nɨ men akurvagh

egh uaghan nan akuragh.

5 Nɨ ua bagha mɨsevezir gumazamiziba kɨ men gantɨ,

men dabirabim deraghtɨ

me bizir aghuiba iniam.

Eghtɨ kɨ uaghan me ko bar akuegham.

E nɨn gumazamizibara,

kamaghɨn e bar akuegham.

6 E, en ovaviba fomɨra arazir kuram gamizɨ moghɨn,

arazir kuram gamigha gɨfa.

E arazir mɨzɨrɨzir guar avɨribagh ami.

7  *Fomɨra, en ovaviba Isipɨn kantrin aven ikia,

nɨ amizir bizir ekiar kaba deragha dagh nɨghnɨzir puvatɨ.

Nɨ bar men apangkuvigha

dughiar avɨribar men akurvasi,

ezɨ me nɨn apangkuvir ekiar kam bakɨnɨghnɨsi.

Egha me ghua Ongarir Aghevimɨn otivigha,

Godɨn Bar Pɨn Itimɨn akam batoke.

8 God uan ziar ekiam bangɨn,

uan gavgavir ekiam akakaghasa ua men akura.

9  *An Akar Gavgavim Ongarir Aghevim ganɨngi, ezɨ a dakegha mɨsɨngi.

Ezɨ a gumazamiziba inigha ongarir torir kamɨn apengan itir nguazimɨn tuavir dakɨrtɨzimɨn zui.

10 A gumazamizir kabar apanibar dafaribar ua me ini.

A men akuragha men apanibar gavgavim dɨkabɨra,

ezɨ me me gasɨghasɨghizir puvatɨ.

11 Ongarim bar men apaniba avezɨ, me bar ariaghire.

Men tav uam angamɨra iti puvatɨ.

12  *Dughiar kamɨn Israelia an akam nɨghnɨzir gavgavim an ikia,

an ziam fava ighiabagh ami.

13 Egha me bar zuamɨra an amizir bizir kam gɨn amada.

Egha me uan nɨghnɨzibar gɨn ghua bizibar amuasa,

egha faragha Godɨn akam bagha an azangsɨzir puvatɨ.

14  *Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia

daghem bagha naviba puvɨra dɨkava,

God ko itir arazim ategha an araziba tuisɨgh foghasa

an gavgavim bagha azai.

15 God, me an azangsɨzir bizimɨn ganigha a ikara,

egha uam arɨmariar bar ekiam gamizɨ,

a me bato.

16  *Gɨn me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia,

egha men marazi Moses ko Aron navim aningɨn ikufi,

aning Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazimning.

17 Ezɨ nguazim akam akarizɨ Datan ko Abiram uan adarazi ko

me torir kam giraghuezɨ

nguazim iza ua dukuagha me ave.

18 Ezɨ avim izaghira men gɨn zui darazir isia,

egha gumazir kuraba bar men isi.

19  *Me Horepɨn Mɨghsɨamɨn ikia

gol isa bulmakaun mamɨn ingarigha

an ziam fe.

20 Me Godɨn ziar ekiam akɨrim ragha agasaragha,

dadaba apir bulmakaun nedazimɨn ingarigha

Godɨn danganimɨn anetɨ,

egha an ziam pɨrafi.

21-22 Godra, Isipɨn kantrin ingangarir ekiabagh amigha,

Israelia ua me ini.

Egha a Isipɨn kantrin ingangarir bar ekiar aghuibagh ami,

egha Ongarir Aghevimɨn bizir igharagha garibagh ami, ezɨ gumazamiziba dɨgavir kuram gami.

Ezɨ Israelia ua Godɨn men akurazir kam a bakɨnɨghnɨki.

23 Kamaghɨn, God ghaze, a uan gumazamizibagh asɨghasɨgham.

Ezɨ God inabazir ingangarir gumazim Moses dɨkavigha abuir gumazimɨn mɨn Godɨn damazimɨn tu,

egha Israelian akurazɨ Godɨn anɨngagharir kam iraghuzɨ,

God me gasɨghasɨghizir puvatɨ.

24  *God akar dɨkɨrɨzim me ganɨga ghaze,

a nguazir aghuim me danɨngam.

Ezɨ me akar kam nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨgha,

nguazir kam gifongezir puvatɨgha,

an aven mangan aghua.

25 Egha me uan purirpenibar aven ikia

atara mɨgɨrɨgɨar avɨribar God gimoba ghuavɨra ikiava,

egha Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ.

26 Kamaghɨn amizɨ, God akar dɨkɨrɨzim me danɨngasa,

uan ziam dɨbora ghaze,

bar guizbangɨra, a me damutɨ,

me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikɨva arɨmɨghiram.

27  *A men gɨn otivamin ovavir boribar amutɨ,

me mangɨ gumazamizir igharazibar tongɨn ikiam,

egh kantrin me itir kabar ikɨ oveng mangam.

28  *Me gɨn aser mam, an ziam Bal,

me Peorɨn nguibamɨn an gɨn ghua a ko poroghav ikia,

egha ofan me aser angamɨra itir puvatɨzir kabagh anɨngiziba ame.

29 Ezɨ me amizir arazir kurar kam bangɨn,

Ikiavɨra Itir God atara,

arɨmariar ekiam me bagh anemadazɨma a ize.

30 Finias dɨkavigha

gumazamizibar arazir kurar kam ikara,

ezɨ arɨmariar kam me ataki.

31 God bizir Finias amizir kam gɨnɨghnɨgha egha a dɨbora ghaze,

a nan damazimɨn dera.

A deragh ikɨ mangɨvɨra ikiam.

32  *Israelia gɨn Meriban dɨpamɨn ikia amir araziba God gamizɨ an atari,

ezɨ Moses me bangɨn osɨmtɨzir ekiam ini.

33 Guizbangɨra, men arazir kam Moses gamizɨ an atarava bar osemegha

deragha nɨghnɨzir puvatɨgha paza mɨkeme.

34  *Ikiavɨra Itir God ghaze, ia Kenanɨn gumazamiziba bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh.

Ezɨ me me mɨsoghezɨ me ariaghirezir puvatɨ.

35 Israelia kantrin igharaziba ko ikia

men guiviba ko otariba uarir iti.

Egha me amir arazir kuraba uaghan me ko dagh ami.

36 Me men asebar marvir guabar ziaba fe,

ezɨ kamaghɨn men arazir kurar kam azuazimɨn mɨn men suiragha

me gasɨghasɨki.

37  *Me uari uan otariba ko guiviba isa aseba bagha me mɨsozi me ariaghɨrima,

me men ofa gami.

38  *Me uari uan otariba ko guivibav sozi me ariaghiri.

Men boriba osɨmtɨzitaba puvatɨ,

ezɨ me me isa pura me mɨsozi me ariaghiri,

ezɨ me me isa Kenanian aseba bagha ofa gami.

Men arazir kamɨn, men boribar ghuziba ira egha men nguazim gamizɨ,

a Godɨn damazim mɨze.

39 Me arazir kam gamua uari uari gami

me Godɨn damazimɨn mɨze.

Arazir kam Godɨn damazimɨn mati, gumazamiziba uari isa uari ko tintinibar akuir arazim.

Me arazir kam gamua egh Godɨn akam deragha an gɨn zuir puvatɨ.

40  *Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar atara

egha ua me gifongezir puvatɨ.

41 Egha me isa Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribagh arɨki,

ezɨ men apaniba me gativagha men gari.

42 Men apanir kaba me gativagha men gara

me dɨkabɨragha paza me gami,

ezɨ me pura uan apanibar gavgavibar apengan iti.

43 Dughiar avɨribar God uan gumazamizibar akurvasi,

ezɨ me akam batogha uari uan nɨghnɨzibar gɨn zui.

Me kamagh amua arazir kuram bar an aven ghugha gɨfa.

44 Me Ikiavɨra Itir God ko mɨgeir dughiabar,

a men arareba barasi,

egha men osɨmtɨzimɨn gara

men apangkufi.

45 A ua uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ginɨrɨgha

ua bar men apangkufi.

Egha ua uan nɨghnɨzim gɨra.

46 A ua men apanir men suirazibar nɨghnɨzibagh irazɨ,

me Israelian apangkufi.

47 O Ikiavɨra Itir God, en God, nɨ datɨrɨghɨn en akuragh!

E gumazamizir bar igharazibar torimɨn iti,

nɨ uam e akuvagh uam e inigh en nguazimɨn izɨ.

Eghtɨ e nɨn ziar ekiam gɨnɨghnɨgh nɨn ziar ekiam mɨnabagham.

E nɨn ziam fɨsɨ bar akuegham.

48 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam feka,

a Israelian God.

E datɨrɨghɨn ko, gɨn izamin dughiabar zurara an ziam feka.

Gumazamiziba bar mɨkɨm suam,

“Bar guizbangɨra!”

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Aleluia!

Akɨnafarir namba 5

107

(Onger Akaba 107--150)

Gumazamiziba osɨmtɨzibar aven ikia Godɨn deima, a men apangkuvigha men akura

1  *Ikiavɨra Itir God a dughiabar zurara en dera,

a zurara en apangkuva ikia mamaghɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, e a mɨnamam!

2 Ia, Ikiavɨra Itir God ua inizir gumazamiziba,

ia bar a mɨnabɨ.

Guizbangɨra, a ian akuragha en apanibar dafariba da ia inis.

3 An aruem anadi naghɨn ko aruem uaghiri naghɨn ko not ko sautɨn itir gumazamiziba,

bar ia akuvagha ia inigha ize.

4 Ezɨ ian marazi gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia

tintinibar arua deragha fozir puvatɨ,

me nguibatamɨn boroghɨn iti o puvatɨ.

5 Ezɨ mɨtiriaba ko kuariba men pɨra men azi,

ezɨ me ghaze,

me gɨvagham.

6 Me osɨmtɨzir kamɨn ikia,

egha Ikiavɨra Itir Godɨn diava an azangsɨzima,

a men osɨmtɨzir kamɨn aven men akura.

7 A me inigha biaghatɨgha ghua

nguibar ekiar me an aven dapiamin mamɨn me atɨ.

8 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God zurara men apangkuvigha

arazir aghuimɨn me gamizir bizim bagha,

me a mɨnabɨ.

9  *Guizbangɨra, a kuariba pɨrir adarasi,

dɨpaba me ganɨdima, me apa bar izefi.

Ezɨ mɨtiriaba azi darasi,

a dagheba me ganɨdima, me apa bar izefi.

10-11  *Ezɨ ian marazi Godɨn Bar Pɨn Itimɨn akam batuegha,

egha an akam baraghizir puvatɨ.

Kamaghɨn, me kalabusɨn dɨpenimɨn ikia egha mɨtater kuramɨn iti.

Men apaniba ainɨn senba isa me ikezɨma

me osɨmtɨzir ekiamɨn aven iti.

12 Ezɨ God me dɨkabɨrazɨ,

me asaghpora ira ingangarir ekiam gamua

men gavgaviba bar gɨfa,

ezɨ men akurvaghamin gumaziba puvatɨ.

13 Me osɨmtɨzir kamɨn ikia,

egha Ikiavɨra Itir Godɨn diava an azangsɨzima,

a men osɨmtɨzir kamɨn aven men akura.

14  *Ikiavɨra Itir God me inigha men senba fɨrigha,

danganir mɨtater kurar kamɨn me inigha

azenan ize.

15 Kamaghɨn, me Ikiavɨra Itir God zurara men apangkuvigha arazir aghuimɨn me gamizir bizim bagh,

a mɨnamam.

16 Me fo, a gumaziba brasɨn gavgavimɨn ingarizir tiaba abɨagharɨgha,

kalabuziar dɨpenimɨn ain baba akaragharɨsi.

17 Guizbangɨra, ian marazi bar arazir kurabagh ami.

Egha arazir kurar me amir kaba bangɨn

me arɨmariar kuraba ini.

18 Me dagheba inian aghuagha

ovengasava ami.

19 Men ikɨrɨmɨrim ikuvizɨ me pazavɨra ikia,

egha Ikiavɨra Itir Godɨn dei.

Ezɨ a men akuragha men osɨmtɨzir kam agɨfa.

20 A uabɨ mɨgeima,

an akar kam men mɨkarzibagh amizɨ da ua dera.

Ezɨ a matmatiamɨn ua me ini.

21 Kamaghɨn, me Ikiavɨra Itir God zurara men apangkuvigha arazir aghuimɨn me gamizir bizim bagh,

a mɨnamam.

22 Me a mɨnamamin ofabar amuva,

an amizir bizir aghuibar gun gumazamizibav kɨmsɨ

bar akongegh onger akabar amu.

23 Ezɨ ian marazi kuribar aven ingara

ongarir ekiaba bar dagh arua

egha biziba amaga dagh ivesi.

24 Kurimɨn ingarir gumazir kaba, me Ikiavɨra Itir God amizir bizir kabar gani.

An ongarir ekiamɨn bizir aghuir kabagh ami.

25 A mɨkemezɨ, amɨnir ekiam ongarir konimɨn oto,

egha ongarim fema, a dɨkafi.

26 Ezɨ kuriba a gisɨn bar pɨn uavanaga egha bar vɨn mar uaghiri.

Ezɨ kurimɨn ingarir gumaziba bar atiatingi,

me fo me bar moghɨra bar ikuvigham.

27 Me gumazir dɨpar onganiba amegha onganigha purama aruibar mɨn

kurim gisɨn arui,

egha kurimɨn akurvaghamin nɨghnɨziba bar puvatɨ.

28 Me osɨmtɨzir kamɨn aven ikia,

Ikiavɨra Itir Godɨn deima

a men akuragha men osɨmtɨzim agɨfa.

29 An amɨnir ekiam gamizɨ an amɨra,

ezɨ ongarim amɨragha

uaghirɨgha ua dɨkavir puvatɨ.

30 Me ongarimɨn gari an amɨragha irɨghav itima,

me bar akonge.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God me inigha

nguibar me mangɨ ikiamin ongarir mɨkebamɨn ghu.

31 Kamaghɨn, me Ikiavɨra Itir God zurara gumazamizibar apangkuvigha arazir aghuimɨn me gamizir bizim bagh,

a mɨnamam.

32 Me gumaziba uari akuvir danganibar Godɨn gumazamiziba ko uari akuv,

egh me an ziar ekiamɨn gun mɨkɨm.

Me gumazir aruaba ko dapi bizibav kɨm,

dughiar kamɨn me Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

33 Ikiavɨra Itir God faner ekiaba ko dɨpar atuibagh ami,

da dati.

34 Egha nguazir dagheba deragha aghuim gamizɨ,

a ragha otogha amangsɨzir nguazimɨn otozɨ

bizitam bar an otogha aghuir puvatɨ.

Nguazir kamɨn itir gumazamiziba arazir kurabagh ami,

kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God osɨmtɨzir kaba me ganɨngi.

35 Egha gɨn Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba puvatɨzir danganir mɨdiariba,

dɨpar akareba dagh arɨsi.

Egha nguazir dɨpaba puvatɨzibar,

a faneba arɨghizɨma da afora ivemari.

36 Me nguazir kabar mɨtiriaba azir gumazamiziba arɨki,

ezɨ me nguibar ekiamɨn ingarigha an aven iti.

37 Ezɨ me dagheba opara, egha wainɨn beniba opari,

egha dagher avɨriba ikia, wainɨn ovɨzir avɨriba iti.

38 Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bar deragha me gami,

ezɨ me borir avɨriba bate.

Ezɨ a bulmakaun avɨriba me bagha dagh amizɨ

da otifi.

39 Men apaniba me ko mɨsogha,

bar me dɨkabɨragha osɨmtɨzir bar ekiam me ganɨngi.

40 Ezɨ Ikiavɨra Itir God men apanibar gumazir dapanibagh amizɨ,

me pura bizir kɨnibar mɨn iti.

A me gamizɨ me tintinibar arua

danganir mɨsɨngizir tuaviba puvatɨziba, pura dagh arui.

41 Gumazir biziba puvatɨziba, osɨmtɨzir avɨribar aven iti,

ezɨ a men akurazɨ, me deragha iti.

A men amizibagh amizɨ, me borir avɨriba bati.

Ezɨ men adarazi avɨrasemegha mati sipsipɨn bɨzibar mɨn bar avɨraseme.

42 Ezɨ gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba, bizir kamɨn ganigha

men naviba bar men dera.

Ezɨ gumazamizir kuraba mɨkɨman asagha

purama akabar kumigha nɨmɨra iti.

43 Eghtɨ ia gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba,

ia deraghvɨra bizir kabagh bar dagh nɨghnɨgh.

Egh kamagh akam akarigh suam,

Ikiavɨra Itir God bar en apangkuvigha ikia

mamaghɨra iti.

108

Gumazim apaniba dɨkabɨnasa Godɨn azangsɨsi

(Onger Akaba 57:7-11; 60:5-12)

Godɨn ziam fer ighiar kam, Devit an osiri.

1 O God, kɨ uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir gavgavimra nɨn ikia,

egha ua nɨghnɨzir igharaziba nan puvatɨ.

Datɨrɨghɨn nan navim dɨkavtɨ,

kɨ gitabav sogh

nɨn ziam famin ighiabar amuasa.

2 Amɨnim tiraghtɨ,

kɨ daguim ategh dɨkavigh uan gita ko kulele mɨsogham.

Kɨ dagh ikararangtɨ, dar ararer aghuim otivtɨ

aruem bigh anangam.

3 O Ikiavɨra Itir God, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn nɨ mɨnamam.

Gumazamiziba bar moghɨra oraghtɨ,

kɨ nɨn ziam fɨ ighiam bangam.

4 Kɨ fo, nɨ en apangkuvir arazim,

a bar ekefe, egha overiamɨn ababanimɨn tu.

Nɨ zurara amir arazir aghuir kaba

e da meng mangɨtɨ,

da mangɨ overiamɨn ghuariabar suiragham.

5 O God, nɨ overiamɨn uan gavgavim akaghtɨ,

nguazimɨn gumazamiziba ganigh fogh suam,

nɨn gavgavim bar ekevegha

me gafiragha pɨn iti.

6 Nɨ bar ifongezir darazi bar deravɨra ikiasa,

nɨ uan agharir guvir gavgavimɨn en suiragh en akuragh.

Nɨ nan azangsɨzim baragh!

7 God uan Dɨpenimra ikia ghaze,

“Kɨ apaniba ko mɨsogha me abɨragha gɨfa.

Kɨ datɨrɨghɨn Sekemɨn nguibamɨn nguazim ko Sukotɨn danganir zarim abɨgh,

egh uan gumazamizibar anɨngam.

8 Guizbangɨra, Gileatɨn nguazim ko Manasen nguazim, aning nana.

Ezɨ Efraimɨn nguazim a kon mɨdorozir dapanir asuamɨn mɨn iti.

Ezɨ Judan nguazim, mati nan atrivir fidizim.

9 Moapɨn kantri, a nan itarir dɨpar kɨ ruemɨn mɨn iti.

Idomɨn kantri, a nan danganir kɨ uan dagarir asuaba arɨzimɨn mɨn iti, egha nana.

Ezɨ Filistiaba kɨ mɨdorozimɨn me abɨragha

bar akuegha pamten dei.”

10 O God, tinara na inigh

egh nguibar gavgavim itir kamɨn aven mangam?

Tina nan faragh mangɨtɨ

kɨ Idomɨn kantrin ekiamɨn aven mangam?

11 O God, nɨ akɨrim ragha e gasaras ti?

Nɨ ti en mɨdorozir gumazibar akurvaghan aghua?

12 Gumazibar gavgavibar akurvazim, a pura bizim.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ en akuraghtɨ

e uan apaniba ko mɨsogham.

13 E fo, Godɨn akurvazimra,

e uan apanibav sogh me abɨnigham.

A uabɨ en apanibav sogh

me agɨvagham.

109

Gumazir osɨmtɨzim itimɨn dɨmdiam

Godɨn ziam fer onger akar kam, Devit an osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1 O God, kɨ nɨn ziam a pɨrafa.

Nɨ nɨmɨra ikian markɨ.

2 Gumazamizir kuraba ko gumazamizir ifavariba na gasɨghasɨghasa.

Me nan gara ifara akar kurabar na mɨgɨa

nan apanim gami.

3 Me na ekɨarugha nan aghuazir akabar na mɨgei.

Guizbangɨra, me mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, mɨngariba puvatɨ.

4 Kɨ me gifuegha me bagha God ko mɨgei.

Ezɨ me nan atara akaba na gasi.

5 Kɨ arazir aghuibar me gami,

ezɨ me arazir kuraba nan arazir aghuiba ikarvasi.

Kɨ bar me gifonge,

ezɨ me kɨ me gifongezir arazir kam ikarvagha na gifongezir puvatɨgha bar nan aghua.

6 Kɨ ghaze, nɨ jasɨn kuratam a mɨseveghtɨ,

a nan apanim kotiamɨn a baragh egh a tuisɨgh.

An apanitamrama,

an kotiam baragh.

7 Jasɨn kotiam barazir kam oraghtɨ, mɨgɨrɨgɨaba mangɨtɨ,

a mɨkɨm suam, gumazir kam guizbangɨra arazir kuram gami,

a isɨ kalabus datɨgh.

Nan apanim, God ko mɨkɨmtɨ,

jasɨn kurar kam an akar kam gɨfogh egh mɨkɨm suam,

a God ko mɨgeir arazir kam, an arazir kuram.

8  *Nan ifongiam, a bar zuamɨram aremegh,

eghtɨ gumazir igharazitam an danganim inigh.

9 An aremeghtɨ an boriba afeziaba puvatɨghtɨ,

an amuim uaghan paba puvatɨgham.

10 An boriba dɨpeniba puvatɨgh egh onganarazibar amu ikiasa kɨ ifonge.

Eghtɨ gumaziba me itir dɨpenir kuramɨn me batuegham.

11 Nan apanir kam gumazitabar bizitaba inigh egh da ikaraghan koghtɨ,

kɨ kamaghsua, me izɨ uan biziba ikarvagh an nguazim inigh.

Eghtɨ nguibar igharazibar gumaziba izɨ

bizir a ingangarim gamua ivezeziba bar ada da inigham.

12 Kɨ kamaghsua, gumazitam bar an apangkuvan markɨ.

Gumazitam kamaghɨn an boribagh nɨghnigh suam,

me afeziaba puvatɨ egh men apangkuvan markɨ.

13 Kɨ kamaghsua, an ovavir boriba uaghan bar arɨmɨghiregham,

eghtɨ gɨn otivamin adarazi ua gumazir kamɨn ziam gɨnɨghnɨgh a dɨponan kogham.

14 An inazir afeziaba amizir arazir kuraba, Ikiavɨra Itir God uabɨ adagh nɨghnɨgh.

Egh an amebamɨn arazir kuraba gɨn amangan markɨ.

15 Ikiavɨra Itir God me amizir arazir kurar kam gɨnɨghnɨghvɨra ikɨ,

eghtɨ gumazamiziba gumazir kamɨn adarazi nɨghnɨzitam ua men ikian bar markɨ.

16 Gumazir kam tong apangkuvir nɨghnɨzitam igharaz darazir itir puvatɨ.

A gumazir biziba oteveziba ko, biziba puvatɨziba ko, naviba osemegha itiba,

a paza me gamua ghua me mɨsozi me ariaghire.

17 A faragha gumazamizibagh asɨghasɨghasa ifuegha akar kurabar me mɨgei,

egh a datɨrɨghɨn uabɨ bar moghɨra ikufigh!

A God deragh gumazamizir igharazibar amuasa a me bagha Godɨn azangsɨghan aghua,

eghtɨ uaghan gumazitam God deragh a damusɨ an a bagh Godɨn azangsɨghan markɨ.

18 Dughiabar a mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba,

a gumazir igharazibagh asɨghasɨghasa mɨgei,

ezɨ an mɨgɨrɨgɨar kam mati an adiarir a uan mɨkarzimɨn kurkezim.

Kamaghɨn dera, an akar kurar kam dɨpar an apimɨn mɨn an namnamɨn aven ikɨ.

Egh boremɨn mɨn an agharibar aven magɨrɨ.

19 An akar kurar kam, a korotiam aruzɨ moghɨn anevaragh,

egh letiamɨn mɨn uan ivariam gighuigh ikɨ kamaghɨra ikɨ.

20 Ikiavɨra Itir God mɨzazir kamra gumazir na isa kot garɨzibar arɨghasa, kɨ ifonge.

Guizbangɨra, gumazir kaba akar bar kuraba na mɨgei.

21 O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, nɨ uan ziar ekiam bangɨn, nɨ Akar Gavgavim akɨrizɨ moghɨn nɨ nan akuragh.

Nɨ bar deragha egha zurara nan apangkufi,

kamaghɨn nɨ nan akuragh.

22 Kɨ biziba bar puvatɨgha purama aperaghav ikia,

uan navir averiamɨn aven mɨzazir kuram barasi.

23 Aruem anaga bizibagh isirazɨ dar nedaziba ghua guaratɨghɨn gevi moghɨn,

kɨ mangɨgh gɨvaghasa ami.

Amɨnim odezibagh ivai da mɨgha ghua gevi moghɨn,

kɨ uaghan dar mɨn mɨghegh mangɨgh gɨvagham.

24 Kɨ dagheba ategha egha nan tevir akuriba gavgaviba puvatɨ.

Kɨ bar agharim gurazɨ, agharir suiaba bar nan amɨra.

25  *Gumazamiziba nan gara egha na dɨpofi,

egha me uan dapaniba roa egha nan ingaravati.

26 O Ikiavɨra Itir God, nan God,

nɨ zurara bar nan apangkufi.

Kamaghɨn, nɨ nan akuragh egh uam na inigh.

27 Nɨ nan apaniba kamagh men akaghtɨ, me fogh suam,

nɨrara nan akuragha egha uam nan ini.

28 Me, nɨ na gasɨghasɨghsɨ me nɨ mɨkɨmam.

Eghtɨ puvatɨgham. Nɨ deravɨra na damuvɨra ikiam.

Gumazir na gasɨghasɨghasava amiba

nɨ me abɨnasa kɨ ifonge.

Eghtɨ, kɨ nɨn ingangarir gumazim,

nan navim nan deragham.

29 Nan apaniba aghumsɨzir dafam iniasa, kɨ ifonge,

eghtɨ gumazamiziba men aghumsɨzir arazir kam bar an ganam.

30 Gumazamiziba Godɨn ziam fasa uari akuvir dughiabar,

kɨ an ziam fam.

Egh akar ekiamɨn Ikiavɨra Itir God mɨnamam.

31 Guizbangɨra, apaniba gumazamizir onganaraziba isɨ kot datɨgh kamagh mɨkɨm suam, me arɨmɨghiram.

Ezɨ, God gumazamizir onganarazibar gara men akurvasi.

110

Ikiavɨra Itir God gavgavim isa atrivim ganɨdir ighiam

Kar Godɨn ziam fer onger akam. Devit an osiri.

1  *Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam mɨgɨa ghaze,

“Nɨ nan agharir guvimɨn daperagh ikɨ mangɨtɨ,

kɨ nɨn apaniba dɨkabɨragh me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ

me nɨn dagarimningɨn apengan ikiam.”

2 Ikiavɨra Itir God nɨ damightɨ,

nɨ Saionɨn nguibamɨn ikɨ gavgavir ekiam ikɨ

nguibar avɨribagh ativagh dar ganam.

God ghaze, nɨ uan apanibagh ativagham.

3 Nɨ uan apanibav soghamin dughiam,

nɨn gumazamiziba uaghan nɨ ko mangɨ nɨn akurvagham,

egh ia Godɨn mɨghsɨamɨn ghuavanangam.

E gari ghuariabar amariba dɨmagaribar ira azenibagh iri

da aghua dagher avɨriba iti.

Kamaghɨra, nɨ dughiabar zurara gavgavim ini mamaghɨra ikɨ,

egh gumazir igiamɨn mɨn otogham.

4  *Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavim nɨ koma anekɨrigha gɨfa,

egh uan nɨghnɨzim giraghan kogham.

A ghaze, “Nɨ ofa gamir gumazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Nɨ Melkisedeghɨn mɨn ofa gamir gumazimɨn ikiam.”

5 Ekiam gavgavim nɨ danɨngasa nɨ ko iti.

Eghtɨ an anɨngagharir dughiam otoghtɨ

an atriviba tintinimɨn me mɨsogh me gasɨghasɨgham.

6 A nguazimɨn gumazamizibar arazir kuraba ikarvagh,

egh mɨdorozir danganibar a gumazir avɨribav soghtɨ me arɨmɨghiram.

An atrivir avɨriba ko mɨsogh me abɨnam.

7 Atrivim tuavir mɨriamɨn ivemarir daghurir dɨpabar amɨ,

egh a gavgavim inigh, uan apaniba dɨkabɨragham.

111

Godɨn ziam fer ighiam*

1 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Gumazamizir God baghavɨra itiba,

me uari akuvamin dughiam,

kɨ men tongɨn ikɨva, uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir vamɨra ikɨva

Ikiavɨra Itir God mɨnamam.

2 Ikiavɨra Itir God amir biziba, da bar bizir bar aghuiba.

Gumazamizir Ikiavɨra Itir God, bar a gɨfofoghasa ifongeziba,

me an ingangariba bar deragh dagh fogham.

3 Bizir an amiba, e dar gara

an ziar ekiam fa egha fo,

an atrivir gavgavir ekiam a bar dera.

An arazir aghuir kam zurara ikɨvɨra ikɨ

mamaghɨra ikiam.

4 Ikiavɨra Itir God zurara gumazamizibar nɨghnɨzibagh amima,

me zuraram an amir dɨgavir kuram gamir arazibagh nɨghnɨghvɨra iti.

Ikiavɨra Itir God en apangkuva en akurvasi.

5 A gumazamizir an atiatiba, a dagheba me ganɨdi.

Egha a uan Akar Gavgavir a gumazamiziba ko dɨkɨrɨzir kam,

a zuraram a gɨnɨghnɨsi.

6 A uan gavgavim uan gumazamizibar akagha

Kantrin Igharazibar Gumazamizibar nguaziba isa

uan gumazamizibagh anɨngi.

7 An araziba, da bar guizbangɨra egha bar dera.

E an Akar Gavgaviba nɨghnɨzir gavgavim adar ikɨ

egh dar gɨn mangam.

8 God Akar Gavgavir kaba e ganɨga ghaze,

da gavgavigh ikɨ mamaghɨra ikiam.

Guizbangɨra, God guizɨn arazir aghuimɨn gɨn ghua

Akar Gavgavir kaba e ganɨngizɨ da bar dera.

9 A ua uan gumazamizibagh ivezegha ua me ini.

Egha Akar Gavgavim me koma anekɨra ghaze,

Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

Ikiavɨra Itir God, an arazir aghuibaram amua bar derazir God,

ezɨ gumazamiziba an ziar ekiam gɨnɨghnɨgha ghaze,

a bar pɨn kozɨ,

me an atiatia an apengan iti.

10  *Gumazitam nɨghnɨzir aghuim inisɨ

a faragh Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ.

Gumazamizir an Akar Gavgavibar gɨn zuiba,

me fofozir aghuiba ikiam.

Eghtɨ e an ziam fɨ ikɨ mamaghɨra ikiam.

112

Gumazir aghuiba me bar akongegham*

1 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an Akar Gavgavimɨn gɨn mangasa bar ifongeziba,

me bar akongegh.

2 Gumazir aghuibar boriba, nguazir kamɨn ikɨ

ziar ekiaba ikiam.

Men ovavir boriba,

Ikiavɨra Itir God deravɨra me damuam.

3 Men adarazi dagɨar avɨriba initɨ,

men biziba bar avɨrasemegham.

Me deraghvɨra arazir aghuimɨn gɨn mangɨva ikɨ

mamaghɨra ikiam.

4  *E fo, mɨtarmem iti,

ezɨ gumazir aghuim, gumazir aghuir igharazibar akurvaghasa angazangarimɨn mɨn anagava otogha,

men apangkuvigha, amɨnirbɨrim gisira.

5 Gumazir guizbangɨra mɨgɨa pura uan biziba anɨdim,

an ingangariba a guizbangɨra dagh amutɨ, an dagɨaba isir tuaviba deravɨra mangɨtɨ,

a bar akongegham.

6 Gumazir aghuim irɨghan kogh egh tugh gavgavigh mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ gumazamiziba a gɨnɨghnɨghvɨra ikiam.

7  *An osɨmtɨzir otivibar mɨgɨrɨgɨaba baragh atiatingan kogham.

Puvatɨgham, a tugha gavgavigh nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikiam.

8 A nɨghnɨzir avɨribagh amua atiatir puvatɨ.

A fo, God gɨn an apaniba dɨkabɨragham.

9  *A bizir bar avɨriba gumazir onganarazibagh amibagh anɨdi.

Ezɨ an arazir aghuir kam gɨvaghan kogham, a ikɨvɨra ikiam.

Egh a nguibamɨn aven ziar ekiam ikɨtɨ,

gumazamiziba an ziam fam.

10 Gumazir kuraba, gumazir aghuimɨn dabirabimɨn ganɨva puvɨram ataram.

Egh men naviba men ikuvightɨ,

men gavgavim me ateghtɨ me puram amɨragh magɨrɨ gɨvagham.

Guizbangɨra, bizir aghuir me iniasa mɨzua itiba,

me da inighan kogham.

113

Godɨn Araziba bar dera, kamaghɨn e ziar ekiam a danɨngam

1 E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

O Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazamiziba,

ia Godɨn ziam fɨ.

2 E bar moghɨra an ziam datɨrɨghɨn ko, gɨn sara a fɨ

mangɨvɨra ikiam.

3 E Godɨn gumazamizir aruem anadi naghɨn ikegh ghua aruem uaghiri naghɨn itiba,

e bar moghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

4 Ikiavɨra Itir God, kantribar gumazamiziba bar me gativagha men garima,

me an ziam fe.

An gavgavim ko ziar ekiam bar ekevegha

overiam gafiragha bar pɨn mar iti.

5-6 Ikiavɨra Itir God, a en God, gumazitam an mɨraram amir puvatɨ.

An atrivir bar ekiamɨn ikia bar pɨn iti.

Egha bar pɨn ikia overiam ko nguazim vɨrara vɨn beragha aningɨn gari.

7 A gumazamizir onganarazir nguazir mɨnemniabar tongɨn itiba, men akura.

A gumazamizir biziba puvatɨgha averenimɨn tongɨn itir kaba,

a iza me fe.

8 A gumazamizir kaba isa uan gumazamizibar gumazir dapaniba ko me atɨzɨ,

me me ko apiaghav iti.

9 An amizir boriba batir puvatɨziba deragha me akɨrizɨ,

me borir avɨriba bata bar akonge.

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

114

Godɨn gumazamiziba Isipɨn kantrin azenan izezir ighiam

1  *Israelia me Jekopɨn ovavir boriba,

me Isipɨn kantri ategha azenan ize.

Kar akar igharazibav geir gumazamiziba, men kantri.

2 Dughiar kam, Judaba, Ikiavɨra Itir God baghavɨra itir gumazamizibar mɨn iti.

Guizbangɨra, Israelia God me gativagha men gari, ezɨ me an gumazamizibar mɨn iti.

3  *Dughiar kam, Ongarir Aghevim Godɨn gavgavimɨn garava egha arav ghu.

Ezɨ Jordanɨn Fanem pura mɨtɨghav ikia ua ivemarir puvatɨ.

4 Ezɨ mɨghsɨar ekiaba memebar mɨn uari akuri.

Ezɨ mɨghsɨar muziariba sipsipɨn nguzibar mɨn uari akuri.

5 O Ongarim, nɨ manmaghsuava arav ghu?

O Jordanɨn Fanem, nɨ manmaghsua ua ivemari puvatɨ?

6 O mɨghsɨar ekiaba, ia manmaghsua memebar mɨn uari akuri?

O mɨghsɨar doziba ia manmaghsua sipsipɨn nguzibar mɨn uari akuri?

7 O nguazim, datɨrɨghɨn Ekiam a izɨ, nɨ nɨghɨva akong.

A Jekopɨn God a izegha gɨfa,

ezɨ nɨ an damazimɨn nɨghɨva akong.

8  *Godɨn kam, a dagɨam gamizɨ, a mozir dɨpamɨn mɨn oto.

Guizbangɨra, a mɨghsɨar gavgavim gamizɨ,

a dɨpar nguazimɨn aven afora azenan izimɨn mɨn oto.

115

God uabɨra a guizbangɨra God

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ zurara bar en apangkuvigha mamaghɨra ikia,

egha e ataghɨrazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, e zurara nɨn ziamra fam.

E uari uan ziaba fan kogham.

2 Manmaghɨrama amizɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba kamaghɨn en azangsɨgha ghaze,

“Ian God managh iti?”

3 Me kamagh fozir puvatɨ, en God uan Nguibamɨn iti,

egha a bizir tizim uan ifongiamɨn a damusɨ ifuegh, ana damuam.

4  *Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, silva ko gol isa uan marvir guabar ingari.

Me uari uan dafaribar dar ingari.

5 Ezɨ marvir guar kaba, da akatoriba ikia egha mɨgeir puvatɨ,

Da damaziba ikia bizibar garir puvatɨ.

6 Da kuariba ikia, egha orazir puvatɨ,

egha atiniba ikia bizibav ghuriabagh amir puvatɨ.

7 Da dafariba ikia, bizibar suizir pu.

Da sueba ikia, egha aruir puvatɨ.

Da akaba akartɨ tiariba puvatɨgham.

8 Guizbangɨra, gumazir marvir guar kabar ingariba,

me uari marvir guar me ingarir kabar mɨn iti.

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim marvir guabar itiba, me uaghan dar mɨn iti.

9 O ia Israelian gumazamiziba,

ia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ.

A deragha ia gamua egha ian akurvasi.

10 O ia Aronɨn adarasi, ia ofa gamir gumaziba,

ia Ikiavɨra Itir God nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ.

A deragha ia gamua ian akurvasi.

11 O ia gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatiba,

ia nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ.

A uabɨra deragha ia gamua ian akurvasi.

12 Ikiavɨra Itir God zurara e gɨnɨghnɨgha mamaghɨra iti.

Egh a deravɨra e damuam.

A, e Israelia deravɨra e damuam.

Egh uaghan Aronɨn adarasi,

me ofa gamir gumaziba, a deravɨra me damuam.

13  *Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatiba,

a deragh me damuam,

gumazamizir ziaba itiba ko ziaba puvatɨziba uaghara,

a deragh me damuam.

14 Kɨ ghaze, Ikiavɨra Itir God borir bar avɨriba,

ia ko ian gɨn otivamin ovavir boribar anɨngam.

15 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn overiam ko nguazimɨn ingarizim,

a bar deravɨra ia damu.

16 Nguibar bar pɨn itim, kar Ikiavɨra Godɨn bizimra.

A nguazir kam isa gumazamizibagh anɨngi.

17 E fo, gumazamizir ariaghɨriba me uan nguibamɨn iraghue.

Egha Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer puvatɨ.

18 Ezɨ e datɨrɨghɨn angamɨra itir gumazamiziba,

e Ikiavɨra Itir Godɨn ziam mɨnabɨ

mamaghɨra ikiam.

Aleluia!

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

116

God gumazir mamɨn akurazɨ, an a mɨnabi

1 Ikiavɨra Itir God nan dɨmdiaba ko azangsɨziba barasi.

Kamaghɨn kɨ bar a gifonge.

2  *Dughiaba bar a nan azangsɨziba baraghavɨra iti,

kamaghɨn dughiar kɨ angamɨra itir kam,

kɨ a ko mɨkɨmvɨra ikiam.

3  *Kɨ faragha aremeghasava amima,

ovevem benimɨn mɨn na ikezɨ kɨ iti.

Kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam gɨnɨghnɨgha atiatia

egha navim bar osemeghavɨra iti.

4 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora a mɨgɨa ghaze,

“O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ gaghori,

nɨ nan akuragh ua na inigh, puvatɨghtɨ kɨ ovegham!”

5 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God zuraram en kuarkuva en akurvasi,

egha a bar dera.

En God, an apangkuvim itir God.

6 Gumazamizir uarira uarir akurvaghamin gavgaviba puvatɨziba,

Ikiavɨra Itir God men akurvasi.

Kamaghɨra kɨ faragha gavgaviba bar puvatɨzɨ,

osɨmtɨziba na gasɨghasɨghasava amima, a nan akura.

7 Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God bar deragha na gami.

Kamaghɨn, kɨ datɨrɨghɨn navir amɨrizimɨn ikɨva avughsɨ ikiam.

8 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan akurazɨ, kɨ aremezir puvatɨ.

Nɨ nan temeriba adɨsi.

Egha na geghuvima kɨ irɨzir puvatɨ.

9 Kɨ angamɨra itir dughiamɨn,

kɨ zurara Ikiavɨra Itir God ko daruam.

10  *Kɨ faragha ghaze,

“Osɨmtɨzir ekiam na avaragha na dɨkabɨraghasava ami.”

Ezɨ dughiar kamɨn kɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikiavɨra ikia kamaghɨn mɨgei.

11 Kɨ dughiar kamɨn puv atiatia bar osemegha ghaze,

“Kɨ nɨghnɨzir gavgavim gumazitamɨn ikian kogham.

Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godra ikiam.”

12 Ikiavɨra Itir God bar deravɨra na gami.

Eghtɨ kɨ ua bizir tizimrama a danɨngam?

13 Kɨ ti wainɨn kavɨn tam a danigham,

eghtɨ ofan kam kamaghɨn akagh suam,

Ikiavɨra Itir God ua na ini.

A ua na inizir bizir kam bagh

kɨ an ziamɨn dɨmɨva a mɨnamam.

14 An gumazamiziba izɨ uari akuvamin dughiam,

kɨ a koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, kɨ a damuam.

15  *Ikiavɨra Itir God ua bagha inabagha bar ifongezir gumazitam aremegham,

eghtɨ an damazimɨn gumazir kamɨn ovevem, bar bizir ekiamɨn mɨn ikiam.

16 O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn ingangarir gumazim.

Nan amebam faragha nɨn ingangarir amizimɨn ike,

ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨn ingangarir gumazimɨn ikia

egha nɨn ingangarim gami.

Ezɨ nɨ benir na ikeziba fɨrizɨ

kɨ datɨrɨghɨn fɨriaghɨrɨ.

17 Kɨ nɨ mɨnabɨsɨ nɨ bagh ofa damuam,

egh nɨn ziamɨn dɨmɨva a fam.

18 Kɨ faragha nɨ koma akar dɨkɨrɨzim gami.

Kɨ datɨrɨghɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn mangɨ

nɨn gumazamizibar damazibar anekagham.

19 O Ikiavɨra Itir God, kɨ Jerusalemɨn nguibamɨn mangɨ,

nɨn Dɨpenimɨn aven ofa damuam.

Aleluia!

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

117

E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

1  *Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar,

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Ia ikɨziba bar,

an ziamɨn onger akabar amu.

2 Guizbangɨra, an apangkuvim e bagha zurara ekeveghavɨra iti.

Egha a zurara uan akamɨn gɨn ghua

e ataghɨrazir puvatɨ.

Aleluia!

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

118

Me God men akuragha apaniba abɨrazir bizim bagha a mɨnabi

1  *Ikiavɨra Itir God a dughiabar zurara en dera,

egha a zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, e a mɨnamam!

2 E Israelian gumazamiziba, e kamaghɨn mɨkɨm suam,

“A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.”

3 Aronɨn adarazi uaghan kamaghɨn mɨkɨm suam,

“A zurara en apangkuvigha

mamaghɨra iti.”

4 Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatiba e bar moghɨra uaghan kamaghɨn mɨkɨm suam,

“A zurara en apangkuvigha

mamaghɨra iti.”

5  *Kɨ faragha bar osɨmtɨzir ekiam ikia

Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa an deima,

a na baregha

nan osɨmtɨzir kam agɨfa.

6  *Ikiavɨra Itir God na ko itima

kɨ atiatir puvatɨ.

Kɨ fo, gumazamiziba arazitamɨn na damighan kogham.

7 Ikiavɨra Itir God uabɨ nan akurvasi.

Kɨ Ekiamra gantɨ,

a nan apaniba abɨnigh me gasɨghasigham.

8 Kamaghɨn deragham, e Ikiavɨra Itir Godra nɨghnɨzir gavgavim an ikɨtɨ,

an e geghuv e avaragh en gantɨ,

gumazamizir kuraba e gasɨghasighan kogham.

Eghtɨ e nɨghnɨzir gavgavim gumazamizibar ikian kogham.

9 Kamaghɨn deragham, e Ikiavɨra Itir Godra nɨghnɨzir gavgavim an ikɨtɨ,

an e geghuv e avaragh en gantɨ,

gumazamizir kuraba e gasɨghasighan kogham.

Eghtɨ e nɨghnɨzir gavgavim gumazir dapaniba ko atrivibar ikian kogham.

10 Apanir avɨriba faragha na ekɨaru,

ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn gavgavimra, kɨ me dɨkabɨra.

11 Guizbangɨra, me danganiba bar na ekɨaruzɨ

kɨ tongɨra iti.

Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn gavgavimra, kɨ bar me agɨfa.

12 Me aparibar mɨn bar na ekɨaru.

Egha me dadabar avimɨn mɨn zuamɨra isigha munge.

Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn gavgavimra, kɨ me gasɨghasɨki!

13 Nan apaniba faragha na ko mɨdorozim pamten a gamua

na abɨnasava ami.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God nan akura.

14  *Ikiavɨra Itir God uabɨ na gamizɨma,

kɨ gavgavigha onger akam bangava an ziam fe.

A zurara ua na ini,

ezɨ kɨ an ziam fasa.

15 Ia oragh! Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba uan purirpenibar aven ikia

bar akongegha dɨa kamaghɨn mɨgei,

“Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimra,

e uan apaniba dɨkabɨra.

16 Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimra en akura.

Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimra,

e uan apaniba dɨkabɨra.”

17 Kɨ fo, kɨ aremeghan kogham. Puvatɨ.

Kɨ angamɨra ikɨ,

egh bizir Ikiavɨra Itir God amizibagh eghanam.

18 Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God nan arazir kuraba akɨrasa mɨzazir ekiam na gase,

egha na ataghizɨ kɨ aremezir puvatɨ.

19 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn na bagh tiar akaba kuightɨ,

kɨ aven mangɨ egh a mɨnamam.

20 Kar Ikiavɨra Itir Godɨn tiar akam,

eghtɨ gumazamizir an damazimɨn derazibara an aven mangam.

21 O Ikiavɨra Itir God, nɨ kɨ nɨ ko mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam baraki,

egha nan akurazɨ, kɨ deragha iti.

Kamaghɨn kɨ nɨ mɨnabi.

22  **Kar dɨpenir akɨnir ingangarir gumaziba aghuazim,

a datɨrɨghɨn dɨpenim aterir guarim gava.

23 Ikiavɨra Itir God uabɨ bizir kam gamizɨma an oto.

Ezɨ e an garima, a bar dera.

24 Ikiavɨra Itir God uabɨ, dughiar aghuir kam e ganɨngi.

Kamaghɨn en naviba deraghtɨ, e bar akuegham.

25  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ en akurvaghasa e nɨn azangsɨsi.

Nɨ en akuraghtɨ, bizir e amiba, da bar deragham.

26  *E ghaze, gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn ziam ko gavgavimɨn izim,

God deragh a damu!

E Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ikia,

gumazir kamɨn ziam fe.

27 Ikiavɨra Itir God, a uabɨra guizbangɨra God.

A bar deravɨram e gamua an angazangarim e gisira.

Kamaghɨn, e bar akongegh temer aguabar suigh

ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir bizibagh ighuraruam.

28 O God, nɨ nan God,

ezɨ kɨ nɨ mɨnabaghasa.

Nɨ nan God,

kɨ ziar ekiam nɨ danɨngam.

29 Ikiavɨra Itir God a dughiabar zurara en dera,

egha a zurara en apangkuvigha ikia mamaghɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ e a mɨnamam!

119

Godɨn Akamɨn Osiziriba, da bar dera

1  *Gumazamizir, men daroriba Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn osɨmtɨziba puvatɨziba,

Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibar gɨn zui, me bar akongegham!

2 Gumazamizir kaba uan navir averiabar aven nɨghnɨzir vamɨran ikiava,

an akabar gɨn ghua bar akonge.

3 Bar guizbangɨra, gumazir kaba arazir kurabar gɨn zuir puvatɨ.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibara gɨn zui.

4 Nɨ uan akaba e ganigha gɨvagha ghaze,

e deraghvɨra dar gɨn mangam.

5 Kɨ kamaghsua ifonge,

kɨ nɨn arazir nɨ ifongezibar gɨn mangɨsɨ bar gavgavigham.

6 Kɨ nɨn Akar Gavgavibagh nɨghnɨghvɨra ikiam.

Kamaghɨn kɨ aghumsɨghan kogham.

7 Kɨ deragh bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba bagh nɨghnɨghɨva,

bar uan navim sara nɨn ziam fam.

8 Arazir nɨ ifongeziba, kɨ dar gɨn mangasa.

Nɨ na ataghɨraghan markɨ!

Gumazim Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn zui

9 Gumazir igiam, a tuavir manamɨn Godɨn damazimɨn zuegham?

A nɨn akamɨn suiragh gavgavigh an gɨn mangɨ, egh zuegham.

10  *Kɨ uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir vamɨran ikɨva, nɨn ingangarim damuasa.

Nɨ nan akuraghtɨ kɨ nɨn Akar Gavgaviba ataghɨraghan kogham.

11 Kɨ nɨn akam uan navim ko nɨghnɨzimɨn aning gatɨ.

Kamaghɨn, kɨ arazir kuratam nɨn damazimɨn a damighan kogham.

12 O, Ikiavɨra Itir God kɨ nɨn ziam fe.

Nɨ uan arazir ifongezibar nan sure damu.

13 Bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba,

kɨ dar gun gumazamizibav gei.

14 Dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba, kɨ dagh ifonge, ezɨ God gifongezir arazim, bar bizir kabagh afira.

Ezɨ kɨ nɨn akaba bagha bar akonge.

15 Nɨn akaba, kɨ deravɨra dagh nɨghnɨgha dagh ami.

Egha deragha dar gara da tuisɨsi.

16  *Nɨ ifongezir araziba, kɨ dar gɨn mangasa bar akonge.

Egh da gɨn amangan kogham.

Gumazim Godɨn Akar Gavgaviba uan navir averiamɨn dar gɨn zui

17 Nan ifongiamra kara, kɨ angamɨra ikɨ, egh nɨn akamɨn gɨn mangam.

Kamaghɨn kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ bar deraghvɨra na damu.

18 Nɨ nan damaziba kuightɨ kɨ bizir bar aghuiba,

nɨn Arazibar aven dar ganam.

19 Kɨ dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikeghan kogham.

Nɨ uan Akar Gavgaviba nan mongan markɨ.

20 Nan navir averiam bizir God damuasa mɨkemezibar gɨn mangasa,

dughiabar zurara na dɨkafi.

21 Gumazamizir nɨn Akar Gavgaviba batogha akɨrim ragha nɨn akabagh asiba,

nɨ men atarɨva me gasɨghasigham.

22 Ezɨ kɨrara, kɨ nɨn akabar gɨn zui, ezɨ gumazamizir kaba akar kurabar na mɨgɨa na dɨpofi.

Me uam akar kabar na mɨkɨman kɨ aghua. Nɨ men anogorokegh.

23 Gumazir dapaniba uari akuvagha, na mɨsoghasa akam mɨsosi.

Ezɨ kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ zurara nɨn akabar suiragh dagh nɨghnɨgham.

24 Nɨn akaba bar deravɨra nan sure gamizɨma, kɨ da bagha bar akonge.

Da deravɨra nan akurvazi, kɨ deravɨram arui.

Gumazim Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn mangasa

25 Kɨ aremeghasava amua nguazir mɨnemeniabagh iraghu.

Eghtɨ nɨn akam mɨkemezɨ moghɨn, nɨ na fegh gavgavim ua na danɨngigh.

26 Kɨ uan araziba bar dar gun nɨ mɨkemezɨ, nɨ nan akam ikara.

Nɨ uan arazir nɨ ifongezibar nan sure damu.

27 Nɨ nan akuraghtɨ kɨ nɨn akabar aven itir akar mɨngaribagh fogham.

Kɨ nɨn akar aghuiba zurara dar gan dagh nɨghnɨgham.

28 Nan navim bar na basemezɨ nan temeriba iri.

Nɨn akam mɨkemezɨ moghɨn, nɨ gavgavim nan navim danɨngigh.

29 Nɨ nan akuraghtɨ kɨ ifavarir tuavim ategham.

Nɨ ifongezir arazir aghuimɨn na damu, egh uan Arazibar nan sure damu.

30 Kɨ nɨn gɨn mangasa akam akɨrigha,

egha bizir nɨ damuasa na mɨkemezibagh nɨghnɨsi.

31 O, Ikiavɨra Itir God,

kɨ akar nɨ na ganɨngizimɨn suiragha an gɨn zui.

Nɨ na ateghtɨ aghumsɨzir arazitam na bativan markɨ.

32  *Nɨ fofozir arazir aghuir avɨriba na danɨngtɨ,

kɨ nɨn Akar Gavgaviba atamra dar gɨn mangɨsɨ nɨghnɨgham.

Gumazim fofozim uabɨ danɨngasa Godɨn azangsɨsi

33  *O, Ikiavɨra Itir God, nɨ uan arazir ifongeziba zurara nan sure damu,

eghtɨ kɨ dughiaba bar adar gɨn mangam.

34 Nɨ uan Arazibar mɨngaribar amightɨ da azenara ikɨtɨ,

kɨ bar moghɨra uan navimɨn dar gɨn mangam.

35 Kɨ nɨn akar kam bagha bar akonge.

Tuavir kɨ mangamim nɨ nan akaghtɨ, kɨ nɨn Akar Gavgavibar gɨn mangam.

36  *Nɨ nan navim damightɨ a nɨn akabar gɨn mangɨsɨvɨra dɨkav.

Nan navim bizir igharaziba bagh dɨkavan kɨ aghua.

37 Nan akuraghtɨ kɨ mɨngariba puvatɨzir arazir kuraba akɨrim ragh dagh asaragham.

Nɨn akam mɨkemezɨ moghɨn nɨ deraghvɨra na damu.

38 Gumazir nɨn atiatiava nɨn apengan itiba, nɨ gavgavim me ganɨdi.

Kamaghɨra, kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ uan akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn mangɨ deragh na damu.

39 Kɨ aghumsɨzir akaba baraghan aghua, nɨ nan akuraghtɨ akar kaba na abɨnan kogham.

Guizbangɨra, bizir nɨ damuasa mɨkemeziba da bar dera.

40 Kɨ nɨn akabar gɨn mangasa bar ifonge.

Nɨn Araziba da bar dera, kamaghɨn nɨ ikiavɨra itir ikɨrɨmɨrim na danɨng.

Gumazim Godɨn Akar Gavgavim, nɨghnɨzir gavgavim an iti

41 O Ikiavɨra Itir God, nɨ faragha akar dɨkɨrɨzim gamizɨ moghɨn,

nɨ uan apangkuvim, azenara nan akagh egh ua na inigh.

42  *Kɨ nɨn akam nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Kamaghɨn, nɨ nan akuraghtɨ akar kurar gumazamiziba na mɨgeiba,

kɨ da ikarvagham.

43 Bizir nɨ damuasa na mɨkemeziba, kɨ nɨghnɨzir gavgavim dar iti.

Kamaghɨn, nɨ gavgavim na danightɨ,

kɨ nɨn guizɨn akam dughiabar anekunvɨra ikiam.

44 Kɨ nɨn Arazibar suiragh dar gɨn mangɨvɨra ikiam.

45 Kɨ nɨn akabar gɨn mangasa ifonge.

Kamaghɨn, arazir kuratam nan mɨkarzimɨn itir puvatɨzɨ kɨ fɨriaghɨrɨ.

46 Kɨ aghumsɨghan kogh

nɨn akabar gun atrivibav kɨmam.

47  *Kɨ nɨn Akar Gavgavir kaba guizbangɨra bar dagh ifonge.

Kamaghɨn kɨ da bagha bar akonge.

48 Kɨ nɨn Akar Gavgavibagh nɨghnɨzi da derazɨ, kɨ bar dagh ifuegha nɨ mɨnabi.

Kɨ zurara nɨn arazir nɨ ifongezir kabagh nɨghnɨgham.

Gumazim ghaze, Godɨn akam a guizɨn bizim

49 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ faragha na koma akam akɨrizir bizim gɨnɨghnɨgh.

Nɨn akar kam na gamizɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.

50 Nɨn akar dɨkɨrɨzim ikɨrɨmɨrir aghuim na ganɨdi.

Kamaghɨn amizɨ, osɨmtɨziba na bativir dughiamɨn, kɨ navir amɨrizimɨn iti.

51 Gumazir akaba batoziba dɨbovir akabar na mɨgei,

ezɨ kɨ nɨn Araziba ataghɨrazir puvatɨ.

52 O, Ikiavɨra Itir God, bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba, nɨ fomɨra e ganɨngizɨ kɨ dagh nɨghnɨsi,

ezɨ da gavgavim na ganɨdi.

53 Gumazir kuraba nɨn Araziba abɨgha arazir kurabagh ami,

ezɨ nan navim bar men ikuvigha men atari.

54 Kɨ uan nguibam ategha saghon itir danganibar ikia,

nɨn arazir nɨ ifongezibar ighiabagh ami.

55 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ dɨmagaribar nɨn ziam gɨnɨghnɨgha,

egha nɨn Arazibar gɨn zui.

56 Nan arazir ekiamra kara,

kɨ dughiabar zurara nɨn akabar gɨn zui.

Gumazim Godɨn Akar Gavgavibar gɨn mangasa

57  *O, Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ koma akar dɨkɨrɨzim gamigha ghaze, kɨ nɨn akamra gɨn mangam.

Nan nɨghnɨzim ua bizitamɨn itir puvatɨ. Nɨ bar uabɨra kɨ nɨn ganam.

58 Nɨ faragha na ko akam akɨrizɨ moghɨn,

kɨ datɨrɨghɨn uan navir averiamɨn pamten nɨn azangsɨgha ghaze, nɨ nan apangkufigh.

59 Kɨ uan daroribagh nɨghnigha gɨvagha,

nɨn akabar gɨn mangasa nɨ koma akam akɨri.

60 Nɨn Akar Gavgavir kaba kɨ zuamɨra dar gɨn mangasa,

kɨ suighsuighan aghua.

61 Gumazir kuraba na gekuigh na inigh uan arazir kuraba bagh mangasava ami.

Ezɨ puvatɨ, kɨ nɨn Arazibagh nɨghnɨghavɨra iti.

62 Kɨ dɨmagarir arɨzibar dɨkava apiav ikia,

bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba bagha nɨn ziam fe.

63 Gumazamizir nɨn akabar gɨn ghua nɨn atiatia nɨn apengan ikia ingangarim gamiba,

kɨ men namakam.

64 O, Ikiavɨra Itir God, nɨn apangkuvim nguazir kamɨn gumazamiziba bar me gizɨfa.

Nɨ uan arazir ifongezibar nan sure damu.

Godɨn Akar Gavgaviba deragha en akurvasi

65 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn ingangarir gumazim,

nɨ uan akamɨn mɨkemezɨ moghɨn arazir aghuimɨn na gami.

66 Kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn Akar Gavgavibar iti.

Kamaghɨn, nɨ nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba na danɨng.

67  *Kɨ fomɨra tɨghar mɨzaziba iniamin dughiam, kɨ nɨn gɨn zuir tuavim ataki.

Kɨ datɨrɨghɨn nɨn akaba baragha dar gɨn zui.

68 Nɨ bar deragha nɨn apangkuvim bar ekefe.

Kamaghɨn, nɨ uan arazir ifongezibar nan sure damu.

69 Gumazir uari feba ifavarir akar avɨribar na mɨkeme.

Ezɨ kɨ uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir vamɨra ikia, nɨn akabar gɨn zui.

70 Gumazir kaba uan navibar kumigha nɨghnɨzir aghuiba men puvatɨ.

Ezɨ kɨ nɨn Araziba bar dagh ifonge.

71 Nɨ bar deragha mɨzazim na gase.

Nɨ mɨzazim na gasezir bizir kamɨn, nɨ arazir nɨ ifongeziba nan aka.

72 Kɨ dagɨar avɨriba ikɨva bar akueghan kogham.

Nɨn Arazimra kɨ bar a gifonge. A dagɨaba bar dagh afira.

Godɨn Akar Gavgavim a bar dera

73 Nɨ uabɨ nan ingarigha deragha nan gari.

Nɨ datɨrɨghɨn nɨghnɨzir aghuiba na danɨng, uan Akar Gavgavibar nan sure damu.

74 Kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn akamɨn iti.

Kamaghɨn, gumazamizir nɨn atiatiba me nan gan egh bar akuegham.

75 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ fo bizir nɨ damuasa mɨkemeziba da bar guizbangɨra.

Nɨ bar na gifuegha, nan araziba akɨrmɨghasa osɨmtɨzim na ganɨngi.

76 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ faragha akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ,

nan apangkuvigh gavgavim nan navim danɨng.

77 Kɨ nɨn Araziba bar a dagh ifonge.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan apangkuvightɨ, kɨ ikɨrɨmɨrir aghuim iniam.

78 Gumazir uari feba akar ifavaribar na mɨgɨa,

pura na isɨ kotiam darɨghasa.

Kɨ ghaze, gumazir kamagh amiba nɨ aghumsɨzim me danɨngigh.

Eghtɨ ko, kɨ nɨn akaba zurara dagh nɨghnɨghvɨra ikiam.

79 Nɨn atiatia, egha nɨn akabar gɨn zuir gumazamiziba,

me na bagh izɨ na ko ikiam.

80 Nan akuraghtɨ kɨ bar uan navir averiamɨn arazir nɨ ifongezibar gɨn mangam.

Egh arazir kamɨn kɨ aghumsɨghan kogham.

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

81 Kɨ fomɨra uabɨn akurvaghasa, nɨ mɨzua ghuava amɨra.

Ezɨ nan gavgavim bar gɨfa. Kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn akamɨn ikiavɨra iti.

82 Nɨ faragha akam akɨrizɨ moghɨn kɨ nɨn ganasa, ikia ghua nan gavgaviba bar gɨvazɨ, kɨ amɨra.

Kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ manadɨzoghɨn nan akuragham?”

83 Kɨ memen nir me dɨpaba tuasa isamizir ghurimɨn mɨn ikuvizɨ, me a makuni.

Ezɨ arazir nɨ ifongeziba, kɨ dar suiraghavɨra iti.

84 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, manmaghɨn dughiabar kɨ zurara nɨ mɨzuam ikiam?

Nɨ man dughiamɨn nan apaniba mɨzazim me gasam?

85 Gumazir uari feba nɨn Arazibar gɨn zuir puvatɨgha,

nan suighasa na bagha modogha azuazim agura.

86 Kɨ nɨn Akar Gavgaviba nɨghnɨzir gavgavim dar iti.

Ezɨ gumazir kuraba uan akar ifavaribagh amua arazir kurabar na gami, kamaghɨn amizɨ, nɨ nan akuragh.

87 Gumazir kurar kaba bar atam na mɨsoghezɨ kɨ aremeghai.

Kɨ kamaghɨn aghuagha nɨn akaba ataghɨrazir puvatɨ.

88 Nɨ zurara nan apangkuf, egh deragh nan akurvagh.

Kamaghɨn, kɨ nɨn akabar gɨn mangɨvɨra ikiam.

Gumazim nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Akar Gavgavimɨn iti

89  *O, Ikiavɨra Itir God, nɨn akam ikɨvɨra ikiam.

A nɨn Nguibamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

90 Nɨn akam mɨkemezɨ moghɨn nɨ zuraram an gɨn zui.

Nɨ nguazim an danganimram anetɨzɨma a ua mozorozir puvatɨ.

91 Biziba bar nɨn ingangarim gami.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ uabɨ mɨkemezɨ, biziba uan danganibara ikia, iza datɨrɨghɨn ikia kamaghɨra iti.

92 Kɨ nɨn Arazibagh ifongezir puvatɨzɨ,

nɨ mɨzazim na gasegha na mɨsoghezɨ kɨ aremeghai.

93 Kɨ nɨn akabar gɨn ghua egha angamɨra iti,

kamaghɨn, kɨ da ataghɨraghan kogham.

94 Kɨ zurara nɨn akabar gɨn zui, egha kɨ nɨ baghavɨra itir gumazim.

Nɨ nan akuragh.

95 Gumazir kuraba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa na bagha mɨzua mueghav iti.

Ezɨ kɨ uabɨ, kɨ zurara nɨn akabagh nɨghnɨghavɨra iti.

96 Kɨ kamaghɨn fo, biziba bar gɨvamin oteviba iti.

Ezɨ nɨn Akar Gavgavim bar dera, egh dughiabar vaghvagh zurara ikɨvɨra ikiam.

Gumazim Godɨn Akar Gavgavim bagha bar ifonge

97 Kɨ nɨn Arazim bagha bar ifonge.

Egha arueba ko dɨmagaribar a gɨnɨghnɨghavɨra iti.

98 Nɨn Akar Gavgavir kam na ko zurara ikia, egha fofozir aghuim na ganɨdi.

Akar Gavgavir kam, nan fofozim gamizɨ a nan apanibar fofozibagh afira.

99 Kɨ zurara nɨn guizɨn akabagh nɨghnɨsi.

Kamaghɨn kɨ fofozir aghuim ikia uan tisabagh afira.

100 Kɨ nɨn akabar gɨn zui.

Kamaghɨn, nan fofozim gumazir aruabar fofozibagh afira.

101  *Kɨ nɨn akamɨn gɨn mangasa ifonge.

Kamaghɨn, kɨ arazir kuramɨn gɨn mangan aghua.

102 Nɨ uabɨ uan akabar nan sure gami,

kamaghɨn bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba, kɨ dar suiraghavɨra iti.

103  *Nɨn akaba da bar isɨngi.

Nɨn akar kabar isɨngtɨzim bar hanin isɨngtɨzim gafira.

104 Nɨn akaba nɨghnɨzir bar aghuim na ganɨngi,

kamaghɨn kɨ arazir kuraba bar dar aghua.

Godɨn akam an angazangarimɨn mɨn iti

105  *Nɨn akam a lamɨn angazangarimɨn mɨn,

tuavim nan akaghagha angazangarim na ganɨdima kɨ zui.

106 Kɨ nɨ ko akam akɨra ghaze,

kɨ guizbangɨra bizir nɨ damuasa e mɨkemezibar gɨn mangam.

107 O, Ikiavɨra Itir God, osɨmtɨzir bar ekiam na avara.

Nɨn akam mɨkemezɨ moghɨn, nan akuraghtɨ kɨ angamɨra ikɨvɨra ikiam.

108 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ ko mɨgɨa egha nɨ mɨnabi.

Kɨ nɨ mɨnabir mɨgɨrɨgɨar kaba mati, kɨ uan ifongiamɨn gɨn zuir ofan mɨn da nɨ ganɨdi.

Nɨ da inigh, egh bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba,

nɨ deraghvɨra nan sure damu.

109 Kɨ uabɨ zurara atam ovia taghɨrasi.

Ezɨ nɨn Arazim, kɨ a bakɨnɨghnighan kogham.

110 Gumazir kuraba mati azuazim asɨzimɨn suighasa, na bagha mongegha ikia azuaziba gui.

Ezɨ kɨ nɨn akaba ataghɨrazir puvatɨ.

111 Nɨn akaba, kɨ dar suirazɨ da nan ikia kamaghɨra iti.

Akar kaba nan navim gami a bar akonge.

112  *Kɨ mɨkemegha gɨfa, kɨ nɨn arazir nɨ ifongezibar suiragh,

dar gɨn mangɨvɨra ikɨ mangɨ ovegham.

Godɨn Akar Gavgaviba e gamizɨ e deravɨra iti

113 Gumazir maba nɨghnɨzir vamɨra itir puvatɨ,

men nɨghnɨziba bɨaghire.

Gumazir kamaghɨn amiba kɨ bar men aghua.

Kɨ uabɨ, nɨn Araziba bar dagh ifonge.

114  *Nɨrara nan mogomer danganim, egha oramɨn mɨn na apazagha na modozɨ kɨ deravɨra iti.

Ezɨ kɨ nɨn akam nɨghnɨzir gavgavim an iti.

115 Ia gumazamizir arazir kurabagh amiba ia na gitagh.

Eghtɨ kɨ uan Godɨn Akar Gavgavibar gɨn mangam.

116 Nɨ gavgavim na danɨngasa na koma akam akɨrigha gɨfa, eghtɨ kɨ angamɨra ikɨvɨra ikiam.

Nɨn akar dɨkɨrɨzir kam, kɨ nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Kɨ akar kam bagh aghumsɨghan aghua.

Kamaghɨn, nɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ gavgavim na danɨng.

117 Nɨ nan suiraghtɨ kɨ deraghvɨra ikiam.

Eghtɨ, kɨ zurara nɨn arazir nɨ ifongeziba baragh dar gɨn mangam.

118 Gumazamizir nɨn arazir nɨ ifongezibar aghuaziba, nɨ akɨrim gigha me gasi.

Men ifavarir akabar daghetam otoghan kogham.

119 Nɨ kamaghɨn nɨghnɨsi,

nguazir kamɨn itir gumazamizir kuraba bar,

mati bizir kurar gumazamiziba makunasava amiba.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar nɨn akabagh ifonge.

120 Kɨ bizir nɨ damuasa e mɨkemezibagh nɨghnɨsi.

Egha kamaghɨn, kɨ bar nɨn atiatima, nan mɨkarzim nɨghava agoi.

Gumazim Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zui

121 Arazir aghuir kɨ nɨ ko gumazamizibagh amiba, da nɨn damazimɨn bar dera.

Nɨ na ateghtɨ nan apaniba arazir kuramɨn na damuan markɨ.

122 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ nan akurvaghsɨ na ko akam akɨram.

Egh gumazir uari febar amamangatɨghtɨ me osɨmtɨzim na danɨngan kogham.

123 Kɨ nɨn akurvazim bagha mɨzua ghuava amɨra.

Nɨn akar dɨkɨrɨzir aghuim, kɨ a iniasa dughiar bar ruarimɨn mɨzua ghuava amɨra.

124 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ uan apangkuvir arazimɨn gɨn mangɨ deravɨra na damu.

Egh deraghvɨra uan arazir nɨ ifongezibar nan sure damu.

125 Kɨ nɨn ingangarir gumazim,

kamaghɨn nɨ nɨghnɨzir aghuim na danightɨ, kɨ nɨn akabagh fogham.

126 O, Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba nɨn Araziba zurara da abɨsi.

Nɨ datɨrɨghɨn mɨzazim me gasɨ.

127 Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn Akar Gavgaviba bar adagh ifonge.

Kɨ nɨn akam gifongezir arazir kam, a gol gifongezir arazim bar a gafira.

128 Kamaghɨn amizɨ, Kɨ nɨn akaba bar dar gɨn zui.

Egha tuavir kurar igharaziba, kɨ bar dar aghua.

Gumazim Godɨn Akar Gavgavimɨn gɨn mangasa

129 Nɨn akaba bar moghɨra dera,

kamaghɨn, kɨ uan navir averiamɨn aven bar dar gɨn zui.

130  *Gumazim igharazitavɨn akuragh nɨn akabar mɨngaribar an sure damightɨ,

nɨn akamɨn angazangarim an navir averiamɨn ikiam.

Akar kam nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir gumazamizibar amutɨ,

me nɨghnɨzir aghuiba ikiam.

131 Kɨ nɨn Akar Gavgaviba uan navir averiamɨn dagh ifonge.

Mati gumazim dɨpam bagha kuarim an pɨrima, a dɨpam apima an an kuarmɨzimɨn uaghiri.

132 Nɨ gumazamizir nɨn ziam gifongeziba, nɨ me gifongezɨ moghɨn,

nɨ na bagh izɨ nan apangkufigh.

133 Nɨ faragha na ko akar dɨkɨrɨzim gamizɨ moghɨn deragh na gativagh nan gan.

Eghtɨ arazir kuram na damightɨ kɨ irɨghan kogham.

134 Nɨ uam na inightɨ, gumazir akaba na gasiba na gasɨghasɨghan kogham.

Eghtɨ kɨ nɨn akabar gɨn mangam.

135  *Kɨ nɨn ingangarir gumazim, nɨ nan boroghɨn ikɨtɨ, nɨn angazangarim na gisiraghtɨ, nɨ deragh na damu.

Egh arazir nɨ ifongezibar nan sure damu.

136 Gumazamiziba nɨn Arazibar gɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn kɨ puvɨram azima nan temeriba dɨpamɨn mɨn ivemari.

Godɨn Akar Gavgaviba da bar guizbangɨra

137 O, Ikiavɨra Itir God, nɨ guizbangɨra bar dera.

Ezɨ bizir nɨ damuasa mɨkemeziba da bar dera.

138 Akar nɨ e ganɨngiziba,

da bar deragha bar guizbangɨra.

139 Nan apaniba nɨn akabagh nɨghnɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, nan navim avimɨn mɨn nan isi.

140 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, kɨ nɨn akar dɨkɨrɨzimɨn ganigha a tuisigha fo, a bar guizbangɨra.

Egha akar dɨkɨrɨzir kam kɨ bar a gifonge.

141 Kɨ gumazir kɨnim ezɨ gumazamiziba na dɨpofi,

ezɨ kɨ nɨn akabagh nɨghnɨghavɨra iti.

142 Nɨn arazir aghuim a zurara ikiavɨra iti,

ezɨ nɨn Araziba da bar guizbangɨra.

143 Osɨmtɨzir ekiaba na batifi,

ezɨ kɨ nɨn Akar Gavgaviba bagha bar akonge.

144 Nɨn akaba da bar deragh ikɨ mamaghɨra ikiam.

Nɨ nɨghnɨzir aghuim na danightɨ kɨ angamɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

145 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir vamɨra ikiava

nɨ ko mɨkɨmasa.

Nɨ nan mɨgɨrɨgɨam barakigh.

Kɨ nɨn arazir nɨ ifongezibar gɨn mangam.

146 Kɨ datɨrɨghɨn nɨn dɨa ghaze,

nɨ ua na inightɨ kɨ nɨn akabar gɨn mangam.

147 Amɨnim tiasava amima nɨ nan akurvaghasa kɨ nɨn dei.

Kɨ nɨn akaba nɨghnɨzir gavgavim dar iti.

148 Kɨ dɨmagaribar akuir puvatɨ.

Kɨ nɨn akar dɨkɨrɨzim gɨnɨghnɨghavɨra iti.

149 O, Ikiavɨra Itir God, nɨ bar nan apangkufi, kamaghɨn nɨ nan mɨgɨrɨgɨaba barakigh.

Nɨ bar moghɨra dera, kamaghɨn nɨ na akumakum nan gantɨ, kɨ deraghvɨra ikiam.

150 Gumazir nɨghnɨzir kuraba nan itiba, na gasɨghasɨghasa nan boroghɨra izi.

Gumazir kaba nɨn Arazibar saghon ikia, dar gɨn zuir puvatɨ.

151 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Akar Gavgaviba da bar guizbangɨra.

Ezɨ nɨ uabɨ, nɨ bar nan boroghɨra iti.

152 Bar fomɨra kɨ nɨn akabagh fo.

Nɨ uan akar kam gamizɨ a ikia mamaghɨra iti.

Gumazim uabɨn akurvaghasa Godɨn dei

153 Kɨ nɨn Araziba bakɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn, nɨ nan osɨmtɨzibar gan nan akuragh.

154 Nɨ faragha na ko akam akɨrizɨ moghɨn,

nɨ nan akuragh ua na inigh ikɨrɨmɨrir aghuim na danɨng.

155 Gumazir kuraba arazir nɨ ifongezibar gɨn zuir puvatɨ,

ezɨ nɨ ua me inian kogham.

156 O, Ikiavɨra Itir God, nɨn apangkuvim bar ekefe.

Nɨ faragha mɨkemezɨ moghɨn, nɨ nan akuraghtɨ kɨ angamɨra ikiam.

157 Gumazir avɨriba arazir kurabar na gamua egha na gasɨghasɨghasa,

ezɨ kɨ nɨn akaba ataghizir puvatɨ.

158 Gumazir akaba batoziba, me nɨn Akar Gavgavibar gɨn zuir puvatɨ.

Gumazir kaba, kɨ men gara nan navim bar ikuvizɨ, kɨ bar men amɨra.

159 O, Ikiavɨra Itir God, nɨ nan gari, kɨ nɨn akaba bar dagh ifonge.

Ezɨ nɨ bar nan apangkufi, kamaghɨn nɨ uam na inightɨ kɨ angamɨra ikiam.

160  *Nɨn akar kam a guizɨn akamra.

Bizir nɨ damuasa mɨkemeziba da zurara ikia mamaghɨra iti.

Gumazim Godɨn Arazibar gɨn mangasa bar akonge

161 Gumazir dapaniba arazir kurabar na gami, ezɨ men arazir kurar kaba, mɨngarir aghuitam itir puvatɨ.

Ezɨ kɨ zurara nɨn akabagh nɨghnɨghavɨra iti.

162 Kɨ nɨn akaba bagha bar akonge.

Mati gumazim dagɨar avɨribar apigha da isa bar akonge.

163 Kɨ guizbangɨra ifavarir arazim bar an aghua,

egha nɨn Araziba kɨ bar dagh ifonge.

164 Dughiaba bar, a dar 7plan dughiabar,

kɨ bizir aghuir nɨ damuasa mɨkemezibagh nɨghnɨgha nɨn ziam fe.

165  *Gumazamizir nɨn Arazibagh ifongeziba, me navir amɨrizimɨn ikia bar deraghavɨra iti.

Eghtɨ bizitam me damightɨ me asaghporegh ireghan kogham.

166 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn akurvazim bagha nɨ mɨzua,

nɨn Akar Gavgavibar gɨn zui.

167 Kɨ nɨn akaba bar uan navir averiamɨn dagh ifonge.

Egha zurara dar gɨn zui.

168 Kɨ nɨn akaba, ko nɨn arazir aghuiba bar dar gɨn zui.

Ezɨ nɨ bar nan arazibagh fogha gɨfa.

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

169 O, Ikiavɨra Itir God, nɨ nan azangsɨzim baragh nan akuragh.

Nɨ faragha mɨkemezɨ moghɨn, nan akuragh fofozir aghuim na danɨngigh.

170 Nɨ faragha na mɨkemezɨ moghɨn,

nan azangsɨzim baragh nan akuragh.

171 Arazir nɨ ifongeziba, nɨ zurara nan sure gami.

Kamaghɨn kɨ zurara nɨn ziam fam.

172  *Nɨn Akar Gavgaviba da bar guizbangɨra,

kamaghɨn kɨ dagh nɨghnɨgh, egh ighiabar amuam.

173 Kɨ nɨn akaba zurara dar gɨn zui.

Kamaghɨn, nɨ zurara nan akurvaghsɨ gan ikɨ.

174 O, Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn akurvazim bagha ara nɨ mɨzuai.

Ezɨ nɨn Araziba na gami kɨ bar akonge.

175 Nɨ na damightɨ kɨ angamɨra ikɨ, egh nɨn ziam fam.

Eghtɨ bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba en akuragham.

176  *Kɨ nɨn ingangarir gumazim.

Kɨ sipsipɨn ovengezimɨn mɨn tuavir aghuim ataki.

Kɨ nɨn Akar Gavgaviba gɨn amadir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, nɨ na bagh izɨ na buri.

120

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei*

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *Kɨ osɨmtɨzim itir dughiamɨn,

kɨ uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn diava araima,

a nan dɨmdiam barasi.

2 Kɨ ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, gumazir ifariba na gasɨghasɨghasava ami.

Nɨ men akar ifavaribar ua nan akuragh,

men dafaribar ua na inigh.”

3 Ia gumazir ifariba, God mɨzazir manmaghɨra garim ia danɨngam?

Egh a manmaghɨra garir arazim ian arazir kuraba ikaragham?

4 God ti afuzir ghumtɨzim inigh ia ginivam.

A ti avir bar puvɨra isim inigh ia dapongam.

5 Maia! Kɨ uabɨn apangkufi!

Kɨ Mesekia ko Kedarian tongɨn pazava aperazɨ moghɨn,

ian tongɨn datɨrɨghɨn pazava apera.

6 Gumazir igharaziba ko deragh dapian aghuaziba,

kɨ dughiar ruarimɨn ian tongɨn ikegha, bar amɨra.

7 Kɨ uabɨ dabirabir aghuim baghavɨra mɨgei,

ezɨ me mɨdorozim baghavɨra mɨgei!

121

Ikiavɨra Itir God, a gumazir deravɨram e geghuva en garim

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *Kɨ uan akurvazim bagha mɨghsɨaba kozorogha dar gari.

Eghtɨ gumazir nan akurvaghamim managhɨra ikegh otogh izam.

2  *Ikiavɨra Itir Godɨn overiam ko nguazimɨn ingarizim,

a bar uabɨra nan akurvasi.

3  *A Godɨn akuir puvatɨzim.

A nɨ akumakum deragh nɨn gantɨ,

nɨ irɨghan kogham.

4 A Israelia akumakua deragha men gari,

egha dughiatamɨn bar akuizir puvatɨ.

5 Ikiavɨra Itir God, nɨn boroghɨra ikia,

mati dughuazim nɨ avara.

Egha nɨ geghuva deragha nɨn gari.

6  *Aruem isiragh nɨ dapongeghan kogham,

eghtɨ dɨmangan iakɨnim nɨ gasɨghasɨghan kogham.

7  *Ikiavɨra Itir God nɨ geghuv deragh nɨn gantɨ,

bizir kuratam nɨ gasɨghasighan kogham.

8 Nɨ uan dɨpenim ataghɨraghamin dughiam,

a nɨ geghuv deragh nɨn ganam.

Egh nɨ ua izamin dughiam, a kamaghɨra damuam,

a datɨrɨghɨn ko, dughiar gɨn izamibar,

kamaghɨra damuam.

122

Me Jerusalemɨn nguibam gɨnɨghnɨgha ighiam gamua bar akonge

Devit ighiar kam osiri.

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *Kɨ orazi, me kamagh na mɨgɨa ghaze,

“Ia dɨkavigh e mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangam.”

Kɨ kamaghɨn oregha bar akonge.

2 E datɨrɨghɨn otivigha gɨvagha,

Jerusalemɨn nguibam avɨnizir dɨvazimɨn aven tuivighav iti.

3 Me Jerusalemɨn nguibamɨn ingarizɨ,

a gavgavigha ganganim datɨrɨghɨn bar dera.

4 God faragh Israelian anababav kemezɨ me iza kagh Ikiavɨra Itir God mɨnabazɨ moghɨn,

me datɨrɨghɨn izava ami.

5 Danganir kam, atrivim kotiaba barazir dɨpenim iti.

Kar Atrivim Devitɨn ovavir boriba kotiaba baragha

da tuisɨzir danganim.

6 Ia Jerusalem bagh Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨm.

Eghtɨ a navir amɨrizim Jerusalemɨn iti darazir anightɨ,

me navir amɨrizimɨn ikɨva deragh ikiam.

7 Gumazamizir Jerusalemɨn dɨvazimɨn aven itiba deragh ikɨva,

ua mɨdorozim damuan kogham.

8 Kɨ uan adarazi ko, uan namakabagh nɨghnɨgha,

kamaghɨn Jerusalem mɨgɨa ghaze,

“Nɨ amɨragh nɨmɨra ikɨtɨ

mɨdoroziba nɨn aven otivan markɨ.”

9 Kɨ, Ikiavɨra Itir God, en God, an Dɨpenim gɨnɨghnɨsi.

Egha Jerusalem bar deraghvɨra ikiasa kɨ a bagha God ko mɨgei.

123

Gumazim Godɨn apangkuvim iniasa a ko mɨgei

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *O, Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn atrivimɨn itima,

kɨ kogha nɨn akurvazim bagha gari.

2  *Ingangarir gumazim, a uan gumazir dapanimɨn gantɨ, an an akurvagham.

Ingangarir amizim, a uan amizir dapanimɨn gantɨ, an an akurvagham.

Kamaghɨra, e Ikiavɨra Itir Godɨn ganvɨra ikɨ mangɨtɨ,

a uan apangkuvim en akakagham.

3 O, Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba arazir kurabar e gami,

kamagh nɨ en apangkufigh.

4 Dughiar bar ruarimɨn dagɨaba itir gumazamiziba dɨbovir akabar e mɨgɨa,

uari fa pazava e gami.

Ezɨ e bar amɨra.

124

Godɨn gumazamiziba, a uabɨ men akurvazim

Ighiar kam, Devit an osiri.

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 Ikiavɨra Itir God en akuraghan koghtɨ, e manmaghɨra damuam?

Ia Israelia azangsɨzir kam ikaragh mɨkɨm suam:

2-3 En apaniba faragha naviba en ikuvigha e mɨsoke.

Ikiavɨra Itir God en akurazir puvatɨzɨ,

apaniba pazavɨra en atara bar e gasɨghasighai.

4 Puvatɨzɨ apaniba aperiamɨn mɨn e inigha ghuzɨ

dɨpam e avarazɨ moghɨn e oveghai.

5 Mati aperiar ekiam

bar e adugha ghueghai.

6 E datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God mɨnabagham.

A itima en apaniba asɨzir atiamɨn mɨn e givir puvatɨ.

7 Mati gumazim kuarazimɨn suighasa azuazim gura,

e kuarazimɨn mɨn mɨghegha a gitagha ghu.

Me gurazir azuazir kam dutuaghirɨ,

ezɨ e a gitagha ghu.

8 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn overiam ko nguazimɨn ingarizim,

a uabɨra en akurvasi.

125

God uan gumazamizibagh amizɨ, me deragha apia

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itiba,

me Saionɨn Mɨghsɨamɨn mɨn iti.

Mɨghsɨar kam bar gavgavigha

mozoroziba puvatɨ,

a ikɨ kamaghɨra ikiam.

2  *Kamaghɨra, mɨghsɨaba Jerusalemɨn nguibam ekɨaruzɨ moghɨn,

datɨrɨghɨn ko gɨn Ikiavɨra Itir God,

uan gumazamiziba ekɨarugh men ganam.

3 Gumazir arazir kurabagh amiba,

Godɨn gumazamizibar nguazim gativagh zurara men ganan kogham.

Me kamagh damutɨ,

Godɨn gumazamiziba uaghan arazir kurabar amuam.

4 O, Ikiavɨra Itir God, gumazamizir nɨ baghavɨra ikia nɨn akamɨn gɨn zuiba,

nɨ deraghvɨra me damu.

5 Nɨ gumazir kurabagh asɨghasɨgh,

egh gumazir ifara uan nɨghnɨzibar gɨn zuiba sarama asɨghasɨkigh.

Eghtɨ Israelia deraghvɨra ikiam.

126

Israelia God men akurvaghasa me a ko mɨgei

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 Ikiavɨra Itir God uam e inigha

Saionɨn nguibamɨn ize,

ezɨ dughiar kam e ghaze,

e mati irebamɨn gari.

2 Kamaghɨn, e akava ighiabagh amuavɨra iti.

Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba e mɨgɨa ghaze,

“Ikiavɨra Itir God, Israelian akurvaghasa

maburan ingangarimram ami.”

3 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God en akurvaghasa bar ingangarir ekiam gami,

kamaghɨn e datɨrɨghɨn naviba deragha bar akonge.

4 O Ikiavɨra Itir God, nɨ ua deraghvɨra e damuam.

E mati dɨpaba puvatɨzir danganimɨn itir faneba dɨpaba dake,

nɨ amozim damightɨ a ua izɨtɨ da izevegham.

Kamaghɨra, nɨ e damutɨ e izɨvagham.

5 Gumazir aravɨra dagheba opariba,

me dar dagheba iniva

bar akuegh dɨmɨva arangam.

6 Guizbangɨra, gumazir aravɨra dagher ovɨziba atera ghua da opariba,

me dar dagheba inigh

uamategh ighiabar amu da ater izam.

127

God arazir aghuimɨn me gamizɨ me an ziam fe

Ighiar kam, Solomon an osiri.

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *Ikiavɨra Itir God uabɨ dɨpenimɨn ingar.

Puvatɨghtɨma, dɨpenir kamɨn ingarir gumaziba pura an ingarigham.

Ikiavɨra Itir God uabɨ nguibamɨn gan.

Puvatɨghtɨma, nguibar kamɨn garir gumaziba pura ingarigham.

2 E dagheba ko dagɨaba bagha bar mɨzarazibara dɨkava ingara zui amɨniba pɨri.

E pura ingangarir kabagh ami.

Ikiavɨra Itir God uabɨ gumazamizir a ifongeziba biziba me ganɨdima,

me pura ikia avughsi.

3 Boriba, kar bizir aghuir Ikiavɨra Itir God anɨdiba,

da bar dera.

4 Gumazir igiamɨn boriba,

mati afuziba mɨdorozir gumazir mamɨn dafarimɨn iti.

5 Gumazir borir avɨriba itim a bar akongegh.

A uan apaniba ko kotiam damuamim dughiamɨn,

me kotiar danganimɨn an akurvagham.

Eghtɨ an kotiam deragh mangam.

128

God gumazamizir an akam baragha an gɨn zuiba, a deragha me gami

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan ikia, an akaba baragha dar gɨn zuiba,

me bar akongegh.

2 Ingangarir nɨ amibara nɨ dar dagɨaba inigh

bizir nɨ ifongezibagh ivezam.

Eghtɨ bizir nɨ amiba bar deraghtɨ

nɨ bar akuegham.

3 Nɨn amuim, wainɨn ikarɨzimɨn mɨn

ava ovɨzir avɨriba iti moghɨn, a borir avɨriba batam.

Nɨn boriba bar avɨrasemegh nɨn avir mɨriam,

olivɨn temer igiabar mɨn bar an okarigham.

4 Bar guizbangɨra,

gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itim,

a kamaghɨrama otogham.

5 Ikiavɨra Itir God, uan Dɨpenimɨn aven Saionɨn Nguibamɨn iti,

a deragh nɨ damu.

Nɨ zurara nguazimɨn itir dughiam,

nɨ Jerusalemɨn nguibamɨn itir bizibar gantɨ da deraghvɨrama otiv.

6 Kɨ kamaghsua, nɨ dughiar ruarimɨn ikɨ

uan igiar boribar gan.

Eghtɨ Israelia deraghvɨra ikɨ.

129

Israelia uan apanibagh asɨghasɨghasa God ko mɨgei

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 Israel, nɨ uan igiamɨn ikegha iza,

datɨrɨghɨn nɨn apaniba nɨ gamizir arazir kuraba,

nɨ dagh eghan.

2 Nɨ kamaghɨn mɨkɨm suam,

“Kɨ uan igiamɨn ikia iza datɨrɨghɨn, nan apaniba arazir kurabar na gami.

Me kamaghɨn na gamua egha na abɨrazir puvatɨ.

3 Me nan akɨrim ifozorozima a duar ruariba iti.

Ezɨ duar kaba mati me azenir ekiam oparasa an nguazim abɨagharɨki.

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God an araziba dera,

a ikia kalabuziar kamɨn ua nan akurazɨ

kɨ fɨriaghɨrɨ.”

5 Kɨ ghaze, Saionɨn Nguibamɨn apanimɨn itir darasi,

e men agɨntɨghtɨ

me uam arɨ uan nguibabar mangegh

bar aghumsika.

6 Me dɨpenir siriabagh isɨn aghuir grazibar mɨn aghungam.

Da aghung ua zuamɨra mɨsigham.

7 Gumaziba grazir kabar ikɨziba ikia,

egha da atera zuir puvatɨ.

8 Gumazamiziba gumazamizir kabar boroghɨn mangɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ,

“Ikiavɨra Itir God deragh ia damu!

Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn

ia deraghvɨra ikɨ.”

130

Gumazim uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *O, Ikiavɨra Itir God,

nan navir averiam bar osemezɨ kɨ nɨn dei,

nɨ nan akuragh.

2 O Ekiam, nɨ na barakigh.

Kɨ nɨ mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba ko nan arareba nɨ da baregh

nan akuragh.

3  *O, Ikiavɨra Itir God, nɨ en arazir kuraba mengegh dar suiragh ikɨtɨ,

Ekiam, en tinara nɨn damazimɨn tugh gavgavigham?

4  *Nɨrara arazir kuraba gɨn amadi,

kamaghɨn amizɨ, e nɨrarama atiating nɨn apengan ikiam.

5  *Kɨ uabɨn akurvaghasa ifongegha,

Ikiavɨra Itir God, a mɨzua iti.

Egha nɨghnɨzir gavgavim an akamɨn iti.

6  *Kɨ uan navir averiamɨn aven,

Ekiamɨn akurvazim bagha a mɨzua ti.

Ezɨ nan arazir kam a gumazir dɨmagarimɨn bizibar gara itima amɨnim men itirazir arazim,

a bar a gafira.

7 E Israelia, Ikiavɨra Itir God zurara bar en apangkufi,

egha e ikuvighan koghasa an en akurvasi.

Kamaghɨn amizɨ, ia nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ.

8  *A uan gumazamiziba Israelia men akuragha ua me ini,

egh men arazir kuraba gɨn amangam.

131

Gumazim nɨghnɨzir gavgavim ikia God ko mɨgei

Ighiar kam, Devit an osiri.

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 O Ikiavɨra Itir God, kɨ akaba batogh uabɨ uan ziam fan aghua.

Kɨ bizir ekiaba ko bizir kɨ damuan iburaziba dagh nɨghnɨzir puvatɨ.

2 Kɨ datɨrɨghɨn deragha aperagha navir amɨrizim iti,

mati borim uan amebamɨn otem ategha a ko aghumram aperaghav iti.

Kamaghɨra, nan navim purama amɨragha irɨghav iti.

3 O Israelia, ia datɨrɨghɨn nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir God ikɨ,

kamaghɨra ikɨ mangɨvɨra ikɨ.

132

Gumazamiziba Godɨn Dɨpenim bagha bar akonge

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 O Ikiavɨra Itir God, Devit uabɨ ko, a inizir osɨmtɨzir ekiar kaba,

nɨ dagh nɨghnɨghvɨra ikɨ.

2 O Ikiavɨra Itir God,

Nɨ Jekopɨn God, Godɨn Bar Gavgavir Ekiam Itim.

Devit nɨ ko dɨkɨrɨzir akaba

nɨ dagh nɨghnɨghvɨra ikɨ.

3 Devit ghaze,

“Kɨ uan dɨpenimɨn ghuavanaboghan kogh,

uan mɨsiam mɨtoghan kogham.

4 Kɨ dakusɨ uabɨ abɨnan kogham.

Eghtɨ nan damazimning komeghan kogham.

5 Kɨ kamaghɨra deragh dakuan kogh mangɨ,

kɨ Ikiavɨra Itir God bagh Dɨpenimɨn ingarsɨ danganitam batoghvɨra gɨvagham.

A Jekopɨn God, Godɨn Bar Gavgavir Ekiam Itim.”

6  **E Betlehemɨn nguibamɨn ikia, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiamɨn akam baraki.

Egha ghua Kiriat Jearimɨn nguazimɨn an apigha a inigha ize.

7 E ghaze, e Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ,

egh an atrivir dabirabimɨn guamɨn teviba apɨrigh an ziam fam.

8 O, Ikiavɨra Itir God, nɨ dɨkavigh izɨ uan avughsir danganimɨn ikɨ.

Nɨ uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam sara izɨ.

Boksiar kam, a nɨn gavgavir bar ekiam aka.

9 Nɨn ofa gamir gumaziba me zurara arazir aghuibara damuam.

Arazir aghuir kaba men kurkazir aghuimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ nɨn gumazamizir nɨ baghavɨra itiba,

bar akuegh pamten kamagh dɨmɨva arang mɨkɨmam.

10 O, Ikiavɨra Itir God, nɨ faragha uan ingangarir gumazim Devit koma akam akɨrizɨ moghɨn,

nɨ datɨrɨghɨn uan Atrivir nɨ ua bagha inabazim, akɨrim ragh a gasan markɨ.

11  *Nɨ Devit ko akam akɨrigha gɨfa, egh uan nɨghnɨzim gɨghan markɨ.

Nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ nɨn gɨn otivamin adarazir aven otaritam damightɨ

an Atrivimɨn otogham,

eghtɨ nɨn gɨn, ana Atrivimɨn ikiam.

12 Nɨn otariba, kɨ men sure gamir akaba baregh

nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangɨtɨ,

nɨn ovavibar otariba, uaghan Atrivibar ikɨ

mamaghɨra ikiam.”

13 Ikiavɨra Itir God, Saion Nguibam ua bagh a ginaba.

A nguibar kam bar a gifuegha,

zurarama an ikiasa a ginaba.

14 A ghaze, “Kɨ nguibar kam bar a gifonge.

A nan avughsɨzir danganim,

kɨ an aven ikɨ mamaghɨra ikiam.

15 Kɨ Saion deragh a damu bizir bar avɨriba isɨva a danɨngam.

Eghtɨ an itir gumazamizir onganaraziba,

kɨ dagheba me danɨngam.

16 Kɨ Saionɨn itir ofa gamir gumaziba ingangarim me danightɨ,

me kɨ nguazimɨn gumazamizibar akurvagh ua me iniamin akam, me me mɨkɨmam.

Eghtɨ Saionɨn gumazamiziba bar akuegh tiariba akaram.

17  *“Kɨ Devitɨn adarazir aven gumazitam damightɨ

an otogh Atrivir bar gavgavimɨn ikiam.

Kɨ an mɨseveghtɨ,

a mati lamɨn angazangarimɨn mɨn isiragh gavgavigh ikɨ

mangɨvɨra ikiam.

18 An apaniba, kɨ me damightɨ

me aghumsɨzir bar ekiam inigham.

Eghtɨ an ativaghamin gumazamiziba,

men kantri gavgavigh ikɨ

mamaghɨra ikiam.”

133

Godɨn adarazi uari ko ikia, navir vamɨran itir arazim a bar dera

Devit ighiar kam osiri.

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1  *Ia oragh, kamaghɨn bar dera,

e Godɨn adarazi bar navir vamɨran ikɨva,

uari ko dapiagh aveghbuabar mɨn ikiam.

2 Arazir kam mati olivɨn tememɨn borer aghuim,

me a isa Aronɨn dapanim ginge.

Ezɨ an emɨra uaghira an ghuamasɨzimɨn uaghira,

egha uaghira an evarimɨn itir korotiamɨn tu.

3 Arazir kam uaghan mati, ghuariar dɨpam Hermonɨn Mɨghsɨamɨn ira,

izaghira Saionɨn Nguibam gisɨn itir mɨghsɨabagh iri.

Danganir kamɨn, Ikiavɨra Itir God, gumazamizir navir vamɨran itiba bar deragha me gami.

A ikɨrɨmɨrir zurazurara itim me ganɨdi me ikɨ mamaghɨra ikiam.

134

E Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam

Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga an ziam fer ighiam.

1 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumaziba,

ia izɨva an ziam fɨ.

Ia dɨmagaribar an Dɨpenimɨn tuivav ikia an ingangarim gami,

ia an ziam fɨ.

2 Ia Godɨn Dɨpenimɨn aven dafariba fɨ

a ko mɨkɨm egh an ziam fɨ.

3 Ikiavɨra Itir God, a Godɨn overiam ko nguazimɨn ingarizim,

a Saionɨn nguibamɨn ikɨ,

egh bar deragh ia damu.

135

Godɨn ziam fer onger akam

1 Ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ!

Ia ziar ekiam a danɨng!

Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumaziba,

ia an ziam fɨ.

2 Ia gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tuivighav itiba,

ia an ziam fɨ.

3 Ikiavɨra Itir God a bar dera,

kamaghɨn ia an ziam fɨ.

An apangkuvim bar en ekefe,

kamaghɨn ia an ziam fɨ ighiabar amu.

4 Ikiavɨra Itir God ua baghvɨra Jekop ginaba,

kamaghɨn Israelia kar bar Godɨn adarazira.

5 Kɨ kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God gavgavir ekiam iti,

egha aseba bar dagh afira.

6 An overiam ko, nguazim ko, ongarim, ko ongarir konimɨn bizim damuasa,

an a gami.

7 Ana amozimɨn mɨgharir pɨzibagh ami, da nguazir oteviba bar dar zui,

ana onɨmaribagh ami, da taghtagha amozim sara izi.

An amɨnim gami, a dɨkava ivava danganiba bar dar zui.

8  *A Isipian otarir ivariaba ko,

men asɨzir apurir faragha otivizir avɨribav soghezɨ, da ariaghire.

9  *A Isipɨn atrivim ko, an ingangarir gumaziba, me damightɨ me foghasa,

a mirakelba ko dɨgavir kuram gamir arazibagh ami.

10 Ikiavɨra Itir God, kantrin avɨribagh asɨghasigha,

atrivir gavgavir avɨribav soghezɨ, me ariaghire.

11  *An atrivir gavgavir kabar maraziv soghezɨ me ariaghire,

Sihon Amorian atrivim, ko Ok a Basanian atrivim, ko Kenanian atriviba, bar moghɨra.

12 An Atrivir kabar nguaziba, isa uan gumazamiziba Israelia ganɨngi.

Eghtɨ da men nguazibara mɨn ikiam.

13 O, Ikiavɨra Itir God, gumazamiziba zurara kamagh nɨ mɨkɨm suam,

nɨ uabɨ guizbangɨra God.

Gumazamizir gɨn otivamin kaba me nɨ gɨfogham.

14 Ikiavɨra Itir God, uan gumazamizibar araziba tuisɨgh, egh suam,

me osɨmtɨziba puvatɨ.

Egh a uan ingangarir gumazibar kuarkuvam.

15  *E fo, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba me silva ko golba isa,

uan dafaribara marvir guaba kɨri.

16 Marvir guar kaba, da akatoriba ikia egha mɨgeir puvatɨ.

Da damaziba ikia bizibar garir puvatɨ.

17 Da kuariba ikia, egha orazir puvatɨ.

Me ikɨrɨmɨrir e datɨrɨghɨn ikiava angamɨra itir kam puvatɨ.

18 Guizbangɨra, gumazir marvir guar kabar ingariba,

me uari marvir guar me ingarir kabar mɨn iti.

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim marvir guabar itiba,

me uari dar mɨn iti.

19 Ia Israelia, ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumaziba,

ia an ziam fɨ.

20 Ia Livain adarasi, ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Ia gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatiba,

ia an ziam fɨ.

21 Saion, an ziar mam Jerusalem,

a Ikiavɨra Itir Godɨn nguibam.

Ia an itir gumazamiziba,

an ziam fɨ.

Aleluia!

Ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

136

God mɨnabir ighiam

1  *Ikiavɨra Itir God, bar arazir aghuibar e gami, kamaghɨn e a mɨnabagham.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

2 Ikiavɨra Itir God, godɨn ifavaribagh afiragha bar ekefe.

Kamaghɨn e a mɨnamam.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

3 Ekiam nguazir kamɨn gumazir ekiaba bar dagh afira.

Kamaghɨn e a mɨnamam.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

4 A uabɨra mirakelɨn ekiabagh ami.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

5  *A uan nɨghnɨzir aghuimɨn overiamɨn ingari.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

6  *A nguazim isa dɨpabagh isɨn an ingarizɨ an aperaghav iti.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

7  *An aruem ko iakɨnimɨn ingari.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

8 An aruem atɨzɨma an aruemɨn isiragha gari.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

9 A iakɨnim ko mɨkoveziba atɨzɨma me dɨmagarimɨn isira.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

10  *A Isipian otarir ivariabagh soghezɨ me ariaghire.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

11  *A Israelian gumazamiziba inigha Isipɨn kantri ategha azenan ize.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

12 A uan gavgavir ekiamɨn, ua me inigha ize.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

13  *An Ongarir Aghevim gamizɨ a tongɨra biaghɨrɨ.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

14 A uan gumazamizibar faragha ghua, ongarir kam biaghirɨzɨ naghɨn, an an tongɨra me inigha azenan ize.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

15 A Isipɨn atrivim ko an mɨdorozir gumaziba avigha Ongarir Aghevimɨn me makunizɨ me dɨpam amegha ariaghire.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

16  *A uan gumazamizibar faragha ghua me inigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghuava otifi.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

17 An atrivir bar gavgavibav soghezɨ me ariaghire.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

18 An atrivir ziaba itibav soghezɨ me ariaghire.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

19  *An Amorian Atrivim Sihon, a mɨsoghezɨ an areme.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

20  *A Basanian Atrivim Ok, a mɨsoghezɨ an areme.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

21 An atrivir kabar nguazim isa uan gumazamizibagh anɨngi.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

22 A nguazir kam isa uan ingangarir gumazim Israel ganɨngizɨ, nguazir kam men nguazimra mɨn iti.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

23 En apaniba e abɨrima an e gɨnɨghnɨghavɨra iti.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

24 A en apanibar dafaribar uam e ini.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

25 A dagheba isa gumazamiziba ko asɨziba bar me ganɨdi.

A zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti.

26 Bizir kabanang bagh, e Godɨn uan Nguibamɨn itim mɨnamam!

Bar guizbangɨra, a zurara en apangkuvigha mamaghɨra iti!

137

Israelia Babilonɨn kantrin kalabusɨn ikiavɨra ikia Jerusalemɨn nguibam bagha arai

1  *E Babilonɨn Faner mɨriabar apiaghav ikiava,

Saionɨn nguibam gɨnɨghnɨgha

a bagha azia iti.

2 E uan gitabav sozir puvatɨ,

e purama da isa en boroghɨn itir temer aguabar da gui.

3 Gumazir e isa kalabus garɨghiziba ghaze,

“Ia ighiabar amu en navibar amutɨ da deraghtɨ e bar akuegham.

Ia Saionɨn nguibamɨn ziam dɨghor e bagh ighiabar amu.”

4 E manmagh suvɨra kantrin igharazimɨn ikɨ,

egh Ikiavɨra Itir Godɨn onger akabar amuam?

Kar en kantri puvatɨ,

e kamaghɨn damuan kogham.

5 O Jerusalemɨn Nguibam, kɨ nɨ gɨn amadagh,

gita inigh uan agharir guvimɨn uam a mɨsoghan kogham.

6 O Jerusalem, kɨ nɨ isa faraghavɨra uan dɨghorim gamigha nɨ bagha bar akonge.

Kɨ ua nɨ bakɨnɨghnɨgh nɨ isɨ uan nɨghnɨzim datɨghan koghtɨ,

nan tiarim ikuvightɨ kɨ ighiabar amuan kogham.

7 O Ikiavɨra Itir God, nɨ dughiar gumaziba Jerusalem gasɨghasɨzi, Idomia e gamizir arazim gɨnɨghnɨgh.

Me ivɨvɨgha ghaze,

Jerusalemɨn dɨpeniba bar dɨpɨrighiregh nguazim giregh.

8  *O Babilonia, ia orakigh.

Ia bar ikuvigham!

Ian arazir kurar ia e gamizir kam,

gumazir uam a ikarvaghamim, a bar akongegh.

9 Gumazir kam nɨn borir iririviba inigh,

dagɨabav kɨnightɨ me bar ikuvigham.

Kamaghɨn, gumazir kam bar akuegham.

138

Gumazim God mɨnabi

Ighiar kam, Devit an osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God,

kɨ uan navir averiamɨn aven bar nɨ mɨnaba.

Egha asebar damazibar,

kɨ ighiar nɨn ziam febagh ami.

2 Nɨ zurara bar na apangkuvigha bar deragha nan gari.

Nɨn akam ko nɨn ziam kamaghɨn en akagha ghaze,

nɨ bar ekevegha bizir igharaziba bar dagh afira.

Kamaghɨn, kɨ nɨn Dɨpenim uan guam a mɨsuegh,

teviba apɨrigh egh nɨn ziam fam.

3 Kɨ nɨn deima, nɨ dughiar kamɨn nan dɨmdiaba barasi.

Egha uan gavgavim na ganɨgavɨra iti.

4 Nɨ mɨgei, nguazir kamɨn atriviba uari nɨn akam baraki,

kamaghɨn me nɨn ziam fam.

5 Me nɨn ziar ekiam ko gavgavim gɨnɨghnɨgh,

nɨ amizir biziba bagh ighiabar amuam.

6  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar faraghavɨra ikia egha bar pɨn iti.

Gumazir uari abɨra nɨn apengan itiba,

nɨ me gɨnɨghnɨsi.

Egh gumazir uari feba,

me nɨn damazimɨn uari mongɨva avegham.

7  *Osɨmtɨzir avɨriba na batifi,

ezɨ nɨ nan gari kɨ deragha iti.

Nan apaniba nan atari,

ezɨ nɨ me ko mɨsogha

uan gavgavimrama ua na ini.

8 Ikiavɨra Itir God, nɨ na ko dɨkɨrɨzir akamɨn gɨn mangɨ biziba bar dar amu.

Nɨ nan apangkuvigha ikia mamaghɨra iti.

Ingangarir nɨ damuasa nɨghnɨzim,

nɨ a damu bar anegɨfagh.

139

God e gɨfogha gɨvagha bar deraghavɨra en gari

Devit onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1  *O Ikiavɨra Itir God,

nɨ nan navim tuisigha gɨvagha

na gɨfo.

2  *Nɨ nan saghon ikia nan nɨghnɨziba ko,

kɨ amir biziba ko, kɨ apia dɨkavir araziba,

nɨ bar dagh fo.

3  *Nɨ nan gari kɨ ingari, o kɨ akui,

kɨ amir araziba,

nɨ bar dagh fo.

4  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ tɨghar mɨkɨmamin dughiam,

nɨ fogha gɨfa kɨ tizim mɨkɨmam.

5 Nɨ danganibar bar nan mɨriaba ekɨarugha,

uan gavgavir ekiamɨn bar deragha nan gari.

6 Nɨn fofozir kam bar pɨn ikia,

egha nan nɨghnɨzim bar a gafira.

7  *Kɨ managhɨra mangɨgh, nɨn duam ategham?

Kɨ managhɨra mangɨgh nɨn modogham?

Bar puvatɨ.

8 Kɨ nɨn Nguibamɨn mangam, nɨ uaghan iti.

Kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam, nɨ uaghan ti.

9 Kɨ nguibar aruem anadi naghɨn ititamɨn ikiam,

o aruem uaghiri naghɨn itir nguibar saghuiamɨn ikiam,

10 nɨ kagh ikɨ tuavim nan akakagh

nan akurvagham.

11-12  *Kɨ suam, “Amɨnir bɨrim nɨ na avaraghtɨ,

aruer angazangarim nɨ iragh mɨtatemɨn otogh.”

Nɨn nɨghnɨzim mɨtater kam a guizɨn mɨtatem puvatɨ.

Dɨmagarim, a uaghan aruem mɨrara isiragha gari.

Nɨn damazimɨn, aruem ko dɨmagarim magh gari.

13 Guizbangɨra, nɨ nan mɨkarzimɨn ingarir dughiam,

nɨ nan amebamɨn navir averiamɨn aven bar nan ingarizɨ,

nan mɨkarzim bar moghɨra iti.

14 Nɨ nan mɨkarzimɨn ingari,

ezɨ nan mɨkarzim bar deragha igharagha gari.

Kamaghɨn kɨ nɨn ziam fe.

Bizir nɨ ingariziba, da bar dera,

ezɨ kɨ guizbangɨra uan navir averiamɨn aven bizir kabagh nɨghnɨgha dagh fo.

15  *Kɨ uan amebamɨn navir averiamɨn aven modoghav ikia nɨmɨram irivima,

nɨ nan agharibar garima da ekɨva uari isavsuiki.

16 Nan amebam tɨghar na batamin dughiam,

nɨ faragha nan ganigha gɨfa.

Bar fomɨra, kɨ tɨghar nguazimɨn otivam,

kɨ nguazir kamɨn ikiasa nɨ ifongezɨ moghɨn dughiaba nɨ da osirigha gɨfa.

17 O God, kɨ manmaghɨra nɨn nɨghnɨzibagh fofogham?

Nɨn nɨghnɨziba bar avɨrasemegha bar pɨn iti,

ezɨ kɨ dagh foghamin tuaviba puvatɨ.

18 Kɨ nɨn nɨghnɨziba mengtɨ,

dar megemem mangɨ ongarimɨn gigibagh afiragham.

Kɨ akuigha uam osezir dughiamɨn,

nɨ na ko ikiavɨra iti.

19 O God, nɨ gumazir kurabav sueghtɨ me arɨmɨghireghasa kɨ ifonge.

Gumazir mɨsoziba na atakigh.

20 Gumazir kaba, nɨn ziam akar kurabar a mɨgei.

Egha pura nɨn ziam dɨborava, a gasɨghasɨsi.

21 O Ikiavɨra Itir God, gumazir nɨ gifongezir puvatɨziba, kɨ bar men aghua.

Gumazir uari fa nɨ gasɨghasɨghasava amiba,

nan navim me bagha bar ikufi.

22 Kɨ bar guizbangɨra me gifongezir puvatɨ.

Kɨ garima me nɨn apanibar mɨn iti.

23  *O God, nɨ nan navir averiam tuisɨgh

egh deragh nan nɨghnɨzim gɨfogh.

24  *Nɨ bar deragh na tuisɨgh egh deragh na gɨfogh,

ifavarir arazitam ti nan nɨghnɨzimɨn ikiama.

Nan akuragh nan aku,

ikɨrɨmɨrir zurara itimɨn tuavimɨn mangɨ.

140

Gumazim deragh uabɨn ganasa God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

A gumazir onger akabar faragha zuim gɨnɨghnɨgha an osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan akuraghtɨ,

gumazir kuraba ko mɨdorozibagh amir gumaziba, na gasɨghasɨghan kogham.

2 Me zurara uan navir averiabar aven arazir kurabagh nɨghnɨgha,

zurara gumazamizibar tongɨn adaribagh amima,

da otifi.

3  *Men mɨzebar otivir akaba,

kuruzir ataribar mɨn bar ghumi.

Me gumazibagh asɨghasɨghasa mɨgeir akaba,

men akatoribar ikia mati kuruzim imezir kuram an aven iti.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

4 O Ikiavɨra Itir God, nɨ deragh nan gantɨ,

gumazir kurabar gavgavim na abɨraghan kogham.

Nɨ uan dafarimɨn na avaraghtɨ

gumazir mɨsoziba na gasɨghasɨghan kogham.

5 Gumazir uari uan ziaba feba, nan suighasa na bagh azuazim benir gavgavibar an ingarigha a gura.

Me asɨzimɨn mɨn nan suighasa a isa nan tuavim gatɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

6 Kɨ Ikiavɨra Itir God mɨgɨa ghaze, Nɨ nan God.

O Ikiavɨra Itir God, nan ararem baregh nan akuragh.

7 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan Ekiam,

nɨ gumazir bar gavgavir ekiam itim,

nɨ nan akuragh ua na inigh.

Kɨ faragha apaniba ko mɨsozi,

nɨ na modozɨ kɨ deraghavɨra iti.

8 O Ikiavɨra Itir God, gumazir kuraba iniasa mɨgeir biziba,

nɨ da me danɨngan markɨ.

Egh arazir kurar me damuasa akabav sogheziba,

nɨ dar damightɨ da guizɨn otivan markɨ.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

9 Apanir na ekɨaruzir kaba uari fe.

Nɨ me damightɨ me na abɨnan kogham.

Bizir me na damuasava amiba,

nɨ da otevkɨnightɨ da meraram otiv.

10 Nɨ dagɨar isibar avim amadaghtɨ a me girɨ men isi.

Tarazi nɨ me isɨ torir konimɨn me kunightɨ

me uam anangan tuaviba puvatɨgham.

11 Gumazir akaba igharaz darazi gasiba,

men akatam guizbangɨram otoghan kogham.

Kamaghɨn dera, gumazir mɨsoziba,

bizir bar kuratam me batogh bar me agɨfagh.

12 O Ikiavɨra Itir God, kɨ fo, gumazamizir onganaraziba nɨ men akurvasi.

Egha osɨmtɨziba itir gumazamiziba,

nɨ deragha men osɨmtɨzibar gara me akɨrmɨsi.

13 Guizbangɨra, gumazamizir aghuiba nɨn ziam fɨ,

zurara nɨ ko ikɨ kamaghɨra ikiam.

141

Gumazir mam dɨmangan God ko mɨgei

Devit onger akar kam osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, kɨ datɨrɨghɨn nɨn azangsɨsi,

nɨ zuamɨra nan akuragh.

Kɨ uabɨn akurvaghasa nɨ ko mɨgei,

nɨ nan azangsɨzim barakigh.

2  *Kɨ guaratɨzibar ofa gami, nɨ mɨgharir mughuriar aghuim zuim barazi moghɨn,

kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, nɨ da baragh da iniasa kɨ ifonge.

3  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ deragh nan akatorimɨn gan,

egh kɨ mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ ifongezɨ moghɨn kɨ me mɨkɨmam.

4  *Nɨ na ateghtɨ nan navim arazir kuraba bagh dɨkavan markɨ.

Kɨ gumazir kuraba ko uari akuva arazir kuratam damuan kogham.

Nɨ na ateghtɨ,

kɨ me ko men isar kurabar ikian kogham.

5 Gumazir aghuim nan apangkuvigh, arazir aghuim damusɨ nan atar fofozim na danɨngtɨ,

kamaghɨn a dera.

Kamaghɨn, kɨ gumazir kuraba ko namakabar amuan kogham.

Kɨ zurara God ko mɨgɨa ghaze,

a men arazir kuraba uam ada ikarvagham.

6 Gumazitaba gumazir kurar kaba inigh me gasɨghasightɨ,

me fogh suam, nan akam a bar guizbangɨra.

7 Me gumazir kurar kabar aghariba inigh,

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mozir torim mɨkɨnigham,

mati gumazim temer akuam abɨagharɨghizɨ

an muziariba tintinimɨn ire.

8  *O Ekiam, nɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikiavɨra ikia,

egha nɨn aven modi.

Nɨ deravɨra nan gantɨ

kɨ ovengan kogham.

9 Nɨ deragh nan gantɨ,

gumazir kuraba na bagha modogha guizir azuazir katam na suiraghan kogham.

10 Nɨ gumazir kurabar amightɨ,

me uari uan azuazibar guighɨv ikɨ.

Eghtɨ kɨ puvatɨgham.

Kɨ bar deravɨra darutɨ,

bizitam na gasɨghasɨghan kogham.

142

Gumazir mam uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Devit dagɨar torimɨn aven ikia, ighiar kam osiri.

Me onger akar kam kamagh a dɨbori, Maskil.

1  *Kɨ uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn dei.

Kɨ an apangkuvim bagha pamten a gaghorava a mɨgei.

2 Na bativir araziba ko osɨmtɨziba

kɨ bar dar gun a mɨgei.

3  *Tuavir kɨ mangamim, nan apaniba nan suighasa azuazir mam gura,

ezɨ nan navim osemezɨ, kɨ ghaze, kɨ ikuvigham.

Nɨrara, kɨ mangamin tuavim

nɨ a gɨfo.

4  *Kɨ uabɨn boroghɨn gari, gumazir nan akurvaghamiba puvatɨ.

Ezɨ gumazir nan gan na geghuvamiba puvatɨ.

Kɨ mongamin danganiba puvatɨ.

5 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan akurvaghasa kɨ nɨn dei.

Nɨrara nɨ nan eghuvir gumazim.

Kɨ kamaghɨn ifonge,

kɨ angamɨra ikiavɨra itir dughiam,

nɨrara na ko ikiam.

6 Gumaziba arazir kurabar na gamua egha bar gavgafi,

ezɨ kɨ me abɨnasava amuava avenge.

Nan navim bar oseme.

Kamaghɨn, kɨ uabɨn akurvaghasa nɨn dei,

nɨ na barakigh.

7  *Nɨ osɨmtɨzir kamɨn aven uam na inightɨ,

kɨ an fɨrighɨrɨgh egh deravɨra ikiam.

Nɨ bar deravɨra na gami.

Kamaghɨn, gumazamiziba uari akuvagh ikɨtɨ,

kɨ men tongɨn nɨn ziam fam.

143

Gumazir mam uabɨn akurvaghasa God ko mɨgei

Devit ighiar kam osiri.

1 O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ da baragh.

Nɨ arazir aghuibaram amua, bar guizbangɨra mɨgɨa ifarir puvatɨ.

Kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba nɨ kuarim atɨgh da baragh.

2  *Gumazitam bar zuegha nɨn damazimɨn itir puvatɨ.

Kamaghɨn, nɨ uan ingangarir gumazim isi kotiam datɨgh a tuisɨghan markɨ.

3 Nan apaniba nan agɨntɨgha bar na abɨra.

Egha na isa kalabuziar danganir mɨtatemɨn na atɨzɨ,

kɨ fomɨrama oveaghuezibar mɨn iti.

4 Kamaghɨn nan nɨghnɨzim ikuvizɨ,

nan navim osemegha mamaghɨra iti.

5  *Kɨ fomɨram otivizir biziba uam a dagh nɨrɨ.

Egha nɨ fomɨra ingarizir bizir aghuiba, kɨ uam adagh nɨghnɨsi.

6 Kuarim na mɨsɨngizɨ, kɨ dɨpatamara amasa bar ifongezɨ moghɨn,

nan duam nɨ ko mɨkɨmasa bar ifonge.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

7 O Ikiavɨra Itir God, nan nɨghnɨzir gavgavim iraghu.

Nɨ nan dɨmdiam baragh.

Nɨ uabɨ nan mongan markɨ,

kɨ ti ovegh mangɨ oveaghuezibar nguibamɨn mangɨgham.

8  *Kɨ nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti,

nɨ mɨzaraziba vaghvagh apangkuvir ekiar nan itir kam bagh, na mɨkɨmvɨra ikɨ.

Kɨ uan navir averiamɨn aven nɨ baghavɨra iti.

Kamaghɨn kɨ mangamin tuavim nɨ nan sure damu.

9 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan akurvaghasa kɨ nɨ bagha zui,

nɨ na modogh.

Nɨ nan apanibar dafaribar uam na inigh.

10  *Nɨ nan God, kɨ kamaghsua, nɨ deravɨra nan sure damutɨ,

kɨ nɨn ifongiamra gɨn mangam.

Nɨn duam deravɨra na damutɨ,

kɨ tuavir aghuimɨn mangam.

11 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan ziar ekiam bangɨn,

nɨ akam akɨrizɨ moghɨn nɨ uam na inigh.

Nɨ arazir aghuibaram ami.

Kamaghɨn, nɨ nan osɨmtɨzir na bativibar aven uam na inigh.

12 Kɨ nɨn ingangarir gumazim, ezɨ nɨ bar nan apangkufi.

Kamaghɨn amizɨ, gumazir nan apanim gamiba ko na gasɨghasɨghasava amiba,

nɨ me mɨsueghtɨ me bar arɨmɨghiregh.

144

God atrivimɨn apaniba abɨrazɨ, an a mɨnabi

Ighiar kam, Devit an osiri.

1 Ikiavɨra Itir God, nɨ dagɨar ekiamɨn mɨn itima

kɨ an aven modozɨ

nɨ deragha nan gari.

Kamaghɨn kɨ nɨn ziam fe.

A mɨdorozir arazibar nan aka.

2 A dagɨar ekiamɨn mɨn itima, kɨ an aven modi.

Egha dɨpenir gavgavimɨn mɨn itima, kɨ an aven iti.

Egha a nguibar gavgavimɨn mɨn ikia nan akurvasi.

Egha nan oramɨn mɨn itima,

kɨ an uabɨ apazagha deragha iti.

Kɨ nɨghnɨzir gavgavim an itima,

a na ko ikia nan akurvazi kɨ deravɨra iti.

A gumazamizir igharazibagh amizɨ me nan apengan iti.

3  *O Ikiavɨra Itir God, e gumazamizir kɨniba.

Manmagh amizɨ, nɨ e gɨnɨghnɨgha deragha en gari?

E pura bizir kɨnibar mɨn iti,

ezɨ nɨ manmaghsua mɨghɨgha e gɨnɨghnɨsi?

4 E mati gumazim, uan akatorimɨn dughiar vamɨran amɨnim givera.

E dughiar bar otevimra ikiam,

mati aruem isirazɨ nɨn nedazim dughiar otevimra ikegha

ua zuamɨra puvatɨ.

5 O Ikiavɨra Itir God, nɨ overiam abigh izighirɨ.

Egh uan agharim mɨghsɨabar amadaghtɨ

dar mɨturir ekiaba otiv.

6 Nɨ uan onɨmarim damightɨ a taghtagh,

apanibar agɨraghtɨ me tintinibar aregh.

Nɨ uan baribar me gasɨtɨ me aregh.

7 Nɨ uan dafarim amadaghtɨ a izighirɨ, na gekuightɨ

kɨ dɨpar konir kaba ategh uam anaboka.

Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafariba da uam na inigh.

8 Gumazamizir kaba guizbangɨra mɨgeir puvatɨ,

me akar ifavaribagh ami.

Me ifara uari isa pɨn uari arɨgha ghaze,

me guizbangɨra mɨgei.

9 O God, kɨ nɨn ziam fɨ egh ighiar igiatam bangam.

Kɨ gita mɨsogh nɨ bagh onger akam damuam.

10 Nɨ atrivibar akurvazi

me mɨsogha uan apaniba abɨri.

Kɨ nɨn ingangarir gumazim Devit,

nɨ nan akuragha nan apaniba da uam na ini.

11 Nɨ nan apanir pazavɨra na gamibar dafaribar, nan akuragh ua na inigh.

Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafariba da uam na inigh.

Gumazamizir kaba guizbangɨra mɨgeir puvatɨ, me akar ifavaribagh ami.

Me ifara uari isa pɨn uari arɨgha ghaze,

me guizbangɨra mɨgei.

12 E kamaghɨn ifonge, en otarir igiaba aghung mangɨ ekevegh,

temebar mɨn gavgavigham.

Eghtɨ en guivibar ganganiba bar deragham,

mati Atrivimɨn dɨpenir ekiamɨn aven itir dɨpenir akɨnibar itir nedazir bar aghuiba.

13 E uaghan kamaghɨn ifonge, en azenibar dagheba bar mɨghɨghvɨra otɨtɨ,

en dagher peniba izɨvagham.

Eghtɨ en sipsipba nguzir avɨriba batɨ,

mangɨ mamaghɨra ikiam.

14 En bulmakauba otɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ dar nguzitam ikuvighan kogh, egh tam aremeghan kogham.

E kamaghɨn aghua, e oraghtɨ

gumazitam o amizitam, osɨmtɨziba ater tuangɨva arangam.

15  *Gumazamizir God kamaghɨn deragha me gamiba,

me bar akongegh.

Gumazamizir Ikiavɨra Itir God inizɨ, a men Godɨn mɨn iti,

me bar akongegh.

145

Ighiar Godɨn ziam fem*

Ighiar kam, Devit an osiri.

1 Atrivim, nɨ nan God, kɨ nɨn ziar ekiam fam.

Kɨ nɨn ziar ekiam pɨrafɨ mangɨvɨra ikiam.

2 Bar guizbangɨra, dughiaba vaghvagh bar, kɨ zurara nɨ mɨnamam.

Egh kɨ zurazurara nɨn ziam pɨrafɨ mamaghɨra ikiam.

3 Dughiaba bar, Ikiavɨra Itir God bar ziar ekiam iti, e an ziar ekiam fɨ mamaghɨra ikiam.

E an gavgavim gɨfoghsɨ damuva avegham.

En nɨghnɨziba otefe.

4 Ekiam, gumazamizir datɨrɨghɨn itiba, me gumazamizir gɨn otivamiba bizir nɨ amibar gun me mɨkɨmɨva,

nɨn ziam fam.

Me arazarazir bar ekiar nɨ amiziba,

me dagh eghanam.

5 Faraghavɨra Itir Atrivir Ekiam, kɨ nɨn gavgavim ko,

nɨn atrivir araziba ko, ingangarir ekiabagh nɨghnɨgham.

6 Guizbangɨra, kɨ nɨn ziar ekiam itir bizibar gun mɨkɨmam.

Gumazamiziba nɨn ingangarir gavgavir ekiar nɨ amizibagh egharavɨra ikia,

7 ghua nɨn arazir aghuim ko, nɨn apangkuvir arazim, geghara

onger akam bange.

8  *Ikiavɨra Itir God bar en kuarkuva e gifueghavɨra iti.

A bar en apangkuvigha zuamɨram en atarir puvatɨ.

Kar bar bizir ekiam.

9 Ikiavɨra Itir God gumazamiziba bar men deragha,

bizir a ingariziba sarama apangkufi.

Bar guizbangɨra.

10 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God, bizir angamɨra itir nɨ ingariziba bar moghɨra nɨn ziam fam.

Eghtɨ nɨ baghavɨra itir gumazamiziba nɨ mɨnamam.

11 Me nɨn gavgavimɨn gun mɨkɨm suam,

nɨ biziba bar dagh ativagha dar gari, da bar dera.

Ezɨ nɨn ziam bar pɨn iti.

12 Nɨn ingangarir ekiar nɨ amiziba ko,

nɨ biziba bar dagh ativaghamin arazim,

me dar gumazamizibav kɨmtɨ me fogh suam,

nɨ ziar ekiam ko gavgavir ekiam iti.

13 Nguazimɨn itir gumazamiziba ko, biziba bar,

nɨ dagh ativagh dar gan mamaghɨra ikiam.

Nɨ bizibagh ativaghamin arazir kam, gɨvaghan kogham.

God uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua biziba bar dagh ami.

Arazir an amir kaba,

a bar en apangkufi.

14 Osɨmtɨziba itir gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God men akurvasi.

Gumazamizir, men apaniba me abɨniziba,

Ikiavɨra Itir God ua me fava gavgavim me ganɨdi.

15 Pɨn garir angamɨra itir biziba, me nɨrara gari.

Ezɨ mɨtiriaba men azir dughiaba,

nɨ men akurvagha dagheba me ganɨdi.

16 Ruarimɨn itir biziba ko, nguibamɨn itir biziba bar,

nɨ dagheba me ganɨdi me apa izɨvagha kuatɨgha iti.

17 Sɨn itir arazir aghuibara, Ikiavɨra Itir God, dar gɨrara ghua bizibagh ami.

Arazir an amir kaba,

a bar en apangkufi.

18 Te navir averiaba zuegha Ikiavɨra Itir Godɨn dei,

a bar men boroghɨra ikiam.

19 Uaghan, gumazamizir an atiatia an apengan itiba,

a bizir me ifongeziba bar da isɨ me danɨngam.

A uaghan men arareba baragh

men akurvagh ua me iniam.

20 Vezir kuram, Ikiavɨra Itir God a isɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me danɨngɨva,

bar me gasɨghasɨgham.

Egh gumazamizir bar a gifongeziba,

a bar me akumakum deragh men ganam.

21 Zurazurara, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

Eghtɨ bizir angamɨra itir a ingariziba,

me an ziam fɨ ikɨ mamaghɨra ikiam.

146

Ikiavɨra Itir God, men akurvazima, me an ziam fe

1 E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam feka!

Kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze,

kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

2 Nan dughiar kɨ nguazimɨn ikiamimɨn, kɨ an ziam fam.

Kɨ ighiaba bangɨ an ziam fɨ kamaghɨra ikɨ,

mangɨ uan ovevem batogham.

3 Ia uarir akurvaghsɨ nguazir kamɨn atriviba ko, gumazir dapaniba, me gɨnɨghnɨghan markɨ.

Me pura gumazir kɨniba, me ian akuraghan kogham.

4 Me arɨmɨghiregh pura ua nguazim gavagh,

bizir me damuasa mɨkemeziba,

me dar amighan kogham.

5 Gumazitam nɨghnɨzir gavgavim Jekopɨn Godɨn ikɨ suam,

Ikiavɨra Itir God nan akuragham,

gumazir kam bar akongegh.

6  *God, overiam ko nguazim, ko ongarimɨn ingarigha, dar itir biziba bar dar ingari.

God dughiabar zurara bizir a gun mɨkemegha gɨvazibar gɨn ghua dagh ami.

7 A gumazamizir gavgaviba puvatɨziba, deragha me gamizɨ, me dera.

A mɨtiriaba aziba, dagheba isa me ganɨdi.

A kalabuziar gumazamiziba fɨri,

me kalabus ataghɨragha azenibar izi.

8 A gumazamizir damazir okavrɨzibagh amima, me datɨrɨghɨn ua gari.

Gumazamizir, men apaniba me abɨniziba, a ua me fava gavgavim me ganɨdi.

Ikiavɨra Itir God, an damazimɨn derazɨ adarasi,

a bar me gifonge.

9 Kantrin Igharazibar Gumazamizir en nguazimɨn itiba, Ikiavɨra Itir God deragha men gari.

Amizir paba ariaghireziba ko, borir afeziaba ariaghireziba,

a me fava men akurvasi.

A gumazamizir arazir kurabagh amiba, a men tuaviba apaghapaki.

10 Ikiavɨra Itir God, Atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Ia Saionɨn gumazamiziba,

ian God, a Atrivimɨn ikɨ, zurara ikɨvɨra ikiam.

Aleluia!

E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

147

En God ziar ekiam ikia gavgaviba bar iti

1 E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

E ighiabagh amua uan Godɨn ziam fer arazim dera.

An ziam fer arazir kam a guizbangɨrama bar dera.

2 Ikiavɨra Itir God ua Jerusalemɨn nguibam akɨrigha,

Israelian gumazamizir Babilonɨn kalabus itiba,

ua me inigha ize.

3  *An osɨmtɨziba aterir gumazamizibagh ami me ua dera.

Egha men duaba nogha dagh ami da uam agui.

4  *A mɨkovezibar ingarir dughiam,

a vaghvagha da mengegha

ziaba dagh arigha dagh fo.

5 En Ekiam, a bar gavgavigha, ziar bar ekiam iti,

an fofozim bar pɨn iti,

ezɨ e an fofozim bativsɨ damuva avegham.

6 A gumazamizir uarira uan naviba abɨra itiba, a men dafaribar suigha

me fe me dɨkafi.

Egha arazir kurabagh amir gumazamiziba,

a me dɨkabɨri me nguazim giri.

7 Ia Ikiavɨra Itir God bagh ighiaba bangɨ egh a mɨnamang.

E uan God bagh gitabav soghtɨ,

dar ararer aghuiba a bagh mangɨ.

8 An overiamɨn ghuariaba arɨghizɨ, amozim nguazimɨn izaghirava,

mɨghsɨabagh izima graziba dar otifi.

9 A dagheba isa asɨziba bar me ganɨdi,

ezɨ kuarazir nguziba daghem bagha arai,

a men akuaghapi.

10  *A hoziabar gavgavim ko,

mɨdorozir gumazibar gavgavim bagha bar akongezir puvatɨ.

11 A gumazamizir an atiatiava, nɨghnɨzir gavgavim an apangkuvir arazimɨn itiba,

a me baghavɨra bar akonge.

12 O Jerusalemia, ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ!

O Saionia, ia uan Godɨn ziam fɨ!

13 A nɨn dɨvazimɨn tiar akabagh amizɨ da gavgafi,

egha nɨn gumazamiziba arazir aghuimɨn me gami.

14 A nɨn nguazir mɨtaghniabar aven, dabirabir aghuim gumazamiziba bar me ganɨga, navir amɨrizim me ganɨdi.

Egha ian azenibar daghebagh ami da deragha aghui.

15 Ikiavɨra Itir God, nguazimɨn Akar Gavgavitam amadaghtɨ,

bizir a mɨkemezir kam zuamɨra nguazimɨn otogham.

16 A ghuariaba amadazɨ da iza avivkɨabar mɨn

izaghira, nguazim avara.

17 An aisɨn amozir ofɨzir dagɨabar mɨn gariba amadazɨ,

da izaghira ongarimɨn gigibar mɨn nguazim giri.

Eghtɨ gumazitam an amadazir orangtɨzir kamɨn ikɨva avegham.

18 A gɨn ua mɨkemezɨ aisɨn kam dɨpamɨn oto.

Ezɨ an amɨnim amadazɨ a dɨpam givaima a ivemari.

19 A uan arazir a ifongeziba ko,

bizir a damuasa e mɨkemeziba isa

Israelia ganɨngi.

20 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba an Akar Gavgavir kabagh fozir puvatɨ,

kamaghɨn bizir kam, a me bagh a gamizir puvatɨ.

Aleluia!

E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

148

Overiam ko nguazimɨn itir biziba bar Godɨn ziam fɨ

1 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ!

Ia Godɨn Nguibamɨn bar pɨn iti darasi,

ia an ziam fɨ.

2 Ia enselba, ia bar moghɨrama an ziam fɨ!

Godɨn Nguibamɨn itir mɨdorozir enselba uaghan an ziam fɨ.

3 Aruem ko iakɨnim, gua uaghan an ziam fɨ!

Mɨkovezir angazangarir gavgaviba itiba, ia uaghan an ziam fɨ.

4 Godɨn Nguibar bar pɨn itim, nɨ uaghan an ziam fɨ!

Dɨpar overiamɨn pɨn itiba, ia uaghan an ziam fɨ.

5 Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ bizir kaba otifi!

Kamaghɨn me bar an ziam fɨ.

6  *A uabɨ mɨkemezɨ me uan danganibarama, otivigha iti.

Me dar ikɨ kamaghɨra ikɨva,

an akabar gɨn mangam.

7 Ia nguazimɨn itir biziba bar,

ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Ia bizir kabanang.

Ongarir konimɨn aven itir kuruzir ekiaba ko osiriba ko

8 onɨmariba ko dagɨabar mɨn garir amozir ofɨzir ekiaba ko amoziba ko mɨgharir pɨziba ko

amɨnir ekiar an Akar Gavgavibar gɨn zuiba,

ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

9 Ia mɨghsɨar ekiaba ko mɨghsɨar doziba,

ko temer ovɨziba itiba ko sidan temeba ko,

10 ruarim ko nguibamɨn asɨziba bar moghɨra ko goaba ko kuaraziba,

ia bar moghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

11 Ia nguazir kamɨn itir atriviba,

ko kantriba ko gavmanɨn gumaziba ko gumazir dapaniba ko

12 gumazir igiaba ko amizir igiaba ko gumazir ghuriba ko boriba,

ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

13 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, an ziam bar ekevegha gumazamizibar ziaba bar dagh afira,

egha an ziar ekiam bar pɨn ikia nguazim ko overiam gafira.

Kamaghɨn amizɨ, biziba bar moghɨra an ziam fɨ.

14 A bar Israelia gifonge.

Me bar an gumazamizibara.

Me bar an boroghɨra itima,

a me gamima me gavgavighavɨra iti.

Egha me bar an ziam fe.

Aleluia!

Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

149

Godɨn gumazamiziba uan apaniba abɨragha, an ziam fe

1 Ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ!

Ia ighiar igiam, a bagh a bangɨ.

Ia gumazamizir a baghavɨra itiba,

ia an ziam fasa mɨsevezir dughiaba,

ia uari akuv ziar ekiam a danɨng.

2 Ia Israelia, God ian ingari,

ezɨ ia an bizir kam bagh bar akongegh.

Ia Saionɨn nguibamɨn gumazamiziba,

ia uan atrivim bagh bar akongegh.

3 Ia ighiabar amuva an ziam fɨva ighɨ.

Ia gitaba ko, tambarinbav sogh

an ziam fɨ.

4 Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibagh ifonge.

Gumazir uari abɨra igharaz darazir apengan itiba, a men ziaba fava,

me gami me mɨdorozim gamua uan apaniba abɨri.

5  *Godɨn gumazamiziba uan apaniba ko, mɨdorozim gamigha me abɨragha gɨfa.

Me datɨrɨghɨn bar akongegh.

Me dɨmagariba sara uari akuvir dughiabar,

me God bagh bar akongezir ighiabar amu.

6 Me pamtem dɨmɨva Godɨn ziam fɨ.

Me mɨdorozir sabar ghumtɨziba uan dafaribar da suikigh.

7 Egh kantrin igharaziba akɨrsɨ mɨsogh,

mɨzazim me gasɨ me abɨnigh.

8 Apanibar gumazir dapaniba ko atriviba,

me senɨn ainɨn ingarizibar me ikegham.

9 Me God osirizɨ moghɨra me damuam.

Godɨn gumazamiziba arazir kamnaghɨra damu, uan apaniba akɨram.

God baghavɨra itir gumazamizir kaba, arazir kamra damu,

uan apaniba abɨnigh ziar ekiam iniam.

Aleluia!

Ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ!

150

Godɨn ziam fer ighiar abuananam

1 God uan Dɨpenimɨn itima, e an ziam fam.

A gavgavir bar ekiam ikia uan Nguibamɨn itima,

e an ziam pɨrafam.

2 A bar bizir ekiabagh ami.

E ziar ekiam a danɨngam.

A bar faraghavɨra ikia, an ziar ekiam bar pɨn mar iti.

E an ziam fam.

3 E sɨghabagh iviva, dɨbɨariba ko gitabav sogh,

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam pɨrafam.

4 E tambarinbav soghɨva, ighɨ an ziam fam.

E gitan avɨrir igharagha garibav soghɨva, itabagh iviva ziar ekiam a danɨngam.

5 E brasɨn itaribav soghtɨ da bar puvɨrama arangtɨ,

e Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

6 E bizir bar angamɨra itiba,

e bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.

E bar Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam!

Aleluia!

* 1:: Hibrun akamɨn aven, me Onger Akabar Akɨnafarimɨn 5plan otevibagh ami, me dar bora ghaze, 5plan akɨnafariba.

* 1:1: Onger Akaba 26:4; Aghuzir Akaba 14:15

* 1:2: Josua 1:8; Onger Akaba 119:1; 119:35; 119:47; 119:92

* 1:3: Aisaia 3:10; Jeremaia 17:8; Esekiel 47:12

* 1:6: Jon 10:14; 2 Timoti 2:19

* 2:1: Onger Akaba 46:6

* 2:1: Aposel 4:25-26

* 2:4: Onger Akaba 37:13; 59:8; Aghuzir Akaba 1:26

* 2:7: Aposel 13:33; Hibru 1:5; 5:5

* 2:8: Onger Akaba 72:8; Daniel 7:13-14; Jon 17:4-5

* 2:9: Onger Akaba 89:23; Akar Mogomem 2:26-27; 12:5; 19:15

* 2:11: Filipai 2:12; Hibru 12:28

* 2:12: Jon 5:23; 1 Pita 2:6

* 3:1: 2 Samuel 15:13--17:22

* 3:3: Onger Akaba 62:7

* 3:4: Onger Akaba 4:3; 43:3

* 3:6: Onger Akaba 23:4; 27:3; 118:10-13

* 3:7: Jop 16:10; Onger Akaba 22:21; 57:4; 58:6

* 3:8: Onger Akaba 28:8; 29:11

* 4:1: Onger Akaba 17:6; 18:6; 18:18-19

* 4:3: Onger Akaba 6:8-9; 50:5; 135:4

* 4:4: Onger Akaba 77:6; 119:11; Efesus 4:26

* 4:5: Godɨn Araziba 33:19; Onger Akaba 51:19; 62:8

* 4:6: Dɨboboniba 6:26; Jop 7:7; 9:25

* 4:7: Onger Akaba 97:11-12; 119:14; 119:72

* 4:8: Jop 11:19; Onger Akaba 16:9

* 5:2: Onger Akaba 3:4; 65:2

* 5:3: Onger Akaba 30:5; 88:13; 130:6

* 5:5: Habakuk 1:13

* 5:6: Onger Akaba 55:23; Akar Mogomem 21:8

* 5:7: 1 Atriviba 8:29-30; Onger Akaba 132:7; 138:2

* 5:8: Onger Akaba 24:4-5; 27:11

* 5:9: Onger Akaba 62:4; Luk 11:44; Rom 3:13

* 5:10: 2 Samuel 15:31; 17:14; 17:23

* 5:11: Aisaia 65:13

* 5:12: Onger Akaba 115:13

* 6:1: Onger Akaba 38:1; Jeremaia 10:24

* 6:2: Onger Akaba 41:4; Hosea 6:1

* 6:3: Onger Akaba 90:13

* 6:5: Onger Akaba 88:11; 118:17; Aisaia 38:18

* 6:7: Jop 17:7; Onger Akaba 38:10; Azir Akam 5:17

* 6:8: Onger Akaba 119:115; Matyu 7:23; Luk 13:27

* 7:1: Onger Akaba 31:1; 31:15; 71:1

* 7:4: Onger Akaba 109:4-5

* 7:6: Onger Akaba 35:23; 94:2; 138:7

* 7:7: Onger Akaba 22:27

* 7:8: Onger Akaba 26:1; 43:1; 98:9

* 7:9: Onger Akaba 34:21; 40:2; 94:23; Akar Mogomem 2:23

* 7:10: Onger Akaba 18:2; 18:30; 97:10-11

* 7:11: Onger Akaba 50:6; 90:9

* 7:12: Godɨn Araziba 32:41-42; Onger Akaba 64:7

* 7:13: Onger Akaba 18:14; 45:5

* 7:14: Jop 15:35; Aisaia 59:4; Jems 1:15

* 7:15: Onger Akaba 57:6

* 7:16: Onger Akaba 140:9-11

* 8:1: Onger Akaba 113:4; 148:13

* 8:2: Onger Akaba 44:16; Matyu 21:16; 1 Korin 1:27

* 8:3: Onger Akaba 111:2

* 8:4: Jop 7:17-18; Onger Akaba 144:3; Hibru 2:6-8

* 8:6: Jenesis 1:26-28; 1 Korin 15:27; Efesus 1:22; Hibru 2:8

* 9:2: Onger Akaba 5:11; 83:18

* 9:5: Godɨn Araziba 9:14; Aghuzir Akaba 10:7

* 9:7: Onger Akaba 102:12; 102:26; Hibru 1:11

* 9:8: Onger Akaba 96:13; 98:9

* 9:9: Onger Akaba 37:39; 46:1; 91:2

* 9:10: Godɨn Araziba 31:6-8; Onger Akaba 37:25; 70:4; 91:14

* 9:11: Onger Akaba 107:22

* 9:12: 2 Samuel 4:11; Onger Akaba 9:18; 10:17; 22:24; 37:25; Aisaia 49:14-15; Hibru 13:5

* 9:14: Onger Akaba 13:5; 20:5; 35:9

* 9:15: Onger Akaba 7:15; 94:23; Aghuzir Akaba 5:22; 26:27

* 9:16: Ua Me Ini 14:31; Aghuzir Akaba 5:22

* 9:17: Jop 8:13; Onger Akaba 50:22

* 9:18: Onger Akaba 12:5; Aghuzir Akaba 23:18; 24:14

* 9:20: Onger Akaba 62:9; Aisaia 31:3; Esekiel 28:2

* 10:: Gumazir maba ghaze, Onger Akabar Akɨnafarimɨn sapta 10, a sapta 9ɨn akɨnafarir otevir mam.

* 10:2: Onger Akaba 7:16; 9:15; Aghuzir Akaba 5:22

* 10:3: Onger Akaba 94:4; Rom 1:32

* 10:4: Onger Akaba 14:1-2; 53:1

* 10:5: Onger Akaba 12:5; Aisaia 26:11

* 10:6: Aisaia 56:12; Akar Mogomem 18:7

* 10:7: Jop 20:12; Onger Akaba 12:2; Rom 3:14

* 10:8: Onger Akaba 17:11; Habakuk 3:14

* 10:9: Onger Akaba 17:12; Maika 7:2

* 10:11: Jop 22:13; Onger Akaba 94:7; Esekiel 9:9

* 10:14: Onger Akaba 68:5; 2 Timoti 1:12; 1 Pita 4:19

* 10:16: Onger Akaba 145:13; Jeremaia 10:10; Daniel 4:34; 1 Timoti 1:17

* 10:17: Ua Me Ini 22:23; Onger Akaba 9:12

* 10:18: Onger Akaba 82:3; Aisaia 11:4

* 11:1: Onger Akaba 2:12; 121:1

* 11:2: Onger Akaba 37:14; 64:3-4

* 11:3: Onger Akaba 87:1; 119:152

* 11:4: Maika 1:2; Matyu 23:16-22

* 11:5: Jenesis 22:1; Jems 1:12

* 11:6: Onger Akaba 75:8; Jeremaia 4:11-12; Esekiel 38:22

* 11:7: Onger Akaba 7:9-11; 16:11; 33:5

* 12:1: Aisaia 57:1; Maika 7:2

* 12:2: Onger Akaba 41:6; Jeremaia 9:8; Rom 16:18

* 12:5: Onger Akaba 10:18; 34:6; 35:10; Aisaia 33:10

* 12:6: Onger Akaba 119:140; Aghuzir Akaba 30:5

* 12:7-8: Onger Akaba 37:28; 55:10-11; 97:10

* 13:1: Jop 13:24; Onger Akaba 88:14; Aisaia 59:2

* 13:3: Jeremaia 51:39

* 13:4: Onger Akaba 25:2; 35:19; 38:16

* 13:6: Onger Akaba 116:7; 119:17

* 14:1: Onger Akaba 10:4; 53:1

* 14:1: Rom 3:10-12

* 14:2: Onger Akaba 33:13; 102:19

* 14:4: Aisaia 64:7; Jeremaia 10:25; Amos 8:4

* 14:6: Onger Akaba 9:9; 142:5

* 14:7: Jop 42:10; Onger Akaba 53:6; 126:1

* 15:1: Onger Akaba 23:6; 24:3; 27:4; 61:4

* 15:2: Aisaia 33:15; Sekaraia 8:16; Efesus 4:25

* 15:3: Ua Me Ini 23:1; Onger Akaba 28:3; 50:20

* 15:4: Josua 9:18-20; Gumazir Dapaniba 11:35; Aposel 28:10

* 15:5: Godɨn Araziba 16:19; Esekiel 18:8

* 16:1: Onger Akaba 7:1; 17:8

* 16:3: Onger Akaba 101:6; 119:63

* 16:4: Josua 23:7; Onger Akaba 32:10; 106:37-38

* 16:5: Onger Akaba 23:5; 119:57; 125:3

* 16:6: Jeremaia 3:19

* 16:7: Onger Akaba 73:24; 77:6

* 16:8: Onger Akaba 27:8; 73:23

* 16:8: Aposel 2:25-28

* 16:9: Onger Akaba 13:5; 30:12; 108:1

* 16:10: Onger Akaba 49:15; 86:13; Aposel 13:35

* 16:11: Onger Akaba 36:7-8; 43:4

* 17:3-4: Onger Akaba 16:7; Sekaraia 13:9; Malakai 3:2-3; 1 Pita 1:7

* 17:5: Onger Akaba 119:133

* 17:7: Onger Akaba 31:21

* 17:8: Godɨn Araziba 32:10; Onger Akaba 91:1; 91:4; Sekaraia 2:8; Matyu 23:37

* 17:10: 1 Samuel 2:3; Onger Akaba 73:7

* 17:15: Onger Akaba 4:6-7; 16:11; 1 Jon 3:2

* 18:1: 2 Samuel 22:47-50

* 18:2: Hibru 2:13

* 18:4: Onger Akaba 116:3

* 18:4: Jona 2:5-7

* 18:10: Onger Akaba 104:3

* 18:19: Onger Akaba 31:8; 118:5

* 18:20: 1 Samuel 24:19

* 18:24: 1 Samuel 26:23

* 18:25: Onger Akaba 25:10; 31:23; 37:28; 40:11; 89:24

* 18:27: Onger Akaba 101:5; Aghuzir Akaba 6:17

* 18:28: Jop 29:3

* 18:30: Onger Akaba 17:7; 119:140; Daniel 4:37

* 18:31: Godɨn Araziba 32:31; 32:39; 1 Samuel 2:2; Aisaia 45:5

* 18:33: Godɨn Araziba 32:13; 2 Samuel 2:18; Habakuk 3:19

* 18:36: Aghuzir Akaba 4:12

* 18:47: Onger Akaba 94:1

* 18:49: Rom 15:9

* 19:1: Onger Akaba 8:1; 50:6; Rom 1:19-20

* 19:4: Rom 10:18

* 19:6: Onger Akaba 113:3

* 19:7: Onger Akaba 119:130

* 19:8: Onger Akaba 12:6; 36:9; 119:128

* 19:9: Onger Akaba 119:138; 119:142

* 19:10: Onger Akaba 119:72; 119:103; 119:127

* 19:11: Onger Akaba 17:4

* 19:12: Onger Akaba 40:12; 51:1-2; 90:8

* 19:13: Onger Akaba 18:32; 25:11; 119:133

* 19:14: Onger Akaba 18:2; 31:5; 104:34

* 20:4: Onger Akaba 21:2

* 20:5: Onger Akaba 9:14; 60:4

* 20:7: Onger Akaba 33:16-17; Aghuzir Akaba 21:31; Aisaia 31:1

* 21:4: Onger Akaba 61:5-6; 91:16

* 21:6: Onger Akaba 16:11; 45:7; Aposel 2:28

* 21:7: Onger Akaba 16:8

* 21:9: Onger Akaba 18:8; Aisaia 26:11; Malakai 4:1

* 21:11: Onger Akaba 2:1

* 22:1: Onger Akaba 10:1; Matyu 27:46; Mak 15:34

* 22:2: Onger Akaba 42:3; 88:1

* 22:4: Onger Akaba 78:53; 107:6

* 22:6: Jop 25:6; Onger Akaba 31:11; Aisaia 41:14; 49:7

* 22:7: Aisaia 53:3; Matyu 27:39; Mak 15:29; Luk 23:35

* 22:8: Matyu 27:43

* 22:9: Onger Akaba 71:5-6

* 22:10: Aisaia 46:3; 49:1

* 22:11: 2 Atriviba 14:26; Onger Akaba 72:12; Aisaia 63:5

* 22:14: Onger Akaba 73:26; Daniel 5:6

* 22:15: Onger Akaba 38:10

* 22:18: Matyu 27:35; Mak 15:24; Luk 23:34; Jon 19:24

* 22:19: Onger Akaba 22:11; 70:5

* 22:21: Onger Akaba 34:4; 118:5

* 22:22: Onger Akaba 40:10; Hibru 2:12

* 22:24: Onger Akaba 31:22; 69:17; 69:33; Hibru 5:7

* 22:25: Onger Akaba 35:18; 40:9-10; 61:8

* 22:26: Onger Akaba 40:16; 69:32

* 22:27: Onger Akaba 2:8; 82:8; 86:9

* 22:28: Onger Akaba 47:7-8; Sekaraia 14:9

* 22:29: Onger Akaba 89:48

* 22:30: Onger Akaba 102:18; 102:28

* 22:31: Onger Akaba 71:18; 78:6

* 23:1: Onger Akaba 34:9-10; Aisaia 40:11; Jon 10:11; 1 Pita 2:25

* 23:2: Onger Akaba 36:8; Esekiel 34:14; Akar Mogomem 7:17

* 23:3: Onger Akaba 5:8; 19:7; 85:13

* 23:4: Onger Akaba 16:8; 27:1; Aisaia 43:2; Maika 7:14

* 23:5: Onger Akaba 78:19; 92:10; Luk 7:46

* 23:6: Onger Akaba 25:7; 25:10; 27:4-6; 2 Korin 5:1

* 24:1: Ua Me Ini 19:5; Godɨn Araziba 10:14; Onger Akaba 50:12; 1 Korin 10:26

* 24:2: Onger Akaba 104:5; 136:6; 2 Pita 3:5

* 24:3: Onger Akaba 15:1

* 24:4: Onger Akaba 15:4; Aisaia 33:15-16; Matyu 5:8; 1 Timoti 2:8

* 24:6: Onger Akaba 27:8; 105:4

* 24:7: Aisaia 26:2; Hagai 2:7; Malakai 3:1

* 25:1: Onger Akaba 86:4; 143:8

* 25:2: Onger Akaba 31:1; 41:11

* 25:3: Aisaia 49:23

* 25:4: Onger Akaba 27:11; 86:11

* 25:5: Onger Akaba 40:1; 43:3; 79:9

* 25:6: Onger Akaba 98:3; 103:17

* 25:7: Jop 13:26; Onger Akaba 31:19; 51:1

* 25:8: Onger Akaba 32:8; 86:5; 92:15

* 25:9: Onger Akaba 23:3; 27:11

* 25:10: Onger Akaba 40:11; 103:18

* 25:11: Ua Me Ini 34:9; Onger Akaba 79:9

* 25:13: Onger Akaba 69:36; Aghuzir Akaba 1:33; Jeremaia 23:6

* 25:14: Jenesis 17:1; Jop 29:4; Aghuzir Akaba 3:32

* 25:15: Onger Akaba 123:2; 124:7

* 25:16: Onger Akaba 69:16; 143:4

* 25:17: Onger Akaba 40:12; 107:6

* 25:18: Onger Akaba 31:7; 103:3

* 25:19: Onger Akaba 3:1-2; 9:13

* 25:21: Onger Akaba 41:12

* 25:22: Onger Akaba 130:8

* 26:1: 2 Atriviba 20:3; Onger Akaba 28:7; Aghuzir Akaba 20:7

* 26:2: Onger Akaba 17:3; 139:23; Sekaraia 13:9

* 26:3: 2 Atriviba 20:3

* 26:4: Onger Akaba 1:1

* 26:5: Onger Akaba 1:1; 31:6; 139:21-22

* 26:6: Onger Akaba 73:13

* 26:9: 1 Samuel 25:29; Onger Akaba 28:3

* 26:10: Godɨn Araziba 16:19; 1 Samuel 8:3; Aisaia 33:15

* 26:12: Onger Akaba 22:22; 40:2; 107:32

* 27:1: Onger Akaba 118:14; Aisaia 33:2; 60:20; Maika 7:8

* 27:2: Onger Akaba 9:3; 14:4

* 27:3: Jop 4:6; Onger Akaba 3:6

* 27:4: Onger Akaba 18:6; 23:6

* 27:5: Onger Akaba 17:8; 31:20; 40:2; 50:15

* 27:6: Onger Akaba 3:3; 107:22

* 27:7: Onger Akaba 4:3; 13:3; 61:1

* 27:8: Onger Akaba 34:4; 105:4; Amos 5:6

* 27:9: Onger Akaba 6:1; 40:17; 69:17; 94:14

* 27:10: Aisaia 40:11; 49:15; Jon 16:32; 2 Timoti 4:16-18

* 27:11: Onger Akaba 5:8; 25:4; 86:11

* 27:12: Godɨn Araziba 19:18; Matyu 26:60; Aposel 9:1

* 27:13: Jeremaia 11:19

* 27:14: Onger Akaba 62:5; Aghuzir Akaba 20:22; Aisaia 25:9

* 28:1: Onger Akaba 83:1; 88:4; 143:7

* 28:2: Onger Akaba 5:7; 138:2

* 28:3: Onger Akaba 26:9; 55:21; Jeremaia 9:8

* 28:4: 2 Timoti 4:14; Akar Mogomem 18:6; 22:12

* 28:5: Jop 34:27; Aisaia 5:12

* 28:7: Onger Akaba 13:5; 18:2; 22:4

* 28:9: 1 Atriviba 8:51-53

* 29:1: Onger Akaba 96:7-9

* 29:2: 2 Eghaghaniba 20:21

* 29:10: Jenesis 6:17; Jop 38:8; 38:25; Onger Akaba 28:8

* 30:2: Onger Akaba 6:2; 88:13; 103:3

* 30:3: Onger Akaba 28:1; 86:13

* 30:4: Ua Me Ini 3:15; Onger Akaba 135:13; 149:1

* 30:5: Onger Akaba 103:9; Aisaia 26:20; 2 Korin 4:17

* 30:6: Jop 29:18; Onger Akaba 10:6; 62:2; 62:6

* 30:11: Fofozir Gumazim 3:4; Aisaia 20:2; Jeremaia 31:13

* 31:1: Onger Akaba 22:5; 71:1; Aisaia 49:23

* 31:2: Onger Akaba 71:2

* 31:3: Onger Akaba 18:2; 23:3; 25:11

* 31:5: Luk 23:46; Aposel 7:59

* 31:8: Onger Akaba 18:19

* 31:10: Onger Akaba 32:3; 102:3

* 31:12: Onger Akaba 88:4-5

* 31:13: Jeremaia 6:25; 20:3; 20:10; Matyu 27:1

* 31:16: Dɨboboniba 6:25-26; Onger Akaba 4:6; 67:1

* 31:17: 1 Samuel 2:9; Onger Akaba 25:2; 115:17

* 31:18: 1 Samuel 2:3; Onger Akaba 12:3; Jut 1:15

* 31:19: Aisaia 64:4; 1 Korin 2:9

* 31:20: Jop 5:21; Onger Akaba 27:5; 32:7

* 31:21: 1 Samuel 23:7; Onger Akaba 17:7

* 31:22: Aisaia 38:11-12; Jona 2:4

* 31:24: Onger Akaba 27:14

* 32:1: Onger Akaba 85:2; 103:3

* 32:1: Rom 4:7-8

* 32:2: Jon 1:47; 2 Korin 5:19

* 32:3: Onger Akaba 31:10; 38:8; 39:2-3

* 32:5: Ofa Gami 26:40; 2 Samuel 12:13; Jop 31:33; Onger Akaba 103:12; 1 Jon 1:9

* 32:6: Onger Akaba 46:1-3; 69:1; 69:13

* 32:7: Gumazir Dapaniba 5:1-31; Onger Akaba 31:20; 91:1; 121:7

* 32:8: Onger Akaba 25:8; 33:18

* 32:10: Onger Akaba 16:4; Aghuzir Akaba 13:21; Rom 2:9

* 32:11: Onger Akaba 7:10; 64:10; 97:12

* 33:5: Onger Akaba 11:7; 37:28; 119:64

* 33:6: Jenesis 1:14-19; 2:1; Onger Akaba 104:30; Hibru 11:3

* 33:7: Ua Me Ini 15:8; Josua 3:16; Onger Akaba 78:13

* 33:9: Onger Akaba 148:5

* 33:10: Onger Akaba 2:1-3; Aisaia 8:10; 19:3

* 33:11: Jop 23:13; Onger Akaba 40:5; Aghuzir Akaba 19:21; Aisaia 55:8

* 33:12: Godɨn Araziba 7:6; Onger Akaba 28:9; 144:15

* 33:13: Jop 28:24; Onger Akaba 11:4; 14:2

* 33:14: 1 Atriviba 8:39; 8:43; Onger Akaba 102:19

* 33:15: 2 Eghaghaniba 16:9; Jop 10:8; Onger Akaba 119:73

* 33:16: Onger Akaba 44:6; 60:11

* 33:17: Onger Akaba 20:7; 147:10; Aghuzir Akaba 21:31

* 33:18: Jop 36:7; Onger Akaba 32:8-10; 1 Pita 3:12

* 33:19: Jop 5:20; Onger Akaba 37:19; Aposel 12:11

* 33:20: Onger Akaba 62:1; 115:9; Aisaia 8:17

* 34:1: 1 Samuel 21:13-15; Efesus 5:20; 1 Tesalonika 5:18; 2 Tesalonika 1:3; 2:13

* 34:3: Onger Akaba 69:30; Luk 1:46

* 34:4: Onger Akaba 18:6; Matyu 7:7; Luk 11:9

* 34:6: Onger Akaba 3:4; 34:17-19

* 34:7: 2 Atriviba 6:17; Daniel 6:22; Sekaraia 9:8; Hibru 1:14

* 34:8: Onger Akaba 2:12; 1 Pita 2:3

* 34:9: Onger Akaba 31:23

* 34:10: Jop 4:10-11; Onger Akaba 84:11

* 34:12: 1 Pita 3:10-12

* 34:13: 1 Pita 2:22

* 34:14: Aisaia 1:16-17; Rom 12:18; Hibru 12:14

* 34:15: Jop 36:7; Onger Akaba 34:6; 34:17

* 34:16: Aghuzir Akaba 10:7; Jeremaia 44:11; Amos 9:4

* 34:17: Onger Akaba 34:6; 34:15; 34:19; 145:19-20

* 34:18: Onger Akaba 51:17; Aisaia 57:15; 66:2

* 34:19: Aghuzir Akaba 24:16; 2 Timoti 3:11-12

* 34:20: Jon 19:36

* 34:22: 2 Samuel 4:9; 1 Atriviba 1:29; Onger Akaba 103:4

* 35:4: Onger Akaba 40:14; 70:2; 129:5

* 35:12: Onger Akaba 38:20; Jeremaia 18:20; Jon 10:32

* 35:13: Jop 30:25

* 35:19: Jon 15:25

* 35:24: Onger Akaba 43:1

* 35:28: Onger Akaba 51:14; 71:15; 71:24

* 36:1: Rom 3:18

* 36:5: Onger Akaba 57:10; 108:4

* 36:7: Rut 2:12; Onger Akaba 17:8; 31:19; 91:4

* 36:8: Jop 20:17; Onger Akaba 16:11; Akar Mogomem 22:1

* 36:9: Jeremaia 2:13; Jon 4:10; 4:14; 1 Pita 2:9

* 37:1: Onger Akaba 73:3; Aghuzir Akaba 23:17; 24:1; 24:19

* 37:2: Onger Akaba 90:5-6

* 37:4: Aisaia 58:14

* 37:5: Aghuzir Akaba 16:3; Matyu 6:25; Luk 12:22; 1 Pita 5:7

* 37:6: Jop 11:17; Maika 7:9

* 37:7: Onger Akaba 62:1; Aisaia 30:15; Jeremaia 12:1

* 37:8: Onger Akaba 73:3; Efesus 4:26

* 37:9: Jop 27:13-14; Aisaia 57:13

* 37:10: Jop 20:9; Hibru 10:36-37

* 37:11: Matyu 5:5

* 37:16: Aghuzir Akaba 15:16; 16:8; 1 Timoti 6:6

* 37:23: 1 Samuel 2:9; Aghuzir Akaba 16:9

* 37:25: Onger Akaba 37:28; 59:15; 109:10

* 37:28: Onger Akaba 11:7; Aghuzir Akaba 2:22; Aisaia 14:20

* 37:31: Godɨn Araziba 6:6; Onger Akaba 40:8; 119:98; Aisaia 51:7

* 37:35: Jop 5:3

* 37:37: Aisaia 32:17; 57:2

* 37:40: 1 Eghaghaniba 5:20; Aisaia 31:5; Daniel 3:17; 3:28; 6:23

* 38:3: Jop 33:19; Onger Akaba 32:4; 102:10; Aisaia 1:6

* 38:4: Esra 9:6; Onger Akaba 40:12

* 38:9: Onger Akaba 6:6; 10:17; 102:5

* 38:18: Onger Akaba 32:5; 2 Korin 7:9-10

* 38:21: Onger Akaba 22:19; 35:22

* 39:1: Onger Akaba 141:3; Kolosi 4:5; Jems 3:2

* 39:4: Onger Akaba 90:12

* 39:5: Onger Akaba 62:9; 90:4; 144:4

* 40:2: Onger Akaba 27:5; 69:2; Jeremaia 38:6; 38:10-13

* 40:3: Onger Akaba 32:7; 33:3; 64:9

* 40:4: Onger Akaba 84:12; 125:5

* 40:5: Onger Akaba 71:15; 139:17-18; Aisaia 55:8-9

* 40:6: Aisaia 1:11; Jeremaia 6:20; Maika 6:6-8

* 40:6: Hibru 10:5-7

* 40:8: Onger Akaba 37:31; 2 Korin 3:3

* 40:10: Onger Akaba 89:1; Aposel 20:20; 20:27

* 40:12: Onger Akaba 18:5; 38:4; 65:3

* 41:1: Aghuzir Akaba 14:21

* 41:2: Onger Akaba 27:12

* 41:9: 2 Samuel 15:12; Onger Akaba 55:12-13; 55:20; Jeremaia 20:10; Matyu 26:23; Mak 14:20; Luk 22:21; Jon 13:18

* 41:13: Onger Akaba 106:48

* 42:1: Onger Akaba 119:131

* 42:2: Onger Akaba 42:11; 43:5; 63:1; 143:6

* 42:3: Onger Akaba 80:5

* 42:4: 1 Samuel 1:15; Onger Akaba 95:2; 100:4; Aisaia 30:29

* 42:5: Onger Akaba 9:1; 38:6; Matyu 26:38

* 42:6-7: Onger Akaba 69:1-2; 88:7; Jona 2:3

* 42:8: Onger Akaba 16:7; 57:3; 63:6; 149:5

* 43:1: 1 Samuel 24:15; Onger Akaba 5:6; 26:1; 38:12

* 43:3: Onger Akaba 36:9

* 44:1: Ua Me Ini 12:26-27; Onger Akaba 78:3

* 44:2: Onger Akaba 78:55; 80:8

* 44:3: Godɨn Araziba 8:17; Josua 24:12

* 44:6: Onger Akaba 33:16; Hosea 1:7

* 44:18: Jop 23:11

* 44:19: Onger Akaba 23:4

* 44:20-21: Onger Akaba 139:1; Jeremaia 17:10

* 44:22: Rom 8:36

* 44:23: Onger Akaba 35:23; 78:65

* 45:6: Onger Akaba 93:2; 98:9

* 45:6: Hibru 1:8-9

* 45:7: Onger Akaba 11:7

* 45:17: Onger Akaba 138:4; Malakai 1:11

* 46:1: Onger Akaba 62:7-8; 91:2; 142:5

* 46:3: Onger Akaba 93:3-4; Jeremaia 5:22

* 46:4: Onger Akaba 48:1; 48:8

* 46:5: Sekaraia 8:3

* 46:6: Josua 2:9; 2:24; Onger Akaba 2:1

* 46:10: Godɨn Araziba 4:35; 1 Atriviba 18:36-39; Aisaia 2:11; 2:17

* 48:2: Matyu 5:35

* 48:6: Ua Me Ini 15:15; Hosea 13:13

* 48:14: Aisaia 58:11

* 49:5: Jop 31:24; Onger Akaba 52:7

* 49:7: Jop 36:18-19

* 49:8-9: Onger Akaba 16:10; 22:29; 89:48

* 49:15: Onger Akaba 16:10-11; 73:24; Hosea 13:14

* 49:17: Onger Akaba 17:14; 1 Timoti 6:7

* 50:6: Onger Akaba 75:7; 97:6

* 50:12: Onger Akaba 24:1; 1 Korin 10:26

* 50:15: Onger Akaba 91:15; 107:6; 107:13; 107:19; Sekaraia 13:9

* 50:17: Nehemia 9:26; Rom 2:21-22

* 50:21: Onger Akaba 90:8; Aisaia 55:8-9; 57:11; Rom 2:4

* 50:23: Onger Akaba 27:6

* 51:1: 2 Samuel 12:1-15; Onger Akaba 109:26; Aisaia 43:25; Aposel 3:19; Kolosi 2:14

* 51:2: Aisaia 1:16; Jeremaia 4:14; Hibru 9:14

* 51:3: Aisaia 59:12

* 51:4: 2 Samuel 12:13; Luk 15:21; Rom 3:4

* 51:5: Jop 15:14; Efesus 2:3

* 51:6: Onger Akaba 15:2; Aghuzir Akaba 2:6; Jems 1:5

* 51:7: Dɨboboniba 19:18; Aisaia 1:18; Hibru 9:19

* 51:8: Onger Akaba 35:10; Aisaia 35:10; Joel 1:16

* 51:9: Jeremaia 16:17

* 51:10: Onger Akaba 78:37; Matyu 5:8; Aposel 15:9; Efesus 2:10

* 51:11: 2 Atriviba 13:23; Aisaia 63:10-11; Jeremaia 7:15

* 51:12: Onger Akaba 13:5

* 51:13: Onger Akaba 22:27; Aposel 9:21-22

* 51:14: 2 Samuel 12:9; Onger Akaba 35:28; 71:15

* 51:15: Ua Me Ini 4:15; Onger Akaba 9:14

* 51:16: Onger Akaba 40:6

* 51:17: Onger Akaba 34:18

* 52:1: 1 Samuel 22:9-10

* 52:2: Onger Akaba 50:19; 59:7; 64:3

* 52:7: Onger Akaba 49:6

* 53:1: Onger Akaba 10:4; 14:1

* 53:1: Rom 3:10-12

* 53:2: 2 Eghaghaniba 15:2; 19:3; Onger Akaba 33:13

* 54:1: 1 Samuel 23:19; 26:1

* 54:7: Onger Akaba 59:10

* 55:4: Onger Akaba 18:4-5; 116:3

* 55:6: Jop 3:13

* 55:13: 2 Samuel 15:12; Onger Akaba 41:9

* 55:21: Onger Akaba 12:2; 28:3; 59:7; Aghuzir Akaba 5:3-4

* 55:22: Onger Akaba 37:5; 1 Pita 5:7

* 56:1: 1 Samuel 21:13-15

* 56:3: 1 Samuel 30:6; 2 Eghaghaniba 20:3

* 56:4: Onger Akaba 118:6; Aisaia 31:3; Hibru 13:6

* 56:9: Onger Akaba 56:4; Rom 8:31

* 56:11: Onger Akaba 56:4

* 57:1: 1 Samuel 22:1; 24:3; Onger Akaba 56:1; 63:7

* 57:2: Onger Akaba 38:8

* 57:4: Onger Akaba 55:21; 64:3; Aghuzir Akaba 30:14

* 57:7: Onger Akaba 108:1

* 57:10: Onger Akaba 36:5; 103:11; 108:4

* 58:8: Jop 3:16

* 58:11: Onger Akaba 67:4; 92:7

* 59:1: 1 Samuel 19:11

* 59:9: Onger Akaba 9:9

* 59:16: 2 Samuel 22:3; Onger Akaba 46:1; 88:13

* 59:17: Onger Akaba 59:9-10

* 60:1: 2 Samuel 8:13; 1 Eghaghaniba 18:12

* 60:4: Aisaia 5:26; 11:10-12

* 60:11: Onger Akaba 118:8; 146:3

* 61:2: Onger Akaba 18:2; 42:6; 77:3; 94:22

* 61:3: Aghuzir Akaba 18:10

* 61:4: Onger Akaba 17:8; 27:4; 91:4

* 61:8: Onger Akaba 56:12

* 62:1: Onger Akaba 37:39; 59:9

* 62:2: Onger Akaba 62:6; 89:26

* 62:5: Onger Akaba 62:1

* 62:7: Onger Akaba 46:1; 85:9

* 62:8: 1 Samuel 1:15; Onger Akaba 52:8; Aisaia 26:4

* 62:10: Aisaia 61:8; Esekiel 22:29; Luk 12:15; 1 Timoti 6:10

* 62:12: Jop 34:11; Onger Akaba 103:8; Jeremaia 17:10; Matyu 16:27; Rom 2:6; 1 Korin 3:8; Akar Mogomem 2:23

* 63:1: 1 Samuel 23:14; Onger Akaba 42:2; 84:2; 143:6

* 63:6-7: Onger Akaba 42:8; 61:4; 119:55; 149:5

* 63:8: Aisaia 26:9

* 63:11: Godɨn Araziba 6:13; Aisaia 45:23

* 64:5: Onger Akaba 10:11; 59:7; Aghuzir Akaba 1:11

* 64:10: Onger Akaba 32:11; 58:10; 68:3

* 65:4: Onger Akaba 33:12; 36:8; 84:4

* 65:9: Onger Akaba 46:4; 72:6; 104:13; 104:24; 147:8; 147:14

* 66:1: Onger Akaba 100:1

* 66:4: Onger Akaba 67:3; 96:1-2; 117:1

* 66:5: Onger Akaba 46:8

* 66:6: Ua Me Ini 14:21; Josua 3:14-17

* 66:9: Onger Akaba 121:3

* 66:10: Onger Akaba 17:3; Aisaia 48:10; Sekaraia 13:9; 1 Pita 1:6-7

* 66:18: Aisaia 1:15; Jon 9:31; Jems 4:3

* 66:19: Onger Akaba 116:1-2

* 67:1: Dɨboboniba 6:25; Onger Akaba 31:16; 119:135

* 67:4: Onger Akaba 96:10; 96:13; 98:9

* 67:6: Ofa Gami 26:4; Onger Akaba 85:12

* 68:5: Onger Akaba 10:14; 10:18; 146:9

* 68:6: Onger Akaba 107:34; Aposel 12:6

* 68:8: Ua Me Ini 19:18

* 68:10: Godɨn Araziba 26:5; 26:9

* 68:18: Efesus 4:8

* 68:19: Onger Akaba 55:22; 65:5; Aisaia 46:4

* 68:20: Onger Akaba 49:15; 56:13

* 68:30: Gumazir maba ghaze, “Asɨzir atiar dakarabar itir kam,” kar kantri Isipɨn akar isɨn zuim.

* 69:1: Onger Akaba 69:2; 69:14-15; Jona 2:5

* 69:2: Onger Akaba 40:2

* 69:9: Jon 2:17; Rom 15:3

* 69:20: Jop 16:2; Onger Akaba 142:4; Aisaia 63:5

* 69:21: Matyu 27:48; Mak 15:36; Luk 23:26; Jon 19:28-29

* 69:22: Rom 11:9-10

* 69:25: Aposel 1:20

* 69:28: Ua Me Ini 32:32; Akar Mogomem 3:5; 13:8; 17:8

* 70:1: Onger Akaba 40:17; 141:1

* 71:1: Onger Akaba 31:1-3

* 71:3: Onger Akaba 18:2; 42:8; 90:1; 91:9

* 71:9: Onger Akaba 92:14; Aisaia 46:4

* 71:12: Onger Akaba 22:11; 38:21-22; 70:5

* 71:14: Onger Akaba 130:7

* 71:18: Onger Akaba 22:31; 78:4-6

* 72:8: Sekaraia 9:10

* 72:14: Onger Akaba 116:15

* 72:17: Jenesis 22:18; Jeremaia 4:2

* 73:3: Onger Akaba 37:1; Jeremaia 12:1

* 73:17: Onger Akaba 27:4; 37:38

* 73:24: Onger Akaba 48:14; 49:15; 58:11

* 73:26: Onger Akaba 16:5; 40:12; 84:2

* 73:28: Onger Akaba 14:6; 40:5; Hibru 10:22; Jems 4:8

* 74:13: Ua Me Ini 14:21

* 74:14: Jop 41:1; Onger Akaba 104:26; Aisaia 27:1

* 74:16: Jenesis 1:14

* 74:17: Jenesis 8:22; Aposel 17:26

* 75:7: 1 Samuel 2:7; Onger Akaba 50:6; 147:6; Daniel 2:21

* 76:10: Ua Me Ini 18:11

* 77:1: Onger Akaba 3:4; 142:1

* 77:6: Onger Akaba 4:4; 42:8

* 78:2: Matyu 13:35

* 78:12: Ua Me Ini 7:8--12:32

* 78:13: Ua Me Ini 14:21-22

* 78:14: Ua Me Ini 13:21-22

* 78:15: Ua Me Ini 17:1-7; Dɨboboniba 20:2-13

* 78:18: Ua Me Ini 16:2-15; Dɨboboniba 11:4-23; 11:31-35

* 78:24: Jon 6:31

* 78:24: Mana, a dagher manmagh garim. Nɨ foghsɨ, Ua Me Ini 16:31ɨn an gan.

* 78:35: Ua Me Ini 15:13; Godɨn Araziba 7:8; Aisaia 41:14; 63:9

* 78:37: Aposel 8:21

* 78:39: Onger Akaba 103:14-16; Jon 3:6-8; Jems 4:14

* 78:44: Ua Me Ini 7:17-21

* 78:45: Ua Me Ini 8:1-6; 8:20-24

* 78:46: Ua Me Ini 10:12-15

* 78:47: Ua Me Ini 9:22-25

* 78:51: Ua Me Ini 12:29

* 78:52: Ua Me Ini 13:17-22

* 78:53: Ua Me Ini 14:26-28

* 78:54: Ua Me Ini 15:17; Josua 3:14-17

* 78:55: Josua 11:16-23

* 78:56: Gumazir Dapaniba 2:11-15

* 78:60: Josua 18:1; Jeremaia 7:12-14; 26:6

* 78:61: 1 Samuel 4:4-22

* 78:70: 1 Samuel 16:11-12; 2 Samuel 7:8; 1 Eghaghaniba 17:7

* 78:72: 1 Atriviba 9:4

* 79:1: 2 Atriviba 25:8-10; 2 Eghaghaniba 36:17-19; Jeremaia 52:12-14

* 79:5: Onger Akaba 85:5; Esekiel 38:19

* 79:8: Onger Akaba 106:6; Aisaia 64:9

* 79:9: 2 Eghaghaniba 14:11; Onger Akaba 25:11; 31:3

* 80:1: Ua Me Ini 25:22

* 80:8: Aisaia 5:1-7

* 81:3: Dɨboboniba 10:10

* 81:7: Ua Me Ini 17:7; Dɨboboniba 20:13

* 81:9: Ua Me Ini 20:2-3; Godɨn Araziba 5:6-7; 32:12; Onger Akaba 44:20; Aisaia 43:12

* 81:10: Ua Me Ini 20:2; Onger Akaba 37:4; 107:9

* 81:12: Jop 8:4; Aposel 7:42; Rom 1:24-26

* 82:5: Onger Akaba 11:3; 75:3

* 82:6: Jon 10:34

* 83:9: Gumazir Dapaniba 4:6-22; 7:1-23

* 83:11: Gumazir Dapaniba 7:25; 8:12

* 84:2: Onger Akaba 42:2; 63:1

* 84:5: Onger Akaba 81:1; 86:11; 122:1; Jeremaia 31:6

* 84:7: Onger Akaba 42:2; Aisaia 40:31; 2 Korin 3:18

* 84:10: 1 Eghaghaniba 23:5; Onger Akaba 27:4

* 84:11: Onger Akaba 34:10; 85:9; Aisaia 60:19-20; Malakai 4:2

* 85:6: Habakuk 3:2

* 86:5: Nehemia 9:17; Onger Akaba 25:8; Joel 2:13; Jona 4:2

* 86:7: Onger Akaba 17:6; 50:15; 77:2

* 86:8: Godɨn Araziba 3:24; 2 Samuel 7:22; Jeremaia 10:6

* 86:9: Onger Akaba 66:4; Aisaia 66:23; Akar Mogomem 15:4

* 86:10: Onger Akaba 72:18; Aisaia 44:6-8; Mak 12:29

* 86:11: Onger Akaba 25:5; Jeremaia 32:39

* 89:1: 1 Atriviba 4:31; Onger Akaba 101:1

* 89:4: 2 Samuel 7:12-16; 1 Eghaghaniba 17:11-14; Onger Akaba 132:11; Aposel 2:30

* 89:6: Onger Akaba 40:5; 86:8; 113:5

* 89:11: 1 Eghaghaniba 29:11; Onger Akaba 24:1-2; 50:12

* 89:20: 1 Samuel 13:14; 16:12; Aposel 13:22

* 89:27: Akar Mogomem 1:5

* 89:34: Dɨboboniba 23:19; Godɨn Araziba 7:9; Jeremaia 33:20-21

* 90:1: Godɨn Araziba 33:27

* 90:2: Aghuzir Akaba 8:25-26

* 90:4: 2 Pita 3:8

* 90:12: Onger Akaba 39:4

* 90:17: Aisaia 26:12

* 91:1: Onger Akaba 31:20; 121:5; Aisaia 25:4; 32:2

* 91:2: Onger Akaba 14:6; 18:2; 56:4; Jeremaia 16:19

* 91:3: 1 Atriviba 8:37; Onger Akaba 124:7; Aghuzir Akaba 6:5

* 91:4: Onger Akaba 36:7; 40:11; 63:7; Aisaia 51:16

* 91:5: Jop 5:19-23; Onger Akaba 23:4; 27:1

* 91:6: 2 Atriviba 19:35; Jop 5:22

* 91:7: Josua 14:10

* 91:8: Onger Akaba 37:34; 58:10

* 91:11: Onger Akaba 34:7; Matyu 4:6; Luk 4:10

* 91:12: Matyu 4:6; Luk 4:11

* 91:13: Gumazir Dapaniba 14:6; Daniel 6:22; Luk 10:19

* 91:14: Onger Akaba 9:10; 59:1; 145:20

* 91:15: 1 Samuel 2:30; Jop 12:4; Jon 12:26

* 92:5: Onger Akaba 139:17; Aisaia 28:29; 55:8-9; Rom 11:33-34

* 92:12: Onger Akaba 1:3; 52:8; Aisaia 65:22; Hosea 14:5-6

* 92:13: Onger Akaba 100:4; 135:2

* 92:14: Onger Akaba 1:3; Jon 15:2

* 93:2: Onger Akaba 45:6; 90:2; Azir Akam 5:19

* 93:5: Onger Akaba 19:7; 29:2; 96:9; 1 Korin 3:17

* 94:1: Aisaia 35:4; Nahum 1:2; Rom 12:19

* 94:3: Jop 20:5; Onger Akaba 13:2

* 94:9: Ua Me Ini 4:11; Aghuzir Akaba 20:12

* 94:10: Jop 35:11; Onger Akaba 44:2; Aisaia 28:26

* 94:11: Jop 11:11; 1 Korin 3:20

* 94:12: Jop 5:17; Aghuzir Akaba 3:11; 1 Korin 11:32; Hibru 12:5

* 94:14: 1 Samuel 12:22; Rom 11:1-2

* 94:18: Onger Akaba 38:16

* 94:22: Onger Akaba 59:9; 62:2; 62:6

* 95:7: Onger Akaba 80:1; 100:3

* 95:7: Hibru 3:15; 4:7

* 95:7: Hibru 3:7-11

* 95:8: Dɨboboniba 14:22; Godɨn Araziba 6:16

* 95:8: Ua Me Ini 17:1-7; Dɨboboniba 20:2-13

* 95:11: Dɨboboniba 14:20-23; Godɨn Araziba 1:34-36; 12:9-10; Hibru 4:3-5

* 96:7: Onger Akaba 29:1-2

* 96:9: 2 Eghaghaniba 20:21; Onger Akaba 33:8; 93:5; 114:7

* 96:9: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, Hibrun mɨngarim kamakɨn, “Ia kurkazir aghuiba ikɨ egha izɨ nan ziam fɨ.”

* 96:10: Onger Akaba 9:8; 67:4; 93:1; 98:9

* 96:12: Onger Akaba 98:9

* 97:7: Ua Me Ini 20:4; Godɨn Araziba 5:8; 27:15; Jeremaia 10:14; Jems 2:19

* 97:9: Ua Me Ini 18:11; Onger Akaba 83:18; 95:3; 96:4

* 98:1: Ua Me Ini 15:6; Onger Akaba 33:3; 40:5; Aisaia 52:10

* 98:3: Onger Akaba 22:27; Luk 1:54; 1:72

* 99:1: Ua Me Ini 25:22

* 99:7: Ua Me Ini 33:9

* 99:8: Dɨboboniba 14:20; Godɨn Araziba 9:20; Jeremaia 46:28; Sefanaia 3:7

* 100:3: Onger Akaba 79:13; 95:7; Esekiel 34:30-31; Efesus 2:10

* 100:5: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 106:1; 107:1; 118:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 101:3: Godɨn Araziba 15:9; Onger Akaba 5:5; 40:4

* 101:5: Onger Akaba 18:27; 50:20; Jeremaia 9:4

* 101:6: Onger Akaba 119:1

* 101:7: Onger Akaba 52:2-5

* 102:24: Jop 36:26; Onger Akaba 90:2; Aisaia 38:10; Habakuk 1:12

* 102:25: Hibru 1:10-12

* 102:27: Aisaia 43:10; Malakai 3:6; Jems 1:17

* 103:3: Aisaia 33:24; Jeremaia 17:14

* 103:4: Onger Akaba 34:22; 56:13

* 103:5: Aisaia 40:31

* 103:8: Jems 5:11

* 103:10: Esra 9:13

* 103:11: Onger Akaba 57:10; Efesus 3:18

* 103:12: Aisaia 43:25; Maika 7:18

* 103:13: Malakai 3:17

* 103:14: Jenesis 3:19; Onger Akaba 78:39; Fofozir Gumazim 12:7

* 103:15: Jop 14:1-2; Jems 1:10-11; 1 Pita 1:24

* 103:17: Luk 1:50

* 104:2: Aisaia 40:22; Daniel 7:9

* 104:3: Onger Akaba 18:10

* 104:4: Hibru 1:7

* 104:9: Jeremaia 5:22

* 104:26: Jop 41:1; Onger Akaba 74:14; Aisaia 27:1

* 105:9: Jenesis 12:7; 17:8; 26:3

* 105:10: Jenesis 28:13

* 105:14: Jenesis 20:3-7

* 105:16: Jenesis 41:53-57

* 105:17: Jenesis 37:28; 45:5

* 105:18: Jenesis 39:20--40:23

* 105:20: Jenesis 41:14

* 105:21: Jenesis 41:39-41

* 105:23: Jenesis 46:6; 47:11

* 105:24: Ua Me Ini 1:7-14

* 105:26: Ua Me Ini 3:1--4:17

* 105:28: Ua Me Ini 10:21-23

* 105:29: Ua Me Ini 7:17-21

* 105:30: Ua Me Ini 8:1-6

* 105:31: Ua Me Ini 8:16-17; 8:20-24

* 105:32: Ua Me Ini 9:22-25

* 105:34: Ua Me Ini 10:12-15

* 105:36: Ua Me Ini 12:29

* 105:37: Ua Me Ini 12:33-36

* 105:39: Ua Me Ini 13:21-22

* 105:40: Ua Me Ini 16:2-15

* 105:41: Ua Me Ini 17:1-7; Dɨboboniba 20:2-13

* 105:44: Josua 11:16-23

* 106:1: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 107:1; 118:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 106:7: Ua Me Ini 14:10-12

* 106:9: Ua Me Ini 14:21-31

* 106:12: Ua Me Ini 15:1-21

* 106:14: Dɨboboniba 11:4-34

* 106:16: Dɨboboniba 16:1-35

* 106:19: Ua Me Ini 32:1-14

* 106:24: Dɨboboniba 14:1-35

* 106:27: Ofa Gami 26:33

* 106:28: Dɨboboniba 25:1-13

* 106:32: Dɨboboniba 20:2-13

* 106:34: Gumazir Dapaniba 2:1-3; 3:5-6

* 106:37: 2 Atriviba 17:17

* 106:38: Dɨboboniba 35:33

* 106:40: Gumazir Dapaniba 2:14-18

* 107:1: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 118:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 107:9: Onger Akaba 34:10; Luk 1:53

* 107:10-11: Jop 36:8; Aisaia 9:2; Luk 1:79

* 107:14: Onger Akaba 68:6; 146:7; Aposel 12:7

* 109:8: Aposel 1:20

* 109:25: Matyu 27:39; Mak 15:29

* 110:1: Matyu 22:44; Mak 12:36; Luk 20:42-43; Aposel 2:34-35; 1 Korin 15:25; Efesus 1:20-22; Kolosi 3:1; Hibru 1:13; 8:1; 10:12-13

* 110:4: Hibru 5:6; 6:20; 7:17; 7:21

* 111:: Hibrun akamɨn onger akar kam, me uan alpabetɨn letabar vaghvagha dar gɨn ghua ighiar kamɨn vesba osira bar ghuava vezɨn abuananamɨn oto.

* 111:10: Jop 28:28; Aghuzir Akaba 1:7; 9:10

* 112:: Hibrun akamɨn onger akar kam, me uan alpabetɨn letabar vaghvagha dar gɨn ghua ighiar kamɨn vesba osira bar ghuava vezɨn abuananamɨn oto.

* 112:4: Jop 11:17; Onger Akaba 97:11

* 112:7: Onger Akaba 57:7; 64:10

* 112:9: 2 Korin 9:9

* 114:1: Ua Me Ini 12:51

* 114:3: Ua Me Ini 14:21; Josua 3:16

* 114:8: Ua Me Ini 17:1-7; Dɨboboniba 20:2-13

* 115:4: Onger Akaba 135:15-18; Jeremaia 10:4-5; Akar Mogomem 9:20

* 115:13: Akar Mogomem 11:18; 19:5

* 116:2: Onger Akaba 17:6; 40:1

* 116:3: Onger Akaba 18:4-6

* 116:10: 2 Korin 4:13

* 116:15: Onger Akaba 72:14

* 117:1: Rom 15:11

* 118:1: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 136:1; Jeremaia 33:11

* 118:5: Onger Akaba 18:19; 120:1

* 118:6: Onger Akaba 56:4; 56:11; Aisaia 51:12; Hibru 13:6

* 118:14: Ua Me Ini 15:2; Aisaia 12:2

* 118:22: Luk 20:17; Aposel 4:11; 1 Pita 2:7

* 118:22: Matyu 21:42; Mak 12:10-11

* 118:25: Matyu 21:9; Mak 11:9; Jon 12:13

* 118:26: Matyu 21:9; 23:39; Mak 11:9; Luk 13:35; 19:38; Jon 12:13

* 119:1: Onger Akaba 128:1

* 119:10: Onger Akaba 119:2; 119:21; 119:118; 119:145

* 119:16: Onger Akaba 119:35; 119:70; 119:92-93; 119:174

* 119:32: 2 Korin 6:11-13

* 119:33: Onger Akaba 119:73; Aghuzir Akaba 2:6; Jems 1:5

* 119:36: Mak 7:21-22; 1 Timoti 6:10-11; Hibru 13:5

* 119:42: Onger Akaba 102:8; 119:39; Aghuzir Akaba 27:11

* 119:47: Onger Akaba 119:16; 119:97; 119:127; 119:159

* 119:57: Onger Akaba 16:5

* 119:67: Onger Akaba 119:71; Jeremaia 31:18; Hibru 12:10-11

* 119:89: Aisaia 40:8; 1 Pita 1:25

* 119:101: Aghuzir Akaba 1:15

* 119:103: Onger Akaba 19:10; Aghuzir Akaba 8:11

* 119:105: Aghuzir Akaba 6:23

* 119:112: Onger Akaba 119:33; 119:36

* 119:114: Onger Akaba 32:7; 91:1

* 119:130: Onger Akaba 19:7; Aghuzir Akaba 1:4

* 119:135: Onger Akaba 4:6; 119:12; 119:26

* 119:160: Onger Akaba 119:89; 119:142; 119:152

* 119:165: Aisaia 32:17

* 119:172: Onger Akaba 119:138

* 119:176: Aisaia 53:6; Jeremaia 50:6; Matyu 18:12; Luk 15:4

* 120:: Godɨn gumazamiziba an ziam fasa Godɨn Dɨpenimɨn ghuavanaga ighiaba banga zui.

* 120:1: Onger Akaba 118:5; Jona 2:2

* 121:1: Onger Akaba 123:1

* 121:2: Onger Akaba 115:15; 124:8

* 121:3: Onger Akaba 41:2; 66:9

* 121:6: Aisaia 49:10; Akar Mogomem 7:16

* 121:7: Onger Akaba 91:10-12

* 122:1: Aisaia 2:3; Sekaraia 8:21

* 123:1: Onger Akaba 121:1

* 123:2: Onger Akaba 25:15; Malakai 1:6

* 125:2: Onger Akaba 121:8; Sekaraia 2:5

* 127:1: Onger Akaba 121:4

* 130:1: Azir Akam 3:55; Jona 2:2

* 130:3: Onger Akaba 143:2; Rom 3:20; 3:23-24

* 130:4: Jeremaia 33:8-9

* 130:5: Onger Akaba 33:20; 40:1; Aisaia 8:17; 30:18

* 130:6: Onger Akaba 63:6; 119:147

* 130:8: Matyu 1:21; Taitus 2:14

* 132:6: 1 Samuel 7:1-2; 1 Eghaghaniba 13:5

* 132:6: 2 Eghaghaniba 6:41-42

* 132:11: 2 Samuel 7:12-16; 1 Eghaghaniba 17:11-14; Onger Akaba 89:4-5; Aposel 2:30

* 132:17: 1 Atriviba 11:36

* 133:1: Jenesis 13:8

* 135:8: Ua Me Ini 12:29

* 135:9: Ua Me Ini 7:14--10:29

* 135:11: Dɨboboniba 21:21-35

* 135:15: Onger Akaba 115:4-8; Akar Mogomem 9:20

* 136:1: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 118:1; Jeremaia 33:11

* 136:5: Jenesis 1:1

* 136:6: Jenesis 1:2

* 136:7: Jenesis 1:16

* 136:10: Ua Me Ini 12:29

* 136:11: Ua Me Ini 12:51

* 136:13: Ua Me Ini 14:21-29

* 136:16: Ua Me Ini 13:18; 15:22

* 136:19: Dɨboboniba 21:21-30

* 136:20: Dɨboboniba 21:31-35

* 137:1: Nehemia 1:4

* 137:8: Akar Mogomem 18:6

* 138:6: Aisaia 57:15; Jems 4:6; 1 Pita 5:5

* 138:7: Onger Akaba 23:3-4

* 139:1: Onger Akaba 17:3; Jeremaia 12:3

* 139:2: 2 Atriviba 19:27; Matyu 9:4; Jon 2:24-25

* 139:3: Onger Akaba 17:3; Jeremaia 12:3

* 139:4: Hibru 4:13

* 139:7: Jeremaia 23:24; Jona 1:3

* 139:11-12: Jop 34:22; Daniel 2:22; Hibru 4:13

* 139:15: Jop 10:8-9; Fofozir Gumazim 11:5

* 139:23: Jop 31:6; Onger Akaba 26:2

* 139:24: Onger Akaba 5:8; 143:10

* 140:3: Rom 3:13

* 141:2: Akar Mogomem 5:8

* 141:3: Onger Akaba 34:13; Jems 1:26; 3:8

* 141:4: Aghuzir Akaba 23:6

* 141:8: 2 Eghaghaniba 20:12; Onger Akaba 25:15; 123:1-2

* 142:1: 1 Samuel 22:1; 24:3

* 142:3: Onger Akaba 77:3; 140:5; 143:4

* 142:4: Onger Akaba 88:8; 88:18

* 142:7: Onger Akaba 13:6; 143:11; 146:7

* 143:2: Rom 3:20; Galesia 2:16

* 143:5: Onger Akaba 77:5; 77:10-11

* 143:8: Onger Akaba 5:8; 25:1; 46:5

* 143:10: Onger Akaba 31:14; 119:12; 139:24

* 144:3: Jop 7:17-18; Onger Akaba 8:4

* 144:15: Onger Akaba 33:12

* 145:: Arazir Israelia gɨn ghua akaba osirir maba, da mong ighara. Hibrun akamɨn me 22plan letabar uan akaba osiri. Egha dughiar maba, me osirir akaba 22plan akuabar da bɨsi. Ezɨ dar akuar kaba, vaghvagha dar akar faragha zuibar faragha zuir letaba, letan igharazim iti. Me ikɨzir igharazibar akar, Hibrun akamɨn daghizir dughiamɨn, me Hibrun akamɨn arazir kamɨn gɨn ghua dagh izir puvatɨ. E fo, Aruamɨn akamɨn mɨgɨrɨgɨaba 21plan letaba iti. An letabar dɨbobonim mong Hibrun letabar dɨbobonimɨn mɨn ghu. Ezɨ kamaghɨn Aruamu Baibelɨn Onger Akabar Akɨnafarim sapta 145, e Hibru akamɨn arazir kamɨn gɨn ghua, a gɨra. Eghtɨ nɨ gan fogham, a manmaghɨn mangam. Nɨ ighiar kamɨn gantɨ 21plan letaba ikiam, vezɨn faragha zuim, an mɨgɨrɨgɨar otevir faragha zuim, a leta A an iti. Namba 2 ves, an mɨgɨrɨgɨar otevir faragha zuim, a leta B an iti. Egha ighiar kam kamaghɨra ghua ves 21ɨn oto. Ighiar kamɨn aven ves, 8 ko 9 aning ighiar kamɨn aven itir nɨghnɨzir ekiamɨn gun mɨgei, kamaghɨn amizɨ leta I vezɨn kamning vɨrara aningɨn iti, egha gavgavim nɨghnɨzir ekiar ighiar 145ɨn itim ganɨdi. Hibrun akamɨn arazir kam kaghɨra itir puvatɨ, me uaghan arazir kamra gɨn ghua akɨnafarir kaba uaghan a da osiri. Kar Azir Akam 1-5 ko Onger Akabar Akɨnafarim sapta 9, ko 10, ko 34, ko 37, ko 111, ko 112, ko 119, ko Aghuzir Akabar Akɨnafarim sapta 31.

* 145:8: Dɨboboniba 14:18; Onger Akaba 103:8

* 146:6: Onger Akaba 115:15; 117:2; Aposel 4:24; 14:15

* 147:3: Onger Akaba 51:17; Aisaia 57:15; 61:1; Luk 4:18

* 147:4: Jenesis 15:5; Aisaia 40:26

* 147:10: Onger Akaba 33:16-18; Hosea 1:7

* 148:6: Jop 38:33; Jeremaia 33:20; 33:25

* 149:5: Jop 35:10

Aghuzir Akaba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Dabirabir Aghuimɨn Aghuzir Akaba

O

Aghuzir Akaba

Akar faragha zuim

Israelia akar bar otevir isɨngtɨzir gumazamizibar ikɨrɨmɨrim akɨr dabirabir aghuim men akakaghamibagh ifonge. Akar otevir kaba me Inglisɨn akamɨn kamagh da dɨbori: ol Provep. Dabirabir Aghuimɨn Aghuzir Akabar akɨnafarir kamɨn aven, me akar otevir avɨrir kaba, kar Israelian tisaba gumazamizir igiabar sure gamiba. Dughiar maba, e Aruamɨn gumazamiziba kamagh dɨbora ghaze, Aghuzir Akaba.

Bizir bar faragha zuir dabirabir aghuim me danɨngam, me kamagh a dɨbori, nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim. Akɨnafarir kam, kamaghɨn en aka, nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itir arazim, ko an atiatia an apengan itir arazimra, aning nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuimɨn mɨngarim.

Akɨnafarir kamɨn averiam, dabirabir aghuimɨn mɨgɨrɨgɨar avɨriba en aka. A e uan amuiroghboriba ko deragh dapiamin tuavim en akakasi. Egha dagɨar ingangaribar amu igharaz darazi ko deragh dapiamin tuavim en aka. Igiabar akar bar avɨriba iti, me da baragh egh gumazir uari fa orazir puvatɨziba ko daruan kogham. Kamaghɨn dera, e uarira uari abɨnigh gumazamizir onganarazibar akurvagh.

Akɨnafarir kamɨn otevir maba, Godɨn Akar Gavgaviba, gavgavim dagh anɨdi. Ezɨ akar maba fofozir gumaziba uari dar gara dagh fo, da en ikɨrɨmɨrimɨn akurvaghasa, ezɨ me dar gun mɨgei. Me mɨgɨrɨgɨar kaba bar da isa akɨnafarir kamɨn da osiri, eghtɨ da dabirabir aghuim en akakagham.

Nɨghnɨzir aghuim, a bizir bar aghuim

1

(Sapta 1--9)

Akɨnafarir kam a gumazamiziba bar men akurvagham

1  *Akɨnafarir kam a Solomonɨn aghuzir akar otevir aghuiba an iti, a Devitɨn otarim, a Israelian atrivim.

2 Egh akar kaba, nɨghnɨzir aghuim e danɨngɨva, egh uaghan en sure damuam.

Eghtɨ e mɨngariba izɨvazir akaba, deraghvɨra dagh fogham.

3 Egh akɨnafarir kamɨn itir akaba, dabirabir aghuimɨn tuavim, en sure damuam.

Eghtɨ e arazir aghuimɨn gɨn mangɨva, egh gumazamiziba bar deragh me damuva, arazir magh garimɨn bar me damuam.

4 Eghtɨ gumazir fofozir muziariba itiba, akar kam men akurvaghtɨ me nɨghnɨzir aghuiba iniva,

egh fofozir aghuim gumazamizir igiabar anɨngtɨ, me deragh tuaviba tuisɨghamin arazim gɨfoghɨva egh tuavir aghuimɨn gɨn mangam.

5  *Eghtɨ akɨnafarir kam gumazir fofoziba itiba bar men akurvaghtɨ, me fofozim inivɨra ikiam.

Egh gumazir nɨghnɨzir aghuiba itibar sure damutɨ, me tuavir aghuimɨn gɨn mangɨsɨ nɨghnɨgham.

6 Egh akar kam men akurvaghtɨ, me aghuzir akaba ko akar isɨn zuibagh fofoghɨva,

egh gumazir fofozibar akar aghuiba ko akar mogomebagh fofogham.

7  *Eghtɨ nɨ nɨghnɨzir aghuim inisɨ, nɨ faragh Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikɨ an atiating.

Ezɨma gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me fofozir aghuiba ko suren akaba inian aghua.

Gumazamizir igiabar sure damuamin akaba

8 Nan borim, nɨ uan amebam ko afeziamɨn aghuzir akaba baragh

egh aningɨn akaba batoghan markɨ.

9 Eghtɨ aningɨn akaba nɨ damutɨ nɨn dabirabimɨn ganganim deragham,

mati nɨ adɨsir aghuim gami, ezɨ nɨn ganganim dera.

10  *Nan borim, arazir kurabagh amir gumazamiziba arazir kuram damusɨ nɨ gaghontɨ,

nɨ men akam baraghan markɨ.

11 Eghtɨ kamagh garir gumaziba kamaghɨn mɨkɨmam, “Nɨ izɨ, e mangɨ tuavir mɨriamɨn muegh ganam. Eghtɨ gumazir manaba izɨtɨ, e me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Gumazir manaba iza uarir akurvaghamin tuaviba puvatɨ, e uan ifongiamɨn gɨn mangɨ pura me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

12 Me angamɨra ikɨvɨra ikɨ izɨtɨ, e zuamɨram otivighɨva me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiregham,

mati ovevem gumazamiziba bativi me ariaghira Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ghuaghiri.

13 Egh e gumazir kabar bizir avɨriba initɨ

da bar en dɨpenibagh izɨvagham.

14 Nɨ izɨ en akuragh,

egh e koma bizir avɨriba iniam.”

15  *Nan borim, kamagh garir gumaziba ko daruan markɨ,

men saghuiamɨn ikɨva egh men gɨn mangan markɨ.

16 Kamagh garir gumaziba zurara arazir kurabar amuasa bar ifonge.

Egha zurara gumazibav soghtɨ me arɨghirasava ami.

17 E fo, kuaraziba nɨghnɨzir aghuiba ikia garima, gumazim da bagha ivem arɨsi, ezɨ da kamaghɨn garava ara zui.

Ezɨ kamaghɨn amir gumaziba nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ, me ivezir kuramɨn arɨmangamin nɨghnɨziba puvatɨ.

18 Ezɨ kamagh garir gumaziba uari uari bagha azuaziba adui,

da me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

19 Ezɨ gumazir mɨsogha okeba, me arazir kamɨn gɨn zui, me arɨmɨghiram.

Bizir me okeba, da me gasɨghasɨgham.

Gumazir nɨghnɨzir aghuimɨn gɨn zuir puvatɨziba, me osɨmtɨzir ekiaba bativam

20  *Nɨghnɨzir aghuim, a mati amizim tuavibar biziba amaga dagh ivezir danganibar tuivav ikia

gumazamizibar dei.

21 Egha a gumaziba danganir uari akuvim ko, gumazamizir avɨriba itir danganibar tuivav ikia,

egha kamaghɨn dei,

22  *“Ia gumazamizir nɨghnɨziba puvatɨziba, ia zurara kamaghɨra ikiasa, a? Ia gumazamizir onganiba!

Ia fofozir aghuim inian aghuagha egha dɨbovibar a mɨgei. Ia manadɨzoghɨn arazir kam ataghɨragham?

23 Ia oragh! Kɨ akar gavgavimra ia mɨgei, ia uan arazir kuraba atakigh.

Kɨ ian sure damuva egh nɨghnɨzir aghuiba ia danɨngam, eghtɨ ia nan akamɨn gɨn mangɨ.

24 Ia na bagh izasa kɨ uan agharim amadagha ian dei.

Ezɨ ia aghuagha izezir puvatɨ.

25  *Kɨ ia akɨrasa mɨgei, ezɨ ia aghua.

Egha ia bar moghɨra akɨrim ragha nan akam gasara.

26 Eghtɨ osɨmtɨzir ekiam ia batoghtɨ ia ikuvighamin dughiamɨn,

kɨ uaghan bar puvɨram akɨva, dɨbovir akabar ia mɨkɨmam.

27 Dughiar kuram zuamɨram otogham, mati amɨnir gavgavir kuram bizibagh asɨghasɨsi.

Eghtɨ osɨmtɨziba ko mɨzaziba ia batogh ia gasɨghasigham, mati amɨnir bar ekiam oto.

28  *“Dughiar kamɨn ia uarir akurvaghsɨ nan dɨmtɨ, kɨ oreghan kogham.

Ia na buriva, egh ia nan apighan kogham.

29 Guizbangɨra, ia fofozir aghuim batoke.

Egha Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikɨ an atiatingan aghua.

30 Dughiar kɨ ia akɨrasava amim, ia akɨrim ragha na gasara.

Egha nan akar aghuim batoke.

31 Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn uan arazir kurar ia amiba bagh

ivezir bar kuram iniam, mati gumazim dagher kuram amegha puvɨram arei.

32 Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, zurara akɨribagh igha na gasi, ezɨ men arazir kam me mɨsozima, me ariaghiri.

Me ghaze, me bar bizibagh fogha gɨfa, egha me mati gumazir onganiba. Ezɨ men nɨghnɨzir kam meraram asɨghasɨgham.

33  *Ezɨ gumazamizir deraghavɨra nan akam baraziba, me deraghvɨra ikiam.

Egh osɨmtɨziba men puvatɨghtɨ, me atiatingan kogh, egh me fogham, bizir kuratam me batoghan kogham.”

2

Gumazir nɨghnɨzir aghuimɨn gɨn zuiba deraghvɨra ikiam

1 Nan borim, nɨ nan akam baragh,

egh deraghvɨram nan akar gavgaviba isɨ uan navim datɨgh. Nan akar kaba bar pɨn ko.

2 Egh nɨghnɨzir aghuim anɨdir akaba baragh.

Egh nɨ fofozir aghuim inisɨ pamten ingar.

3 Egh nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim bagh azangsɨghtɨ aning nɨ bagh izam,

mati nɨ uabɨn akurvaghasa gumazir mamɨn dei.

4 Egh nɨ nɨghnɨzir aghuim bativsɨ pamtemɨn ingar, mati gumazim silvan nguazimɨn aven itim a buri,

egha mati gumazim bizir aghuir mongeziba, a da buri.

5 Egh nɨ bizir kabar amuva, egh nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia an atiatir arazim bar a gɨfoghɨva,

egh nɨ bar deraghvɨra God gɨfogham.

6  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨghnɨzir aghuim e ganɨdi.

Egha a fofozim ko deragha nɨghnɨzir arazimɨn mɨngarim.

7 Egha a gumazamizir arazir aghuibar gɨn zuiba, nɨghnɨzir aghuiba me ganɨdi.

Gumazamizir deraghavɨram aruiba, a bar deraghavɨra men garima me osɨmtɨziba puvatɨ.

8  *God gumazamizibar gari, me gumazamizir igharaziba deragha arazir magh gariba me gami, ezɨ a deravɨra men gara men akura.

Egha gumazamizir an tuavimɨn gɨn zuiba, a deravɨra me geghufi.

9 Nan borim, nɨ nan akam bareghɨva, egh nɨghnɨzir aghuimɨn gɨn mangɨva, egh tuavir aghuir nɨ mangamim a gɨfogham.

Egh nɨ arazir aghuim gɨfoghɨva, egh uaghan arazir magh garimɨn gumazamizibar amuamin arazim gɨfogham.

10 Egh nɨ nɨghnɨzir aghuir avɨriba iniva,

nɨ uan fofozim bagh bar akuegham.

11 Nɨ deragh tuaviba tuisɨghamin arazim gɨfoghɨva egh tuavir aghuimɨn gɨn mangam.

Eghtɨ arazir kam, deravɨra nɨn ganam, mati nɨ dɨvazimɨn aven deravɨra iti. Eghtɨ fofozir aghuim nɨ geghuvam.

12 Eghtɨ nɨghnɨzir aghuim nɨn akurvaghtɨ,

nɨ gumazir arazir kurabagh amiba ko akar kurabav geibar gɨn mangan kogham.

13 Gumazir kaba tuavir aghuim ategha

tuavir mɨtatemɨn zui.

14 Egha me arazir kurabar amuasa bar akonge.

Egha arazir me amizir kam, me a bagha bar ifonge.

15 Gumazir kaba ifarava,

men araziba bar ikufi.

16 Eghtɨ gumazir igharazimɨn amuim nɨ ko dakusɨ apezeperir akabar nɨ mɨkɨmam,

eghtɨ nɨghnɨzir aghuim nɨn akuraghtɨ nɨ an akam baraghan kogham.

17 Kamagh garir amizim, fomɨra uan igiamra pamɨn ike, egha datɨrɨghɨn a gɨn amadagha anetaki.

A fomɨra Godɨn damazimɨn dɨkɨrɨzir akam datɨrɨghɨn a bakɨnɨghnɨki.

18 Nɨ amizir kamɨn gɨn an dɨpenimɨn ghua,

kar nɨ ovever tuavimɨn zui.

19 Gumazir a bagha zuiba, me ua izir puvatɨ.

Me ikɨrɨmɨrir aghuim bagha zuir tuavim ataki, egh ua izeghan kogham.

20 Kamaghɨn amizɨ, nɨ nɨghnɨzir aghuim ikɨva,

egh nɨ gumazir aghuibar tuavimɨn mangɨ, egh arazir aghuibar gɨn mangɨ.

21  *Eghtɨ gumazir aghuiba en nguazimɨn ikiam.

Eghtɨ arazir kuraba puvatɨzir gumaziba kagh ikɨ mamaghɨra ikiam.

22 Eghtɨ gumazim uan azenimɨn ogheba asi moghɨn,

God gumazir arazir kurabagh amiba asigh me batuegham.

3

Nɨghnɨzir aghuim dabirabir aghuim nɨ danɨngam

1  *Nan borim, kɨ nɨn sure damuamin akar gavgavir kam nɨ a bakɨnɨghnɨghan markɨ.

Nɨ zurara a gɨnɨghnɨgh a damu.

2  *Nɨ akar kamɨn gɨn mangɨva, egh nɨ dughiar ruarimɨn nguazimɨn ikɨva,

bar deraghvɨra daperagham.

3 Egh nɨ gumazir igharazibagh ifongezir arazim ko, igharaziba ko poroghav itir arazim ataghɨraghan markɨ.

Egh nɨ arazir kamɨn gɨn mangɨtɨ, a mati kurukazir aghuimɨn mɨn nɨn fɨrimɨn ikiam. Egh nɨ deraghvɨra arazir kam isɨ uan navim datɨgh.

4  *Egh nɨ kamaghɨn damigh, God ko gumazamizibar damazimɨn ziar ekiam iniam,

eghtɨ me nɨ gifongegham.

5  *Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ.

Egh kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, nan fofozimra nan akurvagham.

6  *Bizir nɨ bar amiba, nɨ Ikiavɨra Itir Godra nɨghnɨgh egh dar amu,

eghtɨ a tuavir aghuir nɨ mangamimra nɨn akagham.

7  *Nɨ suam, nan fofozimra a guizbangɨn bizim. Puvatɨ.

Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikɨva an atiating, egh arazir kuraba akɨrim ragh dagh asaragh.

8 Nɨ kamaghɨn damutɨ, arazir kam bar deraghvɨra nɨn akuragham,

mati marasin nɨn mɨkarzimɨn akurvazima, nɨ deraghavɨra iti.

9 Egh nɨ uan azenimɨn faragha mɨtɨghizir dagheba inigh ofan mɨn da isɨ Ikiavɨra Itir God danɨngigh,

egh uaghan biziba ko dagɨaba abigh God danɨng, egh bizir kamɨn ziar ekiam God danɨngam.

10 Egh nɨ kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God nɨn azenibar daghebar amutɨ da otiv, dagher avɨriba ikiam.

Eghtɨ nɨ uan dagher dɨpenibar aghutɨ da izɨvaghtɨ, nɨn wainɨn mɨneba wainɨn dɨpam bar izɨvagh egh fasfagham.

11  **Nan borim, Ikiavɨra Itir God arazir kurar manam bagh nɨ akɨrtɨ,

nɨ osɨmɨva egh ataran markɨ.

12  *Guizbangɨra, gumazamizir Ikiavɨra Itir God ifongeziba a me akɨrmɨsi,

mati afeziam uan otarir a bar ifongezim akɨri.

13 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ini,

a bar akongegh.

14 Guizbangɨra, nɨghnɨzir aghuim bar deragha

silva ko gol gafira.

15 Nɨghnɨzir aghuim, dagɨar aghuir bar pɨn koziba bar dagh afira.

Egha uaghan bizir igharazir nɨ bar ifongeziba bar dagh afira.

16 Nɨghnɨzir aghuim nɨn akurvaghtɨ, nɨ dughiar ruarimɨn nguazimɨn ikiam.

Egh ziar ekiam nɨ danɨngɨva egh bizir avɨriba nɨ danɨngam.

17 Nɨghnɨzir aghuim zurara nɨn navim damutɨ an amɨragh ikiam.

Egh nɨn dabirabim damutɨ a deraghvɨram otogham.

18 Nɨghnɨzir aghuim, mati temer ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdimɨn mɨn iti.

Kamaghɨn, gumazir nɨghnɨzir aghuimɨn suiraziba, me ikɨrɨmɨrir aghuimɨn ikia egha bar akonge.

19 Ikiavɨra Itir God nɨghnɨzir aghuimɨn nguazir kamɨn ingari,

egha a fofozir aghuimɨn overiamɨn ingari.

20 Egha nɨghnɨzir aghuimɨn dɨpar ekiar nguazir averiamɨn itim gamizɨ an akariaghɨrɨgha anabo.

Egha ghuariabagh amima, da uari akuvima amozim izi.

21 Nan borim, nɨ bar deragh gan, egh uan nɨghnɨzir aghuim ko tuaviba tuisɨzir arazimɨn suiragh gavgavigh,

egh tuavir aghuimɨn gɨn mangɨ. Nɨ aning ataghɨraghan markɨ.

22 Nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ikɨrɨmɨrir ruarim nɨ danɨngɨva,

egh kurukazir aghuimɨn mɨn nɨn fɨrimɨn ikiam.

23 Eghtɨ nɨ deraghvɨra tuavimɨn mangɨtɨ,

bizitam nɨn dagarim mɨtɨghtɨ nɨ irɨghan kogham.

24  *Egh nɨ akuir dughiamɨn nɨ atiatingan kogham.

Nɨ bar deraghvɨra dakuam.

25 Eghtɨ dughiar kuram zuamɨram otogh gumazir kurabagh asɨghasɨghtɨ, nɨ atiatingan markɨ.

Dughiar kamagh gariba izam, mati amozir dafaba ko amɨnir gavgaviba izi, eghtɨ nɨ nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ.

26 Nɨ fo, nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ,

eghtɨ a nɨ ekɨarugh egh nɨn ganam, eghtɨ apaniba uan ivebar nɨ inighan kogham.

27  *Eghtɨ gumazitam bizitam puvatɨgh egh uabɨ danɨngɨsɨ nɨn azangsɨghtɨ,

nɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ, “Puvatɨ.” Nɨ a damuamin tuavim ikɨtɨ, nɨ a danɨngigh.

28 Eghtɨ nɨ uan namakamɨn akurvaghamin tuavitam ikɨva, nɨ datɨrɨghɨn an akurvagh. Nɨ kamaghɨn a mɨkɨman markɨ,

“Nɨ tong orarkegh.

Nɨ gurumzaraghan izɨtɨ, kɨ nɨ danɨngam.”

29 Nɨn namakar nɨn boroghɨra itiba, nɨ pazɨ me damusɨ nɨghnɨghan markɨ.

Me kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨ men namakar aghuim.

30 Nɨ gumazir arazir kuratam nɨ gamizir puvatɨzir tam,

nɨ puram an atar akabar a gasan markɨ.

31 Nɨ igharaz darazigh asɨghasɨsir gumazamizibar ganɨva men biziba bagh navim dɨkavan markɨ.

Egh nɨ men tuavimɨn gɨn mangan markɨ.

32 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ gumazir arazir kurabagh amibagh ifongezir puvatɨ.

Egha gumazir aghuiba, a me gifuegha egha men boroghɨra izi.

33 Ikiavɨra Itir God ghaze, gumazir kuraba uan amuiroghboriba sara bar arɨghiregham.

Egha a gumazir aghuiba uan amuiroghboriba ko deraghavɨra me gamua, egha men gari.

34  *Gumazir uari fava dɨbovir akabar igharaz daraziv geiba, God dɨbovir akaba me mɨkɨm me ikarvagham.

Egha gumazir uan ziaba dɨkabɨriba God bar deravɨra me gami.

35 Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba, ziar ekiaba iniam.

Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me uari uan ziabagh asɨghasɨgh aghumsɨgham.

4

Ia fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim inigh

1 Nan boriba, kɨ ian afeziam, ia bar deraghvɨra nan aghuzir akam baragh,

egh ia mɨngariba izɨvazir akaba, deraghvɨra dagh fogham.

2 Aghuzir akar kɨ ia ganɨdir kam, a bar dera,

eghtɨ ia an suiragh gavgafigh.

3-4 Nan amebam borir igharazir tam batezir puvatɨ, a nararam ote, egha a bar na gifonge.

Ezɨ kɨ aghɨrimra itir dughiamɨn uan afeziamɨn dɨpenimɨn itima,

a nan sure gamigha kamaghɨn na mɨgei,

“Nan akam deraghvɨram a inigh uan navim datɨgh, egh an gɨn mangɨ, egh nɨ bar deraghvɨra ikiam.

5 Nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuiba inigh.

Egh nɨ nan akam batogh a bakɨnɨghnɨghan markɨ.

6 Nɨ nɨghnɨzir aghuim ataghɨraghan markɨ.

Nɨ bar a gifongegh, eghtɨ a bar deraghvɨra nɨ geghuvam.

7  *Nɨghnɨzir aghuim, a bar bizibar faraghavɨra iti.

Guizbangɨra, nɨ gɨn bizir igharazir avɨriba iniam, ezɨ nɨghnɨzir aghuim a bar dagh afira, ezɨ nɨ a inisɨ pamtem ingar.

8 Nɨ nɨghnɨzir aghuim gifuegh pamtemɨn an suiragh,

eghtɨ a ziar ekiam nɨ danɨngam.

9 A kurukazir aghuimɨn mɨn nɨn dapanimɨn ikɨ,

egh a mati atrivimɨn dapanir asuamɨn mɨn ikiam.”

Tuavir aghuim ko tuavir kuram

10 Nan borim, nɨ bar deraghvɨra nan akam baragh,

egh nɨ dughiar bar ruarimɨn ikiam.

11 Kɨ nɨghnɨzir aghuimɨn nɨn sure gami,

egha nɨn akua tuavir aghuimɨn zui.

12 Nɨ tuavir kamɨn mangɨtɨ,

bizitam nɨn tuavim apɨrightɨ nɨ irɨghan kogham.

13 Aghuzir akar aghuim, a nɨn ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim.

Kamaghɨn nɨ zurara an suiragh deravɨram a geghuv, egh anetaghɨraghan markɨ.

14 Nɨ gumazir kurabar tuavimɨn mangan markɨ,

egh men arazibar gɨn mangan markɨ.

15 Egh nɨ bar moghɨra tuavir kam gitagh, akɨrim a gasaragh

mangɨ bar an saghon ikɨ.

16 Gumazir kuraba arazir kuratam damusɨ nɨghnɨgh egh dakuighan kogham.

Me arazir kuratam gumazir igharazitam damighvɨrama, egh me deraghvɨra dakuam.

17 Arazir kuram ko arazir gumazir igharaziba paza me gamim,

aning mati men daghem ko dɨpar me apimning.

18-19  *Gumazir kurabar tuavim mɨtarmer bar ekiamɨn mɨn iti.

Gumazir kaba tuavir kamɨn ghua irava fozir puvatɨ, bizir manam men dagaribav tifi.

Ezɨ gumazir aghuibar tuavim mati aruem anaga isiragha,

angazangarim bar ekevegha ghua aruer arɨzimɨn tu.

20 Nan borim, nɨ deraghvɨra kuarim atɨgh

nan akam baragh.

21 Nɨ akar kam deraghvɨram an suiragh.

Egh a isɨ uan navim datɨgh.

22 Nɨ nan akam inigh, eghtɨ akar kam ikɨrɨmɨrir aghuim nɨ danɨngtɨ

nɨn mɨkarzim ghuamagheghtɨ, nɨ bar deraghvɨra ikiam.

23  *Ezɨ nɨghnɨzir aghuir nɨn ikɨrɨmɨrim akakazim, a nɨn nɨghnɨzimɨn otifi.

Kamaghɨn amizɨ nɨ zurara uan nɨghnɨzim deraghvɨram an gan.

24 Nɨ akar ifavariba ko akar kurabav mɨkɨman markɨ.

25 Nɨ tuavir nɨ mangamimra deraghvɨram an gan.

Egh nɨ tintinimɨn ganan markɨ.

26  *Nɨ faragh deragh nɨghnigh, egh gɨn mangɨ bizibar amu.

Eghtɨ nɨn araziba bar deraghvɨram otivam.

27 Nɨ zuir tuavir aghuim, nɨ anetaghɨraghan markɨ.

Egh nɨ agharir guvim ko ikiriamɨn gɨn mangɨ arazir kuratam bar a damuan markɨ.

5

Nɨ gumazir igharazimɨn amuim okemegh a ko dakuan markɨ

1 Nan borim, nɨ deraghvɨra kuarim atɨgh nan akam baragh.

Kɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim nɨ danɨngasa.

2 Eghtɨ nɨ deragh tuaviba tuisɨghamin arazim gɨfoghɨva egh tuavir aghuimɨn gɨn mangam.

Eghtɨ nɨn mɨgɨrɨgɨaba mati gumazim fofozir aghuim ikia mɨgei.

3 Nɨ fogh, amizitam uan pam ategh, nɨ gakueghsɨ, a nɨ apezeperɨva akar avɨribar nɨ mɨkɨmɨva egh nɨ gekuigham.

Eghtɨ an akaba zuimɨn mɨn bar isɨngigham.

4 Eghtɨ nɨ an mɨgɨrɨgɨabar gɨn mangɨghɨva, gɨn an akabagh nɨghnɨghtɨ da bar nɨn ikuvigham.

Amizir kamɨn akaba mati nɨ marasinɨn mɨsozim ame. Egha a uaghan mati mɨdorozir sabamɨn mɨn nɨ ginifi.

5 Ezɨ amizir kamaghɨn amim, a nɨn akua Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn zui. Kar ovever tuavimra.

6 A ikɨrɨmɨrir aghuimɨn zuir tuavimɨn mangasa nɨghnɨzir puvatɨ.

A kamaghɨn fozir puvatɨ, a tuavir kuramɨn ghua pura zui.

7 Nan boriba, deraghvɨra kuariba arighɨva nan akam baragh,

ia akar kam bakɨnɨghnɨghan markɨ.

8 Nɨ bar amizir kamaghɨn amimɨn saghon ikɨ.

Egh nɨ an dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn mangan markɨ.

9 Nɨ a bagh mangɨgh, egh uan ziar aghuim gasɨghasigham.

Eghtɨ an pam nɨn apangkuvighan kogham. A nɨ mɨsueghtɨ nɨ uan igiamram ovegham.

10 Bizir aghuir nɨ pamtem ingara iniziba,

da gumazir igharazibar dafaribar mangɨgham.

11 Eghtɨ arɨmariam nɨ inightɨ nɨ bar agharim guragham.

Egh nɨ ovengamin dughiam, nɨ dakozimɨn irɨghɨv ikɨ mɨzazim iniva arangam.

12 Egh nɨ kamaghɨn mɨkɨmam, “Kɨ bar ongani. Kɨ manmaghsua otuegha aghuzir akabar aghua.

Me na akɨrasa mɨgeir akaba, kɨ da baraghan aghua.

13 Gumaziba aghuzir akabar na mɨgei,

ezɨ kɨ men akaba barazir puvatɨ.

14 Kɨ datɨrɨghɨn bar moghɨra ikufi,

egha gumazamizibar damazibar aghumsɨki.”

15 Kɨ ua nɨ mɨgei, nɨ gumazir igharazimɨn mozir dɨpam aneman markɨ.

Nɨ uan amuimra ko ikɨ, egh anarɨra ko daku, mati gumazim uan mozir dɨpamram api.

16 Nɨ amizir igharaziba ko dakutɨ, me boriba bateghtɨ, borir kaba gɨn nɨn akuraghan kogham.

Nɨn amuimra nɨ bagh boriba batɨ.

17 Nɨ amizir igharaziba ko dakutɨ, nɨn boriba nɨn akurvaghan kogham.

Me gumazir nɨ fozir puvatɨzibar akurvagham. Arazir kam ikufi, nɨn boribara, nɨ ko ikɨ.

18 God nɨn amuim deraghvɨram a damutɨ, a mati nɨn mozir dɨpam,

eghtɨ nɨ a bagh bar akuegham.

19 An ganganim bar derazɨ an araziba bar aghungi.

Egha a bar nɨ gifonge, kamaghɨn amizɨ nɨ zurara a gɨnɨghnɨghɨva, egh bar a gifongegh. Egh nɨ zurara an otemning bagh bar akongegh.

20 Nan borim, nɨ manmaghsua gumazir igharazimɨn amuim gɨnɨghnɨghvɨra ikia a gifuegha, an otemningɨn suighasa?

Arazir kam bar ikufi.

21  *Nɨ fogh, Ikiavɨra Itir God nɨ amir biziba a bar dar gari,

egha bar deraghavɨra nɨn arazibar gara dagh fo.

22 Gumazimɨn arazir kuram,

ivemɨn mɨrara an suira, egha mati benimɨn mɨn a ikiagharɨki.

23 Kamagh amir gumazim, a uan ifongiam dɨkabɨrir puvatɨgha arazir bar onganim gami,

eghtɨ an arazir kamning a mɨsueghtɨ an aremegham.

6

Kar arazir maba,
nɨ dar gɨn mangan markɨ

1 Nan borim, gumazitam gumazir igharazitam da puram an bizim ini, egh tɨghar uam a ikarvagham, ezɨ nɨ a ko akam akɨrigha gɨvagha ghaze,

“Nɨ a ikarvaghan iburaghtɨ, kɨ nɨ bagh a ikarvagham.” Nɨn arazir kam bar derazir puvatɨ.

2 Nɨn akar dɨkɨrɨzir kam nɨrara ikiagharɨki,

mati nɨ uabɨ ivem agurazɨ a nɨn suira.

3 Nan borim, nɨ gumazir kamɨn apengan itima, a nɨ ikiagharɨki. Kamaghɨn nɨ iver kam zuamɨram an azenim girɨgh.

Nɨ ua mangɨ a mɨkemegh, gua akar dɨkɨrɨzir kam ua anekɨrigh nɨ fɨrighɨrɨgham. Arazir kam nɨn ziam abɨrazɨ nɨ aghumsɨsi. Pura bizim. Nɨ mangɨva anekɨrigh.

4 Nɨ avughsɨ dakusɨ nɨghnɨghan markɨ,

nɨ zuamɨra mangɨ.

5 Nɨ iver kam fɨrigh,

mati asɨzim o kuarazim ivemɨn uabɨ fɨrigha arav ghu.

6  *Ia gumazir amɨraziba, kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa.

Ia mangɨva sibabar araziba deraghvɨra dar ganigh, egh nɨghnɨzir aghuim inigh.

7 Sibaba, da gumazir dapaniba ko

gumazir men faragha zuiba ko gumazir me gativagh men ganamiba, bar puvatɨ.

8 Ezɨ dagher avɨriba itir dughiamɨn, sibaba dagheba akufi,

egha dagheba otevir dughiam bagha da arɨsi.

9 Nɨ gumazir amɨrazim, nɨ dughiar ruarimɨn akui.

Nɨ manadɨzoghɨn uan mɨsiam ategh dɨkavam?

10  *Ezɨ nɨ ghaze, “A dera, kɨ tong dakuigham.

Kɨ dughiar ovezimɨn tong avughsegh ikɨ mangɨ egh gɨn ua dɨkavigham.”

11  *Nɨ kamaghɨn damutɨ, nɨn biziba ko dagheba zuamɨra gɨvaghtɨ, nɨ gumazir onganarazibagh amim mɨn otogham.

Mati okɨmakɨar gumazim nɨn biziba bar da okeme.

12 Gumazir kuraba puram arua

ifavaribagh ami.

13 Egha me deraghavɨra uan akabar bighavɨra mɨgeir puvatɨ.

Me uan namakabagh ifarasa arazir igharagha garibagh amua, uan damaziba ko dafariba, ko suebar araziba akakasi.

14 Egha me zurara navimɨn aven ifavarir nɨghnɨzibagh amua arazir kurabar amuasa nɨghnɨsi,

egha gumazibagh amima me gumazir igharazibar anɨngazi.

15 Eghtɨ osɨmtɨzir ekiam zuamɨra me batogham, egh me gasɨghasigham.

Eghtɨ me ua deraghamin tuaviba puvatɨgham.

16 Ikiavɨra Itir God 7plan arazir kurar kabar amuan anogoregha

bar dar aghua:

17  *Gumazir uabɨ uabɨ fem, gumazir igharazibar gara ghaze,

me pura biziba.

Gumazir akar ifavaribav geim.

Gumazir pura gumazir igharazibav sozi me ariaghirim.

18 Gumazir arazir kuram damuasa nɨghnɨzim.

Gumazir zuraram arazir kuram damuasa ivemarim.

19 Gumazir kotiamɨn aven ifavarir akabav geim.

Gumazir aveghbuabagh ami me uarir anɨngazim.

Nɨ gumazir igharazimɨn amuim ko dakuan markɨ

20 Nan borim, nɨ uan afeziam ko amebamɨn akar gavgaviba baragh,

egh da bakɨnɨghnɨghan markɨ.

21 Nɨ aningɨn akaba inigh uan navim datɨgh, egh zurara dar gɨn mangɨ,

eghtɨ da nɨn fɨrimɨn kurukazir aghuimɨn mɨn ikɨvɨra ikiam.

22 Nɨ daruamin dughiamɨn, akar kam tuavim nɨn akakagham.

Egh nɨ dakuamin dughiamɨn, akar kam nɨn ganam.

Egh nɨ dɨkavamin dughiam, akar kam nɨghnɨzir aghuim nɨ danɨngam.

23 Akar Gavgavir kaba, mati lamɨn angazangarim, tuavim nɨn akakagham.

Aningɨn akaba nɨn dabirabir aghuim bagha nɨ mɨgei, egha nɨ akɨri.

24 Aningɨn akaba nɨn akurvaghtɨ,

nɨ gumazir igharazimɨn amuimɨn apezeperir akam baraghan kogham.

25 Nɨ amizir munamɨn mɨkarzir ganganir aghuimɨn ganɨva a gakongan markɨ.

A nɨn ganɨva nɨ gekuightɨ nɨ a bagh mangan markɨ.

26 Gumazitam tuavimɨn amizim koma akua arazir kuram gami, a ivezir ekiam damuan kogham, mati dagher muziarimɨn ivezim.*

Ezɨ gumazitam, gumazir igharazimɨn amuim koma akui, a bar ivezir ekiam damuam. Egh a uaghan aremegham.

27 Nɨ avim uan evarim boroghɨn an suiraghtɨ,

nɨn korotiam ti isigham, o?

28 Nɨ avim gisɨn darutɨ,

avim ti nɨn suemɨn isigham, o?

29 Kamaghɨra, nɨ gumazir igharazimɨn amuim ko dakuightɨ,

me bar pazavɨra nɨ damightɨ nɨ bar ikuvigh ivezir kuram gitavɨraghan iburagham.

30 Gumazitam mɨtiriam an aghɨtɨ a daghetam okemeghtɨ,

me mɨghɨgh an ataran kogham.

31 Me bizir an amizir kamɨn apighɨva a isɨ kotiam datɨghtɨ,

a bizir kaba bar da ikarvagh, an dɨpenimɨn itir biziba bar ada da inigham.

32  *Ezɨ gumazim, gumazir igharazimɨn amuim koma akui, a bar derazir puvatɨgha egha bar ongani.

Gumazir kam, a uabɨ uabɨ gasɨghasɨsi.

33 Gumazamiziba a mɨsoghɨva akar kurabar a mɨkɨmɨva an ziam gasɨghasɨgham,

eghtɨ aghumsɨzim an ikɨ mamaghɨra ikiam.

34 E fo, gumazim, gumazir igharazimɨn amuim koma akui, an osɨmtɨzir ekiam gami.

Kamaghɨra, amizir kamɨn pam bar puvɨra anɨngaghegh bar pazavɨra gumazir kam damigh ivezir kuram a danɨngɨva, egh an apangkuvighan kogham. Bar puvatɨgham.

35 An arazir kurar kam ikarvaghamin dagɨatam inian aghuagham.

An anɨngagharir ekiar kam gɨvaghan kogh kamaghɨra ikiam.

7

1 Nan borim, akar kam bar pɨn ko,

nɨ pamtem nan akamɨn suiraghtɨ a nɨn nɨghnɨzimɨn ikɨ.

2 Nɨ nan akam deraghvɨram an gɨn mangɨ, nɨ deraghvɨra ikiam.

Egh deraghvɨra nan akamɨn gan, mati nɨ uabɨ uan damazim geghufi.

3 Nɨ nan akam inigh uan navim datɨghtɨ a ikɨ mamaghɨra ikiam,

mati ring zurara nɨn dafarimɨn iti.

4 Nɨghnɨzir aghuim, nɨ ko mamaghɨra ikia, mati nɨn buaramizim nɨ ko iti.

Fofozim, a mati nɨn roroar aghuim.

5 Eghtɨ gumazir igharazimɨn amuim uabɨ ko dakusɨ apezeperir akabar nɨ mɨkɨm nɨ gaghontɨ,

nɨghnɨzir aghuimra nɨ mɨkemeghtɨ, nɨ an akamɨn gɨn mangan kogham.

Gumazir igiabar ikiangsɨzir akaba

6 Dughiar mamɨn kɨ uan dɨpenimɨn aven winduan boroghɨn tughav ikia

egha tuavimɨn gari.

7 Egha kɨ gumazir igiabar garima me tuavimɨn mangɨgh zegh gami.

Egha me nɨghnɨzir aghuiba ko fofoziba puvatɨ. Egha mav bar paza ghu.

8 Egha gumazir igiar kam,

amizir kurar mamɨn dɨpenimɨn boroghɨn arui.

9 Ezɨ aruem iraghugha gɨvazɨ,

amɨnim bar pɨrasava ami.

10 Ezɨ amizir kam tuavimɨn amizimɨn mɨn kurukegha, gumazir kam gekuigh uabɨ mɨkɨnasa.

Egha amizim ghuava a bato.

11 Amizir kam, an aghumsɨzir puvatɨgha puv ifaghati,

egha deragha dɨpenimɨn apiaghirir puvatɨ.

12 Egha a zurara gumaziba buria

tuaviba ko biziba amadir danganiba ko uari akuvir danganiba bar dagh arui.

13 Ezɨ kɨ garima, amizir kam gumazir igiar kam muigha an tori.

Egha an damazimningra gara egha kamaghɨn a mɨgei,

14 “Kɨ datɨrɨghɨn ofan mam gami,

ezɨ ofan kamɨn asɨzir nar mam nan dɨpenimɨn iti.

15 Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan dɨpenim ategha egha nɨ buriasa izi.

Egha kɨ nɨ bato.

16 Kɨ uaghan mɨsiar aghuim uan dɨpenimɨn anekɨri.

Egha kɨ Isipɨn kantrin inir avaver dirir aghuiba itiba isa, mɨsiar kamɨn da ghuani.

17 Egha kɨ pauran mughuriar bar aghuim zuiba,

mɨsiar kam ginge.

18 Nɨ na ko izɨ!

Ga uaning gikararangɨva daku mamaghɨra ikɨtɨ amɨnim tiragham.

19 Nɨ nan pamɨn atiatingan markɨ.

A dɨpenimɨn itir puvatɨ. A saghon ghugha maghɨra iti.

20 A dagɨar avɨriba inigha da sara ghu. Egh zuamɨra izeghan kogham.

Wighɨn pumuning gɨvaghtɨ a ua izam.”

21 Egha amizir kam, gumazir kamɨn navim damutɨ a dɨkavasa,

akar isɨngtɨzir aghuiba ko apezeperir akabar a gifarava a gakaghora an navim ginifi.

22 Ezɨ gumazir kam amizir kamɨn akam baregha zuamɨra amizir kamɨn gɨn dɨpenimɨn ghu,

mati bulmakau me a mɨsueghtɨ an aremeghasa a inigha zui. Egha mati asɨzir mam azuazimɨn aven ghu.

23 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn fozir puvatɨ, afuzitam an dɨghorim mɨtivam.

A mati kuarazir mam mɨghegha ivem itir danganimɨn zui. Egha a fozir puvatɨ, ivem an suiraghtɨ an aremegham.

24 O nan boriba, ia oragh,

ia deraghvɨra nan akam baragh.

25 Ia uan naviba ateghtɨ

da amizir kamaghɨn amimɨn gɨn mangan markɨ.

26 Guizbangɨra, gumazir bar avɨriba

amizir kamaghɨn amimɨn agharimɨn ariaghire.

27 An bighan zuir tuavim mati nɨ ovevem bagha fɨrim mɨkɨnigha ghu.

Ia tuavir kamɨn mangam, ia Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn zuir tuavimɨn ghugha gɨfa.

8

Nɨghnɨzir aghuim, en akurvasi

1  *Nɨghnɨzir aghuim, mati amizir mam tughav ikia

egha en dei.

2 Egha a tuavimɨn boroghɨra itir danganir pɨn tibar tuivav ikia

egha uaghan tuavir akabar tuivav iti.

3 Egha a nguibar ekiamɨn danganir uari akuvimɨn tughav ikia,

kamaghɨn dei,

4 “Kɨ gumazamiziba bar ian dei.

5 Ia gumazir fofoziba puvatɨziba, ia izi fofozim ini.

Ia gumazir nɨghnɨziba puvatɨziba ia nɨghnɨzir aghuim ini.

6 Ia deraghvɨra na baragh, kɨ akar bar aghuim ia mɨkɨmasa.

Nan akam guizɨn araziba ian akagham.

7 Kɨ zurara guizbangɨn akamɨn gun ia mɨgei.

Kɨ akar kurar maba bar adar aghua.

8 Nan akaba da guizbangɨra.

Kɨ akar ifavarir tam mɨkemeghan kogham.

9 Gumazir nɨghnɨzir aghuim ko fofozim itiba,

me bar nan akam gɨfogha ghaze, akar kam bar guizbangɨra.

10 Nan aghuzir akaba ko fofozim, aning bar deragha silva ko golɨn aghuim gafira.

Kamaghɨn ia silva ko gol bagh nɨghnɨghan markɨ. Ia pamtem nan akaba inisɨ nɨghnɨgh.

11  *“Kɨ uabɨ kɨ nɨghnɨzir aghuim, egha kɨ dagɨar igharagha gari bar pɨn koziba ko

bizir ia bar ifongezibagh afira.

12 Kɨ dabirabir aghuimɨn arazim gɨfo.

Egha kɨ fofoziba bar iti, egha kɨ biziba bar da tuisɨghamin fofozim iti.

13 Ezɨ gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia an atiatiba, me arazir kurabar aghua.

Kɨ, akaba batozir arazim ko, gumazamiziba uarira uan ziaba fer arazim ko, bizir kurabagh amir arazim ko, akar ifavaribav geir arazim, kɨ bar dar aghua.

14 Kɨ nɨghnɨzir aghuim gumazamizibar anɨngɨva, egh men akurvaghtɨ me ingangarir aghuibar amuam.

Kɨ nɨghnɨzir aghuim ko gavgavir ekiam iti.

15-16 Kɨ atriviba ko gavmanɨn gumazir dapanibar akurvazima me uan kantribagh ativagha bar deraghavɨra men gara,

egha arazir aghuiba arɨsi, eghtɨ men kantribar gumazamiziba arazir aghuibar gɨntɨgham.

17 Ezɨ gumazamizir manaba gavgavigha na buri, me nan ganam.

Ezɨ gumazamizir manaba na gifonge, kɨ uaghan bar me gifuegham.

18 Kɨ ziar ekiam ko dagɨar avɨriba isɨ gumazamizibar anɨngasa.

Kɨ men akurvaghtɨ me arazir aghuimɨn gɨn mangɨva, bizir bar aghuiba iniam.

19 Ezɨ bizir kɨ me ganɨdiba,

bar guizɨn gol ko guizɨn silva gafira.

20 Kɨ zurara arazir aghuimɨn gɨntɨsi.

Kɨ dughiaba bar guizɨn arazibar gɨn zui.

21 Kɨ bizir aghuir avɨriba gumazir na gifongezibar dɨpenibagh arɨsi.

Ezɨ men dɨpeniba bar izefi.

22  *“Bar fomɨra fomɨra, Ikiavɨra Itir God tɨghar bizibar ingaramin dughiam, a faragha nan ingari.

Egha a gɨn bizir igharazibar ingari.

23 Bar fomɨra, a tɨghar nguazimɨn ingaram,

a nan ingarizɨ kɨ iti.

24 A tɨghar ongarim ko dɨpabar ingaram,

kɨ faragha oto.

25 A tɨghar mɨghsɨar ekiaba ko dozibar ingaram, kɨ faragha oto.

26 A nguazir asɨzir zariba ko nguazir mɨnemɨniar tamɨn ingarizir puvatɨzɨ,

kɨ faragha oto.

27 Kɨ Ikiavɨra Itir God ko itima, an overiam gamizɨma, an oto.

Kɨ itima, an overiam ko ongarim uaning mitivi naghɨn mɨtaghniam atɨ.

28 Kɨ itima, a ghuriabagh amizɨma da overiamɨn iti.

Kɨ itima, a dɨpabagh amizɨma da nguazim abɨgha anaga nguazim bar agizɨvazɨ ongarir ekiam oto.

29 Ezɨ an Akar Gavgavimɨn ongarim mɨgɨa ghaze, Ongarim, nɨ izɨvagh mangɨ mɨtaghniar kɨ atɨzimɨn tugh, egh an ikiavkɨnan markɨ.

Kɨ itima, God nguazim ikiamin danganimɨn abara.

30 Ikiavɨra Itir God ingangarir kabagh amir dughiamɨn, kɨ a ko itima a na mɨsevezɨ, kɨ mati fofozir gumazim ingangarimɨn gari.

Dughiaba zurara kɨ a ko itima, a na bagha bar akonge. Ezɨ kɨ uaghan a ko ikiasa bar akonge.

31 Dughiaba bar kɨ nguazimɨn itir bizir a ingarizibar gara bar akonge. Egha kɨ gumazamiziba bagha bar akonge.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar akuegha ikia mamaghɨra iti.”

32 Ezɨ nɨghnɨzir aghuim ua kamaghɨn mɨgei, “Nan boriba, ia deraghvɨra nan akam baragh egh nan arazibar gɨn mangɨ.

Ia kamaghɨn damuva, ia bar akuegham.

33 Kɨ ian sure damutɨ, ia nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iniam.

Egh ia akɨrim ragh nɨghnɨzir kam gasan markɨ.

34 Gumazamizir deraghvɨra nan akam baraziba, me bar akongegh.

Me zurara dughiabar iza nan dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨra tuivav ikia egha na mɨzuai, ezɨ kɨ akam me ganɨdi.

35 Na inizir gumazamiziba, me ikɨrɨmɨrir aghuim isi.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God bar me gakonge.

36 Ezɨ gumazamizir na inizir puvatɨziba, me uarira uarigh asɨghasɨsi.

Ezɨ gumazamizir bar na gifongezir puvatɨziba, me mati gumazamizir ovevem gifongeziba.”

9

Nɨghnɨzir aghuim gumazamizibar dei

1 Nɨghnɨzir aghuim, amizimɨn mɨn, uan dɨpenimɨn ingari.

Egha a gavgavim dɨpenim danɨngɨva egh anesɨngasa, 7plan guarir akɨnibar dɨghoribagh amigha da kuni.

2 Egha an asɨzim mɨsuegha dagheba isai, egha wain sara vereverezɨ, a isɨngi.

Egha a dagher dakozim akɨrigha gɨfa.

3 Egha uan ingangarir amiziba amangizɨ

me ghua nguibamɨn tongɨn danganir mɨghsɨamɨn tuivighav ikia kamaghɨn dɨa mɨgei,

4 “Ia gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba ko gumazir onganiba,

ia nɨghnɨzir aghuimɨn dɨpenimɨn izɨ.

5 Nɨghnɨzir aghuim ia mɨgɨa ghaze,

Ia izɨ nan daghebar amɨva, egh wainɨn dɨpar kɨ ia bagha veregha gɨvazimra amɨ.

6 Ia uan arazir onganiba atakigh, egh izɨ ikɨrɨmɨrir aghuim ini.

Egh ia nɨghnɨzir aghuimɨn tuavimɨn mangɨ.”

Gumazir pumuningɨn arazimning

7 Nɨ gumazir uabɨ fa dɨbovir akabav geim akɨram, an akar kuram nɨ ikaragham.

Eghtɨ nɨ gumazir kuram akɨram, a nɨ mɨsuegh nɨn mɨkarzim gasɨghasigham.

8 Kamaghɨn, nɨ akaba batozir gumazim akɨran markɨ. A bar nɨn aghuagh nɨn apanim damuvɨra ikiam.

Eghtɨ nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim akɨrightɨ, a nɨ gifuegham.

9 Nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, akam a danɨngam, eghtɨ nɨghnɨzir aghuiba a gizɨv mangɨvɨra ikiam.

Egh nɨ gumazir aghuimɨn sure damutɨ, an fofozim ekɨv mangɨvɨra ikiam.

10  *Nɨ nɨghnɨzir aghuim inisɨ, nɨ faragh Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ. God a bar deragha arazir kuratam an itir puvatɨ.

Nɨ fofozir aghuim inisɨ, nɨ faragh deraghvɨram a gɨfogh.

11 Nɨghnɨzir aghuim nɨ damutɨ nɨ dughiar ruarimɨn nguazimɨn ikɨva,

nɨ azenir avɨribar ikiam.

12 Nɨ nɨghnɨzir aghuim inigh, egh nɨ uabɨn akurvagham.

Egh nɨ uabɨ fɨ dɨbovir akabav kɨmɨva, egh nɨ uabɨra uabɨ gasɨghasigham.

Arazir onganim, gumazamizibar dei

13 Ezɨ arazir onganim mati amizir mam pura ifaghata tintinibar tiarim akari.

Egha arazir aghuim gɨfozir puvatɨ.

14 Ezɨ an dɨpenim nguibamɨn tongɨra danganir pɨn itimɨn iti.

Ezɨ a tiar akamɨn boroghɨn aperaghav iti.

15 Egha gumazamizibar gari, me uan ingangariba bagha zui,

ezɨ a uabɨn bighan izasa men dei. A kamaghɨn mɨgei,

16 “Ia gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba ko gumazir onganiba,

ia nan dɨpenimɨn aven izɨ!

17 Dɨpar nɨ okemeghamim, a bar isɨngigham.

Eghtɨ dagher nɨ modogh damamim, a uaghan bar isɨngigham.”

18 Ezɨ gumazir an akam baraziba, me fozir puvatɨ, an dɨpenim mati oveaghuezibar dɨpenim.

Me fozir puvatɨ, gumazir a bagha ghueziba, me datɨrɨghɨn Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn iti.

Solomonɨn akar aghuiba

10

(Sapta 10:1--22:16)

Solomonɨn aghuzir akar oteviba

1 Kar Atrivim Solomonɨn aghuzir akar oteviba, da dabirabir aghuimɨn arazimɨn gun mɨgei:

Borim nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ikiam, eghtɨ an afeziam bar akuegham. Eghtɨ borim arazir onganimɨn gɨntɨghtɨ, an amebam bar osemegham.

2 Nɨ arazir kuramɨn gɨn mangɨva egh dagɨaba bar izɨvaghtɨ, nɨn dagɨaba nɨ damutɨ nɨ deraghvɨra ikian kogham. Eghtɨ nɨ arazir aghuimɨn gɨntɨghtɨ, God nɨn akurvaghtɨ nɨ dughiar ruarimɨn ikiam.

3 Ikiavɨra Itir God gumazir aghuiba ataghrazi me mɨtiriaba sara itir puvatɨ. A gumazir kuraba ataghɨrazi, me bizir me ifongeziba isir puvatɨ.

4 Nɨ ingarir puvatɨ, nɨ biziba puvatɨgham. Egh nɨ bar puvɨra ingarɨva, egh nɨ bizir avɨriba ikiam.

5 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a dagheba asir dughiamɨn a da isa da akufi. Ezɨ dughiar kamɨn gumazir akua ingarir puvatɨzim, an adarazi a bangɨn bar aghumsɨgham.

6 God gumazir aghuiba deraghavɨra me gami. Ezɨ gumazir kuram, gumazir igharazibagh asɨghasɨghasa nɨghnigha, nɨghnɨzir kurar kaba modi.

7 Gumazir aghuitam aremegham, gumazamiziba a gɨnɨghnɨgh egh bar akuegham. Ezɨ gumazir kuraba ariaghiri, gumazamiziba zuamɨram me bakɨnɨghnɨsi.

8 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a gumazir igharazibar akar aghuiba barasi. Ezɨ gumazir onganigha puram akam araim, a bar ikuvigham.

9 Gumazir aghuiba deraghvɨra ikiam. Ezɨ gumazir arazir kurabagh amim, a uan arazir kuraba mongɨva avegham, God adagh fogham.

10 Gumazir guizɨn akam avaragha a modim, an osɨmtɨzibagh ami da otifi. Gumazir pura guizɨn akaba bɨgha mɨgeim, a gumazamizibagh amizɨ, me navir amɨrizimɨn ikia deravɨram apia.

11 Gumazamizir aghuibar akaba, mati dɨpar ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim. Ezɨ gumazamizir kuraba me gumazir igharazibagh asɨghasɨghasa nɨghnɨsi, ezɨ men akaba men nɨghnɨzir kurar kaba modi.

12  *Navir kuramɨn arazim osɨmtɨziba fema da otifi. Ezɨ igharaz darazigh ifongezir arazim, an arazir kuraba bar da ave.

13 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a zurara uan nɨghnɨzir aghuimɨn gun mɨgei. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me fidizimɨn an akɨragharim mɨsuegham.

14 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim zurara fofozir avɨrir igharaziba isa egha zuamɨra dar gun mɨgeir puvatɨ. Eghtɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, a pura tintinibar akabav kɨm mangɨtɨ, osɨmtɨzim zuamɨram otogham.

15 Gumazamizir dagɨar avɨriba itiba, men dagɨar avɨriba me geghuva men garima, me deraghvɨra iti, mati nguibamɨn dɨvazir gavgavim anekɨaruzɨ an gumazamiziba deravɨra iti. Ezɨ onganarazibagh amir gumazamiziba biziba puvatɨ, kamaghɨn me ikuvigham.

16 Gumazir aghuim ikɨrɨmɨrir aghuim iniam, mati gumazim uan ivezir aghuim isi. Ezɨ gumazir kuraba arazir kurar avɨribagh amima da otifi.

17 Gumazim, gumazir igharaziba ateghtɨ me anerkɨram, eghtɨ a ikɨrɨmɨrir aghuimɨn tuavimɨn ikiam. Eghtɨ gumazim, me anerkɨrasav amima ana aghua, a tuavir kam gitagha gɨfa.

18 Gumazim igharaztavɨn aghuagha navir kuram an ikia, egha bizir kam mongasava ami, kamaghɨn a zurara akar ifavaribav gei. Ezɨ gumazim igharaztavɨn gɨrakɨrangɨn a mɨgei, a mati gumazir bar onganim.

19 Gumazir akar avɨribav geim, an akar kabar arazir kuraba otifi. Ezɨ gumazim akar avɨribav geir puvatɨ, a nɨghnɨzir aghuim iti.

20 Gumazir aghuimɨn akaba mati guizɨn silva. Ezɨ gumazir kuramɨn nɨghnɨziba pura biziba, egha da bar derazir puvatɨ.

21 Gumazir aghuimɨn akaba zurara gumazamizir avɨribar akurvasi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, men nɨghnɨziba bar paza zui, kamaghɨn me arɨmɨghiram.

22  *Ikiavɨra Itir God uabɨ bizir aghuiba e ganɨdi, egha an osɨmtɨziba e ganɨdir puvatɨ.

23 Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me arazir kurar igharazibar amuasa bar akonge. Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba, me arazir aghuibar amuasa bar akonge.

24 Gumazamizir kuraba bizir avɨribar atiati, eghtɨ bizir kaba me bativigham. Eghtɨ gumazamizir aghuiba bizir aghuir me bar ifongeziba iniam.

25 Dughiar kuram gumazamizir kuraba batogham, bizir kam bar me agɨvagham, mati amozir ekiam izima aperiam me avigha ghu. Ezɨ gumazamizir aghuiba zurara gavgavigha egha deraghvɨra iti.

26 Nɨ gumazir amɨrazim inightɨ a nɨn ingangarim damuan markɨ. Guizbangɨra, nɨ bar an aghuagham, mati nɨ dagher avivizim amezɨ a nɨn akam mɨsosi, egha mati avir mɨgharim nɨn damazimningɨn zui.

27  *Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨva egh nɨ dughiar ruarimɨn nguazimɨn ikiam. Ezɨ gumazamizir kuraba dughiar otevimɨn ikegh, egh me aremegham.

28 Gumazamizir aghuiba Ikiavɨra Itir God mɨzuamtɨ, a dughiar aghuim me danɨngam, eghtɨ me bar akuegham. Eghtɨ gumazamizir kuraba pura mɨzuamɨva, dughiar aghuimɨn ganighan kogham.

29 Ikiavɨra Itir God bar deraghavɨra gumazamizir aghuibar gari. Egha a gumazamizir arazir kurabagh amiba gasɨghasɨsi.

30 Gumazamizir aghuiba deraghavɨra uan nguibamɨn ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ gumazamizir kuraba kamaghɨn ikeghan kogham.

31 Gumazamizir aghuiba nɨghnɨzir aghuir avɨriba ikia, egha me dar gun gumazamizibav gei. Ezɨ gumazir akar kuram mɨgeim, me an mɨgɨrɨgɨam atugham.

32 Gumazir aghuim bar fo, akar manaba gumazamizibar akurvasi. Ezɨ gumazir kurabar akaba gumazamizibar navibagh amima me osei.

11

1  *Gumazir biziba amadiba, ko gumazir bizibagh iveziba, me gumazamizibagh ifara pura biziba me dama da isima, Ikiavɨra Itir God men arazir kam bar an aghua. Egha a gumazir biziba deraghavɨra da amaga egha dagh iveziba, a bar me gakonge.

2 Gumazir uarira uan ziaba feba bar aghumsɨzir ekiam iniam. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itiba, me uari dɨkabɨri.

3 Gumazir aghuir Godɨn gɨn zuiba, me arazir aghuibara gɨn zui. Ezɨ gumazir ifavaribagh amiba, me uan ifavariba bangɨn bar ikuvigham.

4 Ikiavɨra Itir God nɨn arazir kuraba ikarvaghamin dughiamɨn, nɨn dagɨar avɨriba nɨn akuraghan kogham. Eghtɨ nɨ arazir aghuimɨn gɨn mangam, nɨn arazir kam nɨn akuraghtɨ nɨ zuamɨram aremeghan kogham.

5 Gumazir aghuiba, men arazir aghuiba men akurvaghtɨ, me tuavir aghuimɨn mangam. Ezɨ gumazir kuraba, men arazir kurabara, me gamima me iri.

6 Gumazir aghuiba, men arazir aghuiba, men akurvazi me deraghavɨra iti. Ezɨ gumazir ifavaribagh amiba, me bizibagh ifuer arazimra, me ikiagharɨki.

7 Gumazir kuraba ghaze, me uari uan gavgavibar bizir aghuir avɨriba iniam. Egh me aremeghamin dughiamɨn, me bizir kaba inighan kogham.

8 Osɨmtɨzim gumazir aghuim batoghtɨ, Ikiavɨra Itir God an akurvagham, eghtɨ osɨmtɨzir kamra gumazir arazir kurabagh amibar otivtɨ, tina men akurvagham.

9 Gumazir kuraba mɨkɨmtɨ, men mɨgɨrɨgɨaba gumazamizir igharazibagh asɨghasigham. Ezɨ gumazir aghuibar nɨghnɨzir aghuiba, men akurvaghtɨ, me deraghvɨra ikiam.

10 Gumazir aghuibar dabirabim deraghavɨram otoghtɨ, nguibamɨn itir gumazamiziba bar akuegham. Eghtɨ gumazir zurara arazir kuram gamuavɨra itim aremeghtɨ, nguibamɨn itir gumazamiziba bar akuegham.

11 Gumazir aghuiba zurara arazir aghuiba uan nguibar averiamɨn dagh ami, ezɨ da nguibam gamima a dera. Ezɨ gumazir arazir kurabagh amiba, me akar kurar igharazibav gei, ezɨ bizir kam nguibam gasɨghasɨsi.

12 Gumazim akar kurabar gumazir igharazibav gɨava me gasɨghasɨsi, a mati gumazir onganim. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a uan akam dukuagha egha puram akar kabav geir puvatɨ.

13 Gumazir mɨgɨrɨgɨar avɨribagh amim, a uan guizɨn roroamɨn akar mogomebar gun mɨgei. Ezɨ gumazir uan roroam baghavɨra itim, a uan guizɨn roroamɨn mogomer akabar gun mɨgeir puvatɨ.

14  *Gavmanɨn gumazir dapaniba nɨghnɨzir aghuiba baraghan kogh, egh deraghvɨra gumazamizibar ganɨva egh tuavir aghuimɨn men akakaghan koghtɨ, kantri ikuvigham. Eghtɨ gumazir avɨriba nɨghnɨzir aghuiba isɨ gavmanɨn gumazir dapanibar anɨngtɨ, kantri deraghvɨra ikiam.

15 Gumazir mam pura bizir mam inigha, a ikarvaghasa nɨ koma akam akɨri, egha a uabɨ a ikarvaghan ibura, kamaghɨn nɨ gɨn osɨmtɨzir ekiam ikiam. Nɨ deraghvɨra ikɨsɨ, arazir kam akɨrim ragh a gasaragh.

16 Amizir apangkuvir arazibagh amim, gumazamiziba ziar ekiam a danɨngam. Ezɨ gumazir apangkuvir puvatɨziba, me dagɨar avɨriba ko biziba iniasa ifonge.

17 Nɨ gumazir munamɨn apangkuvigha deraghavɨram a gami, egha arazir kamɨn nɨ deragha uabɨ uabɨ gami. Egha nɨ gumazir igharazim deragha a gamir puvatɨ, kamaghɨn nɨ pazavɨra uabɨ uabɨ damuam.

18 Gumazir kuraba inizir biziba, me ghaze da men akuragham, da bar men akuraghan kogham. Da mati pura bizir kɨniba. Ezɨ gumazir arazir aghuibagh amiba, me guizɨn ivezir bar aghuim iniam.

19 Gumazir arazir aghuim pamten an gɨn zuiba, me ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. Ezɨ gumazir arazir kurabar amuasa bar gavgaviba, me arɨmɨghiram.

20 Ikiavɨra Itir God, gumazir nɨghnɨzir kuraba itiba, bar men aghua. Egha a gumazir deraghvɨram aruiba, bar me gakonge.

21 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God gumazir arazir kurabagh amiba tuisɨgh, egh pazɨvɨra me damuam. Eghtɨ gumazir arazir aghuibagh amiba, me kotiamɨn mɨseveghirɨgham.

22 Amizir ganganir aghuim gamir mam, a zurara deragha nɨghnɨgha bizibagh amir puvatɨ, a mati dam me bar deraghavɨram anesigha, golɨn ringɨn aghuim an atinim garu.

23 Ikiavɨra Itir God bar gumazamizibar nɨghnɨziba ko men ifongiabagh fo. Ezɨ gumazamizir aghuiba me nɨghnɨzir aghuiba iti. Kamaghɨn amizɨ, a bizir aghuiba me ganɨdi. Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me nɨghnɨzir kuraba iti, kamaghɨn amizɨ, a men arazir kuraba ikarvasi.

24  *Gumazir maba uan dagɨaba ko biziba isa gumazir igharazibagh anɨga egha men akurvasi. Egha me gɨn uari uan ingangaribar dagɨar avɨriba isi. Ezɨ gumazir maba ghaze, me gumazir igharazibar akurvaghasa iti, egha me aghuagha uan dagɨabar suira, egha gɨn me uari bar dagɨaba puvatɨ.

25 Gumazamizir biziba isa gumazir igharazibar akurvazim, a uabɨ bizir avɨriba isi. Egh nɨ gumazir igharazibar akurvaghtɨ, me uaghan nɨn akurvagham.

26 Gumazim, me an daghebagh ivezasava amima a uan daghebar anogoroke, eghtɨ me akar kurabar a mɨkɨmam. Eghtɨ gumazim uan dagheba ateghtɨ gumazamiziba dagh ivezegham, me bar a gakuegham.

27 Gumazir arazir aghuim bagha ingarava an gɨn zuim, gumazamiziba bar a gifuegham. Eghtɨ gumazir arazir kuram gamuavɨra itim, dughiar kuram a bativam.

28  *Gumazim suam, nan dagɨabara nan akurvaghtɨ kɨ deraghvɨra ikiam, puvatɨ, a mati temer dafarir mɨdiarim irɨ. Eghtɨ gumazir aghuiba me bar deraghvɨra ikiam, mati temem dafarir igiaba an iti.

29 Gumazim uan adarazir osɨmtɨziba me darɨgh mangɨtɨ, gɨn an afeziam aremeghtɨ, a bizitam bar a inian kogham. Eghtɨ kamaghɨra gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me biziba bar ada ategham, egh me pura gumazir nɨghnɨzir aghuiba itibar ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikiam.

30  *Arazir aghuimɨn daghem, a mati ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdir temem. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a gumazir igharazibagh amima me izɨva a ko ikiasa ifonge.

31  *E fo, gumazir aghuiba me nguazir kamɨn ikia uan araziba bagha ivezir aghuim isi. Ezɨ e bar fo, gumazir arazir kurabagh amiba me uan ivezir kuram gitaghan kogham. Ikiavɨra Itir God guizbangɨra me danɨngam.

12

1 Gumazir fofozim gifongezim, a gumazir igharazim an arazir kuraba bagha anekɨrasa, a bar akonge. Ezɨ gumazim, a igharazitav an arazir kuraba akɨrasava amima an aghua, a mati bar gumazir onganim.

2 Gumazamiziba arazir aghuimɨn gɨn zui, Ikiavɨra Itir God bar me gifuegha an navim bar men dera. Egha gumazir arazir kurabar igharaz darazir amuasa nɨghnɨziba, Ikiavɨra Itir God ghaze, a me gasɨghasɨgham.

3 Gumazim arazir kuram gami, bizir kam an akuraghtɨ a deraghvɨra daperagh egh gavgavighan kogham. Ezɨ gumazim arazir aghuimɨn gɨn zui, a mati temem biba ikia bar iraghu, eghtɨ gumaziba anesiv avegham.

4 Gumazir tamɨn amuim arazir aghuim gami, ezɨ bizir kam ziar ekiam an pam ganɨdi. Ezɨ amizim arazir kurar avɨribagh amizɨ, an pam aghumsɨsi, ezɨ amizir kam mati arɨmariar kuram an pamɨn agharibagh amua, egha an pam gasɨghasɨsi.

5 Gumazamizir aghuiba zurara arazir aghuir magh garibar bar gumazamizibar amuasa nɨghnɨsi. Ezɨ gumazamizir kuraba zurara gumazamizibagh ifarir arazibagh nɨghnɨsi.

6 Gumazamizir kurabar akaba, osɨmtɨziba gumazamizibagh anɨga me gasɨghasɨsi. Ezɨ gumazamizir aghuibar akaba, gumazamizir osɨmtɨziba itibar akurvasi. Ezɨ gumazamizir kaba me deraghvɨra ikiam.

7 Gumazim arazir kuram damigh, a bar ikuvightɨ an adarazi uaghan bar gɨvagham. Eghtɨ gumazir aghuimɨn adarasi, me deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

8 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ikiam, eghtɨ gumazamiziba an ziam fam. Eghtɨ gumazimɨn nɨghnɨzim ikuvigham, eghtɨ me an ziam dɨkabɨragham.

9 Ingangarir gumazir kɨnim uan dagheba bagha puvɨra ingara, egha an dabirabim dera. Egha an dabirabim, gumazir ifara uan ziam fa dagheba otevimɨn dabirabim gafira.

10 Gumazir aghuiba uan asɨzibar apangkuva egha deraghavɨra men gari. Ezɨ gumazir kuraba bar pazavɨram uan asɨzibagh ami.

11 Gumazim deraghavɨra uan azenimɨn ingarava, a dagher avɨriba iti. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a ingangarir avɨriba pura dagh ami, da an akuraghan kogham.

12 Gumazir kuraba gari, gumazir maba arazir kurabagh amua bizir avɨriba isi, ezɨ me men bizir kaba bar dagh ifonge. Ezɨ gumazir aghuiba me uan arazir aghuibar biziba isi.

13 Gumazir kurabar akaba, men suiki. Eghtɨ osɨmtɨzim gumazir aghuiba batoghtɨ, me an mɨsɨvɨregham.

14 Nɨn mɨgɨrɨgɨaba ko araziba da deraghtɨ, bizir kaba nɨn akuraghtɨ nɨ ivezir aghuim iniam.

15 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me ghaze, men arazibara dera. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, me gumazir igharaziba ataghɨrazi me nɨghnɨziba me ganɨdi.

16 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me zuamɨra gumazir bizibar me gamibar anɨngagham. Eghtɨ gumazitam, gumazir nɨghnɨzir aghuim itim akar kuramɨn a mɨkemeghtɨ, an akar kam gɨn amadagham.

17 Gumazir guizbangɨra mɨgeim, a kotɨn aven ikia guizbangɨn akamɨn gun mɨgei. Egh a gumazir ifarim, kamaghɨn a kotɨn aven akabagh ifari.

18 Gumazim deraghvɨra nɨghnɨzir puvatɨgha mɨgei, an akaba gumazir igharazimɨn navim gasɨghasigham, mati mɨdorozir sabam a mɨtɨ. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a mati marasinɨn aghuim gumazamizibar akurvasi.

19 Ifavarir akam, a dughiar otevimra ikiam, eghtɨ gumazamiziba a bakɨnɨghnigham. Ezɨ guizbangɨn akam, a dughiar ruarimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

20 Gumazamizir arazir kurabar amuasa nɨghnɨziba, me uarira uarigh ifari. Ezɨ gumazir gumazamizibar akurvaghtɨ me navir amɨrizimɨn ikiasa nɨghnɨzim, a uabɨ bar akongegham.

21 Gumazamizir aghuiba osɨmtɨziba bativir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, osɨmtɨzir avɨriba batifi.

22 Ikiavɨra Itir God bar moghɨra gumazamizir akar ifavaribav geiba, bar men anɨngagha men apanim gami. Egha a gumazamizir guizbangɨn arazimɨn gɨn zuiba, me bagha bar akonge.

23 Gumazim bizibar amuamin nɨghnɨzir aghuim gɨfo, a zuamɨra uan nɨghnɨzir aghuimɨn gun mɨgeir puvatɨ. Ezɨ gumazim nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ, a puram akam arai. Ezɨ gumazamiziba an akaba baragha egha me fo, a mati gumazir akam araim.

24 Gumazir puvɨra ingarim, an atrivimɨn mɨn otogham. Ezɨ gumazir amɨraziba, me pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn otivagham.

25 Gumazir zurara nɨghnɨzir avɨribagh amim, an navir averiam bar a basemeghtɨ, an nɨghnɨziba ikuvigham. Eghtɨ gumazitam gumazir kam akar aghuimɨn a mɨkɨmtɨ, an navim deragham.

26 Gumazir aghuiba tuavir aghuimɨn uan namakabar akakasi. Ezɨ gumazir arazir kurabagh amiba tuavir aghuim ategha tuavir kɨnimɨn ghu.*

27 Gumazir amɨraziba asɨzitam mɨsoghsɨ mangɨ, a mɨsuegh a inighan kogham. Ezɨ gumazir puvɨra ingariba, me uan ingangariba a gefi.

28 Gumazir arazir aghuimɨn gɨn zuim, a ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Egh gumazir tuavir aghuir kamɨn gɨn zuim, an ovevemɨn tuavimɨn gɨn zuir puvatɨ.

13

1 Borim nɨghnɨzir aghuim ikɨva, a uan afeziamɨn akam baragham. Ezɨ akaba batozir gumazim, a gumazir igharaziba anekɨran an aghua.

2 Gumazim akar aghuibar gumazamizibav gɨa, bizir aghuiba isi. Ezɨ gumazir ifariba, me gumazir igharazibagh asɨghasɨzir araziba bagha bar ifonge.

3 Gumazim faragh deraghvɨra nɨghnigh egh gɨn bizibav kɨm, egh a deragh ikɨva ikuvighan kogham. Ezɨ gumazir pura akar avɨribav geiba, me ikuvigham.

4 Gumazir amɨrazim bizir avɨriba iniasa bar ifonge, egh da inighan kogham. Ezɨ gumazir bar puvɨra ingariba, bizir avɨriba uan ifongiabar ada iniam.

5 Gumazir aghuiba akar ifavariba bar dar aghua. Ezɨ gumazir kuraba aghumsɨzir arazibagh ami.

6 Gumazir arazir aghuim gamim, an arazir kamra a geghuvima a deraghavɨra iti. Ezɨ gumazir arazir kurabagh amiba, men arazir kurabara me gasɨghasɨsi.

7  *Gumazir maba biziba puvatɨgha ifara ghaze, “E dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba iti.” Ezɨ gumazir dagɨar avɨriba itir maba, mati gumazir dagɨaba puvatɨziba moghɨn iti.

8 Gumazir kuraba dagɨaba itir gumazim pazɨva a damusɨ mɨkɨmam, eghtɨ a uabɨ uan dagɨabar me givezegh, deragh ikiam. Eghtɨ gumazir biziba puvatɨziba, me nɨghnɨzir avɨribar amuan kogham. Me dagɨar avɨriba itir puvatɨ, ezɨ gumazir kuraba pazɨ me damighan kogham.

9 Gumazir aghuim, mati lam isia angazangarir ekiam anɨdi. Ezɨ gumazir kuraba, mati lam mungeghasava ami.

10 Akaba batogha uabɨ fer arazim, adaribagh amima da otifi. Egh gumazim gumazir igharaziba ateghtɨ me nɨghnɨzim a danɨngam, gumazir kam nɨghnɨzir aghuim iti.

11 Gumazim ingarir puvatɨgha zuamɨra pura dagɨaba isi, an dagɨaba zuamɨra pura gɨvagham. Ezɨ gumazim ingara nɨmɨra nɨmɨra dagɨar muziariba akufi, eghtɨ an dagɨaba bar avɨrasemeghɨva anangam.

12 Gumazim bizitam iniasa nɨghnɨgha dughiar ruarimɨn pura mɨzua iti, egh an navim bar osemeghvɨra ikiam. Egh a bizir kam inigh, egh nɨghnɨgh suam, nan ikɨrɨmɨrim bar dera, egha a bar akonge.

13 Gumazim gumazir igharaziba nɨghnɨzir aghuim a danɨngasava amima, an aghua, kamaghɨn a uabɨra uabɨ gasɨghasigham. Eghtɨ gumazim, gumazir igharaziba nɨghnɨzir aghuim a danɨngtɨ, a bar akar kabar gɨn mangɨ, egh a deraghvɨra ikiam.

14 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba itibar akaba, da mati dɨpar ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim. Ezɨ akar kam nɨn akuraghtɨ, bizir nɨ gasɨghasɨghamim nɨ a mɨseveghirɨgham.

15 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ikiam, gumazamiziba a gifuegham. Ezɨ gumazir ifariba, me tuavir kuramɨn zui.

16 Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba, faragha bar deragha nɨghnigha egha gɨn bizibagh ami. Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me uan arazir onganiba azenara da akakasi.

17 Gumazim akar ifavarim inigha iza egha akam gɨra, ana osɨmtɨzim iniam. Ezɨ gumazim akam inigha iza akar kam deragha anebigha a mɨgei, egh a gumazamizibar akuraghtɨ me deraghvɨra ikiam.

18 Gumazim, gumazir igharaziba anekɨran an aghua, a biziba puvatɨgh egh bar aghumsigham. Eghtɨ gumazim, gumazir igharaziba ateghtɨ me anekɨrigham, eghtɨ gumazamiziba ziar ekiam a danɨngam.

19 Gumazim bizitam iniasa a gɨnɨghnɨgha, egha a gɨn a ini, an navim bar deraghtɨ a bar akuegham. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me arazir kuraba akɨrim ragha dagh asan aghua.

20  *Gumazim, gumazir nɨghnɨzir aghuim itim ko porogha a koma arui, a uaghan nɨghnɨzir aghuim iniam. Ezɨ gumazim, gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba ko poroghɨva, an osɨmtɨzim bativam.

21 Osɨmtɨziba zurara gumazir arazir kurabagh amiba, me buria me batifi. Ezɨ gumazir aghuiba, me bizir aghuiba iniam. Mati men ivezim.

22 Gumazir aghuim aremezɨ, an igiaba an bizir avɨriba isi. Eghtɨ gumazir arazir kuram gamim, uan dagɨaba akuvam, eghtɨ gumazir aghuiba gɨn an biziba iniam.

23 Dagher avɨriba gumazir onganarazibagh amibar azenibar otifi, ezɨ gumazir aruar kuraba pazava amua, me dɨkabɨra men dagheba isa zui.

24  *Afeziam uan borim arazir kuram bagha a mɨsoghezir puvatɨ, kamaghɨn a borim gifongezir puvatɨ. Ezɨ afeziam borim gifonge, ana mɨsogha egha anekɨri.

25 Gumazir aghuiba dagher avɨriba iti, ezɨ gumazir arazir kurabagh amiba zurara mɨtiriaba sara iti.

14

1 Amizir nɨghnɨzir aghuim itim, a bar deraghavɨra uan dɨpenimɨn averiam akɨra deragha an gari, ezɨ an adarazi a ko deravɨra ikia gavgafi. Ezɨ amizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a uabɨ uan dɨpenim ko uan adarazi gasɨghasɨsi.

2 Gumazir arazir aghuimɨn gɨn zuim, a Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan iti. Ezɨ gumazir arazir ifavarimɨn gɨn zuim, “A ghaze, Ikiavɨra Itir God pura bizim.”

3 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzimɨn mɨgɨrɨgɨaba osɨmtɨziba a ganɨdi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, an mɨgɨrɨgɨaba an akurvazi, a deraghvɨra iti.

4 Nɨ bulmakaun nguazim gɨtuitam ikian kogham, an dagher itarim pura mɨsevir kɨnim ikiam. Eghtɨ nɨ bulmakaun tam ikɨtɨ, dagher avɨriba nɨn azenimɨn ikiam.

5 Gumazim guizbangɨra arazimɨn ganigha mɨgei, a kotiamɨn guizbangɨra mɨkɨmam. Eghtɨ gumazir ifarim, an mɨgɨrɨgɨaba deragh mangan kogham.

6 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba dɨbovir akabar dav gei, an ada inisɨ iburagham. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a fofozir aghuim inisɨ deravɨra a iniam.

7 Nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzibar saghon ikɨ. Me nɨghnɨzir aghuitam nɨ danighan kogham.

8 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, deraghvɨra uan darorim gɨnɨghnɨsi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me uarira uari gifara, men nɨghnɨziba derazir pu.

9 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, arazir kurabagh amua dɨpova ghaze, da dera. Ezɨ gumazir aghuiba arazir aghuibagh amizɨ, God bar me gifonge.*

10 Gumazim uabɨ uan navim gɨfo, an osɨmtɨzim ko a bar akongezir arazim, a uabɨ dagh fo. Ezɨ gumazir igharazitam an navimɨn aven itir bizitam gɨfoghan kogham.

11 Gumazir kuramɨn adarazi ikuvigh, egh bar moghɨra gɨvagham. Eghtɨ gumazir aghuimɨn adarasi, me bar moghɨra deraghvɨra ikɨ gavgavigh mangɨvɨra ikiam.

12  *Gumazir maba ghaze, men araziba derazɨ, me tuavir aghuimɨn zui. Ezɨ puvatɨ. Me damu mangɨ mangɨ gɨn arɨmɨghiregham.

13 E akɨtɨ, navir osɨmtɨzim e ateghan kogham. Eghtɨ nɨn bar akongezir arazim mangɨ gɨvaghtɨ, navir osɨmtɨzim a ikɨvɨra ikiam.

14 Gumazir kuraba uan arazir kurar me amiba bagha ivezir kuram ini. Ezɨ gumazir aghuiba uarira uan arazir aghuiba bagha ivezir aghuim ini.†

15 Gumazir fofozir muziarim itiba, pura akar igharaziba nɨghnɨzir gavgavim dar ti. Eghtɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a faragh deraghavɨra nɨghnigh egh gɨn bizim damuam.

16 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a deraghavɨra gara egha osɨmtɨzibagh itaghvɨrasi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a deravɨra nɨghnɨzir puvatɨgha ifaghatava pura bizibagh ami.

17 Gumazir zuamɨram anɨngaziba, arazir onganibagh ami. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a pura nɨmɨra iti.

18 Gumazir fofozir muziariba itiba, men araziba mati gumazir onganibar araziba. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba fofozir aghuim inigha, mati me ivezir aghuim ini. 19 Gumazir arazir kurabagh amiba, me gumazir aghuibar apengan ikiam, egh apangkuvim bagh azangsɨghtɨ me men akurvagham.

20 Gumazamizir biziba puvatɨziba, gumazamiziba ko men namakaba sara bar men aghua. Ezɨ dagɨaba itir gumazamiziba, me namakar avɨriba iti.

21 Gumazim, uan nɨghnɨzimɨn aven gumazir igharazim gasɨghasɨsi, an arazir kuram gami. Ezɨ gumazim, gumazamizir biziba puvatɨzibar apangkufi, a bar akongegh.

22 Gumazamizir arazir kurabar amuasa nɨghnɨziba, men nɨghnɨziba bar pazɨvɨra mangam. Ezɨ gumazir arazir aghuim damuasa nɨghnɨzim, gumazir igharaziba a gifuegha navim an iti.

23 Nɨ mɨghɨgh ingar, egh nɨ ivezir aghuim iniam. Egh nɨ pura daperagh ikɨva mɨgɨrɨgɨamra damuam, nɨ biziba puvatɨgham.

24 Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba, dagɨaba uan ivezir aghuimɨn mɨn da iniam. Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, gumazamiziba bar fo, me ongani.

25 Gumazim arazir mamɨn ganigha, kotɨn guizbangɨra an gun mɨkɨmtɨ, me gumazir arazir kuram gamizir puvatɨzim mɨsueghtɨ, an aremeghan kogham. Eghtɨ gumazir osɨmtɨziba puvatɨziba puram aremegham.

26 Gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ, a tugh gavgavigh, egh bizitamɨn atiatighan kogham, eghtɨ an boriba uaghan deraghvɨra ikiam.

27 Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itir arazim, mati dɨpar ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim. Ezɨ arazir kam a gumazimɨn akuraghtɨ, bizir a gasɨghasɨghamim, an a mɨseveghirɨgham.

28 Atrivim gumazamizir avɨrim gativaghtɨ, gumazamiziba ziar ekiam a danɨngam. Eghtɨ atrivim gumazamizir vabaram ativagham, egh a gumazir kɨnimɨn mɨn ikiam.

29 Gumazir zuamɨram anɨngazir puvatɨzim, a nɨghnɨzir aghuim iti. Ezɨ gumazim zuamɨra anɨngazi, a uabɨ isa igharaz darazir akagha ghaze, an ongani.

30 Gumazim navir amɨrizimɨn iti, an mɨkarzim deraghvɨra ikiam. Ezɨ gumazim biziba bagha zurara navim igharaz darazir ikufi, arazir kam mati arɨmariar kuram an agharibagh asɨghasɨsi.

31 God gumazamiziba bar men ingari, ezɨ gumazim gumazir onganarazibagh amiba dɨkabɨri, a mati God dɨkabɨri. Ezɨ gumazim onganarazibagh amir gumazibar apangkuva deragha me gami, arazir kam ziar ekiam God ganɨdi.

32 Gumazamizir kuraba uan arazir kurabar uari, uari gasɨghasɨsi. Ezɨ gumazamizir aghuiba me bizitam bagh nɨghnɨghan kogham. Men ovevemɨn dughiam otoghtɨ, men nɨghnɨzir gavgavim men akuraghtɨ me suam ovevem a pura bizim.

33 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me fo, nɨghnɨzir aghuim ko fofozir me iniamba iti. Ezɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim zurazurara gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba ko iti.

34 Gumazamiziba arazir aghuimɨn gɨn mangɨtɨ, men kantri ziar ekiam iniam. Eghtɨ me arazir kuram damuvɨra ikɨtɨ, men kantri aghumsɨzim inivɨra ikiam.

35 Atrivimɨn ingangarir gumaziba ingangarir aghuim gamima, atrivim bar akonge. Eghtɨ ingangarir gumaziba ingangarir kuram damigh, egh aghumsɨzim atrivim danightɨ a bar men anɨngaghegham.

15

1  *Gumazim nɨn anɨngagham, nɨ nɨmɨram an akam ikarvaghtɨ, an anɨngagharim amɨragham. Egh nɨ uan akabar gumazir igharazim pazav a mɨkemegh, a damightɨ a bar puvɨra nɨn anɨngaghegham.

2 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ikia akam akuri, a gumazamizibagh amima me nɨghnɨzir aghuim ko fofozim baka. Gumazim nɨghnɨzir aghuim puvatɨgha akam akuri, a puram akam arava pura mɨgei.

3  *Ikiavɨra Itir God bar bizibar garima da bar nguazimɨn otifi, egha a uaghan gumazir aghuiba ko gumazir kurabar gari.

4 Gumazim ghuamagheghamin akamɨn gun gumazamizibav gei, eghtɨ akar kam mati temer ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdimɨn mɨn gumazamizibar amutɨ, me deraghvɨra ikiam. Ezɨ gumazim akar kuramɨn gumazamizibav keme, a men nɨghnɨzibagh asɨghasɨsi.

5 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a uan afeziamɨn akam batoke. Ezɨ gumazim gumazir igharaziba ataghizɨ me anekɨri, a nɨghnɨzir aghuim iti.

6 Gumazir aghuiba, bizir avɨriba iti. Ezɨ gumazir kurabar dagɨaba, osɨmtɨzim meraram anɨdi.

7 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, me gumazamiziba nɨghnɨzir aghuiba me ganɨdi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me kamaghɨn amir puvatɨ.

8 Ikiavɨra Itir God, gumazir arazir bar kurabagh amiba, God men ofaba bar dar aghua. Egha God ko mɨgeir gumazir aghuariba, a bar me gakonge.

9 Ikiavɨra Itir God gumazir arazir bar kurabagh amiba a bar men aghua. Egha gumazir arazir aghuibar gɨn zuiba, a bar me gifonge.

10 Gumazir tuavir aghuim ataghizim, a ivezir kuram iniam. Eghtɨ gumazim, gumazir igharaziba ateghtɨ me anekɨran aghua, an aremegham.

11 Ikiavɨra Itir God gumazir ovengezibar gara, egha Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam sara gari. Egha a uaghan e nguazimɨn gumazamiziba, en nɨghnɨziba ko ifongiabagh fo.

12 Akaba dɨpovir gumazim, a igharazitav anekɨran an aghua, egha gumazir nɨghnɨzir aghuim itimɨn azaraghtɨ, a nɨghnɨzim a danɨngan aghua.

13  *Gumazimɨn navim bar akonge, an guam deragham. Eghtɨ gumazimɨn navim osemeghtɨ, an nɨghnɨziba ikuvigham.

14 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, bizir igharazibagh fofoghasa bar puvɨra ingari. Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a zurara pazavɨra mɨgei.

15 Gumazir biziba puvatɨzim, pazavɨra ikia egha osɨmtɨzir ekiam iti. Gumazir navir aghuim ikia bar akongezim, an dughiaba bar mati isabagh amir dughiam.

16  *Nɨ bizir avɨriba puvatɨgha, Ikiavɨra Itir Godɨn atiati an apengan iti, nɨn ikɨrɨmɨrim, gumazir dagɨar avɨriba ko osɨmtɨzir avɨrim itim, an ikɨrɨmɨrim gafira.

17  *Gumazamizibagh ifongezir arazim, kar bizir ekiam. Nɨ uan namakaba ko ikia, ia zuravaribaram api, a bar dera. Ezɨ arazir kam, gumazir nɨ ifongezir puvatɨzim ko ikia bulmakaun asɨzim apim, bar a gafira.

18 Gumazir zuamɨram anɨngazim, a gumazir igharazibagh amima, me atari. Ezɨ gumazir navir amɨrizim gumazamizibar adariba dɨkabɨri, me ua navir vamɨra iti.

19 Gumazir amɨrazim ghaze, nan ikɨrɨmɨrim ikufi, egha uan ikɨrɨmɨrimɨn tuavim akɨran amɨra. Ezɨ an ikɨrɨmɨrim mati, a pura ruarim akara zui. Ezɨ gumazir aghuim fo, an ikɨrɨmɨrim bar dera, mati a tuavir ekiam garui.

20 Otarir nɨghnɨzir aghuim ko fofozim itim, an afeziam ko amebam bar akonge. Borir arazir onganimɨn gɨn zuim, a uan afeziam ko amebam gakongezir puvatɨ.

21  *Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, arazir onganiba bagha bar akonge. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itiba, zurara arazir aghuimɨn gɨn zui.

22 Nɨ ingangarir tabar amuasa ifonge, nɨ faragh gumazir avɨrir igharazibar nɨghnɨzir aghuiba iniam, eghtɨ nɨn ingangarim deraghvɨram otogham. Nɨ kamaghɨn damighan kogh, nɨ pura ingarigham.

23 Gumaziba mɨgɨa ghuavɨra iti, ezɨ nɨn dughiamɨn nɨ mɨgɨrɨgɨar aghuir mamɨn me damigh, nɨ arazir kam bagh bar akuegham.

24 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ikia tuavir isɨn zuimɨn ghua, an ikɨrɨmɨrim ikɨ mangɨvɨra ikiam. Kamaghɨn a uamategh Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrɨghan kogham.

25 Ikiavɨra Itir God, gumazir uabɨra uan ziam femɨn dɨpenim gasɨghasigham. Egh an amizir pam aremezim, an akuragham, eghtɨ gumazir igharaziba amizir kamɨn nguazim inian kogham.

26 Ikiavɨra Itir God, gumazamizir kurabar nɨghnɨzir kuraba, a bar dar aghua. Ezɨ Godɨn damazimɨn zuezir gumazamizibar akar aghuiba, God da bagha bar akonge.

27 Gumazim dagɨabar gara navim dɨkava egha arazir igharagha garir kurabar amuasa, kamaghɨn a uan adarazi osɨmtɨzim me ganɨngi. Ezɨ gumazitam, gumazir igharaziba arazir kurabar amuasa anepezepera dagɨaba a danɨngasa, ezɨ gumazir kam ghaze, “Puvatɨ, kɨ ian dagɨar kaba inian aghua,” kamaghɨn gumazir kam deraghvɨra ikɨvɨra ikiam.

28 Gumazir aghuim, a faragh deragh nɨghnighɨva, egh gɨn gumazir igharazibar akaba ikarvagh. Ezɨ gumazir kuram zuraram akar kurabara mɨgei.

29 Ikiavɨra Itir God gumazamizir arazir kurabagh amibar saghuiamɨn iti. Egha a gumazamizir aghuir a ko mɨgeiba, a men azangsɨziba barasi.

30 Nɨ gumazimɨn guamɨn garima a bar akuegha iti, eghtɨ nɨn navim deragham. Egh nɨ akar aghuim bareghtɨ, bizir kam gavgavim nɨn mɨkarzim danɨngam.

31 Gumazim deraghavɨra kuarim atɨghtɨ, gumazir igharazim anekɨr an akurvaghtɨ, a deraghvɨra ikiam. Egh gumazir kam nɨghnɨzir aghuim ko fofozimɨn itir gumazibar tongɨn ikiam.

32 Gumazim, gumazir anekɨramimɨn akam batuegham, kamaghɨn a uabɨra uabɨ gasɨghasɨsi. Eghtɨ gumazim, gumazir anekɨramibar akam baraki, an nɨghnɨzim ko fofozim deragh otogham.

33 Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan itir arazim, a tuavir nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iniamim. Eghtɨ nɨ uabɨ dɨkabɨraghan koghɨva, nɨ ziar ekiam inighan kogham.

16

1 E bizibar amuasa nɨghnɨsi, Ikiavɨra Itir God faragh amamangatɨghtɨ, e akatam mɨkɨmam.

2  *E kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “en araziba bar Godɨn damazimɨn bar zue.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God, en nɨghnɨziba bar ada tuisɨgha, en arazir e amibar mɨngariba a bar dagh fo.

3  *Nɨ biziba bar dar amusɨ, nɨ faragh da isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn dafarim datɨgh. Eghtɨ a bizibar amutɨ da deraghvɨram otivam.

4 Ikiavɨra Itir God biziba bar dar ingari, ezɨ da ingangariba iti. Ezɨ kamaghɨra, Ikiavɨra Itir God, gumazir arazir kurabagh amibar ingarigha, dughiar abuananamɨn ovengasa me amɨsefe.

5  *Ikiavɨra Itir God, gumazir ifaghata uari uan ziaba feba bar men aghua. Ezɨ e kamaghɨn fo, Ikiavɨra Itir God, me ateghtɨ me pura mangeghan kogham. Puvatɨ. A ivezir kuram me danɨngam.

6 Gumazim Ikiavɨra Itir God bar a gifuegha, bar an poro, Ikiavɨra Itir God an arazir kuraba gɨn amangam. Gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ, egh an arazir kurabagh itagham.

7 Gumazim Ikiavɨra Itir God, ifongezir arazir kamagh garibar amutɨ, Ikiavɨra Itir God an akurvaghtɨ, a gumazamiziba bar deraghvɨra me ko ikɨva, uaghan uan apaniba deraghvɨra me ko ikiam.

8  *Nɨ bizir muziariba ikia, egha nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Arazibar gɨn zui, kamaghɨn nɨn ikɨrɨmɨrim dera. Egha nɨn ikɨrɨmɨrim, gumazir tuavir kurabar dagɨaba isa uaghan arazir kurabagh amimɨn, ikɨrɨmɨrim gafira.

9 E zurara bizibar amuasa nɨghnɨsi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God tuavir e daruamibar en akakasi.

10 Atrivim akam gumazamizibagh anɨdi, mati Ikiavɨra Itir God a ganɨngizir akabar gun mɨgei. Egha kotɨn gumazamiziba tuisɨzir dughiam, a bar deravɨra me tuisɨsi.

11 Gumazamiziba biziba tuisɨghasa bizibar abaraghtɨ, da mangɨ mɨtemra tugham, eghtɨ Ikiavɨra Itir God men arazim gifuegham. Biziba tuisɨghamin arazim, kar Godɨn bizimra. A gan fogh suam, e gumazamizibagh ifaragham ti, puvatɨgham.

12 Atrivim, arazir bar kuram gami kar arazir kuram. Guizbangɨra, gavman arazir aghuitam damightɨ, a ikɨ gavgavigham.

13 Gumazim guizɨn akam akunasa atrivim ifonge.

14 Atrivim gumazir mamɨn anɨngaghe, an a mɨsueghtɨ an aremegham. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, an atrivim damutɨ a ua navir amɨrizimɨn ikiam.

15 Atrivim navir aghuim ikɨ egh gumazitam gakuegham, a deraghvɨra gumazir kam damutɨ, gumazim deraghvɨra ikiam. Ezɨ atrivimɨn arazir kam, mati ghuariam amozimɨn akua iza, daghebagh amima da ani.

16 Nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ini, ezɨ bizir kam bar gol ko silva gafira.

17 Gumazamizir aghuiba arazir kuramɨn gɨn zuir tuavim gitavɨrasi. Gumazim uan darorim deragha an asavsuisi, a deraghvɨra ikiam.

18 Ifaghatir arazim ko uabɨra uan ziam fer arazim, aning nɨ damightɨ nɨ irɨgh bar ikuvigham.

19 Gumazir onganarazibagh amim uabɨra uabɨ dɨkabɨri, ezɨ arazir kam deragha, gumazir uari uan ziaba fa, igharaz darazir biziba okɨa uarigh anɨdim, a bar a gafira.

20 Gumazim deraghvɨram an sure gamir gumazibar akam baregh, dabirabir aghuim ikiam. Gumazim bar nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨva, a bar akuegham.

21 Gumazamiziba fo, gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a deragh araziba ko, nɨghnɨzir igharagha gariba tuisɨgham. Egh a gumazir mɨgɨrɨgɨar aghuibagh amim, gumazamiziba an suren akaba baraghsɨ bar ifueghɨva dar gɨn mangam.

22 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a mati dɨpar ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim. Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me onganizir arazibagh ami, ezɨ bizir kam me gasɨghasɨsi.

23 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a faragha deraghavɨra nɨghnigha, gɨn mɨgɨrɨgɨar aghuim gami. Ezɨ bizir kam gumazamizibagh amima me an mɨgɨrɨgɨaba baraghasa bar ifonge.

24 Mɨgɨrɨgɨar aghuim mati hani, a bar isɨngigha, gumazamizibar mɨkarziba gavgavim me ganɨdi.

25  *Gumazamizir maba ghaze, men araziba derazɨ me tuavir aghuimɨn gɨn zui. Ezɨ puvatɨ. Me damu mangɨ mangɨ gɨn arɨmɨghiregham.

26 Ingangarir gumazamiziba fo, me puvɨra ingarighan kogh, dagheba puvatɨgham. Egha bizir kam me gamima, me puvɨra ingari.

27 Gumazir bar kuram, a gumazamiziba pazɨ me damuasa tuavir igharaziba buri. Egha an mɨgɨrɨgɨaba mati avir dafam me gasɨghasɨsi.

28 Gumazamizir arazir kurabagh amiba, gumazamizibagh amima me uarir tongɨn akabar uarira uariv sosi. Ezɨ gumazir gɨrakɨrangɨn mɨgeim, a gumazim gamima a namakamɨn atari.

29 Gumazir mɨsozim, uan anav apezepera, a inigha tuavir kuramɨn zui.

30 Nɨ gari, gumazim uan damaziba pɨra gumazir igharazim mɨkɨntɨ, nɨ fogh, gumazir kam arazir kuram damuasa nɨghnɨsi. Nɨ gari, gumazim pamten uan akam dukua, nɨ fo, an arazir kuram gami.

31 Gumazamiziba, gumazir ghuribar dapanir arɨzir ghurghuribar gari, me fo, gumazir ghuriba me arazir aghuibar gɨn ghua, dughiar ruarimɨn nguazimɨn iti. Kamaghɨn, me ziar ekiam me ganɨdi.

32  *Gumazim zuamɨra anɨngazir puvatɨ, an arazir aghuim gami. Ezɨ arazir kam, mɨdorozir gumazimɨn arazim gafira. Ezɨ gumazim uabɨ gativagha uabɨn gari, a gumazir pamten mɨsogha nguibar mam inizim, ana gafira.

33 Gumazir satu* gikarareba, me foghasa, bizir manam me a damuam. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, uabɨra satu gamima a men azangsɨziba ikarvasi.

17

1 Gumazim uan amuiroghboriba ko deraghavɨra ikia, dagher kurar abuananaba iti, arazir kam deragha, gumazir uari ko atariba ko, isar ekiam gamir arazim, bar a gafira.

2 Ingangarir gumazim nɨghnɨzir aghuim ikia, uan ingangarim gami, a uan gumazir a gativazimɨn borimɨn mɨn otogham. Eghtɨ gumazir a gativazimɨn borir kuram, ingangarir gumazir kamɨn apebamɨn ikiam. Eghtɨ gumazir a gativazir kam aremeghtɨ, me an dagɨaba ko biziba tuiragh an boribar anɨngɨva, egh uaghan ingangarir gumazir kam sara danɨngam.

3 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn fofoghasa, e gumazir aghuiba o gumazir kuraba, egha en naviba badagh foghasa, mati me avimɨn gol ko silva tuaghɨva aningɨn gɨfofoghasa, ka guizbangɨn bizim, ti puvatɨ.

4 Arazir kurabagh amir gumazamiziba, akar kuraba bagha orasi. Ezɨ ifavaribagh amir gumazamiziba, akar ifaraviba bagha orasi.

5 God bar gumazamizibar ingari, egh gumazitam gumazir onganarazibagh amir gumazim akar asuibar a mɨgei, a God gasɨghasɨsi. Ezɨ gumazim, gumazir igharazibar gari, me osɨmtɨziba isima a bar akonge, a ivezir kuram iniam.

6 Gumazim ghurigha egha igiar boriba iti, a me bagha bar akonge. Kamaghɨn amizɨ, bizir kam gumazamizibagh amima me ziar ekiam a ganɨdi. Ezɨ boriba uan amebaba ko afeziaba bagha bar akonge.

7 Akar aghuim mɨgeir arazim, kar gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzir arazim puvatɨ. Ezɨ bar guizbangɨra, arazir ifavarim, kar gumazir aruamɨn arazim puvatɨ.

8 Gumazim arazir kuram damuasa igharazir tav apezepera dagɨaba isa me ganɨdi, a kamaghɨn nɨghnɨsi, dagɨar kaba mati akavsiam an akurvaghtɨ a uabɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨ bizibar amuam.

9 Gumazim, namakaba a gifongegh deraghvɨra a ko ikɨsɨ, a me a gamir arazir kuraba gɨn amang. Nɨ fogh, nɨ uan namakam amizir arazibar gun mɨkɨm mangɨvɨra ikɨtɨ, an atar gua uaning abigham.

10 Nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim akɨrsɨ, nɨ dughiar vamɨran a mɨkemeghtɨ, a fofozir ekiam inigham. Egh nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim akɨrsɨ, nɨ 100plan dughiabar a ifozoreghtɨ, a uan araziba oteghɨv kɨnighan kogham.

11 Gumazir arazir kurabagh amim, a mɨdoroziba forima da otifi. Eghtɨ me gumazir kuratam amadaghtɨ a izɨ puv a damigham.

12 Nɨ asɨzir bean amebamɨn nguzitam okemegh, tuavimɨn bean amebar kam batoghtɨ, a puvɨra nɨn atarightɨ, nɨ bar kuramra inigham. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, arazir kurabagh amuavɨra iti, nɨ a batoghɨva, nɨ bar ikuvigham. Eghtɨ adarir arazir kam, a bean amebamɨn adarir arazim gafiragham.

13  *Me gumazir mam arazir aghuimɨn a gami, ezɨ gumazir kam arazir kuramɨn me ikara, eghtɨ an amuiroghboriba zurara dughiar kuramɨn ikiam.

14 Gumazim akam adarir mam gamizɨ an oto, a mati gumazim dɨpam apɨrizir dɨvazir ekiam torim a gatɨ. Kamaghɨn an arazir kam ateghtɨ, adarir ekiaba otivan kogham.

15 Ikiavɨra Itir God, kotɨn arazir kamning bar aningɨn aghua: pura gumazimɨn arazir kuraba ataghɨrazir arazim ko, gumazir arazir kurabagh amir puvatɨziba, pura me gasɨghasɨzir arazim.

16 Gumazim nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ, a fofozir kam givesɨ damuva avegham.

17  *Namakar aghuiba zurara e gifongegha mamaghɨra iti. Ezɨ osɨmtɨzibar dughiabar aveghbuaba en akurvaghasa amua iti.

18 Gumazitam pura bizitam inigh, egh a ikarvaghan ibura, egh a ikarvaghsɨ nɨ mɨkɨm suam, nɨ na ko bizir kam ikarvaghamin akam akɨrigh. Nɨ a ko akam akɨran markɨ. Nɨ akam akɨrigha, kar nɨ onganigha gumazir nɨghnɨziba puvatɨzimɨn mɨn iti.

19 Gumazir arazir kuram gifongezim, a uaghan mɨdoroziba forasava ami. Ezɨ gumazir uabɨ uan ziam fem, an osɨmtɨzimɨn aven mangasava ami.

20 Gumazim nɨghnɨzir kuraba ko ifavarir akaba zurara dav gei, a deraghvɨra ikian kogham. Puvatɨ. An osɨmtɨzibara ruiam.

21 Otarim nɨghnɨzir aghuiba puvatɨghtɨ, an afeziam bar osemegham.

22  *Navir aghuimɨn arazim, a mati marasin aghuim gumazim damutɨ a deraghvɨra ikiam. Eghtɨ gumazimɨn nɨghnɨzim ikuvigham, bizir kam mati arɨmariar kuram an agharibagh asɨghasɨsi.

23 Gumazir arazir kuram gamim kotɨn iti, gumazamiziba kotiam gasɨghasɨghasa anepezepera dagɨaba moga a ganɨdi, eghtɨ a bar akuegh dagɨar kaba inigh egh kotiam gasɨghasɨgham.

24 Gumazir fofozim itim, a nɨghnɨzir aghuim iniasa bar puvɨra ingari. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, an onganigha tintinibar gara bizir igharagha gariba iniasa bar puvɨra ingari.

25 Borim arazir onganimɨn gɨn zui, an amebam ko afeziam navimning ikuvigh egh bar osemegham.

26 Kot mɨkɨmtɨ, gumazir arazir kuram gamizir puvatɨzim a kotiam givezam, ezɨ kotiar arazir kam bar ikufi. Egh kot mɨkɨmtɨ me, arazir aghuim gamir gumazir aruaba isɨ, pura mɨzaziba me danɨngam, eghtɨ kotiar arazir kam uaghan bar ikuvigham.

27 Gumazir fofozir avɨriba itim, a mɨghɨgha mɨgeir puvatɨ. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a zuamɨra anɨngazir puvatɨ.

28  *Kamaghɨn amizɨ, gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, a uan akam dukua, eghtɨ gumazamiziba suam, a nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iti.

18

1 Gumazir bar uabɨra itim, a uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨsi. Egha gumazir igharazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, a men nɨghnɨzibagh ifongezir puvatɨ.

2 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iniasa bar akongezir puvatɨ. A pura uabɨ fava egha uan nɨghnɨziba aghurasa ifonge.

3 Gumazir arazir kurabagh amim, a ghaze, “Gumazir igharaziba me pura biziba.” Egha men ziabagh asɨghasɨgha me gamima me aghumsɨsi.

4 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ikia mɨgei, an akaba bar guizbangɨn akaba, ezɨ nɨghnɨzir aghuir avɨrim an akar kabagh izɨfa, mati dɨpam mozir pam gizɨvagha emɨra ira zui.

5 Gumazim arazir kuram gamigha kotɨn tu, nɨ an akurvaghan markɨ. Nɨ kamaghɨn damu, gumazir arazir kuratam gamizir puvatɨzimɨn tuavim apɨrightɨ, kotiam an osɨmtɨzim akɨrighan kogham.

6 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a igharaz darazi ko akabar uariv sosi. Ezɨ me an akaba baregha, a mɨsoghasa.

7 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, akabav gei, egha a uabɨ paza uabɨ gami. A mati, ivemɨn uabɨ ikezɨma, ivem an suiragha a gasɨghasɨki.

8  *Gumazamizir maba zurara, gumazir igharaziba gɨrakɨrangɨn me mɨgeir akaba, baraghasa bar ifonge. Ezɨ akar kamagh gariba mati dagher isɨngtɨziba me zuamɨra da api.

9 Gumazir amɨrazim a gumazir bizibagh asɨghsɨzimɨn aveghbuamɨn mɨn ami.

10 Ikiavɨra Itir Godɨn ziam mati dɨpenir gavgavim. Eghtɨ gumazir aghuiba, ivemarɨva an mangɨva deraghvɨra ikiam.

11 Dagɨaba itir gumazamiziba ghaze, “Men dagɨaba dɨvazimɨn mɨn me avɨni, eghtɨ me deraghvɨra ikiam, mati nguibam dɨvazir gavgavim anevɨni.”

12 Gumazir ifaghata egha uan ziam fem, a gɨn ikuvigham. Nɨ ziar ekiam inisɨ, nɨ faragh uabɨ dɨkabɨragh.

13 Nɨ faragh oregh, egh gɨn akam ikaragh. Nɨ kamaghɨn damighan kogh, nɨ arazir onganim damigh, aghumsigham.

14 Gumazim arɨava an nɨghnɨzim gavgavigha ikiavɨra iti, kamaghɨn an arɨmariar kam dɨkabɨragham. Eghtɨ gumazimɨn nɨghnɨzim ikuvigham, a manmaghɨn ua deragham?

15 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a fofozim iniasa puvɨra ingari, egha bizir avɨribagh fofosi. Egha deravɨra gumazir an sure damuamiba barasi.

16 Nɨ gumazir aruatam ko mɨkɨmsɨ, a bagh izɨ bizir aghuitam inigh izɨtɨ, a nɨ ateghtɨ nɨ an ganam.

17 Gumazir kotɨn tughav ikia faragha mɨgeim, nɨ an akam baregh mɨkɨm suam, akar kam ti guizbangɨra. Eghtɨ gumazir igharazim an akar kam akɨrsɨ an azangsɨgham, eghtɨ nɨ an akar kam baregh foghan kogham, tinan akaba ti bar guizbangɨra.

18 Kotiam gumazir aruamningɨn tongɨn aning akɨrighan kogh, egh kotiam satu gikararangɨva gumazim amɨseveghtɨ kotiam gɨvagham.

19 Nɨ uan aveghbuam damutɨ an navim nɨn ikuvigham, eghtɨ a uan nɨghnɨzim suiragh nɨ gifueghan kogham. A mati gumazamiziba nguibamɨn dɨvazimɨn tiam asarazɨ, gumaziba aven mangan ibura. Ezɨ gumazir pumuning akabar uaning mɨsogha dafarimningɨn suirazir puvatɨ, bizir kam aningɨn tuavim apɨrightɨ aning navir vamɨran ikian kogham, mati tiar akar gavgavim gumazimɨn tuavim apɨrizɨ, a dɨpenimɨn aven mangan ibura.

20 Nɨn mɨgɨrɨgɨaba deraghtɨ, nɨn navim bar akuegham.

21 Nɨn mɨgɨrɨgɨaba, da gavgaviba iti. Da gumazim damutɨ a deraghvɨra angamɨra ikiam, o da uaghan gumazim damutɨ a ikuvigham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ mɨgɨrɨgɨar aghuibav kɨmamin arazim gifongegh, nɨ deraghvɨra ikiam.

22 Nɨ amuimɨn iti, bizir kam bar dera. Bizir kam kamaghɨn nɨn aka, God nɨ bagha bar akuegha egha an navim bar nɨn dera.

23 Onganarazibagh amir gumazim aghumra dagɨaba itir gumazim mɨgɨa, uabɨn akurvaghasa an azangsɨsi. Ezɨ dagɨaba itir gumazim pamten an akam ikara.

24  *Gumazim namakar avɨriba itima, me an akurvazir puvatɨ. Ezɨ gumazir maba, guizɨn namakaba iti. Namakar kamning deragha uaningɨn porogha navir vamɨran iti. Egha aningɨn arazim, aveghbuar pumuningɨn tongɨn itir arazim gafira.*

19

1 Gumazim biziba puvatɨgha, a gumazir aghuim, a gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨgha ifavaribagh amim, bar a gafira.

2 Gumazim bizitamɨn ingarasa gavgafi, egha bizir a damuasa ifongezir kam a deragha a gɨfozir puvatɨ, ezɨ arazir kam derazir pu. Egha gumazim zuamɨra ingangarir tam damuasa, a ingangarim damutɨ a deraghvɨram otoghan kogham.

3 Gumazamizir maba arazir onganibagh amua egha uarira uari gasɨghasɨgha, egha gɨn osɨmtɨzim isa Ikiavɨra Itir God garɨgha an atari.

4 Gumazir dagɨar avɨriba itim, a namakar avɨriba ikiam. Eghtɨ gumazir dagɨar avɨriba itir puvatɨzim, an namakaba aneteghtɨ a ua namakaba puvatɨgham.

5 Gumazim kotiam gifaragh, a ivezir kuram iniam. Me aneteghtɨ a pura mangɨghan kogham.

6 Gumazir avɨriba, gumazir ziaba itiba me gifueghsɨ, me me mɨkɨmɨva me apezeperam. Eghtɨ gumazir bizir aghuiba anɨdim, gumazir avɨriba a ko namakam damuam.

7 Gumazir biziba puvatɨzim, an aveghbuaba an aghuagham. Ezɨ kamaghɨra an namakaba uaghan akɨrim ragha a gasara. A me mɨgɨa me apezeperi, ezɨ an akaba pura biziba.

8 Gumazim uabɨra uabɨn akurvaghasa, puvɨra ingara nɨghnɨzir aghuim ko fofozim isi. Egh gumazim deravɨra fofozir kam uan nɨghnɨzimɨn an suiragham, kamaghɨn a dabirabir aghuim ikiam.

9 Gumazir kotiam gifarazim, a ivezir kuram iniam. Me kamagh garir gumazir ifarim mɨsueghtɨ an aremegham.

10 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a dagɨar avɨriba iti, bizir kam derazir puvatɨ. Ezɨ ingangarir gumazir kɨnim gumazir dapanimɨn otoghɨva gumazir aruabagh ativagh men ganam, bizir kam a bar ikufi.

11 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a zuamɨra adarim damighan kogham. An arazir faraghavɨra amimra kara, a gumazir igharaziba a gamir arazir kurabagh nɨghnɨzir puvatɨ.

12 Atrivim atarɨva anɨngagham, a mati laion pamten tiarim akara dazeri. Ezɨ an navim deragha, gumazamizibar akurvaghasa ifonge, a mati amozim daghebagh izima da deraghavɨram otifi.

13  *Otarir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, an osɨmtɨzir bar ekiam uan afeziam ganɨdi. Ezɨ gumazimɨn amuim, an atara mɨgɨa mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami, a mati amozim dɨpenir isiriamɨn torimɨn izaghira, zurara muziaribar iravɨra iti.

14 Nɨn afeziam ko amebam dɨpenim ko dagɨaba ko biziba nɨ danɨngam. Eghtɨ God uabɨra amuir nɨghnɨzir aghuim itim nɨ danɨngam.

15 Gumazir amɨraziba zurara akuavɨra iti. Gumazir puram apiav itim, a dagheba puvatɨgh egh mɨtiriabara ikiam.

16 Gumazir Godɨn Arazibar gɨn zuim, a deraghvɨra ikɨ ikuvighan kogham. Nɨ Godɨn Araziba akɨrim ragh dagh asaragh, nɨ aremegham.

17 Nɨ onganarazibagh amir gumazimɨn apangkuvigha bizim a ganɨngi, mati nɨ Ikiavɨra Itir God bizim puram a ganɨdi, eghtɨ Ikiavɨra Itir God gɨn bizir kam ikarvagham.

18 Nɨn borim akam batosi, nɨ anekɨrightɨ, ana arazir aghuimɨn gɨn mangam. Nɨ aneteghtɨ ana arazir kuramɨn gɨn mangam, mati nɨ ovengasa an amamangatɨ.

19 Gumazir zuamɨram adaribagh amim, a uan arazir kurabar osɨmtɨziba ateram. Eghtɨ nɨ an akuragh an osɨmtɨzim agɨvagham, kamaghɨra nɨ gɨn uam an akuragham.

20 Nɨ gumazim ateghtɨ a nɨn sure damuva nɨghnɨzir aghuim nɨ danɨngtɨ, nɨ gɨn nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ikiam.

21 Gumazamiziba bizir avɨribar amuasa nɨghnɨsi. Ezɨ bizir Ikiavɨra Itir God damuasa nɨghnɨzim, bizir kamram otivam.

22 Gumazim akar a uabɨ amiziba, gavgavigha dar gɨn zui, gumaziba a gifonge. Guizbangɨra, kamaghɨn derazir puvatɨ, gumazim onganarazibagh amir gumazim mɨn ikiam, kamaghɨn derazir puvatɨ. Egha onganarazibagh amir gumazimɨn, a gumazir aghuim, a gumazir ifarim bar a gafira.

23  *Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn atiati an apengan ikiam, arazir kam ikɨrɨmɨrir aghuim nɨ danɨngam. Eghtɨ nɨ avughsɨ deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikɨtɨ, bizir kuratam nɨ gasɨghasighan kogham.

24 Gumazir amɨrazim daghebar amasa uan dafarim isa itarim gatɨgha ikia, uan agharim fegh daghetamɨn suiragh uan akam darɨghan aghua.

25 Nɨ gumazir akaba dɨpovim mɨsueghtɨ, gumazir nɨghnɨziba puvatɨzim ganigh fogham, a uabɨ arazir aghuimɨn gɨn mangam. Eghtɨ nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba akɨrtɨ, men fofozim bar deravɨram otogham.

26 Borir tam uan afeziam pazɨva a damuva, uan amebam dɨpenimɨn a batuegham, kamaghɨn a uan adarazi damutɨ me bar aghumsigham.

27 Nan borim, nɨ ua nɨghnɨzir aghuimɨn sure damuan aghuagh, nɨ gumazir nɨghnɨziba puvatɨzibar arazibar gɨn mangam.

28 Arazir kuram gamir gumazim kotɨn otogh, bar akuegh kot gifaragh anegɨvagham. Ezɨ arazir kuram, a bar kamagh amir gumaziba, men dagher isɨngtɨzimra.

29 Gumazir akar kuraba ko akar asuibav geiba ivezir kuraba iniam. Eghtɨ gumaziba, gumazir nɨghnɨziba puvatɨziba, men akɨriba fozoregham.

20

1  *Gumazir dɨpar onganir avɨriba apim, an akar asuiba ko akar kurabav mɨkɨmɨva egh pura mɨsogham. Guizbangɨra, gumazim dɨpar onganim ataghizɨ an a gatifa, a nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ.

2 Atrivimɨn adarim ko anɨngagharim, atiatim gumazamizibagh anɨdi, mati laionɨn ararem. Nɨ atrivim damutɨ an anɨngaghegham, nɨ ovegham.

3 Gumazir akɨrim ragha mɨdorozir arazim gasarazim, a ziar ekiam iniam. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, a zurara akamadaribagh amima da otifi.

4 Gumazir amɨrazim dagheba oparir dughiamɨn a uan dagher azenimɨn ingarir puvatɨ. Egh dagheba iniamin dughiamɨn, a mangɨ pura uan azenimɨn dagheba buriam.

5 Gumazimɨn nɨghnɨzim mati mozir dɨpam, bar kone, ezɨ gumazir fofozir aghuim itim, a nɨghnɨzir kam gekuigh azenim datɨgham.

6  *Gumazamizir avɨriba ghaze, me uan namakaba bar me gifonge. Ezɨ gumazamizir vaghvazibara guizbangɨra gumazamizir igharaziba ko namakabagh ami.

7  *Afeziatam, a gumazir aghuim, egha arazir aghuimɨn gɨn zui, eghtɨ an gɨn zamin boriba bar akongegham.

8 Atrivim kotiaba barazir dughiam, a deraghavɨra kotiaba bagha izir gumazamizibar mɨgɨrɨgɨaba tuisɨgha dagh fo, bizir manam dera, manam ikufi.

9  *Tinara kamaghɨn mɨkɨm suam, “Kɨ Godɨn damazim uabɨ uabɨ gamigha bar zue. Ezɨ datɨrɨghɨn arazir kuratamɨn osɨmtɨzitam nan itir puvatɨ.” Ti puvatɨ.

10 Gumazamiziba bizibagh ivezasa ifongezɨ, gumazamizir biziba amadiba me paza biziba amagava, me gifari, ezɨ arazir kam, Ikiavɨra Itir God bar an aghua.

11 E gumazir mamɨn arazibar ganɨva fogh suam, a gumazir aghuim, ti gumazir kuram. Ezɨ arazir kamra e uaghan boribagh fogham, me deraghavɨram ami, o me pazava ami.

12 Ikiavɨra Itir God, bizibar ganamin damaziba e ganɨngi, egha biziba baraghamin kuariba e ganɨngi.

13 Nɨ gumazir zuraram akuim, nɨ dagɨaba puvatɨgh nɨ onganarazibagh amir gumazimɨn mɨn otogham. Nɨ dɨkavigh ingarɨva, egh nɨ dagher avɨriba ikiam.

14 Gumazim bizitam givezasa amima, bizir kamɨn ivezim bar pɨn kozɨ, a mɨgɨavɨra ikia ghaze, bizir kam guizbangɨra derazir puvatɨ, kamaghɨn me bizimɨn ivezim isɨvaghtɨ a izighirɨ. A gɨn bizir kam givezegha ghua uan ziam fa uan namakabav gɨa ghaze, an ivezim bar izaghirɨzɨ, a dagɨar bar muziarimɨn a givese.

15 Gumazimɨn akam nɨghnɨzir aghuim gumazamizibagh anɨdi, arazir kam bar guizɨn bizim, egha gol ko dagɨar igharagha gara bar pɨn kozibagh afira.

16 Gumazitam, gumazir igharazim pura inizir bizibagh ivesɨ akam akɨrigh, dagh ivezeghan kogham, gumazir kam arazir kuram gami. Eghtɨ gumazitam nɨn bizitam puram a inisɨ nɨ ko akam akɨrtɨ, nɨ bizir kamɨn ikarvazim bagh faragh an bizitam puram a inigh.

17 Bizir nɨ ifavarir arazim gamua pura inizim, nɨ suam, a mati dagher aghuim isɨngi. Eghtɨ a gɨn iragh bar bizir kuramɨn mɨn otoghɨva, mati gigimɨn mɨn nɨn akam gizɨvagham.

18 Nɨ faragh nɨghnɨzir aghuim igharazitav dam a inightɨ, nɨn ingangarim mangam. Kamaghɨra, nɨ apanim mɨsoghsɨ, nɨ faragh deraghvɨra igharazitav da nɨghnɨzim inigh fogham, nɨ manmaghɨn mɨsogham.

19 Gumazir puv gɨrakɨrangɨn mɨgeim, nɨ modogh a mɨkeghtɨ, a mangɨ akar kamɨn gun igharazitav mɨkemegham. Kamaghɨn, nɨ gumazir tintinibav geim ko poghan markɨ.

20 Gumazim uan afeziam ko amebam akar kurabar aning mɨkemegham, an aremegham, mati lam dɨmagarimɨn munge.

21 Gumazim, an amebam ko afeziam ikiavɨra iti, a zuamɨra aningɨn danganim inigh biziba inightɨ, bizir kaba deraghvɨra ikian kogham.

22 Nɨ gumazir igharazim nɨ gamizir arazir kuraba ikarvaghsɨ nɨghnɨghan markɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ, a mɨzuamtɨ a nɨn akuragham. Egh nɨn osɨmtɨzir kam agɨvagham.

23 Gumazamiziba bizibagh ivezasa ifonge, ezɨ gumazir biziba amadiba paza biziba amagava, me gifari, ezɨ arazir kam, Ikiavɨra Itir God bar an aghua.

24 E nguazir kamɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God e bagha tuaviba bar adagh inabazɨ da iti. Ezɨ e manmaghɨn tuavir kabagh fogham, da managh zui? Bar puvatɨ.

25 Nɨ faragh deraghvɨra nɨghnigh, egh ofa isɨ God danɨngɨsɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavim damigham. Nɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavim zuamɨram a damigh, nɨ gɨn akar kam puvɨram a gɨnɨghnɨgham. Egh nɨ kamaghɨn damuva, uabɨ gasɨghasigham.

26 Atrivir nɨghnɨzir aghuim itim, kotiabagh amuava, deravɨram arazir kurabagh amir gumazamiziba tuisɨgha fogha, men apangkuvir puvatɨgha, ivezir kuram me ganɨdi.

27 En navir averiaba, mati lamba, Ikiavɨra Itir God e ganɨngi. Da en nɨghnɨziba ko arazibar ganɨva, deragh da tuisɨgham.

28 Atrivim arazir aghuimra uan gumazamizibagh amuava, men apangkuva, men akurvasi, kamaghɨn a deraghvɨra ikɨva dughiar ruarimɨn Atrivimɨn ikiam.

29 Gumazir igiaba me gavgaviba iti, ezɨ bizir kam gumazamizibagh amima, me me bagha bar akonge. Ezɨ gumazir ghuriba dapanir arɨzir ghurghuriba iti, ezɨ gumazamiziba bizir kam gɨnɨghnɨgha ziar ekiam me ganɨdi.

30 Nɨ gumazir arazir kuram gamizim mɨsueghtɨ, bizir kam a damutɨ a uan arazir kuraba akɨrim ragh dagh asaraghɨva, gumazir aghuimɨn otogham.

21

1 Ikiavɨra Itir God nɨghnɨziba atrivim ganɨdima, atrivim an ifongiamɨn gɨn zui, mati dɨpam daghurimɨn ivemari.

2  *E ghaze, e amir araziba, da dera. Ezɨ puvatɨ. Ikiavɨra Itir God en araziba ko navir averiaba tuisɨgha, en arazir kabar mɨngariba deravɨra dagh fo.

3  *E arazir aghuiba ko, Godɨn damazim derazir arazibar gɨn mangam. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn, arazir kam e ofaba God ganɨdir arazim bar a gafira.

4 Gumazir arazir kurabagh amiba, zurara ifaghata uari uan ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, arazir kuram bar me gizɨfa.

5  *Gumazir puvɨra ingariba, me zurara deraghavɨra nɨghnɨgha ingangaribagh ami. Ezɨ men ingangariba deravɨram otivima, me bizir avɨriba iti. Kamaghɨra gumazir atamatam ingariba, men ingangarim deragh otoghan koghtɨ, me biziba izɨvaghan kogham.

6  *Gumazim mɨgɨrɨgɨar ifavaribagh amuava dagɨar avɨriba ko biziba isi, an ovever tuavimɨn iti. Guizbangɨra, gumazir kamɨn dagɨaba ko biziba mati ghuariam dughiar bar otevimɨn ikegh, bar gɨvagham.

7 Gumazir arazir kurabagh amiba, arazir aghuibar amuan aghua. Me gumazir igharaziba paza me gami. Eghtɨ men arazir kamra me agɨvagham.

8 Gumazir arazir kuram gamim, a ifavarir tuavimɨn zui. Ezɨ gumazir osɨmtɨziba puvatɨziba, me arazir aghuibagh ami.

9  *Gumazim uan dɨpenimɨn siriamɨn uabɨra aperaghav iti, a dera. Arazir kam, an amizir atara puv mɨgeim ko dɨpenimɨn aven itir arazim, a bar a gafira.

10 Gumazir arazir kurabagh amiba, me arazir kurabar amuasa mɨtiriaba men azi. Egh me gumazir men boroghɨn ititamɨn apangkuvighan kogham.

11 Me, gumazir akaba dɨbova akabav geim ivezir kuram a danightɨ, gumazir nɨghnɨziba puvatɨzim ganighɨva, nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iniam. Eghtɨ me gumazir nɨghnɨzir aghuim itimɨn sure damightɨ, an fofozim bar deraghvɨram otogham. 12 Godɨn arazim a bar dera, egha arazir gumazir kuraba uan dɨpenibar aven amiba, a bar dagh fo. Egh a gumazir kaba me gasɨghasigham.

13  *Nɨ uan kuarimning mɨgoroghtɨ, onganarazibagh amir gumazamiziba uarir akurvaghsɨ nɨn dɨmtɨma nɨ me baraghan kogham, eghtɨ gɨn gumazamiziba nɨ dɨmdiam bareghan kogham.

14 Gumazitam nɨn atarightɨ, nɨ bizim mogomemɨn a danɨngightɨ, an adarim amɨragham.

15 Gumazamiziba kotɨn deragha araziba tuisɨsi, gumazamizir aghuiba me bar akuegham. Eghtɨ gumazir arazir kurabagh amiba men navir averiaba bar moghɨra ikuvigham.

16 Gumazir nɨghnɨzir aghuimɨn tuavim ataghizim, an ovegh mangɨ gumazir ariaghireziba ko ikiam.

17 Gumazir dagher aghuim ko wainɨn dɨpaba apava bar akongezim, an dagɨaba gɨvaghtɨ, a biziba puvatɨgham.

18 Osɨmtɨzim gumazamizir aghuiba batoghtɨ, gumazamizir arazir kurabagh amiba, men danganiba inigh osɨmtɨzir kaba ateram.

19 Gumazim, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn uabɨra iti, a dera. Arazir kam, an amizir zurara atara puvɨra mɨgeim ko itir arazim, a bar a gafira.

20 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a bizir igharagha garir aghuir avɨriba uan dɨpenimɨn ada akufi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me uan biziba agefi.

21 Gumazir arazir aghuim ko igharaz darazir apangkuvir arazimɨn gɨn zuim, a dughiar ruarimɨn deraghvɨra ikɨtɨ, me arazir aghuimɨn a damuva, ziar ekiam a danɨngam.

22 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a nguibam inisɨ tuavir aghuim mɨdorozir gumazibar akagham. Eghtɨ gumaziba kamagh mɨkɨmam, nguibamɨn dɨvazim bar gavgavizɨ, apaniba anekaran iburagham. Eghtɨ mɨdorozir gumaziba mangɨ mɨsoghɨva, nguibamɨn mɨdorozir gumazir gavgaviba dɨkabɨraghɨva, nguibam iniva dɨvazir kam gasɨghasigham.

23  *Gumazir faragh deragh nɨghnigh bizibav kɨmamim, a uabɨn akurvaghtɨ osɨmtɨziba a bativan kogham.

24 Gumazir akaba batozim, a ifaghata akar asuibar gumazir igharazibav gei. Egha zurara uabɨ uan ziam fasa gavgafi.

25 Gumazir amɨrazim biziba iniasa ifonge, egha a ingangaribagh amir puvatɨ. Eghtɨ an ifongiar kam a damightɨ, an aremegham.

26 Gumazir amɨrazim, bizir igharagha gariba iniasa zurara nɨghnɨsi. Ezɨ gumazir aghuim bizir avɨrim gumazir igharazibagh anɨga da bagha nɨghnɨzir puvatɨ.

27 Ekiam gumazir arazir kurabagh amibar ofa bar aghua. Ezɨ gumazim arazir ifavarimɨn gɨn ghua ofabagh ami, ezɨ Ekiam ghaze, arazir kam bar ikufi.

28 Gumazim kotiam gifaragh, egh aremegham. Eghtɨ gumazir deraghavɨra akaba baragha da tuisɨzim, a mɨkɨmtɨ, gumazamiziba deraghavɨram an akam baragham.

29 Arazir kurabagh amir gumazim kamaghɨn amua ifara ghaze, kɨ gumazir aghuim. Eghtɨ gumazir aghuim zurara deraghvɨra uan darorim gɨnɨghnɨgh, bizibar amuam.

30 Nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim ko bizibar amuamin fofozim ikɨ, egh nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn apanimɨn ikɨtɨ, nɨn fofozir aghuir kam nɨn akuraghan kogham.

31 Mɨdorozir gumaziba uan hoziaba mɨdorozim bagha dar kɨri. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uabɨra me damutɨ me apaniba dɨkabɨragham.

22

1  *Gumazamiziba ghaze, nɨ gumazir aghuim, ezɨ me ziar ekiam nɨ ganɨdima, arazir kam bar dera. Guizbangɨra, ziar ekiam iniamin arazim, a dagɨar avɨriba iniamin arazim, bar a gafira.

2 Ikiavɨra Itir God gumazamiziba bar adar ingari, gumazamizir dagɨaba izɨvaziba ko gumazamizir onganarazibagh amiba.

3 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a gara fo, osɨmtɨzim a bativasava amima, a uabɨ modogha a gita. Ezɨ gumazir nɨghnɨziba puvatɨzim, an osɨmtɨzimɨn garima an an tuavimɨn itima, a ghua a batogha, osɨmtɨzim ateri.

4 Nɨ uabɨ dɨkabɨraghɨva Ikiavɨra Itir Godɨn atiati an apengan ikɨ, dagɨar avɨriba ikɨva, ziar ekiam ini, deraghvɨra ikiam.

5 Bizir gumazamizibagh amima me daighira ikuvim, da gumazamizir arazir kurabagh amibar tuavimɨn iti. Eghtɨ gumazim deragh ikɨsɨ, a deraghvɨra uan darorimɨn ganɨva, bizir kurar kabagh itavɨragh.

6  *Nɨ arazir aghuimɨn gɨn mangɨsɨ uan borimɨn sure damutɨ, a tuavir kamɨn mangɨvɨra ikɨ mangɨ a bar ghurigham.

7 Gumazir dagɨaba izɨvaziba gumazir biziba otevezibagh atifa. Ezɨ gumazir pura biziba inigha tɨghar da ikarvaghamiba, me gumazir pura biziba me ganɨdiba, men ingangarir gumazir kɨnibar mɨn iti.

8  *Gumazir arazir kuram gamizim, dughiar kuram a bativam, eghtɨ a ua gumazir igharaziba pazɨ me damuan kogham.

9 Gumazir biziba isa gumazir igharazi bagha anɨdiba, me dagheba isa onganarazibagh amibagh anɨdi. Kamaghɨn, Ekiam me bagha bar akongegha deravɨra me gami.

10  *Ia gumazir akaba dɨbovir akabav dav geiba, batueghtɨ, akamadariba ko akar kuraba gɨvagham.

11 Gumazim Godɨn damazimɨn zurara zuegh ikɨ, akaba deraghtɨ, atrivim an roroamɨn otogham.

12 Ikiavɨra Itir God deraghavɨra gumazir fofozir aghuim akakazimɨn gara, gumazir ifavaribar akaba, da dɨkabɨri.

13 Gumazir amɨrazim pura dɨpenimɨn apiav ikia kamaghɨn mɨgei, “Laionɨn tam ti tuavimɨn ikiama. Kamaghɨn kɨ tuavimɨn azenan mangɨghtɨ, laion na mɨsueghtɨ kɨ aremegham!”

14 Amizir akar asuibar gumazibav gɨa me isava me ko akuim, an akam mati mozir mam bar kone. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God gumazitamɨn arazir kuraba ikarvaghɨva, an an teghtɨ a mozir kamɨn magɨrɨgham.

15 Boriba onganigha arazir igharagha garibagh ami. Ezɨ kamaghɨn nɨ me akɨrsɨ me mɨsueghtɨ, me arazir kam ategham.

16 Gumazim arazir kuramɨn onganarazibagh amir gumazamizibagh amuava, men biziba isi, ko gumazir dagɨaba izɨvazir gumazim bizir aghuim isa a ganɨdim, gumazir kamaghɨn amimning, uaning gumazir onganarazibagh amimningɨn mɨn ikiam.*

Gumazir nɨghnɨzir aghuiba itibar 30plan akar aghuiba

(Sapta 22:17--24:34)

17 Kɨ datɨrɨghɨn gumazir nɨghnɨzir aghuiba ko fofozim itibar akabar nɨn sure damuasa. Nɨ deraghvɨram akar kam baragh, egh a gɨnɨghnɨgh. 18 Nɨghnɨzir kam nɨn navir averiamɨn ikɨtɨ, nɨ an gun gumazir igharazim mɨkɨmtɨ, nɨn navim deragham.

19 Kɨ datɨrɨghɨn akar kamɨn gun mɨkɨmasa, eghtɨ nɨ uabɨ a baraghɨva, guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikiam. 20 Kɨ 30plan akar aghuiba osiri, da deragh nɨn sure damuva nɨghnɨzir aghuim ko fofozim nɨ danɨngam.† 21 Kamaghɨn nɨ guizɨn akamɨn mɨngarim gɨfogham. Egh gumaziba nɨ amadaghtɨ nɨ mangɨ fogh, akar manam guizbangɨra, nɨ foghɨva deraghvɨra me geghanam.

Akar aghuir namba 1

22 Nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan kogh suam, onganarazibagh amir gumazamiziba me pura gumazir kɨniba, ezɨ nɨ pura men biziba isi. Eghtɨ kamaghɨn me kotiamɨn otoghtɨ, nɨ kotiamɨn me dɨkabɨnan markɨ. 23 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God me bagh ganɨva egh men akurvagham. Eghtɨ gumazitam pazɨ gumazir onganarazibagh amiba me damightɨ, Ikiavɨra Itir God pazɨ gumazir kam damigham.

Akar aghuir namba 2

24 Nɨ gumazir zuamɨram atara puram anɨngaziba, me ko roroabar amuan markɨ. 25 Nɨ kamaghɨn damu, nɨ men arazim inightɨ, gɨn bizir kuraba azuazimɨn mɨn nɨ mɨsuegh nɨ gasɨghasigham.

Akar aghuir namba 3

26 Gumazim igharazitav dam pura bizim inightɨ, nɨ a ikarvaghsɨ puram akam akɨran markɨ. 27 Nɨ bizir kaba ikaraghan koghtɨ me nɨn biziba bar da inigh, nɨn dakozim uaghan a inigham.

Akar aghuir namba 4

28  *Egh nɨn ovaviba bar fomɨra nɨn nguazimɨn mɨtaghniam gatɨzir ababanim gisɨvagh mangan markɨ.

Akar aghuir namba 5

29  *Eghtɨ gumazir ingangarir aghuim gamim, an Atrivimɨn ingangarir gumazimɨn otogham. Kamaghɨn amir gumazim, a gumazir ziaba puvatɨzimɨn ingangarir gumazimɨn otivan kogham.

23

Akar aghuir namba 6

1 Nɨ aperagha ikia gumazir aruar mam koma api, egh nɨ dagher me nɨ danɨngamimra nɨghnɨgh, dagheba apir arazir aghuimɨn gɨn mangɨ. 2 Egha nɨ puv apir gumazim, nɨ uan ifongiam abɨragh. 3 Egh nɨ gumazir aruar kamɨn dagher aghuiba bagh puv ivizivighan markɨ. Da nɨ gifaraghtɨ, nɨ arazir a ifongezir puvatɨzim damigham.

Akar aghuir namba 7

4  *Nɨ dagɨaba bar izɨvazir gumazimɨn mɨn otivsɨ pamten ingaran markɨ. Nɨ nɨghnɨzir aghuim ikɨva, egh kamaghɨn damuan kogham. 5 Nɨ dagɨar avɨriba inightɨ, da zuamɨra gɨvagham. Dagɨaba gɨvaghamin arazim, mati kuarazir isam avɨziba ikia mɨghegha bar isɨn mar ghu.

Akar aghuir namba 8

6 Nɨ gumazir uan bizibar suighavghɨra dar anogorozim ko daman markɨ. Egh nɨ an dagher aghuim bagh ivizivighan markɨ. 7 Nɨ a ko damɨtɨ a kamaghɨn nɨ mɨkɨmam, “Nɨ izɨ, uan ifongiamɨn gɨn mangɨ taba ua dar amɨ.” Egha a guizbangɨra mɨgeir puvatɨ. A uan nɨghnɨzimɨn aven nɨ damamin dagheba an ada amɨsefe. 8 Eghtɨ nɨ gumazir kamɨn arazim gɨfogh, egh dagher amezir kabar mighsɨ damuam. Eghtɨ nɨn asuir akar nɨ a mɨkemeziba, da pura gɨvagham.

Akar aghuir namba 9

9 Nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim ko mɨkɨman markɨ. Nɨ nɨghnɨzir aghuim a danɨngam, a bar aghuagham.

Akar aghuir namba 10

10  *Bar fomɨra me nguazibar mɨtaghiniaba arɨki, ezɨ nɨ mɨtaghniar kabagh isɨvaghan markɨ. Egh nɨ ameboghfeziar oveaghuezibar boribar nguaziba inian markɨ. 11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ mati borir kabar anabar gumazimɨn mɨn, men akurvaghamin ingangarim iti. Egh a kotiabar aven men akurvaghsɨ bar gavgavigh ikiam.

Akar aghuir namba 11

12 Me nɨn sure damutɨ, nɨ bar deraghvɨra suren akar aghuibar suiragh. Egh nɨ deraghvɨra fofozir aghuim itir akaba baragh.

Akar aghuir namba 12

13  *Nɨ borim akɨrsɨ, a mɨsoghsɨ atiatingan markɨ. Nɨ aghorimɨn a mɨsogh, an aremeghan kogham. 14 Guizbangɨra, bizir kam an akuraghtɨ, a Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨghan kogham.

Akar aghuir namba 13

15 Nan borim, nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim inightɨ, nan navim bar deragham. 16 Eghtɨ nɨ guizɨn akam mɨkɨmtɨ, nan navir averiam bar akuegham.

Akar aghuir namba 14

17 Nɨ gumazir arazir kurabagh amibar arazibagh ifongeghan markɨ. Nɨ zurara gavgavigh Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikɨ. 18 Nɨ kamaghɨn damuva, egh nɨ gɨn dughiar aghuim bativam, egh nɨ zuamɨram oveghan kogham.

Akar aghuir namba 15

19 Nan borim, nɨ nan akam baragh, nɨghnɨzir aghuim iniam. Egh uan daroriba deraghvɨra dagh nɨghnɨgh. 20 Egh nɨ puv wainɨn dɨpaba apir gumazamiziba ko puv apir gumazamiziba ko poghan markɨ. 21 Guizbangɨra, wainɨn dɨpaba apa onganizir gumazamiziba ko puv apir gumazamiziba, me bar onganarazibagh amir gumazamizibar otivigham. Ezɨ gumazir apava puram akuim, a dughiar otevimra korotiar bɨaghireziba uan mɨkarzim avam.

Akar aghuir namba 16

22 Nɨ uan afeziar nɨ gamizɨ nɨ datɨrɨghɨn itim, nɨ an akam baragh. Egh nɨn amebam ghurightɨ, nɨ a bakɨnɨghnɨgh an aghuaghan markɨ. 23  *Egh nɨ guizɨn arazim ko, nɨghnɨzir aghuim ko, suren akaba ko, fofozir igharazir maba bagh gavgavigh da inigh. Egh nɨ arazir kaba makunan markɨ.

24 Guizbangɨra, gumazim nɨghnɨzir aghuim ikia arazir aghuimɨn gɨn zui, ezɨ an afeziam bizir kam bagha bar akonge. 25 Nɨ arazir aghuir kabar gɨn mangɨtɨ, nɨn afeziam ko amebar nɨ batezim, aningɨn navimning bar deragh bar akuegham.

Akar aghuir namba 17

26 Nan borim, nɨ deraghvɨra nan akam baragh nan arazibar gansɨ bar akongegh. 27 Guizbangɨra, tuavimɨn amizim ko, amizir pam ikia gumaziba isava akuim, aning mati mozir bar konezim. 28 Ezɨ amizir kamaghɨn amim, okɨmakɨar amizimɨn mɨn gumaziba bagha mɨzua gara iti. Egha a gumazir avɨribagh etuima me uan amuiba ataghɨrasi.

Akar aghuir namba 18

29  *Gumazir manaba osɨmtɨzir ekiaba ikia, egha uari uarir apangkufi? Ezɨ gumazir manaba puvɨra mɨgɨa mɨdoroziba forima da otifi? Ezɨ gumazir manabar mɨkarziba duaba puram otiva isi? Ezɨ gumazir manabar damaziba zuraram men aghefi?

30  *Kar gumazir wainɨn dɨpar avɨriba ko dɨpar onganir maba saram apiba, kar merara. 31 Guizbangɨra, wain ganganir aghuim gamua, kavɨn aven angazangarim ikia, nɨn kuarɨghmɨzimɨn dera. Egh nɨ wain ateghtɨ a nɨ gekuan markɨ. 32 Nɨ anemegh, gɨn kamaghɨn uabɨ baragham, a mati kuruzim nɨ givizima an imezim nɨn mɨkarzimɨn aven ghu. 33 Eghtɨ nɨn nɨghnɨzim ikuvightɨ, nɨ suam, nɨ bizir igharagha garibar gari. Egh nɨ pura bizir onganir igharazibav kɨmam. 34 Egh nɨ dakusɨ, nɨ uabɨ baragh, mati nɨ kurimɨn dɨpenim gisɨn itima ana ongarimɨn ghua nɨ isa vong ko vongɨn nɨ akuri. 35 Egh nɨ kamaghɨn mɨkɨmam, “Me na mɨsozi, kɨ orazir puvatɨ. Manmagh amizɨ kɨ dɨkavizir puvatɨ? Kɨ dɨkavigh ua dɨpar onganitam ramasa.”

24

Akar aghuir namba 19

1  *Nɨ gumazamizir arazir kurabagh amibar arazibagh ifueghan markɨ. Egh men poghsɨ nɨghnɨghan markɨ. 2 Guizbangɨra, me gumazamizibagh asɨghasɨghasa nɨghnigha, zurara osɨmtɨzibar amutɨ da otivamin arazibav gei.

Akar aghuir namba 20

3 Gumazir nɨghnɨzir aghuim ko fofozim itim, a dɨpenir aghuimɨn ikɨtɨ, an amuiroghboriba gavgavigh ikiam. 4 Kamagh garir gumazim, a bizir aghuir avɨrir bar pɨn kozibagh ivezegh uan dɨpenimɨn dar arigham.

Akar aghuir namba 21

5 Gumazir nɨghnɨzir aghuim ko fofozim itim, a gumazir gavgaviba itim. Nɨghnɨzir aghuim bar deragha gumazir gavgavimɨn arazim gafira. 6 Guizbangɨra, atrivim nguibar igharazim ko mɨsoghsɨ, a faragh gumazir mɨdorozimɨn arazibagh fozim da nɨghnɨzim inigham. Atrivim, gumazir nɨghnɨzir aghuiba a danɨngamin avɨriba ikɨtɨ, a mɨdorozim gafiragham.

Akar aghuir namba 22

7 Nɨghnɨzir aghuim bar pɨn kogha, gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzimɨn nɨghnɨzim a gafira. Gumazamiziba apiaghav ikia bizir ekiaba bagh akabav sosi, ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, puram akam dukuagha aperaghav iti.

Akar aghuir namba 23

8 Gumazir arazir kuram damuasa nɨghnɨzir avɨribagh amim, me a dɨpon suam, osɨmtɨzibagh amir gumazim.

9 Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me arazir derazir puvatɨzibar amuasa nɨghnɨsi, ezɨ arazir kaba bar arazir kuraba. Ezɨ gumazamiziba, dɨbovir akabav geir gumazimɨn gara ghaze, a gumazir kuram, e bar an aghua.

Akar aghuir namba 24

10  *Dughiar kuram nɨ batoghtɨ, nɨn agharir suiaba amɨraghtɨ, nɨ guizbangɨra gavgaviba puvatɨgham.

Akar aghuir namba 25

11 Kot pazɨ mɨkɨm suam, me gumazim mɨsueghtɨ an aremegham, nɨ uamategh mangɨ gumazir kam uam a inigh an akurvagham. 12 Nɨ kamaghɨn mɨkɨman kogh suam, “Kɨ bizir kam gɨfozir puvatɨ. Kar nan bizim puvatɨ.” Puvatɨgham. Ikiavɨra Itir God deravɨram nɨn gara, bar deravɨram nɨn nɨghnɨziba tuisɨsi. Egha a nɨn akar kamɨn mɨngarim gɨfo. Egh a gumazamiziba amizir araziba bagh vaghvagh me ikarvagh ivezim me danɨngam.

Akar aghuir namba 26

13 Nan borim, nɨ hanibar amɨ. A bar nɨn akamɨn isɨngi. 14 Ezɨ nɨ kamaghɨn foghasa kɨ ifonge, nɨghnɨzir aghuim a uaghan deragha bar isɨngi. Eghtɨ nɨ a inigh, gɨn dughiar aghuim batogh, egh zuamɨram aremeghan kogham.

Akar aghuir namba 27

15 Nɨ gumazir kuramɨn mɨn modogh, gumazir aghuimɨn dɨpenimɨn ganɨva, an dɨpenim akarigh an biziba okɨman markɨ.

16 Guizbangɨra, gumazir aghuim dughiar avɨribar daighiri, egha zurara ua dɨkafi. Eghtɨ dughiar kuram gumazir arazir kurabagh amiba batoghtɨ, me bar ikuvigham.

Akar aghuir namba 28

17 Nɨ uan apanimɨn gantɨ, dughiar kuram a batoghtɨ, nɨ bar akueghan markɨ. A uan dagarim bizitam gasegh irɨsɨ damutɨ, nɨ an ingarvakan markɨ. 18 Nɨ kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God nɨn gantɨma nɨ bar akueghtɨ, a navir kuram nɨn ikɨva egh nɨn apanir kamɨn ataran kogham.

Akar aghuir namba 29

19  *Nɨ mɨghɨgh gumazir arazir kurabagh amibar arazibagh nɨghnɨghan markɨ. Egh uaghan men arazibagh ifueghan markɨ. 20 Guizbangɨra, gumazir kaba me dughiar aghuim bativan kogham. Me lamɨn avim mungezɨ moghɨn, arɨghiregham.

Akar aghuir namba 30

21 Nan borim, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikɨva atrivimɨn apengan ikɨ. Egh nɨ gumazamizir Ikiavɨra Itir God ko atrivim, aningɨn akaba batoziba, men saghon ikɨ. 22 Guizbangɨra, gumazamizir kamagh gariba, me zuamɨra ikuvigham. Ezɨ e fozir puvatɨ, Ikiavɨra Itir God ko atrivim, osɨmtɨzir manam me danɨngam.

Akar aghuir igharazir maba

23 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, akar kamɨn gun mɨkeme. Gumaziba kotɨn izima, kotiaba tuisɨzir gumazim akurvazim marazi danɨng egh marazi dɨkabɨnam, arazir kam bar ikufi. 24 Ezɨ gumazir arazir kuram gamizim, me a kot datɨghtɨ, jas aneteghtɨ a pura mangɨtɨ, kantrin gumazamiziba bar jasɨn kam gifueghan koghɨva, akar kurabar a mɨkɨmam. 25 Eghtɨ jas gumazir arazir kuram gamizim ivezir kuram a danigham, jas deraghvɨra ikɨ bizir avɨrir aghuiba iniam.

26 Gumazitam, guizbangɨn akam nɨ ikara, a guizbangɨra nɨn namakam.

27 Nɨ faragh uan azenibar ingarigh dagheba oparigh, egh gɨn dɨpenimɨn ingar.

28 Nɨ kotɨn guizbangɨra mɨkɨm, egh gumazir arazir kuram gamizir puvatɨzim gifaragh puram a mɨkɨmɨva a dɨkabɨnan markɨ. 29 Egh nɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ, “Kɨ datɨrɨghɨn arazir kuramɨn a ikaragham. Egh a na gamizir arazir kamra kɨ a damuam.”

30 Dughiar mam, kɨ arua ghua gumazir mamɨn dagher azenim ko wainɨn azenimɨn gari. Gumazir kam a nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ, egha gumazir amɨrazim. 31 Ezɨ ogher kuram ko dɨkonir beniba dagher azenir kamɨn ave. Ezɨ dagɨar dɨvazir azenir kam avɨnizim, a dɨpɨriaghirɨgha irɨ. 32 Ezɨ kɨ dagher azenir kamɨn ganigha, nɨghnɨzir avɨribagh amua, fofozir aghuim ini. 33  *Guizbangɨra, gumazamizir amɨraziba ghaze, “A dera, kɨ tong dakuigham. Kɨ dughiar ovezimɨn tong avughsegh ikɨ mangɨ egh gɨn ua dɨkavigham.” 34 Nɨ kamaghɨn damutɨ, nɨn biziba ko dagheba zuamɨra gɨvaghtɨ, nɨ gumazir onganarazibagh amimɨn mɨn otogham. Mati okɨmakɨar gumazim nɨn biziba bar da okeme.

Solomonɨn aghuzir akar oteviba

25

(Sapta 25--29)

1 Kar Solomonɨn aghuzir akar otevir maba, a uabɨ dar gun mɨgei. Ezɨ Hesekia, Judan atrivim, an osizirir gumaziba, me akar kaba osiri.

2 God bizir avɨriba uan nɨghnɨzimɨn ada monge. Kamaghɨn amizɨ e ziar ekiam a ganɨdi. Atrivim bizir avɨrir en mongezibar mɨngariba buriavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, e ziar ekiam a ganɨdi.

3 Bizir overiamɨn itiba, da bar pɨn iti, ezɨ bizir ongarimɨn itiba, da bar vɨn iti, eghtɨ e dagh foghfoghsɨ iburagham. Kamaghɨra, atrivimɨn nɨghnɨziba bar, gumazir kɨnitam deragh dagh foghan kogham.

4 Me silva isɨ avimɨn a tuaghtɨ an poghezir dagɨar mɨnezir kuraba asighɨreghtɨ, silvara otogham. Eghtɨ gumazim an itarir aghuimɨn ingarigham. 5 Ezɨ kamaghɨra, me gumazir arazir kurabagh amiba batueghtɨ, me ua atrivim ko ikian kogham, eghtɨ atrivim bar arazir aghuim damutɨ, nguibam gavgavigh ikiam.

6  *Nɨ atrivim ko ikɨva, kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, nɨ gumazir ekiam, nɨ gumazir aruabar danganim inian markɨ. 7 Kamaghɨn, nɨ gumazir aruar tamɨn danganim inightɨ, atrivim gɨn otoghtɨ me nɨ batuegham. Arazir kam dera, nɨ pura gumazir kɨniba ko ikɨtɨ, me gɨn nɨ mɨkemeghtɨ nɨ mangɨ gumazir aruaba ko ikɨ. Egh nɨ gumazitamɨn gantɨma an arazitam damightɨ, 8 nɨ suam, an arazir kuram gami, egh zuamɨra mangɨva akam a gasɨva a kotiam datɨgham. Arazir kam ikufi. Gumazir igharazim bizir kam guizbangɨn a gɨfogh, a gɨn nɨn akaba dɨkabɨraghtɨ, nɨ aghumsigham.

9 Nɨ bizitam bagha mɨgɨrɨgɨatam uan tavɨn iti, nɨ mangɨ gumazir kam ko akam akɨrigh. Egh nɨ bizir kamɨn mogomer akatam baraki, nɨ akar kamɨn gun a mɨkɨman markɨ. 10 Nɨ kamaghɨn damutɨ, gumaziba gɨn oregh suam, nɨ akar modim aghuri, egh me aghumsɨzim nɨ danigham. Egh me nɨghnɨzir kurabar nɨ damuvɨra ikiam.

11 Gumazim akar mam bar deraghavɨra a mɨgei, an akam mati nedazir aghuim me golɨn an ingarigha silvan anesɨngi.

12 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, uan anav akɨri, ezɨ gumazir kam oregha ghaze, akar kam bar guizbangɨra. Egha ghaze, nan namakar kamɨn akam mati golɨn kurukazir bar aghuim.

13 Gumazir akam inigha izim, iza deraghvɨra gumazir aruar anemadazibar akamɨn gun mɨgei, a me gamima me bar akonge, mati gumaziba me azenibar ingarigha dagheba isa, dɨpar orangtɨziba apa bar akonge.

14 Gumazamiziba bizir aghuim anɨngasa akam akɨrigha egha anenɨngizir puvatɨ, me mati amɨnim ko ghuariam izi, ezɨ amoziba puvatɨ.

15  *Nɨ nɨmɨra mɨgɨava zuamɨram atarir puvatɨ, nɨ gumazir nɨn akam baraghan aghuazibar amutɨ, me navibagh iragham. Egh nɨ uaghan gumazir dapanibar nɨghnɨzibagh iragham.

16 Nɨ hanin garima a tememɨn iti, nɨ damɨsɨ puningra damɨ. Nɨ avɨribar amegh, nɨn navim bar izɨvaghtɨ nɨ migham. 17 Egh nɨ zurara uan anavɨn dɨpenimɨn mangan markɨ. A nɨn aghuagh ua nɨ gifueghan kogham.

18  *Gumazim akar ifavarim kotɨn uan anav gasara, a mati mɨdorozir sabam, o afuzim, o temer otevimɨn a bɨra.

19 Nɨ fo, gumazir mam a gumazir ifarim, ezɨ nɨ ghaze, a dughiar kuramɨn nɨn akuragham, nɨ mati atarir kuraba ikia damasa, o mati suer kuram ikia egha daruasa.

20 Nɨ ghua gumazimɨn garima a bar osemezɨ, nɨ agoroger ighiabagh amua, gumazir kamɨn akurvazir pu. Bar puvatɨ. Nɨ mati gumazim amɨnir orangtɨzimɨn dughiamɨn uan korotiam sue, o mati gumazim wainɨn dɨpam isa an duam ginge.

21  **Nɨn apanim, mɨtiriam an aghɨtɨ, nɨ daghem a danɨng. Egh kuarim an pɨrtɨ, nɨ dɨpatam a danɨng.

22 Nɨn arazir aghuir kamɨn a damightɨ, a uan arazir kuram gɨnɨghnɨgh bar aghumsɨgham. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn arazir kam bagh bar deraghvɨram nɨ damuam.

23 Gɨrakɨrangɨn mɨgeir akaba gumazim gamima an guam mɨsɨngi, mati amɨnim amozim inigha izi.

24  *Gumazim uan dɨpenimɨn siriamɨn uabɨra aperaghav iti, a dera. Arazir kam, an amizir atara puv mɨgeim ko dɨpenimɨn aven itir arazim, a bar a gafira.

25 Gumazim nguibar saghuiamɨn izezir akar aghuim baraki, a bar akuegham, mati gumazim kuarim bar an pɨrizɨ, a dɨpar orangtɨzim api.

26 Gumazir kuram arazir kuram damusɨ gumazir kuram gekuigham, a mati mozir par aghuim negenem an oto.

27 Nɨ hanin avɨribar aman markɨ. Egh nɨ uaghan ziar ekiam uabɨ danɨngɨsɨ pamtem ingaran markɨ. Arazir kamning derazir puvatɨ.*

28 Gumazim uan anɨngagharim tɨvan iburaghtɨ, gumazir igharaziba a dɨkabɨragham. Kamagh garir gumazim mati nguibar mam dɨvaziba an puvatɨ, eghtɨ apaniba aven mangɨ a gasɨghasigham.

26

1 Gumazamiziba ziar ekiam isɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim danɨngasa, ezɨ arazir kam derazir puvatɨ. A mati, aisɨn amozim aruem garir dughiamɨn izi, o mati amozim daghebagh izi dughiamɨn izi.

2 Gumazim arazir kuram damighan koghtɨma, gumazamiziba pazɨva a damusɨ God mɨkɨmtɨ akar kam a guizɨn otoghan kogham. Men akaba mati kuaraziba zurara mɨghagha arua, danganitam gaperazir puvatɨ.

3 Gumaziba hoziaba aghoribar dav sogham. Egh ainɨn donkibar akabar aghu, me damutɨ da men ifongiabar gɨn mangam. Egh gumazir arazir onganibagh amiba, fidizibar men akɨragharibav suegham.

4 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim, an akar onganimɨn nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ an akam ikaraghan markɨ. Nɨ a ikaragh, an mɨn otogham.

5 Gumazim nɨghnɨzir aghuim puvatɨgha akar onganim nɨ mɨkɨmtɨ, nɨ an akam ikaragh. Kamaghɨn a fogh suam, an fofozim ekevezir puvatɨ.

6 Nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim amadaghtɨ, a gumazir igharazim bagh akam inigh mangɨgham, kamaghɨn arazir kamɨn nɨ uabɨra uabɨ gasɨghasɨsi, mati nɨ uabɨ uan suem atugha a makunigha mɨzazir ekiam isi.

7 Gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, a pura aghuzir akar otevir aghuitam mɨkɨmsɨ iburagham, mati gumazim suer kuram ikia daruan ibura.

8 Gumazim ziar ekiam isa gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim ganɨdi, arazir kam mati a katapelɨn asasa, dagɨam isa katapel garugha pamtemɨn a ikezɨ dagɨam zuir puvatɨ.

9 Gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, an aghuzir akar otevir aghuitam mɨkɨmasa, a mati, gumazim dɨpar onganim amegha onganigha benir dɨkoniba itimɨn suirazɨ, dɨkoniba an dafarim mɨtifi.

10 Gumazir ekiam ingangarim isa gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim ganigha, uaghan gumazir pura tintinibar aruibagh anɨngi, a mati gumazim pim dafagha pura tintinibar asavamaga, egha gumazir avɨrim gasɨghasɨsi.*

11  *Gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, arazir onganir a fomɨram amizim a uam a gamuavɨra iti, a mati afiam migha egha ghua ua uan mimiziba api.

12  *Gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, e fofozir aghuimɨn an akuraghan kogham. Gumazim ghaze, a bar bizibagh fo, eghtɨ e guizbangɨra bar an akuraghan iburagham.

13 Gumazir amɨrazim pura dɨpenimɨn apiav ikia kamaghɨn mɨgei, “Laionɨn tam ti tuavimɨn ikiama. Kamaghɨn amizɨ, kɨ azenan mangan kogham.”

14 Gumazir amɨrazim uan dakozim girɨghav ikia zurara uabɨ gɨghavkɨravɨra iti. A mati tiar akamɨn itir ainsisɨn mɨn mangɨ izegh gami.

15 Gumazir amɨrazim daghebar amasa uan dafarim isa itarim gatɨgha ikia, uan agharim fegh daghetamɨn suiragh uan akam darɨghan aghua.

16 Gumazir amɨrazim ghaze, “Nan fofozim, 7plan gumazir deraghavɨra nɨghnɨzir aghuimɨn gun mɨgeibar fofozim gafira.”

17 Gumazir pumuning uaningɨn atari, gumazir mam ghua aningɨn mavɨn akuraghasa mɨgei, gumazir kam mati gumazim afiar atiamɨn garima an arua zuima, a ghua an kuarimningɨn suira.

18-19 Gumazim uan namakam gifaragha, gɨn kamaghɨn mɨgei, “Kɨ pura dɨbovibav gei,” a mati gumazir onganim, an afuziba isa tintinibar iniva, aviba itir aghoriba pura tintinibar da makuri.

20 Me dazibar avim atɨghan koghtɨ, avim mungegham. Eghtɨ gumazamiziba gɨrakɨrangɨn mɨkɨman koghtɨ, akam adariba bar gɨvagham.

21  *Daziba avibagh amima avim deravɨra isi. Ezɨ adaribagh amir gumazim, gumazibagh amima me uarir tongɨn akabar uarira uariv sosi.

22  *Gumazamizir maba zurara, gumazir igharaziba gɨrakɨrangɨn me mɨgeir akaba, baraghasa bar ifonge. Ezɨ akar kamagh gariba mati dagher isɨngtɨziba me zuamɨra da api.

23 Gumazim arazir aghuim damuasa mɨghɨghavɨra mɨgɨa, an nɨghnɨzimɨn, ana arazir kuram damuasa, a mati nguazir mɨnem, me silvan a nomkezɨma, an ganganim bar dera.

24 Gumazir igharazibar aghuazir gumazim, a pura me apezepera me mɨgeima, me ghaze, a me gifonge. Ezɨ an nɨghnɨzimɨn aven a pura me gifari.

25 Gumazir kamaghɨn amimɨn akaba nɨn kuarimningɨn isɨngigham. Eghtɨ nɨ an akabar nɨghnɨzir gavgavim dar ikian markɨ. Bar guizbangɨra, nɨghnɨzir kuraba an navim gizɨfa.

26 A uan nɨghnɨzir kam modogham, eghtɨ gumazamiziba an arazir kuram gɨfogham.

27 Gumazim igharazitav magɨrasa a bagha mozim gɨkuigha, a uabɨ mozir kam giraghu. Egha mati gumazim dagɨam popoegha mɨghsɨamɨn ghuavanadi, dagɨam ua puegha izaghira a gisɨn ghu.

28  *Gumazim akar ifavaribar gumazir igharazibav geim, bizir kam kamaghɨn en aka, a me gifongezir puvatɨgha me gasɨghasɨghasa. Ezɨ gumazim zurara apezeperir mɨgɨrɨgɨabagh ami, bizir kam gumazamizibagh amima me derazir puvatɨ.

27

1  *Nɨ gurumɨn bizitam damusɨ ifaghatɨ pura mɨkɨman markɨ. Nɨ guizbangɨra fozir puvatɨ bizir manam gurumzaraghan otivam.

2  *Gumazir igharaziba nɨn ziam feir arazim, a dera. Eghtɨ nɨ uabɨ arazir kam damuan markɨ.

3 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzimɨn arazir onganiba, da osɨmtɨzir ekiaba e ganɨdi. Osɨmtɨzir kaba da gigimɨn osɨmtɨzim ko dagɨar ekiamɨn osɨmtɨzim gafira.

4 Gumazir atarim ko anɨngazim, mɨzazim isa gumazir igharazibagh anɨga, bar paza me gami. Navimɨn aven atara navim ikuvizir arazim, a bar ikuvigha, adarir arazim ko anɨngazir arazim gafira.

5 Nɨ azenara gumazimɨn arazir kuram bagh a mɨgei, a dera. Arazir kam a nɨ modogha gumazim gifongezim arazim gafira.

6  *Guizɨn roroaba nɨn akurvaghasa mɨzaziba nɨ ganɨdi. Ezɨ apaniba pura nɨ gifara, arazir aghuir avɨrim nɨ gami.

7 Gumazim amezɨma an navim bar izɨvazɨ, a ghaze, hanin isɨngizim ko dagheba bar, da derazir puvatɨ, Ezɨ mɨtiriam gumazimɨn aghezɨ a ghaze, dagheba bar moghɨra dera. Dagher mɨsoziba, da uaghan an akamɨn isɨngi.

8 Gumazim uan nguibam ategha tintinibar arui, a mati kuarazir mam uan mɨkonim ategha egha pura tintinibar mɨghagha arui.

9 Sanda ko borer mughuriar aghuim zuiba, da e gamima e bar akonge. Ezɨ namakaba en akurvaghasa nɨghnigha, mɨgɨrɨgɨar aghuiba e ganɨdi. Me kamaghɨn e gamima, e guizbangɨra bar akonge.

10 Nɨ akɨrim ragh uan namakaba ko nɨn afeziamɨn namakabagh asan markɨ. Eghtɨ dughiar kuram nɨ batoghtɨ, nɨ mangɨ uan aveghbuam batogh, egh uabɨn akurvaghsɨ an azangan markɨ. Guizbangɨra, gumazir nɨn boroghɨra itim, a nɨn aveghbuar saghuiamɨn itim gafira.

11 Nan borim, nɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim inightɨ, nan navim deragham. Eghtɨ gumazitam akatam na gasɨtɨ, kɨ an akam ikaragham.

12 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a kamaghɨn fogh, osɨmtɨzim a bativam, eghtɨ a uabɨ modogh a gitagham. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, an osɨmtɨzimɨn garima an an tuavimɨn iti, ezɨ a ghuava a batogha aneteri.

13 Gumazitam, gumazir igharazim pura inizir bizibagh ivesɨ akam akɨrigh, dagh ivezeghan kogham, gumazir kam arazir kuram gami. Eghtɨ gumazitam nɨn bizitam puram a inisɨ nɨ ko akam akɨrtɨ, nɨ bizir kamɨn ikarvazim bagh faragh an bizitam puram a inigh.

14 Nɨ bar mɨzarazimra tiarim akarigh dughiam isɨ uan namakam danigham, a mati nɨ akar kuram isa a ganɨdi.

15  *Gumazitamɨn amuim, zurara atarava mɨgɨrɨgɨar avɨribagh amuavɨra iti, a mati amozim dɨpenir inogorimɨn torim izaghira, zurara nɨmɨra nɨmɨra iravɨra iti. 16 Ezɨ an pam a damutɨ an arazir kam ateghan kogham, mati gumazir mam amɨnimɨn tɨvaghasava ami, o a borem uan dafarimɨn an suigha amuava avenge.

17 Nɨ sabamning inigh uaningra uaning avɨstɨ, aning bar ghumigham. Kamaghɨra, gumazir pumuning nɨghnɨziba uaningra uaning ganɨga, aningɨn nɨghnɨziba ghuavanabogha bar ghumi.

18 Gumazim uan tememɨn ovɨzim amɨsɨ, a deraghvɨra temer kamɨn gan. Eghtɨ gumazim uan gumazir dapanim deraghavɨram a geghuvtɨ a deraghvɨra ikɨtɨ, gumazir an garim an ziam fam.

19 Gumazim dɨpamɨn aven gari, a uabɨ uan guamɨn gari. Ezɨ gumazim deravɨra uan nɨghnɨziba ko arazibagh nɨghnɨsi, a fo, a manmaghɨn garir gumazim.

20  *Gumazamizir bar avɨriba ovegha gɨfa. Ezɨ Oveaghuezibar Nguibam, gumazamiziba a gizɨvaghan kogham. Gumazamiziba ovengɨvɨra ikiam. Kamaghɨra, gumazamiziba bizibagh ifueghamin arazim izɨvaghan kogh, kamaghɨra ikɨvɨra ikiam.

21 Me avimɨn gol ko silva tuaghɨva aningɨn gɨfofoghasa, ka guizbangɨn bizim, ti puvatɨ. Kamaghɨra, gumazamiziba, gumazimɨn ziam fa, an gara anesavsuigha fo, a gumazir aghuim, ti gumazir kuram.

22 Nɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim puv a mɨsogh, a dɨkabɨraghtɨ ana aremeghsɨ damu, egh a uan arazir onganim ateghan kogham.

23-24 Nɨn dagɨaba zurara ikɨvɨra ikian kogham. Eghtɨ atrivim kantri gativir dughiam, a uaghan zurara ikɨvɨra ikian kogham. Kamaghɨn, nɨ uan sipsipba ko memeba deraghvɨra dar gan. 25-26 Nɨ dadabar gantɨ da nɨn nguazimɨn otiv ruartɨ, nɨ uan asɨziba bagh da aghorɨva da akuvaghtɨ me dar amam. Eghtɨ dadar igiaba uam otivam. Eghtɨ nɨ gɨn memeba amangɨva, dagɨaba inigh nguazim givesegh. Egh nɨ sipsipɨn arɨziba iniva, ua bagh korotiaba isamam. 27 Egh nɨ uan memebar oter eboriba ua bagh da inigh, uan amuiroghboriba ko ia dar amɨ. Egh ingangarir amiziba uaghan me danɨng.

28

1  *Gumazir arazir kurabagh amiba puram atiatia aragharui. Ezɨ gumazir aghuiba laionbar mɨn tuiva gavgavigha atiatir puvatɨ.

2 Kantrin gumazamiziba gavman akɨrasa uarira uariv sozima, gumazir dapanir igiar avɨriba zuraram otivasava ami. Eghtɨ gumazir dapanir nɨghnɨzir aghuim itim, a kantri damutɨ a gavgavigh deraghvɨra ikiam.

3 Gumazir biziba puvatɨzim, dɨkavigh onganarazibagh amir gumazamiziba dɨkabɨragh, a mati amozir ekiam azenibar daghebagh asɨghasɨsi.

4  *Gumazamiziba akɨrim ragha Godɨn Akar Gavgavibagh asara, me gumazir arazir kurabagh amibar ziaba fe. Ezɨ gumazamizir Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuiba, me gumazir kuraba pamten me dɨkabɨri.

5 Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me arazir aghuiba deragha da tuisɨgha fozir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangasa ifongeziba, me arazir aghuim tuisɨgha bar a gɨfo.

6 Gumazir biziba puvatɨgha arazir aghuimɨn gɨn zuim, a deragha, dagɨaba izɨvagha arazir kurabagh amir gumazim, bar a gafira.

7 Gumazir igiam Godɨn Akar Gavgavibar gɨntɨsi, a nɨghnɨzir aghuim iti. Egh a gumazir arazir kurabagh amiba ko porogh, uan afeziam damutɨ a bar aghumsigham.

8 Gumazitam gumazamiziba ateghtɨ me a da pura biziba inigh tɨghar a ikaragham, a me da uan dagɨabagh isɨn ua dagɨataba iniva, dagɨar kabar suiraghan kogham. Puvatɨ. Dagɨar kaba, gumazamizir onganarazibagh amibar apangkuvigh men akurvaghamin gumazimɨn dafarimɨn mangam.

9 Gumazim Godɨn akamɨn araziba akɨrim ragha dagh asaragh, God ko mɨkɨmtɨ God a bareghan kogham. Ezɨ a God ko mɨgeir arazir kam, God an gara bar an aghua.

10 Gumazim gumazir aghuibagh ifaraghtɨ, me arazir kuram damightɨ, an arazir kurar kamra a gasɨghasigham. Ezɨ gumazir bizir kuratam gamizir puvatɨzim, Godɨn dafarimɨn bizir aghuiba iniam.

11 Dagɨar avɨriba izɨvazir gumazamiziba ghaze, me fofozir avɨriba iti. Ezɨ onganarazibagh amir gumaziba nɨghnɨzir aghuiba ikiam, me men araziba bar dagh fo.

12 Gumazir aghuiba, me kantri gativagha an garima, gumazamizibar naviba derazɨma me bar akonge. Ezɨ gumazir kuraba, kantri gativir gumazibar otivizɨ, gumazamiziba men modi.

13  *Gumazim uan arazir kuram modogh, an amir ingangaritam deragh otoghan kogham. Ezɨ gumazim uan arazir kuraba bar da ghurigh, akɨrim ragh arazir kurar kabagh asaraghtɨ, God an apangkuvigham.

14 Gumazim zurara Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan iti, a bar akuegham. Ezɨ gumazim Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batogha navim gavgafi, a dughiar kuram iniam.

15 Kantrin gumazir dapanim, a gumazir arazir kurabagh amim, egha gumazir onganarazibagh amiba dɨkabɨra, laionɨn mɨn pamtemɨn tiarim akara, asɨzim bean mɨn amua daghem buriagha arui.

16 Kantrin gumazir dapanim, nɨghnɨzir aghuiba puvatɨgham, a puv gumazamiziba dɨkabɨnam. Ezɨ gumazir dapanim, gumazamizibar bizibagh etuir arazimɨn aghua, a dughiar ruarimɨn deraghvɨra ikiam.

17 Gumazim gumazir igharazim mɨsoghezɨ an areme, a bar paza uabɨ baragham. Eghtɨ gumazamiziba an akuraghan kogham. Eghtɨ a deravɨra daperaghan koghɨva, mangɨ an aremeghamin dughiamɨn otogham.

18  *Gumazim arazir aghuimɨn gɨn zui, a deragh ikiam. Ezɨ gumazir arazir kuram gamim, a zuamɨra ikuvigham.

19 Gumazim deraghavɨra uan azenimɨn ingarava, a dagher avɨriba iti. Ezɨ gumazim pura ikia uan ifongiabar arua ingangaribagh amir puvatɨ, a bar onganarazibagh amir gumazimɨn mɨn ikiam.

20 Gumazim arazir aghuimɨn gɨn zui, God bar deraghvɨram a damuam. Ezɨ gumazir zuamɨra dagɨar gumazimɨn otivasa bar puvɨra ingarim, God aneteghtɨ a pura mangɨghan kogham. Puvatɨ. God ivezir kuram a danigham.

21 Gumazim pazɨ gumazitamɨn kotɨn an akuraghɨva, igharazitav dɨkabɨragham, arazir kam derazir puvatɨ. Ezɨ gumazir arazir kurabar amuasava amiba iti, gumazitam me apezeperegh dagɨar muziarir taba me danɨngtɨ, me kotiam gasɨghasɨgham.

22 Gumazir uan bizibar anogorozim, a zuamɨra dagɨar gumazimɨn mɨn otivasa puvɨra ingari. Egha a kamaghɨn fozir puvatɨ, an onganarazibagh amir gumazimɨn otogham.

23 Nɨ gumazimɨn araziba akɨrtɨ, a gɨn bar nɨ gakuegham. Ezɨ arazir kam, an apezeperir akaba, bar dagh afira.

24 Gumazim uan afeziam ko amebamɨn biziba okemegha ghaze, “Kɨ arazir kuram gamizir puvatɨ,” a mati gumazir bizibagh asɨghasɨzimɨn mɨraram ami.

25 Gumazim bizir avɨrim iniasa puvɨra nɨghnɨsi, an arazim gumazir avɨribar amutɨ me ataram. Ezɨ gumazir pamten nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itim, a deraghvɨra ikɨva egh bizir avɨriba ikiam.

26 Gumazim ghaze, an fofozimra an akuraghtɨ a biziba bar dar amuam, kamaghɨn a nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ. Ezɨ gumazim nɨghnɨzir aghuimɨn arazimɨn gɨntɨsi, a deraghvɨra ikiam.

27  *Gumazir, onganarazibagh amir gumazamiziba biziba me ganɨdim, a bizitamɨn oteveghan kogham. Ezɨ gumazim onganarazibagh amir gumazibar gara men akurvaghasa ifongezir puvatɨ, gumazamiziba akar kurabar a mɨkɨmam.

28  *Gumazir kuraba kantrin gumazir dapanibar itima, gumazamiziba men modi. Egh me arɨghireghtɨ gumazir aghuibar adarazi gumazir dapanibar ikɨ deravɨra ikiam.

29

1  *Me dughiar avɨribar gumazir mam akɨrtɨ, an akaba batoghvɨra ikiam, kamaghɨn a zuamɨra ikuvigham. Eghtɨ an akurvaghamin tuaviba ua puvatɨgham.

2  *Gumazir aghuiba kantri gativagha an gari, gumazamiziba bar akonge. Ezɨ gumazir arazir kurabagh amim kantri gativagha an garima, gumazamiziba bar osemegha ararer kuram gami.

3 Gumazir nɨghnɨzir aghuim iniasa bar ifongezim, a uan afeziam gamima a bar akonge. Ezɨ gumazim, tuavimɨn amizibar gɨntɨsi, a bar uan dagɨaba ko biziba makuri.

4 Atrivim arazir aghuimɨn kantri gativagh an gantɨ, kantri ikɨ gavgavigham. Ezɨ atrivim gumazamizibar dagɨaba iniasa pura nɨghnɨsi, a uan kantri bar a dɨkabɨragh a gasɨghasigham.

5 Gumazim uan namakabagh ifarɨva me apezeperam, a mati namakamɨn suighasa ivem agura.

6 Gumazim arazir kuram damigham, a mati uabɨra uabɨn suighasa ivem agura. Ezɨ gumazir arazir aghuibagh amiba, me bar akuegha ighiabagh ami.

7 Gumazamizir aghuiba me onganarazibagh amir gumazamizibar osɨmtɨziba bagha nɨghnɨgha, men akurvagha osɨmtɨzir kaba kɨri. Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, arazir kamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ.

8 Gumazamizir dɨbovir akabav geiba nguibamɨn itir gumazamizibagh amima men naviba isia anɨngagha, adarir kurabar uarira uari ganɨdi. Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba, me gumazamiziba amɨnivima, me ua navir amɨrizim isi.

9 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itim, a gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir mam kot gatɨ, ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir kam, akar dɨkabɨriba ko dɨbovir akabav gɨavɨra ikia akam ara, nɨmɨra itir puvatɨ.

10 Gumazir igharaz daraziv sozi me ariaghirim, a gumazir aghuibagh ifongezir puvatɨ. Ezɨ gumazir aghuim, gumazir igharaziba deraghavɨra ikiasa a ifonge.*

11 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim a uan anɨngagharim azenim gatɨ. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim itim a uan anɨngagharim dɨkabɨragha an suirazɨ a iti.

12 Kantrin gumazir dapaniba, akar ifavariba baraghtɨ, gumazir arazir kurabagh amiba, merara an gumazir dapanibar ikiam.

13 Ikiavɨra Itir God bar gumazamizibar damazibar ingarizɨ, me bizibar gari. A uaghan onganarazibagh amir gumazamiziba ko, me dɨkabɨrir gumazamiziba uaghara men damazibar ingari.

14 Atrivim deragh gumazir onganarazibagh amibar kotiam tuisɨghtɨ, gɨn izamin dughiaba an adarazir atrivimɨn ikɨvɨra ikiam.

15 Nɨ uan borim akɨrsɨ a mɨsoghtɨ, a nɨghnɨzir aghuim iniam. Eghtɨ borim zurara uan ifongiamɨn gɨn mangɨva, uan amebam damutɨ an aghumsigham.

16 Gumazir arazir kurabagh amiba, kantri gativaghtɨ, arazir kuram mangɨvɨra ikiam. Guizbangɨra gumazir kaba dughiar ruarimɨn ikeghan kogham. Eghtɨ gumazir aghuiba men gantɨ, me irɨgh ikuvigham.

17  *Nɨ uan borim akɨrightɨ, an arazir aghuim damutɨ, nɨ navir amɨrizim ikɨ bar akuegham.

18  *Ikiavɨra Itir God, akam gumazamizibagh anɨngizir puvatɨzɨ, me tintinibar arazir igharazir avɨrim gamighai. Ezɨ gumazir Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuim, a bar akongegham.

19 Nɨ pura uan ingangarir gumazim akabaram a mɨkɨm, an araziba akɨrighan kogham. A nɨn akar kam bareghɨva, an gɨn mangan kogham.

20 Gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, e an akuraghtɨ a fofozim iniam. Ezɨ gumazir faraghavɨra nɨghnɨzir puvatɨgha bizibav geim, e an akurvaghan iburagham.

21 Nɨn ingangarir gumazim suvighavɨra itir dughiam, nɨ dughiabar biziba isa a ganɨdi, a gɨn bar nɨn otarimɨn mɨrara ikiam.†

22 Gumazir zuamɨram anɨngazim, gumazir igharazibagh amima me atari, a uabɨ arazir kurar avɨribagh ami.

23 Gumazim ifaghata uabɨra uan ziam fe, me an ziam dɨkabɨragham. Eghtɨ gumazim uabɨ uan ziam dɨkabɨraghtɨ, me an ziam fam.

24 Gumazim okɨmakɨar gumazimɨn akuragha, a uabɨ uabɨn apanim gami. Egh aning amizir arazir kam aghurighɨrɨghtɨ, me a isɨ kotiam datɨgham. A kotɨn aven akam modoghtɨ, God a gasɨghasigham.

25 Gumazitam gumazir igharazibar atiatingtɨ, an atiatim, mati a ivem agurazɨ, ivem an suira. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn itim, a deraghvɨra ikiam.

26 Gumazir avɨrim, kantrin gumazir dapanim me gifueghasa me akabar anepezeperi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God uabɨra en akaba deravɨra da tuisɨgha en akurvasi.

27 Gumazamizir aghuiba, gumazamizir arazir kurabagh amiba bar dar aghua. Ezɨ gumazamizir kuraba, gumazamizir arazir aghuibar gɨn zuiba bar dar aghua.

Akar aghuir igharaziba

30

(Sapta 30--31)

Agur mɨkemezir akar maba

1 Kar Agurɨn akaba, a Jaken otarim, an akar kaba dar gun Itiel ko Ukal aning mɨgei.*

2 Agur kamaghɨn mɨkeme: Kɨ gumazimɨn mɨn itir puvatɨ. Guizbangɨra, kɨ gumazimɨn mɨn nɨghnɨzir puvatɨ. Nan nɨghnɨzim bar ikufi. 3 Kɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozim inizir puvatɨ. God a bar derazɨ, kɨ a gɨfozir puvatɨ. 4  *Tinara Godɨn Nguibamɨn ghuavanabogha an ganigha ua izaghira bizir a ganizibar gun mɨgei? Ezɨ tinara uan dafarimningɨn amɨnimɨn suira? Ezɨ tinara dɨpam isa overiamɨn itir ghuariabar anetɨ, mati gumazim bizim inigha inim gatɨgha, a nomke? Ezɨ tinara nguazibar mɨtaghniaba akɨra da arɨghizɨ da iti? Gumazir kamɨn ziam tina? Ezɨ an otarimɨn ziam tina? Nɨ na mɨkɨm! Nɨ ti foz, o? Puvatɨ.

5 Godɨn akam, a bar guizbangɨra. Ezɨ bizir a damuasa mɨgeiba, da bar guizɨn otifi. Egha a bar deraghavɨra gumazamizir a bagha zuiba, dɨvazimɨn mɨn me avɨnigha men gari, mati oram, mɨdorozir gumaziba modorozimɨn ghua an suigha uarir pɨsi. 6 Eghtɨ nɨ Godɨn akam gisɨn, uabɨ uan akam isafuragh an gun mɨkɨmam, egh suam, kar Godɨn akamra. Nɨ kamaghɨn damutɨ, a nɨn atar nɨ akɨrightɨ, gɨn gumazamiziba fogh suam, nɨ gumazir ifarim.

7 O God, kɨ bizir pumuning bagha nɨn azangasa, eghtɨ nɨ na danɨngasa kɨ ifonge. Kɨ nguazimɨn ikiamin dughiamɨn, 8  **nɨ nan akuraghtɨ, kɨ akɨrim ragh ifavarir arazibagh asaragham. Eghtɨ nɨ na ateghtɨ, kɨ dagɨaba izɨvazir gumazimɨn mɨn otivan kogh, egh uaghan onganarazibagh amir gumazimɨn mɨn otivan kogham. Nɨ dughiar vamɨran vaghvagh daghebara na danɨng. 9 Guizbangɨra, kɨ dagher avɨriba ikɨva, akɨrim ragh nɨ gasaragh egh mɨkɨm suam, “Ikiavɨra Itir God, a tinara?” Egh kɨ onganarazibagh amir gumazimɨn mɨn otoghɨva, ti okɨmɨva uan Godɨn ziam dɨkabɨragham.

10 Nɨ gumazir dapanim bagh mangɨ gɨrakɨrangɨn an ingangarir gumazitam mɨkɨman markɨ. Nɨ kamaghɨn damutɨ, ingangarir gumazim God ko mɨkɨmtɨ, a pazɨ nɨ damightɨ, nɨ osɨmtɨzim inigham.

11 Gumazamizir maba ghaze, “God pazɨvɨra men amebaba ko afeziabar amuam.” 12  *Ezɨ gumazamizir maba ghaze, “Me arazir kuratam gamizir puvatɨ.” Ezɨ puvatɨ, men arazir kuramɨn osɨmtɨzim ikiavɨra iti, ezɨ me Godɨn damazimɨn bar mɨze. 13 Ezɨ gumazamizir maba uan ziaba fa ghaze, e bar derazɨ, gumazir igharaziba me pura biziba. 14 Ezɨ gumazamizir maba bar pazavɨra onganarazibagh amir gumazamizibagh ami. Men atariba mati sababa ko afuaba men akabagh izɨvazɨma, me onganarazibagh amir gumazamizibagh amua bar me agɨvasa.

15 Ghuziba apir mɨkɨnbam a guivir pumuning iti, ezɨ aning kamaghɨn arai, “Na Danɨng, na Danɨng.”

Guizbangɨra, 4plan bizir kaba men ifongiaba gɨvaghan kogham:

16 Kar, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam,

ko amizir furabar itim,

ko nguazim dɨpam isa, egh tɨghar izɨvam,

ko avim isia mamaghɨra iti.

17 Gumazitam uan amebam ko afeziamɨn akam batuegh, dɨbovir akabar aning mɨkɨm, egh aremeghamin dughiamɨn, me an kuam afaghan kogham. Eghtɨ kuarazir kotkotba an damazimning asightɨ, kuarazir isaba an mɨkarzim amegham.

18 Kar, 4plan bizir bar igharagha gariba, kɨ adagh fozir puvatɨ:

19 Kar, kuarazir isam pɨn mɨghagha aruir arazim,

ko kuruzim dagɨam gisɨn rozir arazim,

ko kurim ongarim gisɨn aruir arazim,

ko gumazim amizir igiam gifongezir arazim.

20 Pamɨn itir amizim, gumazir igharaziba koma akua, egha kamaghɨn ami: a dagheba amegha akam ruegha ghaze, “Kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ.”

21 Arazir 4pla da nguazimɨn otifi. Kar arazir bar kuraba, nguazim uabɨ arazir kabar aghuagha, bar puvɨra ivazvasi. 22 Arazir kaba kamakɨn:

Ingangarir gumazir kɨnim atrivimɨn otogha amir arazim,

ko gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzim puvɨra apir arazim,

23 ko amizir fomɨra gumaziba a gifongezir puvatɨzim, a datɨrɨghɨn pamɨn iti, an arazim,

ko ingangarir amizim uan amizir dapanimɨn danganim inizir arazim.

24 Ezɨ nguazir kamɨn 4plan asɨziba ko apizir muziariba ikia, nɨghnɨzir bar aghuiba iti:

25 Sibaba gavgaviba puvatɨgha, me dagheba otevir dughiam bagha, dagheba akuva ada arɨsi.

26 Ezɨ iriaba uaghan gavgaviba puvatɨgha dagɨar ekiabar tɨzibar mɨkonibar ingari.

27 Ezɨ odeziba atriviba puvatɨgha me bar uari inigha okoruamɨn arui.

28 Ezɨ mɨzɨviar muziariba, e uan dafarimɨn dar suigham. Ezɨ da atrivimɨn dɨpenimɨn iti.

29 Ezɨ 4plan biziba bar ganganir aghuim gamuava arui:

30 Laionba bar gavgavigha, bar asɨzir mabagh afira. Egha da arua bizitamɨn atiatir puvatɨ.

31 Ezɨ tuarir apuriba, uan dapaniba fava arui,

ezɨ memen apuriba arui,

ezɨ atrivim a bar gavgavigha arua fo, apanitam a gafiraghan kogham.

32 Nɨ arazir onganim gamua ifaghata uabɨra uan ziam fava, arazir kurabar amuasa nɨghnɨsi. Nɨ uan akam dukuagh, arazir kam atakigh. 33 Nɨ fo, nɨ bulmakaun oter eborim inigh a gighɨtɨ, bata otogham. Egh nɨ gumazir igharazimɨn atinim mɨsueghtɨ, ghuzim otogham. Kamaghɨra, nɨ gumazamizibar amutɨ me atartɨ, mɨdorozim otogham.

31

Atrivim Lemuelɨn akar aghuiba

1 Kar atrivim Lemuelɨn akaba. An amebam nɨghnɨzir aghuim a danɨngasa akar kamɨn a geghani.

2 Nan otarim, kɨ Godɨn azarazɨ, a nɨ isa na ganɨngi. Ezɨ kɨ uabɨ nɨ bategha, bar nɨ gifonge. Kamaghɨn nɨ deraghvɨra nan akam baragh. 3 Nɨ amiziba ko ikararang me ko daku uan gavgavim me danɨngan markɨ. Guizbangɨra, kamagh garir amiziba atrivibagh amima me ikufi. 4 O Lemuel, nɨ oragh! Nɨ atriviba, wainɨn dɨpabar aman markɨ, egh dɨpar onganir igharagha gariba sara damɨsɨ navim dɨkavan markɨ. 5 Me dɨpar onganibar amɨva kantrin araziba gɨn amadagh, uaghan onganarazibagh amir gumazamiziba pazɨ me damuam. 6 Dɨpar onganim ko wain, kar gumazamizir ovengasava amiba ko osɨmtɨzir ekiaba itir gumazamizibar bizimning. 7 Me ifuegh damɨva, uam onganarazibagh amir dabirabiba ko osɨmtɨzir bar ekiaba dagh nɨghnɨghan kogham.

8 Nɨ, gumazamizir uan osɨmtɨzibar gun mɨkɨman koghamibagh nɨghnigh, kotɨn aven men akuragh mɨkɨm. Egh nɨ kotɨn aven mɨkɨm gavgavightɨma, kot arazir aghuibar onganarazibagh amir gumazamiziba me damu. 9 Egh nɨ uabɨ kotiam baragh, arazir aghuimra damu. Egh onganarazibagh amir gumazamiziba ko biziba puvatɨzir gumazamizibar akurvagh.

Amuir aghuimɨn araziba*

10  *Guizbangɨra, gumazim ti amizir arazir bar aghuiba itimɨn ikɨsɨ, a bar pamtem da buriam. Kamaghɨn garir amizim, a bar deragha pɨn ikia dagɨar iveziba bar pɨn koziba bar dagh afira.

11 Amizir kamagh amim, an pam uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir gavgavim an ikia deraghvɨra a gɨfo, a zuraram arazir aghuibar gɨn zui. Eghtɨ an amuim an akuraghtɨ, a bizir avɨriba ikiam.

12 Amizir kam dughiaba vaghvagha arazir aghuibara, uan pam gami.

13 Egha a tretɨn aghuir me sipsipɨn arɨzibar ingariziba, ko tretɨn aghuir igharagha gariba inigha, korotiaba isamasa bar akonge.

14 Egha a mati kurir ekiaba ami moghɨn, saghon ghua dagheba isi, kamaghɨn amizɨ an adarazi me dagher avɨriba iti.

15 Amizir kamagh amim, amɨnim tɨghar bar tiragham, an osegha dɨkavigha uan pam ko boriba bagha dagheba tue. Egha uan ingangarir amiziba bagha ingangariba abɨgha me ganɨdi.

16 Amizir kamagh amim, a faragha nguazir mamɨn ganigha deravɨra nɨghnigha, a givese. Egha gɨn a uan dagɨar a faragha iniziba inigha, wainɨn ikɨzimɨn ovɨzibagh ivezegha, da opari.

17 Amizir kam, dughiatamɨn amɨrazir puvatɨ. An amizir gavgavir bar puvɨra ingarim.

18 Egha an lam munger puvatɨgha isiavɨra itima, a ingara ghua dɨmagarir arɨzimɨn tu. Egha uan bizibagh amaga dagh ivezir ingangarimɨn garima, a deraghvɨra zui.

19 Kamagh amir amizim, uabɨ ua bagh tretbagh irɨgha, inibar ingari.

20 Egha a gumazamizibar gari, me biziba otevegha onganarazibagh amima, a biziba isa me ganɨdi.

21 Egha a uan pam ko boriba bagha korotiar bar aghuiba isamigha gɨvazɨ da bar deragha iti. Eghtɨ amozir orangtɨzir dughiam izɨtɨ, a ua korotiaba me bagh dagh nɨghnɨghan kogham.

22 Egha a uabɨ uan dɨpenimɨn itir dakoziba aver inibar ingari. Egha a inir ghurghurir aghuiba ko inir pɨghaghevir aghuiba inigha ua bagha korotiaba isai.

23 Ezɨ nguibamɨn gumazir dapaniba ziar ekiam an pam ganɨdi. Ezɨ an pam men tongɨn uaghan men gumazir dapanir mam.

24 Ezɨ dughiar avɨribar amizir kam korotiar aghuiba isava, letiabar ingarima, biziba amadir gumazamiziba izava dagh ivesi.

25 Amizir kam, ziar ekiam ko gavgavim itima, aning mati korotiamɨn mɨn anevara. Egha a bizir gɨn otivambar atiatir puvatɨ.

26 A gumazamizibagh ifuegha men sure gamua, deragha bighavɨra me mɨgei. Egha an mɨgɨrɨgɨaba, da nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuim iti. 27 Egha a uan dɨpenimɨn biziba deravɨra dar gara dagh iporporir puvatɨ. A puvɨra ingara ingangarir aghuim gami.

28 Ezɨ an boriba dɨkavigha uan amebamɨn ziam fava a dɨbora ghaze, “Kar en amebar bar aghuimra.” Ezɨ an pam uaghan an ziam favɨra ikia ghaze,

29 “En nguibamɨn aven amizir avɨriba arazir bar aghuibagh ami, ezɨ nɨ bar deragha, bar me gafira.”

30 Amizitam akar isɨngtɨziba e danɨngtɨ, e foghan kogham, a guizbangɨra mɨgei o, a ti ifari. Ezɨ e fo, amizir ganganir aghuim gamim, a kamaghɨra ikɨvɨra ikian kogham. Ezɨ amizir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia an atiatim, e amizir kamɨn ziam fam.

31 Bar guizbangɨra, e amizir kamɨn arazim ko ingangarir aghuir an amizim gɨnɨghnɨghɨva, ziar ekiam a danɨngam. Eghtɨ gumazamiziba bar an ziam fam.

* 1:1: 1 Atriviba 4:32

* 1:5: Aghuzir Akaba 9:9; 14:6; Fofozir Gumazim 9:11

* 1:7: Jop 28:28; Onger Akaba 111:10; Aghuzir Akaba 9:10; 15:33

* 1:10: Godɨn Araziba 13:8; Onger Akaba 50:18; Aghuzir Akaba 16:29

* 1:15: Onger Akaba 1:1; 119:101; Aghuzir Akaba 4:14

* 1:20: Aghuzir Akaba 8:1-3

* 1:22: Onger Akaba 1:1; Aghuzir Akaba 1:4; 1:32; 9:4; 22:3

* 1:25: Onger Akaba 107:11; Aghuzir Akaba 15:10; Luk 7:30

* 1:28: Onger Akaba 18:41; Aisaia 1:15; Maika 3:4; Sekaraia 7:13

* 1:33: Onger Akaba 25:12-13; Aghuzir Akaba 3:24-26

* 2:6: 1 Atriviba 3:9; 3:12; Jems 1:5

* 2:8: 1 Samuel 2:9; Onger Akaba 66:9

* 2:21: Onger Akaba 37:29

* 3:1: Ua Me Ini 20:6; Godɨn Araziba 30:16; Onger Akaba 119:61

* 3:2: Onger Akaba 91:16; 119:165; Aghuzir Akaba 11:10; 11:27

* 3:4: Luk 2:52

* 3:5: Onger Akaba 37:3-5; Aghuzir Akaba 23:4; Jeremaia 9:23

* 3:6: 1 Eghaghaniba 28:9; Aghuzir Akaba 16:3; Aisaia 45:13

* 3:7: Rom 12:16

* 3:11: Jop 5:17

* 3:11: Hibru 12:5-6

* 3:12: Godɨn Araziba 8:5; Aghuzir Akaba 13:24; Akar Mogomem 3:19

* 3:24: Jop 11:19; Onger Akaba 3:5; Aghuzir Akaba 6:22

* 3:27: Rom 13:7; Galesia 6:10

* 3:34: Jems 4:6; 1 Pita 5:5

* 4:7: Matyu 13:44; Luk 10:42

* 4:18-19: 2 Samuel 23:4; Matyu 5:14-15; Filipai 2:15

* 4:23: Onger Akaba 44:21

* 4:26: Hibru 12:13

* 5:21: Aghuzir Akaba 4:26; Jeremaia 16:17; Hosea 7:2; Hibru 4:13

* 6:6: Jop 12:7

* 6:10: Aghuzir Akaba 24:33-34

* 6:11: Aghuzir Akaba 10:4; 13:4; 20:4

* 6:17: Onger Akaba 18:27; 120:2-3; Aisaia 1:15

* 6:26: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba akam gɨgha ghaze, “Egh nɨ zurara tuavimɨn amizim bagha arui, nɨ uan biziba bar da tegh egh onganarazir gumazim mɨn ikiam.”

* 6:32: Aghuzir Akaba 7:7-13

* 8:1: Aghuzir Akaba 1:20-21

* 8:11: Jop 28:15; Onger Akaba 19:11; 119:127

* 8:22: Aghuzir Akaba 3:19; Jon 1:1; Akar Mogomem 3:14

* 9:10: Jop 28:28; Onger Akaba 19:9; 111:10; Aghuzir Akaba 1:7

* 10:12: Jems 5:20; 1 Pita 4:8

* 10:22: Jenesis 24:35; 26:12; Onger Akaba 37:22

* 10:27: Onger Akaba 19:9; 55:23; Aghuzir Akaba 9:11

* 11:1: Ofa Gami 19:35-36; Godɨn Araziba 25:13-16; Aghuzir Akaba 16:11

* 11:14: Aghuzir Akaba 15:22

* 11:24: Onger Akaba 112:9

* 11:28: Onger Akaba 1:3; 92:12; Jeremaia 17:8

* 11:30: Daniel 12:3; 1 Korin 9:19; Jems 5:20

* 11:31: 1 Pita 4:18

* 12:26: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 13:7: Aghuzir Akaba 12:9

* 13:20: 2 Eghaghaniba 10:8

* 13:24: Aghuzir Akaba 19:18; 22:15; 23:13-14; 29:15-17

* 14:9: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 14:12: Aghuzir Akaba 16:25; Rom 6:21

† 14:14: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 15:1: Gumazir Dapaniba 8:1-3; 1 Samuel 25:10; Aghuzir Akaba 25:15

* 15:3: Jop 34:21; Jeremaia 16:17; 32:19; Hibru 4:13

* 15:13: Aghuzir Akaba 17:22

* 15:16: Onger Akaba 37:16; Aghuzir Akaba 16:8; 1 Timoti 6:6

* 15:17: Aghuzir Akaba 17:1

* 15:21: Efesus 5:15

* 16:2: 1 Samuel 16:7

* 16:3: Aghuzir Akaba 21:2

* 16:5: Aghuzir Akaba 6:17; 8:13

* 16:8: Onger Akaba 37:16; Aghuzir Akaba 15:16

* 16:25: Aghuzir Akaba 14:12

* 16:32: Aghuzir Akaba 19:11

* 16:33: Satun ikararem, a katɨn ikararemɨn mɨn ghuzir puvatɨ, a mong ighara. Nɨ bar fofoghsɨ, Ua Me Ini 28:30ɨn gan.

* 17:13: Jeremaia 18:20; Rom 12:17; 1 Tesalonika 5:15; 1 Pita 3:9

* 17:17: Rut 1:16; Aghuzir Akaba 18:24

* 17:22: Aghuzir Akaba 12:25; 15:13-15

* 17:28: Aghuzir Akaba 10:19

* 18:8: Aghuzir Akaba 26:22

* 18:24: Aghuzir Akaba 17:17

* 18:24: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 19:13: Aghuzir Akaba 10:1; 21:9; 27:15

* 19:23: 1 Timoti 4:8

* 20:1: Aghuzir Akaba 23:29-35; Aisaia 28:7; Hosea 4:11

* 20:6: Aghuzir Akaba 25:14; Matyu 6:2; Luk 18:11

* 20:7: 2 Korin 1:12

* 20:9: 1 Atriviba 8:46; Jop 9:28-29; Onger Akaba 51:5; 1 Jon 1:8

* 21:2: Aghuzir Akaba 24:12; Luk 16:15

* 21:3: Onger Akaba 50:8; Aisaia 1:11; Hosea 6:6; Maika 6:7-8

* 21:5: Aghuzir Akaba 10:4; 13:4

* 21:6: Aghuzir Akaba 10:2

* 21:9: Aghuzir Akaba 21:19; 25:24

* 21:13: Matyu 18:30; 18:33; Jems 2:13

* 21:23: Aghuzir Akaba 12:13; 13:3; 18:21; Jems 3:2

* 22:1: Fofozir Gumazim 7:1

* 22:6: Efesus 6:4; 2 Timoti 3:15

* 22:8: Jop 4:8; Hosea 10:13

* 22:10: Aghuzir Akaba 26:20

* 22:16: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 22:20: Hibrun akam akar otivir kam deragha a gɨfozir puvatɨ, “30plan akar aghuiba.” Gumazir maba kamaghɨn a gɨra, “Akar maba, da bar dera.” Ezɨ marazi ghaze, “Fomɨra itir akaba.”

* 22:28: Godɨn Araziba 19:14; 27:17; Aghuzir Akaba 23:10

* 22:29: 1 Atriviba 11:28; Aghuzir Akaba 10:4; Fofozir Gumazim 9:10; Matyu 25:21; Rom 12:11

* 23:4: Aghuzir Akaba 28:20; 1 Timoti 6:9-10

* 23:10: Godɨn Araziba 19:14; 27:17; Aghuzir Akaba 22:28

* 23:13: Aghuzir Akaba 13:24; 19:18; 29:15

* 23:23: Aghuzir Akaba 4:5-7; Matyu 13:44

* 23:29: Aisaia 5:11; 5:22

* 23:30: Aghuzir Akaba 20:1; Efesus 5:18

* 24:1: Onger Akaba 37:1; Aghuzir Akaba 1:15

* 24:10: Jop 4:5

* 24:19: Onger Akaba 37:1; Aghuzir Akaba 24:1

* 24:33: Aghuzir Akaba 6:10-11

* 25:6: Luk 14:8-10

* 25:15: 1 Samuel 25:24; Aghuzir Akaba 15:1; 16:14

* 25:18: Onger Akaba 57:4; 120:3-4; Aghuzir Akaba 12:18

* 25:21: Matyu 5:44

* 25:21: Rom 12:20

* 25:24: Aghuzir Akaba 21:9; 21:19

* 25:27: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 26:10: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 26:11: 2 Pita 2:22

* 26:12: Aghuzir Akaba 29:20; Luk 18:11; Rom 12:16

* 26:21: Aghuzir Akaba 15:18; 29:22

* 26:22: Aghuzir Akaba 18:8

* 26:28: Onger Akaba 12:3; Aghuzir Akaba 29:5

* 27:1: Luk 12:19-20; Jems 4:13-16

* 27:2: Aghuzir Akaba 25:27

* 27:6: Onger Akaba 141:5

* 27:15: Aghuzir Akaba 19:13; 21:9; 21:19

* 27:20: Aghuzir Akaba 30:16; Habakuk 2:5

* 28:1: Ofa Gami 26:17; 26:36; Onger Akaba 53:5

* 28:4: 1 Atriviba 18:18; 18:21; Efesus 5:11

* 28:13: Onger Akaba 32:3-5; 1 Jon 1:8-10

* 28:18: Aghuzir Akaba 10:9; 10:25; 28:6

* 28:27: Godɨn Araziba 15:7; Aghuzir Akaba 19:17; 22:9

* 28:28: Jop 24:4; Aghuzir Akaba 28:12; 29:2

* 29:1: 1 Samuel 2:25; 2 Eghaghaniba 36:16

* 29:2: Esta 8:15; Aghuzir Akaba 11:10; 28:12; 28:18

* 29:10: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 29:17: Aghuzir Akaba 13:24; 22:15; 23:13-14

* 29:18: 1 Samuel 3:1; Amos 8:11-12

† 29:21: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 30:1: Gumazir maba ghaze, Agur saptan kamɨn akaba bar a dar gun mɨkeme. Ezɨ marazi ghaze, a ti an akar mabara mɨkeme. E fozir puvatɨ, Agur ko Itiel ko Ukal me bar terara.

* 30:4: Jon 3:13

* 30:8: Matyu 6:11; Luk 11:3

* 30:8: Nehemia 9:25-26; Jop 31:24; Hosea 13:6

* 30:12: 1 Jon 1:8

* 31:9: Israelian akaba osirir arazim, a mong igharagha ghu. Hibrun akamɨn aven, me 22plan letaba ikia uan akaba osiri. Dughiar maba, me akaba osirasa, 22plan vezba o danganibar me akar kaba vaghvagh dar faragh ikiasa letaba arɨsi. Gumaziba Hibrun akam gɨgha akar igharaziba osirir dughiabar, me zurara Israelian arazir kamɨn gɨn ghua da osirir puvatɨ. Hibrun akamɨn aven, Aghuzir Akabar 31:10-31 arazir kamɨn gɨn zui. Hibrun akamɨn arazir kam, danganir vamɨran itir puvatɨ, me danganir igharazir kabar arazir kamɨn gɨn zui: Azirakam 1-4 ko Onger Akaba 9-10 ko 25 ko 34 ko 37 ko 111 ko 119 ko 145.

* 31:10: Aghuzir Akaba 12:4; 18:22; 19:14

Fofozir Gumazim

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Fofozir Gumazim Ikɨrɨmɨrimɨn Mɨngarim Buri

O

Eklisiastis

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn, fofozir gumazir mam uan nɨghnɨzimɨn gun mɨgei. Fofozir gumazir kam a bizir avɨribagh nɨghnɨsi. A deraghavɨra gumazamizibar gara me asavsuisi. Egha a bizir bar avɨribar garima, da osɨmtɨzim an navim ganɨdi. Egha a gumazamizibar ikɨrɨmɨribar gari, da bar otevegha derazir puvatɨ. Bizir bar avɨrir gumazamiziba amiba, dar dagher aghuitam otivir puvatɨ. Kamaghɨn fofozir gumazir kam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ikɨrɨmɨrir gumazamiziba itir kam, an mɨngariba puvatɨ.

Godra, a ikɨrɨmɨrir kamɨn Afeziam. Ezɨ e gumazamiziba, e deragh Godɨn Arazibagh foghan kogham. Kamaghɨn akar gavgavir kabanang, e da baragh dar aghuaghan kogham. Ezɨ fofozir gumazir kam kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, ia dar amɨraghan markɨ. Manmagh amizɨ e deragha fozir puvatɨ, God nguazir kamɨn ikiasa dughiar otevim vaghvagha e ganɨngi, eghtɨ dughiar kamɨn aven e nguazir kamɨn ikɨ pamtem ingarɨva bar akongegham. Kamaghɨn deragham.

Gumazir avɨriba Godɨn akɨnafarimɨn aven akɨnafarir mamɨn gari, akar kamaghɨn gariba an aven itima, me an gara dɨgavir kuram gami. Egha akɨnafarir kam bizir mam en aka, a kamakɨn. Gumazir manam osɨmtɨzir avɨriba ateri, a uaghan Godɨn adarazir aven ikiam. Akɨnafarir kam gumazamizir bar avɨribar akura. Guizbangɨra, me uari osɨmtɨziba ikia nɨghnɨzir avɨribagh ami. Fofozir gumazir kam osirizɨ moghɨn, bizir kaba me batifi. Egha me akɨnafarir kamɨn garir dughiamɨn, me kamaghɨn fo, me uarira itir puvatɨ. Me Godɨn adarazir aven iti. Ezɨ bizir kaba me gamima me uam God me bagha dɨkɨrɨzir akar Godɨn akɨnafarimɨn itibagh nɨghnɨsi.

1

Biziba bar mati pura biziba

1 Kar gumazir bar fofozir mamɨn akaba, a Devitɨn otarim, a Jerusalemɨn nguibamɨn ikia atrivimɨn iti:

2 Bar fofozir gumazir kam kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Biziba bar, dar mɨngariba bar mongezɨ,

bar guizbangɨra, e dagh fozir puvatɨgha bar okam nɨghnɨsi.”

3 E bar, overiamɨn apengan itir dughiamɨn

e ingangarir mɨtɨabagh amua, egha da ikɨvɨra ikiamin ivezir aghuir manabara isi?

Puvatɨ. Da tong bar en akurvazir puvatɨ.

4 Gumazamiziba ovia zui ezɨ igiaba otiva men danganiba isima,

nguazir kam kamaghɨra iti.

5 E garima, aruem anaga uaghira zuamɨra ivemara uamategha

an anadir danganimɨn zui.

6 E gari, amɨnim sautɨn amadaghan ivava anaga notɨn amadaghan vua uaghiri.

Egha a kamaghɨram amua ghuavɨra iti.

7 E gari, faneba bar emɨra ongarimra uaghiri, ezɨ ongarim izevir puvatɨ.

Egha gɨn dɨpaba uamategha ghua dɨpar suiabar ghuegha uamategha emɨra ua izaghiri.

8 Nguazir kamɨn biziba bar zurara ghuavɨra itima e dar gara dagh nɨghnɨgha bar dar amɨra.

Guizbangɨra, e bizir kabar amɨrvagha dar gun mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨabagh asa.

E bizir kabar garir ifongiam a gevir puvatɨ, e pura dar gara kamaghɨra iti.

E bizir kaba barazir ifongiam a gevir puvatɨ, e da baraghavɨra iti.

9 Bizir fomɨram otiviziba, da gɨn uam otivam.

Bizir God fomɨram amiziba, a ua dar amuam.

Bizir igiatam, overiamɨn apengan itir puvatɨ.

10 Dughiar mabar gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, “Ia gan, kar bizir igiar mam.”

Ezɨ puvatɨ.

Bizir kaba bar, fomɨra e nguazir kamɨn tɨghar otivamin dughiamɨn, da iti.

11 Fomɨram en inazibar dughiamɨn otivizir biziba, gumazitam dagh inɨrɨghan kogham.

Eghtɨ gumazamizir en gɨn otivamiba,

me e ginɨrɨghan kogham.

Fofozir ekiam, a pura bizim

12 Kɨ fofozir gumazim, kɨ Israelian atrivim ikia, Jerusalemɨn nguibamɨn ike. 13 Kɨ overiamɨn apengan otivir bizibar fofozim iniasa dagh nɨghnɨsi, egh kɨ deraghvɨra dagh nɨghnɨgh dar mɨngarim gɨfoghasa. Guizbangɨra, ingangarir God e gumazamiziba en boribagh anɨngizir kam, a bar oseme. 14 Overiamɨn apengan otivir biziba bar, kɨ deraghavɨra dar ganigha egha kɨ kamaghɨn fo, bar guizbangɨra, gumazamiziba amir biziba bar, dar mɨngariba bar mongezɨ, e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. Da mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghua, an suighan ibura.

15 Bizir ikɨzɨrigha gɨvaziba, e da amɨnan iburagham.

Ezɨ bizir puvatɨziba, e da mengan kogham.

16  *Kɨ uabɨ kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, kɨ fofozir bar dafam iti, nan fofozim fomɨra Jerusalemɨn nguibamɨn atrivimɨn ikezir atrivibar fofozibagh afira. Kɨ fofozir aghuim inigha gɨvagha, nɨghnɨzir aghuir avɨribagh fo. 17 Kɨ nɨghnɨzir aghuim pamtemɨn a buria ingara, uaghan onganizir arazimɨn mɨngarim buria ghuava amɨra. Kɨ puram ingangarir dafam gamigha datɨrɨghɨn fogha gɨvagha ghaze, arazir nɨghnɨzir aghuim iniamim, a mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghua an suighan ibura.

18  *Bar guizbangɨra, gumazir fofozir avɨriba itim, a nɨghnɨzir avɨriba aterima da anebɨri.

Ezɨ an fofozim ghua bar ekevegha, uaghan osɨmtɨzir avɨriba a ganɨdi.

2

Agoroger araziba, dar mɨngariba puvatɨ

1 Ezɨ kɨ uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze, Kɨ agoroger arazim deraghvɨra a tuisɨgh ganigh fogh suam, a ti guizbangɨra dera o puvatɨ? Egha kɨ inivafɨzimɨn agoroger arazibar uan ifongiam agɨvasa dagh nɨghnɨsi. Egha kɨ datɨrɨghɨn fo, a uaghan an mɨngariba bar mongezɨ, e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. 2 Kɨ kamaghɨn fo, akazir arazim, an arazir onganim. Ezɨ agoroger arazim tong en akurvazir puvatɨ. 3 Kɨ nɨghnɨzir aghuir kamɨn mɨngarim gɨfoghasa ingaravɨra iti. Kamaghɨn, kɨ inivafɨzir agoroger arazim bagha wainɨn dɨpaba apir arazim gamua a tuisɨsi. Kɨ kamaghɨn foghasa, gumazamiziba dughiar otevimɨn overiamɨn apengan ikɨtɨ, bizir manamra men akuragham?

4  *Kɨ ingangarir avɨrir dafabagh amizɨ gumazamiziba da bagha ziar ekiam na ganɨdi. Ezɨ kɨ ua bagha dɨpenir bar dafabagh amuava, wainɨn azenibar ingari. 5 Kɨ azenibar ingara da opari, ezɨ dar aven temer dagher aghuiba batiba iti. 6 Egha kɨ uan temer avɨrir kaba ruasa ua bagha mozir dɨpar ekiabagh kui. 7  *Kɨ ua bagh pura ingangarir gumazir kɨniba ko amizir kɨnibagh ivese. Ezɨ men boriba, nan dɨpenimɨn aven nan ingangarir gumazamizibar mɨn iti. Ezɨ kɨ bulmakauba ko sipsipɨn avɨriba iti. Gumazir fomɨra Jerusalemɨn nguibamɨn itiba, nan mɨn bulmakauba ko sipsipɨn avɨriba itir puvatɨ. 8  *Kɨ ua bagha gol ko silvan dagɨar avɨriba isi. Ezɨ kantrin igharazibar atriviba ko provinsɨn igharazibar gumazir dapaniba, me uan dagɨaba isa na bagha da amadi. Ezɨ kɨ ighiabagh amir gumazamiziba, me na bagha ighiabagh ami. Egha kɨ amuir dozir avɨriba iti, ezɨ me na damutɨ nan navim bar deragham. Gumaziba bar, arazir kam bagh bar akongegham.

9  *Kɨ bizir kaba bar da inizɨ, da na gamima nan ziam bar ekefe. Ezɨ fomɨra Jerusalemɨn nguibamɨn itir gumazitam nan mɨn bizir aghuir avɨritaba itir puvatɨ. Nan fofozir aghuiba uaghan, na ataghɨrazir puvatɨ, da na ko ikiavɨra iti. 10 Kɨ tong uan ifongiam dɨkabɨrazir pu. Bar puvatɨ. Kɨ bizir manam gifonge, kɨ puram a iniam. Egha kɨ amizir ingangarir kaba bagha bar akonge. Ezɨ agoroger kam, a kamakɨn, a nan ingangarimɨn ivezim. 11 Egha gɨn kɨ uan dafarimningɨn ingarizir bizir kaba bar dar gara, da tuisɨgha deraghavɨra dagh nɨghnigha ghaze, bizir kaba, dar mɨngariba bar mongezɨ, e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. Da mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghua, an suighan ibura. Ia oragh, e bar, overiamɨn apengan itir dughiamɨn e ingangarir mɨtɨabagh ami, eghtɨ da pura mangɨ dar dagher aghuiba puvatɨgham. Da tong en akuraghan kogham.

Nɨghnɨzir aghuim mati pura bizim

12 Kɨ bizir kabagh amigha gɨfa, eghtɨ gɨn gumazir igharazitam nan danganim inigh atrivimɨn otogh, a bizir igharazir manatam damuam? Bar puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨghnɨzir aghuimɨn mɨngariba ko arazir onganibar mɨngaribagh nɨghnɨghavɨra iti.

13 Kɨ nɨghnigha gɨvagha, kamaghɨn fo, nɨghnɨzir aghuim, an arazir onganiba bar dagh afira, mati aruemɨn angazangarim mɨtarmem gafira. 14 Fofozir gumazamiziba me deragha tuavimɨn garava an zui. Ezɨ gumazamizir onganiba, mati gumaziba mɨtarmemɨn tuavimɨn zui. Bizir kam a guizbangɨra, ezɨ kɨ nɨghnɨgha ghua nɨghnɨzir ekiar mam na bato. A kamakɨn, aning uaghara ovevem aning bativam.

15 Ezɨ kɨ uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨgha ghaze, bizir gumazir onganiba batozim, uaghan na bativam. Kamaghɨn, nan fofozir avɨrir kaba, manmaghɨn nan akuragham? Bar puvatɨgham. Egha kɨ uan navir averiamɨn aven kamaghɨn nɨghnɨsi, fofozir aghuim uaghan, an mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. 16 Kɨ fo, gumazamizir gɨn izamiba, me bar e gɨn amadagham. Guizbangɨra, gumazir onganiba ko gumazir fofoziba itiba, me uam e ginɨrɨghan kogham. Ezɨ ovevemɨn dughiam, fofozir gumazim, gumazir onganim gafiraghan kogham. Puvatɨ. E bar moghɨram ovengam! 17 Ezɨ bizir overiamɨn apengan otivir kaba bar moghɨram osɨmtɨzim nan navim ganɨdi. Kamaghɨn, kɨ uan ikɨrɨmɨrim bar an aghua. Bizir kaba bar, dar mɨngariba aven mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. Da mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuava, an suighan ibura.

Ingangarir mɨtɨabar mɨngariba ko dagheba puvatɨ

18 Kɨ overiamɨn apengan ikia zurara puvɨra ingari. Egha kɨ fogha gɨfa, ingangarir mɨtiar kɨ amizir kaba, gumazir igharazim izɨ nan danganim inigh dar ganam. Kamaghɨn, kɨ ingangarir kaba bar dar aghua. 19 Eghtɨ gumazir nan danganim iniamim, kɨ a gɨfozir pu, a ti gumazir fofozim itim, o gumazir onganim. Egh a izɨ, kɨ uan fofozir aghuimɨn overiamɨn apengan amizir ingangarir mɨtiar kabar ganigh dar ghuavimɨn ikegham. Ezɨ arazir kam, uaghan an mɨngarim modozɨ, e a gɨfozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. 20 Kamaghɨn, kɨ overiamɨn apengan ikia ingangarir mɨtiar amizir kabagh nɨghnɨgha nan navim ikuvigha bar oseme. 21 E garima, gumazir maba, fofoziba ko nɨghnɨzir aghuim ikia egha uan fofozir kam ko nɨghnɨzir aghuir kam sara ingara biziba deragha dagh amua, bizir bar avɨriba isi. Egha me gɨn ariaghirezɨ, gumazir igharaziba pura men biziba isi, me men mɨn fofozir kamagh gariba itir puvatɨ. Arazir kam a derazir puvatɨ, egha uaghan an mɨngarim aven modozɨ e a gɨfozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

22 E zurara overiamɨn apengan ikia puv ingarava bizir avɨriba uaghan dagh nɨghnɨsi, ezɨ bizir kam ikɨvɨra ikiamin ivezir aghuir manatam e ikaragham? Bar puvatɨ. 23  *Dughiar e nguzimɨn itir kaba, mɨzaziba e batifi, ezɨ en ingangariba osɨmtɨziba e ganɨdi. Ezɨ e uaghan dɨmagaribar dakuasa amua, dagh nɨghnɨghavɨra ikia avughsaziba en puvatɨ. Ezɨ arazir kam uaghan, an mɨngarim modozɨ e a gɨfozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

24  *Arazir mam bar dera, egha arazir igharazibagh afira. A kamakɨn: E pamtem ingarigh egh uan ingangaribar dagheba ini dar amɨva, dagh ifongegh bar akuegham. Kɨ arazir kamɨn gara egha fo, bizir aghuir kaba en biziba pu. Bar puvatɨ, God uabɨ bizir kabar afeziam, egha a da isa e ganɨdi. 25 Guizbangɨra, God puvatɨghtɨ, e manmaghɨn damɨ, bar akueghɨva arazir kabar amuam? Bar puvatɨgham. 26  *Guizbangɨra, God ifongezir gumazamiziba, a nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ko, bar akuegha itir arazim me ganɨdi. Ezɨ arazir kurabagh ami darasi, a me gamima, me ingara dagheba ko biziba isa da akumakua da isa God ifongezɨ darazigh anɨdi. Arazir kam, uaghan an mɨngarim modozɨ e a gɨfozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. A mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuava an suighan ibura.

3

Biziba bar moghɨra, vaghvagh otivamin dughiaba iti

1  *Overiamɨn apengan otivir biziba vaghvagha, da uan dughiabaram otifi:

2  *Amiziba otamin dughiaba iti,

ezɨ e bar arɨmɨghiramin dughiaba iti.

Egha e dagheba oparamin dughiaba iti,

egh e dagheba asiamin dughiaba iti.

3 Egha e gumazibav soghtɨ me arɨmɨghiramin dughiaba iti,

egh e me damutɨ me ghuamaghamin dughiaba iti.

Egha e biziba angararɨghamin dughiaba iti,

egh e bizibar ingaramin dughiaba iti.

4 Egha e aziamin dughiaba iti,

egh e akamɨn dughiaba iti.

Egha e bizibagh nɨghnɨgh navim ikuvamin dughiaba iti,

egh e bar akongegh ighiabar amuamin dughiaba iti.

5 Ezɨ paba uan amuiba ko dakuamin dughiaba iti,

egh aning uaning ko dakuan koghamin dughiaba iti.

Egha paba uan amuibar suighamin dughiaba iti,

egh an suighan koghamin dughiaba iti.

6 Egha e bizir ovengeziba buriamin dughiaba iti,

egh da buri mangɨ da ateghamin dughiaba iti.

Egha e biziba deraghvɨra dar arɨghamin dughiaba iti,

egh e pura da makunamin dughiaba iti.

7 Egha e korotiaba abɨghrarɨghamin dughiaba iti,

egh e da isamamin dughiaba iti.

Egha e mɨkɨman kogh nɨmɨra ikiamin dughiaba iti,

egh e mɨkɨmamin dughiam iti.

8 Egha e igharaz darazi bar me gifongeghamin dughiaba iti,

egh e men aghuaghamin dughiaba iti.

Egha e igharaz daraziv soghamin dughiaba iti,

egh me ko deravɨra dapiamin dughiaba iti.

9 Gumazamizir ingangaribagh amiba, me bar ikɨvɨra ikiamin ivezir aghuir manabar uan ingangarir me amiba bagha da isi? 10 God e ganɨngizir ingangaribar osɨmtɨziba, kɨ deraghavɨra dar ganigha dagh fogha gɨfa. 11 God, biziba bar otivamin dughiabar akɨri, egha dagh amizɨ da uan dughiar aghuimɨn otivigha bar deragha ganganir aghuibagh ami. Ezɨ God uaghan en nɨghnɨzibagh amizɨ, e uan navibar aven nɨghnɨgha, bar fomɨra itir bizir otiviziba ko bar gɨn otivamibagh fofoghasa nɨghnɨsi. Egh God fomɨram amizir biziba ko gɨn damuamin biziba, e deraghvɨra dagh foghan kogham. 12 Kɨ bizir kabagh nɨghnɨgha ghua kamaghɨn fo, arazir mam, arazir igharazibagh afira. Arazir kam, a kamakɨn, e nguazir kamɨn itir dughiamɨn, e arazir aghuibar amu bar akuegh ikiam. 13 Egh e uan ingangarir e amizibar ivezim ini daghebar amɨ bar akuegh ikiam. Bizir kaba, God e ganɨdir bizir aghuiba.

14  *Kɨ fo, Godɨn Araziba ikɨvɨra ikɨ, egh gɨvaghan kogham. Puvatɨ. Da kamaghɨra ikɨ mamaghɨra ikiam. Gumazitam uan arazitam Godɨn arazitam gisɨn datɨghan kogham. Egh gumazitam ua Godɨn arazitam batueghan kogham. God gumazamiziba an atiating an apengan ikiasa, a kamaghɨn ami. 15 Bizir datɨrɨghɨn otiviba, da fomɨram otifis. Ezɨ bizir gɨn otivamiba, da uaghan fomɨram otivigha gɨfa. God fomɨram otivizir biziba ataghizɨ, da bar ghuezir puvatɨ. A bizir kabagh ami da uam otifi.

Gumazamizibar araziba derazir puvatɨ

16 Ezɨ kɨ arazir mamɨn garima a uaghan overiamɨn apengan iti. E fo, jasba kotiamɨn aven arazir aghuibar gɨntɨgh deraghvɨra gumazamizibar osɨmtɨziba tuisɨgham. Ezɨ puvatɨ, me arazir aghuibar gɨntɨzir pu. Bar puvatɨ. Me dughiar maba arazir bar kurabar gɨntɨsi. 17 Ezɨ kɨ ua kamaghɨn nɨghnɨsi, God gumazamiziba kotiam darɨghamin dughiamɨn, a gumazamizir an damazimɨn deraziba ko gumazamizir kuraba, a me bagh dughiam atɨgh, men araziba tuisɨgham. 18 Egha kɨ uaghan kamaghɨn nɨghnɨsi, God gumazamizibar araziba tuisɨghtɨ, me kamaghɨn fogh suam, e gumazamiziba, en araziba uaghan asɨzibar arazibar mɨn iti. 19 Kɨ ghaze, E gumazamiziba uaghan asɨzibar mɨn ovengam. Asɨziba ovei, ezɨ e gumazamiziba uaghan ovei. Gumazamiziba ko asɨziba uagharam ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdir amɨnim ikia, arua bizibagh ami, egha aning uaghara ikɨrɨmɨrir kamɨn iti. Kamaghɨn, gumazamizibar ikɨrɨmɨrim asɨzibar ikɨrɨmɨrim gafirazir puvatɨ. Aningɨn ikɨrɨmɨrimɨn mɨngarim uaghara aningɨn modozɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. 20  *Gumazamiziba ko asɨziba uaghara, ovea ghua nguazimɨn zui. E fo, God nguazir mɨnemeniam inigha, gumazimɨn inivafɨzimɨm ingari. Kamaghɨn, an aremegh, uamategh nguazir mɨnemeniam gavagham. 21 Ezɨ, gumazir maba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazim aremezɨ an duam Godɨn Nguibamɨn ghuavanadima, asɨzimɨn duam nguazimɨn ghuaghiri. Ezɨ tinara bizir kamɨn ganigh a gɨfogham?

22 Kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha ghua kamaghɨn fo, arazir mam arazir igharazibagh afira. Arazir kam a kamakɨn. Ingangarir e amiba, e dar gan dagh ifongegh bar akuegh ikiam. Bar akongezir arazir kam, a ivezir aghuir God e bagha mɨsevezimra. Ezɨ tinara, e arɨmɨghiregh gɨvaghtɨ en gɨn otivamin biziba en akagham?

4

1 Overiamɨn apengan itir bizir gumazamiziba amiba, kɨ ua dagh nɨghnɨgha fo, da derazir puvatɨ. Gumazir kuraba gumazamiziba dɨkabɨra osɨmtɨziba me garɨzima, me bar puvɨram arai. Ezɨ men akurvaghan gumaziba puvatɨ. Kɨ gari, gavmanɨn gavgavim, gumazir kurabaram akurvasi. Kamaghɨn, gavman uaghan men akurvazir puvatɨ. 2 Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazamizir ovengeziba, me bar dera, me nguazimɨn itir gumazamizibar mɨn osɨmtɨziba aterir puvatɨ. Oveaghuezibar dabirabim, an angamɨra itir gumazamizibar dabirabim gafira. 3 Ezɨ gumazamizir tɨghar nguazimɨn otivamiba, me arazir kurar gumazamiziba overiamɨn apengan amibar ganizir pu. Kamaghɨn me bar dera, egha gumazamizir nguazimɨn itibagh afira.

4 Egha kɨ uaghan arazir mamɨn gari, gumazamiziba ingangarir mɨtɨabagh amua, bizir aghuibagh ami. Ezɨ bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, me uan namakabar garima, me bizir avɨriba ikia ziar ekiaba isima, me uaghan men mɨn otivasa ingangarir avɨribagh ami. Ezɨ kɨ ghaze, arazir kam uaghan an mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. A mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuava an suighan ibura. 5 Marazi ghaze, gumazir ingangaribar amuan amɨragha pura nguibamɨn itim, a gumazir onganim. Egh an gavgavim gɨvaghtɨ an aremegham. 6  *Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kamaghɨn dera, e bizir muziariba ikɨ, navir amɨrizim sara ikiam. Gumazir maba bizir avɨriba bagha nɨghnɨgha pamtem ingara osɨmtɨzir avɨriba sara iti, ezɨ arazir kam ikufi, mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuava an suighan ibura.

7 Ezɨ kɨ ua garima, arazir igharazir mam overiamɨn apengan iti, a uaghan an mɨngarim modozɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. 8 A kamakɨn, gumazir mam a uabɨra iti, egha boriba ko aveghbuaba puvatɨgha ingaravɨra ikia avughsaziba an puvatɨ. Egha a bizir bar avɨriba ikia kamaghɨn nɨghnɨsi, bizir kaba tɨghar nan ifongiam agɨvagham. Kɨ mangɨ zurara ingarvɨra ikiam. A kamagh uabɨ uabɨ mɨgeir puvatɨ, “Kɨ tizim bagha pura ingangarir mɨtiar kabagh amua dar daghetam isa pura ikia bar akongezir puvatɨ? Kɨ oveghtɨ tinara bizir kaba iniam? Puvatɨgham.” Gumazir kamaghɨn amimɨn araziba, da bar kufi. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn fo, arazir kam uaghan, an mɨngarim modozɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

9 Uabɨra itir arazim, a derazir puvatɨ. Gumazir pumuning uaning inigh ikɨtɨ, deragham. Eghtɨ gumazir pumuning uaning inigh ingartɨ, aningɨn ingangarim deragham. 10 Eghtɨ tav irɨghtɨ, tav an agharimɨn suiragh uam a fegham. Ezɨ uabɨra itir gumazim, gumaka, a irɨghtɨ tina an akuragh a fegham? Bar puvatɨgham. 11 Gumazir pumuning arugharugh, egh uaning inigh dakuva, aningɨn mɨkarzimning fengam. Eghtɨ tav uabɨra dakuva, an arugharugham. 12 Gumazir vamɨra, an apaniba a mɨsogh bar anegɨvagham. Ezɨ gumazir pumuning, me aning mɨsoghan iburagham. Guizbangɨra gumazitam, benir pumuning ko mɨkezim inigh da ruivigh ikarɨzim gɨrightɨ da zuamɨra dɨghoreghan kogham.

13-14 Gumazir igiar biziba puvatɨzitam o kalabuziar gumazir tam, aningɨn tav kantrin atrivimɨn ikɨtɨ deragham. Ezɨ atrivir igharazir mam bar ghuri, egha a fofozir gumazibar nɨghnɨzir aghuiba baraghan aghua, ezɨ an arazim bar ikuvigha ongani. Guizbangɨra, atrivir igiar biziba puvatɨzir kam, a nɨghnɨzir aghuimɨn ikia, atrivir ghurir kam gafira.

15 Kɨ garima, atrivir ghurir kam gɨn aremezɨ, gumazir igiam an danganim ini, ezɨ overiamɨn apengan tir gumazamiziba bar atrivir igiar kamɨn gɨn zui. 16 Ezɨ gumazir bar avɨrir me men dɨbobonim dɨponan iburaziba, me bar an apengan itima a me gatifa. Ezɨ gɨn an aremezɨ, gɨn otivir gumazamiziba, me an amizir bizir ekiar kabagh nɨghnɨzir puvatɨ. Egha kɨ datɨrɨghɨn fo, uaghan an mɨngarim modozɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. Mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuava an suighan ibura.*

5

Nɨ pura mɨkɨm akar dɨkɨrɨzimɨn God damuan markɨ

1 Nɨ deraghvɨra uan arazibagh nɨghnighɨva, Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨ. Puram aven mangan markɨ. Nɨ fofozim iniasava aven zui. Egh gumazir mabar mɨn puram ofabar amuan markɨ, mati gumazim fofoziba puvatɨghava dagh ami. Kamaghɨn amir gumazamiziba, me deragha fozir pu, bizir manam Godɨn damazimɨn dera. 2  *Nɨ faragh navir averiamɨn aven deravɨra nɨghnigh, gɨn dɨkavigh uan akatorimɨn mɨkɨm. Egh nɨ God ko mɨgeir dughiamɨn mɨgɨrɨgɨar avɨribar amuan markɨ. God a gavgavir ekiam ikia uan Nguibamɨn iti, ezɨ e gumazir kɨniba nguazir kamɨn iti. Kamaghɨn, nɨ an damazimɨn mɨgɨrɨgɨar avɨribar a damuan markɨ. 3 E fo, nɨ osemegha bizir avɨriba bagha navim isia dagh nɨghnɨgh, irebabar ganam. Kamaghɨra nɨ puvɨra mɨgeir gumazim, nɨ mati gumazir onganim puvɨra bizibav gei. 4  *Egh nɨ akar dɨkɨrɨzɨ tamɨn God damighɨva, zuamɨram an gɨn mangɨ a damigh. Egh nɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ damighan kogh, nɨ mati gumazir onganim. God kamaghɨn amir gumazamizibagh ifongezir puvatɨ. Kamaghɨn nɨ akar dɨkɨrɨzim gami, egh nɨ an gɨn mangɨ a damigh. 5  *Egha nɨ akar dɨkɨrɨzimɨn God gamigha an gɨntɨzir pu, kar arazir aghuim puvatɨ, arazir bar kuram. Egh nɨ nɨghnigh fogh suam, nɨ uan akar dɨkɨrɨzim gɨntɨghan kogham, egh nɨ akar dɨkɨrɨzir kam damuan markɨ. 6 Egh nɨ puram akar dɨkɨrɨzim damighɨva, an gɨn mangan kogh, nɨ arazir kuram gami. Egh nɨ akar dɨkɨrɨzir tam damigh, egh gɨn Godɨn ofa gamir gumazim mɨkɨman markɨ suam, “Kɨ deragha nɨghnɨzir puvatɨgha, akar dɨkɨrɨzir kam gami.” Nɨ tizim bagh God damightɨ an anɨngagharim nɨn ikiam? Nɨ kamaghɨn damutɨ, a nɨn anɨngaghegham. Egh nɨ ingangarir mɨtɨabagh amua inizir bizibagh asɨghasigham. 7 Nɨ gumazir zurara irebabar garim, o nɨ gumazir pura mɨgeim, arazir kaba uaghan pura biziba. Arazir kabar mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. Kamaghɨn, nɨ zurara Godɨn atiating an apengan ikɨ.

Nɨ gumazir dagɨar avɨriba itimɨn otivsɨ nɨghnɨghan markɨ

8 Nɨ gavmanɨn gantɨ, a gumazir onganarazibagh amiba osɨmtɨziba me darɨghɨva, men kotiaba deragh da akɨran kogh, me ateghtɨ me deragh dapian koghtɨ, ia dɨgavir kuram damuan markɨ. Arazir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Ingangarir gumazir dapaniba arazir kabagh amima, men garir gumazir ekiar maba, men ingangaribar gara osɨmtɨziba me garɨsi. Ezɨ gumazir men garir kaba, me uaghan gumazir ekiar maba ikia men gara osɨmtɨziba me garɨsi, me arazir kamra me gami. 9 Egha me arazir kam gamima, gumazamiziba uan nguazibar azenibar ingara dagheba amaga dar iveziba isima me bar men dagɨaba tuiragha uarira uarigh anɨdi. Ezɨ atrivim uaghan men dagɨar nar maba isi.*

10 Gumazim dagɨar avɨriba iniasa puvɨram nɨghnɨzima, dagɨar muziarir a isiba, an ifongiam agɨvaghan kogham. Ezɨ gumazim, dagɨar avɨriba itir gumazimɨn mɨn otivsɨ nɨghnighɨva, bizir a isir kaba, an ifongiam agɨvaghan kogham. Kamaghɨn, dagɨam bagha bar ifongezir arazim ko bizibagh ifongezir arazim, da uaghan dar mɨngariba mongezɨ, e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. 11 Egh gumazimɨn ivezim mavanangtɨ, an ikɨzir gumazir avɨrim izɨva an dɨpenim gizɨvagh an daghebar amam. Kamaghɨn, gumazim uan dagɨaba ko bizibar garava, a uabɨ ua bagh bizitam givezan kogham. 12 Ingangarir gumaziba, me dagher avɨriba iti, o dagher muziariba iti, me dɨmangan deravɨra dakuam. Ezɨ dagɨar avɨriba itir gumazim, a zurara uan bizir avɨrir kabagh nɨghnɨghava, deraghav akuir puvatɨ.

13 Kɨ gara overiamɨn apengan itir arazibar garima, arazir bar kurar mam iti. Gumazir mam, gɨn izamin osɨmtɨzimɨn atiatigha pura tintinibar bizibagh ivezamin ifongiam dɨkabɨragha, uan dagɨaba atɨgha deraghavɨram dar gara iti. 14 Egha gɨn an dagɨar ingangarim akuiaghirɨzɨ, an dagɨaba bar gɨvazɨma, a uan borim danɨngamin biziba pu.

15  *E fo, en amebam e batezir dughiamɨn, a bizitam saram e batezir puvatɨ, e puram bibiabara iti. Kamaghɨra, e ovengamin dughiamɨn, e pura bibiabara mangam. E guizbangɨra bizir avɨriba iniasa ingangarir mɨtɨabagh ami, egh e aremeghamin dughiamɨn, e bizir katam sara Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangan kogham. 16 Ezɨ kar uaghan bar osɨmtɨzir kurar mam, e pura dafarir kɨnibar nguazir kamɨn ize, ezɨ kamaghɨra, e dafarir kɨnibar uamategh mangam. Egha e nguazir kamɨn tir dughiamɨn, e pura ingangarir mɨtɨabagh ami, mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuav an suighan ibura. 17 Nguazir kamɨn tir dabirabim, a derazir pu, mati e zurara osɨmtɨzim ikia ovevemɨn mɨtarmemɨn aven apia dagheba api. E zurara navir kuram isava, atarava, arɨmariaba isi. 18 Guizbangɨra, kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha ghua kamaghɨn fo, arazir mam bar deragha arazir kam gafira. Arazir kam, a kamakɨn, God e ganɨngizir dughiar otevir overiamɨn apengan ikiamimɨn, e uan ingangarir e amizibar ivezim inigh daghebar amɨ bar akuegh ikiam. Bar akongezir arazir kam, a ivezir God e bagha mɨsevezimra.

19 Eghtɨ God dagɨaba ko bizitaba gumazitam danightɨma, a fogh suam, da ivezir God a bagha inabaziba. Egh an adar gan bar akuegh, egh uan ingangariba ko dabirabimɨn gan egh navir amɨrizim inigh ikɨtɨ, kamaghɨn deragham. Bizir kaba, kar God anɨngizɨ bizir aghuiba. 20 Egha God gumazir kam ataghizɨ a uan dabirabir aghuimɨn gara, bar akuegha mamaghɨra ikia, kamaghɨn nɨghnɨzir pu, kɨ dughiar otevimɨn nguazir kamɨn ikiam.

6

Ikɨrɨmɨrir kam, osɨmtɨziba an iti

1 Kɨ overiamɨn apengan ikia osɨmtɨzir kurar mamɨn garima, gumazamiziba aneterava ingangarir dafam gami. 2 God gumazir mam dagɨar avɨriba ko, bizir avɨriba ko ziar ekiam, da a ganɨngi, ezɨ a ifongezir bizitamɨn otevezir puvatɨ. Ezɨ gumazir kam, God a ganɨngizɨ bizir aghuir kaba, an adar amu bar akuegh ikian fɨrɨn, God gumazir igharazim bizir kaba anetaghizɨ an ada inigha dagh amua bar akuegha iti. Arazir kam, a bar ikuvigha, an mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

3 Eghtɨ gumazitam borir 100pla ikɨva, nguazir kamɨn azenir avɨribar ikɨ, egh gumazir kam uan bizir aghuir kaba bagh bar akuegh ikian kogh, egh gɨn aremeghtɨ, me deragh a bagh mozim gɨkuigh anefaghan koghtɨ, arazir kam, a bar derazir puvatɨ. Kɨ guizbangɨra mɨgei, borir amebamɨn navimɨn aven aremezim, a gumazir azenir avɨribar nguazir kamɨn itim gafira. 4 Kamagh amir borim, mati pura bizim, a ziaba puvatɨzɨ, me mɨtarmemɨn anefazir dughiamɨn, me a gɨnamadagha gɨfa. 5 Egha borir kam, an aruer angazangarimɨn ganizir puvatɨgha, bizitam bar a gɨfozir puvatɨ. Egha borir kam datɨrɨghɨn avughsazir aghuim gamua iti. Kamaghɨn, borir kamɨn dabirabim, gumazir bizir avɨriba itir kamɨn dabirabim gafira. 6 Gumazir kam uan bizir kabar gara, dagh agoir puvatɨ. Gumazir kam 1,000ɨn azeniba o 2,000ɨn azenibar nguazir kamɨn ikɨtɨ, an dabirabim, borir kamɨn dabirabim gafiraghan kogham. Guizbangɨra, e bar moghɨram oveng nguibar vamɨran mangam.

7 E dagheba iniasa, kamaghɨn, e zurara ingari. Ezɨ dagher e isiba, da en ifongiam agevir puvatɨ. 8 Manmaghɨn amizɨ, fofozir gumazim fofoziba puvatɨzir gumazim gafira? Bar puvatɨ. Eghtɨ gumazir biziba puvatɨzim, arazir aghuimɨn gumazamizibar damazimɨn a damightɨ, bizir kam manmaghɨn an akuraghtɨ, a ikɨvɨra ikiamin ivezir aghuir manam iniam? 9 Gumazir maba ghaze, e bizir guar avɨriba inisɨ nɨghnɨghan kogham. Arazir kam uaghan an mɨngariba aven mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi, mati gumazim amɨnimɨn suighasa ivegha ghuava an suighan ibura. Kamaghɨn dera, bizir tizir e inigha gɨvaziba, e dagh ifuegh dar suiragh ikiam.

10 Bizir otivir kaba, da puram otivir puvatɨ. Bar fomɨra God da otivasa mɨkemezɨ, da datɨrɨghɨn otivaghiri. Egha God en arazibagh fogha gɨfa. Kamaghɨn e a ko uari batoghan kogham. Guizbangɨra, an gavgavim en gavgavim gafira. 11 E fo, e mɨgɨrɨgɨar adoghodozir avɨribav kɨmtɨma, da manmaghɨn en akurvagham? Bar puvatɨ. Puvɨra mɨgeir arazim, a tong en akuraghan kogham, e pura mɨgei. 12 E dughiar bar otevimɨn nguazir kamɨn iti, ezɨ en ikɨrɨmɨrim, a dagheba puvatɨgha uaghan an mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. En ikɨrɨmɨrim, mati ghuariam aruem apazazɨma, temer dughuazim zuamɨram arav ghu. Ezɨ tina kamaghɨn fo, e arazir aghuir manamɨn gɨntɨgham? Ezɨ tina kamaghɨn fo, e ovegh gɨvaghtɨ, bizir manaba overiamɨn apengan otivam?

7

Nɨghnɨzir aghuir avɨriba

1  *Gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨgh suam, nɨ gumazir bar aghuim, nɨghnɨzir kam a dera. Egha a borer aghuir ivezim bar pɨn itim gafira. Eghtɨ dughiar nɨ ovengamim, a dughiar nɨn amebam nɨ batezim gafiragham.

2 Gumazim aremeghtɨ, me a bagha azir dɨpenir mamɨn ikɨtɨma, nɨ a bagh mangɨ. Arazir kam, a me dɨpenim ikia isar ekiabagh amir arazim gafira. Guizbangɨra, e bar moghɨra ovengam. Kamaghɨn, e nguazir kamɨn ikɨ bar deravɨra ovevemɨn arazim gɨnɨghnɨgham.

3 E bizitam bagh navim ikuvigh osemegh ikɨtɨ, arazir kam akazir arazim gafira. Guizbangɨra, navir osɨmtɨziba, e gamima en guaba ikufi, arazir kam e gami e arazir aghuim gɨfofogha egha akonge.

4 Egha gumazir nɨghnɨzir aghuiba itim, an aremezir gumazim bagha azia itir darazi ko ikiam. Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me inivafɨzir agoroger arazir avɨribagh amir gumazamiziba ko ikiasa.

5 Gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba, nɨn atar, nɨ akɨrmɨgham, nɨ me baregh men gɨn mangɨtɨ arazir kam a dera. Arazir kam, gumazir onganim ziar ekiam isa nɨ ganɨdir arazim, gafiragham.

6 Egh gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba akɨtɨ, men akazibar mɨngariba puvatɨgham. Mati benir ataghatarim avimɨn ikia isia tɨngazi, egha a mɨnem gamima a isir puvatɨ. Arazir kam uaghan pura bizim, an mɨngariba puvatɨ.

7 Gumazir nɨghnɨzir aghuim ikiava gumazir igharazibar biziba ko dagɨaba, pura dagh ekua da isi, a mati gumazir onganim. Eghtɨ gumazim apezeperir dagɨaba initɨ, an arazir kamɨn, a uabɨ uan nɨghnɨzir aghuim gasɨghasɨsi.

8 Eghtɨ gumazitam ingangarim foregh a damuasava ami, kar arazir aghuim. Egha an an ingarava anegɨfa, arazir kam bar deragha arazir ingangarim damuasava amim, gafira. Ezɨ gumazir navim amɨragha uabɨn asugha nɨmɨra itim, a dera. An arazim, gumazir uabɨra uabɨ femɨn arazim, bar a gafira.

9  *Nɨ zuamɨra gumazir munamɨn anɨngagheghan markɨ. Anɨngagharim, a gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzimɨn arazim.

10 Nɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ, “Manmaghɨn amizɨma, dughiar fomɨra ikezim, datɨrɨghɨn tir dughiam gafira?” Gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzim, a kamaghɨn azangsɨgham.

11 Gumazamiziba bar overiamɨn apengan ikɨ nɨghnɨzir aghuim ikɨva, men akurvagh ikɨvɨra ikiamin ivezir aghuimɨn mɨn ikiam. Bizir kam, a bar dera, mati afeziam aremeghasava amua uan bizir aghuiba isa uan boribagh anɨngi. 12 Nɨghnɨzir aghuim ko dagɨam, aning uaghara dughiar kurabar en akurvasi. Egha nɨghnɨzir aghuim ko fofozim, dagɨam gafira, egha deravɨram en akurvazima, e deravɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

13 God amizir biziba, ia bar deraghvɨra, dagh nɨghnɨgh. Egh God bizitam damightɨ a ikɨzɨrɨghtɨ, tinara uam anemɨnegham? 14 Nɨn ikɨrɨmɨrimɨn biziba bar deravɨram otivtɨ, nɨ bar akuegh ikɨ. Eghtɨ dughiar kuram nɨ batoghtɨ, nɨ kamaghɨn fogh suam, God dughiar aghuiba ko dughiar kuraba e bagha da amadi. Kamaghɨn, e fozir pu, bizir manam gɨn otivam.

15 Kɨ nguazir kamɨn ikia arazir avɨravɨribar gara ghaze, nan ikɨrɨmɨrim, an mɨngariba mongezɨ kɨ dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi. Egha kɨ gumazir mabar garima, me arazir aghuibar gɨntɨgha, egha ariaghire. Ezɨ kɨ gumazir mabar gari, me arazir kurabagh amua, egha dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn iti. 16 Kamaghɨn e uan damazimɨn uari fɨ, arazir aghuim ko nɨghnɨzir aghuimɨn gɨntɨghsɨ, bar pamten ingaran kogham. E ti, uarira uarigh asɨghasigham. 17 Egh e uaghan arazir kuraba ko arazir onganibar gɨntɨghsɨ bar pamten ingaran kogham. E ti God ovengasa e bagha inabazir dughiamɨn avɨragham. 18 Nɨ uabɨ tuavir aghuimɨn gɨn mangɨ, egh arazir aghuimɨn suiragh, egh arazir kuramɨn suighan markɨ. Gumazim Godɨn atiatia an apengan iti, a bizir manam damutɨ, a bar deravɨram otogham.

19 Eghtɨ gumazir dapanir ekiar 10pla, nguibar ekiar mamɨn akuragh a damutɨ, a tugh gavgavigham. Ezɨ nɨghnɨzir aghuim, a gumazitamɨn akuraghtɨ, a bar gavgavigh nguibar ekiar kamɨn gavgavim gafiragham.

20 Godɨn damazimɨn derazir gumazitam, zurara arazir aghuitam gamir pu. A dughiar mabar uaghan arazir kurabagh ami.

21 Nɨ gumazamizibar akaba bar, da baraghan markɨ. Egh nɨ kuarim atɨgh deragh me baraghtɨ, nɨn ingangarir gumazim ti akar kuram nɨ danɨngam. 22 Guizbangɨra, nɨ kamaghɨn fogh, nɨ uabɨ dughiar avɨribar akar kurabar gumazir igharazibav mɨgei.

23 Kɨ bar fofozir gumazimɨn otivasa, kamaghɨn kɨ bizir kabar mɨngariba bativasa bar deravɨra da tuisɨgha dagh nɨghnɨki. Ezɨ nan nɨghnɨzim otefe. 24 Bizir otivir kabanangɨn mɨngaribagh foghamin ingangarim, bar aven ko. Mati bizim bar saghon itima e a buri, o bar vɨn mar iti. Kamaghɨn, tinara bizir kabar mɨngaribagh fogham? Bar puvatɨ. 25 Kɨ nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuibar mɨngaribagh foghasa bar ingangarir dafam gami. Egha uaghan arazir kuraba ko arazir onganibar mɨngaribagh foghasa ingangarir dafam gami.

26 Kɨ ingara ghua kamaghɨn fo, amizir maba osɨmtɨzir bar ekiaba e ganɨdi, ezɨ da ovevemɨn osɨmtɨzim gafira. Amizir kabanang mati, gumaziba en suighamin iveba. Ezɨ men dafariba mati sen e ikɨrarigham. God gumazitam gifueghtɨ, gumazir kam amizibar ivem gitagh arɨmangɨgham. Eghtɨ ivem, arazir kurabagh amir gumazimɨn suiraghtɨ, an a gitaghan kogham. Bar puvatɨ. 27 Ezɨ fofozir gumazim kamaghɨn mɨgei, Bar guizbangɨra, kɨ bizir kabar mɨngariba bativasa bar nɨmɨra nɨmɨra ingara ghua datɨrɨghɨn bizir mabar arazim gɨfo. 28 Kɨ ghua amiziba buriagha aruava amizir aghuitam bativasa ingara ghua tam batozir puvatɨ. Ezɨ tausenɨn gumazibar tongɨn, kɨ gari, gumazir aghuir vabara iti. Egha kɨ amizir aghuitamɨn garir puvatɨ. 29 Egha kɨ nɨghnɨzir ekiar mam bato, a kamakɨn, God gumazamizibar ingarigha ghaze, me an damazimɨn dera. Ezɨ me uari nɨghnɨzir avɨriba ko tuavir guar avɨribar gɨn zui.

8

1 Fofozir gumazamizibara bar bizibar mɨngaribagh fos. Kamaghɨn tina men fofozim gafiragham? Guizbangɨra, gumazimɨn navim ikuvightɨ an guam mɨsigham, eghtɨ nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuim a damutɨ an guam angazangarigh, bar akongegham.

Nɨ atrivimɨn akamɨn gɨn mangɨ

2 Kɨ kamaghɨn mɨgei, nɨ atrivimɨn akamɨn gɨn mangɨ. Nɨ God ko dɨkɨrɨzir akam gɨnɨghnɨgh, egh atrivimɨn akaba batoghan markɨ. 3 Egh nɨ atrivim ko ikɨ zuamɨram anetaghɨraghan markɨ. Egh nɨn akaba ko atrivimɨn akaba uariv soghtɨ, nɨ akaba gavgavan markɨ. Nɨ kamaghɨn fogh, atrivim nɨ bareghan kogham, a uan ifongiamɨn gɨn mangam. 4 E bar fo, atrivim mɨkɨmtɨma, gumazamiziba bar an akamɨn gɨn mangɨ. Eghtɨ gumazitam kamaghɨn an azangsɨghan kogham, “Nɨ tizim bagha kamaghɨn ami?” 5 Gumazir atrivimɨn akaba bar dar gɨntɨzim, a deravɨra ikiam. Eghtɨ nɨghnɨzir aghuim itir gumazim, a bizibar amuamin tuavim ko dughiam gɨfogham. 6 E fo, e gumazamiziba en osɨmtɨziba bar ekevezɨ e da ateri. Ezɨ da akɨramin tuavir aghuim ko da akɨramin dughiar aghuim iti. 7 E fozir pu, bizir manam gɨn otivam. Ezɨ bizir kabar gun e mɨkɨmamin gumaziba puvatɨ. 8 Gumazim ovengamin dughiamɨn, an duam an inivafɨzim ataghɨragham. Eghtɨ gumazitam an anogoreghan kogham, gavgavir kaba bar puvatɨ. Gumazitam ovevemɨn dughiam gisɨvaghan kogham. E fo, mɨdorozimɨn dughiamɨn, mɨdorozir gumazir dapanir ekiaba, mɨdorozir gumaziba ateghtɨ me uamategh uan nguibabar mangan kogham. Egha gumazim arazir kuramɨn gɨntɨsi, an arazir kam bar an porogh, anetaghɨraghan iburagham.

E bar akongezir arazimɨn gɨntɨgham

9 Kɨ bizir kabar garava, gumazamizir overiamɨn apengan ikiava amir bizibagh nɨghnɨghavɨra iti. Egha dughiar kamɨn kɨ garima, gumazir ekiar maba gumazamizir mabagh ativagha me dɨkabɨra paza me gami. 10 Egha dughiar mabar kɨ garima, gumazir kurar mam aremezɨ, me mozimɨn anefa. Gumazamiziba anefagha uamategha gumazir kurar arazir kurabagh amim, aven itir nguibar ekiamɨn ghue. Egha me izir dughiar kamɨn, me gumazir kurar kamɨn ziam fe. Arazir kam uaghan, an mɨngariba mongezɨ, e dar gari puvatɨgha okam nɨghnɨsi.*

11 Dughiar mabar, gumazamiziba uan arazir kurabar ivezir kuram zuamɨram a isir puvatɨ. Kamaghɨn bizir kam gumazamizibar nɨghnɨziba fema, me arazir kurabar amuasa gavgavighavɨra iti. 12 Dughiar mabar, gumazir arazir kurabagh amiba, me arazir kurar avɨribagh amuavɨra iti, egha me dughiar bar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiava, me zuamɨram oveir puvatɨ. Kɨ fo, marazi kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazim Godɨn atiatigh an apengan ikɨ, deravɨra ikiam. 13 Egh arazir kurabagh amir gumazim, a deragh ikian kogham. A Godɨn atiatia an apengan itir puvatɨ, kamaghɨn a bar dughiar otevimɨn nguazir kamɨn ikiam.”

14 A guizbangɨra, me onganigha kamaghɨn mɨgei, ezɨ kɨ arazir mamɨn garima, a me mɨgeir moghɨn otozir puvatɨ. Ezɨ arazir kam, a bar onganigha bar ikufi. Dughiar mabar, gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba, ivezir kurar gumazamizir kuraba iniamim isi. Ezɨ gumazamizir kuraba, Godɨn damazimɨn derazir gumazamizibar ivezim isi. Ezɨ arazir kam, kɨ ghaze, a uaghan an mɨngarim modozɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

15 Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, e bar akueghamin arazimɨn gɨn mangɨtɨ, a deragham. Ua tuavir aghuir e gɨntɨghamba puvatɨ. Kamaghɨn e overiamɨn apengan ikɨ dagheba ko dɨpabar amɨva bar akuegh ikiam. E fo, e ingangarir mɨtɨabagh ami, egh dughiar God e ataghizɨ e overiamɨn apengan itimɨn, e bar akongezir arazim damu ikiam.

16 Kɨ gumazamizibar ingangarir arazibar gara deravɨra fofozim ko nɨghnɨzir aghuim iniasa arueba ko dɨmagaribar ingangarir bar dafam gamua akuir puvatɨ. 17 Guizbangɨra God biziba bar dar ingari, ezɨ kɨ dar ganigha fo, e nguazimɨn otivizir bizir kabar mɨngariba buriva avegham. Egh e dagh foghsɨ, ingar mangɨ amɨragham. Eghtɨ fofozir gumazamiziba suam, e dar mɨngaribagh fogha gɨfa, me guizbangɨra mɨgeir puvatɨ. Me dagh foghan kogham.

9

Bizir kamra bar e bativam

1 Kɨ bizir kaba bagha deravɨra nɨghnɨgha ghua kamaghɨn fos, Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba ko, gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba ko, me amir biziba, da bar Godɨn agharimɨn iti. God uabɨ, gumazamizibagh ifongezir arazim ko gumazamizibagh ifongezir puvatɨzir arazim gamizɨ da otifi. Guizbangɨra, e gumazamiziba fozir pu, bizir tiziba gɨn otivam. 2 Ezɨ bar e bativamin bizir mam iti, e gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba, gumazir arazir kurabagh amiba, ko gumazir aghuiba, ko gumazir kuraba, Godɨn damazimɨn zuezir darasi, ko Godɨn damazimɨn mɨzezir darasi, gumazir ofa gamiba, ko ofa gamir puvatɨziba uaghara, bizir kamra bar me batogham. Bizir kamra, gumazir aghuiba ko gumazir arazir kurabagh amiba bativam. Bizir kamra, gumazir God ko akar dɨkɨrɨzim gamiziba ko, gumazir God ko akar dɨkɨrɨzim damuasa atiatingiziba, a bar me batogham. 3 Egh e overiamɨn apengan itir gumazamiziba bar, bizir kurar kamra bar e batifi, a kamakɨn: ovevem. Gumazamiziba nguazimɨn itir dughiamɨn, me fo, me aremegham, egha dughiaba bar ovevemɨn arazim bagha nɨghnɨgha navim osemegha bar onganigha a bagha mɨzuai. Egha gɨn me uaghan ariaghiri. 4-5 Afiar angamɨra itim, laionɨn aremezim gafira. Ezɨ kamaghɨra, gumazamizir angamɨra itiba, gumazamizir ariaghirezibagh afira. Me fo, bizitam me bativtɨ, me ovengam. Ezɨ gumazir ovengeziba, me bizitam gɨfozir puvatɨ, egh me bizir aghuitam inian kogham. Ezɨ gumaziba me gɨnamadagha gɨfa. 6 Gumazamiziba ariaghirezir dughiamɨn, men ifongiam ko adariba ko gumazir igharazimɨn bizibagh ifongezir arazim, da bar gɨfa. Ezɨ gumazamizir kaba, me ua overiamɨn apengan ikɨ bizitam damuan kogham.

7 Aria, nɨ mangɨ damɨ bar akongegh. Egh nɨ wainɨn dɨpam amɨ navir amɨrizim inigh. God arazir kamɨn amamangatɨ. 8 Nɨ zurara korotiar aghuibar aghu bar deragh kurɨkɨ dapanarɨziba batogh bar akuegh ikɨ. 9 En ikɨrɨmɨrim mati pura bizimɨn mɨn itima an mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha bar okam nɨghnɨsi. Eghtɨ, God nɨ ganɨngizir ikɨrɨmɨrir kam, nɨ overiamɨn apengan a mɨsevezir dughiabar, a ko bar akuegh ikɨ. God a isa ivezir aghuimɨn mɨn nɨ bagha anemɨsevegha nɨ ganɨngi. Kamaghɨn nɨ overiamɨn apengan ikɨ, uan ingangaribar amuva, God nɨ ganɨngizir ikɨrɨmɨrim amuir aghuimɨn mɨn a ko ikɨ bar akongegham. 10 Egh nɨ ingangaritam damusɨ, bar uan gavgavim sara a damu. Nɨ fo, Oveaghuezibar Nguibar nɨ mangamim, nɨ ingangarir tam ko nɨghnɨzitam damuan kogham. Danganir kamɨn, nɨ nɨghnɨzir aghuitam ko fofozir aghuitam inian kogham.

11 Kɨ uamategha overiamɨn apengan bizir mamɨn gari. Gumazir bar puvɨra atamra ivemariba, me dughiar mabar gumazir igharazibagh afirazir pu. Ezɨ mɨdorozir gumazir gavgaviba, dughiar mabar uan apanibagh afirazir puvatɨ. Gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, ko fofozir ekiaba itiba, me dughiar mabar dagɨaba ko bizir avɨriba isir puvatɨ. Ezɨ ingangarir guar avɨribagh amir fozir gumaziba, me dughiar mabar ingangarir ekiaba isir puvatɨ. E fo, dughiar kuram dughiatabar bar e bativam. 12 E fozir pu, e dughiar manam osɨmtɨzim e bativam. Ezɨ dughiar kuram zuamɨram e batifi, mati kuarazim o osirim ivemɨn aven ghuzɨ an an suiragha iti.

Gumazamizibar arazir aghuim ko arazir kuram

13 Kɨ overiamɨn apengan ikia ua bizir mamɨn garima an oto. Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kar ti, gumazir nɨghnɨzir aghuim itimɨn nedazir bar aghuim. Bizir kɨ garim kamakɨn. 14 Dughiar mam nguibar muziarir mam iti, ezɨ gumazamizir avɨriba an itir puvatɨ. Ezɨ atrivir bar gavgavir mam uan mɨdorozir gumaziba inigha a ko mɨsogh a dɨkabɨnasa ize. Egha mɨdorozir gumaziba nguibar kam bar anekɨarugha, an dɨvazir gavgavim akarasa bizibar akɨri. 15 Ezɨ nguibar kamɨn, biziba puvatɨzir gumazir mam iti. Gumazir kam, nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iti. Egha an nɨghnɨzir aghuimɨn, a nguibar kam uan apaniba dam a iniasa tuaviba burizɨ, me deravɨram oto. Egha gɨn gumaziba ua biziba puvatɨzir gumazir kam, me a gɨnamada. 16 Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨkɨmasa, nɨghnɨzir aghuim, gavgavir ekiam gafira. Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazir biziba puvatɨzim, an nɨghnɨzir aghuim pura bizir kɨnimɨn mɨn iti. Kamaghɨn me an akaba barazir puvatɨ.

17 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba itim uan akabar asughasugh nɨmɨra mɨkɨmtɨ, e da baraghtɨ, deragham.

Kamaghɨn amir gumazimɨn akaba, da nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir gumazibar atrivim,

an tiarir arozim gafira.

18 Nɨghnɨzir aghuim, a mɨdorozimɨn bizibagh afira.

Eghtɨ gumazitam arazir kurar tam damightɨ,

an arazir aghuir avɨrim gasɨghasigham.

10

1 E fo, bereziba mughuriar aghuim zuir boremɨn sɨvafarimɨn aven magɨrɨ arɨghireghtɨ, borer kam bar puvɨra mughagham. Kamaghɨra arazir onganir muziarim, gumazimɨn nɨghnɨzir aghuim ko ziar ekiam dɨkabɨragham.

2 Gumazir uan navimɨn aven nɨghnɨzir aghuim itim, an arazir aghuibagh ami. Ezɨ gumazir uan navimɨn aven nɨghnɨzir aghuim itir puvatɨzim, an onganigha arazir kurabagh ami. 3 Egh gumazir kam pura tuavimɨn darutɨ, an arazibara gumazir mabar akakagh suam, a nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ.

4 Eghtɨ nɨn gumazir dapanim nɨn atartɨ, nɨ uan ingangarim ataghɨraghan markɨ. A fogh suam, nɨ osɨmtɨzim iti. Egh nɨ nɨmɨra ikɨtɨ, a nɨn arazir kuram gɨnamadagham.

5 Kɨ overiamɨn apengan ikia ua garima, gumazir maba osɨmtɨzir bar dafar mam gami. Ezɨ osɨmtɨzir kurar kam, a gumazir dapanibar osɨmtɨzimra. 6 Gumazir dapaniba, dughiar mabar ingangarir ekiaba isa gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzibagh anɨdi. Egha dughiar mabar ingangarir mong derazir puvatɨziba isa dagɨar avɨriba itir gumazamizibagh anɨdi. 7 Ezɨ kɨ garima, ingangarir gumazir kɨniba, hoziabagh isɨn apiagha zuima, gumazir ekiaba mati ingangarir gumazir kɨnibar mɨn suebar zui.

8  *Gumazir tam mozir ekiam gɨkuigh a ti uabɨ an magɨrɨgham. Eghtɨ gumazitam me dagɨabar ingarizir dɨvazir gavgavim abightɨ, kuruzim ti a givigham. 9 Eghtɨ gumazitam mɨghsɨamɨn dagɨar dafaba abɨghɨrarɨghtɨ, dagɨaba ti a mɨsuegham. Eghtɨ gumazitam temem abightɨ, temem ti a mɨsueghtɨ a mɨzazim iniam. 10 Eghtɨ gumazimɨn sobiam ghumighan koghtɨ, an anemɨneghan kogh, a temem okɨsɨ ingangarir dafam damigham. Eghtɨ gumazim nɨghnɨzir aghuim ikɨva, a ingangarir aghuim damutɨ, an ingangarimɨn dagher aghuim otogham. 11 Eghtɨ gumazim kuruzim damightɨ a nɨmɨra ikiamin arazim gɨfogh, a deragham. Egh a kuruzim ateghtɨ, an a givightɨ, an fofozim manmaghɨn an akuragham? Bar puvatɨ. 12 Gumazir nɨghnɨzir aghuim itimɨn akaba, da ziar ekiam anarɨram anɨdi. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim puvatɨzimɨn akaba, da a dɨkabɨri. 13 Egh gumazir kam dɨkavigh mɨkɨmɨva, a pazɨ bizir onganibav mɨkɨmam. Eghtɨ an mɨgɨrɨgɨaba gɨvamin dughiamɨn, an mɨgɨrɨgɨaba bar ikuvigham, mati gumazir bar onganimɨn mɨgɨrɨgɨaba. 14 Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me mɨgɨa mamaghɨra iti. E fozir puvatɨ, bizir manam gɨn otivam. Egha e fozir puvatɨ, bizir manam e aremegh gɨvaghtɨ, a gɨn nguazimɨn otivam.

15 Gumazir nɨghnɨzir aghuiba bar puvatɨzim uan dɨpenimɨn mangasa tuaviba buriava avenge. Kamaghɨn amir gumazim, a pura ingangarir mɨtɨabagh amua, an gavgavim pura gefi.

16 O gumazamizir ian kantrin atrivim aghɨrimra itim, Iavzika! Ian gumazir faragha zuiba ti mɨzarazibara dɨkava pura isabara amuvɨra ikiam. Eghtɨ osɨmtɨzir ekiabara ian kantrin kam bativam. 17  *Eghtɨ ian kantrin atrivim, a gumazir ziam itir tamɨn borim, eghtɨ ian gumazir faragha zuiba, me dagheba ko wainɨn dɨpaba apir dughiamɨn da amɨ gavgavim uari danɨngam, egh dɨpar onganir avɨriba apir arazibar amuan kogham, eghtɨ kantrin kam, a bar deravɨra ikiam.

18 Eghtɨ gumazim amɨragh uan dɨpenir inogorim akɨran aghuaghtɨ, dɨpenir inogorim angarighɨreghtɨ, amozim aven irɨ dɨpenim gasɨghasigham.

19 Daghem a gumazim gamima, a bar akonge, ezɨ wainɨn dɨpam gumazim gamima, an navim bar nuira. Ezɨ dagɨaba da ingangarir guar avɨrim damuamin bizir aghuim.

20 Nɨ uan akuir danganimɨn aven modoghɨv ikɨ, adarir kurabar atrivim ko dagɨaba itir gumazim, aning damuan markɨ. Egh nɨ uaghan mɨgɨrɨgɨar kurabar me damuan markɨ. Nɨ kamaghɨn damutɨ, kuarazitam ti nɨn mɨgɨrɨgɨaba inigh mangɨ me danigham.

11

Nɨ deragh nɨghnighɨva ingangarim damu

1  *Nɨ danganir avɨribar ingangaribar amu, egh nɨ gɨn ivezir aghuim iniam. 2 Nɨ fozir pu, dughiar kurar manam nguazir kamɨn otivam. Kamaghɨn, nɨ uan dagɨaba isɨ 7pla o 8plan dagɨar ingangaribar arɨkigh.

3 E fo, dɨpam overiamɨn pɨn itir ghuariabagh izɨvazɨma, amozim nguazim giri. Temem ira sautɨn amadaghan irɨghav iti, o notɨn amadaghan irɨghav iti, a danganir irɨzimɨn, a irɨghɨv ikiam. 4 Eghtɨ nɨ amɨnim ko amozimɨn dughiam bagh aning mɨzuam mangɨ azenitamɨn ingarigh an oparighan kogh, nɨ daghetam inian kogham. 5 God biziba bar dar ingari, ezɨ e kamaghɨn fozir pu, manmagh amizɨ, borir igiam, amebamɨn navimɨn aven iti, ezɨ an duam iza an aven ghuzɨma an angamɨra iti. Kamaghɨra God amir biziba, e dagh foghan kogham. 6 Nɨ daghetaba mɨzarazimɨn da oparɨva, taba guaratɨzimɨn da opar, nɨ kamaghɨn fozir puvatɨ, dagher nɨ mɨzarazimɨn opariziba o nɨ guaratɨzimɨn opariziba deravɨram otivigham, o da uaghara deravɨram otivam.

7 Angazangarim a bizir aghuim, ezɨ e aruemɨn angazangarimɨn gara, bar akonge. 8 Nɨ nguazir kamɨn itir azenibar, nɨ bar akuegh ikɨ. Egh e azenir avɨribar ikɨ, bizir kaba bakɨnɨghnɨghan kogham, e bar azenir avɨribar, mɨtarmemɨn ikɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam. Ezɨ bizir gɨn otivamiba, dar mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

Gumazamizir igiabar sure damuamin akaba

9 Ia gumazamizir igiaba, ia igiamra itir dughiamɨn, ia bar akongegh ikɨ. Ia uan nɨghnɨziba ko ifongiamɨn gɨntɨgh. Kamaghɨn ia uari bagh gan, God uan kotiamɨn dughiam, a ian araziba tuisɨgham.

10 Ia igiamra itir dughiam, a ruarazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, bizir osɨmtɨziba ia ganɨdiba, ia puv dagh nɨghnɨghan markɨ. Egh ia, bizir mɨzazir ian mɨkarzibagh anɨdibar gɨntɨghan markɨ. Kɨ datɨrɨghɨn fo, ia igiamɨn itir ikɨrɨmɨrim uaghan, mati an mɨngariba mongezɨ e dagh fozir puvatɨgha okam nɨghnɨsi.

12

1  *God bar en ingari, kamaghɨn, ia igiamra itir dughiamɨn, ia a gɨnɨghnɨgh. Ia kamaghɨn a gɨn amadagh gɨn ghurightɨ, dughiar kuram ia batoghtɨ, ia vaghvagh kamaghɨn mɨkɨmam, “Kɨ uan ikɨrɨmɨrim gakongezir puvatɨ.” 2 Eghtɨ dughiar kamɨn ian damaziba ikuvightɨma, ia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba deragha isir puvatɨ. Ezɨ amozir ghuariam ua iza danganir vamɨran iti. 3 Eghtɨ dughiar kamɨn, ian dafariba gavgaviba puvatɨgh inɨgham. Eghtɨ ian sueba gavgaviba puvatɨgh ikɨzɨrigham. Eghtɨ ian atariba bar asighiregh vaghvaziba ikɨtɨ, ia dagher gavgavibar aman kogham. Egh ian damaziba ikuvightɨ, ia deravɨra bizibar ganan kogham. 4 Egh ian kuarir toribar bar pɨrightɨ, ia dɨpenimɨn azenan otivir nɨgɨniba baraghan kogham, mati me wit mɨrmɨrir dagɨamɨn tɨngagharim, ko marvir ararer avɨriba. Eghtɨ ia dakuamin dughiamɨn, kuarazibar araremɨra ia gaghunam. 5 Eghtɨ ia danganir pɨn itibar atiatingɨva, tuavibar aruan buraghburegham. Ian dapanarɨziba ghurghurightɨ, ia daruan asaghasegham. Eghtɨ biziba ia damutɨ, ian naviba da bagh dɨkavan kogham. Eghtɨ ia aremegh mangɨ nguibar ia zurara ikiamimɨn ikiam. Eghtɨ ian nguibamɨn iti darasi, me arang azir akabar amu ikiam.

6 Ia tɨghar aremeghamin dughiamɨn, ia God gɨnɨghnɨgh. Guizbangɨra, ia kamaghɨn ovengam, mati lamɨn silvan sen dutuaghirɨzɨ, an golɨn itarim irɨgha ikuvizɨ, an avir angazangarim munge. Egha mati, me mozir dɨpamɨn mɨnem dafagha dɨpam tua a gekuava anadir benim dutuaghirɨzɨ, nguazir mɨner dɨpam tuim, irɨgha bar mɨsaraghire.* 7 E fo, God fomɨra nguazir mɨnemeniam isa gumazimɨn ingari. Eghtɨ gɨn ia aremeghtɨ ian mɨkarziba ua nguazir mɨnemeniam gavagham. Eghtɨ ian duar God ia ganɨngiziba, uamategh God bagh mangam.

8 Fofozir gumazim kamaghɨn mɨgei,

Biziba bar, dar mɨngariba bar mongezɨ

e dagh fozir puvatɨgha bar okam nɨghnɨsi.

Akɨnafarimɨn akar abuananam

9 Fofozir gumazir kam bar nɨghnɨzir aghuim iti, kamaghɨn a gumazamizibar sure gami. An akar aghuiba ko aghuzir akar avɨriba bar deravɨra dagh nɨghnɨgha da tuisɨsi. Egh an akar manam ginɨghnɨghtɨ, a guizbangɨra mɨkɨmtɨ, an akɨnafarimɨn an osiram. 10 Egha an akar aghuiba buria akar gumazamizibar kuaribar isɨngiziba bagha ingangarir dafam gami. Egha bar deravɨra guizɨn akar kaba osiri.

11 Fofozir gumazimɨn akaba mati aghorim, me anemɨnezɨ a ghumi. Aghorir kam, mati sipsipbar garir gumazim an suiragha sipsipbagh eghuva tuavim dar akakasi. Egha fofozir gumazim akar aghuiba akumakua akɨnafarimɨn aven da osiri, eghtɨ akar kaba bar dughiar ruarimɨn ikiam, mati dɨkoniba me palang gafuzɨ da gavgafi. God bar en garir gumazim, egha akar kaba e ganɨngi.

12 Nan borim, kɨ akar abuananam ua nɨ mɨkɨmasa. Nɨ nan akam baragh. Gumazamiziba akɨnafarir avɨriba osiri, ezɨ ingangarir kamaghɨn amim a gevir puvatɨ. Nɨ zurara akɨnafaribar gantɨ, nɨn mɨkarzim bar amɨragham. Kamaghɨn nɨ bizir kam bagh deravɨra gan.

13 Kɨ, nɨghnɨzir kaba bar dar gun nɨ mɨkemegha gɨvagha, egha nɨghnɨzir abuananam nɨ mɨkɨmasa. Egh akar kaba bar ada gɨvasa, kɨ kamaghɨn mɨgei, e gumazamiziba en ikɨrɨmɨrimɨn faragha zuir bizim, a kamakɨn. E Godɨn atiating an apengan ikɨ, an akabar gɨntɨgham. 14  *Guizbangɨra, God e amizir araziba bagh uan kotɨn aven e tuisɨgham. Arazir aghuiba, ko arazir kuraba, ko mogava amir araziba sara da bagh e tuisɨgham.

* 1:16: 1 Atriviba 4:29-31

* 1:18: Fofozir Gumazim 12:12

* 2:4: 1 Atriviba 10:23-27; 2 Eghaghaniba 9:22-27

* 2:7: 1 Atriviba 4:23

* 2:8: 1 Atriviba 10:10; 10:14-22

* 2:9: 1 Eghaghaniba 29:25

* 2:23: Jop 5:7; 14:1

* 2:24: Fofozir Gumazim 3:13; 5:17; 9:7; Aisaia 56:12; Luk 12:19; 1 Korin 15:32

* 2:26: Jop 32:8; Aghuzir Akaba 2:6

* 3:1: Fofozir Gumazim 3:17; 8:6

* 3:2: Hibru 9:27

* 3:14: Jems 1:17

* 3:20: Jenesis 3:19

* 4:6: Aghuzir Akaba 15:16-17; 16:8

* 4:16: Hibrun akam ves 13-16 aningɨn itir akar isɨn zuimning deragha aning abɨghizir puvatɨ.

* 5:2: Aghuzir Akaba 10:19; Matyu 6:7

* 5:4: Dɨboboniba 30:2; Godɨn Araziba 23:21-23; Onger Akaba 66:13-14; 76:11

* 5:5: Aghuzir Akaba 20:25; Aposel 5:4

* 5:9: Hibrun akam deragha ves 9ɨn itir akamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 5:15: Jop 1:21; Onger Akaba 49:17; 1 Timoti 6:7

* 7:1: Aghuzir Akaba 22:1

* 7:9: Jems 1:19

* 8:10: Hibrun akam deragha ves 10ɨn akabar mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 10:8: Onger Akaba 7:15; Aghuzir Akaba 26:27

* 10:17: Aghuzir Akaba 31:4

* 11:1: Aisaia 32:20; Matyu 10:42; Galesia 6:9-10; Hibru 6:10

* 12:1: 2 Samuel 19:35; Aghuzir Akaba 22:6; Azir Akam 3:27

* 12:6: Hibrun akamɨn ves 2-6 da akar isɨn zuibara mɨgei, ezɨ akar kabar mɨngariba da deragha otozir puvatɨ.

* 12:14: Fofozir Gumazim 11:9; Aposel 17:30-31; Rom 2:16; 2 Korin 5:10

Solomon

1

2

3

4

5

6

7

8

Solomonɨn Onger Akam

O

Solomon

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, me ighiamɨn mɨn an osiri, ezɨ gumaziba ko amiziba ongezir akaba da vaghvagha akar otevir kabar aven iti. Da kamakɨn, onger akar otevir mam, gumazim amizir a bar ifongezimɨn mɨgei. Ezɨ onger akar otevir mam, amizim a bar ifongezir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨaba ikarvasi. Ezɨ akar isɨn zuir bar aghuiba, aningɨn onger akar otevir kabar aven ti. Egha da bar deravɨra kamaghɨn en akakasi, gumazim amizim bagha bar akonge, ezɨ amizim uaghan gumazim bagha bar akonge.

Godɨn Akɨnafarimɨn akɨnafarir igharazir mabar aven, Godɨn akam inigha izir gumaziba ko gumazir igharazir maba sara kamaghɨn akar isɨn zuim gami, Israelia me Godɨn amuimɨn mɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, Israelia akɨnafarir kamɨn gara fo, God bar me gifuegha arazir aghuibar me gami. Ezɨ me uaghan bar God gifonge. Ezɨ Kraisɨn gɨn zuir gumazamizir maba, me akɨnafarir kam kamaghɨn an gari, kar Krais uan sios ko aningɨn akar isɨn zuim. Krais uan sios bar a gifonge, ezɨ an sios uaghan bar a gifonge.

Bar Faraghavɨram Otivizir Bizibar Eghaghanimɨn Akɨnafarimɨn aven, God gumazim ko amizimɨn ingari, eghtɨ aning uaning porogh ikiam. (Nɨ Jenesis 2:24ɨn gan.) Akɨnafarir kam gavgavim akar kam ganɨdi, egha kamaghɨn en akakasi, God gumazir aghuim o amizir aghuim isɨ nɨ danightɨ, nɨ a bagh bar akongegh. Kar Godɨn bizir aghuir a pura nɨ ganɨngizim.

1

1  *Onger akar kam a bar dera,

egha onger akaba bar dagh afira.

Me Solomon gɨnɨghnɨgha a baghavɨra ighiar kam osiri.

Onger akar faragha zuim

Amizir igiamɨn onger akam

2 Dughiar avɨribar nɨ nan tori,

kɨ kamaghsua,

nɨ zurara kamaghɨra damuvɨra ikɨ.

Guizbangɨra, nɨ na gifuegha,

na baghavɨra iti.

Nɨ na gifongezir arazir kam, a bar isɨngi,

egha wainɨn aghuimɨn isɨngtɨzim gafira.

3 Nɨn mɨkarzim mughuriar bar aghuim iti.

Kɨ nɨn ziam baregha bar akonge,

mati kɨ sandan aghuim bagha bar akonge.

Kamaghɨn, amizir igiaba bar nɨ gifonge.

4 Nɨ na inigh ga zuamɨra arɨ mangam.

Nɨ mati nan atrivim,

egh nɨ na inigh mangɨ uan danganir akuimɨn mangɨ.

Egh ga uaghara bar akongegham.

Nɨ bar na gifonge, kamagh amizɨ ga bar akonge.

Gan agoroger kam,

a bar wainba apir gumazibar agorogebagh afira.

Nɨ bar deragha bar igharagha gari.

Kamaghɨn amizɨ, amizir igiaba bar nɨ bagha pura iri.

5 O Jerusalemɨn itir amizir igiaba, ia oragh.

Nan mɨkarzim pɨki,

Ezɨ kɨ ganganir aghuim gami.

Nan mɨkarzim pigha,

mati Kedarɨn purirpenim.

Ezɨ nan ganganim bar dera,

mati inir aghuir Solomonɨn dɨpenimɨn guighav itiba.

6 Guizbangɨra, nan mɨkarzim pɨki,

ezɨ ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ,

kɨ ti pura ingangarir amizir kɨnim. Puvatɨ.

Aruem na gapongezɨ,

nan mɨkarzim kamaghɨn oto.

Nan tuebaba nan atara na gamizɨ,

kɨ ghua wainɨn azenibar gari.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ deragha uan mɨkarzim geghuvir puvatɨ.

7 O nan roroar bar aghuim,

kɨ bar nɨ gifonge.

Nɨ na mɨkemegh,

nɨ uan memen okoruam inigh managh mangam?

Da danganir manamɨn mangɨgh grazir aghuiba bativ dar amam?

Egh aruer ekiamɨn, da mangɨ managh muegh avughsam?

Nɨ na mɨkemeghtɨ,

kɨ nɨ buriamin ingangarir ekiam damuan kogham.

Nɨ na mɨkemeghan koghtɨ

kɨ ti initam inigh uan guam avaragh,

egh memebagh eghuvir gumazir igharazibar memen okoruabar tongɨn nɨ buriam.

Gumazir igiamɨn onger akam

8 O nan amizir dirim, nɨn ganganim bar deragha

amizir igharazibar ganganiba bar dagh afira.

Nɨ nan gansɨ,

nɨ memebar diarir nozibar gɨn mangɨ.

Nɨ dar gɨn mangɨ, egh nɨ grazir aghuibar apigham,

eghtɨ nɨn memeba dar amam.

Grazir kaba sipsipbagh eghuvir gumazibar averpenibar boroghɨn iti.

9 O nan dɨghorim,

nɨn kurkaziba bar derazɨ nɨn ganganim bar dera,

mati hoziaba kurkegha

Isipɨn atrivimɨn karis getui.

10 Kurkazir nɨn dapanir arɨzimɨn guighav itiba,

nɨn koviamning gamima, a dafo.

Ezɨ nɨn manmaniar aghuiba nɨn fɨrimɨn itima,

nɨn fɨrim bar dafo.

11 Eghtɨ e golɨn kurkazir tabar ingarigh,

silvan kurkazir igharaziba sara ingarigh,

egh kɨ da isɨ nɨ danɨngam.

Amizir igiamɨn onger akam

12 Nan atrivim uan dakozim gakua, egha

borer aghuir kɨ uabɨ gaghuizimɨn mughuriam isi.

13 Nan roroar kɨ bar ifongezim,

a mati pauran anezir mughuriar aghuim itim,

nan evarim gisɨn irɨghav ikiava akui.

14 Nan roroar kɨ bar ifongezim, a mati akɨmarir mughuriar aghuim zuim,

a Engedin nguibamɨn wainɨn azenibar otifi.

Gumazir igiamɨn onger akam

15 Ame! Nɨ amizir bar dirim

ezɨ kɨ bar nɨ gifonge.

Ezɨ nɨ uaghan na gifonge,

ezɨ nɨn damazim bar dera mati kuarazir bunbamɨn damazim.

Amizir igiamɨn onger akam

16 Ame! Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, nɨ bar dera.

Nɨn ganganiba bar dera,

ezɨ kɨ bar nɨ gakonge.

Gan mɨsiam mati, grazir garir aghuim.

17 Temer sidan aguar kaba,

mati gan dɨpenir akoriba.

Ezɨ painɨn temeba mati

gan dɨpenir afiaba.

2

1 Kɨ mati ruarimɨn akɨmarir dirim,

a pura Saronɨn danganir zarimɨn oto.

Egha kɨ mati akɨmarir aghuarim,

a mɨghsɨabar tongɨn itir danganir zarimɨn ti.

Gumazir igiamɨn onger akam

2 Kɨ garima, nan dughorir amizim, an amizir igiar igharazibar tongɨn ikia

mati akɨmarir dirim dɨkoniba itir ikarɨzibar tongɨn iti.

Amizir igiamɨn onger akam

3 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, a gumazir igiar igharazibar tongɨn ikia,

mati temer dagher aghuiba itim, a ruarimɨn ikia temer igharazibar tongɨn ti.

Aruer ekiamɨn dughiam kɨ an dughuazimɨn aven ikiasa bar ifonge.

Temer kamɨn ovɨziba bar deragha nan akatorimɨn bar isɨngi.

4 A na inigha isar ekiam bagha uan dɨpenir ekiamɨn ghu.

A bar na gifonge, ezɨ kɨ a bagha bar akonge,

mati nir aghuir me isa gan dagher dɨpenimɨn ga avarazim, kɨ a bagha bar akonge.

5 Nan roroam, kɨ bar nɨ gifonge,

ezɨ nan damaziba nan sirizɨ, nan agharapaniba bar nan amɨra.

Ga uaning, nɨ ter ovɨziba ko wainɨn ovɨzir me apuzizir taba na danightɨ,

kɨ dar amegh ua gavgavim iniam.

6 Kɨ ghaze, Nan roroam uan agharir kɨriam,

nan dapanimɨn aghorogham.

Eghtɨ an agharir guvim, a nan namnam muigham.

7 O Jerusalemɨn amiziba, kɨ kamaghɨn ian azai,

ia dian asɨzir atiar aghuibagh nɨghnigh,

egh na ko akam akɨrigh suam,

Ia ga uaning gifongezir arazim, an tuavim apɨran markɨ,

egh ikɨ mangɨtɨ gan ifongiam gɨvagham.

Onger akar namba 2

Amizir igiamɨn onger akam

8 Kɨ oragha fo, nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim na bagha izi!

Kɨ garima, a mɨghsɨabagh isɨn uabɨ akura ivemara izi.

9 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, a pamten ivemari, mati dian asɨzir apurir gavgavir mam.

Ame! A izegha gɨvagha en dɨpenimɨn dɨvazim azenan tughav ikia winduan aven gari.

Gumazir igiamɨn onger akam

10 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim kamaghɨn na mɨgei:

“O nan amizir kɨ bar ifongezim,

nɨ nan amizir dirim,

nɨ dɨkavigh azenan izɨ,

egh na ko, ga arɨ mangam.

11 Nɨ amozimɨn atiatingan markɨ,

amozir dughiam a gɨfa.

12 Ezɨ akɨmariba nguazir kamɨn danganiba bar a da avara,

ezɨ kar onger akabar dughiam.

Aruer kuaraziba tintinimɨn ruaribar

onger akabagh ami.

13 Ezɨ fighɨn temeba be.

Ezɨ ruarimɨn beniba akɨmariba otifi,

ezɨ dar akɨmariba mughuriar aghuiba zui.

O nan amizir kɨ bar ifongezim,

nan amizir dirim,

nɨ dɨkavigh azenan izɨ,

egh ga arɨ mangam.”

14 Nɨ uan dɨpenimɨn aven ikia,

mati kuarazir bunbam saghon itir mɨghsɨamɨn dagɨar torir muziarimɨn modoghav iti.

Nɨ azenan izɨtɨ, kɨ nɨn guar dirimɨn ganɨva,

egh nɨn tiarir isɨngtɨzim baragham.

15  *Gan wainɨn ikarɨzibar, akɨmariba otifi.

E fo, afiar atiar muziariba aruava tintinibar wainɨn azenibagh asɨghasɨghasava ami.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ afiar atiar muziarir kabar suikigh,

eghtɨ da gan azenimɨn aven izegh gan wainɨn ikarɨzibagh asɨghasighan kogham.

Amizir igiamɨn onger akam

16 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, kɨ an amuim,

ezɨ a nan pam,

mati a uan memeba inigha

akɨmarir aghuibar tongɨn ghuzɨ, da graziba api moghɨn,

a na ko ikiasa bar akonge.

17  *A dagh eghuv dar gan mangɨtɨ

amɨnim tiraghtɨ, mɨtarmem arɨ mangɨgham.

O nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, nɨ zuamɨra raghɨrɨgh arɨ mangɨ,

mati asɨzir dian apurir aghuir mam ivemara mɨghsɨar ekiabagh isɨn ara zui.

3

1 Kɨ dɨmagaribar zurara akuava, irebabar gumazir kɨ ifongezir kamɨn gari.

Egha irebamɨn aven kɨ pamtemɨn a gɨnɨghnɨgha danganiba bar a buriavɨra ikia ghua,

egha an apizir puvatɨ.

2 Kɨ irebamɨn aven dɨkavigha, nguibar ekiamɨn aven a buriagh arui.

Kɨ nguibar ekiamɨn tuaviba ko, gumazamiziba uari akuvir danganiba ko danganiba bar dagh arui.

Egha kɨ bar ifongezir gumazir kam buria,

egha kɨ a batozir puvatɨ.

3 Ezɨ nguibar ekiam geghuvir gumaziba arua iza na bato.

Ezɨ kɨ men azara,

“Gumazir kɨ ifongezir kam, ia ti an ganiz, o puvatɨ?”

4 Egha kɨ me ategha ghua

maghɨra gumazir kɨ ifongezir kamɨn api.

Kɨ a bagha ghua a muki,

egha kɨ an ataghɨraghan aghua.

Egha kɨ a inigha uan amebamɨn dɨpenimɨn ghu,

egha ga amebar na batezimɨn danganir akuimɨn aven ghu.

5 O Jerusalemɨn amiziba, kɨ kamaghɨn ian azai,

ia dian asɨzir atiar aghuibagh nɨghnigh,

egh na ko akam akɨrigh suam,

ia ga uaning gifongezir arazim, an tuavim apɨran markɨ,

egh ikɨ mangɨtɨ gan ifongiam gɨvagham.

Onger akar namba 3

Amizir igiamɨn onger akam

6 Bizir tizim gumazamiziba puvatɨzir danganim ategha izi?

Bizir kam, mati mɨgharim me sanda ko pauran anezir, me iter balsan eborimɨn ingarizim tuema an mɨgharim otifi.

Ezɨ an mughuriam,

mati pauran aghuir dagɨar ingangaribagh amir gumaziba amadim.

7 Ia gan! Me akuriar aghuim inigha a gupugha izi.

Ezɨ Atrivim Solomon uabɨ a gaperaghav iti.

Ezɨ 60plan mɨdorozir gumaziba a ko izi.

Me Israelian mɨdorozir gumazibar tongɨn itir mɨdorozir gumazir gavgaviba.

8 Me fomɨra dughiar avɨribar mɨsoke.

Egha me mɨdorozir sababar mɨsogha bar fo.

Me bar moghɨra vaghvagha uan mɨdorozir sababa suiki.

Me fo, apaniba dɨmagaribar iza me mɨsosi,

kamaghɨn amizɨ, me deravɨra uari bagha gara iti.

9 Atrivim Solomon uan gumazibav kemezɨ,

me kantri Lebanonɨn temer aghuiba inigha

a bagha akuriar aghuimɨn ingari,

mati dɨpenir muziarir mam.

10 Akuriar aghuir kamɨn sueba, me silvan dar ingari,

ezɨ an dabirabir danganim me golɨn an ingari.

Ezɨ me akuriar aghuir kamɨn danganir apiaghirimɨn pilo, atrivimɨn inir pɨghaghevimɨn anevara.

Jerusalemɨn amiziba deravɨra dabirabir kam asɨngi.

Me atrivim bagha ingangarir kam damuasa bar ifonge.

11 O Jerusalemɨn amiziba, ia azenan izɨ Atrivim Solomonɨn ganigh.

Atrivimɨn dapanir asuam an dapanimɨn iti.

Atrivim Solomon amuimɨn itir dughiamɨn, an amebam dapanir asuar kam isa an dapanim garu.

Ezɨ dughiar kamɨn a bar akonge.

4

Gumazir igiamɨn onger akam

1 O amizir kɨ ifongezim, nɨn ganganim bar dera.

Bar guizbangɨra, nɨ amizir dirim.

Nɨ uan guam mongasa nir avɨzim uan dapanim gike.

Ezɨ kɨ nɨn damazimningɨn gari, aning kuarazir bunbamɨn damazimningɨn mɨn dɨkɨravɨra gara bar dera.

Nɨn dapanir arɨzim gɨrakɨrangɨn guraghav itim, pigha ruaragha bar dera,

mati memen pɨzir okoruam bar akuegha, uari fa kura Gileatɨn Mɨghsɨamɨn ghuaghiri.

2 Nɨn atariba bar ghurghuri,

mati sipsipɨn mɨkarzir ghurghuriba, me dar arɨzibagh isegha datɨrɨghɨra da rue.

Nɨn ataritam asiaghirɨzir pu,

Puvatɨ. Da bar deravɨra iti.

3 Nɨn iriviba bar aghevegha, mati benir aghevim.

Nɨn akatorim bar aghungigha, bar dera.

Inim nɨn guam avara,

ezɨ kɨ nɨn koviamningɨn gari, aning dafo,

mati pomigranetɨn ovɨzir aghevir akuam.

4 Nɨn fɨragharim bar ruaragha bar dera,

mati Atrivim Devitɨn tauan ruarir aghuim.

Ezɨ nɨn fɨragharimɨn itir manmaniar aghuiba,

mati mɨdorozir gumazir avɨribar oraba taghtagha tauan ruarir kamɨn guighav iti.

5 Nɨn otemning mati dian asɨzir aghuarir pumuning,

akɨmaribar tongɨn graziba api.

6 Aning mati mɨghsɨar mamning, mughuriar aghuiba itir biziba bar aning gizɨfa,

mam sandan anezim, ezɨ mam pauran balsamɨn temer eborimɨn ingarizim.

Kɨ mangɨ mɨghsɨar kamningɨn ikɨ mangɨtɨ

amɨnim tiraghtɨ, aruem ovɨram.

7 Nan amizir kɨ bar ifongezim, nɨn ganganim bar dera.

Nɨn mɨkarzim duar kuritam an itir puvatɨ.

8 Nan amuim, nɨ na ko izɨ,

egh ga Lebanonɨn Mɨghsɨaba ategh mangam.

Nɨ Amanan Mɨghsɨam ko Senirɨn Mɨghsɨam ko Hermonɨn Mɨghsɨar orazim

ategh izighirɨ.

Nɨ fo, laionba ko asɨzir atiar igharaziba mɨghsɨar kabar iti.

9 Nɨ nan amuim,

egha nɨ guizɨn nan dɨghorim asi.

Nɨ dughiar vamɨran pura damazir ofɨzimningɨn nan gara,

egha nan dɨghorim asi.

Kɨ nɨn fɨrimɨn itir manmaniamɨn gara

bar nɨ gifonge.

10 Nɨ nan amuim,

egha nɨ guizɨn nan dɨghorim,

nɨ bar na gifonge,

ezɨ kɨ bar akonge.

Nɨn ifongiar kam, a bar isɨngi,

egha wainɨn isɨngtɨzim gafira.

Sandan mughuriar nɨ uabɨ gazuir kam,

a pauran mabar mughuriaba bar dagh afira.

11 O nan amuim,

nɨn mɨgɨrɨgɨaba, nan kuarimɨn aven bar isɨngi.

Nɨn akamɨn torir araziba, nan akamɨn bar isɨngi,

mati hani akatorimɨn isɨngi.

Nɨ nan torezɨ, kɨ bar akonge,

mati kɨ bulmakaun oter eborim ko ani api.

Nɨn korotiaba mughuriar aghuim iti,

mati Lebanonɨn Mɨghsɨabar mughuriar aghuim.

12 O nan amuim, nɨ bar nan dɨghorim.

Nɨ mati azenir dɨvazim itim,

eghtɨ gumazitam an mangan kogham.

Nɨ mati mozir dɨpar mam,

egha azenir kamɨn aven iti,

eghtɨ gumazitam aven mangan kogham.

13-14 Nɨ mati azenir aghuim,

temer bar aghuiba an iti.

Temer maba dagher aghuiba iti,

ezɨ maba mughuriar aghuim zuir boreba iti.

Maba me dar sandan aghuibar dar ingari,

egha maba, daghebagh amima, da isɨngi.

Temer kaba, dar ovɨziba bar isɨngigha, nguazir kamɨn ter ovɨziba bar dagh afira.

Dar eboriba bar isɨngigha, nguazir kamɨn ter eboriba bar dagh afira.

15 Nɨ mati mozir dɨpam izɨvagha fasfagha ivemara ghua,

ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim azenir kam ganɨdi.

Nɨ mati daghurir suiar dɨpaba

Lebanonɨn Mɨghsɨabar otiva ivemara izaghira azenir kamɨn izim.

Amizir igiamɨn onger akam

16 O notɨn amɨnim, nɨ osegh dɨkafigh.

O sautɨn amɨnim, nɨ dɨkavigh izɨ.

Gua dɨkavigh izɨ nan azenim givang,

egh danganiba bar dar amutɨ,

da azenir kamɨn mughuriar aghuim ikiam.

Eghtɨ nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

uan azenimɨn izɨva, egh an ter ovɨzir bar aghuibar amam.

5

Gumazir igiamɨn onger akam

1a O nan amuim, nɨ bar nan dɨghorimra,

kɨ uan azenimɨn izegha gɨfa.

Egha nan sanda ko temer eborir mughuriar aghuiba itiba,

kɨ da akufa.

Kɨ uan hanin aghuim amegha,

uan bulmakaun oter eborim ko wainɨn dɨpam amegha gɨfa.

Amizibar onger akam

1b Gua namakar aghuimning,

gua deravɨra uaning gifongegh,

mati gua dagheba ko dɨpaba apa,

ghua bar izɨfa.

Onger akar namba 4

Amizir igiamɨn onger akam

2a Kɨ dɨmagarimɨn akuima,

nan nɨghnɨzim ingaravɨra iti.

Egha kɨ irebamɨn aven uan roroar gumazir kɨ bar ifongezimɨn garima,

a nan tiar akam gafughafusi.

Gumazir igiamɨn onger akam

2b O nan amuim, nɨ guizɨn bar nan dɨghorim,

nɨ kuarazir bunbamɨn mɨn ikia guizbangɨra bar dera.

Nɨ tiam kuightɨ kɨ aven izam.

Dɨmagarimɨn ghuariam izaghira nan dapanim rue.

Ezɨ nan dapanarɨzim kumkumi.

Amizir igiamɨn onger akam

3 Kɨ uan korotiar ruarim suegha gɨfa.

Kɨ tizim bagh uam aneghuam?

Kɨ uan dagariba ruegha gɨfa.

Egh dɨkavigh daruan aghua.

Tizim bagh nan dagariba ua mɨzegham?

4 Kɨ orazi, nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

tiam kuighasa uan dafarim isa aven tiar torimɨn amadagha tiar akamɨn igugunimɨn suirazɨ,

nan mɨkarzim na dɨkafi,

ezɨ kɨ a baghavɨra ikia bar akonge.

5 Kɨ uan roroar kɨ bar ifongezim bagha tiam kuasa dɨkafi.

Kɨ uan dafarim isa tiar akamɨn gugunim darɨghasava amima,

ezɨ sandan nan dafarimɨn itim, ira

tiar akamɨn igugunimɨn poro.

6 Kɨ uan roroar gumazir kɨ bar ifongezim bagha tiam kui.

Kɨ gari, ezɨ puvatɨ, a zuamɨra ua ragha ghugha gɨfa.

Ezɨ kɨ an garir puvatɨ.

Kɨ an mɨgɨrɨgɨabagh nɨghnɨgha

nan navim a bagha bar ikufi.

Kɨ a buriagharua, an apizir puvatɨ.

Kɨ an deima, a na ikarazir puvatɨ.

7 Ezɨ nguibar ekiamɨn dɨvazim geghuvir gumaziba na batogha,

na mɨsogha na mɨkarzim gasɨghasigha,

egha kɨ azenan azuir korotiam ini.

8 O Jerusalemɨn amiziba, kɨ akar gavgavim ia ganɨga ghaze,

Ia nan roroar gumazir kɨ bar ifongezir kam, ia a batoghɨva, a mɨkɨm suam,

kɨ bar a gifonge.

Bizir kam bagha nan agharapaniba nan amɨrazɨ, nan damazimning nan sɨri.

Amizibar onger akam

9 O amizir dirim, nɨn ganganim bar deragha

amizir igharazibar ganganiba bar dagh afira.

Nɨ ifongezir roroar gumazir kam,

a gumazir manmaghɨn garim?

A ti e amizir igharaziba en paba bar dagh afira,

kamaghɨn amizɨ nɨ ghaze,

e nɨ ko akar kam akɨram.

Amizir igiamɨn onger akam

10 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, a bar gavgavigha,

an guam bar derazɨ, an damazimning dafozɨ, an mɨkarzimɨn ganganim bar dera,

egha gumazir tausen plan avɨribar ganganim gafira.

11 An dapanim bar deragha golɨn mɨn dafo.

An dapanarɨzim pigha bar dera,

mati kuarazir pɨzimɨn arɨzim.

12 An damazimning bar dafogha,

mati kuarazir bunbamning ruegha gɨvagha, dɨpar mɨriamɨn aperaghav iti.

13 An koviamningɨn bar deragha

mati temer eborir mughuriar aghuim itiba azenim gizɨfa.

An iriviba, mati akɨmarir aghuim.

An mɨgɨrɨgɨaba bar dera,

mati sandan mughuriar aghuim.

14 An agharimning bar dera.

Egh uan dafarimningɨn kurka ringɨn ivezir pɨn koziba aghui.

An navir asɨzim bar ghurghurigha, bar dafo.

Ezɨ an letiam me dagɨar bluplan ivezir pɨn kozibar anesɨngizɨ, a uan ivariam gike.

15 An suemning mati guarir akɨnir pumuning,

me dagɨar ghurghurir aghuibar aningɨn ingari.

Ezɨ aning golɨn taghtazir pumuning gisɨn tughav iti.

An ganganim bar deragha, mati sidan temer diriba,

egha mati Lebanonɨn kantrin mɨghsɨar ekiaba.

16 A nan torima, kɨ an isɨngtɨzim isi.

An mɨkarzim bar moghɨra na gamima, kɨ bar a gifonge.

O ia Jerusalemɨn amiziba,

kɨ ifongezir gumazir kam, a nan roroar aghuim,

an ganganim kamaghɨn gari.

6

Amizibar onger akam

1 O nɨ amizir dirim, nɨ bar amizir igharazibagh afira.

Nɨn roroar gumazir nɨ bar ifongezim managh ghu?

Nɨ e mɨkemeghtɨ, e nɨn akuragh a buriam.

A tuavir manamɨn ghu?

Amizir igiamɨn onger akam

2 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

uan azenim giraghu.

Azenir kam, bizir mughuriar aghuiba itiba, a gizɨfa.

An memen okoruam azenimɨn graziba api,

ezɨ an akɨmarir aghuiba akumakua da arɨsi.

3 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim, kɨ an amuim,

ezɨ a nan pam,

mati a uan memeba inigha

akɨmarir aghuibar tongɨn ghuzɨ,

da graziba api.

Onger akar namba 5

Gumazir igiamɨn onger akam

4 O kɨ ifongezir amizim, nɨn ganganim bar dera,

mati Tirsan nguibar ekiam,

ko Jerusalemɨn nguibar ekiam.

Nɨn ganganim nan damazimɨn, nɨ amizir bar dirim,

mati gumazir mam gari, mɨdorozir gumaziba uan ababanir inir avɨzibar suigha izi,

ezɨ kɨ dɨgavir kuram gamigha mɨkɨman asa.

5 Nɨ nan ganan kɨ aghua.

Nɨ nan gara nan muriam aghorima, kɨ okam nɨghnɨsi.

Nɨn dapanarɨzir gɨrakɨrangɨn guraghav itim, pigha ruaragha bar dera,

mati memen pɨzir okoruam bar akuegha, uari fa kura Gileatɨn Mɨghsɨamɨn ghuaghiri.

6 Nɨn atariba bar ghurghuri,

mati sipsipɨn ghurghurimɨn arɨziba

me datɨrɨghɨra da rue.

Nɨn ataritam asiaghirɨzir pu.

Puvatɨ. Da bar deraghavɨra iti.

7 Inim nɨn guam avara,

ezɨ kɨ nɨn koviamningɨn gari, aning dafogha,

mati pomigranetɨn ovɨzir aghevir akuam.

8 Atrivim amuir avɨriba iti.

60plan kwinba, ko 80plan amuir doziba.

Egha amizir igiar avɨrir maba uaghan iti,

ezɨ gumazitam men dɨbobonim gɨfozir puvatɨ.

9 Ezɨ ko, kɨ amizir ifongezir vamɨra iti.

A bar amizibagh afira,

ezɨ kɨ bar a gifonge.

An amebam, uan guivibar tongɨn, bar a gifuegha,

a bagha bar akonge.

Amizir igiaba bar an garava,

an ziam fe.

Atrivimɨn amuir ekiaba ko, amuir doziba,

a bagha bar akuegha ighiabagh ami.

10 Muna tinara nan gari?

An guam mati amɨnim tirazɨ,

aruer ekiam isiragha dafo.

An guam bar angarigha, mati iakɨnir aruem isira.

An ganganim nan damazimɨn bar amizir dirim,

mati gumazir mam garima, mɨdorozir gumaziba uan ababanir inir avɨzibar suigha izi,

ezɨ kɨ dɨgavir kuram gamigha mɨkɨman asa.

11 Kɨ izaghirɨgha gɨvagha azenimɨn aven itir temer aghuir ovɨziba itibar tongɨn iti.

Kɨ temeba ko dar akɨmarir otivibar ganasa danganir zarimɨn ize.

Kɨ wainɨn ikarɨzir mumuriba, ko temer dagher aghuiba itibar akɨmaribar ganasa ize.

12 O nan amizim, kɨ nɨn gara,

egha agorogem na mɨsosi.

Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi,

kɨ mati gumazir aruar mamɨn karisɨn aven iti.*

Amizibar onger akam

13a O Sulamɨn ikɨzimɨn amizim,

nɨ uamatengegh,

nɨ uamatengegh.

Nɨ uamategh izɨtɨ, e nɨn ganika!

Amizir igiamɨn onger akam

13b Kɨ Sulamɨn ikɨzimɨn amizim,

ia tizim bagh nan gantɨ,

kɨ mɨdorozir gumazir okoruar pumuningɨn tongɨn igham gighiam?

7

Gumazir igiamɨn onger akam

1 O kɨ ifongezir amizim, nɨ bar amizir igharazibagh afira,

egha mati atrivimɨn guivim.

Nɨ dagarir asuaba aghuizɨ,

nɨn dagarimning bar aghungi.

Nɨn oghɨriamningɨn ganganimning, bar dera,

mati nedazir mamning, fofozir gumazim dagɨar aghuimɨn aning aghore.

2 Nɨn overapanim,

mati itarir mam, me wainɨn dɨpam ko pauran isɨngtɨzim verezɨ, an a gizɨfa.

Nɨn navim bar dera,

mati witɨn pozir mam, me akɨmarir aghuaribar an kuruke.

3 Nɨn otemning bar dera,

mati asɨzir dian atiar aghuarir pumuning.

4 Nɨn fɨragharim bar dera,

mati tauan ruarir ghurghurim.

Nɨn damazimning bar dera,

mati dɨpar akarer muziarir Hesbonɨn nguibar ekiamɨn tiar akamɨn boroghɨn itimning.

Nɨn atinim bar dera,

mati Lebanon geghuvir gumazibar tauan ruarim.

Me an ikiava, Damaskusɨn nguibar ekiam geghufi.

5 Nɨn dapanim nɨn namnam gisɨn ikia bar dera,

mati atrivimɨn dapanir asuam,

egha mati Karmelɨn Mɨghsɨar orazim.

Nɨn dapanir arɨzir gɨrakɨrangɨn guraghav itim, pigha ruaragha bar deragha taghtasi,

mati atrivimɨn inir aghuim.

Egh nɨn dapanarɨzir kam,

atrivim damutɨ, a nɨ gakuegh, nɨn kalabuziar gumazimɨn mɨn otogham.

6 O nan amizir kɨ ifongezim, nɨ amizir bar dirim.

Kɨ bar nɨ gifonge,

ezɨ nɨn biziba bar na gamima,

kɨ bar akonge.

7 Nɨn ruarim bar dera,

mati iruem voroghɨra tughav iti.

Ezɨ nɨn otemning,

mati iruer foroziamning.

8 Kɨ ghaze, kɨ iruer kamɨn mavanang,

egh an dagheba iniam.

Kɨ nɨn otemningɨn gari,

aning mati wainɨn orozaghar ovɨzir avɨriba itimning.

Ezɨ nɨn akamɨn otivir mughuriam,

mati ter ovɨzir mughuriar aghuim itim.

9 Nɨ nan torima bar dera,

mati wainɨn bar aghuim, nan amizimɨn akatorimɨn amɨraghavɨra emɨri.

Nɨ nan tora,

mati ga uaning inigha akua wainɨn isɨngtɨzim api.

Amizir igiamɨn onger akam

10 Nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

kɨ an amuim,

ezɨ a bar na gifonge.

11 O nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

nɨ na ko izɨ.

Ga dɨmagarimɨn ruarimɨn mangɨ,

egh nguibar dozibar ikɨ dakuam.

12 Egh mɨzaraghara dɨkavigh mangɨ

wainɨn ikarɨzir azenibar ganam.

Dar atiba ko akɨmariba ti oneghama?

Egh uaghan pomigranetɨn ovɨzir aghuiba ber temebar ganam,

dar akɨmariba ti onez, o puvatɨ?

Ga wainɨn azenir kamɨn ikɨ,

egh kɨ uabɨ isɨ nɨ danɨng kamaghɨn nɨn akagham,

kɨ bar nɨ gifonge.

13 O nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

kɨ temer ovɨzir aghuiba ini,

ter ovɨzir kaba e dav gɨa ghaze, amiziba an ovɨziba isa akavsiar arazim gamua da apima,

dar mughuriam gumazim damutɨ, an amuim ko daku, egh boriba batam,

kɨ da isa tiar akamɨn boroghɨn da atɨ,

eghtɨ nɨ dar amam.

Kɨ fomɨra maba ini,

egha maba kɨ datɨrɨghɨra da ini.

Kɨ uan ifongiam isa nɨ baghavɨra anetɨ.

Egh ga ter ovɨzir kamɨn mughuriam ini ga uan ifongiam damutɨ, a dɨkavam.

8

1 Nan amebam ti nɨ bategha, otem nɨ ganɨngizɨ,

kamaghɨn deraghai.

Kamaghɨn, kɨ tuavir ekiamɨn nɨ batogh,

nɨn tortɨ gumazitam pazɨ ga gɨnɨghnɨghan kogham.

2 Egha kɨ nɨ inigha ga uan amebamɨn dɨpenimɨn ghuzɨ,

nɨ deravɨra nan sure gamighai.

Ezɨ kɨ, wain ko pauran isɨngtɨzim sara verezim,

a isa nɨ ganighai.

Egha kɨ uan pomigranetɨn ovɨzibar dɨpaba nɨ ganɨngizɨ, nɨ da ameghai.

3 Kɨ ghaze, nan roroam uan agharir kɨriam

nan dapanimɨn aghorogham.

Eghtɨ an agharir guvim, a nan namnam muigham.

4 O Jerusalemɨn amiziba, kɨ kamaghɨn ian azai,

ia na ko akam akɨrigh suam,

ga uaning gifongezir arazim, ia an tuavim apɨran markɨ,

egh ikɨ mangɨtɨ gan ifongiam gɨvagham.

Onger akar namba 6

Amizibar onger akam

5a Ia gan. Munar amizir manam gumazamiziba puvatɨzir danganim ategha izi,

egha uan roroar gumazir a ifongezim dukuagha aning izi?

Gumazir igiamɨn onger akam

5b Ga temer ovɨzir aghuiba itimɨn povimɨn ikiava,

kɨ nɨn ifongiam gamizɨ, a dɨkafi.

Nɨn amebam temer kamɨn apebamɨn nɨ bate.

Amizir igiamɨn onger akam

6 Nɨ uan navir averiamɨn aven, narara ifongegh,

egh uam amizitam gifueghan markɨ.

Nɨ amizir igharazitam uan dafarimɨn an suighan markɨ.

Kɨrara, nɨ nan dafarimɨn suigh.

Nan ifongiam nɨ bagha bar gavgafi,

mati Ovevem nɨ iniasa gavgafi.

Kamaghɨra, nan ifongiam nɨ bagha puvɨra dɨkafi,

mati avim isia pamten dɨkafi.

7 Ifongiar arazim, an avir mɨzariamɨn mɨn isi,

kamaghɨn ongarir ekiaba anemungan iburagham,

eghtɨ aperiar ekiaba izɨva anegɨvaghan kogham.

Gumazitam nan ifongiam givesɨ nɨghnɨgh, uan dagɨaba ko biziba isɨ na danɨngtɨ, tam tughatɨghan kogham.

Kɨ dagh ifueghan kogham.

Kɨ pura nɨ gifuegham.

Amizir igiamɨn tuebabar onger akam

8 En buaramizim suvighavɨra iti

ezɨ an otemning tɨgharɨ.

An amizir ekiamɨn otoghtɨ,

gumazitam an ikɨsɨ damutɨ,

e manmaghɨn a bagh damuam?

9 En buaramizim nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn mɨn deravɨra ikɨtɨ,

e dɨvazir kam gisɨn a bagh silvan tauan a geghuvamimɨn ingaram.

Eghtɨ a nguibar ekiamɨn tiar akamɨn mɨn ikɨtɨ,

e temer sidan ararir gavgavibar anepɨrigham.

Amizir igiamɨn onger akam

10 Kɨ mati nguibar ekiam ekɨaruzir dɨvazim,

ezɨ nan otemning mati tauan ruarir pumuning.

Kɨ ifongezir gumazim nan gari,

kɨ aghuigha amizir ekiamɨn oto.

Egha kɨ an damazimɨn bar dera.

Gumazir igiamɨn onger akam

11 Atrivim Solomonɨn wainɨn azenim Balhamonɨn nguibamɨn iti.

Gumaziba azenir kamɨn ingarsɨ,

me vaghvagh 1,000 silvan dagɨaba isɨ Atrivim Solomon danɨng.

12 Solomon mar uan 1,000 silvan dagɨaba ini.

Ezɨ gumazir azenimɨn ingariba,

me mar uan 200 silvan dagɨaba ini.

Ezɨ kɨ bizir kabagh nɨghnɨzir puvatɨ,

kɨ uabɨ, nan wainɨn azenim iti.

Kɨ uabɨ wainɨn azenir kamɨn gari.

13 O amizir kɨ ifongezim,

nɨ azenimɨn aven ikɨ mɨkɨmtɨ, kɨ nɨn tiarim baragham.

Nan namakaba uaghan nɨn tiarim baraghasa.

Amizir igiamɨn onger akam

14 O nan roroar gumazir kɨ bar ifongezim,

nɨ uamategh atamra izasa kɨ ifonge,

mati dian asɨzir atiar aghuim mɨghsɨabagh isɨn ivemara izi,

mɨghsɨar kaba, bizir mughuriar aghuir avɨriba dar iti.

* 1:1: 1 Atriviba 4:32

* 2:15: Onger Akaba 80:13; Esekiel 13:4; Luk 13:32

* 2:17: Solomon 4:6

* 6:12: Hibrun akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

Aisaia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Aisaian Akɨnafarim

O

Aisaia

Akar faragha zuim

Aisaia Godɨn akam inigha izir gumazim, a Jerusalemɨn itir dughiamɨn Asiriaba iza, notɨn amadaghan itir kantri Israel gasɨghasɨghasa izi. Egha me uaghan kɨran oveghangɨn iza sautɨn amadaghan iti Judan kantri gasɨghasighai.

Aisaian akɨnafarir kam, e 3plan akuabar an abɨki.

1. Sapta 1--39. Dughiar kamɨn, Asirian mɨdorozir gumaziba, Judabagh asɨghasɨghasa bar roghɨra izezɨma, Aisaia akɨnafarir kam osiri. Aisaia faragha mong uabɨ geghani (Sapta 1--12).

Dughiar kamɨn Judabar gumazamizir bar avɨriba, bar puv atiatia itima, Aisaian akam osɨmtɨzir me batozir kamɨn mɨngarimɨn gun me mɨgei. A kamaghɨn mɨgei, bizir kam Asirian ifongiamɨn otozir pu. Puvatɨ, Judaba akɨrim ragha God gasara, kamaghɨn me uari osɨmtɨzim iti. Kamaghɨn amizɨ, God me gasɨghasɨghasa.

Aisaia kamaghɨn mɨgei, Judaba uan gumazir ekiaba ko, me Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikɨva, arazir aghuibara gɨntɨgh. Egh me kamaghɨn damu, me deravɨra ikiam. Me arazir kurar kabar gɨntɨghvɨra ikɨtɨ, God me gasɨghasɨgham.

Egha Aisaia uaghan gɨn otivamin dughiar aghuimɨn akam akuri. Atrivim Devitɨn ovavir borir mam, an atrivimɨn otoghtɨ, nguibar avɨribar gumazamiziba, bar dughiar aghuim iniam.

2. Sapta 40--55. Akɨnafarimɨn akuar kamɨn, a Judaba Babilonɨn kalabusɨn ikiamin dughiamɨn gun mɨgei. Bizir kaba, da akɨnafarir akuar faragha itimɨn itir bizibar gɨn otifi. Judaba naviba osemegha itima, Godɨn akam inigha izir gumazim, dughiar aghuim otoghtɨma, me bar akueghamin dughiamɨn gun me mɨgei. God a biziba bar dar afeziam. A ghaze, Judabar apaniba me inigh mangɨtɨ, me bar uan nguibamɨn saghon ikiam, eghtɨ God me gɨnamadaghan kogham. A fomɨra me gamizir akar dɨkɨrɨzibagh nɨghnɨghavɨra iti. Egh a Persian Atrivim Sairus amɨseveghtɨma, a uan ingangarim damuva, Judaba amadaghtɨ, me uamategh uan nguibamra izam. Egha Godɨn akam inigha izir gumazim uaghan kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Israelian agharimɨn, God nguazir kamɨn gumazamiziba bar deravɨra me damuam.

Akɨnafarimɨn akuar kamɨn mɨgɨrɨgɨar avɨrir maba uaghan kamaghɨn iti, Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazir mam otogh, mɨzazim inigh, egh gumazamizibar akuragham. Kraisɨn gɨn zuir gumazamizir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, kar Iesusra.

3. Sapta 56--66. Akɨnafarimɨn akuar kam, Judaba uamategha iza Jerusalemɨn itima, Godɨn akam inigha izir gumazim, akam me ganɨdi. Akɨnafarir kamɨn mɨgɨrɨgɨar maba kamaghɨn mɨgei, God uan akar dɨkɨrɨzim gɨnɨghnɨghavɨra iti, ezɨ bizir kam, gavgavim Judabar navibagh anɨdi. Ezɨ akɨnafarir kamɨn mɨgɨrɨgɨar otevir maba kamaghɨn me mɨgei, Me Godɨn apengan ikɨva, an ziam fer arazir aghuibar gɨntɨghɨva, Godɨn ziam fɨva, an amamangarɨghɨva, egh ofaba a danɨng. Me uaghan gumazamizir biziba puvatɨzibagh nɨghnɨgh, men akurvagh.

Akar aghuir mam, Aisaia 61:1-2ɨn iti, Iesus uan ingangarim foregh a damuamin dughiamɨn, an a dɨborima, gumazamiziba a barakis. (Nɨ Luk 4:16-21ɨn gan.)

Aisaian akɨnafarir kamɨn mɨgɨrɨgɨar avɨrir maba Godɨn gumazamizibar akurvazima, me navir amɨrizim isi. Mɨgɨrɨgɨar kaba Godɨn gavgavimɨn gun mɨgei. Gumazamiziba, osɨmtɨzir guar avɨribar isa dar mɨzaziba barasi. God guizbangɨra men afeziam, egh a men akurvagham. E Kraisɨn gɨn zuir gumazamiziba kamaghɨn fo, Iesusɨn ikɨrɨmɨrim ko an ovevemɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim mɨkemezir akabar daghem oto.

Aisaia Godɨn akam Juda ko Jerusalemɨn itir
gumazamiziba mɨkɨri

1

(Sapta 1--12)

1  *Akɨnafarir kam, Emosɨn otarim Aisaia, an akaba an iti. Ezɨ a irebamɨn mɨn garir bizibar garima, Ikiavɨra Itir God uan akam isa a ganɨngi, eghtɨ a Judan nguazimɨn gumazamiziba ko Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba* akam me mɨkɨnam. Ezɨ Usia, ko Jotam, Ahas, ko Hesekia, me Judan kantrin atrivibar itir dughiabar Aisaia akar kam akuni.

Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar atari

2  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“O overiam, nɨ kuarim atɨgh, eghtɨ nguazim, nɨ uaghan oragh.

Borir kɨ garima ekeveziba,

me datɨrɨghɨn nan akaba batosi.

3  *Bulmakauba uan ghuavibagh fo.

Ezɨ donkiba men ghuaviba dagheba me ganɨdi me apir danganibagh fo.

Ezɨ nan gumazamiziba, Israelia, me kamaghɨn na gɨfozir puvatɨ, kɨ me geghufi.

Ezɨ bulmakauba ko donkiba, dar fofozim bar men fofozim gafira.”

4 Iavzika! Ia gumazamizir bar kuraba, ian araziba uaghan ikufi.

Ia zurara arazir kurabagh amuavɨra itima, ian arazir kuram ia gekua ghuaghiri.

Ia Israelia, ia uan Ikiavɨra Itir God ategha gɨfa.

Guizbangɨra, ia akɨrim ragha Israelian Godɨn Bar Zuezim gasara.

5 Egha manmaghsua ia Godɨn akam batoghavɨra iti?

Ia ti zurara mɨzaziba inian aghua, a?

Israelia, ia mati gumazir me bar puv mɨsoghezim,

ezɨ an mɨkarzim ikufi, egha gavgaviba puvatɨ.

Ezɨ duaba bar an dapanim gizɨfa.

6 Duaba an dapanim bar anegɨrigha uaghira an suemningɨn tu,

ezɨ an mɨkarzitam pura itir puvatɨ.

Duar igharagha garir avɨriba an mɨkarzimɨn iti,

ezɨ an mɨkarzim pura fɨfɨki.

Me an duaba ruezir puvatɨgha da nomkezir puvatɨ.

Egha me tong marasin tam dagh aghuizir puvatɨ.

7 Ian apaniba ian kantri gasɨghasigha gɨvagha, ian nguibabagh apongezɨ da isi.

Egha ia garavɨra itima, me ian azenibar ian dagheba isi.

Nguibar igharazimɨn gumaziba iza

ian kantrin biziba bar dagh asɨghasɨghizɨ,

nguazir kɨnim oto.

8 Saionɨn nguibam, me gumagh ataki.

A uabɨra iti, egha gavgaviba puvatɨ.

A mati, averpenim gumaziba wainɨn azenibar tongɨn an ingari.

A mati, averpenir muziarir kurar mam, me melonɨn azenir ekiamɨn tongɨn an ingarizɨ a uabɨra mɨtɨghav iti.

A mati, nguibam an apaniba, anerugha gɨfa.

9  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, en tarazi ataghizir puvatɨzɨ,

e itir puvatɨghai.

Ezɨ bar guizbangɨra, e bar gevegha gɨvaghai,

mati bar fomɨra Sodom ko Gomoran nguibamning, bar ikufi.

10 Ia Jerusalemɨn gumazir dapaniba ko, gumazamiziba,

ia mati fomɨra Sodom ko Gomoran ikezir gumazir kurabar mɨn iti.

Egh ia datɨrɨghɨn bar deravɨra kuariba arigh Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh, a en God.

A, ian sure damuamin akam, ia deravɨram a baragh.

11  **Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia ti kamaghɨn nɨghnɨsi, ia na gamir ofan guar avɨrir kaba, kɨ dagh ifonge, a?

Bar puvatɨ.

Kɨ ia sipsipba inigh izɨ da tueghtɨ, da bar isi mɨghɨrighamin ofaba,

kɨ bar dar aghua.

Egh ian asɨzir deragh aghungizir asɨzibar oviba,

kɨ uaghan dar aghua.

Kɨ uaghan bulmakaun apuriba ko, sipsipɨn nguziba ko, memen apuribar ghuziba,

kɨ bar dar aghua gɨfa.

12 “Ia nan ziam fasa izir dughiamɨn, ia nɨmɨra iza nan Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven izir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

Ia pura iza aruava nɨgɨnir dafam gami.

13  *Ia na bagh ofaba inigh izɨsɨ pura ingangarir dafabar amuan markɨ.

Guizbangɨra, kɨ ian ofaba bar dar aghua.

Egha ia tuer pauran mughuriar aghuiba, dar mughuriar kurabara nan atinimɨn zui.

Kɨ iakɨnir igiabar ia nan ziam fer dughiaba ko, Sabatba ko, nan ziam fer arazir igharazir ia amibar ganan bar aghua.

Ia izɨ uari akuvagh arazir kurabar amuasa izi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar arazir kabar aghua.

14 Kɨ, iakɨnir igiabar ia nan ziam fer araziba ko, ia mɨzevezir isar ekiar igharaziba,

kɨ uan navir averiamɨn aven bar dagh ifongezir puvatɨ.

Bizir kaba bar osɨmtɨzim na ganɨdi,

ezɨ kɨ da ateran porporegha bar dar amɨra.

15  *“Egh ia uan dafariba fegh na ko mɨkɨmtɨ, kɨ ian ganan kogham.

Egh ia dughiar avɨribar na ko mɨkɨmtɨ, kɨ uan kuarimning mɨgorogham.

Guizbangɨra, gumazir ia mɨsoghezir ariaghireziba,

men ghuziba ian dafaribar pueghavɨra iti.

16 Kɨ ian garima, ia amir araziba bar ikufi.

Ia mangɨ ruva, uari zuegh uan arazir kurar ian pogheziba bar da adangigh.

Egh uam arazir kurabar amuan markɨ.

17 Ia arazir aghuim ko, guizɨn arazimɨn fofozim inigh.

Egh arazir aghuir kam bagh ingar bar gavgavigh ikɨ.

Egh gumazir igharaz darazi dɨkabɨriba, men arazir kuram akɨrighɨva nɨghnɨzir aghuiba me danɨng.

Egh ia borir ameboghfeziaba oveaghueziba ko, amizir paba oveaghueziba, deravɨra me damu.

Egh uaghan gumazamiziba pazɨ me damutɨ, ia men akurvagh.

18  *“Ia oragh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ia mɨgɨa ghaze,

Ia izɨ, e uari akuvagh deraghvɨra nɨghnɨgh akam akɨrigham.

Kɨ garima, ia arazir kurar avɨriba iti,

egha ia mati nir ghurghurim, me nguazir aghevim a gasɨghasigha gɨvazɨ moghɨn iti.

Eghtɨ kɨ ia zuegh ia damutɨ, ia ua buruvir ovɨzimɨn mɨn bar ghurghurigham.

Guizbangɨra, ian arazir kuraba, mati ter ovɨzir aghevir ighiabagh amimɨn mɨn gari.

Eghtɨ kɨ ian arazir kuraba gɨn amadaghtɨ,

ia arinir ghurghurimɨn mɨn bar ghurghurigham.

19 Egh ia ifueghɨva nan akabar gɨn izɨtɨ, ian dabirabim bar deragham,

eghtɨ bizir aghuiba ian azenibar otivtɨ, ia dar amam.

20 Egh ia aghuagh nan akam batueghtɨ,

ian apaniba izɨ ia mɨsoghtɨ, ia arɨghiregham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God Jerusalemian araziba akɨrmɨghasa

21 O Jerusalemɨn nguibar ekiam, nɨ fomɨra deravɨra nan akamɨn gɨntɨsi,

egha nɨ datɨrɨghɨn tuavibar amizimɨn mɨn oto.

Fomɨra, gumazamizir arazir aghuibagh amiba ko, gumazir kotiamɨn aven guizɨn arazibar gɨntɨziba, nɨ gizɨfa,

egha datɨrɨghɨn, gumazir gumazamizibav sozi me ariaghɨriba, nɨ gizɨfa.

22 Nɨ fomɨra silvan aghuimɨn mɨn gari,

egha nɨ datɨrɨghɨn mati kapa akuaghiregha gɨfa.

Nɨ fomɨra mati wain, a bar sɨngi,

egha nɨ datɨrɨghɨn, mati wain me dɨpam sara a iverezɨ a isɨngtɨziba puvatɨ.

23 O Jerusalem, nɨn gumazir dapaniba, me gumazir akaba batoziba,

egha me uaghan okɨmakɨar gumazibar namakaba.

Me zurara kotiabar dughiamɨn, me gumazir arazir kurabagh amibar amamangatɨzɨ,

me uarir akurvaghasa me givizivigha, dagɨaba ko biziba me ganɨdi, ezɨ me men akurvasi.

Egha me kotiaba barazir dughiamɨn, me borir ameboghfeziaba oveaghuezibar akurvazir puvatɨ,

Egha me uaghan deragha kuariba arɨgha oragha, amizir paba oveaghuezibar osɨmtɨziba akɨrir puvatɨ.

24 Kɨ Ekiam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Kɨ Israelian Atrivir Bar Gavgavim, egha kɨ kamaghɨn mɨgei,

“O Jerusalem, nɨ datɨrɨghɨn nan akaba baragh.

Kɨ uan apaniba, ivezir kuram me ikarvagham,

eghtɨ me uam osɨmtɨzim na darɨghan kogham.

25 O Jerusalem, kɨ ingangarir gavgavim foregha, nɨn arazir kuram akɨrmɨgham,

mati gumaziba silvan itir mɨneziba amɨsɨvasa da tue moghɨn,

kɨ bar avir pamtemɨn isimɨn nɨ tuam.

Kamaghɨra, kɨ ian arazir mɨzɨrɨziba adangasa.

26 Egh kɨ uamategh ian jasba ko ian gumazir dapanir aghuibar arɨghɨva,

deraghavɨra kotiaba baraziba arɨgham,

mati fomɨra nɨn ikezir darazi.

Eghtɨ gumazamiziba kamaghɨn nɨ dɨpon suam,

Nguibar Ekiar Godɨn Damazimɨn Derazim,

ko Nguibar Ekiar Deravɨra Godɨn Akamɨn Gɨntɨzim.”

27 Ikiavɨra Itir God, kotiamɨn aven uan guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ

Jerusalemɨn araziba bar deravɨram da tuisɨgh, egh gɨn uam a iniam.

Arazir aghuir kamra, a ua Jerusalemɨn gumazamiziba iniam.

Kar gumazamizir navibagh iragha uan arazir kuraba ataghiziba.

28 Ezɨ gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoziba, ko gumazamizir arazir kurabagh amiba,

a me gasɨghasɨgham.

Gumazamizir akɨrim ragha God gasiba,

a bar me agɨvagham.

29 Ia faragha temer okɨn ekiabar tongɨn, asebar ziaba fava

temer kaba bagha bar akonge,

egh gɨn ia amizir arazir kurar kaba bagh aghumsɨgham.

Ia faragha aseba fasa azenibar ingarigha, dar anogoregha ghaze,

da asebar ziaba famin danganiba aghegha pura iti.

Egh gɨn ia navibagh iragh,

egh arazir ia faragha amizibagh nɨghnɨgh bar aghumsigham.

30 Ia temer okɨn ekiam mɨsigha aremezɨ moghɨn, ia arɨmɨghiregham.

Egh ia mati azenim dɨpaba puvatɨgha kuvizɨ moghɨn, ia ikuvigham.

31 E fo, ogher mɨsigha gɨvaziba zuamɨra isi,

ezɨ arazir kamra gumazamizir gavgaviba ko bizir me amiziba bativam.

Avir kuram, uaghara zuamɨram men sigham,

eghtɨ dughiar kamɨn gumazitam men akurvaghsɨ

avim amungan iburagham.

2

Ikiavɨra Itir God dabirabir aghuim gumazamiziba bar me danɨngam

(Maika 4:1-3)

1 God, Judan kantri ko Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba mɨkɨmasa, irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven uan akam isa Emosɨn otarim, Aisaian aka. 2  *A ghaze:

Gɨn otivamin dughiar tamɨn, mɨghsɨar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim tughav itim,

ziar bar ekiam iniam.

Egh a pɨn mar ikɨ mɨghsɨar igharaziba bar dagh afiragham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar izɨ an uari akuvagh ikiam.

3 Kantrin avɨribar gumazamiziba izɨ suam,

“Ia izɨ e Saionɨn Mɨghsɨamɨn mavanangam, a Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨam.

Kar Jekopɨn Godɨn Dɨpenim.

E mangɨtɨ a uan arazir a ifongezibar en sure damuam.

Egh a uabɨ mɨsevezir tuavim, e an gɨn mangam.”

Moses Osirizir Araziba, Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikegh mangɨtɨ gumazamiziba a iniam.

Guizbangɨra, Jerusalemɨn nguibam, kar danganir Ikiavɨra Itir God uan akam isɨ uan gumazamizibar anɨngamim,

eghtɨ me azenan mangɨ an akam akunam.

4  *A jasɨn mɨn ikɨ kantriba bar dar gumazamizibar araziba tuisɨgh,

men osɨmtɨziba deragh da akɨrtɨ, me uari inigh deragh ikiam.

Egh me uan mɨdorozir sababa inigh, dav soghtɨ,

da baravigh nguazibagh tuir ainbar mɨn otivigham.

Egh me uan afuzibav soghtɨ, da ikɨzɨrigh sabar azenibar ingaribagh ami moghɨn, otivigham.

Egh danganiba bar dar itir gumazamiziba, uam uariv soghan kogh ikɨva,

ua mɨdorozir arazibar sure damuan kogham.

5 O Jekopɨn ovavir boriba, ia izɨ.

Ikiavɨra Itir God uan Akar Gavgaviba isa uan angazangarimɨn mɨn e ganɨdi.

Da angazangarim mɨn tuavim en akakasi, egha an Akar Gavgaviba, deravɨra tuavim en aka.

Eghtɨ e Akar Gavgavir kabar gɨn mangam.

Ikiavɨra Itir God uan ziar ekiam akagham

6 Asebar gɨn zuir arazir guar avɨriba, Jekopɨn ovavir boribagh izɨfa,

ezɨ me mati Filistian gumazamiziba.

Ezɨ kukunir gumazibar arazir kuraba,

me aruem anadi naghɨn itir kantriba dama da ini.

Ezɨ me datɨrɨghɨn Kantrin Igharazibar Gumazamizibar arazibar gɨntɨsi.

Kamaghɨn amizɨ, O Ikiavɨra Itir God, nɨn gumazamiziba, Jekopɨn ovavir boriba, nɨ akɨrim ragha me gasara.

7 Silva ko gol, Israelɨn nguazim bar a gizɨfa,

ezɨ me uan bizir aghuiba mengan ibura.

Me hosɨn bar avɨriba iti,

egha me uan karisba, bar da mengan iburagham.

8 Ezɨ men marvir guaba, men nguazim gizɨfa.

Ezɨ me uari uan dafaribar ingarizir godɨn ifavaribar nedaziba dar ziaba fa teviba apɨri.

9 O God, nɨ gumazamiziba bar me dɨkabɨraghtɨ me bar aghumsigham.

Egh nɨ gumazamizir kaba, men arazir kuraba gɨn amadagh ua me fan markɨ.

10  *Ia gumazamiziba, ia arɨ mangɨ dagɨar toribar mongegh.

Ia nguazibar moziba okoregh dar aven mongegh.

Guizbangɨra, ia Ikiavɨra Itir Godɨn gantɨ,

an atrivimɨn mɨn uan angazangarir ekiam ko gavgavim sara izɨtɨ,

ia akong bar atiatigham.

11 Ikiavɨra Itir God otivamin dughiamɨn,

a gumazamizir uarira uari feba bar me abɨragham,

eghtɨ me bar aghumsigham.

Eghtɨ a uabɨra dughiar kamɨn ziar ekiam iniam.

12 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim uabɨ gumazamizir uarira uan ziaba feba abɨnasa dughiar kam amɨsefe.

Egh dughiar kamra, bizir ekiar gumazamiziba gara bar akuegha uan ziaba feba,

a bar dagh asɨghasɨgham.

13 A Lebanonɨn kantrin itir temer sidan ruarir diriba ko,

Basanɨn Distrighɨn itir temer okɨn gavgaviba saram asɨghasɨgham.

14-15 Egh a mɨghsɨar ekiabagh asɨghasɨgh,

egh tauan ruariba ko nguibar ekiamɨn dɨvazir mɨtiar bar gavgaviba saram asɨghasɨgham.

16 A Tarsisɨn nguibar ekiamɨn kurir aghuiba,

ko kurir ekiar bar dirir igharaziba, bar dagh asɨghasɨgham.

17-18 Ikiavɨra Itir God otivamin dughiamɨn,

a gumazamizir uarira uari feba bar me abɨragham, eghtɨ me bar aghumsigham.

Eghtɨ marvir guaba uaghan bar gɨvagham.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uabɨra dughiar kamɨn ziar ekiam iniam.

19 Egh gɨn izamin dughiamɨn,

Ikiavɨra Itir God dɨkavigh nguazir kamɨn gumazamiziba ivezir kuram me danɨngɨsɨ izam.

Gumazamiziba bar an gantɨ, an atrivimɨn mɨn uan angazangarir ekiam ko gavgavim sara izɨtɨ,

me bar puvɨram atiating, arɨ mangɨ dagɨar toribar mongegh ikiam.

Tarazi nguazibar moziba okoregh dar aven mongam.

20 Dughiar kamɨn gumazamiziba marvir guar me gol ko silvan ingarigha dar ziaba feba, me da inigh mangɨ,

kuarziba ko aghunababa itir danganibar da makunam.

21 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, uan anɨngagharim ko angazangarir gavgavim sara gumazamizibar araziba tuisɨghsɨ izam.

Eghtɨ gumazamiziba atiatigh ivezir kuram gitaghsɨ, arɨ mɨghsɨar ekiabar ghuavanegh

mozir torir kuiziba ko dagɨar toribar aven mongegh ikiam.

22 Ia gumazir kɨniba kamagh me gɨnɨghnɨghan markɨ, egh suam, me ian akurvagham.

Puvatɨ. Me dughiar otevimra ikegh arɨmɨghiregham.

Mati gumazim abuan duam suasa uabɨ gekuigha gɨfa.

3

Jerusalemɨn gumazamizibar dabirabim bar ikuvigham

1 Ia oragh! Ekiam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a kɨran oveghangɨn Jerusalem ko Judan gumazamiziba, me da, men akurvaziba ko biziba bar da batuegham,

kar bizir me gamima men dabirabim deraziba.

A men dagheba ko dɨpaba bar da agɨvagham.

2 A men mɨdorozir gumazir gavgaviba ko mɨdorozir gumazir igharaziba sara batuegham,

egh kotiaba barazir gumaziba ko, Godɨn akam inigha izir gumaziba ko, kukunir gumaziba ko, nguibar ekiabar garir gumazir dapaniba batuegham.

3 Egh a uaghan mɨdorozir gumazibar gumazir ekiaba ko, gavmanɨn gumazir ekiaba ko, gumazir nɨghnɨzir aghuiba atrivim ganɨdiba, a bar me batuegham.

Egh gumazir bizir igharagha garir avɨribar ingariba ko, gumazir imezibagh amiba batuegham.

4 Egh kɨ pura otarir igiaba ateghtɨ, me Jerusalem ko Judan gumazir dapanibar otivigham.

Egh me uan ifongiar onganibar kantrin ganɨva, arazir guar avɨribar amuam.

5 Egh gumazamiziba uarigh afighafighsɨ, igharaz darazi dɨkabɨnam.

Namakaba uaghan uari dɨkabɨnam.

Eghtɨ gumazamizir igiaba, me uan gumazamizir ghuribar akaba munasɨ, me batogham.

Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir kuraba itiba, me gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itibar akaba batogham.

6 Eghtɨ dughiar kamɨn, gumazim uan aveghbuamra bagh mangɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam,

“E gari, nɨ daghuamin korotiar ruarir mam iti.

Nɨ en gumazir dapanimɨn otoghɨva,

danganir kurar me bizir kuraba makunir kam gativagham.”

7 Eghtɨ a kamaghɨn men akam ikaragham,

“Kɨ ian akurvaghamin tuaviba puvatɨ.

Kɨ uaghan dagheba ko iniba nan dɨpenimɨn puvatɨ.

Ia na mɨseveghtɨ, kɨ ian gumazir dapanimɨn otivan markɨ.”

8 Jerusalem ko Juda, men mɨgɨrɨgɨaba ko ingangariba,

Ikiavɨra Itir God dɨkabɨrava, an ziar ekiam gasɨghasɨsi.

Egha me arazir kurar kaba an damazimɨn dagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, dughiar kuram me batozɨma, me akuiaghirɨgha uaghiri.

9 Egha me kotiaba barazir dughiabar, me ifongezir gumazamizibaram akurvagha igharaz darazi dɨkabɨri.

Ezɨ men arazir kamra, me isa kotiam garɨsi.

Sodomia fomɨram amizɨ moghɨra,

me gumazamizir igharazibar damazibar arazir kuram damuan aghumsɨzir puvatɨ.

Mevzika!

Me ikuvigham. Me uari arazir kuram gamigha an osɨmtɨzim ateri.

Kamaghɨn amizɨ, me uan arazir kuramɨn ivezim ateram.*

10 Gumazir Godɨn damazimɨn deraziba, ia me mɨkemegh,

Me uan ingangaribar ivezir aghuim iniam,

kamaghɨn, me bar akongegh.

11 Ezɨ gumazamizir kuraba, mevzika! Me bar ikuvigham!

Me uan dafaribar amizir arazir kuraba, gumazir igharaziba me ikarvagh

arazir kurar me amizir kabara, me danɨngam.

12 O nan gumazamiziba, iavzika!

Ian gumazir dapaniba ia gifara ia gamizɨ, ia men gɨn tuavir kurabar ghue.

Ezɨ borir igiaba ko amiziba ia gativagha, ia dɨkabɨra paza ia gami.

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God gumazamiziba bar men kotiaba baragha, me tuisɨghasav ami.

14 Egha Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar gumazir dapaniba ko gumazir aruaba ko kotiam gamua kamaghɨn me mɨgei,

“Nan gumazamiziba mati, nan wainɨn azenim,

ezɨ iarara azenir kam gasɨghasigha, an itir biziba bar da okeme.

Ia gumazamizir biziba otevezibar apangkuvir puvatɨ. Bar puvatɨ.

Men bizir muziariba, ia me da da isava uan dɨpenibar da pozibav kɨri.

15 Tina ia mɨkemezɨma, ia nan gumazamizibagh asɨghasɨsi, a?

Ia gumazir biziba puvatɨziba paza me gami,

mati me gumazim isa, nguazim mɨkɨnigha an dapanim dɨkaragha nguazim gisɨn a rɨghɨrɨsi.

Kɨ Ekiam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia bar arazir kuram gami.”

Saionɨn itir amizir puv uari feba, me bar ivezir kuram bativam

16 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Ia Saionɨn itir amizibar gan.

Me ghaze, me bar pɨn mar iti.

Me aruir dughiabar, gumazamiziba men ganasa

me uan suer kurkazibar amutɨ da tɨngaghasa, me pura darorir afangtɨzir kabagh ami.

Me arua uan dapaniba fezɨ, men fɨriba bar ruara,

ezɨ men damaziba pura tintinibar gumazibar gari.”

17 Kamaghɨn amizɨ, Ekiam amizir kaba ivezir kuram me danigham.

Ikiavɨra Itir God Saionɨn amizibar amutɨ, duaba men dapanibagh izɨvagham,

eghtɨ me men dapanibar arɨziba bar dagh iseghtɨ, me bar aghumsɨzir dafam iniam.†

18-19 Eghtɨ dughiar kamɨn, Ekiam Saionɨn amizibar kurkaziba, bar me da ada adegham. Kar men kurkaziba: suer averiaba ko, segiaba ko, boavtariba ko, kuarir kurkaziba ko, dafarivteba ko, dapaniba aver nir avɨziba ko, 20 dapaniba kurkamin sorɨba ko, men daveriaba ko, mɨteba ko, forivtarir muziarir borer mughuriar aghuim zuim azuiba ko, bizir me suigha akavsiar arazibagh amiba ko, 21 ziaba itir ringɨn aghuiba ko, ngueba ko, 22-23 korotiar bar aghuiba ko, azenan azuir korotiar ruariba ko, saketɨn aghuiba ko, dagɨaba azuir forivtariba ko, guabar garir ganganiba ko, korotiar me nir ghurghurir aghuibar isamiziba ko, dapanir asuaba ko, inir aghuiba. Ekiam bar me dama da adegham.‡

24 Eghtɨ dughiar kamɨn, Saionɨn amiziba, fomɨra deragha kurti moghɨn ua kurukan kogham.

Me borer mughuriar aghuim zuiba puvatɨgham,

eghtɨ men mɨkarziba bar puvɨra mughagham.

Me ua mɨteba uan ivariaba amɨghɨnan kogham,

egh uan ivariaba pura benir kɨnibar uari amɨghɨnan.

Me ua deraghvɨra uan dapanir arɨzibar akɨrigh da asɨngan kogham,

eghtɨ men apaniba izɨ, men dapanir arɨziba bar dagh iseghtɨma, me onariba mɨsegh ikiam.

Me korotiar bar diriba ua da aghuan kogham,

egh me korotiar bɨbɨzir kurabar aghuam.

Eghtɨ men guar bar aghuiba, men apaniba kalabuziabar dɨghoribar mɨn me aghor me tuegham.

Eghtɨ me bar aghumsigham.

25 O Jerusalem, nɨn apaniba, nɨn mɨdorozir gumazir gavgaviba ko nɨn gumazir igharaziba mɨsoghtɨ,

me arɨghiregham.

26 Egh me nɨn biziba bar da inigham.

Nɨ mati amizim, me bar an korotiaba suezɨ, a pura bibiamra nguazim gaperaghav iti moghɨn ikiam.

Eghtɨ nɨn gumazamiziba nɨn gantɨ,

bizir kaba nɨ bativtɨ, men naviba bightɨ me bar puv aziam.

4

1 Dughiar kamɨn, 7plan amiziba gumazitamɨn suiragh a muigh, kamaghɨn pamtem a gakaghonam,

“E dagheba ko korotiaba uari uarir akurvagh ikiam.

E paba puvatɨgha bar aghumsɨki.

Kamaghɨn amizɨ, e uari, nɨ en pam gavagh.”

Jerusalem ua deragh zuegh ikiam

2 Dughiatam gɨn otoghtɨ, Ikiavɨra Itir God Ter Aguam damightɨ, a ua ghuzir igiam otogham. Eghtɨ a nguazim damutɨ dagher aghuiba otivam. Eghtɨ Israelian ikiavɨra itir varazira, me bizir kabar gantɨ, da bar deraghtɨ, me bar akuegham. 3 Jerusalemɨn ikiavɨra itir gumazamizir kaba, me Saionɨn ikiavɨra itir varazira, God angamɨra ikiasa me amɨsevegha gɨfa, egha uan akɨnafarimɨn men ziaba osiri. Egh a datɨrɨghɨn me dɨpon suam, me an gumazamizibara. 4 Ekiam Jerusalemɨn nguibam damightɨ, a ua deragh zueghasa. A uan gavgavir ekiamɨn, avimɨn mɨn izɨ gumazamizibar araziba tuisɨgh, egh Saionɨn amizibar arazir mɨzɨrɨziba bar da ruva da gɨn amadagham. Egh uaghan Jerusalemɨn gumaziba, gumazir igharaziba mɨsozi men ghuziba irezir araziba ruegham. Dughiar kamɨn Jerusalem zuegh gɨvagham.

5  *Gumazamiziba Saionɨn Mɨghsɨamɨn pɨn Godɨn ziam fɨsɨ uari akuvaghtɨ, Ikiavɨra Itir God ghuariatam damightɨ, an otogh Saionɨn Mɨghsɨam avaragham. Aruebar, ghuariam a gisɨn ikiam, egh dɨmagaribar, a mɨgharim ko avir mɨzariar angazangarimɨn mɨn isi ikiam. Ghuariar kam, averpenimɨn mɨn an mɨghsɨam gisɨn guraghɨv ikɨ, an ziar ekiam ko angazangarir ekiamɨn aven itir bizir aghuiba, an a da avaragham. 6 Averpenir kam mati, Godɨn gavgavim ko angazangarimɨn ababanim, a Jerusalem avɨva, aruer bar gavgavim apazagham, egh uaghan amozir ekiabar dughiamɨn, a Jerusalem damutɨ, a deravɨra ikiam.

5

Wainɨn azenimɨn ighiam

1 Ia oraghtɨ, kɨ uan namakar kɨ ifongezim bagh onger akar kam bangam.

Nan onger akar kam, kɨ uan namakamɨn wainɨn azenim geghari.

Nan namakam, mɨghsɨam gisɨn itir nguazir mam iti, dagheba an deragha aghui,

ezɨ a nguazir kamɨn wainɨn azenimɨn ingari.

2 A nguazim abɨagharigha, dagɨaba amɨsevegha,

wainɨn ikarɨzir agharir bar aghuiba amɨsevegha da isa da opari.

Egha wainɨn azenir kamɨn torimɨn, a dɨpenir bar pɨn itimɨn ingari,

an an aven ikɨva wainɨn azenimɨn ganam.

A dɨpenir kamɨn aven, wainɨn ovɨziba dɨkɨ da rɨghɨrɨghasa, dagɨar mozir mam gɨkui.

Ingangariba bar gɨvazɨma, a datɨrɨghɨn wainɨn ovɨzibar ganasa mɨzua ghaze,

“Da ti deravɨram otivightɨ dar daghem isɨngigham.”

Ezɨ puvatɨ. Ikarɨziba deragha ber puvatɨgha,

ovɨziba bar suvigha akam mɨsosi.

3 Ezɨ nan namakam kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia Judan kantrin itir gumazamiziba ko Jerusalemia,

ia datɨrɨghɨn na ko nan wainɨn azenim tuisɨgh ga mɨkɨm,

Tina osɨmtɨzim iti?

Nan osɨmtɨzim, o nan wainɨn azenimɨn osɨmtɨzim?

4 Kɨ fo, wainɨn azenim deraghvɨra bɨva ovɨzir aghuiba ikiasa,

kɨ ingangarir aghuim gami.

Ezɨ manmaghɨn amizɨ wainɨn ovɨziba bar suvigha akam mɨsosi?

Bizir kɨ ua damuamin tam ti iti, ezɨ kɨ a gamizir puvatɨ?

5 Kɨ datɨrɨghɨn uan wainɨn azenim damuamin arazimɨn gun ia mɨkɨmam.

Kɨ azenim avɨnizir dɨvazim akarigh a gasɨghasigham.

Egh kɨ wainɨn azenim avɨnizir dɨvazim akarightɨ a irɨgham.

Eghtɨ asɨzir atiaba wainɨn azenimɨn aven mangɨ azenim dɨkabɨn wainɨn ikarɨzibar amɨva, dagh asɨghasigham.

6 Kɨ nguazim damightɨ ruarim a batoghtɨ

dɨkoniba itir ikarɨziba azenir kamɨn avegham.

Kɨ wainɨn azenimɨn ogher kuraba asian kogh, egh ikarɨzibar aghariba aghoran kogham.

Kɨ uaghan ghuariabav kemeghtɨ,

da amozimɨn tɨvaghtɨ a wainɨn azenir kam gizan kogham.”

7 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn wainɨn azenim, a Israelian gumazamiziba.

Bar guizbangɨra, Judan gumazamiziba, an oparizir wainɨn agharir aghuir a bar ifongeziba.

Me guizɨn arazir aghuibara damu ikiasa a ifonge, ezɨ puvatɨ. Me gumazibav sozi me ariaghiri.

Me arazir aghuibar igharaz darazir amuasa a ifonge, ezɨ puvatɨ.

Ararer kuram men danganibar otiva ghuavɨra iti.

Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me bar ikuvigham

8 Iavzika, ia dɨpenir avɨriba ko nguazibagh iveza egha uari baghavɨra dar poziba mɨkɨri darasi, ia bar ikuvigham.

Kɨran oveghangɨn ia nguaziba ko biziba bar da inightɨ, igharaz darazi dapiamin danganibagh asagham.

Eghtɨ ia uarira nguazir kamɨn ikiam.

9 Kɨ orazi, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei:

“Bar guizbangɨra, dɨpenir bar dirir dafar kabanagh, da ikuvigham,

eghtɨ gumazitaba dar ikian kogham.

10 Me wainɨn azenir ekiam oparigham,

eghtɨ wainɨn ikarɨziba wainɨn ovɨzir avɨriba dar ituighan kogham,

egh da wainɨn dɨpar bar muziarimra otogham.

Egh me 10plan witɨn ovɨziba itir mɨtariba oparigh,

egha dagh eghuvamin dughiamɨn, me mɨtarir vamɨra daghuigham.”

11  *Iavzika! Ia gumazir bar mɨzarazibara dɨkavava wain ko, dɨpar onganir igharagha garir avɨrir gavgaviba apiba,

ia bar ikuvigham!

Ia da apava onganigha ikia ghua dɨmagariba aghori.

Ia bar ikuvigham.

12 Ia isabagh amua, wain apava,

gitaba ko buabav sogha, marvibagh ivia, ighiar guar avɨribagh ami.

Egha ia arazir kaba bar dagh fo.

Egha Ikiavɨra Itir God amir biziba, ia fofozim dar itir puvatɨ.

13 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Bar guizbangɨra nan gumazamiziba, ia na gɨfoghan aghua,

kamaghɨn ian apaniba ia inigh mangɨ

nguibar igharazimɨn ia isɨ kalabuziam darɨgham.

Ian gumazir aruaba ko gumazamiziba, me dɨpaba ko dagheba puvatɨgham,

egh me bar ikuvigham.

14 Jerusalemɨn itir darasi, ia datɨrɨghɨn isabagh amua bar akuegha iti,

ezɨ bar guizbangɨra, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn, uan akam bar anekarigha, gumazir aruaba ko gumazamiziba tuasa me mɨzua iti.

Iavzika, ia bar ikuvigham.”

15 Gumazamiziba bar, me bar aghumsigham.

Gumazamizir uarira uan ziaba feba,

God me dɨkabɨragham,

eghtɨ me ua ziaba puvatɨgham.

16 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim uan arazir aghuimɨn gumazamiziba akɨr men akagham,

egh a uabɨ ziar ekiam iniam.

Egh a uabɨ gumazamizibar akagh suam,

a Godɨn arazir aghuiba ko arazir zuruzibaram amim.

17 Nguibar ekiaba bar ikuvightɨ, ogheba aghung bar nguibaba avaragham.

Eghtɨ sipsipɨn nguziba ko memeba izɨ danganir kamɨn oghebar amam.

18 Iavzika, ia gumazir igharazibagh ifarasa bar ifuegha arazir kurabagh amiba,

ia bar ikuvigham.

Ian arazir kurar kaba ian poghezɨ,

ia da ataghɨraghan iburagham.

19 Ia kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“E kamaghɨn orasi, Israelian Godɨn Bar Zuezim,

a bizitamɨn e damusɨ egh a zuamɨram a damuam.

Egh e kamaghɨn ganigh, an nɨghnɨzim gɨfogham.”

20 Iavzika, ia bar ikuvigham.

Ia ghaze, arazir kuram a dera, ezɨ arazir aghuim a ikufi.

Egha ia ghaze, mɨtarmem an angazangarim, ezɨ angazangarim a mɨtarmem.

Egha ia ghaze bizir akatorimɨn ikia mɨsozim a isɨngi,

ezɨ bizir akatorimɨn ikia isɨngizim, a mɨsosi.

Ia bar ikuvigham.

21 Iavzika, ia ghaze, ia nɨghnɨzir bar aghuiba ikiava ian fofozim, igharaz darazir fofozibagh afira.

Ezɨ puvatɨ.

Ia bar ikuvigham.

22 Iavzika! Ia gumazir dɨpar onganim apava, egha bizir kam bagha ia ziar ekiam isi.

Ezɨ ia bar ikuvigham.

Ian gavgaviba ko fofoziba, da dɨpar onganim ververamin fofozimra iti.

Iavzika! Ia bar ikuvigham.

23 Iavzika! Ia kotɨn aven akaba tuisɨghamin dughiamɨn, gumazir arazir kurabagh amiba uan osɨmtɨziba akɨrasa, ia apezepera dagɨaba ia ganɨdima,

ia me ataghɨrazima me zui.

Egha ia gumazir osɨmtɨziba puvatɨzibar akaba deragha da tuisɨzir puvatɨ.

24 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn akaba baraghan aghua.

Ia akɨrim ragha Israelian Godɨn Bar Zuezimɨn Akar Gavgavibagh asaragha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia dadar mɨsɨngizibar mɨn ikuvigham,

mati dar biba kurigha gɨvazɨ,

dar akɨmariba asiaghira nguazim gɨra, mɨnezibar mɨn mɨgha ghue.

Osɨmtɨzir kam bar zuamɨram ia batogham,

mati avim isia ghua dadar mɨsɨngizibagh irɨgha zuamɨra isigha gɨfa.

25  *Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar anɨngaghe.

Egha datɨrɨghɨn uan agharim ghufegha me gasɨghasɨghasa gara iti.

A dughiar vamɨran agharim akunightɨ, mɨkɨmkɨzim otoghtɨ,

mɨghsɨaba ivazvaghtɨ, gumazamizir bar avɨrim arɨghiregham.

Eghtɨ men kuaba nguibar ekiamɨn tuavibar buarir pozibar mɨn

pura tintinibar ireghɨv ikiam.

Ikiavɨra Itir God kamaghɨn damuam, eghtɨ bizir kam an anɨngagharim agɨvaghan kogham.

Puvatɨ. A ivezir kuram isɨ me danɨngvɨra ikiam.

26 Egh Ikiavɨra Itir God kantrin bar saghon itimɨn mɨdorozir gumaziba bagh dɨmdɨar ababanitam damightɨ,

me izɨ an gumazamizibagh asɨghasɨgham.

Ia gan!

Mɨdorozir gumazir kaba bar puvɨra ivemar akɨzɨrɨgh izam.

27 Mɨdorozir gumazir kaba, me bar gumazir gavgavibara.

Men tav, an suem a gamima, a irasa amir puvatɨ.

Men tav, an damazim akuir puvatɨ.

Men tav, uan mɨtem bar deravɨram an amɨghɨnizɨ a fɨriaghɨrɨzir puvatɨ.

Men tav, dagarir asuar bar gavgavimning aruzɨ aningɨn beniba dɨghoraghirezir puvatɨ.

28 Men bariba bar ghumizɨ,

me pibar afegha, egha asasavɨra gara iti.

Men hoziaba bar gavgafi,

ezɨ men hoziabar dagarir puziba mati dagɨar bar gavgaviba egh bɨghiran kogham.

Men karisba bar puvɨram akɨzɨrɨsi,

ezɨ dar wilba amɨnir ekiamɨn mɨn ivemari.

29 Mɨdorozir gumazibar dɨmdɨar ararem,

mati laion asɨzimɨn gɨntɨgha ghuav an suiragha, a dazeri moghɨn me diava arai.

Mɨdorozir gumaziba mati laion uan asɨzim mɨsuegha a inigha zui moghɨn,

me uan apanibar suigha me atera zui.

Eghtɨ gumazitam uam me inian iburagham.

30 Eghtɨ dughiar kamɨn, mɨdorozir gumaziba izɨ Judan kantri gasɨghasɨgham,

egh me bar pamtemɨn dɨm nɨgɨnir dafam damuam,

mati ongarim dɨpɨra iza ongarir dadarim gɨra tɨngazi.

Eghtɨ gumazitam ian kantrin kamɨn gantɨ,

a bar ikuvightɨ,

ghuariar pɨziba aruemɨn angazangarim apazaghtɨ,

kantrin kamɨn danganiba bar mɨtarmegham.*

6

God Aisaian diazɨ, an akam inigha izir gumazimɨn oto

1  *Atrivim Usia aremezir azenimɨn, kɨ irebamɨn mɨn bizimɨn gari moghɨn Ekiamɨn garima, a uan atrivir dabirabim gaperaghav iti. Ezɨ dabirabir kam bar na gafiragha pɨn iti. Ezɨ an aruzir korotiam a bar ruaragha an Dɨpenir averiam bar a ini. 2 Ezɨ enselɨn bar gavgaviba an okarigha iti. Egha enselba bar vaghvagha 6plan avɨziba iti. Me uan avɨzir mamning isa uan guaba ava, egha avɨzir mamningɨn uan mɨkarziba nogha, egha avɨzir mamningɨn mɨgha zui.* 3  *Egha me dɨa ongava uarira uariv gɨa ghaze:

“Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

an arazir kurabar saghon ikiava Bar Zue,

a Bar Zue,

a Bar Zue!

An angazangarim ko gavgavim ko ziar ekiam,

bar nguazim avara.”

4  *Ezɨ kɨ ikiava orazima, enselba dɨa ongema, Dɨpenimɨn akɨnir tiar akamɨn itiba ivazvagha nɨsi. Ezɨ kɨ garima, mɨgharim Dɨpenim gizɨfa.

5  *Ezɨ kɨ atiatigha ghaze, “Maia, kɨ ikuvigha gɨfa. Nan mɨzem zurara akar kurabav gɨavɨra iti, ezɨ kɨ gumazamizir mɨzer akar kurabav geiba ko iti. Kɨ arazir kurabagh amir gumazim, egha datɨrɨghɨn kɨ Atrivimɨn ganigha gɨfa, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim. Kɨ uan damazimningɨn an ganigha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, kɨ aremegham.”

6 Ezɨ enselɨn kabar mav, ghua akamimɨn mɨn garir bizim isa ofa gamir dakozimɨn itir avir mɨkɨamɨn suiragha, mɨghegha na bagha izi. 7 Egha avir mɨkɨar kam nan akam gatɨgha uam a ini, egha kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ oragh. Kɨ avir mɨkɨar kam nɨn akam gatɨ, ezɨ God datɨrɨghɨn nɨn arazir kuraba gɨn amadagha, nɨn osɨmtɨzim adangi, ezɨ nɨ zue.”

8 Ezɨ kɨ orazima, Ekiam kamaghɨn enselbar azangsɨsi, “Kɨ tinaram amangam? Tina e bagh akam inigh mangɨ gumazamizibav kɨmam?”

Ezɨ kɨ ghaze, “Nɨ na amadaghtɨ, kɨ mangam.”

9  **Ezɨ Ekiam akar kam Israelian gumazamizibar anɨngasa na mɨkemegha na amada:

“Ia zurara ganɨva, egh deragh bizitamɨn ganighan kogham.

Ia uaghan zurara oraghɨva, egh ia deragh bizitamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham.”

10 Egha a uaghan kamaghɨn mɨkeme:

“Nɨ gumazamizir kabav kɨmɨva, men nɨghnɨzibar amightɨ, da pɨrigh,

egh men kuaribar amightɨ, me akam baraghan aghuagh,

egh men damazibar amightɨ, me ganan iburagham.

Puvatɨghtɨma, me ua bizitamɨn ganigh akam baregh an mɨngarim gɨfogham.

Egh me navibagh iragh egh na bagh izɨtɨ,

kɨ men arazir kuraba gɨn amadaghtɨ, me ua deragham.”

11  *Egha kɨ kamaghɨn an azara, “O Ekiam, kɨ ingangarir kam damu mangɨ man dughiamɨn tugham?”

Ezɨ a kamaghɨn nan akam ikaragha ghaze:

“Nɨ ingangarir kam damu, mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ

nguibar ekiaba bar ikuvigham,

eghtɨ nguazim ikuvightɨ,

dɨpeniba pura mɨsevir kɨnibar ikiam,

eghtɨ gumazamizitaba uam a dar ikian kogham.

12 Kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ gumazamiziba bar men agɨraghtɨ, me bar uan nguibam ategh saghon mangegham,

eghtɨ men kantri gumazamizitaba uam an ikian kogham.

13 Eghtɨ gumazamizir vaghvazir taba nguazir kamɨn ikɨvɨra ikɨ,

me uaghan gevegham.

Eghtɨ kantrin gumazamiziba bar kuavaremegham,

eghtɨ gɨn nan gumazamizir bɨzir igiam otivigham,

mati temem me an okegha a gaborozɨ a isigha gɨvazɨ, ghuzir igiaba an otoghav aghui.”

7

God Atrivim Ahas mɨgɨa ghaze, nɨ nɨghnɨzir gavgavim ikɨ gavgavigh ikɨ

1  *Dughiar kam, Usian otarim Jotam, ezɨ Jotam Ahasɨn afeziam. Ezɨ Ahas Jerusalemɨn aven, Judan atrivimɨn itima, mɨdorozim oto. Resin, a Sirian atrivim, ezɨ Remalian otarim Peka, a Israelian atrivim, aning ghua Jerusalemia ko mɨsosi. Egha aning a inian iburaghburaki.

Ezɨ mɨdorozim tɨghar Jerusalemɨn otivam, 2 Judan Atrivim Ahas, a Devitɨn ovavir borim, a kamaghɨn oraki, “Siriabar mɨdorozir gumaziba Israelian mɨdorozir gumazibar akuraghasa Israelɨn nguazimɨn izegha gɨfa.” Ezɨ atrivim uan gumazamiziba ko, me bar puvɨram atiatia bar puv nɨsi, mati amɨnim temebagh ivai.

3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Aisaia mɨgei, “Nɨ uan otarim Searjasup inigh gua mangɨ Atrivim Ahas batoghsɨ, Mozir Dɨpar Pɨn Itimɨn daghurimɨn mavanang, dɨpar kam a uaghira Jerusalemɨn otifi. Egh gua mangɨ tuavir ekiar ghua iniba ruer danganimɨn boroghɨn ikɨ, atrivim batogham.* 4 Nɨ kamaghɨn atrivim mɨkɨm suam, A gavgavigh ikɨ, egh a pura tintinimɨn mɨgɨrɨgɨaba baraghtɨ da an navim abɨnan markɨ. An aghumra ikɨ, egh Atrivim Resin uan adarazi ko Remalian otarim Israelian atrivir kamɨn atiatingan markɨ. Atrivir kamningɨn anɨngagharim mati avim kɨran oveghangɨn mungeghasava ami, ezɨ mɨgharimram otifi. 5 Guizbangɨra, Siriaba, ko Efraimɨn adarasi, ko Israelian atrivim, a Remalian otarim, me Judan Atrivim Ahas abɨnasa akam akɨri. 6 Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, me izɨ kantri Judan gumazamiziba ko mɨsogh atiatim an gumazamizibar anɨng, ua bagh kantri inigh, egh Tabelɨn otarim amɨseveghtɨ an atrivimɨn ikiam.†

7 “Ezɨ kɨ Ekiam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa:

“Bizir kam otoghan kogham.

Bar puvatɨgham.

8 Ia fo, Sirian kantrin faragha zuir nguibar ekiam, an ziam Damaskus.

Ezɨ Atrivim Resin, a Damaskusɨn nguibam gativagha an gari.

Ia gantɨ, 65plan azeniba gɨvaghtɨ,

Israelian kantri, bɨghiregh egh bar gɨvagham.

9 E fo, Israelian kantrin faragha zuir nguibar ekiam, a Samaria.

Ezɨ Remalian otarim Peka, a Samarian nguibamɨn atrivimɨn ikia a gativagha an gari.

Kamaghɨn amizɨ, Ahas, nɨ oragh. Ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikian kogh,

egh ia uaghan tugh gavgavighan kogham.”

10 Egha Ikiavɨra Itir God, uam akar igharazim isa Ahas ganɨngi. 11 A kamaghɨn Ahas mɨkɨmasa Aisaia mɨkeme, “Nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God, an azaraghtɨ, an ababanir arazitam akagh. Nɨ ababanir manatamɨn gansɨ ifongegh an azaragh. Egh nɨ, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ababanir tamɨn ganasa, o ababanir overiamɨn ikegha izir ababanir tam, o danganir nɨ ifongezir manam, nɨ puram azaraghtɨ God nɨn akagham.”

12 Ezɨ Ahas ghaze, “Kɨ mirakelɨn tamɨn gansɨ azangsɨghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim ko araziba, dar gan da tuisɨghan aghua.”

13 Ezɨ Aisaia an akam ikaragha ghaze, “Ia Atrivim Devitɨn ovavir boriba, ia bar deraghvɨram oragh! Ian araziba gumazamizibagh amima me bar ian amɨra. Ia uaghan nan God, kamaghɨram a damutɨ a ti ian amɨragham, o? 14  *Kamaghɨn, Ekiam uabɨ ababanir tam nɨn akagham. Ababanir kam kamakɨn. Amizir gumazitam ko akuizir puvatɨzim navim asegh, otaritam bategham. Eghtɨ me ziar kam Emanuel a darɨgham.”‡

15 “Eghtɨ an aghung mangɨ egh biziba tuisɨghamin nɨghnɨzim ikɨ suam, bizir manam a dera an a damuam, ezɨ bizir manam a ikufi, an a damuan kogham. Egh dughiar kamɨn, a hani ko sis amam, daghem sis, me bulmakau ko sipsipɨn oter eborimɨn dar ingari.§

16 “O Atrivim Ahas, nɨ datɨrɨghɨn atrivir kamningɨn atiati. Eghtɨ aningɨn kantrining bar ikuvigham, eghtɨ aningɨn nguazimning pura ikiam. Dughiar kamɨn borir kam, arazir manam a dera an a damuam, ezɨ arazir manam a ikufi, an a damuan kogham. Egh a tɨghar dagh foghamin dughiamɨn bizir kaba otivam. 17 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God nɨ ko nɨn gumazamiziba ko nɨn adarazi bagh dughiar bar kuram amadaghtɨ a izam. Dughiar Judaba ko Israelia uari abigha ikia iza datɨrɨghɨn, osɨmtɨzir tam me batozir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn osɨmtɨzir bar kuram me bativam. Osɨmtɨzir kam a kamakɨn: Ikiavɨra Itir God, Asirian atrivimɨn amamangatɨghtɨ, a Judaba bagh izam.

18 “Eghtɨ dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God bobemɨn Isipian diaghtɨma, mɨdorozir gumazir bar avɨrim, saghon mar Isipɨn Faneba bar dar suiabar ikegh, berezir bɨzir bar avɨrimɨn mɨn izam. Egh an Asiriaba bobemɨn men diaghtɨ me aparir okoruabar mɨn izam. 19 Egh me kantri Judan danganiba bar dagh izɨvagham. Me danganir moziba bar dagh izɨvagh, dagɨar toriba ko ogheba aghuir danganiba ko benir dɨkoniba itiba bar dagh izɨvagham.

20 “Dughiar kamɨn, Ekiam Yufretisɨn Fanemɨn vongɨn Asirian atrivim inigham. An Ekiamɨn resan mɨn otogh, egh ia Judaba, a ian dapanarɨzibagh isam. A ian ghuamasɨzibagh isɨva, ian dapaniba ko mɨkarzir arɨziba sara isam.

21 “Eghtɨ dughiar kamɨn, apaniba izɨ ian bulmakauba ko sipsipbav sogham. Eghtɨ gumazitam bulmakaun vamɨra ko sipsipɨn pumuningra ikɨtɨ, 22 da oter eborir avɨribar amutɨ da otivam. Eghtɨ an oter eborir kam inigh damamin sisɨn ingaram. Eghtɨ gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me haniba ko sisbar amam.

23-24 “Dughiar kamɨn ian azeniba bar moghɨra ikuvigham. Datɨrɨghɨn wainɨn azeniba da wainɨn ikarɨzir 1,000pla iti, ezɨ azeniba vaghvagha dar ivezim 1,000 kina. Eghtɨ gɨn temer ataghatariba itiba ko benir kuraba otivigh azenir kaba avegham. Eghtɨ gumaziba danganir kabar asɨziba burisɨ, me uan barir piba sara mangam. 25 Datɨrɨghɨn gumazamiziba mɨghsɨar dozibar dagheba opari. Eghtɨ gɨn temer ataghatariba itiba ko benir kuraba otivigh mɨghsɨar dozir kaba bar, da avegham. Gumazamiziba dɨkonibar atiating egh me uam mangɨ azenibar ingaran kogham. Puvatɨ. Me pura bulmakauba ko sipsipba ateghtɨ, darara danganir kabar daru dagheba buriam.”

8

Asiriaba mɨsoghsɨ izɨ Damaskus ko Samarian bizir aghuiba okemegham

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ osɨrsɨ bizir ekiatam inigh, egh a gisɨn en akamɨn letan kɨnir kabar, ziar kam osirigh, ‘Me Zuamɨram Okemegh Zuamɨram a Inigh Mangɨ.’ Nɨ bar deravɨram an osirigh, eghtɨ gumazamiziba deravɨram an ganɨva a dɨponam.* 2 Egh akar nɨ osiramin kam gavgavim a danɨngɨsɨ, nɨ gumazir aghuir kamning inigh, ofa gamir gumazim Uria ko Jeberekian otarim Sekaraia, aning gantɨ, nɨ an osir.”

3 Ezɨ kɨ gɨn ghua uan amuim, a Godɨn akam inigha izir amizir mam, a koma akui. Ezɨ a navim asegha otarim bate. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Nɨ ziar kam a datɨgh, ‘Me Zuamɨram Okemegh Zuamɨram A Inigh Mangɨ.’† 4 Borir kam tɨghar kamaghɨn fogh suam, kar nan amebam ko nan Afeziam, ezɨ dughiar kamra, Asirian kantrin mɨdorozir gumaziba izɨ Damaskusɨn nguibar ekiam ko Samarian nguibar ekiamɨn bizir aghuiba okemegh, mangɨ uan atrivim danɨngam. Ezɨ borir kamɨn ziamɨn mɨngarim kamakɨn, Zuamɨram Okemegh Zuamɨram A Inigh Mangɨ.”

Asirian atrivim Judaba dɨkabɨnasava ami, ezɨ God me ko iti

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei:

6 “Kɨ Ekiam, kɨ Jerusalemɨn boroghɨn itir dɨpam Siloan mɨn iti,

egha zurara aghumra ivemari.

Ezɨ Judan gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨsi, Kɨ ti gavgaviba puvatɨ.

Egha me Atrivim Resinɨn gavgavim ko Israelɨn atrivir kamɨn gavgavim gɨnɨghnɨgha,

atiatir bar ekiam men itima, agorogem me mɨsozima aghariba men amɨra.

7-8 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ekiam, kɨ Yufretisɨn Fanem damightɨ,

an aperiam bar ekevegh danganiba bar da avaragham.

Dɨpam nguibaba bar da avaragh, Yufretisɨn Fanemɨn mɨriamɨn ikegh izɨ

kantri Judan otogham,

egh dɨpam bar buigh izɨv anang gumazimɨn fɨragharimɨn tugham.

Yufretisɨn Fanem, an Asirian kantrin atrivir gavgavim uan mɨdorozir gumaziba ko men nedazim.

Ezɨ e fo, God e ko iti!

Egha deravɨra e geghuvam,

mati kuarazir avɨzir bar ekiamning itim, an aning onegha mɨgha ghua

en nguazim bar, deravɨra an gari.”‡

9 Ia deravɨram oragh, ia kantrin roghɨra itiba ko saghon itibar gumazamiziba.

Ia uari akuvagh mɨsoghsɨ gan ikɨ.

Eghtɨ ian gavgavim bighirɨghtɨ,

ia dɨgavir kuram damigh puram onganim damuam.

10 God e ko iti.

Kamaghɨn amizɨ, bizir ia damuasa nɨghnɨzim,

ia a damutɨ, ian tuavim pɨrightɨ, bizir kam otoghan kogham.

Ia bizir avɨribav mɨkɨmam,

eghtɨ dar dagheba puvatɨgham.§

Aisaia uan adarazi ko me Godram atiating

11 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim barazima, a nan anadima, a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ gumazamizir kabar nɨghnɨziba ko arazibar gɨn mangan markɨ. 12  *Gumazamiziba kamaghɨn mɨkɨm suam, gumazir maba kantri Juda gasɨghasɨghasa akam akɨri, eghtɨ nɨ uan adarazi ko kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, akar kam a guizbangɨra. Bar puvatɨ. Egh gumazamiziba puvɨram atiating nɨghamin dughiamɨn, ia men mɨn puvɨrama atiatingan markɨ. 13 Ia kamaghɨn fogh suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim Bar Itim, a Godɨn Bar Zuezim, egha arazir aghuibara ami. Ia anarɨram atiatingɨva an apengan ikɨ. 14-15  *A gumazamizibar mogomer danganir bar gavgavimɨn mɨn iti. Egha a dagɨamɨn mɨn Israelia ko Judan gumazamiziba aruir tuavimɨn iti. Eghtɨ men avɨriba uan dagariba asɨ daghirɨ ikuvigham. Ezɨ Jerusalemɨn gumazamiziba, an azuazimɨn mɨn men suighasa iti. Eghtɨ men avɨriba azuazir kamɨn guam. Jerusalemɨn gumazamiziba, kɨ guizbangɨra azuazimɨn mɨn men suighasa iti.”

Ekiam damuasa mɨkemezir biziba, Aisaia dar mɨzua iti

16 Nan suren gumazibar damazimɨn, Ikiavɨra Itir God na ganɨngizir akar kaba,

kɨ da osirigh, da righɨva da ikegh kandelɨn grisɨn anemɨghɨrɨgh,

uan ababanim isɨ kandelɨn gris datɨghtɨ, da deraghvɨra ikiam.**

17  *Egh kɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God damuasa mɨkemezir biziba,

kɨ puram a mɨzuam da bagh gan ikiam.

Kɨ fo, an akɨrim ragha Israelian gumazamizibagh asagha gɨfa,

egh a ua ragh men ganan kogham.

Eghtɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikɨvɨra ikiam.

18  *Ia gan. Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikiava, borir kaba na ganɨngi. Ezɨ kɨ uan boriba ko an e atɨzɨ e Israelian gumazamiziba bagha, ababanimɨn mɨn iti. Eghtɨ me en ganɨva, Godɨn Arazibagh nɨghnɨgham.††

Godra uan gumazamiziba bizir aghuiba me ganɨdi

19 Eghtɨ gumazamiziba ia mɨkɨmtɨ, ia mangɨ gumazamizir oveaghuezibar duaba ko mɨkɨm, me da nɨghnɨziba iniam. Egha me kuarazibar mɨn imoba, sighsirir akabar mɨgei. Ezɨ gumazamizir oveaghueziba, me nɨghnɨziba gumazamizir angamɨra itibar anɨngan iburagham. Kamaghɨn amizɨ, e tizim bagh aseba ko gumazamizir oveaghueziba da nɨghnɨziba iniasa ivemara me bagha zui? Puvatɨ. Arazir kam ikufi. Me uan God bagh mangɨ. 20 Me Godɨn Araziba ko an Akar Gavgaviba ko, an nɨghnɨzim gɨfogh. Egh me kamaghɨn damighan kogh, me mɨtarmemɨn averara ikɨtɨ, amɨnim me bagh tiraghan kogham, eghtɨ me dughiar aghuitamɨn ganighan kogham.‡‡ 21 Puvatɨ. Me bar dughiar kuram iniam. Me navir osɨmtɨzir dafaba ikɨtɨ, mɨtiriaba men aghɨtɨ, me pura tintinibar kantrin aven daruam. Mɨtiriam me damutɨ me atar, akar kurabar uan aseba ko atrivim mɨkɨmam. Me kogh overiamɨn ganɨva, 22 vɨn nguazimɨn gan, egh me bar bizir aghuitamɨn ganighan kogham. Bar puvatɨ. Me osɨmtɨziba ko dughiar kuramra danganiba bar da gan ikiam, mati amɨnirbɨrim bar me avara. Egh me osɨmtɨzim gitavɨragh arɨmangamin tuaviba puvatɨgham.

9

Godɨn, gumazamiziba bar akueghsɨ, an atrivir aghuim me danɨngam

1  *Eghtɨ gɨn, osɨmtɨziba aterir darasi, me uam osemeghan kogham. Ia fo, Ikiavɨra Itir God, fomɨra Naptali ko Sebulunɨn anababar nguibaba bar dagh asɨghasɨghizɨ, me bar aghumsɨki. Eghtɨ gɨn dughiatam izɨtɨ, tuavir ongarimɨn zuimɨn boroghɨra itir danganim, ko Jordanɨn Fanemɨn dadarir vongɨn itir danganim, a Galilin Distrighɨn nguazim, danganir kam Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨriba uaghan an aven iti, nguibar kaba uaghan bar moghɨra, men dughiar kuraba da gɨvaghtɨ, me ziar ekiam iniam.*

2  *Gumazamizir arazir kurabar mɨtatemɨn aven aruiba,

me datɨrɨghɨn angazangarir ekiamɨn gari.

Me danganir mɨtatemɨn apiaghav ikiava aremeghasava ami,

ezɨ datɨrɨghɨn amɨnim tirazɨ angazangarim me gisira.

3 Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamizibagh amizɨma, me bar avɨraseme,

Nɨ me gamizɨ, me bar akonge.

Me nɨn damazimɨn bar akongezir arazir kam,

mati me azenibar dagheba asia da bagha bar akonge.

Egha mati mɨdorozir gumaziba mɨdorozim gamigha gɨvagha,

bizir me iniziba da tuiragha uari ganɨga bar akonge.

4 Gumazamiziba bar akongezir bizim, a kamakɨn:

Nɨ fomɨra Midianɨn kantrin gavgaviba apɨragharɨghizɨ moghɨn,

datɨrɨghɨn men apanibar gavgaviba apɨragharigha gɨfa.

Guizbangɨra, apaniba faragha nɨn gumazamizibagh ativagha,

me gamima, me mati bulmakaun mam, gumazim ter ararim isa an tuem gatɨgha,

ingangarim zuamɨram a damuasa, a gaghora a mɨsosi.

Ezɨ nɨ apanibar aghoriba ko ter arariba apɨragharɨghizɨ,

me ua nɨn gumazamiziba paza me gamir puvatɨ.†

5 Guizbangɨra, mɨdorozir gumaziba mɨdorozir korotiar aghua ghua mɨsoziba,

avim bar dar isigham.

Men dagarir asuaba ko men korotiar gumazibar ghuziba itiba,

avim bar adar isigham.

Eghtɨ osɨmtɨziba bar gɨvaghtɨma,

dughiar aghuim otogham.

6  *Bar guizbangɨra, otarir mam amebam e bagha a bate,

a borir God e ganɨngizir mam.

Eghtɨ an e gativagh en ganamin arazir kam,

mati gumazim dɨpenir akɨnir dafam uan dɨpɨzim gatɨgha aneteri.

Kar an ziaba,

Gumazir Nɨghnɨzir Bar Aghuiba Anɨdim,

ko Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

ko Afeziar Zurara Ikiavɨra Itim,

ko Atrivir Dabirabir Aghuim ko Navir Amɨrizim Anɨdim.

7  *Eghtɨ atrivir kam, Atrivim Devitɨn danganim inigh,

Devitɨn atrivir dabirabim daperagh gumazamizibar ganam.

Eghtɨ a gumazamizibagh ativagh men ganamin gavgavir kam,

an ekɨv mangɨvɨra ikiam.

Kamaghɨn mɨdoroziba ua puvatɨghtɨ,

gumazamiziba navir amɨrizimɨn ikia, deraghvɨra dapiagh ikɨ mamaghɨra ikiam.

Atrivir kam, guizɨn arazimɨn gɨn ghua biziba deragha da tuisɨgha,

Godɨn arazir aghuibara amuasavɨra iti.

A kamaghɨn damutɨ,

an atrivir ingangarim datɨrɨghɨn ikegh gavgavigh mangɨvɨra ikiam.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, uan gumazamiziba guizbangɨra bar me gifonge,

kamaghɨn amizɨ, a bizir kam damightɨ an otogham.

Ikiavɨra Itir God Israelia gasɨghasɨki

8 Ekiam mɨkemegha gɨvagha ghaze,

a kantri Israel gasɨghasɨgham, kar Jekopɨn ovavir boriba.

Eghtɨ dughiar kurar kam me batoghtɨ,

9 Samarian nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba ko, Efraimɨn adarasi,

me bar kamaghɨn fogh suam, Ekiamra bizir kamɨn me gami.

Egha me datɨrɨghɨn ghaze, me bar pɨn mar iti,

egha uarira uan ziaba fe.

Me kamaghɨn mɨgei,

10 “Apaniba en brighɨn dɨpeniba akaragharigha, en temer fikba okagharɨki.

Ezɨ e da bagha naviba ikuvir pu, da pura biziba.

Puvatɨ. E dagɨaba aghoregh dɨpenir bar gavgavibar ingaram.

Egh temer fikbar danganibar, temer sidan bar aghuiba oparam.”

11-12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Israelian anɨngaghe,

kamaghɨn amizɨ, a men apanibar naviba fegha gɨfa, eghtɨ me izɨ me mɨsogham.

An aruem anadi naghɨn Siriabar naviba fe, me Atrivim Resinɨn adarasi.

Egha a uaghan aruem uaghiri naghɨn Filistiabar naviba fe.

Egha a uaghan Israelia mɨsogh, me dɨkabɨnasa Atrivim Resinɨn apanibar naviba fe.

Ekiam kamaghɨn amigha gɨfa,

ezɨ bizir kam an anɨngagharim agɨvaghan kogham.

Puvatɨ. A ivezir kuram isɨ me danɨngvɨra ikiam.

13 Ezɨ Israelian gumazamiziba navibagh irazir puvatɨ.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, ivezir bar kuram me ganɨngi,

ezɨ me uamategha a baghavɨra izir puvatɨ.

14 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, kantri Israel gasɨghasɨki.

Guizbangɨra, an aruer vamɨran Israelɨn dapanim ko puem atu.

A dughiar vamɨra, a iruer dafarim ko ighurunim gighɨzazɨ aning irɨ.

15 Dapanim, a gumazir aruaba ko gumazir ziar ekiaba itibar ababanim.

Ezɨ puem, a gumazir akam inigha iziba, me akar ifavaribar gumazamizibagh anɨdiba, men ababanim.

16 Gumazir dapaniba tuavir aghuim ko arazir aghuim men akazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba okam nɨghnɨgha pura tintinibar ghue.

17  *Gumazamizir kaba bar moghɨra God ategha arazir kurabagh ami.

Me bar akar kurabav gei.

Kamaghɨn amizɨ, Ekiam bar moghɨra me gasɨghasigham.

A gumazir igiatam ateghtɨma a ikian kogham.

Egh an amizir paba oveaghueziba ko borir ameboghfeziaba oveaghuezibar apangkuvighan kogham.

Ekiam kamaghɨn damuam, eghtɨ bizir kam an anɨngagharim agɨvaghan kogham.

Puvatɨ. A ivezir kuram isɨ me danɨngvɨra ikiam.‡

18 Gumazamizibar arazir kurabara me gasɨghasɨsi.

Mati avim benir ataghatariba ko ogher kurabar isia ghua, temer dafaribagh irɨgha ghua, ruarir ekiam girɨzɨ a isi.

Ezɨ maburan mɨgharim dɨkavigha ghuavanadi.

19 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim bar anɨngaghegha, nguazir kamɨn ruaghatevibar itir gumazamiziba bar me gasɨghasɨki.

A mati avim ruarir ekiamɨn isia bar a gasɨghasɨghizɨ moghɨn, bar me gasɨghasɨki.

Gumazamiziba uaghan vaghvagha men nɨghnɨzibar gɨn ghua,

igharaz darazi dɨkabɨnasava ami.§

20 Me gumazamizir igharazibar biziba, tintinibar da okɨmasa.

Eghtɨ bizir kaba men ifongiaba agɨvan kogham.

Me mati gumazim dagher avɨriba apavɨra ikiava izɨvazir puvatɨ.

Egha me uaghan arazir kamra, uan ikɨzibagh amua me gasɨghasɨsi.**

21 Manasen anabamɨn adarasi, Efraimɨn anabamɨn adarazi abɨnasa,

ezɨ Efraimia Manaseba abɨnasa.

Egha aning uaghan Judaba abɨnasa.

Kamaghɨn amizɨ, Ekiam me ateghtɨ me uarira uarigh asɨghasɨgham,

eghtɨ bizir kam an anɨngagharim agɨvaghan kogham.

Puvatɨ. A tɨghar ivezir kuram isɨ me danɨngvɨra ikiam.

10

1-2 Iavzika! Ia gumazamizir kamagh amiba, ia bar ikuvigham.

Ia gumazir onganarazibagh amibagh ifar men biziba iniasa

arazir igiar igharagha garir avɨriba arigha, da osirigha me gasɨghasɨsi.

Ia arazir kurar kaba arigha dar gɨn zuima,

nan gumazamizir onganaraziba kotɨn aven, uan biziba bagha mɨkɨmasa izima,

ia guizɨn araziba ategha arazir kurar ia arɨzir kabar, me dɨkabɨrima,

me bizir me iniamba isir puvatɨ.

Egha arazir kamra, ia amizir paba oveaghuezibar biziba okɨava,

borir ameboghfeziaba oveaghuezibar biziba saram okei.

3 God ian arazir kurar ia amir kaba ikarvagh, ia gasɨghasightɨ, ia manmaghɨn damuam?

Dughiar kam, a kantrin saghon itimɨn gumaziba inigh izɨtɨ,

me amɨnir gavgavimɨn mɨn izɨ ian bizibagh asɨghasɨghtɨ, ia manmaghɨn damuam?

Ia ti ivegh mangɨ tina dama akurvazim iniam?

Ian ziar ekiam ko bizir avɨrir ia iniziba, ia ti managh dar arɨghtɨ, da deraghvɨra ikiam?

Bar puvatɨgham!

4 Ia bizitam damuva avegham. Bar puvatɨgham.

Ian tarazi mɨdorozimɨn arɨmɨghiregham.

Me ian tarazir suigh mangɨtɨ, ia kalabuziabar tongɨn bar atiatigh teviba apɨrigh mamaghɨra ikiam.

Ia osɨmtɨzir bar kurar kam gitaghan kogham.

Ikiavɨra Itir God bizir kabar amutɨ, da ia bativam,

eghtɨ bizir kam an anɨngagharim agɨvaghan kogham.

Puvatɨ. A tɨghar ivezir kuram isɨ me danɨngvɨra ikiam.

Asirian kantri ikuvigham

5  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

Asirian kantrin gumazamiziba, mevzika! Me bar ikuvigham.

Kɨ uan gumazamiziba puvɨra men atari.

Kamaghɨn kɨ datɨrɨghɨn ingangarim isɨ Asirian kantrin gumazamizibar anɨngtɨ,

me nan aghorimɨn mɨn otoghtɨ,

gumazamizir nan navim gamima a ikuviziba,

me ivezir kuram me danɨngɨva me gasɨghasigham.

6 Nan gumazamizir kaba na ategha uamategha nguazir kamɨn bizibagh amua, na gamizɨ

kɨ bar men anɨngaghe.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ Asiriaba amadaghtɨ,

me mangɨ gumazamizir kɨ anɨngaghavɨra itir kabagh asɨghasɨgh,

egh me dɨkɨtɨ me mati gumazim tuavir beghneazim dɨti moghɨn me magɨram.

Egh me uan ifongiabar gɨn mangɨ men bizir aghuiba me dama da mɨkegh,

da inigh uan kantrin mangam.

7 Ezɨ Asirian atrivimɨn nɨghnɨzim, nan nɨghnɨzim ko voroghɨra ghuzir puvatɨ.

A ghaze, a kantrin avɨrir igharaziba uaghan bar dagh asɨghasɨgh,

da agɨvasa nɨghnɨsi.

8 A uabɨ fa kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ ghaze, kɨ kantrin avɨribar atriviba abɨnigha men nguibar ekiaba ini.

Ezɨ atrivir kɨ abɨraziba,

me nan mɨdorozir gumazibar, gumazir dapanibar iti.

9 Kɨ mɨsogha nguibar ekiar kaba ini:

Kalno, Karkemis, Hamat,

Arpat, Samaria, ko Damaskus.

10 Kɨ kantrin avɨriba abɨragha fo,

men asebar marvir guar avɨriba men iti.

Ezɨ men aser kaba, da tong men akurvazir puvatɨ.

Kɨ ghaze, marvir guar kaba, Jerusalem ko Samarian marvir guabagh afira.

11 Kɨ Samaria ko an aseba ko marvir guabagh asɨghasigha gɨfa.

Egh arazir kamra, kɨ Jerusalem ko an aseba ko marvir guabar amuam.”

12 Asirian atrivim ghaze, a bar pɨn mar ikia bar gavgafi, egha a uabɨra uan ziam fe. Eghtɨ gɨn nan Ekiam, a faragha mɨkemezɨ moghɨn, a Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikɨ, a Jerusalemɨn nguibar ekiam, a uan ingangariba bar dar amigh gɨvaghtɨ, a gɨn uamategh mangɨ ivezir kuram Asirian atrivim danɨngam. 13 Ekiam orasi, Asirian atrivim uabɨra uabɨ fa, kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ bizibar amuamin nɨghnɨzir bar aghuim iti.

Kamaghɨn amizɨ, nan gavgavim ko fofozimɨn, kɨ bizir kabagh ami.

Kɨ kantribar mɨtaghniaba akaragharigha gɨfa, ezɨ da bar nan apengan iti.

Egha bizir bar aghuir me akumakua arɨghiziba, kɨ da ini.

Kɨ bar gumazir gavgavim, kamaghɨn kɨ kantrin kabar atrivibagh afiragha, me dɨkabɨni,

mati bulmakaun apurir ekiam mɨsosi.

14 Nguazir kamɨn itir kantriba bar, mati kuarazir mɨkonir mam,

kɨ, men bizir aghuiba, mati kuarazir mɨkonimɨn, gumazim kuarazir aroriaba isi moghɨn, nɨmɨra bar da ini.

Kuarazir amebaba ikia, nan gari puvatɨ.

Mevzika! Kuarazir amebatam uan aroriaba bagha ara nan agɨntɨghɨzir puvatɨ.

Kɨ pura men biziba okemegha da inigha ghu.”

15 Atrivim uabɨ uan ziam fe, ezɨ Ekiam kamaghɨn azaragha ghaze,

Sobiatam ti uabɨ fɨ kamaghɨn mɨkɨm suam,

a uabɨ gavgaviba iti, ezɨ an gavgavim gumazir an suirazimɨn gavgavim gafira, a?

Puvatɨ, nɨghnɨzir kam ongani.

Eghtɨ son tam ti uabɨ fɨ suam,

a uabɨ gavgaviba iti, ezɨ an gavgavim gumazir an suiragha temem pungizim gafira, a?

Puvatɨ, nɨghnɨzir kam ongani.

Eghtɨ itazitam ti uabɨ fɨ suam,

a uabɨ gumazitamɨn suiragh, a inigh mɨsoghsɨ mangam, a?

Puvatɨ. Nɨghnɨzir kaba, bar ongani.

16 Ezɨ Ekiam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a ziar ekiam ko gavgavir ekiam iti.

Egh a datɨrɨghɨn arɨmariar bar kuratam amadaghtɨ,

an Asiriabar mɨdorozir gumazibar amu, men gavgavir ekiam agɨvagham.

Egh a uaghan avim damightɨ,

a dɨkavigh isi mangɨ men biziba bar da agɨvagham.

17 Ekiam, a Israelian Godɨn Bar Zuezim,

a Israelian gumazamizibar angazangarimɨn mɨn iti.

Egh Asiriaba, an avir bar dafamɨn mɨn otogh,

men kantri daboroghtɨ, a isigham.

Egh dughiar vamɨran, a Asirian oghevsevir kurabar apueghtɨ,

da bar isigham.

18 Egh afiragh mangɨ temer ekiaba ko nguazir aghuir azenibar ingaramim sara daboroghtɨ,

da bar isigham.

Ikiavɨra Itir God, Asiriabagh asɨghasigh, bar men duaba ko mɨkarziba agɨvagham,

mati arɨmariam gumazim puv a gamizɨ, an gavgavim bar magɨrɨ ameregh gɨvagham.

19 Eghtɨ Asirian kantrin temer vaghvazibara mɨtɨvighɨv ikɨtɨ,

borir iririvitam uaghan da mengan fogham.

Gumazamizir ikiavɨra itir varazira, uamategham

20 Jekopɨn ovavir boriba, datɨrɨghɨn uan apanibar atrivir me mɨsogha itim, me an atiatighava, an apengan ikia uarir akurvaghasa an dia. Eghtɨ gɨn izamin dughiam otoghtɨ, Israelian ikiavɨra itir varazira, apanir kam bagh gan uarir akurvaghsɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikian kogham. Puvatɨ. Dughiar izamimɨn, me Ikiavɨra Itir God baghvɨra ikɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikiam. A Israelian Godɨn Bar Zuezim, eghtɨ me guizɨn an akamɨn gɨn mangɨ uarir akurvaghsɨ, anarɨra mɨzuamam. 21 Gɨn, Jekopɨn ovavir boribar gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me uamategh Godɨn Gavgavir Ekiam Itim bagh izam.* 22  *Fomɨra, Israelian gumazamiziba, mati ongarimɨn itir gigimɨn mɨn, bar avɨraseme. Ezɨ God ghaze, me bar ikuvigham. God uan arazir aghuimɨn gɨn mangɨva ivezir kurar kam me danɨngam. Eghtɨ gɨn men gumazamizir ikiavɨra itir varazira uamategh uan nguibabar izam. 23 Ekiam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a nguazir kamɨn kantriba bar, a ivezir kuram isɨ me danɨngasa mɨkemegha gɨfa, egh a bar me gasɨghasɨgham.

24 Nan Ekiam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei, “Ia nan gumazamizir Saionɨn nguibar ekiamɨn itiba, ia Asiriabar atiatingan markɨ. Me, Isipia fomɨra uan itaziba isa ia mɨsogha, paza ia gamizɨ moghɨn, me ia damuam, eghtɨ ia men atiatingan markɨ. 25 Nan navim ia bagha ikuvighavɨra iti, kamaghɨn, kɨ Asiriaba ataghizɨ me ia gasɨghasɨsi. Eghtɨ kɨ, kɨran oveghangɨn, uan adarir ian itim agɨvagh, egh raghɨrɨgh Asiriabagh asɨghasɨgham. 26 Kɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ me mɨsogham, mati kɨ fomɨra Midiania, Orepɨn Dagɨamɨn boroghɨn benim isa me fozorogha me mɨsoke. Egha mati, kɨ fomɨram Isipɨn kantrin, uan asadivir aghorim ghufegha ongarim gisɨn amadazɨ, apaniba ongarir torimɨn bar ikufi.† 27 Asiriaba datɨrɨghɨn ia gativagha ia gasɨghasɨsi, mati gumazim ter otevim, bulmakaun fɨrim gatɨgha, an abɨrima, a ingangarim gami. Datɨrɨghɨn Asiriaba bar deraghavɨram apiazɨ, ia paza iti. Ezɨ men arazir kam na gamima, nan navim puvɨra nan isi. Kamaghɨn, kɨ gɨn izamin dughiar kamɨn, kɨ Asiriabar gavgavim agɨvaghtɨ, me uam osɨmtɨziba ia danɨngan kogham.”‡

Apaniba Jerusalemia mɨsoghasa izi

28 Apaniba Ain nguibar ekiam boroghɨn iza a gitagha, Mikronɨn nguibar ekiamɨn otivigha gɨfa.

Me uan dagheba ko biziba isa Mikmasɨn nguibar ekiamɨn da arɨki.§

29 Me uaghira daghurir dɨpamɨn faghafiagha, bɨnigha ghuanaga,

dɨmangan Geban nguibar ekiamɨn akui.

Raman nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba bar atiatingi.

Ezɨ, Gibean nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, kar Atrivim Solɨn nguibar ekiam,

me anetegha are.

30 O Galimɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, ia pamtemɨn dɨm.

Ia Laisan nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba,

ia kuariba arɨghɨva oragh.

Ia Anatotɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, iavzika!

Ia ti akabagh asa.

31 Matmenan nguibam ko Gebimɨn nguibamɨn itir gumazamiziba,

me uari mongasa danganiba buriava, aregha gɨfa.

32 Apaniba datɨrɨghɨn Nopɨn nguibar ekiamɨn otivigha gɨfa.

Egha Saionɨn Mɨghsɨamɨn amadaghan gara, uan dafariba apɨra,

uan gavgaviba akakagha ghaze,

me Jerusalemɨn nguibar ekiam gasɨghasɨghasa uari baraki.

33 Ia oragh!

Ekiam a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a gumazir ziar ekiam ko gavgavim itiba dɨkabɨragham.

Me datɨrɨghɨn temer ekiar ruaribar mɨn iti,

eghtɨ a me okɨtɨ me iregham.

34 Me mati Lebanonɨn temer aghuibar mɨn mɨtivigha gavgavigha iti,

egha mati temer dafar ruarir bar ruarir pɨzimɨn itibar mɨn iti.

Egh a me gasɨghasigham,

mati gumazim sobiam inigha temer ekiar kaba okɨtɨ da iregham.

11

Atrivir igiam, dabirabir aghuim me danɨngam

1  *Jesin ovavir boriba, mati temer povim me an okegha gɨvazɨ,

an dakam ikiavɨra iti.

Eghtɨ gumazir mam otogham,

mati temer ghuzir igiam temer dakar kamɨn otogh mavanangam.*

2  *Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam izɨ gumazir kam gizɨvagh a ko ikɨ,

egh fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim a danɨngam.

Eghtɨ an atrivir gavgavimɨn ikɨva,

deraghvɨra ingangarim damuamin fofozim ikiam.

Egh a deraghvɨra Ikiavɨra Itir God gɨfogh,

an atiatingɨva zurara an apengan ikiam.

3 Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn atiatir arazir kam a damutɨ,

a bar akuegh mamaghɨra ikiam.

Egh kotiaba baraghamin dughiam,

a pura gumazimɨn ganganimɨn ganɨva, a tuisɨghan kogham.

Egh a gumazamizir tintinimɨn mɨgeir akaba,

a pura da baragh da tuisɨghan kogham.

Bar puvatɨgham.

4  *A kotɨn aven guizɨn arazir aghuimɨn gɨn mangɨ,

onganarazibar mɨgɨrɨgɨaba baragh, deraghvɨra me tuisɨgham.

A nguazir kamɨn itir gumazir uari abɨra aghumra itiba,

a men osɨmtɨziba baragh, me tuisɨgh men akurvagham.

An akam me danɨngtɨ, nguazir kamɨn gumazir kuraba, ivezir kuram iniam.

A mɨkɨmtɨ, gumazir kurar akaba batoziba arɨmɨghiram.

5  *An arazir aghuim mati gumazim letɨn uabɨ amɨghɨrɨ,

an an ikɨtɨ, a gumazamizibar ganam.

Eghtɨ an nɨghnɨzir gavgavir arazir aghuim gamim, mati inim gumazimɨn evarim avara,

an an ikɨtɨ, a uan ingangarim damuvɨra ikiam.

6  *Eghtɨ afiar atiaba ko sipsipɨn nguziba uari inigh deraghvɨra ikiam,

eghtɨ lepatba, da kaziar ekiabar mɨn gari, da memen nguziba ko dakuam.

Eghtɨ bulmakaun nguziba ko laionɨn igiaba daru egh uari inigh damam,

eghtɨ borir dozir mam men gan men aku men faragh mangam.

7 Eghtɨ bulmakauba ko beaba uari inigh damɨtɨ,

men nguziba uari inigh dakuam.

Eghtɨ laionba bulmakaubar mɨn dadabar amam.

8 Eghtɨ borir dozir oteba apavɨra itiba,

me kuruzir imeziba itibar mozibar boroghɨra ikararangam.

Eghtɨ borir oteba ataghiziba,

uan dafariba isɨ kuruzir kuraba itir mozibar aven dar arɨgh, egh deraghvɨra ikiam.

9  *Dughiar kamɨn, nguazimɨn itir gumazamiziba bar deraghvɨra Ikiavɨra Itir God gɨfogham.

Eghtɨ fofozir kam, nguazimɨn oteviba bar dagh izɨvagham,

mati ongarim bar ghua uan danganimra tu.

Kamaghɨn amizɨ, God baghavɨra itir mɨghsɨamɨn itir gumazamiziba ko, gumazamizir igharaziba bar moghɨra

uari inigh deraghvɨra ikɨva,

tav pazɨ tav damuan kogh, egh me gasɨghasɨghan kogham.

Judan gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me uamategh izam

10  *Eghtɨ dughiar kamɨn, atrivir igiam, Jesin ovavir boribar tongɨn otogh,

mati temer ghuzir igiam, temer dakar kamɨn oto.

Eghtɨ gumazamiziba bar an gantɨ, a me bagh ababanimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ gumazir kamra, kantribar gumazamiziba a bagh izɨ a baghvɨra ikiam.

Eghtɨ an Dɨpenir an avughsɨ ikiamim,

bar gavgavigh ziar bar ekiam ikɨtɨ, an angazangarim bar me gisiragham.

11 Egh gɨn ua izamin dughiamɨn, Ekiam uamategh uan agharim ghufegh uan gavgavim akagh, uan gumazamiziba inigh uamategh izɨ, men nguibabar me arɨgham. Kar gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me kantri Asiria ko, Isip ko, Itiopia ko, Elam ko, Babilonian kantri ko, Hamat ko, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn arighatɨzibar ikiavɨra itiba.

12 Kantriba bar dar gumazamiziba gansɨ, Ekiam nir avɨzim ghufegh ababanimɨn mɨn anesaragham,

egh a Israelia ko, Judan gumazamizir apaniba inigha ghua kalabuz gatɨziba, a ua me akuvagham.

Me datɨrɨghɨn tintinibar ikia nguazir ruaghateviba bar dar iti,

eghtɨ Ekiam ua me inigh izam.

13 Eghtɨ gɨn kantri Israel ua navir kuram kantri Judan ikian kogham.

Eghtɨ kantri Juda, uam kantri Israelɨn anɨngagheghan kogham.

Puvatɨ. Aning uaning inigh deraghvɨra dapiam.

14 Aning uaning inigh mangɨ aruem uaghiri naghɨn itir Filistiaba ko mɨsogham.

Egh aning mɨsoghɨva aruem anadi naghɨn itir gumazamizibar bizir aghuiba iniam.

Aning kantri Idom ko Moap ko, Amonɨn gumazamiziba dɨkabɨragh,

kantrin kaba gativaghtɨ, me men apengan ikiam.

15-16  *Ikiavɨra Itir God, Ongarir Aghevim damightɨ a bar dakegham.

Egh amɨnir fefer bar puvɨra ivaim damightɨ a izam,

eghtɨ amɨnir kam, Yufretisɨn Fanem damightɨ a dakɨ mangɨ suvigham.

Egh a 7plan dɨpar eghuravibar emɨr mangam.

Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn tuavim, tuavir ekiamɨn mɨn bar ekevegh aruegham,

eghtɨ gumazamiziba Asiria ategh daru izɨtɨ, men dagarir asuaba tong kumkumighan kogham.

Tuavim Israelia bagha kuiaghirɨzɨ me Isip ategha izezɨ moghɨn,

bizir kam uaghan kamaghɨram otivam.

12

Ekiam mɨnabir ighiam

1 Eghtɨ gɨn izamin Dughiam otoghtɨ, ia Israelia kamaghɨn igham damuam:

“O Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn ziam fe.

Nɨ nan anɨngaghe, ezɨ nɨn anɨngagharim gɨfa,

ezɨ nɨ bar deraghavɨra nan asughasugha gavgavim na ganɨdi.

Ezɨ datɨrɨghɨn nan navim deraghavɨra iti.

2  *“Ia oragh! God nan akuragha ua na ini.

Eghtɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikɨva atiatingan kogham.

Ikiavɨra Itir God, a Godra, a na gamima, kɨ gavgavigha iti.

Guizbangɨra, a nan Akurvazir Gumazim, ezɨ kɨ an ziam fava onger akam gami.”

3  *Mozir dɨpam, gumazir kuariba pɨriba, anepa bar akonge.

Ezɨ kamaghɨra, God uan gumazamizibar akuragh ua me inightɨ, me bar akuegham.

4 Dughiar kamɨn ia kamagh mɨkɨmam:

“E Ikiavɨra Itir God, an ziam dɨpon, egh a mɨnabɨva,

uarir akurvaghsɨ an dɨmam.

Egh ingangarir ekiar an amizibar gun kantribar gumazamiziba bar moghɨra me mɨkɨmɨva,

an ziar ekiamɨn gun mɨkɨm.

5 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir bar ekiar an amiziba bangɨn,

a bagh onger akabar amu an ziam fam!

Ia nguazir kamɨn gumazamiziba bar me mɨkɨm suam,

God ingangarir ekiabagh ami.”

6 O Saionɨn Mɨghsɨamɨn itir gumazamiziba, ia fo,

Israelian Godɨn Bar Zuezim, a ian tongɨn ikia

ingangarir ekiabagh amua, ziar bar ekiam iti.

Kamaghɨn amizɨ, ia pamten dɨmɨva arang

bar akuegh onger akabar amu.

Aisaia, Godɨn akamɨn,
gun kantrin mabav gei

13

(Sapta 13--23)

God kantri Babilon gasɨghasigham

1  *God kantri Babilon gasɨghasɨghasa, kamaghɨn, a irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven, akam isa Emosɨn otarim, Aisaia ganɨngi. 2 A kamaghɨn mɨgei:

“Nɨ nan nir avɨzir pɨn itim isɨ ababanimɨn mɨn temeba puvatɨzir mɨghsɨar mamɨn a kuasagh,

eghtɨ mɨdorozir gumaziba an ganigh izɨ uari akuvagh ikiam.

Nɨ pamtemɨn men dɨmtɨ, me zuamɨra izɨ.

Eghtɨ nɨ uan dafarim ghufegh, Babilonɨn itir gumazir aruar uan ziaba feba, tiar akar ekiabar amadaghan men akagh,

egh me amadaghtɨ, me mangɨ me ko mɨsogh.

3 Kɨ Babilon bagha nan navim bar nan ikufi,

egha kɨ uabɨ uan mɨdorozir gumazir aghuir bar gavgaviba amɨsevegha, men diazɨ, me ize.

Egha kɨ Akar Gavgavim me mɨkeme, eghtɨ me mangɨ Babilonia ivezir kuram me danɨngam.

Mɨdorozir gumazir kaba, ziar ekiaba iti,

egha Babilon mɨsoghasa bar akonge.”

4 Ia mɨghsɨabagh isɨn nɨgɨnir dafar kam baragh,

kar gumazir bar avɨribar nɨgɨnim.

Kantrin avɨribar mɨdorozir gumaziba iza uari akufa.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

mɨsoghasa uan mɨdorozir gumaziba akufa.

5 Me kantrin bar saghon itimɨn ikegha ize,

egha me mati Ikiavɨra Itir Godɨn piba ko bariba.

A bar anɨngaghegha, me akuvagh me damutɨ,

me nguazir kamɨn itir kantribagh asɨghasɨgh, bar me agɨvagham.*

6  *Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, a roghɨra izegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia bar puvɨram aziva arang.

Dughiar kamɨn, Godɨn Gavgavim Bar Itim,

dughiar bar kuram amadaghtɨ a izam.

7 Bizir kam bangɨn, gumazamizibar aghariba bar men amɨraghtɨ,

men gavgaviba bar gɨvaghtɨ, me uan navibar aven bar atiatingam.

8  *Me nɨgh bar atiatighɨva, mɨzazir bar ekiaba baragham,

mati amizim borim batasa mɨzazim isi moghɨn, me mɨzazim iniam.

Me dɨgavir kuram damutɨ, men guabara uarir akakagh suam,

me mɨzazir bar ekiam isi.

Egh me uarira uan guabar ganamin dughiamɨn,

me bar atiatigham.

9 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, a izi,

kar Ikiavɨra Itir God uan anɨngagharir ekiam sara izasa mɨsevezir dughiam,

egh nguazir kamɨn itir ruaghateviba bar dagh asɨghasɨghɨva,

gumazamizir arazir kurabagh amiba me bar me agɨvagham.

10  *Dughiar kamɨn, mɨkoveziba bar dar angazangarim mungegham.

Egh aruem otoghtɨ, an angazangarim mɨtarmegham,

eghtɨ iakɨnimɨn angazangarim puvatɨgham.

11 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazamizibar arazir kuraba nguazir kam gizɨfa,

kamaghɨn amizɨ, kɨ men arazir kuraba ikarvagh, puv me damigham.

Gumazamizir uarira uan ziaba feba, kɨ me dɨkabɨragham.

Gumazamizir igharaz darazi paza me gamua uari feba,

kɨ pazɨ me damigh men ifaghatir arazim agɨvagham.

12 Gumazamizir bar avɨrim arɨghiregham, eghtɨ kɨ vaghvaziba ateghtɨ, me ikiam.

Egh nɨ kantri Ofirɨn golɨn bar aghuim burian asaghasaghizɨ moghɨn,

nɨ me burian asaghasegham.

13  *Dughiar kamɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

uan anɨngagharir bar dafam sara izam.

Egh kɨ overiam ko nguazim damightɨ, aning nɨgham,

eghtɨ nguazim isɨvagh uan danganim ategham.”

14 Dughiar kamɨn, gumazamiziba bar puvɨram atiatingɨva aregham,

mati asɨzir atiam, gumazim ruarimɨn ghua a gasasava amima,

an arav ghuzɨ moghɨn, me arɨmangegham.

Egh mati sipsipbar garir gumaziba puvatɨzɨ, me onganigh pura tintinibar zui moghɨn,

me tintinibar arɨ uamategh pura uan nguibabar mangam.

15 Eghtɨ gumazir manam, apaniba an suira,

me uan mɨdorozir sababar a bɨraghtɨ, an aremegham.

16 Eghtɨ apaniba, borir iririviba, men amebabar aghariba da me amɨkɨva,

eghtɨ amebaba ko afeziaba ganvɨra ikɨtɨ,

me boriba isɨ dagɨaba itir nguazim gapɨztɨ, me arɨmɨghiram.

Eghtɨ apaniba men dɨpenibagh asɨghasɨgh, men biziba okɨmɨva,

men amuibar suigh, me abɨn arazir kurabar me damuam.

17 Ikiavɨra Itir God ua ghaze,

“Kɨ, Midbar navibagh inivima, me Babilonia mɨsoghasa izi.

Me Babilonian silva ko gol bagha nɨghnɨgha mɨsoghasa izir puvatɨ.

18 Me bar Babilonia agɨvasa nɨghnɨzim bar gavgafi.

Me gumazir igiaba uan pibar me gasɨtɨ, me arɨghiregham.

Eghtɨ borir ekiaba ko muziariba, me men apangkuvighan kogham.”

19  *E fo, Babilonɨn nguibar ekiam, a bar deragha nguibar ekiar mabagh afira.

Babilonian gumazamiziba, me uan nguibar ekiamɨn ziar aghuim bagha bar akonge.

Eghtɨ God Sodom ko Gomora gasɨghasɨghizɨ moghɨn,

a Babilon gasɨghasɨgham.

20  *Gumazitam ua nguibar kamɨn ikian kogham.

Eghtɨ uaghan Arebian gumaziba izɨ uan averpenitam danganir kamɨn anesaraghan kogham.

Eghtɨ sipsipbar garir gumaziba uan sipsipba inigh izɨtɨ,

da danganir kamɨn irɨv ikɨ avughsan kogham.

21  *Nguibar kam pura danganir kɨnim gavaghtɨ, asɨzir atiaba izɨva an ikiam.

Eghtɨ dɨmagarimɨn, kuaraziba dɨpenibar ikiam.

Eghtɨ poneba uaghan ikɨtɨ,

memen atiaba uari akun nguibar ekiamɨn mangɨ izegh damuam.

22 Eghtɨ, atrivibar dɨpeniba ko gumazir ekiabar dɨpeniba,

afiar atiaba izɨ dar ikɨ, pura dapur ikiam.

Bar guizbangɨra, Babilon ikuvighamin dughiam,

a roghɨra izegha gɨfa.

14

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba ua me iniam

1 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uamategh Jekopɨn ovavir boribar apangkuvigham. A ua bagh Israelia mɨsevegham. Egh a men aku uamategh men nguazimra mangam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba izɨ me ko ikɨ, men gumazamizibagh avagham. 2 Guizbangɨra, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Israelia inigh men aku uamategh Israelian nguazimɨn izam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn nguazim. Eghtɨ Israelia, gumazamizir kabar amutɨ, me pura Israelian ingangarir gumazamizir kɨnibar otivigham. Fomɨra Israelia kalabus gatɨzir darasi, me datɨrɨghɨn, Israelian kalabuziabar aven ikiam. Me fomɨra Israelia dɨkabɨragha paza me gami, me datɨrɨghɨn Israelian apengan ikɨtɨ, me me gativagham.

Atrivir bar gavgavir irɨzimɨn ighiam

3 Ia Israelia, Ikiavɨra Itir God ian mɨzazim ko dughiar kuram agɨvaghtɨ, ia deravɨra ikiam. Igharaz darazi ia abɨrima, ia men ingangarir mɨtɨabagh ami, eghtɨ osɨmtɨzir kam, datɨrɨghɨn gɨvagham. 4-5 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn damightɨ, ia Babilonɨn atrivim gɨnɨghnɨgh ighiar dɨbovir akar kam damuam. Ighiar kam kamakɨn:

“Maia! Ia ganigh, atrivir gavgavim irɨgha gɨfa.

Manmaghɨn amizɨ, atrivir puvɨra atara uan ziam fer kaba irɨ?

Ikiavɨra Itir Godra,

paza gumazibagh amir gumazir kurar kabar gavgavim agɨfa.

6 Atrivir kaba pura gumazamizibar anɨngaghegha paza me gami.

Egha me arazir kurabar kantrin igharazibagh amua, me gasɨghasɨghan avughsir puvatɨ.

Me dughiaba bar, kantrin igharazibar atara

osɨmtɨzir kuraba me ganɨga me gatifa.

7 “Ezɨ datɨrɨghɨn nguazir kamɨn ruaghateviba bar, avughsa navir amɨrizimɨn iti.

Dar gumazamiziba bar akuegha ighiabagh ami.

8 “Ezɨ Lebanonɨn kantrin ruarimɨn itir temer painba ko, temer sidaba, oregha fo,

Babilonɨn atrivim aremegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, me uaghan bar akonge.

Me ti ghaze, ‘Gumazitam ua izɨva e okan kogham. Bar dera!’

9 “Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn, me nɨ iniasa bar akuegha

biziba akɨra iti.

Danganir kam ti kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Ia gumazir aruaba, dɨkav.

Ezɨ ia atriviba, ia uan atrivir dabirabiba ataghɨragh.

Ia bar izɨ gumazir izir kam batogh.

10 Me bar moghɨra nɨ dɨpov mɨgɨrɨgɨar kamɨn nɨ damuam,

‘Maia, e kamaghɨn nɨghnɨsi,

nɨn gavgavim ti bar en gavgavim gafira.

Ezɨ nɨn gavgavim datɨrɨghɨn bar gɨvazɨ nɨ en mɨn iti.

Nɨ gavgaviba puvatɨ.’

11 “Nɨ fomɨra kurkazir aghuibar uabɨn kurtima, gumazamiziba gitaba mɨsogha,

ighiabagh amua, nɨn ziar ekiam fe.

Ezɨ datɨrɨghɨn, nɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn itima, nguazimɨn apiziba nɨn dakozim gavagham.

Eghtɨ nɨ me gisɨn dakuam.

Eghtɨ kuruzir muziariba blanketɨn inimɨn mɨn nɨ avaragham.

12  *“Nɨ fomɨra ziar bar ekiam ike.

Gumazamizibar damazimɨn, nɨ mati mɨzarazibar anadir mɨkovezir overiamɨn ikia isimɨn mɨn iti.

Ezɨ noka, nɨ datɨrɨghɨn irɨgha gɨfa.

Nɨ fomɨra mɨdorozir gumazir gavgavim itim.

Nɨ kantrin avɨriba agevir gumazim.

13 Nɨ ti kamaghɨn nɨghnɨsi,

‘Kɨ mɨkovezibagh afiragh, bar pɨn mar overiamɨn mavanabogham.

Egh kɨ uan atrivir dabirabim isɨ,

Godɨn mɨkovezibagh isɨn bar pɨn mar anefagham.

Egh kɨ uaghan izɨ, notɨn amadaghan itir mɨghsɨar aseba iza uari akuvi naghɨn,

a gisɨn bar pɨn mar daperaghɨv ikiam.

14 Kɨ ghuariabagh isɨn bar pɨn mar ghuanabogh,

Godɨn Bar Pɨn Itimɨn mɨn ikiam.’

15 “Ezɨ noka, nɨ irɨgha gɨfa,

nɨ bar vɨn mar magɨrɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikɨ,

egh nɨ bar apengan ikiam.

16 Egh nguibar kamɨn, oveaghuezir gumazamiziba nɨn apigh bar dɨgavir kuram damigham.

Egh me dɨkɨravɨra nɨn gan kamaghɨn azaragham,

‘Gumazir kamra ti, nguazim gamizɨ a ivazvazima,

kantrin igharazibar itir atriviba atiatia nɨsi, guisɨ?

17 Gumazir kamra ti, nguibar ekiabagh asɨghasɨghava, nguazim gamima,

a nguazir kɨnimɨn oto?

Gumazir kamra ti, kalabuziam gatɨzir gumazamizibar apangkuvizir puvatɨgha, me ataghizɨ,

me uamategha uan nguibabar ghuzir puvatɨ?

Are, gumazir kamra!’

18 “Atrivir igharaziba over dughiamɨn, gumazamiziba bar deravɨra men kuabagh amua,

mozir bar aghuibar me afi.

19 Ezɨ nɨ puvatɨ.

Nɨn kuam mati, gumazim temer aguam kurasa an anetugha anekunizɨ moghɨn,

me nɨn kuam akunizɨma a mozim giraghu.

Nɨn kuam tuavimɨn gumazir igharazir mɨdorozimɨn ovengezibar kuabar pozimɨn apengan iti.

Ezɨ gumazamiziba a dɨka ivemara mangɨ izegh gami.

Men duaba bar moghɨra,

gumazir ovegha gɨvazibar mozimɨn, bar vɨn mar magɨram.

20 Nɨ uan kantri gasɨghasigha,

uan gumazamiziba mɨsoghezɨ, me ariaghire.

Kamaghɨn amizɨ, me atrivir igharazibar mɨn deravɨra nɨn kuam akɨrigh,

anefaghan kogham.

Atrivir kurar kamɨn boriba,

nguazir kamɨn bar gɨvaghtɨ, bar deragham.

21 Kamaghɨn, an boriba, ia bar da inigh izɨ,

egh men inazir afeziabar arazir kuraba ikarvaghsɨ,

me mɨsoghtɨ me arɨghiregh.

Eghtɨ men tav ua ikian kogh, atrivimɨn otogh, ua kantribar ganan kogham.

Egh ua nguazir kamɨn danganiba bar dar mangɨ

nguibar ekiabar ingaran kogham.”

Ikiavɨra Itir God
Babilonia gasɨghasɨgham

22 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ dɨkavigh mangɨ Babilonia mɨsoghɨva,

me gasɨghasɨgh bar me agɨvagham.

Kɨ men tav ateghtɨma a ikian kogham.

Bar puvatɨ.

Gumaziba ko, amiziba ko, boriba, bar gɨvagham.

23 Kɨ mati amizim uan bɨzimɨn mɨneziba avi moghɨn,

kɨ uan bɨzim isɨ Babilon bar anevigh anegɨvagham.

Kɨ Babilon damightɨ, mughuriar kuram itir beghneazim bar anevaragham.

Eghtɨ asɨzir atiaba an ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God,
Asiriabagh asɨghasɨgham

24  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn akar dɨkɨrɨzir mam gami:

“Bar guizbangɨra, bizir kɨ damuasa nɨghnigha gɨvazim,

kɨ a damuam.

25 Asiriaba nan nguazimɨn iza, nan gumazamizibagh amizɨ,

me osɨmtɨzir bar ekiam ateri.

Asiriaba pamtemɨn Israelia abɨrima, me puvɨra ingari,

mati bulmakaun mam, gumazim ter ararim an tuem gatɨgha, anebɨrima, a ingari.

Eghtɨ Asiriaba, Israelian nguazir mɨghsɨabar ikɨvɨra ikɨtɨ,

kɨ me dɨkabɨn bar me rɨghɨrigham.

Egh osɨmtɨzir ekiar Israelia aterir kam,

kɨ bar anegɨvagham.”

26 Nguazir kamɨn itir kantrin gavgaviba,

Ikiavɨra Itir God arazir kamra me damuasa nɨghnigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, a me gasɨghasɨghasa uan agharim ghufegha gara iti.

27 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn damuasa nɨghnigha gɨfa,

ezɨ tina an anogoregham?

A uan agharim ghufegha gɨfa,

eghtɨ tav an agharim medagh magɨran iburagham.

Ikiavɨra Itir God
Filistiabagh asɨghasɨgham

28  *Atrivim Ahas aremezɨ azenimɨn, Ikiavɨra Itir God akar mam anɨngi. Akar kam kamakɨn:

29  *“Ia Filistian gumazamiziba, ia oragh.

Aghorir ian mɨsoghezir kam, a dɨpɨriaghirɨgha gɨfa, eghtɨ ia bizir kam bagh bar akongan markɨ.

Gɨn kuruzitam oveghtɨ, kuruzir kuratam an danganim iniam.

Egh kuruzir kam, a kuruzir bar kuram bateghtɨ,

an avɨziba ikɨ, egh mɨghɨ mangɨ izegh damuam.*

30 Gumazamizir onganarazibagh amiba, me deravɨra ikiam.

Gumazamizir biziba puvatɨziba, me navir amɨrizim iniam.

Eghtɨ ia Filistiaba, kɨ mɨtɨriba azir dughiar bar ruarim amadaghtɨ, a izam.

Eghtɨ mɨtiriar azir kam, ian ikiavɨra itir varazira damutɨ,

me bar mɨtiriam bangɨn arɨghirɨ bar gevegham.

31 “Ia Filistian nguibar ekiaba ko, gumazamizir men itiba,

ia bar moghɨram atiatingɨva, nɨghɨva akong puv aziva, pamtemɨn dɨm gan,

mɨdorozir gumazir bar bɨzir dafam, notɨn amadaghan ikegha izi.

Me izima, mati avir mɨturim men gɨrakɨrangɨn otifi.

Mɨdorozir gumazir kaba, me mɨdorozir gumazir bar gavgaviba,

ezɨ, men tav uabɨra gɨn izir puvatɨ, me bar moghɨra uari inigha izi.”

32 E Israelia, e gantɨ, Filistian abuir gumaziba izɨ uarir akurvaghsɨ en azangsɨghtɨ,

e manmaghɨn men akam ikarvagham?

E kamaghɨn men akam ikarvagham,

“Ikiavɨra Itir God, Saionɨn nguibamɨn ingarigha a gamizɨ a tugha gavgafi.

Ezɨ an gumazamiziba osɨmtɨzir ekiaba me bativir dughiabar,

me a bagh mangɨ an aven modogh deravɨra ikiam.”

15

Ikiavɨra Itir God Moapia gasɨghasɨgham

1  *Ikiavɨra Itir God kantri Moap gɨnɨghnɨgha akar kam anɨngi:

Apaniba dɨmagarimɨn iza kantri Moapɨn otogha,

Arɨn nguibar ekiam gasɨghasɨsi.

Me ghua Kirɨn nguibar ekiam gasɨghasɨghizɨ,

Moapɨn kantri datɨrɨghɨn bar ikufi.

2 Kamaghɨn amizɨ, Dibonɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, mɨghsɨabar ghuavanabogha,

asebar ziaba fer danganibar aziava ara iti.

Moapia bar fo, Nebon nguibar ekiam ko, Medeban nguibar ekiam bar ikuvizɨma,

kamaghɨn me aningɨn apangkuvigha azi.

Me bar aning bagha osemegha,

uan dapanir arɨziba ko, ghuamasɨzir arɨzibagh ise.

3 Egha azir korotiaba aghuigha,

nguibar ekiabar tuavibagh arui.

Marazi uan dɨpenibar avughsamin danganibar iti,

ezɨ marazi uari akuva itir danganibar iti,

Me bar puv azima, temeriba men damazibar izaghira,

egha uaghira nguazim giri.

4 Hesbonɨn nguibar ekiam ko, Elealen nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba,

me uaghan bar puvɨram azi,

ezɨ Jahasɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, men azir akaba barasi.

Ezɨ mɨdorozir gumazir gavgaviba uaghan osemegha ara dei.

Guizbangɨra, Moapian gavgavim bar gɨfa.

5 Mevzika! Kɨ uaghan Moapian apangkuvigha, me bagha azi.

Kɨ garima, me uan nguibam ategha, ara ivemara

Soarɨn nguibar ekiam ko, Eklat Selisian nguibar ekiamɨn zui.

Me aziavɨra ghua Luhitɨn nguibar ekiamɨn tuavimɨn ghuavanadi.

Egha me uan osɨmtɨzir ekiam gɨnɨghnɨgha pamtem aziava ara

Horonaimɨn nguibar ekiamɨn tuavimɨn zui.

Ezɨ men ararem bar ekefe.

6 Me fo, Nimrimɨn dɨpam bar mɨsɨngizɨ, an apɨnimɨn itir oghevseviba uaghan mɨsɨngi.

Me ghaze, Danganir kam, oghevseviba ko, temeba ti uam an aghungan kogham.

7 Ezɨ Moapia uan nguibamɨn ikiava,

uari bagh akumakumizir bizir aghuiba, me da saram ari.

Me kantri Moap ategha, Temeba Itir Danganir Zarir tuavimɨn zui.

8-9 Bar guizbangɨra, me uarir akurvaghamin ararem bar ekevegha

men kantrin danganiba bar dar ghu.

Eklaimɨn nguibar ekiam ko, Berelimɨn nguibar ekiam ko,

kantri Moapɨn itir nguibar ekiar avɨribar gumazamiziba, men ararem baraki.

Guizbangɨra, Moapian ghuzim Dimonɨn dɨpam gizɨfa.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

A uam puv Moapia damigham.

Moapian arav ghueziba ko, kantri Moapɨn ikiavɨra itir varazira,

a laionɨn bar kuram mɨkemeghtɨ, a izɨ bar me gasɨghasigham.*

16

1 O Moapɨn atrivim, e Moapian gumazamiziba ara iza Idomɨn nguibar ekiam Selan iti.

Eghtɨ atrivim, nɨ sipsipɨn nguziba isɨ da amadaghtɨ, da Saionɨn Mɨghsɨamɨn mangam.

Sipsipɨn kaba, Saionɨn Mɨghsɨamɨn gumazamiziba dar ganigh fogh suam,

e uam dagɨaba takisɨn mɨn me danɨngam.

Gumazir sipsipɨn kaba inigha zuiba,

me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn zuir tuavimɨn mangɨ, Jerusalemɨn otivigham.

Jerusalem, Saionɨn guivimɨn ababanim gami.

2 Egh me kamaghɨn Judan gumazamizibav mɨkɨm,

Apaniba en nguibabar en agɨrazɨ,

e ara ghua Arnonɨn Fanemɨn mɨriamɨn ikia,

deragha itir puvatɨ.

E mati kuarazir nguziba uan mɨkonimɨn suaghiregha

pura tintinibar ruarimɨn aven arui moghɨn,

e ara pura tintinibar arui.

3 Ezɨ, e kamaghsua, ia en akaba tuisɨghɨva, kotɨn aven guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ en akuragh.

E kamaghɨn ifonge, ia en danganir mogomemɨn mɨn otogh.

E mati gumaziba temer ekiamɨn apengan mangɨ aruer dafamɨn mɨzazimɨn uari muegh, an orangtɨzimɨn ikiam moghɨn, e izɨ ian kantri uari mongam.

En apaniba en nguibabar en agɨrazɨma, e datɨrɨghɨn pura guighav iti.

Kamaghɨn, ia ua e isɨ, apanibar agharim datɨghtɨ,

me izɨ pazɨ e damuan markɨ.

4 E uari, e Moapian gumazamizir aragharuiba, ia e ateghtɨ,

e izɨ ian tongɨn ian nguazimɨn ikiam.

Eghtɨ ia en ganɨva e mueghtɨ,

en apaniba e gasɨghasɨghan kogham!

“E fo, osɨmtɨzir datɨrɨghɨn e bativir kaba gɨvaghtɨ,

en apaniba en kantri ategh mangɨ ua pazɨ e damuan kogh,

5 eghtɨ danganir kamɨn, atrivir mam otogham.

A Devitɨn ovavir boribar gumazir mam.

Egh a uan gumazamiziba bar men apangkuvigh,

egh zurara guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ men ganam.

A uan gumazamizibar osɨmtɨziba baragh, egh zuamɨra me tuisɨgh me akɨrmɨgham.

Egh a zurara arazir aghuibar amusɨ gavgavigham.”

6 Ezɨ Judaba Moapian akar kam baregha, me kamaghɨn uarira uariv gei,

“E Moapian arazir uari febar eghaghaniba baregha gɨfa.

Me puv ifaghata uarira uan ziaba fa, mɨgɨrɨgɨar guar avɨribagh ami.

Me ghaze, me uarira ikia, gumazamizir igharazibagh afiragha, me dɨpofi.

E fo, Moapia me gumazamizir ifariba.

E nɨghnɨzir gavgavim men akabar ikian kogham.

7 “Kamaghɨn amizɨ, e Moapian gumazamiziba ateghtɨ,

me uan kantrin osɨmtɨzim ko mɨzazim bagh aziva arangam.

Me fomɨra Kirheresɨn nguibar ekiamɨn ikia,

wainɨn ovɨzir mɨdiarir me apuzizir aghuiba api.

Men bizir aghuiba, da bar moghɨra ikuvigha gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, me datɨrɨghɨn dagher aghuir kabagh nɨghnɨgha,

bar uarir apangkuvighav arai.

Mevzika!

Gumazamiziba bar men apangkuvigh me bagh aziam.

8 Me uaghan uan wainɨn azenir aghuir Hesbonɨn nguibar ekiam ko, Sipman nguibar ekiamɨn boroghɨra itibagh nɨghnɨgha,

dar apangkuvavɨra iti.

Kantrin igharazibar atriviba fomɨra,

wainɨn azenir kabar wainɨn dɨpabar amasa bar ifonge.

Ezɨ wainɨn dɨpar kaba me gamima, me bar ongani.

Ezɨ wainɨn azenir kaba datɨrɨghɨn, bar mɨsigha ikuvigha gɨfa.

Moapia fomɨra wainɨn azenir bar avɨriba ike,

da Hesbon ko Sipman nguibar ekiamningɨn ikegha,

ghua notɨn amadaghan Jaserɨn nguibar ekiamɨn ghua, aruem anadi naghɨn itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn tu.

Egha maghɨra ghua Amangsɨzim Itir Dɨpar Akarem girɨgha

ghua vongɨn aruem uaghiri naghɨn tu.

9 “Kɨ Jaserɨn nguibar ekiam ko, Sipman wainɨn azeniba bagha azi.

Ezɨ nan damazir temeriba uaghan Hesbon ko, Elealen nguibar ekiamning gisɨn iri.

Kɨ fo, ia bar ikuvigha gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, ian gumazamiziba wainɨn azenibar mangɨ,

wainɨn ovɨzir andɨziba kuarsɨ bar akuegh dɨm ivemar mangɨgh izegh damuan kogham.

10 Wainɨn azenir kaba, da fomɨra bar puvɨra be,

ezɨ gumazamiziba da kuarir dughiamɨn, me bar akonge.

Ezɨ datɨrɨghɨn bar akongezir arazir dɨmdɨar kam gɨfa, ezɨ gumazamiziba ua bar akongeghamin ighiabagh amir puvatɨ.

Ezɨ gumazamiziba uam wainɨn itarir ekiamɨn, wainɨn ovɨziba mɨrmɨrir puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God men akaba dukuagha, me bar akongezir arazir dɨmdɨar kam agɨfa.

11 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Moapia ko, Kirheresɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba bagha nan navim bar oseme.

Gumazimɨn navim bar osemegha gita mɨsogha ighiar amɨrizibagh ami moghɨn, nan navim bar oseme.

12 Moapian gumazamiziba uan asebar ziaba fasa mɨghsɨabar ghuavanega,

dar dɨpenibar aven dar dei.

Me arazir kabagh amua pura uan gavgaviba agefi.

Ezɨ men arazir kam tong men akurvazir puvatɨ.”

13 Moapia ikuvighamin mɨgɨrɨgɨar kaba, Ikiavɨra Itir God bar fomɨram dagh amigha gɨfa. 14 Egha Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn ua kamaghɨn mɨgei, “Moapia uan bizir aghuiba sara bar gɨvaghamin azenir 3plara iti. 3plan azenir kabanang, dar arueba kɨ vaghvagha, bar deraghavɨra da medi. Ezɨ namba 3ɨn azenimɨn, kɨ mɨkemezɨ moghɨn kɨ bizir kabar amuam. Moapɨn ziam datɨrɨghɨn bar pɨn iti, egh a gɨn bar gɨvagham. Gumazamizir bar avɨrim datɨrɨghɨn kantri Moapɨn iti, eghtɨ men kantri ikuvamin dughiamɨn, gumazamizir varazira an ikɨva gavgaviba puvatɨgham.”

17

Ikiavɨra Itir God, kantri Siria ko Israelia gasɨghasɨgham

1  *Ikiavɨra Itir God Damaskusɨn nguibar ekiam ikuvighasa akar kam anɨngi. A kamaghɨn mɨgei:

“Ia oragh! Apaniba Sirian kantrin nguibar ekiam Damaskus gasɨghasɨgham,

eghtɨ a bizir kuraba akurir danganir pozimɨn otogham.

2 Gumazamizitaba uam Aroerɨn Distrighɨn nguibabar ikian kogham.

Eghtɨ an nguibaba, pura sipsipbar danganibagh avagham.

Eghtɨ a ua dar amutɨ, da atiatingamin gumaziba puvatɨgham,

kamaghɨn amizɨ, sipsipɨn kaba deravɨra ikiam.

3 Apaniba, kantri Israelɨn nguibar gavgavibagh asɨghasigh,

egh uaghan Damaskusɨn gumazamizibagh gativagham.

Datɨrɨghɨn kantri Israel ko Siria, aning ziar ekiamning itima,

gumazamizir avɨrim aningɨn iti.

Eghtɨ kantrin kamning bar ikuvightɨ, gumazamizir varazira ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ mɨkemegha gɨfa.”

4 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

“Dughiar kamɨn, Jekopɨn ovavir boribar ziar ekiam gɨvagham.

Men bizir aghuir bar avɨriba ko, gumazamizir bar avɨrim gɨvagham,

eghtɨ men kantri biziba bar puvatɨgh pura ikiam.

Egha mati arɨmariam gumazir gavgavir dafam batozɨ,

a bar agharim gura.

5 Israelia datɨrɨghɨn bar avɨrasemegha,

mati witba Refaimɨn danganir zarimɨn bar puvɨram otifi.

Eghtɨ apaniba me gasɨghasɨgh gɨvaghamin dughiamɨn,

me bar avɨrasemeghan kogham,

mati me azenimɨn witba akoregha gɨvazɨ, witɨn vaghvaziba mɨtivighav iti.

6 Egha me mati, temer oliv, gumazim aghorim inigha a mɨsogha olivɨn ovɨzir avɨriba ini,

ezɨ datɨrɨghɨn olivɨn ovɨzir puningra an ghuamɨn itima,

ovɨzir vaghvaziba an aguabar iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God,

kɨ mɨkemegha gɨfa.”

7  *Dughiar kamɨn, gumazamiziba navibagh iragh,

Israelɨn Godɨn ziam fɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikiam,

a Godɨn men ingarizim,

a Israelian Godɨn Bar Zuezim.

8 Egh me uamategh uari ingarizir ofa gamir dakoziba bagh mangan kogh,

egh ua aser amizim Aseran ziam fan kogh,

egh temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba, dar ziaba fan kogham.

Egh pauran mughuriar aghuim zuim isɨ

aser amizim Asera bagh me ofa gamir dakozibar uam a tuan kogham.

Me uari uan dafaribar ingarigha asebar ziaba fer bizir kaba,

me bar da agɨvagham.

9 God Israel gasɨghasɨghamin dughiar kamɨn, men nguibar ekiar gavgaviba, bar ikuvigh pura ikiam, da mati nguazir kamɨn fomɨra ikezir darazir nguibabar mɨn ganam. Israelia fomɨra mɨsoghasa izima, me uan nguibaba ategha are, ezɨ nguibar ekiar kaba pura mɨghsɨabagh isɨn itima, ruarim ada avara.*

10-11 O Israelia, God ian akurvazir bizir kam, ia a gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Dughiar kurabar, a mati dagɨar bar ekiam,

ia ghua an aven uari moga deravɨra iti.

Ezɨ bar guizbangɨra, ia a gɨn amadagha bar a gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Ia igharaz darazir asebar ziaba fava,

ia ghaze, aser kaba ian akuraghtɨ, ia deravɨra ikiam.

Egh ia mɨzaziba ko arɨmariaba ikɨ bar ikuvigh deragh ikian kogh,

egh uamategh deraghamin tuaviba puvatɨgham.

Mati ia wainɨn azenim oparigha, wainɨn ikarɨzibar dafaribar gari,

da zuamɨram akɨmariba otivima, ia bar akonge.

Ezɨ ia dar dagheba inighan kogham. Puvatɨ.

Wainɨn ikarɨzir kaba mɨsightɨ, azenim bar ikuvigham.

God kantrin gavgaviba dɨkabɨra

12 Ia nɨgɨnir ekiar kam baragh!

Kar kantrin avɨribar mɨdorozir gumaziba uari akuvir nɨgɨnim.

Men nɨgɨnim mati, ongarim pamtem iza

dadarimɨn dɨpɨraghira tɨngazi.

13 Apaniba mati, aperiar dafam aforegha izi.

Eghtɨ God men atarɨva pamtem me mɨkemeghtɨ,

me uamategh arɨ uan nguibabar mangam.

God men agɨraghtɨ, me pura mangam,

mati amɨnim mɨghsɨabar dɨkavigha,

raizɨn mɨsevibagh varazɨ, da pura tintinibar zui,

egha mati amɨnir dafam pamtem iza,

nguazir mɨneziba avizɨ da tintinibar ghuavanadi.

14 Guaratɨzibar, apaniba iza nguibam korima,

gumazamiziba bar atiatingi.

Egha mɨzarazibar me itir puvatɨ.

God, arazir kamɨn, en apanibar tuaviba apɨrima,

me iza pazav e gamua,

en biziba okeir puvatɨ.

18

Ikiavɨra Itir God, akam Itiopian kantrin iti

1  *Itiopian kantrin dɨpabar vongɨn itir gumazamiziba, mevzika!

Nguazir kamɨn apizir avɨriba an ikia, mɨgha mangɨn izegh gami.

2 Me uan abuir gumaziba amadima,

me ighuruniba inigha, da ikegha botbar ingarigha, dagh apiagha Nailɨn Fanemɨn uaghiri.

Ia Itiopiabar abuir gumaziba, ia zuamɨra zuir gumaziba,

ia uamategh uan kantrin gavgavimɨn mangɨ, kantrin dɨpar avɨriba itim.

Kantrin kamɨn itir gumazamiziba, me bar ruarigha, mɨkarziba bar dera.

Ezɨ ian kantrin kam, mɨdorozimɨn ziar ekiam iti,

ezɨ kantrin igharaziba bar an atiatingi.

3 Ia gumazamizir nguazir kamɨn ruaghatevim bar an itiba, ia bar oragh.

Ia gantɨ, me ababanitam mɨghsɨabar a kuazaghtɨ, ia deravɨram an gan.

Egh ia oraghtɨ me sɨghatam givitɨ,

ia kuariba arigh deragh a baragh.

4 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨkeme,

“Kɨ uan Nguibamɨn ikiava, gumazamizibar arazibar gara,

puram aghumra ikia men gari.

Egha kɨ me gasɨghasɨghasa navim dɨkavir puvatɨ.

Kɨ me mɨzua pura nɨmɨra iti,

mati aruem nguazim gisirazɨma, an fefem ghuavanadi.

Egha kɨ mati dagheba iniamin dughiam roghɨra izima,

ghuariaba dɨmagaribar iza azenibagh iri moghɨn,

kɨ nɨmɨra ikia me mɨzuavɨra iti.”

5 Guizbangɨra, kantrin kam bar gavgafi,

mati wainɨn ikarɨzim deravɨram otogha, an akɨmariba otivigha irezɨ,

wainɨn ovɨziba kɨran oveghangɨn aniam.

Gumazim anɨngaghegha wainɨn ovɨzir ghuariba itir aguam atuzɨ a irɨzɨ moghɨn,

God kantrin kam gasɨghasɨgham.*

6 Ikiavɨra Itir God apaniba amadaghtɨ,

me izɨ kantrin kam bar a gasɨghasigham,

eghtɨ kantrin kamɨn mɨdorozir gumazibar kuaba pura tintinibar nguazim gireghɨv ikiam.

Eghtɨ kuarazir isaba ko, ruarimɨn itir asɨzir atiaba izɨ men kuabar amam.

Aruemɨn dughiamɨn, isaba izɨ dar amɨtɨ,

orangtɨzimɨn dughiamɨn, ruarimɨn itir asɨzir atiaba izɨ kuar kabar amam.

7 Dughiar kamɨn, Itiopian kantrin gumazamiziba bizir bar aghuiba inigh mangɨ

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim danɨngam.

A kantrin gavgavim. A kantrin dɨpar bar avɨriba itim.

Kantrin kamɨn itir gumazamiziba bar ruarigha, mɨkarziba bar dera.

Egha kantrin kam, mɨdorozimɨn ziar ekiam iti, ezɨ kantrin igharaziba bar an atiatingi.

Eghtɨ me uan bizir aghuiba inigh izɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn izam.

Ikiavɨra Itir God, ua bagha danganir kam amɨsefe,

eghtɨ gumazamiziba an izɨ, an ziam fam.

19

Ikiavɨra Itir God Isipia gasɨghasɨgham

1  *Isipia bar ikuvighasa, Ikiavɨra Itir God akar kam me bagha an anɨngi.

“Ia gan! Ikiavɨra Itir God ghuariam gisɨn aperaghav ikia,

ivegha akɨgha Isipɨn kantrin izi.

A izɨ otoghamin dughiamɨn, Isipian aseba, bar puvɨra nɨghtɨ,

Isipian gumazamiziba bar puvɨram atiatingɨva,

gavgaviba amɨragh magɨrɨgh bar gɨvagham.”

2 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ Isipian navibagh inivtɨ, me uarira uariv sogham.

Aveghbuaba uarira uariv soghtɨma,

namakaba uarira uariv sogham.

Isipian nguibar ekiaba uarira uariv soghtɨma,

provinsba uaghan uarira uariv sogham.

3 Kɨ Isipia damightɨ men gavgavim gɨvaghtɨ,

me okam nɨghnɨghɨva,

bizir me damuasa nɨghnɨziba, me dar amuan kogham.

Egh me uan asebar azangtɨ, da ti men akurvagham.

Egh me mangɨ, gumazir oveaghuezibar duabar azangsɨgham,

me bizir manam damuam.

Me imezibagh amir gumaziba ko kukunir gumazibar nɨghnɨzibagh foghsɨ

men azangsɨgham.

4 Kɨ Isipia isɨva, atrivir kuratamɨn agharim datɨghtɨ,

a men ganam.

A gumazir bar anɨngaghezim,

a men gan, deragh me damuan kogham.

Kɨ Ekiam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ mɨkemegha gɨfa.”

5 Eghtɨ Nailɨn Fanem bar dakegh magɨrɨtɨ,

nguazim otogh bar mɨsɨngigham.

6 Daghurir dɨpar izava Nailɨn Fanem giniviziba,

aghumra daka uaghirima, mughuriar kuram otifi.

Eghtɨma ogheba ko ighurunir dɨpamɨn itiba bar mɨsɨngigham.

7 Eghtɨ me fanemɨn mɨriam ko an akamɨn boroghɨn oparizir dagheba mɨsɨngtɨ,

amɨnim vang bar da inigh mangɨgham.

8 Eghtɨ gumazir Nailɨn Fanemɨn osiriba isiba,

uam osiribar guan kogh, uan iver ekiaba akunɨva osiriba inian kogham.

Kamaghɨn amizɨ, men naviba bar osemeghtɨ,

me aziva arangam.

9 Eghtɨ korotiabar ingarir biziba

uam otivan kogham.

Eghtɨ gumazir iniba nuaviba ko amizir korotiaba isaiba,

me bar amɨragh, bar osemegh puvɨram aziam.

10 Eghtɨ Isipian gumazir dapaniba bar ikuvightɨ,

dagɨaba bagha ingarir gumazamiziba,

men navir averiaba bar me basemegham.*

11 Soanɨn nguibamɨn gumazir ekiaba, me gumazir onganiba.

Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba Isipɨn atrivim ganɨdiba, me mɨgɨrɨgɨar kuraba a ganɨdi.

Fofozir gumazir kaba vaghvagha atiatir puvatɨgha kamaghɨn Isipian atrivim gifara

uari fa mɨgɨa ghaze,

“Kɨ fofozir gumazibar gɨn zuir suren gumazibar mav.

Kɨ fomɨra itir atrivibar ovavir borimra!”

12 Egha me managh uan fofoziba moegha,

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Isipia damuamin bizibar gun nɨ mɨkemezir puvatɨ?

Bar puvatɨ.

13 Soanɨn nguibam ko, Memfisɨn nguibar ekiam, aningɨn gumazir ekiaba,

me gumazir onganiba.

Ezɨ Isipian gumazamizibar gumazir dapanir ekiaba,

me uaghan deragha kantrin garir puvatɨ.

14 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, Isipian nɨghnɨzim gasɨghasigha gɨfa.

Bizir kam bangɨn, Isipia amir biziba, bar ikuvigha ghua,

mati wainɨn dɨpar onganim amezir gumazim uan mimizim dɨkaragha, atam irɨghai.

15 Gumazitam kantri Isipɨn akuraghtɨ, a deragh ikian kogham.

Gumazir ekiam o pura gumazir kɨnim,

a bizitam damuan kogham.

Ikiavɨra Itir God Isipia ivezir kuram me danɨngtɨ, me navibagh iragham

16 Gɨn izamin dughiamɨn, Isipia kamaghɨn osɨmtɨziba aterɨva, me Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn gantɨ, a me mɨsoghsɨ uan agharim ghufeghtɨ, me amizibar mɨn bar atiatigh nɨgham. 17 Egh dughiar kamɨn, Isipian gumazamiziba oraghtɨ, me kantri Judan ziam dɨboroghtɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ko a damuamin bizibagh nɨghnɨgh, bar moghɨram an atiating nɨgham.

18 Dughiar kamɨn, Isipian gumazamizir an 5plan nguibar ekiabar itiba, me Hibrun akam mɨkɨmam. Egh nguibar ekiar kabar itir gumazamiziba, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim baghvɨra ikɨ an apengan ikiam. Nguibar ekiar kabar mam, me ziar kam a darɨgham, “Aruemɨn Nguibar Ekiam.”†

19 Eghtɨ dughiar kamɨn, Isipɨn kantrin tongɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozir tam ikiam. Eghtɨ me uaghan Isipɨn kantrin mɨtaghniamɨn, Ikiavɨra Itir God baghavɨra itir dagɨar dɨpenir akɨnir mam asaraghtɨ, a tughɨv ikiam. 20 Dagɨar dɨpenir akɨnir kam ko, ofa gamir dakozir kam, Isipɨn nguazimɨn ikɨtɨ, gumazamiziba aningɨn gan, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim gɨnɨghnɨgham. Eghtɨ apaniba izɨ pazɨ me damuamin dughiamɨn, me Ikiavɨra Itir Godɨn dɨmtɨ, an Akurvazir Gumazitam amadaghtɨ, a izɨ men akuragh ua me iniam. 21 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ isɨ Isipian akaghtɨ, me a gɨfogh suam, a uabɨ Ikiavɨra Itir God. A kamaghɨn damightɨ, Isipia bar deragh a gɨfogh, an ziam fɨ, uan asɨziba tuer ofaba ko witɨn ovɨziba tuamin ofaba, da inigh a bagh mangam. Egh me akar dɨkɨrɨzibar a damuva, egh me damuasa mɨkemezir bizibar amuam. 22 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God ivezir kuram Isipia danɨngam. Arazir an amir kamɨn, a men arazir kuraba akɨrmɨghasa. Eghtɨ gɨn me navibagh iragh uamategh Ikiavɨra Itir God bagh mangɨtɨ, a men azangsɨziba baragh, me damutɨ, me ghuamaghegh deravɨra ikiam.

23  *Dughiar kamɨn, tuavir ekiar mam Isipɨn kantri ko Asirian kantrin tongɨn ikiam. Eghtɨ Asiriaba daru Isipɨn kantrin mangɨtɨ, Isipia daru Asirian kantrin mangam. Eghtɨ kantrin kamningɨn gumazamiziba Ekiamɨn ziamra fam. 24 Eghtɨ dughiar kamɨn, kantri Israel, Isipɨn kantri ko Asirian kantri, me roroabar otogh uari inigh deraghvɨra ikiam. Eghtɨ God me bangɨn, nguazimɨn itir kantriba bar, dar gumazamiziba bar deragh me damuam. 25 Egh Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, bizir aghuiba me danɨng kamaghɨn mɨkɨmam, “Isipia, kɨ deravɨra ia damuam, ia nan gumazamiziba. Egh ia Asiriaba, kɨ deravɨra ia damuam, ia gumazamizir kɨ uabɨ ingariziba. Egh ia Israelia, kɨ deravɨra ia damuam, ia gumazamizir kɨ ua bagha mɨseveziba.”

20

Aisaia amizir arazir kam, a God damuamin bizim akakasi

1 Asirian Atrivim Sargon mɨgeima, an mɨdorozir gumazir dapanir ekiam, Asirian mɨdorozir gumaziba inigha ghua Filistian kantrin aven, Asdotɨn nguibar ekiamɨn mɨsosi. Ezɨ azenir kamra, God akar kam Aisaia ganɨngi. 2 Ikiavɨra Itir God fomɨram Emosɨn otarim Aisaia, arazir kam damuasa a mɨgɨa ghaze, Aisaia azir korotiar an aghuiziba adegh bibiamra ikɨ, egh uan dagarimɨn, dagarir asuaba suegh pura suer kɨnibar daru. Ezɨ Aisaia Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha, a mɨkemezɨ moghɨn ami.

3 Ezɨ gɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “3plan azenir kaba bar moghɨra, nan ingangarir gumazim Aisaia, korotiar tam ko dagarir asua tam aruzir puvatɨgha, puram arui. Ezɨ an arazir an amizir kam, a bizir bar kurar Isipɨn kantri ko, Itiopian kantri bativamin ababanim. 4 Eghtɨ Asirian atrivim mangɨ, kantri Isip ko kantri Itiopia mɨsogham. Egh a kantrin kamningɨn gumazamizir igiaba ko, gumazamizir ghuriba inigh mangɨ kantrin igharazir tamɨn me kalabuziam darɨgham. Egh me mangamin dughiamɨn, me korotiaba ko dagarir asuataba aghuighan kogham, me pura daruam. Me pura bibiabara ikɨ, bar aghumsigham. 5 Gumazamiziba kantri Itiopia ko kantri Isipɨn gara men ziamning fa ghaze, Aning ti en apanibav soghsɨ en akurvagham, egh me guizbangɨra dɨgavir kuram damigh, bar aghumsigh, naviba bar ikuvigham. 6 Dughiar kamɨn, Filistian gumazamizir ongarir mɨriamɨn itiba, me kamaghɨn uarira uariv kɨmam, ‘Maia! E kantrin gavgavir kamning, en akurvaghasa, e aningɨn azaragha ghaze, me en akuraghtɨma, Asiriaba ua izɨ e gasɨghasighan kogham. Ezɨ ia gan, kantrin kamningra datɨrɨghɨn ikufi. Ezɨ e Asirian mɨdorozir afuziba gitavɨraghan tuaviba ua puvatɨ.’ ”

21

Ikiavɨra Itir God, Babilonɨn nguibar ekiam gasɨghasɨgham

1 Ikiavɨra Itir God, Babilon ikuvighamin akar kam anɨngi, an ongarimɨn boroghɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti.

Ia oragh, osɨmtɨzir bar dafam ko, bizibagh asɨghasɨzir arazim me batogham.

Apaniba izɨ mati, amɨnir bar gavgavim, Negevɨn danganim, a sautɨn amadaghan itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegha,

pamtem ivegha iza bɨzimɨn mɨn nguazim avigha izi.

Gumazamiziba puvatɨzir danganir kam, gumazamizibagh amima

me bar atiati.*

2 Ezɨ God bizir bar kurar mam nan aka, kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn, an gani.

Kɨ orazi, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Babilonia, me gumazamizibagh ifara paza me gami darasi.

Egha me arazir kam gamima a ghua bar ekefe.

Kamaghɨn amizɨ, ia kantri Elamɨn itir mɨdorozir gumaziba,

ia izɨ Babilonia mɨsogh.

Eghtɨ ia Midian kantrin mɨdorozir gumaziba,

ia izɨ nguibar ekiar kam an ekɨarugh.

Kɨ osɨmtɨzir Babilonia gumazamizir igharazibagh anɨdiba agɨvagham.”

3 Irebar kam na gamima, kɨ bar atiatigha aguaghfagha,

mati amizim borim batasa mɨzazim isi moghɨn,

kɨ mɨzazir bar dafam isi.

Kɨ bar atiatigha nan nɨghnɨzim bar ikufi,

egha kɨ bizitamɨn ganan bar aghuagha,

akatam baraghan bar aghua.

4 Nan dapanim onganizɨ,

nan mɨkarzim atiatim bangɨn nɨsi.

Aruem iraghugha gɨvazɨ, amɨnirbɨrim nguibam avarazɨ dughiaba,

kɨ zurara guaratɨziba bagha bar ifonge.

Ezɨ datɨrɨghɨn puvatɨ, amɨnirbɨrim otozɨ irebam na gamima,

kɨ bar atiatingi.

5 Kɨ irebar kamɨn garima,

gumazamiziba isar dafam damuasa biziba akɨri.

Egha me inir dafaba nguazimɨn da ghuanizɨ

gumaziba dagh apiagha dagheba ko dɨpaba api.

Ezɨ gumazir mam zuamɨra iza kamaghɨn dei,

“Ia gumazir aruaba, apaniba izegha gɨfa.

Ia dɨkavigh uan mɨdorozir oraba asigh

mɨsoghsɨ gan.”

6 Ezɨ Ekiam kamaghɨn na mɨgɨa ghaze:

“Nɨ apaniba bagh ganamin gumazitam amɨseveghtɨ,

a tugh gavgavigh gan ikɨ.

Egh a bizir manamɨn ganigh,

nɨ mɨkɨmam.

7 Egh a gantɨ, gumazim karis daperaghtɨ, hoziar pumuning a geku izɨ mangɨtɨ, maba kamaghɨra aning tɨv izam.

A gumazibar gantɨ, me donkiba ko, kamelbar apiagh izam,

eghtɨ, a bar deravɨra ganɨva, kuarimning atɨgh oragham,

bizir tizimram otivam.”

8 Ezɨ apaniba bagha garir gumazir kam,

laionɨn mɨn tiarir dafam akara, pamten kamaghɨn dei,

“Ekiam, kɨ arueba ko dɨmagariba bar, apaniba bagh ganamin danganir kamɨn tughav ikia

bar deravɨra me bagha gara iti.

9  *Egha kɨ datɨrɨghɨn gumazibar garima,

gumazim karis gaperazɨ hoziar pumuning a gekuigha izi, ezɨ maba kamaghɨra aning tɨva izi.”

Egha gumazir kam ua kamaghɨn mɨgei:

“Babilon ikuvigha gɨfa, a ikuvigha gɨfa.

Ezɨ men asebar marvir guaba nguazim giregha

bar mɨsaraghire.”

10 Ezɨ kɨ ghaze:

“O ia nan gumazamiziba, ian apaniba ia mɨsoke,

mati gumaziba witɨn ovɨzibav sosi.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim na ganɨngizir akam,

kɨ ia mɨkemegha gɨfa,

kar Israelian God.”

Godɨn akam inigha izir gumazim, Idomian azangsɨzim ikara

11 Ikiavɨra Itir God, Duman nguibar ekiamɨn otivamin bizibar gun mɨgei.

Idomian kantrin itir gumaziba dɨa kamaghɨn azangsɨsi,

“O apaniba bagha garir gumazim, dɨmagarim manadɨzoghɨn gɨvagham?

A bar guizbangɨra, dughiar manamɨn gɨvagham?”†

12 Ezɨ kɨ apaniba bagha garir gumazim, kɨ kamaghɨn men akam ikaragha ghaze,

“Amɨnim tiragh izam, ezɨ datɨrɨghɨn dɨmagarim ikiavɨra iti.

Eghtɨ ia uam azangsɨghsɨ,

ia uamategh izɨv azang.”

Ekiam Arebia gasɨghasɨgham

13 Arebia bar ikuvighasa, Ekiam akar kam anɨngi.

Ia Dedanian gumaziba, ia kamelɨn bɨzibagh apiagha,

danganir dɨpaba puvatɨzibagh aruava, bizibagh iveza da amadi.

Egh ia arɨ mangɨ

Arebian ruarimɨn danganir dɨpaba puvatɨzimɨn muegham.

14 O ia Teman nguazimɨn itir gumazamiziba, ia dɨkavigh mangɨ,

gumazamizir kuariba bar puv me pɨrir kaba,

ia dɨpaba inigh me bagh mangɨ.

Ia Teman gumazamiziba,

gumazamizir ruarimɨn arav ghuezir kaba,

ia dagheba inigh me bagh mangɨ.

15 Men apaniba mɨdorozir sababa ko, piba inigha

iza puv me mɨsosi, kamaghɨn amizɨ,

me are.

16 Ezɨ Ekiam kamaghɨn na mɨkeme, “Kedarɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, uan bizir aghuiba sara bar gɨvaghamin azenir bar vamɨra iti. Kɨ bar deravɨra azenir kamɨn dughiaba vaghvagha da medi, egh azenir kam gɨvamin aruer kamra, kɨ me damuasa mɨkemezir bizibar me damuam. 17 Kedaria, me mɨdorozir gumazir bar gavgaviba, egha me pibar mɨsoghan bar fo. Egh me bar gɨvaghtɨ, mɨdorozir gumazir buangningra ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

22

Ikiavɨra Itir God, Jerusalemɨn gumazamizibar atari

1-2 Ikiavɨra Itir God, Irebamɨn Mɨn Garir Biziba Otivamin Danganir Zarim bagh akar kam anɨngi.

Ia Jerusalemɨn itir gumazamiziba, ia bar manmaghɨra nɨghnigha,

dɨa nɨgɨnir dafam gamua, egha bar akonge?

Ia uan dɨpenir inogoribar ghuavanega pamtem deima,

ian nɨgɨnim nguibar ekiamɨn ruaghateviba bar dar ghu.

Ian gumazir ariaghireziba,

me mɨdorozir gumazir gavgavibar mɨn mɨsoghava ariaghirezir puvatɨ.*

3 Ia fo, ian mɨdorozir gumazir dapaniba ara bar saghon ghue.

Ian gumaziba uan apanibar mɨdorozim ikarvaghan piba ko biziba puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, apaniba men apigha

zuamɨra bar moghɨra men suiki.†

4 Kamaghɨn kɨ ia mɨgei,

Ia nan navim damutɨ,

a nɨmɨra ikɨsɨ damuan markɨ.

Nan navim bar ikuvizɨ kɨ azia iti,

kamaghɨn amizɨ, ia na ateghtɨ kɨ uabɨra ikiam.

Nan gumazamiziba bar ikufi,

ezɨ kɨ me ginɨghnɨghav arai.

5 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nan Ekiam,

an osɨmtɨzir guar avɨriba ia bativamin dughiam amɨsevegha gɨfa.

Osɨmtɨzir kaba, Irebamɨn mɨn Garir Bizibar Garir Danganir Zarimɨn ia bativam.

Dughiar kamɨn, apanir bar avɨrim izɨva pamtemɨn dɨmɨva ivemar mangɨ izegh damutɨ,

ia dɨgavir kuram damigh onganigham.

Egh me nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavim akartɨ,

ia atiatingtɨ, ian dɨmdiam bar saghon mangɨ mɨghsɨabar tugham.

6 Elamɨn kantrin mɨdorozir gumaziba, me piba ko baribar suiki,

egha me mɨsoghasa hoziaba ko karisba sara izi.

Ezɨ Kirɨn nguibar ekiamɨn mɨdorozir gumaziba,

me mɨsoghasa uan oraba sara izi.

7 Mɨsoghamin karisba ian danganir zarir bar aghuiba bar dagh izefe.

Ezɨ mɨdorozir gumaziba hoziaba mɨkɨrvazir karisbagh apiagha,

men nguibar ekiamɨn tiar akabar otivigha gɨvagha mɨsoghasa gara iti.

8 Ia fo, Ikiavɨra Itir God,

ua kantri Juda geghuva an garir puvatɨ.

Ia fomɨra kamaghɨn fo,

ia mɨsoghamin bizir avɨriba isa dɨpenir me kamaghɨn dɨborim gatɨ,

Lebanonɨn Ruarir Pɨzimɨn Temebar Ingarizir Dɨpenim.

Ezɨ ia ti datɨrɨghɨn ghaze, apaniba izɨ ia ko mɨsoghtɨ,

ia mɨsoghamin bizir kaba ian akuraghtɨ, ia deraghvɨra ikiam.

9-10 Egha ia kamaghɨn gari, Jerusalemɨn dagɨabar ingarizir dɨvazir bar mɨtiar gavgavim,

an danganir avɨriba akuaghiregha ikuvigha iti.

Egha ia Atrivim Devitɨn nguibar ekiam Jerusalem,

ia an dɨpeniba bar da menge.

Egha ia dɨpenir maba akaragharigha

dar dagɨaba inigha nguibar ekiamɨn dɨvazim akɨrmɨki.

Egha ia dɨpam, Mozir Dɨpar Vɨn Itimɨn magɨrasa,

ia afemozibagh gɨkui.

11 Egha ia mozir dɨpar mam, nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimningɨn tongɨram a gɨkui.

Eghtɨ mozir dɨpar ghurir nguibar ekiamɨn azenan itim, a ivemar izɨ

nguibar ekiamɨn aven itir mozir dɨpar igiamɨn magɨram.

Ia bizir kabagh amua, egha tong God gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Bizir ia bativamin kaba, a fomɨra ia bagha da amɨsefe.

Egha bizir kabar ingarizɨ, da otifi.

12 Egha bizir kaba otivir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nan Ekiam, a kamaghɨn ifonge,

Ia aziv arang kuarkuv, egh uan dapaniba bar dagh isegh,

egh azir korotiabar aghuigh.

13  *Egh ia gan! Ia azir arazibagh amir puvatɨ.

Ia akazim gamua bar akuegha iti.

Egha ia sipsipba ko bulmakaubav sogha, isar dafam gamua,

egha wainɨn dɨpaba api.

Egha ia kamaghɨn mɨgei,

“E fo, e gurumɨn ovengam, kamaghɨn amizɨ,

ia izɨ e damɨ wainɨn dɨpabar amam.”

14 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a uabɨ na batogha mɨgɨrɨgɨar kam nan kuarim gatɨ,

“Kɨ ian arazir kurar kam gɨn amadaghan kogh,

mamaghɨra ikɨ mangɨ ia aremeghtɨmra gɨvagham.”

Kar Ikiavɨra Itir God, Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a nan Ekiam, an akam.

Ikiavɨra Itir God Sepna batuegham

15 Ekiam a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a mɨgɨa ghaze:

Nɨ mangɨ Sepnan ganigh, gumazir kam atrivimɨn dɨpenimɨn biziba bar dar gari.

Egh nɨ akar kamɨn a mɨkɨm,

16 “Sepna, nɨ nguaziba ko ikɨziba kagh itir puvatɨ.

Tinara nɨn amamangatɨzɨ, nɨ uabɨ fa pɨn itir mɨghsɨamɨn ghua,

ua bagha dagɨam abigha torim okore,

eghtɨ dagɨar torir kam, nɨ bagh mozir bar aghuimɨn otogham?

17-18 “Nɨ ti ghaze, nɨ gumazir gavgavim, a? Bar puvatɨ!

Nɨ kamaghɨn fogh, Ikiavɨra Itir God, bar pamtemɨn nɨn suiragh, nɨ munumigh nɨ rightɨ,

nɨ balɨn muziarimɨn mɨn otogham.

Egh a nɨ akunightɨ, nɨ akɨgh mangɨ

bar saghon itir nguazir ekiatamɨn irɨgham.

Egh nɨ danganir kamɨn aremegham.

Egh nɨ karisɨn bar dirir nɨ bar ifongezir kaba ategham.

Nɨ datɨrɨghɨn atrivimɨn ingangarim gami.

Egh nɨ gɨn aghumsɨzim atrivimɨn adarazir ganɨdir gumazimɨn otogham.‡

19 “Ikiavɨra Itir God ingangarimɨn nɨ agɨvagh nɨ batueghtɨ, nɨ pura ikɨva ua ziaba puvatɨgham. 20 Bizir kam otoghtɨ, kɨ uan ingangarir gumazim Eliakimɨn diaghtɨ a izam. A Hilkian otarim. 21 Eghtɨ kɨ korotiar ruarir kam isɨ Eliakim darugh, mɨter atrivimɨn ingangarir gumazim uan ivariam gitim a gikegh, nɨ amir ingangarimɨn gavgavim inigh an dafarim datɨgham. Eghtɨ an afeziamɨn mɨn otogh bar moghɨra Jerusalem nguibamɨn gumazamiziba, ko Judian nguibaba bar me gativagh men ganam. 22  *Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Atrivim Devitɨn dɨpenimɨn kiba isɨ, an dafarim datɨgham. Eghtɨ a tiam kuightɨ tav a dukuaghan kogham. A tiam dukuaghtɨ tav a kuighan kogham. 23 Kɨ a damightɨ, a ingangarir kam bagh bar gavgavigham, mati purirpenibar suizir afughafuziba, da purirpenimɨn suirazɨ a danganir vamɨra ikia gavgafi. Eghtɨ an adarazi bar moghɨra ingangarir an amir kam bangɨn ziar ekiam iniam.

24 “Eghtɨ an adarazi ko an boriba ko namakaba, me bar moghɨra an guighɨv ikɨ, uarir akurvaghsɨ an azangsɨgham. Me, mɨneba ko mɨtariba akezir mamɨn guraghav iti moghɨn, me an guighɨv ikiam.”

25 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, ua kamaghɨn mɨgei, “Dughiar kamɨn akezir kam, a faragha gavgavigha iti, egh a datɨrɨghɨn asighirɨgh irɨgham. Eghtɨ bizir an guighav ikia osɨmtɨzim a ganɨdiba, me bar ikuvigham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

23

Ikiavɨra Itir God, Tairɨn nguibar ekiam gasɨghasigham

1  *Bizir Tairɨn nguibar ekiamɨn otivamiba, Ikiavɨra Itir God, dar akam anɨdi:

O ia gumazir kurir ekiabar ongarim garuiba, iavzika!

Ian nguibar ekiam Tair, a bar ikuvigha gɨfa,

ezɨ tam uam an itir puvatɨ.

Ia Tarsisɨn nguazimɨn ikegha, uamategha iza Saiprusɨn Arighatɨzim ategha, uan nguibam bagha izi,

egha dughiar kamɨn ia asɨghasɨghizir arazir kam baraki.

Kamaghɨn amizɨ, ia naviba ikuvigh aziv arang.

2 Ia ongarir mɨriamɨn itir darasi,

ia Saidonɨn nguibar ekiamɨn itir dagɨaba bagha ingarir gumaziba,

ian naviba osemegh, uan akaba dukuagh.

Ia Saidonɨn nguibar ekiamɨn gumaziba,

kuriba bizir avɨriba ia bagha da inigha izi.

3 Egha ia ongarir bar konim gisɨn arua, kantrin avɨribar ghua

biziba amaga, dagh ivezagha arua,

egha ia ziar ekiam isi.

Ian kuriba Isipɨn kantrin ghua,

Nailɨn Fanemɨn ghua, Sihorɨn Danganir Zarimɨn amadaghan ghua,

witɨn ovɨziba ko, biziba inigha ia bagha izi.

Ezɨ ia dar dagɨabar ingangaribagh amua,

dar dagɨaba isi.

4 Ia Saidonɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba, ian nguibar ekiar bar gavgavir ongarir mɨriamɨn itim,

a bar ikuvigha gɨfa.

Ongarim ti ian nguibam gɨnɨghnɨgha ghaze,

“Iavzika! Nan boriba bar moghɨram ovegha gɨfa.

Ezɨ kɨ mati, amizim borim batasa, mɨzazim barazir puvatɨzɨ moghɨn iti.

Egha kɨ mati, amizir gumazamizir igiar bar aghuiba bata, egha deragha dar gari puvatɨzim.”

Kamaghɨn amizɨ, ia bar aghumsɨgh!

5 Eghtɨ Isipia, Tairɨn nguibar ekiamɨn otivizir bizir kaba baregh,

bar atiating, egh men gavgaviba bar gɨvagham.

6 Ia gumazamizir ongarir mɨriamɨn itiba,

ia naviba ikuvigh, aziv arangɨva,

arɨ bar saghon Tarsisɨn nguazimɨn amadaghan mangɨ.

7 Tair nguibar ekiar bar gavgavir fomɨra itim,

a nguibar ekiar ia a bagha bar akongezim.

Fomɨra nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba uan marazi amangizɨ,

me nguazir saghon itibar ghua, nguibar ekiar igiabar ingara da aghui.

Ezɨ tizim bagha, nguibar ekiar kam uabɨ ikuvigha iti?

8 Tinara mɨgɨava arazir kurar kam gamizɨma, a Tairɨn oto,

nguibar ekiar kam atriviba amɨsevezɨ, me nguibar ekiar igharazibagh ativagha dar gari?

Ezɨ a dagɨaba bagha, biziba amaga dagh ivezir ingarir gumaziba, atrivibar otaribar mɨn itima,

nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar, ziar ekiam me ganɨdi.

9 Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim mɨgeima, arazir kam oto.

Gumazir uan gavgaviba ko, uan ziar ekiaba fa bar akongeziba, Ikiavɨra Itir God me dɨkabɨnasa.

Egha a uaghan gumazir ziar ekiaba itibar ziaba dɨkabɨnasa, bizir kam gami.

10 Ia Tarsisɨn nguazimɨn itir gumazamiziba,

ia uan ifongiamɨn bizibar amu,

mati Nailɨn Fanemɨn aperiar dafam otogha afora pura tintinibar zui.

Ia fo, Tairɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba ua ikian kogh,

ian ifongiamɨn tuaviba apɨran kogham.*

11 Ikiavɨra Itir God uan agharim ghufegha gɨfa, an ongarim gisɨn an amadagha,

kantrin ongarir mɨriamɨn itir kabagh asɨghasɨghasava ami.

Kamaghɨn amizɨ, kantrin kabar itir gumazamiziba atiatiava agoi.

A Kenanɨn nguazimɨn nguibar ekiar gavgavir kabagh asɨghasɨghasa akam anigha gɨfa.

12 A kamaghɨn mɨgei:

“O Saidonɨn nguibar ekiar dirim, gumaka!

Nɨ uabɨn akurvaghan kogham.

Nɨn bar akongezir arazim gɨvagh ua ikian kogham.

Nɨ bar ikuvigh, egh deravɨra ikian kogham.

Kamaghɨn amizɨ, ia Saidonian gumazamiziba, ia dɨkavigh arɨ Saiprusɨn Arighatɨzimɨn mangɨ.

Egh ia uaghan avughsamin danganiba puvatɨgham.”

13 Ia Kaldian nguazim deraghvɨram an gan.

Men kantri bar gɨvazɨ, gumazitam uam an itir puvatɨ.

Ia fo, Asiriaba men kantri gasɨghasɨki,

egha men nguazim gamima, a ruarimɨn itir asɨzir atiabar nguibam gava.

Asiriaba dakozibar ingarizɨma,

da Kaldiabar nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavim bar anevɨnizɨ, nguibar ekiam an aven iti.

Egha me dakozir kabagh isɨn tuivigha me mɨsosi.

Me nguibar ekiar kamɨn dɨvazir gavgavir kam akaragharɨki,

egha bar nguibar ekiabagh asɨghasɨki.†

14 O ia gumazir kurir ekiabar ongarim garuiba, iavzika!

Ia Tarsisɨn nguibamɨn ikegha iza garima,

ian nguibar ekiar gavgavim, a bar ikuvigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia naviba ikuvigh aziva arang.

15 Bizir kaba otivamin dughiamɨn, gumazamiziba 70plan azenibar, Tairɨn nguibar ekiam gɨnamadagham. Kar atrivim ikiamin azenibar dɨbobonim. 70plan azenir kaba gɨvaghtɨ, Tair tuavimɨn amizimɨn mɨn ikɨtɨ, gumaziba a dɨghor ighiam damuam. Ighiar kamɨn mɨgɨrɨgɨaba kamakɨn:

16 O tuavimɨn amizim, me nɨ gɨnamadagha gɨfa.

Kamaghɨn nɨ gita inigh nguibar ekiam daru.

Egh nɨ ighiabar amuva, onger akar bar aghuibar amu,

eghtɨ gumaziba ua nɨ gɨnɨghnɨgham.

17 Eghtɨ 70plan azeniba gɨvaghtɨ, Ikiavɨra Itir God, Tairɨn nguibar ekiam damightɨ, a uamategh nguibar gumazamiziba iza biziba amaga dagh ivezimɨn mɨn otogham. Egh Tairɨn nguibar ekiam, nguazir kamɨn itir kantrin igharaziba, bar me apezepertɨ, me izɨ a ko dagɨar ingangaribar amuam, mati tuavimɨn amizim, a gumaziba apezeperima, me a bagha izi. 18 Egh dagɨaba ko, bizir tizir Tair isiba, a ua baghvɨra da isɨ, dar pozim mɨkɨnan kogham. Puvatɨ. Da Ikiavɨra Itir Godɨn bizibar mɨn ikiam. Eghtɨ Tair inigha pozim mɨkɨnizir bizir kaba, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikiamin gumazamiziba bar da inigham, egh me damamin dagher bar avɨriba ko, korotiar aghuir daghuamin bar avɨriba ikiam.

Ikiavɨra Itir God Saionɨn Mɨghsɨam gisɨn ikɨ, gumazamiziba bar me gativagh men ganam

24

(Sapta 24--27)

Ikiavɨra Itir God nguazir kam gasɨghasɨgh, egh a uabɨ gumazamizibagh ativagham

1 Ia deravɨram oragh! Ikiavɨra Itir God nguazim bar a gasɨghasɨghtɨ,

a bar nguazir kɨnimɨn otoghtɨ gumazamiziba puvatɨgham.

A nguazim dɨkaragh a rɨghɨrigham.

Egh a gumazamizibar amightɨ, me arɨ tintinibar mangegham.

2 Gumazamizir dabirabir igharagha garibar itiba, me bar moghɨram osɨmtɨzir vamɨra bativam.

Godɨn ofa gamir gumaziba ko, gumazamizir kɨniba,

gumazir dapaniba ko, ingarir gumaziba,

amizir dapaniba ko, amizir kɨniba,

biziba amadir gumaziba ko, bizibagh ivezir gumaziba ko,

gumazir munam ko, akam akɨrigh dagɨaba a danightɨ a gɨn uam ada ikarvaghamin arazim gamir gumaziba ko,

gumazir munamɨn dagɨaba iniasa a ko akam akɨrir arazim gamir gumaziba,

gumazir dagɨaba itiba ko, gumazir biziba puvatɨziba,

me bar moghɨra dughiar kuram bativam.

3 Nguazim bar moghɨra ikuvigh pura ikiam.

Bizir kaba otivasa Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨfa.

4 Nguazir bar mɨsɨngigha, an gavgavim gɨfa, ezɨ an azirakar amɨrizibagh ami.

Ezɨ gumazamizir ziaba itiba,

men gavgaviba uaghan gɨfa.

5 Gumazamizibar arazir kuraba bangɨn, nguazim Godɨn damazimɨn bar ikufi.

Me akɨrim ragha Godɨn Arazibagh asara.

Me arazir God ifongeziba munasa amuavɨra iti.

Me God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir ikɨ mamaghɨra ikiamim abɨki.

6 God men arazir kurabar osɨmtɨzim bangɨn mɨkemezɨ,

dughiar bar kuram nguazimɨn otozɨ,

gumazamizir bar avɨrim, avir ekiam men isigha gɨfa,

ezɨ bar varazira iti.

A kamaghɨn damightɨ,

gumazamiziba uan arazir kurabar osɨmtɨziba ateram.

7 Egha me garima, wainɨn ovɨzir igiaba mɨdɨima,

wainɨn ikarɨziba uaghan mɨdɨi.

Ezɨ gumazamizir wainɨn dɨpaba apa bar akongeziba,

me datɨrɨghɨn naviba bar osemegha iti.

8 Me ua bar akuegha, dia uan tambarinbav mɨsozir puvatɨ.

Ezɨ me bar akongezir arazir isam gamim a uam otozir puvatɨ.

Ezɨ ighiar me gitan guar avɨribav soghava amim,

a bar gɨfa.

9 Me wainɨn dɨpaba apir dughiamɨn, me ua ighiabagh amir puvatɨ.

Men osɨmtɨziba me gamima,

dɨpar onganim ua men akatoribar isɨngizir puvatɨ.

10 Nguibar ekiamɨn itir biziba bar moghɨra ikufi.

Ezɨ dɨpenibar tiar akaba bar pɨrigha itima,

gumazitam dar aven mangan iburagham.

11 Ezɨ gumazamiziba damamin wainɨn dɨpaba puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, me nguibar ekiabar tuavibar mɨtivighav ikia

wainɨn dɨpaba bagha dei.

Gumazamiziba bar akongezir arazim gɨfa,

ezɨ navir kuram ko navir osɨmtɨzimra nguazimɨn ruaghateviba bar, dar ghu.

12 Nguibar ekiam bar ikufi,

ezɨ an dɨvazir gavgavimɨn itir tiar akar ekiam irɨgha bar akaraghire.

13 Arazir kamra, nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar me bativam,

eghtɨ gumazamizir varazira ikiam,

mati gumaziba olivɨn ovɨziba kuarigha da inigha gɨvazɨ,

ovɨzir vabara olivɨn tememɨn guighav iti.

Egha mati me wainɨn ovɨziba inigha gɨvazɨ,

vaghvazibara wainɨn azenimɨn iti.

14 Ezɨ ikiavɨra iti varazira, me bar akuegh ighiabar amuam.

Gumazamizir aruem uaghiri naghɨn itiba,

me Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam ko, gavgavim bagh bar akuegham.

15 Kamaghɨn amizɨ, ia aruem anadi naghɨn itir gumazamiziba,

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ.

Ia ongarimɨn arighatɨzibar itir gumazamiziba,

ia bar moghɨra ziar ekiam a danɨng,

a Israelian God, Ikiavɨra Itir God.

16 Ia oragh!

Nguazir kamɨn ruaghatevir bar saghon itibar gumazamiziba,

me bar akongezir ighiabagh ami.

Ezɨ men ighiam kamakɨn,

“Ikiavɨra Itir God, arazir aghuibagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, e bar ziar ekiam a ganɨdi.”

Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei,

“Iavzika! Kɨ bar akueghan kogham.

Nan navim bar osɨmtɨzir dafam iti,

ezɨ nan ikɨrɨmɨrim pura gɨvasava ami.

Kɨ garima, gumazir arazir kurabagh amiba ko akar ifavaribagh amiba,

igharaz darazigh ifara paza me gami.

17 Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba, iavzika!

Dughiar kuram ko, torir ekiam ko, iver ia avaragh ian suighamba,

me ia mɨzua iti.

18 Eghtɨ gumazitam dughiar kurar kamɨn mɨgɨrɨgɨam bareghɨva arɨmangam,

a torir ekiamɨn magɨrɨgham.

Egh a uamategh anabogh arɨ mangɨsɨ,

ivem gasagham.

Guizbangɨra, overiam kuighirɨghtɨ, amozir ekiam nguazim giram.

Eghtɨ nguazimɨn mɨngarim nɨgham.

19 Nguazim bar puvɨra nɨgh bɨghirɨ,

akaba akarɨghiregh ikiam.

20  *Nguazim ivazvagh,

mati gumazim wainɨn dɨpam apava onganigha mangɨn izegh gami.

Egh mati averpenir muziarimɨn mɨn,

amɨnir gavgavim a givaima, a mangɨn izegh damuam.

Gumazamizibar arazir kuramɨn osɨmtɨzim, bar osemezɨ nguazim an ateran ibura.

Kamaghɨn amizɨ, nguazim irɨgh, ua dɨkavighan iburagham.”

21 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ mɨsevezir dughiamɨn,

a Godɨn Nguibamɨn itir mɨdorozir gumaziba ko,

nguazir kam gativir atriviba, ivezir kuram isɨ me danɨngam.

22 God me akuvagh me isɨ kalabus datɨgham,

mati me kalabuziar gumazamiziba inigha torir mam gatɨ.

Egh a me dukuaghtɨ, me dughiar ruarimɨn kalabuziamɨn ikiam,

egh a gɨn ivezir kuram me danɨngam.

23 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim, uan angazangarir ekiam ko, uan gavgavim sara izɨ,

Jerusalemɨn itir Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikɨ, gumazamizibagh ativagh men ganam.

Eghtɨ an gumazamizibar gumazir faragha zuiba an ganam.

Eghtɨ an angazangarim pamtem me gisiraghtɨ,

aruem ko iakɨnimɨn angazangarim pura bizir kɨnimɨn mɨn otogham.

25

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer ighiam

1  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, ezɨ kɨ nɨn ziam fasa.

Nɨ nan akurvaghasa bizir aghuir igharagha garibagh ami.

Nɨ fomɨra damuasa mɨkemezir biziba,

nɨ guizbangɨra dagh amigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ziar ekiam nɨ ganɨdi.

2  *Nɨ nguibar ekiabagh amizɨ, da mɨnezir pozibar otifi.

Nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itiba, bar ikufi.

Ezɨ apanibar nguibar ekiar kabar gavgaviba bar gɨfa,

ezɨ me ua dɨkavan ibura.

3 Kantrin gavgavibar gumazamiziba, ziar ekiam nɨ danɨngam.

Eghtɨ kantrin kurabar nguibar ekiaba, me nɨn atiatingam.

4-5 Gumazamizir biziba puvatɨziba,

nɨ deravɨra me geghuva men gari.

Gumazamizir onganarazibagh amiba, osɨmtɨzibar dughiamɨn itima,

nɨ men mogomer danganir bar gavgavimɨn mɨn iti.

Atrivir kurabar adariba ko anɨngaghariba,

mati amɨnir gavgavim iza dɨpenir bɨrim ginifi.

Ezɨ nɨ mati averpenim me avarazɨ,

amɨnir gavgavim izɨva me gɨnobaghan kogham.

Ezɨ gumazir kurabar adariba,

mati aruemɨn fefem dɨpaba puvatɨzir danganimɨn ikegha pamtem me gisira.

Ezɨ nɨ mati, me tememɨn dughuazimɨn apengan ikia,

aruemɨn fefemɨn uari apasi.

Ezɨ amɨnim ko amozimɨn dughiamɨn,

nɨ biziba puvatɨzir gumazamiziba avarazɨ

me deravɨra iti,

ezɨ aruer gavgavim me gapongezir puvatɨ,

mati overiamɨn ghuariaba aruemɨn fefeim avarazɨ, nguibam bar orangi.

Nɨ ifaghatir apanibar akaba dukumizɨ,

atrivir kurabar dɨmdiaba pura gefi.

God Saionɨn Mɨghsɨamɨn isar ekiam damuam

6 Egh Saionɨn Mɨghsɨam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

isar bar ekiam kantribar gumazamiziba bar me bagh a damuam.

Eghtɨ isar kam bar deragham, egh asɨzir bar aghuir oviba itiba ko,

damamin wainɨn dɨpar bar aghuiba an ikiam.

7 Datɨrɨghɨn gumazamizir naviba osemegha itiba,

me mati gumazim aremezɨ,

me a bagha osemegha korotiar pɨziba aghui.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God,

Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikɨ, gumazamiziba bar men ovever osɨmtɨziba agɨvam,

mati me gumazir kuam avarazir niravɨzir kam, a me dama anedegham.

8  *Egh God ovevem dɨkabɨragh,

a gasɨghasɨgh, bar a gafiragham.

Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, men ararem agɨvagham,

egh bar gumazamizibar damazibar teriba bar da adizam.

Egh a uan gumazamizir aghumsɨgha itiba,

a men aghumsɨziba bar da gɨvagham.

Kar, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn damuasa mɨkemezir akam.

9  *Ezɨ bizir kaba otivamin dughiamɨn, gumazamiziba kamaghɨn mɨkɨmam,

“Ikiavɨra Itir God, en God.

E nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ, a mɨzuam ikɨtɨ,

anarɨra izɨ en akuragh uam e iniam.

A uabɨra Ikiavɨra Itir God, egha an en akura.

Kamaghɨn amizɨ, a uam e inizir bizir kam bagh,

e bar akuegham.”

God kantri Moab gasɨghasɨgham

10  *Eghtɨ Ikiavɨra Itir God bar deravɨra Saionɨn Mɨghsɨamɨn gantɨ, a deraghvɨra ikiam.

Egh a Moapian gumazamiziba fofozim me danɨng.

Egh apanibar amamangatɨghtɨ,

me izɨ me gasɨghasɨgh me abɨnigham,

mati bulmakauba uari uan buariba dɨkabɨri, da dadabar aven zui.*

11 Egh Moapia, mati gumazim ongarir torir ekiamɨn ikiava,

ovengan atiatia ongarir dadarimɨn mangasa nɨghnɨgha,

uan dafarimningɨn pamtemɨn ongarim mɨsogha

afozofogha zui moghɨn,

me osɨmtɨzir kam gitavɨraghsɨ arazir bar igharazibar amuam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uan dafarimɨn me abɨraghtɨ,

me fogh suam, bizir me uari fasa amir kaba,

da men akuraghan kogham.†

12 Eghtɨ God Moapian nguibar ekiabar dɨvazir gavgaviba akararigham.

Dɨvazir kaba datɨrɨghɨn pɨn mar iti.

Ezɨ an adar amutɨ, da bar daghirɨ nguazim giregham.

Da bar iregh nguazir mɨnemniabar tongɨn irɨghɨv ikiam.

26

God uan gumazamizibar amutɨ me uan apaniba dɨkabɨragham

1 Dughiatam gɨn otoghtɨ, Judan nguazimɨn itir gumazamiziba ighiar kam damuam:

En nguibar ekiaba bar gavgafi!

Ikiavɨra Itir God, a uabɨ en dɨvazir bar mɨtiar gavgavimɨn mɨn iti.

An en akurvazima,

e uan apaniba dɨkabɨri.

2  *Ia nguibar ekiamɨn tiar akar ekiaba kuigh,

eghtɨ Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba aven izam.

Gumazamizir kaba zurara Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia,

nɨghnɨzir gavgavim an iti.

3  *O Ikiavɨra Itir God, gumazamizir nɨn apengan itiba,

me zurara nɨ baghavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ me gamima,

navir amɨrizimɨn arazim me gizɨfa.

4 Ikiavɨra Itir God, en God, a en mogomer danganir gavgavim,

mati dagɨar gavgavir ekiam.

Egh a zurara kamaghɨra ikiam.

Kamaghɨn e guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨva,

zuraram an apengan ikiam.

5 Gumazamizir ziar ekiar bar pɨn itiba,

Ikiavɨra Itir God me dɨkabɨri.

Egha a nguibar ekiar gavgaviba akaragharɨghizɨma,

da bar nguazim gire.

6 Nguibar nguazim girezir kaba,

gumazir onganaraziba ko gumazamizir gavgaviba puvatɨziba,

datɨrɨghɨn iza uan suebar me dɨkabɨra me gisɨn arui.

7  *O God, gumazamizir nɨn damazimɨn deraziba,

nɨ me zuir tuavim akɨrizɨ, a voroghɨra iti.

Ikiavɨra Itir God, nɨn damazimɨn derazir gumazamiziba,

nɨ me bagha tuavim akɨrizɨ a dera.

8 O Ikiavɨra Itir God, e nɨn Akar Gavgavibar gɨn zui,

egha e nɨ baghavɨra gara,

nɨrara mɨzua iti.

Egha uan navir averiabar aven nɨn ziar ekiam bar a gifongegha ghaze,

gumazamiziba bar nɨ gɨfogh

zurara nɨ gɨnɨghnɨgham.

9  *Dɨmagaribar mɨtiriam nan azi moghɨn,

nan nɨghnɨzim nɨrara iti.

Egha mɨzarazibar, kɨ uan navir averiamɨn aven

nɨ ko ikiasa bar ifonge.

Kɨ fo, nɨ nguazir kamɨn itir gumazamizibar araziba tuisɨsi,

eghtɨ me ganɨva guizɨn nɨn araziba deraghvɨra dagh fogham.

10 Eghtɨ nɨ gumazamizibar araziba tuisɨgh gumazamizir kurabar apangkuvightɨ,

me ti nɨn arazir derazibar fofozim inighan kogham.

Egh me gumazamizir nɨn damazimɨn derazibar nguazimɨn ikɨva,

me arazir kurar kabar amu mamaghɨra ikiam.

Egh me Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam ko gavgavim gɨnɨghnɨghan koghɨva,

an apengan ikian kogham.

11  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazamizir kurabagh asɨghasɨghasa

uan agharim ghufegha gɨfa.

Ezɨ me an ganizir puvatɨ.

Egh nɨ me ateghtɨ, me an gan fogh suam,

nɨ uan gumazamizibar akurvaghasa bar ifonge.

Eghtɨ gumazir kurar kaba bar aghumsigham.

Eghtɨ nɨ uan apaniba bagha atɨzir avir kam,

bar me dapongtɨ me isigh.

12 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en ingangariba akɨrmigha dagh amizɨ,

da deravɨram otifi.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ dabirabir aghuim ko navir amɨrizim isɨ

e danɨngigh.

13 O Ikiavɨra Itir God, en God,

gumazir ekiar igharaziba fomɨra e gativaghava en gari.

Ezɨ e ziar ekiam nɨraram anɨdi.

14 Gumazir ekiar kaba datɨrɨghɨn ariaghiregha gɨfa.

Me ua itir puvatɨ, egh me ua dɨkavan kogham.

Nɨ men gavgavim dɨkabɨragha, me gasɨghasɨghizɨma, me bar ikuvigha gɨfa.

Ezɨ gumazamiziba ua men ziabagh nɨghnɨzir puvatɨ.

15 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en kantri gamima, a bar ekefe.

Nɨ en kantrin gumazamizibagh amizɨ, men dɨbobonim bar ghuavanabo.

Nɨ en nguazimɨn mɨtaghniaba aruegha bar dagh isɨfa.

Ezɨ bizir kam bangɨn, nɨn ziar ekiam ghua bar ekefe.

16 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamiziba puv me gamima,

men gavgaviba gɨfa.

Egha me osɨmtɨzibar tongɨn ikia nɨ bagha iza osɨmtɨzir dafam sara

sighsirir akabar nɨ ko mɨgei.

17 O Ikiavɨra Itir God,

e mati amizim borim batasa mɨzazim isa pamtemɨn arai moghɨn,

e nɨn damazimɨn mɨzazim isi.

18 E, mati amizim borim batasa,

osɨmtɨzir dafam atera, egha mɨzazir dafam isa

nɨghnɨgha ghaze, bizir aghuitam ti otivam.

Ezɨ puvatɨ. E bizitam gamizɨ an otozir puvatɨ.

E mati, amizim boritam batezir puvatɨ,

a pura amɨnir kɨnim bate.

Guizbangɨra, e uan nguazimɨn itir apaniba dɨkabɨnamin gavgaviba puvatɨ,

egha uan nguazimɨn dabirabir aghuitam gamizir puvatɨ.

Egha e nguazir kamɨn ikiasa borir avɨritaba batezir puvatɨ.*

19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamizir oveaghuezibar amutɨ, me ua dɨkavigham.

Nɨ uan gumazamizir ovengezibar kuabar amutɨ, me gɨn ua angamɨra ikiam.

Ia mozimɨn itir kuaba,

ia ua osegh dɨmɨva bar akuegh ighiabar amuam!

O Ikiavɨra Itir God, nɨ mati dɨmagarimɨn ghuariam nguazir mɨsɨngizim girima,

oghevsevir igiaba a bativi moghɨn,

nɨ gumazamizir oveaghuezibar amutɨ,

me nguazim ategh ua dɨkavam.

Ikiavɨra Itir God, ivezir kuram isɨ uan gumazamizibar anɨngam,
eghtɨ me gɨn deraghvɨra ikiam

20 Ia nan gumazamiziba, ia uan dɨpenibar aven mangɨ uan tiaba asegh.

Ia dughiar otevimra muegh ikɨtɨ,

Ekiamɨn anɨngagharim gɨvaka.

21 Ia gan! Ikiavɨra Itir God uan Nguibam ategha izaghiri,

egh nguazir kamɨn itir gumazamizibar arazir kurabar ikarvaghamin ivezim me danɨngam.

Eghtɨ gumazir igharazir darazi me mɨsoghezɨ me ariaghireziba,

nguazim uabɨ ovengezir gumazir kabar ghuziba mongan iburagham.

Bar puvatɨgham.

A gumazamiziba amizir arazir kurar kaba bar da azenim datɨgham.

27

1  *Eghtɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God uan gavgavir bar ekiam akakagham.

A izɨ ongarimɨn itir kuruzir aser dafar kam Leviatan,

ivezir kuram isɨ a danɨngɨva a gasɨghasɨgham.

A uan mɨdorozir sabar ekiar gavgavir bar ghumizim inigh,

kuruzir bar puvɨra daghdagha tintinibar aragharuir kam atughtɨ

an aremegham.

2-3 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God ighiatam kamaghɨn a bangam:

“E wainɨn azenir aghuimɨn ighiam damuam.

Kɨ, Ikiavɨra Itir God, kɨ bar deravɨram azenir kamɨn gari.

Egha kɨ zurara dɨpam a ganɨdi.

Gumazitaba ti izɨv a gasɨghasigham,

kamaghɨn amizɨ, kɨ dɨmagariba ko aruebar deravɨram an gari.

4 Kɨ datɨrɨghɨn uan wainɨn azenir kamɨn atarir puvatɨ.

Egh kɨ gantɨ, ogher ataghatariba itiba ko, ogher kurataba a bativightɨ,

kɨ, mati mɨdorozir gumazim uan apanibav sozi moghɨn,

kɨ dagh asɨghasɨgham.

Kɨ avim daborogh, ogher kaba bar dar aboroghtɨ

da isigham.

5 Egh apanir kaba, kɨ men gansɨ,

me na bagh izɨ na ko deragh ikɨsɨ, me

akar dɨkɨrɨzir tam damigham.”

6 Gɨn izamin dughiamɨn, Israelia, Jekopɨn ovavir boriba,

me wainɨn ikarɨzir akɨmariba itimɨn mɨn mɨtɨgh gavgavigh,

egh borir avɨriba batam, mati wainɨn ikarɨziba ovɨzir avɨriba ituigham.

Eghtɨ men otivir dagheba, bar avɨrasemegh,

mangɨ nguazimɨn danganiba bar dagh izɨvagham.*

7 Ikiavɨra Itir God, Israelian apaniba puv me gamizɨ moghɨn,

Israelia gamizir puvatɨ.

Guizbangɨra, a igharaz darazigh amizɨ moghɨn,

Israelian gumazamizir avɨribav soghezɨ, me ariaghirezir puvatɨ.

8 Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba amadazɨ,

me kalabuziamɨn zuir dughiamɨn, a puv me gami.

A men anɨngaghegha uan amɨnir gavgavim amadazɨma,

a iza me avigha ghu,

mati amɨnir gavgavim aruem anadi naghɨn ikegha iza,

men biziba avigha ghu.

9 Egh Israelia guizbangɨra mɨkɨm suam,

Ikiavɨra Itir God men arazir kurabar osɨmtɨziba agɨvam,

eghtɨ me uan asebar ofa gamir dakoziba apɨrighɨva,

dar dagɨaba amsarɨraghitɨ da nguazir mɨnemniamɨn mɨn otogham.

Egh me temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba okɨrarɨgh.

Egh paura tuema a mughuriar aghuim zuir dakoziba,

bar dagh asɨghasɨkigh.

Tuavir kamɨn, Ikiavɨra Itir God men arazir kuraba gɨn amadagham.

10 Nguibar ekiar kam fomɨra dɨvazir bar gavgavim iti,

egha datɨrɨghɨn a bar ikuvigha iti.

A datɨrɨghɨn pura nguibar dadar kɨnim mɨn itima, gumazitaba uam an itir puvatɨ.

Egha bulmakaubar nguibamɨn mɨn otozɨ, da iza uari akuva ikia,

dadaba ko tevsevibar dafariba apava, kagh avughsa iti.

11 Ezɨ temer kabar aguaba mɨsigha gɨvazɨ, dar aguaba dɨpɨraghira nguazim girima,

amiziba avibar arɨghasa iza dagh eghufi.

Nguibar ekiar kamɨn itir gumazamiziba, me bar onganigha akaba baraghan aghua,

kamaghɨn, arazir kam me batifi.

Kamaghɨn amizɨ, God, a Godɨn men ingarizim,

a men apangkuvir puvatɨgha deragha me gamir puvatɨ.

12 Egh Ikiavɨra Itir God bizir kabar amuamin dughiamɨn, a uan gumazamizir tintinibar kantribar itiba iniam, Yufretisɨn Fanemɨn ikegh mangɨ Isipɨn kantrin tugham. A vaghvagh me iniam, mati gumazim witɨn ovɨziba rɨghɨrɨgha dar mɨseviba ategha, witɨn ovɨzir aghuibara isa itarim garɨsi. 13 Eghtɨ dughiar kamɨn sɨghamɨn ararem bar ekevegham. A Israelian dɨmam, men apaniba fomɨra me batoghezɨma, me ghua kantri Asiria ko, kantri Isipɨn ovegha ikiavɨra iti. Eghtɨ me uamategh Jerusalemɨn izɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨamram an ziam fam.

Ekiam, Jerusalemɨn gumazamizibar araziba akɨrmɨgham

28

(Sapta 28--35)

Ekiam Samarian nguibar ekiar bar aghuim gasɨghasɨgham

1 O Efraimɨn anabamɨn adarasi, iavzika!

Ian nguibar ekiar bar aghuim Samaria bar ikuvigham.

Ian gumazir aruaba wain apava onganigha,

Samarian ziam bar puvɨram a fa kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

a nguibar ekiar bar gavgavim.

A mɨghsɨar bar muziarim gisɨn iti, a nguazir bar aghuir dagheba oparamimɨn tongɨn iti,

egha a bar deragha gari,

mati ian gumazir aruaba uan dapanibagh arɨzir akɨmaribar mɨn,

bar dera.

Egh ian nguibar ekiam dughiar ruarimɨn ikeghan kogh,

mati akɨmarim mɨsigha ikuvizɨ moghɨn, ikuvigham.*

2 Bar guizbangɨra, Ekiam ia dɨkabɨnasa

ikɨzir bar gavgavir mam amɨsevegha gɨfa.

Eghtɨ me amɨnir gavgavimɨn mɨn izɨva,

amozim ko aisɨn amozimɨn mɨn bar pamtemɨn ia girɨva,

ia amɨsararɨgh, ia fɨ nguazim mɨkɨnigham.

3 Egh me ia dɨkabɨn ia gisɨn daruam,

ia Efraimɨn anabamɨn adarasi, ian gumazir aruaba wainɨn dɨpaba apava onganigha,

ian nguibamɨn ziam bar pɨn mar a fe.

4 A mɨghsɨar bar muziarim gisɨn iti,

a nguazir bar aghuir dagheba oparamimɨn tongɨn iti,

mati ian gumazir aruaba uan dapanibagh arɨzir akɨmaribar mɨn

bar dera.

Egh ian nguibar ekiar kam dughiar ruarimɨn ikeghan kogham,

mati akɨmarim mɨsigha ikuvizɨ moghɨn, ikuvigham.

Egh a zuamɨra gɨvagham,

mati temer fighɨn mamɨn ovɨzim, mabagh afiragha faragha anizɨ,

gumazir mam zuamɨra a inigha aneme.

5 Eghtɨ dughiar kamɨn, gumazamizir ikiavɨra itir vabara,

me Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim bagh bar akuegham.

A uabɨ atrivimɨn dapanir asuar aghuimɨn mɨn ikiam,

egh mati akɨmarir bɨzim me uan dapanibagh aghui.

6 Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨghnɨzir aghuim isɨ

kotiaba barazir gumazir aruabar anightɨ,

me guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ deraghvɨra kotiaba tuisɨgham.

Eghtɨ a gavgavim isɨ nguibar ekiamɨn tiar akabar itir mɨdorozir gumazibar anɨngam,

eghtɨ me apaniba ateghtɨ,

me aven izɨ gumazamizibav soghan kogham.

Godɨn ofa gamir gumaziba ko Godɨn akam inigha izir gumaziba Aisaia dɨpofi

7 Godɨn ofa gamir gumaziba ko, Godɨn akam inigha izir gumaziba,

uaghan wainɨn dɨpaba ko dɨpar onganiba puv da apava onganigha,

asaghporaghira nuighnuigha men daroriba derazir puvatɨ.

Godɨn akam inigha izir gumaziba, me irebamɨn mɨn garir bizibar ganasa,

God men akakazir biziba, me deragha dar garir puvatɨ.

Ezɨ Godɨn ofa gamir gumaziba, men nɨghnɨziba derazir puvatɨgha,

gumazamizibar osɨmtɨziba deragha da tuisɨzir puvatɨ.

8 Dakozir me apiaghav ikia dɨpar onganiba apiba,

men mimiziba bar dagh izɨfa, ezɨ dar danganiba bar mɨzegha iti.

9 Gumazir aruar kaba, nan akam barazir dughiamɨn, me kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gumazir kam bar tinara sure damuasa?

E biziba bar dagh fogha gɨfa, ezɨ a tinan sure damuasa?

E borir aghegheviba puvatɨ,

egha datɨrɨghɨram amebamɨn otem ataki.

10 A zuraram akar kabaram ami,

mati borir iririviba azava ghaze, ta ta da da nɨ nɨ na na.

Mɨgɨrɨgɨar kaba mɨngariba puvatɨ.”†

11  *Bar guizbangɨra, gumazamizir kaba, nan akaba baraghan bar aghua,

kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uan akam nguibar igharazimɨn gumazim danightɨ,

a uan nguibamɨn akamɨn mɨkɨm gumazamizir kabav kɨmam.

12 God uabɨ uan gumazamiziba nguazir otevir kamɨn me arɨki,

egha kamaghɨn me mɨkeme,

“Ia danganir kamɨn avughsɨ

navir amɨrizim inigh ikɨ.

Ia gumazamizir osɨmtɨziba aterava amɨraziba,

ia nguazir kamɨn avughsɨ nɨmɨra ikɨ.”

Ezɨ me an akam baraghan aghua.

13 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uabɨ men sure damuam,

eghtɨ me aghuagh kamaghɨn mɨkɨm suam,

Godɨn akam mɨngariba puvatɨ, mati borir iririviba azafi.

Egh me bar onganigh dughiar kuram initɨma,

men apaniba, mati azuazim asɨzimɨn suirazɨ moghɨn,

me inigh mangɨ kalabus darɨgham.

God dagɨar bar aghuir gavgavim Saionɨn Mɨghsɨam darɨgham

14 Ia gumazir aruar Jerusalemɨn itir gumazamizibar gariba,

ia deraghvɨra Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh.

Ia na dɨpova ghaze,

nan akam a pura bizim.

15 Egha ia ti kamaghɨn mɨgei,

“E Ovevem ko akar gavgavim akɨrigha gɨfa.

E Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam ko, akar gavgavim akɨrigha gɨfa,

kamaghɨn, e ikuvighan kogham.

Dughiar kurar manam aperiamɨn mɨn e bativam, e a gitagham.

En nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn iti,

en ifavarir akaba ko ifavarir arazir guar igharagha garir avɨriba, en akurazɨma,

e deravɨra iti.”

16  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kamaghɨn mɨgei,

“Ia gan! Kɨ datɨrɨghɨn dagɨar mam isa, Saionɨn Mɨghsɨamɨn anerɨsi.

Ezɨ a dɨpenim aterir dagɨamɨn mɨn oto.

Kɨ deravɨra a tuisɨgha ghaze,

a dagɨar aghuir bar gavgavim, egha an ivezim bar pɨn ko.

Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba,

me zuamɨram atiating nɨghan kogham.‡

17 Kɨ Godɨn guizɨn arazim damightɨ,

a mati gumazir mam bizimɨn ruarimɨn ababanim tuisɨghsɨ, benim amɨkɨrɨvagh bizimɨn ruarimɨn dɨbobonim gɨfogham,

egh men araziba tuisɨgham.

Eghtɨ arazir aghuim,

mati gumazir mam bizibar osɨmtɨziba gan dagh foghsɨ,

a skelɨn mɨn otogh ian akaba tuisɨgham.

Ia ti ghaze,

ian arazir ifavariba ian akuraghtɨ, ia deravɨra ikiam.

Ezɨ puvatɨ. Kɨ bar dughiar kuram damightɨ a ia batogham.

Egha ia, mati aperiar dafam otogha gumazamizibagh asɨghasɨghizɨ moghɨn,

ia bar ikuvigh mangɨ mongamin danganiba puvatɨgham.

18 Egh kɨ ia Ovevem ko amizir akar dɨkɨrɨzir gavgavim uaghan anetughɨva,

ia Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam ko, akar dɨkɨrɨzir gavgavim agɨvagham.

Eghtɨ dughiar bar kuraba ia bativtɨma,

ia bar moghɨra ikuvigham.

19 Dughiar kurar kaba ia ateghan kogham. Puvatɨ.

Da dɨmagariba ko aruebar zurara ia bativ mamaghɨra ikiam,

mati amizim bɨzimɨn uan dɨpenim zurara aneviavɨra iti.”

Egh ia guizbangɨra Godɨn akar kabar mɨngaribagh foghɨva, puv atiating nɨgham.

20 E fo, gumazim dakozim dakuasava amima,

dakozim bar otevezɨ an suemning pura guraghav iti, ezɨ a dakuan ibura.

Egha gumazim dakuasava amima, an nir avavem bar suvizɨ

a uan mɨkarzim deragh anevaraghan kogh, egh dakuan iburagham.

Kamaghɨra, ia bar osemegham,

eghtɨ ian akurvaghamin tuaviba bar puvatɨgham.

21  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God fomɨra Perasimɨn Mɨghsɨam ko Gibeonɨn danganir zarim gamizɨ moghɨn,

dɨkavigh uan gavgavim ko anɨngagharim sara izam.

Egh ingangarir a nɨghnɨzim,

an a damuam.

Egh ia ingangarir kamɨn gantɨ,

a bar igharagh otogham.

22 Kamaghɨn amizɨ, ia Godɨn akaba batogha da dɨpovir arazir kam atakigh.

Puvatɨghtɨ, ian kalabuziamɨn aven itir arazir kam,

a bar ekevegh mamaghɨra ikiam.

Kɨ kamaghɨn oraki, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nan Ekiam, mɨkɨmtɨ

ian kantrin kam bar moghɨra ikuvigham.

Gumazamizibar fofozir aghuim,
a Godra ikegha izi

23 Ia kuariba arigh,

deragh nan akaba baragh.

24 Gumazitam dagher ovɨziba oparasa, zurara dughiabar akunimɨn ingaravɨra iti, o? Puvatɨ.

A ti dughiabar pura nguazim gɨkuavɨra iti? Puvatɨ.

25 A nguazim gɨkuigha, anekɨrasegha gɨvagha, zuravariba opari.

A witɨn ovɨziba, bar voroghɨram da oparava, balin ovɨziba igharagha da opari.

Egha, a uaghan azenir kamɨn mɨriamɨn,

raizɨn guar avɨrir igharaziba opari.

26 An God uabɨ, azenimɨn ingaramin arazir aghuim,

bar deravɨram an sure gami.

27 Egha zuravarir muziaribar ovɨziba iniamim dughiamɨn,

gumazir kam, ter ararir bar dafam isa pamtem zuravaribav sozir puvatɨ.

Egha a wilbaro tɨva ghua zuravaribagh isɨn da mɨra zuir pu.

Bar puvatɨ.

A ter agharir bar muziarim inighɨva, zuravarir muziarir kabar ovɨziba inisɨ,

bar aghumra dav sogha da kuari.

28 A witɨn ovɨziba dɨkabɨnamin arazim bar a gɨfo,

egha an adar bretbar ingaram.

Egha a witɨn ovɨziba, ko witɨn mɨseviba, da amɨsɨvasa hos ko wilkar isa

witɨn ovɨzibagh isɨn ghua da mɨrmɨra zui.

Egha a deravɨra aghumra ghua dar gara ghaze,

A witɨn ovɨziba amɨsar dagh asɨghasɨghan kogham.

29 Ingangarir kabar fofozim ko nɨghnɨzir aghuim, bar Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ize.

A uabɨra fofozir aghuir guar avɨriba ko nɨghnɨzir aghuim bar a gizɨfa.

29

Ikiavɨra Itir God, amɨnim ko mɨkɨmkɨzim ko avimɨn mɨn Jerusalemɨn izam

1 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“O Ariel, Ariel, nɨ nguibar ekiar Atrivim Devit fomɨra ikezim, Jerusalem, noka!

Nɨ bar ikuvigham.

Nɨ datɨrɨghɨn nan ofa gamir dakozimɨn mɨn iti.

Kɨ garima, azeniba zurara iza zuima,

nɨ uan isar ekiabar arazibar gɨn ghuavɨra iti.

Egh nɨ gɨn bar ikuvigham.

2 Kɨ osɨmtɨzim inigh izɨtɨ a nɨ bativam.

Eghtɨ nɨ bar osemegh tiarim akarɨva arangam.

Nɨ nan ofa gamir dakozimɨn mɨn iti,

eghtɨ ghuzim bar nɨ ruegh nɨ avaragham,

mati gumaziba ofa gamir dakozim gisɨn asɨzibav sozi,

dar ghuziba ofa gamir dakozim avarazɨ moghɨn nɨ avaragham.*

3 Kɨ nɨn apaniba inigh izɨtɨ,

me nɨ ekɨarugham.

Egh me nɨ mɨsoghsɨ, nguaziba inigh nɨn dɨvazir gavgavimɨn mɨriamɨn uarigh isɨn darigh dɨvazim bar an okarigham,

egh nguazir kam gisɨn dakozibar ingarigh, mɨtivigh nɨ mɨsogham.

4 Eghtɨ nɨ bar moghɨra degeghirɨghtɨ, nguazim nɨ avaragham.

Eghtɨ nɨ bar nɨmɨra, nɨmɨra mɨkɨmam,

mati ariaghirezir gumazamizibar duaba nguazimɨn aven ikia mɨgei.

Egha mati, tiarir mam nguazimɨn mɨnemniabar tongɨn ikia, aghumra sighsirakabav geima,

tiarir bar muziarim an ikegha azenan izi.”

5 Ezɨ apanir iza nɨ mɨsozir kaba,

me nguazir mɨnemniamɨn mɨn bar avɨraseme.

Men gumazir ekiar kuraba bar avɨrasemegham,

mati me witɨn ovɨzibar amasa, dav sozima,

dar mɨseviba pura tintinibar mɨzi moghɨn, me bar avɨrasemegham.

Ezɨ bar zuamɨra,

6 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim otoghɨva,

arariba ko mɨkɨmkɨzim, ko nɨgɨnir bar dafam, ko amɨnir bar gavgavim, amozir bar dafam ko,

avir mɨzariar bar kurar biziba bar da tueghamim sara izam.

7 Eghtɨ kantrin igharazibar mɨdorozir gumazir avɨrir Ariel ko mɨsogha paza a gamiziba,

da uam ikian kogham.

Ezɨ me nguibar ekiam iniasa ingarizir dakoziba, da pura gɨvagham,

mati Jerusalemia irebar kuramɨn men ganizɨ mokɨn.

Egh mati irebamɨn mɨn garir bizim dɨmangan otogha zuamɨra pura zui moghɨn,

an apaniba zuamɨra bar gɨvagham.

8 Ezɨ kantrin avɨribar mɨdorozir gumazir avɨrir kaba, Saionɨn Mɨghsɨam ko mɨsoghasa ize,

egh me bar a dɨkabɨraghan kogham.

Bar puvatɨgham.

Mati mɨtiriam azir gumazim irebamɨn garava, an aven api,

egha an osezir dughiamɨn, a uabɨ barazi, mɨtiriam an aghavɨra iti.

Egha mati gumazim dɨpam amasa kuarim bar a mɨsɨngi,

egha a irebamɨn aven gari, a dɨpam api.

Egha, a dɨkavizir dughiamɨn, a uabɨ barazi,

kuarim an pɨravɨra iti.

God gumazamizibagh amizɨ me ongani

9 Ia Juda ko Jerusalemɨn gumazamiziba, ia okam nɨghnɨgh onganighvɨra ikɨ

damazir okavɨrɨzibar mɨn daru.

Ia gumazim wainɨn dɨpam ko dɨpar onganim apava deragha aruir puvatɨzɨ moghɨn arui.

Egha guizbangɨra, ia wain ko dɨpar onganiba apa onganim gamir puvatɨ.

10  *Ikiavɨra Itir God ian damazibagh amizɨ pariam puv ian azi.

Ia mati gumazim akuav aremezɨ moghɨn akui.

Ezɨ God uaghan uan akam inigha izir gumazibar damaziba okafi,

ezɨ me ganamin bizibar garir puvatɨ.

Egha God uaghan an akam inigha izir gumazibar damaziba avara,

ezɨ me God amir bizibar garir puvatɨ.

11 Kamaghɨn amizɨ, God irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven nɨn akakaghamin biziba, nɨ dar mɨngaribagh foghan kogham. Mati me akaba aven itir akɨnafarim righa, kendelɨn gris a gatɨgha, pamtemɨn a dukuazɨ a gavgavizɨ, me a dɨponasa nɨ ganɨngi. Egh nɨ ti gumazir akɨnafariba dɨbora fozitam, akar akɨnafarimɨn itir kaba dɨponsɨ a mɨkɨmtɨ, a suam, “Akɨnafarir bar dukuagha gavgavizir kam, kɨ a dɨponan iburaghburaki.” 12 Eghtɨ nɨ ti gumazir akɨnafariba dɨbora fozir puvatɨzitam, akɨnafarimɨn itir akar osiziriba dɨponsɨ a mɨkɨmtɨ, a kamaghɨn mɨkɨmam, “Kɨ akɨnafariba dɨbora fozir puvatɨ.”

13  *Ezɨ Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Gumazamizir kaba uan akatoribara nan ziam fe,

ezɨ men naviba ko nɨghnɨziba bar nan saghon iti.

Me guizbangɨra nan ziam fer puvatɨ.

Me gumaziba pura uari amizir otivizir arazibar gɨntɨsi.

Me arazir kabar men sure gamizɨ, me pura uan akatoribara dar bori,

ezɨ da men navir averiabar aven zuir puvatɨ.

14  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ uamategh bizir bar igharagha garitabar amutɨ,

da gumazamizir kaba bativam.

Eghtɨ me bar dɨgavir kuram damigham.

Eghtɨ kɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba me ganɨdibar fofoziba adegham,

egh kɨ men fofozir gumazamizibar fofoziba bar da agɨvagham.”

Ikiavɨra Itir God bizibar amutɨ da igharagh otogham

15 Gumazamizir uan nɨghnɨzir kuraba ko uan arazir kuraba Ikiavɨra Itir Godɨn da mongasava amiba, mevzika!

Me bar ikuvigham!

Me arazir kurar kaba, mogomer danganiba ko dɨmagaribar dagh amua kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Tinara en ganigh e gɨfogham?”

16  *Me biziba otavkɨra bar da adafi.

Egha me kamaghɨn mɨgei,

“Gumazir nguazir mɨnemɨn ingarim, a nguazimɨn mɨn gari.”

Manmaghɨn ami?

Pura bizir kɨnitam ti gumazir an ingarizim kamaghɨn a mɨkɨm suam,

“Nɨ nan ingarizir puvatɨ,” mɨgɨrɨgɨar kam ti deraz, o?

Egh pura bizir kɨnitam ti gumazir an ingarizim kamaghɨn a mɨkɨm suam,

“Nɨ bizitam gɨfozir puvatɨ,” mɨgɨrɨgɨar kam ti deraz, o?

Bar puvatɨ.

17 Kɨran oveghangɨn biziba bar igharagh otivigham.

Lebanonɨn kantrin ruarir pɨzim, bar nguazir aghuir azenibar ingaramim gavagham.

Eghtɨ azenir bar aghuiba ruarir pɨzim gavagham.

18 Eghtɨ dughiar kamɨn kuarir orazir puvatɨziba,

akɨnafarir me osirizimɨn akaba baragham.

Eghtɨ damazir kurar bar mɨtarmemɨn aven itiba,

ua ganam.

19 Eghtɨ gumazamizir uari abɨriba,

me Ikiavɨra Itir God bagh bar akuegham.

Eghtɨ gumazamizir biziba puvatɨziba,

me uaghan Israelian Godɨn Bar Zuezim bagh bar akuegham.

20 Eghtɨ gumazir ekiar kuraba, men gavgaviba gɨvagham.

Eghtɨ gumazir Godɨn akam batogha a dɨpoviba, me puvarigham.

Eghtɨ gumazir arazir kurabar amuasa bar ifongeziba,

me bar moghɨra bar ikuvigham.

21 Egh arazir kamra uaghan, gumazir pura ifara igharaz darazi isa kot garɨziba,

ko gumazir osɨmtɨzibagh amibar akurvagha akar ifavaribagh amiba,

ko gumazir kotiam adavadavightɨ, eghtɨ gumazir Godɨn damazimɨn deraziba kotiamɨn me gafiraghan kogham,

gumazir kaba, me bar moghɨra bar ikuvigham.

22 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, kar Godɨn fomɨra Abrahamɨn akurazim, a datɨrɨghɨn kamaghɨn Israelian gumazamizibav gei:

“Ia Jekopɨn ovavir boriba ia uam aghumsɨghan kogh,

egh ian guaba uam pɨghatomegh ganan kogham.

23 Ia ingangarir kɨ ian tongɨn amizibar gan,

egh guizbangɨra kamaghɨn fogh suam, kɨ Israelian God,

kɨ Jekopɨn ovavir boribar Godɨn Bar Zuezim.

Eghtɨ ia nan ziam fɨva nan apengan ikiam.

24 Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itir puvatɨziba,

datɨrɨghɨn nɨghnɨzir aghuiba iniam.

Ezɨ gumazamizir imoba puv akaba batoziba,

me nan akaba baraghsɨ

bar ifuegham.”

30

Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, Isipia Judabar akurvaghan kogham

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Judan adarasi, me nan boriba me bar ikuvigham, me bar orazir puvatɨzir darazi.

Me nan nɨghnɨzimɨn gɨntɨzir puvatɨ.

Me uan nɨghnɨzibar gɨntɨgha ghua

kantrin igharazim ko roroam gami.

Egha tuavir kamɨn, me arazir kurar bar avɨrim,

uan arazir kurar faragha amizibagh siriabagh arɨsi.

Mevzika.

Kamaghɨn amizɨ, me bar ikuvigham.

2  *Me Isipia ko akam akɨrasa nan nɨghnɨzim bagha nan azarazir puvatɨ,

eghtɨ Isipian atrivim men akuragh men gantɨ,

apaniba me gasɨghasighan kogham.

3 Eghtɨ men nɨghnɨzim deragh ingaran koghtɨ me bar aghumsigham.

Osɨmtɨzir me bativamin kam,

Isipɨn atrivim men akuragh me apazaghan kogham.

4 E fo, Judan atrivim Soanɨn nguibar ekiam ko Hanesɨn nguibar ekiamɨn, Isipɨn abuir gumaziba batoghasa,

uan abuir gumaziba ko ingangarir gumazir faragha zuiba amadazɨ, me ghua otivigha gɨfa.

5 Eghtɨ Isipia men akurvaghsɨ bizitam damighan kogham. Bar puvatɨgham.

Kamaghɨn amizɨ, Judaba aghumsigh bar uarir apangkuvigham.

Me aghumsɨzir bar ekiamra Judabar anɨngam.”

6 Ekiam, a Negevɨn danganimɨn, sautɨn amadaghan itir gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir asɨzir atiaba, akar kam me ganɨngi. A kamaghɨn mɨgei:

“Judan gumazir aruaba sautɨn amadaghan itir gumazamiziba puvatɨzir danganir kam garui.

Kar gumazamiziba osɨmtɨziba bativamin danganir kurar mam.

Laionɨn amebaba ko apuriba ko, kuruzir gumazamizibagh iviba ko, kuruzir kurar mɨghegha zuiba ko,

asɨzir atiar kuraba danganir kamɨn iti.

Ezɨ gumazir aruar kaba ingangarir dafam gamua, bizir bar aghuir ivezim bar pɨn koziba isa,

donkiba ko kamelbagh isɨn arigha ghua,

kantrin men akurvaghan koghamiba bagha da atera zui.

7 Isipɨn kantri, kantrin igharazibar akurvaghasa mɨgɨava,

a men akurvazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn ziar igiar kam a gatɨ,

‘Maburan Kuruzir Aser Puram Aperaghav Itim.’ ”

Gumazamiziba Godɨn akam baraghan aghua

8 Ikiavɨra Itir God gumazamizibar damazimɨn, me amir arazibar eghaghanibar akaba, dagɨamɨn da osirigh da aghorasa na mɨkeme.

Egh uaghan eghaghanir kam akɨnafarir rɨghizimɨn da osirigh.

Eghtɨ mɨgɨrɨgɨar kam zurara ikɨ gumazamizibar akakagh suam,

9 me gumazamizir bar puvɨram akaba barazir puvatɨziba.

Me zurara Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batosi, a men Afeziam.

Egha me zurara ifarava, an suren akaba baraghan aghua.

10 Egha me kamaghɨn Godɨn ganganir gumaziba ko an irebamɨn mɨn garir bizibar garir gumazibav gei,

“Ia ua irebamɨn mɨn garir bizibar ganan markɨ.

Egh ia uan akabar kumigh.

Ia uam arazir aghuiba ko arazir zuezibar gɨn mangɨsɨ e mɨkɨman markɨ.

E oraghasa ifongezir akar e apezeperibaram e mɨkɨm,

kar bizir aghuir otivan koghamiba.

11 Ia ingangarir kam atakigh, egh bar saghon ikɨva, en tuavim apɨran markɨ.

E Israelian Godɨn Bar Zuezimɨn akaba baraghan aghua.”

12 Ezɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim, a kamaghɨn mɨgei,

“Ia nan Akar Gavgavim munasava akɨrim ragha na gasara.

Egha ia kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim ikia ghaze,

Ifavarir arazim ko igharaz darazi dɨkabɨrir araziba ian akuragham.

13 Kamaghɨn amizɨ, ia arazir kuram gamigha gɨfa,

ezɨ arazir kurar kam bar ia gasɨghasigham,

mati bɨbɨzir muziarim dɨvazir ruarimɨn ghuamɨn ikia bar ekefi,

egha kɨran oveghangɨn dɨpɨrasava ami.

Egh dɨvazim dɨpɨrigh zuamɨra irɨgham.

14 Bar guizbangɨra, ia bar ikuvigham,

mati nguazir mɨnem bigha akuar bar mɨzumzuiaribar ire,

ezɨ akuar ekiatam itir puvatɨ,

me akua tam isɨ avim isir danganimɨn mangɨ avir mɨkɨam tuighan kogham.

O akua tam inigh mangɨ

mozir dɨpamɨn an dɨpaba tuan iburagham.”

15 Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, a Israelian Godɨn Bar Zuezim, a kamaghɨn mɨgei,

“Tuavir ia deravɨra ikiamim, a kamakɨn.

Ia uamategh na bagh izɨ, egh avughsɨ ikɨtɨ,

kɨ ian akurvagham.

Eghtɨ ia navir amɨrizimɨn ikɨ nɨghnɨzir gavgavim narara ikɨva, ia gavgavigh ikiam.”

God kamaghɨn mɨkeme, ezɨ ia an akar kamɨn gɨn mangan bar aghua.

16 Egha ia ghaze, “Puvatɨ! E hoziabar apiagh puv arɨ mangam.”

Ezɨ God ghaze, “Guizbangɨra, ia arɨ mangɨ!”

Ia ghaze, “En hoziaba puvɨra ivemaram.”

Ezɨ God ghaze, “Ian apanibar hoziaba bar puvɨra ivemar ian gɨntɨgham.”

17 Ian apanibar mɨdorozir gumazir vamɨra izɨ mɨsoghsɨ dɨmtɨ,

ian 1,000plan mɨdorozir gumaziba puv aregham.

Egh men mɨdorozir gumazir 5plara izɨ ian dɨmtɨ,

ia bar moghɨra dɨkavigh nguibar ekiam ategh aregham, eghtɨ gumazitam ua ikian kogham.

Eghtɨ ian gumazir ikiavɨra itir varazira bar uarira ikiam,

mati me inir avɨzim guasa temer vamɨra mɨghsɨar itimɨn a kuasa.

18  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, a Godɨn guizɨn arazibagh amim.

Kamaghɨn amizɨ, a ian apangkuvighasa ifongiar bar ekiam iti.

A uan apangkuvim ian akakaghasa ia mɨzua iti.

Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an ikiava, uarir akurvaghasa a mɨzua itiba,

me bar akuegham.

Ikiavɨra Itir God, deravɨra
uan gumazamizibar amuam

19 Ia Jerusalemia, ia Saionɨn Mɨghsɨamɨn iti, ia ua kuarkuv aziv arangan kogham. Ezɨ Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn ian apangkuvigha, deravɨra ia damuasa gara iti. Egh ia uari bagh an azangsɨgh an dɨmtɨ, a zuamɨra ian dɨmdiam baregh ian akuragham. 20 Guizbangɨra, Ekiam ia gamizɨ, ia osɨmtɨzir dafam ateri, egha ia mati gumazim daghebar otevezɨ moghɨn iti. Ezɨ a ia ko ikia ian sure gami. Eghtɨ gɨn ia uam a burian kogham. Ia uari uan damazibar an ganam.* 21 Egh ia daruamin dughiamɨn tuavimɨn atamakuigh, ia ti tuavir agharir guvimɨn amadaghan itimɨn mangam, o agharir kɨriamɨn amadaghan itimɨn mangam, eghtɨ a ian gɨn ikɨ ia mangamin tuavim ia mɨkɨmam. 22 Egh ia uan asebar marvir guaba, ia fomɨra dar ingarigha silva ko golɨn da noke. Egh ia marvir guar kaba batogh dar gantɨ da mati bizir kuriba, egh ia kamaghɨn me mɨkɨmam, “Ia kamatɨgh. E ua ia gifongezir puvatɨ.”

23 Eghtɨ Ekiam ia oparizɨ dagher ovɨziba bagh amozim amadaghtɨ, a izighirɨ da ruam, eghtɨ da deravɨra nguazir kamɨn otivam. Eghtɨ ia dagher avɨriba ikiam. Eghtɨ ian bulmakauba uaghan damamin grazir avɨriba ikiam. 24 Egh ia uaghan uan azenibar dagher aghuiba inigh izɨ, egh bar deravɨra da akuvagh, uan bulmakauba ko donkin ian nguazim abɨgha ingariziba bagh, fogh ko sped isɨ dagh iniv da aghamsigh me danɨngam. 25 Dughiar Ekiam mɨsevezimɨn, dughiar bar kuram ian apaniba batoghtɨma, me pura tintinibar arɨmɨghiregham, eghtɨ men dɨvazir gavgavir kaba bar ikuvigham. Eghtɨ dughiar kamɨn, dɨpaba mɨghsɨaba bar dar otiv ivemar izighirɨtɨ, ia dɨpatamɨn oteveghan kogham. 26 Eghtɨ dughiar kamɨn, iakɨnimɨn angazangarim aruemɨn angazangarimɨn mɨn siragham. Eghtɨ aruem isiragh gavgavightɨ an angazangarim bar ekevegh, a fomɨra garir angazangarim gafiragham. Mati nɨ 7plan aruebar aruer angazangariba inigha aruer vamɨra gisafura. Ikiavɨra Itir God uamategh uan gumazamiziba deravɨra me damu men mɨzaziba ko osɨmtɨziba adeghtɨ me ghuamagheghamin dughiamɨn, bizir kaba otivam.

Ikiavɨra Itir God ivezir kuram isɨ Asiriaba danɨngam

27 Ia gan! Ikiavɨra Itir God nguibar saghon itimɨn ikia dɨkavigha uan gavgavir ekiam sara izi.

A bar puvɨrama atarima, avim ko avir mɨturim an anɨngagharim akakasi.

A mɨgeir dughiamɨn,

avir biziba bar da isiamim an akatorimɨn otifi.

28 An anɨngagharim biziba bar dagh asɨghasɨsi,

mati aperiam otogha ivemara biziba bar da ava ghua, gumazimɨn fɨragharimɨn tu.

Ikiavɨra Itir God kantriba bar uan agharimɨn men suigha,

me ikuvasa a pura tintinibar me kavkɨri.

Egha a men nɨghnɨzibagh amima, da deragha ingari puvatɨzɨ,

a me inigha danganir me mangan ifongezir puvatɨzibar zui,

mati gumazim hoziamɨn daroribar an aku mangasa,

ainɨn otevim an akam garu.

29  *Eghtɨ ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, ia bizir kabar gantɨ da otivtɨ,

ia Godɨn ziam fer arazim bagha isar ekiaba dɨmagaribar dagh ami moghɨn,

ia bar akongezir ighiabar amuam.

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨamɨn mavanang bar akuegh uan itabagh ivi ighiabar amuam,

kamaghɨra ia men mɨn bar akuegham.

Ikiavɨra Itir God a mati dagɨar gavgavim,

egha a uabɨ Israelian mogomer danganim.

30 Ikiavɨra Itir God gumazamizibar amutɨ, me an dɨmdɨar gavgavim baragham,

egh me an anɨngagharimɨn mɨzazim baragham.

An avir gavgavir biziba bar da isiamim sara izam,

egh uaghan amɨnir gavgavim ko amozim ko maburan amozir ofɨzir dagɨabar mɨn gariba, sara izam.

Eghtɨ arariba dagarvaghtɨ,

gumazamiziba an anɨngagharimɨn ganam.

31 Ikiavɨra Itir Godɨn dɨmdiam kantri Asiria damutɨ, a bar atiatigham.

Eghtɨ a uan aghorimɨn suiragh Asiriaba mɨsogh mamaghɨra ikiam.

32 Ikiavɨra Itir God, Asiriabav sozir dughiamɨn, Godɨn gumazamiziba bar akueghɨva,

gitaba ko buar guar avɨriba mɨsoghɨva,

Ekiam me mɨsozir aghorimɨn tɨngagharim gɨrara mangam.

33 Me Asirian atrivimɨn kuam tuasa avim arɨghasa mozir mam gɨkuigha gɨfa.

Egha me mozir kam gɨtuima a bar vɨn mar iraghugha bar aroke,

ezɨ me dazir avɨribar kuegha dar pozim mɨkɨni.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, an anɨngagharim pamtem otogh,

mati amɨnim pamtemɨn avim giveraghtɨ, a bar puvɨra isigham.

31

Ikiavɨra Itir God uan gavgavim akazɨ, kantrin gavgaviba daghire

1  *Ia abuir gumaziba, ia kantri Isipɨn ghuava uarir akurvaghasa, men azangsɨsi, iavzika!

Ia bar ikuvigham.

Ia Isipian hoziaba ko men karisɨn avɨriba ko karisɨn suizir gumazir bar gavgaviba, ia nɨghnɨzir gavgavim dar iti.

Ia ti ghaze, Isipia ian akuragham.

Egha ia Israelian Godɨn Bar Zuezim, nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ.

Egha ia uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia bar ikuvigham.

Iavzika!

2 Ikiavɨra Itir God, fofozir aghuim iti.

A dughiar kuram gumazamizir kurabar anɨngsɨ, me danɨngam.

Egha a zurara uan akabar gɨn zui.

A dɨkavigh gumazir kuraba ko,

gumazir arazir kurabagh amibar akurvazir gumaziba ko mɨsogham.

3 Isipia, me aseba puvatɨ, me pura gumazir kɨniba.

Men hoziaba uaghan en hoziabar mɨn gari, da aseba puvatɨ.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uan gavgavim akagh ivezir kuram me danɨngamin dughiam,

kantrin gavgavir kam irɨghtɨ kantrin an akurazim uaghan irɨgham.

Egh aning uaghara bar ikuvigham.

4 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze,

“Ia fo, laionɨn tam, sipsipɨn a mɨsoghezim amɨsɨ dazer ikɨ,

egh sipsipɨn kam ategh arɨmangɨghan kogham.

Eghtɨ sipsipbar gari gumazir avɨrim izɨ a dagarvaghtɨ,

a men atiatigh arɨ mangɨghan kogham.

Kamaghɨra, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ dɨkavigh Saionɨn Mɨghsɨamɨn apanibav soghsɨ izighiram,

eghtɨ bizitam nan tuavim apɨrighan kogham.

5 E fo, kuaraziba pɨn mɨgha, egha deraghvɨra uan mɨkonibar itir nguzibagh eghufi.

Kamaghɨra, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ deragh Jerusalem geghuv deragh an ganam.

Kɨ zurarama an boroghɨn ikɨ mangɨn izegh damu

a getiva deragh an ganɨva an akurvagham.”*

6 Ia Israelia, ia Ikiavɨra Itir God, deragha a barazir puvatɨgha an akaba batosi.

Egh ia uan navibagh iragh uamategh a bagh izɨ.

7 Ikiavɨra Itir God izamin dughiamɨn,

ia asebar marvir guaba makunigham.

Kar nedazir ia uari uan dafaribar silva ko gol isa dar ingariziba.

Ia kamaghɨn amigha arazir kuram gami.

8 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Mɨdorozir sabar tam Asirian kantri mɨsogh egh bar me agɨvagham.

Mɨdorozir sabar kam, a gumazibar sabam puvatɨ, kɨ uabɨ anemadaghtɨ a mangam.

Asiriaba mɨdorozir sabar kam gitavɨraghsɨ aregham,

eghtɨ men mɨdorozir gumazir igiaba kalabusɨn mangɨ

pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn otivigham.

9 Atiatir bar ekiam, Asiriaba batoghtɨ,

men nguibar ekiar gavgavim irɨgham.

Men mɨdorozir gumazibar dapaniba, bar atiatigh uan mɨdorozir inir avɨzir asaraghav itim ategh

onganigh puvɨram aregham.”

Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgavim.

A Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikia, avimɨn mɨn iti.

A Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ikia,

danganir ekiar avir pamtemɨn isimɨn mɨn iti.

32

Atrivir aghuim kantrin ganam

1 Ia oragh! Atrivitam otivam!

Atrivir kam, arazir aghuimɨn gɨn mangɨ, kantrin kam gativagham.

Eghtɨ kantrin gumazir dapaniba, me guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ,

gumazamizibagh ativagh men ganam.

2 Gumazamiziba akurvazim bagh izɨtɨ,

gumazir dapanir kaba deravɨra vaghvagh bar deravɨra men akurvagham.

Gumazir dapanir kaba, gumazamizibar danganir mogomemɨn mɨn ikiam,

eghtɨ dughiar amozir ekiaba ko amɨnir ekiaba izɨtɨ, me mangɨ men uari mongam.

Eghtɨ me mati dɨpaba puvatɨzir danganimɨn,

dɨpam ivemara an zui moghɨn ikɨ,

egh mati dagɨar ekiam aruem apazagha, danganir orangtɨzimɨn mɨn iti.

Aruem bar gavgavightɨ,

gumazamiziba mangɨ an apazangɨn dapiagh ikɨ avughsam.

3 Gumazamizir bizibar gariba,

men damaziba okavighan koghtɨ,

me deravɨra bizibar ganam.

Eghtɨ gumazamizir kuariba deraziba,

men kuariba deraghvɨra ikɨtɨ,

me deravɨra biziba baragham.*

4 Eghtɨ gumazamizir faragha deragha nɨghnɨgha bizibagh amir puvatɨziba,

me datɨrɨghɨn biziba deragh dagh nɨghnigh dar amuam.

Eghtɨ gumazamizir mɨkɨmasa mɨzeba osemeziba,

me deravɨra bizibav kɨmam.

5 Eghtɨ arazir ziar ekiam isa gumazir arazir kurabagh amiba ko, gumazir onganibagh amibagh anɨdim,

a bar gɨvagham.

6 Guizbangɨra, gumazir arazir onganibagh amiba, me mɨgɨrɨgɨar onganibagh ami,

egha me zurara bizir kurabar amuasa nɨghnɨsi.

Me arazir Ikiavɨra Itir God aghuazibagh amuava,

egha akar ifavarir avɨriba Ikiavɨra Itir God gasi.

Egha me mɨtiriaba azir gumazamiziba, dagheba me ganɨdir puvatɨ.

Egha kuariba pɨrir gumazamiziba, dɨpaba me ganɨdir puvatɨ.

7 Ezɨ ifavarir gumazamiziba, nɨghnɨzir kurar bar avɨriba men dapanibagh izɨfa.

Me gumazamizir biziba puvatɨziba, dɨkabɨnasa men kotiaba adafi.

Me, onganarazibagh amir gumazir arazir kurabagh amir puvatɨziba,

me kotɨn aven ifavarir arazir igharazibar mɨgɨrɨgɨabar me gami.

8 Ezɨ gumazamizir aghuiba me ziar ekiaba iti, me zurara arazir zuezibagh ami.

Egha me arazir aghuibar amuasavɨra iti.

Amiziba azirakabar amu

9 Ia Jerusalemian amiziba, ian dabirabim derazɨ ia ghaze, ia deravɨra ikiam.

Egh ia deravɨra kuariba arigh nan akam baragh.

10 Ia datɨrɨghɨn navir amɨrizimɨn iti.

Egh ia oragh, azenir vamɨra gɨvaghtɨ, ia bar atiating nɨgham.

Ia gantɨ, ian wainɨn azeniba ko, dagher igharazibar azeniba,

da ua ban kogham.

11 Datɨrɨghɨn ian dabirabim derazɨ ia ghaze, ia deravɨra ikiam.

Egh ia atiating nɨghɨva akong uan korotiar aghuiba suva, azirakar korotiabar aghuam.

12 Ia uan azenir obarir aghuiba ko wainɨn azenir aghuiba bagh uan osɨmtɨziba akakaghsɨ,

ia uan evaribav mɨsogh azirakabar amu.

13 Benir ataghatariba ko oghevsevir kuraba nguazir kam avaragham,

kamaghɨn ia nan gumazamiziba nguazim bagh azirakabar amu.

Guizbangɨra, ia dɨpenir bar dirir ia bar ifongeziba, ia fomɨra dagh nɨghnɨgha da bagha bar akonge,

egh datɨrɨghɨn ia da bagh azirakabar amu.

Ia fomɨra uan nguibar ekiamɨn ikia bar akonge,

egh gɨn, ia a bagh osemegham.

14 Bar guizbangɨra, atrivim uan dɨpenim ategham.

Eghtɨ gumazamiziba bar moghɨra nguibar ekiar kam ateghtɨ

gumazamizibar nɨgɨnir me ingara mangɨn izegh gamir kam, ua ikian kogham.

Eghtɨ mɨdorozir gumazibar dɨvazir gavgavim ko, dɨpenir suer ruarir mɨdorozir gumaziba ikia apaniba bagha gariba,

da bar moghɨra pura ikɨ bar ikuvigham.

Eghtɨ afiar atiaba dughiar bar ruarimɨn danganir kamɨn ikiam.

Eghtɨ donkin atiaba an aven darusɨ bar akuegham,

eghtɨ sipsipba ko bulmakauba izɨ oghevsevibar amam.

Ikiavɨra Itir God dabirabir aghuim isɨ uan gumazamizibar anɨngam

15 Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn ikia

uan Duam, uam e bagh anemangam.

Eghtɨ dughiar kamɨn, gumazamiziba puvatɨzir danganim,

azenir bar aghuim otogham,

eghtɨ bizir bar igharagha gariba a bativam.

Eghtɨ azeniba, dagher avɨribar amutɨ da otivam,

mati temeba pura ruarir pɨzimɨn aghui.

16 Dughiar kamɨn, gumazamiziba nguazir kamɨn ruaghateviba bar dar ikɨ,

arazir aghuiba ko guizɨn arazibara damuam.

17 Gumazamiziba arazir aghuim damutɨ,

tuavir kamɨn dabirabir aghuim otogham.

Eghtɨ gumazamiziba uam atiatingan kogh,

nɨmɨra ikɨ nɨghnɨzir gavgavimɨn aven tugh gavgavigh kamaghɨra ikiam.

18 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze,

Nan gumazamiziba, me dabirabir aghuim ikiam, egh me deravɨra ikɨ avughsɨ,

uan nguibabar aven navir amɨrizimɨn ikɨ, egh bizitamɨn atiatingan kogham.

19-20 Eghtɨ aisɨn amozim mar irɨ ruarir ekiamɨn itir temeba bar dagh asɨghasigh,

egh uaghan nguibar ekiamɨn dɨpenibagh irɨtɨ, da bar nguazim giregham,

eghtɨ ia Ekiamɨn gumazamiziba bar deravɨra ikiam.

Egh ia uan dagher ovɨziba nguazir dɨpam iti naghɨn da oparam,

egh ia uan bulmakauba ko donkiba ateghtɨ,

da uan ifongiabar daru oghevsevibar amɨ ikiam.

33

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn dɨmtɨ, a deravɨra men ganam

1 Ia kantrin igharazibagh asɨghasɨzi darasi, iavzika!

Ia bar ikuvigham.

Bar guizbangɨra, ia datɨrɨghɨn ikuvizir puvatɨ.

Ezɨ ia kantrin igharazibagh asɨghasɨghamin dughiam,

a gɨfa, eghtɨ ia uari ikuvigham.

Ia igharaz darazigh ifarava, uan akar dɨkɨrɨziba abigha

me isa apanibar agharim garɨsi.

Bar guizbangɨra, tarazi datɨrɨghɨn ia gifarazir puvatɨ.

Eghtɨ ia igharaz darazigh ifaramin dughiam, a gɨvagham.

Eghtɨ igharaz darazi ia gifar,

ia isɨ apanibar dafarim darɨgham.

2 O Ikiavɨra Itir God, en nɨghnɨzim nɨrara iti.

Nɨ en apangkuvigh zurara dughiabar e ekɨarugh

uan gavgavimɨn deragh en gan.

Egh osɨmtɨzibar dughiamɨn en akurvagh e damutɨ,

e uan apaniba dɨkabɨraka.

3 Gumazamiziba nɨn dɨmdiam barasi,

mati arariba dagarvazima me ari.

Kantrin bar gavgaviba nɨn garima,

nɨ dɨkavigha uan gavgavim men akazɨ,

me atiatia tintinibar ari.

4 Ezɨ bizir me ara taghiziba,

Israelian gumaziba izɨ zuamɨram da iniam.

Mati odezir bɨzir avɨrim mɨghegha iza azenibagh apiagha,

men dagheba apa bar ada gɨfa.

Ezɨ kamaghɨra, gumaziba zuamɨra izɨ men biziba ater mangam.

5 Ikiavɨra Itir God, ziar ekiam ikiava,

bar pɨn uan Nguibamɨn iti.

Egh a uan guizɨn arazim ko arazir aghuim amadaghtɨ,

a izɨ Jerusalemɨn mɨkebaba bar da avaragham.

6 Egh ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, a zurara deragh ian ganɨva,

ia damutɨ ian dabirabim deragh gavgavigh ikiam.

Egh a bizir aghuiba ia danɨngtɨ

ia deraghvɨra ikiam.

A nɨghnɨzir aghuiba ko, fofozir avɨriba ko, arazir an atiatiava an apengan itiba,

da bizir bar aghuibar mɨn,

an ada isa ia ganɨdi.

7 Ia munagh ganigh!

Mɨdorozir gumazir gavgaviba tintinibar tuavibar mɨtivighav ikia

akurvazim bagha diava arai.

Ezɨ abuir gumaziba mɨdorozim agɨvasa ingangarir mɨtiam gami,

ezɨ mɨdorozim gɨvazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, abuir gumaziba datɨrɨghɨn bar puvɨram azi.

8 Tuavir ekiaba pura itima,

gumazamiziba ua dar mangɨ izegh gamir puvatɨ.

Gumazamiziba akar dɨkɨrɨzir me amiziba, me da abɨki.

Ezɨ gumazim uan damazimɨn bizimɨn ganigha, kotɨn aven guizbangɨram an gun mɨgeima,

me nɨghnɨzir gavgavim an akamɨn ikian aghua.

Egha me gumazir igharazibar gara ghaze,

me mati pura biziba.*

9 Ezɨ nguazim uabɨ bar osemegha azirakabagh amima, an gavgavim gɨfa.

Lebanonɨn ruaribar temeba mɨdɨi, egha bar aghumsɨki.

Ezɨ Saronɨn Danganir Zarim bar mɨsɨngigha dɨpaba puvatɨzir danganim gava.

Ezɨ Basanɨn Distrighɨn temeba ko, Karmelɨn Mɨghsɨamɨn temebar dafariba da mɨdɨa suaghiri.

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimɨn ganam

10 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ datɨrɨghɨn dɨkavigh ingangarim damuam,

eghtɨ gumazamiziba ganigh nan ziar ekiam fam.

11 Ia nan apanim gami darasi,

ia pura bizir dagheba puvatɨziba bagha nɨghnɨgha ingangarir mɨtɨabagh ami.

Ia mati, gumazim uan azenimɨn ingangarir dafam gami,

ezɨ puvatɨ, dadar mɨsɨngiziba ko oghevsever kɨniba puram an otifi.

Ian ingangarir mɨtiar kam avimɨn mɨn otogh

bar ia agɨvagham.

12 Egh ia mati me gumazibar aghariba tuezɨ,

da arinimɨn otozɨ moghɨn, ia otivigham.

Egha mati me benir ataghatarim tuazɨma

an averenimɨn otozɨ moghɨn, ia otivigham.

13 Ia gumazamizir roghɨra itiba, ko nguibar saghon itiba,

ia ingangarir gavgavir kɨ amizibar mɨgɨrɨgɨaba baragh

egh ia nan ziar ekiam ko gavgavimɨn gun mɨkɨm!”

14 Saionɨn itir gumazamizir arazir kurabagh amua Godɨn damazimɨn mɨzeziba,

me bar atiatighava agoi.

Egha me kamaghɨn mɨgei,

“Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim, an avir bar gavgavimɨn mɨn isiava, biziba bar da gefi.

An ofa gamir dakozimɨn itir avim zurara isia mamaghɨra iti.

Ezɨ en tongɨn tinara a ko ikiam?”

15  *Gumazamizir kabanang Ikiavɨra Itir God ko ikiam:

Gumazamizir arazir aghuibagh amiba, ko

gumazamizir guizbangɨra mɨgeiba, ko

gumazamizir ua baghavɨra biziba iniasa igharaz darazi dɨkabɨrir puvatɨziba, ko

gumazamizir gumaziba apezeperir dagɨaba isɨ me danɨngtɨ, me a bagh arazir kuram damuamin aghuaziba, ko

gumazamizir gumazir mam gumazir igharazitam mɨsueghtɨ an aremeghan me oraghan aghuaziba, ko

gumazamizir arazir kurabar ganan aghuaziba.

16 Gumazamizir kamaghɨn amiba, me bar deravɨra ikiam.

Me mati gumazim mɨghsɨam gisɨn mogomer danganir bar gavgavimɨn modoghav iti moghɨn deravɨra ikiam.

Eghtɨ bizitam me dɨkabɨraghan kogham.

Eghtɨ me zurara damamin dagheba ko dɨpaba ikiam.

Ikiavɨra Itir God, dughiar bar aghuim isɨ Jerusalem danɨngam

17  *Ia uan atrivir dirim uam an gantɨ,

a uan atrivir korotiar bar aghuibar aghuigh,

kantri deravɨram an ganam.

Egh ia uan kantrin gantɨ,

a bar aruegh bar ekevegham.

18 Egh ia uamategh dughiar kurar ia batozir kam ginɨrɨgh, egh kamaghɨn azangsɨgham,

“Apanibar gumazir dapanim izava en dagɨaba ko biziba inigha dar osɨmtɨzibagh foghasa da tuisɨgha, da mega atrivir kuram ganɨngiziba,

me managh iti?

Apanibar gumazir dapanim izava en tauan ruariba mengeziba,

me managh iti?

Ti puvatɨ.”

19 Akaba barazir puvatɨgha uarira uan ziaba fer gumazir kaba,

ia ua men guatamɨn apighan kogham.

Egh ia ua me uan akabar mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baraghan kogham,

akar me mɨkɨmamim, gumazitam deragh an mɨngarim gɨfoghan kogham.

20 Ia Saionɨn gan, an ziar mam Jerusalem,

a nguibar ekiar e zurara Ekiamɨn ziam fer dughiar ekiabar uari akuva itim.

Danganir e avughsa deravɨra itim.

A purirpenir gavgavimɨn mɨn mɨtɨgh gavgavigham,

eghtɨ gumaziba an afughafuziba asigh, an beniba aghoregh, a inigh mangan kogham.

21 Ikiavɨra Itir God uan gavgavim ko ziar ekiam Jerusalemɨn aven e bagh anekagham.

Egh a Jerusalem damightɨ, a bar kantrin dirimɨn mɨn ikiam,

an aven faner ekiaba ko daghurir dɨpar muziarir avɨravɨriba ikiam.

Eghtɨ mɨdorozimɨn kurir me pul gamua zuiba ko kurir ekiaba,

dɨpar kabar izan kogham.

22 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ,

jasɨn mɨn ikɨ,

egh en atrivimɨn ikɨ,

en gumazir deravɨra en ganamim mɨn ikɨ,

egh en Akurvazir Gumazimɨn ikiam.

23 Apaniba Jerusalem inisɨ bar iburaghburegham.

Me mati kurimɨn ingangarir gumaziba kurimɨn ikɨtɨ a ivemaran kogham.

Mati kurimɨn mas mɨtɨgha gavgavizir puvatɨ.

Ezɨ an beniba fɨriaghɨrezɨ, an sel kuiaghirɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, apaniba arɨ mangɨ bizir avɨriba ateghtɨ da ikɨtɨ,

Jerusalemia ivemar izɨ bizir kaba iniam.

Gumazir suer kuraba uaghan izɨ men gɨn otivigh, uaghan bizir avɨrir tabar gantɨ,

da ikɨvɨra ikɨtɨ,

me uari bagh da inigh mangam.

24 Eghtɨ dughiar kamɨn, Jerusalemɨn itir gumazitam kamaghɨn mɨkɨman kogham,

“Kɨ arɨmariam iti.”

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God

Jerusalemɨn itir gumazamizibar arazir kuraba gɨnamangam.

34

God kantri Idom gasɨghasɨgham

1 Ia nguazir kamɨn itir kantriba bar dar gumazamiziba, ia izɨ.

Ia ikɨziba bar izɨ uari akuvagh akar kam baragh.

Nguazim ko an itir biziba bar moghɨra,

ia uaghan kuariba arigh deraghvɨram oragh.

2 Ikiavɨra Itir God, kantriba bar me ko mɨdorozir gumaziba, bar men anɨngaghegha me bagha navim isi,

egha me aremeghasa, a mɨkemegha gɨfa.

3 Eghtɨ men kuaba, gumaziba mozibar da afeghan kogham.

Puvatɨ. Da pura ikɨ kur mughuriam mangam.

Eghtɨ men ghuziba mɨghsɨaba avaragh

daghuribar emɨr magɨram.

4  *Aruem ko, iakɨnim ko mɨkoveziba bar moghɨra kuarigh iregh gɨvagham.

Eghtɨ overiam mati akɨnafarim me a irigha a nomke.

Mɨkoveziba ko bizir overiamɨn ikia isiba,

mati wainɨn ikarɨzibar dafarir mɨdiariba ko fighɨn temebar ovɨzir mɨdiariba,

mɨsigha ira nguazim girezɨ moghɨn nguazim giram.

5  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Nan anɨngagharim, a mɨdorozir sabamɨn mɨn iti,

egh mɨdorozir sabar kam pɨn ikegh, ivezir kuram anɨngamin ingangarim agɨvagh,

egh overiam ategh magɨrɨ,

Idomia bagh izɨ ivezir kuram me danɨngɨva

me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

Kar kɨ asɨghasɨghasa mɨkemegha gɨvazir darasi.”

6 Eghtɨ Idomian ghuzim ko ovim, Ikiavɨra Itir Godɨn mɨdorozir sabam bar anegɨragɨrigham,

mati sipsip ko memen ghuzim ko ovim, gumaziba ofa damuasa dav sozi

men ghuziba ko ovim men dafariba agɨragɨri.

Ikiavɨra Itir God kantri Idomɨn aven Bosran nguibar ekiamɨn,

gumazamizir bar avɨrim mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Mati a uabɨ Bosran ikɨ ofan bar dafam damuam.

7 Egh Ikiavɨra Itir God, uaghan bulmakaun atiaba ko bulmakaun igiaba ko bulmakaun apurir bar gavgaviba, dav soghtɨ da arɨmɨghirɨtɨ,

dar ghuziba ko oviba Idomɨn kantrin nguazim giregh anevaragham.

8 Ikiavɨra Itir Godɨn nguibar ekiam Saion, apaniba a dɨkabɨravɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, a me ikarvaghamin azenir mam amɨsevegha gɨfa.

Eghtɨ dughiar kam otoghtɨ,

a ivezir kuram isɨ me danɨngam.

9 Idomɨn kantrin faneba, koltan mɨn isia amera zui moghɨn otogham.

Eghtɨ nguazimɨn mɨneziba dagɨar avir isibar mɨn otivam.

Eghtɨ Idomɨn nguazim kolta isi moghɨn isiam.

10  *Avir kam mungeghan kogham. Puvatɨ.

An arueba ko dɨmagaribar isi gavgavigh mamaghɨra ikɨtɨ, an mɨgharim zuraram otivam.

Eghtɨ Idomɨn nguazim pura ikɨ

mangɨtɨ men ovavir borir gɨn otivamiba, men danganiba inigh mangɨ dughiabar ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ gumazitam ua danganir kamɨn mangan kogham.

11 Eghtɨ a, isaba ko, taragiaba ko, anebaba ko, mɨghɨaba dar danganim gavagham.

Ikiavɨra Itir God Idomian biziba bar da agɨvagham,

egh Idomɨn nguazim damightɨ a pura ikiam,

mati nguazim fomɨrama otogha pura ikezɨ moghɨn ikiam.

12 Men gumazir aruaba ko gumazir dapaniba ua ikian kogham.

Eghtɨ atrivitam ua kantrin kamɨn ganan kogham.

13 Beniba ko oghevsevir dɨkoniba itiba atrivimɨn dɨpenim ko dɨpenir igharazibar avɨ da avegham.

Eghtɨ afiar atiaba izɨ ikɨ arangtɨ, poneba izɨ dɨpenir kabar dakuam.

14 Eghtɨ asɨzir atiar guar avɨriba izɨ danganir kamɨn uari akuvagh ikiam.

Eghtɨ memen atiaba uaghan izɨ ikɨ dɨmtɨ,

amizir aser dɨmagaribar aruim uaghan izɨ dakusɨ,

danganir kamɨn daguir danganiba buriam.

15 Eghtɨ mɨghɨaba izɨ uan aroriabar arɨghsɨ, danganir kamɨn izɨ mɨkonibar ingarsɨ danganiba buriam,

egh da aroriaba arightɨ, da afueghtɨ

da uan avɨziba kuigh uan nguzibar gan ikiam.

Eghtɨ isar apuriba ko isar amebaba,

me uaghan izɨ ikiam.

16 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn akɨnafarir rɨghizimɨn aven ganɨva,

ia bizir kabar mɨgɨrɨgɨabar gantɨ, da ikiam.

Asɨziba, o kuaraziba, o bizir tiziba, akɨnafarim dar gun mɨgei,

da bar izɨ kantri Idomɨn nguazimɨn ikiam.

Egh da vaghvagh asɨzir amebaba ko apuriba ikiam.

Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ da izasa dav keme.

An Duam da akuvagh, da inigh izam.*

17 Ikiavɨra Itir God uabɨ Idomɨn nguazim abɨgha,

asɨzir kaba bagha da tuiragha dagh anɨngi,

eghtɨ da zurara danganir kamɨn ikɨ mangɨtɨ dar ovavir borir gɨn otivamiba, dar danganiba inigh

mangɨ dughiabar ikɨ mamaghɨra ikiam.

Nguazir kam, Ikiavɨra Itir God da bagha anetɨ.

35

God ua bizibagh amizɨ da deragha otifi

1  *Gumazamiziba puvatɨzir danganiba, ko nguazir mɨsɨngiziba, da bar akuegham.

Akɨmarir aghuiba otivigh gumazamiziba puvatɨzir danganiba avaraghtɨ,

da bar akongegham.

2 Egh nguazir mɨdiarir kam, akɨmarir avɨriba an otogh oneghtɨ, an ganganim bar deraghtɨ,

a bar akuegh pamten dɨmɨva arangam.

Ikiavɨra Itir God dirir aghuim isɨ nguazir mɨdiarir kam danɨngtɨ, an ganganim bar deragham,

egh Lebanonɨn ruarir ekiam ko, Karmelɨn Mɨghsɨam ko,

Saronɨn Danganir Zarimɨn ganganir aghuimɨn mɨrara ganam.

Eghtɨ gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarim ko gavgavimɨn ganɨva, egh uaghan en Godɨn ziar ekiamɨn gantɨ,

an atrivimɨn kurkazir aghuimɨn mɨn ikiam.

3  *Ia atiatim itir gumazamizibar amutɨ,

me atiatingan kogh tuivigh gavgavigh ikɨ.

Egh gavgaviba puvatɨzir gumazamiziba gavgavim me danɨng.

4  *Ia gumazamizir atiatiba me mɨkɨm suam,

“Ia tuivigh gavgavigh, egh atiatingan markɨ.

Ian God izɨ ian akuragh,

egh ivezir kuram isɨ ian apanibar anɨngɨva bar me gasɨghasigham.”

5  *Dughiar kamɨn, gumazir damazir okavɨrɨziba ua gantɨ,

gumazir biziba barazir puvatɨziba, uam oragham.

6  *Eghtɨ gumazir suer kuraba, uari akun mavanang izighiram,

mati ruarimɨn itir asɨzir mam, me dia a garɨsi.

Eghtɨ gumazir mɨgeir puvatɨziba,

me pamten dɨm, egh bar akuegham.

Eghtɨ dɨpaba otiv gumazamiziba puvatɨzir danganibar mangɨ,

egh nguazir mɨsɨngizibar itir fanebar ivemar magɨram.

7 Egh gigir mɨsɨngizim, dɨpar akaremɨn mɨn otogham.

Nguazir dɨpaba faragha puvatɨziba, nguazimɨn aven ivemarir dɨpar atuiba,

dar otivigh ivemar izighiram.

Afiar atiabara ikezir danganir mɨsɨngizir kam, dadar avɨriba ko ighuruniba an otivam.

8  *Eghtɨ tuavir ekiam kagh ikɨtɨ, me kamaghɨn a dɨpon suam,

kar “God Ua Baghavɨra Inabazir Tuavim.”

Eghtɨ Godɨn damazimɨn arazir kurabagh amir gumazitam an daruan kogham,

kar Godɨn gumazamizibar tuavimra.

Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba itiba ko gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba oteveziba,

me an atam akuighan kogham, me a gɨfogh an mangam.*

9  *Laionɨn tam ko, asɨzir kurar mɨsozitam tuavir kamɨn mangan kogham.

Asɨzir anɨngazir taba tuavir ekiar kam daruan kogham.

Gumazamizir Ikiavɨra Itir God akuragha ua inizibara,

tuavir kamɨn daruam.

10  *Gumazamizir Ikiavɨra Itir God men akuragha ua iniziba, me ua izɨ,

Saionɨn Mɨghsɨamɨn bagh izɨva, bar akongegh ongɨ, tiariba akarɨva tuavir kamɨn izam.

Egh me dabirabir bar aghuim ikɨtɨ,

bar akongezir arazir kam a men ikɨ me gizɨvagh kamaghɨra ikiam.

Eghtɨ mɨzaziba ko osɨmtɨziba me ategh, ua men ikian kogham.

Asiriaba Jerusalemɨn nguibar ekiam iniasa

36

(Sapta 36--39)

Asiriaba Jerusalem iniasava ami

(2 Atriviba 18:13-37; 2 Eghaghaniba 32:1-19)

1 Hesekia 14plan azenibar an atrivimɨn itima, ezɨ Asirian Atrivim Senakerip, uan mɨdorozir gumaziba ko iza Judaba ko mɨsogha, me abɨragha men nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba avɨniziba bar da ini. Egha me Jerusalem inizir puvatɨ. 2 Senakerip, Lakisɨn nguibar ekiamɨn ikia uan abuir gumazim ko mɨdorozir gumazir bɨzir dafam amadazɨ, me Lakis ategha, Atrivim Hesekia bagha Jerusalemɨn zui. Me an boroghɨn ghua otifi. Dughiar kamɨn, danganir mam iti, Mozir Dɨpar Pɨn Itimɨn daghurim, dɨpam an ghuaghira Jerusalemɨn otifi. Daghurir kam, a tuavir ekiar ghua iniba ruer danganimɨn boroghɨn iti. Asiriaba otivigha danganir kamɨn tuivighav iti.

3 Ezɨ Israelɨn gumazir dapanir 3pla ghuav a bato. Kar, Hilkian otarim Eliakim, an atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumazim, ko Sepna, atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim, ko Asapɨn otarim Joa, an atrivim amir bizibar eghaghaniba bar a da osirir gumazim, me zui. 4 Ezɨ 3plan gumazir kaba ghuava Asirian abuir gumazir kam batozɨ, an akar gavgavimɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia mangɨ, Asirian atrivir ekiamɨn akar gavgavir kam Hesekia mɨkemegh. A kamaghɨn mɨgei, ‘Hesekia, nɨ gavgavir manam ikia egha nan apengan ikian aghua? 5 Mɨgɨrɨgɨar kɨniba ti mɨdorozimɨn gavgavim gafiraz, o? Bar puvatɨ! Nɨ nan akaba barazir puvatɨ. Egha nɨ ghaze, tina izɨ nɨn akuragham! Ezɨ nɨ na baraghan aghua. 6  *Kɨ fo, kantri Isip nɨn akuragh mɨsoghasa, nɨ a bagha gara mɨzua iti. Egha kɨ nɨ mɨgei, Isip mati abuar mɨsiam dɨpɨriaghirɨgha gɨfa. Egh nɨ a inigh fidizimɨn mɨn an suiragh darutɨ, an ruaghatevim nɨn agharim mɨtɨgham. Isipɨn atrivimɨn arazim abuar mɨsiar kamɨn mɨrara ghu. Kamaghɨn amizɨ, mɨsoghamin dughiamɨn a izɨ nɨn akuraghan kogham. 7 Egh nɨ ti kamaghɨn mɨkɨmam, ia Israelia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn iti, a ian God, a ian akuragham. Ezɨ kɨ ghaze, bar puvatɨgham. E fo, Hesekia, nɨ uabɨ ghua, mɨghsɨabar pɨn itir danganir an ziam feba ko, an ofa gamir dakozir pura tintinibar itiba bar dagh asɨghasɨki. Egha nɨ Judaba ko Jerusalemia mɨgɨa ghaze, me Jerusalemra izɨ ofa gamir dakozir vamɨran Godɨn ziam fam.’

8 “Hesekia, nɨ izɨ nan gumazir ekiam, Asirian atrivim ko akam akɨrigh. Nɨ ti 2,000plan mɨdorozir gumazir gavgavibar apightɨ, nan atrivim 2,000plan hoziaba nɨ danightɨ, me dar apiagh mɨsogham. Kɨ fo, nɨ uabɨ gumazir kamaghɨn garitaba itir puvatɨ. 9 Egha nɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, Isipian mɨdorozir gumaziba uan hoziaba ko karisba sara izɨ nɨn akuragh mɨsogham. Bar puvatɨgham, me izan kogham. Nɨ en mɨdorozir gumazibar tongɨn gumazir dapanir ziaba puvatɨzitam abɨnamin gavgaviba puvatɨgham. 10 Nɨ ti ghaze, kɨ uabɨ uan nɨghnɨzimɨn iza nɨn kantri ko mɨsogha, a gasɨghasɨsi, a? Bar puvatɨ. Ikiavɨra Itir God uabɨ na mɨkemezɨ, kɨ iza kantrin kam gasɨghasɨsi.”

11 Ezɨ Eliakim ko, Sepna ko Joa akar kam baregha, kamaghɨn Asiriabar abuir gumazim mɨgɨa ghaze, “Nɨ Aramɨn akamɨn e mɨkɨm, e a gɨfo. Nɨ Hibrun akam mɨkɨman markɨ. Puvatɨghtɨma, gumazir nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavir mɨtiam gisɨn mɨtivighav itiba nɨn akam baregham.”

12 Ezɨ abuir gumazir kam kamaghɨn akam ikaragha ghaze, “Nan gumazir ekiam pura akar kamɨn ia ko ian gumazir ekiam, a iarara mɨkɨmasa na amadazir pu. Puvatɨ. Gumazir dɨvazim gisɨn tuivighav itiba, me uaghan akar kam baragham. Guizbangɨra, mɨdorozim otoghtɨ, e Jerusalem ekɨarugham, eghtɨ dughiar kuram bar ia batogham. Eghtɨ ia gumazir dɨvazim gisɨn tuivighav itiba, ia bar dagheba puvatɨghɨva uan buaribar amɨva, uan mɨsɨzir pabar amam.”

13 Ezɨ Asirian abuir gumazim, dɨvazim gisɨn apiaghav itir gumazamizibar gara kamaghɨn pamtemɨn Hibrun akamɨn men dɨa me mɨgei, “Ia deraghvɨra Asirian atrivir ekiamɨn akam baragh! 14 Atrivim kamaghɨn mɨgei, Ia Hesekia baraghtɨ, a ia gifaran markɨ. Hesekia ian akuraghtɨ, ia deragh ikian kogham. 15 Ia Hesekian apezeperir akaba baraghan markɨ, egh ia nɨghnɨzir gavgavim ikɨ suam, Ikiavɨra Itir God ian akuraghtɨ, e Asiriaba ia abɨnigh Jerusalemɨn nguibar ekiam inighan kogham. 16 Ia Hesekian akam baragh ua na ko mɨsoghsɨ nɨghnɨghan markɨ. Ia deravɨra dapiagh ikɨ, egh ia uan mozir paba tu dar amɨva, wainɨn ikarɨzibar ovɨzibar amɨ. Ia uan azenibar itir temer fighɨn ovɨziba uan azenibar da inisɨ, egh ia na ko akam akɨrigh na ateghtɨma, kɨ ian nguibar ekiam iniam. 17 Eghtɨ ia deraghvɨra ikɨ mangɨtɨ, kɨ ia inigh mangɨ kantrin igharazir ian kantrin mɨrara garimɨn ia atɨgham. Kantrin kam wainɨn azenir avɨriba iti. Egha a bret damuamin witɨn azenir avɨriba iti.

18 “Hesekia ia gifaragha ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God, ian akuragh Asiriaba dɨkabɨragham!’ Ia Hesekia ateghtɨma a ia gifaran markɨ. Ia ti ghaze, kantrin igharazibar aseba men akurvasi, ezɨ me Asiriaba e mɨsogha e abɨra, a? Bar puvatɨ. 19 E ghua Hamatɨn nguibar ekiam ko Arpatɨn nguibar ekiam ko Sefarvaim ko mɨsozima, men aseba managh ikia, egha men akurazir puvatɨ? Egha e ghua Samaria ko mɨsozima, Samarian aseba men akuragha e dɨkabɨraz, o? Bar puvatɨ. 20 Kantrin kaba me aser avɨravɨriba iti, ezɨ e me ko mɨsosi. Ezɨ men aseba men akurazɨ, me e mɨsogha e abɨrazir puvatɨ. O Jerusalemia, ia manmaghsua nɨghnɨgha ghaze, Ikiavɨra Itir God ian akuraghtɨ, e ia mɨsogh ia abɨraghan kogham? Bar puvatɨgham!”

21 Asirian gumazir dapanir kam me mɨkemegha gɨvazɨ, gumazir dɨvazir gavgavimɨn apiaghav itiba oregha fo, men Atrivim Hesekia faragha an akam ikarvagh bizitamɨn mɨkɨman men anogoroke. Kamaghɨn amizɨ, me uan akabar kumigha an mɨgɨrɨgɨatam ikarazir puvatɨ. 22 Ezɨ Asirian abuir gumazim mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba, Eliakim, Sepna, ko Joa gamizɨ men naviba bar oseme. Ezɨ me uan korotiaba abɨagharigha ghua abuir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨaba bar dar gun Hesekia mɨgei.

37

Hesekia uan osɨmtɨzimɨn
gun Aisaia mɨgei

(2 Atriviba 19:1-17)

1 Ezɨ Judan Atrivim Hesekia Asirian atrivimɨn abuir gumazimɨn akam baregha, uan korotiaba abɨagharigha buaber korotiaba aghuigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. 2 Egha atrivimɨn dɨpenimɨn garir gumazim Eliakim ko, atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim Sepna, ko ofa gamir gumazir ghuribar diazɨ, me izi. Ezɨ a me amangizɨ, me Emosɨn otarim, Aisaian ganasa zui. Ezɨ gumazir kaba, azirakar korotiaba aghuigha zui. 3 Me ghuava otivigha kamaghɨn Aisaia mɨgei, “Atrivim Hesekia ghaze, Kar osɨmtɨzir ekiaba ko aghumsɨziba otivir dughiam. Asiriaba dɨbovir mɨgɨrɨgɨar avɨribar e gami. E amizir navim asangizɨmɨn mɨn ami, a borim batamin dughiam otozɨ, an a batamin gavgaviba puvatɨ. 4 Asirian atrivim uan abuir gumazim amadazɨ, a iza dɨbovir akabar en Godɨn Zurara Ikiavɨra Itim mɨkeme. E fo, Ikiavɨra Itir God, an dɨbovir akaba baregha gɨfa, egh gumazir kamaghɨn amizim, God ivezir kuram a danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, nɨ en akuragh God ko mɨkɨmtɨ, Ikiavɨra Itir God, e varazira en akuraghtɨ, e ovengan kogham.”

5-6 Ezɨ Aisaia Hesekian akam baregha, kamaghɨn gumazir an akam inigha izir kabav gei, “Ia uamategh atrivim bagh mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun a mɨkemegh. Ikiavɨra Itir God ghaze, ‘Nɨ akar a nan tiraghtirazir kam, mɨghɨgh a gɨnɨghnɨgh atiatingan markɨ. A pura Asirian atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnim, a mɨgɨrɨgɨar kam gami. 7 Ia oragh. Kɨ uan Duamɨn gavgavimɨn, Asirian atrivim damightɨ an okam nɨghnɨgham. Egh a mɨgɨrɨgɨar kɨnim baregh pura uamategh arɨ uan kantrin mangɨgham. An Asirian kantrin ikɨvɨra ikɨtɨ, kɨ gumazitabar amightɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegham.’ ”

Asiriaba ua Jerusalem
gasɨghasɨgha mɨgei

(2 Atriviba 19:8-19)

8 Ezɨ Asirian abuir gumazim kamaghɨn oraki, Atrivim Senakerip Lakisɨn nguibam ataki. Ezɨ abuir gumazir kam dɨkavigha Jerusalem ategha ghua Libnan nguibamɨn otogha garima, an atrivim Lipnan nguibamɨn ikia Lipnabav sosi. Ezɨ a ghuava atrivim bato.

9 Asiriaba mɨsogha itima, gumazir maba iza Atrivim Senakerip mɨgɨa ghaze, “Itiopian Atrivim Tirhaka uan mɨdorozir gumaziba ko iza nɨ ko mɨsoghasa.” Ezɨ Senakerip Jerusalem iniasa nɨghnɨsi, kamaghɨn amizɨ, an akɨnafarir mam osirizɨ, an abuir gumaziba a inigha Hesekia bagha ghu. 10 Senakerip kamaghɨn akɨnafarim osiri, “Hesekia, kɨ fo, Godɨn nɨ nɨghnɨzir gavgavim itim, a nɨ mɨgɨa ghaze, kɨ mɨsogh ia abɨnigh Jerusalem inighan kogham. A nɨ gifari. Nɨ bar an akam baraghan markɨ. 11 E Asirian atriviba, nɨ uabɨ en arazibagh fo, e kantrin igharazibar atriviba ko mɨsogha bar me gasɨghasɨsi. Egha nɨ ti ghaze, kɨ nɨn kantri kamaghɨram a damighan kogham? Puvatɨ, ia guizbangɨra e gitaghan kogham. 12 Nan inazir afeziaba fomɨra, Gosenɨn nguibam, Haranɨn nguibam, Resepɨn nguibam, ko Idenɨn gumazamizir Telasarɨn nguibamɨn itiba, me nguibar kabagh asɨghasɨki. Ezɨ men aseba men akurazir puvatɨ, ezɨ me deragha ikezir puvatɨ. 13 Ezɨ nguibar kaba, Hamat, Arpat, Sefarvaim, Hena, ko Iva, men atriviba datɨrɨghɨn managhɨra iti? Me itir puvatɨ. E bar me mɨsoagharɨghizɨ me ariaghire.”

14 Ezɨ Atrivim Hesekia akɨnafarir kam, abuir gumazir a inigha izeziba dama an suiragha an ganigha, a inigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. Egha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn an onegha anetɨ. 15-16  *Egha Hesekia kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ Israelian God, nɨ enselɨn bar gavgavibagh afiragha bar pɨn uan atrivir dabirabim gaperaghav iti. Ezɨ nɨn gavgavim enselɨn bar gavgavibar gavgavim gafira. Nɨrara, nɨ guizbangɨra God, nɨ nguazir kamɨn kantribar gumazamiziba bar me gativagha men gari. Nɨrara, overiam ko nguazimɨn ingari. 17 O Ikiavɨra Itir God, nɨ deragh kuarim atɨgh nan mɨgɨrɨgɨaba baregh, egh deravɨra bizir kurar e bativizir kabar gan. Nɨ Godɨn Angamɨra Itim. Ezɨ Senakerip nɨ dɨpova mɨkemezir akar kaba, nɨ deragh da baregh dar gan. 18 O Ikiavɨra Itir God, e kamaghɨn fogha gɨfa, Asirian atriviba kantriba bar dagh asɨghasigha men nguaziba saram asɨghasɨki. 19 Egha atrivir kaba, kantrin kabar marvir guaba sarama asɨghasigha da isa avimɨn da tue. Men marvir guar kaba, da guizɨn godba puvatɨ, me temeba ko dagɨaba isa uan dafaribar dar kɨri. Kamaghɨn amizɨ, Asiriaba bar moghɨra dagh asɨghasigha, dagh apongezɨ da isi. 20 O Ikiavɨra Itir God, nɨ en God, nɨ datɨrɨghɨn en akuragh Senakeripɨn dafarimɨn uam en inigh. Eghtɨ nguazir kamɨn kantribar gumazamiziba bar kamagh ganigh fogh suam, nɨrara nɨ Ikiavɨra Itir God.”

Aisaia Godɨn akamɨn gun atrivim mɨgei

(2 Atriviba 19:20-37)

21 Ezɨ Emosɨn otarim Aisaia, Hesekia bagha kamaghɨn akam amada, “Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a ghaze, ‘Nɨ Asirian Atrivim Senakeripɨn dafarimɨn, ia ua uari iniasa nan azangsɨki. 22 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn Asirian Atrivim Senakerip gɨnɨghnɨgha akar kam gami. A kamaghɨn mɨgei:

“ ‘Saionɨn nguibar ekiam, a mati amizir igiar bar dirim,

a nɨ dɨpova aghumsɨzir akabar nɨ mɨgei.

Jerusalem nɨn gɨrakɨrangɨn, nɨ dɨpova uan dapanim roi.

23 Nɨ uabɨra uan ziam fa, egha nɨ tinara akar kuraba ko dɨbovibar a gami?

Nɨ tinara pamtemɨn tiraghtirazir akabar a mɨgei?

Nɨ tinara dɨkabɨnasa arazir kabagh ami?

Kɨrara, kɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim, nɨ bizir kabar na gami!

24 Nɨ uan ingangarir gumazir dapanibav kemezɨ,

me nɨn ziam fa nan ziamɨn tira.

Ezɨ kɨ men akatoribar mɨgɨrɨgɨar kaba baraki.

Kɨ fo, nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nɨ uan karisɨn avɨriba inigha Lebanonɨn Mɨghsɨabar orazibar ghuavanega,

egha bar Lebanonɨn ruarir bar pɨzimɨn aven ghua, danganir gumazamiziba aven zuir puvatɨzimɨn,

nɨ temer sidan bar ruariba ko temer painɨn bar aghuiba oke.

25 Egha nɨ pura tintinibar aruir dughiabar, nɨ damamin dɨpatam gasazir puvatɨ.

Dɨpaba bar dakezir dughiamɨn, nɨ kuizir mozir dɨpaba,

da bar moghɨra izefe, ezɨ nɨn adarazi da api.

Egh nɨ mangɨ Isipɨn Faner ekiabar arutɨ,

nɨn sueba dɨpar kabar amutɨ da mɨsɨngam.

26 “ ‘Senakerip, nɨ kamaghɨn fozir puvatɨ,

kɨ fomɨra bizir kabar amuasa nɨ amɨsefe.

Kɨ, nguibar gavgavir dɨvazir gavgaviba itiba, kɨ dagh asɨghasɨghasa, gavgavim nɨ ganɨngi.

Ezɨ nɨ nan nɨghnɨzimra gɨn ghua nguibar kaba akaragharɨghizɨ da iregha,

mati me dagɨaba pozibav kɨnizɨ, da iti.

27 Ezɨ gumazamizir nguibar kabar itiba bar atiatingi.

Me okam nɨghnɨgha men gavgaviba bar moghɨra gefe.

Me mati, aruer dughiamɨn, amɨnir fefem iza grazibar isi

da mɨdɨi moghɨn mɨsigha iti.

Amɨnir fefer kam aruem anadir naghɨn ikegha iza,

grazir dɨpenir siriabar aghuiba ko grazir tintinimɨn aghuibar isizɨ,

da deragha aghuir puvatɨ.

28 “ ‘Ezɨ kɨ bar moghɨra nɨ gɨfo,

nɨn dabirabir araziba ko dɨkavir araziba, ko iza zuir araziba,

kɨ bar dagh fo.

Egha nɨn anɨngagharir nan itim,

kɨ uaghan bar a gɨfo.

29 Nɨn anɨngagharir nan itir akaba ko, nɨ uabɨra uabɨ feir arazim,

kɨ bar dagh fo.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn akezim isɨ nɨn atinim darugh, egh ainɨn otevir me hosɨn akam gazuim, isɨ nɨn akam darugham.

Egh nɨ amɨkɨrɨgh, tuavir nɨ uan nguibamɨn ikegha izezim uam an mangɨgham.’ ”

30 Ezɨ Aisaia akar ababanir mam isa Hesekia ganɨga kamaghɨn mɨgei:

“Ia kamaghɨn ganigh fogham, azenir kam ko azenir gɨn izamimɨn, ia dagheba oparan kogham.

Ia azenir kamɨn witɨn pura uari azenibar otiviba ini dar amɨ,

egh mangɨ azenir pumuningɨn, ia azenir faragha ghuzimɨn dagher ovɨzir iregha aghuiba, ia dar amɨ,

egh namba 3ɨn azenimɨn, ia ua ingarɨva opar damɨ.

Egh ia uaghan wainɨn ovɨzibar amɨsɨ,

wainɨn ikarɨziba oparɨva, dar ovɨzibar amam.

31 “Eghtɨ Judan anabamɨn gumazamizir ikiavɨra itir varazira,

me witɨn azenim puvɨra be moghɨn, borir avɨriba batɨ bar avɨrasemegham.

32 Eghtɨ apaniba Jerusalemɨn gumazamiziba bar me gasɨghasighan kogham, men tarazi ikɨvɨra ikiam.

Gumazamizir ikiavɨra itir varazira, ikɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn mɨtivighvɨra ikiam.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a bizir kabar amutɨ da otivighirasa nɨghnɨzir gavgavim iti.

33 “Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

‘Asiriabar atrivim, uan mɨdorozir gumaziba ko, Jerusalemɨn aven izan kogham.

Egh me uan baritamɨn aseghtɨ, a nguibar ekiar kamɨn aven izeghan kogham.

Egh mɨdorozir gumaziba mɨsoghsɨ, oratam inigh nguibar kamɨn aven izeghan kogham.

Egh me tugh mɨsoghsɨ, nguibar ekiamɨn dɨvazir mɨriamɨn nguazim arɨghtɨ, a ghuavanaboghan kogham.

Bar puvatɨgham.

34 Kɨ Asiriabar atrivim uam a purightɨ, a izezir tuavim uam an mangam.

Kamaghɨn amizɨ, a Jerusalemɨn aven izeghan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

35 Kɨ uan ingangarir gumazim Devit, a ko dɨkɨrɨzir akam ko, uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgh,

egh bizir kamning bangɨn,

kɨ nguibar ekiar kamɨn ganɨva an akurvagham.’ ”

36 Egha dɨmagarir kamra, Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mam dɨkavigha ghua, Asiriabar mɨdorozir gumaziba itir danganimɨn, men 185,000plan mɨdorozir gumazibav soghezɨ, me ariaghire. Ezɨ amɨnim tirazɨ bar mɨzaraghara, gumazamiziba dɨkavigha mɨdorozir gumazir kabar kuabar gari. 37 Ezɨ Senakerip mɨdorozir gumazir ikiavɨra itiba ko, dɨkavigha uamategha Asirian kantrin ghuegha, Niniven nguibar ekiamɨn iti.

38 Egha a dughiar mamɨn uan asem Nisrokɨn dɨpenimɨn ghugha an ziam fe. Ezɨ an otarimning, aningɨn ziamning, Adramelek ko Sareser, aning mɨdorozir sabam inigha aven ghugha a mɨsoghezɨ an aremezɨ, aning ara ghua Araratɨn kantrin iti. Ezɨ an otarir igharazim, an ziam Esarhadon, a uan afeziamɨn danganim inigha, Asirian kantrin atrivimɨn iti.

38

Atrivim Hesekia arɨmariam itima, Ikiavɨra Itir God an akura

(2 Atriviba 20:1-11; 2 Eghaghaniba 32:24-26)

1 Dughiar kamɨn, Asiriaba bar arazir kurabar Judabagh amima, Hesekia arɨmariam inigha atam areme. Ezɨ Emosɨn otarim Aisaia ghuava an ganigha kamaghɨn a mɨgei, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨn arɨmariam gɨvaghan kogham, a ikɨvɨra ikɨtɨ nɨ ovegham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gumazamizir nɨn dɨpenimɨn itibav kemeghtɨ, me nɨn ingangariba bar dar amu dar kɨrigh.’ ”

2 Ezɨ Hesekia akar kam baregha, uan guam isa a itir dɨpenimɨn averiamɨn bɨrimɨn gara, Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, 3  *“O Ikiavɨra Itir God, kɨ uan navir averiamɨn aven nɨ baghavɨra ikia nɨn ifongiamɨn gɨn ghua, bar guizbangɨra zurara nɨn ingangarim deravɨra a gamuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ amizir ingangariba, nɨ dagh nɨghnɨgh na ateghtɨ, kɨ ovengan kogham.” Egha Hesekia Ikiavɨra Itir God ko mɨkemegha gɨvagha, bar puvɨram azi.

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Aisaia mɨgei, 5 “Nɨ mangɨ kamaghɨn Hesekia mɨkemegh, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn inazir afeziam Devitɨn God, kɨ nɨn azangsɨzim baregha nɨn temeribar ganigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ ateghtɨ, nɨ ua 15plan azenibar ikegh gɨn ovengam. 6 Egh kɨ nɨn akuragh, Asiriabar atrivimɨn amamangatɨghtɨ, a nɨ abɨragh Jerusalem inighan kogham. Bar puvatɨgham.

7  *“ ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ababanitam nɨ danightɨ, nɨ kamagh fogh suam, kɨ damuasa akam akɨrigha gɨvazir bizim, kɨ a damuam. 8 Nɨ gan! Ababanir kam kamakɨn, Atrivim Ahas fomɨra ingarigha asarazir adɨrɨziam, ia an dughuazibar gara aruemɨn auaba medi. Aruem datɨrɨghɨn ghuaghiri, eghtɨ kɨ a damightɨ, a tɨmɨra uamategh overiamɨn mangɨtɨ, an angazangarimɨn dughuazim adɨrɨziamɨn 10plan ighuvibar pɨn uamategh ghuavanabogham.’ ”*

Ezɨ aruem uaghira adɨrɨziamɨn dughuazim gamima, a zuamɨra tɨmɨra uamategha pɨn ghua adɨrɨziar ighuvir 10ɨn pɨn itimɨn tu, a datɨrɨghɨn 10plan auan a faragha ikezɨ moghɨn iti.

9 Ezɨ Hesekia ua ghuamaghegha akar kam osira ghaze:

10 Kɨ kamaghɨn uabɨ gɨnɨghnɨgha ghaze, kɨ ti uan igiamram aremegh nguazir kam ategham.

Egh mangɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam.

11 Kɨ ghaze, kɨ gumazamizir angamɨra itibar tongɨn ikɨ ua Ikiavɨra Itir Godɨn ganighan kogham.

Kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨ,

egh ua nguazir kamɨn itir gumazamizir angamɨra itibar ganighan kogham.

12 Nan angamɨra itir ikɨrɨmɨrir kam, mati averpenim,

gumaziba anepɨrigha a inigha ghu.

Kɨ ghaze, nan ikɨrɨmɨrim, mɨtarir ruarimɨn mɨn ruaragham,

egha kɨ mɨtarimɨn mɨn a gɨrɨghavɨra iti. Ezɨ puvatɨ.

Nan ikɨrɨmɨrir kɨ datɨrɨghɨn itir kam,

mati amizim mɨtarim gɨrɨzi moghɨn, me zuamɨram anetughtɨ, an otevegham.

God, nan ikɨrɨmɨrir angamɨra itim nɨ zuamɨra anegɨfagh.

13 Kɨ dɨmagaribar nɨghnɨgha ghua mɨzarazibar tu, egha ghaze,

Nɨ laionɨn mɨn nan aghariba apɨri.

Nɨ dughiaba bar na gamima,

nan ikɨrɨmɨrir kam gɨvasava ami.†

14 Kɨ mɨzazim isa ara deima, nan arareba gavgaviba puvatɨ,

mati kuarazir nguzimɨn ararem.

Nan arareba, da kuarazir bunbamɨn ararebar mɨn bar nɨmɨram arai.

Kɨ dughiar bar ruarimɨn akurvazim iniasa, kogha overiamɨn garava araima,

nan damazimning teriba ira na gamizɨ, kɨ bar amɨra.

O Ekiam, kɨ osɨmtɨzir bar ekiam iti, ezɨ nɨ izɨva nan akuragh.

15 Egh kɨ manmaghɨra mɨkɨmam? Ikiavɨra Itir God, nan akurvaghasa akam akɨrigha gɨfa,

egha a datɨrɨghɨn bizir kabagh amizɨ da otifi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan navir averiamɨn aven osɨmtɨzir ekiar na batozir kam gɨnɨghnɨsi,

egh pura uabɨ abɨragh nɨmɨra ikɨ

mangɨ ovengamin dughiam otogham.

16 O Ekiam, nɨ ikɨrɨmɨrim isɨ gumazamizibar anɨngtɨ,

me angamɨra ikiam.

Ezɨ bizir na bativizir kaba, da ikɨrɨmɨrir igiam nan duam ganɨngi.

Nɨ nan arɨmariam agɨvagha na gamizɨ,

kɨ ua dɨkavigha ghuamaghe.‡

17 Ezɨ osɨmtɨzir ekiar na bativiba, kɨ dar gara fo,

da nan akurvaghasa otifi.

Ezɨ datɨrɨghɨn, nɨ bar moghɨra nan arazir kuraba gɨn amadagha gɨfa.

Nɨ bar moghɨra na gifuegha nan amamangatɨzir puvatɨzɨ,

kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ghuzir puvatɨ.

18 Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn itiba,

me nɨn ziam fan kogham.

Egh nɨ uan gumazamiziba bagha zurara amir bizir aghuiba,

me dar ganan kogham.

19 Gumazamizir angamɨra ikiavɨra itiba,

guizbangɨra merara, kɨ datɨrɨghɨn nɨn ziam fe moghɨn, me nɨn ziam fa nɨ mɨnabi.

Amebaba ko afeziaba, nɨ zurara amir bizir aghuiba,

me dar gun uan boribav gei.

20 Ikiavɨra Itir God nan akuragha na gamizɨ kɨ ua ghuamaghe.

Eghtɨ dughiaba bar, e Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ,

gitabav sogh, ighiaba bangɨ an ziam fam.

E datɨrɨghɨn angamɨra itir dughiar kam,

e kamaghɨra zurara a ziam fɨvɨra ikiam.

21 Aisaia faragha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Atrivimɨn ingangarir gumaziba, fighɨn ovɨzir me apuzizɨ taba inigh, da mɨrmɨrigh dɨpatam darugh da munumigh da inigh izɨ, Hesekian okar gavgavim dukuaghtɨ, a ua deragham.”

22 Ezɨ Hesekia faragha uaghan kamaghɨn Aisaian azara, “Ikiavɨra Itir God, ababanir manam nan akaghtɨ, kɨ an ganigh fogh suam, kɨ uam an Dɨpenimɨn mangɨ, an ziam fam?”

39

Babilonɨn Atrivim Merodak, gumaziba amangizɨ me Jerusalemɨn ize

(2 Atriviba 20:12-19)

1 Baladanɨn otarim, Merodak Baladan, a Babilonɨn atrivimɨn iti. An orazi, Atrivim Hesekia arɨmariar dafam ikia, ua ghuamaghe. Ezɨ an akɨnafariba osirigha bizir aghuir mam sarama gumazir mabagh anɨngizɨ, me Hesekia bagha da inigha zui. 2 Ezɨ Hesekia men akaba baregha gɨvagha bar akongegha, me inigha uan dɨpenim ko, dagɨaba itir dɨpenim ko bizir aghuiba itir dɨpenibar aven ghua, uan dagɨaba ko bizir igharaziba men aka. A uan silvaba, ko golba, ko pauran mughuriar aghuiba ko, borer aghuiba ko mɨdorozir biziba, me bar moghɨra dar gani. Hesekia bizitam modozir puvatɨ. An atrivimɨn dɨpenim avɨnizir dɨpenibar itir biziba ko, an kantrin danganiba bar dar itir biziba, a bar dar men aka.

3 Ezɨ Babilonɨn izezir gumaziba uamategha ghuezɨ, Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia, iza kamaghɨn Atrivim Hesekian azara, “Gumazir kaba manmaghɨra mɨgei? Me kantrin manamɨn gumaziba?”

Ezɨ Hesekia kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Me kantri Babilonɨn gumaziba, me nan ganasa saghuiamɨn ikegha ize.”

4 Ezɨ Aisaia kamaghɨn Hesekian azara, “Me bar bizir tizimra nɨn dɨpenimɨn aven an gani?”

Ezɨ Hesekia kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ uan biziba bar men akakaki. Egha kɨ uan bizir aghuiba akuvir dɨpenibar aven bizitamɨn men modozir puvatɨ.”

5 Ezɨ Aisaia kamaghɨn Hesekia mɨgɨa ghaze, “Nɨ oraghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn akam nɨ mɨkɨmam. 6 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ‘Bar guizbangɨra, dughiatam gɨn izɨtɨ, Babilonia izɨ, nɨn atrivir dɨpenimɨn itir biziba bar ada inigh, egh bizir nɨn inazir afeziaba fomɨra biziba akuvir dɨpenibar akuvaziba, me bar da inigh Babilonɨn kantrin mangɨgham. Eghtɨ bizitam ua ikian kogham. 7  *Eghtɨ me ian ovavir borir ian otivizibar otarir taba inigh mangɨ me damutɨ, me kalabuziar gumazamizibar mɨn otivightɨ, me men mɨkarzir mogomebar ovɨziba amɨseveghtɨ, me Babilonɨn atrivimɨn dɨpenimɨn aven ingaram.’ ”

8 Ezɨ Hesekia akar kam baregha, kamaghɨn Aisaia mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn akar nɨ na mɨgeim, a dera.” Guizbangɨra, Hesekia kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Kɨ datɨrɨghɨn atrivimɨn itir dughiar kamɨn, bizir kurar kaba otivan kogham. E pura navir amɨrizimɨn ikɨtɨ mɨdoroziba puvatɨgham.”

God uan gumazamiziba ua me iniam

40

(Sapta 40--55)

Dughiar aghuim Godɨn gumazamiziba bativamin akam

1 Ian God ghaze:

“Ia gavgavim isɨ nan gumazamizibar anɨngtɨ,

me navir amɨrizimɨn ikɨ.

2 Ia apangkuvim itir akar aghuir kam isɨ,

Jerusalemɨn nguibamɨn gumazamiziba me mɨkɨm gavgavim me danɨng.

Egh kamaghɨn nan gun me mɨkɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ uan dafarimɨn men arazir kuraba ikaragha bar dughiar ruarimɨn me ataghizɨ me kalabusɨn ike.

Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ men mɨzaziba ko ingangarir ekiam agɨvagha

men arazir kuraba gɨn amadazɨ, me fɨriaghɨre.”

3  **Ezɨ gumazir tiarir mam kamaghɨn dɨa ghaze,

“Ia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn,

Ikiavɨra Itir God baghɨva tuaviba azenɨva dar kɨr.

4  *Egh danganir zariba apemɨva,

mɨghsɨaba ko akɨribagh kutɨ da magɨrɨ.

Egh tuavir ikɨzɨrɨziba, ia dar ingarightɨ, da voroghɨra mɨneghirɨgh.

Egh tuavir kuraba, ia deraghvɨra da akɨr.

5 Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim ko ziar ekiam azenim girɨghtɨ,

nguazir kamɨn gumazamiziba bar moghɨram an ganam.”

Kar Ikiavɨra Itir Godɨn, akatorimɨn otozir mɨgɨrɨgɨam.

6  *Ezɨ tiarir mam kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Nɨ akam akun.”

Ezɨ kɨ ghaze,

“Kɨ akar manam akunam.”

Ezɨ tiarir kam na ikaragha ghaze,

“Nɨ kamaghɨn mɨkɨm suam,

Gumazamiziba nguazir kamɨn ikɨvɨra ikian kogham,

me oghevseviba mɨdɨi moghɨra mɨsigham.

Me ruarimɨn itir akɨmariba suaghiri moghɨn,

dughiar ruaribar itir puvatɨ.

7 Ikiavɨra Itir God amɨnir fefeim amadima, oghevseviba mɨdɨima, akɨmariba mɨdɨa suaghiri.

Bar guizbangɨra, gumazamiziba oghevsevibar mɨn, bar moghɨra gevegham.

8 E fo, oghevseviba mɨdɨi, ezɨ akɨmariba suaghiri.

Ezɨ en Godɨn akam,

a zurara ikia kamaghɨra iti.”

9 O Saionɨn gumazamiziba, ia mɨghsɨar ekiamɨn mavanangɨva, akar aghuim akun.

O Jerusalemɨn gumazamiziba, ia pamtemɨn dɨmɨva akar aghuim akun.

Nɨ atiatingan kogh, akam akun Judan nguibabav kɨm suam,

“Ia gan, ian God a izi!”

10  *Ia gan. Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam, a uan gavgavir ekiam sara izi.

A uan apaniba dɨkabɨragha gɨfa.

Egha a uan gumazamiziba, ua me inigha izi,

mati bizir aghuir a mɨdorozimɨn me dɨkabɨragha inizir biziba.*

11  *A sipsipbagh eghuvir gumazimɨn mɨn,

uan gumazamiziba deragha me geghuva men gari.

A zurara uan agharimningɨn sipsipɨn nguziba akumakua,

me isa uan evarim garɨgha, me ateragha arui.

A sipsipɨn amebar nguzir bar muziariba itiba, a men asughasugha,

me isa tuaviba men akakagha, men akua zui.

Israelian God, an aseba bar dagh afira

12 Gumazitam ongarim tuisɨghasa uan dafarimɨn bar a tuigha an suirazir puvatɨ.

Gumazitam overiamɨn arozim gɨfoghasa uan dafarim onegha an suiragha an abarazir puvatɨ.

Gumazitam nguazir mɨnezim tuisɨghasa uan itarim inigha bar moghɨram a tuizir puvatɨ.

Gumazitam, mɨghsɨar ekiaba ko dozibar osɨmtɨzibar dɨbobonim gɨfofoghasa, uan skel inigha da medir puvatɨ.

13  *Gumazitam bizibar amuamin fofozim, Ikiavɨra Itir Godɨn sure damuan kogham.

Gumazitam an faragh mangɨ nɨghnɨziba a danɨngan kogham.

14 Ikiavɨra Itir God fofozim bagha gumazitamɨn azarazɨ,

a ti guizɨn arazimɨn tuavimɨn an sure gami?

Bar puvatɨ.

Gumazitam nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuir a itir kabar Godɨn sure gamizir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

15 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God,

kantribar garima, me mati pura biziba.

Me mati dɨpar muziarir ofɨzir vamɨra ira mɨner ekiam giri.

Egha mati gumazim nguazir mɨnezir muziarir bar vamɨran osɨmtɨzim gɨfoghsɨ

a inigh skel datɨghtɨ, an osɨmtɨziba puvatɨgham.

Kantriba bar, Godɨn damazimɨn guizbangɨra bar sufi.

A saghuiamɨn itir arighatɨzibar garima, men osɨmtɨziba

mati nguazir mɨnezir kɨnim.

16 Egh gumazamiziba asɨziba bar dav suegh, Lebanonɨn ruarimɨn temeba okegh,

da inigh izɨ avir ekiam atɨgh, asɨzir kaba bar da tueghtɨ,

da bar isi mɨghɨrighamin ofa damuam.

Eghtɨ men ofan kam Godɨn damazimɨn pura bizimɨn mɨn otogham.

17  *Nguazir kamɨn kantriba bar, me Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn pura biziba.

Me pura bizir kɨniba.

18  *Kamaghɨn amizɨ, tinara Godɨn mɨn gari?

Guizbangɨra, bizitam a ko magh garir puvatɨ.

19 Ezɨ, asebar marvir guaba, gumazir dɨgɨribagh amiba,

me da aghora dar ingari.

Ezɨ golɨn ingarir gumaziba me golɨn da nomke,

egha da ikiasa silvan senbar ingari.†

20 Gumazamizir onganarazibagh amiba,

me temer aghuir bar gavgavir zuamɨra kurighan koghamiba amɨsefi.

Egha gumazir dɨgɨriba deragha dagh amiba me mɨgei.

Ezɨ me me bagha asebar marvir guaba temebar dar aghori.

Gumazir kam bar deravɨra marvir guar kam tememɨn aneghoreghtɨ,

a tugh gavgavigh ikɨ irɨghan kogham.‡

21  *Ia ti fozir puvatɨ?

Egha ia ti oraghizir puvatɨ?

Gumazitam ti ia mɨkemezir puvatɨ,

ezɨ ia bar fomɨra iza datɨrɨghɨn bizir kam gɨfozir puvatɨ?

22 Godɨn overiamɨn pɨn uan atrivir dabirabim gaperaghav itim,

a bizir kaba bar dar ingari.

Egha an overiam, inimɨn mɨn an onegha, averpenimɨn mɨn a kuasa.

Ezɨ an damazimɨn, nguazir kamɨn gumazamiziba bar suvigha, odezibar mɨn iti.

23 An atriviba ko gumazir ziaba itiba abɨrima,

me ua ziaba puvatɨ.

24 Atriviba mati, akɨmarir igiaba gumazamiziba datɨrɨghɨra da opari, ezɨ dar biba tɨghar nguazimɨn magɨram.

Eghtɨ Ekiam amɨnir fefem amadaghtɨ, a izamin dughiamɨn, me zuamɨra mɨsɨngam.

Eghtɨ amɨnim mɨnezir muziarimɨn mɨn, me giveragh mangɨgham.

25 Ezɨ Godɨn Bar Zuezim azaragha ghaze,

“Tinara nan mɨn gari?

Guizbangɨra, gumazitam na ko magh gari puvatɨ.”

26 Ia pɨn overiamɨn gan!

Tinara mɨkoveziba ko overiamɨn itir bizibar ingarizɨ, da otifi?

Bizir kaba, Godɨn mɨdorozir gumazibar mɨn iti.

A ziaba dagh arɨgha dar pone.

An adar dɨbobonim gɨfogha, vaghvagha dar ziabagh fo.

A gavgaviba bar iti, kamaghɨn amizɨ, bizir pɨn itir katam ovengan kogham.

27 Ia Israelia, ia Jekopɨn anabamɨn adarasi, ia manmaghsua puvɨra imoba kamaghɨn mɨgei,

“Ikiavɨra Itir God, en osɨmtɨzibar garir puvatɨ.

E dughiar kuraba bativima, en God en akurvaghan aghua.”

28  *Ia ti kamaghɨn oregha fozir puvatɨ,

Ikiavɨra Itir God, a Godɨn zurara ikia mamaghɨra itim.

A nguazir kam ko an itir biziba bar moghɨra dar ingari.

An amɨragha amɨrazir puvatɨ.

Egha an gavgavim gevir puvatɨ.

Eghtɨ gumazitam an nɨghnɨzim gɨfofoghsɨ damuva avegham.

29 A gavgaviba puvatɨzir gumazamiziba gavgaviba me ganɨdi.

Ezɨ men gavgaviba amɨragha uaghirima, a me gamizɨ,

me uamategha gavgaviba isi.

30 Dughiar mabar, gumazir igiabar gavgaviba gefi.

Ezɨ me amɨrvagha pura iri.

31  *Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikia, an gavgavim bagha a mɨzua itiba,

a gavgavir igiam me danɨngtɨ, me zurara gavgavighvɨra ikiam.

Me dɨkavigh deraghvɨra mangam, mati kuarazir bagaba overiamɨn mɨghagha arui.

Me ivemar mangɨ, egh avɨghaghan kogham,

me daru mangɨ, egh amɨrvaghan kogham.

41

Ikiavɨra Itir God ghaze, a Israelian akuragh ua me iniam

1 God kamaghɨn mɨgei:

Ia kantrin roghɨra itimɨn gumazamiziba ko, saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba,

ia uan akaba dukumigh nan akam baragh.

Ia bar deravɨra nɨghnigh kotɨn izɨ uan akaba tuisɨghamin dughiamɨn dav kɨm.

E uari akuvagh akaba tuisɨgh dar gan egh fogh suam, tinan akam a guizbangɨra.

2 Tinara aruem anadi naghɨn atrivim garugha a fezɨ,

a kantriba ko mɨsogha ghua egha bar moghɨra me abɨni.

Godra kantriba an agharim gatɨgha, a gamima,

an atrivir igharaziba abɨri.

An mɨdorozir sabam ko pim bar me agefi,

ezɨ me mati nguazir mɨneziba ko raizɨn afezibar mɨn otozɨ, amɨnim me gɨva zui.*

3 A zuamɨra me bativa, me gasɨghasɨgha me gitavɨragha zui,

ezɨ me bizitamɨn a damuan ibura,

mati amɨnim uabɨ a inigha zuima, a tong nguazim dɨkarazir puvatɨ.

4  *Tinara bizir kabagh amizɨ da otifi?

Kɨ Ikiavɨra Itir Godra, kɨ dagh ami.

Kɨ nguazim gamizɨ an otozir dughiamɨn,

kɨ zurara bizibagh amima, da nan ifongiamɨn nguazir kamɨn otifi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bar faraghavɨra iti.

Egh kɨ ikɨvɨra ikɨ mangɨ bar gɨn dughiar abuananamɨn, uaghan ikiam.

5 Saghuiamɨn itir arighatɨziba bar men gumazamiziba, ko nguazimɨn oteviba bar dar itir gumazamiziba,

me kɨ amizɨ bizibar ganigha, puv atiatia nɨsi.

Egha me iza uari akuvagha,

6 me uan naviba gavgavim dar anɨngasa, uarira uariv gei.

7 Egha me asebar marvir guabar ingari.

Gumazir dɨgɨribagh amiba, golɨn bizibar ingarir gumazibav gɨa ghaze,

Ia ingangarir bar aghuimram ami.

Ezɨ golɨn mɨsogha anekɨri gumaziba, kamaghɨn ainɨn bizibar ingarir gumazibav gei,

Aia, ia bar deravɨram ada isavsuiki.

Egha me gɨn da iran atiatigha,

dɨkonibar dagh afughafuki.

8  *Ezɨ ia Israelia, ia Jekopɨn anabamɨn adarasi, kɨ ia amɨsevezɨ,

ia nan ingangarir gumazamizibar iti.

Ia nan roroam Abrahamɨn ovavir boriba.

9  *Kɨ nguazir kamɨn ruaghatevimɨn itir nguibar bar saghon itimɨn ia inigha ize.

Egha kɨ kamaghɨn ia mɨkeme, ia nan ingangarir gumazamizibar ikɨ.

Kɨ ua bagha ia ginaba,

egha kɨ ian aghuagha akɨrim ragha ia gasarazir puvatɨ.

10  *Kɨ ian God, egha kɨ ia ko iti,

kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan markɨ.

Kɨ ia damutɨ ia gavgavightɨ,

kɨ ian akuragham.

Kɨ bar deravɨra ian ganɨva,

uan gavgavir ekiamɨn ian apaniba abɨnam.

11 Ia gan! Ian anɨngagha ia isa kot bagha zui darasi,

me ia dɨkabɨnan iburagh bar aghumsigham.

Gumazir ia mɨsoghasa amiba,

me pura bizir kɨnimɨn mɨn otogh bar gɨvagham.

12 Ia mɨsogha ia gasɨghasɨghava amir gumazir kaba,

ia me buri men apighan kogham.

Me pura nguazir kam ategh bar puvarigham.

13  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ ian boroghɨra ikia,

gavgavim isa ian agharir guvim ganɨga kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze,

Ia atiatingan markɨ.

Kɨrara, kɨ ian akurvagham.

14 Ikiavɨra Itir God ghaze:

“O Israelia, ia avɨrasemezir puvatɨgha gavgaviba puvatɨ.

Kɨ ian akurvagham.

Kɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim,

ian Akurvazir Gumazim.

15 Ia gan! Kɨ ia damightɨ, ia wit dɨkava a mɨrmɨri ter ararir bar dafar me ainɨn dɨkonibar afughafughizimɨn mɨn otogham.

Kar ter ararir igiam, ezɨ an dɨkonibar atariba bar ghumi.

Egh bizir ian tuaviba apɨra osɨmtɨziba ia ganɨdiba, ia da dɨkabɨnigham.

Mati ia mɨghsɨaba abɨagharɨzi da uaghira nguazir mɨnemniamɨn otifi.

16 Ia osɨmtɨzir kaba isɨ pɨn da akunam,

mati gumazim nguazir mɨnezim ruegha pɨn anekunizɨ, amɨnim a givaragha ghu.

Egh ia Ikiavɨra Itir God bagh bar akuegham.

Egh ia Israelian Godɨn Bar Zuezimɨn ziam fam.

17 “Gumazamizir onganarazibagh amiba dɨpaba puvatɨgha,

men kuariba bar men pɨrizɨ, me dɨpaba buri.

Me nan deima, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ men mɨgɨrɨgɨaba barasi.

Kɨ Israelian God, kɨ me gɨnamadaghan kogham.

18  *Kɨ fanebar amutɨ, dɨpaba mɨghsɨar temeba aghuir puvatɨzibar otiv afor dar izighiram.

Egh kɨ dɨpar emɨmɨribar amutɨ, da danganir zaribar otiv monmoniba anangam.

Egh kɨ dɨpar akarebar amutɨ, da danganir dakɨrtɨzibar otivam.

Egh kɨ dɨpaba puvatɨzir daghuribar amutɨ, dɨpaba dar otiv dagh izɨvam.

19 Egh kɨ sidan temeba ko, pain ko, oliv ko, saipres ko, temer guar igharagha garibar amightɨ,

da dɨpaba puvatɨzir danganimɨn otivigh aghungam.

20 Kɨ kamaghsua, gumazamiziba ganigh fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn Bar Zuezim, kɨ uan gavgavir ekiamɨn bizir kabagh ami.

Kɨ bizir kaba bar dar ingarizɨ, da otifi.”

Aseba da guizɨn godba puvatɨ

21 Ikiavɨra Itir God, a Jekopɨn anabamɨn atrivim, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ia kantrin igharazibar aseba, ia uan akar otevir ia mɨkɨmamiba deragh da akɨrigh, uan akaba gavgavim dar anɨngsɨ kotɨn izɨtɨ,

kot deragh ian mɨgɨrɨgɨaba tuisɨgh da baragham.

22 “Ia faragha, bizir gɨn otivamibar gun mɨkeme.

Egh datɨrɨghɨn akar kaba kot geghan, egh bizir kabar mɨngariba abɨgh e mɨkɨmtɨ,

e deraghvɨra da tuisɨgh dagh fofogh suam, da guizbangɨra otoz, ti puvatɨ.

Egh ia gɨn otivamin bizibar gun mɨkɨm.

23 Egh ia gɨn izamin arazibar gun e mɨkɨm, eghtɨ bizir kaba otivamin dughiamɨn,

e kamaghɨn fogh suam, ia guizɨn godba, o puvatɨ.

Ia bizir aghuitam, o bizir kuratam damutɨ,

e ian gavgaviba deraghvɨra dar ganam.

24 E fo, ia pura bizir kɨniba, kamaghɨn amizɨ, ia bizitam damighan kogham.

Ezɨ gumazamizir ian ziaba feba, me uaghan bizir kurabar mɨn otivizɨ,

kɨ bar men aghua.

25 “Kɨ aruem anadi naghɨn itir gumazir mam amɨsefe.

Gumazir kam ziar ekiam na ganɨdi.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn notɨn amadaghan a inigha izi.

Ezɨ a mati, gumazir nguazir mɨnebar ingarim, a mɨnemɨn ingarasa nguazim dɨkabɨri moghɨn,

an atriviba dɨkabɨra me abɨri.

26 Ia kantrin igharazibar aseba,

ian tongɨn tina ghaze, bizir kaba otivam? Puvatɨ.

Ian tongɨn tinara mɨgɨrɨgɨar tam damightɨ,

e kamaghɨn mɨkɨmam, a guizbangɨra mɨgei.

Ian tav kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ, bizir kaba otivam.

Guizbangɨra, gumazitam ian tav barazima, a mɨgɨrɨgɨatam gamizir puvatɨ.

27 Kɨ uabɨ faraghavɨra, bizir kaba otivasa kɨ dar gun Saion mɨkeme.

Ezɨ datɨrɨghɨn ia garima, ada otivigha gɨfa.

Kɨ datɨrɨghɨn Jerusalemɨn akar aghuim akunasa abuir gumazir mam amadagha gɨfa.†

28 “Kɨ aser kabar garir dughiamɨn, me mɨgɨrɨgɨatam gamizir puvatɨ.

Egh me nɨghnɨzir aghuitam damuan kogham.

Egh men tav nan azangsɨziba ikaraghan kogham.

29 Ia gan! Aser kaba da pura bizir kɨniba.

Dar nedaziba mati amɨnim pura ivai.

Da bizitam damuamin gavgaviba puvatɨ.”

42

Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨaba

1  **Ikiavɨra Itir God ghaze:

Ia gan! Kar nan ingangarir gumazim, kɨ uabɨ anemɨsefe,

egha kɨ bar a gifuegha, a bagha bar akonge.

Egha uan Duam isa a gatɨ.

Eghtɨ a nguazir kamɨn kantribar gumazamiziba guizɨn arazimɨn gɨn mangɨsɨ me tuisɨgham.

2 A mɨkɨmamin dughiamɨn, a pamten akam akarigh mɨkɨman kogham.

A tuavibar tuiv aghurighvɨra pamten mɨkɨman kogham.

3 Ighurunim gavgaviba puvatɨgha dɨpɨrasava amim, a bar anepɨrighan kogham,

egh lamɨn pamtem isir puvatɨzim, a anemungeghan kogham.

Egh a kamaghɨra, gavgaviba puvatɨzir gumazamizibar asughasugh deravɨra me damuam.

A kamaghɨra damu mangɨ, guizɨn arazim damightɨ a ikɨ gavgavigham.

4 Eghtɨ osɨmtɨzitam a dɨkabɨraghan kogham.

A pamten ingar mangɨva, dughiar a guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ gumazamiziba tuisɨghamim otogham.

Egh an otogh gavgavigh nguazir kam bar an ikiam.

Ezɨ saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba,

me arazir God uarir sure damuamibav mɨzua iti.

5  *Ikiavɨra Itir God, an overiamɨn ingarigha a isa inimɨn mɨn an onegha anetɨ.

Egha nguazir kamɨn ingarigha, an itir biziba bar dar ingarigha dagh amizɨ, da otivigha aghui.

Egha angamɨra ikiamin amɨnim ko gavgavim isa nguazir kamɨn gumazamizibagh anɨngi.

Godɨn kamra, uan ingangarir gumazim mɨgɨa ghaze,

6  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ nan arazir aghuimɨn bizibar amuasa kɨ nɨn dia.

Egh nɨn agharimɨn suiragh, deragh nɨ geghuv nɨn ganam.

Egh nɨ bangɨn, kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim nguazir kamɨn gumazamiziba ko a damuam.

Egh nɨ damutɨ, nɨ kantribar gumazamiziba, bar men angazangarimɨn mɨn ikiam.

7  *Nɨ ingangarir kam damuam:

Nɨ damazir okavɨrɨzibar amutɨ, me ua ganam.

Egh kalabusɨn itir gumazamizir danganir mɨtarmemɨn apiaghav itiba,

nɨ me damightɨ me fɨrighɨregham.

8  *“Kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan ziam.

Ezɨ kɨ uabɨra, ia nan ziar ekiamra fɨ.

Ia gumaziba ingarizir marvir guatamɨn ziam fan bar markɨ.

9 Ia ganigh! Bizir kɨ fomɨra otivasa mɨkemeziba,

da datɨrɨghɨn otivigha gɨfa.

Kɨ bizir igharazir tɨghar otivamibar gun ia mɨkɨmam.

Eghtɨ ia dagh foghvɨra ikɨtɨ, da gɨn otivam.”

Gumazamiziba bar, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamra fɨ

10 Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar,

ia ighiar igiam bangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨ!

Ia gumazir kuribagh aruiba ko ongarimɨn osiriba, ia an ziam fɨ.

Ia saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba, ia ighiar igiaba bangɨ.

11 Ia dakɨghtɨzir danganimɨn itir nguibabar gumazamiziba ko, Kedarian adarasi,

ia tiariba akar an ziam fɨ.

Ia Selan nguibamɨn gumazamiziba,

ia mɨghsɨabar mavanegh dɨm mɨkɨm bar akongegh.

12 Ia gumazamizir roghɨra itiba, ziar ekiam Ikiavɨra Itir God danɨng.

Ia saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba,

ia bar moghɨra an ziam fɨ.

13 Ikiavɨra Itir God mati, mɨdorozir gumazir gavgavim, egha a datɨrɨghɨn mɨsoghasa zui.

A tiarim akara diava mati, gumaziba mɨdorozim foreghasa mɨsoghamin arazibagh amua, mɨsoghasa gara iti.

Egha a gavgavim ikia, uan apaniba ko mɨsoghasa atiatir puvatɨgha,

bar me abɨni.

14 Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Kɨ dughiar ruarimɨn uabɨn asugha aghumra ikia, bizitam gamizir puvatɨ.

Datɨrɨghɨn, kɨ amizim navim asegha otasa mɨzazim isa arai moghɨn, kɨ pamten diava arai.

Egha bar avɨghaghegha, nan akam ko nan atinim pamten amɨnim gekua aven ghua azenan izi.

15 Kɨ mɨghsɨaba bar dagh asɨghasigh,

egh temeba ko grazibar amightɨ, da mɨsigham.

Egh kɨ faner ekiaba ko dɨpar akarebar amightɨ,

da bar dakegham.

16  *Kɨ uan gumazamiziba inigh tuavir me fomɨrama aruizir puvatɨzimɨn me atɨghtɨ, me an mangam.

Me datɨrɨghɨn mati damaziba okavigha amɨnirbɨrimɨn iti.

Eghtɨ kɨ amɨnirbɨrim me dam anedegh, angazangarim me danɨngam.

Tuavir fɨghtɨzir kurar me fomɨram aruiziba, kɨ da akozeghtɨ,

me tuavir voroghɨra ireghav itibar aruam.

Kɨ guizbangɨra, me gɨn amadaghan kogham.

Bizir kɨ damuasa mɨkemezir kaba, kɨ tam ateghan kogham.

Kɨ guizɨn dar amightɨ, da otivam.

17 Gumazamiziba marvir guabar ziaba fa nɨghnɨzir gavgavim dar ikia ghaze,

da men guizɨn godba.

Ezɨ kɨ bar gumazamizir kaba batuegh me damutɨ,

me bar aghumsigh uan nɨghnɨzibagh iragham.”

Israelia, gumazamizir damazir okavɨrɨziba ko kuarir onganibar mɨn iti

18 Ikiavɨra Itir God ghaze:

“O Israelia, ian damaziba pɨrizɨ, ian kuariba bar ongani.

Ia uan damaziba kuigh ganɨva, egh kuariba arigh oragh!

19 Ia nan ingangarir gumazamiziba, kɨ ua bagha ia amɨsefe,

eghtɨ ia na baghvɨra ikɨ, nan abuir gumazibar mɨn ikɨ

nan akam inigh mangam.

Egha ia gumazir damazir okavɨrɨziba ko, kuarir onganibar mɨn iti,

egha bar damazir ikuviziba ko kuarir onganiba, bar me gafira.*

20 Bizir bar avɨriba, ia dar ganigha dar akaba baraki.

Egha bizir kaba, ia deragha dar gari puvatɨ,

egha deragha kuariba arigha, akar kam baraghizir puvatɨ.”

21 Ikiavɨra Itir God, arazir aghuibaram ami.

Kamaghɨn amizɨ, a uan Akar Gavgaviba isa ia ganɨngi.

Eghtɨ gumazamizir igharaziba dar ganigh kamaghɨn fogh suam,

Akar Gavgavir kaba, bar deragha bar pɨn iti.

22 O Israelia, ia datɨrɨghɨn bar paza iti.

Apaniba ia gasɨghasɨgha ian biziba okemegha da inigha ghue.

Me uaghan pamtem ian suigha ia inigha

ghua kalabuziar dɨpeniba ko toribar aven ia arɨki.

Ia mati pura bizir kɨniba, apaniba ia okemegha ia inigha ghue,

ezɨ ian akurvagh ua ia iniamin gumaziba puvatɨ.

23 Ezɨ datɨrɨghɨn ikegh mangɨ,

ian te deragh kuariba arigh nan akam baragham?

24 Tinara mɨkemezɨ, apaniba iza, e Jekopɨn anabamɨn gumazamizibagh asɨghasɨki?

E Israelia, tinara e isa en apanibar agharim gatɨzɨ, me izegha en biziba okeme?

Ikiavɨra Itir God uabɨ arazir kam gami.

E akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha arazir kurabagh amua,

an Akar Gavgaviba batogha, a ifongezɨ moghɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, a uabɨ bizir kam gamizɨ, an oto.

25 A en apanibar amamangatɨzɨ, me iza e ko mɨsosi.

Ezɨ tuavir kamɨn, a uan anɨngagharim isa e Israelia, e gingezɨ, an e avara.

An anɨngagharim avimɨn mɨn bar en isi.

E arazir kamɨn gara, egha deragha fozir puvatɨgha,

bizitam gamir puvatɨ.

43

God uan gumazamizibar akurvagha ua me ini

1  *Ia Israelia, ia Jekopɨn anabamɨn adarasi,

Ikiavɨra Itir God ian ingarigha ia gamizɨ,

ia gumazamizir ikɨzir vamɨran otozɨ, a kamaghɨn ia mɨgei:

“Kɨ ian akuragha gɨvagha, ian ziaba ia garɨki,

kɨ ua baghavɨra ia amɨsefe.

Kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan markɨ.

2  *Ia dɨpar konibagh irɨ mangɨtɨ,

kɨ ia ko mangam.

Ia faneba abɨgh vongɨn mangɨtɨ,

da ia avan kogham.

Eghtɨ ia avir ekiar puvɨra isimɨn aven mangɨtɨ,

a ian isian kogham.

3 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, Israelian Godɨn Bar Zuezim, ian Akurvazir Gumazim.

Ia apanibar dafarimɨn itir dughiamɨn, kɨ Isipia ko, Itiopiaba ko, Sebaba, me isɨ

ian danganim inisɨ apanibar agharim datɨgh ia givezeghtɨ, ia fɨrighɨrɨgham.

4 Kɨ ia isa uabɨn dɨghorim gamigha,

bar moghɨra ia gifongegha,

ziar ekiam ia danɨngasa.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazamizir igharazitaba inigh ian danganimɨn inisɨ apaniba bagh me amadagham.

Guizbangɨra, kantrin igharaziba ian danganim iniam.

5  *Kɨ ia ko iti,

kamaghɨn ia atiatingan markɨ.

Ian adarazi me aruem anadi naghɨn ko aruem uaghiri naghɨn iti,

eghtɨ kɨ me akuvagh uamategh men aku izam.

6 Kɨ not ko sautɨn itir gumazamizibav kemeghtɨ, me ia ateghtɨ,

ia uamategh izam.

Kɨ kantrin bar saghuiamɨn itiba, me mɨkɨmtɨ,

me nan otariba amadaghtɨ, me uamategh uan nguibamɨn izam.

Kɨ gumazamizir nguazir kamɨn oteviba bar dar itiba, me mɨkɨmtɨ,

me nan guiviba amadaghtɨ,

me uamategh uan nguibamɨn izam.

7 Ia nan gumazamizibara,

kɨ vaghvagha ian ingari.

Kɨ uan ziar ekiam ko gavgavir ekiam bagha,

ian ikɨzimɨn ingarigha ghaze,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ian ganɨva

nan ziam fam.”

Israelia kotɨn aven God bagh oteviba akakagham

8 Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Ia gumazamizibar diaghtɨ me izɨ uari akufagh.

Guizbangɨra, me damazir okavɨrɨziba ko orazi puvatɨzibar mɨn ikia,

egha me ganamin damaziba ko akam baraghamin kuarir toriba iti!

9 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uari akuvagha iza kotɨn damazimɨn tuivigha gɨfa.

Men tinara gɨn otivamin bizibar gun mɨkɨmam?

Ezɨ men tongɨn gumazir manam faragha bizibar gun mɨkemezɨ, da datɨrɨghɨn otifi?

Tinara kotɨn aven tugh suam, an aser mam barazima, a bizir gɨn otivamibar gun mɨkeme, ezɨ da datɨrɨghɨn guizbangɨram otifi?

Bar puvatɨ.”

10  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Israelia, ia na ko ikia uan damazibar nan gara na gɨfo,

egh ia kotɨn aven nan gun mɨkɨm.

Ia nan ingangarir gumazamizibar otivasa,

kɨ ua baghavɨra ia amɨsefe.

Kɨ ghaze, ia na gɨfogh nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ, deragh na gɨfogh suam,

kɨ bar uabɨra kɨ guizbangɨra God.

Fomɨra godɨn tam nan faragha ikezir puvatɨ,

egh godɨn tam uam otogh nan danganim inighan kogham.

11  *Kɨ uabɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God,

egha ian Akurvazir Gumazim,

ezɨ ian akurvazir gumazitam ua itir puvatɨ.

12 Kɨ uabɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God.

Kɨrara, kɨ bizir damuamimɨn gun mɨkeme.

Egha kɨ mɨkemezɨ moghɨn, ian akuragha gɨfa.

Egha kɨ ian akurvazir bizimɨn gun akam akuri.

Ezɨ ian akurvazir godɨn igharazitam ua itir puvatɨ. Kɨ uabɨra.

Ezɨ ia uan damazibar bizir kaba bar dar ganigha fo.

Egh kotɨn aven, ia nan gun mɨkɨm.

13 Datɨrɨghɨn ko dughiabar zurara,

kɨ guizɨn Godɨn ikiam.

Kɨ gumazamizitabar suiraghtɨ me nan agharimɨn ikɨtɨ,

tina nan gavgavim iriagh, nan agharimɨn me batuegham? Bar puvatɨgham.

Egh kɨ ingangaritam damutɨ,

gumazitam nan ingangarim tɨvaghan kogham.”

Israelian Babilonɨn kalabusɨn itiba, God ua me iniam

14 Ikiavɨra Itir God, a Israelian Godɨn Bar Zuezim, ian Akurvazir Gumazim, a ghaze,

“Kɨ ian akurvaghsɨ mɨdorozir gumaziba amadaghtɨ, me izɨ Babilonia ko mɨsogham.

Eghtɨ Babilonia arɨ mangɨ, uan kurir me bar akongezibar mavanegh,

uan nguibam ategh bar arɨ mangegham.*

15 Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn Bar Zuezim.

Kɨ ian ingarigha ia gamizɨ, ia gumazamizir ikɨzir vamɨran iti,

ezɨ kɨ ian atrivimɨn iti.”

16  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Kɨ fomɨra ongarir bar ekiam tongɨram anebigha tuavim atɨ.

17 Egha kɨ mɨdorozir gumazir avɨribagh amizɨ, me uan karisba ko hoziaba sara tuavir kamɨn ghue,

egha me bar ikuvigha ua dɨkavizir puvatɨ.

Me mati gumazim lam giverazɨ

a zuamɨra munge.

18 Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ ghaze,

Ia bizir kɨ fomɨram amizibara, nɨghnɨghan markɨ.

19 Ia gan! Kɨ bizir igiam damuasava ami.

Ezɨ bizir kam a datɨrɨghɨn otifi, ezɨ ia ti an ganiz, o puvatɨ?

Kɨ danganir mɨsɨngizibar tuavibar ingarɨva,

egh kɨ dɨpabar amutɨ, da gumazamiziba puvatɨzir danganir kamɨn ivemaram.

20 Nan gumazamizir kɨ ua bagha mɨseveziba, me dɨpabar amɨ,

kɨ dɨpam damightɨ, a danganir mɨsɨngizimɨn otoghtɨ,

bizir kam bangɨn asɨzir atiaba, ko afiar atiaba, ko poneba

ziar ekiam na danɨngam.

21 Gumazamizir kaba, bar akuegh nan ziar ekiamɨn gun mɨkɨmasa,

kɨ ua bagha men ingarigha me gamizɨ, me nan adarazir otifi.”

Israelian arazir kuraba, osɨmtɨzim God ganɨdi

22 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

O Israelia, ia Jekopɨn adarasi, ia nan ziam dɨbora, a fer puvatɨ.

Manmaghɨn amizɨ ia amɨragha

nan aghua?

23 Egha ia asɨziba tue da bar isia mɨghɨrir ofaba bagha sipsipba na danɨngasa, da inigha izezir puvatɨ.

Egha ia uan navir averiabar aven, ia nan ziam fa na gɨnɨghnɨzir puvatɨgha ofabagh ami.

Guizbangɨra, kɨ ia na danɨngamin ofan guar bar avɨriba ko, pauran me temer balsamɨn eborimɨn ingarizimɨn ofabagh nɨghnigha,

osɨmtɨzir bar avɨriba ia gisɨn arɨzir puvatɨ.

24 Ezɨ ia ofa damuasa uan dagɨaba isa, na bagha ighurunir mughuriar aghuim zuibagh ivezezir puvatɨ.

Egha ia ofaba bagha sipsipba na danɨngasa, ia dar ovir aghuir avɨriba sara na ganɨngizir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ian arazir kuraba na gamima, kɨ osɨmtɨzim ateri.

Ezɨ bizir kam na gamizɨ, kɨ ian arazir kurabar aghua.

25  *Kɨrara, kɨ God, kɨ uan ziar ekiam baghavɨra nɨghnɨsi,

kamaghɨn kɨ ian arazir kuraba bar da gɨn amada.

Egh kɨ ua ian arazir kurar kabagh nɨghnɨghan kogham.

26 Ia ti ghaze, ia arazir kurar tabagh amizir puvatɨ.

Egh ia kotɨn aven deraghvɨra mɨkɨm uan nɨghnɨziba azenim darigh oteviba akakagham,

eghtɨ e nɨghnɨzir vamɨra damu akam akɨr mɨkɨm suam,

ian nɨghnɨziba ti dera.

27 Ezɨ bar puvatɨ! Ian inazir afeziar bar faraghavɨra ikezim, arazir kuram gami,

ezɨ ian gumazir dapaniba uaghan nan akam batoke.†

28 Kamaghɨn amizɨ, ian ofa gamir gumazibar dapaniba,

kɨ me gamizɨ, me nan damazimɨn mɨzegha bar aghumsɨki.

Ia Jekopɨn anabamɨn adarasi, ia bar moghɨra ikuvighasa kɨ ian amamangatɨs.

Gumazamizir igharaziba ia dɨpov ian ingarav akasa, kɨ men amamangatɨ.

44

Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar akurvasi

1 Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Ia Israelia, ia Jekopɨn anabamɨn adarasi, ia oragh!

Kɨ uabɨ ia amɨsevezɨ, ia nan ingangarir gumazamizibar iti.

2 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ fomɨra ian ingarigha ia gamizɨ, ia ikɨzir vamɨran oto.

Ia uan amebabar navir averiabar ikezɨ, me tɨghar ia batamin dughiam, kɨ ian ingarigha deravɨra ian gari.

O Jesurun, ia nan gumazamizibar ikiasa kɨ fomɨra ia ginabagha gɨfa.

O Jekopɨn anabamɨn gumazamiziba, ia nan ingangarir gumazir aghuibar mɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan markɨ.

3  *Kɨ mati gumazim dɨpam isɨ nguazir dɨpaba puvatɨzibagh ingɨva,

egh dɨpam damightɨ, a nguazir mɨdiaribar ivemaram.

Kamaghɨra, kɨ uan Duam isɨ ian boribagh ingɨva,

ian ovavir boriba deragh me damuam.

4 Eghtɨ me deraghvɨra aghungam, mati grazir garir dɨpaba itibar mɨn ganganiba deragham.

Egh mati, temer faner mɨriabar aghuibar mɨn ganam.

5 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, men tarazi nɨghnɨzir gavgavim nan ikiam.

Men tarazi kamagh mɨkɨm suam, ‘E Ikiavɨra Itir Godɨn adarasi.’

Men tarazi suam, ‘E Jekopɨn anabamɨn adarasi.’

Eghtɨ tarazi uan agharibar kamaghɨn osiram, ‘E Ikiavɨra Itir God baghavɨra iti darasi.’

Men tarazi suam, ‘E Israelian adarasi.’ ”

Gumazir asebar marvir guabar ingariba, me bar ongani

6  *Ikiavɨra Itir God, a Israelian atrivim,

a men Akurvazir Gumazim, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨrara kɨ bar faraghavɨra ikia, egh bar gɨn ikɨva abuan ikɨvɨra ikiam.

Ezɨ godɨn tam ua itir puvatɨ.

Kɨrara, kɨ God.

7 Tinara, nan mɨn gari?

Godɨn tam ikɨva, a uabɨ nan damazimɨn uan eghaghanimɨn gun e mɨkɨm.

Egh uabɨ abigh uan otevibar en akagh.

Kɨrara bar fomɨra gumazamizibar ingarigha nguazir kam gatɨ.

Eghtɨ godɨn tam ti guizbangɨra ikɨva, a bar fomɨra otozir biziba ko bizir gɨn izamibar gun e mɨkɨmtɨ,

e bar moghɨra bizir kabagh fofogham.*

8  *Nan gumazamiziba, ia nɨgh akongɨva atiatingan markɨ.

Bizir otivamin kaba, kɨ fomɨra dar gun ia mɨkemegha gɨfa.

Ezɨ ia uan damazibar dar ganigha na gɨfo,

egh kotɨn aven ia nan gun mɨkɨm.

Godɨn tam ua itir puvatɨ!

Bar puvatɨ.

Kɨ uabɨra kɨ ian dagɨar ekiamɨn mɨn itima, ia nan aven uari modi.

Kɨ bizir kam bar a gɨfo, a bar guizbangɨra!

9 “Gumazir marvir guabar ingariba,

men ingangariba dagheba puvatɨgham.

Ezɨ nedazir me gara da bagha bar akongezir kaba,

da pura bizir kɨnibar mɨn iti.

Ezɨ aser kabar ziaba fer gumazamiziba,

me mɨtatemɨn aven iti moghɨn, bizitamɨn ganigh a gɨfoghan kogham,

kamaghɨn kotɨn aven me uan asebar akuragh deraghvɨra da bagh mɨkɨman kogham.

Kamaghɨn amizɨ, me onganigh aghumsigham.

10 Me manmaghɨn nɨghnigha, aser kabar marvir guabar ingari?

Nedazir kɨnir kaba, tong bar men akuraghan kogham.

11 Ia gan! Gumazamizir dɨgɨribagh amir kaba, me pura nguazir kamɨn itir gumazir kɨnibara,

egha marvir guabar ingari.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir marvir guabar ziaba feba,

me bar aghumsigham.

Kɨ ghaze, me bar izɨ nan damazimɨn kotɨn tuifigh.

Bar guizbangɨra, kɨ me damightɨ,

me bar atiatigh bar aghumsigham.

12 “Gumazir ainbar bizibar ingara foziba,

me ainba isa avim garɨgha aser kabar marvir guabar ingari.

Me uan gavgavibar haman suigha ain mɨsogha,

nedazir kabar ingari.

Egha me dar ingarir dughiabar, mɨtiriam men aghɨtɨ

me dɨpaba ko daghebar aman koghtɨ,

men gavgaviba bar moghɨra gevegham.

13 “Ezɨ gumazir temebar nedazibar ingara foziba,

me temem inigh marvir guam akɨrsɨ, an abaragh bar deraghvɨram anekɨrigham.

Egh fɨnfɨnimɨn marvir guar kamɨn nedazim tememɨn bar deravɨra an apan an osiram.

Egh gɨn tuizim inigh osizirimɨn gɨrara mangɨ, aneghoreghtɨ,

gumazir igiar bar diritamɨn nedazim bar deravɨrama otogh gan ikiam.

Eghtɨ me marvir guar dɨghorezir kam inigh,

a isɨ uan aseba feir dɨpenimɨn anetɨgham.

14 Me temer sidaba isa ingangarir kam gami.

Me faraghavɨra ruarir ekiabar ghua okɨn temer igiar aghuibar gara dagh ifefi,

egha me uaghan amozimɨn dughiam mɨzua iti.

Eghtɨ amozim izɨtɨ, da aghung mangɨ ekeveghtɨ,

me mangɨ da okegh izɨ ingangarir kam damuam.

15 Temer kabar maba me dar daziba isava aviba arɨgha dar fɨi.

Egha maba me da arɨzi da isima, me dar bretba tue.

Egha me temer otevir igharazimɨn marvir guamɨn ingari,

egha an damazimɨn tevimning apɨrigha an ziam fe.

16 Me temer kam isa arazir kabar a gami.

Me anebɨgha a isa uan dagheba ko asɨziba tuava,

apa uan kuvibav gori da ghua bar izefi.

Egha uaghan, me avimɨn fɨngasa aviba arɨsi.

Me avimɨn fɨa ghaze, ‘Avim bar deragha nan mɨkarzimɨn izima, kɨ bar deragha uabɨ barasi.’

17 Egha temer kabara, me uari uan marvir guabar ingari.

Egha me teviba apɨra dar ziaba fe.

Egha me kamaghɨn dɨa mɨgei,

‘Nɨ nan god, kamaghɨn amizɨ, nɨ nan akuragh.’

18 “Gumazamizir kamaghɨn amiba,

me bar guizbangɨram ongani.

Bizitam ti men damazibagh amizɨ, me damazir okavɨrɨziba ikia bizibar gari puvatɨ.

Bizitam ti men nɨghnɨzibagh amizɨ, me ghua bar ongani.

19 Gumazim nɨghnɨzir aghuim ikɨ, arazir kam tuisɨgh egh kamaghɨn mɨkɨmam,

‘Kɨ temer otevir kabar mabar avim atɨ,

egha uaghan bretba ko asɨziba tuegha da ame.

Egh tizim bagh kɨ an otevir kam inigh, bizir bar kurar kamɨn marvir guamɨn ingarigh,

uan tevimning apɨrigh an ziam fam?’

Guizbangɨra, gumazamizir onganir kaba, me nɨghnɨzir aghuiba puvatɨgh mɨgɨrɨgɨar katam damuan kogham.

20 Men nɨghnɨziba bar ikuvizɨ, me bar arazir kuram gami.

Egha mati gumazim averenim ame.

Gumazamizir kaba deragh ikiamin tuavitam itir puvatɨ.

Egha me kamaghɨn fozir puvatɨ, bizir me suizir kaba, da pura temer kɨniba,

da guizɨn godba puvatɨ.”

Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn, Israelia ua me ini

21 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia Israelia, ia Jekopɨn anabamɨn adarasi,

ia nan ingangarir gumazamizibar mɨn iti,

egh ia bizir kabagh inɨrɨgh.

Kɨ ian ingara ia gamizɨ,

ia gumazamizir ikɨzir vamɨran otogha, nan ingangarir gumazamizibar mɨn iti.

Eghtɨ kɨ ia gɨn amangan kogham.

22  *Ian arazir kuraba, kɨ da adegha da isa pɨn da akunizɨ, amɨnim da inigha ghu.

Nɨn arazir kuraba gɨvagham, mati ghuariaba aruem mɨzaraghara anadi, da a sara ghuegha gɨfa.

Kɨ ian akurvagha deravɨra ian gari,

kamaghɨn amizɨ, ia uamategh na bagh izɨ.”

23 Ikiavɨra Itir God uan ziar ekiam ko gavgavim akagha Israelian akuragha ua me ini.

Kamaghɨn amizɨ, O overiam, nɨ ighiabar amu bar akongegh.

Nguazimɨn aven itir biziba bar, ia uaghan tiariba akar.

O mɨghsɨaba ko temer ruarimɨn itiba,

ia uaghan tiariba akar.

24  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian Akurvazir Gumazim,

ia uan amebamɨn navir averiamɨn ikezɨ a tɨghar ia batamin dughiamɨn,

kɨ uabɨ, uan adarazir otivasa ian ingari.

Kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa:

Kɨ uabɨra bizibagh amizɨ da otifi.

Kɨ uabɨra overiam ko nguazimɨn ingarigha,

aning isa aningɨn danganimɨn aning atɨ.

25  *Bizir gɨn otivamibar gun mɨgeir gumaziba,

kɨ me gamizɨ, me okam nɨghnɨgha, men mɨgɨrɨgɨaba paza zui.

Ezɨ kukunir gumaziba, kɨ men nɨghnɨzibagh amima, me okam nɨghnɨsi.

Ezɨ fofozir gumaziba, kɨ me gamizɨ, me ongani.

26 Nan ingangarir gumazim nan akam akunɨva,

bizir gɨn otivamiba, kɨ a mɨkɨmtɨ, a mangɨ gumazamizibav kɨm,

eghtɨ kɨ a mɨgeir akar kabar amutɨ, da guizbangɨram otivam.

Kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazamiziba ua Jerusalemɨn ikiam.

Egh Judan nguibar ekiaba me uamategh dar ingaram.

Nguibar apaniba asɨghasɨghiziba,

kɨ uamategh da feghtɨ, da dɨkavigh tuivigham.

27 Kɨ kamagh mɨkɨm suam, ongarim nɨ dakegh, eghtɨ a dakegham.

Egh kɨ uaghan faner uaghira ongarim ginivizibar amightɨ, da mɨsigham.

28  *Kɨ ghaze, kɨrara atrivimɨn ikiasa Sairus amɨsefe.

Eghtɨ a nan gumazamiziba deraghvɨra men ganam,

mati sipsipbagh eghuvir gumazim uan sipsipba deravɨra me geghufi.

Eghtɨ a ingangarir kɨ ifongezibar amuam.

A mɨkɨmtɨ, me Jerusalem uam an ingarɨva,

nan Dɨpenim uam anesam.”

45

Ikiavɨra Itir God, atrivimɨn ikiasa Sairus amɨsefe

1  *Ikiavɨra Itir God, a Sairus atrivimɨn ikiasa anemɨsevegha gɨvagha, gavgavim a ganɨngi.

Eghtɨ a kantrin igharazibav sogh,

men atrivibar gavgaviba agɨvaghtɨ, me aghumsɨgham.

Eghtɨ kɨ pura Sairus bagh men nguibabar dɨvazibar tiar akaba kutɨ,

gumazitam ua da dukuman koghtɨ, Sairus aven mangɨ, uan apaniba dɨkabɨnam.

Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Sairus mɨgɨa ghaze:

2 “Kɨ nɨn faragh mangɨ danganir fɨghtɨzibar amightɨ, da magɨrɨ voroghɨra ikiam.

Egh dɨvazir gavgavimɨn tiar akar ekiar me brasɨn ingariziba akararigham.

Egh ainɨn igugunir ekiar me tiar akaba gavgavim dar anɨngasa atɨziba dar ghoregham.

3  *Kɨ dagɨaba ko bizir aghuir nguibar kamɨn gumazamiziba danganir mogomebar atɨziba,

inigh nɨ danɨngam.

Eghtɨ nɨ kamaghɨn fogham, kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God,

kɨ uabɨ nɨn ziam dɨborogha, ua bagha nɨn dia.

4  *“Nan ingangarir gumazim Jekop, an adarazi Israelia,

me gumazamizir kɨ ua baghavɨra mɨseveziba,

kɨ men akurvaghasa nɨn diazɨ nɨ ize.

Nɨ guizbangɨra na gɨfozir puvatɨ,

ezɨ kɨ nɨn ziam dɨborogha nɨn diagha ziar ekiam nɨ ganɨngi.

5  *Kɨ uabɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, ezɨ ua godɨn igharazir tam itir puvatɨ.

Kɨ uabɨra iti, ezɨ ua godba bar puvatɨ.

Nɨ na gɨfozir puvatɨ,

ezɨ kɨrara kɨ gavgavim nɨ ganɨdi.

6  *Kɨ kamaghsua, nguazir kamɨn gumazamiziba,

me aruem anadir naghɨn ikia ghua aruem ghuaghiri naghɨn tu,

me bar moghɨra fogh suam,

kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God,

ezɨ ua godɨn tam itir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kabagh ami.

7 Kɨrara, kɨ mɨkemezɨ, angazangarim ko mɨtarmem oto.

Egha kɨrara gumazamizibagh amima, me deravɨra iti.

Kɨ me gamima, me osɨmtɨzir ekiaba batifi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨrara bizir kabagh amima da otivaghiri.

8 “O overiam ko ghuariaba,

ia nan akurvazim ko dughiar aghuim, gumazamizibagh ingɨ,

mati amozim nguazim giri.

O nguazim, nɨ mati, nɨ uan akam akarigh, nan akurvazim inightɨ

an aghungɨva arazir aghuim damightɨ, a gumazamizibar navibar aven ikɨ gavgavigham.

Kɨ, Ikiavɨra Itir God,

kɨ uabɨ uan gumazamizibar akurvaghasa bizir kabar ingarizɨ da otifi.”

Ikiavɨra Itir God uabɨra biziba bar dar gari

9  *E gumazamiziba, God en ingari, e mati pura bizir kɨniba.

Kamaghɨn gumazir Godɨn atara a mɨgeim, a bar ongani.

Gumaka, a bar ikuvigham.

God mati gumazir nguazir mɨnebar ingarimɨn mɨn iti.

Ezɨ e nguazir mɨnebar mɨn, bɨaghiregha pura tintinibar nguazim gireghav iti.

Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh.

Nguazir mam ti dɨkavigh mangɨ gumazir a inigha mɨnemɨn ingarizim, kamaghɨn an azaragham,

“Manmaghɨn ami? Nɨ na inigha bizir tizimɨn ingari?”

Eghtɨ nguazim ti kamaghɨn atar mɨkɨmam,

“Nɨ tizim bagha bizir nɨ ingarizir kam, an suighamin agharimningɨn ingarizir puvatɨ?”

10 Eghtɨ gumazitam ti borir bar agheghevitamɨn gan kamagh an amebam ko afeziamɨn azaragham,

“Kar bizir tizim gua a gamizɨ, an oto?”

Gumazir kam, guizbangɨra bar gumazir onganim.

Gumaka, a bar ikuvigham.

11 Ikiavɨra Itir God, a Israelian Godɨn Bar Zuezim.

Egha a Godɨn men ingarizim, a me gamizɨ

me ikɨzir vamɨran gumazamizibar oto, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ia gɨn otivamin biziba bagh nan azangam.

Egh arazir manam kɨ an gɨn mangɨ uan boribar ganɨva,

egh arazir manam kɨ an gɨn mangɨ uan dafarimningɨn ingangarim damuam,

ia dar amusɨ, bar na mɨkɨman markɨ.

Bar markiam.

Kar nan bizir kɨ damuamibara.

12  *Kɨrara, kɨ nguazimɨn ingarigha,

nguazir kamɨn itir gumazamizibar ingarizɨ, me an iti.

Kɨ uan gavgavimɨn overiamɨn ingarigha pɨn anetɨzɨ, a iti.

Kɨrara, kɨ aruem ko iakɨnim ko mɨkovezibagh ativagha dar gari.

13 Kɨrara Atrivim Sairus gamizɨ,

a nan ingangarir aghuibagh ami.

Tuavir a mangamiba, kɨ dar kɨrightɨ,

a nan nguibam Jerusalem uam an ingaram.

Egh a nan gumazamiziba kalabusɨn ua me fɨrigh, me ateghtɨ me mangam.

Gumazir a givezamiba puvatɨgham, a pura ingaram.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

14 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kantri Isip ko Itiopian dagɨaba ko biziba, da Israelia ian biziba.

Eghtɨ apaniba kantri Sabean itir gumazir ruariba kalabus datɨgh, ia bagh me amadaghtɨ me izɨ,

pura ian ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikiam.

Egh me ian guabar uan teviba apɨrigh kamaghɨn mɨkɨm suam,

‘Bar guizbangɨra, God ia ko iti.

A uabɨra bar guizbangɨra God, ezɨ godɨn tam ua itir puvatɨ!’ ”

15  *Nɨ Israelian God, nɨ men Akurvazir Gumazim,

egha gumazamizir igharaziba, nɨ uabɨn me modi.

16 Asebar marvir guabar ingarir gumaziba

bar guizbangɨra okam nɨghnɨgh bar aghumsigham.

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian akuragha gɨfa.

Egh a me damightɨ, me zurara deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

Egh okam nɨghnɨghan kogh,

aghumsɨghan kogham.

18 Ikiavɨra Itir God,

anarɨra God.

A nguazim ko overiamɨn ingarizɨ, aning gavgavighavɨra iti.

Nguazim pura ikiasa God an ingarizir puvatɨ.

Biziba ko gumazamiziba bar moghɨra nguazimɨn ikiasa, an an ingari.

Egha a ghaze, “Kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God,

ezɨ ua godɨn tam ua itir puvatɨ.

19 Kɨ saghon ghugha mɨtatemɨn modogha uan akam akurir puvatɨ.

Kɨ uan gumazamiziba, Jekopɨn ovavir boriba, kɨ kamaghɨn me mɨkemezir puvatɨ,

‘Ia pura mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganibar na buri.’

Kamaghɨn puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizɨn akam akuri,

ezɨ nan akaba da guizbangɨra zui.”

Nguazimɨn itir gumazamiziba bar Godɨn apengan ikiam

20 Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Ia Kantrin Igharazibar Gumazamizir ikiavɨra itir varazira, ia izɨ uari akufagh!

Ia gumazamizir mɨdorozimɨn aven deravɨra ikia, ikiavɨra itiba,

ia bar moghɨra kot bagh izɨ!

Me uan marvir guar me pura ter otevir kɨnibar ingariziba,

da inigha tintinibar dar atera izi.

Kɨ men gara ghaze,

Me guizbangɨra nɨghnɨzir aghuiba bar puvatɨ.

Me uarir akurvaghasa asebar dei,

ezɨ da gumazitamɨn akuraghamin gavgaviba puvatɨ.

21 Ia gumazamiziba bar moghɨra izɨ kotɨn aven uari bagh mɨkɨm.

Ia fofoghsɨ uarira uarir azangsɨgh suam,

godɨn manamra a fomɨra bizir datɨrɨghɨn otivasa mɨkemeziba,

da datɨrɨghɨn guizbangɨrama otifi?

Kɨrara, kɨ God, kɨ bizir kabav kemezɨ, da datɨrɨghɨn otifi.

Ezɨ ua godba puvatɨ.

Kɨ Godɨn arazir aghuibaram amim, egha kɨ ian Akurvazir Gumazim.

Ezɨ ua godba puvatɨ, kɨrara kɨ God.

22  *“Ia nguazir kamɨn saghon itir danganibar gumazamiziba, ia bar na bagh izɨ.

Kɨrara kɨ God, ezɨ godɨn tam ua itir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia na bagh izɨtɨ,

kɨ ian akurvaghtɨ, ia deravɨra ikiam.

23  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ uan ziamɨn pɨn akakagha mɨkeme,

egh kɨ uan akam akɨrigha mɨkemezir bizir kam, kɨ a giraghan kogham.

Nan mɨgɨrɨgɨam kamakɨn,

gumazamiziba bar moghɨra nan guamɨn teviba apɨrigh nan ziam fam.

Egh me akam akɨrigh suam,

e uari Godɨn apengan ikiam.

24 Egh me kamagh mɨkɨm suam,

Godra arazir aghuimɨn en akurvagha gavgavim e ganɨdi.

Eghtɨ gumazamizir an anɨngagheziba, bar moghɨra an damazimɨn izɨ,

egh aghumsɨzir ekiam inigham.*

25 Eghtɨ Israelian ovavir boriba, Ikiavɨra Itir God me damutɨ,

me uan apaniba abɨragha ziar ekiam inizir bizir kam bagh

bar akuegham.”

46

Ikiavɨra Itir God, uabɨra gavgavim iti, ezɨ marvir guaba, da pura nedazir kɨniba

1-2 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia Babilonia, ian aser kamning, Bel ko Nebo, ia aningɨn ziamning fava,

egha aningɨn marvir guamning atera, aningɨn ziamning famin dughiar ekiabagh arui.

Eghtɨ aningɨn ziar ekiamning gɨvaghtɨ, ia aningɨn gantɨ,

aning uaningɨn akurvaghamin gavgaviba puvatɨgham.

Egh apaniba izɨ Babilonɨn nguibar ekiam gasɨghasɨghtɨ, ia donkibar aning ikegham.

Eghtɨ donkiba, mevzika, da ingangarir dafam damu, aning ater mangɨ

ia ko kantrin igharazimɨn kalabusɨn ikiam.

3 “Ia Israelɨn ikiavɨra itir varazira ia oragh, ia Jekopɨn anabamɨn adarasi,

ian amebaba ia batezir dughiamɨn, ian gumazamizir ikɨzir igiamɨn otivizir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn,

kɨ ia inigha ia atera, bar deravɨra ian gari.

4  *Kɨ ian God, kɨ ian ganvɨra ikɨ mangɨ,

ia bar ghurigh dapanir arɨzir ghurghuriba otivighamin dughiam otogham.

Kɨ fomɨra uabɨ ian ingara ia gamizɨ, ia gumazamizir ikɨzir vamɨran oto,

egh kɨ zurara ia aterɨva, ian gan ian akurvagham.

5 “Tinara nan mɨn gari? Puvatɨ.

Kɨ gumazir manamra ko magh gari? Bar puvatɨ.

Ia nan araziba, bar tinara ko da tuisɨgham? Bar puvatɨgham.

Gumazitam kɨ amir araziba uaghan dagh amua kagh iti, o puvatɨ?

Bar puvatɨ.

6 Gumazir maba marvir guabar ingarasa gol ko silvan bar avɨribar pozim mɨkɨra,

dar osɨmtɨziba tuisɨsi.

Egh me gol ko silvan bizibar ingarir fofozir gumazim givezeghtɨ,

a me bagh marvir guabar ingaram.

Eghtɨ me teviba apɨrɨva, an ziam fam.

7 Egh me marvir guar kam uan dɨpɨzibar afegh, aneter mangɨ,

danganir me anesasa dɨkɨrɨzimɨn anesaraghtɨ, a mɨtɨghiv ikiam.

Marvir guar kam uabɨ daru danganir igharazimɨn mangan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, a danganir me anetɨzir kamra iti.

Egh gumazir an deibar dɨmdiaba ikarvaghan koghɨva,

egh dughiar kurabar men akurvaghan kogham.

Bar puvatɨ.

8 “Ia gumazir arazir kurabagh amiba,

ia akar kɨ akurir kam, ia bar deravɨram a gɨnɨghnɨgh.

9  *Egha kɨ fomɨram amizir biziba, ia ua dagh nɨghnɨgh.

Kɨ uabɨra kɨ God, ezɨ ua godɨn tam ua itir puvatɨ.

Kɨ uabɨra kɨ God, ezɨ ua godɨn tam nan mɨn itir puvatɨ.

10 Bizir tam tɨghar otivamin dughiamɨn, an otogh manmaghɨn gɨvagham,

kɨ bizir kamɨn gun mɨgei.

Kɨ bar fomɨra bizir otivambar gun mɨkeme,

ezɨ gɨn bizir kaba kɨ mɨkemezɨ moghɨram otifi.

Egh kɨ bizir manatam damusɨ ifongegh, kɨ puram a damuam.

Eghtɨ kɨ damuasa ifongezir bizir kam, bizitam nan tuavim apɨrighan kogham.

11 Kɨ aruem anadi naghɨn itir gumazir mam izasa an diagha gɨfa,

eghtɨ a isamɨn mɨn mɨghegh izɨ kɨ damuasa nɨghnɨzir bizibar amuam.

Kɨ damuasa mɨkemezir bizir kaba, kɨ mɨkemezir moghɨra an adar amuam.

Bizir kɨ damuasa mɨseveziba, kɨ dar amuam.*

12 “Ia gumazir akaba barazir puvatɨziba, ia nan akam baragh.

Ia ti ghaze, dughiar kɨ uamategh ian akuragh

ia iniasa mɨsevezim, a saghon ikiavɨra iti, a?

13 Bar puvatɨ. Nan akurvazim, a bar roghɨra izegha gɨfa.

Eghtɨ kɨ ua mɨzuaman kogham.

Israelia, kɨ zuamɨra izɨ ian akurvagh apanir ia abɨriba,

kɨ bar puv me damightɨ, ia ua deravɨra ikiam.

Egh kɨ uaghan Saionɨn nguibar ekiamɨn akurvaghtɨ, a deravɨra ikiam.

Kɨ uan ziar ekiam ko gavgavim damightɨ,

aning Israelia ian tongɨn azenim girɨgham.”

47

Ikiavɨra Itir God ghaze, Babilon ikuvigham

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Babilonian nguibar ekiam mɨgei,

“O Babilon, nɨ fomɨra mati atrivir amizim uan atrivir dabirabim gaperaghav iti moghɨn,

ziar ekiam iti.

Nɨ nguibar bar aghuimɨn mɨn itima, kantrin igharazitamɨn mɨdorozir gumaziba nɨ dɨkabɨrazir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, nɨ mati amizir bar igiar patamɨn itir puvatɨzim mɨn, bar deravɨra iti.

Ezɨ datɨrɨghɨn puvatɨ.

Nɨn gavgavim gɨvaghtɨ,

nɨ uan atrivir dabirabim ategh nguazir kɨnim dapiam.

Nɨn mɨkarzim fomɨra deragha iti moghɨn, ua ikian kogham.

Egh gumaziba ua nɨn gantɨ, nɨ deragh kurkegh daruan kogham.

Bar puvatɨ.

2 Nɨ ingangarir amizir kɨnimɨn mɨn ingaram.

Nɨ uan dapanim avarazir nir avɨzim adegh, uan korotiar dirir otɨghɨn aruzim sueghtɨ,

nɨn dagariba azenara ikɨtɨ, nɨ wit mɨrmɨrir dagɨaba poghpogham.

Egh uan inim fegh

mavanabogh faneba abɨgh mangam!

3 Gumaziba nɨn korotiaba sueghtɨ,

nɨ bibiamra ikɨ bar aghumsigham.

Kɨ nɨn arazir kuram ikarvaghsɨ ivezir bar kuram isɨ nɨ danɨngtɨ,

gumazitam nan anogoreghan kogham.”

4 Israelian Godɨn Bar Zuezim, a en Akurvazir Gumazim.

An ziam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

5 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Babilonia mɨgei,

“Babilon, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ua kamaghɨn nɨ dɨponan kogh suam,

‘Kantriba bar men atrivir amizim.’

Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan akam dukuagh mangɨ

mɨtarmemɨn daperagh nɨmɨra ikɨ.

6 Kɨ bar puvɨra uan gumazamizibar atari,

egha kɨ ua uan gumazamizibar mɨn me gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Egha kɨ nɨ ataghizɨ, nɨ iza paza me gamua,

egha nɨ tong men apangkuvizir pu.

Bar puvatɨ.

Nɨ bar pazavɨra me gamua osɨmtɨzir bar dafam me ganɨngi.

Egha nɨ uaghan gumazamizir ghuribagh amima me osɨmtɨzir dafam ateri.

7 Nɨ ghaze, nɨ atrivir amizimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam,

kamaghɨn amizɨ, bizir kaba ko bizir gɨn nɨ bativamiba,

nɨ deragha dagh nɨghnɨzir puvatɨ.

8  *“Nɨ dughiar aghuim baghavɨra nɨghnɨzir amizim,

nɨ akar kam baragh!

Nɨ ti ghaze, nɨ deravɨra ikɨtɨ, bizir kuratam nɨ batoghan kogham.

Egha nɨ kamaghɨn uabɨ mɨgɨa ghaze,

‘Kɨ uabɨra kɨ gavgaviba bar iti, ezɨ tav nan mɨn itir puvatɨ.

Kɨ amizir pam ko boriba ariaghirezimɨn mɨn otoghan kogham.’

9 Ezɨ noka, arazir kamning zuamɨra nɨ bativam.

Dughiar kamra nɨn pam aremegham,

eghtɨ nɨn boriba uaghan bar moghɨram arɨghiregham.

Nɨ ti kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨ imeziba ko akavsiar gavgavir avɨriba iti,

ezɨ bizir kaba nɨn akuraghan kogham.

Bar puvatɨgham.

Nɨ bar dughiar kuram batogham.

10 “Nɨ ti kamaghɨn nɨghnɨsi,

Nɨn arazir kuraba nɨ damutɨ, nɨ mɨtɨgh gavgavigham.

Egha nɨ kamaghɨn nɨghnɨsi,

Nɨ amir bizir kaba, gumazitam dar garir puvatɨ.

Nɨn fofozir bizir guar avɨribar ingariba, nɨn nɨghnɨzim adavizɨma,

nɨ kamaghɨn uabɨn mɨgɨa ghaze,

‘Kɨ uabɨra, kɨ gavgavim iti, ezɨ tav nan mɨn itir puvatɨ.’

11 Dughiar bar kuram nɨ batogham,

eghtɨ nɨ akavsiamɨn gavgavimɨn a gitavɨraghan kogham.

Osɨmtɨzir dafam zuamɨra nɨ batogham,

eghtɨ nɨ an tuavim apɨramin bizitam damuan kogham.

Bizir bar kurar nɨ nɨghnɨzi da nɨ bativan koghamiba,

da nɨ batogh bar nɨ gasɨghasigham.

12 “Kamaghɨn ti dera, nɨ igiamra ikia imeziba ko akavsiar gavgavibar fofoziba inigha dagh amua fozɨ moghɨn,

nɨ pamtem dar amu ganigh.

Da ti nɨn akuragham.

Da ti nɨn apanibar amutɨ,

me atiatigh aregham.

13 Fofozir gumazir avɨriba nɨghnɨzim nɨ ganɨdima,

nɨn nɨghnɨzim deravɨra ingarir puvatɨ.

Egha nɨ mɨkovezibar garir akavsiabagh amir gumaziba bagh akam amada.

Gumazir kaba, me overiam ko mɨkovezibar gara zurara iakɨnibar nɨ bagha iza,

bizir nɨ bativamibar gun nɨ mɨgei.

Ezɨ me ti nɨn akuragham.

14 “Ezɨ puvatɨ, me mati ogheba mɨsigha iti, ezɨ avir mam gumazir kabar isi me gasɨghasɨgham.

Eghtɨ me uarira uarir akurvaghan kogham.

Bar guizbangɨra, me kamaghɨn mɨkɨman markɨ,

‘Kɨ mangɨ avir mɨriamɨn daperagh uan mɨkarzim fefem a danɨngam.’

Puvatɨ. Avir kam bar men isigham.

15 Bar guizbangɨra, nɨ igiamra itima

gumazir nɨghnɨzim nɨ ganɨga nɨn akurvaziba,

me bar onganigh,

men tav nɨn akuraghan kogham.”

48

Gumazamiziba ziar ekiam Godra danɨng

1 Ia Jekopɨn anabamɨn adarasi, ia gumazamizir Israelɨn ziam itiba, ia Judan ovavir boriba, ia oragh!

Ia gavgavim uan akam danɨngasa,

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora akaba akɨri.

Egha ia ghaze, ia Israelian Godɨn ziam fe.

Egha ia ifara guizbangɨra an apengan ikiava,

guizɨn akaba ko arazir aghuibar gɨn zuir puvatɨ.

2 Egha ia uarira uan ziaba fa ghaze,

ia God baghavɨra itir nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba.

Egha ia Israelian Godɨn akurvazim iniasa a mɨzua iti.

An ziam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

3  *A kamaghɨn ia mɨgei,

“Bar fomɨra, kɨ gɨn otivamin bizibar akam akuni.

Egha kɨ zuamɨra dagh amizɨ, da otifi.

4 Kɨ kamaghɨn bar fo, ian dapaniba mati dagɨaba ko ain,

ezɨ ia nan akabar gɨntɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ fomɨra bizir gɨn otivamibar akar kam akuni,

egha kɨ zuamɨra dagh amizɨ, da otifi.

5 Kɨ kamaghɨn aghua, ia ti mɨkɨm suam, ian marvir guar ia temeba ko ainbar ingarizir nedazir kaba,

me bizir kabagh amizɨ, da otifi.

Kɨ bar aghua,

kamaghɨn amizɨ, kɨ fomɨra bizir gɨn otivamibar gun ia mɨkemegha gɨfa.

6 “Bizir kɨ fomɨram otivasa mɨkemeziba,

da otivigha gɨvazɨ ia dar gani.

Ezɨ ia datɨrɨghɨn kamaghɨn mɨkɨm suam,

‘Ekiam, a guizbangɨra mɨgei.’

Egh kɨ datɨrɨghɨn bizir igiar otivamibar gun ia mɨkɨmam,

kar bizir mueghav itir kɨ fomɨra ia mɨkemezir puvatɨziba,

ia tɨghar da baragham.

7 “Bizir kaba, kɨ datɨrɨghɨn dar ingari,

kɨ fomɨra dar ingarizir puvatɨ.

Ia faragha zuir dughiamɨn,

ia da baragha dagh fozir puvatɨ.

Kɨ datɨrɨghɨn mɨkɨmtɨ, bizir bar igiaba otivam, bizir fomɨram otivizir puvatɨziba.

Eghtɨ ia kamaghɨn mɨkɨman kogham, ‘E bizir kabagh fogha gɨfa.’

Guizbangɨra, ia fomɨra bizir kaba bar dagh fozir puvatɨ.

8 Kɨ kamaghɨn fo, kɨ ian ingara ia gamizɨ,

ia gumazamizir ikɨzir vamɨran otozir dughiamɨn ikegha, iza datɨrɨghɨn,

ia akaba munasa da barazir puvatɨzir adarasi.

Egha kɨ fo, ia ifavarir gumazamiziba.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kabar gun ia mɨkemezir puvatɨzɨ,

ia dagh fozir puvatɨ.

9 “Kɨ bar ia basemegha bar ia agɨvasava ami.

Egha kɨ zurara uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgha,

ia bagha uan anɨngagharim dɨkabɨri.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia gasɨghasɨghan kogham.

Eghtɨ gumazamizir igharaziba nan ziam fam.

10 Kɨ ia damightɨ ia zueghasa nɨghnɨsi,

egha kɨ avimɨn ia tuezir puvatɨ,

mati gumazim silvan mɨneziba adangasa avimɨn da tue.

Ia uan arazir kuraba ataghɨraghasa,

kɨ osɨmtɨzir guar avɨriba ataghizɨ, da ia batifi.*

Kɨ tuavir kamɨn ian nɨghnɨziba ko araziba tuisɨsi.

11 Kɨ uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgha arazir kamɨn ia gami.

Gumazamiziba nan ziam gasɨghasɨgh a dɨkabɨn, ziar ekiam igharaz darazir anɨngan kɨ aghua.

Bar guizbangɨra, me ziar ekiam narara danɨngam.”

Ikiavɨra Itir Godra, Sairus amɨsevegha a gamima, a Babilonia dɨkabɨra

12  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia Israelia, ia gumazamizir kɨ diaziba,

ia Jekopɨn anabamɨn adarasi, ia nan akam baragh!

Kɨ uabɨra kɨ God.

Kɨrara, kɨ bar faraghavɨra iti,

egh kɨ ikɨvɨra ikɨ mangɨ bar gɨn dughiar abuananamɨn uaghan ikiam.

13  *Kɨ uan dafarimningɨn nguazim gamigha gavgavim an povim ganɨngizɨ a gavgafi,

egha kɨ overiam isa an danganimɨn anetɨ.

Egha kɨ overiam ko nguazimɨn diazir dughiamɨn,

aning zuamɨra ivegha iza nan damazimɨn tu.

14 “Ia bar moghɨra, ia izɨ uari akuvagh, nan akam baragh!

Asetam fomɨra kamaghɨn akatam ia mɨkemezir puvatɨ,

‘Gumazir Ikiavɨra Itir God bar ifongezim, Godɨn ingangarim damusɨ, a izɨ Babilonia ko mɨsogham.

Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimɨn, a Babilon dɨkabɨragham.’

Aseba kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ.

15 Gumazir kam izasa, kɨ uabɨ ia mɨkeme.

Kɨ uabɨ izasa an dia.

Ezɨ kɨ uabɨ a inigha iza a gamima,

a deravɨra ingara an ingarimɨn daghem oto.

16 “Ia nan boroghɨra izɨ nan akam baragh!

Fomɨra iza datɨrɨghɨn, kɨ mogomer danganitamɨn ikia otivamin bizibar gun mɨgeir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

Bizir kaba tɨghar otivamin dughiamɨn,

kɨ faragha ikia dar garima da otifi.”

Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam,

uan Duam na ganɨga na amadazɨma,

kɨ an Duamɨn gavgavim sara izi.†

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba deragh me damuasa iti

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ian Akurvazir Gumazim, a Israelian Godɨn Bar Zuezim, a kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God.

Kɨ zurara ian sure gamua,

arazir zuruzir ia gɨntɨgh deravɨra ikiamiba ian akakasi.

18  *Ia ti nan Akar Gavgaviba baraghizɨ, kɨ ian akurazɨ ia datɨrɨghɨn deravɨra ikiai,

ezɨ ia dabirabir aghuimɨn ikiai, mati fanemɨn dɨpaba zurara izɨva gevir puvatɨ.

Egh arazir aghuim ti ian ikia gavgavigha mamaghɨra ikiai,

mati ongarim, ongarir dadarimɨn dɨpɨraghira kamaghɨra iti.

19 Egha ian boriba otiva,

mati ongarir dadarimɨn gigimɨn mɨn bar avɨrasemeghai.

Ezɨ men ziaba nan damazimɨn gɨvaghan koghai.”

20  *Ia kantri Babilon ategh,

nguibar kamɨn gumazamizibar arɨmangɨgh.

Egh ia bar akuegh pamtemɨn tiariba akar, egh kamaghɨn akam amadaghtɨma

a nguazir kamɨn ruaghatevibar mangɨ,

“Ikiavɨra Itir God uamategha uan ingangarir gumazim Jekop, uam a ini.”

21  *Fomɨra Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar akua, me inigha danganir dɨpaba puvatɨzimɨn ize,

ezɨ me dɨpam bangɨn ariaghirezir puvatɨ.

A dɨpam gamizɨma, a dagɨamɨn oto.

A dagɨam kuizɨ, dɨpam iri me anepi.

22  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

me dabirabir aghuim batoghan kogham.”

49

Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, angazangarimɨn mɨn kantriba bar dar ikiam

1  *Ia saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba ko, saghon itir kantriba,

ia nan akam baragh.

Nan amebam tɨghar na batamin dughiamɨn,

Ikiavɨra Itir God, na amɨsevegha gɨvagha ziam na gatɨ.

2  *Egha a nan akatorim gamizɨ, nan mɨgɨrɨgɨaba deravɨram otiva,

mati mɨdorozir sabar bar ghumtɨzim, gumazamizibar navibagh inifi.

Ezɨ a uan agharim isa deravɨra na avaragha na geghuvima,

kɨ an aven modo.

A barir aghuir ghumtɨzimɨn mɨn na akɨrigha, na isa danganir uan barir ghumtɨziba arɨzimɨn na modozɨ,

kɨ an ingangarim damuasa mɨzua iti.

3 Egha a kamaghɨn na mɨgei,

“Israel, nɨ nan ingangarir gumazim,

nɨ bangɨn, kɨ uan gavgavim ko ziar ekiam isɨ

gumazamiziba bar men akagham.”

4 Ezɨ kɨ kamaghɨn uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze,

“Kɨ bar puvɨra ingangaribagh ami, ezɨ nan gavgaviba pura gefi.

Ezɨ ingangarir kɨ amir kabar daghetam otozir puvatɨ.

Ezɨ kɨ pura ingangarir kabagh amir puvatɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God bagha dagh ami.

Ingangarir kɨ amir kabar ivezim,

nan God a isɨ na danɨngam.”

5 Nan amebam tɨghar na batamin dughiamɨn,

Ikiavɨra Itir God Jekopɨn adarasi Israelia, a men aku ua bagh izasa, na amɨsefe.

Kamaghɨn amizɨ, nan God, ziar ekiam na ganɨga, gavgavim na ganɨngi.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei,

6  *“Kɨ faragha ingangarir kam nɨ ganɨga ghaze,

Nɨ Jekopɨn adarasi, Israelian ikiavɨra iti darasi,

nɨ gavgavim me danɨng ua me inigh izɨ.

Kar ingangarir ekiam puvatɨ.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ingangarir ekiam nɨ danɨng, egh nɨ damightɨ,

nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagh angazangarimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar men akuragh

ua me iniam.”

7 Ikiavɨra Itir God, Israelian Akurvazir Gumazim, men Godɨn Bar Zuezim, a ghaze,

Gumazir kam, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba gara ifongezir puvatɨzim.

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba an gara ghaze, a bizir bar kuram.

Egha kantribar atriviba a gamizɨ, a men ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn iti.

Egha Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn kamaghɨn gumazir kam mɨgei,

“Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn Bar Zuezim, kɨ uan ingangarim damuasa nɨ amɨsefe.

Egha kɨ uan akar dɨkɨrɨziba abɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, atriviba nɨn gan, egh mɨtivigh nɨn ziam fam.

Eghtɨ gumazir aruaba nguazim girɨgh fuaghɨva,

ziar ekiam, nɨ danɨngam.”

8  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn uan ingangarir gumazim mɨgei,

“Kɨ uabɨ ua nɨ inigh, deragh nɨ damuasa dughiam amɨsefe.

Dughiar kɨ ian akurvaghasa atɨzir kam, an otozɨ, kɨ nɨn ararem baregha nɨn akura.

Egha kɨ bar deravɨra nɨ geghufi.

Egh nɨ bangɨn, kɨ nguazimɨn itir gumazamiziba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damuam.

Egh kɨ Israelɨn nguazim damightɨ, a ua deragh otogham.

Eghtɨ Israelian adarazi uamateghtɨ,

nɨ me bagh men nguazir datɨrɨghɨn pura itim tuiragh, ua me danɨngtɨ, me a dapiam.

9 Kɨ faragh kamaghɨn kalabusɨn itir gumazamizibav kɨmam,

‘Ia azenan izɨ!’

Kɨ kamaghɨn mɨtarmemɨn itir gumazamizibav kɨmam,

‘Ia angazangarimɨn izɨ!’

“Eghtɨ me kalabuziam ategh uamategh uan nguazimɨn izam.

Egh me tuavibar mangɨ, damamin dagheba ikiam,

mati sipsipba mɨghsɨar graziba puvatɨzibar ghua, dagher avɨriba batifi.

10  *Gumazir men apangkuvim bar deravɨra men ganam,

mati gumazir sipsipbar garim, sipsipba inigha ogher avɨriba itir danganim ko dɨpar aghuiba itir danganim bagha me inigha zui.

Kamaghɨn me dɨpam ko daghebar oteveghan kogham,

eghtɨ amɨnir fefem ko aruer dafam men mɨkarzibar apongan kogham.

11 Kɨ ingarizir mɨghsɨaba akɨrmɨgh, tuaviba aghortɨ da mɨghsɨabagh isɨn mangɨ vongɨn otivam.

Kɨ uan tuavir ekiam damightɨ, a deraghvɨra otogham.

12 Ia gan! Nan gumazamiziba nguibar bar saghon itibar ikegh izam.

Marazi not ko aruem uaghiri naghɨn ikegh izam.

Marazi uaghan Aswanɨn nguibamɨn amadaghan ikegh izam.”*

13 O overiam, nɨ bar akongezir ighiabar amu.

O nguazim, nɨ bar akuegh tiarim akar.

O ia mɨghsɨaba, ia bar akongezir ighiabar amu.

Ia ganigha fo, Ikiavɨra Itir God, gavgavim isa uan gumazamizibagh anɨngizɨ,

me navir amɨrizimɨn iti.

Me osɨmtɨzir avɨriba ateri,

ezɨ datɨrɨkɨn Ikiavɨra Itir God, men apangkuvigha deraghvɨra me gami.

14 Ezɨ Saionɨn nguibamɨn gumazamiziba kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ikiavɨra Itir God, en Ekiam,

ti e bakɨnɨghɨnigha akɨrim ragha e gasaraghama.”

15  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn men akam ikaragha ghaze,

“Amebatam ti otezir borir iririvimɨn apangkuvigh otem a danighan kogham o?

Amebatam ti kamaghɨn damuam,

ezɨ ko, kɨ ia bakɨnɨghnighan kogham. Bar puvatɨgham.

16  *“Kɨ nɨ gɨn amadaghan kogham.

Nɨ gan! Kɨ nɨn nedazimɨn ingarigha nɨn ziam uan dafarimningɨn an osira, aneghorezɨ a iti.

Egha kɨ zuraram an gara nɨ gɨnɨghnɨsi.

17 Nɨn boriba zuamɨra uamategha izi,

nɨ gasɨghasɨghizir darasi, me nɨ ategh bar aregham.

18 Nɨ uan dapanim fegh pura tintinibar gan!

Nɨn boriba uari akuvagh nɨ bagh izam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara ikɨvɨra ikiam, kamaghɨn amizɨ, kɨ guizbangɨra ia mɨgei,

‘Nɨ, mati amizim pamɨn ikiasa bar akuegha kurkazir aghuibar uabɨn kurti moghɨn,

nɨ ua me inigh me bagh bar akuegham.’

19 “Guizbangɨra, nɨ bar moghɨra ikuvigha bar pura iti.

Ezɨ gɨn nɨn boriba uamategh izɨ bar nɨ gizɨvaghtɨ, nɨ me arɨghamin danganiba puvatɨgham.

Eghtɨ nɨ gasɨghasɨghizir darasi, me bar nɨn saghon ikiam.

20 Dughiar kamɨn, nɨn borir amebaba kalabusɨn ikia me bateziba, me kamaghɨn nɨ mɨkɨmam,

‘Nguazir kam a bar sufi. E nguazir asɨzir ekiatamɨn ikiasa.’

21 Eghtɨ nɨ kamaghɨn uabɨra uabɨ mɨkɨmam, ‘Tinara borir kaba bar na ganɨngi?

Nan boriba ovengezɨ, kɨ ua boriba batan kogham.

Apaniba na kalabus darɨghasa na inigha ghu.

Tinara borir kaba bategha dar gari da ghuava ekefe?

Kɨ fo, kɨ uabɨra iti, ezɨ borir kaba bar managhɨra ize?’ ”

22 Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, kamaghɨn Jerusalemɨn gumazamizibav gei,

“Kɨ uan inir avɨzim asaraghtɨ, an ababanimɨn mɨn ikiam,

eghtɨ kɨ uan dafarim, ababanimɨn mɨn uaghan a ghufegham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba an ganigh nɨn boriba uam ada inigh izam.

Me nɨn otariba uan evaribar arigh me inigh izam.

Me nɨn guiviba isɨ uan dɨpɨzibar afegh me inigh izam.

23 Atriviba ko atrivir amiziba uan boribar gari moghɨn, nɨn boribar ganam.

Me nɨn ziam fɨsɨ,

nɨn suemningɨn boroghɨn uan teviba apɨrigh, dapaniba avigh nguazim ginivigham.

Eghtɨ nɨ fogh suam, kɨ uabɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God.

Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim nan ikia, nan akurvazim bagha mɨzua itiba,

me na mɨzuam ikɨ aghumsɨghan kogham.”

24 Eghtɨ apaniba izɨ mɨsogh mɨdorozir gumazir gavgavir tamɨn adarazi kalabuziam datɨgh an bizir aghuiba inightɨ,

a ti dɨkavigh uamategh uan adarazi ko men biziba inigham o?

Bar puvatɨgham.

25 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jerusalem mɨgei,

“Kɨ guizbangɨra nɨn adarazi ko nɨn bizir aghuiba, apanir gavgaviba ko atrivir kuraba dam ada iniam.

Nɨ mɨsozir gumaziba, kɨ nɨ bagh men mɨdoroziba ikarvagham,

egh nɨn boribar akuragh ua me inigham.

26 Egh kɨ nɨn apanibar amutɨ, me uarira uariv sogh uarigh asɨghasigham,

mati gumazim uan namakabar tuzibar amam.

Me pamtem uarira uariv sogham,

mati gumazim uan namakabar ghuziba apa bar ongani.

Eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar bizir kɨ amizir kamɨn ganigh, me kamaghɨn fogh suam,

Kɨ uabɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God.

Kɨ gumazir uamategha uan gumazamiziba isim.

Kɨ ian Akurvazir Gumazim.

Kɨ Jekopɨn adarazir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.”

50

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Israelian gumazamizibav gei:

“Jerusalemɨn nguibar ekiam, mati ian amebam.

Ia ti ghaze, gumazim uan amuim batuegha bar anemadazɨ a ghuzɨ moghɨn,

kɨ akɨrim ragha bar a gasara, a?

Egh ia mamaghɨn nɨghnɨghtɨ, akɨnafarir poroghamiba uari ataghɨrazimɨn akam, a managh iti?

Egha kɨ uaghan gumazitamɨn bizitam inizir puvatɨgha, uam a ikarazir puvatɨ.

Ezɨ ia tizim bagha kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze,

ia nan boriba, kɨ uan ikarvazim akɨrmɨghsɨ,

dagɨaba bagh pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn gumazir igharazibar ingarsɨ, ia amadagham?

Kamaghɨn puvatɨ.

Ian arazir kurar avɨribara na gamima, kɨ ian anɨngaghegha,

akɨrim ragha Jerusalem gasaragha, a isa gumazir igharazibar agharim gatɨ.

2  *“Egha kɨ iza ia bagha rui gari, ezɨ manmaghɨn amizɨ gumazitam itir puvatɨ?

Egha kɨ ian deir dughiamɨn, ia tizim bagha nan dɨmdiam ikarvaghan aghua?

Ia ti ghaze, kɨ ua ia inian gavgaviba puvatɨ.

Ia ghaze, kɨ ian akurvaghamin gavgaviba puvatɨ.

Kɨ mɨkɨmtɨ, ongarim bar dakegham.

Kɨ mɨkɨmtɨma, faner ekiaba bar dakegh gigir kɨnibar otivigham.

Eghtɨ dar osiriba arɨmɨghiregh kuram.

3 Egh kɨ uaghan overiam damightɨ a bar pigham,

mati gumazim ovengezɨ, ana bagha azirakar korotiam aru.”

Gumazamiziba Ekiamɨn ingangarir gumazim pazav a gami

4 Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, nan sure gamigha,

uan akabar igharaz darazir sure damuamin fofozir aghuim na ganɨngi.

Ezɨ kɨ an akam inigha, gumazamizir amiagha pura itiba,

deraghvɨra men sure damuva gavgavim me danɨngam.

Egha zurara mɨzarazibar, a na gaghurima,

kɨ dɨkava suren gumazimɨn mɨn, an mɨgɨrɨgɨaba baraghasa bar ifonge.

5 Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, uan akam baraghasa nan kuarimning kuizɨ,

kɨ an akam batoghezir puvatɨ.

Egha kɨ akɨrim ragha a gasarazir puvatɨ.

6  *Kɨ pura uabɨ isa apanibar taghizɨ,

me aghorimɨn nan akɨragharim mɨsogha, nan ghuamasɨziba asi.

Me akar kurabar na mɨgei,

kɨ men gari me nan guam giparima,

kɨ uan guam men modozir puvatɨ.

7  *Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, nan gara nan akurvasi,

kamaghɨn amizɨ, men akar kurar katam na abɨrazir puvatɨ.

Kɨ fo, kɨ amir ingangarir kam bagh aghumsɨzim inian kogham,

kamaghɨn amizɨ, kɨ gavgavim uabɨ ganɨga uan ingangarim gami.

8  *God bar nan boroghɨra ikia ghaze,

arazir kuratam nan itir puvatɨ.

Eghtɨ apanir tuivighav itir kabar tav na isɨ kot datɨgh,

akatam na gasɨ na mɨkemeghan kogham.

Bar puvatɨgham.

9  *Ia gan! Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, a uabɨra nan akurvasi.

Ezɨ ua tina na mɨkɨm suam, kɨ arazir kuram iti? Puvatɨ.

Akaba na gasi darasi,

me mati korotiaba barareba da api, da okozokoregha bar ikuvizɨ moghɨn,

me bar moghɨra ikuvigham.

10 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn atiatia an apengan ikia, an ingangarir gumazimɨn akabar gɨntɨziba,

ia atiatingan markɨ.

Ia angazangarim puvatɨgha mɨtarmemɨn arui darasi,

ia nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨva a mɨzuam ikɨ.

11 Ia gan! Ia nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn itir puvatɨ,

ia mati gumazamiziba tuavir mɨtarmebar mangasa, uari uan adenir avibagh aboi,

ia uan arazir kamɨn gɨn mangɨ, e ganika.

Ia mangɨ ikiamin danganim,

Ekiam an amɨsevegha gɨfa, a mɨzazir bar kuram iniamin danganim.*

51

Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimɨn ikɨ

1-2  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Ia arazir aghuimɨn gɨntɨghasa a bagha pamten ingara, Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam buria a baghavɨra itir darasi,

ia nan akam baragh!

Ia uan inazir afeziam Abraham ko amebam Sara gɨnɨghnɨgh.

Aning mati dagɨam, kɨ aning abigha ia ini.

Kɨ Abrahamɨn diazir dughiamɨn, a boriba puvatɨ.

Ezɨ kɨ deragha aning gamizɨma,

aningɨn ovavir borir bar avɨrim otifi.

3 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, nguibar datɨrɨghɨn ikuvigha itir kam Saionɨn, kɨ bar an apangkufi.

Egh kɨ an osɨmtɨziba, bar dar amightɨ da gɨvagham.

A datɨrɨghɨn mati gigir kɨnimɨn mɨn iti,

eghtɨ, kɨ bizir avɨrir bar aghuibar amutɨ da a bativightɨ,

an azenir kɨ Idenɨn ingarizimɨn mɨn gan bar deragh gan ikiam.

Eghtɨ bar akongezir arazim bar a gizɨvaghtɨ,

an itir gumazamiziba zurara ighiar na mɨnabibar amu ikiam.

4 “Ia nan gumazamiziba, ia deraghvɨra nan akam baragh.

Kɨ dabirabir aghuimɨn arazim bagh gumazamiziba bar men sure damuam,

eghtɨ nan guizɨn arazim, angazangarimɨn mɨn kantriba bar dar ikiam.

5 Kɨ men akuragh ua me iniamin dughiam, a roghɨra izegha gɨfa.

Kɨ arazir aghuimɨn gɨn mangɨ, uan gavgavimra kantriba bar dar ganam.

Saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba, nɨghnɨzir gavgavim nan gavgavimɨn ikɨ,

egh uarir akurvaghsɨ, na mɨzuam ikiam.

6  *Ia kogh pɨn overiamɨn ganɨva,

egh vɨn nguazimɨn gan!

Overiar kam, mɨgharimɨn mɨn mangɨgh gɨvagham,

eghtɨ nguazim, inimɨn mɨn bɨghiregh gɨvagham.

Eghtɨ gumazamiziba, itibar mɨn pura tintinibar bar arɨghiregham.

Ezɨ nan arazir gumazamizibar akurvagha ua me isim,

a zurara ikɨ gɨvaghan kogham.

7 “Ia arazir aghuim deragha a gɨfogha

uan navir averiabar aven nan akamɨn suiragha gavgavizir darasi,

ia gumazir ian atarava akar kurabar ia gamua, ia gasɨghasɨzibar atiatingan markɨ.

8 Barareba inim apa bar anegɨvazɨ moghɨn, me bar gɨvagham.

Eghtɨ nan arazir gumazamizibar akurvagha ua me isim, gɨvaghan kogham. Bar puvatɨ.

A zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.”

9 O Ikiavɨra Itir God, nɨ osegh dɨkafigh!

Nɨ fomɨram amizɨ moghɨn, dɨkavigh uan gavgavir ekiam sara izɨ en akuragh.

Nɨrara, nɨ Rahap a bɨra, ongarimɨn itir kuruzir aser dafar kam,

egha nɨ bar aneghoragharɨghizɨ, a bar mɨzumzuiaribar ire.

10 Egha nɨrara, gumazamiziba fɨrighɨrɨgh daru mangasa ongarir konim gamizɨma,

a mɨsɨngizɨ tuavim oto.

11  *Kamaghɨra, gumazamizir Ikiavɨra Itir God akuragha ua iniziba, me uamategh izɨ,

Saionɨn Mɨghsɨamɨn boroghɨn izɨva, bar akongegh tiariba akarɨva tuavir kamɨn izɨva ongam.

Egh me dabirabir bar aghuim ikɨtɨ,

bar akongezir arazir kam, a men ikɨ me gizɨvagh kamaghɨra ikiam.

Eghtɨ mɨzaziba ko osɨmtɨziba me ategh ua men ikian kogham.

12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn uan gumazamiziba mɨgei,

“Kɨ uabɨ, kɨ gavgavim ian navibagh anɨga, ian osɨmtɨzibagh ami da gefi.

Kamaghɨn amizɨ, ia tizim bagha gumazamizir igharazibar atiati?

Me gavgaviba puvatɨ.

Gumazamiziba bar zuamɨra arɨmɨghiregh, mati ogheba zuamɨra mɨsɨngi.

13 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ia ti na bakɨnɨghɨnigha gɨfa.

Kɨrara, kɨ ian ingari.

Kɨ overiam an danganimram anetɨgha,

nguazimɨn ingarigha, gavgavim an mɨngarim ganɨngi.

Ezɨ ia tizim bagha gumazir kurar ia dɨkabɨn ia gasɨghasɨghamibar atiati?

Gumazir kaba bizitamɨn ia damighan kogham.

Men anɨngazir kuram pura gɨvagham.

14 Kalabusɨn ikia osɨmtɨziba aterir darasi,

me mozimɨn aven kalabusɨn ikɨ arɨmɨghireghan kogham.

Puvatɨ.

Me zuamɨra kalabus ategh

azenan izegh pura ikiam.

Egh me damamin dagher avɨriba ikiam.

15 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam.

Kɨ ongarim gamima, ongarim dɨpɨra iza nɨgɨnir dafam gami.

Nan ziamra kara,

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

16 Kɨ uan akaba ia ganɨngi, eghtɨ ia nan akaba bar deraghvɨra da akunam.

Egha kɨ bar deravɨra uan agharimɨn ia monge.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ overiam ko nguazim isa aningɨn danganibaram arɨghizɨ,

aning bar gavgavighavɨra iti.

Ezɨ ia Saionɨn gumazamiziba, kɨ kamaghɨn ia mɨkeme,

‘Ia nan gumazamizibara.’ ”

Ekiam ua Jerusalemɨn anɨngazir puvatɨ

17  *O Jerusalemia, ia dɨkafigh.

Ia dɨkavigh uamategh tugh gavgafigh.

Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim, mati wainɨn kap a ia ganɨngi,

egha a ia gamizɨ, ia bar anepava anegɨvagha, bar ongani.

18 Jerusalemɨn nguibar ekiam,

nɨn borir tuavim nɨn akakagh, nɨn dafarimɨn suiragh mangamiba puvatɨ.

Boritam nɨn dafarimɨn suiragh, nɨ damutɨ, nɨ deragh daruan kogham.

19 Nɨ bar osɨmtɨzir dafam ateri,

ezɨ tina nɨn apangkuvigh nɨn navim damightɨ, a ua deragham?

Apaniba iza nɨ abɨgha, nɨ gasɨghasɨki.

Egha me uaghan nɨn gumazamizir avɨrim, mɨdorozir sababar me mɨsozima, me ariaghire.

Ezɨ mɨtiriaba azir dughiar ekiam nɨ bato.

Ezɨ nɨ ghaze, kɨ nɨn navir osɨmtɨzim agɨvsɨ, bizitamɨn nɨn akuragham? Bar puvatɨ.

20 Nɨn gumazamiziba gavgaviba puvatɨgha, men damaziba men sɨri,

me tuavir mɨriabar pura tintinibar irav iti.

Me mati asɨziba, azuaziba dar suighizɨ, da tintinibar ira iti.

Egh me bizitam damuan iburagham.

Ikiavɨra Itir God, ian God, uan anɨngagharim ko ivezir kuram me gingezɨ,

me bar ikuvigha iti.

21 Kamaghɨn amizɨ, Jerusalemia, ia oragh!

Ia osɨmtɨzir bar avɨriba atera, mati amizim bar puv ongananganigha iti.

Nɨ wainɨn dɨpam amegha onganizir pu. Puvatɨ.

Ekiamɨn anɨngagharimra nɨ gamima, nɨ bar ongani.

22 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God, a nɨn Ekiam,

a gumazir kotɨn aven nɨn akurvazima nɨ uan apaniba dɨkabɨrim, a kamaghɨn mɨgei,

“Nɨ ganigh! Nan anɨngagharimɨn aven itir itarir nɨn agharimɨn itir kam, kɨ anedangi,

kar itarir nɨ an apava onganigha pura tintinibar ingarizim.

Eghtɨ nɨ gɨn ua kavɨn kamɨn wainɨn dɨpam aman kogham.

23 Eghtɨ kɨ itarir kam isɨ

gumazir paza nɨ gamibar agharim datɨgham.

Me fomɨra akar gavgavim nɨ ganɨga ghaze,

nɨ nguazim girɨghɨv ikɨtɨ, me nɨ dɨkɨ, nɨn akɨragharim gisɨn daru,

mati me nguazir kɨnim gisɨn arui.”

52

Ikiavɨra Itir God gumazamiziba inigh uamategh Jerusalemɨn izam

1  *O Saion, nɨ dɨkavigh tugh gavgavigh!

O Jerusalem, nɨ God baghavɨra itir nguibar ekiam!

Nɨ kurkazir bar aghuiba uabɨn kurkegh

ganganir bar aghuim damuam.

Guizbangɨra, Ekiam gɨfozir puvatɨziba,

me gumazir uan mɨkarzir mogomer iniba aghorezir puvatɨziba, ko Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨziba,

me uam nɨn aven izan kogham.

2 O Jerusalem, noka! Nɨ datɨrɨghɨn kalabuziamɨn iti,

egh nɨ dɨkavigh uan mɨkarzimɨn nguaziba apɨsigh.

O Saion, senɨn nɨn fɨrim gikeziba,

nɨ da adangigh mangɨ, uan atrivir dabirabim daperagh.

3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazitam na givezezir puvatɨgha,

nan gumazamiziba inigha ghuzɨ, me an ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi.

Puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua me inisɨ, me givezan kogham.

Puvatɨ. Kɨ pura ua me iniam.

4 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei,

Fomɨra nan gumazamiziba ghua Isipɨn itir dughiamɨn,

me mati gumazamizir pura guighav itibar mɨn ghua

pura kantrin kamɨn iti.

Ezɨ gɨn, Asiriaba iza ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn me inigha ghu.

Asiriaba na givezezir puvatɨgha pura me inigha ghu.

5  *Ezɨ kɨ garima, Babilonia uaghan arazir kamram ami.

Me pura nan gumazamiziba inigha ghua kalabuziam gatɨ,

egha nan adarazir gumazir dapanibagh amizɨ, me bar puvɨram azi.

Ezɨ kɨ bizitam inizir puvatɨ.

Gumazamiziba zurara na dɨpovava, nan ziam gasɨghasɨsi.

6 Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨ mɨsevezir dughiamɨn, kɨ uabɨ uan gumazamiziba ua me iniam,

eghtɨ me deravɨra nan ziam gɨfogham.

Egh me kamaghɨn fogh suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ uabɨra biziba bar dar gun mɨgei.”*

7  *Godɨn akar aghuim inigha izir gumazamizibar darorim, a bar dera.

Me mɨghsɨabar pɨn ikegha akar aghuim inigha iza Saionɨn aven iza kamaghɨn mɨgei,

“Ia dabirabir aghuim ko navir amɨrizimɨn ikɨ!

Bizir bar aghuiba ia bativam,

God ian akurvaghtɨ ia deravɨra ikiam.

Eghtɨ ia Saionɨn gumazamiziba, ian God, an atrivimɨn ikiam.”

Eghtɨ gumazamiziba akam inigha izir gumazamizibar gansɨ bar akuegham.

8 Ia oragh. Ian gumazir nguibar ekiamɨn bizibar gariba,

uari uan damazibar gantɨ,

Ikiavɨra Itir God uamategh Saionɨn nguibamɨn izam,

eghtɨ me bar akuegh pamten dɨmɨva, arangɨva onger akabar amu.

9 Ia Jerusalemɨn nguibar apaniba asɨghasɨghizimɨn gumazamiziba,

ia kamaghɨn fogh, Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar osɨmtɨziba agɨvagha

gavgavim isa me ganɨngi.

A Jerusalemɨn nguibamɨn itir gumazamiziba ua me ini.

Kamaghɨn amizɨ, ia bar akuegh pamten dɨmɨva onger akabar amu.

10 Ikiavɨra Itir God uan gavgavim, kantribar gumazamiziba an ganasa,

anekagha gɨfa.

Eghtɨ a uan gumazamizibar akuragha ua me inizir gavgavir ekiam,

nguazir kamɨn gumazamiziba bar an ganam.

11  *Ia bar moghɨra Babilon atakigh!

Ia dɨkavigh zuamɨram azenan izɨ!

Egh ia bar deraghvɨra uari bagh gan,

ia ua bizir Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨzitam uam an suighan markɨ.

Egha ia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itariba ateri darasi,

ia uari Godɨn damazimɨn zueghamin arazimɨn gɨn mangɨ.

Ia bar moghɨra uari zuegh izɨ.

12 Ia fomɨra Isip ategha zuamɨram aravghuzɨ moghɨn, ia Babilon ategh zuamɨra arɨ izan kogham. Puvatɨ.

Ia bar aghumra daru izam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, a ian faragh mangam.

Egh uaghan ian gɨn izam,

egh a bar deragh ian gan, ia geghuv ian aku izam.

Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, gumazamizibar arazir kurabar osɨmtɨziba ateri

13 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia oragh, bizir nan ingangarir gumazim amiziba,

da bar moghɨra deraghvɨram otivigham.

Eghtɨ gumazamiziba ziar ekiam a danɨngɨva,

an ziam bar a pɨrafam.

14  *Me faragha an mɨkarzim ko guam gasɨghasɨghizɨ,

gumazamiziba an garima, a nguazir kamɨn gumazimɨn mɨn garir puvatɨ.

Gumazamiziba dɨgavir kuram gamua an ganan atiatingi.

15  *Eghtɨ gɨn kantrin avɨribar gumazamiziba ko men atriviba,

me bizir fomɨra nɨghnigha ganizir puvatɨzibar gan dagh fofogham.

Gumazamizir eghaghaniba faragha da baraghizir puvatɨziba, datɨrɨghɨn da baragham.

Kamaghɨn amizɨ, me dɨgavir kuram damigh, pura ganɨva uan akabar kumigh,

bizitam mɨkɨman asagham.”

53

1  *Ezɨ gumazamiziba akam ikaragha ghaze,

“Tinara datɨrɨghɨn, e orazir akaba nɨghnɨzir gavgavim adar iti?

Terara, Ikiavɨra Itir God, uan ingangarir gavgaviba isa men akazɨ,

me dar gani?

2  *Guizbangɨra, Ekiam uan ingangarir gumazim ataghizɨ,

a mati temer mam nguazir mɨsɨngizimɨn oto.

Ingangarir gumazir kam, an ganganim tong en damazibar derazir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, a ziaba puvatɨ.

Ezɨ bizir aghuitam an itir puvatɨ, eghtɨ e an ganɨva a gakongam.

3  *Ezɨ gumazamiziba akɨrim ragha a gasaragha, pazavɨra a gamua bar a gifongezir puvatɨ.

Ezɨ mɨzaziba ko osɨmtɨzir avɨriba a gizɨfa.

Gumazamiziba an ganan aghuagha, uan guaba monge.

Egha akɨrim ragha bar a gasara.

Ezɨ e an gara ghaze,

a pura gumazir kɨnim.

4  *“E nɨghnɨgha ghaze,

God ti ivezir kuram a ganɨga, a mɨsogha osɨmtɨzir kabagh amizɨ, da a batifi.

Ezɨ puvatɨ.

Ingangarir gumazir kam, e bagha en osɨmtɨziba ko mɨzaziba isa da ateri.

5  *Ezɨ en akaba batozir arazim bagha, me an ekianim bɨra.

Arazir kurar e amiba bangɨn, me a dɨkabɨragha a gasɨghasɨki.

Egha me puv a mɨsozima an mɨkarzim tintinibar bɨaghire,

mɨzazir a inizir kam e gamizɨ, e ghuamaghegha ua deragha bar deravɨra iti.

6  *Guizbangɨra, e bar moghɨra sipsipbar mɨn tintinibar arua,

vaghvagha uan ifongiabar gɨn arui.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, en arazir kuraba ikarvaghsɨ pazavɨram e damuan fɨrɨn,

a kamaghɨn amizir puvatɨ.

A uan ingangarir gumazim gamizɨ,

a en danganim inizɨ, e iniamin mɨzaziba, an ada isa a ganɨngi.”

7  **Gumaziba ingangarir gumazir kam pazav a gami,

ezɨ a uabɨ dɨkabɨra mɨzazir kuram ini.

Egha mɨgɨrɨgɨar tam gamizir puvatɨ.

A mati sipsipɨn nguzim uan akam dukuazɨ,

me a mɨsueghtɨ an aremeghasa a inigha zui.

Egha uaghan mati sipsip me an arɨziba aghorasava amima,

a bizitam mɨgeir puvatɨ.*

8 Ezɨ me guizɨn arazim oteghavkɨnigha, puram a isa kalabus gatɨgha, a inigha kotɨn ghu,

ezɨ kot a mɨgɨa ghaze, an aremegham.

Ezɨ me a mɨsoghezɨ an areme.

Egha an adarazir tav kamaghɨn nɨghnɨgha fozir puvatɨ,

a men danganim inigha mɨzazir me uari iniamin an a ini,

egha en arazir kuraba gɨn amangasa areme.†

9  *Ezɨ me an kuam isa gumazir arazir kurabagh amiba ko, dagɨar avɨriba itir gumaziba ko anefa.

Ezɨ e fo, a uabɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ,

egha a uaghan ifavarir akatam mɨkemezir puvatɨ.

10  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, uabɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua

uan ingangarir gumazir kam dɨkabɨragha a gamizɨ, a mɨzazim isi.

A fo, ingangarir gumazim gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangɨsɨ,

osɨmtɨziba agɨvamin ofan mɨn uan mɨkarzim anightɨ, an ikɨrɨmɨrim bar ruaraghtɨ, a uan ovavir boribar ganam.

Egh ingangarir an amim, Ikiavɨra Itir God ingarasa ifongezir araziba, a dar amuam.

Egh a bizir kabar amutɨ, da deraghvɨram otivam.

11  *Ezɨ osɨmtɨzir ekiar an aterezir kamɨn gɨn, a bizir bar aghuibar gantɨ da otivam,

eghtɨ a bar akuegham.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Nan ingangarir gumazir nan damazimɨn derazir kam, a deraghavɨra na gɨfo.

Egha a gumazamizir avɨribar arazir kuraba ateri,

egh arazir kamɨn a me damutɨ, me nan damazimɨn derazir gumazamizibar otivigham.

12  *“Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba an gari, a mati gumazir kuram.

Egha a gumazamizir avɨrimɨn arazir kurabar osɨmtɨziba atera, uabɨ isa me bagha areme.‡

Egha a gumazamizir arazir kurabagh amibar akurvaghasa God ko mɨgei.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir gavgavir bar ekiaba itibar tongɨn, ziar ekiam a danɨngam.

Egh mati mɨdorozir gumazir gavgaviba, uan apaniba dɨkabɨragha men bizir aghuariba inigha,

da tuisɨgha uan adarazigh anɨngizɨ moghɨn,

kɨ bizir aghuiba isɨ a danɨngam.”§

54

Ikiavɨra Itir God bar Jerusalem gifonge

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“O Jerusalem, noka! Nɨ mati amizir furabaghatim.

Nɨ boritam batezir puvatɨ.

Nɨ mati amizir borim batasa an mɨzazim inizir puvatɨzim.

Nɨ mati amizir nɨn pam nɨ ataghizim.

Egh nɨ gɨn borir bar avɨriba inightɨ,

nɨn boribar dɨbobonim, amizir uan pam ko itimɨn boribar dɨbobonim gafiragham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ bar akuegh dɨmɨva ighiabar amu.

2 “Egh nɨ uan averpenim asamimɨn danganir mɨtaghniam a gisɨfagh,

egh uan averpenir ekiam asaragh.

Egh nɨ uan averpenim bar an arokegh,

egh an beniba ateghtɨ da tong ruaragh,

egh averpenim gavgavim a danɨngamin afughafuziba isɨ pamtemɨn nguazimɨn dagh afughafughtɨ, da magɨreghtɨ,

nɨ beniba pamtemɨn afughafuzir kabagh ikegh.

3 Guizbangɨra, nɨn nguazim aruegh bar ekevegh,

agharir guvimɨn tugh mangɨ agharir kɨriamɨn tugham.

Eghtɨ nɨn ovavir boriba Kantrin Igharazibar Gumazamiziba dɨkabɨnam.

Egh nguibar apaniba asɨghasɨghizir pura itiba, me ua da inigh, dar apiagh ikiam.

4 “O Jerusalem, nɨ uam aghumsɨghan kogham.

Nɨ osɨmɨva atiatingan markɨ.

Gumazamiziba ua dɨbovir akabar nɨ mɨkɨman kogham.

Nɨ fomɨra aghumsɨzim ikezir dughiaba gɨnamadagham.

Nɨ fomɨra uabɨra ikia,

mati amizimɨn pam ovengezɨ, a uabɨra ikia, bar aghumsɨgha oseme.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ dughiar faragha ghuzir kam uam a gɨnɨghnɨghan kogham.

5 “Gumazir nɨn ingarizim, a nɨn pamɨn mɨn iti.

An ziam kara, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a Israelian Godɨn Bar Zuezim,

a nɨn Akurvazir Gumazim,

a nguaziba bar dagh ativagha dar garir God.

6 “Guizbangɨra Ikiavɨra Itir God ghaze, kɨ nɨn diaghtɨ nɨ uam na bagh izam.

Nɨ mati amizir igiam uan pamɨn ikezɨ, an pam gɨn anetaghizɨ, an navim bigha bar oseme.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ghaze, nɨ ua izɨ.

7-8 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn Akurvazir Gumazim, kɨ ghaze,

kɨ dughiar bar otevimɨn nɨ ategha, datɨrɨghɨn kɨ apangkuvir ekiam nɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua nɨ inigh izam.

Kɨ dughiar otevimɨn bar puvɨra nɨn atara, uan guam modo.

Kɨ datɨrɨghɨn nɨn apangkuv nɨ gifuegh,

zurara deraghvɨra nɨ damuam.

9  *“Kɨ fomɨra Noa ko akam akɨra ghaze,

kɨ nguazim gasɨghasɨghsɨ uam aperiam damightɨ, an otivan kogham.

Kamaghɨra, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgɨa ghaze,

kɨ fomɨra Noa ko akam akɨrizɨ moghɨn, kɨ uam nɨ ko akam akɨra ghaze, kɨ nɨn anɨngaghegh, nɨ batueghan kogham.

10  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn bar ia gifongezim, kɨ ghaze, mɨghsɨaba ko akɨriba ti sɨvaghsɨvagh mangɨ bar gɨvagham,

eghtɨ nan apangkuvir arazir ian itim, a gavgavigh ikɨ mamaghɨra ikiam.

Kɨ fomɨra ia ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, e uari inigh deragh ikiasa a gamigha gɨfa.

Eghtɨ kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam abighan kogham.”

11-12  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

“O Jerusalemɨn nguibam, noki, gumazitam nɨn apangkuvizir puvatɨ,

egha osɨmtɨzir avɨriba nɨ garɨgha nɨ apɨrizɨ nɨ irɨ.

Eghtɨ kɨ dagɨar bar aghuiba inigh ua nɨn ingarightɨ,

nɨ nguibar bar aghuim otogham.

Kɨ dagɨar aghuir ivezim bar pɨn koziba inigh nguazimɨn dar afegh, adagh isɨn nɨ afagham.

Egh dɨvazir gavgavim nɨ gighuigh an ingarigh,

egh kɨ dagɨar igharagha gara taghtazir aghuiba inigh, dɨvazimɨn tiar akabar ingarigh,

uaghan dɨvazimɨn mɨn, dɨpenir bar pɨn itibar ingarigham.

13  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ nɨn boriba bar men sure damuam,

eghtɨ me dabirabir bar aghuim ikiam.

14  *Kɨ uan arazir aghuimɨn gɨn mangɨ nɨ damightɨ, nɨ gavgavigham.

Eghtɨ gumazir nɨ dɨkabɨraghamin tam ua nɨn boroghɨn ikian kogham.

Eghtɨ nɨ bizitam uam an atiatingan kogham.

Atiatir arazim nɨn saghon ikiam.

15 Eghtɨ gumazitaba nɨ ko mɨsoghsɨ izɨtɨ, nɨ kamaghɨn fogh suam, kɨ me amadazir puvatɨ.

Me uan ifongiamɨn izi.

Kamaghɨn amizɨ, tina nɨ mɨsoghasa izi, a uabɨ kuram iniam.

16 “Kɨ uabɨ gumazir ainɨn bizibar ingaribar ingarigha, fofozim me ganɨngi.

Egha me avim atɨgha, a givima a dafogha pamtem isima, a ain isava avim gatɨzɨ, avim an isima a bar puvɨra isi.

Ezɨ me ain inigha a mɨsozima a baravizɨma, me mɨsoghamin bizir guar avɨribar ingari.

Egha kɨrara, kɨ uaghan mɨdorozir gumazibar ingarizɨ,

me bizir kaba isa mɨsogha kantrin igharazibagh asɨghasɨsi.

17 Eghtɨ mɨsoghamin bizir katam nɨ gasɨghasighan kogham.

Eghtɨ nɨ mɨtɨgh gavgavigh gumazir pura mɨgɨrɨgɨaba nɨ gasibar mɨgɨrɨgɨaba ikarvagham,

eghtɨ men mɨgɨrɨgɨaba gavgaviba bar puvatɨgham.

Ezɨ arazir kamra kɨ deravɨra uan ingangarir gumazamizibar garava,

me gamizɨ, me uan apaniba dɨkabɨri.

Nan arazir kam, a ivezir aghuimɨn mɨn, kɨ a isa uan ingangarir gumazamizibagh anɨdi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

55

God uan gumazamiziba deravɨra me damuasa me mɨgei

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“O gumazamizir dɨpam bagha kuariba pɨriba,

ia na bagh izɨ dɨpabar amɨ.

Ia gumazir dagɨaba puvatɨziba, ia na bagh izɨ, dagheba inigh dar amɨ.

Ia izɨ wainɨn dɨpaba ko oter eborim inigh, dar iveziba puvatɨ.

2 Manmagh amizɨ, ia ingangarir dafam gamua uan dagɨaba isa pura bizir ian akurvazir puvatɨziba bagha da agefi,

ezɨ mɨtiriaba ian aghavɨra iti?

Ia kuariba arigh deravɨra nan akam baragh, kɨ mɨkemezɨ moghɨn damu,

egh dagher guar aghuir avɨrir kɨ ia ganɨngiziba izɨvagham.

Dagher kaba bar isɨngigh gavgavim ia danɨngam.

3  *Ia nan gumazamiziba, ia izɨ kuariba arigh na baragh,

ian ikɨrɨmɨrim deragham.

Eghtɨ kɨ Atrivim Devit ganɨngizir apangkuvir arazim ia danɨngɨsɨ,

Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ia ko a damigham,

eghtɨ a gavgavigh ikɨvɨra ikiam.

4 Ia oragh, kɨ Devit gamizɨ,

a gumazir ekiamɨn otogha, Kantrin Igharazibar Gumazamizibagh ativagha men gari.

Anarɨra, nan gavgavim isa gumazamizibar aka.

5 Ia fomɨra kantrin igharazir maba, ia me gɨfozir puvatɨ, ezɨ me uaghan ia gɨfozir puvatɨ.

Eghtɨ ia men dɨmam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim,

kɨ datɨrɨghɨn ziar ekiam isa ia ganɨngigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia kantrin kabar amightɨ,

me zuamɨra ivegh ia bagh izegham.”

6  *“Ikiavɨra Itir God bar ian boroghɨra ikia ia mɨzua iti.

Kamaghɨn, ia datɨrɨghɨn a buri izɨ an dɨmɨva, a baghvɨra ikɨ.

7  *Eghtɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba uan arazir kuraba ategh,

uam adar amusɨ nɨghnɨghan kogham.

Egh me uamategh Ikiavɨra Itir God, en God, a bagh izɨtɨ,

a men apangkuvigh men arazir kuraba gɨn amangam.”

8  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Ia gumazamiziba ian nɨghnɨziba, nan nɨghnɨzibar mɨn zuir puvatɨ.

Ezɨ nan araziba, ian arazibar mɨn itir puvatɨ.

9  *Overiam bar nguazim gafiragha pɨn mar iti moghɨn,

nan araziba ko nɨghnɨziba,

da ian araziba ko nɨghnɨziba bar dagh afira.

10  *E fo, amozim overiamɨn ikia izaghira, pura uamategha ghuavanadir puvatɨ.

A dɨpam nguazim ganɨga, daghebagh amima da azenibar aghuima,

gumazamiziba da isa dar maba apava, maba opari.

11  *Ezɨ kamaghɨra, nan akam uaghan, pura uamategh na bagh izeghan kogham.

Puvatɨ. A kɨ mɨkemezɨ moghɨra bizibar amutɨ da otivam.

Eghtɨ ingangarir kɨ damuasa ifongeziba,

a adar amutɨ dar dagheba otivam.

12 “Ia kalabus ategh bar akuegh mangam,

eghtɨ kɨ ia inigh izɨtɨ,

ia navir amɨrizim ikɨtɨ, bizir ia damutɨ ia atiatingamin tam, ia damuan kogham.

Mɨghsɨaba, ian damazibar ighiabar amu bar akuegham,

eghtɨ temeba bar akuegh dafaribav sogh ighiabar amuam.

13 Temer kurar dɨkoniba itir danganim, datɨrɨghɨn temer painba a bativ an aghungam.

Eghtɨ temer muziarir bar aghuiba datɨrɨghɨn benir ataghatariba ikezɨ naghɨn ikiam.

Egh temer aghuir kaba zurara danganir kamɨn otivam, eghtɨ bizir kam ababanimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ gumazamiziba zurazurara bizir kamɨn gan,

Ikiavɨra Itir God amizir ingangarir gavgavibagh nɨghnɨgham.”

Ikiavɨra Itir God, Jerusalemɨn igiamɨn atrivimɨn ikiam

56

(Sapta 56--66)

Gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn apengan itiba, an Dɨpenim me bagha kuiaghirɨ

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia nan gumazamiziba, kɨ ian akurvaghamin dughiam, a bar roghɨra ize.

Gumazamiziba gantɨ, kɨ ua ia iniam.

Kamaghɨn amizɨ, nan gumazamiziba, ia nan guizɨn arazibar gɨn mangɨ

arazir aghuibar amu.

2  *“Gumazamiziba arazir aghuibar gɨn mangasa gavgavigha,

Sabatɨn araziba deravɨram dar gɨn ghua,

egha arazir kurabagh amir puvatɨ, me bar akongegh.

Kɨ deraghvɨra me damuam.”

3 Kantrin igharazibar gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba ko itiba, me kamaghɨn uarira uariv kɨman markɨ,

“Ikiavɨra Itir God e ateghtɨ, e uam an gumazamiziba ko ikian kogham.” Puvatɨ.

Ezɨ gumazir me an mɨkarzir mogomemɨn ovɨzim amɨsevegha gɨvazim,

a kamaghɨn nɨghnɨgham kogham,

“Kɨ boriba puvatɨgh, egh ziam puvatɨgham.

Kɨ mati temer mam mɨsigha gɨfa.”

Puvatɨgham.

4 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazir kamaghɨn amiziba, me Sabatɨn arazibar gɨn mangɨ,

egh arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨ,

egh kɨ uan gumazamiziba ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akabar gɨn mangɨtɨ,

5 kɨ men ziam itir ababanitam uan Dɨpenimɨn aven anetɨgham.

Eghtɨ gumazamiziba zuraram an gan me gɨnɨghnɨgham.

Eghtɨ men ziar ekiam, gumazir boriba itibar ziabagh afiragham.

Kɨ men ziam damightɨ a gɨvaghan kogham.”

6 Ikiavɨra Itir God ghaze,

Kantrin Igharazibar Gumazamizir maba,

me Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba ko ikiasa ifonge.

Egha na bagha ingara bar na gifuegha, nan gɨn iza nan ziam fa, nan apengan ikia,

Sabatɨn dughiaba deravɨra dar gɨn zui.

Egha kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir uan gumazamiziba ko amizim,

me deravɨra an suiragha an gɨn zui.

7  *Ezɨ gumazamizir kaba, kɨ me inigh uan Mɨghsɨamɨn mavanangam.

Me nan Dɨpenir na ko mɨgeimɨn ikɨtɨ, kɨ me damutɨ me bar akuegham.

Me nan ofa gamir dakozim izɨ, asɨzim tuaghtɨ a bar isi mɨghɨrighamin ofa ko, ofan igharaziba na danɨngtɨ,

kɨ da iniam.

Guizbangɨra, nan Dɨpenimɨn ingangarimɨn mɨngarim kamakɨn,

kar Nguaziba Bar Men Gumazamiziba na ko Mɨgeir Dɨpenim.

8 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam ghaze,

Kɨ Israelian gumazamizir apaniba inigha kalabus gatɨziba, kɨ uamategh me inigh izam.

Egh gumazamizir kɨ kalabusɨn inigha iza akuvaziba,

kɨ ua gumazamizir igharazir taba inigh me gɨfuragham.

God Israelian gumazir dapanibar atari

9-10 Israelian gumazir dapaniba, deragha gumazamizibar garir puvatɨzɨ, God akar kam gami,

“Apaniba ia datɨrɨghɨn izɨ.

Ia ruariba ko mɨghsɨabar asɨzir atiabar mɨn izɨ.

Ia izɨ Israelian gumazir dapanibagh asɨghasɨgh.

Gumazir dapanir kaba, bizir kurar izɨ kantri gasɨghasɨghamibar gun gumazamizibav kɨmamin ingangarim iti.

Egha me deragha uan ingangarim gamir pu. Puvatɨ.

Me mati gumazir damazir okavɨrɨziba, apaniba bagha gara ikia bizitamɨn garir puvatɨ.

Egha me mati afiar dapurir puvatɨziba,

me okɨmakɨar gumazimɨn ganigh, a dapuran kogham.

Fofozir muziaritam men dapanimɨn itir puvatɨ.

Me dakuasavɨra gara, irebar igharagha garibar ganasa bar ifonge.

11 Me afiabar mɨn daghem bagha bar ikufi, egha tong izɨvazir puvatɨ.

Me mati sipsipbar garir gumazim uan ingangarim gɨfozir puvatɨ.

Me vaghvagha uan ifongiabar gɨntɨsi.

Me uarira uarigh nɨghnɨgha bizibagh amua uarira uarir akurvasi.

12 Me uari akuvazir dughiamɨn, me vaghvagha kamaghɨn uariv gɨa ghaze,

‘Aria, ia izɨ, kɨ wainɨn dɨpam inigh,

e anemɨ mangɨ e uan ifongiaba agɨvaka.

Egh e, gurumzaraghan uam uari akuvagh

bar an dafam damuam.’ ”

57

Israelia orazi puvatɨgha, asebar ziaba favɨra iti

1  *Gumazamizir aghuiba ariaghirir dughiamɨn,

gumazamiziba men gara men apangkuvir puvatɨ.

Egha me kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, Ekiam gumazamizir kaba ataghizɨ,

me ovea zui, me gɨn izamin dughiar kurabagh itavɨragham.

2 Gumazamizir arazir aghuibagh amiba, me ovengamin dughiamɨn,

me uan mozibar akua, avughsazir bar aghuim ini ikiam,

eghtɨ dughiar kuratam me bativan kogham.

3 Ekiam kamaghɨn mɨgei,

“Ia gumazamizir arazir kurar guar avɨribagh amiba,

ia kukunir amizibar boriba,

ia gumazamizir poroghamiba uari bakɨava uari isava akuir arazim gamir gumazamizibar boriba,

ia tuavimɨn amizibar boriba,

ia kagh izɨ.

4 Ia gumazir akaba barazir puvatɨziba ko ifavarir gumazamizibar boriba,

ia dɨbovir akar kuramɨn tina mɨgei?

Ia akaba ikɨzɨrɨgha, mɨzeba onga tina garɨsi?

Kɨ fo, ia arazir kurar kaba nararam ami.

5 “Ia asebar ziaba fasa, ian inivafɨzibar ifongiamɨn agorogem dɨkavima,

ia ghua temer ekiabar apengan uan godɨn ifavaribar ziaba fer danganibar,

poroghamiba uari isava akuir arazim gami.

Egha ia uan boribav sozi da ariaghɨrima,

ia da isa danganir zarimɨn dagɨar ekiabar tongɨn

aseba bagha ofan mɨn da tue.

6 Egha ia danganir kamɨn dagɨabar gara ghaze, ian aseba dar aven iti.

Ezɨ da ian godba.

Ia asebar ziabagh nɨghnɨgha,

wain inger ofa ko witɨn ofaba me ganɨdi.

Ia arazir kabagh amua ghaze,

kɨ uan nɨghnɨzim giragh ian apangkuvam?

Bar puvatɨgham.

7 Ia mɨghsɨabar ghuavanaga aseba fer danganibar ofa gamua,

poroghamiba uari isava akuir arazim gami.

8 Ia bar akɨrim ragha na gasara.

Ia uan asebar nedaziba uan dɨpenibar aven tiar akabar boroghɨn da gui.

Ia dar ziaba fasa, tintinibar tuavir amiziba ko tuavimɨn gumaziba isa me ko dakuasa, uan dakozir ekiabar ingari,

egha dar mɨsiaba adangizɨ, da pura mɨzua iti.

Ia dakozir ekiar kabagh nɨghnɨgha bar ifonge.

Egha ia dagɨaba me ganɨdima, me izima,

ia men bibiamra itir mɨkarzibar gara bar akonge.

Egha ia me ko dakozir ekiar kabagh isɨn

poroghamiba uari isav akuir arazim gami.

9 Ia paura ko sandan mughuriar bar isɨngtɨzim zuim uari gaghua,

asem Melekɨn ziam fasa zui.

Egha ia asebar ziaba fasa, abuir gumaziba amadima,

me aseba buria nguibar bar saghon tibar zui.

Egha ia uaghan me amadima, me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ghua, dar duaba buri,

eghtɨ ia dar ziaba fɨsɨ damuam.

10 Ia aseba buria ingangarir dafam uari ganɨngi,

ezɨ ian gavgaviba gɨfa.

Egha ia bizir kam barazir puvatɨgha ghaze,

‘E pura uan gavgaviba agefi. E ti arazir kam ateka.’

Puvatɨ.

Ian inivafɨzimɨn ifongiar kurar kam gavgavigha ia getuima,

ia ghuavɨra iti.*

11 “Ia bar tinaram atiatia,

na gifara akɨrim ragha na gasaragha bar na bakɨnɨghnɨki?

Kɨ ti bar dughiar ruarimɨn ian atarizir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ,

ia ua nan atiatir puvatɨ.

12 Ia ti ghaze, ia arazir aghuibaram ami.

Ian arazir ia amiba, kɨ da azenim datɨgham.

Eghtɨ da tong ian akuraghan kogham.

Bar puvatɨgham.

13 Egh osɨmtɨzim ia bativamin dughiamɨn, ia ti marvir guar ia akuvazir kabar dɨmtɨ,

me izɨ ian akuragham, o?

Bar puvatɨgham.

Da gavgaviba puvatɨ, amɨnir bar muziarim me gɨvaragh mangɨgham.

Ezɨ gumazamizir na bagha iza nɨghnɨzir gavgavim nan ikia nan aven modoghav itiba,

me nguazir kam iniam.

Me uaghan mɨghsɨar kɨ ua bagha inabazir kam inigh an ikiam.”

God gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadagh, egh dughiar aghuim me danɨngam

14 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Nan gumazamiziba ua na bagh izɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia me bagh deraghvɨra tuaviba akɨr,

egh tuavim apɨrizɨ biziba isɨ da makun.

Puvatɨghtɨ, bizir katam men suetam mɨtɨghtɨma

me daghiregham.

15  *“Kɨrara, kɨ God, kɨ ziar bar pɨn itim ikia, egha zurara iti.

Ezɨ nan ziam bar zue.

Kɨ bar pɨn ikia uan Nguibar Zuezimra iti.

Egha kɨ uaghan gumazamizir uari dɨkabɨra, uan arazir kuraba ataghɨragha navibagh iraziba,

kɨ me ko iti.

Egha kɨ gavgavim men navibagh anɨga, men ikɨrɨmɨrim gamima,

a ua deraghavɨram oto.

16  *Kɨ uan gumazamiziba zurara akam me gasɨ men ataran kogham.

Kɨ men atar me damutɨ, men ikɨrɨmɨrim ikuvigh bar gɨvagham,

men ikɨrɨmɨrir kam, kɨ uabɨ me ganɨngi.

17 Me faragha bizir avɨriba iniasa, arazir kurar guar avɨribagh ami,

kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim men ikia,

puv me gamua, egha uan guam men modo.

Ezɨ me akaba barazir puvatɨgha,

uan ifongiabar gɨntɨsi.

18-19  *“Me amir arazir kuraba, kɨ dar ganigha gɨfa,

egh kɨ me gasɨghasɨghan kogham.

Puvatɨ.

Kɨ men arazir kuraba adeghtɨ, me ua ghuamaghegham.

Egh gumazamizir osɨmtɨziba ikiava araiba,

kɨ men aku tuavim men akagh me damutɨ,

me osɨmtɨzir arazim ataghɨragh, na mɨnabɨ bar akueghamin ighiabar amuam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei,

Bar guizbangɨra, nan navir amɨrizim ko dabirabir aghuim, gumazamizir roghɨra itiba ko nguibar saghon itiba baghavɨra iti.

Kɨ me damightɨ me ua deraghtɨ,

kɨ dughiar aghuim me danɨngam.

20 Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me uan arazir kuram ateghan kogham.

Me mati ongarim zurara dɨpɨra iza,

mɨnezir guar avɨrim atera iza ongarir dadarimɨn da akuri.”

21  *Nan God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

me navir amɨrizim ko dabirabir aghuim batoghan kogham.”

58

Ia dagheba ataghɨragh, egh uaghan arazir kurabar amuan markɨ

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Aisaia mɨgei,

“Nɨ bar pamtemɨn dɨm!

Egh aghumra dɨman markɨ!

Nɨ tiarir arozim akar, mati sɨgham arang kamaghɨn nan gumazamiziba mɨkɨm,

me nan Akar Gavgavibar gɨntɨzir puvatɨ.

Nɨ Jekopɨn ovavir boribar arazir kurabar gun me mɨkɨm.

2 Guizbangɨra, me nan ifongiam gɨfoghasa ifuegha, bizir kɨ damuasa mɨkemezibar aghuazir puvatɨgha,

dughiabar zurara nan ziam fer arazibagh ami.

Me ifara ghaze, me nan boroghɨra ikiasa bar akonge.

Me ifara, arazir aghuibar deragh uari damuasa nan azangsɨsi.

Bar puvatɨ, gumazamizir kaba bar moghɨra ifari.

Me guizbangɨra akɨrim ragha nan akabagh asaragha arazir kurabagh ami.

3 Me kamaghɨn na mɨgei,

‘Ikiavɨra Itir God, nɨ en gari, e dagheba ataghɨragha uari abɨri,

ezɨ nɨ tizim bagha en akurvaghamin bizitam gamir puvatɨ?’

“Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn men akam ikaragha ghaze,

Ia oragh!

Ia dagheba ataghɨraghamim dughiar ia inabazimɨn, ia uarira uan bizibagh nɨghnɨgha,

paza uan ingangarir gumazamizibagh ami.

4 Ia oragh! Ia ti ghaze, ia dagheba tagh na ko mɨkɨmam.

Ezɨ ian araziba guizbangɨra bar igharagha ghu.

Ia atara mɨsogha, dafariba apɨra gumazir igharaziba me mɨsoghavɨra iti.

Egh ia dagheba ataghɨraghamin dughiamɨn arazir kurar kabar amutɨ,

kɨ bar ian dɨmdɨatam bareghan kogham.

5 Ia ti ghaze, ia dagheba ataghɨrazir araziba,

kɨ da mɨsevegha dagh ifonge, a?

Ia azirakar korotiaba aghuigha uan dapaniba avigha uaghira,

mati ighurunim amɨnim a givarazɨ, a nguazim girɨghav iti,

egha ia avernim gisɨn akua uaghan uari abɨnasa arazir maba saram ami.

Egha ia ti ghaze, arazir kaba ti na damutɨ,

kɨ navir aghuim ian ikiam, a?

Bar puvatɨ.

6 “Ia dagheba ataghɨrazir arazir kamaghɨn garim, kɨ an aghua.

Ezɨ nan ifongiam kamakɨn, ia arazir kuraba ko gumazamizir igharaziba dɨkabɨra paza me gamir araziba, bar ada atakigh.

Gumazamizir kaba, mevzigh mati ia kalabuziabar mɨn beniba ko senbar me ike,

Egha mati ia bulmakauba ter ararim men fɨribagh ike,

egh me damutɨ me ian ingangarim damuam.

Ian arazir kam bar ikufi.

Kɨ ghaze, Ia arazir aghuimɨn me damuva men senba aghoregh,

me ateghtɨ me mangɨ.”

7  *God kamaghɨn mɨgei,

“Arazir kɨ ifongezim a kamakɨn:

Ia dagheba isɨ mɨtiriaba azir gumazamizibar anɨng.

Ia gumazir onganarazibar gantɨ, me dakuamin dɨpeniba puvatɨghtɨ,

ia me inigh uan dɨpenibar mangɨ.

Ia gumazimɨn gantɨ, a uan mɨkarzim avamin iniba puvatɨghtɨ,

ia iniba a danɨng.

Ia uan adarazir gantɨ me osɨmtɨziba initɨ,

ia men akurvagh.

8 “Eghtɨ ia arazir kɨ ifongezir kabar amutɨ,

kɨ zuamɨra ian osɨmtɨziba agɨvagham,

mati aruemɨn angazangarim isiragha mɨtatem agɨfa.

Egh kɨ ian mɨkarzibar amutɨ, ia zuamɨra ua deragham.

Kɨ arazir aghuim gamir Ikiavɨra Itir God,

kɨ ian faragh mangam.

Egh kɨ angazangarim ko gavgavim sara ian gɨn izɨva,

egh deravɨram ian ganam.

9  *Egh ia na ko mɨgɨa nan deir dughiam,

kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian dɨmdiam baragham.

Eghtɨ dughiar ia uarir akurvaghsɨ na bagh arangamimɨn,

ia fogh suam, kɨ ia ko iti.

“Eghtɨ ia guizbangɨra igharaz darazi dɨkabɨrir arazim ko paza me gamir arazim ategh,

dafariba me gasa, akar kuraba mɨgeir arazim atakigh.

10 Egh ia gumazamizibar gantɨ me bizibar otevegh dagheba puvatɨghtɨ, ia uari baghvɨra nɨghnɨghan markɨ,

ia men apangkuvigh bizir me oteveziba isɨ me danɨng.

Egh gumazamizir osɨmtɨziba ateribar gan,

men akurvagh.

Ia kamaghɨn damutɨ,

kɨ bar deravɨra ia damuam.

Nan dughiar aghuim ia batogham,

mati aruer angazangarir bar gavgavim isiragha mɨtarmem agɨfa.

11 “Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara deravɨra ian gara

ia mangamin tuavim ian akakagh,

bizir ian ifongiaba agɨvamba ia danɨngam.

Ia datɨrɨghɨn mati nguazir dɨpaba puvatɨzim, a bar ikuvighav iti,

eghtɨ kɨ ia damightɨ ia bar deragh gumazamizir bar gavgavibar otivigham.

Egh ia bar deravɨra ikiam, mati azenir dɨpar avɨrim itim,

egha mati mozir dɨpam datir puvatɨ.

12 Egh ia nguibar ikuviziba ua dar ingaram.

Ia dɨpenir ghurir fomɨra ikezir danganiba, ua dar dɨpenibar ingaram.

Eghtɨ me kamaghɨn ziar kamning ia darɨgham,

‘Nguibar Ekiamɨn Dɨvazir Gavgavir akuaghireziba ua Dar Ingarir Gumazamiziba’ ko,

‘Nguibamɨn Aven Itir Tuaviba ua Deravɨram da Akɨri Darasi.’ ”

Ia Sabatɨn dughiamɨn araziba deravɨram dar gɨntɨgh, egh bar deravɨra ikiam

13  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia Sabatɨn dughiamɨn araziba abɨghan markɨ, kar dughiar kɨ ua bagha mɨsevezim.

Egh ia dughiar kamɨn uari uan bizibar amusɨ nɨghnɨghan markɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ia nan dughiar kam bar a gifongegh kamaghɨn a gɨnɨghnɨgh,

kar nan dughiar bar ekiam.

Egh ia pura tintinibar mangɨ uan ingangaribar amuava,

uan mɨgɨrɨgɨar guar avɨribar amuan markɨ.

14  *Egh ia Sabatɨn dughiamɨn arazibar gɨntɨgh, kɨ Ikiavɨra Itir God,

ia na bagh bar akuegham.

Egh kɨ ia damutɨ, ia uan apaniba dɨkabɨraghtɨ,

kɨ ian aku mangɨ mɨghsɨar bar pɨn itibar mavanangvɨra ikiam.

Egh kɨ fomɨra ian inazir afeziam Jekop ko an adarazi ganɨngizir nguazim ia danɨngtɨ,

ia dagher bar avɨriba ikɨ, egh bizir bar avɨriba ikɨ bizitamɨn oteveghan kogham.”

Akar kam Ikiavɨra Itir Godɨn akatorimɨn ize.

59

Israelia arazir kuramɨn gɨn mangasa bar gavgafi

1  *Ia oragh! Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ,

Ikiavɨra Itir God ian akurvaghamin gavgaviba puvatɨ.

Egh ia kamaghɨn nɨghnighan kogham,

an kuariba pɨrizɨ, e an deir dɨmdiaba, an ada barazir puvatɨ.

2  *Ian arazir kurabaram amima,

God uan guam ian modogha, ian dɨmdiaba barazir puvatɨ.

Ian arazir kuraba mati, davarir konim ia ko ian God abɨghizɨ,

ia an saghon iti.

3 Egha ian dafariba gumaziba mɨsozi me ariaghɨrima,

men ghuziba ian dafaribar pueghavɨra iti.

Ian dafariba arazir kurabagh ami.

Ian akaba, akar ifavarir guar avɨribagh ami.

Akar kurabar ian mɨzebar otivaghiri.

4 Ia deravɨra kotiabagh amir pu. Puvatɨ.

Ia akar ifavaribagh amua, pura gumazir igharazibagh ekua kotiam bagha zui.

Egha ia mɨgɨrɨgɨar ifavarir guar avɨribagh ami,

eghtɨ me iararam oragh igharaz darazi dɨkabɨnam.

Ian nɨghnɨziba ko naviba, arazir kurabar amuamin araziba dagh gizɨfa,

ezɨ ia arazir kurar guar avɨribagh amima da otifi.

5-6 Ian nɨghnɨzir kuraba, mati kuruzir divimɨn aroriaba.

Eghtɨ gumazitam kuruzir divimɨn aroriaba abigh dar amegh, an aremegham.

Eghtɨ aroriar kabar aven kuruzir nguziba otivigham.

Kamaghɨra, ian nɨghnɨzir kuraba osɨmtɨzir guar avɨribagh ami da otiva,

gumazir igharazibar ikɨrmɨribagh asɨghasɨsi.

E garima, boghoboriba uan dɨpenibar ingari, eghtɨ apizir muziariba mɨghɨ izɨ dar poghtɨ, me dar amam.

E fo, gumazitaba boghoboribar dɨpeniba inigh, dar inibar ingarigh, korotiabar mɨn dar aghuan kogham.

Ia boghoboribar mɨn ikia igharaz darazigh ifarasa men suigha, paza me gamua men ikɨrmɨribagh asɨghasɨsi.

Guizbangɨra, ian ingangarir kurar ia amiba, da ian modoghan kogham.

Puvatɨ. Ian arazir kuraba azenim giram.

7  **Ia zuraram arazir kuram damuasa bar ifonge.

Egha ia zurara atamra ghua gumazamizir arazir kurabagh amir puvatɨzibav sozi, me ariaghiri.

Ia bizir kurabara damuasa nɨghnɨsi.

Egha ia gumazamizibar ikɨrɨmɨrim gasɨghasɨghasava arua bizibagh ami.

8  *Ia navir amɨrizimɨn tuavim gɨfozir puvatɨgha igharaz darazi ko deragha apiaghiri puvatɨ.

Ian ikɨrɨmɨrim, guizɨn arazim an itir puvatɨ,

ia mati tuavir ikɨzɨrɨzimɨn zui.

Ian araziba bar derazir puvatɨ,

eghtɨ gumazitam ian gɨn tuavir ia zuimɨn mangɨ,

navir amɨrizim ko dabirabir aghuim batoghan kogham.

Gumazamiziba uan arazir kuraba aghuri

9 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn mɨgei:

“O God, e datɨrɨghɨn fo, e arazir kurar kam gami,

ezɨ bizir kam bagha nɨ uan guizɨn arazim en akazir puvatɨ.

Ezɨ nɨn arazir aghuim, e batozir puvatɨ.

E mati, gumazamiziba mɨtarmemɨn iti moghɨn iti.

Egha e dughiar aghuim e bativasa, e bar ifuegha a mɨzua iti,

mati aruemɨn angazangarim anang e gisiragham.

Ezɨ puvatɨ.

E mɨtarmer dafamɨn tongɨn arua, egha osɨmtɨzir igharagha garir avɨriba batifi.

10 Osɨmtɨzir kaba e gamima, e mati gumazir damazir okavɨrɨzibar mɨn tuavim buriagh arui.

Egha pura arua ghua dɨpenir bɨrimɨn suighasava amuav avenge.

Egha e aruer arɨzimɨn arua

mati gumazamiziba mɨtarmemɨn arua, uan sueba isa dagɨabagh asa daghiri.

E ghaze, e ti bar gavgavigha deravɨra iti, puvatɨ.

E gumazamiziba ariaghirezɨ moghɨn iti.

11 Osɨmtɨzir kaba e gamima, e bar osemegha arai, mati afiar atiaba aroi.

E dughiabar aghumra ikia aziavɨra iti, mati kuarazir bunbaba aghumram arai.

E Godɨn guizɨn arazim bagha mɨzua iti. Bar puvatɨ.

E Godɨn akurvazim bagh an gara iti. Ezɨ a bar en saghon iti.

12  *“O Ikiavɨra Itir God, en arazir kuraba nɨn damazimɨn bar avɨraseme.

Egha da e isa kot gatɨ.

Ezɨ akaba batozir arazimɨn osɨmtɨzim, en poroghavɨra iti.

Ezɨ e uari uan arazir kurar e amibagh fo.

13 Ikiavɨra Itir God, en God, e arazir kuramɨn nɨ gamigha, akɨrim ragha nɨ gasaragha nɨ barazir puvatɨ.

E igharaz darazi dɨkabɨragha, akaba barazir puvatɨzir arazir guar avɨribagh ami.

E igharaz darazigh ifarasa tuavir bar avɨribagh nɨghnigha,

dar gun mɨgei.

14 E arazir kabagh amima, en arazir kam guizɨn nɨn arazim ko arazir aghuim gamima,

aning en saghon iti,

kamaghɨn amizɨ, nɨ en akuragha, uam e inizir puvatɨ.

E arazir zuruzim ko guizɨn mɨgeir arazim ataghizɨ, aning en itir puvatɨ.

Egha e uari akuvir dughiabar, arazir kamning uaghan itir puvatɨ.

15a Guizɨn arazitam en itir puvatɨ.

Eghtɨ gumazitam uan arazir kuraba ateghtɨ,

igharaz darazi pazav a damusɨ tuaviba buriam.”

Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar amutɨ me deravɨra ikiam

15b Ikiavɨra Itir God garima, gumazamiziba guizɨn arazim gamir puvatɨ,

ezɨ a navir aghuim men itir puvatɨ.

16  *A garima, gumazamiziba paza gumazir igharazibagh amima, men akuraghamin gumazitam itir puvatɨ.

Ezɨ a kamaghɨn ganigha dɨgavir kuram gami.

Egha uabɨ uan gavgavim ko uan arazir aghuimɨn, a ua me inigha,

me gamizɨ me deravɨra iti.

17  *An arazir aghuir a zuraram amiba, evarimɨn pɨzir korotiamɨn mɨn aneru.

Egha a gumazamizibar akurvaghamin gavgavim gɨnɨghnɨgha, an nɨghnɨzir kam mati a dapanir asuar gavgavimɨn mɨn aneruzɨ, an an dapanim ave.

Egha gumazir kuraba ivezir kuram me ikarvaghamin gavgavim, uan mɨdorozir korotiamɨn mɨn aneru.

Egha uan anɨngagharir ekiam, korotiar ruarimɨn mɨn aneru.

18 Egh Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharimɨn, a uan apanibar arazir kuraba ikarvagh,

puv me damigham.

Egh a uaghan gumazamizir kantrin roghɨra itiba ko, saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba,

puvɨra me damu ivezir kuram me danɨngam.

19  *Ikiavɨra Itir God puv ingara,

mati amɨnim iza dɨpam giverazɨ, dɨpam bar puvɨra ivemari moghɨn,

Ikiavɨra Itir God izam.

Eghtɨ nguazir kamɨn ruaghateviba bar dar itir gumazamiziba, aruem anadi naghɨn tugha ghua aruem uaghiri naghɨn,

me Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam ko gavgavim gɨfogh,

an ziamɨn atiating an apengan ikiam.

20  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ men Akurvazir Gumazimɨn mɨn Saionɨn izam.

Kɨ Jekopɨn ovavir borir uan arazir kuraba ataghiziba, kɨ ua bar me iniam.”

21  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha kamaghɨn mɨgei,

‘Kɨ uan Duam ko uan Akaba ia ganɨngizɨ, da ia ko iti.

Akar kaba, ia ko ikɨvɨra ikɨtɨ,

ia dar gun mɨkɨmam.

Eghtɨ gɨn ian boriba ko ian ovavir boriba, me uaghan zurara nan akam akunam.

Nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.’

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan akamra!”

60

Godɨn angazangarir ekiam ko gavgavim Jerusalemɨn ikiam

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“O Jerusalem, kɨ Ikiavɨra Itir God, nan gavgavir ekiam otogha angazangarimɨn mɨn nɨ gisira.

Nan ziar ekiam otogha, mati amɨnim tirazɨ aruem anadi.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ dɨkavigh aruemɨn mɨn isiragh.

2 Nɨ gan, ghuariar pɨziba nguazir kamɨn danganiba bar da avara.

Mɨtater kuram, kantriba bar da modi.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God otoghtɨ, an angazangarir gavgavim nɨ bagh izɨ,

nɨ gisiraghtɨ gumazamiziba an ganam.

3 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨn angazangarir kamɨn ganigh, nɨ bagh izam.

Eghtɨ atriviba uaghan nɨn angazangarir ekiar kamɨn ganigh,

dɨkavigh nɨ bagh izam.

4 “Nɨ kogh pɨn tintinibar gantɨ, nɨn gumazamiziba uari akuvagh nɨ bagh izam.

Nɨn otariba nguibar saghuiabar ikegh me ko daru izam.

Nɨn guivibar ameboghfeziaba, me guribagh afegha izɨ moghɨn,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨn guiviba isɨ uan guribar afegh izam.

5 Eghtɨ nɨ bizir kamɨn ganigh, nɨn guam angazangarimɨn mɨn taghtaghtɨ,

nɨn navir averiam bar akuegham.

Guizbangɨra, kurir ekiaba, bizir aghuir avɨriba inigh ongarim abɨgh nɨ bagh izam,

eghtɨ nɨ dagɨaba ko bizir aghuiba nguazir kamɨn kantriba dam ada iniam.

6 Midianɨn kantri ko Efan kantri, aningɨn gumazamiziba, uan kamelɨn avɨriba inightɨ,

da bizir aghuir avɨriba ater nɨ bagh izam.

Egh uaghan Seban kantri gol ko pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingariziba inigh nɨ bagh izam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, me tuavimɨn izɨ nan ziar ekiam fam.

7 “Eghtɨ Kedaria ko Nebaiotia uan sipsipba nɨ bagh da inigh izam.

Eghtɨ kɨ uan gumazamizibar gantɨ,

me uan sipsipba inigh nan ofa damusɨ nan ofa gamir dakozimɨn izɨtɨ,

kɨ men gan bar akuegham.

Eghtɨ kɨ uan Dɨpenir dirim damightɨ,

a ziar ekiam inigh bar pɨn ikiam.

8 “Munar bizir ghurghurir tiziba ghuarimɨn mɨn garima, amɨnim ada inigha ongarim gisɨn izi,

egha mati kuarazim mɨgha uamategha uan mɨkonim bagha izi?

9 Kar, Tarsisɨn nguibar bar saghon itimɨn kuriba.

Bar guizbangɨra, saghon itir arighatɨzibar gumazamiziba uarir akurvaghasa na mɨzua iti.

Egh me nɨn boriba inigh uamategh nɨ bagh me amangɨsɨ, kurir ekiar kaba amangɨtɨ, me izam.

Egh gumazamizir kaba uaghan gol ko silvan avɨrim isɨ kurir kabar da ameghtɨ, da izam.

Me garima, kɨ bar deravɨra nɨ gamizɨ, nɨ ziar ekiam iti,

kamaghɨn amizɨ, me arazir kam gami.

Me fo, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim,

egha me ziar ekiam na danɨngasa kamaghɨn ami.*

10 “O Jerusalem, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba izɨ ua nɨn dɨvazir gavgavibar ingaram.

Eghtɨ men atriviba nɨn ingangarim damuam.

Kɨ faragha bar puv nɨn atara nɨ gasɨghasɨki.

Egha datɨrɨghɨn, nan navim nɨn itima, kɨ nɨn apangkufi.

11  *Kamaghɨn nɨn dɨvazir gavgavibar tiar akaba, arueba ko dɨmagaribar kuighiregh ikɨtɨ,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uan dagɨaba ko biziba nɨ bagh ada inigh izam.

Egh me uaghan uan atriviba inigh izɨtɨ,

me nɨn ingangarir gumazir kɨnibar otivam.

12 Ezɨ kantrin nɨn apengan ikia nɨn ingangaribar amuan aghuaziba,

me bar moghɨra ikuvigh bar gɨvagham.

13 “Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Lebanonɨn kantrin ruarir ekiamɨn ghuavanegh,

temer painɨn bar ruariba ko, saipresba ko temer ruarir igharaziba saram okegh da inigh nɨ bagh izam.

Eghtɨ gumaziba izɨ temer kaba inigh,

nan Dɨpenimɨn ingarigh anesaraghtɨ, an ganganim bar deragham.

Dɨpenir kam, kɨ an aven ikia uan dagarimning arɨzir danganim.

Egh kɨ a damightɨ, a bar pɨn ikɨ, ziar ekiam ikiam.

14  *Egha fomɨra paza nɨ gamua bar nɨ gifongezir puvatɨzir darasi,

men ovavir boriba uan dapaniba avigh nɨ bagh izɨ, nɨn apengan ikiam.

Egh me nɨn suemɨn boroghɨn, uan teviba apɨrigh, nɨn ziam fam.

Egh me kamaghɨn nɨ dɨponam,

‘Ikiavɨra Itir Godɨn Nguibar Ekiam’ ko,

‘Saion, Israelɨn Godɨn Bar Zuezimɨn Nguibar Ekiam.’

15 “O Jerusalem, nɨ bar ikuvigha pura itima, gumazitam nɨn tuavibar mangɨ izegh gamir puvatɨ.

Nɨ mati amizim, an pam an aghuagha anetegha arav ghuzɨ moghɨn iti.

Eghtɨ, kɨ nɨ damightɨ, nɨ bar deragh pɨn ikɨtɨ, gumazamiziba nɨ bagh bar akuegham.

Eghtɨ nɨ zurazurara kamaghɨra ikiam.

16 Nɨ kantrin igharazibar bizir bar aghuibara initɨ,

atriviba uan bizir aghuiba nɨ danɨngam,

mati amizim otem uan borim ganɨdi.

Eghtɨ nɨ kamagh fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God.

Kɨ uan gumazamiziba ua me isir God,

kɨ nɨn Akurvazir Gumazim,

kɨ Jekopɨn ovavir boribar Godɨn Bar Gavgavim.

17 “Kɨ nɨn brasba inigh, da ikarvagh golba isɨ nɨ danɨngam.

Kɨ nɨn ainba inigh, da ikarvagh silvaba nɨ danɨngam.

Kɨ nɨn temer arariba inigh, da ikarvagh brasba nɨ danɨngam,

egh nɨn dagɨaba inigh, da ikarvagh ainba nɨ danɨngam.

Eghtɨ atrivitam ua nɨn gan, pazɨ nɨ damuan kogham.

Kɨ nɨn atrivibar amutɨ, me navir amɨrizim ko arazir aghuimɨn gɨn mangɨ deraghvɨra nɨn ganam.

18  *Egh nguazir kamɨn ruaghatevir nɨ gariba,

gumazamiziba ua tintinibar uariv soghan koghtɨ, nɨ bizir asɨghasɨzir nɨgɨnitam bareghan kogham.

Eghtɨ nɨn dɨvazir gavgavimɨn ziam kamaghɨn ikiam, ‘Ekiam Gumazamizibar Akurvasi.’

Eghtɨ nɨn dɨvazir gavgavimɨn tiar akar ekiamɨn ziam kamaghɨn ikiam, ‘E Ekiamɨn Ziam Fam.’

19  *“Aruem ua nɨ bagh angazangarimɨn mɨn ikian kogham,

eghtɨ dɨmangan, iakɨnim uam angazangarim nɨ danɨngan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ aruem ko iakɨnimɨn mɨn, angazangarim nɨ danɨng mamaghɨra ikiam.

Kɨ nɨn God, kɨ gavgavim ko angazangarir ekiamɨn mɨn nɨ gisiraghtɨ, nɨ ganganir bar aghuarim damuam.

20 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara nɨn angazangarimɨn mɨn ikɨtɨ,

nɨn osɨmtɨzibar dughiam gɨvagham.

Eghtɨ nɨ ua aruem uaghirir arazimɨn ganan kogham.

Egh nɨ ua, iakɨnim uaghirir arazimɨn ganan kogham.

21  *Nɨn gumazamiziba bar moghɨra arazir aghuibara damu,

egh kɨ me bagha mɨsevezir nguazim me a inigh, a dapiagh zurara ikiam.

Guizbangɨra, nan dafarimɨn, kɨ men ingarigha me gamizɨ me ikɨzir vamɨran gumazamizibar otogha,

mati kɨ temer ovɨziba oparizɨ, da biar avɨriba otifi.

Kɨ kamaghsua, kɨ kamaghɨn damightɨ, ikɨzir igharazibar gumazamiziba ganɨva,

ziar ekiam na danɨngam.

22 O Jerusalem, gumazir nɨn ikia ziam puvatɨzim, a gumazamizir ikɨzir dafamɨn afeziamɨn otogham.

Ezɨ ikɨzir muziariba, me bar avɨrasemegham, mati kantrin bar ekiar gavgavibar gumazamizibar mɨn otivigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ mɨkemegha mɨsevezir dughiam,

kɨ bizir kabar amutɨ, da zuamɨram otivigham.”

61

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba deravɨra me damuamin dughiam otogha gɨfa

1  **Ikiavɨra Itir God, akar aghuim gumazamizibav kɨnasa na mɨsevegha, borem nan dapanim ginge,

kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, en Ekiamɨn Duam, a nan iti.

Egha uaghan akam akunasa na amada, eghtɨ kɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam,

gumazir osɨmtɨzibar apengan itiba, men osɨmtɨziba gɨvagham,

eghtɨ kalabusɨn itir gumazamiziba, me bagh kalabusɨn tiar akam kuightɨ,

me kalabus ategh fɨrighɨregh mangam.

2  *A kamaghɨn akam akunasa na mɨkemegha na amada:

Ikiavɨra Itir God gumazamizibagh ifongezir dughiam, an otogha gɨfa.

Dughiar kamɨn, God ivezir kuram isɨ

men apanibar anɨngam.

Egha, a gumazamizir osemegha aziba,

gavgavim men navibar anɨngasa na amada.

3  *Gumazamizir Saionɨn nguibamɨn aven ikiava aziba,

kɨ bar akongezir arazim ko navir amɨrizim me danɨngtɨ, me gavgavigham.

Egh kɨ averenir me uan dapanibagh atɨziba adegh,

kurkazir aghuiba men kurkegham.

Kɨ borem me daghuightɨ,

me bar akuegh, men osɨmtɨzir ararem gɨvagham.

Egh me ua uan gavgavim inigh, gumazim korotiar aghuim aruzɨ moghɨn,

Ikiavɨra Itir God bagh bar akongegh onger akar aghuibar amuam.

Egh me temer Okɨn, Ikiavɨra Itir God, uabɨ oparizibar mɨn,

tuivigh ikɨ deraghvɨra Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangɨ an ziar ekiam fam.

4 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba,

ia fomɨra ikuvizir nguibar ekiaba ua da akɨr,

egh bizir ikuvigha gɨvagha azenir avɨribar ikegha gɨvaziba akɨram.

5 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba izɨ ian ingangaribar amuam.

Me ian sipsipba ko bizibar ganɨva, ian akunibar ingarigh dagheba oparam.

Egh me uaghan ian wainɨn azenibar ganam.

6 Eghtɨ ia uari Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir gumazibar mɨn ikɨtɨ,

me ziar kam Godɨn ingangarir gumaziba ia darɨgham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ia bagh bizir avɨriba inigh izɨtɨ,

ia bizir bar avɨriba ikiam.

Eghtɨ ia bizir avɨrir me ia danɨngamiba bagh,

bar akuegham.

7 Ia faragha bar aghumsɨzir dafam inigha uan guaba monge.

Egh gɨn ia uari uan nguazim inigh a dapiagh bizir bar avɨrim initɨ,

da bizir ia faragha inizibagh afiragham.

Eghtɨ ia bar akongegh ikɨ kamaghɨra ikiam.

8 Kɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Kɨ guizɨn araziba baghavɨra iti.

Egha okɨmakɨar arazim ko paza igharaz darazigh amir arazibagh ifongezir puvatɨ.

Nan gumazamiziba osɨmtɨzir avɨriba ateri,

ezɨ datɨrɨghɨn kɨ bar guizbangɨra bizir aghuiba me danɨngam.

Egh kɨ me koma Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavitam damightɨ

a ikɨ mamaghɨra ikiam.

9 Eghtɨ nan gumazamizibar ovavir boriba,

Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨ ziar ekiam ikiam.

Eghtɨ gumazamiziba men ganigh fogh suam,

gumazamizir kaba me nan adarasi, ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ deravɨra me gami.

10  *Godɨn ingangarir gumazim ghaze:

Kɨ uan Ikiavɨra Itir God bagh bar akongegham.

Guizbangɨra, a nan akurazɨ, an arazir aghuim mati korotiar ruarim na avara,

egha mati gumazim amuimɨn ikiasa deragha kurke,

egha mati amizim pamɨn ikiasa deragha kurke.

Kamaghɨn amizɨ, an navir averiamɨn aven itir bar akongezir arazim bar na gizɨfa.

11 Kɨ fo, Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, uan arazir aghuim ko uan akurvazir arazim nan akagham,

mati nguazim dagher ovɨziba an aven ikia biaba otiva anaga azenim girɨ.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Ekiamɨn arazir kamɨn ganigh

an ziam fam.

62

Jerusalem ziar igiam ini

1 Kɨ Saionɨn nguibam bagh zurazurara Ekiam mɨkɨmvɨra ikɨtɨ,

a deravɨra a damuam.

Guizbangɨra, kɨ Jerusalemɨn nguibam gɨnɨghnɨghvɨra ikɨ,

kamaghɨn kɨ uan akam dukuaghan kogham. Bar puvatɨgham.

Egh kɨ Ekiamɨn dɨmvɨra ikɨ mangɨtɨ, arazir aghuimɨn dughiam Jerusalemɨn gumazamiziba batogham,

mati aruemɨn angazangarim mɨzarazimɨn otifi.

Egh kɨ Ekiamɨn dɨmvɨra ikɨ mangɨtɨ, an akurvazir arazimɨn dughiam Jerusalemɨn gumazamiziba batogham,

mati adenir angazangarim dɨmagarimɨn otifi.

2 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba gantɨ, God Jerusalemɨn akurvagh suam, nɨ nan damazimɨn dera.

Eghtɨ atriviba gantɨ, God gavgavim ko ziar ekiam isɨ nɨ danɨngam.

Egh me ziar igiam nɨ darɨgham,

kar ziar Ikiavɨra Itir God uabɨ nɨ danɨngamim.

3 Jerusalem, nɨ atrivimɨn dapanir asuar kurkazir aghuiba itimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, dapanir asuar aghuir kam uan dafarimningɨn an suiragham.

4 Eghtɨ gumazamiziba ua kamaghɨn nɨ dɨponan kogh suam,

“Ekiam nɨ ategha gɨfa.”

Eghtɨ nɨn nguazim gumazamiziba ua kamaghɨn a dɨponan kogham,

“Nguazir kam, gumaki, a bar ikuvigha pura iti.” Puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, me kamaghɨn fogham, Ikiavɨra Itir God navir aghuim nɨn ikiava, nɨ bagha bar akonge.

Egh me ziar igiam kamaghɨn nɨ dɨpon suam, “God bar a gakonge.”

Ezɨ nɨn nguazim mati amizim, an pam uam a inigha, a bagha bar akonge.

Eghtɨ nɨn nguazim me kamaghɨn a dɨponam, “An amizir pamɨn itimɨn mɨn iti.”

5 Eghtɨ nɨn otariba nɨ inigh, nɨ ko deraghvɨra ikiam,

mati gumazir igiam amizir igiamɨn ikia, aning uaning ko deravɨra iti.

Guizbangɨra, nɨn God bar nɨ gakuegham,

mati gumazim igiamra amuimɨn ikia uan amuim gakonge.

6 O Jerusalem, nɨn dɨvazir mɨtiar gavgavibar pɨn, kɨ apaniba bagha garir gumaziba afe,

eghtɨ ganganir gumazir kaba, arueba ko dɨmagaribar uan akabar kumighan kogham.

Kɨ kamaghɨn me mɨkeme,

“Ia Ikiavɨra Itir Godɨn deir gumazamiziba, ia avughsan markɨ.

7 Ia an dɨmvɨra ikɨ mangɨtɨ, a Jerusalem damightɨma,

a uamategh tugh gavgavighamin dughiam otogham.

Eghtɨ dughiar kamɨn, Jerusalem nguazir kamɨn gumazamizibar damazimɨn,

bar pɨn ikiam.”

8 Ikiavɨra Itir God akar dɨkɨrɨzim gami,

ezɨ an gavgavir ekiamɨn, an akar dɨkɨrigha mɨkemezim, guizbangɨram otogham.

Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jerusalemɨn mɨgei,

“Kɨ uamategh apaniba ateghtɨma me izɨ, nɨn gumazamizibar witba ko bizir me ingangarir dafam gamuava opariziba inian kogham.

Kɨ ua Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ateghtɨ, me izɨ nɨn gumazamiziba ingarizir wainɨn dɨpaba inian kogham.

Puvatɨgham.

9 Nɨn gumazamizibara witɨn anigha gɨvaziba inigh bretbar ingarigh dar amam.

Egh me ziar ekiam Ikiavɨra Itir God danɨngam.

Eghtɨ nɨn gumazamiziba wainɨn ovɨzir andɨziba inigh wainɨn dɨpabar ingaram.

Egh me da inigh nan Dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven izɨ, dar amɨva bar akuegham.”

10 Ia datɨrɨghɨn Jerusalemɨn itir darasi,

ia zuamɨra bar moghɨra nguibar ekiam atakigh.

Ia nguibam ategh azenan mangɨ,

ia gumazamizir uamategha iziba bagh deravɨra tuavim akɨr.

Ia me bagh deravɨra tuaviba azenɨva,

tuavim apɨrizir dagɨaba isɨ da makun.

Egh Kantrin Igharazibar Gumazamiziba gansɨ,

ia inir avɨzir ababanim asaragh.

11  *Ia oragh! Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn nguazir kamɨn gumazamiziba bar me mɨkemegha ghaze:

“Ia Saionɨn nguibamɨn gumazamiziba bagh mangɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam,

‘Ia gan, ian Akurvazir Gumazim, a izi!

A faragha mɨdorozim gamua apanibagh afiragha,

gumazamiziba bizir aghuibar mɨn me inizɨ, me a ko izi.’*

12 Me gumazamizir kaba kamaghɨn me dɨponam,

‘God Baghavɨra Itir Gumazamiziba’ ko,

‘Ikiavɨra Itir God, ua Inizir Gumazamiziba.’

Egh me kamaghɨn ian nguibam dɨponam,

‘Nguibar God Bar Ifongezim’ ko,

‘Nguibar Ekiar God ua Izegha Itim.’ ”

63

Ekiam ivezir kuram isa uan apanibagh anɨdi

1  *Ia gan! Mar gumazir manam atrivimɨn mɨn bar deravɨra kurkegha Idomɨn kantrin aven,

Bosran nguibam ategha azenan izi?

Mar gumazir manam uan dapanim aviragha uan gavgavir ekiam sara izi?

Ezɨ an korotiam bar aghevezɨ moghɨn gari.

“Kar kɨ Ekiamra.

Kɨ gumazamizibar akurvazir gavgavim iti, egha kɨ kamaghɨn mɨkɨmasa,

nan arazir aghuimɨn, kɨ men apaniba abɨragha gɨfa!”

2 Nɨn korotiaba tizim bagha bar aghefe?

Da mati gumazim wainɨn dɨpabar ingarasa, wainɨn ovɨziba mɨrmɨramin dagɨar mɨner bar ekiamɨn aven ghugha,

wainɨn ovɨziba dɨkabɨrima, wainɨn dɨpar aghevir avɨrim otozɨ moghɨn aghefe.

3  *“Kɨ uabɨra, kɨ wainɨn ovɨziba dɨkabɨra da mɨrmɨri moghɨn, kantriba dɨkabɨri,

ezɨ kantrin tamɨn gumazitam nan akurazir puvatɨ.

Kɨ men atara bar men anɨngaghe,

egha bar pamtemɨn me dɨkarazɨ,

men ghuziba pura tintinibar asavamaga, nan korotiabagh ira dar poke.

4 Kɨ uan navir averiamɨn aven uan gumazamizibar apaniba ikarvagh, me gasɨghasɨghamin dughiam gɨnɨghnɨghavɨra iti.

Ezɨ datɨrɨghɨn dughiar kɨ ua gumazamiziba iniamim otogha gɨfa.

5  *Kɨ garima, nan akurvaghamin gumaziba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ,

kɨ dɨgavir kuram gami.

Ezɨ nan gavgavim ko nan anɨngagharimra na gamima,

kɨ uan gumazamizibar apaniba abɨra.

6 Nan anɨngagharir bar ekiam na gamima,

kɨ ikɨzir avɨribar gumazamiziba dɨkabɨni.

Kɨ puv me gamua uan anɨngagharim men akazɨ, me a baraki,

mati me nan anɨngagharim itir itarimɨn wainɨn dɨpam ame, egha bar ongani.

Ezɨ kɨ me mɨsogha

men ghuziba isa nguazim ginge.”

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn arazir aghuim gɨnɨghnɨsi

7  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn apangkuvir ekiamɨn gun mɨkɨmasa.

Egh an arazir aghuim bagh an ziam fam.

E Israelia, God en akurvagha bizir aghuir bar avɨriba isa e ganɨdi.

Egha bar deravɨra e gamizɨ, e an ziam fe.

Guizbangɨra, a bar e gifuegha apangkuvir ekiam en iti.

8 E fo, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkemegha gɨfa,

“Gumazamizir kaba, me nan gumazamizibara.

Egh me nan akaba batogh, na gifaran kogham.”

Kamaghɨn amizɨ, a men osɨmtɨzibar tongɨn men Akurvazir Gumazimɨn oto.

9  *Egha me mɨzaziba ko osɨmtɨziba aterir dughiamɨn,

Ekiam uaghan me ko mɨzaziba ko osɨmtɨziba ateri.

God uabɨ, ensel o abuir gumazimɨn mɨn otogha ua me ini.

Bar fomɨra an ifongiam ko apangkuvim men ikiavɨra iti,

kamaghɨn amizɨ, a dughiar bar ruarimɨn me atera bar deravɨra men gari.

Bizir kam bagha, a men akurvasi.

10 Guizbangɨra, me a barazir puvatɨghava, an Duam gamima a bar oseme.

Kamaghɨn amizɨ, God uabɨ men apanimɨn mɨn otogha,

me ko mɨsosi.

11 Egha me gɨn God fomɨram amizir bizibagh nɨghnɨsi.

Men nɨghnɨzim uamategha Moses ko an gumazamizibar ghua kamaghɨn mɨgei:

“Ikiavɨra Itir God managh iti?

A fomɨra uan gumazamiziba ko, men gumazir dapaniba inigha izima,

me iza ongarim abigha vongɨn oto.

Ikiavɨra Itir God managh iti?

A fomɨram uan Duam amadazɨ, a men tongɨn iti.

12  *A uan gavgavir bar ekiam isa Moses ganɨngi.

Ezɨ an ongarim tongɨram an abɨghizɨ, an akuar pumuningɨn otozɨ, an gumazamiziba vongɨn ghue.

Ezɨ arazir kamɨn, a zurara ikiamin ziar ekiam ini.

13 A men faragha zuima, me tuavir ongarir bar konimɨn itimɨn aruava an gɨn zui.

Egha me ghua dɨpaba puvatɨzir danganimɨn itir, hoziar atiabar mɨn

pamtemɨn dɨka ghua daghirezir puvatɨ.

14 Ikiavɨra Itir Godɨn Duam uabɨ, an gumazamiziba avughsazim isa me ganɨngi,

mati bulmakauba ghua danganir zarimɨn ikia ogheba apava, avughsa iti.”

Ikiavɨra Itir God, nɨ kamaghɨn ifonge,

gumazamiziba bar nɨn gavgavim ko ziar ekiam gɨfogham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan gumazamizibar akua zui.

Israelia Ikiavɨra Itir God men akurvaghasa, me an azangsɨsi

15 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan Nguibamɨn iti, nguibar kam nɨn gavgavim ko angazangarim a gizɨfa.

Eghtɨ nɨ pɨn ikɨ vazimɨn en gan.

Nɨ tizim bagh dɨkavigh uan arazir e baghavɨra itim ko gavgavir ekiam en akakaghan aghua?

Nɨ ti uamategh uan apangkuvim ko ifongiar uan navir averiamɨn aven itim, en akakaghan aghua.

Nɨ ti uam e gifongezir puvatɨz, o?

16 O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar guizbangɨra en Afeziam.

En inazir afeziamning, Abraham ko Jekop,

aning ua e ko itir puvatɨ, egha e gɨfozir puvatɨ.

Ezɨ nɨrara, nɨ fomɨram en Akurvazir Gumazimɨn ikia,

e geghuva deragha en gara iza datɨrɨghɨn tu.

17 O Ikiavɨra Itir God, nɨ manmaghsua e gamizɨ,

e tintinibar ghua nɨn akabar gɨn zuir puvatɨ?

Egha manmaghsua, nɨ en naviba ko nɨghnɨzibagh amizɨ,

e nɨn atiatia nɨn apengan itir puvatɨ?

E nɨn ingangarir gumazir nɨ ua baghavɨra inabaziba,

e nɨn anabamra, egha nɨ baghavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ uamategh e ko ikɨ.

18 E nɨn gumazamizibara.

Ezɨ Dɨpenir nɨ ua baghavɨra inabazim, a bar dughiar otevimɨn en agharimɨn iti.

Ezɨ gɨn en apaniba iza nɨn Dɨpenim gasɨghasɨki.

19 Ezɨ e datɨrɨghɨn mati gumazamizir nɨ fomɨra me gativazir puvatɨziba.

Egha mati gumazamizir nɨ uan ziam me gatɨzir puvatɨzibar mɨn iti.

64

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ overiam abigh kagh izighirɨ!

Nɨ kamaghɨn damutɨ, mɨghsɨaba nɨn damazimɨn atiating bar puvɨram akongam.

2 Nɨ gumazim dazir suzibar avim atɨzɨ, dɨpam isiaghtui moghɨn,

nɨ uan ziar ekiam isɨ uan apanibar akagham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨn damazimɨn atiating

bar puvɨram akongam.

3 Nɨ fomɨra izaghira bizir igharagha garir e ganizir puvatɨzibagh amizɨ da otivima,

e dar gara dɨgavir kuram gami.

Nɨ izaghirir dughiar kamɨn,

nɨ mɨghsɨabagh amizɨ

da nɨn damazimɨn bar puvɨram agoi.

4  *Bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, gumazitam uan damazimɨn gara uan kuarim atɨgha orazi,

godɨn nɨn mɨn iti tam, ua itir pu.

Bar puvatɨ.

Nɨ uabɨra, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikia nɨ mɨzuaiba,

nɨ me bagha pamtem ingara men akura.

5 Gumazir arazir aghuibara damuasa ifuegha nɨn tuavim gɨnɨghnɨgha an gɨn zuiba,

nɨrara me bativa me gifonge.

E fo, nɨ faragha en ataravɨra itima,

e tong uan arazir kuraba ataghɨrazir puvatɨ.

E dughiar bar ruarimɨn arazir kurabar amuasa bar gavgavighavɨra iti.

Ezɨ markɨ, nɨ uan gavgavir ekiam sara izɨ uam e inigh.*

6  *E nɨn damazimɨn arazir kurabagh amigha, bar mɨze.

E amir arazir kaba e ghaze, da ti derazɨ e dagh ami,

arazir kaba nɨn damazimɨn bar ikuvigha, mati inir avɨzir bar pughpurizim.

En arazir kurar kabara e gamima,

e amɨnim ter afarir mɨdiaribagh ivarazɨ da ghuezɨ moghɨn,

e bar mɨsigha atam ariaghire.

7 Gumazitam nɨn ziam dɨbora nɨ ko mɨgeir puvatɨgha,

akurvazim bagha nɨn boroghɨn zuir puvatɨ.

E ghaze, en arazir kuraba bangɨn,

nɨ bar uan guam en modogha e ataghizɨ,

en arazir kuraba e gasɨghasɨghizɨ, e bar ikuvigha iti.

8  *O Ikiavɨra Itir God, nɨ en Afeziam, nɨ mati mɨnebar ingarir gumazim.

Ezɨ e mati, gumazim nguazim isa uan dafarimningɨn nguazir mɨnebar ingari.

Ezɨ nɨ uan dafarimningɨn en ingari.

9 O Ikiavɨra Itir God, nɨ zuraram en arazir kurar e amibagh nɨghnɨgh

puv en anɨngaghan markɨ.

Nɨ kamaghɨn nɨghnɨgh, e bar nɨn gumazamiziba,

nɨ tong en apangkufigh.

10 Nɨn nguibar ekiaba, danganir kɨnibar mɨn iti,

ezɨ Saion, a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨn oto.

Guizbangɨra, Jerusalem bar moghɨra ikuvizɨ,

gumazitam an itir puvatɨ.

11 Ezɨ nɨn Dɨpenir e an mangɨ nɨn ziam famim,

a uaghan avim an isizɨ, a bar moghɨra ikufi.

Fomɨra Dɨpenir kam bar dɨpenir dirim,

ezɨ en inazir afeziaba an ghua nɨn ziam fe.

Egha datɨrɨghɨn a ikuvizɨ,

bizir aghuir e ifongeziba, da uaghan bar ikuvigha iti.

12 O Ikiavɨra Itir God, nɨ bizir kabar gara,

en akuragh bizitam damuasa nɨn navim nɨ dɨkafi, o puvatɨ?

Nɨ ti kamaghsua,

e osɨmtɨzir avɨriba ater mangɨvɨra ikiam, o?

Nɨ en mɨgɨrɨgɨaba baragha da ikarvaghan aghua, o?

E ghaze, nɨ ti en akuragham.

65

God gumazir akaba barazir puvatɨzibagh asɨghasɨgh, uan ingangarir gumazamiziba deravɨra me damuam

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazamizir na bagha azai puvatɨziba,

kɨ men dɨmdiaba baragh, men akurvaghasa me mɨzua iti.

Gumazamizir na burir puvatɨziba, na

bagh izasa kɨ me mɨzua iti.

Kɨ fo, me bar nan saghon ikia nan ziamɨn nan dɨman aghua.

Ezɨ kɨ kamaghɨn men dɨa ghaze,

‘Kɨrara kagh iti. Kɨ kagh iti.’

2  *Kɨ zurara dughiabar gumazamizir nan akaba batoziba ua me iniasa me baghavɨra ikia

uan dafarim amadagha men azangsɨghavɨra iti.

Kar gumazamizir uan arazir kurabar tuavibar gɨn mangasa bar ifongeziba.

Me uan ifongiabar gɨntɨsi.

3 Egha me zurara nan damazimɨn arazir na damutɨ,

kɨ men anɨngagheghambagh ami.

Me azeniba itir danganibar uari akuva ikia aseba bagha ofabagh amua,

asebar ofa gamir brighɨn dakozibar ghua, pauran mɨgharim otivim tutɨ,

a mughuriar aghuim mangasa me a tue.

4 Egha me ghua gumazir oveaghuezibar mozibar boroghɨn apiaghav ikia,

men mɨgɨrɨgɨaba iniasa men azangsɨgha iti.

Egha dɨmagaribar me danganir kabar ikia asebar ziaba fe.

Egha me dabar tuziba apava,

asɨzir guar igharagha garir nan damazimɨn zuezir puvatɨzibar siariba api.

5 Egha me kamaghɨn igharaz darazi mɨgɨa ghaze,

‘E uari isa asebagh anɨga da baghavɨra itima, dar gavgaviba en iti,

kamaghɨn amizɨ, ia bar en saghon ikɨ.

Ia en poghan markɨ.’

Gumazamizir kaba amir araziba, kɨ bar dar aghua.

Me na gamima, kɨ bar men anɨngaghezɨ, nan anɨngagharimɨn mɨgharim nan atinimɨn otifi.

Mati avim isia bar gavgavizɨ moghɨn,

nan anɨngagharir men itim gɨvaghan kogham.

6 “Ia oragh! Ia gumazamizir kuraba, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian arazir kuraba uan akɨnafarimɨn da osiri.

Egh nɨmɨra ikian kogham. Puvatɨ.

Kɨ bar ia gasɨghasɨgh,

ian arazir kurabar ivezimra ia ikarvagham.

7 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei, kɨ ia damutɨ,

ia uan arazir kurabar osɨmtɨziba ko uan inazir afeziabar osɨmtɨziba saram ateram.

Ian inazir afeziaba mɨghsɨabar ghuavanega,

asebar ziaba fer danganibar, ofan mɨgharir mughuriar aghuiba zuibagh ami.

Egha me mɨghsɨabar pɨn ikia arazir kurar avɨriba nan damazimɨn dagh amua,

egha arazir kamɨn na dɨpova aghumsɨzim na ganɨdi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ men arazir kurar me amizibar ivezimra me danɨngam.”

8 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazitam wainɨn ikarɨzir ovɨzir kurar avɨriba itiba makunsɨ damutɨ,

gumazir igharazim suam,

‘Nɨ tong orarkegh. Kɨ wainɨn ovɨzir aghuir mabar garima, da an iti.

E da inigh wainɨn aghui tabar amigh, dar amɨ bar akongegham.’

Kamaghɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ fo,

Israelia nan ingangarir gumazamiziba, ezɨ kɨ me baghavɨra ikia,

bar moghɨra me gasɨghasɨghan kogham.

9 Judan anabamɨn adarasi, me Jekopɨn ovavir boriba, kɨ bar deraghvɨra me damuam.

Kɨ me damutɨ, me bar gumazamizir bar avɨribar otivigh, nan mɨghsɨabar dapiagham.

Gumazamizir kaba, kɨ me amɨsevezɨ me nguazir kamɨn nan ingangarir gumazamizibar mɨn iti.

Egh me nguazir kamɨn ikiam.

10  *Eghtɨ men sipsipba ko bulmakauba nguazir kam gizɨvagham.

Da Saronɨn danganir zarir aruem uaghiri naghɨn tugh mangɨ, Akorɨn danganir zarir aruem anadi naghɨn tughtɨ,

men sipsipba ko bulmakauba bar avɨrasemegham.

Egh grazir avɨriba ikɨtɨ, me dar amɨ avughsɨ ikiam.

Gumazamizir na gifuegha na buria na baghavɨra itiba, kɨ bizir kabar me damuam.

11 “Ia akɨriba igha Ikiavɨra Itir God gasiba,

ia nan mɨghsɨam Saionɨn, nan ziam fer arazim ataki,

kamaghɨn amizɨ, ia bar dughiar kuram iniam.

Ia Gat ko Menin ziamning fasa, aning bagh isar ekiabagh amua wainɨn dɨpabar ofabagh ami.

Aser kamning, ia ghaze,

aning ia gami ia uan apaniba dɨkabɨra, egha ia dughiar aghuim isi.

12 Ezɨ kɨ ia bagha dughiar igharagha garim amɨsevegha gɨfa.

Ian apaniba izɨ, uan mɨdorozir sababar ia mɨsoghtɨ, ia arɨmɨghiregham.

Ia uan teviba apɨrigh, avigh dapaniba nguazimɨn gantɨ, apaniba ian fɨriba aghoram.

Ia fo, kɨ ian deima, ia nan dɨmdiam ikarazir puvatɨ.

Kɨ uaghan uan akam ia mɨkeme, ezɨ ia an gɨn zuir puvatɨ.

Ia nan akaba batogha, arazir kurar kɨ bar aghuaziba nan damazimɨn dagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, dughiar kurar kam ia bativam.

13 Kamaghɨn kɨ, Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei,

Bar guizbangɨra, nan ingangarir gumazamiziba guizbangɨra dɨpaba ko dagher avɨriba ikiam,

eghtɨ akɨrim ragha na gasi darasi, ia mɨtiriamra ikɨ, damamin dɨpaba ko dagheba puvatɨgham.

Bar guizbangɨra, nan ingangarir gumazamiziba, me bar akuegh ikiam,

eghtɨ ia bar aghumsigham.

14 Nan ingangarir gumazamiziba, men navir averiaba

guizbangɨra bar akongezir arazim me gizɨvaghtɨ,

me bar akongezir ighiabar amuam.

Eghtɨ ian naviba osɨmtɨzir ekiam dagh izɨvaghtɨ,

ian nɨghnɨziba deragh ingaran koghtɨ,

ia bar puvɨram aziv arangam.

15 Eghtɨ nan adarazi me akar kuramɨn igharaz darazir anɨngsɨ, me kamaghɨn mɨkɨmam,

‘Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, gumazir kurar kabagh asɨghasɨghizɨ moghɨn, ia gasɨghasɨgham.’

Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba ian ziabagh nɨghnɨgh suam, da bizir kuraba.

Eghtɨ God ziar aghuir igiam isɨ uan ingangarir gumazamizibar anɨngam.

16 Eghtɨ me uam osɨmtɨzir fomɨram amiziba

bar da bakɨnɨghnɨgham.

Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, me fomɨram amizir osɨmtɨziba ua dar ganan kogh,

bar ada gɨnamadagham.

Kɨ Godɨn bar guizbangɨra bizibav mɨgeim, kamaghɨn mɨgei:

Nguazir kamɨn ruaghateviba bar adar itir gumazamiziba, deragh uari damusɨ nan azangsɨgh,

egh gavgavim uan mɨgɨrɨgɨabar anɨngsɨ, kamaghɨn mɨkɨmam:

Bar guizbangɨra, Godɨn ziar bar pɨn itim, a uabɨra nan gara fo,

nan akam a guizbangɨra.”

Jerusalemɨn igiamɨn aven, biziba bar moghɨra deravɨra ikiam

17  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia ganigh! Kɨ overiar igiam ko nguazir igiamɨn ingarasava ami.

Eghtɨ gumazamiziba ua fomɨram otivizir bizibagh nɨghnɨghan kogham.

Guizbangɨra, ia bar da bakɨnɨghnigham.

18 Ia bizir igiar kɨ datɨrɨghɨn ingarizim bagh naviba deragh

zurara bar akuegh ikɨ.

Ia gan! Jerusalemɨn igiar kɨ ingaramin kam,

a nguibar gumazamiziba bar ifuegh bar akueghamim,

eghtɨ an gumazamiziba navir aghuimɨn ikiam.

19  *Kɨ uaghan Jerusalem bagh bar akuegh uan gumazamiziba bagh navir aghuim ikiam.

Eghtɨ Jerusalemɨn igiamɨn aven, gumazamiziba mɨzazim isava arair nɨgɨniba ua puvatɨghtɨ,

gumazamizibar, azirakaba puvatɨgham.

20 Eghtɨ borir muziariba uaghan igiabara ikɨ ovengan kogham.

Eghtɨ gumazamiziba dughiar bar ruarimɨn ikɨ mangɨ bar ghurigham.

Tarazi 100plan azeniba ikɨtɨ,

gumazir igharaziba men ganɨva mɨkɨm suam, me ti bar gumazamizir igiabara iti.

Eghtɨ men tarazi 100plan azeniba agɨvaghan kogh aremeghtɨ,

igharaz darazi suam, Ekiam ti uabɨ me gamizɨ me ariaghire.

21 “Nan gumazamiziba dɨpenibar ingarɨva dar ikiam.

Egh me wainɨn azeniba oparɨva, dar ingar dar wainɨn ovɨzibar amam.

22 Apaniba ua izɨ nan gumazamiziba batogh men dɨpenibar dapiaghan kogham.

Egh men wainɨn azeniba inigh, wainɨn ingar dar aman kogham.

Nan gumazamiziba, temer bar gavgavibar mɨn, dughiar bar ruarimɨn ikiam.

Gumazamizir kɨ ua bagha mɨseveziba, me uari ingarizir bizibar ganɨva, dughiar bar ruarimɨn bar akuegham.

23 Ingangarir me amiba puram mangɨghan kogham. Dar dagheba otivam.

Eghtɨ dughiar kuratam men boriba batoghan kogham.

Guizbangɨra, kar gumazamizir kɨ deravɨra damuamibar boriba.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bar deravɨra me damu

men gɨn otivamin boriba sara damuam.

24  *Egh me ifongezir biziba bagh nan azangsɨghtɨ,

kɨ men azangsɨziba ikarvagham.

Me na ko mɨkɨmvɨra ikɨtɨ,

kɨ me baregh men akurvagham.

25  *Eghtɨ afiar atiaba ko sipsipɨn nguziba uari inigh damam.

Eghtɨ laionba, bulmakaubar mɨn oghebar amam.

Eghtɨ kuruziba nguazimɨn mɨnezibar amam.

Egh da nan mɨghsɨamɨn ikɨva, bar moghɨra bar deravɨra uari inigh ikɨva,

egh pazɨ uarir amuan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

66

Ikiavɨra Itir God uan apaniba dɨkabɨragh, egh an apengan itir darazi deragh me damuam

1  **Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Overiam, a nan atrivir dabirabim,

ezɨ nguazim kɨ uan dagarimning arɨzir danganim.

Eghtɨ ia managh nan Dɨpenimɨn ingaram?

Eghtɨ danganir manamra nan avughsazir danganimɨn mɨn ikiam? Bar puvatɨgham.

2  *Kɨ uabɨ, uan dafarimningɨn overiam ko nguazim ko biziba bar dar ingarizɨ,

da otivigha iti.

Nan navim kamaghɨn amir gumazamizibar iti:

Gumazamizir uari abɨrava, uan arazir kuraba bagha osemegha,

nan akam baregha nan atiatia nɨgha, nan apengan itiba,

kɨ men gara bar me gifonge.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

3 “Gumazamizir maba uan ifongiar kuramɨn gɨntɨgha arazir kurabar amuasa bar ifonge.

Egha me uari kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, me guizbangɨra nan ziam fe.

Egha me amir ofan kaba, kɨ bar dar aghua.

Kɨ garima, me bulmakaubav sogha na bagha ofabagh amua,

merara uaghan gumazir maba isa, me mɨsuegha uan aseba bagha ofabagh ami.

Me na bagha sipsipɨn nguzibar ofabagh amua,

me uaghan afiaba isa dav suegha, aseba bagha dar ofabagh ami.

Me witba isa na bagha ofabagh amua,

me uaghan uan aseba bagha dabar ghuzibar ofabagh ami.

Me na bagha pauran me iter balsamɨn eborimɨn ingarizimɨn ofabagh amua,

egha uaghan asebar marvir guaba bagha ofabagh ami.*

4 Eghtɨ kɨrara, kɨ me amir arazir kam baghvɨra osɨmtɨzim amɨseveghtɨ me aneteram,

kar osɨmtɨzir me ateran bar atiatingizɨm.

Guizbangɨra, kɨ men dei, ezɨ me nan dɨmdiam ikarvaghan aghua.

Kɨ uaghan uan akam me mɨkɨri, ezɨ me an gɨntɨghan aghua.

Puvatɨ. Me nan akaba munasi.

Egha arazir kurabara nan damazimɨn dagh ami,

kar arazir kurar kɨ bar aghuaziba.

5 “Ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh an apengan ikia, an akamɨn atiatia agoi darasi,

ia akar kɨ datɨrɨghɨn ia mɨkɨnamim baragh!

Ia an gɨntɨghasa bar gavgafi,

kamaghɨn amizɨ, ian adarazi bar ia gifongezir puvatɨgha, akɨrim ragha ia gasaragha ghaze, ia men tongɨn ikian kogham.

Egha me dɨbovir akabar ia mɨgɨa, kamaghɨn mɨgei,

‘Ikiavɨra Itir God uan gavgavir ekiam ko izɨ ia damutɨ, ia bar akongeghtɨ, e ganika.’

Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, Ia men gantɨ, me bar aghumsigham.†

6 Ia nguibar ekiamɨn aven otivir dɨmdɨar ekiar munam baragh!

Egh nan Dɨpenimɨn aven otivir nɨgɨnir dafar kam baragh!

Kɨ Ikiavɨra Itir God, mar nan dɨmdiam ko nɨgɨnimra.

Kɨ uan apanibar arazir kuraba ikarvagha ivezir kuram me danɨngasa an gun mɨgei.

7  *“Nan nguibar ekiam mati, amizim borim zuamɨram a bate.

A borim batasa mɨzazim baraghizir puvatɨgha, a bate.

8 Gumazitam fomɨra bizir kamɨn ganigha, a baraghizir puvatɨ!

Kantrin tam ti dughiar vamɨram otozir puvatɨ!

Bar guizbangɨra, ikɨzir ekiatam dughiar vamɨran, zuamɨram otozir puvatɨ. Bar puvatɨ!

Eghtɨ Saion borim batɨsɨ mɨzazim baragh, a bar zuamɨram uan boriba bategham.

9 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ ian azai,

Kɨ ti amizim gamima a borim batasa mɨzazim isi,

egh manmaghsua, kɨ an navim apɨrightɨ, an borim otoghan kogham?

Bar puvatɨgham.

10 “Ia Jerusalem gifongezir darasi, ia a ko bar akongegh.

Ia gumazamizir a bagh azia itiba, ia datɨrɨghɨn a bagh bar akongegh.

11 A datɨrɨghɨn deravɨra ikɨtɨ, ia an aven itir bizir aghuir avɨrim inisɨ bar akuegham.

A mati amebar otem boribagh anɨdir mam.

Eghtɨ ia mati, an boriba an otem amɨ bar izɨvagh navir amɨrizimɨn ikiam.”

12 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ia oragh! Kɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam damightɨ, a zurara bar deravɨra ikiam.

A kantrin igharazibar bizir aghuir avɨriba iniam.

Mati faner zurara emɨra ivemara gevir puvatɨzɨ moghɨn,

bizitamɨn oteveghan kogham.

Ia bizir kaba iniva bar akuegham,

mati borim amebamɨn otem apava bar akongezɨ,

amebam a ifiragha aruima a bar akonge.

Egha amebam a isa

uan apozim gatɨgha a gikararaima, a bar akonge.

13 Ia Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba,

amebam deravɨra uan borimɨn gara akar aghuimɨn a mɨgeima, a navir amɨrizim iti moghɨn,

kɨ bar deraghvɨra ian gan

navir amɨrizim isɨ ia danɨngtɨ, ia deraghvɨra ikiam.

14 Kɨ ia gamizir bizir kam, ia an ganigh ian naviba bar akueghtɨ,

ian mɨkarziba bar gavgavightɨ ia deravɨra ikiam.

Eghtɨ gumazamiziba kamaghɨn fogh suam, Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn uan ingangarir gumazamizibar akura.

Egha apanibara, a men atarima, me an anɨngagharimɨn mɨzazim barasi.”

15 Ia gan! Ikiavɨra Itir God avim sara izam,

mati a uan karis daperagh amɨnir bar gavgavimɨn mɨn bar puv akɨgh izam.

Eghtɨ an anɨngagharimɨn avivzariaba, an apanibar isitɨ,

a ivezir kuram me danɨng, bar me agɨvagham.

16 Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, avim isɨ, ivezir kuram gumazamizibar anɨngam.

Eghtɨ an mɨdorozir sabam, gumazamizir bar avɨrimɨn arazir kuraba ikarvagh

me mɨsoghtɨ, me arɨmɨghiregham.

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Gumazamizir maba, asebar ziaba fasa uari zueghamin arazibar gɨn ghua,

egha uan azenibar itir marvir guabar ziaba fer danganibar ghua,

men tongɨn itir gumazir dapanimɨn gɨn zui.‡

Egha me dabar tuziba ko kuarziba ko bizir igharazir nan damazimɨn zuezir puvatɨziba saram api.

Egh me bar moghɨra ikuvigh bar gɨvagham.”

Kantriba bar men gumazamiziba, Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikiam

18 Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Kɨ gumazamizibar nɨghnɨziba ko arazibar ganigha fo,

kar dughiar kɨ gumazamiziba bar me akuvamim.

Kantriba bar dar itir gumazamiziba ko akar igharazibav mɨgeir gumazamiziba, me bar moghɨra izam.

Me izɨ uari akuvaghamin dughiamɨn, me nan angazangarir ekiam ko gavgavimɨn ganam.§

19 Eghtɨ kɨ men tongɨn ababanitam asaragh men akagham.

Egh kɨ gumazamizir ikiavɨra itir varazira amangɨtɨ,

me saghon itir arighatɨzibar gumazamizir igharaziba bagh mangam.

Egh nan ziar ekiam ko gavgavimɨn gun gumazamizir tong oraghizir puvatɨzibav kɨmam.

Kɨ kantrin kaba bagh me amangɨtɨ, me mangam,

Tarsisɨn kantri ko, Pulɨn kantri ko, Lidian kantri,

me barir pibar asir fofozir aghuim itir gumaziba.

Egh Tubalɨn kantri, ko Grikɨn kantri,

ko nguibar arighatɨzir ongarir torir saghon itiba, me bagh mangam.

Gumazamizir ikiavɨra itir varaziran kabanang,

kantrin kaba bagh mangegh nan ziar ekiam ko gavgavimɨn gun me mɨkɨmam.

20 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, gumazamizir kaba mangɨ,

ian namakar kantrin kabar aven itiba, me me isɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ofan mɨn me inigh na bagh izam.

Egh me isɨ hoziaba ko, karisba ko, dabirabir akuriaba ko, donkiba ko, kamelbar afegh,

men aku na bagh nan mɨghsɨamɨn itir nguibar ekiam Jerusalemɨn izam.

Israelia zurara witɨn ovɨziba ofabar mɨn, da isa itarir nan damazimɨn zuezibagh arɨgha, da atera na bagha nan Dɨpenim izi moghɨn,

me men aku na bagh izam.

21 Eghtɨ kɨ men tarazi amɨseveghtɨ

me ofa gamir gumazibar otivtɨ,

tarazi Livaibar adarazir otivam.”

Kar Ikiavɨra Itir God mɨkemezir akaba.

22  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei,

Overiar igiam ko nguazir igiar kɨ ingarasava amir kamning,

aning nan damazimɨn ikɨ gavgavigh mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ kamaghɨra ian ovavir boriba ikɨ gavgavigh mamaghɨra ikɨtɨ,

ian ziam zurara ikɨvɨra ikiam.

23 Eghtɨ iakɨnir igiar otivamba ko Sabatɨn dughiar ekiar nan ziam famiba,

nguazir kamɨn itir ruaghateviba bar dar itir gumazamiziba izɨ nan damazimɨn teviba apɨrigh,

bar moghɨra izɨ nan ziam fam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

24  *“Me nan Dɨpenim ategha zuir dughiamɨn,

me gumazir nan akaba munasa na barazir puvatɨzibar kuabar gantɨ,

me ireghɨv ikiam.

Me ariaghiregha gɨvagha pura tintinibar nguazim gireghav iti.

Ezɨ apizir muziariba men kuaba amɨvɨra ikɨ mangɨ da gɨvaghan kogham.

Eghtɨ avir men kuabar isim uaghan mungeghan kogham.

Men kuaba bar bizir kuribar mɨn gantɨ,

gumazamiziba bar dar aghuagham.”

* 1:1: 2 Atriviba 15:1-7; 15:32-38; 16:1-20; 18:1--20:21; 2 Eghaghaniba 26:1-23; 27:1-9; 28:1-27; 29:1--32:33

* 1:1: Judan nguazim, a sautɨn amadaghan itir kantrin iti. Ezɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam, a Judan nguazimɨn aven iti, ezɨ Godɨn Dɨpenim ko Judan atriviba, an aven iti.

* 1:2: Jeremaia 2:12; 22:29; Maika 1:2; 6:1-2

* 1:3: Jeremaia 9:3; 9:6

* 1:9: Jenesis 19:24; Rom 9:29

* 1:11: Aisaia 66:3; Jeremaia 7:21; Maika 6:7

* 1:11: Amos 5:21-22

* 1:13: Joel 1:13; 2:15; Matyu 15:9

* 1:15: Aisaia 59:3; Jeremaia 14:12; 1 Timoti 2:8

* 1:18: Onger Akaba 51:7; Aisaia 43:26; Maika 6:2

* 2:2: Onger Akaba 72:8; Aisaia 27:13

* 2:4: Onger Akaba 72:3; 72:7; Hosea 2:18; Joel 3:10; Sekaraia 9:10

* 2:10: 2 Tesalonika 1:9; Akar Mogomem 6:15

* 3:9: Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, akar kam ababanir pumuningɨn tongɨn iti, “Nɨ men guabara ganigh fogh suam, kar gumazir arazir kurabagh amiba.”

† 3:17: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 3:22-23: E datɨrɨghɨn deragha fozir puvatɨ, fomɨra ikezir kurkazir kaba, da ti manmaghɨra gari.

* 4:5: Ua Me Ini 13:21; 24:16

* 5:11: Aghuzir Akaba 23:29-30; Fofozir Gumazim 10:16

* 5:25: Aisaia 9:12; 9:17; 9:21; 10:4

* 5:30: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 6:1: 2 Atriviba 15:7; 2 Eghaghaniba 26:23

* 6:2: Enselɨn avɨzir 6pla itir kaba, da enselɨn igharazibar mɨn garir puvatɨ. Enselɨn kaba me Hibrun akamɨn kamaghɨn me dɨbori, “Serafim.” Ezɨ men akam Godɨn akɨnafarimɨn aven danganir vamɨran iti.

* 6:3: Akar Mogomem 4:8

* 6:4: Akar Mogomem 15:8

* 6:5: Gumazir Dapaniba 6:22; 13:22; Jeremaia 1:6

* 6:9: 2 Korin 3:14-15

* 6:9: Matyu 13:14-15; Mak 4:12; Luk 8:10; Jon 12:40; Aposel 28:26-27

* 6:11: Maika 3:12

* 7:1: 2 Atriviba 16:5; 2 Eghaghaniba 28:5-6

* 7:3: Hibrun akamɨn, ziam Searjasup an mɨngarim an mɨrara ghu, “Gumazamizir varazira uamategh izam.”

† 7:6: E gumazir kamɨn ziam gɨfozir puvatɨ, me kamaghɨn a dɨbori “Tabelɨn otarim.” Fofozir gumaziba kamaghɨn nɨghnɨsi, a Sirian adarazir gumazir mam.

* 7:14: Aisaia 9:6; Matyu 1:23; Luk 1:31; 1:34

‡ 7:14: Hibrun akamɨn, ziam Emanuel, an mɨngarim kamaghɨn ghu, “God e ko iti.”

§ 7:15: Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikiavɨra itir dughiamɨn, me dagher avɨriba puvatɨ. Egha me kamaghɨn oraki, Kenanɨn nguazim haniba ko oter eborir avɨriba iti, egha me ghaze kar dagher bar aghuibara. Nɨ Ua Me Ini 3:8ɨn gan. Egha me gɨn iza Kenanɨn nguazimɨn otivigha garima, hani ko oter eborim, aningra itir puvatɨ, dagher guar avɨriba uaghan iti. Kamaghɨn amizɨ, gumazir maba kamagh nɨghnɨsi, gumazir maba ghaze, borir kam dagher aghuibara damam, mati hani ko sis. Ezɨ gumazir maba ghaze, akar kamɨn mɨngarim bar igharavɨra iti. Me ghaze, azeniba bar dar dagheba bar ikuvigham. (Nɨ ves 21-25ɨn gan.) Ezɨ dagher guar pumuning iti, hani ko oter eborir damamim o daghem sis, me oter eborimɨn an ingari.

* 8:1: Hibrun akam bizitamɨn mɨngarim deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

† 8:3: Gumazir maba ghaze, akam inigha izir gumazim Asaia, an amuim uaghan akam inigha izir amizir mam.

‡ 8:7-8: Hibrun akamɨn ziam Emanuel kamaghɨn ghu, “God e ko iti.” Aisaia 7:14ɨn aven, Aisaia ghaze, boritam otoghtɨ me ziam Emanuel a darɨgham. Aisaia ti borir kam gɨnɨghnɨgha ghaze, “Emanuel.”

§ 8:10: Hibrun akar kam Emanuel a kamakɨn, “God e ko iti,” a ziar kam ko magh ghu Emanuel. Nɨ Aisaia 7:13-15 ko 8:7-8ɨn gan.

* 8:12: 1 Pita 3:14-15

* 8:14-15: 1 Pita 2:8

** 8:16: Aisaia akam osirigha ghaze, Gumazamiziba Godɨn akabar gɨn mangan koghtɨ, God ghaze a bizir kabar amutɨ da otivam. Egha Aisaia akar kabar akɨnafarim righa, a savsuigha, kandelɨn gris isa tongɨram a gatɨ, egha a uan ababanim isa kandelɨn gris gisɨn atɨ, eghtɨ gumazitam an akaba angaran kogham. Kamaghɨn amizɨ, bizir kaba gɨn otivightɨ, gumazamiziba an akɨnafarir akar irɨghizir kam kuigh akar an osiriziba dɨpon kamaghɨn guizɨn fogh suam, Aisaian akaba, da guizbangɨra.

* 8:17: Hibru 2:13

* 8:18: Hibru 2:13

†† 8:18: Aisaia Godɨn akam akunigha gɨfa. A datɨrɨghɨn aghumra ikɨ gantɨ, God damuasa ifongezir bizibar amuam. Eghtɨ gumazamiziba Aisaian ganɨva egh an boribar ziabar mɨngaribagh nɨghnighɨva, a me mɨkemezir akabagh nɨghnɨgham. Nɨ Aisaian boribar izibar mɨngaribagh fofoghsɨ, nɨ Aisaia 7:3 ko 8:3-4ɨn gan. Ves 17-18ɨn akar kam, “Israelɨn gumazamiziba,” a kantri Israel ko kantri Judan gumazamizibav gei.

‡‡ 8:20: Ves 19 ko 20ɨn, Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 9:1: Matyu 4:15

* 9:1: Asiriaba izava kantri Israelɨn mɨsogha, Sebulun ko Naptalin anababar nguibaba ko nguibar igharaziba ko Galilin Distrighɨn notɨn amadaghan itir nguaziba ini. Nɨ 2 Atriviba 15:29ɨn gan. Kantrin kamɨn danganir kam, an ziar mam Galili.

* 9:2: Matyu 4:16; Luk 1:79; Efesus 5:8; 5:14

† 9:4: Fomɨra Midiania paza Israelia gami, ezɨ Gideonɨn dafarimɨn Ikiavɨra Itir God men gavgaviba apɨri. Nɨ Gumazir Dapaniba 6:1-6 ko 7:9-25ɨn gan.

* 9:6: Aisaia 7:14; Luk 2:11; Jon 3:16; Taitus 2:13

* 9:7: 2 Atriviba 19:31; Daniel 2:44; Luk 1:32-33

* 9:17: Aisaia 5:25; Maika 7:2

‡ 9:17: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 9:19: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

** 9:20: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 10:5: Aisaia 14:24-27; Nahum 1:1--3:19; Sefanaia 2:13-15

* 10:21: Hibrun akamɨn akar kam, “Gumazamizir varazira uamategh izam,” a mati Aisaian otarir mamɨn ziam. Nɨ Aisaia 7:3ɨn gan.

* 10:22: Rom 9:27

† 10:26: Nɨ Gumazir Dapaniba 7:23-25ɨn gan.

‡ 10:27: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 10:28: Nguibar ekiar igharazir kaba da notɨn amadaghan Jerusalem boroghɨn iti, kamagh amizɨ, notɨn amadaghan itir apaniba Jerusalem gasɨghasɨghsɨ izɨva, me faragh Ain nguibar ekiam ko nguibar ekiar kaba batogham, dar ziaba ves 28-32ɨn iti.

* 11:1: Aisaia 53:2; Jeremaia 23:5; Sekaraia 3:8; Aposel 13:23; Akar Mogomem 5:5; 22:16

* 11:1: Jesi, an Atrivim Devitɨn afeziam. (Nɨ 1 Samuel 16:10-13ɨn gan.) Temer ghuzir igiar kam oto, a mati Devitɨn ikɨzimɨn otozir atrivir igiamɨn ababanim.

* 11:2: Aisaia 61:1; Matyu 3:16; Jon 16:30; 2 Timoti 1:7

* 11:4: Aisaia 9:7; 49:2; Malakai 4:6; 2 Tesalonika 2:8

* 11:5: Efesus 6:14

* 11:6: Aisaia 65:25

* 11:9: Onger Akaba 98:2-3; Aisaia 48:18; 52:10; Habakuk 2:14

* 11:10: Rom 15:12

* 11:15-16: Aisaia 35:8; 40:3; Akar Mogomem 16:12

* 12:2: Ua Me Ini 15:2; Onger Akaba 118:14

* 12:3: Jon 4:10; 4:13; 7:37-38

* 13:1: Aisaia 47:1-15; Jeremaia 50:1--51:64

* 13:5: Gumazir maba kamagh nɨghnɨsi, Hibrun akam, a “Nguazir kamɨn itir kantriba bar,” a dav geir puvatɨ. Me ghaze, Hibrun akam kamaghɨn mɨgei, “Kantrin kamra nguibaba bar an iti.”

* 13:6: Joel 1:15

* 13:8: Onger Akaba 48:6; Aisaia 21:3

* 13:10: Esekiel 32:7; Matyu 24:29; Mak 13:24-25; Luk 21:25; Akar Mogomem 6:12-13; 8:12

* 13:13: Hagai 2:6

* 13:19: Jenesis 19:24

* 13:20: Jeremaia 50:3; 50:39; 51:29; 51:62

* 13:21: Aisaia 34:14; Sefanaia 2:14; Akar Mogomem 18:2

* 14:12: Luk 10:18; Akar Mogomem 8:10; 9:1; 12:8-9

* 14:24: Aisaia 10:5-34; Nahum 1:1--3:19; Sefanaia 2:13-15

* 14:28: 2 Atriviba 16:20; 2 Eghaghaniba 28:27

* 14:29: Jeremaia 47:1-7; Esekiel 25:15-17; Joel 3:4-8; Amos 1:6-8; Sefanaia 2:4-7; Sekaraia 9:5-7

* 14:29: Fofozir gumazir maba ghaze, Asirian atrivir mam aremezir dughiamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia, ti akar kam akuri. An akar isɨn zuir kamɨn kamaghɨn mɨgei, atrivir igharaziba atrivir kamɨn danganim iniam, eghtɨ men arazir osɨmtɨzim kantrin igharazibagh anɨngamim bar ekevegham, egh atrivir kamɨn arazibagh afiragham.

* 15:1: Aisaia 25:10-12; Jeremaia 48:1-47; Esekiel 25:8-11; Amos 2:1-3; Sefanaia 2:8-11

* 15:8-9: Vezɨn kam, Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 17:1: Jeremaia 49:23-27; Amos 1:3-5; Sekaraia 9:1

* 17:7: Maika 7:7

* 17:9: Vezɨn kam, Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 18:1: Sefanaia 2:12

* 18:5: Gumazir maba kamagh nɨghnɨsi, vezɨn kam kantri Itiopian mɨgei. Ezɨ gumazir igharaziba ghaze, a kantri Asirian mɨgei.

* 19:1: Jeremaia 46:2-26; Esekiel 29:1--32:32

* 19:10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 19:18: Akɨnafarir ghurir maba Hibrun akamɨn ziar kam iti, “Aruemɨn Nguibar Ekiam.” Ezɨ maba ziar kam iti, “Ikuvighamin Nguibar Ekiam.”

* 19:23: Aisaia 27:13; 35:8; 62:10

* 21:1: Hibrun akamɨn ziar kam Babilon itir puvatɨ. A ghaze, “Danganir mɨdiarir kɨnir ongarimɨn boroghɨn itim.” Ezɨ a mati Babilonɨn akar isɨn zuim.

* 21:9: Akar Mogomem 14:8; 18:2

† 21:11: Hibrun akam, ves 11 ko 13, aningɨn mɨngarim bigha mɨkemezir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, Duman nguibar ekiam, a Arebian nguibar ekiar mam. Jenesis, sapta 25:13-15, ziar kam Duma, a ziam Tema ko Kedar ko iti. (Nɨ saptan kamɨn ves 14-16ɨn gan.) Ezɨ ves 11 uaghan kantri Idomɨn mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, gumazir maba ghaze, vezɨn kamɨn ziam Duma a kantri Idom.

* 22:1-2: Asiriaba iza Jerusalem ekɨaruzir dughiamɨn, Jerusalemɨn gumaziba Asiriabar atiatigha tuivigha gavgavigha me ko mɨsoghezir puvatɨ. Jerusalemɨn gumazir maba arasava ami, ezɨ Asiriaba men suigha me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ marazi nguibar ekiamɨn aven ikia arɨmariaba ko mɨtiriam bangɨn ariaghire.

† 22:3: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 22:13: 1 Korin 15:32

‡ 22:17-18: Hibrun akam vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 22:22: Akar Mogomem 3:7

* 23:1: Esekiel 26:1--28:19; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Sekaraia 9:1-4; Matyu 11:21-22; Luk 10:13-14

* 23:10: Hibrun akam vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

† 23:13: Vezɨn kamɨn, Hibrun akam deragha mɨkemezir puvatɨ.

* 24:20: Aisaia 19:14

* 25:1: Dɨboboniba 23:19; Onger Akaba 98:1; 118:28

* 25:2: Aisaia 21:9; 23:13; Jeremaia 51:37

* 25:8: 1 Korin 15:54; Akar Mogomem 7:17; 21:4

* 25:9: Jenesis 49:18; Onger Akaba 20:5; Taitus 2:13

* 25:10: Aisaia 15:1--16:14; Jeremaia 48:1-47; Esekiel 25:8-11; Amos 2:1-3; Sefanaia 2:8-11

* 25:10: Matmena a Moapɨn kantrin nguibar ekiar mam. Ezɨ Hibrun akam Matmena, an ziamɨn mɨngarim kamaghɨn mɨn ghu, “Davir danganim.” A mati Godɨn akam inigha izir gumazim dɨbovir akabar Moapɨn nguibar ekiar kamɨn ziam gami.

† 25:11: Hibrun akam vezɨn kam deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 26:2: Aisaia 45:25; 60:11; 60:18; 60:21; 62:1-2

* 26:3: Aisaia 27:5; 57:19; 66:12

* 26:7: Onger Akaba 27:11; Aisaia 42:16; 57:2

* 26:9: Onger Akaba 63:1; 63:5-6; Aisaia 55:6; Luk 6:12

* 26:11: Hibru 10:27

* 26:18: Hibrun akam vezɨn kamɨn mɨngarim deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 27:1: Jop 41:1; Onger Akaba 74:14; 104:26

* 27:6: Vezɨn kamɨn Hibrun akamɨn mɨngarim deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 28:1: Vezɨn kamɨn, Aisaia Samarian nguibar ekiam mɨgei. Samaria, a notɨn amadaghan itir kantri Israelɨn nguibar ekiar mam.

† 28:10: Vezɨn kamɨn, Hibrun akam deragha akamɨn mɨngarim bigha mɨkemezir puvatɨ (ves 13 uaghan.)

* 28:11: 1 Korin 14:21

* 28:16: Onger Akaba 118:22-23; Rom 9:33; 10:11; 1 Pita 2:6

‡ 28:16: Gumazir maba, vezɨn kamɨn akuar abuananam gɨgha ghaze, “Dagɨar kamɨn ziam kamakɨn, ‘Gumazir guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim itiba, me atiatingɨva akongan kogham.’ ”

* 28:21: Josua 10:10-12; 2 Samuel 5:20; 1 Eghaghaniba 14:11

* 29:2: Ves 1 ko 2, Hibrun akamɨn ziam Ariel, Aisaia a isa Jerusalem garɨsi. Fofozir gumaziba deragha ziar kamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ. Marazi ghaze, “Godɨn laion.” Ezɨ marazi ghaze, “Godɨn mɨghsɨam.” Ezɨ avɨriba me ghaze, “God bagha ofa gamir dakozim.” Ezɨ vezɨn kamning aning nɨghnɨzir kamɨn gɨn zui.

* 29:10: Rom 11:8

* 29:13: Esekiel 33:31; Matyu 15:8-9; Mak 7:6-7

* 29:14: 1 Korin 1:19

* 29:16: Aisaia 45:9

* 30:2: Josua 9:14; 1 Atriviba 22:7; Jeremaia 21:2

* 30:18: Onger Akaba 2:12; Aghuzir Akaba 16:20; Jeremaia 17:7

* 30:20: Vezɨn kam, Hibrun akam deragha akamɨn mɨngarim bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 30:29: Godɨn Araziba 32:4

* 31:1: Aisaia 30:2; Esekiel 17:15; Daniel 9:13; Hosea 7:7

* 31:5: God uan nguibar ekiam Jerusalem geghufi, mati ves 5 mɨkemezɨ mokɨn. Eghtɨ gumazamiziba akɨrim a gasaraghtɨma, (nɨ ves 1-3ɨn gan) a uaghan izighirɨ Jerusalem mɨsogham, mati ves 4 mɨkeme.

* 32:3: Nɨ Aisaia 6:9-10ɨn gan.

* 33:8: Hibrun akam deragha ves 6-8ɨn akabar mɨngarim deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 33:15: Onger Akaba 15:2; 119:37; Aisaia 58:6-11

* 33:17: Aisaia 6:5; 24:3; 26:15

* 34:4: Matyu 24:29; Mak 13:25; Luk 21:26; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 6:13-14

* 34:5: Aisaia 63:1-6; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 25:12-14; 35:1-15; Amos 1:11-12; Obadia 1:1-14; Malakai 1:2-5

* 34:10: Akar Mogomem 14:11; 19:3

* 34:16: Vezɨn kam, Hibrun akam deragha akamɨn mɨngarim bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 35:1: Aisaia 27:6; 27:10; 41:18-19; 55:12-13

* 35:3: Hibru 12:12

* 35:4: Aisaia 34:8; 61:2

* 35:5: Matyu 11:5; Luk 7:22

* 35:6: Luk 11:14; Jon 5:8-9; 7:38; Aposel 3:8

* 35:8: Aisaia 11:16; Jeremaia 14:8; Matyu 7:13; 1 Pita 1:15-16

* 35:8: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abigha mɨgeir puvatɨ.

* 35:9: Aisaia 5:29; 13:22; 51:10; 62:12

* 35:10: Aisaia 1:27; 65:19; Akar Mogomem 7:17; 21:4

* 36:6: Esekiel 29:6-7

* 37:15-16: Ua Me Ini 25:22

* 38:3: Nehemia 13:14

* 38:7: 2 Atriviba 20:8

* 38:8: Judabar arazim kamaghɨn. Atrivim Ahas asarazir adɨrɨziam, a men kloghɨn mɨn iti. Aruem an garima, an dughuazim, adɨrɨziar ighuvibar gisira, ezɨ me dughuazim gara fo, kar auan manam.

† 38:13: Ves 11-13, Hibrun akam deragha dar akar mabar mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 38:16: Hibrun akam deragha ves 15 ko 16, aningɨn akabar mɨngariba deragha da abɨghizir puvatɨ.

* 39:7: 2 Atriviba 24:10-16; 2 Eghaghaniba 36:10; Daniel 1:1-7

* 40:3: Matyu 3:3; Mak 1:3; Jon 1:23

* 40:3: Luk 3:4-6

* 40:4: Aisaia 45:2

* 40:6: Jems 1:10-11; 1 Pita 1:24-25

* 40:10: Aisaia 62:11; Akar Mogomem 22:12

* 40:10: Akar kam gɨghan tuavir igharazim uaghan iti, a kamakɨn, “An apaniba abɨragha gɨvagha, bizir aghuiba sara ize, a da isɨ uan gumazamizibar anɨngasa.”

* 40:11: Esekiel 34:15; Jon 10:11; Hibru 13:20; 1 Pita 2:25; 5:4

* 40:13: Rom 11:34; 1 Korin 2:16

* 40:17: Onger Akaba 62:9; Daniel 4:35

* 40:18: Aposel 17:29

† 40:19: Fofozir gumazir maba ghaze, senba mati pura adiarir kɨniba. Ezɨ fofozir gumazir igharazir maba ghaze, senba nedazibar suigham, puvatɨghtɨ nedaziba iregham.

‡ 40:20: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn akar mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 40:21: Onger Akaba 19:1; Aposel 14:17; Rom 1:19-20

* 40:28: Onger Akaba 147:5; Rom 11:33

* 40:31: Onger Akaba 103:5

* 41:2: Akar kam, “Aruem anadi naghɨn itir atrivim,” a ti kantri Persian Atrivim Sairus. Nɨ Aisaia 44:28 ko 45:1 ko 46:11ɨn gan.

* 41:4: Aisaia 44:6-7; 46:10; Akar Mogomem 1:8; 1:17

* 41:8: 2 Eghaghaniba 20:7; Jems 2:23

* 41:9: Godɨn Araziba 14:2; Onger Akaba 135:4

* 41:10: Josua 1:9; Aisaia 44:2; Rom 8:31

* 41:13: Aisaia 42:6; 45:1

* 41:18: Onger Akaba 107:35; Aisaia 35:6-7; 43:19

† 41:27: Vezɨn kam, Hibrun akam deragha an mɨngarim abigha an gun mɨkemezir puvatɨ.

* 42:1: Aisaia 43:10; Matyu 3:17; 17:5; Mak 1:11; Luk 3:22; 9:35; Jon 3:34; Efesus 1:6

* 42:1: Matyu 12:18-21

* 42:5: Aposel 17:24-25

* 42:6: Aisaia 49:6; Luk 2:32; Aposel 13:47; 26:23

* 42:7: Aisaia 61:1; Luk 4:18; Hibru 2:14-15

* 42:8: Aisaia 48:11

* 42:16: Onger Akaba 18:28; Aisaia 40:31; Matyu 3:3; Mak 1:3; Luk 3:5; Jon 1:23

* 42:19: Vezɨn kam, Hibrun akam an mɨngarim deragha bigha an gun mɨkemezir puvatɨ.

* 43:1: Aisaia 42:6; 44:6; 44:21; 45:4

* 43:2: Godɨn Araziba 31:6-8; Onger Akaba 91:3; Daniel 3:25-27

* 43:5: Aisaia 41:10; 41:14; Jeremaia 30:10-11; 46:27-28

* 43:10: Aisaia 41:4; 44:6-8

* 43:11: Aisaia 45:21; Hosea 13:4

* 43:14: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abigha an gun mɨgeir puvatɨ.

* 43:16: Ua Me Ini 14:21-29

* 43:25: Aisaia 1:18; 44:22; Esekiel 36:22; Aposel 3:19

† 43:27: Inazir afeziar bar faraghavɨra itir kam, a ti, Jekopra.

* 44:3: Aisaia 35:7; Joel 2:28; Jon 7:38; Aposel 2:18

* 44:6: Aisaia 41:4; 48:12; Akar Mogomem 1:8; 1:17; 22:13

* 44:7: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abigha an gun mɨkemezir puvatɨ.

* 44:8: Godɨn Araziba 4:35; 4:39; Aisaia 41:22; 43:10-12

* 44:22: Aisaia 43:1; 43:25; 1 Korin 6:20; 1 Pita 1:18-19

* 44:24: Aisaia 40:22; 43:14; 45:12

* 44:25: 1 Korin 1:20

* 44:28: 2 Eghaghaniba 36:23; Esra 1:2

* 45:1: Onger Akaba 107:16; Aisaia 40:4

* 45:3: Ua Me Ini 33:12; 33:17; Aisaia 41:23; 43:1

* 45:4: Aisaia 44:1; 1 Tesalonika 4:5

* 45:5: Godɨn Araziba 4:35; 4:39; Aisaia 44:8; 46:9

* 45:6: Onger Akaba 102:15; Aisaia 37:20; Malakai 1:11

* 45:9: Aisaia 29:16; Jeremaia 18:6; Rom 9:20

* 45:12: Jenesis 1:26-27; Jeremaia 27:5

* 45:15: Onger Akaba 44:24; Aisaia 8:17; 57:17

* 45:22: Onger Akaba 22:27; 65:5

* 45:23: Jenesis 22:16; Rom 14:11; Filipai 2:10-11; Hibru 6:13

* 45:24: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abigha gun mɨkemezir puvatɨ.

* 46:4: Onger Akaba 71:18

* 46:9: Godɨn Araziba 32:7; Aisaia 41:26-27; 42:9

* 46:11: Gumazir kam, “aruem anadi naghɨn itir gumazim,” an Atrivim Sairus. (Nɨ Aisaia 41:2-3ɨn gan.)

* 47:1: Aisaia 13:1--14:23; Jeremaia 50:1--51:64

* 47:8: Akar Mogomem 18:7-8

* 48:3: Aisaia 42:8-9; 46:8-10

* 48:10: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abigha a mɨkemezir puvatɨ.

* 48:12: Aisaia 44:6; Akar Mogomem 1:17; 22:13

* 48:13: Onger Akaba 102:25; Aisaia 40:26

† 48:16: Ves 48:16ɨn akar faragha itim, Hibrun akam deragha an mɨngarim abigha an gun mɨkemezir puvatɨ. Ezɨ an namba 2ɨn akam, e fozir puvatɨ, tinara ghaze, God anemada. Gumazir maba ghaze, kar Godɨn akam inigha izir gumazimɨn akamra. Ezɨ marazi ghaze, kar Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazimɨn akam. (Nɨ Aisaia 42:1ɨn gan.) Ezɨ marazi ghaze kar Atrivim Sairusɨn akam.

* 48:18: Godɨn Araziba 32:29; Onger Akaba 81:13; 119:165

* 48:20: Akar Mogomem 18:4

* 48:21: Ua Me Ini 17:1-6; Dɨboboniba 20:2-11

* 48:22: Aisaia 57:21

* 49:1: Jeremaia 1:5

* 49:2: Hibru 4:12; Akar Mogomem 1:16

* 49:6: Aisaia 42:6; Luk 2:32; Aposel 13:47; 26:23

* 49:8: 2 Korin 6:2

* 49:10: Onger Akaba 121:6; Aisaia 33:16; 35:7; Akar Mogomem 7:16-17

* 49:12: Hibrun akam ghaze, “Sinim,” ezɨ e fozir puvatɨ nguibar kam managhɨra iti. Gumazir avɨriba kamagh nɨghnɨsi, Godɨn akam inigha izir gumazim, an Aswan nguibar ekiamɨn mɨgei, a kantri Isipɨn nguibar ekiar sautɨn amadaghan itir mam.

* 49:15: Malakai 3:17; Matyu 7:11; Rom 11:29

* 49:16: Ua Me Ini 13:9; Solomon 8:6

* 50:2: Jenesis 18:14; Dɨboboniba 11:23; Aisaia 59:1

* 50:6: Matyu 26:67; Mak 14:65

* 50:7: Esekiel 3:8-9

* 50:8: Rom 8:33-34

* 50:9: Jop 13:28; Onger Akaba 102:26; Aisaia 51:6-8

* 50:11: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 51:1-2: Aisaia 51:7; Rom 9:30-32

* 51:6: Onger Akaba 102:26; Matyu 24:35; 2 Pita 3:10

* 51:11: Aisaia 35:10

* 51:17: Akar Mogomem 14:10; 16:19

* 52:1: Akar Mogomem 21:2; 21:27

* 52:5: Rom 2:24

* 52:6: Hibrun akam deragha ves 4-6ɨn akabar mɨngariba abigha dar gun mɨkemezir puvatɨ.

* 52:7: Onger Akaba 93:1; Aisaia 61:1; Nahum 1:15; Rom 10:15; Efesus 6:15

* 52:11: 2 Korin 6:17

* 52:14: Aisaia 53:2-3

* 52:15: Rom 15:21

* 53:1: Jon 12:38; Rom 10:16

* 53:2: Aisaia 11:1; 52:14

* 53:3: Matyu 27:30-31

* 53:4: Matyu 8:17; 1 Pita 2:24

* 53:5: Rom 4:25; 1 Korin 15:3; Hibru 5:8; 1 Pita 2:24

* 53:6: Aisaia 53:11; Aposel 13:38-39; Rom 5:15; 5:18; 1 Pita 2:25

* 53:7: Matyu 26:62-63; Mak 15:3-5; Luk 23:9; Jon 19:9; Akar Mogomem 5:6

* 53:7: Aposel 8:32-33

* 53:7: Fofozir gumaziba deragha fozir puvatɨ, tinara akar ves 7-9ɨn itimɨn mɨkeme. Marazi ghaze, Ikiavɨra Itir God mɨkeme. Ezɨ marazi ghaze, gumazamiziba mɨkeme. Ezɨ marazi ghaze, kar Godɨn akam inigha izir gumazimɨn akam.

† 53:8: Hibrun akam deragha ves 8ɨn akar avɨrir mabar mɨngariba abɨghizir puvatɨ.

* 53:9: Matyu 27:57-60; 1 Pita 2:22

* 53:10: Onger Akaba 22:30; Jon 1:29

* 53:11: Aposel 13:38-39; Rom 5:15; 5:18

* 53:12: Aisaia 50:6; Mak 15:28; Luk 22:37; 23:34; Rom 3:25

‡ 53:12: Akar faraghavɨra 53:12ɨn itim, gumazir maba ghaze, e kamaghɨn a giragham, “A gumazamizir arazir kurabagh amibar danganim inigha me iniamin osɨmtɨzim an a ini.”

§ 53:12: Ves 53:12, an akar namba 2, gumazir maba ghaze, e kamaghɨn a giragham, “Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazamizir kaba isɨ a danɨngam, mati bizir a mɨdorozim gafiragha iniziba. Egh a dagh ativagh dar ganam.”

* 54:1: Galesia 4:27

* 54:9: Jenesis 9:8-17

* 54:10: Onger Akaba 46:2; 89:33-34; Aisaia 51:6

* 54:11-12: Akar Mogomem 21:18-21

* 54:13: Jon 6:45; 1 Korin 2:10; 1 Tesalonika 4:9; 1 Jon 2:20

* 54:14: Jeremaia 30:20

* 55:1: Jon 4:14; 7:37; Akar Mogomem 3:18; 21:6; 22:17

* 55:3: 2 Samuel 7:8; Onger Akaba 89:28; Aposel 13:34

* 55:6: Matyu 5:25; 25:11; Jon 8:21; 2 Korin 6:1-2

* 55:7: Onger Akaba 130:7; Jeremaia 3:12; Esekiel 18:27-28

* 55:8: 2 Samuel 7:19

* 55:9: Onger Akaba 103:11

* 55:10: 2 Korin 9:10

* 55:11: Aisaia 54:9

* 56:2: Aisaia 58:13

* 56:7: Matyu 21:13; Mak 11:17; Luk 19:46

* 57:1: 2 Atriviba 22:20; Onger Akaba 12:1

* 57:10: Hibrun akam deragha ves 8-10ɨn akabar mɨngarim abigha mɨkemezir puvatɨ.

* 57:15: Onger Akaba 147:3; Aisaia 33:5; 40:28; 66:2

* 57:16: Onger Akaba 85:5; 103:9; Maika 7:18

* 57:18-19: Efesus 2:17

* 57:21: Aisaia 48:22; 59:8

* 58:7: Matyu 25:35

* 58:9: Onger Akaba 50:15

* 58:13: Aisaia 56:2

* 58:14: Jenesis 28:13; Godɨn Araziba 32:9; 32:13; 33:29; Maika 4:4

* 59:1: Dɨboboniba 11:23; Aisaia 50:2

* 59:2: Onger Akaba 18:41; Jeremaia 5:25; 11:11; Esekiel 39:23; Jon 9:31

* 59:7: Aghuzir Akaba 6:17; Mak 7:21-22

* 59:7: Rom 3:15-17

* 59:8: Aisaia 57:20-21; Hosea 4:1; Luk 1:79

* 59:12: Esra 9:6; Jeremaia 14:7; Hosea 5:5

* 59:16: Onger Akaba 98:1; Aisaia 63:5; Esekiel 22:30

* 59:17: Aisaia 9:7

* 59:19: Onger Akaba 113:3; Aisaia 11:9; 24:15; 30:28

* 59:20: Rom 11:26

* 59:21: Aisaia 11:2; 44:26; Jeremaia 31:31-34; 32:40

* 60:9: Nɨ Aisaia 51:5ɨn gan.

* 60:11: Akar Mogomem 21:25-26

* 60:14: Akar Mogomem 3:9

* 60:18: Aisaia 26:1

* 60:19: Sekaraia 2:5; Akar Mogomem 21:23; 22:5

* 60:21: Onger Akaba 37:11; Aisaia 52:1; Matyu 15:13; Akar Mogomem 21:27

* 61:1: Aisaia 11:2-4; 42:7; 57:15; Matyu 11:5; Luk 7:22

* 61:1: Luk 4:18-19

* 61:2: Aisaia 13:6; Jeremaia 31:13; Matyu 5:4

* 61:3: Onger Akaba 23:5; Aisaia 60:20-21; Jeremaia 17:7-8

* 61:10: Akar Mogomem 21:2

* 62:11: Aisaia 40:10; Akar Mogomem 22:12

* 62:11: Akar kam gɨghan tuavir igharazir mam kamakɨn, “Egha a bizir aghuiba isɨva uan gumazamizibar anɨngasa, da sara izi.”

* 63:1: Aisaia 34:5-17; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 25:12-14; 35:1-15; Amos 1:11-12; Obadia 1:1-14; Malakai 1:2-5

* 63:3: Akar Mogomem 14:20; 19:13-15

* 63:5: Onger Akaba 44:3; 98:1; Aisaia 59:16

* 63:7: 1 Atriviba 8:66; Nehemia 9:25; 9:35; Onger Akaba 92:2

* 63:9: Gumazir Dapaniba 10:16; Malakai 3:1; Aposel 9:4; 12:11

* 63:12: Ua Me Ini 14:21-22

* 64:4: Aisaia 30:18; 40:31; 1 Korin 2:9

* 64:5: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abigha mɨkemezir puvatɨ.

* 64:6: Onger Akaba 90:5-6; Aisaia 48:1; Jeremaia 4:11-12

* 64:8: Onger Akaba 100:3; Aisaia 45:9; 60:21

* 65:1: Aisaia 63:19; Rom 9:24; 10:20; Efesus 2:12-13

* 65:2: Rom 10:21

* 65:10: Josua 7:24-26

* 65:17: Aisaia 66:22; 2 Pita 3:13; Akar Mogomem 21:1

* 65:19: Akar Mogomem 21:4

* 65:24: Onger Akaba 32:5; Aisaia 55:6; Daniel 9:21-23

* 65:25: Aisaia 11:6-9

* 66:1: Matyu 5:34-35; 23:22

* 66:1: Aposel 7:49-50

* 66:2: Onger Akaba 34:18; 51:17; Aisaia 57:15

* 66:3: Hibrun akam vezɨn kamɨn deragha gumazir kaba mɨkemezir puvatɨ. Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, God ti kamaghɨn mɨgei, ofan me amiba da bar an damazimɨn zuezir puvatɨzɨ, a bar dar aghua.

† 66:5: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 66:7: Akar Mogomem 12:5

‡ 66:17: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 66:18: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn faragha itir akamɨn mɨngarim abigha an gun mɨkemezir puvatɨ.

* 66:22: Aisaia 65:17; 2 Pita 3:13; Akar Mogomem 21:1

* 66:24: Mak 9:48

Jeremaia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Jeremaian Akɨnafarim

O

Jeremaia

Akar faragha zuim

Akam inigha izir gumazim Jeremaia Jerusalemɨn itima Babilonian Atrivim Nebukatnesar iza Judabagh asɨghasɨki. Jeremaian akar avɨriba a Judaba ko Israelia dughiar kam bagha ikiangsɨzir akaba me ganɨngi. Eghtɨ gumazamiziba aseba ategh navibagh iraghan koghtɨ, God me gasɨghasigham. Ezɨ me Jeremaia mɨgeir akaba baraghan aghua. Ezɨ Jeremaian akar maba, Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn gun me mɨgei, God gɨn Judabar apangkufigh men akuraghtɨ, me uamategh uan nguazimɨn izam.

Jeremaian akɨnafarim akam inigha izir gumazir igharazibar akɨnafariba mong men ighara. A kamakɨn, Jeremaia uabɨ an eghaghanir avɨriba an aven iti. Jeremaia uabɨ Godɨn akam akunasa ifongezir puvatɨ, a pura uan ifongiam abɨragha Godɨn ifongiamɨn gɨn ghu. A dughiar avɨribar navim osemegha uabɨra uabɨn apangkufi. Egha a uan navir osɨmtɨzim modozir puvatɨ. A guizbangɨra an gun mɨkemezɨ, an mɨgɨrɨgɨaba akɨnafarir kamɨn iti. Jeremaia Judaba bar me gifonge, ezɨ God Akar Gavgaviba a ganɨdima, an adar gun mɨkɨmasa ifongezir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba an akam baraghan aghuagha a gasɨghasɨghasava amima, a me bagha pamten God mɨgei.

Jeremaian akar bar aghuir mam sapta 31:31-34ɨn iti. Jeremaian akam kagh God uan gumazamiziba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam damuamin akabar gun mɨgei. Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiar kam, me dagɨam ko akɨnafarimra an osirighan kogham. A gumazamizibar navir averiabar ikɨtɨ, me uari an gɨn mangɨsɨ bar ifuegham. E Iesusɨn gɨn zuir gumazamiziba, Godɨn Duamɨn ingangarimɨn gara Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiar kam gɨnɨghnɨsi.

God uan akam akunasa
Jeremaian dia

1

(Sapta 1)

Azenir God uan akam isa Jeremaia ganɨdiba

1 Akɨnafarir kam, Jeremaia mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba an iti. Jeremaia, a Hilkian otarim, a ofa gamir gumazir mam, a Benjaminɨn anabamɨn gumazim, egha Anatotɨn nguibamɨn iti. 2  *Ezɨ Emonɨn otarim Josaia, a Judan kantrin atrivimɨn itima, an 13plan azenibar dughiamɨn Ikiavɨra Itir God, akar kaba isa Jeremaia ganɨngi. 3  *Ezɨ gɨn Josaian otarim Jehoiakim atrivimɨn itima, Ikiavɨra Itir God, ua akar avɨriba isa Jeremaia ganɨgavɨra ikia ghua Josaian otarim Sedekaia atrivimɨn itir dughiamɨn, an namba 11plan azenimɨn tu. Ezɨ azenir kamɨn namba 5 iakɨnimɨn, apaniba Jerusalemɨn gumazamiziba inigha ghua kantrin igharazimɨn kalabusɨn me arɨki.

God, uan akam inigha izir ingangarim damuasa Jeremaian dia

4 Kɨ Jeremaia, Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgɨa ghaze:

5  *“Kɨ tɨghar nɨn amebamɨn navir averiamɨn aven nɨn ingaramin dughiam,

kɨ nɨ gɨfogha, nɨ ginabagha gɨfa.

Nɨn amebam tɨghar nɨ batamin dughiamɨn,

kɨ kantribar tongɨn akam inigha izir gumazimɨn ingangarim damuasa nɨ amɨsefe,

nɨ na baghavɨra ikiamin gumazimɨn ikiasa, kɨ nɨ amɨsevegha gɨfa.”

6  *Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akar kam baregha, kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Ti puvatɨgham. Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, kɨ gumazir bar igiam, egha kɨ akam akunamin arazibagh fozir puvatɨ.” 7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei:

“Nɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ suam,

kɨ gumazir bar igiam.

Egh kɨ gumazamizir manaba me bagh nɨ amangam,

nɨ me bagh pura mangɨ.

Egh akar kɨ bar nɨ mɨkemeziba,

nɨ dar gun me mɨkɨm.

8 Kɨ nɨ ko ikɨ egh nɨn akurvagham.

Kamaghɨn, nɨ men atiatingan markɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨ mɨkemegha gɨfa.”

9 Egha Ikiavɨra Itir God, uan dafarim isa nan akam gatɨgha, kamaghɨn mɨgei:

“Nɨ oragh. Kɨ datɨrɨghɨn uan akaba isa nɨn akam garɨsi,

eghtɨ nɨ dar gun mɨkɨmam.

10 Ezɨ datɨrɨghɨn dughiar kamɨn, kɨ kantrin igharazir avɨribar gumazamizibav kɨmamin gavgavim nɨ ganɨdi.

Eghtɨ nɨ biziba asiamin gavgavim,

ko biziba apɨrarɨghamin gavgavim,

ko bizibagh asɨghasɨghamin gavgavim,

ko biziba dɨkabɨnamin gavgavim,

ko bizibar ingaramin gavgavim,

ko biziba oparamin gavgavim,

kɨ bar da isa nɨ ganɨdi.”

God bizir pumuning isa Jeremaian aka

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God gɨn kamaghɨn nan azara, “Jeremaia, nɨ tizimɨn gari?” Ezɨ kɨ a ikaragha ghaze, “Kɨ amonɨn temer aguamɨn gari.” 12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ deragha mɨgei. Kamaghɨn, kɨ uabɨ uan akam deravɨram an gari. Eghtɨ, kɨ mɨkɨmamin biziba guizbangɨram otivam.”*

13 Egha Ikiavɨra Itir God bizir igharazim nan akagha nan azara, “Jeremaia, nɨ tizimɨn gari?” Ezɨ kɨ a ikaragha ghaze, “Kɨ notɨn amadaghan gari mɨnem isiaghkua ikia, en amadaghan fuaghanadaghsava ami.” 14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, “Bizir kam a kamakɨn: Bizir bar kurar mam notɨn amadaghan ikegh izɨ, en nguazir kamɨn gumazamiziba bar me gasɨghasɨgham. 15 Nɨ gan! Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ datɨrɨghɨn nɨ mɨgei, nɨ deraghvɨram oragh. Kɨ datɨrɨghɨn notɨn itir kantribar atrivibar diaghtɨ, me uan mɨdorozir gumaziba ko izam. Eghtɨ atrivir kaba izɨ uan atrivir dabirabiba Jerusalemɨn tiar akabar boroghɨn dar afegham. Egh me nguibar ekiam aghuizir dɨvazir gavgaviba akararigham. Egh me uaghan Judan nguibar igharaziba kamaghɨra dar amuam. 16 Nan gumazamiziba akɨrim ragha na gasaragha, uari bagha marvir guabar ingarigha, dar damazimɨn dapaniba avia da bagha ofan mughuriar aghuiba zuibagh amua dar ziaba fe. Me kamaghɨn amua, bar arazir kuram gami. Kamaghɨn, kɨ me isɨ kot datɨgham.

17 “Ezɨ Jeremaia, nɨ uabɨra uabɨ akɨrigh dɨkavigh mangɨ akar kɨ nɨ mɨkemeziba nɨ dar gun me mɨkɨm. Nɨ men atiatingan markɨ, nɨ atiatingtɨ kɨ nɨ damightɨ, nɨ men damazibar bar atiatigham. 18 Jeremaia, nɨ orakigh. Kɨ datɨrɨghɨn nɨ gamizɨ nɨ nguibam avɨnizir dɨvazir gavgavimɨn mɨn gavgavigha, mati ainɨn dɨpenir akɨnir guarim, ko dɨvazir me brasɨn ingarizimɨn mɨn gavgafi. Eghtɨ Judan atriviba ko, atrivimɨn ingangaribar faragha zuir gumazir dapaniba ko, ofa gamir gumaziba ko, nguazir kamɨn itir gumazamizir bar gavgaviba, me nɨ dɨkabɨragh nɨ abɨraghan kogham. 19 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa, Kɨ uabɨ nɨ ko ikɨ nɨn akurvagham. Eghtɨ gumazir kaba nɨn apanimɨn ikɨva, nɨ dɨkabɨragh nɨ abɨnsɨ damuva avegham.”

Jeremaia Godɨn akam Judaba ko Jerusalemia mɨkɨri

2

(Sapta 2--25)

Israelia datɨrɨghɨn
Ikiavɨra Itir God ataki

1 Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze:

2 “Nɨ Jerusalemia bagh mangɨ nan akamɨn gun kamagh me mɨkɨm:

Ikiavɨra Itir God ghaze, ia bar faraghavɨra nan gumazamizibar otivizir dughiamɨn,

ia mati amizim igiamra pamɨn ikia uan pam gifongezɨ moghɨn,

ia uari isa na ganigha na gifueghavɨra iti.

Egha ia na baghavɨra ikia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn nan gɨn zui,

kar nguazir gumazitam dagheba oparizir puvatɨzim.

3 Egha dughiar kamɨn ia Israelia, ia nan gumazamizibara ikia,

mati nan azenimɨn itir dagher faragha aniziba.

Ezɨ nan dagher kabar maba isir gumazamiziba,

osɨmtɨzim me batozɨ kɨ me gasɨghasɨki.

Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Israelian inazir afeziabar arazir kuraba

4 Ia Jekopɨn ovavir boriba,

ia bar Israelian ikɨziba,

ia bar Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh.

5 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ian inazir afeziaba arazir kurar manamɨn gari, kɨ a gamizɨ,

me na ategha bar nan saghon ghue?

Egha marvir guar kɨnibar ziaba fema,

da tong men akurvazir puvatɨ.

6 Me na gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Egha me bizir kɨ men akurvaghasava amiziba dagh nɨghnɨzir puvatɨ.

Kɨrara Isipɨn kantrin me inigha men akua ize.

Ezɨ me pura danganir dɨpaba puvatɨzir ekiam abɨki.

Danganir kam, pura gigir kɨnim an iti,

egha mozir konir kuraba tintinibar an iti.

A gumazamiziba puvatɨzir danganim ko amoziba izir puvatɨzim.

Danganir kam, mɨtater kuram anevara.

Gumazamiziba uaghan danganir kam garuir puvatɨgha,

uaghan an itir puvatɨ.

7 Kɨ ian inazir afeziaba inigha nguazir aghuir dagheba deravɨram aghuir kamɨn me arɨki.

Ezɨ ia an ikia dagher aghuiba ko ter ovɨzir aghuiba apa bar akonge.

Egha dughiar ia nan nguazimɨn itim, ia an ikia arazir kurar bar kuribagh ami,

egha ia nguazir kɨ ia ganɨngizir kam gamizɨ,

a nan damazimɨn bizir bar mɨzezimɨn mɨn oto.

8 Ezɨ nan ofa gamir gumaziba uaghan na gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Ezɨ Moses Osirizir Arazibagh fozir gumaziba, me uaghan na gɨfozir puvatɨ.

Ezɨ ian atriviba, me akɨrim ragha na gasara.

Ezɨ ian akam inigha izir gumazamiziba me asem, Bal, an ziamɨn gun mɨgei.

Me bar moghɨra bizir kɨnir men akurvaghan koghamibar ziaba fe.”

Ikiavɨra Itir God, uan gumazamiziba isa kot gatɨ

9 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia amizir arazir kurar kaba bagh,

kɨ ia isɨ kot datɨgham.

Egh kɨ uaghan ian boriba, ko ian ovavir borir gɨn otivamiba,

kɨ me isɨ kot datɨgh me tuisɨgham.

10 Ia kurim inigh mangɨ Saiprusɨn Arighatɨzimɨn mangɨ,

an aruem ghuaghiri naghɨn iti.

Egh ia Saiprusian arazibar ganigh.

Egh ia uaghan gumaziba amadaghtɨ,

me aruem anadi naghɨn amadaghan Arebian nguazimɨn mangɨ,

egh bar deraghvɨra men arazibar ganigh.

Ia gantɨ arazir ia amir kaba, men tarazir dar amuam ti?

Bar puvatɨgham.

11 Ezɨ kantrin igharazibar aseba, da guizbangɨra godba puvatɨ.

Ezɨ gumazamizir kaba uan aseba ataghɨragha godɨn igiabar gɨn ghua dar ziaba fer puvatɨ.

Kɨ God, kɨ gavgavim ikia, ziar ekiam ti.

Ezɨ ia nan gumazamiziba, ia na ategha godɨn kurar ian akurvazir puvatɨzibar gɨn ghua

dar ziaba fe.

12 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

‘O overiam, nɨ Israelian arazir kurar kamɨn ganɨva dɨgavir kuram damu.

Egh nɨ atiating navim ikuvigh mamaghɨra ikɨ.

13  *Nan gumazamiziba arazir kurar pumuning gami.

Kɨ mati, dɨpar aghuir ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim me bagha fasfagha iri.

Ezɨ me akɨrim ragha na gasara.

Me uari bagha dɨpabar suighasa dagɨaba okora toribagh ami.

Ezɨ me okorezir dagɨar mozir dɨpar kaba tintinibar bɨghireghtɨ,

dɨpaba dar aven ikian kogham.’ ”

Israelia akɨrim ragha God gasaragha, uari uarigh asɨghasɨki

14 Egha Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Israelia, ia pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn itir puvatɨ, ia fɨriaghɨrezir gumazamiziba.

Ian amebaba ti ingangarir amizir kɨnibar ikia ia batezɨ,

kamaghɨn ia ti fɨriaghɨregha azenan izeghan koghai. Bar puvatɨ.

Ia fɨrighɨregh ikɨtɨ, manmaghsu apaniba asɨzibar mɨn

ian gɨntɨgh ia mɨsoghɨrarɨgham?

15 Apanir kaba Israelia abɨragha mati laionbar mɨn pamtemɨn me dazera tiariba akara iti.

Egha me Israelian nguazim gamizɨ a danganir kɨnir mamɨn mɨn iti.

Egha ian nguibabagh apongezɨ da isigha,

nguibar sueriabar otifi.

16 Ia Israelian gumazamiziba, Isipɨn nguibar ekiar kamning,

Memfis ko Tapanesɨn mɨdorozir gumaziba, me izɨ

ian dapanir tuaribagh isegham.*

17 Israelia, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ ia inigh tuavir aghuimɨn izasa,

ezɨ ia aghuagha akɨrim ragha na gasara.

Ia uari kamaghɨn amizɨ, osɨmtɨzir kam ia bato.

18 Ia bizir aghuir manam inisɨ nɨghnigh kantri Isipɨn mangɨ,

men akurvazim bagh men azangam, mati ia Nailɨn Fanemɨn dɨpam amasa?

Egh bizir aghuir manam inisɨ nɨghnigh kantri Asirian mangɨ,

men akurvazim bagh men azangam, mati ia Yufretisɨn Fanemra masa?

Arazir kam tong ian akuraghan kogham. Bar puvatɨgham.†

19 Ian arazir kuramra puv ia damigham.

Ia akɨrim ragha na gasara, ezɨ ian arazir kam bangɨn ia bar ikuvigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God,

ia na ataki, egha ua nan apengan itir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia deraghvɨra nɨghnigh, egh kamaghɨn fogham,

ian arazir kaba bar kufi, egha mɨzaziba ia ganɨdi.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Israelia, Ikiavɨra Itir Godɨn gɨn mangan aghua

20 Ikiavɨra Itir God, a ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Israelia, ia oragh.

Fomɨra ia uari nan akabar gɨn mangɨ nan apengan ikian aghuagha, ingangarir kɨ ia ganɨngizim ategha ghaze,

‘Ingangarir e damuasa nɨ e ganɨngizim, e a damuan kogham.’

Egha ia mɨghsɨabar ghuanaga ruarir ghuribar temer ekiabar apengan,

marvir guabar ziaba fe.

Ia mati, tuavimɨn amizimɨn mɨn ghua gumazir avɨriba ko tintinibar akui moghɨn ami.‡

21 Kɨ nguazir kamɨn ia atɨ,

mati gumazim uan azenimɨn wainɨn ikarɨzir aghuir mam ginabagha anekara,

eghtɨ a gɨn bɨva ovɨzir bar aghuiba ikiam.

Ezɨ manmaghɨn amizɨ ia datɨrɨghɨn iragha

ruarimɨn wainɨn ikarɨzir atiamɨn mɨn oto?

22  *Ian mɨkarziba arazir mɨzɨrɨziba dar puegha gavgafi,

Ia ti ghaze, ia osɨmtɨzir kaba rusɨ sopɨn gavgavibagh ivezegh,

da rutɨ da gɨvagham.

Bar puvatɨ.

Ian arazir mɨzɨrɨzir ian mɨkarzibar pogheziba, nan damazimɨn ikiavɨra iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam.

23 Ia uarir ghuangsɨgh kamaghɨn mɨkɨman kogham,

E asem Balɨn ziam fezir puvatɨ.

Ia arazir kurar ia Hinomɨn danganir zarimɨn ikiava amizim gɨnɨghnɨgh.

Ia asɨzir kamelɨn amebar igiamɨn mɨn apuriba buria ivemara danganiba bar dagh arui moghɨn,

ia asebar ziaba fasa ivemaragha arui.

24 Egha ia uaghan mati, donkin amebar atiamɨn mɨn,

an iakɨnir a donkin apuriba buriam otozɨ,

an ada buria gumazamiziba puvatɨzir danganibagh arui.

A kamaghɨn damutɨ tav an ifongiar kam abɨnɨva avegham.

Egh uaghan donkin apuriba a bativsɨ iburaghburaghan kogham.

Me an dughiamrama a bativam.

25 Israelia, ia asebar ziaba fɨsɨ ivemar dar gɨn mangan markɨ.

Ia kamaghɨn damuva, ian dagarir asuaba ti dɨghoraghireghtɨ,

ian kuariba bar ia mɨsigham.

Ezɨ ia ghaze, En ifongiam aser kabar iti,

ezɨ e dar gɨn mangɨvɨra ikiam.

E nɨn akam baraghan aghua.”

Israelia aghumsɨzir ekiam iniam

26 Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn mɨgei:

“Me okɨmakɨar gumazimɨn suirazɨ an aghumsɨghizɨ moghɨn,

kamaghɨra ia Israelia bar aghumsigham.

Ian atriviba, ko gumazir dapaniba, Godɨn ofa gamir gumaziba, akam inigha izir gumazamiziba, ko Israelian gumazamiziba bar,

ia uaghan aghumsɨzim iniam.

27 Ia dagɨaba ko temebar dɨkɨrɨzir marvir guabar ziaba fa ghaze,

Da en ingarigha ikɨrɨmɨrim e ganɨngi.

Da en afeziabara.

Egha ia akɨrim ragha na gasara.

Egha osɨmtɨziba isir dughiabar,

ia uarir akurvaghasa nan dei.§

28  *Ezɨ marvir guar ia uari ingariziba,

dar dɨbobonim Judan nguazimɨn itir nguibabar dɨbobonim gafira.

Kamaghɨn amizɨ, ia osɨmtɨzim itir dughiam, ia men dɨmtɨ,

da ian akurvaghamin tuavitam ikɨ, ian akurvagh. Ti puvatɨgham!”

29 Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn Israelia mɨgɨa ghaze:

“Ia uari nan akam batoke,

egha manmaghsua akam na gasa na mɨgei?

30 Ian marazi kɨ ivezir kuram me ganɨga, me mɨsoghezɨ me ariaghire,

ezɨ ian avɨriba kɨ ia gamizir bizir kamɨn ganigha,

me uan arazir kuraba ataghizir pu.

Bar puvatɨ.

Ia mati laionba asɨziba zuamɨra dar suigha dav sozi da ariaghiri moghɨn,

ia nan akam inigha izir gumaziba, mɨdorozir sabamɨn me mɨsoghezɨ me ariaghire.

31 Ia Israelian datɨrɨghɨn iti darasi,

kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ia mɨkɨmasa.

Ia deraghvɨra kuariba arigh,

nan akam baragh.

Ia ti ghaze, kɨ bizir kuram, egha mati danganir dakɨghtɨzim?

Kɨ mati danganir bar mɨtatem, a? Bar puvatɨ.

Egha manmaghsua ia nan gumazamiziba ghaze,

Datɨrɨghɨn e uari uan ifongiabar gɨn mangɨ tintinibar daruam.

E ua nɨ bagh izan kogham.

32 Egha ia ti ghaze, guivir igiaba me uan kurkazir aghuiba ategham, o puvatɨgham?

Eghtɨ amizir igiar pamɨn ikiamim,

uan kurkazir korotiar aghuiba bakɨnɨghnigh dar aghuan kogham, o?

Puvatɨgham.

Ezɨ ia nan gumazamiziba, fomɨra iza datɨrɨghɨn ia na gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Gumazitam ti, dughiar ia na bakɨnɨghnɨghavɨra itibar dɨbobonim, mengɨva avegham.

33 “Israelia, ia gumazamiziba uari isava akuir arazim deragha a gɨfogha a buriagha arui.

Ezɨ ian arazir kurar kaba, tuavimɨn amizibar arazir kurabagh afira.

Ia kamaghɨn amir arazim bar a gɨfo, ia ti tuavimɨn amizibar sure damuam.

34 Gumazir onganaraziba ian dɨpeniba akarigha okɨmasa dar aven ghuzir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

Ezɨ ia pura me mɨsoghezɨ me ariaghire.

Men ghuziba ian korotiabar puegha ikiavɨra iti.

Ian arazir kurar kabanang bagh, kɨ osɨmtɨzim ia danɨngam.

35 Ia ti ghaze, ia osɨmtɨziba puvatɨ.

Egha ghaze, kɨ ua ian ataran kogham.

Ia uan arazir kurabar ghuangsɨghtɨ,

kɨ ia isɨ kot datɨgh ia tuisɨgh, ivezir kuram ia danɨngam.

36 Ezɨ ia manmaghɨn amigha tuavir mamɨn gɨn ghua anetegha

zuamɨra ghua tuavir igharazimɨn gɨn zui?

Isipia tong ian akuraghan kogham, eghtɨ ia bar aghumsigham,

mati Asiria ian akurazir puvatɨzɨ ia aghumsɨghizɨ mokɨn.

37 Kɨ Ikiavɨra Itir God, gumazir ia nɨghnɨzir gavgavim men itiba,

kɨ akɨrim ragha me gasaragha gɨfa.

Eghtɨ me bizitam ian akuragh,

ia bagh bar a damighan kogham.

Kamaghɨn, ia uaghan Isipia ategham,

egh dughiar kamɨn ia aghumsigh

naviba bar osemegham.”

3

Israelia Ikiavɨra Itir God ategha gɨfa

1  *Ikiavɨra Itir God ua Israelia mɨgɨa ghaze:

“Gumazim uan amuim batueghtɨ a mangɨ gumazir igharazimɨn ikegh,

egh uamategh uan par faragha ikezim bagh izeghtɨ,

an par faragha ikezim uam a inian kogham.

A kamaghɨn damightɨ, kantrin kamɨn nguazim nan damazimɨn bar mɨzegham.

Israelia, ia tintinibar gumazir avɨriba isa me koma akuigha gɨfa.

Egha datɨrɨkɨn ia uamategh na bagh izasa, a?*

2 Ia kogh mɨghsɨabar ganɨva deraghvɨra nɨghnɨgh.

Ia mɨghsɨar kabanangɨn, ti dar tam gisɨn gumaziba ko amiziba uari isava akuir arazim gamizɨ moghɨn, asebar ziaba fez, o?

Puvatɨ, ia mɨghsɨabar vaghvagha arazir kam gami.

Ia aseba baghavɨra iti,

mati tuavimɨn amizim, tuavir mɨriabar apiav ikia gumaziba bagha gari.

Egha uaghan mati Arebiabar mɨn gumazamiziba puvatɨzir danganibar mogav ikia

gumazibar biziba okɨmasa me mɨzua iti.

Ia mati amizim gumaziba isa me koma akuir arazir kuram gami moghɨn,

uan nguazim gamizɨ, a nan damazimɨn bar mɨze.

3  *Ezɨ bizir kam bangɨn, kɨ amozimɨn tɨvazɨma,

a tong ian nguazim gizezir puvatɨ.

Ezɨ ia tuavimɨn amizimɨn mɨrarama amua,

akam baraghan aghuagha, aghumsɨzir puvatɨ.

4 Ia datɨrɨghɨn na mɨgɨa ghaze,

‘Ikiavɨra Itir God, nɨ en afeziam,

egha igiamra e gifongegha iza datɨrɨkɨn.

5 Ia kamaghɨn na mɨgɨa ghaze,

nɨ ti zurara en anɨngaghɨ egh zurara en ataran kogham.’

Ia kamaghɨn mɨgɨa, egha uan ifongiamɨn gɨn ghua

arazir kurar avɨribagh amua ghuavɨra iti.”

Israelia ko Judaba, nɨghnɨzir gavgavir Ikiavɨra Itir Godɨn itir arazim ataki

6  *Dughiar kamɨn Josaia atrivimɨn itima, Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei, “Jeremaia, Israelia me nɨghnɨzir gavgavir nan itir arazim, me anetegha gɨfa. Me tuavimɨn amizim ami moghɨn, me mɨghsɨabar ghua dar ghuanaga dar itir temer ekiabar apebabar asebar ziaba fe. Nɨ bizir kamɨn ganiz, o? 7 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨgha iti, me uan arazir kurar kabar amigh gɨvagh, gɨn ua na bagh izam. Ezɨ puvatɨ, me ua izezir pu. An buaramizim Juda, amizir par ikɨzibagh asɨghasɨzir kam, a Israelian arazimɨn gani.† 8 Juda garima, Israelia nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨgha, gumaziba isa da koma akuir arazim gami. Ezɨ kɨ par ikɨzimɨn anegɨvasa akɨnafarim osirigha a ganɨngi. Ezɨ an buaramizim Juda arazir kamɨn ganigha, atiatir puvatɨgha nɨghnɨzir gavgavir nan itir arazim ataki. A uaghan ghua asebar ziaba fe, mati tuavimɨn amizim arazir gumaziba okɨa me isava akuim gami. 9 A ghaze, an arazir tuavimɨn amiziba gumaziba okɨa me isava akuir kam, a pura bizim. Egha a dagɨaba ko temebar marvir guabar ziaba fe. A kamaghɨn amua, nguazir kam gamizɨ, a nan damazimɨn bar mɨze. 10 Israelɨn buaramizim Juda, nɨghnɨzir gavgavir nan itir arazim ategha, arazir kurabagh ami, egha guizbangɨra uan navim gɨrazir puvatɨgha ua na bagha ize. Bar puvatɨ. A ifara navim gɨra. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

11 Ikiavɨra Itir God mɨgɨa ghuavɨra ikia ghua kamaghɨn mɨgei:

“Israelia ko Judaba, aning na ataghɨragha ghua arazir kurabagh ami.

Egha Judabar arazir kuraba bar Israelian arazir kurabagh afira.

12 Kamaghɨn amizɨ, Jeremaia, nɨ dɨkavigh notɨn amadaghan mangɨ dɨmɨva

nan akamɨn gun kamaghɨn me mɨkɨm,

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Israelia, ia nɨghnɨzir gavgavir nan itir arazim ataki,

mati amizim uan pam ategha par igharazimɨn iti.

Nan apangkuvir arazim a bar ekefe.

Kamaghɨn ia uamategh na bagh izɨ.

Kɨ ua navir kuram ian ikɨ

zurara ian anɨngaghan kogham.

13 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Israelia, ia bighɨvɨra kamaghɨn mɨkɨm,

‘E osɨmtɨzim gamigha gɨvagha uan Ikiavɨra Itir God, en God, akɨrim ragha a gasaragha gɨfa.

Egha uaghan, e nɨn akabar gɨn zuir puvatɨ.

E temer ekiabar apebabar ghua

arazir kuram gamua asebar ziaba fe.’

14 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Ia gumazamizir akɨrim ragha na gasaraziba,

kɨrara ian Ekiam,

ezɨ ia nan boribara.

Kɨ vaghvagh ian nguibaba ko ikɨzibar aven,

ian tarazi inigh ua uan mɨghsɨam Saionɨn izam.

Kamaghɨn amizɨ, ia uamategh na bagh izɨ.

15 Eghtɨ gumazamizir zurara nan arazibara gɨn zuiba kɨ me amɨseveghtɨ,

me fofozim ko nɨghnɨzir aghuim sara ian gan ia geghuv ian faragh mangam.

16 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Dughiar gɨn zamin kamɨn, ian dɨbobonim ian nguazimɨn bar avɨrasemegham.

Eghtɨ gumazamiziba ua nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam mɨkɨman kogham.

Egh ia Boksiar kam gɨn amadagh uam a gɨnɨghnɨghan kogham.

Egh ia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiar igiatam,

uam an ingarighan kogham.

17 Eghtɨ dughiam izɨtɨ gumazamiziba kamaghɨn mɨkɨmam,

Jerusalem uabɨ, a Ikiavɨra Itir Godɨn atrivir dabirabimɨn mɨn ikɨ.

Eghtɨ kantriba bar dar gumazamiziba izɨ an uari akuv,

Ikiavɨra Itir Godɨn ziar ekiam fam.

Egh me uan navir averiabar aven damuasa ifongezir arazir kuraba ko men arazir akam batoziba,

me ua dar gɨn mangan kogham.

18 Eghtɨ dughiar kamɨn Judaba ko Israelia, uari inigh notɨn amadaghan itir nguazir me itim ategh izɨ uari akuvagham.

Egh me izɨ nguazir kɨ ian inazir afeziabagh anɨngizimɨn ikɨtɨ, nguazir kam men adarazir nguazimɨn mɨn ikɨ, kamaghɨra ikiam.”

Israelia aseba atakigh

19 Kɨ Ikiavɨra God, kɨ ua kamaghɨn mɨgei,

“Israelia, kɨ fomɨra ia damightɨ ia guizbangɨra nan boribar otivasa nɨghnɨsi.

Egha nguazir bar aghuir kam ia danɨngasa bar akonge.

Nguazir dirir kam, gumazamizir igharazibar nguaziba bar dagh afira.

Eghtɨ ia an ikɨ mamaghɨra ikiam.

Kɨ kamaghɨn ia gɨnɨghnɨgha ghaze,

ia na dɨpon suam,

Nɨ en Afeziam.

Egh ia zurara nan gɨn izɨ, uamategh mangan markɨ.

20 Ezɨ puvatɨ. Ia Israelia, ia na tegha gɨvagha,

mati amizim pamɨn ikiava anetegha par igharazimɨn iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

21  *Gumazamiziba orazi, nɨgɨnir dafam mɨghsɨabagh isɨn otifi.

Kar Israelian gumazamizir arazir kurabagh amiba

puvɨram arava azia ikia, uarir apangkuvighasa azangsɨghavɨra iti.

Me fo, me Ikiavɨra Itir God, men God,

me anetegha tuavir kurar igharazimɨn ghue.

Kamaghɨn me pamtem azi.

22  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia akɨrim gɨgha Ikiavɨra Itir God gasa zuir boriba,

ia uamategh a bagh izɨ.

Eghtɨ a ian arazir kuraba batueghtɨ, ia ua ghuamaghegham.”

Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze,

“Nɨ en Ikiavɨra Itir God, en God,

kamaghɨn e uamategha nɨ bagha ize.

23  *E fo, e mɨghsɨabar pɨn ikia asebar ziaba fa nɨgɨnir dafam gamir arazir kam,

tong bar guizbangɨrama en akuraghan kogham.

Ikiavɨra Itir God, en God,

a uabɨra Israelia en akuragham.

24 E aser aghumsɨzim itim, Bal, e an ziam fer dughiamɨn,

e uan sipsipba ko, bulmakauba ko, otariba ko, guiviba ko bizir aghuir en inazir afeziaba ingara iniziba, e bar ada gɨfa.

E uan igiabara arazir kurar kam gamuavɨra ikia iza datɨrɨghɨn tu.

25 O Ikiavɨra Itir God, en God, e uan inazir afeziaba ko, uan mugabara ikia

arazir aghumsɨzir kurabar nɨ gamua iza datɨrɨkɨn tu.

E nɨn akabar gɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, e bar aghumsigh guaba avigh nguazim mɨtuagham.

Egh teghtɨ, en aghumsɨzir kam inimɨn mɨn e avaraghtɨ,

e a sara ikiam.”

4

Israelia Ikiavɨra Itir God bagh izɨsɨ uan navibagh iragh

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia Israelia, ia na bagh izɨsɨ, egh na baghvɨra izɨ.

Ia pura tintinibar tuavir igharazibar mangan markɨ.

Bar markɨ, ia nɨghnɨzir gavgavim narara ikɨ.

Egh marvir guar kɨ bar aghuaziba nan damazimɨn da batokegh.

2 Egh ia gavgavim uan akabar anɨngsɨ, kamaghɨn mɨkɨm suam,

E Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, e guizbangɨra mɨgei.

Egh dughiar kamɨn ia guizɨn akam ko, arazir aghuim ko, arazir voroghɨra zuimɨn gɨn mangɨ

akar kam damuam.

Egh ia kamaghɨn damutɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba deragh uari damusɨ nan azangtɨ,

kɨ deragh me damuam, mati kɨ deravɨra ia gami mokɨn.

Eghtɨ me ziar ekiam na danɨngam.”

3  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Judaba ko Jerusalemia mɨgɨa ghaze:

“Ia akaba barazir puvatɨgha, naviba bar gavgafi.

Ia tong uan navibar amightɨ da amɨragh,

mati nguazir ararir gavgavim me anebɨgha anemɨsarizɨ moghɨn ikɨ.

Ian arazir kuraba ian dabirabibagh asɨghasɨsi.

Ia uan arazir kuraba adegh da makunigh,

mati gumazim akunimɨn ingarigha, an tongɨn aghuir ikarɨzir dɨkoniba itiba asizɨ, dagheba deravɨram aghui.

4 Ia Judaba ko Jerusalemia, ia na bagha uan mɨkarzir mogomebar inibar ghoregha na ko akam akɨrizɨ moghɨn,

kamaghɨra ia na baghvɨra ikɨ uari isɨ na danɨng.

Ia kamaghɨn damighan koghtɨ, nan anɨngagharim avir ekiamɨn mɨn otogh,

ia amizir arazir kuram bagh ian isitɨ,

gumazitam anemungueghan kogham.”

Apaniba Judaba ko mɨsoghasa

5 Ikiavɨra Itir God, Judaba ko Jerusalemia akam me mɨkɨnasa kamaghɨn na mɨkeme.

An akam kamakɨn:

“Ia kantrin danganiba bar dar mangɨ sɨgham givi.

Egh gumazamizibar dɨm me mɨkɨm suam,

‘Ia izɨ bar moghɨra uari akuvagh,

egh mangɨ dɨvazir gavgaviba itir nguibabar aven mangɨ uari mongegh.’

6 Egh ia nir avɨzir gumazamiziba ganigh foghfoghamim,

ia a feghtɨ me an ganigh arɨ Saionɨn mangam.

Kɨ apanibagh amizɨ me bar pazavɨra ia gasɨghasɨghasa

notɨn itir nguazim ategha izi.

Kamaghɨn amizɨ, ia sughsughan markɨ,

ia ivemar mangɨ mongegh.

7 Apanir kaba uan nguibam ategha mati laion uan mogomer danganir itim ataki.

Apanir kaba nguibar avɨribagh asɨghasɨgha izi.

Me izɨ Judan kantri bar a gasɨghasightɨ a bar ikuvightɨ,

gumazamiziba ua nguibar kabar ikian kogham.”

8 Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharir ian itim gɨvazir puvatɨ,

an anɨngagharim ikiavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, ia azirakar korotiabar aghuigh aziva,

azirakar ighiar amɨrizibar amu.

9 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Dughiar kamɨn, atrivim uan gumazir dapaniba ko bar atiatigham.

Eghtɨ ofa gamir gumaziba, ko akam inigha izir gumaziba,

dɨgavir kuram damigham.”

10 Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei:

“Ame! Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam,

nɨ Judaba ko Jerusalemia gifara ghaze,

Kar me deraghvɨra ikiamin dughiam.

Ezɨ puvatɨ, datɨrɨghɨn apaniba izɨ,

uan mɨdorozir sababar me mɨsoghtɨ me arɨmighiram.”

Apaniba amɨnir fefemɨn mɨn izi

11 Eghtɨ apaniba izamin dughiamɨn,

Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Judaba ko Jerusalemia mɨkɨm suam,

“Amɨnir fefem nguazir mɨghsɨar gumazamiziba puvatɨzibar ikegh dɨkavigh,

nan gumazamiziba iti naghɨn vang izam.

Amɨnir kam nɨmɨra izɨ arazir kuraba batoghasa puvatɨ,

mati amɨnim nɨmɨra iza witɨn ovɨzibar mɨsevibagh ivavamadi mokɨn. Puvatɨ.

12 Amɨnir kam bar gavgavigh izɨ,

bar me gasɨghasigham.

Kɨ uabɨ gumazamizir kaba isa kot gatɨgha gɨfa,

egha kɨ ivezir kuram me danɨngasava ami.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨ mɨkemezɨ apaniba izi,

mati amɨnir kuram izi.”

13 Ezɨ kɨ Jeremaia, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn, kamaghɨn gumazamizibav gei,

“Ia gan! Apaniba ghuariar pɨzimɨn mɨn pɨghatome,

men mɨdorozir gumazibar karisba, mati amɨnir bizibagh asɨghasɨzim pamten iza tɨngagha nɨdi,

ezɨ men hoziaba mati kuarazir bagabar mɨn akɨzɨrɨgha bar puvɨra izi.

Evzika!

E datɨrɨghɨn bar ikuvigha gɨfa.

14  *O Jerusalemia, ia manadɨzoghɨn uan navir averiamɨn aven itir nɨghnɨzir kuraba batuegham?

Ia bar uan arazir kuraba batuegh zueghtɨ,

Ikiavɨra Itir God, ian akuragham.

15 Ia gan, gumaziba Danɨn nguibar ekiam ko Efraimɨn mɨghsɨaba ategha iza,

osɨmtɨzir kamɨn akam akura izi.

16 Ikiavɨra Itir God, gumazir kabav gɨa ghaze,

Ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibav kemegh,

‘Apaniba Judan otivigha gɨfa.’

Egh ia Jerusalemia kamaghɨn me mɨkemegh,

‘Apaniba nguibar saghon itiba ategha iza,

Judan nguibaba ko mɨsosi.

Me nguibar kaba avɨnigh, pamten tiariba akar,

egh akar ekiamɨn gumazamizibav kɨmam.’

17 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Ia Jerusalemia nan akam batoke.

Kamaghɨn, apaniba Jerusalem avɨnigham,

mati gumaziba dagher azenim dɨvazimɨn mɨn an okari.

18 Ia uari osɨmtɨzir kabagh amigha,

tuavir kuramɨn ghu.

Ezɨ bizir kam bagha ia bar osɨmtɨzir ekiam ini.

Ian arazir kurabara ia gamima,

ia mɨzazir kam isima,

ian naviba bɨaghire.”

Jeremaia uan adarazi bar men apangkufi

19 Jeremaia kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ tizim bagha mɨzazir dafar kurar kam isi?

Kɨ mɨzazir kurar kam isima, nan navir averiam bar na basemezɨ,

nan dɨghorim bar pamten na ginivima,

kɨ bar mɨkɨrɨghasava ami.

Mɨzazir kam bar na abɨrazɨ nan nɨghnɨzim uaghan bar nan ikufi.

Kɨ mɨdorozir gumaziba barazi,

me mɨdorozim bagha pamtemɨn sɨghabagh ivi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan akam dukuagh,

nɨmɨra ikian kogham.

20 Kɨ garima, me kantrin aven itir danganiba bar dar gumazamiziba paza me gamua

me gasɨghasɨzima, biziba bar moghɨra ikufi.

Kɨ garima, me zuamɨra en purirpenibagh asɨghasɨki.

21 Eghtɨ dughiar manatamra apaniba e ategh ua uan nguibabar mangam.

Egh me manadɨzoghɨn sɨgham givia, nir avɨzim ghufer arazim ategham?

Kɨ arazir kamra ikia ghua bar amɨra!”*

22 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na ikaragha ghaze,

“Nan gumazamiziba fofozir aghuiba puvatɨ,

egha na gɨfozir puvatɨ.

Me boribar mɨn fofoziba puvatɨgha bar ongani.

Egha arazir kuram gamir arazim me bar a gɨfogha,

arazir aghuibar amuamin arazim me bar a gɨfozir puvatɨ.”

Jeremaia irebamɨn mɨn bizimɨn gani

23  *Kɨ Jeremiah kɨ garima,

nguazim bar ikuvigha pura itima,

bizir aghuitam a gisɨn itir puvatɨ.

Ezɨ kɨ overiamɨn gari,

angazangaritam an itir puvatɨ.

24 Ezɨ kɨ mɨghsɨabar garima,

mɨkɨmkɨzim adagh nuabima,

dar ghuaba mangɨgh zeghi gami.

25 Ezɨ kɨ tintinibar gara gumazitamɨn apizir puvatɨ.

Ezɨ kuaraziba mɨgha tintinibar bar ghue.

26 Ezɨ kɨ ua garima, fomɨra nguazir otevir biziba bar deravɨrama aghuiba,

da datɨrɨghɨn dɨpaba puvatɨzir danganir kɨnibar otifi.

Ezɨ nguibar ekiar nguazir kamɨn itiba bar ikufi.

Kar Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim bar ekevegha,

bizir kabagh amizɨ da otifi.

27-28 Egha Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ bizir kabar amightɨ da otivasa uan nɨghnɨzim gamigha gɨfa.

Egh kɨ ua uan nɨghnɨzim giraghan kogham.

Nguazir kam, kɨ a damightɨ a mangɨ bar danganir kɨnimɨn otogham.

Egh kɨ bar a gasɨghasighan kogham.

Eghtɨ bizir mɨngarir kam bagh, nguazim azirakar onger akabar amutɨ,

overiam pɨn pɨghatomegham.”

29 Kɨ Jeremaia, kɨ garima, mɨdorozir gumazir maba hoziabagh apiazɨ,

gumazir maba uan pibar suigha mɨdorozim bagha izi.

Ezɨ gumazamizir danganir kabar itiba, me baregha, bar moghɨra uan nguibaba ataghɨraghava are.

Men marazi ara ghua ruaribar aven monge,

ezɨ marazi ghua dagɨar toribar aven monge.

Ezɨ nguibaba bar moghɨra pura mɨsevir kɨnibar itima,

gumazamiziba puvatɨ.

30 O Jerusalem, nɨ ikuvighamin dughiamɨn, nɨ manmaghɨn damuam?

Nɨn gumazir fomɨra bar nɨ gifongegha nɨ ko akuir kaba,

me datɨrɨghɨn nɨn aghuagha, nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghasava ami.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ pura korotiar aghevir aghuibar aghuan markɨ,

egh me golɨn ingarizir kurkazibar uabɨn kurkian markɨ,

egh uan damazimning aghɨvan markɨ.

Kurkazir kaba tong nɨn akuraghan kogham.

31 Kɨ ararem barazi, mati amizim otasava amir ararem.

Egha uaghan mati amizim datɨrɨghɨram otɨrɨmɨrir igiam gami, egha mɨzazir ekiam isi.

Kar Saionɨn nguibar ekiamɨn ararem.

A bar avɨghaghegha, uan aghariba kavkɨra, kamaghɨn mɨgei,

“E uarir apangkufi! E ikuvigha gɨfa.

Apaniba e mɨsueghtɨ e arɨmighiram.”

5

Jerusalemia bar akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasara

1  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia Jerusalemɨn gumazamiziba, ia uan tuaviba bar dar aru,

uan biziba amadir danganibar ganigh fogh suam,

gumazamizir aghuitam iti, o puvatɨ.

Egh ia gantɨ, gumazamizir arazir aghuim ko guizɨn arazimɨn gɨn zuitam ikɨtɨ,

kɨ nguibar ekiar kamɨn arazir kuraba gɨn amadagham.

2 Egha ia gavgavim uan mɨgɨrɨgɨabar anɨngasa

Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨbora pɨn arɨgha mɨgei,

kar ia ifara pura mɨgei.”

3 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God ikaragha ghaze:

“Kɨ fo, nɨ gumazamizir deravɨra guizɨn arazimɨn gɨn zuiba, nɨ bar me gifonge.

Egha nɨ gumazamizir kabav soghezɨ, me mɨzazim baraghizir puvatɨ.

Nɨ me akɨrasa me gasɨghasɨghizir bizir kam, me an ganigha fofozim inian aghua.

Men dapaniba dagɨabar mɨn gavgafi, ezɨ me uan navibagh iraghan aghua.

4 Ezɨ kɨ ghaze,

Gumazamizir kaba, pura onganarazibagh amir gumazamizibar mɨn ikia,

egha fofoziba bar men puvatɨ.

Egha me Ikiavɨra Itir God, men God,

a me damuasa ifongezir araziba, me deravɨra dagh fozir puvatɨ.

Kamaghɨn, me arazir onganibagh ami.

5 Kamaghɨn amizɨ, kɨ mangɨ gumazir dapanibar gan, me ko mɨkɨmam.

Me ti Ikiavɨra Itir God, men God, a me damuasa ifongezir arazibagh fo.

Ezɨ kɨ fo, gumazir dapanir kaba uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batuegha,

an ifongiamɨn gɨn mangan aghua.

6 Gumazamizir kaba arazir kurar avɨribagh amua,

egha dughiar avɨribar Ikiavɨra Itir God, akɨrim ragha a gasara.

Bizir kam bagh, men apaniba, laionɨn ruarir ghuribar itiba azenan izɨ

me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

Apanir kaba, afiar atiar danganir kɨnibar itibar mɨn izɨ me gasɨghasɨgham.

Apanir kaba, kaziar atiar ekiabar mɨn izɨ,

Judan nguibar ekiabar boroghɨn mongegh ikɨ ganam,

eghtɨ gumazim o amizitam nguibam ategh azenan izɨtɨ,

apaniba kaziar ekiar kabar mɨn uari fɨ me mɨkɨn, men mɨkarziba abɨghɨrarigham.”

7 Ikiavɨra Itir God akar kam Jerusalemɨn nguibamɨn itir gumazamizibav gɨa ghaze,

“Bizir me ifongeziba, kɨ bar ada isa me ganɨngi,

ezɨ me ua na ategha aser kabar gɨn zui,

mati gumazim uan amuim ategha, tuavimɨn amizibar gɨn ghu.

Kamaghɨn, kɨ manmaghsuvɨra ian arazir kuraba gɨn amangam?

Bar puvatɨgham.

8 Gumazir kabar naviba, gumazir igharazibar amuiba bagha dɨkafi,

mati afiar apurir gavgaviba, afiar amebaba bagha naviba dɨkafi.

9  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze,

Gumazamizir kaba nan ziar ekiam gasɨghasɨsi.

Kamaghɨn, kɨ guizbangɨra gumazamizir kabar arazir kuraba ikarvaghɨva,

bar me gasɨghasigham.

10 “Ia Israelian apaniba,

ia mangɨ men wainɨn azenibar aruva dagh asɨghasɨgh.

Egh bar dagh asɨghasɨghan markɨ.

Purama adar aghariba aghoregh.

Wainɨn ikarɨzir agharir kaba, da nan biziba puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia dar aghariba aghoregh.

11 Guizbangɨra, Israelia ko Judabar gumazamiziba, me akɨrim ragha bar na gasaragha gɨfa.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God, apaniba amangightɨ me Israelia gasɨghasɨgham

12  *Israelia Ikiavɨra Itir God, an gɨn mangan aghuagha ifara ghaze:

“Ikiavɨra Itir God, arazir kuratam damightɨ an e batoghan kogham.

Apaniba izɨva e mɨsoghan kogham,

eghtɨ mɨtiriar ekiatam otoghan kogham.

13 Guizbangɨra, akam inigha izir gumaziba akar kabar e mɨgei.

Ezɨ men akar kabar mɨngariba puvatɨ, da mati amɨnim ivai.

Ikiavɨra Itir God, akatam me ganɨngizir puvatɨ.

Kamaghɨn, bizir manam me a mɨgei, bizir kamra ua ragh maghɨra me gasɨghasɨgham.”

14 Gumazamizir kaba akar kamagh garir mabav keme,

kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn na mɨgɨa ghaze,

“Jeremaia, mɨgɨrɨgɨar kɨ nɨ ganɨdiba nɨ darara Israelia mɨkɨm.

Mɨgɨrɨgɨar nɨn aka torimɨn otivamin kaba, da avimɨn mɨn otiv mangɨ.

Eghtɨ gumazamizir kaba dazibar mɨn ikɨtɨ,

nan akam me girɨ, mati avim men isi moghɨn, bar men isigham.”

15 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Israelia ia mɨgɨa ghaze,

Ia Israelia, ia oragh!

Kɨ saghon itir nguibar mamɨn mɨdorozir gumaziba inigh izɨtɨ,

me ia ko mɨsogham.

Me fomɨra uan kantrin ikia iza datɨrɨkɨn, egha me gumazamizir bar gavgaviba.

Egh ia men akar me mɨgeim mɨkɨman iburagham.

Egh uaghan a gɨfoghsɨ damuva avegham.

16 Men mɨdorozir gumaziba bar moghɨra, mɨdorozir gumazir bar gavgaviba.

Egha me barir pibar asa bar fogha,

gumazamizibagh asi me ariaghiri.

17 Ia ti ghaze, ian nguibaba dɨvazir gavgaviba dar iti,

eghtɨ ia deravɨra dar aven ikiam.

Bar puvatɨgham.

Apanir kaba izɨ ian nguibar kabagh asɨghasigham.

Egh ian azenibar itir dagheba ko dɨpenibar itiba sara,

dar amɨ da agɨvagham.

Egh ian otariba ko guivibav soghɨrarigh,

ian sipsipba, bulmakauba, bar a dav soghɨrarightɨ

da arɨghiregham.

Egh me ian wainɨn ikarɨziba, ko fighɨn temebagh asɨghasigham.

18 Egha Ikiavɨra Itir God, dughiar kamɨn ua kamaghɨn na mɨgei,

“Apaniba dughiar kamɨn izɨ, egh Israelia bar me gasɨghasighan kogham.

19 Eghtɨ gumazamizir itiba kamaghɨn nɨn azangsɨgham,

‘Manmaghsua Ikiavɨra Itir God, en God, akɨrim ragha e gasarazɨ, bizir kurar kam e bato?’

Eghtɨ Jeremaia, nɨ me mɨkɨm suam,

‘Ia akɨrim ragha na gasara, ia uan nguazimɨn ikia kantrin igharazibar asebar apengan ikia

dar ziaba fe.

Kamaghɨn, ia datɨrɨghɨn gumazamizir igharazibar kantrin mangɨ an ikɨ, pura men ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikɨ, men ingangarim damu

men apengan ikiam.’ ”

Ikiavɨra Itir God, Akar Gavgavim gumazamizibagh anɨngi

20 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Nɨ akar kam isɨ Jekopɨn ovavir boriba ko Judan nguazimɨn itiba me danɨngigh:

21  *Ia gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba ko foziba puvatɨziba.

Ia damaziba ikia, bizibar garir puvatɨ.

Egha ia kuariba ikia, biziba barazir puvatɨ.

Ia datɨrɨghɨn kuariba arigh

deraghvɨra nan akaba baragh.

22  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze,

Ia manmaghsua nan damazimɨn atiatiava agoir puvatɨ?

Kɨ ongarim dɨpɨr izɨ mɨtivasa danganimɨn abaragha gɨfa,

ezɨ ongarir dadarim an ongarim dɨpɨr izɨ

tuivamin dɨvazimɨn mɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ ongarir ekiam pamten dɨpɨr izɨ,

egh dɨvazir kam azovagh mangɨghan kogham.

23 Ezɨ ia gumazamiziba bar igharaghava ami.

Egha bar puvɨra nan akaba batogha uan nɨghnɨziba bar dar kumi.

Egha akɨrim ragha na gasaragha

tintinibar ghue.

24 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God.

Ezɨ ia nan apengan ikian aghua.

Egha ia kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ,

kɨ uabɨ azeniba oparir dughiam ko dagheba asir dughiamɨn,

amozim amadi, a izi.

Egha kɨ uabɨ daghebagh amima da uan dughiamram otivima,

ia azenibar, vaghvagha zurara da isi.

25 Ezɨ ian arazir kurar kabara bizir aghuir kabar tuavim apɨrizɨ

ia da isir puvatɨ.

26 “Nan gumazamizibar tongɨn marasi, arazir kurabagh amir adarasi.

Me gumazamizir igharaziba arazir kurabar me damuasa mɨzua iti.

Mati gumazim kuarazim izɨ ivemɨn aven mangasa aneguragha a mɨzua iti.

27 Me ifavarir arazibagh amua gumazir igharazibar bizir avɨriba puram ada isi.

Mati gumazim ivem aguragha kuarazir avɨriba inizɨ an akɨram izɨfa.

Egha arazir kamɨn me gavgavigha ikia,

dagheba ko bizir avɨriba iti.

28 Egha me bar puvɨrama apava naviba ifiki.

Me arazir kurabar amuasava atiatir puvatɨgha dagh ami.

Me kotɨn aven guizɨn arazibar gɨn zuir puvatɨgha,

arazir kamɨn borir afeziaba ariaghireziba, arazir kurabar me gami.

Ezɨ onganarazibagh amir gumazamiziba osɨmtɨziba itima,

me men akurvazir puvatɨgha, men osɨmtɨzir kaba agevir puvatɨ.

29 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, guizbangɨra mɨgei,

Kɨ gumazir kabar arazir kuraba bagh pazɨvɨra me damigham.

Bar guizbangɨra, kɨ gumazamizir kabanang ikarvagh

ivezir kuram me danɨngam.

30 Guizbangɨra, bizir bar kurar atiatim anɨdim

nguazir kamɨn oto.

31 Kɨ garima, akam inigha izir gumaziba,

uari uan akaba akuri, egha gumazamizibagh ifari.

Ezɨ ofa gamir gumaziba,

gumazamizibagh ativagha akam inigha izir gumazibar akar ifavarir kabar gɨn zui.

Ezɨ nan gumazamiziba arazir kam bar a gifonge.

Kɨ mɨzazir kuram ia gaseghtɨ ian arazir kurar kam gɨvagham.

Eghtɨ dughiar kamɨn men tinara ian akuragham?”

6

Apaniba iza Jerusalemia mɨsosi

1 Ia Benjaminɨn anabamɨn adarasi, ia Jerusalem ategh arɨ mangɨ.

Puvatɨghtɨ, ia bar ikuvigham.

Ia Tekoan nguibamɨn aven sɨghabagh ivi mangɨ,

Bet Hakeremɨn nguibamɨn avim atɨghtɨ an mɨgharim mavanangam,

eghtɨ gumazamiziba an ganigh fogh arɨ mangam.

Bizir kurar ia gasɨghasɨghamim notɨn amadaghan dɨkavigha,

bar roghɨra izi.

2 Saionɨn nguibar ekiam, mati guivir bar dirir mam,

a nguibar ekiar bar aghuim.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God nguibar ekiar kam bar moghɨrama,

a gasɨghasigh anegɨvagham.

3 Atriviba uan mɨdorozir gumaziba ko Jerusalem mɨsoghsɨ izam,

mati sipsipbar garir gumaziba uan sipsipba ko izam.

Me azenan nguibam ekɨarugh, vaghvagh nguazir akuar nguibam boroghɨn itiba, uan averpenibar ingaram.

Egh mɨdorozir gumazir kaba sipsipɨn okoruar dafabar mɨn bar avɨrasemegham.

4 Eghtɨ gumazir men faragha zuiba kamaghɨn mɨkɨmam,

“Aria, e mɨsoghsɨvɨra gan ikiam.

E aruer arɨzimɨn dɨkavigh mangɨ me korogh,

me mɨsogham.”

Egh me gɨn kamaghɨn mɨkɨmam,

“Amei, e tɨghar mɨdorozir bizibar akɨram, amɨnim pɨri.

5 Kamaghɨn amizɨ, markɨ,

e dɨmagarimɨn mɨdorozim foregh,

men dɨvazir gavgavibagh asɨghasɨgham.”

6 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, bar deravɨra nguibar ekiar kamɨn averiamɨn gani.

Egha kamaghɨn mɨdorozir gumazibav gei,

“Nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba, uan namakaba bar arazir kurabar me gamua me abɨri.

Kamaghɨn amizɨ, nguibar ekiar kam osɨmtɨzir bar ekiam iniam.

Ia mangɨ temeba okegh izɨ dɨvazir gavgavimɨn mɨriamɨn dar pozim mɨkɨnigh nguazim adav kɨnightɨ,

a fɨgh uanaboghtɨ,

ia mangɨ a gisɨn mɨtivigh nguibar ekiam ko mɨsogham.

7 Kɨ orazi, arazir kuram, mati dɨpaba mozir pamɨn ikia zuraram otivavɨra iti moghɨn,

zurara Jerusalemɨn otifi.

Me zurara nguibar ekiamɨn aven bizibagh asɨghasɨgha,

gumazamizir igharazibav sosi.

Kɨ men gari, men avɨriba duaba ikia

egha arɨmariaba iti.

8 O Jerusalemia, ia nan akam barakigh.

Puvatɨghtɨ, kɨ zuamɨra akɨrim ragh ia gasaragham.

Egh kɨ ia damightɨ ia nguibar soriam gavaghtɨ,

gumazamiziba puvatɨgham.”

Israelia akam bar a batoke

9 Kɨ Jeremaia, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn na mɨgei,

“Apaniba Israelian gumazamizir vaghvazir ikiavɨra itiba ateghtɨ, me ikian kogham,

me bar me gasɨghasigham.

Mati gumaziba ghua wainɨn azenimɨn wainɨn ovɨziba

bar da kuarizɨ tam itir puvatɨ.

Kamaghɨn ti deragham, nɨ faragh mangɨ

Jerusalemɨn aven akam akunigh.

Mati gumazim ghua wainɨn azenimɨn averiam getiagha arua gari,

wainɨn ovɨzir vaghvazir maba iti.

Kamaghɨra, gumazamizir vaghvaziba ti nɨn akam baregham.”

10 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam ikaragha ghaze:

“Kɨ ikiangsɨzim me danɨng me mɨkɨmtɨ,

tina men tongɨn na baregham?

Me kuarir toriba puvatɨ.

Men naviba gavgavizɨ me nɨn akam baraghan aghua.

Me nɨn akam mɨgɨa ghaze, a bizir kuram, egha a gifongezir puvatɨ.

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn anɨngagharir nɨ men itir kam uaghan na gizɨfa.

Ezɨ kɨ an suiraghtɨ a dughiar ruarimɨn nan ikian kɨ aghua. Kɨ bar amɨra.”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na ikaragha ghaze:

“Nɨ nan anɨngagharir kam isɨ, borir pura tintinibar tuavibar ikarara itiba ko,

gumazamizir igiar uari akuva itiba me gingegh.

Egh uaghan poroghamiba ko gumazamizir bar ghuriba, uaghan me gingegh.

12  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kantrin kamɨn itir gumazamiziba uan gavgavir ekiamɨn bar me gasɨghasigham.

Egh igharaz darazir amamangatɨghtɨ,

me izɨ men dɨpeniba ko nguaziba ko men amuiba iniam.

13 Men gumazamizir ziaba puvatɨzibar ikegha ghua, gumazamizir ziaba itibar tuziba,

me bar moghɨra ifara uari baghavɨra nɨghnɨgha,

arazir kurar avɨribagh amua dagɨaba ko biziba isi.

Ezɨ gumazir ofa gamiba, ko akam inigha izir gumaziba,

me uaghan arazir kurar kamɨn gɨn ghua ifavaribagh ami.

14  *Nan gumazamiziba, duar dafaba isia iti,

ezɨ ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba men duabar gari,

da pura biziba,

egha deraghvɨra da akɨra da nozir puvatɨ.

Egha me akar aghuimɨn gumazamizibav gɨa ghaze,

‘Biziba en derazɨ e deraghavɨra iti.’

Me kamaghɨn mɨgei, ezɨ guizbangɨra bizitam deragha itir puvatɨ.

15 Me ti arazir kurar me amizibar aghumsighama?

Bar puvatɨ. Me tong aghumsɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn, kɨ men igharaz darazigh asɨghasɨghizɨ moghɨn,

kɨ gumazamizir kaba mɨzazim me danɨng me gasɨghasɨgham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Israelia, Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn mangan aghua

16  *Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibav gɨa ghaze:

“Ia tuavir akamɨn mɨtɨgh nɨghnigh, ia tuavir manam mangɨsɨ ifuegh, an mangɨ.

Ia tuavir aghuir ian inazir afeziaba faragha ghuezim bagh gan an apigh an mangɨ.

Ia tuavir kamɨn mangɨtɨ, bizitam osɨmtɨzim ia danɨngan koghtɨ,

ian naviba purama amɨraghɨrɨgh nɨmɨra ikiam.”

Ezɨ Israelia a ikaragha ghaze,

“Ti puvatɨgham,

E tuavir mamɨn gɨn mangan aghua.”

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Kɨ ian faragh mangɨ ikiangsɨzim ia danɨngamin gumaziba amɨsevegha gɨfa.

Egha kɨ kamaghɨn ia mɨgei,

‘Osɨmtɨzim otivamin dughiamɨn me sɨgham givitɨ,

ia deravɨra me baragh.’ ”

Ezɨ me ghaze,

“Ti puvatɨgham.

E gumazir kabar akaba bareghan kogham.”

18 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nguazimɨn itir kantriba bar me mɨgɨa ghaze:

“Ia izɨ bar uari akuvagh uan damazibar gan oraghtɨ,

kɨ Israelia damuamin bizibar gun ia mɨkɨmam.

Ia uan damazibar bizir kabar ganam.

19 O nguazim, nɨ oragh!

Nan gumazamiziba na gɨnamadagha,

Arazir Kɨ Me Ganɨngizibar gɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn, kɨ men arazir kurar kaba ikarvagh,

uan gumazamizir kabagh asɨghasɨgham.

20 Me ofa gamua nan ziam fasa

Seban adarazi da pauran mughuriar aghuim zuim ko, saghon itir gumaziba da borer aghuim givese.

Egha ghaze, bizir kaba nan damazimɨn deragham.

Bar puvatɨ.

Kɨ ofan me tue bar isia mɨghɨriba ko ofan igharazir me na bagha amiba,

kɨ bar adagh ifongezir puvatɨ.

Kɨ da inighan kogham.

21 Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ ghaze,

Kɨ gumazamizir kabar amightɨ me asaghpor iregham.

Egh ameboghfeziaba, ko boriba, gumazamiziba ko

men namakar men boroghɨn itiba sara arɨmɨghiregham.”

Apaniba notɨn amadaghan ikegha izi

22 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Ia gan! Mɨdorozir gumaziba notɨn amadaghan ikegha izasava ami.

Me bar gavgavigha, bar saghon ti.

Egha me mɨsoghasa

mɨdorozir biziba akɨra iti.

23 O Saion, nɨ mati guivir dirim!

Ezɨ apanir kaba, me apangkuviba puvatɨzir gumaziba.

Me gumazir igharazibagh asɨghasɨghasa bar ifonge.

Me barir piba ko barir afuziba suisi.

Me hoziabar apiagh izɨtɨ, nɨgɨnir ekiam otivam.

Mati ongarim gigim gɨra tɨngazi.

Egh me uari darigh mɨtivigh ikɨ,

egh Babilon ko mɨsoghsɨvɨra gan ikiam.”

24 Ezɨ Jerusalemia kamaghɨn mɨgei:

“E apanir kam, an eghaghanim baregha gɨfa.

Egha e men atiatia agharapaniba bar en amia.

E nɨghnɨghava avenge, en ararem mati,

amizim borim batasa mɨzazir ekiam isava arai.

25 Apaniba me bar gumazir kuraba, egha danganiba bar adar iti.

Egha mɨsoghasavɨra gara itima e atiatingi.

Kamaghɨn amizɨ, e tuaviba ko azenibar aruan kogham.”

26 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgei:

“O, nan gumazamizir kɨ bar ifongeziba,

ia azir korotiabar aghuigh averenim gɨpoghpogh.

Ia fo, apanir izɨ ia gasɨghasɨghamim pura kaghɨram otoghtɨ,

ia atam mangeghtɨ me ia gasɨghasigham.

Kamaghɨn, ia puvɨrama aziva, azir onger akaba bangɨ.

Mati poroghamimning borir bar vamɨrara iti, an aremezɨ, aning a bagh azia an kuarkufi.”

Gumazamiziba mati silvan kuram

27  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgɨa ghaze,

“Jeremaia, kɨ nɨ isa uan gumazamizibar tongɨn nɨ atɨ.

Eghtɨ nɨ gumazamiziba tuisɨgh, mati gumaziba silva tuava a gɨfofozi moghɨn, me tuva me gɨfofogham,

men araziba guizbangɨra dera, o ti puvatɨ.”

28 Ezɨ kɨ an akam ikaragha ghaze:

“Gumazamizir kaba me akaba batogha,

akaba uarigh asa gɨrakɨrangɨn uarira uariv gei.

Me ifavaribagh amua men araziba bar ikufi.

Egha men naviba ain ko brasɨn mɨn bar gavgavigha,

arazir kurabar amuasa bar gavgafi.*

29 Nan gumazamiziba mati silvan mɨneziba itiba,

nɨ masinɨn avim givitɨ a puvɨra isi mɨnezir dar itir kabar isigh da batueghan kogham.

Ingangarir gumaziba pura ingangarir kam damigham.

Kamaghɨra, nan gumazamiziba arazir kurabagh ami,

egh arazir kurar kaba me da ateghan kogham.

30 O Ikiavɨra Itir God, nɨ akɨrim ragha uan gumazamizibagh asaragha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, me silvan kurar me otoghezibar mɨn iti.”

7

Godɨn Dɨpenim, Judabar amutɨ, me Godɨn damazimɨn deraghvɨra ikian kogham

1 Kɨ Jeremaia, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2 “Nɨ mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn tiar akamɨn tugh, kamaghɨn mɨkɨm: Ia Judan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghua an ziam fe darasi, ia kuaribar arigh an akam baragh. 3 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelia ian God, kɨ ghaze, Ia uan daroriba ko arazibar kɨrigh deravɨram otoghtɨ, kɨ ia teghtɨ ia deraghvɨra uan nguazimɨn ikiam. 4 Ia kamaghɨn mɨgei, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim.’ Egha ia kamaghɨn mɨgɨa uarira uarigh ifari. Dɨpenir kam tong ian akuragh ia damutɨ, ia Godɨn damazimɨn deraghvɨra ikian kogham.* 5 Ian daroriba ko arazir ia datɨrɨghɨn amiba, ia da ategh tuavir aghuimɨn gɨn mangɨ. Egh arazir aghuibara uari damu ikɨ. 6 Ia Kantrin Igharazibar Gumazamizir ia ko itiba, pas me damuan markɨ. Egh borir ameboghfeziaba ariaghireziba, ko amizir paba ariaghireziba ia paza me damuan markɨ. Egh ia uan nguazir kamɨn aven, gumazamizir osɨmtɨziba itir puvatɨziba pura me mɨsoghtɨ me arɨghiram markɨ. Egh ia asebar ziaba fan markɨ. Ian arazir kam ia gasɨghasɨgham. 7 Ia nan akar kaba bar dar gɨn mangɨtɨ, kɨ ia teghtɨ ia nguazir kɨ fomɨra ian inazir afeziabagh anɨngizir kam, ia an ikɨ deravɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

8 “Ia uarir gan. Ia akar ifavarir kaba nɨghnɨzir gavgavimɨn dar iti. Ada tong ian akuraghan kogham. 9 Ia gumazir igharazibar biziba okɨava, egha gumazibav sozi da ariaghiri. Egha poroghamiba uari isava akuir arazim gamuavɨra iti. Egha uan akaba gavgavim dar anɨngasa akam akɨri, egha ia guizbangɨra akar ifavaribagh ami. Egha ia asem Bal, a bagha ofan mughuriar aghuim zuibagh ami. Egha ia aser ia faragha fozir puvatɨzibar ziaba fe. 10 Ia arazir kabagh amigha nan Dɨpenir kɨ uan ziam fasa inabazimɨn aven izegha nan ziam fa ghaze, E deraghavɨra iti. Ia gɨn nan Dɨpenim ategha azenan ghuegha arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzibagh amuvɨra iti. Ia ghaze, Kar ti arazir aghuim, a? 11  *Ia Dɨpenir kamɨn nan ziam fasa kɨ a ginaba. Ezɨ ia ghaze, kar okɨmakɨar gumaziba modir danganim, a? Kɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ guizbangɨra mɨgei, arazir ia amiba, kɨ bar adar ganigha gɨfa.

12  *“Kamaghɨn, ia mangɨ Silon nguibar kɨ uan ziam fasa faragha inabazimɨn, kɨ amizir bizibar ganigh. Nan gumazamiziba Israelia, me arazir kuram gami, kamaghɨn amizɨ, kɨ nguibar kam bar a gasɨghasɨki.† 13  *Ezɨ ia uaghan arazir kurar kabagh amuavɨra ikia zuima, kɨ dughiar avɨribar ia arazir kurar kaba ataghɨragh navim giraghasa ia mɨkemezɨ, ia oraghan aghua. Kɨ ian deima, ia nan dɨmdiam ikarazir puvatɨ. 14 Ia guizbangɨra kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ egh suam, nan Dɨpenir kam ian akuraghtɨ, ia deravɨra ikiam. Kɨ fomɨra ian inazir afeziaba, me mɨkemezɨ, me nan ziam fasa kagh an ingari. Datɨrɨghɨn kɨ Silon nguibam gasɨghasɨghizɨ moghɨn, a gasɨghasɨgham. 15 Egh ia Judaba, kɨ Efraimɨn anabamɨn adarazi batoghezɨ moghɨn, ia batuegh ua ian ganan kogham.”‡

Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoke

16 Egha Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn na mɨgei, “Jeremaia, nɨ ua gumazamizir kaba bagh nan azangsɨgh nan dɨmɨva arangan markɨ. Kɨ nɨn azangsɨzitam bareghan kogham, kamaghɨn nɨ men akurvaghsɨ nan azangan markɨ. 17 Nɨ uabɨ Judan gumazamizibar garima, me uan nguibabar aven arazibagh amua, egha Jerusalemɨn nguibamɨn tuavir toribar arazibagh ami. 18  *Men boriba dazibagh eghuva izima, afeziaba aviba arɨsi, ezɨ amebaba bisketba tuasa plaua gami, kar aser amizir kam, Astarten me a bagha ofa gami, me a dɨbora ghaze, Overiamɨn Garir Atrivir Amizim. Egha me uaghan aser igharagha gariba bagha wain isa me bagha ofa gami. Me kamaghɨn amua paza na damuasava ami. 19 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Me kamaghɨn amua paza nararam amir pu. Bar puvatɨ. Me paza uarira uarigh amua aghumsɨzim uarira uarigh anɨngi. 20 Kamaghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God, men Ekiam, kɨ uan anɨngagharim bar a isɨ nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba, ko asɨziba, ko temeba, ko dagheba, kɨ bar me gingegham. Nan anɨngagharim avir ekiamɨn mɨn irɨtɨ tav anemungeghan kogham.”

21 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Judabav gei, “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ ia mɨkɨmasa. Ia fo, ofan maba, ia asɨziba inigh dav suegh, da tueghtɨ da bar isi mɨghɨrigham, egh dar tuziba aman kogham. Ezɨ ofan maba, ia dar tuziba, kɨ amamangatɨ, ia dar amam. Ezɨ kɨ ghaze, Markɨ! Ia bar ada inigh dar amɨ, da pura bizim. 22 Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh: ian inazir afeziaba, kɨ Isipɨn me inigha izir dughiamɨn, me ofan tuezɨ bar isia mɨghɨriziba ko ofan igharaziba, kɨ tam damuasa me mɨkemezir puvatɨ. 23  *Kɨ kamaghɨn me mɨkeme, ‘Ia nan Akar Gavgavir kɨ ia mɨgeiba baragh deraghvɨra dar gɨn mangɨtɨ, kɨ ian Godɨn ikɨtɨ, ia nan gumazamizibar mɨn ikiam. Eghtɨ biziba bar ian deragham.’ 24 Ezɨ ian inazir afeziaba nan akam baraghan aghua. Men naviba arazir kurabar amuasavɨra nɨghnɨgha, uan ifongiabar gɨn ghua akɨrim ragha na gasaragha, uamategha bar saghon ghuavɨra iti. 25 Ian inazir afeziaba Isip ategha izezir dughiamɨn iza datɨrɨghɨn, kɨ uan akam inigha izir gumaziba, me nan ingangarir gumaziba, me ian inazir afeziaba akam me danɨngasa ivɨvɨgha me amagavɨra iti. 26 Ezɨ ian inazir afeziaba nan akam baraghan aghua. Egha akaba batogha men faragha zuir ovavibagh afiragha arazir kurabagh ami.

27 “Jeremaia, nɨ Israelian gumazamiziba akar kabar me mɨkɨmtɨ, me da bareghan kogham. Nɨ men dɨmtɨ, me nɨn dɨmdiam ikaraghan kogham. 28 Eghtɨ nɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Kantrin kamɨn gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God, men Godɨn akamɨn gɨn ghuzir puvatɨ. Egh God ateghtɨ a me akɨrmɨghasa me nɨghnɨzir puvatɨ. Egha guizɨn akamɨn gɨn zuir tuavir kam, me bar anetaki.’ ”

Gumazamiziba Hinomɨn danganir zarimɨn ikia arazir kurabagh ami

29 Jerusalemia, ia uan azirakar arazim akakagh uan dapanir arɨzibagh isegh da makunigh. Nɨn gumazamiziba Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar anɨngagharir ekiam iti. Egha a gumazamizir kabar aghuagha akɨrim ragha me gasara. Kamaghɨn, ia mɨghsɨabar ghuavanegh azirakar ighiaba bangɨ.

30 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Judaba nan damazimɨn arazir kurar avɨribagh ami. Me marvir guar kɨ ifongezir puvatɨzir kaba isa, nan Dɨpenir kɨ uan ziam fasa inabazir kamɨn aven da arɨki. Egha kamaghɨn nan Dɨpenim gamima, a nan damazimɨn bar mɨze. 31  *Egha me Hinomɨn danganir zarimɨn ghua ofa gamir dakozibar ingara da dɨbora ghaze, Tofet. Egh me uari uan otariba ko guiviba inigh ofan mɨn avimɨn ada tuam. Arazir me amir kamɨn nɨghnɨzitam nan navir averiamɨn itir pu. Bar puvatɨ. Kɨ kamaghɨn damuasa akatam me mɨkemezir puvatɨ. 32 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ikiangsɨzim me ganɨga ghaze, Gɨn gumazamiziba ua danganir kam, Tofet o Hinomɨn danganir zarim a darɨghan kogham. Apaniba dughiar kamɨn Judan gumazamizir avɨribav sueghtɨ, me arɨmighiram. Eghtɨ Tofetɨn danganim, a Judabar matmatiar danganimɨn mɨn ikɨtɨ, men kuaba bar a gizɨvaghtɨ, men kuaba afamin danganiba ua puvatɨgham. Eghtɨ me danganir kam kamagh a dɨponam, Danganir Gumazibav Sozi Me Ariaghirim. 33 Eghtɨ gumazir kuar avɨriba pura nguazimɨn ireghɨv ikɨtɨ, kuaraziba ko asɨzir atiaba izɨ dar tuzibar amam. Eghtɨ gumazir kuaraziba ko asɨzir atiaba batoghamiba puvatɨgham. 34  *Eghtɨ gumazamiziba ua Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuavibar ikian kogham. Kɨ bizir kaba bar dar amightɨ, da otivam, eghtɨ navir aghuimɨn arazim ko, agoroger arazim ko, poroghamir igiabar isar ekiaba, da bar gɨvagham. Eghtɨ kantrin kamɨn danganiba ikuvigh ikiam.”

8

1 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn mɨgei. Dughiar kamɨn ian apaniba, matmatiabar mangɨ, Judabar atriviba ko, gumazir dapanir, ofa gamir gumaziba, akam inigha izir gumazir dapaniba, ko Jerusalemɨn aven itir gumazamizir igharaziba sara bar men agharibagh kuigham. 2 E fo, Judaba bar aruem ko iakɨnim ko mɨkovezibagh ifonge. Egha me bizir kaba bagha iteviba apɨra dar ziaba fava, da ko mɨgɨa, egha uarir akurvaghasa dar azangsɨsi. Kamaghɨn amizɨ, dughiar gɨn izamim, men apaniba Judabar aghariba inigh tintinibar buarir avɨribar mɨn nguazimɨn ada akunigham. Eghtɨ, aruem, ko iakɨnim, ko mɨkoveziba, men agharibagh isiragham. Eghtɨ men aghariba inigh da oparamin gumaziba puvatɨgham. 3 Eghtɨ Judan gumazamizir kurar kantrin kamɨn aven ikiavɨra itiba, kɨ men amangightɨ, me kantrin igharazibar tintinibar mangegham. Egh gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me angamɨra ikɨsɨ nɨghnɨghan kogham, me ovengsɨvɨra ifuegham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

Judaba uan arazir kurabar aghumsɨzir puvatɨ

4 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn gumazamizibav kɨmasa na mɨgei:

“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei.

Ia fo, gumazamiziba daghira, egha me ua dɨkavrosi.

Egha ia fo, me tuavim ataghɨragha ghua, egha me ua tuavimɨn izi.

5 Ezɨ Jerusalemɨn gumazamizir kaba na ategha, ua izir puvatɨ.

Me zurara akɨribagh igha na gasi.

Me ifavarir arazimɨn gɨn mangasa bar gavgavigha,

ua na bagh izan aghua.

6 Kɨ kuarim atɨgha me barazi, me deragha guizɨn akatam na mɨgeir puvatɨ.

Egha men tav uan arazir kuraba gɨn amangasa mɨgeir puvatɨ.

Egha nan azangsɨgha ghaze, kɨ arazir kurar manamrama ami?

Me vaghvagha uan ifongiabar gɨrara ghua,

mati hoziaba mɨdorozim bagha ghuaba arigha ivemara ghuavɨra iti.

7 E fo, kuarazir ekiaba ko doziba mɨghegh mangɨ ikegh,

ua izamin dughiam me a gɨfo.

Ezɨ nan gumazamiziba, me bizir kɨ damuasa mɨkemeziba

me dar gɨn zuir puvatɨ.

8 “Manmaghɨn amizɨma ia Judaba ghaze,

‘E nɨghnɨzir aghuim ko fofozim iti. Ikiavɨra Itir God uan Araziba e ganɨngi.’

Bar guizbangɨra, nan Arazibagh fozir gumaziba bar adagh iragha akar ifavariba osiri.

Kamaghɨn amizɨ, ia kamaghɨn mɨkɨman markɨ.

9 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian fofozir gumaziba nan akabar aghuagha

akɨrim ragha dagh asara.

Manmaghsua me ghaze, me datɨrɨghɨn fofoziba iti? Puvatɨ.

Me datɨrɨghɨn azuazim asɨzimɨn suizi moghɨn, dughiar kuram men suiraghtɨ

me bar aghumsigham.

Eghtɨ men nɨghnɨziba bar ikuvigham.

10  *“Men gumazir ziaba itiba ko ziaba puvatɨziba sara arazir kurar kam gami.

Ezɨ men ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba uaghan gumazamizibagh ifari.

Kamaghɨn, kɨ men azeniba ko amuiba isɨ

azenan itir gumazir igharazibar anigam.

11  *Nan gumazamiziba, mati duar dafaba isia iti,

ezɨ ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba men duabar gari,

da pura biziba, egha deraghvɨra da akɨra da nozir puvatɨ.

Egha me akar aghuimɨn gumazamizibav gɨa ghaze,

‘Biziba en derazɨ e deraghavɨra iti.’

Me kamaghɨn mɨgei,

ezɨ guizbangɨra bizitam deragha itir puvatɨ.

12 “Me ti arazir kurar me amizibar aghumsɨghama?

Bar puvatɨ. Me tong aghumsɨzir puvatɨ.

Kamaghɨn, kɨ men igharaz darazigh asɨghasɨghizɨ moghɨn,

kɨ gumazamizir kaba mɨzazim me danɨng, me gasɨghasɨgham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

13 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

Kɨ bar me agɨvagham.

Me mati wainɨn ikarɨziba ko fighɨn temeba, da ua ber puvatɨ,

ezɨ dar dafariba mɨsɨngi.

Ezɨ kamaghɨn kɨ apaniba amadaghtɨ me izɨ me dɨkabɨragham.”

14 Eghtɨ Judaba kamaghɨn mɨkɨmam:

“Manmaghɨn amizɨ e puram apia?

E uari akuvagh mangɨ nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itibar aven mongam.

Egh e nguibar kabar aven arɨghiram.

E arazir kuramɨn Ikiavɨra Itir God gami, a en God.

Ezɨ a ghaze, e ovengam.

A ivezir kuram e danɨngam,

mati gumazir mam marasinɨn kurar gumazibagh asɨghasɨzim me danɨngtɨ

me aneremam.

15 E ghaze, e deravɨra dapiam, egha e deragha apiazir puvatɨ.

Egha e ghaze, ua deraghamin dughiam iti,

ezɨ apaniba iza e gamima, e bar atiatingi.

16 Ezɨ apaniba notɨn amadaghan, Danɨn anabamɨn adarazir nguazimɨn otivigha gɨfa,

ezɨ e hoziaba barazi me bar puv avɨghagha pamtemɨn arai.

Ezɨ hoziar kaba araima, en nguazir oteviba ivazvazima,

e bar puvɨrama atiati.

E fo, apaniba Jerusalemɨn nguibam ko an tir gumazamiziba ko, bar

en nguazimɨn itir biziba bar dagh gasɨghasɨghasa izi.”

17 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia oragh. Kɨ apaniba amadaghtɨ,

da mati kuruzir kurabar mɨn ia bagh izɨ ia giviam.

Ia me damutɨ me nɨmɨra ikɨ, me ia ateghamin tuaviba puvatɨ.

Bar puvatɨ.”

Kɨ Jeremaia kɨ bar uan adarazir apangkufi

18 Kɨ Jeremaia, kɨ kamaghɨn mɨgei:

“Nan apangkuvir ekiam ko navim bar oseme,

ezɨ nan nɨghnɨziba bar ikufi.

Nan osɨmtɨzim agɨvamin tuaviba puvatɨ.*

19 Mevzika, nan adarazi nguazir oteviba bar adar ikia egha ara kamaghɨn dei,

‘Ikiavɨra Itir God ua Saionɨn nguibamɨn atrivimɨn itir puvatɨghama, a?

Egha a manmaghsua en akurazir puvatɨ?’ ”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam ikaragha ghaze:

“Manmaghsua ia nan gumazamiziba kantrin igharazibar asebar nedazibar ingara

egha dar ziaba fe?

Ian arazir kam na gamima,

kɨ bar ian anɨngaghe.”

20 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn diava ara mɨgei:

“Aruem garir dughiam gɨfa,

ezɨ me azenibar aven itir dagheba bar ada asigha gɨfa.

Ezɨ God ua e iniasa nɨghnɨzir puvatɨ.”

21 Kɨ Jeremaia, kɨ uan gumazamizir kɨ bar ifongezibar garima,

me dɨghoraghire, ezɨ nan nɨghnɨziba ikufi.

Kɨ bar osemegha aziava aravɨra iti.

22  *Kɨ orasi, Gileatɨn nguazim ti marasinɨn aghuiba uam an iti.

Egha me ti uaghan doktan maba iti.

Ezɨ manmagh amizɨ, nan gumazamiziba ghuamaghezir puvatɨ?†

9

1 Kɨ ghaze,

Kamaghɨn deragham,

nan dapanim dɨpamɨn mɨn ikɨtɨ,

nan damazimning mozir dɨpar zurara anaga ivemarimɨn mɨn ikɨ.

Eghtɨ kɨ arueba ko dɨmagaribar nan gumazamizir kɨ bar ifongeziba,

apaniba mɨsoghezɨ ariaghireziba,

me bagh aziva arangvɨra ikiam.

2 Kamaghɨn deragham,

kɨ ti gumazamiziba puvatɨzir danganitamɨn mangɨ

tuavir mɨriamɨn averpenir gumaziba daru dakuamin tamɨn ingarigh,

an aven ikiam.

Nan gumazamiziba bar, Godɨn itir nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim anetegha,

asebar gɨn ghua arazir mɨzɨrɨzibagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ti me ategh mangɨ saghon ikiam.

3 Ikiavɨra Itir God na ikaragha ghaze:

“Mati gumazim pir baribar asɨva amangasa ami moghɨn,

ifavarim nan gumazamizibar akatoribar otiv mangasava ami.

Egha men ifavarir arazim, men kantrin bar ekefe.

Ezɨ nan gɨn zuir guizɨn arazim a itir puvatɨ.

Akar ifavarim bar ekefe.

Ezɨ me nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ.”

4  *“Ia gumazamiziba kamaghɨn fogh, ian namakaba ko aveghbuaba ifara,

mati ia uan inazir afeziam Jekopɨn mɨn ifari.*

Kamaghɨn amizɨ, ia bar me bagh deraghvɨra gan,

nɨghnɨzir gavgavim men akabar ikian markɨ.

5 Gumazamiziba bar moghɨra uan adarazigh ifara,

egha guizɨn bizitam mɨgeir puvatɨ.

Men mɨzeba ifavarir arazim bar a gɨfozɨ,

me arazir kurar kam gamua ghuavɨra iti.

Me uarigh ifarir arazir kam, uarira uarir akakasi.

Egha me uan navibagh iraghan aghua.†

6 Me uarira uari abɨrir arazim gamua ghuavɨra ikia,

egha ifavarir arazibagh amuavɨra iti.

Me nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ, nan gɨn mangan aghua.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

7 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim mɨgɨa ghaze:

“Kɨ uan gumazamizibar araziba tuisɨgh, mɨzazim me danɨngɨva men gan me gɨfofogham,

mati gumazim silva isa avimɨn a tua, an mɨneziba mɨsɨva da batozɨ mokɨn.

Kɨ gumazamizir kabar arazir kuraba bagh damuamin tuavitam ua itir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

8 Men mɨzeba, mati barir gumazibagh asi me ariaghɨriba.

Me ifavarir gumazamiziba.

Me uan namakaba akar aghuibar me mɨgɨa,

egha men navir averiaba, me me gasɨghasɨghasa nɨghnɨsi,

mati gumazim asɨzimɨn suighasa azuazim agura.

9 Bar guizbangɨra, kɨ gumazamizir kabar arazir kuraba ikarvaghɨva,

bar me gasɨghasigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

10 Kɨ Jeremaia, kɨ garima,

Mɨghsɨaba ko tuziba itir danganiba,

me bar adagh apongegha dagh asɨghasɨghizɨ gumazamiziba ua dagh aruir puvatɨ.

Ezɨ bulmakaubar arareba puvatɨzɨ,

kuarazibar arareba ua dar otivir puvatɨ.

Kamaghɨn kɨ dagh nɨghnɨgha puvɨrama azi.

Kɨ da bagha osemegha azir akam bange.

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze,

“Kɨ Jerusalem gasɨghasightɨ a irɨgh dagɨar pozim mɨtɨgham.

Egh afiar atiabar danganimɨn otogham.

Eghtɨ kɨ Judan nguibar igharazibagh asɨghasightɨ,

nguibaba pura ikɨtɨ gumazamiziba dar ikian kogham.”

12 Ezɨ kɨ Jeremaia kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei,

“Nguazir kam tizim bagha ikuvigha gɨfa,

egha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨn iti?

Gumazir manatam Ikiavɨra Itir God nɨghnɨzim a danightɨ,

a bizir kamɨn mɨngarimɨn gumazamizibav kɨmam?”

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God a ikaragha ghaze:

“Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn.

Gumazamizir kaba nan Arazir Kɨ Me Ganɨngizibar gɨn zuir puvatɨgha,

nan akam batuegha,

tuavir kɨ men akazimɨn gɨn zuir puvatɨ.

14 Men navir averiaba gavgavigha uan ifongiamɨn gɨn ghua

men inazir afeziaba men sure gamizɨ moghɨn,

me aser Balbar ziaba fe.

15 Kamaghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ ghaze,

Ia gan, kɨ gumazir kabar amightɨ me osɨmtɨzir ekiaba iniam,

mati me dagher akabav sozibar amam.

Me bar ivezir kuram iniam,

mati me imeziba itir dɨpabar amam.

16  *Kɨ me batuegh me amadaghtɨ, me mangɨ

tintinibar kantrin fomɨra men inazir afeziaba ko me fozir puvatɨzibar tongɨn me ko ikiam.

Eghtɨ kɨ apanibar amamangatɨghtɨ,

me men gɨntɨgh mangɨ dughiar kɨ me gasɨghasɨghamim otogham.”

Jerusalemia azirakar amɨrizibagh ami

17 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn mɨgei:

“Bizir ia bativir kaba, ia deravɨra dar gan.

Egh azir akabagh amir amizibar diagh!

Ia amizir gumazir kuaba bagha igiar amɨrizibagh amua fozibar diagh me inigh izɨtɨ,

me azirakar amɨrizibar amu.”

18 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn mɨgei:

“Are, me zuamɨra izɨva e bagh azirakar ighiabar amu.

Me pamtem azi mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ,

e azitɨ temeriba en damazibar izɨv otiv iram.

19 Guizbangɨra, Saionɨn nguibar ekiamɨn aven,

gumazamiziba kamaghɨn ara egha azirakar ighiabagh amua ghaze,

‘Aio! E bar ikufi!

Apaniba en dɨpenibagh asɨghasigha gɨfa.

Ezɨ e uan nguazim ategham.

Kamaghɨn e bar aghumsɨki.’ ”

20 Ezɨ kɨ ghaze:

Ia Jerusalemɨn amiziba,

ia kuariba arigh Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh.

Ia uan guiviba azirakar ighiabar men sure damu.

Egh vaghvagh namakaba azirakar kamɨn men sure damu,

21 “Ovevem e batogha gɨfa.

A en dɨpenir gavgaviba ko danganir mogomoebar aven izegha gɨfa.

Boriba ikarara tuavibar itima ovevem me batifi.

Egha uari akuvir danganibar gumazir igiaba batifi.”

22 Ikiavɨra Itir God mɨkɨmasa na mɨgɨa ghaze,

“Ariaghirir gumazamizibar kuaba pura tintinibar nguazimɨn ikiam,

mati afiar buariba, ko witɨn ikɨziba pura tintinibar irav iti.

Ezɨ gumazir dagh eghuvamiba puvatɨ.”

23 Ikiavɨra Itir God ghaze:

“Fofozir gumazim uan fofozim bagh bar akuegh uabɨ fan markɨ.

Eghtɨ gumazir gavgavim uan gavgavim bagh bar akuegh uabɨ fan markɨ.

Eghtɨ dagɨaba izɨvazir gumazim uan dagɨaba bagh bar akuegh uabɨ fan markɨ.

24  *Gumazim bar akueghsɨ, a bizir bar vamɨra bagh bar akongegham. Bizir kam kamakɨn:

Kɨ Ikiavɨra Itir God, a na gɨfozir bizim bagh bar akongegh.

Kɨ zurara nguazimɨn gumazamiziba bar men apangkufi.

Egha kɨ zurara guizɨn arazimɨn gɨn ghua arazir aghuibar me gami.

Kɨ arazir kam damuasa bar akonge.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

25 “Ikiavɨra Itir God ghaze,

Gumazir uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir kaba,

men araziba azenan paza zui, egha me nan akamɨn gɨn zuir puvatɨ.

Gumazir kaba, dughiam izɨtɨ kɨ puv me damigham.

26 Ia nguibar kabar gumaziba,

kar Isipia, Judaba, Idomia, Amonia, Moapia ko gumazir pura gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia uan dapanir dakurir arɨzibagh isezɨ da oteveziba,

gumazamizir kaba me gumazir God gɨfozir puvatɨziba.

Ezɨ Israelia uaghan men arazibar gɨn zui.

Israelian gumaziba uan mɨkarzir mogomer iniba aghoregha,

uan navir averiabagh irazir puvatɨ.

Egha me mati gumazir uan mɨkarzir mogomer iniba aghorezir puvatɨziba.”

10

Ikiavɨra Itir God an atrivim, ezɨ aseba pura biziba

1 O Israelia, ia deraghvɨra Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. 2  *A kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia kantrin igharaziba amir arazibar gɨn mangan markɨ.

Me overiamɨn igharagha garir otivir bizibar gara bar atiatingi.

Ezɨ ia dar ganɨva, atiatingan markɨ.

3  *Ezɨ gumazir kabar arazir men aseba feba,

da guizɨn araziba puvatɨ.

Me temer mam ruarimɨn an okegha, dɨgɨribagh amir gumazibagh anɨngizɨ,

me temer kamɨn asemɨn marvir guam akɨri.

4 Egha gumaziba gol ko silvan marvir guar kam asigha,

hama ko dɨkoniba inigha, a iran aghuagha a gafu.

5  *Ezɨ marvir guar kaba biziba dar puvatɨ, da nedazir kɨniba.

Kuaraziba izɨ gumazibar azenibar zuravariba ko daghebar amɨsɨ, dar gan atiatingasa

me dar ingarigha da ase.

Men marvir guar kaba mɨgeir puvatɨ.

Egha da aruir puvatɨzɨ, gumaziba da ateragha arui.

Me ian tav gasɨghasighan kogham, kamaghɨn ia dar atiatingan markɨ.

Me uaghan bizir aghuitam damightɨ an otoghan kogham.”

6 Ikiavɨra Itir God gavgavir bar ekiam iti,

ezɨ ua godɨn tam nɨn mɨn itir puvatɨ.

Nɨn ziam gavgavir ekiam iti.

Egha nɨ bizir igharagha garibagh amima da nɨn gavgavim aka.

7  *Nɨ kantriba bar dar gumazamiziba bar me gativagha men gari,

ezɨ me bar nɨn atiating nɨn apengan ikɨ nɨn ziamra fam.

Ezɨ nguazir kamɨn fofozir aghuiba itir gumaziba ko atriviba,

men tav nɨn mɨn amir puvatɨ.

8 Gumazir kaba bar fofoziba puvatɨgha bar ongani.

Marvir guar me temebar dɨkɨrigha arɨghizir kaba, pura biziba,

da fofozir aghuir manatam me danɨngam? Bar puvatɨ.

9 Aser marvir guar kaba, me dar kurkiasa, Tarsisɨn nguibamɨn ghua silva isa,

egha ghua Ufasɨn nguibamɨn gol ini.

Egha iza gol ko silvan ingarir darazigh anɨdi,

eghtɨ me uan marvir guaba avam.

Egha me inir blupla ko pɨghagheviba isamigha

asebar marvir guar kabar kurti.

Kurkazir marvir guar kabar itiba,

kar dɨgɨribagh amir fofozir gumaziba ingangarir kaba bar dagh ami.

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, a guizbangɨra God.

A Godɨn zurara ikia mamaghɨra itim,

egh atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Ezɨ an anɨngagharim nguazim gamima,

a ivazvasi, eghtɨ gumazamiziba deraghvɨra ikian kogham.

11  *“Israelia, ia kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨzir gumazamizibav kɨm,

‘Ian aseba overiam ko nguazimɨn ingarizir puvatɨzɨ,

da ua nguazim ategh an ikian kogham,

egh overiamɨn apengan ikian kogham.’ ”

Godɨn ziam fer ighiam

(Jeremaia 51:15-19)

12 Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn nguazir kamɨn ingari.

A uan nɨghnɨzir aghuimɨn nguazir kam isa uan danganimra anetɨzɨ, a gavgafi.

A uan fofozimɨn overiamɨn ingara an onegha gɨfa.

13 A tiarim akarigha mɨgeima, overiam bar pamtemɨn tɨngazi.

Ezɨ ghuariar pɨziba nguazir otevibar mɨgha iza,

egha uari akufa.

God onɨmaribagh amima,

da taghtazima amozim izaghiri.

Egha amɨnim asirafima, a

a uan danganim ataghɨragha izi.

14 Ezɨ gumazamiziba, me bar onganigha bizitam gɨfozir puvatɨ.

Gumazir marvir guaba golɨn dar ingariba,

me bizir me ingarizir kaba bagh bar aghumsɨgham.

Kar guizɨn godba puvatɨ.

Marvir guar kaba, da amɨnir datɨrɨghɨn en ikia angamɨra itir kam puvatɨ.

15 Kar me dɨbovir akabav kɨmasa pura ingarigha arɨghizir bizir kɨniba.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, me tuisɨghamin dughiam izɨtɨ me bar ikuvigham.

16 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, a Jekopɨn ovavir boribar God, a uabɨ biziba bar adar ingari.

Egha bizir kabar mɨn garir puvatɨ.

A Israelia amɨsevezɨ me an adarazira iti.

An ziamra kara:

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Ikiavɨra Itir God Judaba batuegham

17 O Jerusalemia, apaniba ia ekɨarugha gɨfa.

Ezɨ ia uan biziba bar ada akuvagh da inigh mangɨ.

18 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze,

“Dughiar kamɨn kɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba batueghtɨ me mangegham.

Kɨ osɨmtɨzir ekiam me danightɨ, me mɨzazir ekiam baragham.”

19 Eghtɨ Jerusalemia kamaghɨn mɨkɨmam:

“Maia, e ikuvigha gɨfa.

Osɨmtɨzir ekiam e batogha duamɨn mɨn bar ekevegha mɨsɨngizir puvatɨ.

Ezɨ markɨ, osɨmtɨzir kam e batogha gɨvazɨ e aneteram.”

20 Jerusalem ikuvigha gɨfa, egha pura iti, mati purirpenir mam dɨpɨrigha irɨ.

A mati en purirpenibar benir dar suighiziba dɨghoraghirezi da dɨpɨraghiregha ire.

Ezɨ gumazamiziba bar Jerusalem ategha ghuegha gɨfa,

mati en boriba bar ariaghiregha tav ua itir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ua Jerusalemɨn ingaramin gumazitam ua itir puvatɨ.

21 Ezɨ kantrin gumazir dapaniba onganigha fofoziba puvatɨ,

egha nɨghnɨzir aghuim bagha Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨzir puvatɨgha ire.

Kamaghɨn me deragha ingangarir aghuim gamizir puvatɨ,

ezɨ apaniba iza gumazamiziba batoghezɨ me tintinibar ghuegha kantrin igharazibar iti,

mati sipsipbar garir gumazim deragha dar garir puvatɨzɨ, afiar atiaba sipsipba batoke.

22 Ia oragh! Nɨgɨnir ekiar mam notɨn amadaghan oto.

Kar apanibar mɨdorozir gumazibar mɨghsɨzir nɨgɨnir dafar kuram, me nɨga akɨzɨrɨgha izi.

Me uan nguibam ategha Judan nguibaba ko mɨsoghasa izi.

Me Judan nguibaba bar ada agɨvaghtɨ,

da afiar atiabar nguibamɨn otogham.

Jeremaia uan gumazamizibar akurvaghasa Godɨn azara

23  *O Ikiavɨra Itir God, kɨ fo, e gumazamiziba uari uan daroriba gativaghan kogham.

E mangamin tuaviba, e deragha dar garir puvatɨ.

24 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan arazir aghuimɨn e akɨrmɨgh, pura en anɨngaghan markɨ.

Nɨ en anɨngagheghtɨ e bar moghɨra ikuvigham.

25 Egh Kantrin Igharazibar Gumazamizir nɨn ziam dɨbora a fer puvatɨziba,

nɨ men anɨngaghɨ me gasɨghasɨgh.

Gumazamizir kaba, e Jekopɨn adarasi, me en maraziv soghezɨ me ariaghire.

Me bar e agɨvagha en nguaziba ko dɨpeniba sara bar dagh asɨghasɨki.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ me gasɨghasɨgh.

11

Israelia, Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abɨki

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 2 “Nɨ deraghvɨra nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba baregh mangɨ Judaba ko Jerusalemɨn gumazamizibav kemegh: 3 Nɨ mangɨ me mɨkɨm suam, Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ ia mɨgɨa ghaze, Gumazir manam nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangan koghtɨ, kɨ a damightɨ a bar ikuvigham. 4 Kɨ fomɨra ian inazir afeziaba Isipɨn me inigha iza Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam me koma a gamizɨ, a gavgavigha kamaghɨra iti. Dughiar me Isip ataghizim, danganir kam bar puv fei, mati avim men isi, ezɨ kɨ me inigha iza kamaghɨn me mɨgei, ‘Ia nan Akar Gavgaviba bar adar gɨn mangɨ, egh ia nan gumazamizibar ikɨtɨ, kɨ ian Godɨn ikiam. 5 Kɨ ian inazir afeziaba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha nguazir aghuim isɨ me danɨngasa, kar nguazir bar aghuir biziba an ikia deravɨram aghuim. Ia nan Akar Gavgavimɨn gɨn mangɨtɨ, kɨ a isɨ ia danɨngam.’ Nguazir kam ia datɨrɨghɨn an iti.” Ezɨ kɨ Jeremaia Ikiavɨra Itir God ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra! Bizir kam otogham.”

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, na mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan mɨgɨrɨgɨar kaba isɨ Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuavir aguabar mangɨ, dar gun ivɨvɨgh me mɨkɨm: Ia datɨrɨghɨn nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn akaba baragh, dar gɨn mangɨ! 7 Kɨ ian inazir afeziaba Isipɨn me inigha iza datɨrɨghɨn, ia ikiangsɨgha ivɨvɨgha ia mɨgɨa ghaze, ia nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangɨ. 8  *Ezɨ ian inazir afeziaba nan akam barazir puvatɨgha an gɨn zuir pu. Puvatɨ. Me akaba batogha uan ifongiabara gɨntɨgha arazir kurabara damuasavɨra nɨghnɨsi. Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim mɨkemezɨ moghɨra, kɨ ivezir kuraba me ganɨdi.”

9 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, “Judaba ko Jerusalemia, nan akamɨn gɨn mangan aghuagha, akɨribagh iragh na gasasa akam mɨsoke. 10 Me uamategha men ovaviba amizir arazir kurabar gɨn zui. Men ovaviba fomɨram amizɨ moghɨn me nan akam baraghan aghua. Israelian kantri ko Judabar kantri, aning uaghara asebar gɨn ghua men ziaba fe, egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ men ovaviba ko amizim abigha gɨfa. 11 Kamaghɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ zuamɨra bar me gasɨghasɨghtɨ, me itavraghamin tuaviba puvatɨgham. Egh me akurvazim bagh nan dɨmɨva arangtɨ, kɨ me bareghan kogham. 12 Eghtɨ Judaba ko Jerusalemia, aser me ofan mughuriar aghuim zuiba anɨdiba bagh mangam. Egh me aser kabar dɨmtɨ, da dughiar kurar kamɨn aven men akuraghan kogham.

13 “Judaba, ian aser ia ziaba febar dɨbobonim, ian nguibar ekiabar dɨbobonim ko magh ghu. Egha ia aghumsɨzim itir asem Bal bagha, ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuim damuasa dakozir avɨribar ingari. Ezɨ dakozir kabar dɨbobonim da Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn tuavir aguabar dɨbobonim ko magh ghu. 14 Jeremaia, gumazamizir kaba dughiar kuram bativamin dughiamɨn, nɨ me bagh na ko mɨkɨman markɨ. Nɨ me bagh pamten nan dɨman markɨ. Nɨ men akurvaghsɨ nan azangsɨghan markɨ. Guizbangɨra, me uarir akurvaghsɨ nan dɨmtɨ kɨ me bareghan kogham.”

15 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Judabav gɨa ghaze:

“Ia gumazamizir kɨ bar ifongeziba, ia arazir bar kurar avɨribagh ami,

kamaghɨn, ia nan ofa gamir Dɨpenimɨn aven mangan kogham.

Kɨ ian amamangatɨghtɨ, ia aven mangam.

Ia uaghan uari bagha ofa damuasa asɨziba na bagha da inigha iza ghaze,

ofan kaba ian akurvaghtɨ ia ikuvighan kogham. Bar puvatɨgham.

Kɨ ia gasɨghasɨghamin dughiamɨn, ia bar biziba puvatɨgh bar akongeghan kogham.*

16 Kɨ faragha ia dɨbora ghaze,

Israelia ia mati olivɨn temer aghuir mam bava ovɨzir aghuiba iti.

Eghtɨ kɨ datɨrɨghɨn olivɨn temer kam avim a datɨghtɨ,

avim ararimɨn mɨn pamten dagarvagh, temer kam gaseghtɨ,

a isiva aguaba bar dɨpɨrighiregh bar gɨvagham.

17 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ tememɨn mɨn nguazir kamɨn ia akara,

egha datɨrɨghɨn ia gasɨghasɨghasa mɨgei.

Kɨ garima, ia Israelɨn kantri ko Judan kantrin gumazamiziba,

ia ofan mughuriar aghuim zuiba isa asem Bal bagha, dagh ami.

Ezɨ ian arazir kurar kam na gamizɨ,

kɨ bar ian anɨngaghe.”

Gumaziba Jeremaia mɨsueghtɨ an aremeghasa akam mɨsoke

18 Kɨ Jeremaia, kɨ Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze:

“Ikiavɨra Itir God, gumazamizir maba paza na damuasa mɨgei.

Ezɨ me damuasa amir bizir kam, nɨ an gun nan akazɨ, kɨ fo.

19 Kɨ faragha fozir puvatɨ, me paza na damuasa na bagha akam mɨsosi.

Kɨ mati sipsipɨn nguzim gumaziba a mɨsueghtɨ an aremeghasa an akua zui.

Ezɨ gumazir kaba akam mɨsuegha ghaze,

‘Aria, e datɨrɨghɨram a mɨsueghtɨ an aremegham,

mati gumazim temem bema, me an dughiamrama an oti mokɨn.

E bar a kuavaremeghtɨ, gumazamiziba uam an gɨnɨghnɨghan kogham.’

20 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

nɨ arazir aghuimɨn gɨn ghua gumazamizibar araziba tuisɨsi.

Nɨ deravɨra men nɨghnɨziba ko naviba tuisɨsi.

Kɨ osɨmtɨzir kam isa nɨn dafarim gatɨ.

Kɨ fo, Nɨ gumazamizir kaba ivezir kuram me danɨngɨva bar me gasɨghasigham.”

21 Kɨ orazi Anatotɨn nguibamɨn gumazir maba na mɨsueghtɨ, kɨ aremeghasa kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn uam akatam mɨkɨman markɨ. Nɨ ua tam mɨkɨmtɨ, e nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham.” Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nan dɨmdiam baregha kamaghɨn na mɨgei, 22 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ guizbangɨra mɨgei: Kɨ Anatotɨn gumazamiziba pazɨvɨra me damighɨva, ivezir kuram me danɨngam. Kɨ me mɨsoghsɨ apaniba amadaghtɨ me izɨ men gumazir igiabav sueghtɨ me arɨmɨghiregham. Eghtɨ dughiar kamɨn, Anatotɨn gumazamiziba dagheba puvatɨghtɨ, men otariba ko guiviba arɨmighiram. 23 Anatotɨn gumazamizir paza nɨ damuasava amiba, kɨ me ikarvagh me gasɨghasɨghamin dughiam, kɨ a ginabagha gɨfa. Men tarazi mɨseveghɨrɨghan kogham. Me bar moghɨra ikuvigham.”

12

Jeremaia osɨmtɨzim ikia Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨsi

1 O Ikiavɨra Itir God, nɨ kotiaba tuisɨzir arazim a bar dera,

ezɨ kɨ zurara uan osɨmtɨzim akɨrsɨ akamadarim nɨ ko a damuan kogham.

Ezɨ arazir kɨ fozir puvatɨzir maba iti, ezɨ guizɨn nɨn arazir kotiaba tuisɨzim,

kɨ a bagh nɨn azangsɨghasa.

Manmaghɨram amizɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba me zurara deragha iti?

Ezɨ manmagh amizɨ, ifavaribagh amir gumaziba deraghavɨra ikia ghuavɨra iti?

2 Nɨ me isa nguazir kam garɨghizɨ, me deraghvɨram otiva,

mati gumazim temem akarazɨ, an biba nguazim giraghuezɨ,

temem aghuigha bava ovɨziba iti.

Me zurara nɨn ziam dɨborava,

men nɨghnɨziba nɨn saghuiamɨn iti.

3 O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar na gɨfogha, kɨ amir araziba sara fo.

Egha na tuisigha bar deravɨra na gɨfo.

Nɨ na bagh apanir kaba batueghasa, kɨ ifonge.

Mati gumaziba sipsipbav sueghtɨ da aremeghasa, da inigha zui.

Kɨ nɨn azai, nɨ inabazir dughiamɨn,

nɨ me mɨsueghtɨ me arɨghiregham.

4 Gumazamizir kaba arazir kurabagh ami.

Egha uaghan me ghaze,

“Bizir e bativamin kaba, Jeremaia bar dar ganighan kogham.”*

Kamaghɨn amizɨ, nɨ gumazamizibar arazir kurabar osɨmtɨziba ikarvagha nguazim gamizɨ,

an aghazagharizɨ, graziba bar mɨsɨngi.

Ezɨ asɨziba ko kuaraziba tintinibar ariaghiri.

Ezɨ kɨ nɨn azai, Nɨ dazoghɨn bizir kam agɨvaghtɨ,

nguazim ua deragham?

5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God na ikaragha ghaze:

“Jeremaia, osɨmtɨzir nɨ datɨrɨghɨn isir kam, a gɨn otivamin osɨmtɨzim mɨn garir puvatɨ.

Nɨ gumaziba ko ia tuavimɨn ivemar, nɨ me gitavɨraghsɨ damuva avegham, nɨ avɨghaghegham,

egh nɨ manmaghɨn hoziaba ko ivemaram?

Nɨ nɨmɨra uan kantrin aven danganir azentuzimra deragh ikɨ,

nɨ manmaghɨn mangɨ Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn itir ruarir averiamɨn ikiam?

6 Ezɨ nɨn aveghbuaba ko nɨn adarazi akɨrim nɨ gasaragha,

osɨmtɨzim nɨ darɨgh pazɨ nɨ damuasa akam mɨsoke.

Egha uari akuvagha nɨ ekɨarugha gɨvagha,

bar nɨn suighasa roghɨra izi.

Kamaghɨn amizɨ, me izɨ akar aghuibar nɨ mɨkɨmtɨ,

me baraghan markɨ.”

Ikiavɨra Itir God, uan gumazamiziba bar me baseme

7 Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Israelian gumazamizir kɨ ua baghavɨra mɨseveziba,

kɨ akɨrim ragha me gasaragha gɨfa.

Gumazamizir kɨ bar gifongezir kaba,

kɨ datɨrɨghɨn apanibar amamangatɨghtɨ,

me me dɨkabɨragham.

8 Nan gumazamizir kaba, nan apanim gamigha,

na dɨkabɨnasa pamten diava arai,

mati laionɨn mam ruarimɨn ikia pamten aroi.

Kamaghɨn, kɨ me gifongezir puvatɨ.

9 Nan gumazamizir kɨ ua baghavɨra inabaziba,

me mati kuarazir mam, kuarazir isaba iza anekɨarugha a gasɨghasɨsi.

Kɨ kantrin igharazibar diaghtɨ me izɨ nan gumazamizir kɨ ua baghavɨra inabazibagh asɨghasɨgham,

Mati gumazim asɨzir atiabar diaghtɨ, me uaghan izɨ kuarazir kam amam.

10 “Kantrin Igharazibar Gumazamizibar gumazir dapanir avɨriba iza,

nan wainɨn azenir dirim gasɨghasɨki.

Me azenir dirir kam dɨkezɨ,

a danganir mɨdiarimɨn mɨn iti.

Ezɨ gumazamiziba uam an itir puvatɨ.

11 Eghtɨ nguazir kam pura ikɨtɨ, gumazamiziba an puvatɨgham.

A dɨpaba puvatɨzir danganimɨn mɨn otogham.

Eghtɨ nguazim ikɨva azitɨ, kɨ a baragham.

Eghtɨ nguazir kamɨn itir gumaziba,

ua a gɨnɨghnɨghan kogham.

12 Eghtɨ apanir avɨriba otivigh, gumazamiziba puvatɨzir danganir mɨghsɨabar tuavimɨn izɨ,

biziba bar dagh asɨghasɨgham.

Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ apanibar amutɨ,

me ian kantrin otevir mamɨn ikegh, mangɨ otevir igharazimɨn gumazamiziba bar me gasɨghasɨgham.

Eghtɨ gumazitam ua deragh ikian kogham.

13 Ia Israelia witɨn ovɨziba oparigh,

da iniamim dughiamɨn, ia benir dɨkonibar gantɨ darara ikiam.

Ia pura ingangarir mɨtɨabagh amua bizir muziaribara isi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, nan anɨngagharim ian ikiavɨra iti,

kamaghɨn ia witɨn ovɨzir muziariba bangɨn aghumsɨgham.”

Ikiavɨra Itir God, Israelian boroghɨn itir kantriba bagha akar dɨkɨrɨzim gami

14 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Israelian boroghɨra itir kantriba akam men iti. Me arazir kurabagh amua, egha nguazir kɨ uan gumazamizibagh anɨngizir kam pazav a gami. Nɨ oragh! Kɨ apanir kaba men nguazimra me batuegham. Judaba uaghan apanibar tongɨn uan nguazir kɨ me ganɨngizimra iti, eghtɨ kɨ uaghan me batuegham. 15  *Kɨ bar moghɨra me batuegh gɨvagh, gɨn ua men apangkuvigh, men aku men nguazibara mangam. 16  *Eghtɨ nan gumazamiziba nan ziam fer araziba, me dughiar kamɨn dar gan dagh fofogham. Fomɨra gumazir kaba nan gumazamiziba, me aser Balɨn ziamɨn guizbangɨra mɨkɨmasa pɨn arɨgha mɨgei, egha nan gumazamizibar sure gami. Me datɨrɨghɨn uari nan ziamɨn pɨn darɨgh guizbangɨra mɨkɨm suam, Ikiavɨra Itir God, a zurara ikɨ mamaghɨra ikiam. Me arazir kabar gɨn mangɨ, uaghan nan gumazamizibar otivigham. 17  *Eghtɨ kantrin tamɨn gumazamiziba nan akam bareghan aghuaghtɨ, kɨ me batuegh bar me gasɨghasigham. Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ mɨkemegha gɨfa.”

13

Ikiavɨra Itir God, inimɨn akar isɨn zuimɨn Jeremaia mɨgei

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ inir aghuitam givezegh, a ikegh. Egh inir kam isɨ dɨpam daghuan markɨ.” 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨra, kɨ ghua inir mam givezegha a ike. 3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 4 “Inir nɨ ivezegha uan ivariam gikezir kam, a inigh dɨkavigh Peratɨn Fanemɨn mangɨ, egh inir kam isɨ dagɨar torimɨn aven a modogh.”* 5 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn amua, inir kam Peratɨn Fanemɨn a modo. 6 Ezɨ aruer avɨriba ghua gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ dɨkavigh uamategh Peratɨn Fanemɨn mangɨ, egh kɨ nɨ mɨkemezɨ nɨ modozir nir kam uam a inigh.” 7 Ezɨ kɨ Peratɨn ghugha, inim modozir danganim gutui. Egha kɨ inim inigha an garima, a ikuvigha gɨvagha, ua ingangariba an puvatɨ.

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 9 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ Judaba ko Jerusalemia uari uan ziaba feir arazim abɨraghtɨ, me inir ikuvizir kamɨn mɨn ikuvightɨ, men ziar ekiam gɨvagham. 10  *Gumazamizir arazir kurabagh amir kaba, me uan kuaribav konegha nan akaba baraghan aghua. Men naviba gavgavizɨ, me uan nɨghnɨzibar gɨn zui. Egha asebar gɨn ghua men ziaba fe. Egh gɨn gumazamizir kaba ikuvigham, mati inir kam ikuvigha ingangariba an puvatɨ. 11 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Kɨ faragha Israelɨn kantrin gumazamiziba ko Judan kantrin gumazamiziba bar me gamizɨ, me nan porogha gavgavizɨ moghɨn, mati gumazim inim isa uan ivariam gikegha, anemɨghɨrɨzɨ a gavgafi. Kɨ kamaghsua, me nan gumazamizibara ikɨ, egh nan ziam fɨ na bagh bar akuegh ziar ekiam na danɨngam. Ezɨ me na baragh nan gɨn mangan aghua.”

Jerusalemia nguazir mɨnemɨn mɨn ikuvigham

12 Ikiavɨra Itir God ua na mɨgɨa ghaze, “Jeremaia, nɨ mangɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Gumazamiziba wainɨn dɨpam isa nguazir mɨnebagh fusfuzɨ da izefe.’ Eghtɨ Jerusalemia ti oregh nɨ mɨkɨm suam, ‘Nɨ ghaze, e ti bizir kam gɨfozir puvatɨ, a?’ 13 Eghtɨ nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, Kɨ uabɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba wainɨn dɨpam men gunasava ami, eghtɨ me bar onganigham. Devitɨn ikɨzimɨn atriviba ko, ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba ko, Jerusalemɨn gumazamiziba bar, mati wainɨn dɨpam nguazir mɨnem gizɨvazɨ moghɨn, wainɨn dɨpam me gizɨvagham. 14 Kɨ gumazamizir kaba bar me gasɨghasigham, mati gumazim nguazir mɨneba isa uariv sosi da bɨaghiri moghɨn. Men ameboghfeziaba ko, boriba sara kɨ me gɨnɨghnɨgh men apangkuvighan kogham. Bizitam bar nan tuavim apɨrighan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.’ ”

God ivezir kuram isɨ Judabar anɨngam

15 Ia Judaba, Ikiavɨra Itir God, ia mɨkemegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia deraghvɨra kuaribar arigh nan akam baragh.

Egh ia ifaghatɨ uari fan markɨ.

16 Ia datɨrɨghɨn Godɨn akurvazimɨn angazangarim bagha garavɨra iti.

Eghtɨ gɨn Ikiavɨra Itir God, angazangarir kam giraghtɨ, a mɨtarmer bar ekiamɨn otogham.

Guizbangɨra, dughiar kuram otogham,

mati Ikiavɨra Itir God ian nguibaba mɨtarmem dar anightɨ,

ia mɨghsɨabar pɨn daruva asaghpor tintinibar iregham.

Kamaghɨn, arazir kam faragha otivamin dughiamɨn,

ia zuamɨra ziar ekiam isɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, a danɨng.

17 Ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, ia mati an sipsipɨn bɨzim,

a deravɨra ia geghufi.

Ia nan akam baraghan aghuaghavɨra ikɨtɨ,

apaniba izɨ, ia inigh mangɨ,

kantrin igharazimɨn pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ia arigham.

Eghtɨ, kɨ uabɨra modogh ikɨva ian ifaghatir arazim gɨnɨghnɨgh,

ia bagh pamtem azitɨ,

temeriba nan damazimning gizɨvagh izighiram.

18 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze:

“Nɨ mangɨ akar kam isɨ atrivim uan amebam ko aningɨn mɨkɨm suam,

Gua gɨn ua kantri gativaghan kogham.

Guan atrivir dapanir asuar dirimning, pura bizir kɨnimningɨn mɨn otogham.

Kamaghɨn amizɨ, gua atrivir dabirabimning atakigh.

19 Apaniba izɨ Judan sautɨn amadaghan itir Distrik Negev, an itir nguibaba ekɨarugh dar dɨvazibar tiar akaba asegham.

Me Judaba bar me inigha nguibar igharazimɨn, pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn me arɨghsɨ, me inigh mangegham.

Kamaghɨn amizɨ, Judan gumazitam ua nguibabar tiar akaba kuigh mangɨ izegh damuan kogham.

20 “O Jerusalemɨn nguibar ekiam, nɨ kogh notɨn amadaghan izir mɨdorozir gumazibar gantɨ, me nɨ bagh izam.

Gumazamizir nɨ bar ifuegha deragha me geghuva men gariba,

me mati sipsipɨn dirir nɨ me bagha bar akongeziba, me managh iti?†

21 Eghtɨ gumazir nɨ namakabagh amigha akurvaghiziba,

me izɨ nɨ dɨkabɨragh nɨ gativam.

Eghtɨ nɨ manmaghɨn me mɨkɨmam?

Nɨ amizim otasa mɨzazim isi moghɨn,

nɨ ti mɨzazir bar kuram baragham.‡

22 Egh nɨ ti uan navir averiamɨn aven uabɨ uabɨn azangsɨgham,

manmaghɨn amizɨ, bizir kurar kaba na batifi?

Nɨ kamaghɨn fogh, Nɨn arazir kuram bar ekefe.

Kamaghɨn amizɨ, gumaziba nɨn korotiaba suegha arazir kurabar nɨ gami.

23 Eghtɨ Itiopian kantrin gumazamiziba, men mɨkarzir pɨziba, mɨkarzir ghurghuribar otivam, ti puvatɨ.

Eghtɨ kaziar atiam, me a dɨbora ghaze, lepat,

a ti uan mɨkarzir dighdiriba itiba giragham, a?

Bar puvatɨ.

Kamaghɨra, arazir kurar kam, nɨn arazimra,

ezɨ nɨ aneteghan kogham.

24 O Jerusalem, kɨ nɨn arazir kurar kam bangɨn

amɨnim gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegha iza, witɨn afezibagh ivai da zui moghɨn,

kɨ nɨn gumazamiziba batuegham.

25 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze,

nɨ na bakɨnɨghɨnigha ifavarir aseba nɨghnɨzir gavgavim dar iti.

Kamaghɨn amizɨ, bizir nɨ bativir kaba, kɨ deraghavɨra fogha da mɨsevegha gɨfa,

eghtɨ da nɨ bativam.

26 Kɨ uabɨ nɨn korotiam fegh uanaboghtɨ,

gumazamiziba nɨn mɨkarzir mogomemɨn gantɨ,

nɨ bar aghumsɨgham.

27  *Kɨ uabɨ gari, nɨ arazir bar kurar kɨ ifongezir puvatɨzibagh ami.

Nɨ asebar gɨn mangasa pamtemɨn ingara, mɨghsɨaba ko danganir tuziba itibar dar ziaba fe.

Nɨ mati gumazim uan roroamɨn amuim ko dakuasa an gɨriabagh suagha arui,

egha mati hoziar apurim pamten hoziar amebamɨn gɨn ghuava aroi.

O Jerusalem, nɨn araziba bar mɨze,

egh nɨ kamaghɨra ikɨ mangɨ manadɨzoghɨn ua zuegham? Bar puvatɨgham.

Noka! Nɨ bar ikuvigham.”

14

Judan kantri amoziba puvatɨ

1 Dughiar kamɨn Judan kantri amoziba izi puvatɨzɨma, Ikiavɨra Itir God, an gun mɨgɨa akar kam isa Jeremaia ganɨngi:

2 Judan kantrin gumazamiziba bar osɨmtɨzir ekiamɨn ikia azi.

An nguibabar aven itir gumazamiziba bar pazavɨra iti.

An gumazamiziba tintinibar nguazim girav ikia puvɨram azima,

men azirakam Jerusalemɨn nguibamɨn ikegha, nan kuarim bagha ghuavanadi.

3 Men gumazir dapaniba dɨpaba tuasa ingangarir gumaziba amangizɨ,

me mozir dɨpabar ghuegha gari mozir paba dakegha gɨfa.

Ezɨ me mɨner mɨseviba ua da inigha nguibar ekiamɨn ghue.

Egha me paza uari baragha aghumsigha, osemegha uan guaba monge.

4 Amoziba Judan kantri gizir puvatɨzɨ,

nguazim bar mɨsɨngi.

Kamaghɨn amizɨ, gumazir azeniba opariba,

bar osemegha aghumsigha uan guaba monge.

5 Ezɨ asɨzir atiaba nguziba batima, da damamin graziba puvatɨ.

Kamaghɨn, me uan nguziba ataghɨrazi, da pura iti.

6 Ezɨ donkin atiaba mɨghsɨabar tuivav ikia, afiar atiabar mɨn avɨghagha pamtemɨn amɨnim isi.

Da pamtem damamin graziba bagha ruia gari.

Ezɨ graziba bar puvatɨ,

kamaghɨn men damaziba bar mɨkɨrvagha iraghue.

7 Ezɨ nan gumazamiziba kamaghɨn na ko mɨgɨa dɨa ghaze,

“Bar guizbangɨra, e akɨrim ragha nɨ gasaragha gɨvagha, arazir kurar avɨrim gami.

Ezɨ en arazir kurar kaba e isa kotiam gatɨ.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgh,

en apangkufigh.

8 E Israelia zurara uarir akurvaghasa nɨrara nɨghnɨgha nɨ mɨzua iti.

Egha osɨmtɨzibar dughiabar nɨ uam e isi.

Ezɨ manmagh amizɨ, nɨ datɨrɨghɨn e gɨfozir puvatɨzɨ moghɨn iti?

Manmagh amizɨ, nɨ nguibar igharazimɨn gumazir guraghav itimɨn mɨn iza

dɨmagarir vamɨran e ko ikegha ghu?

9  *Manmagh amizɨ, nɨ gumazir okam nɨghnɨzimɨn mɨn, en akurvaghamin gavgaviba puvatɨ?

Manmagh amizɨ, nɨ mati, mɨdorozir gumazim uan apaniba abɨnamin gavgaviba puvatɨ?

Ikiavɨra Itir God, e bar fo, nɨ kamaghɨn amir puvatɨ.

E fo, nɨ en tongɨn itima, e nɨn gumazamizibara iti.

Kamaghɨn, nɨ e ataghɨraghan markɨ.”

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazamizibagh nɨghnɨgha ghaze:

“Me pura tintinibar daruasa bar ifuegha, deragha uan daroribar garir puvatɨgha akɨrim na gasara.

Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ arazir kam bagha bar me gakongezir puvatɨ.

Kɨ datɨrɨghɨn men arazir kurar kabagh nɨghnɨgh,

me ikaragh ivezir kuram me danɨngam.”

11 Egha Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgɨa ghaze:

“Jeremaia, gumazamizir kaba, kɨ deragh me damusɨ,

nɨ me bagh nan azangsɨghan markɨ.

12 Eghtɨ me ti na bagh dagheba ataghɨragh nan akurvazim bagh na ko mɨkɨmtɨ,

kɨ me bareghan kogham.

Eghtɨ me ti, ofan na bagh tueghtɨ bar isi mɨghɨramiba ko, witɨn ofan tuamiba, na danɨngtɨ,

kɨ dagh ifuegh da inighan kogham. Puvatɨ.

Kɨ apaniba amadaghtɨ, me izɨ me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Egh kɨ me damutɨ, me dagheba puvatɨgh arɨmɨghiregham.

Egh kɨ arɨmariar ekiabar amutɨ,

da me bativtɨ me arɨmɨghiregham.”

13 Ezɨ kɨ an akam ikaragha ghaze,

“Oio, Ikiavɨra Itir God, en Ekiam, nɨ oragh.

Nɨn akam inigha izir gumazir maba akar igharagha garibar gumazamizibav gei.

Me kamaghɨn nɨn akam akura ghaze,

Apaniba ia mɨsueghtɨ ia arɨmɨghireghan kogham.

Egh ia dagheba otevegha arɨmɨghireghan kogham.

Egh Ikiavɨra Itir God deragh ia damightɨ,

ia nguazir kam bar deraghvɨrama an ikiam.”

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei:

“Akam inigha izir gumazir kaba nan ziamɨn ia mɨgɨa, ifavarir akabar ia mɨgei.

Kɨ me amangizir puvatɨ, egha uaghan akatam me ganɨngizir puvatɨ.

Akam inigha izir gumazir kaba, me uari uan nɨghnɨzibar mɨgei.

Me ghaze, me irebamɨn mɨn garir bizibar gara mɨgei.

Puvatɨ, me ifari.

Egha bizir otivamiba me dav gɨa, pura mɨgei.

15 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ gumazir iza nan ziamɨn akam akunizir kaba, kɨ men gun nɨ mɨgɨa ghaze,

Kɨ me amangizir puvatɨ.

Me ifara pura iza nan ziamɨn ghaze,

‘Mɨdoroziba ko dagheba puvatɨghamin dughiam kantrin kamɨn otivan kogham.’

Ezɨ kɨ ia mɨgei,

Mɨdoroziba ko mɨtiriar arazimra,

Godɨn akam inigha izir gumazir kabara bativ bar me kuavaremegh.

16 Eghtɨ gumazamizir akam inigha izir gumazir kabar akaba baraghiziba,

me mɨdorozim ko dagheba puvatɨzir bizim bagh arɨmɨghirɨtɨ,

me men kuaba isɨ Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn tuavir toribav kɨnightɨ,

gumazir men kuaba isɨ mozibar afamiba bar puvatɨgham.

Eghtɨ men amuiroghboriba uaghan, arazir kamra men kuaba bativigham.

Kɨ garima, Jerusalemia arazir kuram gami, kamaghɨn kɨ bar me gasɨghasigham.”

17 “Jeremaia, nɨ gumazamizibar apangkuvamin akamɨn me mɨkɨm. Nɨ kamaghɨn mɨkɨm,

‘Kɨ Jeremaia, kɨ arueba ko dɨmagaribar azivɨra ikɨtɨ,

nan damazimning temeriba dagh izɨvagh mamaghɨra ikiam.

Nan gumazamiziba, guivir kɨ bar ifongezimɨn mɨn, kɨ bar deravɨra men gari.

Ezɨ apaniba nan gumazamiziba puvɨra me mɨsoagharɨghizɨ,

me bar moghɨra ikufi, mati me duar dafar kuraba iti.

18 Kɨ nguibar ekiamɨn azenan ghua gari,

mɨdorozimɨn ariaghirezir gumazibar kuaba irav iti.

Egha nguibar ekiamɨn tuavibar aven arua gumazir dagheba otevezibar gari,

me arɨava men mɨkarziba ikuvigha aghariba guni.

Kɨ arua garima,

akam inigha izir gumaziba ko ofa gamir gumaziba purama arua

bizitam gɨfozir puvatɨ.’ ”

Jeremaia amozim amangasa Godɨn azangsɨsi

19 Ezɨ kɨ kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨsi,

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar akɨrim ragha Judan kantri gasara, o?

Nɨ Saionɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba bar me gifongezir puvatɨ, a?

Egha nɨ manmaghsua, bar e gasɨghasɨghizɨ, e ua deraghan kogham?

E ghaze, e ti deraghvɨra dapiam.

Ezɨ puvatɨ, e deragha apiazir puvatɨ.

E ghaze, e ti osɨmtɨziba ategh, avughsɨ deravɨra ikiam.

Ezɨ puvatɨ, apaniba iza e gamima e bar atiatingi.

20  *Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, e fo,

e uan inazir afeziaba ko, arazir kurar avɨribagh amua,

nɨn damazimɨn e dar osɨmtɨziba iti.

21 Nɨ uan ziar ekiam bagh akɨrim ragh e gasan markɨ.

Nɨn Dɨpenim, a mati nɨn atrivir dabirabir aghuim,

nɨ a gɨnɨghnɨgh, apaniba ateghtɨ me Dɨpenir kam paza a damuan markɨ.

Egh nɨ e ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gɨnɨghnɨgh

anebɨghan markɨ.

22 Kantrin igharazitamɨn aser kuratam amozim damightɨ an arigham ti? Puvatɨ.

O overiam uabɨ amozim e danigham ti? Bar puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God, en God, nɨrara nɨ bizir kamagh garibagh ami da otifi.

Kamaghɨn amizɨ, e nɨghnɨzir gavgavim nɨn iti.”

15

Judaba bar ikuvigham

1  *Egha Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei, “Jeremaia nɨ oragh. Moses ko Samuel nan boroghɨn izɨva, gumazamizir kabar akurvaghsɨ izɨ nan damazimɨn tugh na ko mɨkɨm nan azangam, eghtɨ kɨ apangkuvitam men ikian kogham. Nɨ gumazamizir kaba batueghtɨ me mangɨ! Nan mukuragh! Kɨ ua kagh men ganan aghua. 2  *Eghtɨ me ti kamaghɨn azangam, ‘E managhɨra mangam?’ Eghtɨ nɨ me mɨkɨm suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ kamaghɨn mɨgei:

Men gumazamizir kɨ arɨmariar kuramɨn arɨmɨghirasa amɨseveziba,

me arɨmariar kuraba iniam.

Eghtɨ gumazamizir kɨ mɨdorozir sabamɨn ovengasa amɨseveziba,

me mangɨ mɨsogh arɨmɨghiram.

Eghtɨ gumazamizir dagheba otevegh arɨmɨghiran kɨ mɨseveziba,

me dagheba puvatɨghɨva arɨmighiram.

Eghtɨ gumazamizir mangɨ nguibar igharazimɨn kalabusɨn ikiasa kɨ mɨseveziba,

me mangɨ nguibar igharazibar kalabusɨn ikiam.

3 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bizir gumazamiziba bar me agɨvamin 4plan kaba amangi: Apaniba me mɨsoghtɨ me arɨmɨghireghtɨ, afiaba men kuaba kurvagh mangɨtɨ, da dɨghortɨ kuarazir pɨn mɨghagha aruiba izighirɨ dar tuzibar amɨtɨ, asɨzir atiaba izɨ dar naba bar ada amɨ da agɨvagham. 4  *Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, bizir kɨ Judabagh amizir kam baregh atiatigh dɨgavir kuram damigham. Kɨ garima, Hesekian otarim Manase, a Judan atrivimɨn ikia, Jerusalemɨn aven arazir bar kurabagh ami. Ezɨ bizir kɨ amir kam, a Manasen arazir kuram ikarvasi.”

5 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn dɨagha ghaze:

“O Jerusalemɨn gumazamiziba, tina ian apangkuvigham?

Eghtɨ tina ia bagh aziam?

Eghtɨ tina ian kuarkuv ia gɨfofogham,

ia deragha iti o puvatɨ?

Gumaziba puvatɨ.

6  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

ia akɨrim na gasaragha bar nan saghon iti.

Ezɨ kɨ uabɨ uan agharimɨn ian mɨsogh,

ia gasɨghasɨghasava ami.

Kɨ dughiar avɨribar ian apangkuva ghua,

datɨrɨghɨn kɨ aghua.

7 “Judan gumazamiziba uan arazir kurabagh irazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ Judan nguibaba vaghvagha dar gumazamiziba bar me inigha,

me givaragha me batoghezɨ me ghuezɨ moghɨn,

mati amɨnim witɨn afezibagh ivarazɨ da ghue.

Kɨ uan gumazamiziba bar me gasɨghasigha

men boribav soghezɨ me ariaghire.

8 Eghtɨ men mɨdorozir gumazir ariaghirezibar amuir odiaribar dɨbobonim nan damazimɨn bar ghuanabogh,

ongarir gigimɨn dɨbobonim gafiragham.

Kɨ aruer arɨzimɨn apaniba amadazɨ, me iza,

men mɨdorozir gumazir igiabav soghezɨ me ariaghire.

Ezɨ bizir kam gumazir igiar kabar amebabagh amizɨ,

me dɨgavir kuram gamigha, osɨmtɨzir ekiamɨn ikia bar atiatingi.

9 Ezɨ amizir borir 7pla batezim, an boriba bar arɨmɨghireghtɨ,

amebar kamɨn navir averiam bar ikuvigh, mati mɨnemɨn mɨn isikuam,

eghtɨ an kuarmɨzim mati asɨzir agharim an guraghtɨ, an angam aremeghsɨ damuam.

Amebar kamɨn dughiar aghuim, ua dughiar bar kuramɨn otoghtɨ, a bar aghumsigham.

Mati an aruer arɨzimɨn itima, aruem zuamɨra iraghugha gɨfa.

Kamaghɨra, Judan ikiavɨra itir varazira, kɨ apaniba amangightɨ,

me izɨ me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Jeremaia uan osɨmtɨzimɨn gun God mɨgei

10 Kɨ kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ bar uabɨn apangkuvigha osemegha kamaghɨn uabɨra uabɨn mɨgei,

O nan amebam, nɨ ti tizim baghavɨra na batezɨ kɨ nguazir kamɨn ize?

Gumazamizir nguazir kamɨn itiba nan akaba ikarvazima, kɨ akamadariba me koma adagh ami.

Kɨ gumazitamɨn amamangatɨzɨ, a pura nan bizitam inizir puvatɨ.

Kɨ gumazitam pura na da bizitam inizir puvatɨ.

Ezɨ gumaziba bar moghɨra nan atara ghaze, kɨ ikuvigham.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ghaze:

“Nɨ osɨman markɨ. Kɨ nɨn akuraghtɨ nɨ deraghvɨra ikiam.

Eghtɨ kɨ apanibar amightɨ, me osɨmtɨzim ko dughiar kuramɨn aven ikɨva,

uarir akurvaghsɨ nɨ bagh izɨ nɨn azangsɨgham.”*

12 Egha Ikiavɨra Itir God, gumazamizibav gɨa ghaze:

“Gumazitam ain ko bras apɨramin gavgaviba puvatɨ.

Ezɨ apanir notɨn amadaghan iziba, me bras ko ainɨn mɨn bar gavgafi.

13 Ia nguibar kamɨn ikia arazir kurar bar avɨribagh ami.

Eghtɨ kɨ bizir kam ikarvaghamin ivezimɨn mɨn, ian dagɨaba ko bizir aghuiba isɨ,

pura apanir kabar anɨngam.

14 Egh kɨ ian apanibar amightɨ me ia inightɨ ia pura men ingangarir gumazir kɨnibar ikɨ,

nguazir ia fozir puvatɨzimɨn mangam.

Nan anɨngagharir ian itim, kɨ a damightɨ

an avim mɨn bar puvɨra ian isi ikɨ kamaghɨra ikiam.”

15 Ezɨ kɨ Jeremaia kɨ kamaghɨn mɨgei:

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ biziba bar dagh fo, egha gumazir paza na gamiba, nɨ bar me gɨfo.

Kamaghɨn, nɨ gumazir nɨn ziam bagha dɨbovir osɨmtɨziba na garɨzibar ganɨva,

na gɨnɨghnɨgh nan akuragh.

Egh gumazir na gasɨghasɨzir kaba, nɨ ivezir kuram me ikaragh.

Nɨ ti men sughsughtɨ, me na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.

16 O Ikiavɨra Itir Godɨn Bar Gavgaviba Itim,

nɨ uan ziam na garɨzima, kɨ nɨ nan anavɨra.

Ezɨ nɨn akam na batogha, mati nan daghemra mɨn iti,

mati dagher mam, gumazim, a isa anepava gavgavim namnam ko duam ganɨdi.

Ezɨ nɨn akam na gamima,

kɨ uan navir averiamɨn aven bar akongegha nan navim dera.

17 Kɨ gumazir dughiar aghuiba baghavɨra itiba ko apiavkia

bizibav gɨa atir puvatɨ. Bar puvatɨ.

Gumazamizir arazir kurar me amiba bangɨn, anɨngazim na gizɨfa.

Kamaghɨn, kɨ uabɨ abɨragha bar nɨn apengan ikia uabɨra iti.

18 Manmagh amizɨ mɨzazir kam nan ikiavɨra iti?

Egha manmagh amizɨ, me osɨmtɨzim na ganɨgavɨra iti,

mati duaba nan mɨkarzimɨn ikiavɨra ikia mɨdir puvatɨ?

Kɨ garima, nɨ nan akurazir puvatɨ,

mati gumazim mozir pam bagha ghua garima,

a dakezɨ a tam amezir puvatɨ.”

19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na ikaragha ghaze:

“Nɨ akar kabanang ategh navim giragh ua na bagh izɨtɨ, kɨ ua nɨ inightɨ,

nɨ ua nan ingangarim damuam.

Egh nɨ akar kuraba akurir arazim ategh, akar aghuimram akunam,

egh nɨ nan akatorimɨn mɨn ikɨ nan akamɨn gun mɨkɨmam.

Eghtɨ gumazamiziba nɨn akaba baragh nɨn gɨn mangam.

Nɨ men akaba baragh men gɨn mangan markɨ.

20 Kɨ gumazamizir kabar damazimɨn nɨ damightɨ,

nɨ brasɨn dɨvazimɨn mɨn tugh gavgavigham.

Kɨ datɨrɨghɨn nɨn akuragha, nɨ ko iti.

Eghtɨ gumazamizir kaba nɨn apanim damuva

nɨ dɨkabɨraghan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.

21 Kɨ gumazir arazir kurabagh amiba ko apangkuviba puvatɨzir gumaziba,

men agharim da ua nɨ inightɨ, me ua nɨ gasɨghasighan kogham.”

16

Jeremaia Godɨn Akar Gavgavim akunamin ingangarim iti

1 Kɨ Jeremaia, Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 2 “Nɨ nguazir kamɨn amizitamɨn ikian markɨ, egh nɨ boriba puvatɨgh. 3 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nguazir kamɨn itir boriba ko, men amebaba ko afeziar me batamiba, kɨ me bativamin bizibar gun nɨ mɨkɨmasa. 4 Me bar arɨghiregham. Tarazi arɨmariar kuraba iniva arɨmighiram. Eghtɨ apaniba izɨ taraziv soghtɨ me arɨghiram. Eghtɨ men tarazi dagheba puvatɨghɨva, arɨmɨghiram. Eghtɨ gumazir men kuabar apangkuv aziva, me isɨ mozibar afamiba puvatɨgham. Eghtɨ men kuaba pura tintinibar afiar buaribar mɨn nguazim girɨv ikiam. Eghtɨ kuarazir pɨn mɨghagha aruiba ko asɨzir atiaba men kuabar amam.

5 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua kamaghɨn mɨgei: Nɨ gumazir ovevem gɨbua itibar pɨzir isam bagh, men dɨpenimɨn mangan markɨ. Gumazamizir kaba, kɨ ua deragh men apangkuv me damu navir amɨrizim me ko a inian aghua. Kamaghɨn, nɨ me bagh azirakar ighiabar amuan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa. 6 Kɨ ghaze, nguazir kamɨn gumazamizir ziaba itiba, ko ziaba puvatɨziba sarama arɨghiregham. Eghtɨ gumazir men kuaba mozibar afamiba puvatɨgham. Eghtɨ gumazir me bagh aziva uan apangkuvim akakagh mɨkarzim aghorɨva, dapanir arɨzim gisamiba puvatɨgham. 7 Eghtɨ gumazitaba gumazir aremeziba bagh azi ikɨtɨ, gumazir me bagh dagheba ko dɨpaba ater izɨ men navibar amutɨ, me navir amɨrizimɨn ikɨ nɨmɨra ikiamiba puvatɨgham. Eghtɨ men amebaba ko afeziaba aremeghtɨ, gumazir izɨ gumazir kabagh ibua itiba bagh dagheba ko, dɨpaba ater izɨ me danɨng, me ko ikɨva gavgavim me danɨng me ko ikiamiba puvatɨgham.

8 “Nɨ gumazamizir isar ekiabagh amibar dɨpenibar mangɨ, me ko ikɨ dagheba ko dɨpabar aman markɨ. 9  *Kɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ guizbangɨra mɨgei, gumazamiziba ua nguazir kamɨn ikian kogham. Eghtɨ bar akongezir arazim ko navim deragha itir arazim ko poroghamiba uarir itir arazim, kɨ bar moghɨra da agɨvagham. Eghtɨ gumazamizir datɨrɨghɨn itiba, uari uan damazibar bizir kamɨn gantɨ, an otivam.

10 “Jeremaia, nɨ kamaghɨn me mɨkɨmtɨ, me ti kamaghɨn nɨ mɨkɨmam, ‘Manmaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God bizir kurar kabar amutɨ da e bativasa mɨgei? En arazir manam ikufi? E uan God, Ikiavɨra Itir God, arazir kurar manamɨn a gami?’ 11  *Eghtɨ nɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Ian inazir afeziaba nan akam batuegha, na ategha ghua asebar ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ arazir kabar ia damuasa. 12 Ezɨ ian arazir kuraba bar ian inazir afeziaba amizir arazir kurabagh afira. Ia vaghvagha nan akam batogha, uari uan nɨghnɨzir kurabar gɨn zui. 13 Kamaghɨn amizɨ, kɨ nguazir kamɨn ia batueghtɨ, ia mangɨ, nguazir igharazir ia ko ian inazir afeziaba fomɨra fozir puvatɨzimɨn ikiam. Kɨ ian apangkuvighan kogham, kamaghɨn amizɨ, ia nguibar kamɨn arueba ko dɨmagaribar ia asebar ziaba fam.’ ”

Ikiavɨra Itir God ua gumazamiziba inigh men nguibamra izam

14-15 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ gumazamizir kaba batuegh, gɨn ua men aku nguazir kɨ men inazir afeziabagh anɨngizimɨn izam. Me datɨrɨghɨn uan akam gavgavim a danɨngɨsɨ mɨkɨm suam, ‘Bar Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itim, a Isipɨn e inigha en akua ize, e an ziamɨn gun mɨgei.’ Egh kɨ ua men aku izamin dughiam, me arazir kam giragh kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn zurara itimɨn ziamɨn, notɨn amadaghan itir kantri ko kantrin igharazir an e amadazɨ e ghua ikeziba, a ua e inigha en akua en nguazimɨn ize, ezɨ e an ziamɨn gun mɨgei.’ ”

Judaba Ikiavɨra Itir Godɨn mongɨva avegham

16 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ apaniba amadaghtɨ, me izɨva Judan gumazamizibar suigh me iniam, mati gumazim uan ivem akunigha osirir avɨriba ini. Eghtɨ gɨn kɨ uam apanir igharaziba ameghtɨ, me mangɨ gumazamizir mɨghsɨabar mongeziba, ko dagɨar toribar mongeziba, buri men suigham, mati gumazim ruarimɨn asɨziba buria dar suisi. 17  *Me amir biziba bar nan modozir puvatɨ. Da bar nan damazimɨn azenara iti. Me uan arazir kuraba mongɨva avegham. 18 Me nguazir kɨ me ganɨngizir kam, marvir guar kurar kaba isa nan nguazim garɨghizɨ, da nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn kɨ me amizir arazir kuramɨn ivezim givɨragh, ua a ikaragham.”

Gumazamiziba bar moghɨra Ikiavɨra Itir God gɨfogham

19 O Ikiavɨra Itir God, nɨ gavgavim na ganɨga, nan danganir mogomemɨn mɨn ikia, egha osɨmtɨzibar dughiabar nɨ nan akurvasi. Nguazir kamɨn oteviba bar dar gumazamiziba bar, nɨ bagh izɨ kamaghɨn mɨkɨmam: En inazir afeziabar aseba, da pura bizir kɨniba, da e gifara, en akuraghan kogham. 20 Gumaziba uari baghvɨra godɨn tabar ingaram ti? Puvatɨ. Marvir guar gumaziba ingariba, da guizbangɨra godba puvatɨ.

21  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Nɨ oragh! Kɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba dughiar vamɨrara men sure damigham. Dughiar kamɨn kɨ men sure damutɨ, me nan gavgavir ekiam gɨfogham. Egh me fogh suam, Nan ziam, Ikiavɨra Itir God.”

17

Ikiavɨra Itir God, Judabar arazir kuraba bagha me gasɨghasɨki

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Judaba, arazir kurar ia amiba kar ian arazir ia zurarama amiba da zurara ian ikɨvɨra ikiam. Mati gumazim tuizimɨn akar oteviba aghorezɨ moghɨn, ia dar uan navir averiar gavgavibar da osirigha, da isa ofa gamir dakozibar 4plan mɨkebabar, bulmakaun komba aghoregha da osiri. 2 Ian gumazamiziba zurara asebar ofa gamir dakoziba ko temer guarir aser amizim Aseran nedazim itibagh nɨghnɨsi. Ia marvir guar kaba isa azenara temer ekiaba bar dar apengan da asava, maba mɨghsɨar pɨn itibar ada asezɨ da tuivighav iti, ezɨ ia dar ziaba fe. 3 Ia mɨghsɨar kaba ko azenan itir tuzibar ghua dar ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian dagɨaba ko ian bizir bar aghuiba isɨ apanibar anɨngam. Ia uan kantrin aven arazir kurar avɨrim gami. Kamaghɨn, ian arazir kuraba bangɨn, kɨ apanir kaba ateghtɨ, me ia ofa gamir dakoziba iniam. 4 Ian arazir kurar ia amir kaba bangɨn, kɨ ia damightɨ ia nguazir kɨ anɨngizir kam ategham. Egh kɨ ia damightɨ ia nguazir ia fozir puvatɨzimɨn pura uan apanibar ingangarir gumazir kɨnibar otivigham. Guizbangɨra, nan anɨngagharim mati avir mam isia iti. Ia uari avir kam uam a gamizɨ a dɨkafi. Eghtɨ avir kam isi mamaghɨra ikiam.”

Gumazir pumuningɨn arazim

5  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gumazim akɨrim ragha na gasaragha,

nɨghnɨzir gavgavim gumazir kɨnimɨn ikia ghaze,

kɨ uan gavgavimɨn uabɨn akurvagh deravɨra ikiam,

gumazir kam a bar ikuvigham.

6 A mati temer muziarim dɨpaba puvatɨzir danganimɨn ikiava aghui.

Danganir kam gumaziba puvatɨzɨ, nguazim amangsɨzim a gizɨfa.

Gumazir kamaghɨn garim,

dabirabir aghuiba puvatɨgham.

7  *“Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim nan itiba,

kɨ bar deraghvɨra me damuam.

8  *Me mati temem me dɨpar mɨriamɨn anekara.

Ezɨ temer kamɨn biba nguazim giraghuegha dɨpam isi.

Ezɨ aruem garir dughiam, an atiatir puvatɨ.

An dafariba angamɨra ikiavɨra iti.

Egha amoziba izir puvatɨzir dughiabar, a nɨghnɨzir avɨribagh amir puvatɨ.

A bar ikia mamaghɨra ti.”

Ikiavɨra Itir God, gumazamizibar araziba bar moghɨra da tuisɨsi

9  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazamizibar navir averiaba arazir kurabara damuasavɨra me dɨkafi.

Egha men nɨghnɨziba bar kufi.

Ezɨ tina arazir kamɨn mɨngarim gɨfogham?

Bar puvatɨ.

10  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨrara, kɨ gumazamizibar navir averiaba ko men nɨghnɨziba aven men gari.

Egha vaghvagha gumazamizibar araziba tuisɨgha,

me amir arazaraziba bar da ikarvagha ivezim me ganɨdi.”

Me arazir kurabagh amua isir dagɨaba, da ovengam

11 Gumazim ifarɨva bizir avɨriba ikɨ,

a mati kuarazir mam, kuarazir igharazimɨn aroriaba okemegha dagh isɨn itima da afoaghirezɨ,

an adar nguziba ini.

Ezɨ gumazir kamɨn dagɨaba ko biziba,

da gumazir kam tɨghar ghurighamin dughiam da ovengam.

Eghtɨ gɨn, gumazamiziba fogham,

a mati gumazir onganim.

Israelia uarir akurvaghasa Ikiavɨra Itir God mɨzuai

12 En Godɨn Dɨpenim, a mati Godɨn atrivimɨn dabirabir bar aghuim.

A fomɨra ziar ekiam ikia, iza kamaghɨra iti.

13 Ikiavɨra Itir God, e Israelia zurara nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikia,

nɨ en akurvaghasa e nɨ bagha mɨzuai iti.

Gumazamizir akɨrim ragha nɨ gasaraziba, me bar aghumsigham.

Men ziaba, gumazamiziba zuamɨra me bakɨnɨghnigham,

mati gumazim uan ziam nguazimɨn an osirizɨma a zuamɨra angaraghire.

Ezɨ gumazir kaba nɨ ataki.

Ikiavɨra Itir God, nɨ mati emɨmɨrir pam, dɨpar ikɨrɨmɨrim e ganɨdimɨn mɨn iti.

Jeremaia uabɨn akurvaghasa Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨsi

14 O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan arɨmariam akɨrightɨ, kɨ bar guizbangɨra ghuamagheka.

Nɨ nan akuraghtɨ, kɨ guizbangɨra deraghvɨra ikiam.

Kɨ ziar ekiam nɨraram anɨdi.

15 Israelia kamaghɨn na dɨpova mɨgɨa ghaze,

“E manadɨzoghɨn gantɨ, Ikiavɨra Itir God, bizir kurar a damuasava mɨkemezir kabar amutɨ,

da otivam?

A datɨrɨghɨn guizbangɨra dar amutɨ, da otivtɨ, e dar ganika!”

16 Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamizibagh eghuvir ingangarir kam na ganɨngi,

mati gumazir sipsipbagh eghuvim.

Ezɨ kɨ ingangarir kam ataghizir puvatɨ.

Ezɨ nɨ fo, kɨ dughiar kuram gumazamizir kaba bativasa

me bagha nɨ mɨkemezir puvatɨ. Bar puvatɨ.

Kɨ nɨn damazimɨn mɨkemezir akaba, nɨ bar deraghvɨra dagh fo.

17 Nɨ na damutɨ kɨ bar puvɨram atiatingan markɨ. Puvatɨ.

Nɨ dughiar kurabar aven, nan mogomer danganir aghuimɨn mɨn iti.

18 Egh datɨrɨghɨn nɨ paza na gamir gumaziba, aghumsɨzim me danɨngightɨ,

me dɨgavir kuram damightɨ,

kɨ dɨgavir kuram damigh aghumsɨghan kogham.

Nɨ men arazir kuram bangɨn dughiar kuram damightɨ, a me batogh

bar me gasɨghasɨkigh.

Judaba Sabatɨn dughiamɨn damuamin araziba

19 Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn tiar akar me kamaghɨn dɨborim, Gumazamizibar Tiarakam, nɨ an boroghɨn tughɨv ikɨ. Kar Judan atrivibar nguibar ekiamɨn aven mangɨgh izegh gamir tiar akam. Egh nɨ gɨn anetegh mangɨ Jerusalemɨn tiar akar igharaziba uaghan bar dar boroghɨn tughɨv ikɨ. 20 Egh nɨ gumazamiziba kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Ia Judan atriviba, ko Judan gumazamiziba, ko Jerusalemian tiar akar kamɨn mangɨgh izegh gamiba, ia deraghvɨra kuariba arigh Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. 21  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Ia deraghvɨra uan ikɨrɨmɨrim bagh nɨghnɨgh. Egh Ia Sabatɨn dughiamɨn biziba ater Jerusalemɨn aven mangɨsɨ, tiar akar kabar aven mangan markɨ. 22  *Egh ia uaghan Sabatɨn dughiamɨn, uan dɨpenibar itir biziba ater daruan markɨ. Egh ingangaribar amuan markɨ. Kɨ ian inazir afeziabav kemezɨ moghɨn, ia Sabatɨn dughiam amɨseveghtɨ, a na baghvɨra ikɨ. 23 Ezɨ ian ovaviba nan akam batuegha, nan gɨn zuir puvatɨgha, nan suren akar aghuiba baraghan aghua. 24 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze: Ia nan akam barakigh! Ia Sabatɨn dughiamɨn biziba ater Jerusalemɨn aven izan markɨ. Ia Sabatɨn dughiam amɨseveghtɨ a nan dughiamra ikɨtɨ, ia an ingangaritam bar a damuan markɨ. Ia nan akamɨn gɨn mangɨ, 25 eghtɨ atriviba zurara Devitɨn ikɨzimɨn otivam, egh me Devitɨn ikɨzimɨn atrivir dabirabim dapiam. Eghtɨ atriviba uan gumazir aruaba ko, hoziabar apiagh, karisbar tuivigh Jerusalemɨn tiar akabar aven mangɨ izegh damuam. Eghtɨ Judaba ko Jerusalemia tiar akar kabar mangɨ izegh damuam. Egh dughiabar zurara gumazamiziba Jerusalemɨn ikiam. 26 Eghtɨ gumazamiziba Judan kantrin danganiba bar da ategh, uan ofaba inigh nan Dɨpenimɨn izam. Me Judan nguibar ekiaba ko, Jerusalemɨn boroghɨn itir nguibaba ko, Benjaminɨn anabamɨn nguazim ko, mɨghsɨar dozir aruem uaghiri naghɨn itiba ko, mɨghsɨaba itir danganir igharaziba ko, sautɨn amadaghan Negev iti naghɨn, me danganir kaba bar da ategh, Jerusalemɨn izam. Me izɨ, asɨzir tue bar isia mɨghɨrir ofaba ko, asɨzir igharazibar ofaba ko, witba tuer ofaba ko, mughuriar aghuim zuir ofaba ko, na mɨnabir ofaba, me da inigh na bagh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izam. 27 Egh ia nan akamɨn gɨn mangan aghuagh, Sabatɨn dughiam amɨseveghtɨ a nan dughiamra ikian kogh, ia biziba inigh Sabatɨn dughiamɨn Jerusalemɨn tiar akabar aven mangɨgh izegh damutɨ, kɨ tiar akar kaba avim dar atɨghtɨ da isiam. Eghtɨ Jerusalemɨn itir dɨpenir ekiaba bar isigham. Eghtɨ tav avir kam amungeghan kogham.’ ”

18

God mati nguazir mɨnebar ingarir gumazim

1 Kɨ Jeremaia, Ikiavɨra Itir God, na mɨgɨa ghaze, 2 “Nɨ dɨkavigh gumazir nguazir mɨnebar ingarimɨn dɨpenimɨn magɨrɨtɨma kɨ ua nɨ mɨkɨmam.” 3 Ikiavɨra Itir God, na mɨkemegha gɨvazɨ, kɨ gumazir nguazir mɨnebar ingarimɨn dɨpenimɨn ghua garima, a mɨnebar ingarir wilɨn boroghɨn aperaghav ikia mɨnemɨn ingara a gɨghavkɨri. 4 A garima, dughiar mabar nguazir mɨner a uan dafarimɨn ingarir kam, an damazimɨn mong derazir puvatɨ. Egha a ua mɨner kamɨn nguazir kamra inigha an suiragha, ua an ingara uan ifongiamɨn gɨn ghua nguazir mɨner igharagha garimɨn ingari.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei. 6  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akar mam Israelia ian iti. Kɨ ti gumazir nguazir mɨnemɨn ingarizɨ moghɨn bizibar ia damuan kogham, a? Puvatɨ, kɨ uan ifongiamɨn gɨn mangam. Mati gumazim mɨnemɨn ingarasa nguazimɨn suirazɨ an an dafarimɨn iti moghɨn, ia Israelia nan dafarimɨn iti. 7 Egh kɨ kamaghɨn mɨkɨm suam, gumazamizitaba o kantrin tam, kɨ me abɨnigh me batuegh, me gasɨghasɨghsɨ me damuam. 8 Eghtɨ kantrin kamɨn gumazamiziba navibagh iraghtɨ, kɨ uan nɨghnɨzim giragh, bizir kurar kɨ me damuasa mɨkemezibar amuan kogham. 9 Egha dughiar mabar kɨ kantrin maba gavgavim me danɨng, men akurvaghtɨ me deravɨra ikiasa mɨgei. 10 Eghtɨ me nan damazimɨn arazir kuram damutɨ, kɨ uan nɨghnɨzim giragh, me damuasa mɨkemezɨ moghɨn me damuan kogham.

11 “Jeremaia, nɨ kamaghɨn Judaba ko Jerusalemia mɨkɨm, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, ia oragh! Bizir kurar kɨ ia damuamim, kɨ anekɨrigha gɨfa. Kɨ ivezir kuram ia danɨngasava ami. Kamaghɨn amizɨ, ia vaghvagh uan arazir kuraba ategh, uan dabirabiba akɨrigh arazir aghuibara gɨn mangɨ.’ 12 Eghtɨ gumazamiziba kamaghɨn nɨn akam ikaragham, ‘Markɨ e aghua. E uari uan nɨghnɨzibar gɨn mangasa ifonge. E bar moghɨra nɨn akam baraghan aghua, e uan navir averiar kurabar gɨn mangasa.’ ”

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir God gɨn amada

13 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Nɨ mangɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar azaragh fogh,

me tong kamaghɨn oraghiz, o?

Israelia amizir arazir kurar kaba, kantrin igharazir taba uaghan, Israelian mɨn arazir kurabagh amiz, o? Puvatɨ.

Israel, mati nan guivir igiar kɨ bar ifongezimɨn mɨn iti.

Ezɨ an arazir bar kurar kɨ bar ifongezir puvatɨzim gami.

14 Lebanonɨn kantrin dagɨar mɨghsɨaba, ti dughiar tabar ais dar amera ira uaghiri o? Ti puvatɨ.

Mɨghsɨar kabar dɨpar orangtɨziba ti dati, o?

Bar puvatɨ.

15 Ezɨ nan gumazamiziba bar na gɨn amada.

Egha me aseba bagha ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh ami.

Me kamaghɨn amua iregha, tuavir men afeziba fomɨra gɨn zuim ategha,

datɨrɨghɨn tuavir aguar kurar kabar zui.

16 Kamaghɨn, men nguazim ikuvigha pura danganir kɨnimɨn mɨn iti.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba danganir kamɨn izɨ an ganigh,

dapaniba rongɨva dɨbovir akabar me damuva mɨsoribar anɨngɨva,

dɨgavir kuram damigh bar atiatigham.

17  *Eghtɨ kɨ uan gumazamiziba akɨrim me gasaragh men akuraghan koghtɨ,

apaniba izɨ men agɨraghtɨ me aregham.

Mati amɨnim aruem anadi naghɨn ikegha pamtemɨn iza

tintinimɨn bizibagh ivaima, da zui.”

Gumazamiziba Jeremaia pazɨva a damuasa

18 Gumazamiziba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Jeremaia guizbangɨra akatamɨn mɨgeir puvatɨ. Kamaghɨn, e Jeremaia mɨsoghsɨ tuaviba buriam. E ghaze, Ofa gamir gumaziba suren akam akurir ingangarim ataghɨraghan kogham. Eghtɨ gumazir nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuiba itiba, me uan nɨghnɨzim ko fofozir aghuim ateghan kogham. Eghtɨ akam inigha izir gumaziba Godɨn akam e mɨkɨmvɨra ikiam. Kamaghɨn amizɨ, e Jeremaia baraghan kogham. E a isɨ kotiam darɨgham.”

19 Ezɨ kɨ Jeremaia, kɨ kamaghɨn God ko mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, nan dɨmdiam barakigh. Nɨ nan apaniba mɨkemezir akam gɨnɨghnɨgh. 20 Gumazitam arazir aghuim damutɨ, gumaziba ti a ikaragh arazir kuram a danɨngam, o? Puvatɨ. Eghtɨ gumazir kaba na gasɨghasigham, me mati gumazim mozim gutui, eghtɨ asɨzim atamakuigh an magɨrɨgham. Nɨ, arazir kɨ fomɨra amizim gɨnɨghnɨgh. Kɨ nɨn boroghɨra iza me bagha nɨn azangsɨgha ghaze, nɨ uan anɨngagharim agɨvagh, gumazamizir kaba deraghvɨra me damu. 21 Ezɨ datɨrɨkɨn, nɨ men boribar amutɨ, me dagheba puvatɨgh arɨghiregham. Egh apaniba ateghtɨ, me izɨ gumazitabav sueghtɨ me arɨghiregh. Eghtɨ gumazitaba arɨmariar kurataba ini arɨghirɨ. Eghtɨ gumazir igiaba mɨdorozimɨn arɨghirɨ. Kamaghɨn, men amuiba boriba ko paba puvatɨgham. 22 Nan apaniba nan suiragh na gasɨghasɨghasa, mati asɨzim mozimɨn magɨrasa mozim gutui, egha mati gumazim asɨzimɨn suighasa azuazim aguragha a mɨzua iti. Kamaghɨn amizɨ, nɨ zuamɨra gumazir kuraba ameghtɨ me izɨ gumazir kaba ko mɨsogh, me gasɨghasɨkigh, eghtɨ me bar puvɨram atiatingɨva, uan dɨpenibar aven mongegh bar puvɨram arangam. 23 Ikiavɨra Itir God, nɨ fo, me na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasava ami. Eghtɨ nɨ men arazir kuraba gɨn amangan markɨ. Men osɨmtɨziba agɨvan markɨ. Nɨ men anɨngaghvɨra ikɨva, men apanibar amutɨ, me izɨ nɨn damazimɨn me dɨkabɨragh.”

19

Judaba nguazir mɨnem bɨghizɨ moghɨn bar ikuvigham

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Jeremaia, nɨ mangɨva nguazir mɨnebar ingarir gumazim da nguazir mɨnetam givesegh. Egh mɨner kam inigh mangɨ gumazamizibar gumazir dapanir taba ko ofa gamir gumazibar dapanir taba inightɨ, me nɨ ko mangɨ. 2  *Egh ia mangɨ Jerusalemɨn dɨvazimɨn tiar akar me kamaghɨn dɨborim, Mɨneba Bɨaghirezir Tiarakam, an boroghɨn mangɨ Hinomɨn Danganir Zarimɨn otogh. Egh nɨ kagh tugh nan akam akun suam,* 3 ‘Ia Judan atriviba ko Jerusalemɨn gumazamiziba, ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh! Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ guizbangɨra mɨgei. Kɨ bizir bar kuram damightɨ, a danganir kamɨn otivam. Eghtɨ gumazamizir bizir otivamin kamɨn akaba bareghamiba, me bar dɨgavir kuram damigham. 4 Kɨ kamaghɨn damuamin bizimɨn mɨngarim, a kamakɨn, gumazamizir kaba akɨrim ragha na gasaragha, aseba bagha ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh ami. Gumazamizir kaba, ko men ovaviba, ko Judan atriviba, me fomɨra aser kabagh fozir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn, me aser kabar ziaba fe, egha arazir kamɨn me danganir kam gamima a nan damazimɨn bar mɨze. Me uaghan pura gumazamizir arazir kurabagh amir puvatɨzir avɨribav soghezɨ, me ariaghirezɨ men ghuziba danganir kam gire. 5  *Egha me Jerusalemɨn asem Balɨn ziam fasa danganibar ingarigha, uari uan boriba isa ofan bar isia mɨghɨribar mɨn, avimɨn da tua asem Bal bagha ofa gami. Arazir ia amizir kam a nan arazim puvatɨ. Kɨ kamaghɨn arazir kam damuasa me mɨkemezir puvatɨ. Bar puvatɨ. Egha uaghan arazir kamagh garir tam kɨ me danɨngasa nɨghnɨzir puvatɨ. 6 Egha Ikiavɨra Itir God ghaze, me gɨn ua danganir kamɨn ziam, Tofet o Hinomɨn Danganir Zarim a darɨghan kogham. Puvatɨ. Me kamaghɨn danganir kam dɨponam, Danganir Zarir Gumazir Avɨribav Sozi Me Ariaghirim!

7 “ ‘Judaba ko Jerusalemia danganir kamɨn bizir avɨribar amuasa nɨghnɨsi, ezɨ kɨ men tuavim apɨrightɨ me dar amighan kogham. Eghtɨ kɨ apaniba ameghtɨ, me izɨ me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham. Eghtɨ kɨ kuaraziba ko asɨzir atiaba ameghtɨ, da izɨ men kuabar amegham. 8 Eghtɨ Jerusalem ikuvigham, eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba danganir kamɨn izɨ, bizir kurabar gantɨ, da an ikiam. Eghtɨ me, me dɨpov akɨ mɨsoribar anɨng, dɨgavir kuram damigh atiatingam. 9 Apaniba Jerusalemia mɨsoghsɨ, izɨ men nguibar ekiam avɨnigham. Eghtɨ bizir kam an osɨmtɨzir bar ekiam Jerusalemia danightɨ, dagheba bar men puvatɨgham. Eghtɨ gumazamiziba uari uan boribav sogh dar amɨva, egh uari uan namakabav sogh me amam.’†

10 “Jeremaia, nɨ akam akuntɨ gumazamiziba nɨ baragh nɨn gantɨ, nɨ nguazir mɨner nɨ suirazim nɨ anemɨsararɨkigh. 11 Egh kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Kɨ Judan kantrin gumazamiziba ko Jerusalemɨn gumazamiziba bar, nguazir mɨnem amɨsaragharɨghizɨ moghɨn me mɨsararigham. Eghtɨ gumazitam uam anekɨrighan kogham. Eghtɨ Tofetɨn danganim, Judabar matmatɨn mɨn otoghtɨ, men kuaba danganir kam bar a gizɨvagham. 12 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, kɨ nguibar ekiar kam ko, an itir gumazamiziba arazir kamɨn me damigham. Kɨ Tofetɨn danganim gamizɨ moghɨn, Jerusalemɨn nguibar ekiam damigham. 13 Ia Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn itir dɨpeniba ko Judabar atrivibar dɨpenir siriabagh isɨn ghua mɨkoveziba bagha mughuriar aghuim zuir ofabagh amua, aseba bagha wain inger ofabagh ami. Eghtɨ Jerusalemɨn itir dɨpenir kaba bar moghɨra Tofetɨn danganimɨn mɨn otoghtɨ, gumazamizibar kuaba dar aven ikɨ Godɨn damazimɨn bar mɨzegham.’ ”

14 Ikiavɨra Itir God na mɨkemezɨ moghɨn, kɨ Tofetɨn danganimɨn ghugha an akam akuri. Egha gɨn, kɨ Tofet ategha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghua, Dɨpenir mɨriamɨn uari akuvir danganimɨn tugha, kamaghɨn gumazamizibar dia me mɨgei. 15 “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a Israelian God, a kamaghɨn mɨgei, ‘Ia deravɨram oragh! Ia akaba batogha, nan akam baraghan aghua. Ezɨ kamaghɨn bizir kurar kɨ ia damuasa mɨkemeziba, kɨ dar amightɨ, da bar ian nguibar ekiam ko an boroghɨn itir nguibar dozibar otivam.’ ”

20

Jeremaia akar gavgavimra ofa gamir gumazim Pasur ganɨngi

1 Jeremaia akar kam akurir dughiamɨn, Imerɨn otarim Pasur, an ofa gamir gumazir mam. A Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim geghuvir gumazibar, gumazir dapanim, a ikiava orazi, Jeremaia akam akuri. 2 Ezɨ Pasur mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me Jeremaian suiragha, a mɨsuegha a isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn dɨvazimɨn itir Benjaminɨn Tiarakar Pɨn Itimɨn ghugha, a isa kalabus gatɨgha, an suemning pamtem temem sara aning ike. 3 Egha amɨmzaraghan, Pasur kalabusɨn Jeremaia isa azenim gatɨzɨ, Jeremaia kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God, ziam Pasur nɨ gatɨgha, nɨ dɨborir puvatɨ. A ziar igharazir kam nɨ gatɨgha nɨ dɨbora ghaze: Atiatim Danganiba Bar Dar Ikiam. 4 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam nɨn iti, ‘Kɨ bizir kuram damightɨ a nɨ ko nɨn roroabar amightɨ ia bar atiatingam. Egh nɨ gantɨ apaniba mɨdorozir sabamɨn nɨn roroabav soghtɨ me bar arɨmighiram. Egh kɨ Judaba bar me isɨ Babilonɨn atrivimɨn agharim datɨghtɨ, a taraziv sueghtɨ me arɨmɨghireghtɨ, a tarazi me inigh mangɨ Babilonɨn pura ingangarir gumazir kɨnibar mɨn me arigham. 5 Eghtɨ kɨ apaniba ateghtɨ me izɨ mɨdorozir gavgavim Jerusalemɨn a damu dagɨaba bar ada iniva, gumazamizibar bizir aghuiba ko Judan atrivibar dagɨaba ko, biziba bar ada akumakumigh Babilonɨn mangɨgham. 6 Pasur, nɨ oragh. Nɨ ko nɨn dɨpenimɨn itir darasi, ia bar Babilonɨn mangɨ kalabusɨn ikiam. Nɨ akar ifavaribar uan roroabav keme. Kamaghɨn, nɨ uan roroar kaba ko ia Babilonɨn aremegham. Eghtɨ me nguibar ekiar kamɨn ia afegham.’ ”

Jeremaia osemegha, Ikiavɨra Itir God ko mɨgei

7 O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan ingangarim damuasa na apezeperezɨ,

kɨ nɨn apezeperir akar kam baraki.

Nɨ bar gavgavizɨ, nɨn akam bar na gafirazɨ, kɨ pura nɨn apengan ghu.

Ezɨ datɨrɨghɨn gumazamiziba na dɨpova nan ingaravati.

8 Kɨ zurara nɨn akam akurima, nɨ na gamima

kɨ tiarim akara kamaghɨn dɨa mɨgei,

“Mɨdorozim otoghtɨ, ia ikuvigham!”

Ezɨ gumazamiziba akar kam baragha,

zurara aghumsɨzim na ganɨga akar kurabar na mɨgei.

9 Kɨ kamaghɨn uabɨra uabɨ mɨkɨmam,

kɨ ti nɨ gɨn amadagh ua nɨn ziamɨn nɨn akamɨn gun me mɨkɨman kogh,

egh kɨ kamaghɨn nɨn akam gɨnɨghnɨgh suam,

nɨn akam mati avim nan navir averimɨn ikia,

nan agharibar isia iti.

Kɨ ua nɨn akam mɨkɨman koghasava amuava avenge.

Bar puvatɨ.

10 Kɨ orazi, gumazamiziba bar nɨmɨra uarira uariv gɨa ghaze,

Jeremaia, a ghaze, bizir kurar kam bar danganibar iti,

an e damutɨ e atiatingam.

Kamaghɨn e a isɨ kotiam datɨka.

E datɨrɨghɨrama a isɨ gumazir ekiabar damazimɨn kotiam darɨgham.

Nan namakaba kamaghsua ifonge,

bizir kurar na bativir kaba na dɨkabɨragham.

Me ghaze, “E ti a gifaragh a dɨkabɨraghɨva,

an arazir kuram ikarvagham.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, mati mɨdorozir gumazir bar gavgavir mam,

a nan akurvaghasa nan boroghɨn tughav iti.

Eghtɨ gumazir izɨ pazɨ na damuamin kaba,

bizir kuram me batoghtɨ me daghiregham.

Egh me bar aghumsɨghtɨ,

men aghumsɨzir kam ikɨ mamaghɨra ikɨ gɨvaghan kogham.

12 O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

nɨ gumazamizibar nɨghnɨziba ko navir averiaba tuisɨgha dagh fo,

ezɨ nɨn kotiam a bar guizɨn arazimra gɨn ghua bar dera.

Ezɨ kɨ uan osɨmtɨzir kam isa nɨn dafarim garɨsi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ghaze, nɨ nan apaniba ivezir kuram me danɨngtɨ, kɨ ganika.

13 E fo, Ikiavɨra Itir God, gumazamizir onganarazibagh amiba,

a bar men akuragha gumazir kurabar dafarim da ua me ini.

Kamaghɨn amizɨ, e Ikiavɨra Itir God bagh ongɨva,

an ziam fam.

14  *Nan amebam na batir dughiar kam,

God a gasɨghasɨghizɨ deraghai.

Egha God bizir aghuitam dughiar kamɨn a gamizɨ,

a an otozir puvatɨzɨ deraghai.

15 Ezɨ dughiar kamɨn gumazir mam akam inigha nan afeziam bagha ghua, kamaghɨn a mɨgei,

“Nɨn amuim otarim bate.”

Ezɨ nan afeziam oregha bar akonge.

Ezɨ God gumazir akam inigha afeziam bagha ghuzim paza a damuasa kɨ ifonge.

16 Ikiavɨra Itir God, nguibar ekiabagh asɨghasɨghizɨ moghɨn,

gumazir kam ikuvighasa kɨ ifonge.

Ikiavɨra Itir God, nguibar ekiar kabar apangkuvizir puvatɨ.

Ezɨ bar mɨzaraghara, gumazamiziba apanibar ganigha bar puvɨram azi.

Egha aruer arɨzimɨn apaniba nguibamɨn aven zegha mɨsoghasa pamten dei.

Gumazir kam, arazir kamra, God a gasɨghasɨghasa kɨ ifonge.

17 Gumazir kam, nan amebamɨn navir averiamɨn na mɨsoghezɨ kɨ aremeghai.

A kamaghɨn amizɨ, nan amebamɨn navir averiam na afazɨ mozimɨn mɨn otoghai.

Ezɨ puvatɨ. Gumaka!

18 Manmaghsua kɨ amebamɨn navimɨn ikegha otogha osɨmtɨzir kamagh garibar ikia,

egha zurara bar puvɨram aghumsɨsi?

Kɨ bar uabɨn apangkufi.

21

Ikiavɨra Itir God, Atrivim Sedekaian azangsɨzim baraghizir puvatɨ

1-2  *Atrivim Sedekaia, gumazir pumuning Jeremaia bagha aning amada. Aningɨn ziamning, Malkian otarim Pasur, ko Masean otarim Sefanaia, an ofa gamir gumazir mam. Aning Jeremaia mɨgɨa ghaze, “Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar, e ko mɨsosi. Ezɨ nɨ e bagh Ikiavɨra Itir Godɨn azaraghtɨ, an en akuraghasa e ifonge. A ti e bagh mirakelɨn tam damigham, a fomɨra en adarazi bagha amizɨ mokɨn. Eghtɨ a mirakelɨn kam Atrivim Nebukatnesar damightɨ anetegh mangam.” Me mɨgeima, Ikiavɨra Itir God, mɨgɨrɨgɨam isa Jeremaia ganɨdi.

3 Ezɨ Jeremaia aningɨn akam ikaragha ghaze, “Gua mangɨ Sedekaia mɨkɨm suam, 4 Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Datɨrɨghɨn Babilonɨn atrivim, Kaldiabar mɨdorozir gumaziba ko iza Jerusalemɨn dɨvazim ekɨaru. Ezɨ Israelian mɨdorozir gumaziba mɨdorozir bizibar suigha dɨvazimɨn azenan gara Babilonia ko mɨsosi. Eghtɨ kɨ ian mɨdorozir bizir kabagh iraghtɨ, da nguibar ekiamɨn tongɨra ikɨtɨ, kɨ kagh bar moghɨra da akuvagh pozir ekiam mɨkɨnigham. 5 Kɨ uabɨ bar ian anɨngaghegh ian atarɨva uan gavgavim sara ia mɨsogh bar ia gasɨghasigham. 6 Egh kɨ nguibar ekiar kamɨn aven itir gumazamiziba ko asɨzitaba arɨmariar kuraba me danightɨ, me arɨmɨghiregham. 7 Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ ua kamaghɨn mɨgei. Gumazamizir avɨrim, arɨmariar kaba ko, mɨdorozir kam ko, dagheba puvatɨghamin dughiam bangɨn arɨghiram. Egh gɨn kɨ Atrivim Nebukatnesar ko an mɨdorozir gumaziba ateghtɨ, me Atrivim Sedekaia uan gumazir ekiaba ko gumazamizir ikiavɨra itiba inigh mangam. Apanir kaba Israelia ia mɨsoghtɨ ia aremeghasa bar ifonge. Nebukatnesar kuarkuvim ko, ifongiam ko, apangkuvir arazim tong ian ikeghan kogham. Egh ian tav ateghtɨ, a ikian kogham.’ ”

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Jeremaia, nɨ kamaghɨn gumazamizibav kɨm suam, ‘Ia oragh! Ikiavɨra Itir God tuavir pumuning ian aka. Tuavir mam, an angamɨra itir ikɨrɨmɨrimɨn zuir tuavim, ezɨ tuavir igharazim, an ovevemɨn zuir tuavim. 9 Eghtɨ gumazamizir nguibar ekiar kamɨn aven itiba, me arɨmɨghiregham. Apaniba izɨ me mɨsogham, eghtɨ tarazi dagheba men puvatɨghtɨ me arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi arɨmariar kuram me gasɨghasightɨ, me arɨmɨghiregham. Eghtɨ gumazamizir angamɨra ikiasa ifongeziba, me nguibar ekiar kam ategh mangɨ pura uari isɨ, Babilonian dɨvazimɨn azenan ikia mɨsoghasa garir darazi pura uari isɨ me danigh, men gɨn mangɨ, angamɨra ikɨ mati apaniba mɨdorozim gafiragha suirazir pura ingangarir gumazamizibar kɨnibar mɨn ikiam. 10 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgɨa ghaze, Kɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam gasɨghasɨghasa nɨghnigha gɨfa. Kɨ ua deraghvɨra a damuan aghua. Kɨ Babilonɨn atrivimɨn amamangatɨghtɨ, a nguibar ekiar kam inigh uan mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ, me a daboroghtɨ, a bar moghɨra isigh ikuvigh puvatɨgham.’ ”

Ikiavɨra Itir God, Judan atrivimɨn adarazigh asɨghasɨgham

11-12 Ikiavɨra Itir God, ua ia mɨkɨmasa kamaghɨn na mɨgɨa ghaze:

“Ia Judan Atrivim Devitɨn anabamɨn ikɨzim,

ia nan akam baragh!

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ia mɨgei,

Ia zurara mɨzarazibar kotɨn gumazamiziba tuisɨzir arazim a deraghvɨra mangɨ.

Egh gumazim gumazir igharazitamɨn bizim okemegh osɨmtɨzim a danightɨ,

ia gumazir osɨmtɨzim itir kamɨn akuragh an osɨmtɨzim akɨrigh.

Ia kamaghɨn damighan koghtɨ, kɨ ian arazir kurar kam bagh,

nan anɨngagharim avimɨn mɨn bar ekeveghtɨ,

kɨ pazavɨra ia damigham.

Eghtɨ gumazitam anemungɨva avegham.

13 “O Jerusalem, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei.

Nɨ oragh! Nɨ bar pɨn mar aperaghav ikia danganir zarir vɨn itibar gari.

Nɨ mati dagɨar bar pɨn itim.

Nɨ ghaze, ‘Tina izɨ e mɨsogham?

Tinara izɨva en nguibar e aven modimɨn aven izam?’

Ezɨ puvatɨ.

14 Kɨ ian arazir kurar ia amiziba ikarvagh

pazavɨra ia damigham.

Kɨ avim damightɨ a Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn otogham,

mati avim ruarir arɨzimɨn dɨkavigha isi,

egh avir kam atrivimɨn dɨpenimɨn isitɨ,

Jerusalemɨn dɨpeniba uaghan bar moghɨra isigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

22

Jeremaia atrivim uan gumazamiziba ko, akam me mɨkɨri

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Jeremaia nɨ Judan atrivimɨn dɨpenimɨn magɨrɨva, egh akar kam akun. 2 Nɨ kamaghɨn mɨkɨm: O Judan atrivim, nɨ Atrivim Devitɨn atrivir dabirabim gapiaghiri, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. Nɨ uan gumazir dapaniba ko nɨn gumazamizir atrivimɨn dɨpenimɨn tiar akar kabar mangɨ izegh gamiba, ia bar moghɨra akam baragh. 3 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, ia arazir aghuibara damu. Eghtɨ gumazitam gumazir igharazimɨn bizim okemegha osɨmtɨzim a ganɨngi, ia gumazir osɨmtɨzim itir kamɨn akuragh an osɨmtɨzim agɨfagh. Ia borir afeziaba ariaghireziba, ko amizir paba ovengeziba, ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir ia ko itiba, ia pazɨ me damuan markɨ. Egh ia uaghan uan nguazir kamɨn aven, gumazamizir osɨmtɨziba itir puvatɨziba, pura me mɨsoghtɨ me arɨghiram markɨ. 4 Egh ia nan akamɨn gɨn mangɨtɨ, atriviba zurara Atrivim Devitɨn ikɨzimɨn otivam. Egh atriviba hoziaba ko karisbar apiagh, egh atrivimɨn dɨpenimɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn mangɨ zegh damuam. Eghtɨ gumazir dapaniba ko gumazamiziba, me uan atrivim ko daruam. 5  *Egh ia nan akamɨn gɨn mangan koghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bar guizbangɨra uabɨ uan ziam dɨbora ghaze, dɨpenir kam kɨ a gasɨghasigham. 6 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Judan atrivimɨn dɨpenim mɨgɨrɨgɨar kam an iti:

“O atrivimɨn dɨpenim, kɨ nɨn garima, nɨ bar dera,

nɨn ganganim bar deragha mati Distrik Gileatɨn ruarir ekiam,

egha mati kantri Lebanonɨn mɨghsɨar ekiaba.

Eghtɨ kɨ nɨ damightɨ, nɨ pura nguazir kɨnimɨn mɨn ikiam,

mati danganir mɨsɨngiziba ko nguibar gumazamiziba itir puvatɨziba.

7 Kɨ apaniba ameghtɨ, me izɨ nɨ gasɨghasigham.

Me uan sobiaba ko mɨdorozir biziba inigh izɨ, nɨn dɨpenir akɨnir me sidan temebar ingariziba okegh da abigh,

dar ararir kaba inigh avim mɨkɨnigham.

8 “Eghtɨ gɨn, kantrin igharazir avɨribar gumazamiziba danganir kam daruam. Egh me Jerusalem faragha itir danganimɨn ganɨva, kamaghɨn uarira uarir azangsɨgham, ‘Ikiavɨra Itir God manmaghsua arazir kamɨn nguibar ekiar kam gami?’ 9 Egh me uari kamaghɨn uari ikarvagham, ‘Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Gumazamizir kaba, me Ikiavɨra Itir God, men God, me an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨrim ragha a gasara. Egha me asebar ziaba fa dar apengan iti.’ ”

Gumazamiziba me Atrivim Joahas bagh aziam

10 Ia Judaba, ian Atrivim Josaia aremegha gɨfa,

ezɨ ian apangkuv a bagh azian markɨ.

Ezɨ Atrivim Josaian otarim Joahas e ategha gɨfa.

A uamategh uan nguibamɨn izeghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, ia Joahas bagh puv azi.*

11  *Joahas, an ziar mam Salum, a uan afeziam Josaian danganim inigha,

Judabar atrivimɨn oto.

Egha Joahas Jerusalem ategha gɨfa.

Ikiavɨra Itir God Joahas gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨkeme,

“Gumazir kam ua izeghan kogham.

12 Apaniba a inigha nguibar igharazimɨn ghu.

Ezɨ a uan nguazir kamɨn ganighan kogham. Puvatɨ.

A kantrin igharazimɨn aremegham.”

Jeremaia akam Atrivim Jehoiakim mɨkɨri

13  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Gumazim ua bagha ingarizir dɨpenim gɨnɨghnɨgha,

an arazir kurabar gɨn ghua dɨpenir kamɨn ingarir gumaziba paza me gami.

An akar gumaziba ingangarir kam gamua, an dɨpenimɨn ghuriar pɨn itibar ingarizɨ,

a guizɨn arazim ategha me gɨvezir puvatɨ.

Me pura ingari.

Gumaka Gumazir kam bar ikuvigham.

14 Gumazir kam ti kamaghɨn mɨgei,

‘Kɨ ua baghavɨra dɨpenir ekiamra ingaram.

Eghtɨ an ghuriamɨn pɨn danganir ekiaba ikiam.

A dɨpenir kamɨn winduan ekiabar ingari.

Egha temer Sidan ararir aghuibar dar ingarigha

Egha ter araribar uan dɨpenimɨn bɨribagh afughafuki.

Egha penɨn aghevimɨn dɨpenim asɨngi.’

15 “O atrivim, nɨ sidan temer ararir avɨriba iti,

egha ti ghaze, da nɨ gamima nɨ atrivir aghuimɨn oto, a?

Nɨn afeziam, gumazir igharazibar mɨn dagheba ko dɨpaba apava bar akonge.

Egha a guizbangɨra arazir aghuibar gumazamizibagh ami.

Ezɨ dabirabir aghuim iti.

16 Dughiar onganarazibagh amir gumazamiziba ko, biziba puvatɨzir gumazamiziba, me kotiamɨn otivima,

nɨn afeziam men akaba arazir aghuimra gɨn ghua me tuisɨsi.

Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra dabirabir aghuim iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

arazir kamaghɨn amizim, kar guizbangɨn na gɨfozir gumazamizibar arazim.

17 Ezɨ nɨ uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨgha,

egha zurara bizir igharagha gariba iniasa puv a dagh ifuegha,

ifavarir arazim gamuava bizir kaba isi.

Egha nɨ pura gumazir arazir kurabagh amir puvatɨzibav sozi me ariaghiri.

Egha nɨ gumazamiziba dɨkabɨra paza me gami.”

18  *Ezɨ bizir kam bangɨn, Ikiavɨra Itir God Jehoiakim gɨnɨghnɨsi, a Josaian otarim, Judabar atrivim. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Jehoiakim aremeghamin dughiamɨn, gumazamiziba an apangkuv, egh a bagh azian koghɨva kamaghɨn mɨkɨmam.

‘O noki, nan aveghbuam,’

‘O noki, nan amizim.’

Egh me kamaghɨn mɨkɨman kogham,

‘O noki, en gumazir aruam,’

ezɨ ‘Noki, en atrivim.’

Puvatɨ, me bar kamaghɨn mɨkemeghan kogham.

19 Me an kuam donkin kuamɨn mɨn a batoke.

Egh me an kuam amɨkɨrɨgh, a inigh mangɨ,

Jerusalemɨn dɨvazimɨn azenan a makunigham.”

Ikiavɨra Itir God Jerusalemia bagha Akar Gavgavim iti

20 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Jerusalem, gumazir nɨ me gifuegha me ko arazir kurabagh amiba,

me bar ikuvigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ mangɨ,

Lebanon mɨghsɨar ekiaba ko Basan mɨghsɨam ko Abarimɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanabogh,

pamtemɨn dɨmɨva azi.

21  *Nɨ deragha itir dughiabar nɨ bizir avɨriba itima,

kɨ akam nɨ ganɨngi.

Ezɨ nɨ kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ nɨn akam baraghan aghua.’

Nɨ zurara nan akam batosi.

Nɨ kamaghɨn amir arazir kam,

nɨ uan igiamra itir dughiamɨn a gamua iza datɨrɨghɨn tu.

22 Kamaghɨn amizɨ, apaniba amɨnir gavgavimɨn mɨn izɨva,

nɨn gumazir dapaniba inigh mangam.

Apaniba izɨ nɨn gumazir nɨ ifuegha me ko arazir kurabagh amiba inigh mangɨtɨ,

me kantrin igharazimɨn kalabusɨn ikiam.

Egh dughiar kamɨn nɨ uan arazir kurar nɨ amiziba bagh,

bar aghumsigham.

23 Me faragha Lebanonɨn temer sidan temer ararir aghuibar nɨn dɨpenimɨn ingari,

ezɨ nɨ dabirabir aghuim iti.

Ezɨ noka, nɨ mɨzazir ekiam iniam,

mati amizim borim batasa mɨzazir ekiam isi moghɨn,

nɨ bar puvɨram arangam.

Ikiavɨra Itir God Atrivim Jehoiakin mɨgei

24  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ zurara ikia mamaghɨra iti, ezɨ nɨ Jehoiakin, Judan atrivim kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei. Nɨ nan atrivimɨn ziar ekiam ko gavgaviba akakaghamin ringɨn mɨn nan dafarir guvimɨn ikiam, kɨ bar nɨ gifueghan koghɨva, nɨ batuegham.† 25 Egh kɨ nɨ isɨ nɨ gasɨghasɨghamin gumazibar anigam, kar nɨ atiatir gumaziba. Kɨ Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan Kaldian mɨdorozir gumaziba ko me mɨgei. 26 Nɨ uan amebam ko, kɨ gua inigh, gua isɨ kantrin igharazim mɨkɨnigham. Kar guizbangɨra guan kantrin guan amebamning gua batezir puvatɨzim, eghtɨ gua an ikɨ mangɨva an aremegham. 27 Ia uamategh uan nguazimɨn izɨsɨ ifuegh, egh uam an izeghan kogham.”

28 Ezɨ Jeremaia kamaghɨn mɨgei:

“Manmagh ami? Gumazir kam Jehoiakin, a mati nguazir mɨner kurar mam bɨghizɨ

gumazamiziba an aghuaz, o?

Manmaghsua Ikiavɨra Itir God an boriba sara

nguazir me fozir puvatɨzimɨn me akunasa?

29 O Israelian nguazim, Israelian nguazim, Israelian nguazim,

nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh!”

30 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Nɨ kamaghɨn gumazir kamɨn eghaghanim osirigh.

Gumazir kam, mati gumazim boriba puvatɨzɨ moghɨn,

bizir an amiba bar deragh otivan kogham.

Bizir kam bangɨn, an boritam an danganim inigh,

Devitɨn atrivir dabirabim daperagh,

Judan nguazim gativaghan kogham.”

23

Atrivir bar aghuim Israelia gativagh men ganam

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia gumazir dapaniba, Iavzika! Ia bar ikuvigham. Ia nan gumazamiziba paza me gami. Ia sipsipbar gari gumazir kuraba, ia men agɨntɨgha me gasɨghasɨzima me tintinibar zui. 2 Kamaghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ bighavɨra gumazir dapanir nan gumazamizibagh ativiba me mɨgɨa ghaze, Ia nan sipsipba batogha men agɨntɨzi me tintinibar ara ghue. Ia deragha men gara me geghuvir puvatɨ. Kamaghɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, ia amizir arazir kurar kam, kɨ deraghvɨra an gan egh a ikarvagham. 3  *Gumazamizir kɨ amangizɨ ghua kantrin igharazibar itiba, kɨ ua men ikiavɨra itir varazira aku izɨ me isɨ men dɨvazimɨn aven me arɨgham. Eghtɨ me borir avɨriba batɨva bar avɨrasemegham. 4 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Kɨ gumazir dapanir igiaba amɨseveghtɨ, me deraghvɨra gumazamizir kaba sipsipbar mɨn me geghuv men ganam. Eghtɨ gumazamiziba bizitamɨn atiatingan koghɨva, osɨmtɨzitaba puvatɨgh, egh men tav ovengeghan kogham.

5  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Dughiam izɨtɨ, kɨ Atrivim Devitɨn adarazir tongɨn, gumazir aghui tam amɨsevegham. Eghtɨ a Temer Ghuzir Igiam temer dakamɨn otogha aghui moghɨn ikiam. Gumazir kam atrivimɨn ikɨ, nɨghnɨzir aghuim ikɨ, ingangarim damuam. Egh guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ nguazir kamɨn gumazamiziba arazir aghuibar me damuam. 6 Eghtɨ an atrivimɨn ikiamin dughiamɨn, Israelɨn nguibamɨn itir darasi, me dabirabir aghuim ko navir amɨrizimɨn ikiam. Eghtɨ Judaba, God men akurvaghtɨ, me uam osɨmtɨziba puvatɨgh deravɨra ikiam. Eghtɨ me Jerusalem ziar kam a darɨgh a dɨponam, ‘Ikiavɨra Itir God, A Guizɨn Arazir Aghuimɨn Mɨngarim.’

7-8 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei. Kɨ gumazamizir kaba batoke, egha kɨ ua men aku men nguazimra izasa dughiar mam ginaba, eghtɨ me deraghvɨram an ikiam. Me datɨrɨghɨn gavgavim akam ganɨdir arazim kamakɨn: Me kamaghɨn mɨgei, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn zurara ikia mamaghɨra itim, a Isipɨn kantrin e inigha ize, e an ziam dɨbora guizbangɨra mɨgei.’ Ezɨ dughiar kɨ me inigha izezimɨn, me arazir kam giraghtɨ, akar igharazitam an danganim iniam. Eghtɨ me kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn zurara ikia mamaghɨra itim, a kantrin notɨn amadaghan itim ko kantrin igharazir e amangiziba, adar uam Israelia e inigha en akua en nguazimra ize, e an ziam dɨborogha guizbangɨra mɨgei.’ ”

Jeremaia, a Godɨn akam inigha izir gumazir ifavaribar gun akam akuri

9 Ezɨ Jeremaia Godɨn akam inigha izir gumazibagh nɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Ikiavɨra Itir God gɨfo,

egha an akar bar zueziba sara fo.

Egha kɨ garima, Godɨn akam inigha izir gumaziba arazir kurabagh amua,

Godɨn akabar gɨn zuir puvatɨ.

Ezɨ bizir kam bangɨn nan nɨghnɨzim bar ikufi.

Ezɨ kɨ atiatia nan aghariba bar puvɨra nɨsi.

Kɨ mati gumazim wainɨn dɨpar onganir avɨriba amegha gɨvagha bar ongani.

10 Nguibar kamɨn gumazamizir avɨrim Ikiavɨra Itir God ataki,

egha amiziba ko gumaziba uan paba ko amuiba ataghɨragha,

tintinibar uari isava akui.

Gumazamiziba zurara tuavir kurabar gɨn zui,

egha me uan gavgaviba isa puv arazir kuramra anɨga,

gumazamizir igharaziba paza me gami.

Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God, uan akamɨn gɨn ghua nguazir kam gasɨghasɨki.

Ezɨ graziba bar mɨsiga gɨfa, ezɨ nguazim azi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

11 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua kamaghɨn mɨgei,

Godɨn akam inigha izir gumaziba ko ofa gamir gumaziba uaghan Godɨn akaba batosi.

Egha me nan Dɨpenimɨn aven ingara, arazir kurabar amuasa atiatir puvatɨ.

12 Kamaghɨn amizɨ, tuavir me zuir kam, kɨ a damightɨ a bar apɨghsigham,

eghtɨ mɨtatem bar me avaragham.

Eghtɨ kɨ bar mɨghɨghvɨra me abɨntɨ

me iregham.

Kɨ me gasɨghasɨghasa dughiam ginabagha gɨfa,

eghtɨ dughiar kamɨn kɨ bar puv me gasɨghasigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

13 “Kɨ fomɨra Samarian Godɨn akam inigha izir gumazibar garima,

me kamaghɨra arazir kurar kɨ bar aghuazim gami.

Me asem Balɨn ziamɨn, akam akuri,

egha nan gumazamizibar akua tuavir kuramɨn zui.*

14  *Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn Jerusalemɨn gumazir Godɨn akam inigha izibar gari,

me arazir bar mɨzɨrɨzibagh ami.

Ezɨ men arazir kuraba bar kurigha,

Samarian akam inigha izir gumazibar arazibagh afira.

Me amuir ikɨziba ko, par ikɨziba abɨzir arazim gamua,

egha uaghan ifavarimɨn arazim gami.

Me gumazir arazir kurabagh amiba gavgavim me ganɨdi.

Kamaghɨn amizɨ, gumazitam akɨrim ragha arazir kabanang gasarazir puvatɨ.

Kɨ Jerusalemian garima, me bar gumazamizir kuraba,

mati Sodom ko Gomora.

15 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ Godɨn akam inigha izir gumazir kabagh nɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei,

Jerusalemɨn itir akam inigha izir gumaziba, nan akaba barazir puvatɨ,

ezɨ arazir kam bar moghɨra nguazir kam bar anevara.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ mɨzazir bar ekiam me danɨngam.

Kɨ mati marasinɨn mɨsozim me ganɨga, me gamima me anepi,

egha mati, kɨ me gamima me gumazamizibagh asɨghasɨzir imezir dɨpam ame.”

16 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn Jerusalemia mɨgei, “Ia Godɨn akam inigha izir gumaziba mɨgeir akaba baraghan markɨ. Me ia gifara ghaze ia deraghvɨra ikiam. Me uan nɨghnɨzibar aven irebabar mɨn garir bizibar gara ia mɨgei. Kɨ akar kaba me ganɨdi puvatɨ. 17 Gumazamizir nan akam baraghan aghuaziba, akam inigha izir gumazir kaba kamaghɨn me mɨgei, ‘Ia dabirabir aghuim ikiam.’ Egha gumazamizir akaba batogha, uan nɨghnɨzibar gɨn zuiba, akam inigha izir gumazir kaba, kamaghɨn me mɨgei, ‘Bizir kuram, ia bativan kogham.’ ”

18 Ezɨ Jeremaia kamaghɨn mɨgei:

“Godɨn akam inigha izir gumazir katam, bar Ikiavɨra Itir Godɨn Nguibamɨn ikia uari akuvir dughiamɨn ikegha,

Godɨn akatam ko an nɨghnɨzir aghuitam inizir puvatɨ.

Gumazir kaba deraghavɨra kuarim atɨgha

Godɨn akam baragha fozir puvatɨ.

19 Ia gan!

Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim amɨnir gavgavim ko amozimɨn mɨn gumazir kuraba bativam,

mati amɨnir bar gavgavir kuram, men dapaniba dɨkabɨnam.

20 Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim ikɨvɨra ikɨ mangɨ,

bizir a damuasa nɨghnɨziba bar ada gɨvagham.

Egh dughiar abuananamɨn,

ia gumazamiziba bizir kaba deraghvɨram adagh fogham.”

21 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ akam inigha izir gumazir kaba amadazir puvatɨ.

Me uan avɨvɨzibar ghua uan akaba akuri.

Kɨ akatam me ganɨngizir puvatɨ,

ezɨ me akam inigha izir gumazimɨn mɨn akam akuri.

22 Me ti na ko nan Nguibamɨn ikia uari akuvir dughiamɨn ikegha,

nan nɨghnɨzitam inigha,

egha me ghua guizbangɨra nan akabar gun nan gumazamizibav kemeghai.

Ezɨ akar kam gumazamizibagh amizɨ,

me arazir kurar me amiba ategha, uamategha na bagha izeghai.

23 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ian azangsɨsi:

Ia ti ghaze, kɨ ti roghɨra kagh itir danganir kamɨn Godra, a? Puvatɨ.

Kɨ danganiba bar dar God. Kɨ roghɨra ikia, egha uaghan saghon iti.

24  *Eghtɨ gumazitam mangɨ igharagh modogham,

eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ti an ganighan kogham?

Puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bar overiam ko nguazimɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazir kamɨn gari.

25 “Kɨ akam inigha izir gumaziba nan ziamɨn gun mɨgeir akar ifavariba baregha gɨfa. Me kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ irebamɨn gani. Kɨ irebamɨn gani.’ 26 Akam inigha izir gumazir kaba, manadɨzoghɨn navibagh iragh uan akar ifavarir gumazamizibav geir kaba ataghɨragham? Bar puvatɨgham. 27 Me uari uan irebabar gun uarira uariv gei, egha me ghaze bizir kam gumazamizibar amutɨ, me na gɨn amadagham, mati men inazir afeziaba fomɨra na gɨn amadagha, asem Bal bagha tevibar pɨra an ziam fe. 28 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, akam inigha izir gumazitam irebar kɨnitamɨn ganigh, uan irebar kɨnim geghanam. Eghtɨ kɨ akam isɨ gumazitam danightɨ, a nan akar kam deraghvɨram anekunigh. Nan akam mati witɨn dagher aghuim, ezɨ akam inigha izir gumazir kabar akaba, da pura biziba, mati witɨn mɨseviba. 29 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, nan akam mati avim. Egha mati haman ekiam, a dagɨaba bɨgha dagh amima, da mɨnemɨniar kɨniba iri.

30 “Kamaghɨn amizɨ, ia oragh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra akam inigha izir gumazir kabar apanim gami. Me uarira uan akaba okɨava ifara ghaze, me na dama akaba ini. 31 Bar guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akam inigha izir gumazibar garima, me pura mɨzebav gɨa kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn akam.’ Kamaghɨn amizɨ, kɨ men apanim gami. 32 Ia gan! Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ garima, akam inigha izir gumazir kaba, uan ifavarir irebabar gara dar gun gumazamizibav gei. Egha me gifara ghaze, kɨ da isa me ganɨdi. Me akar ifavarir igharagha garir avɨriba akuri, ezɨ bizir kam gumazamizibagh etuima me nan saghon iti. Kɨ me amadazir puvatɨgha, ingangarim me ganɨngizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me gumazamizibar akurvazir puvatɨ. Bar puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ men apanim gami. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Judaba osɨmtɨzim
Ikiavɨra Itir God ganɨngi

33 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨkeme, “Gumazamiziba o, Godɨn akam inigha izir gumaziba o, ofa gamir gumazitam, me ti izɨ kamaghɨn nɨn azangsɨgham, ‘Ikiavɨra Itir God, akar osɨmtɨzim ititam iti, o puvatɨ?’ Eghtɨ nɨ a ikaragh nan akar kamɨn gun mɨkɨm suam, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akam ian iti. Iarara osɨmtɨzim na gatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia batuegham.’† 34 Eghtɨ akam inigha izir gumazitam o, ofa gamir gumazitam o, gumazir kɨnitam, ti kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn akam, bar oseme.’ Eghtɨ kɨ gumazir kam ikarvagh osɨmtɨzim a danɨngɨva, an adarazi sara osɨmtɨzim me danɨngam. 35 Ia uan namakaba ko aveghbuabav geir dughiamɨn, ia kamaghɨn mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God, manmaghɨn akam ikara?’ o ‘Ikiavɨra Itir God, akar manam mɨkeme?’ 36 Eghtɨ ia ua kamaghɨn mɨkɨman markɨ, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn akam, a bar oseme.’ Puvatɨ. Ian akabara, osɨmtɨzim ia ganɨdi. Ezɨ ia uari nan akam adavadafi. Kɨ Godɨn zurara ikia mamaghɨra itim. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ian God. 37 Eghtɨ gumazitam akam inigha izir gumazitamɨn azangsɨghsɨ, a kamaghɨn mɨkɨm, ‘Ikiavɨra Itir God akar manamɨn nɨ ikara?’ o ‘Ikiavɨra Itir God manmaghɨra mɨkeme?’ 38 Eghtɨ ia kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn akam bar oseme,’ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ deraghavɨra ia mɨgei. Kɨ akar kamɨn mɨkɨman ian anogoroke, ezɨ ia nan akam batuegha ua mɨgei, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn akam bar oseme.’ 39 Ezɨ guizbangɨra, kɨ ia inigh ia asirafagh, ia akunightɨ ia nan saghuiamɨn mangɨgham. Kɨ kamaghɨra ia damuva, ia ko ian ovavibagh anɨngizir nguibar ekiar kam, kɨ uaghan a makunigham. 40 Kɨ ia damightɨ, gumazir igharaziba dɨbovir akaba ia gasɨtɨ, ia bar aghumsigham. Eghtɨ aghumsɨzir kam ikɨ mamaghɨra ikiam, eghtɨ ia a gɨn amadaghan kogham.”

24

Kɨ Jeremaia, kɨ fighɨn temebar ovɨzibar gani

1  *Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar, Jerusalem abɨragha gɨvagha, Judaba inigha ua Babilonɨn ghu. A uaghan Atrivim Jehoiakimɨn otarim ini, otarir kamɨn ziar mam Jehoiakin, an ziar igharazim Jekonia. Egha a uaghan Judan gumazir ekiaba ko fofozir gumazir, bizir aghuibar ingariba ko ainɨn bizibar ingarir gumaziba sara inigha Jerusalem ataki. Ezɨ bizir kabar gɨn, Ikiavɨra Itir God bizir mam irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven nan aka, ezɨ an aven kɨ akɨrar pumuningɨn garima, fighɨn ovɨziba akɨrar kamningɨn iti. Akɨrar kamning, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn iti. 2 Fighɨn ovɨzir faragha azenibar ania iti moghɨn, akɨrar mam fighɨn ovɨzir bar aghuiba an iti. Ezɨ akɨrar igharazim fighɨn ovɨzir bar kuraba an iti, ezɨ gumazamiziba dar aman iburagham. 3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, “Jeremaia, nɨ bizir tizimɨn gari?” Ezɨ kɨ kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ fighɨn ovɨzibar gari. Fighɨn aghuiba da bar dera, ezɨ fighɨn kuraba, da bar ikufi, gumaziba dar aman iburagham.”

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God akar mam na ganɨngi. Akar kam kamakɨn: 5 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ ghaze, Judan gumazamizir kɨ me batoghezɨ, me ghua Kaldian nguazimɨn ghueziba, kɨ men garima, me mati fighɨn ovɨzir aghuiba. 6 Ezɨ kɨ bar deraghvɨra men ganɨva, deraghvɨra me geghuvam. Egh ua me inigh nguazir kamɨn izam. Kɨ gavgavim me danɨng me abɨnan kogham. Kɨ me akaragh me asian kogham. 7 Egh kɨ men navir averiabar aven nɨghnɨzir aghuiba me danɨngtɨ, me kamaghɨn fogh suam, Kɨ uabɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God. Eghtɨ me ua na bagha izɨva, na ko navir vamɨran ikiam. Egh nan gumazamizibar otivightɨ, kɨ men Godɨn ikiam.

8 “Kɨ, Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ Atrivim Sedekaia uan gumazir dapaniba ko, Jerusalemian gumazamizir uan nguazimɨn ikiavɨra itir varazira, ko gumazamizir Isipɨn ghueziba, kɨ gumazamizir kaba pazɨ me damigham, mati gumazim paza fighɨn ovɨzir kurar gumaziba daman iburazibagh ami. 9-10 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, kɨ Judan amizir biziba baregh, dɨgavir kuram damigh, egh bar atiatigham. Guizbangɨra, kɨ apaniba ameghtɨ me izɨ Judan gumazamizir ikiavɨra itibav sueghtɨ me arɨghiregham, eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨghiram, eghtɨ arɨmariar kuram tarazigh asɨghasightɨ me arɨmɨghiram. Kɨ me batueghtɨ me tintinibar mangegham. Eghtɨ arazir kamɨn, kɨ nguazir ia ko ian ovavibagh anɨngizir kamɨn aven, kɨ bar ia agɨvagham. Eghtɨ kantrin igharazir kabar gumazamiziba, kɨ Judaba batoghezɨ me dar ghueziba, me pazɨvɨra me damuva me dɨpovam. Egh gumazamizir kaba uan apanibar atar akar kurabar me mɨkɨm suam, ‘Ia Judaba ikuvizɨ moghɨn, ia ikuvigham.’ ”

25

Atrivim Nebukatnesar Judabagh asɨghasɨgham

1  *Ikiavɨra Itir God Judabav kɨmamin akam iti, egha akar kam isa Jeremaia ganɨngi. Dughiar kamɨn Josaian otarim Jehoiakim, a Judabar atrivimɨn itima, an namba 4ɨn azenim oto. Ezɨ Nebukatnesar Babilonɨn atrivim itima an namba 1ɨn azenim oto. 2 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia akar kam Judaba ko Jerusalemia mɨkɨri. A kamaghɨn me mɨkeme:

3 Emonɨn otarim Josaia, a Judabar atrivimɨn itima, an namba 13ɨn azenimɨn, kɨ Jeremaia Ikiavɨra Itir God na ganɨngizir akam akuravɨra ikia iza namba 23ɨn azenim gɨfa. Ezɨ ia a baraghan aghua. 4 Ikiavɨra Itir God, ia bagha dughiar avɨribar uan akam inigha izir gumaziba amadi, kar an ingangarir gumaziba. Ezɨ ia uan kuariba apɨrigha men akaba baraghan aghua. 5  *Godɨn akam inigha izir gumazir kaba ghaze, “Ia bar vaghvagh navibagh iragh, tuavir kurar ia gɨn zuim atakigh, egh arazir kurar ia amiba atakigh. Egh arazir kaba ateghtɨ, Ikiavɨra Itir God ia ateghtɨ, ia nguazir a ia ko ian ovavibagh anɨngizir nguazimɨn deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam. 6 Ia asebar gɨn mangɨ egh dar ziaba fɨva dar ingangaribar amuan markɨ. Egh ia aser kabar marvir guabar ingarɨva, Ikiavɨra Itir God damutɨ, a ian anɨngaghan markɨ. Ia Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn mangɨtɨ, a pazɨ ia damighan kogham.”

7 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Nan akam inigha izir gumazim nan akar kamɨn gun mɨkemezɨ, ia nan akam baraghan aghua. Puvatɨ. Ia asebar marvir guabar ingara, na gamima, kɨ anɨngaghe. Ezɨ arazir kam bangɨn, ia paza uarira uarigh ami.

8 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, ia nan akam baraghan aghua. 9 Kamaghɨn amizɨ, ia oragh! Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ notɨn amadaghan itir ikɨzibar diaghɨva, egh uaghan Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar, an diagham, a nan ingangarir gumazimɨn mɨn ami. Egh kɨ me inigh izɨtɨ, me nguazir kam ko an boroghɨn itir kantriba dagh asɨghasɨgham. Eghtɨ me ikuvigh mamaghɨra ikiam. Eghtɨ gumazamizir igharaziba men ganigh, akɨrim ragh me gasɨ dɨbovir akabar me mɨkɨmɨva, egh dɨgavir kuram damuva, egh puvɨram atiatingam. Eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba aghumsɨzim ikɨ mamaghɨra ikiam. 10  *Egh kɨ men navir aghuimɨn agoroger arazim ko, bar akongezir arazim ko, gumaziba amuibar ikiamin arazim, kɨ bar ada gɨvagham. Eghtɨ witɨn ovɨziba mɨrmɨramin gumaziba puvatɨgham, kamaghɨn wit mɨrmɨramin dagɨaba ua tɨngaghan kogham. Eghtɨ lamɨn angazangariba ua danganir kamɨn puvatɨgham. 11  *Eghtɨ nguazir kam bar ikuvigh danganir kɨnim otogham. Eghtɨ 70plan azenibar, nan gumazamizir kaba, Babilonɨn atrivimɨn ingangarir gumazir kɨnibar ikiam.

12 “Eghtɨ 70plan azeniba gɨvaghtɨma, kɨ Babilonɨn atrivim ko an gumazamiziba, kɨ men arazir kurar me amiba ikarvagh puv me damigham. Egh Babilonɨn kantri gasɨghasigham, an ziar mam Kaldia. Eghtɨ Babilonɨn nguazim pura ikɨ mamaghɨra ikiam. 13 Kɨ Babilon gasɨghasɨghasa mɨkemezir biziba, Jeremaia bar adav keme. Kɨ bizir kaba bar dar amutɨ, da otivigham. Jeremaia osirizir akɨnafarir kam, kɨ kantriba bar dagh asɨghasɨghasa mɨkemezir akaba bar an iti. 14 Kɨ ivezir kuram isɨ Babilonɨn gumazamiziba, men arazir kurar me amiziba bagh me danɨngam. Eghtɨ kantrin igharazir avɨribar atrivir gavgaviba me dɨkabɨn me damutɨ, me pura ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ingangarim damuam.”

God gumazamiziba bar me gasɨghasɨghasa

15 Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a kamaghɨn na mɨgei, “Jeremaia, wainɨn kavɨn kɨ suirazir kam, kar nan anɨngagharimɨn ababanim. Nɨ kavɨn kam inightɨ, kɨ nɨ amadaghtɨ, nɨ gumazamizir avɨriba bagh mangɨgh, me damightɨ, me wainɨn kavɨn kamɨn itim amɨ. 16 Eghtɨ kɨ apaniba ameghtɨ, me, me mɨsoghɨva, me gasɨghasigham, kamaghɨn me mati, me wainɨn dɨpar kabar amegh gɨvagh, gumazir onganibar mɨn otivigh, bar pazɨvɨra daruam.”

17 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn dafarimɨn wainɨn kavɨn kam inigha, gumazamizir kaba bagha ghugha, me gamizɨma me aneme.* 18 Kɨ faragha ghua Jerusalem ko Judan nguibar igharaziba, ko atriviba, ko Judan gumazir dapaniba, kɨ me gamizɨ, me wainɨn dɨpar kam ame. Egha Judan atrivim ko gumazir dapaniba bar ikuvizɨ, nguazir kam pura nguazir kɨnimɨn oto. Ezɨ gumazamizir igharaziba Judan kantrin gara, akɨrim ragha me gasa dɨbovir akabar me mɨgɨa, bar dɨgavir kuram gamua, puvɨram atiati. Egha gumazamizir kaba akar kurabar uari uan apanibav kɨmasa, kamaghɨn me mɨgei, “Ia Judaba ikuvizɨ moghɨn ia ikuvigham.” Bizir kaba datɨrɨghɨn bar moghɨra otivigha gɨfa. 19 Ezɨ kɨ wainɨn kavɨn kam inigha ghua, Isipɨn atrivim ko, an ingangarir gumaziba ko, an gumazir dapaniba ko, an gumazamiziba ko, 20 gumazamizir igharazir Isipɨn tongɨn itiba sara bar me ganɨngi. Egha kɨ ghua Usɨn nguazimɨn atriviba ko, Filistian nguazimɨn atriviba sara, kɨ bar me ganɨngi. Filistia nguibar kaba iti: Askelon, Gasa ko, Ekron ko Asdotɨn nguibamɨn ikiavɨra itir varazira. 21 Ezɨ kɨ wainɨn kavɨn kam inigha ghua, Idomɨn kantri ko, Moapɨn kantri ko, Amonia ko, 22 Tairɨn atriviba ko, Saidonɨn atriviba ko, ongarimɨn vongɨn itir nguibabar atriviba sara, kɨ bar me ganɨngi. 23 Egha kɨ ghua Dedanɨn gumazamiziba ko, Teman gumazamiziba ko, Busɨn gumazamiziba ko, gumazamizir uan dapanir mɨnedevir arɨzibar pɨra da oteviba, sara bar me ganɨngi. 24 Egha kɨ ghua Arebian atriviba ko, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir ikɨzir igharagha gariba, men atrivibagh anɨngi. 25 Egha ghua Simrin atriviba ko, Elamɨn kantrin atriviba ko, Midian kantrin atriviba ko, 26 nguazir notɨn amadaghan itibar atriviba, men marazi saghon itima, marazi roghɨra iti, kɨ vaghvagha bar me ganɨngi. Kɨ nguazir kamɨn kantriba bar dar atriviba, kɨ bar me ganɨngi, ezɨ me aneme. Ezɨ bar abuan Babilonɨn atrivim abuananam ame.

27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨkeme, “Jeremaia, nɨ akar kam gumazamizir kabav kemegh. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ apaniba amadaghtɨ, me izɨ ia mɨsogh ia gasɨghasɨgham, eghtɨ ia wainɨn dɨpar kam amɨ mangɨvɨra ikɨ wainɨn dɨpar bar avɨribar amɨva, ia bar onganigh, mighɨva nguazim giregh ua dɨkavan kogham.’ 28 Jeremaia, me ti nɨn dafarimɨn kavɨn kam inian aghuaghtɨ, nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkeme, ia a inigh aneremɨ! 29 Ia oragh! Kɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar pazɨvɨra me damigham. Kɨ Jerusalemɨn bizir kam faragh a damuam, kar nan nguibamra, kɨ uan ziam fasa a ginaba. Ezɨ ia ti ghaze, kɨ ia gitagham, a? Bar puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkeme, kɨ apaniba ateghtɨ me mangɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar me mɨsogham.’

30 “Jeremaia, kɨ nɨ ganɨngizir akaba, nɨ bar adar gun mɨkemegh. Nɨ gumazamizir kaba kamaghɨn me mɨkemegh:

“ ‘Ikiavɨra Itir God uan Nguibamɨn overiamɨn ikɨva,

pamtemɨn tiarim akarigh uan gumazamizibav kɨmam.

A pamtemɨn nguazir kamɨn uan gumazamizibar diagham,

mati gumaziba wainɨn dɨpaba otivasa wainɨn ovɨziba dɨka dei moghɨn dɨmam.

31 An dɨmdɨar kamɨn nɨgɨnim, bar nguazim avaragham.

Ezɨ dɨmdɨar kamɨn mɨngarim kamakɨn.

Ikiavɨra Itir God nguazir kamɨn gumazamiziba bar me tuisɨgham.

A kantriba bar dar gumazamiziba isi kot darɨgham.

Egh ana apaniba ameghtɨ me mangɨva,

gumazamizir arazir kurabagh amibav soghtɨ, me arɨmɨghiram.

Ikiavɨra Itir God, a kamaghɨn mɨkeme.

32 “ ‘Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn mɨkeme:

Ia oragh. Kantriba bar ikuvigham.

Bizir kam, faragh kantrin tamɨn otogham,

egh mangɨ bar kantribar otivam.

Ezɨ asɨghasɨzir kam, mati amɨnir ekiam bar saghon dɨkavigha iva iza

nguazim bar a garui.’ ”

33 Eghtɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God gumazamizibav mɨsoghtɨ me arɨghirɨtɨ, men kuaba tintinibar nguibaba bar dar ikiam. Eghtɨ men apangkuv aziva, men kuaba akuva, me afamin gumaziba puvatɨgham. Men kuaba afiar buaribar mɨn tintinibar nguazimɨn irɨv ikiam.

34 Ia gumazamizibar gumazir dapaniba ko me geghuva men gariba,

mati sipsipbar garir gumaziba uan sipsipbagh eghufi, ia bar puvɨrama azi.

Apaniba izɨ ia mɨsoghtɨ ia arɨmɨghiramin dughiam otogha gɨfa.

Eghtɨ gɨn me gumazamizir ikiavɨra itiba batuegham.

Kamaghɨn amizɨ, ia nguazim giregh a gɨpoghpogh.

Ia nguazir mɨner aghuim irɨgha bɨaghirezɨ moghɨn, ia iregh bar ikuvigham.

35 Sipsipbagh eghuvir gumaziba,

ia arɨ mangɨ bizir kurar kam gitaghamin mogomer danganiba puvatɨ.

36 Ikiavɨra Itir God danganir men sipsipba apir grazibagh asɨghasɨki.

Kamaghɨn amizɨ, ia oragh!

Datɨrɨghɨn sipsipbagh eghuvir gumaziba bar puv aziava arai.

37 Ikiavɨra Itir God bar puvɨram ian anɨngaghe.

Kamaghɨn amizɨ, a mati sipsipba avughsa nɨmɨra itir danganir grazir aghuiba itibagh asɨghasɨki.

38 Ikiavɨra Itir God dɨkavigha, laionɨn mɨn uan danganir mogomem ataki.

Ikiavɨra Itir God bar anɨngaghegha apaniba amangizɨ, me iza Judabav sosi.

Ezɨ men nguazim bar ikuvigha, danganir kɨnim gava.

Gumazir dapaniba ko gumazamiziba Jeremaian akam batoke

26

(Sapta 26--36)

Gumazamiziba Jeremaia mɨsueghtɨ an aremeghasa

1  *Josaian otarim Jehoiakim, a Judan atrivimɨn otivir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 2 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Nɨ mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven mangɨ, me uari akuvir Danganimɨn tughɨv ikɨva, Judan itir nguibabar gumazamiziba akam bar me mɨkɨm. Kar gumazamizir nan Dɨpenimɨn aven iza nan ziam feba. Eghtɨ akar kɨ nɨ ganɨngiziba, nɨ me mɨkemegh. Nɨ akatam ataghɨraghan markɨ. 3 Egh dughiar nɨ nan akaba bar ada akunam, eghtɨ gumazamiziba nɨn akam baragh, egh navibagh iragh, egh arazir kurar me amiba ategham. Eghtɨ kɨ nɨghnɨzim giragh, bizir kurar kɨ me damuasa mɨkemezibar amuan kogham. 4 Nɨ akar kamɨn me mɨkemegh, ‘Ikiavɨra Itir God kamaghɨn ia mɨkɨmasa: Ia nan akam baragh, kɨ ia ganɨngizir Arazibar gɨn mangɨ. 5 Egh nan akam inigha izir gumaziba, me nan ingangarir gumaziba, me ia ganɨngizir akaba, ia bar dar gɨn mangɨ. Dughiar avɨribar kɨ akam inigha izir gumaziba amadima, me iza akam ia mɨkɨri, ezɨ ia men akabar gɨn zuir puvatɨ. 6  *Egh ia nan akam batueghtɨ, kɨ Dɨpenir kam gasɨghasigham. Mati kɨ fomɨra uan dɨpenim Silon nguibamɨn a gamizɨ mokɨn. Eghtɨ nguibar igharazibar gumazamiziba gɨn uan apaniba akar kurabar me mɨkɨmsɨ, me kamaghɨn me mɨkɨmam, “Ia Jerusalemia ikuvizɨ moghɨn ia ikuvigham.” ’ ”

7-8 Ezɨ Jeremaia dɨkavigha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghugha, Ikiavɨra Itir God a mɨkemezir akar kaba bar dar gun gumazamiziba bar me mɨkeme. Ezɨ ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba ko, gumazamiziba bar akam baraki. Ezɨ Jeremaia mɨkemegha gɨvazɨma, ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba ko, gumazamiziba bar an suigha ghaze, “Na aremegh. 9 Manmaghsua nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn, akar kurar kam akuri? Nɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ, Dɨpenir kam Silo ikuvizɨ moghɨn a ikuvigham. Egh nɨ kamaghɨn mɨkɨman markɨ, nguibar kam ikuvigham, eghtɨ gumazamiziba uam an ikian kogham.” Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir gumazamiziba, me bar iza Jeremaia ekɨaru.

10 Ezɨ dughiar kamɨn Judan gumazir dapaniba atrivimɨn dɨpenimɨn ikia, egha bizir kabar akaba barasi. Egha me dɨkavigha ghuavanaga, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir tiar akamɨn otifi. Egha me uan dabirabibagh apia. Men dabirabiba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn avɨnizir dɨvazimɨn aven mangamin tiar akam boroghɨn iti, tiar akar me kamaghɨn dɨborim, Tiarakar Igiam. 11 Ezɨ ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba ko, gumazir dapaniba ko, gumazamiziba bar moghɨra me mɨgei, “Gumazir kam kamaghɨn mɨkeme, nguibar ekiar kam ikuvigham. Ia uari an akar kam baraki. Kamaghɨn amizɨ, bizir kam bangɨn, an aremegham.”

12 Ezɨ gumazir dapaniba ko, gumazamiziba bar moghɨra, Jeremaia kamaghɨn men akaba ikara, “Ikiavɨra Itir God uabɨ na amadazɨ, kɨ akam inigha izir gumazimɨn akar ia oraghizir kam, an gun mɨkeme. A uabɨ ghaze, Dɨpenir kam ko nguibar ekiar kam ikuvigham. 13  *Eghtɨ datɨrɨghɨn ia uan daroriba ko arazibar kɨrigh. Egh ia Ikiavɨra Itir God, en Godɨn akamɨn gɨn mangɨ. Egh ia kamaghɨn damightɨ, Ikiavɨra Itir God uan nɨghnɨzim giraghɨva, bizir a ia gasɨghasɨghasa mɨkemezibar amighan kogham. 14 Ezɨ ko, kɨ ian agharimɨn iti. Ia bizitamɨn na damusɨ, egh ia a gɨnɨghnɨgh suam, ian arazir kam deragh voroghɨra mangɨtɨ, ia a damu. 15 Ezɨ kɨ kamaghsua, ia deraghavɨra kamaghɨn fogh. Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨ na amadazɨ, kɨ iza akar kɨ ia mɨkemezir kabav gei. Eghtɨ ia na mɨsueghtɨ kɨ aremegham, ia kamaghɨn fogh, ia gumazir arazir kuratam gamizir puvatɨzim puram a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, ia an osɨmtɨzim iniam. Eghtɨ osɨmtɨzir kam a nguibar ekiar kamɨn ikɨva, uaghan bar moghɨra nguibar kamɨn gumazamiziba sara ikiam.”

16 Jeremaia mɨkemegha gɨvazɨma, gumazir dapaniba ko gumazamiziba bar moghɨra dɨkavigha ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumazibav gɨa ghaze, “Gumazir kam, Ikiavɨra Itir God, en God, an ziamɨn akam akuri. An osɨmtɨziba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, e a mɨsueghtɨ ana aremeghan kogham.”

17 Ezɨ Judan gumazir aruar maba dɨkavigha kamaghɨn uari akuvagha itir gumazamizibav gei, 18  *“Fomɨra, Hesekia Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Moresetɨn nguibamɨn itir Godɨn akam inigha izir gumazim Maika, akam Judabav kɨra ghaze, ‘Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Jerusalemɨn biziba bar ikuvigham, egh mɨnezir pozimɨn otogham. Egh Saion nguazir kɨnimɨn mɨn ikɨtɨ, gumazamiziba an dagher azenibar ingaram. Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim iti naghɨn mɨghsɨar kam, ruarim a batogham.’ 19 Maika kamaghɨn mɨgei, Hesekia ko Judaba bar moghɨra ti a mɨsoghezɨ an areme, a? Bar puvatɨ. Hesekia Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikia, egha uan gumazamiziba bagha an azangsɨsi. Ezɨ Ikiavɨra Itir God nɨghnɨzim giragha, bizir kurar a me damuasa mɨkemezibagh amizir puvatɨ. Ezɨ erara, arazir e Jeremaia damuasa mɨkemezim, an osɨmtɨzir ekiam inigh izɨ e datɨgham!”

20 (Ezɨ gɨn gumazir mam, an ziam Uria, a Godɨn akam inigha izir gumazir mam, a Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akam akuri. Uria a Semaian otarim, egha Kiriat Jearimɨn nguibamɨn gumazim. A Jeremaia mɨkemezɨ moghɨn, Jerusalemɨn nguibar ekiam ko Judan nguazim ikuvighasa a mɨkeme. 21 Ezɨ Atrivim Jehoiakim uan gumazir dapaniba ko, mɨdorozir gumaziba ko, me Urian akar kam baraki. Egha atrivim a mɨsoghasa amima, Uria atiatigha ara Isipɨn ghu. 22 Egha Atrivim Jehoiakim, Akborɨn otarim Elnatan amadazɨ a gumazir maba ko me Isipɨn ghue. 23 Me ghua Uria inigha atrivim bagha ize. Ezɨ atrivim gumazibav kemezɨ me mɨdorozir sababar a mɨsoghezɨ an aremezɨ, me an kuam isa gumazir kɨnibar matmatiam mɨkɨni.)

24 Ezɨ gumaziba iza Jeremaia mɨsueghtɨ an aremeghasa amima, Safanɨn otarim Ahikam Jeremaian akurazɨ, me paza a gamizir puvatɨ.

27

Kantriba bar, Atrivim Nebukatnesarɨn apengan ikiam

1  *Josaian otarim Sedekaia, Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨkeme, 2 “Nɨ ter ararir ruarir taba inigh, benir ruarir dar afamiba inigh, mati gumazim ingangarim damuasa bizir kamning isa bulmakaun tuem garɨzi moghɨn, da isɨ uan tuem datɨgh. 3 Egh nɨ tuebagh arɨzir ter araribar ingarigh, vaghvagh Idomɨn atrivim ko, Moapɨn atrivim ko, Amonɨn atrivim ko, Tairɨn atrivim ko, Saidonɨn atrivim, me bagh ada amadagh. Nɨ fo, atrivir kabar gumazir dapaniba, en atrivim Sedekaia ko mɨkɨmasa Jerusalemɨn ize. Kamaghɨn amizɨ, nɨ tuebagh arɨzir ter ararir kaba isɨ me danɨngigh, eghtɨ me da inigh uan atriviba bagh mangɨ. 4 Nɨ kamaghɨn men atrivibav mɨkɨmsɨ gumazir kabav kemegh: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn akam ian atrivibar iti: 5 Kɨ uabɨ uan gavgavir ekiamɨn nguazir kamɨn ingari, egha kɨ uaghan gumazamiziba ko, asɨzibar ingarizɨ da nguazir kamɨn iti. Kɨ uabɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua, nguaziba abɨgha gumazamizibagh anɨdi. 6 Kɨ datɨrɨghɨn ian kantriba isa, Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar ganɨdi, a nan ingangarir gumazim. Egha uaghan kɨ asɨzir atiaba isa bar a ganɨngi, eghtɨ gɨn me an apengan ikiam. 7 Kantriba bar an apengan ikɨ, egh uaghan an otarim ko, an igiav otarir gɨn otivamim sara men apengan ikiam. Me Babilonɨn apengan ikɨ mangɨ, kɨ Babilon gasɨghasɨghamin dughiar kɨ mɨsevezimɨn tugham. Dughiar kamɨn, kantrin avɨriba ko atrivir gavgaviba Babilonɨn dɨkabɨragh, me damutɨ me pura men ingangarir gumazir kɨnibar otivigham.

8 “Egh kantrin igharaz tamɨn gumazamiziba Atrivim Nebukatnesar ateghtɨ, a me gativagh men ganan aghuagham, mati gumazim ingangarim damuasa ter ararim isa bulmakaubar tuebagh arɨki, eghtɨ kɨ kantrin kam pazɨva a damigham. Egh kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ apaniba amadaghtɨ me izɨ me mɨsogham. Eghtɨ me dagheba otevegh arɨmariar kuraba iniam. Eghtɨ arazir kabar, kɨ Atrivim Nebukatnesar ateghtɨ, a kantrin kamɨn gumazamiziba bar me agɨvagham. 9 Kamaghɨn amizɨ, ia atriviba, ian akam inigha izir gumaziba ko, ian kukunir gumaziba ko, ian irebabar mɨngaribar gun mɨgeiba ko, ian imezibagh amir gumaziba ko, ian akavsiabagh amir gumaziba, ia kuaribar arigh me baraghan markɨ. Gumazir kaba ghaze, ia Babilonɨn atrivimɨn apengan ikian kogham. 10 Me ia gifari. Ia men akaba nɨghnɨzir gavgavimɨn dar ikɨtɨ, kɨ ia batueghtɨ ia uan nguaziba ategh saghon mangegham. Egh ia bar ikuvigham. 11 Eghtɨ kantrin tamɨn gumazamiziba Babilonɨn atrivim ateghtɨ, a me gativagh men ganam, kar mati bulmakau pura uabɨ isa gumazimɨn taghizɨ a ter ararim isa an tuem gatɨgha, egha ingarasa a getui. Eghtɨ kɨ gumazamizir kaba ateghtɨ, me deraghvɨra uan nguazimɨn ikɨva, uari bagh dagher azenibar ingaram. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

12 Ezɨ kɨ Jeremaia, kɨ akar kamra Judan Atrivim Sedekaia ganɨngi. Kɨ kamaghɨn a mɨkeme, “Ia Judaba, ia uan tueba isɨ Nebukatnesarɨn ter araribar apengan ada amangigh, aneteghtɨ a uan gumazamiziba ko, me ia gativagh ian ganam. Ia kamaghɨn damu, ia deraghvɨra ikiam. 13 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨfa: Nɨ uan gumazamiziba ko Babilonɨn apengan ikian aghuaghtɨ, apaniba ian taraziv sueghtɨ me arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi arɨmariar kuram inigh arɨmɨghiregham. Nɨ uan gumazamiziba ko, onganigh akaba batoghtɨ, bizir kaba ia gasɨghasigham. 14 Ia fo, akam inigha izir ifavarir gumaziba ghaze, ia Babilonɨn atrivimɨn apengan ikian kogham. Puvatɨ, me pura ia gifari. Ia men akaba baraghan markɨ. 15 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ me amadazir puvatɨ. Me nan ziamɨn akar ifavarim akuri. Ia men akaba nɨghnɨzir gavgavimɨn dar ikɨtɨ, kɨ ia batueghtɨ, ia uan nguibam ategh bar ikuvigham. Ezɨ akam inigha izir ifavarir gumazir akaba ia mɨkɨriba, me uaghan bar ikuvigham.”

16 Kɨ ofa gamir gumaziba ko, gumazamiziba bar me bagha kamaghɨn akam akura ghaze, “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, ia akam inigha izir gumazir ifavarir kabar akaba baraghan markɨ. Me ghaze, ‘Me kɨran oveghangɨn Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuamin bizir Babilonɨn itiba, me bar ada inigh ua Jerusalemɨn izam.’ Godɨn akam inigha izir gumazir ifavarir kaba pura ia gifari. 17 Ia men akam baraghan markɨ. Ia Babilonɨn atrivimɨn apengan ikɨ, deraghvɨra ikiam. Puvatɨghtɨma, nguibar kaba ikuvigham. 18 Gumazir kaba, me guizbangɨra akam inigha izir gumaziba, egh me guizbangɨra Ikiavɨra Itir God, dama akam inigh izɨsɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn azaraghtɨ, an apaniba ateghtɨ me Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuamin biziba, ko atrivimɨn dɨpenimɨn itir bizir aghuiba ko, Jerusalemɨn danganir igharaziba bar moghɨra, dar itir bizir naba inigh Babilonɨn mangan kogham.

19-21 “Atrivim Nebukatnesar Jerusalemɨn izegha, Judan Atrivim Jehoiakin ini, a Jehoiakimɨn otarim. Egha uaghan Juda ko Jerusalemian gumazir dapaniba ini. Egha men akua kalabus bagha Babilonɨn ghu. Egha a bizir aghuir maba ataghizɨ da Jerusalemɨn iti. A brasɨn dɨpenir akɨniba ko, tengɨn ekiar me brasɨn ingarizim ko, me brasɨn ingarizir bizir me tengɨn doziba isɨn afamiba, me bizir kaba inizir puvatɨ. Egha uaghan ingarizir bizir aghuir nan Dɨpenimɨn itir maba ko, atrivimɨn dɨpenimɨn itiba ko, bizir igharazir Jerusalemɨn itir maba inizir puvatɨ. Ezɨ kɨ God, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, 22 ‘Apaniba bizir kaba bar ada inigh Babilonɨn mangam. Eghtɨ bizir kaba Babilonɨn ikɨ mangɨ dughiar kɨ inabazimɨn, kɨ uam adagh inɨrɨgham. Eghtɨ dughiar kamɨn kɨ ua me inightɨ, me ua Jerusalemɨn ikiam.’ ”

28

Hanania gumazamizibagh ifari

1  *Azenir kamɨn, Sedekaia Judan atrivim igiamra an otogha atrivimɨn ikia zuima an namba 4ɨn azenim. Egha azenir kamɨn namba 5ɨn iakɨnimɨn, Gibeonɨn nguibamɨn gumazir mam, a Godɨn akam inigha izir gumazim Hanania, Asurɨn otarim, a iza Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven iza ofa gamir gumaziba ko gumazamiziba bar moghɨra, men damazimɨn akar mam Jeremaia ganɨdi. A kamaghɨn mɨgei, 2 “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a Israelian God, a kamaghɨn mɨkeme, ‘Babilonɨn atrivim ia gativagha, mati gumazim ter ararim isa bulmakaun tuem gatɨgha a gatifa. Ezɨ kɨ ter ararir ian tuebagh atɨziba, kɨ dar pɨrigha gɨfa, ezɨ da ua ia gativagh ian ganan kogham. 3 Azenir pumuning ikɨvɨra ikɨtɨ, kɨ ua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuamin bizir kaba bar ada inigham, kar bizir Nebukatnesar inigha Babilonɨn ghuziba, ezɨ kɨ ua da inigh Jerusalemɨn izam. 4 Egh kɨ uaghan Judan Atrivim Jehoiakin, a Jehoiakimɨn otarim, a inigh egh Babilonɨn kalabusɨn itir marazi sara ua men aku Judan nguazimɨn izam. Guizbangɨra, kɨ Babilonɨn atrivim ian tuebagh arɨghizir ter arariba, kɨ kaba apɨrigham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.’ ”

5 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia datɨrɨghɨn dɨkavigha ofa gamir gumaziba ko, gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn boroghɨn tuivighav itibar damazimɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Hananian akam ikarvasi. 6 Jeremaia kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, nɨ mɨkemezɨ moghɨn damuasa kɨ ifonge. Ikiavɨra Itir God nɨn akam inigha izir gumazimɨn akar kabar amutɨ, da guizbangɨram otivigham. Egh a uan Dɨpenimɨn biziba uam ada iniam. Egh Babilonɨn itir gumazamizir kaba, a ua me inigh Jerusalemɨn izam. 7 Ezɨ datɨrɨghɨn gumazamiziba ko ia bar moghɨra oraghtɨ, kɨ akar igharazim mɨkɨmasa. 8 Bar fomɨra iza datɨrɨkɨn, Godɨn akam inigha izir gumaziba en faragha otifi. Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Mɨdorozir ekiaba ko, mɨtiriar ekiaba ko, arɨmariar kuraba, da kantrin avɨriba bativ, uaghan nguibar ekiabar otivam. 9 Eghtɨ akam inigha izir gumazibar tav kamaghɨn mɨkɨm suam, Gumazamiziba dabirabir aghuim ikiam, e foghan kogham, akar kam a guizbangɨra, o puvatɨ. Eghtɨ gɨn, akam guizbangɨram otoghtɨ, e datɨrɨghɨn fogham, Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God akar kam isa, akam inigha izir gumazim ganɨngigha anemadazɨ a ize.”

10 Jeremaia akar kam mɨkemegha gɨvazɨ, Hanania ter ararim Jeremaia uabɨ uan tuem gatɨzir kam ini. Egha Hanania ter ararir kam bar anepɨragharɨki. 11 Egha a gumazamizibar damazimɨn tugha ghaze, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme. Ezɨ arazir kamra, kɨ ter ararir Nebukatnesar tintinibar kantribar gumazamizibar tuebagh arɨziba apɨrarigham. Azenir pumuning gɨvaghan koghtɨma, kɨ kamaghɨn damigham.” Jeremaia akar kam baregha ghu.

12 Godɨn akam inigha izir gumazim Hanania, a Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaian fɨrimɨn itir ter ararir kam apɨriaghatɨ, ezɨ dughiar maba gɨvazɨma, gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgɨa ghaze, 13 “Nɨ mangɨ akar kamɨn gun Hanania mɨkemegh. Me tememɨn ingarizir ter ararir kam nɨ anepɨrigha gɨfa. Ezɨ nɨ ainɨn igiatamɨn ingarigh, egh ter ararir nɨ dɨpɨrizir kamɨn danganim datɨgh. 14 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Kɨ uabɨ ainɨn me ingarizim inigha Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar moghɨra men tuebagh arɨki, ezɨ me pura Babilonɨn Atrivim Nebukatnesarɨn ingangarir gumazamizibar iti. Egha kɨ asɨzir atiaba sara a ganɨngizɨ, da uaghan an apengan iti.” 15 Jeremaia akar kam mɨkemegha gɨvagha, ua kamaghɨn Hanania mɨgei, “Hanania, nɨ oragh. Ikiavɨra Itir God nɨ amadazɨ nɨ izezir puvatɨ. Ezɨ nɨ gumazamizibagh ifarazɨ, me nɨn akar ifavariba nɨghnɨzir gavgavimɨn dar iti. 16 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei: Nɨn akaba gumazamizibagh ekuizɨ, me nan akaba barazir puvatɨ. Kamaghɨn, kɨ nguazir kamɨn nɨ agɨvagham. Nɨ azenir kamnaghɨram aremegham.”

17 Ezɨ azenir kamra an namba 7ɨn iakɨnim ikiavɨra itima, Godɨn akam inigha izir gumazim Hanania aremegha gɨfa.

29

Jeremaia Judan Babilonɨn itiba bagha akɨnafarim osiri

1  *Jeremaia Jerusalemɨn ikiava, akɨnafarim osirigha gumazamizir kaba bagha anemada: Gumazir dapanir ikiavɨra itiba ko, ofa gamir gumaziba ko, Godɨn akam inigha izir gumaziba ko, Judan gumazamizir Babilonɨn itiba. Gumazamizir kaba bar moghɨra, Atrivim Nebukatnesar faragha Jerusalemɨn me inigha, Babilonɨn kalabus darɨghasa men akua ghue. 2 Babilonia faragha iza Jerusalemɨn izegha, Atrivim Jehoiakin ko gumazamizir avɨrim inigha men akua Babilonɨn ghuegha gɨfa, ezɨ gɨn Jeremaia akɨnafarir kam osiri. Me atrivim ko an amebam, ko atrivimɨn dɨpenimɨn ingarir gumazir ekiaba ko, Judaba ko Jerusalemian gumazir dapaniba ko, fofozir gumazir bizir aghuibar ingariba ko, ainɨn bizibar ingarir gumaziba, me bar moghɨra ghue. 3 Dughiar kamɨn Judabar Atrivim Sedekaia, a Safanɨn otarim Elasa ko, Hilkian otarim Gemaria, aning amadazɨ aning Babilonian Atrivim Nebukatnesar bagha zui. Ezɨ Jeremaia Judan Babilonɨn itiba bagha akɨnafarir kam isa aning ganɨngizɨ aning a inigha zui. Akɨnafarir kam kamaghɨn mɨkeme, 4 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme. Ia Judaba, ia oragh. Kɨ Jerusalemɨn ia batuegha ia amadazɨ ia Babilonɨn ghue. 5 Egh ia uari bagh dɨpenibar ingarɨva, dagher azeniba oparɨva, azenir kabar dagheba ini. 6 Egh ia gumaziba amuibar ikɨva boriba batɨ. Eghtɨ ian otariba gɨn amuibar ikɨva uari, uari bagh boriba batɨ. Egh ia ikɨzir avɨrir ekiam ikiam. Ia uari uari damutɨ, ian dɨbobonim magɨran markɨ. 7 Kɨ ian akua nguibar ekiar ia datɨrɨghɨn itir kamɨn ghu. Eghtɨ ia nguibar ekiar kam bagh pamten ingar deragh a damutɨ an amɨraghɨrɨgh deraghvɨra ikiam. Eghtɨ ia a bagh Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmtɨ, a nguibar ekiar kam deraghvɨram a damuam. Guizbangɨra, nguibar kam amɨraghɨrɨgh deraghvɨra ikɨtɨ, ia uaghan amɨraghɨrɨgh deraghvɨra ikiam. 8 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia akam inigha izir ifavarir gumaziba ko kukunir gumaziba, ia me ateghtɨ me ia gifaran markɨ. Egha ia garir irebar aghuiba, gumazir dar mɨngariba abɨgha ia mɨgeiba, ia me baraghan markɨ. 9 Akam inigha izir gumaziba nan ziamɨn gun mɨgeir akar kaba, da pura ifavarir akaba. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Kɨ akatam me ganɨngizir puvatɨ.

10  *“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Akar kamɨn mɨngarim a kamakɨn. Babilon ia gativagh ian ganasa, kɨ 70plan azenibagh inaba. Eghtɨ azenir kaba gɨvaghtɨma Babilon ikuvigham. Eghtɨ dughiar kamɨn kɨ ia ginɨrɨgh, ua ian aku Jerusalemɨn izam, kar kɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨva a damuam. 11  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bizir ian akurvaghsɨ damuamiba, kɨ adagh nɨghnigha dagh fogha gɨfa. Kɨ deraghvɨra ia damutɨ ia navir amɨrizim ko, dabirabir aghuim ikiasa kɨ ifonge. Kɨ pazɨ ia damuan aghua. Ia bizir kɨ damuamin kabagh nɨghnɨgh, dughiar kam mɨzuam ikɨtɨ, an otogham. 12  *Egh dughiar kamɨn ia nan boroghɨn izɨva, egh nan dɨmɨva, egh na ko mɨkɨmtɨ, kɨ ian dɨmdiam baragham. 13  *Eghtɨ dughiar kamɨn ia uan ifongiaba ko navir averiabar na buri nan gansɨ bar pamtemɨn ingaram. Ia kamaghɨn damu nan apigh nan boroghɨra izam. 14  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ ia ateghtɨ ia nan boroghɨra izam. Eghtɨ kɨ ua ia damutɨ ia deraghvɨra ikiam. Eghtɨ kɨ kantriba ko danganir kɨ ia batoghezɨ ia ghueziba, kɨ me da bar moghɨra ia akuvagh ia iniam. Egh kɨ ua ian aku danganir ia fomɨra ikezimɨn mangam.

15 “Ia ti ghaze, ia Babilonɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God, uan akam inigha izir gumaziba, ia ganɨngi.* 16 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, atrivir datɨrɨghɨn Judan kantri gativagha Devitɨn atrivir dabirabim gaperaghav itir kam gɨnɨghnɨgha, egha ian akar gumazir ia ko kalabusɨn ikezir puvatɨzibagh nɨghnɨgha, kamaghɨn mɨgei: 17 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, kɨ apaniba amadaghtɨ me izɨ gumazamizir Judan ikiavɨra itir daraziv sogham. Eghtɨ kɨ me damutɨ me dagheba puvatɨgh, arɨmariar kuram iniam. Me bar fighɨn kurabar mɨn otivigham, eghtɨ gumazamiziba dar aman iburagham. 18 Egh kɨ kamaghɨra damuvɨra mangɨ mɨdorozir ekiaba ko, dagheba puvatɨghamin dughiaba ko arɨmariar kurabar amutɨ, da me bativɨra ikiam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bizir kurar kɨ Judaba me damuasa mɨkemezibar akam baregh, bar dɨgavir kuram damigh atiatingam. Egh kɨ Judaba batueghtɨ me tintinibar mangegham. Eghtɨ kantrin igharazir kabar gumazamiziba pazɨ me damuva, dɨbovir akabar me mɨkɨmam. Egh gumazamizir kaba uari uan apaniba akar kurabar me mɨkɨmsɨva, kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Ia Judaba ikuvizɨ moghɨn, ia ikuvigham.’ 19 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, me nan akam batoghezɨ, kamaghɨn kɨ bizir kabar me damuam. Kɨ dughiar avɨribar uan akam inigha izir gumaziba amadi, me nan ingangarir gumaziba. Ezɨ me ia bagha izima, ia men akaba baraghan aghua. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegh gɨfa.

20 “Ia gumazamizir kɨ Jerusalemɨn bar ia batuegha, ia amadazɨ ia Babilonɨn ghueziba, ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam deraghvɨram abaragh. 21 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ akam inigha izir gumazir ifavarir pumuning gɨnɨghnɨsi. Kar, Kolaian otarim, Ahap ko, Masean otarim, Sedekaia. Egha kɨ kamaghɨn mɨgei, Aning nan ziam gifara akam akuri. Kamaghɨn amizɨ, kɨ aning isɨ Babilonɨn Atrivim Nebukatnesarɨn agharim datɨgham. Eghtɨ a kamaghɨn mɨkɨmam, me ian damazibar aning mɨsueghtɨ aning aremegham. 22 Ezɨ ia Judan Babilonɨn itiba, ia namakatam akar kuramɨn a mɨkɨmamin dughiamɨn, ia kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ikiavɨra Itir God nɨ gasɨghasigham, mati a Sedekaia ko Ahap gamizɨ, Babilonɨn atrivim avimɨn aning gaponge.’ 23 Aning Israelian tongɨn bar arazir kuram gami, egha aning namakabar amuiba koma akuava, nan ziam gifara akam akuri. Kɨ akar kam me ganɨngizir puvatɨ. Kɨrara, kɨ aning gara aning gɨfogha gɨvagha aningɨn gun mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, kɨ aning gasɨghasigham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

Jeremaia akar gavgavim isa Semaia ganɨngi

24 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme, “Jeremaia, nɨ Nehelamɨn nguibamɨn gumazim Semaia akar kam a mɨkemegh. 25 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme, Semaia, nɨ uan nɨghnɨzimɨn gɨn ghua, Masean otarim Sefanaia, a ofa gamir gumazir mam, a ko ofa gamir gumazir igharaziba bar, ko gumazamizir Jerusalemɨn itiba bar moghɨra, nɨ uan ziamɨn akɨnafarim osirigha me bagha anemada. Nɨn akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme: 26 Sefanaia, Ikiavɨra Itir God nɨ amɨsefe, eghtɨ nɨ ofa gamir gumazimɨn ikɨ, nɨ Jehoiadan danganim inigh, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ganam. Eghtɨ gumazitam ifaragh onganigh akam inigha izir gumazimɨn mɨn akam akuntɨ, kar nɨn ingangarir nɨ damuamim: Nɨ a isɨ kalabus datɨgh, an sueba ko dafariba ikegh, ainɨn an fɨrim dafagh. 27 Egha nɨ manmaghsua Anatotɨn nguibamɨn gumazim Jeremaia akɨran aghua? Kar gumazir ian tongɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨn akam akurir gumazim. 28 E Babilonɨn kagh itir gumazamiziba, an e bagha akam amadagha ghaze, ‘Ia dughiar ruarimɨn kalabusɨn ikiam. Kamaghɨn amizɨ, ia uari bagh dɨpenibar ingarɨva, azenibar dagheba oparɨva, azenir kabar dagheba ini.’ ”

29 Ofa gamir gumazim Sefanaia, Semaian akɨnafarim inigha Jeremaia bagha ghugha, a bagha akɨnafarir kam dɨbori. 30 An a dɨponegha gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam isa Jeremaia ganɨngi, 31 “Jeremaia, nɨ akam isɨ bar Judan Babilonɨn kalabusɨn itir adarazi bagh anemadagh, kamaghɨn me mɨkɨm suam: Ikiavɨra Itir God, Nehelamɨn nguibamɨn gumazim Semaia gɨnɨghnɨgha ghaze, kɨ ia bagha Semaia amadazir puvatɨ. Ezɨ an akam inigha izir gumazimɨn mɨn akamɨn gun ia mɨkeme, egha ia gamizɨma, ia akar ifavarir kam nɨghnɨzir gavgavim an iti. 32 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Nehelamɨn nguibamɨn gumazim Semaia, gumazamizibagh etuima me nan akaba batosi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ a ko an adarazi puv me damigham. Egh bizir aghuir kɨ uan gumazamiziba bagh damutɨ da otivighamiba, an adarazir gumazitam, bizir kabar gansɨ ikeghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

30

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba deragh me damuasa akam akɨri

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam Jeremaia ganɨga ghaze, 2 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Nɨ akɨnafaritam inigh, egh kɨ nɨ ganɨngizir akaba bar ada osirigh. 3 Kɨ Ikiavɨra Itir God, nan gumazamiziba Israelia ko Judaba, me ua deraghvɨra ikiasa, kɨ me bagha dughiam amɨsevegha gɨfa. Kɨ ua men aku nguazir kɨ men ovavibagh anɨngizimɨn izam, eghtɨ a ua men nguazimra otogham.”

4 Ikiavɨra Itir God Israelia ko Judabagh nɨghnɨgha ghaze:

5 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme:

E orazima, gumazamiziba navir amɨrizimɨn itir puvatɨgha,

bar atiatia dɨgavir kuram gamua bar puvɨram azi.

6 Manmaghɨn ami?

Gumaziba ti boriba bati, a? Puvatɨgham.

Ezɨ manmaghsua, kɨ gumazibar garima, me vaghvagha dafariba isa uan navibagh arɨki,

mati amizim borim batasa mɨzazir ekiam isi moghɨn arai.

Manmaghsua, men guaba igharagha otivigha gari,

mati gumazim bar puvɨram atiati.

7 Iavzika! Dughiar bar kurar mam otivasava ami.

Egha dughiar kam bar dughiar kurar maba bar adagh afira.

Nan gumazamiziba, Israelia, me dughiar kamɨn osɨmtɨzir bar ekiam iniam.

Eghtɨ kɨ ua me iniam.”

8 “Egh dughiar kamɨn apaniba Israelian tuebagh atɨzir ter ararir kaba kɨ da apɨrigh, men kalabuziam agɨvagham. Eghtɨ me ua pura igharaz darazir ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikian kogham. Puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 9 Kɨ Ikiavɨra Itir God, men God, me nan apengan ikiam. Eghtɨ kɨ me bagh Atrivim Devitɨn ovavir boribar tav amɨseveghtɨ, a me gativagh men ganam. Eghtɨ me an apengan ikiam.”

10  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia Israelia, ia Jekopɨn ovavir boriba, ia nan ingangarir gumazamiziba,

ia atiatingɨva dɨgavir kuram damuan markɨ.

Bar guizbangɨra, ia kantrin saghon itir kamɨn kalabusɨn iti.

Eghtɨ kɨ ua ia inightɨ,

ia ua uan nguazimra izegh, deraghvɨra dapiagham.

Eghtɨ tarazi ua ia damutɨ ia atiatingan kogham.

11 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ia ko ikɨ ian akurvagham.

Kɨ ia batoghezɨ, ia ghua kantrin igharazibar tongɨn itiba,

kɨ bar me agɨvagham.

Egh kɨ ia agɨvaghan kogham.

Guizbangɨra, kɨ puv ia damigham,

kɨ arazir voroghɨra itim gɨnɨghnɨgha ia akɨri.”

12 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Ia Israelia, me puv ia mɨsoke,

eghtɨ ian mɨzazim ikɨvɨra ikɨtɨ, ian duar ekiaba akumighan kogham.

13 Kɨ ian akurvaghsɨ, ia bagh na ko mɨkɨmamin gumaziba puvatɨ.

Egha uaghan ian mɨkarziba akɨrightɨ,

da ua deraghamin marasinba puvatɨ.

14 Ia arazir kurar avɨribagh amigha osɨmtɨzir ekiam iti.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia gasɨghasɨki,

mati gumazim uan apanimɨn apangkuvir puvatɨgha, a gasɨghasɨki.

Kamaghɨn amizɨ, iavzika, gumazir fomɨra ian namakabagh amiziba, me ia gɨn amadagha gɨfa,

egha me ua ia gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

15 Ia uan duar kaba bagh azirakar avɨribar amuan markɨ.

Duar kaba akumighan kogham.

Ia arazir kurar avɨribagh ami, egha osɨmtɨzir ekiam iti.

Kamaghɨn kɨ arazir kamɨn ia gami.

16 Guizbangɨra, ia gasɨghasɨzir adarasi, me uari ikuvigham.

Ian apaniba mangɨ saghon itir nguibabar kalabusɨn ikiam.

Gumazir paza ia gamigha ian biziba okemeziba,

apaniba pazɨ me damuva, men biziba okɨmam.

17  *Ian apaniba kamaghɨn mɨgei:

‘Saion mati bizir kɨnim, egha bar ikufi.

Ezɨ gumazitam an apangkuvir puvatɨ.

Kɨ uabɨ ian mɨkarzibar amightɨ, da ua deragham,

egh ian duabar amightɨ, da mɨsigham.’

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

18 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Jekopɨn adarazir apangkuvigh, egh men akuragham.

Eghtɨ me uari bagh dɨpenibar ingar, egh deraghvɨra ua uan nguazimɨn ikiam.

Egh Jerusalem fomɨra ikezɨ moghɨn, me uam an ingaram.

Egh atrivimɨn dɨpenim me an danganimra an ingaram.

19 Eghtɨ Israelia na mɨnabir ighiabar amuam.

Egh me ighiabar amuva, egh bar akongegham.

Eghtɨ kɨ me damightɨ me bar avɨrasemegham,

egh me ua varazira ikian kogham.

Eghtɨ kɨ gumazamizir igharazibar amightɨ,

me men ziaba dɨkabɨraghan kogham,

me ziar ekiam me danɨngam.

20 Israelia fomɨra gavgavizɨ moghɨn ikiam.

Eghtɨ kɨ men akuraghtɨ me deraghvɨra uan nguazim dapiagham.

Eghtɨ gumazir pazɨ me damuamiba,

kɨ puv me damigham.

21 Eghtɨ men gumazitam uabɨ men gumazir dapanir ekiamɨn otogh, me gativagh men ganam.

Kɨ uabɨ gumazir kamɨn aku uabɨn boroghɨra izam.

Guizbangɨra, gumaziba uan ifongiabar gɨn ghua nan boroghɨra izir puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.

22 Eghtɨ ia Israelia, ia nan gumazamizibaram otoghtɨ,

kɨ ian Godɨn ikiam.”

23  *Ia gan! Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim gumazir kuraba bativasava ami,

mati amɨnir gavgavim ko amozir ekiam me bato,

egha mati amɨnir ighuagha aruim men dapaniba abɨni.

24 Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim ikɨ mangɨvɨra ikɨtɨ,

bizir a damuasa nɨghnɨziba, a bar moghɨra dar amu da gɨvagham.

Eghtɨ ia dughiar abuananamɨn,

bizir kabagh fogham.

31

Israelia uamategh izɨ deraghvɨra uan nguibamɨn ikiam

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Dughiar kɨ inabazimɨn, kɨ Israelian ikɨziba bar men Godɨn ikiam,

eghtɨ me nan gumazamizibaram otogham.

2 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei:

Apaniba Israelia mɨsozima, men ikiavɨra itir varazira apanibagh itagha

ara ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti.

Ezɨ kɨ me gifuegha, arazir aghuibar me gamima,

me ghua avughsazir danganimɨn ghue.”*

3  *Ikiavɨra Itir God, danganir saghuiamɨn ikegha, e bagha izegha kamaghɨn mɨgei,

“Ia Israelia, kɨ ia damightɨ ia na gifuegh nan boroghɨra izasa,

kamaghɨn kɨ zurara ia gifonge, ezɨ nan ifongiamɨn arazir kam ikɨ mamaghɨra ikiam.

Guizbangɨra, nan apangkuvim ian itima, kɨ ia baghvɨra iti.

4 Ia Israelia, ia mati nan guivir igiar kɨ bar ifongezim,

kɨ ia damightɨ ia ua kantrin gavgavimɨn ikiam.

Egh ia akuegh, mati amizir igiaba buabav sogha,

egha ighiam gizir marazi ko akueghɨva ighavamang ikɨ.

5 Egh ia uam uari, uari bagh Samarian mɨghsɨabar wainɨn azenir igiabar ingar.

Egh ia wainɨn azenir kaba oparizir darasi,

ia uari uan wainɨn ikarɨzir kabar ovɨziba iniva bar akuegham.

6 Eghtɨ dughiar kamɨn, Efraimɨn anabamɨn adarazir gumazir eghuvir mɨghsɨabar itiba,

me kamaghɨn dɨmam,

‘Ia bar moghɨra dɨkavigh izɨ, e Saionɨn Mɨghsɨamɨn mavanangam.

E Ikiavɨra Itir God bagh mangam, en God.’ ”

7 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

“Ia, Jekopɨn adarazi bagh bar akongegh ighiabar amu,

gumazamizir kaba gumazir igharazibagh afira.

Ia pamtem, ziar ekiam na danɨngamin ighiabar amu, egh kamaghɨn mɨkɨm,

‘Ikiavɨra Itir God, nɨ uan gumazamiziba ua me inigh,

kar Israelian ikiavɨra itir varazira.’

8  *Bar guizbangɨra, kɨ notɨn amadaghan itir nguibar kam ko nguazir oteviba bar uan gumazamiziba inigh,

ua men aku izam.

Damazir kuraba itir gumaziba, ko suer kuraba itir gumaziba ko, amizir navir adaseba ko, amizir boriba batasava amiba,

me uaghan izam.

Eghtɨ gumazamizir avɨrim uamategh nguibar kamɨn izam.

9 Kɨ men aku izamin dughiamɨn, me uan arazir kurar me amiziba gɨn amangɨsɨ,

na ko mɨkɨm azi, na ko tuavimɨn izam.

Kɨ me inigh men faragh mangɨ dɨpar aghuim itir danganimɨn otogh,

men aku tuavir aghuibar mangɨtɨ, me ireghan kogham.

Guizbangɨra, kɨ Israelian afeziamɨn mɨn itima, Efraim nan otarir ivariamɨn mɨn iti.

10 “Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ia deraghvɨra kuaribar arigh nan akam baragh, kɨ Ikiavɨra Itir God.

Egh ia nan akar kamɨn gun bar gumazamizir ongarimɨn vongɨn saghon arighatɨzibar itibav kɨn.

Ia kamaghɨn me mɨkɨm,

‘Ikiavɨra Itir God Israelia batoghezɨ me tintinibar ghue,

ezɨ a ua me inigh izam.

Egh a ua deraghvɨra men ganam,

mati gumazim uan sipsipbar gara me geghufi.’

11 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ apanir gavgavibar agharimɨn,

ua Jekopɨn gumazamiziba, inigham.

12 Eghtɨ me izɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn tugh bar akuegh,

egh bar pamtemɨn araghasɨ dɨm ighiabar amuam.

Egh bizir bar aghuir Ikiavɨra Itir God me ganɨngiziba bagh bar akuegham.

Egh me wit ko, wain ko, olivɨn boreba ko, sipsipba ko, bulmakaun kɨ me ganɨngiziba,

me da bagh bar akuegham.

Egh me bar deraghvɨram otivigham,

mati dagher azenim dɨpamɨn otevezir puvatɨ.

Egh me ua pazɨ ikian kogham.

13 Eghtɨ dughiar kamɨn guivir igiaba bar akuegh kumatɨzibagh ighiam,

eghtɨ gumazir igiaba ko, gumazir ghuriba uaghan bar akuegh kumatɨzibagh ighiam.

Kɨ men azir akaba agɨvagh, me damutɨ men naviba bar deragham.

Kɨ men navibar itir osɨmtɨzibar amutɨ, da amɨragh ikɨtɨ, me bar akuegham.

14 Kɨ gumazamizibar amutɨ, me ofan avɨriba inigh na bagh izam.

Eghtɨ kamaghɨra, ofa gamir gumaziba dagher aghuir avɨriba ikiam.

Eghtɨ kɨ bizir bar aghuiba uan gumazamizibar anɨngtɨ,

me bizitamɨn oteveghan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God Israelian apangkufi

15  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Me Raman nguibamɨn tiarir mam barasi, azir akam ko tuatem.

Reselɨn boriba ua itir puvatɨ.

Kamaghɨra, a uan ovengezir boriba bagha azi.

A navir amɨrizim inian aghua.†

16 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze,

Resel, nɨ uam azian markɨ.

Nɨ uan damazimɨn teriba adɨsigh.

Nɨn azir akam pura zuir puvatɨ.

Nɨn boriba apanibar kantri ategh ua nɨ bagh izam.

17 Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ kamaghɨn mɨgei:

nɨ bizir otivamin kam gɨnɨghnɨgh.

Nɨn boriba uamategh uan nguibamɨn izamimɨn dughiam nɨ a mɨzuam.

18 “Kɨ Efraimɨn adarazir azir akam baregha gɨfa.

Me azia kamaghɨn mɨgei:

‘Ikiavɨra Itir God, nɨ e akɨrasa, mɨzazim e ganɨngi,

mati gumazim bulmakaun igiar orazir puvatɨgha akaba batozim mɨsosi.

Ikiavɨra Itir God, nɨrara en God,

kamaghɨn nɨ ua e ateghtɨ, e uamategh nɨ bagh izam.

19 E nɨ ategha gɨvagha, datɨrɨghɨn e ua uan nɨghnɨzibagh iragha gɨfa.

Egha e uan osɨmtɨzim gɨfozir dughiamɨn, e osemegha bar aghumsɨki, egha dapaniba avingi.

Faragha en adarazi gumazamizir igiabar mɨn ike, egha me arazir kurar avɨribagh ami.

Egha datɨrɨghɨn e uan arazir kuraba, bar dar aghumsɨki.’

20 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkeme:

Kɨ bar Efraim gifonge, a nan otarim.

Kɨ zurara an ziamɨn dia, egha puv a gɨnɨghnɨsi.

Dughiar mabar kɨ an atari.

Ezɨ guizbangɨra kɨ a gɨnɨghnɨgh an apangkuvigham.

21 “Ia Israelia, ia uan nguibam ategha ghuzir tuavir kam, ia deragh a gɨnɨghnɨgh,

egh ia ua izɨsɨ, ababanir taba uari bagh ada asegh.

Ia Israelia, ia mati nan guivir igiar kɨ bar ifongezim,

ia datɨrɨghɨn uamategh uan nguibabar izɨ.

22 Ia mati nan guivim, egha ia akɨrim na gasara.

Ia manadɨzoghɨn navir pumuning itir arazim ategham, egh ua na bagh izam?

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ arazir igiam atɨzɨ a nguazir kamɨn oto.

Arazir kam kamakɨn:

Mati amizim ua uan pam gifuegha, an ikiasa an azangsɨsi.”‡

Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba dabirabir aghuim ikiam

23 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a kamaghɨn mɨkeme:

“Kɨ gɨn Judan nguazim damightɨ, a deraghvɨra ikiam.

Eghtɨ Judaba uan nguazim ko nguibar ekiabar ikiam.

Egh me fomɨra mɨkemezɨ moghɨn ua mɨkɨm suam,

‘Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨam,

Ikiavɨra Itir God nɨn ikia, bar arazir aghuibagh ami!

Ikiavɨra Itir God bar deraghvɨra nɨ damu!’

24 Gumazir azenibar ingariba ko, gumazir sipsipbagh eghuva, egha dar gariba sara uaghan,

me Judan nguaziba ko nguibar ekiabar ikiam.

25 Eghtɨ gumazitamɨn mɨkarzim amɨragham, kɨ ua gavgavim a danɨngam.

Eghtɨ gumazitam amɨragh damaziba an siram, kɨ gavgavir igiam a danɨngam.”

26 Ezɨ kɨ osegha dɨkavigha tintinibar gari, egha ghaze, kɨ deragha akui.§

27 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Kɨ dughiar mam amɨsefe, egh kɨ gumazamiziba ko asɨzibar amightɨ, da Judaba ko Israelian nguazimɨn otiv bar avɨrasemegham. Mati gumazim dagher azenimɨn ingarigha, dagher avɨribagh amizɨ da otifi. 28  *Kɨ fomɨra da asiasa dar gara, da abigha, egha dagh asɨghasɨgha paza dagh ami. Egha datɨrɨghɨn, kɨ dar ganɨva, dar ingarɨva da opartɨ da deraghvɨra ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 29  *Eghtɨ dughiar kamɨn gumazamiziba ua kamaghɨn akar isɨn zuir kamɨn mɨkɨman kogham: Afeziaba ko amebaba wainɨn ovɨzir angamtɨziba api. Ezɨ wainɨn ovɨzir kaba isɨngtɨziba puvatɨgha boribar akabav sozi men atariba me giri. 30  *Puvatɨ. Dughiar kamɨn, gumazitam arazir kuratam damigham, a uabɨ aremegham. Mati gumazim wainɨn ovɨzir anizir puvatɨziba amezɨ, da an akam mɨsozi an atariba a giri.”

31  **Egha Ikiavɨra Itir God mɨgɨa ghua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Dughiam a izɨtɨ, kɨ Israelia ko Judaba, me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam damuam. 32 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam, kɨ fomɨra men ovavir afeziaba ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, an an mɨn mangan kogham. Fomɨra itir dughiam, kɨ uan dafarimɨn men suigha me inigha Isipɨn kantri ategha azenan ize, egha kɨ men pamɨn mɨn itima me nan amuimɨn mɨn iti. Egha me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghurir kam abɨki. 33  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, Gɨn izamin dughiam otoghtɨ, kɨ Israel ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damightɨ, a kamaghɨn mangam: Kɨ uan araziba men nɨghnɨzibar arɨgh, egh da isɨva men navir averiabar da osiram. Egh kɨ men Godɨn ikɨtɨma me nan gumazamizibar ikiam. 34  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, dughiar kamɨn gumazamiziba vaghvagh uan namakaba ko uan adarazir sure damuan kogh suam, ‘Ia Ikiavɨra Itir God gɨfogh.’ Puvatɨ. Me bar moghɨra na gɨfogham, gumazamizir kɨniba ko ziaba itir gumazamiziba. Eghtɨ kɨ men arazir kuraba gɨn amadaghɨva ua dagh nɨghnɨghan kogham.”

35 Ikiavɨra Itir God angazangarim anɨngasa aruemɨn ingari,

egha a iakɨnim ko mɨkoveziba dɨmagaribar angazangarim anɨngasa

dar ingarigha, dar danganibar da arɨki.

Egha an ongarim fezɨ, ongarir ekiaba dɨkava pamtemɨn dɨpɨraghira tɨngazi.

An ziam kamakɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

A kamaghɨn mɨkeme:

36 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

Israelian adarasi, me zurara ikɨ mamaghɨra ikiam,

mati aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba.

Eghtɨ aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba, me uan ingangarir kɨ me ganɨngizim damuan kogham,

eghtɨ dughiar kamra Israelian adarazi gɨvagham.

37 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze,

Gumazitam ti overiamɨn danganibar ababaniba bar da inigh,

egh gumazir kam ti nguazimɨn dɨkɨnimɨn magɨrɨgh,

nguazimɨn oteviba bar dar ganigh deraghvɨra dagh foghtɨ,

eghtɨ dughiar kamra kɨ Israelian gumazamiziba akɨrim ragh bar me gasaraghɨva,

men arazir kurar me amiziba ikarvagham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

38 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ dughiar mam amɨsefe, eghtɨ me ua Jerusalemɨn ingaram, nan nguibar ekiar kam. Jerusalemɨn dɨvazir notɨn amadaghan ghuzimɨn ababanim, an Hananelɨn Tauan ikegh mangɨ dɨvazimɨn Mɨkebamɨn Tiar Akamɨn tugham. 39 Eghtɨ an mɨtaghniam mangɨ Garepɨn mɨghsɨar dozimɨn, aruem ghuaghiri naghɨn tugham, egh ua ragh mangɨ Goan nguibamɨn tugham. 40 Egh nguibamɨn mɨtaghniamɨn mangɨ sautɨn amadaghan mangɨ Kidronɨn danganir zarimɨn mɨriam gighuigham. Nguibamɨn mɨtaghniamɨn aven nguazir kam, matmatiam ko danganir avereniba akurim iti. Eghtɨ aruem anadi naghɨn nguazir zarimɨn ruaghatevibar itir danganir kaba, bar moghɨra uaghan nguibar kamɨn mɨtaghniamɨn aven ikiam. Eghtɨ mɨtaghniam aruem anadi naghɨn mangɨ Hoziaba Zuir Tiar Akamɨn tugham. Eghtɨ nguazir nguibar ekiar kamɨn aven itiba, kar bar nan nguibabara, kɨ Ikiavɨra Itir God. Eghtɨ apaniba izɨ nguibar kam gasɨghasɨgh, uam an biziba akararighan kogham. Puvatɨgham. Nguibar kam a deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.”

32

Jeremaia nguazir otevir mam givese

1  *Ezɨ namba 10ɨn azenimɨn Sedekaia Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God akam isa Jeremaia ganɨngi. Kar Atrivim Nebukatnesar Babilonɨn atrivimɨn iti a namba 18ɨn azenim.

2 Ezɨ dughiar kamɨn Babilonɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba, Jerusalemɨn nguibamɨn dɨvazim azui, ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia Judan atrivimɨn dɨpenimɨn boroghɨn itir danganimɨn kalabusɨn aven iti.

3-5 Jeremaia faragha kamaghɨn Godɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨn akam akuri, “Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme: Bar guizbangɨra, kɨ Babilonɨn atrivim ateghtɨ a nguibar ekiar kam iniam. Eghtɨ Sedekaia Babilonian arɨmangɨghan kogham, kar Kaldiaba. Puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Babilonɨn atrivim ateghtɨ an an suiragham, eghtɨ Sedekaia, Nebukatnesarɨn guamɨn tugh, gua uaghara uaningɨn gan, egh nɨ an azangsɨziba deraghvɨram ada ikarvagham. Nebukatnesar Sedekaia inigh Babilonɨn mangɨghtɨ, a nguibar ekiar kamɨn ikɨ mangɨ dughiar kɨ uam a gɨnɨghnɨghamimɨn tugham. Kamaghɨn amizɨ, ia Babilonia mɨsoghsɨ damuva, ia me dɨkabɨraghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.” Ezɨ Atrivim Sedekaia akar kam baregha, kamaghɨn Jeremaian atara ghaze, “Tinara nɨ mɨkemezɨ, nɨ Godɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨn akar kam akuri?” Egha Sedekaia maghɨra Jeremaia inigha kalabus gatɨ.

6 Kar Jeremaian akamra. Kɨ Jeremaia, kɨ kalabusɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨkeme:

7 “Nɨ oragh. Nɨn aveghbuam, Hanamel, a nɨn afeziar dozim Salumɨn otarim, a nɨ bagh izam. Egh a nguazir Anatotɨn itim givesɨ nɨn azangam. Nɨ fo, nɨ an aveghbuar bar an boroghɨra itim, ezɨ nɨ nguazir kam givezamin faragh mangamin gumazim.”*

8 Ezɨ Hanamel gɨn iza danganir mɨdorozir gumaziba iti naghɨn kalabusɨn nan gani, Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ mokɨn. Ezɨ Hanamel kamaghɨn na mɨkeme, “Nɨ Anatotɨn nan nguazim givesegh, a Benjaminɨn anabamɨn nguazibar nguazir otevir mam. Nɨ fo, nɨ nan aveghbuar roghɨra itim, nɨ nguazir kamɨn faragh mangɨ a givezamin gumazim. Nɨ ua bagh a givezeghtɨ, nguazir kam nɨn nguazimra ikiam.” Egha Hanamel uabɨ mɨkemegha gɨvazɨ, kɨ fo, kar Ikiavɨra Itir Godɨn akamra, eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God ifongezɨ moghɨra damuam.

9-10 Egha kɨ nguazir kam givese. Kɨ nguazim givezasa akam akɨrigha an osirigha, gumazir mabar damazibar, uan ababanim a gatɨ. Egha kɨ nguazir otevimɨn ivezim bagha 200 silvan dagɨaba mengegha, da isa Hanamel ganɨngi.

11 Egha kɨ nguazim givezasa akar dɨkɨrɨzir akɨnafarir pumuning osiri, ezɨ akɨnafarir kamning bizir ga damuasa akam akɨrizir akaba aningɨn iti. Ezɨ akɨnafarir mam kɨ a dukua, ezɨ igharazim kɨ a dukuazir puvatɨ. 12 Egha kɨ akɨnafarir otevir kamning inigha Baruk ganɨngi, a Nerian otarim, egha Masean igiavotarim. Ezɨ gumazir avɨriba nan garima, kɨ nguazim givezasa bizir kabagh ami. Nan aveghbuam Hanamel ko, gumazir akɨnafarimɨn men ziaba osiriziba, ko Judan gumazir danganir kamɨn aperaghav itiba, me bar moghɨra bizir kabar garima, kɨ dagh ami. 13 Gumazir kaba garavɨra itima, kɨ kamaghɨn Baruk mɨgei, 14 “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a kamaghɨn mɨgei, ‘Baruk, nɨ akar dɨkɨrɨzimɨn akɨnafarir kamning inigh, dukuazir puvatɨzim ko dukuazim. Egh aning isɨ nguazir mɨnetam darugh, eghtɨ aning deraghvɨra dughiar ruarimɨn ikiam.’ ”

15 Guizbangɨra, arazir kamɨn mɨngarim kamakɨn: Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim, Israelian God, a ghaze, Gɨn gumazamiziba ua dɨpeniba ko, nguaziba ko, wainɨn azeniba nguibar kamɨn a dagh ivezam.

Jeremaia Ikiavɨra Itir God ko mɨgei

16 Nerian otarim Baruk, akar dɨkɨrɨzir gavgavim itir akɨnafarim inigha gɨvazɨ, kɨ kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, 17  *“O Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, nɨn gavgavir ekiamɨn, nɨ overiam ko nguazimɨn ingari. Nɨ bizitam damusɨ iburaghan kogham. 18 Nɨ zurara tausenɨn gumazamizir avɨribar apangkufi. Eghtɨ gumazitam arazir kuratam damigham, nɨ ivezir kuram a danɨngɨva, uaghan an boriba ko an arazir kuraba ikarvagham. God nɨ bar gavgafi, ezɨ nɨn gavgavim bar en gavgavim gafira. Ezɨ nɨn ziam kamakɨn: Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim. 19  *Nɨ bizir aghuibar amuasa nɨghnɨsi. Nɨ gavgavim ikia, egha nɨ ingangarir ekiabagh ami. Nɨ gumazamiziba amir biziba nɨ bar adar gari. Egha nɨ vaghvagha gumazamiziba amir araziba tuisɨgha, arazir me amibar ivezimra ikarvagh me ganɨdi.

20 “Nɨ fomɨra Isipɨn kantrin mirakelɨn ekiabagh ami. Egha nɨ Israelia ko gumazamizir igharaziba bar, men tongɨn arazir kamagh garibagh amuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba bar ziar ekiam nɨ ganɨdi. 21 Nɨn gavgavir ekiamɨn, nɨ mirakel bagh amua, egha bizir ekiar igharagha garir avɨribagh ami, egh Isipia damutɨ me bar atiatigham. Ezɨ arazir kamɨn nɨ uan gumazamiziba Israelia, ua Isipɨn me inigha azenan ize. 22 Egha nɨ men ovaviba ko akam akɨrizɨ moghɨn, nɨ nguazir kam me ganɨngi. Nguazir kam bar dera, ezɨ dagheba an ikia bar deraghavɨram aghui. 23 Me nguazir kam inigha an ikia, egha nɨn akaba ko Arazir Nɨ Me Ganɨngiziba, me dar gɨn zuir puvatɨ. Me nɨn akam batuegha nɨn Arazibar ikiavkɨni. Kamaghɨn amizɨ, nɨ bizir kurar kabagh amizɨ, da me batifi.

24 “Nɨ gan. Datɨrɨghɨn Babilonia me mɨsoghasava amua, Jerusalem ekɨarugha gɨfa. Me nguibar ekiamɨn dɨvazim boroghɨra mɨtivigh mɨsoghasa nguazim akuvagha dɨvazim boroghɨra dar pozir ekiabav kɨni, egha nguibam iniasa. Apanir kaba me mɨsozima, me dagheba puvatɨgha, arɨmariar kuraba me batifi. Kamaghɨn Kaldiaba Jerusalem iniam. Bizir nɨ mɨkemeziba, da otivigha gɨfa, ezɨ nɨ datɨrɨghɨn dar gari. 25 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, nan Ekiam, nɨ uabɨ nguazir kam givezasa kamaghɨn na mɨkeme, ‘Nɨ gumazamiziba inigh izɨtɨ, me uan ziaba akɨnafarir dɨkɨrɨzir kamɨn ada osiram.’ Ezɨ Kaldiaba me nguibar ekiar kam iniasava ami.”

26 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 27  *“Nɨ gan! Kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar moghɨra men God. Kɨ bizitam damuan iburaghan kogham. 28  *Kamaghɨn amizɨ, kɨ Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar ko Kaldiabar mɨdorozir gumaziba, kɨ me ateghtɨ me nguibar ekiam iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 29 Me izɨ nguibar ekiar kam daboroghtɨ a isigham. Eghtɨ avir kam dɨpeniba bar dar isigham, dɨpenir kaba gumazamiziba faragha dagh isɨn ghuavanaga, ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuiba aser Bal bagha dagh amua, wainɨn ofaba aser igharaziba bagha da inge. Ezɨ gumazamiziba amir arazir kaba na gamima kɨ bar anɨngaghe.

30 “Israelia ko Judaba, me igiamra ikia iza datɨrɨkɨn, me nan damazimɨn arazir kurabaram ami. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Me arazir kurar kamɨn na gamima, kɨ anɨngaghe. 31 Me Jerusalemɨn ingarir dughiamɨn ikegha iza datɨrɨkɨn, Jerusalemia na gamima kɨ bar anɨngaghe. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nguibar ekiar kam uam an ganan aghuagha a gasɨghasɨghasa. 32 Israelia ko Judaba na damutɨ kɨ bar men anɨngaghɨvɨra ikiasa, me arazir kurar igharagha garibagh amuavɨra iti. Gumazamizir kɨniba ko, atriviba ko, gumazir dapaniba ko, ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba ko, Judan gumazamiziba ko, Jerusalemɨn itir gumazamiziba, me bar moghɨra arazir kurabagh ami. 33  *Me akɨrim ragha na gasaragha, nan boroghɨn izir puvatɨ. Kɨ dughiar avɨribar men arazir kuraba bagha men sure gami, ezɨ me nan akam baraghan aghua, egha dar gɨn zuir puvatɨ. 34  *Kɨ uan ziam fasa inabazir dɨpenir kam, me asebar marvir guaba aven da asezɨ, da bar kuri. Egha arazir kamɨn me dɨpenim gamima, a nan damazimɨn bar mɨze. 35  *Egha me Hinomɨn danganir zarimɨn asem Balɨn ziam fasa danganim akɨri. Egha me uari uan boriba isɨ asem Molekɨn ofa damuasa. Kɨ kamaghɨn damuasa me mɨkemezir puvatɨ. Ezɨ kɨ uaghan arazir kam me danɨngasa nɨghnɨzir pu. Bar puvatɨ. Me arazir bar kurar kurizir kam damuan kɨ ifongezir puvatɨ. Me kamaghɨram amua Judabar naviba fezɨ, me arazir kurar kamɨn osɨmtɨzim iti.”

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba deragh me damuam

36 Ikiavɨra Itir God, a Israelian God, a kamaghɨn mɨgei, “Gumazamiziba kamaghɨn mɨgei, ‘Apaniba e mɨsozima, e dagheba puvatɨzɨ, arɨmariar kuram e gasɨghasɨsi. Eghtɨ arazir kamɨn Ikiavɨra Itir God, Babilonɨn atrivim ateghtɨ a en nguibar ekiar kam iniam.’ Ezɨ kɨ nguibar ekiar kam gɨnɨghnɨgha, egha akar igharazim iti. 37  *Bar guizbangɨra, kɨ anɨngaghegha atara gumazamiziba batoghezɨ me ghuezir kantriba, kɨ kantrin kaba da ua me iniam. Egh men aku ua nguazir kamɨn izeghtɨ, me deraghvɨra ikiam. 38  *Egh me nan gumazamizibar ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikiam. 39 Kɨ men navir averiabar aven navir vamɨra me danightɨ, me tuavir vamɨran gɨn mangam. Egh me zurara nan atiating nan apengan ikɨtɨ, kɨ me ko men boriba sara deraghvɨra me damuam. 40  *Egh kɨ me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam damuam. Eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam ikɨ mamaghɨra ikiam. Kɨ kamaghɨn akam akɨrigh suam, Kɨ deragh me damuamin arazim ateghan kogham. Egh kɨ nɨghnɨzir aghuim me danɨngam, eghtɨ me nan atiating nan apengan ikiam, egh me ua na ateghan kogham. 41 Egh kɨ uaghan uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir vamɨra ikiam, kar kɨ me gakuegh deraghvɨra me damuam, egh me ateghtɨ me deraghvɨra nguazir kamɨn ikiam.

42 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ua kamaghɨn mɨgei, Kɨ faragha bizir kurar mabagh amizɨ da otiva, me gasɨghasɨki. Ezɨ, kamaghɨra, kɨ me bagh akam akɨrizɨ moghɨra, kɨ datɨrɨghɨn bizir aghuir avɨrim damutɨ da me bativtɨ, me dabirabir aghuim ikiam, 43 Gumazamiziba ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God nguazir kam isa Kaldiaba ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, nguazir kam a ikuvigha gɨfa, ezɨ gumazamiziba ko asɨziba an itir puvatɨ.’ Ezɨ kɨrara, kɨ ghaze, gɨn Judaba ua uan nguazim dapiagh, egh me nguazim uam a givezegh anemangam.

44 “Gumazamiziba nguazim givesɨ akar dɨkɨrɨzibar akɨnafariba da osiram. Egh men damazibar gumazamizir maba me akar dɨkɨrɨzim damuva, uan ababanibar arighɨva akɨnafarir kabar kumam. Da nguazir otevir kaba: Benjaminɨn anabamɨn nguaziba ko, Jerusalemɨn boroghɨn itir danganiba ko, Judan nguibar ekiar igharaziba ko, mɨghsɨar dozir aruem uaghiri naghɨn itiba ko, mɨghsɨaba itir danganir igharaziba ko, sautɨn amadaghan Negevɨn danganim sara. Eghtɨ dughiar kamɨn, kɨ Judan kantri damightɨ, a ua deraghvɨra ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

33

Ikiavɨra Itir God uan akar dɨkɨrɨzim damutɨ a guizbangɨra otogham

1 Jeremaia, atrivimɨn dɨvazimɨn aven itir mɨdorozir gumazibar danganimɨn kalabusɨn ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God akar igharazim a ganɨga ghaze, 2 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bizitam damusɨ a gɨnɨghnɨghɨva, kɨ bizir kam damightɨ an otogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan ziamra. Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei: 3  *Nɨ nan dɨmtɨ, kɨ nɨn dɨmdiam ikaragham. Egh bizir ekiar modogha itir nɨ fozir puvatɨziba, kɨ dar gun nɨ mɨkɨmam.

4 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ Jerusalemɨn dɨpeniba ko, Judan atrivimɨn dɨpenibagh nɨghnɨsi. Apaniba iza Jerusalem avɨnigha, an dɨvazim boroghɨra mɨtivigh mɨsoghasa nguazim akuvagha, dɨvazim boroghɨra dar pozir ekiabav kɨni, egha nguibar ekiam iniasava ami. Ezɨ Jerusalemia uari uan dɨpeniba apɨrigha, dɨvazim gavgavim a danɨngasa dagɨaba ko, ter ararir oteviba inigha ghua dɨvazimɨn boroghɨra da arɨki. 5 Egha me dɨkavigha Kaldiabav soghasava ami. Ezɨ kɨ Jerusalemian arazir kuraba bagha ataravɨra ikia, bar puvɨram me anɨngaghegha, men akuraghan aghua. Kamaghɨn, apaniba me mɨsoghtɨ me arɨghiram, eghtɨ men kuaba men nguibar ekiamɨn dɨpenibagh izɨvagham.

6 “Eghtɨ kɨ gɨn nguibar ekiar kamɨn akuragham, eghtɨ nguibam ko an gumazamiziba ua deragh otivigham. Eghtɨ kɨ dughiar bar aghuim me danightɨ, me deragh dapiaghtɨ, apaniba me mɨsoghan kogham. 7 Kɨ dughiar kamɨn Judaba ko Israelia damightɨ me ua deraghvɨra ikiam. Egh me damightɨ me uan gumazamizir fomɨra ikeziba, ikezɨ moghɨn gavgavigh ikiam. 8 Me na batuegha, arazir kuram gami. Ezɨ kɨ men arazir kuraba gɨnamadagham, egh men arazir kurabar osɨmtɨzim agɨvagh me damightɨ, me nan damazimɨn zuegham. 9 Eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar bizir avɨrir aghuir kɨ Jerusalemia gamizibar ganigham. Egh gumazamizir kaba bar akuegh navir amɨrizim nan ikɨva, ziar ekiam na danɨngam. Egh gumazamizir kaba Jerusalemian dabirabir aghuimɨn ganɨva, bizir aghuir kɨ Jerusalem ganɨngizibar ganɨva, atiating nɨghɨva akong dɨgavir kuram damigham.”

10 Egha gɨn Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Datɨrɨghɨn gumazamiziba ghaze, ‘Nguibar ekiar kam ikuvigha gɨfa, ezɨ gumazamiziba ko asɨziba an tir puvatɨ. Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuaviba pura iti, ezɨ gumazamiziba ko asɨziba dagh aruir puvatɨ.’ Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze: Gumazamiziba gɨn ua nguibar ekiar kamɨn ikiam. 11  *Egh me navir aghuimɨn ikɨva, bar akuegh poroghamiba uarir ikiamin isabar amuam. Egh gumazamiziba na mɨnabir ofaba inigh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn izam. Egh me ofaba inigh izɨ, kamaghɨn ighiaba bangam:

“Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim

bar deravɨra e gami.

A zurara bar en apangkufi.

Kamaghɨn, e a mɨnamam.

“Dughiar kamɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nguazir kam damightɨ a fomɨra ikezɨ moghɨn ua deravɨram otogham.

12 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Datɨrɨghɨn nguazir kam ko an itir nguibaba ikuvigha iti, ezɨ gumazamiziba ko asɨziba dar itir puvatɨ. Ezɨ gɨn, gumazamiziba ua nguibar kabar ikiam. Eghtɨ grazir aghuiba dar aghungam, eghtɨ sipsipbagh eghuvir gumaziba kantrin kamɨn nguazir oteviba bar, ua uan ingangarim damuam. Me graziba itir danganir aghuibar sipsipbar aku mangɨtɨ me aghuvsam. 13 Egh me uan sipsipba mengam. Ingangarir kam, me uan mɨghsɨar dozir aruem uaghiri naghɨn itiba ko, mɨghsɨaba itir danganir igharaziba ko, Negevɨn sautɨn amadaghan iti naghɨn ko, Benjaminɨn anabamɨn nguazim ko, Jerusalemɨn boroghɨn itir nguibaba ko, Judan nguibar ekiaba bar, me ingangarir kam damuam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

14  *Egha Ikiavɨra Itir God ghaze: Dughiar kɨ mɨsevezim izɨtɨ, kɨ faragha Israelia ko Judaba, me ko dɨkɨrɨzir akam, a guizbangɨram otivam. 15 Kɨ dughiar kamɨn, Devitɨn adarazir aven gumazir bar aghuitam a damightɨ an otogham, mati Temer Ghuzir Igiam temer aguamɨn otogham. Gumazir kam atrivimɨn ikɨ arazir aghuimɨn gɨn mangɨ, guizɨn arazimɨn nguazir kamɨn itir gumazamizibagh ativagh men ganam. 16 Eghtɨ dughiar kamɨn Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn itir darasi, me dabirabir aghuim ko navir amɨrizimɨn ikiam. Eghtɨ Judaba, God men akurvaghtɨ, me uam osɨmtɨziba puvatɨgh deravɨra ikiam. Eghtɨ me Jerusalem ziar kam a darɨgh a dɨponam, “Ikiavɨra Itir God, A Guizɨn Arazir Aghuimɨn Mɨngarim.” 17  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Devitɨn ikɨzimɨn, Israelia zurara atrivibar otiv ikiam. 18  *Eghtɨ uaghan Livain anabamɨn ikɨziba, me ofa gamir gumazibar ikiam, egh me zurara nan damazimɨn na bagh ofan igharagha garibar amuam, kar ofan bar isia mɨghɨriziba ko, witɨn ofaba ko, ofan igharaziba.

19 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨkeme, 20 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei: Kɨ aruem ko, dɨmagarim ko, akam akɨrigha gɨfa, eghtɨ aning zurara dughiar kɨ aning bagha inabazimɨn otivam. Ezɨ gumazitam nan akar dɨkɨrɨzir gavgavir kam giraghan kogham. 21 Ezɨ kamaghɨra, gumazitam nan Akar Gavgavir kɨ Devit ko dɨkɨrɨzir kam abɨghan kogham, Devit nan ingangarir gumazim. Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam kamaghɨn ghaze, Devitɨn ikɨzimɨn, atriviba zurara otivɨra ikiam. Ezɨ uaghan, kɨ Livain anabamɨn ofa gamir gumaziba ko, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamua ghaze, Livain ofa gamir gumaziba, me zurara nan ingangarir gumazibar ikiam. Eghtɨ gumazitam Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam abighan kogham. 22 Gumaziba mɨkoveziba ko, ongarimɨn gigiba mengɨva avegham. Eghtɨ kamaghɨra kɨ uan ingangarir gumazim Devit ko, nan ingangarir gumaziba, Livaiba, me damightɨ, men ovavir boriba bar avɨrasemeghtɨ, gumazamiziba me mengan iburagham.”

23 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaian mɨgei, 24 “Gumazamiziba ghaze: ‘Fomɨra Ikiavɨra Itir God Israelia ko Judaba me amɨsevezɨ, me a baghavɨra ikɨzir pumuningɨn iti. Ezɨ datɨrɨghɨn an akɨrim ragha me gasaragha gɨfa.’ Gumazamizir kaba akar kamagh garibav gɨa, egha me nan gumazamizibagh ifongezir puvatɨgha, ghaze, men ganganimɨn, nan gumazamizibar kantri ovegha gɨfa. 25 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei: Kɨ aruem ko, dɨmagarim ko Akar Gavgavim akɨrigha, overiam ko nguazim bagha bizir kɨ damuasa mɨkemeziba bar da arɨki, 26 ezɨ bar guizbangɨra, kɨ Jekopɨn ovavir boriba ko nan ingangarir gumazim Devitɨn ikɨzim, akɨrim ragh me gasaraghan kogham. Puvatɨ. Kɨ Abraham ko, Aisak ko, Jekopɨn ovavir boriba gativsɨ, Devitɨn ovavir boribar tongɨn atrivibar amutɨ me otivam. Guizbangɨra, kɨ kuarkuvim men ikɨ me damutɨ, me ua deraghvɨra ikiam.”

34

Ikiavɨra Itir God, mɨgɨrɨgɨam Atrivim Sedekaian iti

1  *Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba ko, iza Jerusalemia ko, Judan nguibar ekiaba ko mɨsozir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God akam isa Jeremaia ganɨngi. Nebukatnesarɨn apengan itir kantriba bar dar ikɨzibar mɨdorozir gumaziba, me bar Nebukatnesarɨn gɨn ghua Jerusalem mɨsosi. Dughiar kam, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 2 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Israelian God, kɨ ghaze, nɨ Judan Atrivim Sedekaia bagh mangɨgh kamaghɨn a mɨkemegh: Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nguibar ekiar kam isɨ Babilonɨn atrivim danɨngam, eghtɨ an a daboroghtɨ a isigham. 3 Sedekaia, nɨ an arɨmangan markɨ. Puvatɨ. Nɨ ikɨtɨ me nɨn suiragh nɨ inigh a bagh mangam. Nɨ an guamɨn tugh, egh gua uaghara uaningɨn gan, egh nɨ an azangsɨziba deraghvɨram ada ikarvagh. Eghtɨ me nɨn aku Babilonɨn mangam. 4 O Judan Atrivim Sedekaia, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akar igharazir kam nɨn iti. Nɨ deraghvɨra nan akar kam barakigh: Me nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham. 5 Puvatɨ. Nɨ deraghvɨra ikɨ mangɨ, egh aremegham. Eghtɨ nɨ aremeghamin dughiamɨn, me pauran mughuriar aghuim itim tuegh, ziar ekiam nɨ danɨngam, mati me nɨn Judan atrivibar itir ovaviba bagha amizɨ mokɨn. Egh me azi mɨkɨm suam, ‘O noki, en gumazir aruam.’ Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akam akɨrigha egha mɨkemezɨ moghɨn bizir kam otivam.”

6 Atrivim Sedekaia Jerusalemɨn itima, ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia ghua akar kaba bar a mɨkeme. 7 Ezɨ dughiar kamɨn, Babilonɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba Jerusalemia ko, Lakisɨn nguibam ko, Asekan nguibam ko mɨsosi. Apaniba faragha Judan nguibar dɨvazir gavgaviba itir maba bar ada ini, ezɨ nguibar 3plan kabara ikiavɨra iti.

Judaba ingangarir gumazir kɨniba paza me gami

8 Atrivim Sedekaia ko Jerusalemɨn gumazamiziba ko, akar gavgavim akɨrigha ghaze, Men ingangarir gumazamizir kɨniba, me me damightɨ me fɨrighɨregham. Ezɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God akam isa Jeremaia ganɨngi. 9 Me kamaghɨn akam mɨsoke. Israelian gumazitam o amizitam, namakar tamɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn ikɨtɨ, a gativazir gumazim aneteghtɨ a fɨrighɨrɨgh ikɨ. Kamaghɨra, Judaba namakabar suiraghtɨ me men ingangarir gumazamizir kɨnibar ikian kogham. 10 Gumazir dapanir avɨriba ko gumazamizir avɨrir maba akar dɨkɨrɨzir gavgavir kam gifonge, egha me bar akam mɨsuegha ghaze, me pura men ingarir gumazamizir kɨnibar suighan kogham. Me akam mɨsuegha gɨfa, egha me ingangarir gumaziba ko, ingangarir amiziba ataghizɨ me fɨriaghɨre. 11 Egha me gɨn nɨghnɨzim giragha, egha gumazir kaba ko amizir kaba inigha, me gamizɨma me ua ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi.

12 Kamaghɨn, Ikiavɨra Itir God akam isa Jeremaia ganɨngigha ghaze, 13 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ ian ovaviba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami. Me Isipɨn ingangarir gumazamizir kɨnibar itima, kɨ kalabuziar danganimɨn me inigha azenan ize. Egha gɨn kɨ me ko Akar Gavgavim akɨri. Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam kamaghɨn mɨgei: 14  *‘Ia zurara azenir namba 7ɨn vaghavagh, uan ingangarir gumazamizir kɨnibar amutɨ me fɨrighɨregham. Ian namakaba me ian uari amangɨtɨ, ia me inightɨ me ian ingangarir gumazamizir kɨnibar otivigh, ian ingangaribar amuam. Egh me ingar mangɨvɨra ikɨ 6plan azeniba gɨvagham. Eghtɨ azenir an gɨrara irimra, ia me ateghtɨ me pura mangɨ.’ Ian ovaviba akar kam gɨfo, egha me nan akam barazir puvatɨgha, an gɨn zuir puvatɨ.

15 “Ia faragha akar kam bar an gɨn zuir puvatɨ. Egha bar boghɨmra, ia navibagh iragha guizɨn araziba nan damazimɨn dagh ami. Ia vaghvagh namakar ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨkɨmtɨ, me ian ingangarir gumaziba ko ingangarir amizibar ikian markɨ. Egh uaghan ia nan Dɨpenimɨn tuivigh, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim nan damazimɨn a damuva mɨkɨm suam, Ia uan namakaba ateghtɨ, me pura mangɨ. 16 Egha datɨrɨghɨn ia ua nɨghnɨzibagh iragh, gumazamizir ia me ataghizɨ me uan ifongiamɨn pura ghueziba, ia ua me inigha, me gamizɨ me ua ian ingangarir gumazamizir kɨnibar otifi. Ezɨ arazir kamɨn ia nan ziar ekiam dɨkabɨra.

17 “Ezɨ bizir kam bagha, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Ia nan akamɨn gɨn zuir puvatɨ, egha ia aveghbuar kaba ko namakaba, ia ategh mangasa, ia me mɨkemezir puvatɨ. Egh ia oragh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: kɨ ia ateghtɨ ia uari pura mangam. Guizbangɨra, ia pura mangɨ aremegham. Apaniba ian taraziv sueghtɨ ia arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi arɨmariar kuraba iniva arɨghiram, eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨghiram. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bizir kɨ ia gamizibar akam baregh, atiating dɨgavir kuram damigham. 18 Ian ovaviba fomɨra nan damazimɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gamua, akam akɨramin arazimɨn gɨn ghua, bulmakaun nguzim mɨsuegha, akuar pumuningɨn anebɨki. Egha ia bulmakaun akuar kamningɨn tɨzimningɨn arui. Ezɨ gɨn ian gumazamizir avɨriba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam abɨki. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia damightɨ ia bulmakaun nguzir ian ovaviba mɨsoghezir kamɨn mɨraram otogham. 19 Gumazamizir bulmakaun akuamningɨn tɨzimɨn aruiziba, me akar dɨkɨrɨzim abightɨ, kɨ kamaghɨn bar moghɨra me damuam. Kar Judaba ko, Jerusalemɨn gumazir dapaniba ko, atrivimɨn gumazir dapanir ekiaba ko, ofa gamir gumaziba ko, gumazamizir igharaziba bar. 20 Kɨ me isɨ apanibar dafarim datɨghtɨ, apaniba me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham, eghtɨ kuaraziba ko asɨziba izɨ men kuabar amam. 21 Egh uaghan, kɨ Atrivim Sedekaia uan gumazir aruaba ko me isɨ apanir me mɨsoghtɨ me arɨmɨghirɨsɨ damuamin kabar dafarim datɨgham. Kar Babilonɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba. Guizbangɨra, Babilonia ia ategha ghue.* 22 Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemeghtɨ, me ua izɨ Jerusalem ko mɨsogh egh nguibar ekiar kam iniam. Egh men nguibar ekiaba, avimɨn dar apongegham. Eghtɨ kɨ Judan nguibaba bar dagh asɨghasigham, eghtɨ nguibar kɨniba ikɨtɨ, gumazamiziba dar puvatɨgham.”

35

Rekapia deravɨra uan ovavibar akabar gɨn zui

1  *Josaian otarim Jehoiakim, Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 2 “Nɨ mangɨ Rekapɨn adarazir gumazamizibar ganɨva, egh me ko mɨkɨmɨva men aku nan Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven itir danganir mam bagh izɨ. Egh nɨ wain isɨ me danightɨ me aneremam.” 3 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨ, kɨ ghua Rekapian mav ini, an ziam Jasania. A Jeremaian otarim, egha Habasinian igiavotarim. Kɨ an aveghbuaba ko, an otariba ko, Rekapɨn adarazir gumazir igharaziba bar me inigha, 4 men akua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. Egha kɨ men akua Ikdalian otarim Hananɨn adarazir danganimɨn ghu. Hanan a Godɨn akamɨn gɨn zuir gumazir mam. Danganir kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn gumazir ekiabar danganimɨn boroghɨn iti. Egha a Masean danganim gisɨn iti, a Salumɨn otarim. Masea, a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn gumazir ekiar faragha itim, egha a Dɨpenibar Tiar Akabar gari gumazim.

5 Ezɨ kɨ wainɨn mɨner izɨvɨrɨzim ko kavɨn dɨpaba apiba inigha Rekapɨn adarazi ganɨga, kamaghɨn me mɨgei, “Aria, ia damɨ.” 6 Ezɨ me kamaghɨn akam ikaragha ghaze, “Noki, e wainɨn dɨpam aman kogham. En ovavim Jonadap, Rekapɨn otarim, a ikiangsɨzir mam e ganɨga, e ko en ovavir boriba wainɨn dɨpabar aman en anogoroke. Bizir kam bangɨn, e wainɨn dɨpaba apir puvatɨ. 7 Jonadap uaghan e mɨgɨa ghaze: Ia dɨpenibar ingaran markɨ, egh azeniba oparan markɨ, egh wainɨn azenibar ingaran kogh, uaghan wainɨn azenitam ikian markɨ. Puvatɨ. E zurara averpenibar ikiam. Egh akar kabar gɨn mangam, egh e zuamɨram oveghan kogham. E dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikiam. 8 En ovavim, Rekapɨn otarim Jonadap, e ganɨngizir akar kaba e zurara bar dar gɨn zui. E uan amuiba ko boriba sara wainɨn dɨpaba apir puvatɨ. 9 E dɨpenibar ingarir puvatɨgha, egha e wainɨn azeniba ko azenir igharaziba puvatɨ. 10 E purirpenibar iti, ezɨ arazir kamɨn, e Jonadap e ganɨngizir akaba bar adar gɨn zui. 11 Ezɨ dughiar Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar iza nguibar ekiar kam ko mɨsozima, e Kaldia ko Sirian mɨdorozir gumazibar atiatingi, egha e Jerusalemɨn ikiasa akam mɨsoke. Kamaghɨn amizɨ, e datɨrɨghɨn Jerusalemɨn ikiavɨra iti.”

12 Me mɨkemegha gɨvazɨma, ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 13 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Nɨ mangɨ Judaba ko Jerusalemia kamaghɨn me mɨkɨm suam, Kɨ Ikiavɨra Itir God, ia nan akamɨn gɨn mangamin arazimɨn, kɨ ian sure damuasa. 14 Fomɨra Rekapɨn otarim Jonadap, uan adaraziv gɨa ghaze, me wainɨn dɨpabar aman kogham. Ezɨ fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn tugha zui, Rekapia uan ovavimɨn akaba deravɨram dar gɨn ghua, egha wainɨn dɨpaba apir puvatɨ. Ezɨ kɨ dughiar avɨribar akaba ia ganɨdi, ezɨ ia nan akam barazir puvatɨ. 15 Nan akam inigha izir gumaziba, kɨ dughiar avɨribar me amadima, me ia bagha izi, me nan ingangarir gumaziba. Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Ia vaghvagh uan nɨghnɨzibagh ira uan arazir kuraba ategh, uan araziba akɨrigh. Egh ia asebar gɨn mangɨva, dar ziaba fan markɨ. Ia nan akar kamɨn gɨn mangɨva, nguazir kɨ ian ovaviba ko ia ganɨngizir kam, deraghvɨram an ikiam. Nan akam inigha izir gumaziba akar kamɨn gun ia mɨkeme, ezɨ ia nan akam barazir puvatɨgha, an gɨn zuir puvatɨ. 16 Rekapɨn otarim, Jonadapɨn adarasi, deravɨra uan ovavimɨn akabar gɨn zui. Ezɨ ia gumazamiziba nan akamɨn gɨn zuir puvatɨ. 17 Kamaghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨkeme: Ia Judaba ko Jerusalemia, ia oragh! Kɨ fomɨra akam ia mɨkɨni, ezɨ ia kuariba arigha akar kam barazir puvatɨ. Kɨ ian diazɨ, ia nan dɨmdiam ikarazir puvatɨ. Bizir kam bangɨn, kɨ damuasa mɨkemezɨ moghɨn, kɨ bizir kuraba bar adar amutɨ da ia bativam.”

18 Egha gɨn, Jeremaia kamaghɨn Rekapia mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a Israelian God, a ghaze: Ia uan ovavim Jonadapɨn akaba baragha, egh an akaba bar dar gɨn ghua, a damuasa ia mɨkemezir biziba ia bar adagh ami. 19 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim, Israelian God, kɨ ian mɨgei, ia Rekapɨn otarim Jonadapɨn adarasi, ian ovavir boriba zurara nan ingangarim damuamin gumazamizibar ikiam.”

36

Jeremaia, Godɨn akam gumazamiziba bagh a dɨponasa Baruk mɨgei

1  *Ezɨ azenir namba 4, Josaian otarim Jehoiakim, Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God akam isa Jeremaia ganɨga ghaze, 2 “Nɨ akɨnafarir tam inigh bizir Israel ko, Juda ko, kantrin igharazibar otivamin akaba bar ada osirigh. Nɨ akar kaba bar ada osirigh, kɨ Atrivim Josaian dughiamɨn faragha nɨ ganɨngizir akabar ikegh izɨ, datɨrɨghɨn otoziba sara, nɨ bar ada osirigh. 3 Eghtɨ Judaba bizir kurar kɨ me damuamibar akar kaba baregh, uan nɨghnɨzibagh ira uan arazir kuraba ateghtɨ, kɨ men arazir kuraba ko osɨmtɨziba gɨn amadagham.”

4 Ezɨ Jeremaia dɨkavigha Nerian otarim, Barukɨn diazɨ, a ize. Ezɨ Jeremaia akar Ikiavɨra Itir God a ganɨngiziba bar dar gun a mɨkeme, ezɨ Baruk akar kaba akɨnafarir mamɨn bar ada osiri. 5 Ezɨ gɨn Jeremaia kamaghɨn Baruk mɨgei, “Kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨghan kogham.* 6 Kamaghɨn amizɨ, kɨ osirasa nɨ mɨkemezir akɨnafarir kam, nɨ a iniasa kɨ ifonge. Nɨ dagheba ataghɨrazir dughiar ekiatam bagh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨva, Godɨn akar kaba Judan nguibabar gumazamiziba bagh adar pon. Dughiar kamɨn me bar moghɨra uari akuvagh, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ikɨva, uaghan akar kam baragham. 7 Ikiavɨra Itir God atara bar gumazamizir kaba bar men anɨngaghe, egha bizir kuratamɨn me damuasa mɨgei. Eghtɨ gumazamiziba ti uan arazir kurar me amiba ategh, Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmtɨ, a men dɨmdiam baragham.”

8-9 Ezɨ namba 5ɨn azenimɨn, an namba 9ɨn iakɨnimɨn, Jehoiakim Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, gumazamiziba uarir akurvaghasa, Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨghasa, dagheba ataghɨraghasa dughiar mam amɨsefe. Ezɨ Jerusalemɨn itir gumazamiziba ko Judan nguibabar gumazamiziba bar iza Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn uari akufa. Ezɨ dughiar kamɨn Baruk bizir Jeremaia a mɨkemeziba bar adagh ami. A Ikiavɨra Itir Godɨn akaba itir akɨnafarim inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghu. 10 Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven tughav ikia, Jeremaian akar akɨnafarir kamɨn itiba bar ada dɨpone, ezɨ gumazamiziba bar da baraki. Baruk danganir mamɨn tiar akamɨn tughav ikia akɨnafarir kam dɨbori. Danganir kam, a Safanɨn otarim Gemarian danganim. A fomɨra Safanɨn atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazimɨn iti. Danganir kam, a danganir me uari akuvimɨn pɨn ikia, egha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨra iti. Me ziam, Tiarakar Igiam a garɨsi.

Baruk atrivimɨn gumazir dapaniba bagha akɨnafarim dɨbori

11 Mikaia, a Gemarian otarim, egha Safanɨn igiavotarim. A Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ikia, Baruk barazima, a Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Akɨnafarir kamɨn itiba dɨbori. 12 Egha an atrivimɨn dɨpenimɨn iraghu. Egha atrivimɨn akɨnafariba osirir ingangarir gumazimɨn danganimɨn aven ghua garima, gumazir dapanir avɨriba apiaghav iti. Gumazir dapanir kabar ziabar kara: Akɨnafariba osirir ingangarir gumazim Elisama ko, Semaian otarim Delaia, ko Akborɨn otarim Elnatan, ko Safanɨn otarim Gemaria, ko Hananian otarim Sedekaia. Ezɨ gumazir ekiar maba uaghan iti. 13 Baruk gumazamiziba bagha dɨponezir akar akaba, Mikaia faragha da baregha, bar dar gun gumazir dapanir kaba me geghani.

14 Gumazir dapanir kaba, me Mikaian akam baregha, Baruk iniasa gumazir mam amada. Gumazir kamɨn ziam, Jehudi, a Netanian otarim, egha Selemian igiavotarim, ezɨ Selemia, a Kusin otarim. Ezɨ Jehudi ghua kamaghɨn Baruk mɨgei, “Nɨ akɨnafarir gumazamiziba bagha dɨponezir kam inigh, egh nɨ izi.” Ezɨ Baruk akɨnafarir kam inigha, gumazir dapaniba bagha ize. 15 An otogha gɨvazɨma, gumazir dapaniba a mɨgei, “Nɨ daperagh egh akɨnafarir kam dɨpontɨ e a baragham.” Ezɨ Baruk akɨnafarir kam me bagha a dɨbori. 16 Me akɨnafarir kamɨn akaba bar ada baragha, atiatigha dɨgavir kuram gami, egha uarira uarir gari. Egha me kamaghɨn Baruk mɨgei, “Bar guizbangɨra, e mangɨ bizir kabar gun atrivim mɨkemeka.” 17 Egha me kamaghɨn Barukɨn azara, “Nɨ e mɨkemegh. Nɨ manmaghsua akar kaba osiri? Jeremaia ti mɨgeima nɨ da osiri, a?” 18 Ezɨ Baruk me ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra. Jeremaia akar kaba bar na ganɨngi, ezɨ kɨ fɨnfɨnim inigha, an akaba akɨnafarir kamɨn bar ada osiri.” 19 Ezɨ gumazir dapaniba kamaghɨn Baruk mɨgei, “Nɨ mangɨ Jeremaia inigh gua mangɨ modogh. Nɨ gumazitam ateghtɨ a gua modir danganim gɨfoghan markɨ.”

Gumazir mam atrivim bagha akɨnafarim dɨbori

20 Ezɨ gumazir dapaniba Barukɨn dafarimɨn da akɨnafarim inigha, a isa Elisaman danganimɨn anetɨ, an atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim. Egha me dɨkavigha atrivimɨn ganasa uari akuvir danganimɨn ghugha, bizir otivizir kabar gun a mɨgei. 21 Atrivim akar kaba baregha, akɨnafarir kam iniasa Jehudi amada. Ezɨ Jehudi ghua Elisaman danganimɨn akɨnafarim inigha atrivim bagha ize. Egha an atriviba ko gumazir ekiar atrivimɨn boroghɨra tuivigha itiba, me bagha a dɨbori. 22 Kar bizir namba 9ɨn iakɨnimɨn otiviziba, kar orangtɨzimɨn dughiam. Dughiar kam, atrivim uan dɨpenir a zurara orangtɨzimɨn dughiamɨn itimɨn ikiava, avimɨn boroghɨra aperaghav ikia, uan mɨkarzim fefem a ganɨdi. 23 Ezɨ Jehudi akɨnafarim dɨbora iti, egha osizirir mabar ponegha gɨvazɨma, atrivim afuar dozir mam inigha, Jehudi dɨponezir akar otevir akɨnafarimɨn itir kam atugha a isa avim mɨkɨni. Jehudi akɨnafarim dɨbora ghuavɨra itima, atrivim kamaghɨra amuavɨra ghua, akɨnafarir otevir maba bar da tue. 24 Atrivim uan gumazir dapaniba ko me bar akar kaba baraki. Egha me tong atiatia dɨgavir kuram gamizir puvatɨgha, uan arazir kurabagh nɨghnɨgha, egha osemegha uan korotiaba abɨghizir puvatɨ. 25 Ezɨ Elnatan ko, Delaia ko, Gemaria, me atrivim akɨnafarim tuan me bar aghuagha gavgavigha a gakaghori. Ezɨ atrivim men akam baraghan aghua. 26 Egha atrivim uan otarim Jeramel ko, Asrielɨn otarim Seraia, ko Apdelɨn otarim Selemia, akar gavgavimra me ganɨga ghaze, Ia mangɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia ko akɨnafariba osirir gumazim Baruk, aningɨn suiragh. Ezɨ Ikiavɨra Itir God aning modozɨ, me aningɨn apizir puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God akɨnafarir igharazim osirasa Jeremaia mɨgei

27 Atrivim, Baruk osirizir akɨnafarir kam tuazɨ a isizɨ, an gɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨgei, 28 “Nɨ akɨnafarir igharazim inigh, Atrivim Jehoiakim tuazɨ isizir akɨnafarir kamɨn itir akabar mɨrarama ada osirigh. 29 Egh nɨ uaghan, atrivim bagh kamaghɨn akam osir suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei, Atrivim Jehoiakim, nɨ akɨnafarir kam tuagha kamaghɨn mɨkeme, ‘Tizim bagha Jeremaia akar kam osirigha ghaze, Babilonɨn atrivim izɨ nguazir kam gasɨghasigh, gumazamiziba ko asɨziba bar me mɨsueghtɨ, me arɨghiregham?’ 30 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Atrivim Jehoiakim gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei, an adarazir gumazitam atrivimɨn otogh, Devitɨn atrivir dabirabim daperaghan kogham. Eghtɨ Jehoiakim aremeghamin dughiam, me an kuam isɨ nguazimɨn anekunightɨ, aruem a dapongtɨ, dɨmagarimɨn ghuariam a giram. 31 Eghtɨ kɨ an arazir kuraba ikarvaghsɨ, a ko, an boriba ko, an ingangarir gumazir ekiaba sara bar pazɨvɨra me damigham. Egh kɨ damuasa mɨkemezɨ moghɨn, kɨ bizir kurabar amutɨ da Jerusalemia ko Judaba bativam. Kɨ akar kam me ganɨngizɨ, me a baraghan aghua.”

32 Ezɨ Jeremaia akɨnafarir igiam inigha, egha akɨnafariba osirir gumazim Nerian otarim, Baruk ganɨngi. Egha Atrivim Jehoiakim tuazɨ akar akɨnafarir kabar itiba, Jeremaia bar adar gun mɨkeme. Egha uaghan kamaghɨra ghuzir akar igiar maba sara mɨkeme. Ezɨ Baruk akar kaba bar da isa akɨnafarir igiamɨn ada osiri.†

Jeremaia mɨkemezɨ moghɨn,
God bar pazavɨra Juda ko Jerusalem gami

37

(Sapta 37:1--40:6)

Ikiavɨra Itir God akam Sedekaian iti

1  *Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar, faragha Josaian otarim, Sedekaia amɨsevezɨ, a Judan atrivimɨn oto. An Atrivim Jehoiakinɨn danganim ini. Jehoiakin, an ziar mam Konia, egha a Jehoiakimɨn otarim. 2 Dughiar kamɨn, Jeremaia Ikiavɨra Itir God, a ganɨdir akabav gei, ezɨ Sedekaia uan gumazir dapaniba ko gumazamiziba ko me bar moghɨra deragha kuariba arigha, akar kam barazir puvatɨ.

3 Egha dughiar mamɨn, Sedekaia, Selemian otarim Jehukal ko, ofa gamir gumazim Sefanaia, a Masean otarim, aning amadazɨ, aning Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim ghaze, Nɨ e bagh Ikiavɨra Itir God, en God, a ko mɨkɨm.” 4 Dughiar kamɨn Jeremaia tɨghar kalabusɨn mangam. A zurara gumazamizibar tongɨn uan ifongiamɨn mangɨ izegh gami. 5 Ezɨ uaghan dughiar kamɨn, Kaldiabar mɨdorozir gumazir Jerusalem mɨsoghasava amiba orazima, Isipɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba, Isip ategha Jerusalemɨn izi. Kamaghɨn, Kaldiaba Jerusalem ataki.

6 Ezɨ Ikiavɨra Itir God akam isa uan akam inigha izir gumazim Jeremaia ganɨngi, ezɨ an akam isa Jehukal ko Sefanaia mɨkɨri. Ikiavɨra Itir Godɨn akam kamakɨn, 7 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Judan atrivim nan azangsɨgh na gɨfoghasa gua amada, egh fogh suam, kɨ ian akuragham, ti puvatɨgham? Eghtɨ nɨ kamaghɨn atrivim mɨkɨm, Isipɨn mɨdorozir gumaziba ian akurvaghasa Isip ategha izi. Ezɨ me izɨ ia batoghan kogham. Puvatɨ. Me tuavimɨn uamategh ua uan kantrin mangam. 8 Eghtɨ Babilonia uamategh izɨ Jerusalemia mɨsoghɨva, nguibar ekiar kam iniam. Egh me nguibam daboroghtɨ a isigham. 9 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra Akar Gavgavimɨn ia mɨgei, Ia uarira uarigh ifar suam, ‘Kaldiaba uamategh Jerusalemɨn izeghan kogham.’ Akar kamaghɨn garim, a guizɨn akam puvatɨ. Me ua izam. 10 Ia ti Kaldiaba me mɨsogha, men mɨdorozir gumazir avɨriba bar me abɨrazɨ deraghai. Men mɨdorozir gumazir ikɨvɨra ikiamin varazira ti duar ekiar avɨriba ko mɨdorozimɨn osɨmtɨziba ikɨ uan averpenibar ikegh, me guizbangɨra ua dɨkavigh izɨ nguibar kam daboroghtɨ a isigham.”

Me Jeremaia isa kalabus gatɨ

11 Kaldiabar mɨdorozir gumaziba orazi, Isipɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba Jerusalem bagha izi. Ezɨ Kaldiaba Jerusalem ategha ghue. 12 Ezɨ dughiar kamɨn Jeremaia Jerusalem ategha Benjaminɨn anabamɨn nguazimɨn mangasa, egh uan namakabar tongɨn men nguazir otevir mam iniasa. 13 A ghua Jerusalemɨn dɨvazimɨn tiar akar kamɨn oto, me kamaghɨn a dɨbori, Benjaminɨn Tiarakam. Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir mam, tiar akar kamɨn tugha gumazamizibagh eghuva, men gari me mangɨ izegh gami. Gumazir dapanir kamɨn ziam, a Iriya, a Selemian otarim, egha Hananian igiavotarim. Ezɨ Iriya Jeremaian suiragha ghaze, “Kɨ fo, nɨ arɨ mangɨ Kaldiaba ko ikiasava ami.” 14 Ezɨ Jeremaia kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ ifari. Kɨ Kaldiaba bagha zuir puvatɨ.” Ezɨ Iriya nɨghnɨzir gavgavimɨn Jeremaian akabar itir puvatɨ. Kamaghɨn, a Jeremaian suiragha a inigha, gumazir dapaniba bagha ghu. 15 Gumazir dapaniba Iriyan akam baregha, puvɨra Jeremaian atari. Egha me benimɨn a mɨsuegha a isa atrivimɨn akɨnafariba osirir gumazim Jonatanɨn dɨpenimɨn kalabus gatɨ. Me faragha Jonatanɨn dɨpenim kalabusɨn mɨn a gami. 16 Dɨpenir kam, an kalabuziar danganim nguazimɨn aven iti. Me Jeremaia danganir kamɨn a kalabus gatɨ, ezɨ a dughiar ruarimɨn iti.

17 Ezɨ gɨn, Sedekaia Jeremaian aku atrivimɨn dɨpenimɨn izasa me mɨkeme. Ezɨ Sedekaia amizir bizir kam, gumazir igharaziba a gɨfozir puvatɨ. Ezɨ aning uaningra ikia egha Sedekaia kamaghɨn Jeremaian azara, “Ikiavɨra Itir God akatam nɨ ganɨngi, o puvatɨ?”

Ezɨ Jeremaia ghaze, “Are, Ikiavɨra Itir God akar mam na ganɨngi. Akar kam a kamakɨn. Me nɨ isɨ Babilonɨn atrivim dafarim darɨgham.”

18 Egha Jeremaia kamaghɨn Sedekaian azara, “Kɨ arazir kurar manamɨn nɨ gami, o nɨn gumazir dapanitam, o nɨn gumazamizibagh amizɨ, ia na isa kalabus gatɨ? 19 Nɨn akam inigha izir gumazir maba kamaghɨn akam akunigha ghaze, ‘Babilonɨn atrivim izɨ nɨ ko kantrin kamɨn mɨsoghan kogham.’ Egha datɨrɨghɨn akam inigha izir gumazir kaba managh iti. 20 Ezɨ uaghan, ga uaning, gumazir ekiam, kɨ bizir mam bagh nɨn azangsɨghasa. Nɨ nan apangkuvigh, ua na amadaghtɨ, kɨ akɨnafariba osirir gumazim Jonatanɨn dɨpenimɨn mangan markɨ. Puvatɨghtɨma, kɨ an dɨpenimɨn ikɨ mangɨva aremegham.” 21 Jeremaia mɨkemegha gɨvazɨma, Atrivim Sedekaia mɨgeima, me Jeremaia isa atrivimɨn dɨvazimɨn aven mɨdorozir gumazibar danganir mamɨn, Jeremaia isa kalabus gatɨ. Egha atrivim me mɨkemezɨ, me dughiaba bar bretba tuer dɨpenimɨn, bretba vaghvagha da isa iza Jeremaia ganɨdi. Me arazir kam gamuavɨra ikia, ghua nguibar ekiamɨn bretba bar gɨvazir dughiam otozɨ, me ua kamaghɨn amir puvatɨ. Dughiar kabar, Jeremaia kamaghɨra mɨdorozir gumazibar danganimɨn kalabusɨn ikiavɨra iti.

38

Me Jeremaia isa mozir mam gatɨ

1-3 Jeremaia kamaghɨn akam gumazamizibav mɨkɨri, “Ikiavɨra Itir God ghaze: Gumazamizir nguibar ekiar kamɨn itiba, me arɨghiram. Apaniba taraziv sueghtɨ me arɨmɨghiregham, tarazi dagheba puvatɨgh arɨghiram, tarazi arɨmariar kuram pazɨ me damightɨ me arɨmɨghiregham. Kamaghɨn amizɨ, me angamɨra ikɨsɨ, me nguibar ekiam ategh Babilonɨn mɨdorozir gumaziba bagh mangɨ. Egh me Babilonia ateghtɨ me men suiraghtɨ, me arɨmɨghireghan kogham. Ikiavɨra Itir God uaghan kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ Babilonɨn atrivimɨn mɨdorozir gumaziba ateghtɨ me nguibar ekiar kam iniam.’ ”

Ezɨ atrivimɨn gumazir dapanir maba, Jeremaian akar kam baraki. Men ziabar kara: Matan otarim Sefatia ko, Pasurɨn otarim Gedalia ko, Selemian otarim Jehukal ko, Malkian otarim Pasur.

4 Ezɨ gumazir dapanir kaba ghua kamaghɨn atrivim mɨgei, “Gumazir kam Jeremaia, a mɨgeir akaba, nguibar ekiar kamɨn ikiavɨra itir mɨdorozir gumaziba ko, gumazamizibar navir averiaba ko, nɨghnɨziba ko gavgavim dɨkabɨri. Gumazir kam, men akuraghtɨ me deragh ikian aghua. Puvatɨ. A me ikuvighasa a ifonge. Kamaghɨn amizɨ, nɨ a mɨsueghtɨ, an aremegh.” 5 Ezɨ Atrivim Sedekaia kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “A ian dafarimɨn iti. Kɨ ian anogoreghan kogham.” 6 Ezɨ gumazir kaba Jeremaia inigha mozir dɨpar mamɨn ghu. Egha me benimɨn an agharimning ikegha, aghumra anetaghɨrazima a mozimɨn uaghira, mozir kamɨn dɨkɨnimɨn tu. Mozir kam a dɨpatam an itir puvatɨ. Nguazir beghneazimra an iti. Ezɨ Jeremaia mozir dɨkɨnimɨn tuzɨ an suemning nguazir beghneazir kam giraghu. Kar atrivimɨn otarim Malkian mozim, a mɨdorozir gumazibar danganimɨn ikia atrivimɨn dɨpenim avɨnizɨ dɨvazimɨn aven iti.

7 Ebetmelek a Itiopian kantrin gumazir mam, an atrivimɨn dɨpenimɨn gumazir dapanir mam, a kamaghɨn akam baraki, me Jeremaia isa mozir kam gatɨ. Ezɨ dughiar kamɨn, atrivim Benjaminɨn Tiarakamɨn boroghɨram aperaghav ikia, gumazamizibar kotiam barasi. 8 Ezɨ Ebetmelek atrivimɨn dɨpenim ategha, atrivim bagha ghua, kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, 9 “Ga uaning, gumazir aruam, gumazir kaba arazir bar kuramɨn, akam inigha izir gumazim Jeremaia gami. Me a isa mozir mam mɨkɨni. Eghtɨ a mozir kamɨn ikɨva, dagheba puvatɨgh aremegham. Nɨ fo, dagheba nguibar ekiar kamɨn bar puvatɨ.” 10 Ezɨ atrivim akar kam baregha, kamaghɨn Itiopian gumazim Ebetmelek mɨgei, “Nɨ mangɨ, na ko itir gumazibar tongɨn gumazir 30pla inigh, egh ia mangɨ mozir kamɨn Jeremaia gekuigh anang. Eghtɨ an aremeghan kogham.” 11 Ezɨ Ebetmelek gumazir kaba inigha atrivimɨn dagɨaba itir dɨpenimɨn apengan itir danganir mamɨn ghu. Egha me inir ghuriba inigha Jeremaia itir mozir kamɨn ghu. Egha Ebetmelek inir ghurir kaba isa benir gavgavim gikegha, Jeremaia bagha da kunizɨ da ghuaghirɨ. 12 Egha a kamaghɨn Jeremaia mɨgei, “Inir kaba uan reziamning datɨgh, egh benir gavgavim inigh izɨ dagh isɨn uabɨ gikegh. Eghtɨ e nɨ gekuamin dughiamɨn, benim nɨ aghoran kogham.” Ezɨ Jeremaia Ebetmelek mɨkemezɨ moghɨram ami. 13 Ezɨ me Jeremaia gekuizɨ a mozimɨn anabo. Egha me ua Jeremaia isa mɨdorozir gumazibar danganim gatɨzɨ a ikiavɨra iti.

Sedekaia ua Jeremaia ko mɨgei

14 Ezɨ gɨn, Atrivim Sedekaia gumaziba amangizɨ, me Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia iniasa ghue, egha me an akua iza Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir tiar akar namba 3ɨn atrivim bato. Aning uaningra ikiava, atrivim kamaghɨn Jeremaia mɨgei, “Kɨ bizitam bagh nɨn azangasa. Eghtɨ nɨ deraghvɨram a ikaragh. Nɨ akam nan mongan markɨ.”

15 Ezɨ Jeremaia kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ akamɨn gun nɨ mɨkemeghtɨ, bar guizbangɨra, nɨ na mɨsueghtɨ kɨ aremegham. Kɨ ti nɨghnɨzir aghuim nɨ danɨngtɨ, nɨ nan akam baraghan kogham.”

16 Ezɨ Atrivim Sedekaia akar dɨkɨrɨzir mam Jeremaia bagha a gamigha ghaze, “Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn bar pɨn itim, a Godɨn ikɨrɨmɨrir angamɨra itim isa gumazamizibagh anɨdim, kɨ an ziamɨn nɨ mɨgei, kɨ nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham. Egh kɨ nɨ isɨ gumazir nɨ gasɨghasɨghamibar dafarim datɨghan kogham. Bar puvatɨgham.”

17 Ezɨ Jeremaia kamaghɨn Sedekaia mɨgei, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a ghaze, Nɨ mɨdorozim ategh, egh Babilonɨn atrivimɨn gumazir dapaniba ateghtɨ me nɨ inigh, nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan koghtɨ, me nguibar kam daboroghtɨ a isighan kogham. Eghtɨ nɨ uan amuiroghboriba ko ia deraghvɨra ikiam. 18 Egh nɨ Babilonia ateghtɨ me nɨ inighan kogham, eghtɨ kɨ me ateghtɨ me nguibar kam inigham, egh me a daboroghtɨ a isigham. Eghtɨ nɨ uabɨ men arɨmangɨghan kogham.”

19 Ezɨ Sedekaia kamaghɨn Jeremaia mɨgei, “Kɨ Judan ara ghua Babilonia ko itir darazir marazir atiatingi. Kamaghɨn Babilonia ti na isɨ Judan kabar dafarim datɨghtɨ, me pazɨvɨra na damigham.”

20 Ezɨ Jeremaia ghaze, “Me nɨ isɨ Judabar dafarim datɨghan kogham. Puvatɨ. Nɨ Ikiavɨra Itir God nan akam garugha nɨ ganɨngizir akaba bar adar gɨn mangɨ, egh nɨ deraghvɨra ikɨtɨ, me nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham. 21 Egh nɨ Babilonia ateghtɨ me nɨ inighan koghtɨ, bizir kurataba nɨ bativigham. Ikiavɨra Itir God irebamɨn mɨn garir bizir mamɨn aven, bizir kam nan aka. 22 Ezɨ irebar kamɨn kɨ Babilonian garima, me amizir nɨn dɨpenimɨn ikiavɨra itiba, me inigha men akua Babilonɨn atrivimɨn gumazir dapaniba bagha ghue. Ezɨ kɨ amizir kaba barazi me kamaghɨn mɨgei:

“ ‘O Atrivim Sedekaia, nɨ namakabar akam baraki,

me nɨ gifaragha nɨ dɨkabɨra.

Datɨrɨghɨn dughiar kuram nɨ bato,

mati nɨn dagarimning nguazir beghneazim giraghu.

Ezɨ namakaba anetaki.’

23 “Kɨ irebar kamɨn gani, egha kɨ fo, bar guizbangɨra, Babilonia nɨn amuiroghboriba iniam. Ezɨ nɨ uaghan men arɨv avegham. Puvatɨ. Babilonɨn atrivim nɨn suiragham. Egha nɨ akam batoghezir arazim bangɨn, Babilonia nguibar ekiar kam daboroghtɨ a isigham.”

24 Ezɨ Sedekaia kamaghɨn Jeremaian akam ikaragha ghaze, “Nɨ, ga uan akamɨn gun gumazir igharazitam mɨkɨman markɨ. Nɨ mɨkemeghɨva, aremegham. 25 Gumazir dapaniba kamaghɨn oregh suam, ga uaning mɨkeme, egh me ti izɨ kamaghɨn nɨn azangsɨgham, ‘Nɨ manmaghɨn atrivim mɨkeme? Ezɨ atrivim akar manam nɨ mɨkeme? Nɨ e mɨkemegh. Nɨ akar kam mongan markɨ. Puvatɨghtɨ, e nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegham.’ Me akar kamagh garitam nɨ mɨkemeghtɨ, 26 nɨ kamaghɨn men akam ikaragh, ‘Puvatɨ. Kɨ atrivim ko mɨgɨa, egha an azangsɨsi, a ua na amadaghtɨ kɨ Jonatanɨn dɨpenimɨn kalabusɨn ikian kogham. Puvatɨghtɨ, kɨ dɨpenir kamɨn ikɨ mangɨ aremegham.’ ”

27 Egha gɨn gumazir dapanir kaba bar Jeremaia bagha izegha, an azangsɨsi. Ezɨ ana atrivim a mɨkemezɨ moghɨn, kamaghɨn men akaba ikara. Ezɨ gumazitam atrivim ko Jeremaian akatam baraghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir dapaniba ua an azangsɨghan iburagha, Jeremaia ategha ghu. 28  *Ezɨ Jeremaia mɨdorozir gumazibar danganimɨn ikiavɨra ikia ghua, apaniba Jerusalem inizir dughiamɨn tu.

39

Babilonia me Jerusalem ini

(Jeremaia 52:1-11)

1 Egha namba 9ɨn azenimɨn Sedekaia atrivimɨn ikia ghua, namba 10ɨn iakɨnimɨn otogha ghua an namba 10ɨn iakɨnir kamɨn aruemɨn oto. Ezɨ Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba bar me inigha iza, Jerusalemɨn nguibar ekiam korogha a iniasa mɨsosi. 2 Me mɨsogha ikiavɨra itima iakɨnir 6pla gɨfa, ezɨ Sedekaia atrivimɨn itir azenir namba 11 otozɨ, azenir kamɨn namba 4ɨn iakɨnim oto, egha an namba 9ɨn dughiamɨn, me dɨvazimɨn vuer mam akarigha, Jerusalemɨn aven ghue. 3 Egha dughiar kam, Babilonɨn atrivimɨn gumazir dapaniba bar nguibar ekiamɨn aven ghue. Gumazir dapanibar ziabar kara: Nergal Sareser ko, Samgar Nebo ko, gumazir ekiar faragha zuim Sarsekim ko, mɨdorozir gumazibar dapanim Nergal Sareser. Me ghua nguibar ekiamɨn dɨvazir kamɨn Arɨghan Itir Tiarakamɨn ghuegha, nguibar ekiam gativaghasa a gapiagha iti.* 4 Judan Atrivim Sedekaia uan mɨdorozir gumaziba ko me bar moghɨra garima, Babilonia izima, me are. Me dɨmagarimɨn suebar ghuava atrivimɨn dagher azenimɨn otivigha ghua, danganir dɨvazir pumuning uaning isasuiragha itir tiar akar kamɨn ghua, nguibar ekiamɨn otivigha ghue. Egha me Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn ghua tuavimɨn zui. 5 Ezɨ Babilonɨn mɨdorozir gumaziba men agɨrazɨ, me ghua Jerikon nguibar ekiamɨn boroghɨn itir danganir zarimɨn otozɨ, me Sedekaian suira. Egha me a inigha Atrivim Nebukatnesar bagha ghu. Ezɨ dughiar kamɨn Atrivim Nebukatnesar Riplan nguibamɨn iti, Hamatɨn nguazimɨn aven itir nguibam. Ezɨ Nebukatnesar uan kotɨn aven Sedekaian gara ghaze, Sedekaia uan arazir kurar an amizimɨn ivezim iniam.

6 Ezɨ Babilonian atrivim Riplan nguibamɨn ikia Sedekaian otariba inigha, Sedekaian damazimɨn bar me mɨsuagharɨki. Egha a uaghan Judan gumazir dapaniba me mɨsuagharɨki. 7 Egha atrivim mɨkemezɨ, me Sedekaian damazimning asi, egha an suemning ko dafarimning senɨn ada ikegha, a inigha Babilonɨn ghu.

8 Ezɨ Kaldiabar mɨdorozir gumaziba Jerusalemɨn ikia atrivimɨn dɨpenim ko gumazamizibar dɨpenibagh apongezɨ da isi. Egha Jerusalem avɨnizir dɨvaziba bar da akaragharɨki. 9 Ezɨ Nebusaradan, a Babilonɨn gumazir dapanibar faragha zuim, a Jerusalemɨn iti, a Jerusalemɨn gumazamizir ikiavɨra itiba bar me inigha, men akua kalabus bagha Babilonɨn ghu. Egha uaghan Judan faragha Jerusalem ategha ara ghua, an gara a ko ikezibar akua, me inigha Babilonɨn kalabus bagha ghu. 10 Egha Nebusaradan, gumazamizir onganarazibagh amir maba ataghizɨ, merara Judan nguazimɨn ikiavɨra iti. Gumazamizir kaba nguaziba ko biziba puvatɨ. Ezɨ a dughiar kamɨn wainɨn azeniba ko, azenir igharaziba sara me ganɨngi.

Atrivim mɨkemezɨ, Jeremaia kalabus ataki

11 Atrivim Nebukatnesar Jeremaia gɨnɨghnɨgha, egha Jerusalemɨn Nebusaradan bagha anemada, Babilonɨn gumazir dapanibar faragha zuim. Nebukatnesarɨn akam kamakɨn, 12 “Nɨ mangɨ Jeremaia inigh deraghvɨram an gan. Nɨ pazɨ a damuan markɨ. Nɨ an ifongiamɨn gɨn mangɨva, bizir manam ana damuasa nɨn azai, nɨ a damu.” 13 Ezɨ Babilonɨn gumazir dapanibar faragha zuim Nebusaradan, a ko an gumazir ekiar an apengan ikia faragha itimning, Nebusasban ko Nergal Sareser, aning ko Babilonɨn gumazir ekiar igharaziba, me bar dɨkavigha, 14 gumaziba amangizɨ, me mɨdorozir gumaziba itir danganimɨn ghua Jeremaia ini. Egha me Jeremaia isa, Gedalian dafarim gatɨ. Gedalia, a Ahikamɨn otarim, egha Safanɨn igiavotarim. Me, Jeremaia inigh an dɨpenimɨn mangasa Gedalia mɨgei. Kamaghɨn, Jeremaia ua uan nguibamɨn ghua uan namakaba ko Judan nguazimɨn ikiavɨra iti.

Ikiavɨra Itir God akam Ebetmelek ganɨngi

15 Jeremaia faragha mɨdorozir gumazibar danganimɨn ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam isa a ganɨga ghaze, 16 “Nɨ Itiopian gumazim Ebetmelek bagh mangɨ, kamaghɨn a mɨkɨm suam: Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a Israelian God, a kamaghɨn mɨkeme, Kɨ fomɨra nguibar ekiar kam gasɨghasɨghasa, ezɨ datɨrɨghɨn nan akamɨn daghem otogham. Kɨ nguibar ekiar kam deraghvɨra a damuan kogham. Ezɨ nɨ uabɨ bizir kɨ damuasa mɨkemezibar ganam. 17 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemes, Kɨ bizir kam damuamin dughiam, kɨ nɨn akuraghtɨ, me nɨ isɨ gumazir nɨ atiatibar dafaribar atɨghan kogham. 18 Kɨ deraghvɨra nɨn akurvagh nɨn ganam, eghtɨ me nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan iti, kamaghɨn nɨ aremeghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

40

Nebusaradan Jeremaia ko mɨgei

1 Nebusaradan Jeremaia ataghizɨ a fɨriaghɨrɨgha zuir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God akam isa Jeremaia ganɨngi. Babilonia Jeremaia ko, Judaba ko, Jerusalemia inigha senbar me ike, egh men aku kalabus bagh Babilonɨn mangam. Egha me Raman nguibamɨn otivir dughiamɨn, gumazir dapanir faragha zuim Nebusaradan, Jeremaian garima a me ko iti, ezɨ a anetaghizɨ a fɨriaghɨrɨgha ghu. 2 Ezɨ dughiar kamɨn Nebusaradan kamaghɨn Jeremaia mɨgei, “Ikiavɨra Itir God, nɨn God, bizir kurar kantrin kamɨn otivamimɨn gun mɨkeme. 3 Egha datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn bizir kabagh amima da otifi, Ia Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batuegha, an damazimɨn arazir kuram gami. Ezɨ bizir mɨngarir kam bagha, bizir kaba ia batifi. 4 Nɨ oragh. Datɨrɨghɨn kɨ senɨn nɨn dafarimning ikezir kam fɨri, ezɨ nɨ datɨrɨghɨn fɨrighɨrɨgh ikɨ. Egh nɨ na ko Babilonɨn izɨsɨ, kamaghɨn nɨ izɨ, eghtɨ kɨ deraghvɨra nɨn ganam. Nɨ aghuagh markɨ, a dera nɨ ikɨ. Ezɨ kantrin kamɨn danganir manaba nɨ dar mangasa ifonge, nɨ pura mangɨ.”

5 Jeremaia akar kam baregha, Nebusaradan ataghizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Nebusaradan Jeremaia mɨgɨa ghua ghaze, “Puvatɨghtɨ, nɨ Gedalia bagh mangɨ, an Ahikamɨn otarim, egha Safanɨn igiavotarim. Babilonɨn atrivim Judan nguibabagh ativagh dar ganasa anemɨsefe. A gumazamizir maba ko kagh ikɨtɨ, nɨ a ko ikɨ. Nɨ aghuaghɨva, managh mangasa ifonge, nɨ mangɨ.” Egha Nebusaradan bizir aghuir mam ko dagher maba sara Jeremaia ganigha anetaghizɨ, a ghu. 6 Ezɨ Jeremaia ghua Gedalia bagha nguibam Mispan ghu. Jeremaia a gumazamizir Judan nguazimɨn ikiavɨra itibar tongɨn me ko iti.

Me Jeremaian akua Isipɨn zui

(Sapta 40:7--45:5)

Gedalia Judan gavmanɨn gumazir faragha zuimɨn iti

(2 Atriviba 25:22-24)

7  *Judan mɨdorozir gumazir maba uan gumazir dapaniba ko, me kantrin danganir mabar ikiavɨra iti. Me kamaghɨn akam baraki, Babilonɨn atrivim, Gedalia Judan nguazimɨn, gavmanɨn gumazir dapanir faragha zuimɨn ikiasa anemɨsefe. Ezɨ a onganarazibagh amir gumazamiziba ko borir Babilonia inigha Babilonɨn kalabusɨn ghuezir puvatɨzir kabar ganamin ingangarim iti. 8 Ezɨ gumazir dapanir kaba uan mɨdorozir gumaziba inigha, me Gedalian ganasa Mispan ghue. Gumazir dapanir kabar ziabar kara: Netanian otarim Ismael ko, Karean otarimning Johanan ko Jonatan, ko Tanhumetɨn otarim Seraia ko, Netofan nguibamɨn gumazim Efain otariba ko, Makan nguazimɨn gumazim Jesania. 9 Ezɨ Gedalia me ko akam akɨra ghaze, “Bar guizbangɨra, ia Babilonia men apengan ikɨva, men atiatingan markɨ. Puvatɨ. Ia nguazir kamɨn ikɨva, Babilonɨn atrivimɨn apengan ikɨ deraghvɨra ikiam. 10 Kɨ uabɨ, kɨ Mispan kagh ikiam. Babilonia izɨ en ganamin dughiam, kɨ Judaba e uan abuir gumazimɨn ikiam. Iarara, ia uamategh nguibar ia inizir kabar mangɨ, wainɨn ikarɨzir ovɨziba ko ovɨzir igharazir aghuiba inigh, wain ko borebar ingar, egh gɨn izamin dughiam bagh ada isɨ mɨnebar arɨgh.”

11 Ezɨ dughiar kamɨn Judan marazi Moap ko, Amon ko, Idom ko kantrin igharazibar iti. Me kamaghɨn akam baraki, Babilonɨn atrivim gumazamizir varazira ataghizɨ me Judan nguazimɨn itima, ezɨ atrivim me gativagh men ganasa, Gedalia amɨsefe, a Ahikamɨn otarim, egha Safanɨn igiavotarim. 12 Ezɨ Judan gumazamizir apaniba me batoghezɨ me ghuezir nguibar kaba, me da ategha uamategha Judan nguazimɨn ize. Egha me Gedalian ganasa Mispan ghue. Egha gɨn, wainɨn ikarɨzir ovɨziba ko, ovɨzir igharazir aghuiba azenibar da isava, me wainɨn avɨriba ko dagher aghuiba iti.

Ismael Gedalia mɨsoghezɨ an areme

(2 Atriviba 25:25-26)

13 Ezɨ dughiar mamɨn, Karean otarim Johanan ko, Judan mɨdorozir gumazibar, gumazir dapaniba, me kantrin danganir mabar ikegha Gedalia bagha Mispan ize. 14 Egha me kamaghɨn a mɨgei, “Amonɨn kantrin Atrivim Balis, nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghasa, Netanian otarim Ismael amadazɨ, a ize. Nɨ bizir kam gɨfo, o puvatɨ?” Ezɨ Gedalia men akam nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. 15 Ezɨ Johanan ko Gedalia uaningra itir dughiamɨn, Johanan nɨmɨra kamaghɨn Gedalian mɨgei, “Ga uaning. Nɨ na ateghtɨ kɨ mangɨ Ismael mɨsueghtɨ ana aremeka. Gumazitam bizir kam gɨfoghan kogham. Nɨ aneteghtɨ a nɨ mɨsueghtɨ, nɨ aremeghtɨ, Judan datɨrɨghɨn iza nɨ akuvagha itiba, me tintinibar mangegham. Eghtɨ en gumazamizir ikiavɨra itir varazira, e bar ikuvigham.” 16 Ezɨ Ahikamɨn otarim Gedalia kamaghɨn Karean otarim Johanan akam ikaragha ghaze, “Nɨ arazir kam damuan markɨ. Kɨ fo, nɨ Ismaelɨn gun mɨgeir akar kam, a guizɨn akam puvatɨ. Nɨ ifari.”

41

1-2  *Ismael a Netanian otarim, egha a Elisaman igiavotarim, egha a Judan atrivimɨn ikɨzir mam. An atrivimɨn gumazir dapanir faragha zuir mamɨn ike. Babilonɨn atrivim Judan gavmanɨn faragha zuir gumazimɨn ikiasa Gedalia amɨsefe, ezɨ azenir kamɨn, an namba 7ɨn iakɨnim otozɨ, Ismael 10plan gumaziba inigha, Gedalian ganasa Mispan ize. Egha me Gedalia ko apiagha apir dughiamɨn, Ismael 10plan gumaziba ko me dɨkavigha, uan mɨdorozir sababa inigha Gedalia mɨsoghezɨ an areme. 3 Ezɨ Ismael uaghan Judan Gedalia ko Mispan itiba sara mɨsuegha, Kaldiabar mɨdorozir gumazir dughiar kamɨn Mispan itiba sara mɨsoghezɨ, me ariaghire.

4 Ezɨ amɨmzaraghan, gumaziba fozir puvatɨ, Gedalia aremegha gɨfa, 5 ezɨ Sekemɨn nguibam ko, Silon nguibam ko, Samarian nguibamɨn gumazir 80pla arua iza Mispan boroghɨra izi. Me wit ko pauran mughuriar aghuim zuim inigha, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bagha Jerusalemɨn mangɨ ofa damuasa zui. Gumazir kaba uan ghuamasɨzibagh isava, uan korotiaba abɨgha, tintinibar uan mɨkarzibar ghora uan apangkuvim ko osɨmtɨzim akakaghasa. 6 Dughiar kam, Netanian otarim Ismael men gari, me izima, a Mispa ategha, me gifara aziava me bagha tuavimɨn zui. A ghaze, an azirakam ti gumazibar amutɨ, me suam, a me ko apangkuvir kam iti. Egha a ghua me batogha kamaghɨn me mɨgei, “Ia izɨ, Ahikamɨn otarim Gedalia, ia an ganasa ai ifonge.” 7 Me nguibar ekiamɨn aven ghuezɨ, Ismael uan adarazi ko me gumazir avɨrir kabav suegha, men kuaba akunizɨ me mozir dɨpar ekiar mam giraghue. 8 Ezɨ gumazir kabar tongɨn itir 10plan gumaziba kamaghɨn mɨgei, “Nɨ en mɨsueghtɨ e aremeghan markɨ. E tuzimɨn dagher bar avɨriba mongezɨ da iti, witba ko, baliba ko, olivɨn boreba ko, haniba. E da nɨ danɨngam.” Ezɨ Ismael men akam baregha, 10plan gumazir kabav soghezɨ me ariaghirezir puvatɨ.

9 Mozir dɨpar kam, Judan Atrivim Asa, fomɨra ghaze, Israelian Atrivim Basa izɨ Mispan mɨsoghɨva, nguibar ekiam avɨnightɨ, Mispan gumazamiziba dɨpamɨn oteveghan kogham. A Mispan gumazamiziba dɨpamɨn oteveghan aghuagha an a gɨkui. Mozir dɨpar kamra, datɨrɨghɨn Ismaelɨn adarazi me Gedalia mɨsoghezɨ an aremezir dughiamɨn, me gumazir kuar kaba inigha mozir kam gaghuizɨ, mozir kam izɨfa.

10 Ezɨ gɨn, Ismael Mispan itir gumazamizir igharaziba inigha, Mispa ategha, men akua Amonɨn kantrin zui. Babilonɨn mɨdorozir gumazibar dapanim Nebusaradan, a faragha gumazamizir kaba, Mispan nguibamɨn me ataghizɨ me itima, a men ganasa Gedalia amɨsefe. Ezɨ Judan atrivimɨn guiviba uaghan men tongɨn iti.

11 Ezɨ Karean otarim Johanan, ko Judan mɨdorozir gumazibar dapanir maba, me Netanian otarim Ismael amizir arazir kuraba bar da baraki. 12 Kamaghɨn amizɨ, me dɨkavigha uan mɨdorozir gumaziba inigha, Ismael mɨsoghasa an gɨntɨgha zui. Me an gɨntɨgha ghua Gibeonɨn nguibamɨn itir dɨpar akarer ekiamɨn boroghɨram a bato. 13 Ezɨ Ismael Mispan inigha a ko izezir gumazamiziba, me Karean otarim Johanan ko gumazir dapanir mabar ganigha, bar akonge. 14 Egha me bar Ismael ategha, ivemara Karean otarim Johanan bagha ghue. 15 Ezɨ Johanan adarazi Ismaelɨn suighasa amima, a uan gumazir 8pla ko, me ara ghua Amonɨn kantrin ghue.

16 Ezɨ Karean otarim Johanan, ko gumazir dapanir an gɨn zuiba, me Ismaelɨn dafarimɨn ada ua Mispan gumazamiziba ini. Mɨdorozir gumazir igharaziba ko, men amuiroghboriba, ko atrivimɨn ingangarir gumaziba, me ikɨzir kamɨn tongɨn iti. Gumazamizir kabara, Netanian otarim Ismael faragha Gedalia mɨsuegha gɨvagha, egha kalabuziabar mɨn bar me inigha Mispa ategha Gibeonɨn ghu. Ezɨ datɨrɨghɨn me bar Gibeon ategha ghue. 17-18 Johanan men aku Isipɨn mangasava ami. Ezɨ me fo, Ismael Gedalia mɨsoghezɨ an areme, gumazir kam Babilonɨn atrivim Judan nguazim gativagh an ganasa anemɨsefe. Egha me atiatia nɨghnɨsi, Kaldiaba ti men otivizir biziba baregham, egh izɨ me gasɨghasigham. Kamaghɨn amizɨ, me Isipɨn mangasa ifonge. Egha me Betlehemɨn nguibamɨn boroghɨra, Gerut Kimhamɨn nguibamɨn otivigha iti.

42

Gumazamiziba Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa Jeremaian azangsɨsi

1 Egha gɨn, Karean otarim Johanan ko, Hosaian otarim Jesania ko, mɨdorozir gumazir maba ko, gumazamiziba bar, kar gumazir aruaba ko gumazir kɨniba, me bar dɨkavigha, 2 Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia bagha ghue. Egha me kamaghɨn a mɨgei, “E uari, nɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn God, nɨ a ko mɨkɨm, egh an azaraghtɨ, a en gumazamizir ikiavɨra itir varazira an en akuragham. E fomɨra avɨraseme, ezɨ datɨrɨghɨn nɨ garima, e bar ikɨzir muziariba iti. 3 E kamaghsua, Ikiavɨra Itir God, nɨn God, tuavir manamɨn e mangam, ko bizir tizir e damuamim, an e mɨkemegh.” 4 Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia kamaghɨn mɨgei, “A dera. Kɨ ian akamɨn amamangatɨ. Ezɨ ia nan azarazɨ moghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, a ko mɨkɨmam. Eghtɨ Ikiavɨra Itir God akar manamɨn na ikaraghtɨ, kɨ an gun ia mɨkɨmam. Kɨ akatam ian modoghan kogham.”

5 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn Jeremaia mɨgei, “Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, nɨn God, e an akaba bar adar gɨn mangam. Ikiavɨra Itir God guizɨn araziba ko, voroghɨra zuir araziba zurara adagh ami. Eghtɨ e an akar, an e bagha nɨ ganɨngizibar gɨn mangan koghtɨ, a uan kotɨn aven e tuisɨgham. 6 Ikiavɨra Itir God e bagha en azangsɨziba ikarvagha nɨ ganɨdir akar kaba, da pazɨ e damuam o, da deragh e damuam, e pura dar gɨn mangam. Bar guizbangɨra, e Ikiavɨra Itir Godɨn akabar gɨn mangam, an en God, ezɨ e deraghvɨra ikiam.”

Ikiavɨra Itir God Jeremaian azangsɨzim ikara

7 Ezɨ Jeremaia Ikiavɨra Itir God ko mɨgeima, 10plan dughiabar gɨn, an akam a ganɨngi. 8 Ezɨ Jeremaia dɨkavigha, Karean otarim Johanan ko mɨdorozir gumazibar dapanir a ko itiba ko, gumazamiziba bar, kar gumazir aruaba ko gumazir kɨniba, a men diazɨ me a bagha ize. 9 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Ikiavɨra Itir God ko mɨkɨmasa nan azangsɨki. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kamaghɨn mɨgei: 10  *Ia Judan nguazimɨn kagh ikɨtɨ, kɨ gavgavim ia danɨngigh, egh ia dɨkabɨraghan kogham. Guizbangɨra, bizir kurar kɨ ia gamizir kam, a na gamima kɨ bar oseme. Kamaghɨn kɨ ia akaragh, ua ia asighan kogham. 11 Ia Babilonɨn atrivimɨn atiati, ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Kɨ ia ko iti. Egh kɨ ian akuragh an dafarimɨn ua ia inigham. Kamaghɨn, ia uam an atiatingan markɨ. 12 Kɨ ian apangkuvigh, egh a damutɨ, a uaghan ian apangkuvigham. Egh ia ateghtɨ, ia uamategh uan nguazimɨn mangam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

13 “Ezɨ ia nan akaba batoghan markɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Egh ia kamaghɨn mɨkɨman markɨ, ‘E Judan nguzimɨn ikian aghua. 14 Puvatɨ. E Isipɨn mangam. E Isipra ikɨtɨ, apaniba e mɨsueghan kogham. Eghtɨ gumazamiziba mɨsoghsɨ sɨghabagh iviva, en dɨman kogham. Eghtɨ e daghebar oteveghan kogham. E pura Isipɨn ikiam.’ 15 O Judan ikiavɨra itir varazira, ia oragh! Ia akar kamaghɨn amizim mɨkemeghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akam ian ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ ia mɨgei, Ia ti gavgavigh mangɨ Isipɨn ikɨtɨ, 16 bizir ia atiatiba, da Isipɨn ia bativam. Apaniba ia mɨsoghtɨ ia arɨghiram, egh ia dagheba puvatɨgh arɨghiram. 17 Gumazamizir otuegh gavgavigh, mangɨ Isipɨn ikiamiba, me bar arɨghiregham. Apaniba taraziv sueghtɨ me arɨghiram, eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi arɨmariar kuram iniva arɨmɨghiram. Kɨ bizir kurar kabar amutɨ, da me bativtɨ, men adarazi bar gɨvaghtɨ, men ikiavɨra itir varazira, ua ikian kogham.

18 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ guizbangɨra mɨgei: Kɨ faragha puvɨra Jerusalemian anɨngagha, bar pazavɨra me gasɨghasɨki. Eghtɨ kamaghɨra, ia Isipɨn mangɨghtɨ, kɨ bar puvɨra ian anɨngaghegh, bar pazɨvɨra ia gasɨghasigham. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, bizir kɨ ia gamiziba bareghɨva, atiating, dɨgavir kuram damigham. Egh me pazɨ ia damuva, egh dɨbovir akabar ia mɨkɨmam. Egh me uari akar kurabar uan apaniba mɨkɨmsɨ, me kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ia Judaba ikuvizɨ moghɨn, ia ikuvigham.’ Egh ia ua uan nguazir kamɨn ganighan kogham.”

19 Jeremaia Ikiavɨra Itir Godɨn akam akunigha gɨvagha, kamaghɨn mɨgei, “O ia Judan gumazamizir ikiavɨra itir varazira, ia oragh! Ikiavɨra Itir God, Isipɨn mangan ian anogoregha mɨkeme. Ezɨ ia akar ikiangsɨzir kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨngizir kam deraghvɨram a gɨnɨghnɨgh. 20 Ia, Ikiavɨra Itir God, ian God, a ko mɨkɨmasa nan azangsɨgha, kamaghɨn mɨgei, ‘Jeremaia, nɨ mangɨ Ikiavɨra Itir God, en God, nɨ a ko mɨkɨm, egh an azaraghtɨ, an akam e danɨngigh. Eghtɨ akar manam a nɨ danightɨ, nɨ e mɨkemeghtɨ, e an gɨn mangam.’ Ezɨ ia datɨrɨghɨn arazir igharazim damuasava ami. Ian arazir kam, a bar derazir puvatɨ. A ia damutɨ, ia ikuvigham. 21 Ikiavɨra Itir God, ian God, a ia danɨngasa na ganɨngizir akam, kɨ datɨrɨghɨn ia ganɨngi. Ezɨ ia akar kamɨn gɨn zuir puvatɨ. 22 Kamaghɨn, ia deraghvɨra fogh, danganir ia mangɨ ikiasa amir kam, apaniba ian taraziv sueghtɨ me arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨmɨghiregham, eghtɨ tarazi arɨmariar kuram iniva arɨmɨghiregham.”

43

Me Jeremaia inigha, gumazamizir ikiavɨra itir varazira sara Isipɨn ghue

1 Akar Ikiavɨra Itir God, men God, gumazamizibav kɨmasa Jeremaia mɨkemeziba, Jeremaia dar gun gumazamizibav kemegha gɨvazɨma, 2 Hosaian otarim Asaria, ko Karean otarim Johanan, ko gumazir akaba batozir maba, me kamaghɨn Jeremaia mɨgei, “Nɨ ifari. Ikiavɨra Itir God, en God, e mangɨ Isipɨn ikiasa en anogorogha, e mɨkɨmasa nɨ amadazir puvatɨ. Bar puvatɨ. 3 Kar Nerian otarim Baruk, anarɨra e dɨkabɨnasa nɨn nɨghnɨzimɨn fe. Nɨ Kaldiaba e inigh e mɨsueghtɨ e aremeghasa, o en aku kalabus bagh Babilonɨn mangasa nɨ ifonge.” 4 Egha me akar kam mɨkemezɨ, ezɨ Karean otarim Johanan ko gumazir dapanir maba, ko gumazamiziba bar moghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn akam batogha, Judan nguazimɨn ikian aghua. 5-6  *Karean otarim Johanan uan gumazir dapaniba ko, me dɨkavigha, Judan gumazamizir ikiavɨra itir varazira, bar moghɨra me inigha zui. Gumazir kaba, ko amiziba ko boriba, apaniba fomɨra me batoghezɨ me kantrin igharazibar ghueziba, me fomɨra uamategha Judan nguazimɨn ize. Ezɨ datɨrɨghɨn Johanan uaghan, Judan atrivimɨn guiviba ko gumazamizir igharaziba ini. Kar Nebusaradan, Babilonɨn mɨdorozir gumazibar gumazir faragha zuim, me gativagh men ganasa Gedalia amɨsefe. Ezɨ datɨrɨghɨn Johanan ko gumazir dapaniba, Judan gumazamizir kaba ko, Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia ko Nerian otarim Baruk, bar me inigha zui. 7 Egha me men akua bar Isipɨn ghu. Egha arazir kamɨn me Ikiavɨra Itir Godɨn akam batoke. Egha me ghua nguibam Tapanesɨn otifi, kar Isipɨn kantrin nguibar mam.

8 Me Tapanesɨn itima, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Jeremaia mɨkeme, 9 “Nɨ mangɨ dagɨar ekiar taba inigh mangɨ Isipɨn atrivimɨn dɨpenir nguibar kamɨn itimɨn tiar akamɨn apengan, nguazim gɨkuigh an aven dar afegh. Judan marazi nguibar kamɨn iti, me nɨn gantɨ, nɨ a damu.* 10 Egh Judan kaba kamaghɨn me mɨkemegh: Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a kamaghɨn mɨkeme: Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uan ingangarir gumazim Babilonɨn Atrivim Nebukatnesarɨn diagham. Eghtɨ a danganir kamɨn izam. Egh dagɨar kɨ mozim gɨkuigha dafezir kabagh isɨn, uan atrivir dabirabim afagham. Egh a uaghan uan purirpenim asaragh, nguazir otevir dagɨar kaba itir kam avaragham. 11 A izɨ Isipɨn kantri gasɨghasigham. Kɨ gumazir maba me arɨmariar kuram inigh arɨghirasa me amɨsefe, eghtɨ dughiar kamɨn me arɨmariar kuram iniam. Ezɨ gumazir maba me mangɨ kantrin igharazimɨn kalabusɨn ikiasa, kɨ me amɨsefe, eghtɨ dughiar kamɨn me kalabusɨn mangam. Ezɨ kɨ gumazir maba me mangɨ mɨsogh arɨghirasa, me amɨsefe, eghtɨ dughiar kamɨn me mangɨ mɨsoghɨva arɨghiram. 12 Egh kɨ Isipɨn asebar ziaba fer dɨpenibar apongegham. Dɨpenir kaba, da Isipɨn asebar marvir guaba dar iti. Eghtɨ Nebukatnesar marvir guar katabar apongɨva, taba inigh uan kantrin mangam. Egh a Isipɨn kantrin biziba bar ada batuegham, mati sipsipbagh eghuvir gumazim, uan korotiamɨn piba batosi. A Isipba bar me gafiragham. Egh a kantrin kam ategh deraghvɨra mangam. 13 A Isipɨn ikiamin dughiamɨn, a dagɨar dɨpenir akɨnir ruarir dɨpenir kamɨn itiba apɨrigham, gumazamiziba zurara dɨpenimɨn ghua, aruemɨn ziam fe, mati men asem. Egh a bar Isipian asebar ziaba fer dɨpeniba, bar dar apongtɨ da isigham.”

44

Ikiavɨra Itir God akam isa Judan Isipɨn itibagh anɨdi

1 Ikiavɨra Itir God akam isa Judan Isipɨn itir daraziv kɨnasa Jeremaia ganɨngi. Me Mikdolɨn nguibam ko Tapanesɨn nguibam ko, Memfisɨn nguibam ko, Isipɨn sautɨn amadaghan itiba. Ezɨ Jeremaia kamaghɨn me mɨgei, 2 “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a Israelian God, a kamaghɨn mɨgei: Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Jerusalem ko Judan nguibar ekiabagh amizir bizir kuraba, ia bar a dar gani. Ia gan, da datɨrɨghɨn bar ikuvigha iti. Ezɨ gumazamiziba uam adar itir puvatɨ. 3 Judan kaba me arazir kurar avɨribagh ami, ezɨ bizir kam na gamima kɨ men anɨngaghe. Me asebar ziaba fe, egha ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuiba me ganɨdi. Me fomɨra aser kabagh fozir puvatɨ. Ezɨ ia Judan kagh itiba, ko ian inazir afeziaba uaghan, ia bar moghɨra aser kabagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Judan gumazamizibagh asɨghasɨki. 4 Kɨ faragha dughiar avɨribar uan ingangarir gumaziba amangi, me Godɨn akam inigha izir gumaziba, me Judaba ia bagha ize. Egha me kamaghɨn nan akam akura ia gakaghori, ‘Ia arazir kurir kɨ aghuazir kabar amuan markɨ.’ 5 Ezɨ Judan kaba kuariba arigha akar kam barazir puvatɨ, egha an gɨn zuir puvatɨ. Me uan arazir kuram ataghizir puvatɨ, egha me asebar ofa gamir arazim ataghizir puvatɨ. 6 Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar men anɨngaghegha, Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuaviba bar pazavɨra dagh amua dagh asɨghasɨki. Ezɨ me ikuvigha kamaghɨra iti.

7 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim, Israelɨn God, kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn mɨgei: Ia manmaghsua uarira uari gasɨghasɨghasava ami? Ia arazir kam damutɨ, ian Judabar tongɨn itir gumaziba ko amiziba ko boriba, bar moghɨra ikuvigham. Egh ian ikiavɨra itir varazira ua ikian kogham. 8 Ia datɨrɨghɨn Isipɨn ikia, egha ia uan dafaribar asebar marvir guabar ingara, ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuiba, aser igharagha garibagh anɨdi. Ezɨ ian arazir kam na gamima, kɨ bar puvɨram anɨngaghe. Eghtɨ kamaghɨn ia ikuvigham. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar ia dɨpova, akar asuir kurabar ia mɨkɨmam. Egh me uan apaniba akar kurabar me mɨkɨmsɨ, me kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ia Judaba ikuvizɨ moghɨn ia ikuvigham.’ 9 Ian inazir afeziaba ko atriviba, ko atrivibar amuiba, arazir kuram gami. Egha ia uaghan uan amuiba ko arazir kuram gami. Ia bar moghɨra arazir kam Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuavibar arazir kam gami. Ia ti bizir kurar kaba gɨnamadagha gɨfa, a? 10 Fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn, ia arazir kurar kabar aghumsɨzir puvatɨ. Egha ia nan atiatia nan apengan itir puvatɨgha, nan Araziba ko arazir kɨ ifongeziba, kɨ da isa ia ko ian ovavibagh anɨngi, ia dar gɨn zuir puvatɨ.

11 “Kamaghɨn kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ mɨkeme: Ia Judaba, kɨ ia gasɨghasɨghasa nɨghnigha gɨfa. Ezɨ ian tav ikian kogham. 12 Ia Judan ikiavɨra itir varazira, ia izɨ Isipɨn ikiasa gavgafi. Iarara, kɨ bar ia gevegham. Egh ia Isipɨn ikiamin dughiamɨn, ia arɨghiram. Apaniba izɨ ian taraziv soghtɨ ia arɨghiram, ian tarazi dagheba puvatɨghɨva arɨghiram, gumazir aruaba ko gumazir kɨniba sara. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bizir kɨ ia gamizir kaba baregh, me atiating, dɨgavir bar kuram damigham. Egh me ia dɨpov, ia gasɨghasɨgh akar kurar asuibar ia mɨkɨmam. Egh me uari akar kurabar uan apanibav mɨkɨmsɨ, me kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ia Judaba ikuvizɨ moghɨn ia ikuvigham.’ 13 Ia Isipɨn itir darasi, kɨ Jerusalemɨn amizir arazir kamra, kɨ ia damigham. Apaniba taraziv sueghtɨ me arɨghiregham, eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨghiram, eghtɨ tarazi arɨmariar kuram iniva arɨghiram. 14 Ia Judan datɨrɨghɨn Isipɨn ikiavɨra itir varazira, ia Judan nguazimɨn mangasa bar ifonge. Ezɨ ian tav asɨghasɨzir kam gitaghan kogham, egh uamategh uan nguazimɨn mangɨghan kogham. Ia bar moghɨra ikuvigham. Eghtɨ gumazir bar vaghvazibara uamategh arɨ mangɨ uan nguazimɨn mangam.”

15 Dughiar kamɨn, Judan avɨrir ekiam iza uari akuvagha itima, Jeremaia akar kam akuri. Judan Isipɨn sautɨn amadaghan itiba, me uaghan iti. Gumaziba bar uari akuvagha ikia, kamaghɨn fo, men amuiba ofan mughuriar aghuim zuiba aseba bagha dagh ami. Egha gumazir kaba uan amuiba ko kamaghɨn Jeremaian akam ikaragha ghaze, 16 “Nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn akaba e mɨkɨri. Ezɨ e akar kam bareghan kogham. Puvatɨ. E aghua. 17 E bizir e damuasa akam akɨriziba, e dar amuam. E ofan mughuriar aghuim zuiba, aser amizir kam bagh dar amuam, me kamaghɨn a dɨbori Overiamɨn Kwin. Egh e wainɨn ofaba a gingam. Mati e fomɨra, en ovaviba ko atriviba, ko en gumazir dapaniba, e bar moghɨra Overiamɨn Kwin bagha ofan kabagh amizɨ moghɨn dagh ami. E ofan kaba Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuavibar dagh ami. E dagh amir dughiabar, e dagher avɨriba ikia deraghavɨra iti, ezɨ bizir kuratam e batozir puvatɨ. 18 E fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn Overiamɨn Kwin baghava wainɨn ofaba ko, ofan igharazir avɨrir amir kaba ategha, e biziba bar puvatɨ. Apaniba iza en marazi mɨsoghezɨ me ariaghire, ezɨ marazi dagheba puvatɨgha ariaghire.” 19 Ezɨ amiziba ua kamaghɨn mɨgei, “E guizbangɨra, Overiamɨn Kwin bagha ofan kabagh amua, bisketba tua dagh amima da an nedazim mɨn otifi. Egha e wainɨn ofaba a ginge. Ezɨ nɨ ti ghaze, en paba ti arazir kamɨn aghua, a? Puvatɨ, me arazir kaba bar dagh fogha, da bagha bar akonge.”

20 Jeremaia akar kam baregha, egha gumaziba ko amiziba vɨrara, kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, 21 “Fomɨra ia ko, ian ovaviba, ko atriviba, ko gumazir dapaniba, ko gumazamizir igharaziba bar, ia Judan nguibaba ko Jerusalemɨn tuavibar ikia, aseba bagha ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh ami. Ezɨ ia ti ghaze, Ikiavɨra Itir God, ti ian arazir kabagh nɨghnɨzir puvatɨ, a? Puvatɨ. A deraghvɨram dagh fogha dagh nɨghnɨsi. 22  *Ia arazir bar kuribagh ami, ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir God ian arazir kurar kam bar a giporpore. Bizir kam bangɨn, a ian nguazim gamizɨ, a ikuvigha nguazir kɨnimɨn oto. Ezɨ gumazitam an itir puvatɨgha iza datɨrɨghɨn tu. Kamaghɨn amizɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba akar kurabar uan apanibav kɨmasa kamaghɨn mɨgei, ‘Ia Juda ikuvizɨ moghɨn, ia ikuvigham.’ 23 Ia aseba bagha ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh amua, egha arazir kuraba, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn dagh ami. Egha ia an Araziba ko an arazir a ifongeziba batuegha, an akabar gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kurar ia batozim ikiavɨra iti.”

24 Egha Jeremaia uam akar maba bar Judabav keme. An akam amizibagh asa, kamaghɨn mɨgei, “Ia bar Judan Isipɨn itiba, deragh kuaribar arigh, Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. 25 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a ghaze: Ia uan amuiba ko, uan akar dɨkɨrɨzimɨn bizibar amutɨ da otivasa. Ia kamaghɨn akam akɨrigha mɨkeme, ‘E ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuim tuegh, Overiamɨn Kwin bagh wainɨn ofaba ingasa akam akɨri. Ezɨ bar guizbangɨra, e akar dɨkɨrɨzir kam damutɨ an otivam.’ Aria, ia bizir ia damuasa akam akɨriziba, ia mangɨ dar amutɨ da otiv.

26 “Ia Judan Isipɨn iti darazi bar, ia deraghvɨra kuariba arigh Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei: Kɨ uan ziar ekiam bagha pɨn arɨgha guizbangɨra mɨgei: Ia Judan tav Isipɨn kantrin ikɨvɨra ikɨva, akar dɨkɨrɨzir tam uan ziamɨn a damighan kogham. Ia ua kamaghɨn mɨkemeghan kogham, ‘Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn pɨn ikiavɨra itimɨn ziam, e uan akam gavgavim a ganɨga mɨgei.’ Bar puvatɨ. 27 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Kɨ deraghvɨra ia damuan kogham. Puvatɨ. Kɨ paza ia damuasa ian gari. Ia Judan Isipɨn iti darasi, kɨ apaniba amadaghtɨ, me izɨ ian taraziv soghɨrarigham. Eghtɨ tarazi dagheba puvatɨgh arɨmɨghiregham. Egh ia bar gevegham. 28 Ian vaghvazibara mɨdorozimɨn ikuvighan koghɨva, Isip ategh ua Judan nguazimɨn mangam. Ia Judan ikiavɨra ikia iza Isipɨn ikezir varazira, ia dughiar kamɨn deraghvɨra fogham, tinan akam bar gavgafi, nan akam, o ian akam?

29 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei, Kɨ ian akakaghsɨ bizitam kamaghɨn a damigham. Ia kantrin kamɨn ikiamin dughiamɨn, kɨ ia gasɨghasigham. Ia bizir kamɨn ganigh, egh ia fogham, nan akam pura mangɨghan kogham. Puvatɨ. 30  *Bizir kɨ ia damuamim a kamakɨn, Isipɨn Atrivim Hofra, kɨ a isɨ apanir a mɨsueghtɨ ana aremeghamimɨn dafarim darɨgham. Arazir kamra, kɨ faragha Judan Atrivim Sedekaia gami. Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar Sedekaian apanim gami, egh a mɨsueghtɨ an aremeghasa, kɨ a isa Nebukatnesar ganɨngi.”*

45

Jeremaia Ikiavɨra Itir Godɨn akam isa Baruk ganɨdi

1  *Namba 4ɨn azenimɨn, Josaian otarim Jehoiakim, Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia akam isa Nerian otarim Baruk ganɨngi. Jeremaia Ikiavɨra Itir God a ganɨngizir akaba, bar adar gun mɨkeme. Ezɨ Baruk akɨnafarir mamɨn ada osiri. Egha aning ingangarir kam gamir dughiamɨn, Jeremaia kamaghɨn Baruk mɨkeme, 2-4  *“Baruk, nɨ oragh. Nɨ kamaghɨn mɨkeme, ‘Aio! Kɨ osɨmtɨzir avɨriba ko mɨzazir avɨriba iti, ezɨ Ikiavɨra Itir God ua nan osɨmtɨzibagh isɨvagha ghu. Kɨ ikiavɨra ikia, ghua bar iporpore. Nan osɨmtɨziba da gevir puvatɨ. Da kamaghɨra itima, kɨ bar amɨragha avughsaziba puvatɨ.’ Ezɨ Baruk, nɨ oragh. Ikiavɨra Itir God, Israelian God, nɨ mɨkɨmasa kamaghɨn na mɨkeme, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei. Kɨ datɨrɨghɨn bizir kɨ ingariziba abɨsi. Ezɨ kɨ oparizir biziba, kɨ da asiam. Bizir kɨ bɨghɨva asiamin kaba, da bar nguazir kamɨn gumazamiziba bar me bativam. 5 Ezɨ manmaghɨn amizɨ, bizir aghuibara nɨ bativasa nɨ ifonge? Nɨ nɨghnɨzir kam atakigh. Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar pazavɨra me damigham. Egh kɨ nɨn akuragham, eghtɨ nɨ danganir manamɨn mangam, me nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremeghan kogham.’ ”

Ikiavɨra Itir God kantrin maba mɨgɨrɨgɨam dar iti*

46

(Sapta 46--51)

Isipia mɨdorozimɨn ire

1 Ikiavɨra Itir God, kantrin maba bagha akam ikia, egha akar kam isa Jeremaia ganɨngi.

2  *Akar mam, Isipia bagha ghu. Akar kam, a Isipɨn atrivim Nekon mɨdorozir gumaziba bagha ghu. Mɨdorozir gumazir kaba Yufretisɨn Fanemɨn boroghɨn, Karkemisɨn nguibamɨn otifi. Ezɨ namba 4ɨn azenimɨn, Josaian otarim Jehoiakim, Judan atrivimɨn itima, Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba ko, iza Isipia mɨsogha me dɨkabɨra. Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God Babilonia gɨnɨghnɨgha akar kam isa Isipia ganɨga ghaze:

3 “Ia Isipia, ia oraba inigh,

mangɨ mɨsoghsɨ uari arɨgh gan ikɨ.

4 Ia hoziabar kɨr.

Eghtɨ ia mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaghira mɨsoziba,

ia uan hoziabar apiagh.

Ia uan mɨdorozir dapanir asuabar aghuigh, tuivigh mɨsoghsɨ gan ikɨ.

Ia uan afuziba akɨrɨva, egh ia vaghvagh uan mɨdorozir korotiabar aghuigh.

5 Ezɨ datɨrɨghɨn manmaghɨn ami?

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Isipian garima,

me bar puvɨram atiatigha ara uamategha ize.

Apaniba men mɨdorozir gumazir gavgaviba dɨkabɨra, ezɨ Isipia mɨdorozim ategha zuamɨra ua ize.

Me atiatir biziba da tintinibar iti.

Kamaghɨn me ua ikɨgha gɨrakɨrangɨn garir puvatɨ.

6 Egha gumazir puv ivemariba ko mɨsozir gumazir gavgaviba,

me apanibar arɨv avegham. Puvatɨ.

Me notɨn amadaghan ikia,

tintinibar onganigha Yufretisɨn Fanemɨn boroghɨra ire.

7 “Ikɨzir manaba, Isipɨn kantrin itir Nailɨn Fanemɨn mɨn ekefe?

Me gavgavigha, mati faner ekiam aperiar gavgavim an otogha zui.

8 Kar Isipɨn adarazira.

Me Nailɨn Fanemɨn mɨn ekevegha otivigha, mati faner ekiam aperiam an oto.

Isipɨn gumazamiziba kamaghɨn mɨkeme:

‘Kɨ bar ekevegh otogh nguazimɨn danganiba bar ada avaragham.

Egh kɨ nguibabagh asɨghasɨghɨva,

dar itir gumazamiziba saram asɨghasigham.

9 Ia nan hoziaba, ia ivemar mangɨ.

Ia nan karisba, ia bar puvɨra ivemar.

Ia nan mɨdorozir gumazir gavgaviba, ia Itiopia ko Libian kantrining, ia aningɨn mɨdorozir gumaziba,

ia oraba suizir gumaziba, ia Lidian kantrin pibar asir gumaziba,

ia bar moghɨra mangɨ mɨsogh.’

10 “Isipia kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.

Ezɨ mɨdorozir kam, kar Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn bizim.

A en Ekiam.

Egha dughiar kamɨn a uan apaniba ivezir kuram me ikarvasi.

Mɨdorozim bar gavgavizɨ, gumaziba pura tintinibar ariaghiri.

Mati mɨdorozir sabam mɨtiriam puv an azima,

a gumazibar mɨkarziba ko ghuziba apava, bar izɨfa.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, gumazamizir kabav soghezɨ me ariaghire.

Egha mati, a uabɨ notɨn amadaghan,

Yufretisɨn Fanemɨn boroghɨn ofa gami.”

11 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kantri Isip, nɨ mati guivir igiar mam duaba nɨn mɨkarzimɨn otifi.

Nɨ Gileatɨn mangɨgh danganir kamɨn marasinɨn aghuiba buri.

Egh nɨ marasinɨn igharagha gariba bagh, bar puvɨra ingar da inighan kogham.

Marasinɨn tam nɨn duabar amutɨ, da akumighan kogham.

12 Nɨn mɨdorozir gumaziba tintinibar are,

egha me uarira uarigh ivezegha, uari inigha ire.

Nɨ mɨdorozimɨn irɨgha bar aghumsɨki,

ezɨ kantrin igharaziba nɨn aghumsɨzir akam baraki.

Nɨn ararem bar nguazir kamɨn danganiba bar adagh izɨfa.”

Atrivim Nebukatnesar iza Isipia mɨsosi

13  *Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar izɨ Isipɨn kantri ko mɨsoghamin dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God akar mam isa uan akam inigha izir gumazim Jeremaia ganɨngi. Akar kam kamakɨn:

14 “Ia Mikdol ko Memfis, ko Tapanes ko, Isipɨn itir nguibar maba sara akam akun.

Egh kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Apaniba otivigh puv ia mɨsoghɨrarigh,

egh ian kantrin aven bizir avɨribagh asɨghasigham.

Kamaghɨn amizɨ, ia Isipia, uan mɨdorozir biziba akɨrigh

tuivigh mɨsoghsɨ ikɨ.

15 Manmaghsua Apis, an aser ia bulmakaun apurir ingarizim,

an arav ghu, egha tugha gavgavizir puvatɨ?

An mɨngarim kamakɨn,

Ikiavɨra Itir God uabɨ anekunizɨ a iraghu.

16 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Isipian avɨrim gamizɨ, ia tintinibar ire.

Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uariv gɨa ghaze:

Aria, e ti Isip ategh uamategh uan gumazamiziba bagh mangam.

Apaniba kantrin kam gasɨghasɨsi,

kamaghɨn amizɨ, e uamategh uan nguibamra mangam.’

17 Ia ziar igiam kamaghɨn Isipɨn atrivim danɨngigh,

Gumazim Puram Akam Arava Tintinibar Ifaghata Uan Dughiamɨn Atam Ghuzɨ A Gɨfa.”

18 Ezɨ atrivimɨn ziar bar guizbangɨram atrivimɨn itim, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

A kamaghɨn mɨkeme,

“Kɨ zurara angamɨra iti, kɨ guizbangɨra mɨgei:

Gumazitam izam.

Eghtɨ an gavgavim bar gumazir igharazibar gavgavim gafiragham,

mati Taborɨn Mɨghsɨam bar ruaragha, mɨghsɨar mabagh afira.

Egha mati Karmelɨn Mɨghsɨam ongarir dadarimɨn ikia,

bar pɨn mar iti.

19 Ia Isipia, ia mangɨ kantrin igharazibar kalabusɨn ikiam,

kamaghɨn amizɨ, ia uan bizibar kɨr.

Apaniba Memfis gasɨghasɨgham,

eghtɨ nguibar kam pura ikiam, eghtɨ gumazamiziba ua an ikian kogham.”

20 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Isipɨn kantri, mati bulmakaun amebar igiar bar dirim.

Ezɨ dɨfuar bar kurar mam notɨn amadaghan ikegha iza a givi.

21 Ezɨ igharaz darazir gumaziba, Isipia uan mɨdorozir gumazibar ikiasa

me givese.

Egha Isipia bar deraghavɨra men gari, ezɨ me bar deraghavɨra iti,

mati bulmakaun mɨkarzim saram aghungiziba.

Egha apaniba otivizir dughiamɨn, gumazir kaba mɨdorozim ategha are.

Ezɨ Isipɨn mɨdorozir gumaziba uaghan kamaghɨn ami.

Ezɨ mɨdorozimɨn aven, dughiar bar kuram me batozɨ, me bar ikufi.

Kamaghɨn amizɨ, me mɨdorozim bagha tuivigha gavgavizir puvatɨ.

Ezɨ dughiar kamɨn me arazir kurar me amiziba bagha

ivezir kuram isi.

22 “Apaniba bɨzir ekiamɨn arua izima,

Isipia bar atiatigha nɨmɨra kuruzimɨn mɨn uari amɨkɨrɨvegha are,

egha me nɨgɨnir tam gamizir puvatɨ.

Apaniba sobiabar me mɨsoghasa izi,

mati gumazim sobiam suiragha temeba okasa izi.†

23 Isipia me avɨraseme, egha me bar gavgavigha,

mati ruarir ekiamɨn temeba bar uari anɨghafɨri,

ezɨ gumaziba aven mangan asaghasaki.

Ezɨ apanibar mɨdorozir gumazibar dɨbobonim bar ghuavanabo,

egha odezibar dɨbobonim gafira,

eghtɨ gumazitam men dɨbobonim mengan iburagham.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze,

apaniba bar Isipia agɨvagham,

mati gumaziba ruarir ekiamɨn temeba bar ada oke.

24 Kɨ Isipia isa notɨn amadaghan itir gumazibar dafarim gatɨzɨ,

me bar aghumsɨki.”

25 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kamaghɨn mɨgei, “Ia oragh. Tebesɨn nguibamɨn asem Emon, ko Isipɨn atrivim ko, men aser igharaziba ko, Isipɨn kantrin aven itir biziba bar ko, an atrivim ko, gavmanɨn gumazir dapaniba ko, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim uan atrivimɨn itiba, me bar moghɨra, kɨ ivezir kuram isɨ me danɨngam. 26 Atrivim Nebukatnesar uan gumazir dapaniba ko Isipia mɨsueghtɨ me arighireghasa. Kɨ Isipia isɨ Babilonian dafarim darɨgham. Eghtɨ gɨn, gumazamiziba fomɨra Isipɨn apiagha ikezɨ moghɨn, gumazamiziba ua Isipɨn nguazimɨn ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God ua uan gumazamiziba iniam

27  **Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Ia Israelia, ia Jekopɨn ovavir boriba, ia nan ingangarir gumazamiziba,

ia atiatingɨva dɨgavir kuram damuan markɨ.

Bar guizbangɨra, ia kantrin saghon itir kamɨn kalabusɨn iti.

Eghtɨ kɨ ua ia inightɨ,

ia ua uan nguazimra izegh, deraghvɨra dapiagham.

Eghtɨ tarazi ua ia damutɨ ia atiatingan kogham.

28  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ ia ko ikɨ ian akurvagham.

Kamaghɨn amizɨ, Ia Israelia, ia nan adarasi, ia nan ingangarir gumazamiziba, ia atiatingan markɨ.

Kɨ ia batoghezɨ, ia ghua kantrin igharazibar tongɨn iti.

Eghtɨ kɨ kantrin kaba bar me agevegham.

Egh kɨ ia agɨvaghan kogham.

Guizbangɨra, kɨ puv ia damigham,

kɨ arazir voroghɨra itim gɨnɨghnɨgha ia akɨri.”

47

Ikiavɨra Itir God akam Filistian adarazir iti

1  *Ikiavɨra Itir God akam Filistian kantrin adarazir iti. Dughiar kamɨn Isipian atrivim tɨghar Gasa mɨsogham, kar Filistian nguibar ekiar mam. Ezɨ God akam isa an akam inigha izir gumazim Jeremaia ganɨngi. 2 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Ia gan!

Apaniba notɨn ikia uari akuvasava ami,

mati notɨn amadaghan itir dɨpaba bar ekefe.

Egha da bar puvɨra ivemara,

dar aperiaba bar gavgafi.

Apaniba nguazir kam avaragham,

mati aperiam nguazim ko an itir biziba bar ada avegham.

A nguibaba ko dar itir gumazamiziba saram avaragham.

Kamaghɨn nguibar kabar gumazamiziba bar atiatingɨva,

pamtemɨn dɨmɨva, bar puvɨram arangam.

3 Eghtɨ hoziaba ivemar izɨtɨ,

dar suer puziba puvɨra nguazim mɨsogh tɨngaghɨtɨ, me da baragham.

Eghtɨ me karisbar nɨgɨnim baraghtɨ

da puvɨra ivemartɨ, dar wilba pamtemɨn tɨngagham.

Eghtɨ gumazamiziba bar puvɨram atiatingɨva, aregham.

Eghtɨ ameboghfeziaba onganigh

uan boribagh nɨghnɨghan koghɨva, me mɨzuamighan kogham.

4 “Filistiaba gasɨghasɨghamin dughiam a izegha gɨfa.

Kɨ men tuavim apɨrigham, eghtɨ me ua Tair ko Saidonɨn akuraghan kogham.

Fomɨra Filistian ovaviba Kritɨn Arighatɨzim ategha iza Filistian nguibar ekiabar iti.

Ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ nguibar ekiamɨn itir Filistian varazira gasɨghasɨghasava ami.

5 Gasaba, men naviba bar oseme, ezɨ me uan dapanir arɨziba apɨri.

Ezɨ Askelonɨn nguibam bar ikufi.

Ia danganir zarir kamɨn ikiavɨra itir varazira, ian apangkuvim manadɨzoghɨn gɨvaghtɨ,

ia tintinibar uan inivafɨziba aghorir arazim ategham?

6 Ia kamaghɨn dɨa ghaze,

‘O Ikiavɨra Itir Godɨn mɨdorozir sabam, nɨ manadɨzoghɨn e gasɨghasɨzir ingangarir kam ategham?

O mɨdorozir sabam, nɨ uamategh uan asuamɨn aven magɨrɨ.

Nɨ ingangarir kam ategh avughsɨ.’

7 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ingangarir kam isa uan mɨdorozir sabam ganɨngi.

Kɨ Askelonia ko ongarir dadarimɨn itir gumazamizir igharaziba sara mɨsoghasa mɨdorozir sabar kam amada.

Kamaghɨn, a nɨmɨra ikɨ avughsan kogham.”

48

Moapɨn kantri ikuvigham

1  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a Moapɨn kantri gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨkeme:

“Iavzika, Nguibar ekiam Nebon gumazamiziba.

Apaniba Nebo bar a gasɨghasigham.

Me Kiriataim dɨkabɨragham, a nguibar dɨvazir gavgavim itim.

Me a gasɨghasɨgham.

Eghtɨ nguibar kamɨn gumazamiziba bar aghumsigham.

2 Moapɨn ziar ekiam a iraghugha gɨfa.

Apaniba Hesbonɨn nguibamɨn otifi,

egha me Moapia gasɨghasɨghamin arazimɨn akam mɨsosi.

Me kamaghɨn mɨgei,

‘Aria, e mangɨ gumazamizir kaba bar me agɨvaka,

eghtɨ Moapɨn kantri ua ikian kogham.’

Ia Matmenia, apaniba bar ia gasɨghasɨghtɨ,

ia matmatɨn mangam.

3 “Ia dɨmdɨar ararer ekiar Horonaimɨn nguibamɨn otozim baragh.

Me kamaghɨn dei:

Biziba bar ikufi.

4 Moap ikuvigham,

eghtɨ men boribar ararem bar ekevegham.

5 Moapia, me aregham.

Me bar puv arava, Luhitɨn tuavimɨn ghuavanaga, Horonaimɨn nguibamɨn ghuaghiri.

Ezɨ men ararem ghuavɨra ikiava bar ekefe.

6 Me kamaghɨn mɨgei: Ia zuamɨram aregh.

Puvatɨghtɨ ia ikuvigham.

Ia asɨzir atiabar mɨn mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mongegh.*

7  *“Moap, nɨ ingarizir biziba ko, dagɨaba bagha pamtemɨn nɨghnɨgha ghaze:

Bizir kaba nɨn akuraghtɨ nɨ deraghvɨra ikiam.

Ezɨ nɨn nɨghnɨzir kam derazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, nɨn apaniba mɨdorozimɨn nɨ dɨkabɨragham.

Egh me nɨn aser kam Kemos inigh mangɨ kantrin igharazimɨn kalabus datɨgham.

Egh me uaghan Kemosɨn ofa gamir gumaziba ko, an ingangarir gumazibar dapaniba sara iniam.

8 Apaniba izɨ nguibaba bar dagh asɨghasigham,

eghtɨ nguibatam deragh ikian kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemezɨ moghɨn,

me danganir zariba ko, danganir mɨghsɨabar itibagh asɨghasigham.

9 “Moap, kɨ amangsɨzim nɨn nguazim datɨgham.

Eghtɨ nɨn nguibaba bar ikuvigh pura ikiam.

Eghtɨ gumazitaba dar ikeghan kogham.”†

10 Gumazamiziba Ikiavɨra Itir God me ganɨngizir ingangarim damuan aghuaghtɨ, a me gasɨghasigham. Egh a gumazir igharaziba mɨdorozir sabamɨn me mɨsueghtɨ me arɨmɨghirɨsɨ gumazitam mɨkemeghtɨ, gumazim a damighan koghtɨ, Ikiavɨra Itir God a gasɨghasigham.

Moapɨn nguibaba bar ikuvigham

11 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Moapɨn kantri fomɨra igiamra ikegha iza datɨrɨghɨn dughiar kamɨn tu,

apanitam iza a gasɨghasɨghizir puvatɨ,

egha gumazamiziba inigha ghua kantrin igharazimɨn me isa kalabus gatɨzir puvatɨ.

Moap mati wainɨn aghuim, gumaziba an ingarigha, anetaghizɨ a iti.

Me dɨpar mɨsevir tabar a ruizir puvatɨ.

Ezɨ an isɨngtɨzim kamaghɨra ikia, egha an mughuriam dera.

12 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei:

Kɨ dughiar mam amɨsefe, ezɨ dughiar kamɨn kɨ gumazitaba amadaghtɨ

me izɨ Moapia gasɨghasɨgham,

mati gumaziba iza wainɨn kam nguazir kamɨn a ingegha,

wain ruir mɨneba abɨagharɨki.

13 Eghtɨ dughiar kamɨn Israelia asem Betel bangɨn aghumsɨghizɨ moghɨn,

Moapia asem Kemos bangɨn bar aghumsigham.

Me ghaze, aser kam, a men akuragham.

14 Ia Moapia, manmaghsua ghaze,

ia mɨdorozir gumazir gavgaviba,

egha ia bar mɨdorozibar mɨsogha fo?

15 “Atrivir kam, an ziam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim, a kamaghɨn mɨgei:

Apaniba izɨ Moap gasɨghasɨgh, an nguibaba iniam.

Me Moapian gumazir igiar diribav soghɨrarɨgham.

16 Moap ikuvighamin dughiam a roghɨra izegha gɨfa.

Asɨghasɨzir kam a bar zuamɨram otogham.

17 Ia Moapian boroghɨra itir darazi ko, gumazir an ziar ekiam gɨfoziba,

ia an apangkuvigh kamaghɨn azi mɨkɨm,

‘Iavzika, ian nguibar kamɨn ziar ekiam ko gavgavim a irɨgha gɨfa.’

18 “Gumazir Moap gasɨghasɨghamin ingangarim itim,

a ia batogh ian dɨvazir gavgavibagh asɨghasigham.

Kamaghɨn amizɨ, ia Dibonɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba,

ia mati atrivimɨn guivir dirim uan ziam fe,

egh ia uan ziar ekiaba gɨn amadagh,

gumazir kɨnibar mɨn nguazir mɨdiarim dapiagh.

19 Ia Aroerɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba,

ia mangɨ tuavir mɨriamɨn tuivigh gantɨ, gumazamiziba me arɨ izam.

Eghtɨ ia men azaragh,

‘Bizir tizim otozɨ ia ari?’

20 Eghtɨ me kamaghɨn akam ikaragham,

‘Moapɨn kantri a ikuvigha gɨfa,

egha datɨrɨghɨn a bar aghumsɨki.

Kamaghɨn amizɨ, ia apangkuv, bar pamtemɨn azi.

Ia Arnonɨn Fanemɨn mangɨva, kamaghɨn gumazamizibav kemegh,

Moap ikuvigha gɨfa.’

21 “Mɨghsɨabar pɨn danganir voroghɨra itibar nguibar ekiaba, me uan ivezir kuram isi. Nguibar ekiar kaba kara: Holon, Jasa, Mefat, 22 ko Dibon, Nebo, ko Bet Diplataim, 23 ko Kiriataim, ko Betgamul, ko Betmeon, 24 Keriot ko Bosra. Moapɨn nguibar ekiar roghɨra itiba ko, saghon itiba, me bar moghɨra ivezir kuram ini. 25 Apaniba Moapɨn gavgavim dɨkabɨra. Ezɨ Moap uabɨn akuraghasa bizitam gamizir puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God Moap dɨkabɨragham

26 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Moap na batoke, kamaghɨn amizɨ, apaniba a dɨkabɨnasa kɨ ifonge.

Egh a damightɨ a mati gumazim dɨpar onganim amezɨ moghɨn otogham.

A uan mimizibagh isɨn daku, egh tintinibar poghpogham,

eghtɨ gumazamiziba an ingarɨva akam.

27 Moap, nɨ fomɨra akar asuibar Israelia mɨgɨa,

men ingarav ake. Manmaghɨn ami?

Nɨ ti ghaze, Israelia okɨmakɨar gumazimɨn mɨn iti, ezɨ nɨ men ziam dɨkabɨra,

egha zurara me geghara dapaniba roi, a?

28 “Ia Moapia, ia uan nguibaba ategh mangɨ dagɨabar tongɨn mongegh.

Ia kuaraziba danganir kurabagh isɨn mɨkonibar ingari moghɨn damu.

29 “E bar Moapian akaba batozir arazim gɨfo.

A uabɨ uan ziam fe, egha puv ifaghata,

egha ghaze, a bar dera.

30 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ an akaba batozir arazim gɨfo.

A ifaghata puram akam arai,

ezɨ an amir biziba, tam otivir puvatɨ.

31 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Moapia bar moghɨra me bagh azir akabar amuam.

Kɨ Kirheresɨn gumazamizibar apangkuvam.

32 Jaserɨn nguibam ikuvizir dughiamɨn, kɨ azi.

Eghtɨ Sipman nguibam, nɨ ikuvightɨ, kɨ nɨ bagh azivɨra ikiam.

Sipma, nɨn wainɨn azeniba, da bar avɨrasemegha ghua,

Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn mɨriamɨn tugha ghua, Jaserɨn dɨpar akaremɨn tu.

Apaniba izɨ wainɨn ikarɨzir ovɨzir aghuiba,

ko nɨn temer taba saram asɨghasɨgham.

33 Moapian nguazim dagher avɨribagh amima da otifi,

ezɨ gumazamiziba da isa bar akonge.

Eghtɨ, agoroger arazir kam ko akazim, da bar gɨvagham.

Kɨ a me damightɨ, me ua wainɨn ovɨziba dɨka da mɨrmɨrir mɨner ekiabar aven, wain damuan kogham.

Egh me bar akongɨva dɨmɨva arang wainɨn ovɨziba dɨkabɨnan kogham.

Guizbangɨra, me dɨmɨva araghasɨ, egh me agoroger araghasɨzibar amuan kogham.

34 “Moapia bar puvɨram arangɨva,

Hesbonɨn nguibamɨn ikegh mangɨ, Elealen nguibar ekiam ko notɨn amadaghan, Jahasɨn nguibamɨn tugham.

Egh Soarɨn nguibamɨn ikegh mangɨ Horonaimɨn nguibam ko sautɨn amadaghan Eklat Selisian nguibamɨn tugham.

Guizbangɨra, men kantrin nguibaba bar ikuvigham.

Eghtɨ Nimrimɨn Fanem uaghan bar dakegham.

35 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

Moapian adarazir ghua mɨghsɨabar pɨn itir danganibar ghua, ofan mughuriar aghuim zuiba ko ofan igharazir maba sara uan aseba bagha dagh amiba,

kɨ bar me agɨvagham.

36 Guizbangɨra, Moapia inizir bizir aghuiba, da bar ovegham.

Kamaghɨn amizɨ, Kirheresɨn nguibamɨn gumazamiziba ko Moapia bar moghɨra,

kɨ uan navimɨn aven bar men apangkufi.

Kɨ mati gumazim apangkuvir ekiam ikia,

egha marvim givia azirakar onger akabagh amua iti.

37 “Moapia bar uan dapanir arɨziba ko ghuamasɨziba apɨr bar adar apangkuvigham.

Egh me tintinibar uan dafaribar ghorɨva, apangkuvir korotiabar aghuigham.

38 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Moapɨn kantri gasɨghasigham,

mati nguazir mɨner ingangariba puvatɨziba, gumazim ada abɨagharɨki.

Kamaghɨn amizɨ, Moapɨn kantri ararer bar ekiam otogham.

Eghtɨ me pɨn dɨpenibar azuaribar ikiam, o danganir me ivɨriabagh amua uari akuva itibar ikɨva,

bar puvɨram aziam.

39 Bar guizbangɨra, Moap bar bɨghiregham,

eghtɨ gumazamiziba bar puv arangam.

Moap, a aghumsɨzir gumazimɨn mɨn otoghɨva,

uan guam modogham.

Moapɨn boroghɨra itir kantribar gumazamiziba bizir kamɨn gantɨ, a Moapɨn otivtɨ,

me bar atiatigh dɨbovir akar Moapɨn mɨkɨmam.”

Moap asɨghasɨzir kam gitaghan kogham

40 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia gan. Apaniba Moap gasɨghasɨghasa bar puvɨra izi,

mati kuarazir isam asɨzim iniasa,

uan avɨzimning onegha tuigha iraghu.

41 Apaniba nguibaba iniva, egh danganir mɨsozir gavgaviba sara iniam.

Eghtɨ dughiar kamɨn, Moapian mɨdorozir gumaziba atiatigh, okam nɨghnɨgham,

mati amiziba boriba batasa mɨzazim isi.

42  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, Moapia uari fa na batoke.

Kamaghɨn amizɨ, Moap bar ikuvigham.

Gɨn kantri Moap ua ikian kogham.

43 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

atiatim gumazamizibagh anɨdir biziba ko, mozir ekiaba ko azuaziba,

da Moapian gumazamizibagh asɨghasɨghasa me mɨzua iti.

44 Eghtɨ gumazitam atiatim gumazamizibagh anɨdir bizibar, arɨ mangam,

a mozir ekiamɨn magɨram.

Egh a mozim ategh anangɨva otoghtɨ,

ivem an suiragham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei:

Kɨ Moapia gasɨghasɨghasa dughiar kam amɨsefe,

ezɨ kɨ me gasɨghasɨghasava ami.

45 “Moapian gumazamiziba apanibar atiatigha,

arɨ mangɨ Hesbonɨn nguibamɨn mongasa.

Ezɨ Puvatɨ.

Mati Hesbonɨn nguibam fomɨra Atrivim Sihonɨn dughiamɨn isizɨ moghɨn,

me an garima a ua isia iti.

Kamaghɨn amizɨ, me nguibamɨn aven mangeghan kogham.

Me bizitam damuamin gavgaviba puvatɨ.

Avir kam kantrin kamɨn biziba bar adagh apongezɨ da isi.

Kantrin kamɨn mɨtaghniamɨn boroghɨn iti darasi, ko kantri kamɨn aven itir mɨghsɨabar pɨn iti darasi,

mɨdorozim bagha bar ikuvigha puv mɨsozir gumazir kaba, me bar moghɨra isigham.

46 “Ia Moapia, iavzika.

Ia asem Kemosɨn gumazamiziba, ia ovegha gɨfa.

Apaniba ian otariba ko guivibar suigh, me inigh mangɨ,

kantrin igharazimɨn me isɨ kalabus darɨgham.

47 “Eghtɨ dughiar abuananamɨn,

kɨ Moapian dabirabim damightɨ a ua deragham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God, Moapia kot darɨghasa mɨkemezir akar kaba,

da datɨrɨghɨn gɨfa.

49

Ikiavɨra Itir God
Amonia gasɨghasɨgham

1  *Ikiavɨra Itir God, akam Amonian gumazamizibar iti. A kamaghɨn mɨkeme:

“Manmaghɨn ami?

Israelia ti otariba puvatɨ, me uan afeziabar nguaziba iniam, a?

Ezɨ men tarazi ti uan nguazir kabar iti, o?

Manmaghsua aser Milkomɨn ziam fer adarasi,

Gatɨn anabamɨn adarazir nguazim ini?

Manmaghsua Amonia ghua

Israelian nguibabar iti?

2 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkeme:

Bar guizbangɨra kɨ dughiar mam amɨsefe,

egh dughiar kamɨn kɨ apaniba ameghtɨ me izɨ,

Raban nguibam mɨsogham, kar Amonɨn kantrin nguibar ekiam.

Me nguibar kam gasɨghasigham, eghtɨ a pura mɨnezir akuvazibar mɨn ikiam.

Eghtɨ apaniba nguibar ekiamɨn boroghɨra itir nguibabar apongam.

Eghtɨ, Israelia gɨn ua Amonia inizir nguazir kam iniam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan akam.

3 “Ain nguibar ekiam ikuvigha gɨfa,

kamagh amizɨ, Hesbonɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba, ia pamtemɨn azi.

Ia Raban gumazamiziba, ia uaghan azi.

Apaniba izɨ asem Milkom a inigh, mangɨ kantrin igharazimɨn kalabus datɨgham,

egh an ofa gamir gumaziba ko Amonian gumazir dapaniba sara iniam.

Kamaghɨn amizɨ, ia azirakar korotiar pɨzibar aghuigh, apangkuvir onger akaba bangɨ.

Egh arɨ mangɨ uan dagher azenibar mongegh.

4 “O Amon, nɨ fo, nɨn danganir zariba bar dera,

ezɨ nɨ zurara uabɨ fa, dagher danganir kamɨn otiviba bagha mɨgɨa, egha bar akonge.

Nɨ akaba batozir guivimɨn mɨn iti, nɨ manmaghsua akar kabav gei?

Nɨ uan dagɨaba ko bizibagh nɨghnɨgha, ghaze,

‘Tina izɨ na mɨsogham?’

5 Ia oragh. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim, kɨ ian Ekiam,

kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨn boroghɨn itir darazi bar me feghtɨ,

me izɨ nɨ damutɨ, nɨ bar atiatigham.

Eghtɨ me ia batueghtɨ,

ia arɨ tintinibar danganibar mangegham.

Eghtɨ ua ia geghuv ia akuvamin gumaziba puvatɨgham.

6 “Eghtɨ gɨn izamin dughiam,

kɨ ua ian dabirabim damutɨ, a ua deragham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God Idomia gasɨghasɨgham

7  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Idomian gumazamiziba akam men iti.

A kamaghɨn mɨgei:

“Manmaghɨn ami?

Temanɨn Distrighɨn gumazamiziba ti nɨghnɨzir aghuiba ko fofoziba puvatɨ, a?

Ezɨ fofozir gumaziba ti akar aghuibav geir arazim ataki, a?

Men nɨghnɨzir aghuim ko fofozim ovegha gɨfa, a?

8 Dughiar kɨ arazir kurar ia amiziba bagh ivezir kuramɨn ia ikarvaghamim, kɨ anemɨsevegha gɨfa.

Egh kɨ dughiar bar kuram damightɨ, a Idomia bativam.

Ia Ison ovavir boriba, ia bar ikuvigham.

Kamaghɨn, ia Dedanɨn gumazamiziba, ia nguibam ategh arɨ mangɨ deraghvɨra mongegh.

9 “Gumaziba iza wainɨn ikarɨzir ovɨzir andɨziba isir dughiamɨn,

me ti bar ada isir puvatɨ.

Me maba ataghɨrasi.

Okɨmakɨar gumaziba dɨmagaribar izir dughiamɨn,

me ti bizir me ifongezibara isi.

10  *Eghtɨ kɨ ua Ison ovavir boribagh asɨghasɨghamin dughiamɨn,

kɨ ian biziba bar adagh asɨghasigham.

Kɨ ian mogomer danganiba bar adagh asɨghasightɨ,

ia ua mongan kogham.

Ian boriba ko, ian namakaba ko, ian boroghɨra itir darasi,

ia bar moghɨra ikuvigham.

Egh Idomian adarazi bar gevegham.

11 Ia Idomia, ia uan boriba bagh nɨghnɨghan markɨ.

Ian afeziaba arɨghireghtɨ, kɨ uabɨ ian boribar ganam.

Eghtɨ ian amuiba uari, uari isɨ nan dafarim darɨgham.”

12 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Kɨ gumazamizir avɨrim ivezir kuram me danɨngam. Osɨmtɨzir ekiaba puvatɨzir darasi, kɨ uaghan me gasɨghasɨgham. Ezɨ Idom, nɨ ghaze kɨ nɨ gitagham, a? Bar puvatɨ. Kɨ nɨ gitaghan kogham. Kɨ uaghan nɨ gasɨghasɨgham. 13 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra uabɨ uan ziamɨn pɨn arɨgha, kamaghɨn mɨgɨa ghaze, kɨ Bosran nguibam bar pazavɨram a gasɨghasigham, eghtɨ a danganir kɨnimɨn otogham. Eghtɨ igharaz darazir gumazamiziba bizir kɨ Bosran amizir kaba baregh, me atiatingɨva, dɨgavir kuram damigham. Egh me dɨpov akar asuibar Bosran mɨkɨmam. Ezɨ gumazamizir kaba uari akar kurabar uan apanibav kɨmamin dughiamɨn, me kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ia Bosra ikuvizɨ moghɨn ia ikuvigham.’ Kɨ Idomian nguibabara bar dagh asɨghasigham, eghtɨ da ikuvigh mamaghɨra ikiam.”

14 Kɨ Jeremaia, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei:

“Kɨ gumazir mam amadazɨ

a ghua akam kantriba bar dar gumazamizibav kɨnigha ghaze:

Ia bar uari akuvagh dɨkavigh mangɨ Idomia mɨsogh.

Ia me mɨsoghsɨ uari akɨrɨghasɨ ikɨ.”

15 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Idomɨn kantri mɨgei:

“Idom, nɨ oragh.

Kɨ ian gavgaviba abightɨ, kantrin igharazibar gavgaviba ian gavgavibagh afiragham.

Eghtɨ gumazamiziba bar ian aghuagh

dɨbovir akabar ia mɨkɨm egh akɨrim ragh ia gasaragham.

16 Nɨ ifaghata ghaze, nɨ kantrin igharazibagh amima me puvɨram atiati.

Egha nɨ ti ghaze, nɨ bar dera.

Puvatɨ, nɨ uabɨ fer nɨghnɨzimra nɨ gifari.

Dagɨar gavgavir ekiaba ian nguibar ekiam, dɨvazimɨn mɨn avɨnizɨma,

ia mɨghsɨamɨn bar pɨn mar iti.

Nɨ uan nguibam kuarazir isaba uan mɨkonibar ingarir danganibar an ingari.

Eghtɨ kɨ nɨ gekuightɨ nɨ izighiram.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kar nan akam.”

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Idomia ikuvigham,

eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Idomɨn nguazimɨn izɨ,

bizir kurabar gantɨ, da an ikiam.

Eghtɨ me, me dɨpov akɨ mɨsoribar anɨng,

dɨgavir kuram damigh atiatingam.

18  *Kɨ fomɨra Sodomɨn nguibam ko Gomoran nguibam ko, nguibar aningɨn boroghɨra itiba saram asɨghasɨki.

Ezɨ da nguibar kɨnibar otifi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkeme:

Bizir kamra Idomɨn otogham,

eghtɨ gumazitam an ikeghan kogham.

19 Kɨ zuamɨra Idomian nguazimɨn me batuegham,

mati laionba sipsipbagh ami mokɨn.

Laion Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn itir ruarir pɨzimɨn ikegha otogha ghua,

sipsipba graziba apa itir danganir aghuimɨn men gɨntɨki.

Ezɨ kɨ gumazitam amɨseveghtɨ,

a nguazir kam gativagh an ganam.

Kɨ kamaghɨn damuamin dughiamɨn,

gumazir manam na ko ga akamɨn uaning mɨsogham?

Ezɨ tina nan mɨn gavgavir kam iti?

Eghtɨ gumazir sipsipbar garir manam na ko apanim damuam?

Bar puvatɨgham.

20 “Kɨ gumazamiziba ko boriba uaghan bar me batuegham,

mati laion sipsipba bar me mɨsuegha,

egha men kuaba amɨkɨrvagha zui.

Eghtɨ Idomɨn kantri uabɨ,

kɨ damuamin bizim bagh dɨgavir kuram damigham.

Kamaghɨn amizɨ, ia deraghvɨra kuaribar arigh oragh,

egh bizir Ikiavɨra Itir God Temanɨn nguibar ekiam ko Idomɨn kantri sara damuasa nɨghnɨziba baragh.

21 Idomɨn kantri irɨghamin dughiamɨn,

mɨkɨmkɨzim nguazimɨn otoghtɨ nɨgɨnir ekiam otogham.

Eghtɨ Idomian ararem otogh ekevegh mangɨ,

Ongarir Aghevimɨn tugham.

22 Ia gan! Apaniba Bosran nguibam gasɨghasɨghasa puvɨra izi,

mati isam mɨghegha pɨn ghuavanabogha,

tuigha izaghira asɨzim iniasa avɨziba one.

Eghtɨ dughiar kamɨn, Idomɨn mɨdorozir gumaziba atiatigh okam nɨghnɨgham,

mati amiziba boriba batasa mɨzaziba barasi.”

Ikiavɨra Itir God, Damaskus ivezir kuram a danɨngam

23  *Ikiavɨra Itir God akam Damaskusɨn nguibar ekiamɨn gumazamizibar iti. A kamaghɨn mɨgei:

“Hamat ko Arpatɨn nguibar ekiamningɨn gumazamiziba,

me bativamin bizir kuraba me da baregha, dɨgavir kuram gami.

Me atiatia, nɨrɨzir agorogem sara ikia deragha apiazir puvatɨ.

Me mati ongarir ekiam dɨpɨraghira puv ingara amɨraghirɨgha itir puvatɨ.*

24 Damaskusɨn gumazamiziba ua gavgaviba puvatɨ.

Me mati amizir mam arasa atiatim a gamima an aran ibura.

Me mɨzazir ekiam ko osɨmtɨzim iti,

mati amizim borim batasa mɨzazim isi.

25 “Nguibar ekiar kam ziar ekiam itima, kɨ bar a gifonge.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ikiangsɨzim ia ganɨdi:

Ia nguibar kamɨn itir gumazamiziba arɨ mangɨ.

Apaniba otivigha izi.

Ia ikian markɨ!

26 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ guizbangɨra mɨgei:

Dughiar kamɨn apaniba Damaskusɨn gumazir igiabav sueghtɨ,

me arɨghirɨva, tintinibar uari akuvir danganibar irɨv ikiam.

Eghtɨ apaniba bar moghɨra Damaskusɨn mɨdorozir gumazibav sueghtɨ,

me arɨghiregham.

27 Kɨ Damaskusɨn nguibam avɨnizir dɨvazim avim a datɨghtɨ,

avir kam uaghan Atrivim Benhadatɨn dɨpenir gavgavim uaghan an isigham.”

Ikiavɨra Itir God Kedar ko Hasor, ivezir kuram aning danɨngam

28 Ikiavɨra Itir God, Kedarɨn ikɨzim ko Hasorɨn nguazimɨn aven itir distrighbar adarazi akam men iti. Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar me mɨsogha me dɨkabɨragha gɨfa. God datɨrɨghɨn kamaghɨn Kedarian apanibav gei:

“Ia dɨkavigh mangɨ Kedarian mɨsogh.

Ia aruem anadi naghɨn itir gumazamizir kaba bar me agɨfagh.

29 Egh men purirpeniba ko sipsipba ko,

purirpenibar iniba ko, men bizir maba saram ater mangɨ.

Egh uaghan men kamelba inigh mangɨ.

Egh kamaghɨn men dɨm:

Bizir ia damutɨ ia atiatingamim, a bar danganibar iti.”

30 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Hasorɨn gumazamizibav mɨgei,

“Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar, a ia gasɨghasɨghasa nɨghnigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia ivemar saghon mangegh, deraghvɨra mongegh.”

31 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Babilonia mɨgei:

“Ia dɨkavigh mangɨ,

gumazamizir deraghavɨra ikia bizitam bagha nɨghnɨzir puvatɨzibav sogh.

Men nguibam dɨvaziba puvatɨ.

Kantrin gavgavir tam men boroghɨn itir puvatɨ.

Me uarira iti.

32 Ia men kamelba ko men bulmakauba ko sipsipba inigh.

Gumazir pura gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia, egha uan dapanir dakurir arɨzibagh isiba,

kɨ me batueghtɨ me tintinibar mangegham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ apaniba ia damightɨ,

ia tintinibar danganiba bar dar otivightɨ,

Hasor bar dughiar kuram batogham.

33 Eghtɨ Hasor afiar atiabar danganimɨn mɨn otogham,

egh a ikuvigh mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ nguibar kam pura ikiam.

Gumazamiziba ua an puvatɨgham.”

Ikiavɨra Itir God, Elamɨn kantri gasɨghasigham

34 Ikiavɨra Itir God, akam Elamɨn kantrin gumazamizibar iti. Ezɨ Sedekaia Judan atrivimɨn otozir dughiamra, God akar kam maghɨra a isa uan akam inigha izir gumazim Jeremaia ganɨngi:

35 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim,

a kamaghɨn mɨgei:

“Barir pim, a mati Elamɨn kantrin agharim,

ezɨ me apaniba dɨkabɨnasa bar gavgafi.

Eghtɨ kɨ men barir piba apɨrarigham.

36 Kɨ nguazir kamɨn danganiba bar apanibar afeghtɨ,

me tintinibar izɨ Elamia mɨsogham,

mati amɨnir gavgaviba iza me gasɨghasɨki.

Ezɨ kɨ me batueghtɨ,

me tintinibar danganiba bar dar mangɨ,

eghtɨ Elamɨn gumazamiziba tintinibar kantriba vaghvagh dar ikiam.

37 Apaniba izɨ Elamia mɨsoghtɨ me arɨghiramin dughiam,

kɨ me damightɨ me foghɨva, bar puvɨram atiatigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uan anɨngagharim akakaghsɨ,

bizir bar kuram damightɨ, an Elam batogham.

Egh kɨ mɨdorozir gumazibar amightɨ,

me, me mɨsogh men agɨntɨgh mangɨtɨ,

me bar arighireghamin dughiamɨn tugham.

38 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uan atrivir dabirabim Elam datɨgh, me gativagham.

Egh kɨ men atrivim ko an gumazir dapaniba sara mɨsoghɨrarɨgham.

39 “Egh dughiar abuananamɨn, kɨ Elamian dabirabim akɨrightɨ,

a ua deragh otogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

50

Ikiavɨra Itir God akam kantri Babilonɨn iti

1  *Babilonɨn nguibar ekiar Kaldian nguazim itim, Ikiavɨra Itir God akam an gumazamizibar iti. An akar kam isa uan akam inigha izir gumazim Jeremaia ganɨngi. Ezɨ Jeremaia kamaghɨn akar kam akuri:

2 “Nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagh mangɨ, akam me mɨkɨn.

Nɨ nir avɨzim fegh ghuanang,

eghtɨ gumazamiziba an ganigh, izɨ akam baragh.

Egh akam mongan markɨ.

Nɨ mangɨ kamaghɨn me mɨkemegh,

‘Apaniba Babilonɨn nguibam inigha gɨfa.

Babilonɨn aser kam, Bel, a bar aghumsɨki.

Ezɨ asem Marduk dɨgavir kuram gami.

Ezɨ Babilonɨn asebar marvir guaba bar aghumsɨki,

ezɨ dar nedazir kuriba dɨgavir kuram gami.’ ”*

3 Gumazamiziba not ategh izɨ Babilonia mɨsogham.

Egh apanir kaba bar Babilonɨn nguibam gasɨghasigham,

eghtɨ a pura danganir kɨnimɨn otogham,

eghtɨ gumazamiziba an ikian kogham.

Gumazamiziba ko asɨziba bar anetegh aregham.

Israelia uamategh uan nguazimɨn mangam

4 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Bizir kaba otivamin dughiamɨn,

Israelian gumazamiziba ko Judaba uari akuvagh ua uan nguazimɨn izam.

Me izɨva navibagh iragh aziva, uamategh na baghvɨra izam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, men God.

5 Me Saionɨn Mɨghsɨamɨn mangɨsɨ,

tuavir an mangamim bagha azangsɨsi.

Me kamaghɨn mɨkɨm suam,

‘Aria, e mangɨ Ikiavɨra Itir God ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damika,

egh an gumazamizibar ikiam.’

Eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ gumazitam a gɨnamadaghan kogham.

6  *“Nan gumazamiziba sipsipbar mɨn ovegha iti.

Me geghuvir gumaziba me gamima me tuavir aghuim ataki,

egha tintinibar mɨghsɨamɨn arui.

Me tintinibar mɨghsɨamɨn arua,

egha uan avughsir danganir dɨvazim itim gɨn amada.

7 Ezɨ gumazir maba men gara me mɨsosi.

Ezɨ men apanir kaba kamaghɨn mɨgei:

‘Gumazamizir kaba, uari arazir kuramɨn Ikiavɨra Itir God gami.

Ikiavɨra Itir God, danganir aghuimɨn mɨn iti, me an mangɨ deraghvɨra ikiam.

Men ovaviba nɨghnɨzir gavgavim an ikia,

a men akuraghasa me a mɨzua iti.

Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn kam, me anetegha arazir kuram gami.

Kamaghɨn ami, e me gasɨghasɨgh egh, osɨmtɨziba puvatɨgham.’ ”

8  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Ia Israelia ko Judaba, ia Babilon ategh arɨ mangɨ.

Mati memen apurim memen mabar faragha zui moghɨn,

ia kalabuziar gumazamizibar faragh mangɨ.

9 Kɨ notɨn gumazamizir gavgavizir avɨriba feghɨva, Babilonɨn mɨsoghsɨ men aku izam.

Me tuivigh uarir akuigh, egh Babilonia ko mɨsogh me dɨkabɨragham.

Apanir kaba barir pibar asa bar fo, egha me asavamadir dughiamɨn,

me nɨ gitaghan kogham.

Kamaghɨn, ia Babilon atakigh.

10 Eghtɨ me Babilonɨn bizir aghuiba iniam.

Gumazir vaghvaziba bizir avɨriba iniva, egh uan ifongiaba agɨvagham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Babilon bar moghɨra ikuvigham

11 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Ia Babilonia, ia nan kantri gasɨghasɨki,

egha nan gumazamizibar biziba ini.

Mati bulmakaun nguzim raizɨn mɨseviba dɨkabɨra uabɨ fa uabɨ ekura, egha bar akongezɨ moghɨn,

ia bar akongegh.

Egha ia hoziar apuribar mɨn tiariba akara bar akonge.

12 Ezɨ ian kantri Babilon bar aghumsigham,

eghtɨ an ziar ekiam bar moghɨra irɨgham.

Eghtɨ a bar kantrin kuramɨn mɨn ikɨva,

kantrin igharazibar tongɨn ziaba puvatɨgham.

Egh a danganir mɨsɨngizim ko danganir kɨnimɨn mɨn ikiam.

13  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ puvɨra ian anɨngazi,

kɨ ia damutɨ ian kantri bar moghɨra ikuvigham,

eghtɨ gumazamiziba an ikian kogham.

Ezɨ gumazir igharaziba danganir kamɨn mangamin dughiamɨn,

me Babilonia ia bativizir bizir kurabar ganɨva,

dɨbovir akabar ia damuva mɨsoribar anɨngɨva,

dɨgavir kuram damigh bar atiatigham.”

14 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Babilonɨn apanibav keme:

“Ia barir pibar asavamadir darasi, ia Babilonɨn nguibam ekɨarugh, egh tuivigh mɨsogh.

Ia uan barir afuzibar bar a gasegh!

Ia tam ataghɨraghan markɨ.

Babilonia me arazir kuramɨn Ikiavɨra Itir God gami,

kamaghɨn amizɨ, ia nguibar kam bar a gasɨghasɨkigh.

15 Ia an dɨvazir gavgaviba ko an tauaba apɨrarightɨ da daighireghtɨ,

a ua mɨsoghan iburagh, ia teghtɨ ia a inigh,

dughiar kamɨn ia danganiba bar, adar dɨmɨva tiariba akar.

Egh a faragha igharaz darazigh asɨghasɨghizɨ moghɨn,

ia datɨrɨghɨn bar a gasɨghasɨkigh.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ivezir kuram a danɨng, a gasɨghasɨghasava ami,

kamaghɨn amizɨ, ia bar puv a damigh.

16 Ia bar Babilonia agɨfagh,

eghtɨ gumazir dagheba oparitam ko, gumazir dagheba iniamiba puvatɨgham.

Eghtɨ kantrin igharazir Babilonɨn itiba,

ia Babilonia gasɨghasɨzir gumaziba, me ian atiatingam.

Egh me zuamɨra Babilon ategh uamategh uan kantribar mangegh,

uari uan gumazamizibara me ko ikiam.”

Israelia ua deravɨra uan nguazim dapiagham

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Israelia mati sipsipɨn mam,

ezɨ nguibar maba mati laionba, me a gasɨghasɨghasa an agɨntɨsi.

Asirian atrivim faragha an suiragha aneme.

Egha gɨn Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar an aghariba ame.

18 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, kɨ mɨkeme.

Kɨ fomɨra Asirian atrivim gasɨghasɨghizɨ moghɨn,

kɨ Babilonɨn atrivim ko an kantri gasɨghasɨgham.

19 Kɨ Israelia inigh, sipsipbar mɨn men aku ua men danganimɨn izam,

eghtɨ me Karmelɨn Mɨghsɨam ko, Basanɨn Distrik ko, Efraimɨn Mɨghsɨam ko, Gileatɨn Distrighɨn, dar grazibar amam.

Me puvɨra dar amɨ mangɨ naviba bar izevegham.

20  *Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei:

Dughiar kamɨn kɨ Israelia ko Judan ikiavɨra itir varazira,

kar kɨ taghizɨ deravɨra itiba,

kɨ men arazir kuraba gɨn amadagham.

Eghtɨ arazir kuratam ko osɨmtɨzir tam men ikian kogham.

Eghtɨ gumazitam akatam me gasɨsɨ damuva avegham.”

Ikiavɨra Itir God bar pazɨvɨra Babilonia damigham

21 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Babilonian apanibav gei:

“Ia mangɨ Babilonia mɨsogh.

Ia Merataimɨn nguazimɨn gumazamiziba ko, Pekotɨn nguazimɨn itir adarazi ko mɨsogh.

Egh puv me mɨsuegh men bizibagh asɨghasɨgh.

Ia nan akaba bar adar gɨn mangɨ.

22 Mɨdorozimɨn nɨgɨnim, Babilonian nguazimɨn aven otogh bar ekevegham,

eghtɨ kantrin kam bar ikuvigham.

23 Babilon mati haman mam, tintinibar nguazir kamɨn kantriba bar da mɨsaragharɨki.

Ezɨ datɨrɨghɨn ia Babilonɨn apaniba, kantrin kam apɨrigh, a gasɨghasɨkigh,

datɨrɨghɨn haman kam bar mɨsarighiregham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba an ganigh,

bar dɨgavir kuram damigh, bar moghɨram atiatigham.”

24  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Babilon, kɨ nɨn suighasa azuazir mam atɨ,

ezɨ nɨ a gɨfozir puvatɨ, a managh iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ nan apanim gami,

kamaghɨn amizɨ, azuazir kam nɨn suiragham.”

25 Ikiavɨra Itir God Babilonɨn anɨngaghe,

egha uan mɨdorozir biziba aven itir dɨpenimɨn tiar akam kuigha,

mɨdorozir biziba inigha azenan ize.

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, an Ekiam, a ingangarir ekiar mam ua iti,

a Babilonɨn kantri damuasa.

26 Ia apanir saghon danganiba bar adar itiba, ia bar izɨ Babilonia mɨsogh.

Ia dagheba arɨzir dɨpeniba bar adagh asɨghasɨkigh.

Egh Babilonɨn biziba bar ada inigh, tintinibar dar pozibav kɨnigh,

mati gumaziba raiziaba aghora dar pozibav kɨni.

Ia bizitam ko gumazitam ateghtɨ a ikian markɨ.

27 Mati gumaziba bulmakaubav sozi moghɨn,

ia Babilonɨn mɨdorozir gumazir gavgaviba bar me mɨsoghɨrarɨkigh.

Ikiavɨra Itir God me gasɨghasɨghamin dughiam an otivasa,

kamaghɨn amizɨ, me bar moghɨra ikuvigham.

28 Ia bar oragh!

Israelia ko Judan marasi, me Babilon ategha ara uamategha Saionɨn izi.

Me kamaghɨn mɨkɨmasa izi,

“Ikiavɨra Itir God, en God, a ivezir kuram isa gumazir an Dɨpenim gasɨghasɨziba ikarvasi.”

29  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Babilonɨn apanibav keme:

“Babilon bar puvɨra ifaghata na batoke, kɨ Israelian Godɨn Bar Zuezim.

Kamaghɨn amizɨ, ia gumazir barir pibar asa foziba, ia izɨ Babilon mɨsogh.

Ia Babilon korogh deragh anevɨnigh.

Egh ia Babilonɨn tav ateghtɨ an arɨ mangan markɨ.

Me igharaz darazigh asɨghasɨghizɨ moghɨn,

Ia pazɨ me damuva, bar me gasɨghasɨkigh.

30 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei,

Dughiar kamɨn ia apaniba, Babilonian gumazir igiabav soghɨrarɨgham,

eghtɨ me danganir uari akuvibar tintinibar irɨv ikiam.

Egh ia Babilonɨn mɨdorozir gumazibav soghtɨ me arɨghiram.

31 “Babilon, nɨ oragh! Nɨ ifaghata uabɨ fer gumazimɨn mɨn ami.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

kɨ nɨn Ekiam,

kɨ guizbangɨra mɨgei, Kɨ nɨn apanim gami.

Kɨ nɨ gasɨghasɨghamin dughiam otogha gɨfa, kɨ ivezir kuram nɨ danɨngam.

32 Babilon, nɨ kantrin akaba batozim,

nɨ irɨgh bar ikuvightɨ, gumazir ua nɨ gifueghamiba puvatɨgham.

Kɨ avim nɨn nguibabar atɨghtɨ,

eghtɨ avir kam nɨn biziba bar dar isigham.”

33 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a kamaghɨn mɨkeme:

“Apaniba faragha Israelia ko Judaba bar me abɨra.

Egha apaniba me isa kalabus gatɨ,

egh me ateghtɨ me mangan me aghua.”

34 Ezɨ men Akurvazir Gumazim, a gavgavir ekiam iti,

ezɨ an ziam kara, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

A men akuragh men apaniba abɨragham.

Egh a dabirabir aghuim isɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar me danɨngam.

Eghtɨ Babilonia puvatɨgham.

A me damightɨ me pazɨvɨra ikiam.

35 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Babilonɨn kantri ikuvigham.

Eghtɨ Babilonɨn gumazamiziba ko gumazir dapaniba ko, fofozir gumaziba sara ikuvigham.

36 Babilonɨn akam inigha izir gumazir ifavariba ikuvigh,

gumazir onganibar mɨn otivigham.

Babilonɨn mɨdorozir gumaziba ikuvigham, egh me bar atiatigham.

37 Babilonɨn hoziaba ko karisba

bar ikuvigham.

Eghtɨ kantrin igharazibar mɨdorozir gumazir Babilonɨn akurvaziba,

me bar ikuvigham.

Me amizibar mɨn otivigh gavgaviba puvatɨgham.

Babilonian bizir bar aghuiba ikuvigham.

Apaniba izɨ bizir kaba inigh, ada ater mangegham.

38 Asebar marvir guaba da nguibar kam gizɨfa.

Ezɨ Babilonia aser kabar gɨn ghua, dar atiatia gumazir onganibar mɨn otifi.

Kamaghɨn amizɨ, aruem dughiar ruarimɨn Babilonian gan me inigh mangɨtɨ,

men faneba ko daghuriba bar mɨsigham.

39  *Eghtɨ kamaghɨra, gɨn izamin dughiabar gumazitam ua Babilonɨn ikian kogham.

Eghtɨ kaziar atiaba ko afiar atiaba ko poneba, darara ikiam.

40  *Kɨ fomɨra Sodomɨn nguibam ko Gomoran nguibam ko, nguibar aningɨn boroghɨra itiba saram asɨghasɨki.

Ezɨ da nguibar kɨnibar otifi.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkeme:

Bizir kamra Idomɨn otogham,

eghtɨ gumazitam an ikeghan kogham.

41 “Ia gan! Mɨdorozir gumaziba notɨn amadaghan ikegha izasava ami.

Me bar gavgavigha atrivir avɨriba ikia, egha bar saghon ti.

Egha me mɨsoghasa mɨdorozir biziba akɨra iti.

42 O Babilon, nɨ mati guivir dirim.

Ezɨ apanir kaba, me apangkuviba puvatɨzir gumaziba.

Me gumazir igharazibagh asɨghasɨghasa bar ifonge.

Me barir piba ko barir afuziba suisi.

Me hoziabar apiagh izɨtɨ, nɨgɨnir ekiam otivam.

Mati ongarim gigim gɨra tɨngazi.

Egh me uari darigh mɨtivigh ikɨ, egh Babilon ko mɨsoghsɨvɨra ikiam.

O Babilon, nɨ mati guivir dirim.

43 Babilonɨn atrivim apanir kabar eghaghanim baraghtɨ me izɨtɨ,

an atiatigh egh agharapaniba bar an amɨragham.

An atiatigh nɨghnɨghɨva avegh, egh an ararem mati,

amizim borim batasa mɨzazir ekiam isava arai.

44 “Mati laionba sipsipbagh ami moghɨn,

kɨ zuamɨra Babilonia men nguazimra me batuegham.

Laion Jordanɨn Fanemɨn boroghɨn itir ruarir pɨzimɨn ikegha, otogha ghua

sipsipba graziba apa itir danganir aghuimɨn men agɨntɨsi.

Ezɨ kɨ gumazitam amɨseveghtɨ,

a nguazir kam gativagh an ganam.

Kɨ kamaghɨn damuamin dughiamɨn,

gumazir manam na ko ga akamɨn uaning mɨsogham?

Ezɨ tina nan mɨn gavgavir kam iti?

Eghtɨ gumazir sipsipbar garir manam na ko apanim damuam?

Bar puvatɨgham.

45 Ia deraghvɨra kuaribar arigh, bizir kɨ Babilonɨn kantri damuasa nɨghnɨziba baragh!

Kɨ uaghan gumazamiziba ko boriba sara bar me batuegham,

mati laion sipsipba, bar me mɨsuegha, dar kuaba amɨkɨrvagha zui.

Ezɨ Babilonɨn kantri uabɨ,

kɨ damuamin bizim bagh dɨgavir kuram damigham.

46 Apaniba Babilon iniamin dughiamɨn,

mɨkɨmkɨzim nguazimɨn otoghtɨ nɨgɨnir ekiam otogham.

Eghtɨ Babilonian ararem otogh ekevegh mangɨtɨ,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar a baragham.”

51

Ikiavɨra Itir God
Babilonɨn apanim gami

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Kɨ tarazir nɨghnɨziba feghtɨ me bizir avɨribagh asɨghasɨgham,

egh me mati amɨnir gavgavimɨn mɨn izɨ,

Babilonɨn kantri ko an itir gumazamiziba sara mɨsogham.

2 Kɨ gumazitaba ameghtɨ me izɨ amɨnim raiziabar mɨsevibagh ivarazɨ da ghuezɨ moghɨn Babilonia giveragham.

Me amɨnimɨn mɨn an nguazimɨn a giveragh an biziba bar da batuegham.

Me a gasɨghasɨghamin dughiam,

me tintinibar danganibar bar otivigh izɨ a gasɨghasɨgham.

3 Ia Babilonɨn apaniba, kɨ kamaghɨn ia mɨgei,

Ia zuamɨra Babilonɨn mɨdorozir gumazibav sogh.

Me tɨghar uan mɨdorozir korotiabar aghuva, egha tɨghar uan pibar afam,

ia Babilonɨn gumazir igiaba ko mɨdorozir gumaziba bar me gasɨrarɨkigh.

Ia men tav ateghtɨ a ikian markɨ.

Bar markiam.

Ia bar moghɨra me agɨfagh.

4 Ia uan barir afuzibar Babilonia gasɨtɨ,

me arɨghirɨ kuaba tintinibar Babilonɨn kantrin tuavibar iregham.”

5  *Israelia ko Judaba faragha uan nguazimɨn itir dughiamɨn,

me Israelian Godɨn Bar Zuezimɨn damazimɨn arazir kurar avɨribagh ami.

Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, an akɨrim ragha me gasarazir puvatɨ,

egha me ataghizɨ me mati amizir paba ovengezibar mɨn pura itir puvatɨ.

6 Ia Israelia ko Judaba, ia arɨmangegh deraghvɨra ikiam.

Puvatɨghtɨ, ia Babilonian tongɨn ikɨ, men osɨmtɨzim bangɨn me ko ikuvigham.

Datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, Babilonɨn arazir kuraba bagh ivezir kuram a danɨngamin dughiam.

Kamaghɨn amizɨ, ia zuamɨra Babilon ategh mangɨ.

7  *Ikiavɨra Itir God fomɨra nguazir kamɨn kantriba, ivezir kuram isɨ bar adar anɨngasa,

ezɨ Babilonɨn kantri an ingangarir kam gami.

Babilon golɨn kavɨn mamɨn mɨn Ikiavɨra Itir Godɨn dafarimɨn iti.

Egha kantrin igharazibagh amima, me kavɨn kamɨn wain ame.

Egha me datɨrɨghɨn tintinibar ongani.

8 Eghtɨ Babilon uabɨ zuamɨra irɨgh ikuvigham.

Kamaghɨn amizɨ, ia a bagh aziva an apangkuv.

Ia mangɨ a bagh marasinba inigh, an duabar aghuightɨ da akumigham.

Eghtɨ a ti ua deragham.

9  *Eghtɨ Israelia ko Judaba an aven ikɨ kamaghɨn mɨkɨmam,

“E kalabuziar gumazamiziba pura Babilon damutɨ, a ua deraghasa,

ezɨ a ua deragha otozir puvatɨ.”

Egh me gɨn kamaghɨn mɨkɨmam,

“Markɨ. E fo, Babilonɨn osɨmtɨzim a bar ekefe, egha overiamɨn pɨn ghuavanabo.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God bar pazɨvɨra Babilon damuam.

Kamaghɨn, e Babilon ategh uamategh vaghvagh uan nguibabar mangam.

10 Ikiavɨra Itir God Babilon gasɨghasɨki,

ezɨ arazir kamɨn a en gumazamizibar arazir aghuiba azenim gatɨ.

Aria, e Saionɨn mangɨva,

Ikiavɨra Itir God, en God amizir bizibar gun mɨkɨmam.”

11 Ia Babilonɨn apaniba, ia mɨdorozim bagh mangɨsɨ

uan afuziba amɨnɨva, oraba ini.

Ikiavɨra Itir God ghaze, Babilonia an Dɨpenim gasɨghasɨki,

ezɨ a ivezir kuramɨn me ikarvaghasa.

Egh a Midian atrivibar nɨghnɨziba feghtɨ, me Babilonia mɨsogham.

A tuavir kamra, bar Babilon gasɨghasigham.

12 Ia apaniba, ia nir avɨzir ababanim ghufeghtɨ,

mɨdorozir gumaziba mɨghvɨra mɨsogh,

Babilonɨn nguibar ekiamɨn dɨvazim akarika.

Ia mɨdorozir gumaziba arightɨ, me nguibar ekiam bagh arav ikɨ,

egh uan ingangarim deragh a damu.

Ia mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ me mangɨ mongegh,

Babilonia mɨsoghsɨ damu ikɨ.

Ikiavɨra Itir God, Babilonɨn gumazamizibagh asɨghasɨghasa mɨkemegha gɨfa,

egha datɨrɨghɨn a bizir kam damuasa.

13  *O Babilon, nɨ dɨpar avɨriba ko bizir aghuir bar avɨriba nɨn nguibamɨn iti.

Ezɨ nɨ ikuvamin dughiam a roghɨra izegha gɨfa.

Nɨn ikɨrɨmɨrim mati tretɨn mam,

me datɨrɨghɨn aneghorasava ami.

14 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a guizbangɨra uan ziamɨn pɨn arɨgha mɨkeme.

A kamaghɨn mɨkeme:

“O Babilon, kɨ apanibar gumazir okoruar avɨrim inigh izɨtɨ, me nɨ mɨsogh, nɨ dɨkabɨragham.

Me nɨn nguazim gizɨvagham, mati odezir okoruam.

Egh me nɨ gafiragh nɨ abɨnamin dughiamɨn,

me bar akuegh pamtemɨn dɨmam.”

Godɨn ziam fer ighiam

(Jeremaia 10:12-15)

15 Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn nguazir kamɨn ingari.

A uan nɨghnɨzir aghuimɨn nguazir kam isa uan danganimra anetɨzɨ, a gavgafi.

A uan fofozimɨn overiamɨn ingara an onegha gɨfa.

16 A tiarim akarigha mɨgeima, overiam bar pamtemɨn tɨngazi.

Ezɨ ghuariar pɨziba nguazir otevibar mɨgha iza,

egha uari akufa.

God onɨmaribagh amima,

da taghtazima amozim izaghiri.

Egha amɨnim asirafima,

a uan danganim ataghɨragha izi.

17 Ezɨ gumazamiziba, me bar onganigha bizitam gɨfozir puvatɨ.

Gumazir marvir guaba golɨn dar ingariba,

me bizir me ingarizir kaba bagh bar aghumsɨgham.

Kar guizɨn godba puvatɨ.

Marvir guar kaba, da amɨnir datɨrɨghɨn en ikia angamɨra itir kam puvatɨ.

18 Kar me dɨbovir akabav kɨmasa pura ingarigha arɨghizir bizir kɨniba.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, me tuisɨghamin dughiam izɨtɨ, me bar ikuvigham.

19 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, a Jekopɨn ovavir boribar God, a uabɨ biziba bar dar ingari.

Egha bizir kabar mɨn garir puvatɨ.

A Israelia amɨsevezɨ me an adarazira iti.

An ziamra kara:

Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Babilon mati Ikiavɨra Itir Godɨn ifanim

20 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Babilon, nɨ mati kɨ mɨsoghasa inizir bizir mam, nɨ nan ifanim mɨn iti.

Kɨ nɨ inigha, kantrin avɨriba mɨsaragharɨgha,

egha nguibar gavgavir avɨribagh asɨghasɨki.*

21 Kɨ nɨ inigha mɨdorozir hoziaba, ko gumazir hoziabagh apiaziba amɨsaragharɨki.

Kɨ nɨ inigha, mɨdorozimɨn karisba ko, gumazir karisbar suiziba saram asɨghasɨki.

22 Kɨ nɨ inigha, bar gumaziba ko amiziba amɨsaragharɨki.

Egha gumazir igiaba ko gumazir ghuriba, kɨ bar me amɨsaragharɨki.

Egha gumazir igiaba ko amizir igiaba, kɨ bar me amɨsaragharɨki.

23 Kɨ nɨ inigha sipsipba ko me geghuva men garir gumaziba sara mɨsaragharɨki.

Kɨ nɨ inigha bulmakaun ainba mɨkɨrvagha nguaziba abɨziba ko, dar ghuaviba sara mɨsaragharɨki.

Egha kɨ nɨ inigha gavmanɨn gumaziba ko, gumazir dapaniba amɨsaragharɨki.

24 “Egha kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkeme,

Babilonian arazir kurar me Saionɨn amiziba bar, kɨ ada ikarvagh ivezir kuram me danɨngam.

Eghtɨ ia Israelia ko Judaba, ia bizir kɨ damuamin kabar ganam.

25 “Babilon, nɨ oragh. Nɨn gavgavim bar ekevegha mati mɨghsɨar ekiam,

egha nguazir kamɨn danganiba bar adagh asɨghasɨki.

Ezɨ bar guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ nɨn apanim gami,

kɨ uan gavgavim itir dafarimningɨn nɨn suiragh, nɨ isɨ davarir konimɨn nɨ akunightɨ,

nɨ poghpogh magɨrɨ nguazimɨn otoghtɨ,

avim bar nɨ agɨvagham.

26 Eghtɨ gumazitam dɨpenimɨn mɨkebamɨn asɨsɨ, nɨn aven dagɨatam inighan kogham.

Gumazitam uan dɨpenimɨn ingarsɨ, dɨpenim aterir dagɨatam, nɨn aven a inighan kogham. Puvatɨ.

Nɨ bar ikuvigh kamaghɨra ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Apaniba izɨ Babilonia mɨsogham

27 Ia kantrin avɨribar tongɨn akaba amang,

egh nguaziba bar dar gumazamizibar tongɨn sɨgham givi,

eghtɨ me Babilonia mɨsoghsɨ biziba akɨr.

Ia Araratba ko, Miniba ko, Askenasba, men diaghtɨ me izɨ.

Egh mɨdorozim bagh gumazir ekiar tam amɨsefegh.

Mɨdorozir gumaziba uan hoziabar apiagh,

egh odezir okoruamɨn mɨn izam.

28 Egh uaghan Midian atriviba ko, gumazir dapaniba ko, gumazamizir Midian gavman gativagha an gariba, ia men diagh.

Ia kantrin avɨrir me gativibar gumazibar amutɨ,

me bar izɨ Babilon mɨsoghsɨ biziba akɨr.

29 Ikiavɨra Itir God Babilon gasɨghasɨghasa mɨkemegha gɨfa,

egh a damightɨ a danganir kɨnimɨn otogham,

eghtɨ gumazitam ua an ikian kogham.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God ingangarir kam damuamin dughiamɨn,

mɨkɨmkɨzir dafam nguazim bativɨra ikiam,

mati gumazim mɨzazir bar kuram isima mɨkarzim a gasi.

30 Babilonɨn mɨdorozir gumaziba mɨdorozim ategh, mɨdorozir dɨpenir gavgavimɨn aven ikiam.

Egh me amizibar mɨn ikɨva, gavgaviba puvatɨgham.

Apaniba Babilonian dɨpenibar apongɨva,

egh nguibabar dɨvazibar tiar akaba akaram.

31 Gumazir akaba inigha izir avɨriba, ivemar mangɨ ivɨvɨgh Babilonɨn atrivim mɨkɨmam,

Abuir gumazir kaba izɨ a mɨkɨm suam,

Apaniba nɨn nguibar ekiamɨn danganiba bar ada inigha gɨfa.

32 Apaniba dɨpabagh iregh vongɨn mangamin tuaviba inigh,

tintinibar dakarabar itir ighurunibar apuegham.

Eghtɨ Babilonɨn mɨdorozir gumaziba bar puvɨram atiatigh,

egh tintinibar onganigham.

33 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God, a kamaghɨn mɨkeme:

“Babilon, a guivir dirimɨn mɨn iti.

Eghtɨ mati gumaziba raizɨn daghem iniasa a dɨkabɨri moghɨn,

apaniba a dɨkabɨnigham.

Ezɨ ingangarir kam damuamin dughiam,

a roghɨra izegha gɨfa.”

34-35 Ezɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam kamaghɨn mɨgei:

“Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar puvɨra na mɨsoke, mati a na apava bar na agɨfa.

A mati aser mam bar na tuavareme.

Egha nan bizir aghuibar uan navim gazuima a izɨfa.

Ezɨ kɨ mati itarir mam, an amegha gɨvazɨ, dagher nataba an itir puvatɨ.

Egha gɨn a bar na dɨsi.

Babilonia bar nan mɨkarzim gasɨghasɨki, ezɨ nan ghuzim ire.

Kamaghɨn amizɨ, me osɨmtɨzim iti,

ezɨ Ikiavɨra Itir God men osɨmtɨzir kam ikarvagham.”

Ikiavɨra Itir God, ivezir kuram isɨ Israelian apanibar anɨngam

36 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Jerusalem, nɨ oragh!

Bar guizbangɨra, kɨ nɨn akuragh Babilonia nɨ gamizir osɨmtɨzim ikaragham.

Kɨ Babilonian faneba ko dɨpavsɨziba bar dar amightɨ, da dakegham.

37 Kɨ Babilon gasɨghasightɨ, an dagɨar pozibara ikiam.

Eghtɨ an afiar atiabar danganimɨn otoghtɨ,

gumazamiziba an puvatɨgham.

Eghtɨ gumazir igharaziba ian ganigh,

akɨrim ragh ia gasɨ, dɨbovir akabar ia mɨkɨmɨva,

bar dɨgavir kuram damigh puvɨram atiatingam.

38 Eghtɨ Babilonia laionbar mɨn tiariba akar dɨmdɨar kuram damuam.

Me laionɨn nguziba asɨzibar amasa puvɨra aroi moghɨn damuam.

39 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ guizbangɨra mɨgei:

Men naviba arazir kurabar amusɨ dɨkavamin dughiamɨn,

kɨ isar ekiatam me bagh a damightɨ,

me dɨpar onganir avɨribar amɨva, bar ikuvigham.

Egh me gɨn dakuv onganigh,

egh ua dɨkavighan kogham.

40 Mati gumaziba sipsipɨn nguziba ko, sipsipɨn apuriba ko, memen apuribagh ami moghɨn,

kɨ men aku danganir me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiramimɨn mangam.”

41 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Ia bar gan! Nguazir kamɨn gumazamiziba bar ziar ekiam isa Babilonia ganɨdi,

ezɨ apaniba izɨ a mɨsogh, a iniam.

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba an ganigh,

dɨgavir kuram damigham.

42 Apaniba Babilonia avaragham,

mati ongarim dɨpɨraghira iza bar gigim avara.

43 An nguibar ekiaba bar ikuvigham.

Eghtɨ kantrin kam danganir dakɨghtɨzir kɨnimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ gumazamiziba an ikian koghɨva,

a daruan kogham.

44 Kɨ mɨzazim Bel gasegham, a Babilonɨn asem.

Kɨ a damightɨ bizir a tuavaremeziba, uam a dar migham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uam an izan kogham.

Eghtɨ Babilonɨn dɨvazir ekiam bar akarighirɨgham.†

45 “Ia nan gumazamiziba, ia Babilon ategh aregh.

Ia vaghvagh aregh deraghvɨra ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ puv Babilonian anɨngaghe.

Kamaghɨn, kɨ ti ia ko me saram asɨghasɨgham.

Kamaghɨn, ia zuamɨra arɨ mangegh.

46 Ia tintinibar akar nguazir kamɨn otiviba baragh,

ian naviba dɨgavir kuram damutɨ

ia atiatingan markɨ.

Ia orazima, azenir mamɨn akar mam oto, ezɨ azenir igharazimɨn akar igharazim oto.

Me mɨdorozir ekiaba otivir akabav gei, ezɨ atrivir mam atrivir igharazim mɨsosi.

47 Kɨ dughiar mam amɨsefe, egh dughiar kamɨn,

kɨ Babilonɨn nguibamɨn asebar marvir guabagh asɨghasigham.

Eghtɨ Babilonɨn nguibam bar aghumsigham.

Eghtɨ apaniba izɨ Babilonɨn gumazir avɨribav soghɨrarightɨ,

men kuaba tintinibar Babilonɨn nguazim giregh ikiam.

48  *Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ghaze,

Bizir avɨribagh asɨghasɨzir gumazir maba,

me not ategha Babilonia mɨsoghasa izi.

Kamaghɨn, overiam ko nguazim, ko aningɨn itir biziba,

da Babilon iramin dughiamɨn bar akongegham.

49  *Babilonɨn arazir kamra,

Israelia gamizɨ moghɨra, a ikuvigham.

Ezɨ kantrin avɨriba Babilonɨn agharimɨn ariaghire.”

50 Eghtɨ ia Israelia, Babilonia ia gasɨghasɨghizir puvatɨzir darasi, ia zuamɨra Babilon ategh arɨ mangegh.

Guizbangɨra, ia uan nguibamɨn saghon ikɨ,

egh ia Ikiavɨra Itir God gɨnɨghnɨgh.

Egh ia Jerusalem bakɨnɨghnɨghan markɨ.

51 Egha datɨrɨghɨn ia kamaghɨn mɨgei:

“E bar aghumsɨki.

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn anogoroghezir danganimɨn aven ghue.

Egha me akar kurabar e mɨkeme.

Kamaghɨn amizɨ, e bar aghumsɨki.”

52 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme:

“Kɨ dughiar mam amɨsefe, ezɨ dughiar kamɨn, kɨ Babilonian kantrin asebar marvir guabagh asɨghasigham.

Egh Babilonɨn danganiba bar, gumazir avɨriba mɨdorozimɨn mɨzaziba iniva, puram arangam.

53 Eghtɨ Babilon ti overiamɨn ghuanabogh, egh mɨsoghamin danganir gavgavimɨn ingarightɨ,

kɨ gumaziba ameghtɨ, me izɨ a gasɨghasɨgham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

54 Ararer ekiam Babilonɨn otogham.

Apaniba bar pazɨvɨra Babilonɨn kantri gasɨghasigham.

Eghtɨ nɨgɨnir ekiam otogham.

55 Eghtɨ apanir avɨriba izɨ Babilonia mɨsogh, nɨgɨnir ekiam damuam,

mati ongarimɨn nɨgɨnim.

Ikiavɨra Itir God bar pazɨvɨra Babilon gasɨghasɨghasa,

egha an akar arozim dukumasava ami.

56 Gumazir bizibagh asɨghasɨziba, me izɨ Babilon mɨsogh me dɨkabɨragham.

Egh me Babilonɨn mɨdorozir gumaziba kalabus darɨgh,

men piba apɨrarigham.

Ikiavɨra Itir God, a Godɨn guizbangɨn iveziba ikarvazim.

Egh guizbangɨra a Babilonian arazir kuraba bagh ivezim me danɨngam.

57 Atrivir kam, an ziam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn mɨkeme:

“Kɨ Babilonɨn gumazir dapanibar amightɨ, me wainɨn dɨpabar ameghɨva onganigham.

Kar fofozir gumaziba ko, gumazir ekiaba ko, gavmanba ko, mɨdorozir gumaziba.

Me daku onganigh, ua dɨkavighan kogham.

58 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze:

Apaniba Babilonɨn kantrin ekiam avɨnizir dɨvazir gavgavim tintinibar an akararightɨ,

an dɨvazir otevitam ikian markɨ.

Egh an tiar akar ekiabar apongegham.

Bizir kam kamakɨn. Kantriba bar dar gumazamiziba pura ingari.

Eghtɨ bizir me ingariziba, da bar isigham.”

Jeremaia Babilonia bagha akam amada

59 Ezɨ namba 4ɨn azenimɨn Sedekaia Judan atrivimɨn itir dughiamɨn, Jeremaia akar mam Babilonɨn anemada. Ezɨ dughiar kamɨn, Atrivim Sedekaia Babilonɨn mangasava amima, Seraia a ko mangasa. Seraia a Nerian otarim, egha Masean igiavotarim. An atrivimɨn ingangarir gumazim. Jeremaia akar kam isa a ganɨngi. 60 Jeremaia bizir kurar bar Babilonɨn otivamiba bagha akam akɨnafarimɨn an osiri, kar akar Ikiavɨra Itir God a ganɨngiziba. 61 Ezɨ Jeremaia kamaghɨn Seraia mɨgei, “Nɨ mangɨ Babilonɨn otoghamin dughiam, nɨ akar kaba bar adar ponegh. 62 Egh nɨ kamaghɨn God ko mɨkɨm, ‘O Ikiavɨra Itir God, nɨ nguibar kam gasɨghasɨghasa mɨkemegha gɨfa, eghtɨ gumazitam ko asɨzitam an ikian kogham. Eghtɨ dughiabar zurara danganir kam pura ikiam.’ 63  *Seraia, nɨ akɨnafarir kam dɨponegh God ko mɨkemegh, dagɨatam akɨnafarir kamɨn a righɨva anekunightɨ, a Yufretisɨn Fanemɨn magɨrɨgh. 64 Egh nɨ kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akam akun, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bar Babilon gasɨghasigham. Babilon akɨnafarir kamɨn mɨn magɨram, egh uam otoghan kogham.’ ”

Jeremaian akam iza kagh tu.

Apaniba Jerusalem gasɨghasɨzir eghaghanim

52

(Sapta 52)

Babilonia Jerusalemia mɨsogha men nguibar ekiam ini

(2 Atriviba 24:18--25:7; Jeremaia 39:1-10)

1 Sedekaia 21plan azeniba ikia, Judan atrivimɨn oto. Egha 11plan azenibar Jerusalemɨn atrivimɨn ike. An amebam, Hamutal, a Jeremaian igharazimɨn guivim, a Lipnan nguibar ekiamɨn gumazir mam. 2 Sedekaia, Jehoiakimɨn arazibar gɨn ghua, egha Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh ami.

3 Judaba ko Jerusalemian arazir kuraba Ikiavɨra Itir God gamizɨ, a bar men anɨngaghe. Egha Ikiavɨra Itir God gumazamizir kaba bar me batoghezɨ, me an guamɨn saghon ghue.

Ezɨ gɨn Sedekaia, Babilonɨn atrivim, a gativagh an ganan a bar aghua, egha a uam an apengan itir puvatɨ.

4  *Egha namba 9ɨn azenimɨn Sedekaia atrivimɨn ikia ghua, namba 10ɨn iakɨnimɨn otogha ghua namba 10ɨn iakɨnir kamɨn aruemɨn oto. Ezɨ Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba bar dar akua iza Jerusalem avɨnigha, nguibam iniasa mɨsosi. Me Jerusalem korogha, ghua temeba okegha iza nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavimɨn boroghɨra dar pozim mɨkɨni. Egh me nguazim adav kɨnightɨ, da fɨgh ghuavanaboghtɨ, me mangɨ dagh isɨn mɨtivigh nguibar ekiam ko mɨsogham. 5 Me azenir vamɨra ko akuamɨn Jerusalem avɨnigha iti. Ezɨ Sedekaia 11plan azenibar atrivimɨn iti, 6 ezɨ an namba 4ɨn iakɨnimɨn otogha ghua, namba 9ɨn aruem otozɨ, men dagheba bar gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, Jerusalemɨn gumazamiziba mɨtiriam bar puv men azi. 7  *Dughiar kamɨn Babilonia dɨvazimɨn vuer mam akarigha Jerusalemɨn aven ghue. Ezɨ Atrivim Sedekaia Jerusalemɨn mɨdorozir gumaziba koma are. Me dɨmagarimɨn suebar ghuava atrivimɨn dagher azenimɨn otivigha ghua, danganir dɨvazir pumuning uaning isasuiragha itir tiar akar kamɨn ghua, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn otivigha ghue. Egha me Jordanɨn Fanemɨn danganir zarimɨn ghuaghirir tuavimɨn zui. 8 Ezɨ Babilonɨn mɨdorozir gumaziba Atrivim Sedekaian agɨragha ghua Jerikon nguibar ekiamɨn boroghɨn itir danganir zarimɨn a bato. Ezɨ Sedekaian mɨdorozir gumaziba anetegha, ara tintinibar ghue.

9 Ezɨ Babilonia Sedekaian suiragha a inigha Babilonɨn atrivim bagha ghu. Ezɨ dughiar kamɨn Atrivim Nebukatnesar Riplan nguibamɨn iti, an Hamatɨn nguazimɨn aven itir nguibam. Ezɨ Nebukatnesar uan kotɨn aven Sedekaian gara egha ghaze, Sedekaia uan arazir kurar an amizimɨn ivezim iniam. 10 Ezɨ Babilonian atrivim Riplan nguibamɨn ikia Sedekaian otariba inigha, Sedekaian damazimɨn bar me mɨsuagharɨki. Egha a uaghan Judan gumazir dapaniba me mɨsuagharɨki. 11  *Egha atrivim mɨkemezɨ, me Sedekaian damazimning asi, egha an suemning ko dafarimning senɨn ada ikegha, a inigha Babilonɨn ghu. Egha a isa kalabus gatɨzɨ a ikia ghua areme.

Babilonia Jerusalem gasɨghasɨki

(2 Atriviba 25:8-17)

12 Nebukatnesar Babilonɨn atrivimɨn itima, ezɨ an namba 19ɨn azenim otogha ghua an namba 5ɨn iakɨnimɨn, an namba 10ɨn dughiam oto. Ezɨ dughiar kamɨn, Nebusaradan, an atrivimɨn garir mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir faragha zuim, a dɨkavigha Babilonɨn atrivimɨn ingangarim gativagh an ganasa Jerusalemɨn ize. 13  *Egha a Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim ko Judan atrivimɨn dɨpenim ko, Jerusalemɨn gumazir aruabar dɨpeniba sara, a bar dagh aponge. Babilonian dɨpeniba bar, a vaghvagha dagh aponge. 14 Babilonian mɨdorozir gumazir Nebusaradanɨn gɨn zuiba, me bar moghɨra Jerusalem avɨnizir dɨvazim gasɨghasɨgha bar anekaragharɨki. 15 Nebusaradan gumazamizir Jerusalemɨn ikiavɨra itiba inigha ghua, Babilonɨn kalabus gatɨ. Men marasi, onganarazibagh amir gumazamiziba. Egha a uaghan Judan faragha Jerusalem ategha ara ghua an gara, a ko ikezibar akua, me inigha Babilonɨn kalabus bagha ghue. Egha fofozir gumazir bizir igharagha garir avɨriba akɨribar akua, Babilonɨn kalabuziabar mɨn me inigha ghue. 16 Egha Nebusaradan, gumazamizir onganarazibagh amir marazi ataghizɨ, merara Judan nguazimɨn ikiavɨra iti. Egha a me mɨgɨa ghaze, ia wainɨn azeniba ko, azenir igharazibar gan ikɨ.

17  *Egha Babilonia ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ghuegha, brasɨn guarir akɨniba ko, tengɨn doziba pɨn da afasa brasɨn ingarizir osazariba apɨragharɨki. Egha me uaghan tengɨn dɨpar ekiar me brasɨn ingarizim abɨki. Israelia fomɨra kamaghɨn a dɨbori, “Ongarim.” Egha me brasɨn kaba bar da inigha Babilonɨn ghue. 18 Babilonia uaghan averenim iniamin itariba ko, savolɨn muziariba ko, lamba munger biziba ko, itarir ofan ghuzibar arɨghamiba ko, pauran mughuriar aghuim zuiba tuer itariba ko, Judaba Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, ingarasa amizir brasɨn biziba sara me da ini. 19 Egha Nebusaradan uaghan bizir gumaziba gol ko silvan ingariziba ini, kar itarir muziariba ko, itarir avim ateriba ko, ofan ghuziba arɨzir itarir ekiaba ko, mɨneba ko, lamɨn aghoriba ko, itarir pauran mughuriar aghuim zuir tuezir itariba ko, wainɨn ofabar arɨghamin itarir ekiaba sara ini.

20 Atrivim Solomon fomɨra bras inigha guarir akɨnir kamning ko, tengɨn ekiar me kamaghɨn dɨborim “Ongarim,” adar ingari. Egha uaghan a bras inigha bulmakaun 12plan nedaziba tengɨn ekiar kamɨn apengan itimɨn ingara, egha wilkarɨn itarir ekiar dagh isɨn darɨghamibar ingari. Ezɨ Solomon mɨkemezɨ, me bizir kaba isa Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ada arɨki. Ezɨ brasɨn kabar osɨmtɨzim bar ekefe, eghtɨ gumazitam dar osɨmtɨzim gɨfofoghsɨ, da isɨ skel tam darɨghan iburagham. 21-22 Gumaziba fomɨra ababanir vamɨran brasɨn guarir akɨnir kamningɨn ingari. Aningɨn ruarimning 8 mitan tu, ezɨ aningɨn arozimning 5 mita ko 30 sentimitan tu. Me dɨpenir akɨnir pumuning paip brasɨn ekiamningɨn mɨn aningɨn ingari, ezɨ bras mɨtemegha an mɨtiam, 7 sentimita ko akuamɨn tu. Egha guarir akɨnimning dapanimning, me brasɨn aningɨn ingari, ezɨ dɨpenir akɨnir kamning mong ekefe. Ezɨ dapanir pɨn ghuavanadim 2 mita ko 20 sentimitan tu. Ezɨ me bras inigha iver nuzimɨn mɨn anesɨngi, mati temer pomigranetɨn ovɨziba. Me pomigranetɨn kaba tintinibar iver nuzimɨn mɨn da ike. Egha me guarir akɨnir kamningɨn dapanimning gighuigha, aning asɨngi. 23 Guarir akɨnimning vaghvagha 100plan pomigranetɨn ovɨziba aningɨn dapanimningɨn iti. Egha 96plan pomigranetba aningɨn 4plan mɨriaba iti.

Judaba ghua Babilonɨn kalabusɨn iti

(2 Atriviba 25:18-21)

24 Nebusaradan, Babilonian gumazir dapanir faragha zuir kam, an ofan gamir gumazibar dapanim Seraia, ko Seraian apengan itir gumazim Sefanaia, ko Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn garir gumazir 3plan igharaziba sara ini. 25 Egha Jerusalemɨn, gumazir dapanir Jerusalemɨn mɨdorozir gumazibar garim ini. Egha nɨghnɨziba Judan atrivim ganɨdir gumazir 7pla ini. Egha a Judan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanibar akɨnafariba osirir gumazim ini, kar gumazir gumaziba isima, me mɨdorozir gumazibar otivim. Egha a 60plan gumazamizibar garima me Jerusalemɨn ikiavɨra iti, ezɨ a uaghan me ini. 26 Egha Nebusaradan gumazamizir kaba bar me inigha Babilonɨn atrivim bagha Riplan nguibamɨn ghu. 27 Kar Hamatɨn nguazim. Ezɨ atrivim mɨkemezɨ, me gumazir kabav soghezɨ me ariaghire.

Babilonia kamaghɨn amigha, me gɨn Judan igharaziba inigha ghua Babilonɨn kalabus gatɨ. 28 Nebukatnesar inigha ghua kalabus gatɨzir gumazamizibar dɨbobonim, a kamakɨn: Namba 7ɨn azenimɨn an atrivimɨn itir dughiam, a Judan 3,023plan gumazamiziba ini. 29 Egha a namba 18ɨn azenimɨn atrivimɨn itir dughiamɨn, a 832plan Jerusalemian gumazamiziba ini. 30 Ezɨ a namba 23ɨn azenimɨn atrivimɨn itir dughiamɨn, gumazir dapanir faragha zuim, Nebusaradan, Judan gumazamizir 745pla inigha kalabus gatɨ. Me bar moghɨra men dɨbobonim, 4,600plan gumazamiziba.

Babilonɨn atrivim, a kalabusɨn Atrivim Jehoiakin fɨri

(2 Atriviba 25:27-30)

31 Judan Atrivim Jehoiakin, Babilonɨn 37plan azenibar kalabusɨn itima, Evil Merodak, Babilonɨn atrivimɨn oto. Egha azenir kamɨn aven an namba 12ɨn iakɨnim otogha ghua, namba 25ɨn aruemɨn otozɨ, Evil Merodak Jehoiakinɨn apangkuvigha, kalabusɨn anegɨfa. 32 Evil Merodak arazir aghuimɨn a gamua, ziar ekiam ko dabirabir aghuim a ganɨngi, ezɨ an dabirabir kam atrivir igharazir Jehoiakin ko Babilonɨn kalabusɨn ikezibar dabirabim gafira. 33 Kamaghɨn amizɨ, Jehoiakin ua kalabuziar korotiaba azuir puvatɨ. Egha a zurara dughiabar Babilonɨn atrivim ko apiav ikia apa ghua, Jehoiakin aremezir dughiamɨn tu. 34 Babilonɨn atrivim mɨkemezɨ, me dughiabar dagɨaba isa Jehoiakin ganɨdi, eghtɨ a deraghvɨra ikiam. Me kamaghɨram amua ghua, Jehoiakin aremezir dughiamɨn tu.

* 1:2: 2 Atriviba 22:3--23:27; 2 Eghaghaniba 34:8--35:19

* 1:3: 2 Atriviba 23:36--24:7; 2 Atriviba 24:18--25:21; 2 Eghaghaniba 36:5-8; 36:11-21

* 1:5: Onger Akaba 139:15-16; Aisaia 49:1; 49:5

* 1:6: 1 Atriviba 3:7

* 1:12: Hibrun akam, “Amon,” an akar otevir kam ko magh ghu, “Nɨ deragha gari.”

* 2:13: Aisaia 12:3; 65:11; Jeremaia 17:13

* 2:16: Vezɨn kam ti osɨmtɨzir Isipian Atrivim Neko kantri Juda ganɨngizir akar isɨn zuimɨn gun mɨgei. Nɨ 2 Atriviba 23:33-35ɨn an gan.

† 2:18: Judan gumazir aruaba kamaghɨn nɨghnɨsi, Judaba kantrin gavgavibav kemeghtɨ me men akuragham, eghtɨ apaniba me abɨraghan kogham. Gumazir aruar maba kamaghɨn nɨghnɨsi, me kantri Isip ko namakabar amuam, ezɨ marazi kantri Asiria ko namakabar amuasa. Ezɨ Jeremaia kamaghɨn men akakaghasa, God uabɨ men akurvaghtɨ me deravɨra ikiam. Kantrin gavgavir kaba men akuraghan kogham. God mati dɨpar aghuir ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim. (Nɨ ves 13ɨn gan.) Me tizim bagh saghon itir kantribar fanebar mangɨ dɨpam amasa?

‡ 2:20: Akar isɨn zuir kam kamakɨn. Israel a mati amizir mam, ezɨ God mati an pam. Ezɨ Israelia Godɨn ziamra fan aghua. Puvatɨ. Me ghua tintinibar asebar ziaba fe, mati amizim uan pam ategha ghua gumazir igharaziba ko akui. Tuavimɨn amizir pura gumaziba koma akuimɨn akar isɨn zuir eghaghanim dughiar avɨribar Jeremaian akɨnafarimɨn iti, egha a uaghan Godɨn akam inigha izir gumazir igharazibar akɨnafaribar iti. Gumaziba temer ekiabar apebaba ko mɨghsɨabagh isɨn asebar ziaba fasa danganibar ingari.

* 2:22: Jop 9:30; 14:17; Hosea 13:12

§ 2:27: Gumazamiziba temeba ko dagɨaba isa asebar marvir guabar ingari. Me ghaze, me ingarizir aser kaba ikɨrɨmɨrir angamɨra itim me ganɨngi.

* 2:28: Godɨn Araziba 32:37; Gumazir Dapaniba 10:14; Aisaia 45:20

* 3:1: Godɨn Araziba 24:1-4; Jeremaia 2:20; Esekiel 16:26-29

* 3:1: Nɨ Jeremaia 2:20ɨn itir akamɨn gan.

* 3:3: Jeremaia 6:15; 8:12; Esekiel 3:7

* 3:6: 2 Atriviba 22:1--23:30; 2 Eghaghaniba 34:1--35:27

† 3:7: Jeremaian dughiamɨn, kantri Israel notɨn amadaghan ua tir puvatɨ. Apaniba fomɨra a gasɨghasigha gɨfa. Akar otevir kamɨn, God gumazamizibav kemezɨ, me bizir fomɨra Israel bativizibagh nɨghnɨgh. Kamaghɨn amizɨ, danganir kamɨn ziar kam “Israel,” a gumazamizir kagh notɨn amadaghan Judan kantrin ikezibar kantrin ababanim gami. Ezɨ Jeremaian akɨnafarimɨn danganir avɨriba, ziar kam Israel a Jerusalemɨn gumazamizibav gei, egha Judan danganir maba sara. Me uaghan Jekopɨn ovavir boriba, an ziar igharazim Israel. Kamaghɨn amizɨ, apaniba Israelia inigha ghua not amadaghan kantrin igharazimɨn me isa kalabus gatɨzɨ, Judan kantri gumazamiziba ua ziar kam Israel inigha uari uari gatɨ.

* 3:21: Aisaia 17:10; Jeremaia 2:32; 13:25

* 3:22: Jeremaia 30:17; 33:6; Hosea 14:4

* 3:23: Onger Akaba 3:8; Jeremaia 17:2; 17:14; 31:7

* 4:3: Jop 41:20; Aisaia 1:31; Hosea 10:12; Kolosi 2:11

* 4:14: Aisaia 1:16; Jems 4:8

* 4:21: Me apanibar gantɨ me izamin dughiam, me nir avɨzim ghufegh sɨgham giviam, eghtɨ gumazamiziba oregh arɨ mangɨ, nguibar dɨvazir gavgaviba itibar mongegham. Nɨ saptan kamɨn, ves 5 ko 6ɨn gan.

* 4:23: Jenesis 1:2; Aisaia 5:25

* 5:1: 2 Eghaghaniba 16:9; Esekiel 22:30

* 5:9: Godɨn Araziba 29:24-26; 1 Atriviba 9:8-9

* 5:12: Jeremaia 14:13

* 5:21: Aisaia 6:9-10; Esekiel 12:2; Mak 8:18

* 5:22: Jop 38:8-11

* 6:12: Jeremaia 8:10-12

* 6:14: Esekiel 13:10

* 6:16: Aisaia 8:20; Malakai 4:4; Matyu 11:29; Luk 16:29

* 6:27: Jeremaia 1:18

* 6:28: Marazi kamaghɨn nɨghnɨsi, ves 28ɨn ikegha ghua ves 30, mɨgɨrɨgɨar Ikiavɨra Itir God Jeremaia mɨkemezir kam, a ves 27ɨn itir akam, a uam a geghari.

* 7:4: Gumazamiziba ti akar Onger Akaba 132:13-14ɨn aven itim gɨnɨghnɨgha, egha me kamaghɨn nɨghnɨsi, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim Jerusalem iti. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God zurara Jerusalem geghuvam. A bizir kuraba ateghtɨ da Jerusalem koma an itir gumazamiziba bativan kogham.

* 7:11: Aisaia 56:7; Matyu 21:13; Mak 11:17; Luk 19:46

* 7:12: Onger Akaba 78:60; Jeremaia 26:6

† 7:12: Josuan dughiamɨn, Israelia Ikiavɨra Itir Godɨn Purirpenim Silon nguibamɨn anesara. (Nɨ Josua 18:1ɨn an gan.) Ezɨ ofa gamir gumazim Elin dughiamɨn, Godɨn Purirpenim Silon iti. (Nɨ 1 Samuel 1-3ɨn an gan.) Ezɨ dughiar Filistiaba Israelia abɨrazir kamɨn me ti Silon nguibam gasɨghasɨki, ezɨ gɨn nguibam pura ikiavɨra iti. (Nɨ 1 Samuel 4ɨn an gan.)

* 7:13: 2 Eghaghaniba 36:15; Aisaia 65:12; Jeremaia 35:17

‡ 7:15: Israelian akar kam, a fomɨra notɨn amadaghan kantri Israelɨn adaraziv gei. Nɨ Jeremaia 3:7ɨn ganigh.

* 7:18: Jeremaia 44:17-19

* 7:23: Ua Me Ini 15:26; Ofa Gami 26:12; Aisaia 3:10

* 7:31: Ofa Gami 18:21; 2 Atriviba 23:10; Jeremaia 32:35

* 7:34: Jeremaia 16:9; 25:10; Akar Mogomem 18:23

* 8:10: Jeremaia 6:12-15

* 8:11: Esekiel 13:10

* 8:18: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 8:22: Jeremaia 14:19

† 8:22: Jeremaia danganir kam akar isɨn zuimɨn a mɨgei. Judaba Gileatɨn Distrighɨn marasinba isi. (Nɨ Jenesis 37:25ɨn gan.) Ezɨ Jeremaia kamaghɨn fo, arɨmariar an gumazamiziba batozir kam, kar men arazir kurar me amiba bagha arɨmariar kam me bato. Ezɨ doktan aghuiba ko marasinba me damightɨ me ghuamagheghan kogham.

* 9:4: Jenesis 27:36

* 9:4: Israelian inazir afeziam Jekopɨn ziamɨn mɨngarim kamakɨn: Ifari. Ezɨ a guizbangɨra gumazir igharazibagh ifari. Nɨ Jenesis 27:36ɨn gan. Vezɨn kam a nɨghnɨzir kam an aven iti.

† 9:5: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 9:16: Ofa Gami 26:33; Godɨn Araziba 28:64; Esekiel 5:2; 5:12

* 9:24: Maika 6:8; 1 Korin 1:31; 2 Korin 10:17

* 10:2: Ua Me Ini 23:24; Aisaia 47:12-14

* 10:3: Aisaia 40:19; 44:9-20

* 10:5: Aisaia 41:23-24; 46:1; 46:6-7

* 10:7: Akar Mogomem 15:4

* 10:11: Onger Akaba 96:5; Aisaia 2:18; 65:16

* 10:23: Aghuzir Akaba 20:24; Aisaia 26:7

* 11:8: Jeremaia 3:17; 7:24-26; 9:14

* 11:15: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 12:4: Gumazir maba kamaghɨn akar kam gɨra, “God bizir e amibar gari puvatɨ.” Gumazamiziba kamaghɨn Jeremaian mɨkɨmam, egh me ti kamaghɨn nɨghnɨgh suam, a men faragh ovegham. O me ti ghaze, me uari an mɨsueghtɨ an aremegham. Nɨ Jeremaia 11:18-23ɨn an gan.

* 12:5: Jeremaia 49:19; 50:44

* 12:15: Jeremaia 48:47; 49:6; 49:39

* 12:16: Josua 23:7; Aisaia 49:6; Jeremaia 3:17; 16:19

* 12:17: Onger Akaba 2:8-12; Aisaia 60:12

* 13:4: Ziar kam Perat, gumazir maba kamaghɨn a gɨnɨghnɨsi, a Yufretisɨn Fanem.

* 13:10: Jeremaia 9:14; 11:8; 16:12

† 13:20: Ves 20-27ɨn aven itir mɨgɨrɨgɨaba, God akam isa Jerusalemian mɨkɨri. Egha a kamaghɨn akar isɨn zuimɨn mɨgei, Jerusalem uabɨ mati amizir mam, egha an akar kam amizir kamra mɨkɨri. Ezɨ gumazamizir nguibar kamɨn itiba me mati an boriba.

‡ 13:21: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 13:27: Aisaia 65:7; Jeremaia 5:8; Esekiel 6:13

* 14:9: Onger Akaba 27:9; Aisaia 63:19

* 14:20: Nehemia 9:2; Onger Akaba 32:5; Jeremaia 8:14

* 15:1: Ua Me Ini 32:11-14; Dɨboboniba 14:13-19; 1 Samuel 7:5-9

* 15:2: Akar Mogomem 13:10

* 15:4: 2 Atriviba 21:1-16; 2 Eghaghaniba 33:1-9

* 15:6: Jeremaia 2:13; 7:24; Hosea 13:14

* 15:11: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 16:9: Jeremaia 7:34; 25:10; Akar Mogomem 18:23

* 16:11: Nehemia 9:26-29; Esekiel 11:21; 1 Pita 4:3

* 16:17: Onger Akaba 90:8; Luk 12:2; 1 Korin 4:5; Hibru 4:13

* 16:21: Onger Akaba 9:16; Aisaia 43:3; Amos 5:8

* 17:5: Aisaia 30:1-2; 31:1-3

* 17:7: Onger Akaba 2:12; 34:8; 146:5; Aisaia 30:18

* 17:8: Onger Akaba 1:3

* 17:9: Matyu 13:15; Mak 7:21-22; Rom 1:21; 7:11; Efesus 4:22

* 17:10: 1 Samuel 16:7; Onger Akaba 62:12; Rom 2:6; 8:27; Akar Mogomem 2:23

* 17:21: Nehemia 13:15-22

* 17:22: Ua Me Ini 20:8-10; Godɨn Araziba 5:12-14

* 18:6: Aisaia 45:9; Matyu 20:15; Rom 9:21

* 18:17: Jop 27:21; Jeremaia 13:24; 46:21

* 19:2: 2 Atriviba 23:10; Jeremaia 32:34-35

* 19:2: Nɨ Jeremaia 7:30-33ɨn gan.

* 19:5: Ofa Gami 18:21

† 19:9: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazamiziba ti igharaz daraziv sogh me amam, akar kamaghɨn amizim 2 Atriviba 6:26-29ɨn iti. O me ti igharaz darazir kuabar mɨkarzibar asɨzibar amam, mati Azirakam 2:20 ko 4:10ɨn iti? E deravɨra foghan kogham.

* 20:14: Jop 3:1-19

* 21:1-2: 2 Atriviba 25:1-11; 2 Eghaghaniba 36:17-21

* 22:5: Matyu 23:28; Luk 13:35

* 22:10: Nɨ 2 Atriviba 23:28-34ɨn gan.

* 22:11: 2 Eghaghaniba 36:1-4

* 22:13: Jeremaia 17:11; Maika 3:10; Habakuk 2:9

* 22:18: 2 Atriviba 23:36--24:6; 2 Eghaghaniba 36:5-7

* 22:21: Jeremaia 19:15; 32:30

* 22:24: 2 Atriviba 24:8-15; 2 Eghaghaniba 36:9-10

† 22:24: Jehoiakinɨn, an ziar igharazim Konia.

* 23:3: Jeremaia 32:37; Esekiel 34:13

* 23:5: Jeremaia 33:14-16

* 23:13: Samaria, a not amadaghan kantri Israelɨn nguibar ekiam. Jeremaian amebam a batezir puvatɨzir dughiamɨn, apaniba Samarian nguibam gasɨghasigha, an gumazamiziba inigha ghua me isa pura ingangarir gumazamizir kɨnibar me atɨ.

* 23:14: Jenesis 18:20; Esekiel 16:49

* 23:24: 1 Atriviba 8:27; Onger Akaba 139:7; Amos 9:2-3

† 23:33: Me Hibrun akamɨn aven, akar kam, “akam,” ko akar kam, “osɨmtɨzim,” aningɨn arerem voroghɨra ghu. Akar kamɨn arerem, a mɨngarir pumuning iti. Jerusalemia kamaghɨn a gɨnɨghnɨgha dɨbovir akabar kamaghɨn a dɨbori, “Ikiavɨra Itir Godɨn akam bar oseme.”

* 24:1: 2 Atriviba 24:12-16; 2 Eghaghaniba 36:10

* 25:1: 2 Atriviba 24:1; 2 Eghaghaniba 36:5-7; Daniel 1:1-2

* 25:5: 2 Atriviba 17:13; Jeremaia 18:11

* 25:10: Aisaia 24:7; Jeremaia 7:34; 16:9; Esekiel 26:13; Hosea 2:11; Akar Mogomem 18:22-23

* 25:11: 2 Eghaghaniba 36:21; Jeremaia 29:10; Daniel 9:2

* 25:17: Jeremaia kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazamiziba amezir kavɨn dɨpar kamɨn akar isɨn zuim kamakɨn: God men arazir kuraba ikarvagh ivezim kuram me danɨngam. Nɨ Jeremaia 46-51ɨn uaghan an gan.

* 26:1: 2 Atriviba 23:36--24:6; 2 Eghaghaniba 36:5-7

* 26:6: Josua 18:1; Onger Akaba 78:60; Jeremaia 7:12-14

* 26:13: Jeremaia 7:3; 26:3; 26:19

* 26:18: Maika 3:12

* 27:1: 2 Atriviba 24:18-20; 2 Eghaghaniba 36:11-13

* 28:1: 2 Atriviba 24:18-20; 2 Eghaghaniba 36:11-13

* 29:1: 2 Atriviba 24:12-16; 2 Eghaghaniba 36:10

* 29:10: 2 Eghaghaniba 36:21; Jeremaia 25:11; Daniel 9:2

* 29:11: Aisaia 40:9-11; Jeremaia 30:9-10; 30:18-22

* 29:12: Onger Akaba 50:15; 145:19; Jeremaia 33:3

* 29:13: Godɨn Araziba 4:29; 1 Eghaghaniba 22:19; 2 Eghaghaniba 6:37; Jeremaia 24:7

* 29:14: Aisaia 43:5-6; Jeremaia 16:15; 23:8; 30:3

* 29:15: Ikiavɨra Itir God ua akam inigha izir gumazibar gumazir pumuningɨn, a ves 20-23ɨn aven gun mɨgei.

* 30:10: Jeremaia 46:27-28

* 30:17: Jeremaia 33:6

* 30:23: Jeremaia 23:19-20; 25:32

* 31:2: Ves 1 ikegha ghua 22ɨn aven itir akaba, da Israelian gumazamizibar gun mɨgei, me fomɨra notɨn amadaghan Judan kantrin Israelɨn kantrin ike. Gumazamizir kaba arazir kurabagh amima, God apaniba taghizɨ me me inigha ghua uan kantri ike, me kamaghɨn a dɨbori, “Kantri kam notɨn amadaghan iti.” Nɨ ves 8ɨn gan. Me dughiar ruarimɨn kantrin kamɨn ikezɨ, eghtɨ datɨrɨghɨn God ua me inigh Israel kantri bagh izeghtɨ me bar moghɨra ikɨzir vamɨran otivigh deravɨra ikɨ Godɨn apengan ikiam. Samarian nguibar ekiam Israelɨn kantri nguibar mam. Nɨ ves 5ɨn gan. Efraim anabamɨn adarasi, a Israelian ikɨzir dafam. Ezɨ God Efraimɨn ziam dɨbori dughiam, a Israelian notɨn amadaghan iti darazi bar moghɨra me dɨbori. Nɨ ves 6 ko 9 ko 18 ko 20ɨn gan.

* 31:3: Godɨn Araziba 4:37; Onger Akaba 25:6; Jeremaia 24:6

* 31:8: Godɨn Araziba 30:4; Aisaia 42:16; Esekiel 34:16; Maika 4:6

* 31:15: Jenesis 35:16-19; Matyu 2:18

† 31:15: Resel a Jekopɨn amuim, ezɨ Israelia kamaghɨn nɨghnɨsi, a men inaghamir amebam. Me fo, Reselɨn kuam afazir mozim Raman nguibamɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir kaba kamaghɨn mɨgei, Resel Raman nguibamɨn ikia uan ovavir borir oveaghuezibagh nɨghnɨgha aziavɨra ikia iti.

‡ 31:22: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 31:26: Akar kamɨn mɨngarim deragha otozir puvatɨ, egha uaghan kamaghɨn deragha otozir puvatɨ, tina akar kam akuni. A ti Jeremaia, o ti gumazir igharazim? E foghan kogham.

* 31:28: Jeremaia 1:10; 44:27; Daniel 9:14

* 31:29: Esekiel 18:2

* 31:30: Godɨn Araziba 24:16; Aisaia 3:11; Esekiel 18:4; 18:20

* 31:31: Matyu 26:28; Mak 14:24; Luk 22:20; 1 Korin 11:25; 2 Korin 3:6

* 31:31: Hibru 8:8-12

* 31:33: Jeremaia 24:7; 32:40; Hibru 10:16

* 31:34: Aisaia 11:9; Maika 7:18; Habakuk 2:14; 1 Tesalonika 4:9; Hibru 10:17

* 32:1: 2 Atriviba 25:1-7

* 32:7: Ofa Gami 25:25ɨn itir akamɨn gan.

* 32:17: Jenesis 18:14; 2 Atriviba 19:15; Luk 1:37

* 32:19: Jop 34:21; Onger Akaba 33:13; Aisaia 28:29

* 32:27: Dɨboboniba 16:22; Jeremaia 32:17

* 32:28: 2 Atriviba 25:1-11; 2 Eghaghaniba 36:17-21

* 32:33: Jeremaia 2:27; 7:13; 7:24

* 32:34: 2 Atriviba 23:10; Jeremaia 7:30-31; 19:1-6

* 32:35: Ofa Gami 18:21; 2 Atriviba 23:10; Jeremaia 7:31

* 32:37: Godɨn Araziba 30:3; Jeremaia 23:6; Esekiel 37:21

* 32:38: Jeremaia 30:22; 31:33

* 32:40: Aisaia 55:3; Jeremaia 31:31-33

* 33:3: Aisaia 48:6; 55:6-7; Jeremaia 29:12; 32:17

* 33:11: 1 Eghaghaniba 16:34; 2 Eghaghaniba 5:13; 7:3; Esra 3:11; Onger Akaba 100:5; 106:1; 107:1; 118:1; 136:1

* 33:14: Jeremaia 23:5-6

* 33:17: 2 Samuel 7:12-16; 1 Atriviba 2:4; 1 Eghaghaniba 17:11-14

* 33:18: Dɨboboniba 3:5-10

* 34:1: 2 Atriviba 25:1-11; 2 Eghaghaniba 36:17-21

* 34:14: Ua Me Ini 21:2; Godɨn Araziba 15:12

* 34:21: Jeremaian akɨnafarimɨn itir akaba, biziba otivizir dughiamɨn gɨn deravɨra zuir puvatɨ. Jeremaia saptan kamɨn aven akunizir akaba, da bizir otivizibar eghaghanim, Jeremaia 37:5 ko 37:11ɨn iti.

* 35:1: 2 Atriviba 23:36--24:6; 2 Eghaghaniba 36:5-7

* 36:1: 2 Atriviba 24:1; 2 Eghaghaniba 36:5-7; Daniel 1:1-2

* 36:5: E fozir puvatɨ, manmaghɨn amizɨ Jeremaia Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangan aghua. A ti kamaghɨn nɨghnɨsi: an aven mangɨtɨ me pazɨ a damigham o, an aven mangan atiatingiz o, a ti arɨmariar tam iti o, gumazir aruaba ti aven mangan an anogoroke.

† 36:32: Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, akɨnafarir igiar kamɨn itir akaba, da datɨrɨghɨn Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Jeremaian Akɨnafarir kam, an akar faragha zuir akabar aven iti, e da dɨbori. Egha e fozir puvatɨ, mɨgɨrɨgɨar kaba me managh ada osiri, egha me ti managh ikegha uam ada osira ghu.

* 37:1: 2 Atriviba 24:17; 2 Eghaghaniba 36:10

* 38:28: Esekiel 33:21

* 39:3: Gumazir dapanir kabar ziaba ko men ingangariba me deragha da abɨghizir puvatɨ.

* 40:7: 2 Atriviba 25:22-24

* 41:1-2: 2 Atriviba 25:25

* 42:10: Jeremaia 1:10

* 43:5-6: 2 Atriviba 25:26

* 43:9: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 44:22: Jeremaia 25:11; 25:18; 25:38

* 44:30: 2 Atriviba 25:1-7

* 44:30: Jeremaian eghaghanim, a sapta 44ɨn gɨfa. Dughiar kamɨn, Jeremaia Isipɨn kantrin ikia egha ghurigha gɨfa. Ezɨ fofozir gumaziba ghaze Jeremaia Isipɨn kantrin ikia ghua areme.

* 45:1: 2 Atriviba 24:1; 2 Eghaghaniba 36:5-7; Daniel 1:1-2

* 45:2-4: Jeremaia 1:10

* 46:: Jeremaia Jerusalemɨn Godɨn akam akuri dughiamɨn, God dughiar mabar kantrin igharazir tintinibar itiba bagha akaba isa a ganɨdi. Akar kaba me bar ada isafuragha Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Jeremaian Akɨnafarimɨn aven bar abuan ada arɨki.

* 46:2: Aisaia 19:1-25; Esekiel 29:1--32:32

* 46:13: Jeremaia 43:10-13

† 46:22: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 46:27: Aisaia 41:13-14; 44:2

* 46:27: Jeremaia 30:10-11

* 46:28: Jeremaia 10:24; 30:11

* 47:1: Aisaia 14:29-31; Esekiel 25:15-17; Joel 3:4-8; Amos 1:6-8; Sefanaia 2:4-7; Sekaraia 9:5-7

* 48:1: Aisaia 15:1--16:14; Aisaia 25:10-12; Esekiel 25:8-11; Amos 2:1-3; Sefanaia 2:8-11

* 48:6: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 48:7: Dɨboboniba 21:29; Aisaia 46:1-2; Jeremaia 43:12; 49:3

† 48:9: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 48:42: Onger Akaba 83:4; Aisaia 7:8

* 49:1: Esekiel 21:28-32; 25:1-7; Amos 1:13-15; Sefanaia 2:8-11

* 49:7: Aisaia 34:5-17; 63:1-6; Esekiel 25:12-14; 35:1-15; Amos 1:11-12; Obadia 1:1-14; Malakai 1:2-5

* 49:10: Jenesis 36:8

* 49:18: Jenesis 19:24-25

* 49:23: Aisaia 17:1-3; Amos 1:3-5; Sekaraia 9:1

* 49:23: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 50:1: Aisaia 13:1--14:23; Aisaia 47:1-15

* 50:2: Aser kaba angamɨra itir ikɨrɨmɨrim puvatɨ, ezɨ gumazir kaba akar isɨn zuimɨn mɨgɨa ghaze, da aghumsigha dɨgavir kuram gami.

* 50:6: Aisaia 53:6; 1 Pita 2:25

* 50:8: Akar Mogomem 18:4

* 50:13: Jeremaia 25:12; 49:17

* 50:20: Aisaia 1:9; Jeremaia 31:34

* 50:24: Jeremaia 51:12; Daniel 5:30-31

* 50:29: Akar Mogomem 18:6

* 50:39: Aisaia 13:20-21; Jeremaia 51:37; Akar Mogomem 18:2

* 50:40: Jenesis 19:24-25

* 51:5: Aisaia 54:7-8; Jeremaia 33:24-26; Hosea 4:1-2

* 51:7: Akar Mogomem 17:2-4; 18:3

* 51:9: Akar Mogomem 18:5

* 51:13: Akar Mogomem 17:1

* 51:20: Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, ves 20ɨn ikegha ghua ves 23, akar kaba Babilonɨn gun mɨgei. Nɨ Jeremaia 50:23ɨn an gan. Ezɨ gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, a gumazamizir igharazibar gun mɨgei.

† 51:44: Babilonia kantrin igharazibar bizir aghuir avɨriba inigha ghua ofabar mɨn da isava uan asebagh anɨngi. Nɨ ves 34-35ɨn an gan. Aser kam mati bizir aghuir kaba tuavareme, eghtɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God a damightɨ a uam adar mightɨ, gumazir igharaziba ua uan biziba iniam.

* 51:48: Akar Mogomem 18:20

* 51:49: Akar Mogomem 18:24

* 51:63: Akar Mogomem 18:21

* 52:4: Esekiel 24:2

* 52:7: Esekiel 33:21

* 52:11: Esekiel 12:13

* 52:13: 1 Atriviba 9:8

* 52:17: 1 Atriviba 7:15-47

Azir Akam

1

2

3

4

5

Gumazamiziba Jerusalem Bagha Aziava Arai

O

Azir Akam

Akar faragha zuim

Babilonia Jerusalem gasɨghasɨzir dughiamɨn, gumazamiziba bar uan nguibar ekiar aghuimɨn apangkufi, ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim, Jeremaia akɨnafarir kam osiri. Fomɨra Jerusalemɨn nguibar ekiam ko Godɨn Dɨpenir an aven itim, aning mati God Israelian adarazi ko itir nedazim aka. Ezɨ Jerusalem ikuvizir dughiamɨn, Israelian nɨghnɨzir gavgavim mong irɨzɨ, men nɨghnɨziba derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me an kuarkuvigha zurarama azi.

Akɨnafarir kamɨn saptaba vaghvagha mati ighiar maba, gumazamiziba Jerusalemɨn apangkuva a bagha azir onger akabagh ami. Judan adarazi me dughiar ekiabar, osɨmtɨzir me batozir kam gɨnɨghnɨgha ighiar kabagh ami.

Israelian arazir me akar kam osirizim, me kamaghɨn Inglisɨn a dɨbori, “Poetry.” A Hibrun akamɨn mong igharagha amizir arazir mam, men akam alfabetɨn 22plan letaba iti. Me dughiar mabar akam osirasa 22plan akuabar ana osiri, egha me an osirir dughiam, me letaba uan akamɨn alfabet osiri moghɨn vaghvagha da osira iraghu. Ezɨ gumazir maba Hibrun akamɨn akar maba igha da osirir dughiamɨn, me men arazir kamɨn gɨn ghua an osirir puvatɨ. Ezɨ e fo, Aruamɨn akam osiramin 21 letaba iti, a bar Hibrun akamɨn letabar dɨbobonim ko magh ghu. Kamaghɨn amizɨ, Aruamɨn akamɨn akɨnafarir kam (Azir Akam), e Hibrun akamɨn arazimɨn gɨn ghua a gɨra, nɨ e an osirizir arazir kamɨn ganam, a manmaghɨn zui. Nɨ bar deravɨra akɨnafarir kamɨn gan, nɨ gantɨ Sapta 1, 2, 4, ko 5, nɨ gantɨ vezɨn kaba vaghvagha alfabet letabar gɨn zui. Namba 1 leta ves 1, kar leta A. Ezɨ ves 2, namba 1 leta, a leta B, da bar kamaghɨra ghua, vezɨn abuananamɨn namba 1 leta, a leta Z. Hibrun akam 22plan letaba iti, ezɨ Aruamɨn akam 21plan letaba iti, egha uaghan Aruamɨn akam letan kam ɨ, akaba osirir dughiam a faragha itir puvatɨ, a letan mabar tizibar iti. Kamaghɨn amizɨ, e dughiar mabar vezɨn pumuning pumuningɨn da isafufusi. Akɨnafarir kamɨn Aruamɨn akamɨn sapta 3, 66pla vesba iti. Kamaghɨn amizɨ, e Hibrun akamɨn gɨn ghua, akuar faragha zuim, a ves 1-6, kar Leta A. Egha ves 7-9, kar leta B. Egha 10-12, kar leta D, ghua akuar abuananamɨn, ves 64-66, kar leta Z. E kamaghɨra an osira 3pla ves isafufuki. Hibrun akamɨn, kamaghɨn amizir osizirir arazim, an akɨnafarir kamra itir pu. Puvatɨ, a uaghan Onger Akaba 9, 10 ko 25 ko 34 ko 37 ko 111 ko 112 ko 119 ko 145, ko Dabirabir Aghuim sapta 31 a uaghan iti.

1

Jerusalem osɨmtɨzir ekiam iti*

1 Aio! Jerusalem, gumaka! A fomɨra gumazamizir avɨrim iti,

ezɨ gumaka, a datɨrɨghɨn bar puvatɨ.

A fomɨra kantrin igharazibar tongɨn ziar ekiam iti,

ezɨ datɨrɨghɨn an osɨmtɨzir dafam iti, mati amizim, an pam areme.

A fomɨra, mati atrivimɨn amuimɨn ikia, egha nguibaba bar dagh atifa,

ezɨ datɨrɨghɨn apaniba bar an abɨrazɨma a mati ingangarir amizir kɨnimɨn mɨn iti. Gumaki!

2 Bar fomɨra nguibar igharaziba an namakar aghuibar ike,

egha datɨrɨghɨn nguibatam osɨmtɨzir kamɨn aven an akuragha gavgavim a ganɨdir puvatɨ.

An namakar kaba a gifaragha

datɨrɨghɨn an apanibar otifi.

Kamaghɨn amizɨ, Jerusalem datɨrɨghɨn dɨmagaribar puvɨrama azima,

an temeriba ira mamaghɨra iti.

3 Datɨrɨghɨn apaniba bar pazavɨra Judabagh amuava,

me inigha ghua kantrin igharazimɨn me isava kalabus gatɨ.

Me pura ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn me gamima me iti.

Apaniba an agɨntɨzima, ana aran iburazɨ me an suirazɨ a iti.

Judaba datɨrɨghɨn kantrin igharazibar tongɨn ikiava, deragh daperagh avughsamin danganir aghuiba puvatɨ.

Bar puvatɨ.

4 Ezɨ tuavir ekiar Saionɨn nguibar ekiamɨn zuim pura ikiava azia iti,

gumazamiziba uam a garui puvatɨ.

Me Godɨn ziam famin isar ekiaba bagha uari akuvamin dughiaba bagha a garuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, Saionɨn zuir tuaviba pura ikiava azia iti.

Nguibar ekiamɨn itiar akaba pura iti.

Ezɨ ofa gamir gumaziba bar puvɨram aziava naviba bar oseme,

mati gumazim mɨzazim barasi.

Ezɨ Saionɨn amizir igiaba bar osɨmtɨzir ekiam barasi.

Ezɨ Saionɨn nguibar ekiam uabɨ bar pazavɨra uabɨ barasi.

5 Faragha Jerusalemɨn apaniba a gatifa.

Egha apanir kaba nɨmɨra apiaghav ikia an apangkuvir puvatɨ.

Me kamaghɨn fo,

Jerusalemia osɨmtɨzitam me danighan kogham.

Me fo, Jerusalemia bar arazir kurar avɨribagh ami,

kamaghɨn amizɨma Ikiavɨra Itir God mɨzazir ekiar kam me ganɨngi.

Ezɨ an apaniba Jerusalemɨn boriba inigha ghua,

bar saghon me isava kalabus gatɨ.

6 Guizbangɨra datɨrɨghɨn Saionɨn ziar ekiam irɨgha gɨfa,

mati atrivimɨn guivim uan diriba sue.

An gumazir dapaniba mɨtiriam men azima, men gavgaviba bar gɨfa,

mati asɨzir dian atiaba mɨtiriam men azima, me grazibar amasa da buriava avenge.

Egha me bar amiagha gavgaviba puvatɨ.

Apaniba men agɨntɨzima, men agharapaniba bar men amɨrazɨ,

me apanibar aran ibura.

7 Ghuezir dughiabar bizir aghuir faragha Jerusalemɨn ikezir kabanang, da datɨrɨghɨn bar ikuvigha itima,

gumazamiziba anetegha tintinibar ghue.

Egha me datɨrɨghɨn bizir aghuir a fomɨra ikeziba bagha nɨghnɨsi.

Dughiar Jerusalemɨn apaniba an gumazamiziba isimɨn, igharaz darazi an akurazir puvatɨ.

Egha apanir kaba an garima, a bar pazavɨra irɨ,

ezɨ me bar a dɨpova puvɨrama an ingaravati.

8-9 Igharazi darazi fomɨra Jerusalemɨn ziam fe.

Ezɨ an gumazamiziba bar arazir kurabagh ami,

egha bar mɨzegha, mati bizir kurir mamɨn mɨn mughuasi.

Kamaghɨn amizɨ, igharaz darazi datɨrɨghɨn an garima a bibiamra itima,

me aghumsɨzir ekiam a ganɨdi.

Egha me bar an aghua.

Ezɨ Jerusalem mɨzazir dafam isava,

egha aghumsɨgha pamtem aziava uan guam modo.

Fomɨra an arazir kuraba bar azenimra iti,

mati amizimɨn korotiam bar mɨze.

Ezɨ a kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, a ikuvigham.

Kamaghɨn amizɨ, a datɨrɨghɨn ikuvizɨ,

gumazitam datɨrɨghɨn bar an apangkuvizir puvatɨ.

Ezɨ a kamaghɨn mɨgei,

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ nan osɨmtɨzir kamɨn gan.

Apaniba bar na abɨragha gɨfa, ezɨ kɨ bar ikufi.”

10 Kamaghɨn amizɨ, noka! Jerusalem, nɨn bizir bar aghuariba,

apaniba bar ada okeme.

Ikiavɨra Itir God faragha Akar Gavgavim anɨga ghaze,

Kantrin Igharazibar Gumazamizir kaba, me Godɨn Dɨpenimɨn aven mangan kogham.

Kar Godɨn gumazamiziba uari akuvamin danganim.

Ezɨ men mɨdorozir gumaziba datɨrɨghɨn aven izezɨ,

Jerusalemia bizir kurar kamɨn garima an oto.

11 Mɨtiriam Jerusalemian gumazamizibar azima,

me bar pamten dagheba bagha rui.

Egha bar puvɨrama azi.

Me bar uan bizir aghuibara dagɨaba bagha da amagava,

daghebagh ivezava apava mong deragha iti.

Ezɨ Jerusalem kamaghɨn mɨgei,

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ kagh gan.

Me bar pazavɨra na gami.

12 “Nan gumazamiziba fomɨra kamaghɨn mɨzazitam inizir puvatɨ,

ezɨ marazi ghaze, kar pura bizim.

Jerusalem, gumazamizir an boroghɨn tuavimɨn aruibar dɨa ghaze,

‘Ia kagh gan, kɨ bar mɨzazir dafam ateri.

Ikiavɨra Itir God nan anɨngaghegha mɨzazir dafam na ganɨngi.’

13 “Nguibar kam, kɨ Jerusalem, Ikiavɨra Itir God avim amadazɨma a izaghirava,

nan agharibar isiava nan gavgavim gamizɨ kɨ amɨra.

A iver mam gamigha pamten nan suira.

Egha na akunizɨma kɨ ghua akɨribar moghɨn irɨ.

Egha a na taghizɨma,

kɨ zurara bar pazavɨra uabɨ baragha damaziba nan sɨri.

14 “Osɨmtɨzir kaba, Ekiam bar da isafuragha

da ikeghava nan fɨrim gike.

Nan arazir kurabar osɨmtɨzir kaba bar osemegha

nan gavgaviba bar ada gɨfa.

Ezɨ Ekiam na isava apanibar agharim gatɨzɨ,

kɨ me ko mɨsoghan kogham.

15 “Puvatɨgham.

Ekiam bar nan mɨdorozir gumazir gavgaviba akɨrim ragha me gasara.

An apanibar mɨdorozir gumazibar diazɨma,

me izava na ko mɨsoghava nan gumazir igiaba bar pazavɨra me gami.

Ekiam Judan kantrin gumazamiziba bar me dɨkava me rɨghɨrɨki,

mati gumazim wainɨn ovɨziba mɨrmɨramin dagɨar mɨner bar ekiamɨn, wainɨn ovɨziba dɨkava da rɨghɨrɨki.

16 “Rɨghɨrɨghizir bizir kam na gamizɨma nan temeriba iri.

Ezɨ na ko osɨmtɨzir kamɨn ikɨva gavgavim na danɨngamin gumaziba ua puvatɨ.

Apaniba bar na abɨragha gɨvazɨ

nan boriba bar pazavɨra iti.”

17 Saion uabɨn akurvaghasa uan agharim amadima,

tav gavgavim a ganɨdir puvatɨ.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God an namakabar diazɨma,

me an apanibar otivigha tintinibar moghɨn izava a ko mɨsosi.

Me an garima, a mati bizir mɨzɨrɨzir mam.

18 Tuighsɨzir arazim, Ikiavɨra Itir God uabɨ na tuisɨki.

Kɨ Jerusalem, kɨ kamaghɨn mɨgei, kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akaba batoke,

kamaghɨn amizɨ, arazir na batozir kam, a dera.

Ezɨ ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ia deravɨra nan akar kam baragh.

Ia gari, kɨ mɨzazir ekiar kam isi.

Apaniba nan gumazir igiaba ko amizir igiaba inigha ghua

nguibar bar saghon itimɨn me isava kalabus gatɨ.

19 Ua tav nan akuraghan kogham.

Kɨ uabɨn akurvaghasa uan namakabar dei.

Ezɨ puvatɨ, me na gifara nan apanim gami.

Nan ofa gamir gumaziba ko gumazir dapaniba, mɨtiriam bar puvɨra men azima,

me damɨva deragh ikiamin dagheba buria, bar ingangarir dafam gami.

Ezɨ dagheba puvatɨzɨma

gumazir kaba bar moghɨra ariaghire.

20 Vangɨnan kagh nan gan, O Ikiavɨra Itir God!

Kɨ bar osɨmtɨzir dafam ikiava bar pazavɨra iti.

Kɨ uabɨ nɨ baraghizir puvatɨgha nɨn akaba bar da batoke,

kamagh amizɨ nan nɨghnɨziba bar ikufi.

Apaniba nan tuavibar nan gumazamizibav soghezɨ me ariaghire.

Ezɨ dɨpenibar itir gumazamiziba uaghan ariaghire.

21-22 Zurara igharaz darazi nan mɨzazir kamɨn azir akam barasi.

Egha tav tong gavgavim na ganɨdir puvatɨ.

Nan apaniba uaghan nɨ na ganɨngizir osɨmtɨzir kam baraki.

Egha me bizir nɨ na gamizir kam bagha bar akonge.

Nɨ fomɨra fofozim na danɨngasava dughiar kam ginaba,

ezɨ datɨrɨghɨn dughiar kam oto.

Ezɨ kɨ kamaghsua, nɨ na gamizɨ moghɨra nan apanibar amigh.

Zurara kɨ mɨzazim isava arai.

Nɨ nan arazir kurabagh nɨghnɨgha ivezir kuram na ganɨngi.

Ezɨ datɨrɨghɨn, nɨ nan arazir kurabagh nɨghnɨgha, bar pazavɨra na gamizɨ moghɨra,

nɨ dagh nɨghnɨgh nan apaniba kamaghɨra men araziba ikaragh.

Kɨ mati amizim mɨzazim isava arai moghɨn arai,

ezɨ nan navim bar ikuvigha, mati amizim arɨmariar bar ekiam iti.

2

Ikiavɨra Itir God bar pazavɨra Jerusalem gami

1 Ame! Saionɨn nguibar ekiar aghuir kam, noka!

Ekiam nɨn anɨngaghegha mamaghɨra iti,

ezɨ an anɨngagharim mati overiar pɨzim nguazim avarazɨ mɨtatem oto.

Fomɨra kantri Israelɨn, Jerusalemɨn nguibar ekiam, an ganganim bar deragha an ziam bar pɨn iti,

ezɨ datɨrɨghɨn Ekiam anekunigha anebɨrazɨma, nguibar ekiar kam bar ikuvigha iti.

Ezɨ Ekiam Jerusalem gasɨghasɨzir dughiam, a uan Dɨpenir nguibar ekiamɨn itim gɨnɨghnɨzir pu.

Puvatɨ. A nguibar ekiam bar a gasɨghasɨki.

2 Bar guizbangɨra, Ekiam Jekopɨn ovavir boribar apangkuvizir puvatɨgha,

bar men dɨpenibagh asɨghasɨki.

A bar men anɨngaghegha

men nguibar ekiar gavgavir aghuarir Judan kantrin aven itiba,

a tintinibar bar ada apɨragharɨki.

A kantri ko an itir gumazir dapaniba sara a bar me abɨrazɨma

me bar aghumsɨki.

3 Datɨrɨghɨn Ekiam bar anɨngaghegha Israelian gavgavim gasɨghasɨghizɨ me bar amɨra.

Ezɨ apaniba Israelia mɨsoghasa izima a men akurazir puvatɨ. Bar puvatɨ.

A bar Jekopɨn ovavir borir kabar nguazim gasɨghasɨki,

mati avir bar ekiam isia biziba bar ada agɨfa.

4 Egha a Saionɨn nguibar ekiamɨn apanim gamigha,

an itir gumazamiziba, uan barir pimɨn me gasasa men akuighav iti.

A uabɨ uan gavgavimɨn Jerusalemɨn gumazamizir e bar ifongeziba,

a bar me mɨsuagharɨki.

An anɨngagharim

mati avir fefem Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn isi.

5 Faragha Ekiam Israelian apanim gamigha

men kantri bar a gasɨghasɨki.

A men nguibar ekiar gavgavibagh asɨghasigha

egha uaghan men atrivibar dɨpenir diriba tintinibar da apɨragharɨki.

Egha Judan adarasi, an osɨmtɨzir ekiaba me ganɨdima me naviba bar osemegha azia mamaghɨra iti.

6 Gumazim uan azenimɨn itir averpenim apɨriaghatɨzɨ moghɨn,

Ikiavɨra Itir God uan Dɨpenir me a bagha ghua an ziam fem a gasɨghasɨki.

Egha arazir kamɨn, Ekiam,

me an ziam fer isar ekiabar dughiaba ko, Sabatɨn dughiaba sara a bar da gɨfa.

Kamaghɨra, Jerusalemɨn itir gumazamiziba

ua isar ekiaba ko Sabatɨn dughiabar an ziam fer puvatɨ.

Ekiam bar atriviba ko ofa gamir gumazibar anɨngaghegha,

men ingangaribar me agɨfa.

7 Ghua tintinibar Godɨn Dɨpenimɨn aven itir apanir kaba,

Ekiam uan Dɨpenim ko ofa gamir dakozim isa men taki.

Egha apaniba ataghizɨ,

me Jerusalem ko an itir atrivibar dɨpenir gavgaviba ini.

Egha me an Dɨpenimɨn ikia nɨgɨnir ekiam gami,

mati Israelia fomɨra an Dɨpenimɨn ikia isar ekiabagh amua an ziam fe mokɨn.

Kamaghɨra, Ekiam uabɨ,

bar uan ofa gamir dakozim ko an Dɨpenim,

a bar akɨrim ragha aning gasaragha gɨfa.

8 Ikiavɨra Itir God Saionɨn nguibar ekiar aghuimɨn dɨvazir gavgavim akarasa nɨghnɨsi.

A bar deravɨra an dɨvazimɨn gara anesavsuisi,

egha mati dɨpenimɨn ababanim damuasa benim inigha an ababanim gamigha gɨvagha,

bar a gasɨghasɨki.

A ingangarir kam damuasa iburaghburazir puvatɨ.

A bar dɨvazir gavgavim akara a gasɨghasɨki, ezɨ da bar ikuvigha gɨfa.

Dɨvazir kaba mati gumazamiziba bar ikuvigha azia mamaghɨra iti.

9 Kar dɨvazimɨn itiar akaba, God tintinibar da akarizɨ, da vazim gireghav iti.

Egha itiar akaba asir tiar iguguniba an ada apɨragharɨki.

Ezɨ da mɨzumzuiaribar otifi.

Egha da nguazimɨn irezɨma nguazir mɨneziba ada avara.

Ezɨ apaniba men atriviba ko gumazir dapaniba inigha

kantrin igharazibar ghua kalabus garɨki.

Ezɨ ofa gamir gumaziba ua deravɨra Godɨn Akar Gavgaviba gumazamizibagh eghari puvatɨ.

Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba ua irebabar mɨn garir bizibar garir puvatɨgha,

ua Ikiavɨra Itir God da mɨgɨrɨgɨaba isir puvatɨ.

10 Merara, Saionɨn gumazir aruaba, me pura nguazim gapiaghav ikia

akabar kumigha nɨmɨra iti.

Me osemegha nguazir mɨneziba uan dapanibagh aghuigha

azir akar korotiar pɨziba aghui.

Ezɨ Jerusalemɨn amizir igiaba bar osemegha

dapaniba avigha pura nguazimɨn gari.

11 Nan navim bar osemezɨ,

kɨ bizir bar kurar Jerusalemɨn otivizibagh nɨghnɨgha azia,

kamaghɨra ikia ghua nan damazimning na gami.

Kɨ uan gumazamizibar gari, me bar ikuvigha onganarazibagh amua itima,

kɨ bar pazavɨra uabɨ barasi.

Kɨ garima, borir iririviba ko borir igiaba pura nguibar ekiamɨn tintinibar tuavir arɨzibar ariaghira irav iti,

kamaghɨn amizɨ, nan dɨghorim bar bɨki.

12 Nguibar kamɨn itir borir kaba,

mɨtiriam ko dɨpam bagha mɨkɨrvagha arava uan amebabar gari.

Me ghaze, Mamo, dagheba, dagheba, mɨtiriam en azi.

Me pura tuavir arɨzibar ariaghira irav iti,

mati mɨdorozir gumaziba mɨdorozimɨn aven ariaghira irav iti.

Ezɨ men amebaba men suigha itima

me men dafaribar ariaghire.

13 O, nan guivim Jerusalem, kɨ bar nɨn apangkufi.

Osɨmtɨzir nɨ inizir kam, nguibar ekiatam a inizir puvatɨ.

Ezɨ kɨ manmaghɨn garir mɨgɨrɨgɨa tam damuva

gavgavim nɨn navim danɨngam?

Nɨn osɨmtɨzim, mati nɨ duar ekiam atɨ,

egha ongarimɨn mɨn bar kone.

Ezɨ tinara ua nɨ damightɨ nɨ ua ghuamaghegham?

14 Pura nɨ gifarir gumazir Godɨn akam inigha iziba, me nɨ gifara ghaze,

me irebamɨn mɨn garir bizibar gani.

Puvatɨ, me bar nɨ gifara.

Me nɨn akuraghtɨ nɨ deragh ikiasa,

nɨn arazir kurabar gun nɨ mɨkemezir puvatɨ.

Me Godɨn akamɨn gun mɨgeir ingangarimɨn abazim gami,

ezɨ men akaba nɨ gamizɨ, nɨ bar navim gɨrazir puvatɨ.

15  *Raghɨragha uan dapaniba roava nɨ dɨpovava, atiniba muno kura iparav amaga sighsirir akabar uariv gei darasi,

kar Jerusalemian gumazamizir nguibar ekiar kam garuiba, me nɨn gari.

Egha me ifara dɨgavir kuram gamua

dafariba nɨn akakagha arui.

Egha me kamaghɨn nɨ mɨgɨa ghaze,

“Kar ti nguibar ekiar bar aghuir me mɨgɨava ghufer kamnang, a?

Nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar, me ti bar a gifonge, a?

Ti bar puvatɨ!”

16 Saghuiaba ko roghɨra itir nɨn apaniba bar,

nɨn aghuagha akar bar kurabar nɨ mɨgɨa nɨ gasɨghasɨghasa.

Egha atariba kuskugha

iriviba tagharɨgha nɨn ingaravaka kamaghɨn mɨgei,

“Bar guizbangɨra e Jerusalem gasɨghasigha gɨfa.

Dughiar e mɨgɨa mɨzua itir kam a datɨrɨghɨn otogha gɨfa.”

17  *Tiziba Ikiavɨra Itir God fomɨra damuasa nɨghnɨghizɨ moghɨn

a datɨrɨghɨn a gami.

A fomɨra kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Israelia an akam batueghtɨ, a bar me gasɨghasigham.

O Jerusalem, a datɨrɨghɨn nɨn apangkuvir puvatɨ.

A nɨn apanibagh amizɨ me bar gavgavigha nɨ abɨragha gɨfa.

Ezɨ nɨ ikuvizɨ bizim bangɨn me bar akonge.

A me gamizɨ me gavgavir bar ekiam iti.

18 Uarir akurvaghsɨ uan navir averiabar Ekiamɨn dɨmɨva an azangsɨgh.

O Saion, noka!

Nɨn dɨvazir mɨtiar gavgaviba uaghan, arueba ko dɨmagaribar puvɨram aziam,

eghtɨ nɨn teriba irɨ mamaghɨra ikɨ,

mati aperiam otogha ivemari.

Nɨ avughsan markɨ,

nɨ azi mamaghɨra ikɨ.

19 Vɨrara dafarimning feghɨva,

dɨmagaribar dughiar avɨribar Ekiamɨn dɨm.

Nɨ pamtemɨn a ko mɨkɨmɨva

an damazimɨn uan navir averiamɨn aven itir osɨmtɨzim ko nɨghnɨzimɨn gun an mɨkɨm.

Nɨn boriba mɨtiriam bangɨn ariaghira

tintinibar nɨn tuavibagh irav iti.

Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God nɨn boribar apangkuvighsɨ,

nɨ uabɨn gun a mɨkɨm.

20-22 Zurara Jerusalemia kamaghɨn mɨgei,

“O Ikiavɨra Itir God, nɨ bizir kurar nɨ uan adarazi gamizir kamɨn gan.

Amizir bar uan boribagh ifongeziba, me datɨrɨghɨn uan boribar kuaba api.

Ezɨ apaniba nɨn Dɨpenimɨn aven ghuegha,

ofa gamir gumaziba ko nɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨ me ariaghire.

Apaniba uaghan nan amizir igiaba ko nan gumazir igiaba afuzibar bar me ginivizɨ,

me ariaghire.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ bar nan gumazamizir kabar anɨngaghe,

egha nɨ tong men apangkuvir puvatɨ. Bar puvatɨ.

Nɨ bar me mɨsoghezɨ me ariaghire.

Zurara, nɨ bar nan anɨngaghegha tintinibar apanibar diazɨ,

me izava bar pazavɨra na gami.

Apanir bar avɨriba ize, mati gumazamizir bar avɨrim isar ekiam gamir dughiamɨn otivi moghɨn,

otivigha dughiar kamɨn uari akufa.

Egha apaniba nan gumazamiziba bar me mɨsoghezɨ me ariaghire,

ezɨ tav ua itir puvatɨ.

Kɨ bar uan gumazamizibagh ifongegha deravɨra me geghufi.

Ezɨ nan apaniba izava bar me agɨfa.”

3

Kɨ navim giragha, Ikiavɨra Itir God nan osɨmtɨziba agɨvasa, a mɨzuai

1-6  *Aio! Ikiavɨra Itir God nan anɨngaghegha fofozim na ganɨngi,

ezɨ kɨ bar osɨmtɨzir ekiam ateri.

A na gamima kɨ bar tuavir mɨtatemɨn zui.

Kɨ bar angazangaritam itir puvatɨgha puram arui.

A dughiabar zurara mɨzaziba nararam anɨdi.

A gumazir igharaziba kamaghɨn arazitamɨn me gamizir puvatɨ.

A na mɨsogha, nan aghariba apɨragharɨghizɨ,

nan inivafɨzim bar amɨragha gavgaviba puvatɨ.

An osɨmtɨzir igharagha gariba na ganɨngizɨ

da na okarigha mɨzazim na gasi mati kɨ kalabusɨn iti.

A na gamizɨ kɨ bar mɨtater ekiamɨn aven iti,

mati gumazamiziba fomɨra ariaghiregha iti.

7-9 Bar guizbangɨra, a bar na okarizɨ, kɨ azenim giran ibura.

Mati me senɨn osɨmtɨzibar na ikezɨ kɨ kalabuziamɨn iti.

Kɨ zurara uabɨn akurvaghasa Ekiamɨn dei.

Ezɨ a tong bar kuarim atɨgha nan dɨmdiam barazir puvatɨ.

Ezɨ kɨ mangasava amir danganiba, ana da pɨri.

Mati me dagɨar dafaba nan tuavim apɨri.

10-12 Datɨrɨghɨn Ekiam na gasɨghasɨghasa,

a mati asɨzir atiam asɨzir tam mɨsuegh anemasava a bagha modogha gara iti.

Ekiam na gamizɨ kɨ uan tuavim ataghizɨ a na gasɨghasɨki,

mati asɨzir atiam asɨzir mamɨn agɨragha ghua a mɨsuegha, a kurugha ghua bar an aneghoragh sue,

ezɨ kɨ datɨrɨghɨn bar ikufi.

Ekiam uan barir pim dafagha na gasasa

nan akuighav iti.

13-15  *Egha a uan barir afuzibar nan navim gase,

ezɨ an barir afuziba nan navim okoregha nan ovɨzimning mɨtɨ.

Ezɨ nan gumazamiziba bar datɨrɨghɨn na dɨpovava

dughiaba bar nan ingarav ati.

A bar osɨmtɨzir kurar avɨriba na ganɨngizɨ kɨ bar izɨfa.

Mati gumazim na gaghora dɨpar puvɨra mɨsozim na ganɨngizɨ, kɨ a tuavareme.

16-18 Faragha a bar pazavɨra na gami.

A mati nan guam isava nguazim gasezɨ dagɨaba nan atariba apɨragharɨki.

Egha a mati kɨ bar aghumsigha atiatigha guagha uaghira averenimɨn modo.

Kɨ uam navir amɨrizim ko agoroger arazimɨn itir puvatɨ.

Egha dabirabir aghuimɨn arazim gɨn amada.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ghaze, Ikiavɨra Itir God bizitam na danɨngan kogham,

eghtɨ kɨ dughiar ruarimɨn nguazir kamɨn ikeghan kogham.

19-21 Ganganir kɨ uabɨn gara uabɨ gɨnɨghnɨzim, mati kɨ pura guraghav ikiava arui.

Egha kɨ uan osɨmtɨzir ekiabagh nɨghnɨsi.

Ezɨ bizir kam mɨzazir ekiam na ganɨngi, mati kɨ marasinɨn kuram ame.

Kɨ dughiabar zurara bizir kabagh nɨghnɨgha,

nan navim bar oseme.

Egha kɨ bizir igharazim gɨnɨghnɨsi,

ezɨ bizir kam na gamima kɨ gavgavigha Ikiavɨra Itir God mɨzua iti,

a nan akuragham.

Bizir kam a kamakɨn.

22-24  *Ghuariaba zurara mɨzarazibar iri moghɨra,

Ikiavɨra Itir God, nɨn apangkuvir arazir kam, zurara e ko iti.

Ikiavɨra Itir God zurara en apangkuva,

uan navim isa bar e ganɨgavɨra iti.

Ezɨ an arazir kam a gɨvaghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, e fo, e bar ikuvizir puvatɨ.

Ezɨ an apangkuvir kam, dughiabar zurara otivavɨra iti.

O God, nɨn arazir kam, a bar deragha mamaghɨra iti.

Kɨ ghaze, kɨ bizir igharazibagh nɨghnɨghan kogham.

Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God uabɨra, a nan Akurvazim.

Ezɨ a nan akuraghasa kɨ gavgavigha a mɨzua iti.

25-27  *Ia gumazamizir Ikiavɨra Itir God buria, egha uarir akuraghasa a mɨzua itiba,

a deraghavɨra ia gami.

Kamaghɨn ti deragham, gumazamiziba nɨmɨra ikɨva

Ikiavɨra Itir God mɨzuamtɨ, a ua me iniam.

Egh uaghan kamaghɨn ti dera,

gumazamiziba uan igiabara osɨmtɨziba ater, egh nɨmɨra ikɨ.

28-30  *Kamaghɨn amizɨ, Ekiam osɨmtɨzitam gumazitam danɨngightɨ,

gumazir kam danganitamɨn mangɨ uabɨra nɨmɨra ikɨ.

Gumazitam uabɨ abɨragh nɨmɨra ikɨ gantɨ,

Ekiam ua an akuragham.

Eghtɨ gumaziba a mɨsoghɨva dɨbovir akaba ko adarir kurabar a damutɨ,

a pura uabɨ isɨva men teghtɨ, me mar a damu.

31-33  *Markɨ, Ekiam zurara akɨrim ragh

e gasan kogham.

A osɨmtɨziba isava gumazamizibagh anɨgava,

egha a gɨn ua men apangkufi.

Guizbangɨra, a Godɨn puvɨra gumazamizibar apangkuvim.

A uaghan mɨzaziba ko osɨmtɨziba

me danɨngasa ifongezir puvatɨ.

34-36 Nɨ ge! Ekiam bar arazir kurar kabar aghua:

Arazir gumaziba pazava kalabuziar gumazibagh amua me dɨkabɨriba,

ko arazir gumaziba kotiamɨn gumazibagh ifara me dɨkabɨriba,

ko Godɨn Bar Pɨn Itimɨn damazimɨn, gumazir maba guizɨn arazibar amuan men anogorosi.

Guizɨn arazir kaba, kar God damuasava e mɨkemezir araziba.

37-39 Nguazimɨn gumazir manamra mɨkemeghtɨ, biziba otivam? Ua gumaziba puvatɨ,

Ekiam uabɨra nɨghnɨgh mɨkemeghtɨ, biziba otivam.†

Godɨn Bar Pɨn Itim mɨgeima,

bizir aghuiba ko bizir kuraba otifi.

Eghtɨ gumazitam tizim bagh,

uan arazir kuram bangɨn ivezir kurar a inizim bagh imomam?‡

40-42  *Oraghɨva arazir aghuibar amuva, e bar deravɨra uan araziba ko uan daroriba tuisɨgham.

Egh e uan arazir kuraba ateghɨva uamategh Ikiavɨra Itir God bagh izam.

Egh e Godɨn Uan Nguibamɨn Itim ko mɨkɨmsɨ, e pura aghariba fan kogham.

E bar guizbangɨra uan navibar God ko mɨkɨmɨva kamaghɨn mɨkɨmam,

“E nɨ barazi puvatɨgha arazir kuram gami,

ezɨ nɨ en arazir kuraba gɨn amadazir puvatɨ.”

43-45  *Puvatɨ. Nɨ en agɨragha en mɨsoghezɨ e ariaghire.

Nɨn anɨngagharim e avara, egha nɨ bar en apangkuvir puvatɨ.

Nɨ en anɨngaghegha uan kuarimning mɨgoro.

Mati nɨ overiamɨn itir ghuariar bar pɨzir mɨtiamɨn uabɨ avarazɨ,

en mɨgɨrɨgɨaba mavanang nɨ bativan ibura.

Nɨ bar e abɨrazɨma, igharaz darazi ghaze e bar mɨzegha,

mati pura dagariba adɨzir bizim.

46-48 Roghɨra itir apaniba bar,

en aghuagha akar bar kurabar e mɨgɨa e gasɨghasɨghasa.

Ezɨ bizir otivir kaba bar e gamizɨma,

e mati mozim giraghuezɨ moghɨn atiatigha iti.

E bar ikuvigha iti.

Kɨ uan gumazamizibar garima, me bar onganir arazibagh amua itima,

kɨ me bagha azia teriba ira,

mati faner ekiam ivemari moghɨn, ivemara kamaghɨra iti.

49-51 Saghon mar ikegha izi, kɨ uan azir akam agɨvaghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, nan temeriba irɨ kamaghɨra ikiam.

Kɨ azi kamaghɨra ikɨ mangɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Uan Nguibamɨn Itim beragh

vangɨnan deraghvɨra nan ganɨva na gɨnɨghnɨgham.

Kɨ uan nguibar ekiamɨn itir amizir igiabar garima,

me bar dughiar kuram isima, nan navim bar oseme.

52-54 Tav tong bizir mɨngarir tam nan itir puvatɨ.

Me pura nan apanim gamua na buria na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa.

Egha mati gumazim kuarazimɨn agɨntɨzi moghɨn nan agɨntɨsi.

Egha mati me angamɨra na fegha mozim mɨkɨni,

egh dagɨaba na mɨkɨnightɨ kɨ aremeghasa.

Ezɨ mati dɨpar dafam na avarazɨ,

kɨ ghaze, kɨ aremegham.

55-57  *Uan kuarimning dukuman markɨ! O Ikiavɨra Itir God, ga uaning!

Nɨ nan azir akam baragh,

kɨ mati gumazim mozir bar konimɨn iti moghɨn ikia nɨn ziamɨn dei.

Egha bar pazavɨra ikiava uabɨn akurvaghasa nɨn dei.

O Ekiam!

Kɨ kamaghɨn nɨn dei, ezɨ nɨ nan dɨmdɨar kam baraki.

Kɨ nɨn deir dughiamɨn, nɨ nan boroghɨn izava kamaghɨn na mɨgei,

“Nɨ atiatingan markɨ.”

58-63 Vezir bar kuram, kɨ a ini. O Ekiam, nɨ nan akuragha apaniba abɨra.

Nɨ ua na inizɨ kɨ deragha iti.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ jasɨn mɨn nan garima, gumazir kaba arazir kurar avɨribar na gami.

Ga uaning! Nɨ tong nan akuragh arazir aghuibar na damu.

Ekiam, nɨ fo, me nan apanim gamua na dɨpova kamaghɨra iti.

Me arazir kurabar na damuasa nɨghnɨgha mɨgɨrɨgɨar kurabar na gami.

Me zurara dughiabar sighsɨzir akaba ko imobir akabar na gamua,

egha na mɨsoghasa na bagha tuaviba buria akabav sosi.

Nɨ ganam, me managh dapiaghɨv ikiam, o me dɨkavigh managh mangam,

me dughiabar zurara na dɨghora dɨbovir onger akabagh ami.

64-66 Zuamɨra! O Ikiavɨra Itir God, nɨ men arazir kabagh nɨghnɨghɨva,

me ikaragh arazir kabara ua me danɨng.

Nɨ osɨmtɨzir kurabar men navibar anɨng, onganim men nɨghnɨzibar anɨngigh.

Nɨ ivezir kuram men danɨngɨva bar me gasɨghasɨkigh.

Nɨ men anɨngaghegh asɨzibar mɨn men agɨntɨgh bar me mɨsogh me agɨfagh,

eghtɨ men tav tong Ikiavɨra Itir Godɨn overiamɨn apengan itir nguazir kam uam an ikian bar markɨ.

4

Jerusalemian apaniba me mɨsozir dughiamɨn Jerusalemia bar dughiar kuram ini

1-2 Aio! Saionɨn gumazamiziba, mevzika,

me bar ikuvigha iti.

Me fomɨra mati golɨn dagɨar bar pɨn kozimɨn mɨn taghtagha bar dera.

Ezɨ me datɨrɨghɨn bar mɨghovegha, ua dagɨar bar pɨn kozimɨn mɨn taghtazir puvatɨ.

Fomɨra Ekiamɨn gumazamizir kaba mati, Godɨn Dɨpenimɨn itir dagɨar bar pɨn kozir bar aghuibar mɨn iti.

Me datɨrɨghɨn bar tegha, mati dagɨaba mɨsaraghira tintinibar nguibar ekiamɨn tuavibagh ire.

Gumazamizir igiar kaba datɨrɨghɨn ua ziaba puvatɨ.

Me datɨrɨghɨn mati nguazir mɨner ghurir, gumaziba ingarizibar mɨn gari.

3 Boribara, nan gumazamiziba deravɨra uan boribar garir puvatɨ.

E gari, afiar atiar amebaba oteba uan nguzibagh arɨsi.

E fo, afiar atiaba derazir puvatɨ.

Ezɨ nan gumazamiziba afiar atiabar mɨn arazir aghuim gamir pu. Puvatɨ.

Me mati, ponebar mɨn danganir dakɨrtɨzimɨn arazir kurabagh amua iti.

Me deragha uan boribagh amir pu. Puvatɨ.

Me bar akɨrim ragha me gasara.

4 Daghem bagha pura tintinibar aruava, gumazamizibar azangsɨzir boriba,

tav daghetam me ganɨngizir puvatɨ.

Ezɨ borir aghegheviba otem bagha kuariba men pɨri.

5 Ezɨ fomɨra dagher bar aghuir avɨriba iti darasi,

me datɨrɨghɨn dagheba puvatɨgha daghem bangɨn ariaghiri.

Ezɨ men kuaba pura nguibar ekiamɨn tuavibar irav iti.

Me fomɨra bar bizir avɨriba ikia dar kurka iti.

Me datɨrɨghɨn bar biziba puvatɨgha onganarazibagh amua ikia,

egha bizir kuraba makurir danganibar damasa dagheba buri.

6  *Faraghavɨra, Ekiam Sodom gasɨghasɨzir dughiamɨn, a bar zuamɨra a gasɨghasɨki.

Ezɨ nan adarazi Jerusalemia,

men arazir kuraba bar Sodomɨn gumazamizibar arazir kurabagh afira.

Kamaghɨn amizɨma, Ekiam bar pazavɨra Jerusalemia gami.

Ezɨ apaniba bar pazavɨra Jerusalemia gamizɨ moghɨn,

pazavɨra Sodomia gamizir puvatɨ.

7 Gumazir dapaniba fomɨra bar deravɨra ikia men mɨkarziba bar dera.

Me bar gumazir gavgaviba,

mɨkarziba bar zuegha dafogha,

mati dagɨar pɨn kozibar mɨn taghtasi.

8 Ghuezir dughiabar men mɨkarziba bar dera,

ezɨ datɨrɨghɨn men mɨkarziba pɨghatomegha bar ikuvigha mɨghofe.

Egha me tuavibar aruir dughiabar, gumazamiziba deragha men gara me gɨfozir puvatɨ.

Me bar aghariba gunigha men mɨkarziba bar mɨsɨngi.

9 Ia gumazir faragha mɨdorozimɨn aven oveaghuezibagh fo,

me bar dera, me angavsɨghɨn faragha ovegha ghue.

Ezɨ gɨn ariaghirezir darazi dughiar ruarimɨn daghem bagha amua,

mɨtiriar mɨzazir ekiaba isa ghua, bar aghariba guigha gɨn ariaghire.

10  *Kar borir ariaghɨribar kuaba, mevzika.

Men amebaba fomɨra bar uan boribar apangkufi.

Ezɨ boriba ariaghirezɨ,

amebaba uari uan boribar kuaba avigha da api.

Apaniba iza nan gumazamizibav sozir dughiamɨn,

arazir kam oto.

11 Maia! Ikiavɨra Itir God bar Saionɨn anɨngaghe,

egha uan anɨngagharim a ginge.

A Saionɨn nguibar ekiam avimɨn a gaborozɨ,

a bar isi.

12 Nɨghnɨzir atriviba ko nguibar igharazibar gumazamizibar itim,

me ghaze,

apaniba ti Jerusalem abɨragh

an tiar akaba akarigh, nguibar ekiamɨn aven mangeghan kogham.

13 Nguibar ekiamɨn itir ofa gamir gumaziba ko, akam inigha izir gumaziba uari arazir kuram gamua,

Jerusalemɨn gumazamizir aghuibav soghezɨ, me ariaghire.

Kamaghɨn amizɨ, God apaniba ataghizɨma,

me bar Jerusalem gasɨghasɨki.

14 Ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba, gumazamizir ariaghirezir kabar ghuziba men korotiabar puegha,

bar Godɨn damazimɨn mɨze.

Ezɨ me bar osɨmtɨzir dafam iti.

Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba,

datɨrɨghɨn onganigha pura tintinibar tuavibagh arui.

Ezɨ gumazamiziba men boroghɨn mangan aghua.

15 Pamtemɨn, gumazamiziba kamaghɨn men dɨa ghaze,

“Ia e gitagh.

Ia Godɨn damazimɨn mɨze,

ia en boroghɨn ikian markɨ.

Ia kamatɨgh, en kantrin ikian markɨ.”

Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba,

ara ghua tintinibar kantrin igharazibar aghunababar mɨn guav iti.

Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan me batogha ghaze, ia bar e gitagh.

16 Roghɨra kagh me ikian kogham, Ikiavɨra Itir God uabɨ me amadazɨma,

me tintinibar mar ghuezɨ, a ua me gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Guizbangɨra, ofa gamir gumaziba ko gumazir dapaniba,

ua gumazamizibar damazimɨn ua ziaba puvatɨ.

17 Saghon mar, e pura gumazir izɨ uamategh en akurvaghamiba bagha gara iti.

E pura tuavir akabar gara ghua damaziba e gami.

Egha e pura gara me mɨzua itima, me tong izir puvatɨ.

Kantrin igharazitam tong en akuraghan kogham.

18 Tuaviba bar, apaniba e gasɨghasɨghasa en daroribar aravima,

e ua daruan atiatingi.

E bar gɨvamin dughiam roghɨra ize.

Me en dughiaba dɨbori, en dughiar abuananam izegha gɨfa.

19 Uaghan e ara zuima, en apaniba en agɨntɨsi.

Me bar zuamɨra ivegha izava e ekɨaru,

mati kuarazir bagam overiamɨn ikegha izaghira asɨzimɨn suighasa.

Me mɨghsɨabar en agɨntɨgha zui.

Men marazi danganir dakɨrtɨzimɨn,

e bagha mongegha gara ikia en suiki.

20 Vaghvagh kamaghɨn fogh,

atrivir Ikiavɨra Itir God inabazir kam,

a en gantɨ e an apengan ikɨva, en dabirabim deraghtɨ e kantrin igharazibar mɨn deravɨra ikiam.

A uaghan e ko ikia e geghuva en akurvagha, en gara itir gumazim.

Ezɨ puvatɨ. Me uan mozir azuazimɨn an suira.

21-22 Zuamɨra! Idomɨn gumazamizir Usɨn nguazimɨn itiba,

ia datɨrɨghɨn dɨbovir akabar amu bar akongegh suam, Saionɨn nguibar ekiam datɨrɨghɨn bar ikufi.

Ia gantɨ, Ekiamɨn anɨngagharim mati wainɨn dɨpar onganimɨn kap,

an a isɨva Saionɨn gumazamizibar anɨngtɨ me anemam.

A uaghan a isɨ ia danɨngam, eghtɨ ia uaghan onganigh puvɨra mɨzebav kɨmam.

Mati ia uan mɨkarzibar korotiaba suegh bar aghumsigham.

Zurara, ia Saionɨn gumazamiziba, ia arazir kurabagh ami.

Ezɨ datɨrɨghɨn Ekiam ian arazir kuraba ikarvagha mɨzazim ia gasegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, kalabuziar ian gumazamiziba ikezim,

datɨrɨghɨn gɨfa, eghtɨ ia deraghvɨra ikiam.

Ezɨ Idom, Ekiam nɨn arazir kuraba aghurigh azenim datɨgh,

mɨzazim nɨ danɨngightɨ nɨ fogham,

kar nɨn arazir kurabar ivezim.

5

Jerusalemia uarir apangkuvighasa Ikiavɨra Itir Godɨn azai

1 Aio! Ikiavɨra Itir God, bizir e bativiziba nɨ adagh nɨghnɨgh,

en apangkufigh.

Nɨ kagh en gan.

E bar pazavɨra ikia

egha gumazamizir igharazibar damazimɨn bar aghumsɨki.

2 Bar guizbangɨra, en nguazim kantrin igharazimɨn gumazamizibar dafarimɨn iti.

Ezɨ me en dɨpenibar iti.

3 Dughiar e itir kam,

e mati afeziaba puvatɨgha borir asaghasazibar mɨn iti.

Egha e bar pura iti,

mati amizir odiarir paba ariaghireziba.

4 E fomɨra daziba ko dɨpaba pura da isi,

ezɨ datɨrɨghɨn e dagɨar ekiabar iveza,

daziba ko dɨpaba isi.

5 Faragha iza datɨrɨghɨn, apaniba bar e abɨragha mamaghɨra itima,

e bar amɨra.

Me tong e ataghizɨma, e avughsir puvatɨ.*

6 Gatɨrɨghɨn e dagheba puvatɨgha,

Isipia ko Asiriabar apengan ikia men azangsɨzima,

me dagheba amadima e dagh ivesi.†

7 Ghuezir inazir afeziar kaba arazir kuram gamigha, oveaghue.

Ezɨ e datɨrɨghɨn men osɨmtɨzimɨn ivezir kuram isi.

8 Ia Babilonian ingangarir gumazir kɨniba e gativagha en gari,

ezɨ gumazir me dama e iniamba puvatɨ.

9 Kar gumazir e gasɨghasɨghamiba tintinibar en kantrin iti.

E dagheba burir dughiabar,

okɨmakɨar gumazir kaba, e mɨsoghtɨ e arɨmɨghirasa

me en tuaviba asia iti.

10 Mɨtiriar avir mɨzazir igharaziba en azi.

Ezɨ en mɨkarziba fei, mati avim isi.

11 Nan apaniba en amuiba ko guivir igiar Saion ko Judan nguibar ekiamɨn itiba,

pura men suighava arazir kurabar me gami.

12 Nguibar kamɨn gumazir dapaniba, apaniba me inigha benibar men fɨriba dafegha me gui.

Egha en gumazir aruaba, me arazir aghuitamɨn me gamir puvatɨ.

13 Otarir igiaba me puvɨra me abɨrima

me pura witɨn ovɨziba mɨrmɨra,

dazir ikɨzir osɨmtɨzir bar dafaba ateragha arui.

14 Puvatɨ. Gumazir aseba datɨrɨghɨn ua nguibar ekiamɨn tiar akamɨn apiav itir puvatɨ.

Ezɨ gumazir igiaba ua marvibagh ivia dɨbɨaribav sozi puvatɨ.

15 Roghɨra roghɨra, en agoroger en navibar itiba gɨfa.

E ighiabagh amir arazir kam e ataghizɨ,

e datɨrɨghɨn azir akamrama amua iti.

16  *Saion, en ziar ekiam iraghugha gɨfa.

E uari arazir kuram gamigha,

arazir kurar kam bangɨn,

e datɨrɨghɨn bar tegha gɨfa.

Evzika!

17-18 Tina en akuragham, e ghaze Saionɨn Mɨghsɨam bar ikuvigha gɨvagha,

afiar atiabar nguibamɨn mɨn oto.

Ezɨ e a bagha arei moghɨn uari baragha aziavɨra itima,

en damaziba e gami.

19  *Uaghan nɨ, Ikiavɨra Itir God,

nɨ Atrivir ikia mamaghɨra itim.

En ovavir boriba uaghan zurara nɨn apengan ikɨ,

mamaghɨra ikiam.

20 Vangɨnan kagh en gan,

nɨ tizim bagha zurara e bakɨnɨghɨnigha

akɨrim ragha e gasara?

21-22  *Zurara nɨ ko ikiamin arazim,

nɨ ua e damutɨ e an gɨn mangam.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ akɨrim ragha bar e gasaragha bar en anɨngaghe.

Nɨ ti bar e gɨn amadagham, o?

E ua nɨ bagh izasa.

E ghaze, nɨ faragha deragha e gamizɨma, e deragha ikezɨ moghɨn,

nɨ kamaghɨra ua e damu.

* 1:: Sapta 1--5 Aruamɨn letaba Hibrun akamɨn poetrin arazim gɨn ghua an osiri, vesba bar moghɨra alfabetɨn letaba gɨn zuir osizirim iti.

* 2:15: Onger Akaba 48:2; 50:2

* 2:17: Godɨn Araziba 28:15; 28:43-44; Onger Akaba 89:42; Esekiel 5:11

* 3:1-6: Akɨnafarir kamɨn danganir mabar Jerusalem uabɨ akam akuri. Ezɨ saptan kamɨn, puvatɨ. Gumazir akam akurir kam, a Israelian gumazim, ana osɨmtɨzir a bativiziba ko osɨmtɨzir Israelian igharaz darazi bativizibar gun mɨkɨmasa.

* 3:13-15: Jop 30:9; Onger Akaba 69:12; Jeremaia 20:7

* 3:22-24: Ua Me Ini 34:6; Onger Akaba 119:57; Jeremaia 10:16; Sefanaia 3:5

* 3:25-27: Onger Akaba 33:18; Aisaia 30:18; Maika 7:7

* 3:28-30: Aisaia 50:6; Matyu 5:39

* 3:31-33: Onger Akaba 78:38; 94:14; 106:43-45; Esekiel 33:11; Hosea 11:8; Hibru 12:10

† 3:37-39: Gumazir maba ghaze, vezɨn kam, Hibrun akamɨn kamaghɨn mɨgei, “God amamangatɨghan koghtɨ, gumazitam bizitam damightɨ ana otoghan kogham.”

‡ 3:37-39: Gumazir maba, vezɨn kamɨn kamaghɨn mɨgei, Hibrun akam ghaze, “Gumazim arazir kuram damightɨ, God ivezir kuram a danɨngightɨ, a imoman markɨ.”

* 3:40-42: Onger Akaba 119:59; 139:23; 2 Korin 13:5

* 3:43-45: Onger Akaba 97:2; Azir Akam 2:1; Sekaraia 7:13

* 3:55-57: Onger Akaba 145:18; Aisaia 41:10; 41:14; Jeremaia 38:9; Jona 2:2; Aposel 16:24-25

* 4:6: Jenesis 19:24

* 4:10: Godɨn Araziba 28:57; Esekiel 5:10

* 5:5: Hibrun akamɨn me kagh deragha akam abɨghizir puvatɨ.

† 5:6: Gumazir maba ghaze, vezɨn kam, Hibrun akamɨn kamaghɨn mɨgei, “E fomɨra Isipia ko Asiria en akurvaghasa me ko akam akɨri.”

* 5:16: Jop 19:9; Onger Akaba 89:39; Aisaia 3:9-11

* 5:19: Onger Akaba 10:16; 45:6; 90:2; 102:12; 102:26

* 5:21-22: Onger Akaba 80:3; 80:7; 80:19; Jeremaia 31:18

Esekiel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Esekielɨn Akɨnafarim

O

Esekiel

Akar faragha zuim

Esekiel, a Godɨn ofa gamir gumazir mam, a uaghan akam inigha izir gumazim. A gumazamizir apaniba inigha ghua Babilonɨn kalabus gatɨziba, a men tongɨn ikia, bizir gɨn otivambar gun gumazamizir bɨzir pumuning vɨrara me mɨgei. Gumazamizir maba Esekiel ko Babilonɨn iti, ezɨ gumazamizir maba Jerusalemra iti.

Akɨnafarimɨn aven danganir mabar Esekiel, Ikiavɨra Itir God pazavɨra Judabar amuamin ikiangsɨzir Akar Gavgavibar me mɨgei. Egha danganir mabar a ghaze, God gumazir Judabagh asɨghasɨghiziba, men araziba tuisɨgh osɨmtɨzir ekiam me danɨngam. Egha akar otevir igharazibar, Esekiel kamaghɨn mɨgɨa ghaze, God gumazamizibar amightɨ me navir amɨrizimɨn ikiam. A ghaze, God dughiar aghuim damightɨ a gɨn otivam. Eghtɨ Israelia ua uan kantri damightɨ a ua tughtɨ, me ua God bagh Dɨpenir igiamɨn ingaram.

Ezɨ Judan gumazamizir Babilonɨn itiba, me nɨghnɨzir avɨribagh ami. Me ua Godɨn nguibar ekiamɨn itir puvatɨgha, Godɨn Dɨpenimɨn saghon iti. Kamaghɨn amizɨ, me fozir puvatɨ, God me ko ikiavɨra iti, o ti puvatɨ? Ezɨ Esekiel Godɨn akabar me mɨgɨa, men nɨghnɨzibar amightɨ da gavgavightɨ me kamaghɨn fogham, God me ko ikiavɨra iti. Egha arazir aghuibar amuasa vaghvagha gumazamizibar naviba fer akabar me mɨgei.

Dughiar avɨribar God irebabar mɨn garir bizibar mɨgɨrɨgɨabar Esekiel mɨgei. Ezɨ Esekiel bizir a garir kabagh eghari. An mɨgɨrɨgɨar kabar mɨngariba dughiar mabar azenara iti e dagh fogha da baraghasa ifonge. Ezɨ mɨgɨrɨgɨar mabar mɨngariba mongezɨ, e deragh dar mɨngaribagh fofoghasa dɨvaghdɨvasi.

God akam inigha izir ingangarim Esekiel ganɨngi

1

(Sapta 1--3)

Esekiel Godɨn atrivir dabirabimɨn gari

1  *Kɨ Esekiel, kɨ Judabar tongɨn Babilon Kantrin aven Kebarɨn Fanemɨn boroghɨn iti. Babilonia faragha e inigha iza kalabus gatɨzɨ, e danganir kamɨn iti. Ezɨ azenir namba 30, an iakɨnir namba 4, egha an aruer namba 5, kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, overiam kuiaghirɨzɨ, kɨ Godɨn gari. 2  *Babilonia atrivim Jehoiakin Jerusalemɨn a inigha Babilon kantrin ghuzɨ, azenir 5pla gɨvazɨ, gɨn, bizir kaba otifi. 3 Kɨ Esekiel, Godɨn ofa gamir gumazim Busɨn otarim. Kɨ kantri Babilonɨn Kebarɨn Faner mɨriamɨn ikia, Ikiavɨra Itir God barazi, a na mɨgeima an gavgavim iza na avara.

4 Ezɨ kɨ kogha, notɨn amadaghan pɨn garima, Ame! Amɨnir ekiam mɨturir ekiar mɨtiam sara izi. Ezɨ onɨmariba mɨturir mɨtiar kamɨn aven taghtazima, an angazangarim avimɨn mɨn bariba sɨgha ghuavɨra iti. Ezɨ avir kamɨn tongɨn bizir mam brasɨn mɨn angazangarigha taghtasi. 5  *Ezɨ mɨturir mɨtiar ekiar kamɨn tongɨn kɨ gari, bizir angamɨra itir 4pla iti. Dar namnaba, gumazimɨn namnamɨn mɨn gari. 6 Egha da vaghvagha 4plan guaba ikiava 4plan avɨziba iti. 7 Dar sueba gumazamizibar suebar mɨn mɨnaghɨre, ezɨ dar dagarir oniba mati bulmakaun dagarir beraba. Dar dagariba ko dagarir beraba, mati me bras dagh aghuizɨ, da taghtasi. 8 Ezɨ dar namnabar mɨriar 4pla vaghvagh avɨziba iti. Egha 4plan avɨzibar apengan da vaghvagha gumazamizibar dafaribar mɨn dafariba iti. Ezɨ dar avɨziba ko guaba kamaghɨn iti. 9 Ezɨ bizir angamɨra itir 4plan kaba, vaghvagha uan avɨziba kuizɨ dar avɨzir suiaba uarir suigha, mati boksiam 4plan ruaghateviba iti. Egha da zuir dughiabar, da kamaghɨra ikia uari inigha zui, egha namnaba gɨghavkɨra tintinibar zuir puvatɨ.

10  *Egha bizir angamɨra itir 4plan kaba, da vaghvagh 4plan guaba iti. Gumazir guam faragha iti, ezɨ laionɨn guam agharir guvimɨn itima, bulmakaun guam agharir kɨriamɨn iti, ezɨ kuarazir bagamɨn guam, gɨrakɨrangɨn iti. 11 Bizir angamɨra itir kaba uan avɨziba kuizɨma dar avɨzir suiaba uarigh inifi, ezɨ dar avɨzir igharaziba, me dar uan namnaba ave. 12 Ezɨ bizir angamɨra itir kaba vaghvagha Godɨn Duamɨn gɨn bighatɨghavɨra zui. Egha uan namnaba ighaghira tintinibar zuir puvatɨ.

13  *Kɨ bizir angamɨra itibar tongɨn gari, mati adenir avim isia, bizir angamɨra itir kabar tongɨn ghua ua izi. Ezɨ avimɨn angazangarim bar gavgavigha onɨmarimɨn mɨn taghtagha tintinibar zui. 14 Ezɨ bizir angamɨra itir kaba, mati onɨmarim taghtasi, ezɨ da mangɨ zegh gami.

15  *Kɨ bizir angamɨra itir kabar gari, da vaghvagha dar boroghɨn, wilɨn mam nguazim gisɨrara iti. Egha da vaghvagha wilɨn vamɨra vamɨra iti. 16 Ezɨ wilɨn kaba magh gari, da vaghvagha dagɨar iangurir pɨn kozibar mɨn taghtasi. Egha uaghan da vaghvagha dar aven wilɨn igharazir mam ua vaghvagha wilɨn kabar aven dagh ighuvagha iti. 17 Ezɨ wilɨn kaba managh mangɨsɨ pura bighɨratɨgh mangɨ ua ighɨghiran kogham. 18  *Wilɨn kabar rimba ekevezɨ dar tuiriviba pɨn iti, ezɨ ganamin damaziba bar wilɨn kaba noegha iti. Ezɨ kɨ dar gara bar atiatingi. 19 Bizir angamɨra itir kaba sɨvaghsɨvagh mangɨtɨ, wilɨn kaba uaghan mangam. Eghtɨ bizir kaba nguazim ategh pɨn ghuavanangtɨ, wilɨn kaba uaghan ghuavanangam. 20 Godɨn Duam managh zui, ezɨ bizir angamɨra itir kaba uaghan zuima, wilɨn kaba uaghan da ko zui. Bizir angamɨra itir kabar duam, wilɨn kabagh apazagha iti, kamaghɨn amizɨ, da bar uari inigha vɨrara zui. 21 Bizir angamɨra itir kabar duam wilbagh apazagha iti. Kamaghɨn amizɨ, bizir angamɨra itir kaba mangɨtɨ wilba uaghan mangam. Eghtɨ da tuivightɨ, wilba tuivigham. Eghtɨ bizir angamɨra itir kaba nguazim ategh ghuavanangtɨ, wilba nguazim ategh ghuavanangam.

22  *Ezɨ kɨ bizir angamɨra itir kabar dapanibagh isɨn gari, bizir mam mati itarir bar dafam fuaghav iti. Egha a glasɨn aghuir mamɨn mɨn bizir angamɨra itir kabar dapanibagh isɨn onegha taghtasi. 23 Bizir angamɨra itir kaba itarir dafamɨn mɨn garir bizir kamɨn apengan ikia, uan avɨziba kua uarir amangizɨ, dar suiaba uarir suisi. Ezɨ dar avɨzir igharazir pumuning vaghvagha dar namnaba ave. 24  *Egha da mɨgha zuima, kɨ dar avɨzibar nɨgɨnim barazima, mati ongarim dɨpɨra tɨngazi, egha mati mɨdorozir gumazir okuruar gavgavir mam mɨsoghasa zui, egha mati Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn tiarim, ararimɨn mɨn dagarvasi. Egha da mɨghegha ghua tuivigha, uan avɨzibar kumi. 25 Kɨ orazima, gumazimɨn tiarim, bizir angamɨra itir kabar dapanibagh isɨn itir itarir ekiar fuaghav itimɨn ikegha izi. Ezɨ bizir angamɨra itir kaba tuivigha uan avɨzibar kumi.

26  *Ezɨ itarir ekiar kam gisɨn mati atrivir dabirabir me dagɨar bar gavgavir bluplan ingarizim, ezɨ atrivir dabirabim gisɨn, mati gumazim a gaperaghav iti. 27  *Ezɨ kɨ gumazir kamɨn gari, an ivariamɨn ikegha uanadi, a brasɨn mɨn angazangarigha taghtasi. Ezɨ an angazangarim avimɨn mɨn bar ekefe. Egha an ivariamɨn ikegha uaghiri, kɨ gari, mati avim isia bar ekevegha bar an okari. 28 Ezɨ angazangarir kam, ekianimɨn mɨn overiamɨn ikia dirir aghuiba an iti. Angazangarir kɨ gari kam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim a izi.

Ezɨ kɨ an ganigha, irɨgha uan guam isa nguazim gatɨgha orazima, mɨgɨrɨgɨam kamaghɨn na bagha izi.

2

God, akam inigha izir gumazimɨn ingangarim damuasa Esekiel amɨsefe

1 Ezɨ tiarir kam kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ dɨkavigh tughtɨ, kɨ nɨ mɨkɨmasa.” 2  *God na mɨgɨavɨra itima, an Duam na bagha iza nan aven ghua, na fezɨ kɨ dɨkavigha tu. Egha kɨ God barazima, a ua kamaghɨn na mɨgɨa ghaze. 3 “O nguazir kamɨn gumazim, kɨ datɨrɨghɨn Israelia bagha nɨ amadi. Me gumazamizir akaba barazir puvatɨziba, me nan akam batoke. Me uan inazir afeziabar mɨn akaba batogha, akɨribagh igha na gasi, mati men inazir afeziaba fomɨra amizɨ mokɨn. 4 Men naviba gavgavizɨ me nan akam barazir puvatɨ. Ezɨ kɨ nɨ amadaghtɨ, nɨ me bagh mangɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ia bagha akar kam amada.’ 5 Eghtɨ e pura ganam, gumazamizir kaba ti nɨn akam baregham, o an aghuagham. Bar guizbangɨra, kar gumazamizir akaba barazir puvatɨziba. Egh me kamaghɨn fogham, Godɨn akam inigha izir gumazir mam me ko iti.

6 “Ezɨ nguazir kamɨn gumazim, nɨ men mɨgɨrɨgɨar me nɨ gamibar atiatingan markɨ. Me nɨn akaba dɨkabɨragh nɨ abɨnam, mati nɨ benir ataghataribar torimɨn iti moghɨn ikiam. Egh uaghan mati nɨ tuighakabagh isɨn aperaghav iti. Eghtɨ nɨ gavgafigh. Me akaba batozir adarasi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ men akabar atiatingan markɨ. 7  *Nɨ fo, kar akaba batozir adarasi. Me nɨ baragham, o ti puvatɨgham, nɨ pura nan akabar me mɨkɨm mangɨvɨra ikɨ.

8 “Nguazir kamɨn gumazim, nɨrara, akar kɨ nɨ mɨgeiba, nɨ deragh da baragh. Egh gumazamizir akaba batozir kabar mɨn akaba batoghan markɨ. Nɨ uan akam akarigh bizir kɨ nɨ danɨngamim amɨ.”

9  *Ezɨ kɨ garima, Ame! Dafarir mam mɨniaghɨrɨgha na bagha izi, ezɨ akɨnafarir rɨghizim an iti. 10 Ezɨ God akɨnafarir rɨghizir kam nan damazimɨn an onezɨ, kɨ garima, tuater arareba ko, azirakar ighiaba ko, gumazamiziba osɨmtɨziba itir akaba, me da osirizɨ, da vong ko vong sara iti.

3

1  *Ezɨ God kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ akɨnafarir rɨghizir kam amegh gɨvagh, egh mangɨ Israelian adaraziv kɨm.” 2 Ezɨ kɨ uan akam akarizɨma, an akɨnafarir rɨghizir kam amasa a isa nan akam garu. 3  *Egha a kamaghɨn na mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ akɨnafarir rɨghizir kam amɨtɨ, nɨn navim bar izɨfagh.” Ezɨ kɨ anepima, a nan akamɨn ikia, hanin mɨn isɨngi.

4 Ezɨ God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelian adarazi bagh mangɨva, kɨ nɨ mɨkemezir akabar me mɨkɨm. 5 Kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizir akar igharazibav geiba bagha nɨ amadir puvatɨ. Kɨ Israelian adarazi baghavɨra nɨ amadi. 6 Kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨrir, uan akabav kɨmtɨ nɨ foghan koghamiba bagha nɨ amadir puvatɨ. Ezɨ kamaghɨn ti deragham, kɨ kantrin igharazir kaba bagh nɨ amadaghtɨ, me nɨn akaba baragh dar gɨn mangam. 7 Israelian adarasi, me oraghan aghuagham. Me bar moghɨra akaba barazir puvatɨgha naviba bar gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, men tav tong bar nɨ mɨgeir akatam bareghan kogham.

8 “Nɨ oragh! Men nɨghnɨziba gavgavizɨ moghɨn, kɨ nɨn nɨghnɨzim damightɨ a gavgavigham. Ezɨ men naviba gavgavizɨ moghɨn, kɨ datɨrɨghɨn nɨn navim damightɨ a men damazibar gavgavigham. 9 Kɨ nɨn nɨghnɨzim damightɨ nɨ daimonɨn dagɨamɨn mɨn gavgavigham. Eghtɨ nɨ men ganganibar ganɨva dɨgavir kuram damu men atiatingan markɨ. Me bar akaba batozir adarasi.”

10 Egha God ua kamagh na mɨgɨa ghaze, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ deravɨram mɨgɨrɨgɨar kɨ nɨ mɨkɨmamin kaba uan kuarir torimningɨn da baregh, da isɨ uan navim datɨgh dagh nɨghnɨghvɨra ikɨ. 11 Nɨn gumazamiziba iza Babilonɨn kalabusɨn iti, nɨ me bagh mangɨ me mɨkɨm suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ia mɨkɨmasa na mɨkemezɨ biziba kɨ ia mɨgei. Eghtɨ me uari, me nɨ baragham, o puvatɨgham.”

12 Ezɨ Godɨn Duam na fezɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim uan danganimɨn ikegha izima, kɨ uabɨn gɨrakɨrangɨn nɨgɨnir dafam barasi. 13 Ezɨ nɨgɨnir dafar izir kam, kar 4plan angamɨra itir bizir kaba uan avɨziba kuizɨ dar avɨzir suiaba uarir suigha uanaga izaghiri, kɨ dar nɨgɨnim barasi. Ezɨ wilɨn kaba dar boroghɨn ikia uaghan nɨgɨnir ekiam gami, mati mɨkɨmkɨzir ekiam izi. 14 Ezɨ Godɨn Duam na fegha na inigha zuima, kɨ paza uabɨ baragha atara nan navim bar oseme. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim na avara. 15 Ezɨ kɨ iza Israelia kalabusɨn itir nguibam, Telabipɨn oto. Nguibar kam Kebarɨn Fanemɨn mɨriamɨn iti. Kɨ danganir kamɨn ikia, 7plan aruebar bizitam damuamin gavgaviba puvatɨgha, puram aperaghav ikia bizir ganizir kabagh nɨghnɨgha bar osemegha iti.

Ikiavɨra Itir God, Israelia geghuv
men ganasa Esekiel amɨsefe

(Esekiel 33:1-9)

16 Ezɨ 7plan arueba gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 17 “Nguazir kamɨn gumazim, kɨ Israelia geghuv men ganasa nɨ amɨsefe. Egh kɨ me mɨkɨmsɨ akatam mɨkemeghtɨ, nɨ oregh, ikiangsɨzim me danɨng me mɨkɨm. 18 Eghtɨ gumazitam arazir kurabar amightɨ, kɨ aremeghsɨ a mɨkɨmam, eghtɨ nɨ ikiangsɨzir akamɨn a mɨkɨm suam, a navim giragh uan arazir kuraba ategh, angamɨra ikiam. Nɨ a mɨkemeghtɨ, a uan arazir kurabagh iraghan kogh, ovegham. Nɨ a mɨkemeghan koghtɨ, an arazir kuraba ikɨvɨra ikɨtɨ an oveghtɨ, an ovevemɨn osɨmtɨzim nɨn ikiam. 19 Egh nɨ uabɨ, nɨ arazir kurabagh amir gumazir kam mɨkemeghtɨ an arazir kuraba ataghɨraghan aghuagh aremegham. A uabɨ uan arazir kuraba bangɨn aremegham. Eghtɨ nɨ an ovevemɨn osɨmtɨzim ateran kogham. Egh arazir kamɨn, nɨ uabɨ uan ikɨrɨmɨrimɨn akuragh, ovengan kogham.

20  *“Eghtɨ gumazir aghuitam uan arazir aghuim ategh arazir kuram damightɨ, kɨ an tuavim apɨrightɨ, an aremegham. Nɨ dughiar kamɨn ikiangsɨzir akam a mɨkemeghan koghtɨ, a uabɨ uan arazir kuraba bangɨn aremegham. A faragha amizir arazir aghuiba, kɨ dagh nɨghnɨghan kogham. Puvatɨ. An aremegham. Eghtɨ an ovevemɨn osɨmtɨzim nɨn ikiam. 21 Eghtɨ nɨ gumazir aghuitam arazir kurabar anogorogh ikiangsɨzir akamɨn a mɨkemeghtɨ, a nɨn akam baregh arazir kurabar amuan koghɨva, aremeghan kogham. Eghtɨ arazir kamɨn, nɨ uabɨ uan ikɨrɨmɨrimɨn akuragh ovengan kogham.”

God Esekiel gamizɨ,
an mɨzem osemezɨ, a mɨkɨman asa

22 Kɨ danganir kamra ikiavɨra itima, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim na bagha iza na avara. Ezɨ kɨ orazima, a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ dɨkavigh danganir zarimɨn magɨrɨtɨ, kɨ munagh nɨ ko mɨkɨmam.” 23 Ezɨ kɨ dɨkavigha danganir zarimɨn zuima, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim munagh tughav iti. A mati kɨ faragha Kebarɨn Fanemɨn mɨriamɨn ikia ganizir angazangarir gavgavimɨn mɨrara gari. Ezɨ kɨ uan tevimning apɨrigha guam isa nguazim gatɨ. 24 Ezɨ Godɨn Duam nan aven iza na gamizɨ kɨ dɨkavigha tu. Egha na ko mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨva uan dɨpenimɨn aven mangɨ uan tiar akam asaragh. 25 Nguazir kamɨn gumazim, nɨ oragh! Me benir gavgavibar nɨ ikeghtɨ, nɨ ua gumazamizibar tongɨn daruan kogham. 26  *Eghtɨ kɨ nɨn mɨzem damightɨ, an anang nɨn akar averiam apɨrightɨ, nɨ mɨkɨman asagham. Eghtɨ nɨ uam akaba batozir ikɨzir kam, nɨ me akɨrsɨ me mɨkɨman kogham. 27  *Eghtɨ gɨn nɨ nan akam gumazamizibav kɨnsɨ ifongeghtɨ, kɨ nɨn mɨzem damightɨ, nɨ ua mɨkɨmam. Egh nɨ me mɨkɨm suam, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ia mɨkɨmasa mɨkemezir akaba.’ Eghtɨ tarazi nɨ baraghsɨ ifuegham, a dera, me mar nɨ baragh. Eghtɨ tarazi oraghan aghuagham, markɨ, me mar aghuagh. E fo, me gumazamizir akaba batoziba.”

Esekiel akam akura ghaze, Jerusalem ikuvigham

4

(Sapta 4--24)

Apaniba Jerusalem gasɨghasɨgham

1 Egha God ua kamaghɨn mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ mangɨ brighɨn tam inigh nguazim datɨgh, egh Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn nedazim brighɨn kam osirizɨ moghɨn an aghoregh. 2 Egh brighɨn kamɨn boroghɨn, nɨ mati mɨdorozir gumaziba nguibar ekiar mam avɨnigh a mɨsogh a iniamin arazibar ababaniba, nɨ bar dar arɨkigh. Egh daghurimɨn ababanim damightɨ a nguibar ekiar kam bar anevɨnigh, egh nguazibagh kuva nguibar ekiar kamɨn dɨvazimɨn boroghɨn dar pozibav kɨnigh. Eghtɨ da danganir aghuir mɨdorozir gumaziba isɨn ghuavanang tuiv ikɨ mɨsoghamibar mɨn ikiam. Egh mɨdorozir gumaziba ikɨ mɨsoghamin averpeniba nguibar ekiamɨn boroghɨn dar ababaniba arɨkigh. Egh nguibar ekiamɨn dɨvazim ginivtɨ an akarighirɨsɨ, me temer bar ekiaba inigh da isɨ akuriabar arigh, egh dagh afughafuzir ababanibar moghɨn, nɨ bar moghɨra dar ababanim nguazimɨn dar amu. 3 Egh nɨ dar ababaniba arigh gɨvagh, ainɨn itaritam inigh anekɨrigh a isɨ nɨ uabɨ ko nguibar ekiamɨn tongɨn anesaragh, egh nɨ uan guam nguibar ekiam mɨtuagh, egh nguibar ekiar kam bagh mɨsogh a iniamin ababanim damu. Eghtɨ Israelian gumazamiziba bizir kamɨn gan fogham, gɨn mɨdorozir gumazitaba izɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam gasɨghasigham.”

4-5 “Nɨ kamaghɨn damigh gɨvagh, egh ragh uan agharir kɨriam moghɨn mɨtogh, 390plan dughiabar irɨghɨv ikɨ arazir kurar Israelia amizibar osɨmtɨzibar ivezir kuram ateram. Kɨ 390plan dughiaba nɨ ganɨngi, ezɨ dughiar kaba Israelɨn ikɨzim osɨmtɨzir me ini ikiamim, a 390plan azenibar dɨbobonim ko magh ghu. Kamaghɨn amizɨ, nɨ bar dughiar ruarir kamɨn me amizir arazir kurabar osɨmtɨzim iniam. 6 Nɨ kamaghɨn damigh gɨvagh, namba 2ɨn dughiamɨn ua mɨtogh. Egh nɨ uan agharir guvim moghɨn mɨtogh egh irɨghɨv ikɨ, egh Judan gumazamiziba amizir arazir kurabar osɨmtɨzimɨn ivezir kuram ateram. Kɨ 40plan dughiaba nɨ ganɨngi, ezɨ dughiar kaba Judabar ikɨzimɨn osɨmtɨzir me ini ikiamin azenibar dɨbobonim ko magh ghu.

7 “Nɨ irɨghɨv ikɨva, apaniba Jerusalem iniasava amir ababanir nedazir itibar gan. Egh nɨ mati mɨdorozim damuasava ami moghɨn damu, egh nan akam isɨ kamaghɨn pamtem an gun mɨkɨm, ‘Nguibar ekiar kam ikuvigham.’ 8 Nɨ orakigh, kɨ benir gavgavimɨn nɨ ikeghtɨ nɨ uabɨ gighɨvkɨnɨsɨ damuva avegham. Nɨ kamaghɨra ikɨ mangɨ, dughiar kɨ nɨ ganɨngizir kaba, da mangɨ bar gɨvagham.

9 “Nɨ datɨrɨghɨn, witɨn igharagha gari taba ko, balin taba ko, nguezir igharagha garir taba inighɨva bar moghɨra da isɨ itarir ekiatam datɨgh, dagh asegh da veregh ua bagh bretɨn tabar ingarigh da tuegh. Nɨ 390plan dughiar kabar uan agharir kɨriamɨn ofizibara irɨghvɨra ikɨva darara damɨ ikɨ. 10 Egh dagher aruer vamɨran nɨ damamin osɨmtɨzim, 200pla gremra tu, a tong ua sɨvazir puvatɨ. 11 Egh uaghan dɨpar nɨ aruer vamɨra damamim a 1 litara tugh, a tong uam afiraghan markɨ. 12 Egh nɨ bret tusɨ gumazir buariba inigh dar arɨkigh. Buariba mɨsɨngightɨ, nɨ da inigh dar avim atɨgh bretba tu. Nɨ gumazamizibar damazimɨn bizir kabar amutɨ, me nɨ amir bizir kabar ganam.”

13 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Arazir nɨ amir kaba, kar Israelia damuamin arazibar ababaniba. Kɨ gɨn apanibar amamangatɨghtɨ, me mangɨ Israelia ko mɨsoghɨva me inigh kantrin igharazimɨn mangɨgham. Eghtɨ me kantrin igharazimɨn ikɨ dagher nan damazimɨn zuezir puvatɨzibar amam.”

14  *Ezɨ kɨ an akam ikaragha ghaze, O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, “Nɨ orakigh! Kɨ kamaghɨn damighan kogham. Bar puvatɨ. Kɨ uan igiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, nɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. Egha asɨzir atiaba mɨsozir asɨziba ko, uari ariaghirir asɨzibar tuziba, kɨ uan akamɨn tam amezir puvatɨ. Egha dagher nɨn damazimɨn zuezir puvatɨziba, kɨ uan akamɨn tam amezir puvatɨ.”

15 Ezɨ a nan akam ikaragha ghaze, “Mamaghɨn, kɨ nɨn amamangarɨsi, nɨ gumazir buariba ategh egh bulmakaun buaribara inigh avim atɨgh bretba tu.”

16 Egha a ua kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ oragh! Kɨ Jerusalemɨn daghebar amightɨ da bar otevegham. Eghtɨ gumazamiziba atiatim sara, aruer vamɨrara men tughatɨghamin damamin daghebara ikiam. Eghtɨ gumazamizibar dɨpabar daghem, kɨ anetughtɨ, me arueba vaghvagh dughiar vamɨran dɨpam amɨ bar osemegham. 17 Eghtɨ dagheba ko dɨpaba bar men oteveghtɨ, me osɨmtɨzir ekiamɨn ikɨ uarira uarir ganam. Me gumazamizir arazir kurabagh amiba, kamaghɨn amizɨ, kɨ ivezir kuram me danɨng men dagheba ko dɨpabar amightɨ, da bar oteveghtɨ, me bar aghariba gunigham.”

5

Esekiel uan dapanir arɨzim gise

1 God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ mangɨ mɨdorozir sabar bar ghumtɨzir tam inigh resan mɨn an suiragh uan ghuamasɨzim ko dapanir arɨziba bar adagh isegh. Egh arɨzir kaba bar da isɨ skel datɨgh dar osɨmtɨzim gɨfogh, egh 3plan pozibar da tuiragh da arɨkigh. 2 Egh 390plan aruebar gɨn ivezir kurar kam gɨvaghtɨ nɨ dɨkafigh. Eghtɨ arazir kam kamaghɨn Israelian akagham, apaniba Jerusalem inigha gɨfa. Nɨ dɨkavigh uan arɨzir pozir faragha itim inigh, Jerusalemɨn akazir ababanim gamir brighɨn kam gisɨn datɨgh, a daboroghtɨ a isi. Egh arɨzir pozir namba 2 inigh, brighɨn kamɨn mɨriam daruva da akun, uan mɨdorozir sabamɨn tintinibar ada aghor mangɨ. Egh arɨzir pozir namba 3 inigh da akunightɨ, amɨnim da ater tintinibar mangɨ. Eghtɨ kɨ uan mɨdorozir sabam inigh arɨzir kabar gɨntɨgh mangam. 3 Egh nɨ arɨzir vabara ateghtɨ da ikɨtɨ, nɨ da inigh uan azenan itir korotiamɨn mɨriam gitorogh da isamigh. 4 Egh arɨzibar tongɨn, nɨ ua taba inigh avim mɨkɨnightɨ da isi. Eghtɨ dar avim isi mangɨ Israelɨn ikɨzim girɨgh, bar moghɨra men isigham.”

5 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn gan, kɨ a isa kantrin igharazibar nguibabar tongɨram anetɨ. Ezɨ me bar an okarigha iti. 6 Ezɨ Jerusalemia, bizir kɨ damuasa me mɨkemeziba ko arazir kɨ ifongezibar gɨn zuir puvatɨgha, me amir arazir kuraba, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba amir arazir kuraba bar dagh afira. Me bar akɨrim ragha bizir kɨ damuasa me mɨkemezibagh asaragha, nan arazir kɨ ifongezibar gɨn zuir puvatɨ. 7 Bizir kam bangɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Jerusalemia, ia oragh! Ia arazir kɨ ifongeziba batuegha bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibar gɨn zuir puvatɨgha, kantrin ian boroghɨn itiba men arazibagha ami. Ezɨ arazir kurar ia amiba, kantrin igharaziba amir bizir kɨ damuasa mɨkemezibar arazir kuraba bar dagh afira. 8 Bizir kam bangɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ ghaze, nan agorogetam tong ian itir pu. Bar puvatɨ. Kɨ ian apanimɨn mɨn iti. Egh kantrin igharazibar damazibar, kɨ ian araziba tuisɨghtɨ gumazamiziba bar ian ganam. 9 Ia arazir kɨ ifongezir puvatɨzir bar avɨribagh amigha gɨfa. Ezɨ kɨ ivezir kuram ia danɨngɨva arazir fomɨra amizir puvatɨzir kaba, datɨrɨghɨn ia damuam. Egh kɨ ua gɨn kamaghɨn ia damighan kogham. 10  *Eghtɨ arazir kurar ia amizibar ivezir kuram, ia ameboghfeziaba uan boribav soghɨva dar tuzibar amɨtɨ, boriba uan ameboghfeziabav sogh men tuzibar amam. Kɨ pazɨvɨra ia damuam, eghtɨ ariaghirezir puvatɨzir darasi, kɨ me aghamsightɨ me tintinimɨn nguazir kamɨn danganir igharazibar mangegham.

11 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara ikia uan ziamɨn guizbangɨra mɨgei. Ia arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨriba, nan Dɨpenimɨn aven dagh amizɨ nan Dɨpenim nan damazimɨn bar mɨze. Eghtɨ kɨ ian apangkuv ian asughasuighan kogham. Ia mati gumazim uan dapanir arɨzim bar a gise. Kamaghɨra, kɨ guizbangɨra bar ia gasɨghasigham. 12 Kɨ ia isɨ 3plan okoruabar ia arigham. Eghtɨ namba 1ɨn okoruam, mɨtiriar ekiam ian aghɨtɨ arɨmariaba ia damutɨ ia nguibar ekiamɨn aven arɨghiregham. Eghtɨ namba 2ɨn okoruam, apaniba izɨ nguibar ekiamɨn azenan mɨdorozir sababar me mɨsoghtɨ me arɨghiregham. Eghtɨ namba 3ɨn okoruam, kɨ me aghamsigh tintinimɨn me amangightɨ me nguazimɨn danganiba bar dar mangeghtɨ, kɨ apanibar amamangatɨghtɨ me uan mɨdorozir sababa inigh men agɨntɨgh mangɨ me mɨsoghɨrarɨgham.

13 “Egh kɨ kamaghɨn damightɨ nan adarir ekiam ko anɨngagharim gɨvagham. Bizir kaba otivtɨ, ia nan akam gɨnɨghnɨgh fogham, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ asetamɨn amamangatɨghtɨ, a nan danganim inighan kogham. 14 Kɨ ia gasɨghasightɨ, kantrin igharazir ian boroghɨn itibar gumazamiziba izɨ ian gan kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Mevzika! Me bar moghɨra ikufi. Ikiavɨra Itir God, men arazir kuraba ikarvagha me gasɨghasɨki.’

15 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nan anɨngagharim ia bagha bar nan ekefe, ezɨ kɨ bar pazavɨra ia damu ia gasɨghasigham. Eghtɨ arazir kam kantrin igharazir ian boroghɨn itibar gumazamizibar damazimɨn ikiangsɨzir arazimɨn mɨn otogham. Eghtɨ me ian ganigh atiatigh nɨghnɨzir avɨribar amuam. Egh me dɨbovir akabar ia mɨkɨmtɨ ia bar aghumsigham. 16 Egh kɨ ian dagher damamibar amightɨ,* da bar oteveghtɨ, mɨtiriaba puv ian agham. Eghtɨ mɨtiriar aghazir kam, mati me baribar ia gasima, ia mɨzazir ekiaba isi moghɨn uari baragham. 17  *Egh kɨ mɨtiriar aghazir ekiam ia bagh anemadagh, asɨzir atiabar amamangatɨghtɨ, da ian boribav soghɨrarigham. Egh kɨ arɨmariar bar kurabar amamangatɨghtɨ da ia bagh izam. Egh kɨ apaniba amadaghtɨ, me izɨ bar ia mɨsoghɨrarigh ia agɨvagham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

6

Ikiavɨra Itir God
gumazamizir asebar gɨn zuibar atari

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelɨn kantrin mɨghsɨabar amadaghan ganɨva nan akamɨn gun dav kɨm, 3 egh suam, Ia Israelɨn kantrin mɨghsɨaba ia Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiamɨn akam baragh. Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, uan akam isa ia mɨghsɨar ekiaba ko mɨghsɨar doziba, ko daghurir ekiaba, ko danganir zariba, ia ganɨdi! A ghaze: Kɨ apanibar amamangatɨghtɨ me izɨ, gumazamiziba asebar ziaba fer danganir pɨn itiba bar dagh asɨghasigham. 4-5 Egh apaniba, ian ofa gamir dakoziba, ko ian ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuim gamibar dakoziba bar da apɨrarigham. Egh kɨ apanibar amutɨ, me Israelian gumazamiziba bar me mɨsoghɨrarigh, men kuaba ian marvir guabar damazibar da akunightɨ, da ireghɨv ikiam. Eghtɨ kɨ apanibar amamangatɨghtɨ, me men aghariba ian ofa gamir dakozir kabar mɨriabar tintinibar da aghamsightɨ da ireghɨv ikiam. 6 Egh apaniba, Israelɨn nguibar ekiaba bar dagh asɨghasightɨ da ikuvigham. Eghtɨ men mɨghsɨabar pɨn itir danganir ia asebar ziaba feba ko, men ofa gamir dakoziba ikuvigh pura ikiam. Eghtɨ ian asebar marvir guaba me bar dagh asɨghasigham. Egh mughuriar aghuim zuir ofa gamir dakoziba bar da akararightɨ, Israelia amir arazir kurar kaba bar moghɨra gɨvagham. 7 Eghtɨ apaniba Israelɨn kantrin averiam bar a daru, egh gumazamizibav soghɨrarɨgham, eghtɨ ariaghirezir puvatɨgha angamɨra itiba ganigh kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

8  *“Kɨ tarazi ateghtɨ, me ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ tarazi mɨdorozimɨn tintinibar aregh mangɨ kantrin igharazibar ikiam. 9 Me saghon itir kantrin igharazir kabar kalabusɨn ikɨ, na gɨnɨghnɨgh kamaghɨn fogh suam, me uan navir averiabar aven akɨrim ragha na gasara, ezɨ arazir kam bar na abɨra. Me uan damazir kurabar aseba bagha pamtem garava, bar dagh ifonge, ezɨ arazir kam na gamima, kɨ bar me baseme. Me fo, me arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨribagh ami. Eghtɨ me uan arazir kurar mɨzɨrɨzir amiziba bagh bar aghumsigham. 10  *Egh me kamaghɨn fogh suam, Kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God. Egh me fogham, Akar Gavgavir kɨ amizim, a purama akar kɨnim puvatɨ.”

11 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Ia uan dafaribav sogh, pamtemɨn dagaribar nguazim dɨkɨva, osemezɨ moghɨn kamagh mɨkɨm, ‘Mevzika! Israelɨn ikɨzim, me arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨribagh ami.’ Kamaghɨn amizɨ, apaniba izɨva men tarazi, bar me mɨsoghɨrarigham. Eghtɨ men tarazi, mɨtiriaba ko arɨmariaba me damutɨ, me arɨghiregham. 12 Men tarazi saghon ikɨ arɨmariaba bangɨn arɨmighiram. Eghtɨ tarazi roghɨra ikɨtɨ apaniba izɨ me mɨsoghtɨ me arɨmighiram. Eghtɨ angamɨra ikiavɨra iti darasi, mɨtiriar ekiam men aghɨtɨ me arɨmɨghiregham. Kamaghɨra, kɨ men anɨngaghegh bar ivezir kuram me danɨngam. 13 Eghtɨ apaniba, Israelian gumazamizibar marvir guabar ofa gamir dakoziba, ko mɨghsɨabar pɨn itir danganir asebar ziaba feba, ko temer ekiabar apebaba, ko me aseba bagha ofan mɨgharir mughuriar aghuim gamir danganibar Israelian tabav soghɨrarightɨ, men kuaba pura tintinibar ireghɨv ikiam. Eghtɨ dughiar kamɨn, Israelia arazir kamɨn gan fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God. 14 Kɨ uan agharim men nguazimɨn anemadaghtɨ a bar moghɨra ikuvigham. Kɨ notɨn amadaghan Diplan nguibamɨn ikegh mangɨ gumazamiziba puvatɨzir danganir sautɨn itimɨn otogh, men nguaziba bar dar amightɨ, da gumazamiziba puvatɨzir danganibar mɨn ikiam. Kɨ men nguibatam ateghtɨ a ikian kogham. Da danganir kɨnibar mɨn ikiam. Eghtɨ gumazamiziba deravɨra na gɨfogh suam, kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God.”

7

God Israelia agɨvam

1 Ikiavɨra Itir God kamagh na mɨgei: 2 O nguazir kamɨn gumazim, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn Israelɨn nguazibar itir gumazamizibav gɨa ghaze:

Kar dughiar abuananam!

Dughiar abuananam a nguazir oteviba bar dar otivasava ami.

3 Ia Israelia, ian dughiar abuananam otogha gɨfa.

Eghtɨ kɨ datɨrɨghɨn uan anɨngagharim ia bagh anemadagh,

ia amizir araziba tuisɨgham.

Egh arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨriba ikarvagh

ivezir kuram ia danɨngam.

4 Kɨ ian gan egh ian kuarkuvighan kogham.

Ia arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨribagh ami.

Arazir kaba bangɨn, kɨ ivezir kuram isɨ ia danɨngam.

Eghtɨ ia bizir kamɨn ganigh fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God.

5 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

Ia gan! Bizir kurar ia gasɨghasɨghamin kaba,

uari tɨvaghtɨvagh izɨvɨra ikɨ bar moghɨra ia agɨvagham.

6 Ia gan! Ian dughiar abuananam datɨrɨghɨn roghɨra izegha gɨfa,

egha ia agɨvasava ami.

7 O Israelɨn nguazimɨn itir gumazamiziba, ia bar moghɨra,

ian dughiam roghɨra izegha gɨfa.

Eghtɨ ia ua mɨghsɨabar uari akuv bar akueghan kogham.

Ia datɨrɨghɨn atiatim sara uari akuv akong ikiam.

8 Kɨ ian arazir kurar ia amizir kaba bagh ia tuisɨgh,

zuamɨra ian arazir kurar avɨrir kɨ ifongezir puvatɨzir kaba ikarvagh

ivezir kuram ia danɨng,

egh uan anɨngagharim ia gingeghtɨ,

ia osɨmtɨzir ekiaba iniam.

9 Kɨ ian gan egh ian kuarkuvighan kogham.

Ia arazir kurar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨribagh ami.

Arazir kaba bangɨn, kɨ ivezir kuram isɨ ia danɨngam.

Eghtɨ ia bizir kamɨn ganigh, fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ bizir kurar kaba amada.

10 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei:

Ia gan! Dughiam otogha gɨfa!

Ezɨ asɨghasɨzir ekiam otivasa.

Israelia zurara uan namakabar ikuvava, arazir aghuibar me gamir puvatɨ.

Me zurara uari pɨrafir arazim gami.

11 Men arazir kurar kaba ghuavɨra ikia datɨrɨghɨn ekevegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ men bizir aghuir avɨriba bar dagh asɨghasigham.

Egh men ziam abɨraghtɨ,

me uam arazir kurabar amuan kogham.*

12 Osɨmtɨzim otivamin dughiam a roghɨra izegha gɨfa.

Eghtɨ dughiar kamɨn gumazamiziba bizibagh ivesɨ akongan markɨ.

Eghtɨ gumazamizir biziba amangasa amiba naviba osɨman markɨ.

Dughiar kamɨn kɨ gumazamiziba bar me gasɨghasigham.

13 Eghtɨ gumazitam uan biziba amangɨtɨ tav adagh ivesɨ ifuegh,

aning dughiar kamɨn angamɨra ikɨvɨra ikɨ,

ua uan biziba amang dagh ivezamin arazim damuan kogham.

Gumazamiziba bar moghɨra arazir kuram gami, kamaghɨn men tav ikian kogham,

me bar moghɨra gɨvagham.

Nan akam a gavgafi, egh a guizbangɨram otivam.

14 Nan anɨngagharim gumazamizir kaba bar men iti.

Kamaghɨn amizɨ, me mɨdorozim damusɨ sɨgham givi biziba akɨrɨva,

men gumazitam mɨdorozim bagh mangan kogham.

God ivezir kuram Israelia ganɨdi

15 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

Apaniba Jerusalem anekɨarugha gɨfa.

Eghtɨ gumazamizir nguibar ekiamɨn azenan itiba,

apaniba me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

Eghtɨ gumazamizir nguibar ekiamɨn aven itiba,

dagheba men oteveghtɨ,

arɨmariar igharagha garir avɨriba me damutɨ,

me arɨmɨghiram.

16 Eghtɨ mɨdorozimɨn ariaghirezir puvatɨzir darasi, me arɨ mɨghsɨabar mangam.

Egh uan arazir kurar me amizibagh nɨghnɨgh

naviba bar osemegh puvɨrama aziam.

Eghtɨ men azirakam,

mati danganir zaribar itir kuarazibar ararebar mɨn mangam.

17 Eghtɨ men aghariba men amɨragh gavgaviba puvatɨghtɨ,

men teviba me gɨnuighnuigham.

18 Eghtɨ me azirakar korotiabar aghuigh,

puvɨrama atiating akongɨva,

bar aghumsigh,

uan dapanir arɨziba bar dagh isegh dapanir tuziba ikiam.

19 Me faragha silva ko gol mɨghɨgha aning gagoima,

aning me gamizɨ, me arazir kurar avɨribagh ami.

Egha me fo, Ikiavɨra Itir God, uan anɨngagharim men akaghamin dughiamɨn,

men gol ko silva men akuraghan kogham.

Guizbangɨra, men gol ko silva, men mɨtiriar aghazir ekiar kam agɨvaghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, me pura uan gol ko silva isɨ bizir kurabar mɨn, tintinibar tuavir toribar da akuntɨ,

da Godɨn damazimɨn bizir mɨzɨrɨzibar mɨn otogham.

20 Me gol ko silva itir dughiamɨn, me kurukazir bar aghuibar ingara uarir kuruka,

egha da bagha bar akongegha

da isa aser avɨribar marvir guabar ingari.

Marvir guar kaba kɨ dagh ifongezir puvatɨgha, bar a dar aghua.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kabar amightɨ

da men damazibar bar bizir mɨzɨrɨzibar otivigham.

21 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

Kɨ gumazir kurar azenan itibar amamangatɨghtɨ me uan kantri ategh izɨ,

Israelian bizir kaba bar ada okemegh mangɨ,

egh dar arazir kurar bar avɨribar amuam.

22 Egh kɨ men amamangatɨghtɨ me nan Dɨpenir aghuimɨn aven mangɨ

a damightɨ, a nan damazimɨn mɨzegham.

Eghtɨ kɨ men anogoreghan kogham.

Bar puvatɨ.

23 Israelɨn nguazimɨn itir danganiba bar, gumazamiziba arazir kurar avɨribar uari gamua,

egha men nguibar ekiamɨn aven me uan avɨrim mɨsozi me ariaghira ghuavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn senbar ingarigh me ikɨrarɨghamin dughiam oto.†

24 Kɨ kantrin bar kurar igharazibar gumazibar amamangatɨghtɨ

me izɨ Israelian dɨpenibar me batoghtɨ,

me arɨ mangɨtɨ, me men dɨpeniba iniam.

Egh Israelia asebar ziaba fer danganiba me bar ada akararigham.

Eghtɨ men gumazir gavgavir uan ziaba feba, atiatigh,

ua uari pɨrafan kogham.

25 Eghtɨ dughiar bar kuram Israelia bagh izɨtɨ,

me dabirabir aghuim ko navir amɨrizimɨn ikɨsɨ bar damuva avegham.

Bar puvatɨgham.

26  *Eghtɨ osɨmtɨzir ekiaba uari tɨvaghtɨvagh me bagh izam,

eghtɨ bizir kurar otivir avɨribar akaba uari tɨvaghtɨvagh me bagh izɨtɨ,

me da baragham.

Egh bar atiatingɨva nan nɨghnɨzibagh fofoghsɨ,

akam inigha izir gumazibar azangsɨghtɨ,

kɨ akaba me danɨngan kogham.

Eghtɨ ofa gamir gumaziba men sure damuamin akaba puvatɨghtɨ,

men gumazir dapaniba me danɨngamin nɨghnɨzir aghuiba puvatɨgham.

27 Eghtɨ men atrivimɨn navim bar a basemeghtɨ,

an nɨghnɨziba bar an ikuvigham.

Eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba

atiatingɨva akongam.

Kɨ men arazir kurar me amiziba bar da bagh ivezir kuram me danɨngam.

Me faragha gumazir igharaziba isa kot gatɨgha me tuisɨzi moghɨn,

kɨ datɨrɨghɨn arazir kurar me amiziba bagh me tuisɨgham.

Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God.

8

Israelia arazir kuraba
Godɨn Dɨpenimɨn aven dagh ami

1 E kantri Babilonɨn kalabusɨn itir dughiamɨn, azenir namba 6ɨn, an iakɨnir namba 6ɨn, an aruer namba 5 otozɨ, kɨ uan dɨpenimɨn aperaghav itima, Judan gumazir dapaniba iza na ko e apiaghav iti. E apiaghav itima, Ikiavɨra Itir Godɨn Duam na bagha iza na avara. 2  *Ezɨ kɨ kogha pɨn gara irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, bizir mam mati, gumazimɨn nedazim avimɨn mɨn isi. Ezɨ gumazir kamɨn mɨkarzim ko, ivariamɨn ikegha uaghiri, kɨ an gari, a mati avim isi. Ezɨ an ivariamɨn ikegha ghuanaga kɨ garima, a isia bar puvɨra taghtasi.

3 Ezɨ kɨ garima, gumazir kam mati, uan dafarim anemɨnegha nan dapanir arɨzimɨn suira. Ezɨ irebamɨn mɨn garir bizir kamɨn aven, Godɨn Duam na ghufegha nguazim ko overiamɨn tɨzimɨn ghua na inigha Jerusalemɨn ghua Godɨn Dɨpenimɨn otogha ghua, notɨn amadaghan itir dɨvazimɨn tiar akamɨn tu. Danganir kamɨn, Israelia faragha aser mamɨn marvir guam atɨzɨ a iti. Ezɨ God bizir kam bagha bar anɨngaghe.

4  *O Israelia, kɨ e uan Godɨn angazangarir gavgavimɨn gari. Kɨ faragha Kebarɨn Faner mɨriamɨn ikia ganizir angazangarim.

5 Ezɨ a kamagh na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ kogh notɨn amadaghan gan.” Ezɨ kɨ garima, aser mamɨn marvir guam tiar akamɨn boroghɨra ofa gamir dakozimɨn boroghɨn asaraghav iti. Ezɨ God bizir kurar kam bagha bar anɨngaghe.

6 Egha a kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelɨn ikɨzimɨn arazir kurar me amibar gari? Me amir arazir kaba, kɨ bar dar aghua. Da bar ikuvigha, nan Dɨpenimɨn na batosi, egha na gamima kɨ bar men saghon iti. Nɨ gɨn me damuamin arazir bar kurar kɨ bar ifongezir puvatɨzibar ganam, da nɨ datɨrɨghɨn garir arazir kurar kabagh afiragham.”

7 Egha a nan akua ghua dɨvazir Godɨn Dɨpenimɨn avɨnizimɨn aven zuir tiar akamɨn otozɨ, kɨ garima, torir mam dɨvazimɨn iti. 8 Egha God kamaghɨn na mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ dɨvazimɨn torir kam akarigh a damightɨ an arokegh.” Ezɨ kɨ dɨvazimɨn torim asigha garima, tiar akar mam iti.

9 Ezɨ a kamagh na mɨgei, “Nɨ aven mangɨva arazir bar kurar mɨzɨrɨzir kɨ ifongezir puvatɨzir me amibar ganigh.” 10 Ezɨ kɨ aven ghua garima, God ifongezir puvatɨzir asɨzir mɨzɨrɨzibar nedaziba ko kuruziba, danganir kamɨn dɨvaziba bar a dagh izɨfa. Israelɨn ikɨzim fer marvir guaba uaghan iti. 11 Ezɨ kɨ garima, Israelian gumazir dapanir 70pla danganir kamɨn aven iti, ezɨ Safanɨn otarim Jasania, a uaghan me ko iti. Me bar moghɨra vaghvagha itarir pauran mughuriar aghuim zuibar suighav itima, mɨghariba dar dɨkava ghuavanadi.

12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, Nɨ gan! Israelian gumazir dapaniba mɨtarmemɨn mueghav ikia arazir kurar kabagh ami. Me vaghvagha uan marvir guaba bagha ofa gamir dakoziba iti. Me ghaze, Ikiavɨra Itir God ti men garir puvatɨ. Ikiavɨra Itir God ti akɨrim ragha nguazir kam gasara.”

13 Egha Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ men gantɨ, me arazir kurar ekiar kɨ ifongezir puvatɨzir avɨribar amu mangɨvɨra ikiam. Ezɨ arazir kurar me amir kaba, me faragha amizir arazir kurabagh afira.”

14 Egha a na inigha ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn dɨvazir notɨn amadaghan itir tiar akamɨn otogha na mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan! Amizir munaba ghaze, men asem Tamus areme, ezɨ me an apangkuva a bagha azia iti.”

15 Egha a ua kamaghɨn na mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ bizir kamɨn ganiz, o? Nɨ arazir bar kurar mabar ganigha gɨfa, nɨ datɨrɨghɨn ua arazir bar kurar kɨ aghuazir igharagha garibar ganam, da arazir nɨ faragha ganigha gɨvaziba bar dagh afira.”

16 Egha a ua nan akua ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn bar aven ghua an Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn oto. Ezɨ kɨ garima, Dɨpenimɨn tiar akam ko ofa gamir dakozimɨn tizimɨn 25plan gumaziba iti. Me akɨriba ighegha Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim gasaragha guaba aruem anadi naghɨn gara tevibar pɨrigha avighav iti.

17 Egha a ua kamaghɨn mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ bizir kamɨn ganiz, o? Judan ikɨzim, arazir bar kurar kɨ aghuazibagh amuava, Israelɨn nguazim bar an gumazamizir igharaziba bar men apanim gami. Men arazir kurar kamɨn, me ghaze, kɨ ti pura bizim, egha na dɨpova arazir bar mɨzɨrɨzibar na gami. Ezɨ nɨ oragh! Me amir arazir kurar kaba na gamizɨ kɨ bar men anɨngaghe. 18 Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar pazɨvɨra me damigham. Egh uan anɨngagharim anegɨvagham. Kɨ tong men apangkuv men asughasughan kogham. Me pamtem nan dɨmɨva arangam, eghtɨ kɨ bar me bareghan kogham.”

9

God ivezir kuram isa Jerusalem ganɨdi

1 God na mɨkemegha gɨvagha, tiarim akarigha pamtemɨn dɨa mɨgei, “Ia, gumazir nguibar ekiamɨn itir gumazamizibav soghtɨ me arɨghiramiba, ia vaghvagh mɨdorozir sababar suigh kagh izɨ.” 2 Ezɨ kɨ gari, gumazir 6pla dɨvazimɨn notɨn amadaghan itir itiar akamɨn boroghɨn ikegha izi. Me bar vaghvagha gumazibav soghamin mɨdorozir sababar suiki. Ezɨ gumazir igharazir mam me ko izi. A korotiar ghurghurir bar aghuir mam aruzɨ, osizirir biziba itir mɨtarir muziarim an oghɨriamɨn mɨtem gitoroghav iti. Me bar izegha ofa gamir brasɨn dakozimɨn mɨriamɨn boroghɨn mɨtifi.

3 Ezɨ Israelian Godɨn angazangarir gavgavir ekiam, enselɨn bar gavgavim a gisɨn ikia avughsegha, anetegha uanaga Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn zui. Ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazir korotiar ghurghurir bar aghuim aruzir kamɨn dia, 4  *egha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dɨkavigh Jerusalemɨn nguibar ekiam bar an averiam daruva gumazamizir men namakaba amir arazir kurar God aghuazibar osemegha itiba, nɨ me bativ, men guaba osizirir ababanim me darɨgh.”

5 Ezɨ kɨ orazi God kamaghɨn gumazibav soghamin mɨdorozir sababar suighizir gumazir 6plan kabav gei, “Ia dɨkavigh an gɨn mangɨ nguibar ekiamɨn aven gumazamizibav soghtɨ, me arɨmɨghiregh. Egh men tavɨn apangkuvigh aneteghtɨ an angamɨra ikian markɨ. 6 Ia gumazir dapanir akɨrim ragha Godɨn Dɨpenim gasaraziba faragh me mɨsoghɨrarigh, egh mangɨ gumazir ghuriba, ko guiviba ko otarir igiaba, ko amiziba ko boriba, bar me mɨsoghɨrarɨkigh. Egh osizirir ababanim guabar itir gumazamiziba, ia me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiran markɨ.” Ezɨ me dɨkavigha ghua gumazir dapanibav soghezɨ me ariaghire.

7 Egha God kamaghɨn 6plan gumazir kabav gei, “Ia nan dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven iti darazi bar me mɨsoghɨrarightɨ men kuaba nan Dɨpenim gizɨfagh. Eghtɨ bizir kam bangɨn nan Dɨpenim nan damazimɨn bar mɨzegham. Aria! Ia dɨkavigh mangɨ.” Ezɨ me nguibar ekiamɨn danganiba bar dagh arua ghua gumazamiziba bar me mɨsuagharɨsi.

8 Me gumazamizibav soagharɨzir dughiamɨn, kɨ uabɨra ikia Godɨn Dɨpenimɨn aven iti. Egha kɨ nguazim girɨgha fuagha, uan guam nguazim mɨtuagha diava ara ghaze, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, nɨ uan anɨngagharim isɨ Jerusalemia gingamin dughiamɨn, nɨ Israelian ikiavɨra itir varazira bar me gasɨghasɨgham, o?”

9 Ezɨ a na ikaragha ghaze, “Israelɨn ikɨzim ko Judan ikɨzim arazir kurar bar avɨrim gami, ezɨ osɨmtɨzir bar ekiam iti. Nguazir kamɨn, arazir gumaziba uariv soghava ariaghirim bar ekefe. Ezɨ nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba uarir ikɨzɨrɨzir arazim bar izɨfa. Me ghaze, Ikiavɨra Itir God ti nguazir kam akɨrim ragha a gasara. Egha en garir puvatɨ. 10 Ezɨ kɨ men ganɨva tong men apangkuv men asughasughan kogham. Kɨ arazir me igharaz darazigh amizibara, uam da ikarvagh dar me damuam.”

11 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨ, kɨ garima, gumazir korotiar ghurghurir bar aghuim aruzim, osizirir biziba itir mɨtarir muziarim an oghɨriamɨn mɨtem gitoroghav iti, a uamategha iza kamaghɨn Ikiavɨra Itir God mɨgei, “Nɨ na mɨkemezɨ moghɨn kɨ amigha gɨfa.”

10

Godɨn angazangarir ekiam an Dɨpenim ataki

1  *Kɨ garima, bizir mam mati itarir bar dafam, enselɨn bar gavgavir kabar dapanibagh isɨn pɨn iti.* Ezɨ itarir bar dafar kam gisɨn, bizir mam mati atrivir dabirabim me dagɨar bluplan aghuimɨn an ingarizɨ a iti. 2  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazir inir ghurghurir aghuim aruzim mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ ganigh, 4plan wilba, da enselɨn bar gavgavir kabar apengan iti. Nɨ wilbar tongɨn mangɨva dafarim amadagh, avivkɨataba inighɨva nguibar ekiam gisɨn tintinibar da kavamadagh.” Ezɨ kɨ garima, a zui.

3 Ezɨ a Dɨpenimɨn aven zuima, enselɨn bar gavgavir kaba, Dɨpenimɨn aven sautɨn amadaghan tuivighav iti. Dughiar kamɨn, ghuariam Dɨpenim avɨnizir dɨvazir averiam, bar a koro. 4 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir bar gavgavim, enselɨn bar gavgavir kaba ategha pɨn ghuava, Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn boroghɨn tu. Ezɨ ghuariam ghua Godɨn Dɨpenim bar a koro. Ezɨ Godɨn angazangarir bar ekiam Dɨpenim avɨnizir dɨvazim gisirazɨ a taghtasi. 5 Ezɨ enselɨn bar gavgavir kabar avɨziba tɨngazir nɨgɨnim, me dɨvazir ekiar azenan itimɨn aven uaghan da baragham. Dar avɨzibar nɨgɨnim, mati Gavgaviba Bar Itir Godɨn tiarim.

6 God gumazir korotiar ghurghurir aghuim aruzim mɨgɨa ghaze, Nɨ enselɨn bar gavgavir kaba boroghɨn mangɨ, wilbar tongɨn avivkɨataba inigh. Ezɨ an aven ghua wilɨn mamɨn boroghɨn mɨtɨ. 7 Ezɨ enselɨn bar gavgavir kabar mav uan dafarim amadagha avir men tongɨn itimɨn, avivkɨar mam inigha a isava gumazir korotiar ghurghurir aghuim aruzimɨn dafarim gatɨzɨ, ana inigha zui.

8 Kɨ garima, enselɨn bar gavgavir kaba, mati gumazibar dafaribar mɨn dafariba ikia, dafariba vaghvagha dar avɨzibar apengan iti.

9  *Kɨ ua garima, 4plan wilba vaghvagha enselɨn bar gavgavir kabar boroghɨn iti. Wilɨn kaba mati dagɨar iangurir pɨn kozibar mɨn taghtasi. 10 Ezɨ wilɨn 4plan kabar ganganiba da magh gari, egha da vaghvagha dar aven wilɨn igharazir vamɨra vaghvagha dar tongɨra iti. 11 Wilɨn kaba managh mangɨsɨ pura bighɨratɨgh mangɨ ua ighɨghiran kogham. Wilɨn faragha itim guam danganir manam mɨsuegh mangɨtɨ, wilɨn igharaziba uaghan an gɨrara mangɨ pura bighɨratɨgh mangam. 12  *Enselɨn bar gavgavir kabar namnaba, ko men akɨraghariba ko, dafariba ko, avɨziba ko, men wilɨn 4pla, ganamin damaziba bar dagh izɨfa. 13 Ezɨ kɨ orazi, tiarir mam wilɨn kaba ziam me garɨgha ghaze, “Wilɨn Ivemariba.”

14  *Enselɨn bar gavgavir kaba vaghvagha 4plan guaba iti. Enselɨn bar gavgavimɨn guam faragha iti, ezɨ gumazimɨn guam agharir guvimɨn itima, laionɨn guam agharir kɨriamɨn iti, ezɨ kuarazir bagamɨn guam gɨrakɨrangɨn iti.

15 Enselɨn bar gavgavir kaba, da bizir angamɨra itir 4plan kabar mɨn magh gari, kɨ faragha Kebarɨn Fanemɨn ikia irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven dar gani. Egha datɨrɨghɨn ua irebamɨn mɨn garir bizir kamɨn ua men gari. Ezɨ me dɨkavigha mɨghegha ghuavanadi. 16-17 Enselɨn bar gavgavir kaba mangɨtɨ, wilɨn kaba dar mɨriamɨn ikɨ uaghan mangam. Eghtɨ enselɨn bar gavgavir kaba uan avɨziba kuigh mɨghegh ghuavanangtɨ, wilɨn kaba uaghan nguazim ategh bighɨratɨgh ghuavanangam. Enselɨn bar gavgavir kabar duam wilbagh apazagha iti. Kamaghɨn amizɨ, enselɨn bar gavgavir kaba tuivightɨ, wilba tuivigham. Eghtɨ enselɨn gavgavir kaba nguazim ategh ghuavanangtɨ, wilba nguazim ategh ghuavanangam.

18 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim Godɨn Dɨpenimɨn tiar akam ategha ghua enselɨn bar gavgavir kabagh isɨn iti. 19 Ezɨ kɨ garima enselɨn bar gavgavir kaba uan avɨziba kuigha mɨghegha nguazim ataghɨragha ghuanadi, ezɨ wilɨn kaba dar mɨriabar ikia uaghan ghuanadi. Da ghua Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim avɨnizɨ dɨvazir aruem anadi naghɨn itir tiar akamɨn tuifi. Ezɨ Israelian Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim me gisɨn iti.

20 Ezɨ kɨ fo, enselɨn bar gavgavir kaba, kar bizir 4plan angamɨra itir kabara, kɨ faragha Kebarɨn Faner mɨriamɨn boroghɨn dar garima, da Israelian Godɨn gavgavimɨn apengan iti.

21 Enselɨn bar gavgavir kaba vaghvagha 4plan guaba ko 4plan avɨziba iti. Egha men avɨzibar apengan me vaghvagha gumazibar dafaribar mɨn, dafariba iti. 22 Kɨ faragha Kebarɨn Faner mɨriamɨn ikia 4plan angamɨra itir bizibar guabar ganizɨ moghɨn, kɨ datɨrɨghɨn ua dar guabar gari. Enselɨn bar gavgavir kabar guaba danganir manamɨn mɨtuagh mangɨsɨ pura bighɨratɨgh mangam. Me uan namnaba gɨghaghira tintinibar zuir puvatɨ.

11

Israelia ikuvigham

1 Bizir kabar gɨn, Godɨn Duam na ghufegha na inigha ghua, Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazir aruem anadi naghɨn itir tiar akamɨn na atɨ. Ezɨ kɨ itiar akamɨn boroghɨn 25pla gumazibar gari me iti. Ezɨ kɨ men tongɨn Asurɨn otarim Jasania ko Benaian otarim Pelatian garima, aning iti. Aning gumazamizibar faragha zuir gumazir dapanimning.

2 Ezɨ God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “O nguazir kamɨn gumazim, gumazir kaba nɨghnɨzir kuraba ikia, arazir kuram damuamin tuavim buri. Egha uan nɨghnɨzir kurar kaba Jerusalemɨn gumazamiziba me ganɨdi. 3 Me ghaze, ‘E datɨrɨghɨn dɨpenibar ingaramin dughiam puvatɨ. E dera. En nguibar ekiam mati isaghapir mɨnem, ezɨ e asɨzir tuzibar mɨn an aven iti.’ 4 Kamaghɨn amizɨ, nguazir kamɨn gumazim, nɨ akam inigha izir gumazimɨn mɨn, bizir gɨn otivamibar gun akam me gasɨ me mɨkɨm.”

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam nan aven izegha akar kam na mɨgɨa ghaze, “O Israelɨn ikɨzim, kar nɨn nɨghnɨzim. Ezɨ nɨn nɨghnɨzimɨn averiam, kɨ bar moghɨrama a gɨfo. 6 Ia nguibar ekiar kamɨn averiamɨn gumazamizir avɨribav sozi me ariaghirezɨma, men kuaba nguibar ekiamɨn tuaviba bar adagh izefe.

7 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze, Jerusalemɨn nguibar ekiar kam mati isaghapir mɨnem, ezɨ ariaghiregha ireghav itir kuar kaba asɨzir tuzibar mɨn an aven iti. Kamaghɨn ti puvatɨgham, kɨ Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ia batueghtɨ ia mangɨ azenan ikiam. 8 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei, Kɨ fo ia mɨdorozir sababar atiatia iti. Kɨ gumazir mɨdorozir sababav soziba amangightɨ, me ia mɨsoghsɨ izam. 9 Kɨ nguibar ekiamɨn aven ia inigh Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribar arigham. Egh arazir kamɨn, kɨ ian arazir kuraba ikarvagh ivezir kuram ia danɨngam. 10 Kɨ ian arazir kuraba ikarvagh ivezir kuram ia danɨngtɨ, apaniba Israelɨn kantrin mɨtaghniamra, mɨdorozir sababar ia mɨsoghtɨ ia arɨmighiram. Eghtɨ arazir kamɨn ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God. 11 Nguibar ekiar kam a nɨn isaghapir mɨnemɨn mɨn ikian kogham. Egh ia mɨnemɨn mɨn asɨzir tuziba an averiamɨn ikian kogham. Kɨ ian arazir kuraba ikarvagh Israelɨn kantrin mɨtaghniamra, bar pazavɨra ia damigham. 12 Eghtɨ ia kamaghɨn fogham, kɨ Ikiavɨra Itir God, ia arazir kɨ ifongezibar gɨn zuir puvatɨgha bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba abɨsi. Egha kantrin igharazir ian boroghɨn itibar gɨn ghua men arazibagh ami.”

13 Kɨ Godɨn akamɨn me mɨgɨavɨra itima, Benaian otarim Pelatia irɨgha maghɨrama areme. Ezɨ kɨ tevimning apɨrigha guam nguazim girɨgha pamten kamaghɨn dɨa mɨgei, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, manmaghɨn ami? Nɨ ti Israelian gumazamizir ikiavɨra itir varazira nɨ bar me kuvarɨmasa o?”

God Israelian kalabusɨn itir darazi bagha amizir akar dɨkɨrɨzim

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamagh na mɨgei: 15 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ ko nɨn aveghbuaba, nɨn namakaba, nɨ ko kalabusɨn itiba, me Israelɨn ikɨzim, ia bar moghɨra, Jerusalemɨn itir gumazamiziba ia gɨnɨghnɨgha ghaze, ‘Ikiavɨra Itir God, me batoghezɨ me ghua bar nguibar saghuiamɨn itimɨn iti. Guizbangɨra, a nguazir kam isa e ganɨngizɨ, a guizbangɨra en nguazimra.’ 16 Eghtɨ nɨ uan namakar Babilonɨn kalabusɨn itiba kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨrara kɨ ia aghamsigha ia amangizɨ, ia tintinibar kantrin saghon itibar ghue. Ia datɨrɨghɨn ikɨ nan ziam famin dɨpeniba puvatɨ. Eghtɨ kɨ dughiar ovezimɨn danganir ia ghua itir manaba kɨ uabɨ ia ko ikɨtɨ, ia nan ziam fɨvɨra ikiam.’

17 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Kantrin igharazir kɨ faragha ia amangizɨ ia ghua itir kabar, kɨ ua ia inigh izɨ ia akuvagh, Israelɨn nguazim isɨ ua ia danɨngam. 18 Egh me uamategh Israelɨn nguazimɨn izeghɨva asebar marvir guar kɨ bar aghuaziba, bar da batokegh. 19  **Eghtɨ kɨ me damutɨ, me navir vamɨran ikiam. Kɨ duar igiam isɨ men navir averiabar atɨgham. Faragha men navir averiaba dagɨabar mɨn bar gavgafi. Eghtɨ kɨ men navir averiabar amutɨ, da amɨraghamɨregh na gifuegh na baghvɨra ikiam. 20  *Egh me arazir kɨ ifongeziba guizbangɨra dar suiraghɨva, deravɨra bizir kɨ damuasa me mɨkemezibar gɨn mangam. Egh me nan gumazamizibar mɨn ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikiam. 21 Egh gumazamizir asebar marvir guar kɨ bar aghuazibar ziaba feba, kɨ me amir arazir kaba ikarvagh ivezir kuram me danɨngam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Godɨn angazangarir gavgavim Jerusalem ataki

22  *Egha gɨn, enselɨn bar gavgavir kaba uan avɨziba kuigha mɨgheghasava amua, wilɨn kaba dar mɨriabar ikia uaghan uanangasa. Dughiar kamɨn, Israelɨn Godɨn angazangarir gavgavim me gisɨn iti. 23 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir gavgavim nguibar ekiam ategha ghuanaga aruem anadi naghɨn itir mɨghsɨam gisɨn iti. 24 Ezɨ Godɨn Duam irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven na fegha uamategha na inigha Israelian kalabuziaba itir naghɨn kantri Babilonɨn ize. Ezɨ irebamɨn mɨn garir bizir kam gɨfa. 25 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God nan akazir biziba bar dar gun kalabusɨn itir gumazamizibav gei.

12

Esekiel gumazim kalabusɨn zuir ababanim gami

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2  *“O nguazir kamɨn gumazim, ikɨzir nɨ datɨrɨghɨn men tongɨn itir kam, me akaba batozir darasi. Me damaziba ikia gari puvatɨ. Egha me kuariba ikia biziba barazir puvatɨ. Me akaba batogha orazir puvatɨzir ikɨzim.

3 “Kamaghɨn amizɨ, nguazir kamɨn gumazim, nɨ datɨrɨghɨn uan biziba inigh, mati gumazim kalabus bagha nguibar saghuiamɨn itimɨn mangasa. Egh amɨnim tɨghar pɨrsɨ damutɨ, nɨ mangɨtɨ me bar nɨn ganigh. Kɨ kamaghɨn ifonge, me nɨ amir bizir kamɨn mɨngarim deragh a gɨfogh. Me gumazamizir akaba batoziba, egh me ti an mɨngarim deragh a gɨfoghan kogham. 4 Aruem pazaghar torimɨn ikɨvɨra ikɨtɨ me nɨn ganvɨra ikɨtɨ, nɨ kalabus bagh mangɨsɨ uan biziba ini. Egh aruem magɨrɨtɨ, me ganvɨra ikɨtɨ nɨ ifar mati kalabusɨn mangasa ami moghɨn mangɨ. 5 Me ganvɨra ikɨtɨ nɨ dɨvazimɨn toritam asigh, uan biziba ater torir kamɨn aven mangɨ vongɨn otogh. 6 Egh me ganvɨra ikɨtɨ nɨ uan biziba dɨpɨzim datɨgh mɨtarmemɨn mangɨ. Nɨ mangɨ uan guam avaragh, egh foghan kogham, nɨ nguazir manamɨn zui. Nɨ amir arazir kam, ababanir arazim Israelɨn ikɨzimɨn akagham.”

7 Ikiavɨra Itir God na mɨkemezɨ moghɨn kɨ ami. Aruer kamɨn kɨ gumazim kalabuziam bagh mangasa biziba isi moghɨn ami. Egha amɨnim pɨrima, kɨ uan dafarimɨn dɨvazimɨn torim gamigha azenan ghu. Me bar garima kɨ biziba uan dɨpɨzim gatɨgha mɨtarmemɨn zui.

8 Ezɨ amɨmzaraghan, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 9 “Nguazir kamɨn gumazim, Israelian akaba batoziba kamaghɨn nɨn azaragham, nɨ tizim gami? 10 Eghtɨ nɨ me mɨkɨm suam, Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ me mɨgɨa ghaze, kar atrivir Jerusalem gativagha an garim, ko Israelɨn ikɨzir Jerusalemɨn munagh itibar mɨgɨrɨgɨam.* 11 Nɨ me mɨkɨm suam, bizir nɨ amizir kam, a Jerusalemia bativamin bizimɨn ababanim. Eghtɨ apaniba kalabuziabar mɨn me inigh mangɨ, kantrin igharazimɨn me isɨ kalabus darɨgham. 12 Atrivir men tongɨn itim, uan biziba dɨpɨzim datɨgh mangɨ uan dafarimɨn dɨvazimɨn toritam damigh, uan biziba ater torir kamɨn aven mangɨ vongɨn otoghɨva mɨtarmemɨn mangam. A mangɨ uan guam avaragh uan damazimningɨn nguazimɨn ganan kogham. 13  *Eghtɨ kɨ uan ivem aguraghtɨ an an suiragham. Egh a inigh Babilonɨn nguibar ekiamɨn mangɨgham, kar Kaldiabar nguazim. Eghtɨ a nguazir kamɨn ganighan kogham.† Egh a nguazir kamɨn ikɨ mangɨ aremegham. 14 An dɨpenimɨn itir darasi, kɨ bar me kavkɨnigham, eghtɨ an ingangaribagh amir gumaziba ko an mɨdorozir gumaziba, kɨ me damightɨ me tintinibar mangegham, eghtɨ gumaziba me mɨsoghsɨ me buriam.”

15 “Kɨ me aghamsightɨ me tintinibar kantrin igharazibar mangegham. Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God. 16 Kɨ men varazira ateghtɨ me ikɨ, mɨdorozim ko, dagheba otevir dughiam ko, arɨmariar kurabar arɨmɨghireghan kogham. Egh kantrin igharazibar tongɨn ikɨ, me amizir arazir kurar kɨ bar aghuaziba me uari dar gun mɨkɨmam. Eghtɨ me fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God.”

Esekiel nɨghava agoi

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 18 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ nɨghvɨra uan daghem amɨ, egh atiating akongɨva dɨpam amɨ. 19 Egh nɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar moghɨra me mɨkɨm suam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiamɨn akam, a Jerusalemɨn gumazamizir Israelɨn nguazimɨn itiba bagha izi. Nguazir kamɨn itir darasi, me dughiaba bar uan namakaba pazavɨra me gamua arazir kurar avɨribagh ami. Bizir kam bangɨn, apaniba izɨ men biziba bar da avigh mangegham. Kamaghɨn amizɨ, me atiatingvɨra daghebar amɨva, atiatingvɨra dɨpabar amɨ. 20 Nguibar ekiar datɨrɨghɨn gumazamiziba izɨvaziba ikuvigham. Eghtɨ kantri pura danganir kɨnimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ Israelia kamaghɨn fogh suam, Kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

Dughiar ovezimɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨam guizbangɨram otivam

21 Ikiavɨra Itir God ua na mɨgɨa ghaze, 22 “O nguazir kamɨn gumazim, bizir tizim bagha Israelian gumazamiziba zurara akar otevir kam gami? Me ghaze, ‘Akam inigha izir gumaziba bizir gɨn izamibav gɨa ghaze, da otivam. Ezɨ azenir avɨriba iza zui, irebabar mɨn garir bizir kabar aven otivir akaba guizbangɨra otivir puvatɨgha pura zui.’ Ezɨ kɨ Israelian aghuzir akar kamɨn aghua. 23 Nɨ datɨrɨghɨn me mɨkɨm suam, Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨkɨmasa. Aghuzir akar me zurara mɨgeir kam kɨ datɨrɨghɨn anegɨvagham. Me Israelɨn kantrin aven uam a mɨkɨman kogham. Nɨ kamagh me mɨkɨm suam, ‘Dughiam otogha gɨfa. Eghtɨ irebamɨn mɨn garir bizibar akaba, da vaghvagh guizbangɨra otivam!’

24 “Ezɨ datɨrɨghɨn, akam inigha izir gumazir maba Israelɨn gumazamizibar tongɨn ikia irebamɨn mɨn garir bizibar gara, akar ifavariba ko apezeperir akavsiabar gun me mɨgei. Eghtɨ kɨ Israelɨn ikɨzimɨn aven bar arazir kam agɨvagham. 25 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ Israelia me ko mɨkɨmam. Eghtɨ bizir kɨ mɨkemeziba, da zuamɨram otivam. Ia akaba batozir ikɨzim, ia oragh! Ia aremeghan kogh ikɨvɨra ikɨtɨ, kɨ mɨkemezɨ moghɨn damuam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

26 Ikiavɨra Itir God ua kamagh na mɨgei, 27 “Nguazir kamɨn gumazim, Israelɨn ikɨzim ghaze, ‘Esekiel, irebamɨn mɨn garir bizibar gara, egha gɨn otivamin bizibar mɨgɨrɨgɨabar gun mɨgei. Ezɨ bizir a mɨgeir kaba datɨrɨghɨn otivan kogham. Puvatɨ, da bar gɨn otivam.’ 28 Eghtɨ nɨ me mɨkɨm suam, Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam me ikaragha ghaze, Kɨ sughsughan kogham. Bizir kɨ mɨkemeziba, da datɨrɨghɨn otivam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa!”

13

God, akam inigha izir gumazir ifavaribar atari

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ mangɨ Israelɨn akam inigha izir gumazibav kɨm. Men marazi uan nɨghnɨzibar gɨn ghua, gɨn otivamin bizibar gun mɨgei. Nɨ pamtemɨn men atar me mɨkɨm. Nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam barakigh.’

3 “Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei: Akam inigha izir gumazir onganir kaba, Mevzika! Me bar ikuvigham! Me irebabar mɨn garir bizibar garir puvatɨ. Me uari uan navir averiabar aven itir bizibar gɨn ghua, uan nɨghnɨzibar dav gei. 4 O Israelian gumazamiziba, ian akam inigha izir gumaziba, mati afiar atiaba nguibar ekiar ikuvizir mam puram a garui. 5 Me nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir akaraghirezir danganibar gara ua dar ingarir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiamɨn mɨdorozim otoghtɨ, ia Israelia tuivigh gavgavighan kogh apanibav soghan iburagham. 6 Akam inigha izir gumazir ifavarir kaba, me irebabar mɨn garir bizibar aven itir biziba, da bizir ifavariba. Me gɨn otivamin bizibar mɨgɨrɨgɨabav gei, ezɨ da guizbangɨra puvatɨ. Me ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn akabav gei. Ezɨ puvatɨ, Ikiavɨra Itir God me amadazir puvatɨ. Egha me ti manmaghɨn nɨghnigha ghaze, men mɨgɨrɨgɨabar dagheba otivam? Bar puvatɨgham.

7 “Kɨ ia mɨkɨmasa, ia irebamɨn mɨn amizir bizir ia gariba, da guizbangɨra puvatɨ. Ezɨ gɨn otivamin bizir ia mɨgeiba, da akar ifavariba. Ia ghaze, kar Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨaba. Ezɨ puvatɨ. Kɨ akatam ia mɨkemezir puvatɨ! 8 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, ian mɨgɨrɨgɨaba guizbangɨra puvatɨ. Ezɨ ia irebamɨn mɨn garir biziba, da gumazamizibagh ifari. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia ko itir puvatɨgha, navim ia bagha bar ikufi. 9 Ia akam inigha izir gumazir ifavariba irebamɨn mɨn garir bizibar gara akar ifavaribagh amua, egha gɨn otivamin biziba deraghavɨra gumazamizibagh eghari puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ pazɨvɨra ia damigham. Nan gumazamiziba uari akuvagh ikɨtɨ, ia men tongɨn ikeghan kogham. Eghtɨ ian ziaba uaghan Israelɨn ikɨzimɨn osirizir ziabar aven ikian kogham. Eghtɨ ia ua Israelɨn nguazimɨn izeghan kogham. Egh ia kamaghɨn fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam.

10  **“Ia akam inigha izir gumazir ifavariba, ia ifara nan gumazamizibav gɨa ghaze, men dabirabim bar dera. Ezɨ guizbangɨra men dabirabim bar derazir puvatɨ! Nan gumazamizibar dabirabim mati, gumazim dɨvazimɨn ingarizɨ a guizbangɨra deragha gavgavizir puvatɨ. Ezɨ ia akam inigha izir gumazir ifavariba izava, dɨvazir kurar kam penɨn ghurghurim a gaghui. Ezɨ datɨrɨghɨn dɨvazir kamɨn azenan itir ganganim bar dera. Ezɨ puvatɨ. A guizbangɨra irɨgh ikuvigham. 11 Nɨ mangɨ gumazir penɨn ghurghurimɨn aghuizir gumazir kabav kɨm suam, men dɨvazim akarighirɨgham. Kɨ amozir izɨ mamaghɨra ikiamim amadagham. Eghtɨ amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba a gisɨn iram, eghtɨ amɨnir gavgavim a givangam. 12 Eghtɨ dɨvazim irɨghtɨma, me bar ian azangsɨgham, ‘Dɨvazir kam bar gavgavizir puvatɨ! Ian penɨn ghurghurim tong dɨvazimɨn akurazir puvatɨ. Ia e gifari.’ ”

13 “Ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nan anɨngagharimɨn, kɨ amozir izɨ mamaghɨra ikiamim, ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba, ko amɨnir gavgavim amadaghtɨ, da dɨvazir kam gasɨghasigham. 14 Dɨvazir ia penɨn ghurghurimɨn aghuizir kam, kɨ anekararigh, an dɨvazir mɨngarimɨn aven itir dagɨaba aghamsightɨ da pura tintinibar ikiam. A degeghirɨgh bar ia mɨsoghɨrarigham. Eghtɨ ia bar fogh suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God.

15 “Kamaghɨra, dɨvazir kam ko gumazir dɨvazim penɨn ghurghurim aghuzir kaba, me nan anɨngagharimɨn gavgavim baragham. Eghtɨ kɨ ia mɨkɨm suam, dɨvazim a itir puvatɨ, kamaghɨra, te penɨn ghurghurim a gaghui, me uaghan ikian kogham. 16 Akam inigha izir gumazir ifavarir manaba, irebabar mɨn garir bizibar gara, Jerusalem mɨgɨa ghaze, an dabirabim bar dera, ezɨ guizbangɨra an dabirabim bar derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ adagh asɨghasɨki. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

God amizir imezibagh amibar atari

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelian amizir imezibagh amibar atar, me zurara gɨn otivamim bizibar gun mɨgeir kabav gei. Akar me mɨgeir kaba me uan nɨghnɨzibar dagh ami. Nɨ nan akam inigh mangɨ me mɨkɨm. 18 Nɨ me mɨkɨm suam: Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze, ‘Iavzika! Ia amizir kuraba, ia gɨfa! Ia akavsiar kuraba bagha daveriabar ingara da isava gumazamizibar agharibagh azui. Egha akavsiabar amuamin iniba isamigha da isa men dapaniba ave. Gumazamizir oteviba ko ruariba, ia kamaghɨra bar moghɨra me gami. Eghtɨ me bizir kaba uari darɨgh gavgavim inigh gumazamizir igharazibagh ativaghasa. Ia amizir kaba uarira uarigh nɨghnigha, gumazamizir maba paza me gamua marazi deragha me gami. Ia ghaze, arazir ia amir kam ti dera? Bar puvatɨ. 19 Ia nan gumazamizibagh ifara ghaze, ia ziar ekiam na ganɨdi. Ezɨ puvatɨ, ia nan ziam abɨravɨra iti. Ia akuzir arazim gamua gumazamizir mabav sozi me ariaghiri, egha marazir akurvasi. Gumazir kɨ ovengan ifongezir puvatɨziba, ia me mɨsozi me ariaghiri, egha kɨ ovengasa ifongezir gumazamiziba ia deragha me gami. Ezɨ gumazamiziba ian arazir kam bagha bar ifongegha bretɨn oteviba ko balin muziaribar ia givezima, ia arazir kurar kabagh ami.

20 “ ‘Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Ia oragh! Ia akavsiar kuraba bagha daveriabar ingara da isava gumazamizibagh ativaghasa men agharibagh azui. Mati gumazim ruarimɨn kuaraziba buri moghɨn ia gumazamizibagh ami. Ezɨ kɨ daveriar kaba bar dagh ifongezir puvatɨ. Ia agharibagh aghuizir daveriar kaba, kɨ bar da aghoreghtɨ, ia uam akavsiabar amuan kogham. Eghtɨ gumazamizir ia ativazir kaba ua ian apengan ikian kogham. 21 Egh kɨ uaghan akavsiabar amuamin inir ia gumazamizibar dapaniba aveziba adegham, eghtɨ nan gumazamiziba fɨrighɨregh ua ian apengan ikian kogham. Eghtɨ ia kamaghɨn mɨkɨm suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God.

22 “ ‘Ia akar ifavarir bar avɨribagh amua, gumazamizir aghuibar nɨghnɨzibagh asɨghasɨki. Ezɨ kɨ uabɨ me gamizɨ, me osemezir puvatɨ. Ia gumazamizir arazir kurabagh amibav gɨa, gavgavim me ganɨdima me uan navibagh ighasa nɨghnɨzir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, me zurara itir ikɨrɨmɨrim inighan kogham. 23 Kamaghɨn amizɨ, ia ua irebabar mɨn garir bizir ifavaribar ganan kogham. Eghtɨ gɨn otivamin bizibar apezeperir akar ia amiba, da bar gɨvagham. Eghtɨ kɨ uan gumazamizibar akuragh ua ia da me inightɨ, ia ua me gativagh men ganan kogham. Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God.’ ”

14

Gumazamiziba asebar ziaba fan, God aghua

1 Dughiar mam Israelian gumazir dapanir maba, Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfofoghasa nan azangsɨghasa izi. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, 3 “O nguazir kamɨn gumazim, gumazir kaba uan naviba isa asebagh anɨngizɨ, arazir kam bangɨn men arazir kuraba ghua bar ekefe. Me bar uan asebagh ifongegha da ataghɨraghan aghua. Me datɨrɨghɨn pura iza nɨghnɨziba bagha nan azangsɨsi. Eghtɨ kɨ guizbangɨra men azangsɨzim ikarvaghan aghua.”

4 Datɨrɨghɨn nɨ me mɨkɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, Israelɨn ikɨzimɨn tongɨn gumazitam uan navim isɨ asebar anigam, eghtɨ arazir kam bangɨn an arazir kuraba mangɨ bar ekeveghtɨ, a uan aseba bar dagh ifongegh da ataghɨraghan aghuagh, a pura izɨ nɨghnɨziba bagh Godɨn akam inigha izir gumazimɨn azangsɨgham, eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, nan ikarvazim kamakɨn, kɨ fo, a ziar ekiaba aser avɨribagh anɨdi. 5 Aser kaba Israelɨn ikɨzim gamizɨ, me akɨrim ragha na gasara. Ezɨ nan ifongiam kamakɨn, kɨ ua men navir averiaba iniasa nɨghnɨsi, eghtɨ me na baghvɨra ikiam.

6 “Ezɨ datɨrɨghɨn, nɨ Israelɨn ikɨzimɨn mɨkɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, ia navibagh iragh, uan aseba akɨrim ragh dagh asaragh, arazir kurar kɨ bar aghuaziba da atakigh.

7 “Eghtɨ Israelɨn ikɨzimɨn gumaziba o amiziba, o Kantrin Igharazibar Gumazamizir uan kantri ategha iza Israelia ko itiba, akɨrim ragh na gasaragh uan navim isɨ asebar anigam, eghtɨ arazir kam bangɨn men arazir kuraba mangɨ bar ekeveghtɨ, me uan aseba bar dagh ifongegh da ataghɨraghan aghuagh, egh me pura izɨ nɨghnɨziba bagh nan akam inigha izir gumazimɨn azangsɨgham, eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ men ikarvazim me danɨngam. 8 Kɨ men apanim damu, egh uan gumazamizibar tongɨn me batuegham. Eghtɨ ia Israelia bizir kɨ me gamizir kamɨn ganigh, egh kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Ikiavɨra Itir God, gumazamizir akɨrim iragha a gasiba, arazir kamɨn me gami.’ Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God.

9 “Eghtɨ gumazir kamagh garitam izɨ nan akam inigha izir gumazitam apezeper a damutɨ, an akatam a danigham, bizir kamɨn mɨngarim mati, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ nan akam inigha izir gumazim gifarazɨ an akar kam a ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ivezir kuram a danɨngɨva Israelian gumazamizibar tongɨn a batuegham. 10 Eghtɨ nan akam inigha izir gumazim ko, gumazir nan ifongiam gɨfofoghasa ghuava an azarazim, aning uaghara ivezir kurar magh garim iniam. 11 Kɨ kamaghɨn damigh, Israelɨn ikɨzimɨn tuavim apɨrightɨ me uam akɨrim ragh na gasan kogham. Egh arazir kurabar amuan kogh nan damazimɨn mɨzeghan kogham. Eghtɨ me nan gumazamizibara ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

God vaghvagha gumazamizibar arazir kurabar gari

12  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 13 “Nguazimɨn gumazim, kantrin tamɨn gumazamiziba arazir kuram damighɨva nɨghnɨzir gavgavim nan ikiam koghtɨ, kɨ uan gavgavim men akagh men daghebar amightɨ da mangɨ bar otevegham. Kɨ mɨtiriam azir dughiam me bagh anemadaghtɨ, gumazamiziba ko asɨziba vɨrara daghem bangɨn arɨghiram. 14 Gumazir 3plan aghuir kaba, Noa, Daniel ko Jop, me kantrin kamɨn ikiai,* kɨ 3plan gumazir kabagh nɨghnigh egh gumazamizir arazir kurabagh amibar apangkuvighan kogham. Puvatɨ. Kɨ gumazir 3plan kabara me ateghtɨ me deragh ikiam. Eghtɨ, gumazamizir igharaziba arɨmɨghiregham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

15 “Kɨ maghsuegh, asɨzir atiaba amadaghtɨ da izɨ gumazamizibav soghɨrarɨgham, egh nguazim damightɨ atiatim bar anevaraghtɨ, gumazitam a daruan kogham. 16 Ezɨ gumazir 3plan aghuir kaba, Noa, Daniel ko Jop, me kantrin kamɨn ikiavɨra ikiai, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ angamɨra itir God, kɨ uan ziamɨn kamaghɨn mɨgei, kɨ 3plan gumazir kabara nɨghnigh men otariba ko guivibar apangkuvighan kogham. Puvatɨ. Kɨ gumazir 3plan kabara me ateghtɨ me deraghvɨra ikiam. Eghtɨ, gumazamizir igharaziba arɨmɨghiregham. Eghtɨ nguazim ruarir kɨnimɨn otogham.

17 “Egh kɨ maghsuegh, mɨdorozir sababar suighizɨ apaniba kantrin kam bagh me amadaghtɨ, me izɨ gumazamiziba ko asɨziba uaghan bar me kuavaremegham. 18 Ezɨ gumazir aghuir 3plan kaba kantrin kamɨn ikiavɨra ikiai, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ angamɨra itir God, kɨ uan ziamɨn kamaghɨn mɨgei, kɨ 3plan gumazir kabara nɨghnigh, men otariba ko guivibar apangkuvighan kogham. Puvatɨ. Kɨ gumazir 3plan kabara me ateghtɨ me deragh ikiam. Eghtɨ, gumazamizir igharaziba arɨmɨghiregham.

19 “Egh kɨ maghsuegh, arɨmariar kuratam amadaghtɨ a bar atamra kantrin kam gɨmɨrightɨ, kɨ uan anɨngagharimɨn gumazamiziba ko asɨzibav soghɨrarɨgham. 20 Ezɨ gumazir 3plan kaba, Noa, Daniel ko Jop, kagh ikiai. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ angamɨra itir God, kɨ uan ziamɨn kamaghɨn mɨgei, kɨ 3plan gumazir kabagh nɨghnigh men otariba ko guivibar apangkuvighan kogham. Puvatɨ. Kɨ gumazir 3plan kabara me ateghtɨ me deragh ikiam. Eghtɨ, gumazamizir igharaziba arɨmɨghiregham.

21  *“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ kamaghɨn mɨgei, kɨ uan ivezir kurar 4plan kaba isɨ Jerusalemɨn da amangam, kar mɨdoroziba, ko mɨtiriam azir dughiam, ko asɨzir atiaba, ko arɨmariar kuram. Eghtɨ da gumazamiziba ko asɨziba uaghara me mɨsoghɨrarigham. 22 Eghtɨ varazira ikɨvɨra ikiam, kar Israelian otariba ko guiviba. Kɨ gɨn men aku azenan izam, eghtɨ me ia bagh izɨtɨ, ia me amir arazibar gan. Men araziba bar ikufi. Eghtɨ nɨ uan navir averiamɨn fogh suam, ivezir kurar kɨ Jerusalem bagha amadazim, a voroghɨra ghu. 23 Eghtɨ ia kamaghɨn fogham, kɨ amizir biziba da mɨngarir aghuiba itima, kɨ dagh ami. Nɨ men arazir kurabar ganigha fo, kɨ me ikarvaghamin arazim bagh navir amɨrizim inigham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

15

Wainɨn ikarɨzimɨn akar isɨn zuim

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei:

2 “O nguazir kamɨn gumazim,

nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, wainɨn ikarɨzim, a ti derazir puvatɨ.

Wainɨn ikarɨzimɨn agharim, ruarir arɨzimɨn temebar agharibar tongɨn manmaghɨn deragh aghung,

dagh afiragham?

Ti puvatɨ.

3 Nɨ a isɨ bizitamɨn ingarigham, o?

Egh nɨ wainɨn ikarɨzir otevitam inigh, biziba guamin akezibar ingarigham, o?

Ti puvatɨgham.

4 An avim damuamin bizim a bar dera.

An ruaghatevimning isightɨ an arɨzim ganadam tong isightɨ, nɨ a isɨ an bizitamɨn ingarigham, o?

Ti puvatɨgham.

5 Avim tɨghar an isiam, ingangariba an puvatɨ.

Ezɨ datɨrɨghɨn avim tong an isightɨ,

a guizbangɨra ingangariba bar an puvatɨgham.”

6 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Kamaghɨra, mati wainɨn ikarɨzir ruarir arɨzimɨn temebar tongɨn itim, a derazir puvatɨ. Kamaghɨn, kɨ dazimɨn mɨn anemɨsevezɨma, me a gaborozɨ a isi. Kamaghɨra, kɨ Jerusalemɨn itir gumazamiziba inigh pazavɨra me damigham, me mati avim arɨghamin daziba. 7 Kɨ men apanim damuva ivezir kuram me danɨngam. Me ti avim gitavɨraghsɨ damuva avegh bar isigham. Kɨ pazavɨra me damightɨma, me fogh suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God. 8 Me nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nguazir kam damightɨ a danganir kɨnimɨn mɨn ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

16

Jerusalem mati amizim uan pam ataki

1 Ikiavɨra Itir God ua na mɨgɨa ghaze, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ akam Jerusalemia gasɨ me mɨkɨm suam, me bar arazir kurar kɨ bar aghuazibagh ami. 3 Nɨ Jerusalem mɨkɨm suam: Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Jerusalem, nɨ amizir mamɨn mɨn iti. Nɨn afeziam ko amebam gumazamizir arazir kurabagh amibar tongɨn ikegha ize. Nɨn afeziam Amorian adarazir gumazim. Ezɨ nɨn amebam Hitian adarazir amizim. Ezɨ nɨn amebam Kenanɨn nguazimɨn nɨ bate. 4 Amebam nɨ batezɨma, tav nɨn overapanir sazim atugha nɨ ruezir puvatɨ. Me amangsɨzim nɨ gaghuizir puvatɨ, egha inir avɨzibar nɨ nomkezir puvatɨ. 5 Tav bar nɨn apangkuvigha bizir katam nɨ gamizir puvatɨ. Amebam nɨ batezir dughiamɨn, tav nɨ gifongezir puvatɨ. Me pura nɨ isa danganir arozir kɨnimɨn nɨ akunizɨ, nɨ pura irɨghav iti.

6 “Ezɨ kɨ arua iza nɨn garima, nɨ uan ghuzim gɨpoghposi. Ghuzim nɨ avara, ezɨ kɨ nɨ ateghtɨ nɨ aremeghan aghua. Egha kɨ ghaze, ‘Nɨ angamɨra ikiam. 7 Egh aghung ghuavanang, mati akɨmarir bar aghuim azenimɨn iti.’ Kamaghɨra, nɨ aghua gavgavigha ruaragha amizir igiamɨn oto. Nɨn otemning otozɨ, nɨn mɨkarzimɨn arɨziba otivigha gɨfa. Ezɨ nɨ bibiamra ikiavɨra iti.

8 “Kɨ ua iza nɨn garima, nɨ gumazimɨn ikiamin dughiam otogha gɨfa. Ezɨ kɨ uan azenan azuir korotiam inigha an onegha nɨn mɨkarzim avara. Egha kɨ nɨn ikiasa nɨ ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami, ezɨ nɨ konanamra. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.

9 “Egha kɨ dɨpam inigha nɨn mɨkarzim ruava, nɨn ghuzim adɨza olivɨn mughuriar aghuim zuir borem nɨn mɨkarzim gaghui. 10 Egha kɨ korotiar bar aghuir me tretɨn dɨgɨrir bar aghuibar isamizim nɨ garu. Egha dagarir asuar bar aghuiba nɨ ganigha, inir bar aghuim nɨn dapanim gike. Egha azenan azuir korotiar bar aghuim nɨ garu. 11 Egha kɨ kurkazir bizir aghuiba nɨ ganɨngi. Kɨ daveriaba nɨn agharimning gaghuigha, senɨn aghuim isa nɨn fɨrimɨn da. 12 Egha nɨ uan atinim daghuasa kɨ ring nɨ ganɨngi. Egha nɨ uan kuarimning daghuasa ringning nɨ ganɨngi. Egha kɨ dapanir asuar bar dirim isa nɨn dapanim garu. 13 Ezɨ nɨ uabɨn kurkamin silva ko golɨn bar avɨrim iti. Egha nɨ zurara, korotiar aghuir me tretɨn dɨgɨrir aghuibar isamizir aghuiba azui. Kɨ bretɨn me plauan bar aghuimɨn ingarizim ko hani ko olivɨn borem isa nɨ ganɨngizɨ nɨ da api. Nɨn ganganiba bar deravɨram oto. Ezɨ nɨ atrivir amizimɨn oto. 14 Nɨn ganganiba deravɨram otozɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨrim, nɨn eghaghanim gɨfo. Kɨ uabɨ nɨ asɨngizɨ nɨ ganganir bar aghuim gamua taghtasi. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

15 “Ezɨ nɨ nɨghnɨzir gavgavim uabɨn ikia ghaze, nɨ amizir bar dirim, egha tuavimɨn amizimɨn mɨn oto. Nɨ uan ganganir aghuim bangɨn, gumazir avɨriba mangɨgh zegh gamima, nɨ me gekua me koma akui. Ezɨ nɨn ganganir aghuim, gumaziba bar men bizir aghuimɨn mɨn oto. 16 Nɨ uan korotiar maba isa asebar ziaba fer danganiba asɨngi. Nɨ danganir kabar tuavimɨn amizimɨn mɨn amua pura uabɨ isava gumazibagh anɨdi. Nɨn arazir kurar kam, a bar ikufi.* 17 Nɨ gol ko silvan nɨ uan mɨkarzimɨn kurkiasa kɨ nɨ ganɨngiziba da inigha gumazibar nedazibar ingari. Egha nedazir kaba ko poroghamiba uari bakɨava akuir arazim gami. 18 Kɨ nɨ ganɨngizir korotiar aghuir me tretɨn dɨgɨrir bar aghuibar isamiziba, nɨ da isa nedazir kabagh aghui. Egha kɨ nɨ ganɨngizir olivɨn boreba ko pauran mughuriar aghuim itiba, nɨ da isa nedazir kaba bagha mughuriar aghuim zuir ofabagh ami. 19 Kɨ dagher bar aghuiba nɨ ganɨngi, mati plauan bar aghuim ko olivɨn boreba, ko haniba, ezɨ nɨ aser kabar naviba iniasava me baghavɨra nɨghnɨgha, ofan mɨn dar men ofa gami. Bar guizbangɨra, nɨ arazir kabar dagh ami, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei.

20 “Nɨ na bagha otezir otariba ko guiviba, nɨ me mɨsuegha asɨzibar mɨn me isa marvir guaba damasa ofabagh ami. Nɨ fo, nɨn arazir tuavibar amiziba amir arazir kam, a derazir puvatɨ. Ezɨ nɨ ti ghaze, nɨ amir arazir kuram ti pura bizim, ezɨ nɨ arazir kurar avɨrim damu mangɨvɨra ikiasa. 21 Nɨ kamaghɨn ifuegha, nɨ nan boribav suegha me isa marvir guaba bagha ofabagh ami. 22 Nɨ uan arazir kurar kɨ bar aghuaziba ko, nɨn arazir nɨ tuavimɨn amizimɨn mɨn amibar gɨn ghua, tong uan aghɨrimra ikezir dughiam gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Dughiar kamɨn nɨ bibiamra ikiava uan ghuzim gɨpoghposi.”

Jerusalem, tuavimɨn amizimɨn mɨn oto

23 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Iavzika! Ia bar moghɨra ikuvigham. Iavzika! 24 Ia tuaviba bar, dar gumazamiziba uari akuvir danganibar ghua asebar ziaba fer arazim ko tuavimɨn amizibar arazim, aning damuasa danganibar ingari. 25 Nɨ ghaze, nɨ bar amizir ganganir bar aghuim gamim, egha gumaziba tuavibar izima, nɨ me gekua uan mɨkarzim isa pura gumazir kɨnibagh anɨdi. Egha nɨn arazir tuavimɨn amiziba amir arazir kam, ekɨva ghuavɨra iti. 26 Ezɨ Isipian nɨn boroghɨn itir darasi, kar gumazir mɨkarziba puvɨra dɨkaviba, nɨ men amamangatɨzɨ, me iza nɨ ko mɨsiabagh akui. Ezɨ nɨn arazir tuavibar amiziba amir arazim ekɨva ghuavɨra ikia na gamima, nan navim ikuvizɨ kɨ nɨn atari.

27 “Nɨ oragh! Kɨ uan anɨngagharim nɨ gingegha uan gavgavimɨn pazavɨra nɨ gamigha, nɨ ganɨngizir biziba, kɨ ua nɨ dama da ini. Kɨ nɨ isava Filistiabar agharim gatɨzɨ me uan ifongiabar gɨn ghua pazavɨra nɨ gami. Me bar nɨn arazir kurar mɨzɨrɨzir kabar aghuagha dar aghumsɨsi.

28 “Gumazir igharazir kaba iza nɨ ko akua nɨn ifongiam agɨvazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Asirian gumazibar gɨn ghua mati tuavimɨn amizim tintinimɨn gumaziba bagha ruiagha arui. Me nɨ koma akuima, nɨ arazir kam bagha bar ikuvighavɨra iti. 29 Egha nɨ uaghan Babilonian, dagɨaba bagha ingarir gumaziba, nɨ men gɨn arua mati tuavimɨn amizimɨn mɨn, nɨ me koma akui. Me nɨ koma akuima, nɨ arazir kam bagha bar ikuvighavɨra iti.

30 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei, Nɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua, aghumsɨzir puvatɨgha tuavimɨn amizimɨn mɨn ami. Mati, nɨn navir averiamɨn aven, arɨmariar ekiam an iti. 31 Tuaviba bar, gumaziba uari akuvir danganibar nɨ asebar marvir guabar ziaba fasa danganibar ingarava tintinimɨn gumaziba koma akuir arazim gami. Egha nɨ tuavimɨn amizir igharazibar mɨn amir pu. Bar puvatɨ. Me dagɨaba iniasa arazir kam gami. Ezɨ nɨ arazir kam gamua dagɨaba inian aghua. Nɨ uan ifongiam agɨvasa pura me koma akui.

32 “Nɨ mati amuir uan pam ataghɨrazim. Egha gumazir nɨ fozir puvatɨziba ko, poroghamiba uari bakeir arazim me koma a gami. 33 Tuavimɨn amiziba bar, dagɨaba isi. Ezɨ nɨ puvatɨ. Nɨ bizir aghuiba isa gumazir nɨ ifongeziba bar me ganɨdi. Egha tuavir kamɨn nɨ me apezepera me getuima, me tintinibar ikia iza nɨ ko dakuasava ami. 34 Nɨ tuavimɨn amizir igharazibar mɨn amir puvatɨ. Tav kamaghɨn tuavir amizimɨn mɨn otivasa nɨ mɨgɨa nɨ gaghonezir puvatɨ. Nɨ dagɨaba isir puvatɨ. Nɨ dagɨaba isa me givesi! Guizbangɨra, nɨ bar amizir igharaghav amim.”

Godɨn anɨngagharim Jerusalem gisɨn iti

35 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei: “O Jerusalem. Nɨ tuavimɨn amizim, nɨ nan akam barakigh! Kɨ Ikiavɨra Itir God. 36 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei: Nɨ uan ifongiar ekiamɨn gɨn ghua uan korotiaba suegha bibiamra ikia, tuavir amizimɨn mɨn uabɨ isava gumazir nɨ ifongeziba pura uabɨ me ganɨdi. Egha nɨ uan marvir guar kɨ bar aghuaziba baghavɨra ikia, uan boribav sogha da isa asebar ofa gami. 37 Nɨn arazir kaba bangɨn, nɨ gifongezir gumaziba, kɨ bar me akuvagham. Gumazir nɨ ifongeziba, ko nɨ aghuaziba sara, kɨ men aku izɨtɨ, me bar nɨ okarigh tuivightɨ, kɨ nɨn korotiaba sueghtɨ, me bar nɨn gantɨ, nɨ bibiabara ikiam. 38 Nɨn arazir poroghamiba uari bakeir arazim ko gumazibav soagharɨzir arazim bangɨn, kɨ ivezir kuram nɨ danɨngam. Egh gumazibar ghuziba irezir bizir kurar kam ikarvagh, uan anɨngagharim akagh pazavɨra nɨ damightɨ, nɨ ovengam. 39 Kɨ nɨ isɨ gumazir kabar agharim datɨghtɨ, me nɨn danganir nɨ gumaziba koma akua, egha asebar ziaba feba, me bar da akararigh dagh asɨghasigham. Me nɨn korotiaba ko kurkazir aghuiba bar da inigh mangɨ nɨ ateghtɨ nɨ bibiabara ikiam.

40 “Gumazir kaba gumazir igharazibar diaghtɨ, me izɨ dagɨabar nɨ ginivigh, uan mɨdorozir sababar nɨ aghorarɨgh bar nɨ nguemsirigham. 41 Egh gumazir kaba nɨn dɨpenibar apongɨva amizir avɨribar damazimɨn ivezir kuram nɨ danɨngam. Tuavir kamɨn, kɨ nɨn arazir tuavimɨn amizimɨn arazir kam agɨvagham. Egh kɨ uaghan nɨ damightɨ, gumazir nɨ gifongeziba, nɨ ua pura bizir aghuiba isɨ me danɨngɨva me apezeper me gekuan kogham. 42 Eghtɨ nan anɨngagharim gɨvaghtɨ kɨ amɨragham. Egh navim ua nɨ bagh ikuvan kogham. Egh kɨ navir amɨrizim ikɨ, ua nɨn ataran kogham.

43  *“Nɨ aghɨrimra itima, kɨ bar deravɨra nɨ gami, ezɨ nɨ bizir kam bakɨnɨghɨnigha egha arazir kurar kabagh ami. Nɨ guizbangɨra arazir kurar avɨrir kɨ aghuazibagh ami. Egha nɨ manmaghsua, tuavimɨn amizimɨn arazir kam gami. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn arazir kurar kaba ikarvagh egh ivezir kuram nɨ danɨngam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

Guivim uan amebamɨn araziba ini

44 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “O Jerusalem, gɨn gumazamiziba nɨn gan aghuzir akar otevir kamɨn nɨ mɨkɨmam, ‘Guivim uan amebamɨn araziba bar ada ini.’ 45 Guizbangɨra, nɨn araziba bar nɨn amebam ko nɨn avenemebabar arazibar mɨrara ghu. Me uan paba ko boribagh ifongezir puvatɨ. Nɨn amebam Hitian amizim, ezɨ nɨn afeziam Amorian gumazim.

46 “Nguibar ekiam Samaria, a notɨn amadaghan iti, a mati nɨn avenemebam. Ezɨ nguibar ekiam Sodom, a fomɨra sautɨn amadaghan ike, a mati nɨn afumim. Ezɨ nguibar dozir an boroghɨn itiba, da mati an guiviba. 47 Amizir kamning faragha arazir bar kurar kɨ bar aghuazibagh ami. Ezɨ nɨ aningɨn dagarir noziba dɨkɨva aningɨn mɨn arazir mɨzɨrɨzibar amuasava ami. Ezɨ dughiar otevimɨn nɨn arazir bar kurar nɨ amiba bar aning amir arazir kurabagh afira.

48 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei: Nɨn afumim Sodom ko nguibar dozir an boroghɨn itiba, me nɨ ko nɨn nguibar dozir nɨn boroghɨn itibar mɨrara, arazir bar kurar katabagh amizir puvatɨ.

49 “Nɨ oragh. Nɨn afumim Sodom uan guiviba ko, me gavgavigha uari fava, dagher avɨrim ikia navir amɨrizimɨn ikia nɨmɨra iti. Ezɨ men osɨmtɨzim kamakɨn, me onganarazibagh amir gumazamizibar akurvaghan aghua. 50 Me ifaghata uari fava, egha nan damazimɨn kɨ aghuazir arazir kurabagh ami. Kamaghɨn amizɨ, kɨ men arazir kurabar ganigha me batoke.

51 “Samarian arazir kuraba avɨrasemezir puvatɨzɨ, dar dɨbobonim mong nɨn arazir kurabar dɨbobonimɨn apengan iti. Nɨn arazir kuraba an arazir kurabagh afiragha bar mɨze. Ia 3plan amiziba, kɨ ian arazir kurabar gari, nɨn arazir kurabara bar ikufi. Ezɨ amizir igharazimningɨn arazir kuraba, kɨ dar gari, da mati pura biziba. 52 Kamaghɨn amizɨ, nɨ datɨrɨghɨn uan arazir mɨzɨrɨzibar aghumsɨzim iniam. Kɨ ian gara bar ian araziba tuisɨgha ghaze, nɨn arazir kuraba bar ikuvizɨ kɨ bar dar aghua. Ezɨ amizir igharazimning, nan damazimɨn amizir aghuimningɨn mɨn oto. Bizir kam bangɨn, nɨ datɨrɨghɨn uan aghumsɨzir ekiam iniva navim bar ikuvigham.”

God deravɨra Sodom ko Samaria damuam

53 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “O Jerusalem, datɨrɨghɨn Sodom ko, Samaria uan guiviba ko, me bar ikuvighavɨra iti. Eghtɨ kɨ me damightɨ, men dabirabim ua deragham. Kɨ garima, nɨ aningɨn tongɨn ikia bar ikuvighavɨra iti. Eghtɨ kɨ uaghan nɨ damightɨ, nɨn dabirabim ua deragham. 54 Nɨ uan arazir kuraba bangɨn uabɨn aghumsigham. Eghtɨ amizir igharazimning, nɨn aghumsɨzimɨn gan, fogh suam, aning deravɨra zui. 55 Eghtɨ amizir igharazimning kɨ aningɨn akuragham, Sodom uan guiviba ko, Samaria uan guiviba ko, men dabirabim mati me faragha ikezɨ moghɨn ua deragham. Eghtɨ kɨ uaghan nɨ ko nɨn guivibar akuraghtɨ ian dabirabim mati ia faragha iti moghɨn ua deragham. 56 Dughiar kɨ tɨghar nɨ gasɨghasɨghamimɨn, nɨ gavgavigha ifaghata uabɨ fa, egha Sodom dɨpova ghaze, Sodom bar ikufi. 57 Ezɨ nɨn arazir kurar nɨ faragha amiziba datɨrɨghɨn azenim gire. Ezɨ gumazamizir igharazir nɨn boroghɨn itiba, me nɨ gifongezir puvatɨ. Nɨn dɨbovir arazim a ua iza nɨrara iti. Ezɨ Idom ko, an boroghɨn itir darazi ko, Filistia ko, an boroghɨn itir darasi, me bar nɨ dɨpova nɨn aghua. 58 Nɨ datɨrɨghɨn uan arazir mɨzɨrɨziba ko, arazir kurar avɨrir kɨ aghuaziba bagh ivezir kuraba iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam zurara ikɨ mamaghɨra ikiam

59 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze: “Nɨ fomɨra na ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gamigha akam akɨrigha ghaze, nɨ an gɨn mangam. Egha nɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn aghuagha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abɨki. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn arazir kurar kamra, a ikarvagham. 60  *Ezɨ kɨrara, kɨ dughiar nɨ uan igiamra itimɨn, kɨ nɨ ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami, egh gɨn kɨ a gɨnɨghnɨghvɨra ikiam. Kɨ nɨ ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damuasa, eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam zurara ikɨ mamaghɨra ikiam. 61 Nɨn avenemebam ko nɨn afumim gɨn ua nɨ bagh izeghtɨ, kɨ aning ateghtɨ, aning nɨn guivimningɨn mɨn ikiam. Arazir kam, a nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ nɨ ko amizimɨn aven itir puvatɨ. Kɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨ a damuam. Eghtɨ dughiar kamɨn, nɨ amizir arazir kuraba, nɨ dagh nɨghnɨgh aghumsɨgham. 62  *Kɨ uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam, nɨ ko a damuam. Eghtɨ nɨ fogh suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God. 63 Nɨ amizir arazir kuraba, kɨ bar ada gɨn amadagham, eghtɨ nɨ dagh nɨghnɨgh bar aghumsigh mɨkɨman akabagh asagham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

17

Ikiavɨra Itir God kuarazir bagamning ko wainɨn ikarɨzimɨn akar isɨn zuim mɨgei

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei: 2 “O nguazir kamɨn gumazim, kɨ kamaghsua, nɨ akar isɨn zuitam Israelia mɨkɨm, eghaghanir otevir kamɨn aven, mɨngarir mam modoghav iti. 3 Nɨ kamaghɨn Israelia mɨkɨm suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

Bar maburan kuarazir bagar mam iti,

an avɨziba bar ekevegha arɨziba bar ruarigha dirir aghuiba ikia

ganganir bar aghuim gami.

A mɨghegha Lebanonɨn Mɨghsɨabar ghua

temer sidan mamɨn ghuam apɨri.

4 Egha an suiam apɨrigha a inigha mɨghegha

ghua dagɨaba bagha ingangaribagh amir nguazir mamɨn ghugha,

a isa biziba amaga dagh ivezir gumazamizibar nguibar ekiamɨn anekara.

5 Egha a dɨkavigha mɨghegha

Israelɨn nguazimɨn ghua wainɨn ikarɨzir mamɨn biam asigha,

azenir mamɨn nguazir bar aghuimɨn an opari.

Nguazir kam, a dɨpar mɨriamɨn ikia bar dera,

eghtɨ gɨn wainɨn ikarɨzir kam an ikɨ aghung

mangɨ bar ekevegham.

6 Ezɨ wainɨn ikarɨzimɨn biar kam aghua

vazimra aghariba asava wainɨn ikarɨzimram oto.

An aghariba aghua iragha kuarazir bagam iti naghɨn gari,

ezɨ an biba dɨza bar vɨn mar uaghiri.

Ezɨ wainɨn ikarɨzimɨn aghariba ko an dafariba bar avɨraseme.

7 “Ezɨ kuarazir bagar ekiar igharazir mam uaghan iti.

An avɨziba bar ekevegha arɨzir avɨriba iti.

Ezɨ wainɨn ikarɨzir kam nguazir a itir kamɨn aghua,

egha a uan biba ko agharibagh iragha

kuarazir bagar kam itir danganimɨn da amangi.

Wainɨn ikarazim nɨghnɨsi,

kuarazir bagar igharazim tir nguazim ti dɨpar aghuim a danɨngam.

8 Ezɨ nguazir wainɨn ikarɨzir kam faragha itim,

a guizbangɨra nguazir bar aghuim.

A dɨpar bar avɨriba ikiava, ikarɨzim damutɨ,

an aghung dafariba murɨva,

bɨva ovɨziba ikɨva bar deragham.

9 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn nɨn azai,

Wainɨn kam deravɨra ikɨva aghungam? Ti puvatɨgham.

Kuarazir bagar faragha izim ti izɨ

biba sarama anesigh an ovɨziba adegh,

an aghariba apɨrigh da ateghtɨ da mɨsɨngigham.

Gavgaviba puvatɨzir gumazim o gumazir kɨnir puningra,

me ti wainɨn ikarɨzir kam asighɨrafagham.

10 Nɨ oragh! Me wainɨn ikarɨzir kam nguazir aghuimɨn an opari.

Eghtɨ a deraghvɨra ikɨva aghungam, o? Ti puvatɨgham.

Aruem anadi naghɨn ikezir amɨnim izɨ a givangtɨ, a imuigham.

A danganir a faragha aghuimra, ikɨ bar mɨsigham.”

Akar isɨn zuimɨn mɨngarim

11 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 12  *“Nɨ mangɨ Israelɨn ikɨzir akaba batozimɨn azaragh, me ti akar isɨn zuir kamɨn mɨngarim gɨfos, ti puvatɨ? Akar isɨn zuir kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu. Babilonian atrivim, Jerusalemɨn izegha atrivim ko an gumazir dapaniba ua bagha me inigha Babilonɨn ghu. 13 Babilonɨn atrivim, Judan kantrin ikiavɨra ikiava, Judan kantrin atrivimɨn adarazir mav inigha a ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami. A ghaze, gumazir kam, a Judan kantrin atrivir igiamɨn otogham. Egha ghaze, atrivir igiam an apengara ikiasa. Egha a Judan kantri ateghasa amua gumazir ziaba itiba, a me inigha kalabusɨn ghu. 14 Babilonɨn atrivim ghaze, atrivir igiam akar dɨkɨrɨzir gavgavir kamɨn gɨn mangan aghuagh, a uan kantri damutɨ a ua gavgavigh dɨkavigh Babilon mɨsoghsɨ damuam, eghtɨ Babilonɨn atrivim ua izɨ bar Judan kantri gasɨghasigham. 15 Ezɨ Judan atrivir igiar kam Babilonɨn atrivimɨn akam batuegha, Isipɨn atrivim bagha akam amadagha ghaze, a hoziaba ko mɨdorozir gumazir avɨritaba amadaghtɨ me an akurvaghsɨ izam. Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, atrivir igiar kam deravɨra ikiam, o? Puvatɨgham. A Babilonɨn atrivimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim abɨki. Kamaghɨn amizɨ, Babilonɨn atrivim izɨ pazavɨram a damigham.

16 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn guizbangɨra kamaghɨn mɨgei: Judan atrivim mangɨ Babilonɨn kantrin kalabusɨn ikɨ mangɨ aremegham. Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Babilonɨn atrivim anemɨsevezɨ, an atrivir igiamɨn iti. Egha a Babilonɨn atrivim ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim gamua ghaze, an an apengan ikɨva bizibar amuam. Egha a uabɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavimɨn aghuagha anebɨki. 17 Eghtɨ Babilonia izɨ, Jerusalemɨn nguibar ekiam ekɨarugh nguazim gɨku dɨvazim boroghɨn dar pozibav mɨkɨnigham. Egh me nguazir pozir kabagh isɨn tuivigh ikɨ mɨdorozim damuam. Me kamagh nɨghnɨgha ghaze, gumazir avɨrim arɨghiregham. Eghtɨ Isipɨn atrivimɨn mɨdorozir gumazir avɨrir bar gavgavim, mɨdorozimɨn dughiamɨn izɨ men akuraghan kogham. 18 Ia oragh! Judan atrivir igiam, akar dɨkɨrɨzir gavgavimɨn aghuagha anebɨki. Egha a bizir kaba bar dagh ami. A datɨrɨghɨn arɨmangɨghan kogham.

19 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn guizbangɨra kamaghɨn mɨgei: Kɨ atrivir kam ikaragh pazavɨra a damigham. A guizbangɨra nan ziamɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim gami, egha anebɨki. 20 Kɨ an suiragham, mati gumazim asɨzibar suizir ivem onegha a mɨkɨnizɨ an an suira. Kɨ a inigh Babilonɨn mangɨ munagh an arazir akɨrim ragha na gasarazim tuisɨgh, egh ivezir kuram a danɨngam. 21 An mɨdorozir gumazir gavgavir aghuiba, me bar arɨghiregham. Eghtɨ mɨdorozir gumazir ikiavɨra itir varazira, me tintinimɨn suaraghɨrɨgham, mati amɨnim iza ivaima biziba tintinibar ghue. Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

God Israelian akuraghasa akam akɨri

22-23 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ uabɨ, kɨ sidan temer ruarim an aguar muziarir bar pɨn ititam atugham.

Egh a inigh mangɨ Israelɨn mɨghsɨar igharazir bar dagh afirazimɨn an anekaragham.

Eghtɨ temer kam aghuigh ekevegh aguar ruariba ikɨ bɨva, ovɨziba ikiam.

Egh a sidan temer bar dirimɨn otogh, sidan temer mabagh afiragham.

Eghtɨ kuarazir guar avɨriba izɨ an aguabar dapighirɨ aruemɨn uari apazam.

Egh me an aguar kabar mɨkonibar ingaram.

24 Eghtɨ nguazir kamɨn itir temeba, me bar kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

Kɨ temer ruariba otima, da uaghiri, egha temer igiabagh amima, da aghua ghuavanadi.

Kɨ temer dafarir angamtɨzibagh amima, da mɨdɨi.

Egha temer dafarir mɨdiaribagh amima, dar dafariba angamɨra iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa,

egh kɨ mɨkemezɨ moghɨn, kɨ biziba bar dar amuam.”

18

Gumazamiziba bar God vaghvagha men arazibar gari

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, 2  *“Ia manmaghsua zurara Israelian nguazim gɨnɨghnɨgha aghuzir akar kamɨn a mɨgei?

“ ‘Afeziaba ko amebaba wainɨn ovɨzir angamtɨziba api.

Ezɨ wainɨn ovɨzir kaba isɨngtɨziba puvatɨgha

boribar akabav sozi men atariba me giri.’

3 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei, Israelia ia uarira uarir tongɨn aghuzir akar kam mɨkɨman kogham! 4  *Ia oragh! Gumazamiziba bar men ikɨrɨmɨrim, nan bizim, afeziam ko amebamɨn ikɨrɨmɨrim ko borimɨn ikɨrɨmɨrim, nan bizim. Eghtɨ gumazir arazir kuram gamizim, anarɨra aremegham.

5 “Gumazitam ti bar deragh, arazir kuraba an puvatɨghtɨ, gumazir kam deraghvɨra ikiam. 6  *Gumazir kam, mɨghsɨabar pɨn itir aseba famin danganibar zuir puvatɨgha me bagha ofa gamua dar dagheba apir puvatɨgha, Israelɨn asebar marvir guabar ziaba fer puvatɨ, egha gumazir igharazibar amuiba koma akuir puvatɨ, egha uaghan amizir uan iakɨnibav sozim koma akuir puvatɨ. 7  *Egha a igharaz darazi abɨra arazir kurabar me gamir puvatɨ. Egha gumazir igharazibar biziba okeir puvatɨ. Egha a uan namakamɨn amamangatɨzɨ, a pura ada dagɨar kaba ini, ezɨ namakam ua da ikarvaghamin ababanimɨn mɨn a uan biziba isa a ganɨngi. Egha gɨn namakar kam iza uan dagɨar kaba ikarvaghasa, ezɨ gumazir aghuir kam ua namakamɨn bizim a ganɨdi. Egha gumazir aghuir kam, mɨtiriaba azir darasi, a dagheba isa me ganɨdi. Egha korotiaba puvatɨzir darasi, a korotiaba isa me ganɨdi. 8  *Egha an namakam an dagɨaba pura da inigha ua da ikarvaghasa, an dagɨar an anɨngizim gisɨn ua dagɨaba isir puvatɨ. Egha gumazamiziba kotiaba bagha izi, a guizɨn arazimɨn gɨn ghua men kotiaba tuisɨsi. Egha an arazir kurabar amuan aghua. 9  *Gumazir kamaghɨn amim, an arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba baragha deravɨra dar gɨn ghua dagh ami. Gumazir kam, nan damazimɨn dera, kamaghɨn amizɨ, an angamɨra ikɨ mamaghɨra ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

10 “Eghtɨ gumazir kam otaritam ikɨtɨ, otarir kam gumazibav soghtɨ me arɨmɨghiram, kar otarimɨn osɨmtɨzimra. 11 An afeziam arazir kabagh amir puvatɨ, otarim uabɨra arazir kabagh ami. A mɨghsɨabar pɨn itir aseba famin danganibar ghua da bagha ofa gamir dagheba api. Egha gumazir igharazibar amuiba koma akui. Egha dagher me aser marvir guaba bagha ofa gamiziba apava gumazir igharazibar amiba ko arazir kurar kɨ aghuazibagh ami. 12 Egha a gumazamizir onganaraziba abɨra arazir kurabar me gami. Egha gumazir igharazibar biziba okei. Eghtɨ namakatam an dagɨar a iniziba ikarvaghsɨ izɨtɨ, gumazir kurar kam ua namakamɨn ababanir bizim a danighan kogham, a pura ua bagha a ini. Egha marvir guabar ziaba fe. Egha arazir kurar kɨ aghuazir igharazibagh ami. 13 Egh an namakam an dagɨaba inigh, ua da ikarvaghsɨ, an dagɨar an anɨngizim gisɨn, a ua dagɨar igharaziba isi. Gumazir kam ti angamɨra ikiam ti? Puvatɨgham. A ikian kogham. An arazir kurar kɨ aghuazir kabagh ami, kamaghɨn amizɨ, an ovengam. A uabɨ uan osɨmtɨzim bangɨn ovengam.

14 “Eghtɨ gumazir kurar kamɨn otarim, uaghan otaritam ikɨtɨ, otarir kam uan afeziamɨn gantɨ, an arazir kurabar amuam. Eghtɨ a uan afeziamɨn mɨn arazir kurabar amuan aghuagham. 15 Egh otarir kam, mɨghsɨabar pɨn itir aseba famin danganibar mangan kogh, da bagh ofabar amu, dar daghebar aman kogham. Egh gumazir igharazibar amuiba ko dakuan kogham. 16 Egh a igharaz darazi arazir kurabar me damuan aghuagham. Egh gumazir igharazibar biziba okɨman aghuagham. Egh a uan namakamɨn amamangatɨzɨ, a pura ada dagɨar taba inigh, eghtɨ namakam ua da ikarvaghamin ababanim inian aghuagham. Egh gumazir aghuir kam, mɨtiriaba azir darasi, a dagheba isɨ me danɨngam. Egh korotiaba puvatɨzir darasi, a korotiaba isɨ me danɨngam. 17 Egh an namakam an dagɨaba pura da inigh, egh ua da ikarvaghsɨ, an dagɨar an anɨngizim gisɨn ababanim inighan kogham. Egh an arazir kurabar amuan aghuagham. A bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba ko arazir kɨ ifongeziba baragh deravɨra dar gɨn mangɨ dar amuam. Otarir kam, uan afeziamɨn arazir kurabar osɨmtɨziba inigh, da bangɨn aremeghan kogham. Puvatɨgham. An angamɨra ikiam. 18 An afeziam bar arazir igharagha garibagh ami. A ifara biziba okɨava zurara arazir kurabar igharaz darazigh ami. Kamaghɨn amizɨ, a uabɨ uan arazir kurar an amizibagh ipurigh aremegham.

19 “Ezɨ ia kamaghɨn azai, ‘Tizim bagha, otarim afeziamɨn arazir kurabar ivezir kuram inian kogham?’ Ezɨ ian azangsɨzimɨn ikarvazim kamakɨn. An otarim nan arazir aghuiba ko arazir kɨ ifongezibar suiragha deravɨra dar gɨn zui, kamaghɨn amizɨ, an aremeghan kogh deravɨra ikiam. 20  *Gumazim an arazir kuram gami, anarɨram aremegham. Otarim afeziamɨn arazir kurabar ivezir kuram inian kogham. Eghtɨ afeziam, otarimɨn arazir kurabar ivezir kuram inian kogham. Gumazir arazir aghuim gamizim, an an ivezir aghuim iniam. Eghtɨ gumazir arazir kurabagh amim, a da bangɨn ivezir kuram iniam.

21  *“Gumazir arazir kurabagh amitam arazir kuraba ategh arazir kɨ ifongezibar suiragh arazir aghuibar amuam, an aremeghan kogham, an angamɨra ikiam. 22 A datɨrɨghɨn arazir aghuibagh ami. Egha a faragha amizir arazir kuraba kɨ da gɨn amada, egh ua dagh nɨghnɨghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, an angamɨra ikiam. 23  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei. Gumazir arazir kurabagh amiba ariaghiri, kɨ bizir kam bagha bar akongezir pu. Puvatɨ. Kɨ kamaghsua, me navibagh iragh angamɨra ikiasa kɨ ifonge.

24  *“Eghtɨ gumazir aghuitam arazir aghuiba ategh, arazir mɨzɨrɨziba ko arazir kurar kɨ aghuazibar amu, egh an angamɨra ikian kogham. A faragha amizir arazir aghuitam, kɨ tam ginɨrɨghan kogham. An akɨrim ragha na gasara, kamaghɨn amizɨ, a uan arazir kuraba bangɨn ovengam.

25 “O Israelɨn ikɨzim, ia zurara kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam amir arazir kaba, da derazir puvatɨ.’ Israelia, ia deravɨra nan akam baragh. Ia ghaze, nan araziba ti ikufi. Bar puvatɨ. Iarara ian arazibara bar ikufi! 26 Gumazir aghuitam, arazir aghuim ategh arazir kuram damigh an osɨmtɨzim ikiam. Egh a uan osɨmtɨzir kam bagh an ovengam. 27 Eghtɨ gumazir kuratam, arazir kuram ategh arazir aghuim damu, an aremeghan kogham. A deraghvɨra ikiam. 28 An arazir kurar amizir kam gɨfogha gɨvagha, anetegha arazir aghuimɨn gɨn zui. Bizir kam bangɨn, an aremeghan kogham. An angamɨra ikɨ deraghvɨra ikiam. 29 Ezɨ ia Israelɨn ikɨzim, ia ghaze, Ekiam amir araziba, derazir puvatɨ. Ezɨ puvatɨ. Ian arazibara bar ikufi.

30 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze, O Israelɨn ikɨzimɨn gumazamiziba, kɨ vaghvagh bar ian araziba tuisɨgham. Kamaghɨn amizɨ, ia navibagh iragh, ia amir arazir kuraba ategh, akɨrim ragh dagh asaragh. Eghtɨ ian arazir kuraba ia gasɨghasɨghan kogham. 31 Arazir kurar ia amiba, ia bar ada atakigh. Egh nɨghnɨzir igiam ko navir igiam inigh. O Israelɨn ikɨzim, ia manmaghsuava ovengasava ami? 32 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ kamaghɨn mɨgei: Ian tav aremeghan kɨ bar aghua. Kamaghɨn amizɨ, ia uan arazir kuraba akɨrim ragh dagh asaragh, egh ia angamɨra ikiam.”

19

Esekiel azirakar ighiam bange

1 Ikiavɨra Itir God Israelian atrivir pumuning bagha azirakar ighiar kam bangasa na mɨkeme:

2 Nɨn amebam bar laionɨn amebar aghuim.

A laionɨn apurir ekiabar tongɨn ikia uan nguzibar akuaghapi.

A uan nguzibar gara dagh eghuvima, da aghuava ekefe.

3 A uan nguzir mam deragha a geghuva an garima,

an aghuigha bar dera.

An asɨziba burir arazimɨn an akakasi,

ezɨ gɨn a gumazamizibav sogha me api.

4 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, bar laionɨn kamɨn eghaghanim baregha,

a bagha azuazimɨn mɨn mozim gɨkuizɨ

laion iza mozir kam giraghu.

Ezɨ me akezim an koviamɨn guragha anemɨkɨrɨgha

Isipɨn kantrin ghu.

5 Amebam a bagha dughiar ruarimɨn a mɨzua itima,

a izezir puvatɨ.

Ezɨ a tagha ua nguzir igharazir mam inizɨ an an danganim ini,

ezɨ an an gara a geghuvima,

a bar mɨkarzim saram aghungigha, laionɨn igiar aghuimɨn oto.

6 A bar ekevegha gɨvagha laionɨn igharaziba koma arui.

A uaghan asɨziba buri dav sogh, egh dar amamin arazimɨn fofoziba ini.

Egha uaghan gumazamizibav sogha me api.

7 A men dɨpenir gavgaviba akaragharigha,

men nguibar ekiabagh asɨghasɨsi.

A tiarim akara dazerima,

nguazir kamɨn gumazamiziba bar puvɨrama atiati.

8 Kantriba ko provinsɨn an boroghɨn itiba bar dar gumaziba,

a mɨsoghasa tintinibar uan nguibabar iza uari akufa.

Egha me mozimɨn aven laionbar suizir iveba onegha an suira.

9 Me akezimɨn an guragha a inigha boksiar mam garugha

a inigha Babilonɨn atrivim bagha ghu.

Egha a isa kalabus gatɨ.

A uam arɨ mangɨ Israelɨn mɨghsɨabar mangan kogham.

Eghtɨ gumazamiziba uam an dazezerir tiarim baraghan kogham.

10 Nɨn amebam mati wainɨn ikarɨzir me dɨpar mɨriamɨn dɨkarazim.

Egha a dɨpar avɨriba iti,

kamaghɨn amizɨ, an agharir avɨriba ikia puvɨra be.*

11 Wainɨn ikarɨzir kamɨn aghariba bar gavgafi,

ezɨ me da isa dar atrivibar asadivibar ingari.

Wainɨn ikarazir kam aghua agharir avɨriba ko dafarir bar avɨriba ikia,

bar ruaragha overiamɨn suighasava ami.

Ezɨ gumazamiziba bar saghon mar ikia an gari,

a bar ruaragha aghariba ko dafarir avɨriba iti.

12 Ezɨ gumazir an anɨngagheziba biba saram

anesigha a isa nguazim mɨkɨni.

Ezɨ amɨnir bar puvɨra ivaim aruem anadi naghɨn ikegha iza an ovɨzibagh ivarazi,

da kuaraghɨregha mɨsɨngi.

Ezɨ an agharir gavgavim mɨsɨngizɨ, me a gaborozɨ a isi.

13 Me datɨrɨghɨn a inigha dɨpaba puvatɨzir danganimɨn ghua,

nguazir dakɨghtɨzimɨn anekara.

14 Ezɨ avim ikarɨzir kamɨn agharir gavgavimɨn otogha

vaghvagha an aghariba ko ovɨzibar isizɨ,

a ua agharir gavgaviba puvatɨ.

Egh da ua atrivimɨn asadivimɨn mɨn otoghan kogham.

Kar azirakar ighiar dughiar avɨribar ongezim.

20

Israelia Godɨn gɨntɨzir puvatɨ

1 E Babilonɨn kalabusɨn mɨn itima, azenir namba 7ɨn, an iakɨnir namba 5, an aruer namba 10 otozɨ, Israelian gumazir dapaniba na bagha iza, Ikiavɨra Itir Godɨn ifongiam gɨfofoghasa nan damazimɨn apiaghav iti. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 3 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ nan akamɨn gun gumazir dapanir kabav kɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn ia mɨgei. Ia manmaghsua nan ifongiam gɨfofoghasa nan azangsɨghasa izi? Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei, ia pura ize. Kɨ bizitamɨn ian azangsɨzitam ikaraghan kogham. Bar puvatɨgham.

4 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ men arazir kurar me amiziba bagh akam me gasɨ me tuisɨgham. Nɨ me isɨ azenara me atɨgh me tuisɨgh. Nɨ men inazir afeziaba amizir arazir bar kurar kɨ aghuazibar gun me mɨkɨm. 5  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam mɨkemezɨ moghɨn, nɨ me mɨkɨm. Kɨ Israelia ginabazir dughiamɨn, kɨ Jekopɨn ikɨzimɨn ovavir boriba ko Akar Gavgavim akɨrigha uabɨ isa men aka. Dughiar kamɨn, me Isipɨn nguazimɨn itima, kɨ uabɨn gun me mɨgɨa ghaze, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian God. 6 Dughiar kamɨn kɨ akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, kɨ Isipɨn nguazimɨn me inigh nguazir kɨ me bagha inabazimɨn mangam. Nguazir kam bar deragha, nguazir otevir maba bar dagh afira. Nguazir kam bar derazɨ dagheba an ikia, bar deraghavɨram aghui. 7 Ezɨ kɨ kamaghɨn me mɨgei, ia bar moghɨra vaghvagh Isipian marvir guar mɨzɨrɨzir ia bar ifongeziba makunigh. Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ me mɨkeme, bizir ia damutɨ ia nan damazimɨn zueghan koghamiba, ia dar ziaba fan markɨ. 8 Ezɨ me akaba batogha, oraghan aghua. Men tav uan marvir guar mɨzɨrɨzir me bar ifongezitam a makunizir puvatɨ. Egha me Isipian aseba ataghɨrazir puvatɨ. Me Isipɨn itima, kɨ ghaze, kɨ ti uan anɨngagharim me gingegh mɨzazir kuram me danɨngam. 9 Ezɨ puvatɨ, kɨ kamagh amizir puvatɨ. Kɨ kamaghɨn damighɨva, uabɨ uan ziam abɨri moghɨn damuam. Dughiar kamɨn, Israelia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn itima, kɨ men damazibar uabɨ isa Israelian akagha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Israelia koma a gamigha ghaze, kɨ Isipɨn kantrin aven me inigh azenan mangam. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn kɨ uan ziar ekiam bangɨn, mɨzazir kuram Israelia ganɨngizir puvatɨ.

10 “Egha kɨ me inigha Isip ategha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ize. 11  *Kɨ uan arazir kɨ ifongeziba, kɨ da isa me ganɨga, bizir kɨ damuasa me mɨkemeziba, men sure gami. Men tina Akar Gavgaviba baragha dar gɨntɨsi, me deravɨra ikiam. 12  *Egha kɨ Sabatɨn dughiam isa me ganɨga, na ko men tongɨn ababanimɨn mɨn anetɨ. Me dughiar kamɨn avughsɨva kamaghɨn fogham, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ me gamima me nan damazimɨn zue. 13 Egha Israelɨn ikɨzim gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia na barazir puvatɨ. Me arazir kɨ ifongeziba abɨgha bizir kɨ damuasa me mɨkemeziba, me dar aghuagha akɨribagh ighegha na gasara. Kar Akar Gavgaviba, men tina dar gɨntɨgh, egh deraghvɨra ikiam. Me bar moghɨra Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨgha anebɨragha ghaze, a pura dughiar kɨnim. Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, kɨ ghaze, kɨ ti uan anɨngagharim me gingegh mɨzazir kuram me danɨngam. 14 Ezɨ puvatɨ, kɨ kamaghɨn amizir puvatɨ. Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nan garima, kɨ Israelia Isipɨn kantrin aven me inigha azenan ize. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn kɨ uan ziar ekiam bangɨn, mɨzazir kuram Israelia ganɨngizir puvatɨ. 15  *Egha kɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn akar dɨkɨrɨzim gamua me mɨgɨa ghaze, kɨ me inigh nguazir kɨ me bagha inabazimɨn mangan kogham. Nguazir kam bar deragha, nguazir otevir maba bar dagh afira. Nguazir kam bar derazɨ, dagheba an ikia bar deraghavɨram aghui. 16 Me bizir kɨ damuasa me mɨkemeziba abɨgha arazir kɨ ifongeziba, me dar aghuagha akɨribagh ighegha na gasara. Me bar moghɨra Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨgha anebɨragha ghaze, a pura dughiar kɨnim. Egha me uan navir averiabar aven asebar ziaba fasa. Kamaghɨn amizɨ, nguazir kɨ me ganɨngizim, kɨ me inigh an mangan aghua.

17 “Egha kɨ men apangkuvigha, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn me gasɨghasɨzir puvatɨ. 18 Kɨ men boriba gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn me mɨgɨa ghaze, ia uan ameboghfeziaba amizir araziba, ia dar suighan markɨ. Ia bizir me damuasa ia mɨkemezibar gɨntɨghan markɨ. Egh men asebar ziaba fɨ uari damu nan damazimɨn mɨzeghan markɨ. 19 Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God. Ia nan arazir kɨ ifongezibar gɨn mangɨ, egh bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba baragh dar amu. 20 Ia nan Sabatɨn dughiam damightɨ, a nan damazimɨn zuegh ikɨ. Eghtɨ a na ko ian tongɨn ababanimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ ia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God.

21 “Ezɨ dughiar kamɨn otivizir borir kaba, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia na barazir puvatɨ. Me arazir kɨ ifongeziba abɨgha arazir kɨ damuasa me mɨkemeziba me dar aghuagha akɨribagh ighegha na gasara. Kar Akar Gavgavir men tina dar gɨntɨgh, egh deragh ikiamiba. Me bar moghɨra Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨgha anebɨragha ghaze, a pura dughiar kɨnim. Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, kɨ ghaze, kɨ ti uan anɨngagharim me gingegh mɨzazir kuram me danɨngam. 22 Ezɨ puvatɨ, kɨ kamaghɨn amizir puvatɨ. Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nan garima, kɨ Israelia Isipɨn kantrin aven me inigha azenan ize. Kamaghɨn amizɨ, dughiar kamɨn kɨ uan ziar ekiam bangɨn, mɨzazir kuram Israelia ganɨngizir puvatɨ. 23  *Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, kɨ Akar Gavgavir mam me ganɨga ghaze, kɨ me aghamsightɨ, me tintinibar kantrin igharazibar mangegham. 24 Me bizir kɨ damuasa me mɨkemeziba abɨgha arazir kɨ ifongeziba me dar aghuagha akɨribagh ighegha na gasara. Me bar moghɨra Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨgha anebɨragha ghaze, a pura dughiar kɨnim. Egha me uan inazir afeziabar asebar ziaba fasa zurara da bagha gari. Kamaghɨn amizɨ, nguazir kɨ me ganɨngizim, kɨ me inigh an mangan aghua. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ghaze, kɨ me aghamsightɨ, me tintinibar kantrin igharazibar mangegham.

25 “Kɨ uaghan arazir kɨ ifongezir igharazir maba ko, bizir kɨ damuasa mɨkemeziba me ganɨngi. 26 Kɨ men amamangatɨzɨ, me uari uan aseba bagha ofabagh amua nan damazimɨn bar mɨze. Egha kɨ men amamangatɨzɨ me uan otarir ivariaba isa aseba bagha me mɨsogha ofabagh ami. Nan nɨghnɨzim kamakɨn, me ti arazir kurar kabar amuva, bar dɨgavir kuram damigh uan arazir kaba bar da ategham. Egh me fogh suam, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God.”

God Israelia damightɨ,
me nguazir kamɨn araziba ategham

27 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, kɨ Israelia mɨgeir akaba, nɨ me mɨkɨm. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, Ian inazir afeziaba, arazir igharazir mam gamigha, nan ziam abɨragha akɨrim ragha na gasara. 28 Nguazir kɨ me bagha inabazir kam, kɨ me inigha nguazir kamɨn ize. Ezɨ gɨn me temer ekiaba ko mɨghsɨabar gara kamaghɨn nɨghnɨsi, kar danganir aghuir asebar ziaba famiba. Egha me zurara danganir kabar ofabar amuasa iza, asɨziba inigha ghua dar ofa gamua dar mughuriar aghuim isa aseba bagha pɨn da amadi. Egha me wainba inigha iza dagh ingegha aseba bagha ofa gami. Me kamaghɨn amuava na gamima, kɨ bar men anɨngaghe. 29 Egha kɨ men azangsɨsi, ‘Ia manmaghsua ghua mɨghsɨar kabar ghuavanaga asebar ofa gami?’ Kamaghɨn amizɨ, Israelia, fomɨra iza datɨrɨghɨn danganir ofa gamir kaba kamaghɨn dar bori, ‘Pɨn Itir Danganiba.’

30 “Kamaghɨn amizɨ, nɨ mangɨ Israelɨn ikɨzim mɨkɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei, ia manmaghsua uan inazir afeziabar arazir kurabar gɨn zui? Ia me amizir arazir kurar kɨ aghuazir kabagh amuava men asebar gɨn ghua nan damazimɨn mɨze. 31 Ia tuavimɨn amizimɨn mɨn aser kɨ bar aghuaziba bagha ofa gamuavɨra ikia, uan boribav sogha me isa da bagha ofabagh ami. Bar fomɨra iza datɨrɨghɨn, ia arazir kam gamua, nan damazimɨn bar mɨze. Egha ia Israelia bar tong aghumsɨzir puvatɨgha, na bagha izava nan ifongiam gɨfofoghasa nan azangsɨsi. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei, kɨ ian amamangatɨghan koghtɨ, ia nan ifongiam bagh azangsɨghan kogham.

32 “Ia kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn ikɨva men mɨn temeba ko dagɨabar ziaba fasa. Eghtɨ kɨ ti ian amamangatɨghtɨ ia kamaghɨn otogham. Bar puvatɨgham. 33 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei, kɨ uan gavgavimɨn uan agharim ian amadagh uan anɨngagharim isɨ ia gingam, egh ian atrivimɨn ikiam. 34 Ia tintinimɨn kantrin igharazibar kalabusɨn itima, ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ia itir kantrin kabar ia inigh izɨ danganir vamɨran ia akuvagham. Egh kɨ datɨrɨghɨn uan gavgavimɨn, uan agharim ian amadagh uan anɨngagharim isɨ ia gingegh uan gavgavim ian akaghtɨ, ia a gɨfogham. 35 Kɨ ia inighɨva, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Puvatɨzir Danganimɨn mangɨghɨva, egh kɨ munagh ikɨva ian damazibar ian arazir kuraba bagh ia tuisɨgham. 36 Kɨ arazir kamra, ian inazir afeziaba Isipɨn kantrin boroghɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itir dughiamɨn, kɨ men arazir kuraba tuisɨki. Eghtɨ kamaghɨra, kɨ gɨn uaghan ia tuisɨgham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

37 “Kɨ datɨrɨghɨn danganir kamɨn mati, sipsipbagh eghuvir gumazim uan sipsipbagh eghuva asadivim suirazɨ sipsipba an apengan iti an ada medi moghɨn, kɨ ia gativagh ia damightɨ, ia nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim baragham. Eghtɨ kɨ bar deraghvɨra vaghvagh ian araziba bagh ia tuisɨgham. 38 Ian tongɨn itir akaba batogha arazir kurabagh amir gumazamiziba, kɨ me batueghtɨ, me ua ian tongɨn ikian kogham. Me datɨrɨghɨn kantrin igharazibar nguazibar ikia kalabuziamɨn iti, eghtɨ kɨ dar me inigh azenan izam. Eghtɨ me ua Israelɨn nguazimɨn aven mangan kogham. Eghtɨ ia kamagh fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

39 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ datɨrɨkɨn kamaghɨn mɨgei, O Israelɨn ikɨzim, ia ti na baraghan aghuagh, egh ia vaghvagh datɨrɨghɨn pura ikɨ mangɨ, uan ifongiabar gɨn mangɨ uan asebar ziaba fɨ. Egh ia asebar ofa damutɨ, ian ofan arazir kam ua nan ziar zuruzim abɨnan kogham.

40 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei, kotiar kam gɨvaghtɨma, ia nan gumazamiziba bar uamategh Israelɨn nguazimɨn mangɨ nan mɨghsɨar ruarir bar pɨn ghuavanabozir kamɨn mangɨ nan ziam fam, eghtɨ kɨ bar ia gakuegham. Ia uan ofaba ko, ian bizir ia ifongegha faragha atɨziba ko, ian bizir bar aghuir na baghavɨra itiba, ia na bagh ada inigh izɨ na danɨngtɨ kɨ bar akuegham. 41 Ia tintinimɨn kantrin igharazibar ghuegha dar aven itiba, kɨ ia inigh azenan izɨ, egh kɨ mughuriar aghuim zuir ofaba bagha bar akongezɨ moghɨn, kɨ ia bagh navim deragh bar akuegham. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, bizir kɨ ia gamir kabar ganigh kamaghɨn fogh suam, nan araziba bar zue. 42 Kɨ ia inigh Israelɨn nguazimɨn izam, kar nguazir kɨ ian inazir afeziabar anɨngasa akar dɨkɨrɨzim gamizim. Eghtɨ dughiar kamɨn, ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God. 43 Eghtɨ ia uan arazir kurar ia amiziba ko, arazir ia uari uari gamua nan damazimɨn zuezir puvatɨzibagh inɨrɨgham. Ia amizir arazir mɨzɨrɨzir kaba bangɨn, ia bar uarir ikuragh suam, e bar ikufi. 44 O Israelɨn ikɨzim, kɨ uan ziar aghuim bangɨn deragha ia gami. Kɨ ian arazir kurabar ivezir kuram isa ia ganɨngizir puvatɨ. Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Avim sautɨn amadaghan otogham

45 Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, 46 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ sautɨn amadaghan ganɨva pazavɨra sautɨn mɨkɨmɨva, Negevɨn danganimɨn itir gumazamiziba puvatɨzir danganir arozimɨn atarɨva akam a gasɨ. 47 Nɨ Negevɨn danganim mɨkɨm suam, nɨ Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh! Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn nɨ mɨgei, kɨ avitam atɨghtɨ, a nɨn aven itir temer angamtɨziba ko mɨsɨngiziba bar, a dar isigham. Eghtɨ bizitam avir ekiam amungeghan kogham. A sautɨn amadaghan ikegh mangɨ notɨn amadaghan otogham. Eghtɨ gumazamiziba bar, men mɨkarziba an mɨzariabar fefem bar men isigham. 48 Eghtɨ gumazamiziba bar ganigh fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ avir kam atɨ, eghtɨ gumazitam anemungeghan kogham.”

49 Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨvazɨma, kɨ kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ manmaghɨra akar kam akunam. Gumazamiziba zurara kɨ mɨgeir akar isɨn zuir kaba baragha ghua na giporpore.”

21

God uan mɨdorozir sabamɨn Jerusalemia mɨsoghɨrarigham

1 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ munagh Jerusalemɨn ganɨva kamaghɨn Israelɨn nguazimɨn itir gumazamiziba akam me gasɨ me mɨkɨm suam, me arazir kurabagh amir ikɨzim. Gumazamiziba asebar ziaba fer danganiba, kɨ uaghan dagh ifongezir puvatɨ. 3 Nɨ nan Akar Gavgavim isɨ kamaghɨn Israelɨn nguazimɨn itir gumazamizibav kɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, kɨ ian apanim damuva, uan mɨdorozir sabamɨn bar ia mɨsoghɨrarigham, ian gumazamizir aghuiba ko kuraba sara. 4 Guizbangɨra, kɨ ian gumazamizir aghuiba ko kuraba uaghara me mɨsoghsɨ sautɨn amadaghan ikegh uan mɨdorozir sabamɨn me mɨsogh mangɨ notɨn amadaghan tugham. 5 Eghtɨ gumazamiziba bar moghɨra fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ uan mɨdorozir sabam an mɨsevimɨn anesigha gɨfa, egh kɨ uam a isɨ anerugham kogham. Puvatɨ. Kɨ bar puvɨra ia damigham.”

6 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ mangɨ gumazamizir kabar kuabatɨghɨn azenara tugh tiarim akar arang, mati nɨn dɨghorim bɨghasava ami. 7 Eghtɨ me ti nɨn azaragham, nɨ tizim bagha tiarim akarava arai? Eghtɨ nɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam, ia bativamin bizimɨn mɨgɨrɨgɨam izegha gɨfa. Dughiar kurar kam, izɨ otoghtɨ, atiatim ian navibagh izɨvaghtɨ, ian agharapaniba ian amɨraghtɨ ia gavgaviba puvatɨghtɨ, ian sueba inɨghɨva akongam. Ia deraghvɨram oragh, dughiar kuram otivasav ami. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨkeme.”

8 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 9 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ gɨn izamin bizimɨn gun gumazamizibav kɨm suam:

“Ekiam kamaghɨn mɨgei:

Mɨdorozir sabar mam iti,

mɨdorozir sabar kam me anemɨnezɨ a bar ghumigha iti.

Me uaghan borem a gaghuizɨ a bar zuegha taghtasi.

10 Me mɨsoghasavɨra anemɨnezɨ a iti.

Me uaghan borem a gaghuizɨ a zuegha onɨmarimɨn mɨn taghtasi.

Ezɨ ia nan gumazamiziba, ia ti ghaze, ia deravɨra ikɨ bar akuegh ikiam?

Bar puvatɨ.

Kɨ mɨgɨrɨgɨar gavgaviba ia gamua mɨzazim ia gasima,

ia tong nan akam barazi puvatɨgha

da batoke.

11 Mɨdorozir sabar kam, me datɨrɨghɨra borem a gaghuizɨ a bar zuegha iti.

A ingangarim damuasa me anekɨri.

Me anemɨnegha borem a gaghuigha a isa

gumazir gumazibav soghtɨ me arɨmɨghiramimɨn dafarim garɨsi.

12 O nguazir kamɨn gumazim, nɨ pamtemɨn tiarim akar puv azi.

Mɨdorozir sabar kam, me a inigh nan gumazamizibav sogham.

Egh uaghan Israelian gumazir dapanibav sogham.

Eghtɨ me bar arɨghiram.

Aia! Nɨn navir averiam bar bightɨ, nɨ uan evarim mɨsoghɨva azi.

13 “Kɨ datɨrɨghɨn uan gumazamiziba osɨmtɨzim me danigh men ganigham, me navibagh iraghan koghtɨ, bizir kaba me bativam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ mɨkemegha gɨfa.

14 “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ datɨrɨghɨn, gɨn izamin bizim mɨkɨm

uan dafaribav sogh.

Eghtɨ mɨdorozir sabam okɨvɨra ikɨ mangɨ

gumazamizir avɨriba okɨtɨ me arɨmɨghiregham.

Kar mɨdorozir sabar kuar avɨriba kurim.

15 Mɨdorozir sabar kam, nan gumazamizibagh amima,

me gavgaviba puvatɨgha daghiri.

Mɨdorozir sabar kam, onɨmarimɨn mɨn taghtagha nguibar ekiamɨn tiar akamɨn ikia

kuaba akunasavɨra gara iti.

16 O mɨdorozir sabam, nɨ agharir guvimɨn amadaghan dughor kunɨva,

agharir kɨriamɨn dughor kun.

Nɨ mɨdorozir sabar ghumtɨzim!

Nɨ manmaghɨn uabɨ ighavkɨrir dughiabar, nɨ danganiba bar gumazamizibav sogh.

17 Kɨ uaghan uan dafaribav sogh mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ,

nan anɨngagharim gɨvagham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Babilonian atrivim izɨ Jerusalem mɨsogham

18 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 19-20 “O nguazir kamɨn gumazim, Babilonian atrivim uan mɨdorozir sabam suiragh izamin tuavir pumuning amɨsefe. Tuavir kamning uaghara kantrin vamɨran ikegh izam. Nɨ tuavir akar kamningɨn bizitam osirigh anesaragh. Eghtɨ atrivim izɨ an ganigh fogham, tuavir mam Amonian nguibar ekiam Raban zui. Tuavir akar igharazim, a kantri Judan nguibar ekiam Jerusalemɨn zui. 21 Eghtɨ Babilonɨn atrivim izɨva tuavir akamningɨn nɨ osirigha asarazir bizimɨn mɨriamɨn mɨtɨgham. Egh a tuavir manamra mangɨsɨ fofoghsɨ, faragh uan barir pibar mɨdorozir akavsiabar amu, uan afuzir mɨzebagh ivivamang dagh inobagh inobagham. Egh a uan afuzitam Raban akagh, egh tam Jerusalemɨn akakagham. Eghtɨ atrivim afuzir vamɨra iniam. A uaghan asebar azangsɨghsɨ, ofa gamizir asɨzir dɨghorimɨn ganɨva anesavsuigham. 22 Ezɨ afuzir atrivim uan agharir guvimɨn suirazim, barir pimɨn afuzim Jerusalemɨn akaghtɨ, a fogh me mɨkɨm suam, me mangɨ Jerusalemɨn mɨdorozim damuam. Egh me Jerusalemɨn itiar akabar aven mangɨsɨ, me temer bar ekiaba inigh da isɨ akuriabar arigh, dagh afughafugham. Egh mɨdorozir gumaziba tiariba akarɨva, temer bar ekiar kaba inigh mangɨ nguibar ekiamɨn itiar akaba akaram. Egh Jerusalem konsɨ, nguazibagh kuva nguibar ekiar kamɨn dɨvazimɨn boroghɨn dar pozibav kɨnam. Eghtɨ da danganir aghuir mɨdorozir gumaziba isɨn ghuavanang tuivigh ikɨ mɨsoghamibar mɨn ikiam.

23 “Jerusalemɨn gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨgh suam, bizir kam a guizbangɨra puvatɨ. Me fo, me fomɨra Babilonian atrivim ko akar dɨkɨrɨzibagh amua ghaze, me an apengan ikiam. Kamaghɨn amizɨ, me ghaze, mɨdorozitam me bativan kogham. Ezɨ puvatɨ. Babilonɨn atrivim, men arazir kuraba bangɨn akam me gasɨ, men suigh me isɨ kalabus darɨgham.

24 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ Israelia ian mɨkɨmasa, ian arazir kuraba aghua ghua bar ekefe. Kɨ ian arazir kurar kaba gɨn amadaghan kogham. Ia arazir kurar kaba azenara dagh ami, ezɨ gumazamiziba ian arazir kurabagh fo. Osɨmtɨzir ekiam ian iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia isɨ ian apanibar agharim darɨgham.

25 “Nɨ Israelɨn atrivim,

nɨ nan akaba batogha arazir kurabaram amir gumazim,

kɨ nɨn arazir kuraba ikarvaghamin dughiam,

a izegha gɨfa.

26 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei,

nɨ uan atrivir dapanir asuam ko inir nɨ dapanim ikezim suegh.

Biziba kamaghɨra ikian kogham, da ighɨghɨregham.

Kɨ onganarazibagh amir gumazamizibar amightɨ, me gavgaviba ikiam!

Eghtɨ ziaba itir adarasi, kɨ me abɨragham!

27 Asɨghasɨgham, asɨghasɨgham!

Guizbangɨra, kɨ nguibar ekiam gasɨghasightɨ a bar ikuvigham.

Asɨghasɨzir arazir katam fomɨra nguazimɨn otozɨ, gumazitam an ganizir puvatɨ.

Nguibar kam pura ikɨ mangɨ gumazir kɨ inabazimɨn dughiamɨn otogham.

Eghtɨ kɨ nguibar ekiam isɨva an dafarim darɨgham.”

God pazavɨra Amonia damuam

28  *Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam ua kamaghɨn mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ gɨn otivamin bizimɨn gun Amonian mɨkɨm. Gumazir kaba akar kurabar Israelia mɨgɨa akaba me gasi. Eghtɨ nɨ me mɨkɨm suam:

“Mɨdorozir sabar mam, me an mɨsevimɨn anesizɨ a gumazibagh asɨghasɨghasava ami.

Me gumazamiziba mɨsoghɨrarɨghasa borem a gaghuizɨ

a zuegha onɨmarimɨn mɨn taghtasi.

29 Ia Amonia irebamɨn mɨn garir bizir ifavariba ia dar gari,

egha gɨn otivamin bizir ia mɨgeiba, da guizbangɨra puvatɨ.

Ia ghaze, ia uari mɨdorozir sabar kamɨn suiragh, egh gumazir nan akaba batogha arazir kurabagh amibav soghɨrarɨgham.

Ezɨ irebar kam, guizbangɨra puvatɨ.

Bar guizbangɨra, ian arazir kuraba ikarvaghamin dughiam izegha gɨfa,

ezɨ ia a damighan kogham.

30 “Ia mɨdorozir sabar kam isɨ uam an mɨsevim darugh!

Ian amebam ia batezir nguazim, a ian nguibamra,

kɨ ian arazir kuraba isɨ azenim datɨgh ia tuisɨgham.

31 Kɨ uan anɨngagharim ia gingegh ia gasɨghasɨgham,

mati avir mɨzariaba mɨghɨ ia bagh mangam.

Egh kɨ ia isɨ bar puvɨra anɨngazir gumazibar agharibar arɨgham,

kar bizibagh asɨghasɨzir fofozim itir gumaziba.

32 Avim ia gasɨghasigham,

eghtɨ ian ghuziba ian nguazimra iram.

Eghtɨ tav ua ia gɨnɨghnɨghan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

22

Jerusalemia arazir kurar avɨribagh ami

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba, gumazamizir avɨrimɨn mɨsoghezɨ me ariaghire. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me isɨ kotiam datɨgh me tuisɨgham, o? Nɨ bighɨvɨra me amir arazir mɨzɨrɨzir kɨ aghuazibar gun me mɨkemeghtɨ, me fogham. 3 Egh nɨ nguibar ekiar kam mɨkɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ ghaze, ia Jerusalemia uari uan gumazamizir avɨrim mɨsuagharɨki. Egha ia uari bagha marvir guabar ingara dar ziaba fava, egha ia uari kamaghɨn amigha nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia gasɨghasɨghamin dughiam roghɨra ize. 4 Ia gumazamizibar ghuzibagh amizɨ, da ire, egha marvir guabar ingarigha nan damazimɨn mɨze, ezɨ arazir kurar kabar osɨmtɨzim ian iti. Kamaghɨn amizɨ, ian dughiam izegh gɨfa! Arazir kam bangɨn, kɨ kantrin igharaziba bar men amamangatɨghtɨ, me ian aghumsɨzimɨn ganɨva ia dɨpov ian ingaravakam. 5 Kantrin ian boroghɨn itiba ko kantrin saghon mar itiba ian gara fo, ia arazir bar kurabagh amir gumazamiziba. Kamaghɨn amizɨ, me ian ingaravati.

6 “Ia oragh! Ian tongɨn itir Israelian gumazir dapaniba bar uari uan gavgaviba fava igharaz daraziv suagharɨsi. 7  *Ian aven itir gumazitam tong deravɨra uan ameboghfeziabar akaba baragha men apengan itir puvatɨ. Kantrin igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba ia me abɨri. Egha ian tongɨn itir amizir odiarir paba ovengeziba, ko ameboghfeziaba ariaghirezir boriba, ia men biziba isa pazavɨra me gami. 8  *Ia ghaze, nan ziam fer biziba, da pura biziba. Egha ia Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨgha anebɨragha ghaze, a pura dughiar kɨnim.

9 “Ian gumazamizir maba, akar ifavaribar igharaz darazigh amua me mɨsoghɨrarɨghasava ami. Ezɨ ian marasi, asebar ofa gamir dagheba api. Ezɨ marasi, zurara uan inivafɨzir agorogebar arazimɨn gɨn ghua aghumsɨzir arazibagh ami. 10  *Ezɨ ian marasi, uan afeziabar amuiba koma akui. Ezɨ marasi, amizir uan iakɨnibav sozir dughiabar me ko arazir kurabar amuasa me gakaghori. 11 Ezɨ marazi poroghamiba uari bakeir arazim gami. Ezɨ igharaziba uan otaribar amuiba koma akui. Ezɨ marasi, uan afeziabar guiviba koma akui. 12  *Ezɨ ian gumazamizir maba, iveziba isa ghua igharaz daraziv suagharɨsi. Ezɨ marasi, uan namakabar dagɨaba pura da inigha ua da ikarvaghsɨ an dagɨar an anɨngizim gisɨn ua dagɨaba ini. Ezɨ marasi, uan namakar gumazibagh ifara me gami me atiatima, me me da dagɨaba isa bizir avɨriba iti. Ia bar na gɨn amadagha na gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

13 “Ia gan! Ia okɨmakɨabagh ami darasi, ko igharaz daraziv suagharɨzi darasi, kɨ ian anɨngaghe, kamaghɨn amizɨ, kɨ ivezir kuram ia danɨng uan dafaribav sogham. 14 Dughiar kɨ pazavɨra ia damuamin kamɨn, ia uan navir averiabar aven osɨmtɨzir kam aterɨva puvɨra atiatingam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemezɨ moghɨn, kɨ damuam. 15 Kɨ ian gumazamiziba inigh tintinimɨn kantrin igharazibar me aghamsigham, eghtɨ arazir kuraba dutugh mangɨ gɨvagham. 16 Eghtɨ kantrin igharaziba ian ganɨva ian aghuagh mɨkɨm suam, ia pura bizir kɨnim. Eghtɨ ia uari fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

Godɨn anɨngagharim mati avir ekiam

17 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 18 “O nguazir kamɨn gumazim, Israelɨn ikɨzim, kɨ bar men amɨra. Me mati gumaziba silva iniasa dagɨaba avir ekiamɨn mɨnemɨn aven da tuema, da amera egha emɨra dar muziarir kurar ingangariba puvatɨziba iri. Ezɨ me da isa da makuni. 19 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ia nan ikiangsɨzir akam deravɨra a baragh. Ia silvabar mɨn amir puvatɨ, ia mati dar muziarir kurar ingangariba puvatɨzir kaba. Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar moghɨra ia akuvagh ia inigh mangɨ Jerusalemɨn nguibar torimra mɨzazim ia gasam. 20 Nan adarim ko anɨngagharim mati avir ekiam. Gumaziba silva iniasa avir ekiamɨn dagɨaba mɨnemɨn da tue moghɨn, kɨ ia tuam. Me dagɨaba akuvagha avim givima a pamten isima, dagɨaba amera dɨpamɨn mɨn emɨra iri moghɨn, kɨ ia akuvagh ian atar ian anɨngagham. 21 Kɨ ia inigh ia akuvagh mɨzazim ia gasegham. Guizbangɨra kɨ bar ian anɨngaghe. Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim avir ekiamɨn mɨn bar ian isigham. Eghtɨ ia ameregham. 22 Egh ia mati silva mɨnemɨn aven avir ekiamɨn isia ameri moghɨn, ia datɨrɨghɨn nan gavgavim ganɨva deravɨra na gɨfogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ uan anɨngagharim ia gingegha mɨzazim ia gase.”

Israelɨn gumazir dapaniba arazir kurabagh ami

23 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei. 24 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelia mɨkɨm suam, me arazir kurar avɨribagh amizɨ, men nguazim nan damazimɨn bar mɨze. Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar men anɨngaghe, egh mɨzazim me gasɨsɨ amozim amadaghan kogham. 25 Gumazir dapanir ian tongɨn itiba mati, laionba asɨzim mɨsuegha an kuamɨn mɨriam dazera an tuziba asiagharɨgha da api. Me gumazamizibar dagɨaba ko men bizir aghuiba isi. Egha uan namakabav soghezɨ me ariaghire. Men arazir kamɨn, amuir avɨrim paba puvatɨgha odiaribar iti. 26  *Men ofa gamir gumaziba, nan Akar Gavgavibar gɨn zuir puvatɨgha da abɨki. Egha ghaze, nan ziam fer biziba, da pura biziba. Egha me fozir puvatɨ, bizir tizim bar zue, ezɨ bizir manam nan damazimɨn pura bizim. Egha nan damazimɨn zuezir biziba ko bizir mɨzɨrɨzibar gun gumazamizibar sure gamir puvatɨ. Me bar moghɨra Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨ. Egha me uarir uan tongɨn nan ziam abɨragha ghaze, nan ziar ekiam a pura bizir kɨnim.

27 “Ian gumazir aruaba, mati afiar atiaba asɨzim mɨsuegha uarir tongɨn an kuam getuima, a dɨghoraghire. Me bizir avɨriba ikiasa gumazibav suagharɨgha, egha ifara pura men biziba isi. 28 Akam inigha izir gumazir ifavariba, me gumazibar arazir kurar kaba moga mati gumaziba bɨrim, penɨn ghurghurim a gaghui. Egh irebamɨn mɨn garir bizir ifavaribar garava, gɨn otivamin bizir ifavaribav gei. Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ akatam me mɨkemezir puvatɨ. Ezɨ me ifara ghaze, me Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiamɨn akam mɨgei. 29 Nguazir kamɨn itir gumazamiziba, uan namakabagh ifara biziba okei. Egha zurara arazir kurabar onganarazibagh amir gumazamizibagh amua pazavɨra me gami. Egha Kantrin Igharazibar Gumazamizir men tongɨn itiba abɨra men biziba okei, egha me guizɨn arazim ategha kotiamɨn aven men tuavim apɨri.

30  *“Kɨ gumazir men tongɨn itir kamaghɨn garitam, a bagha ruia an apizir puvatɨ. Tinara nguazir kamɨn gumazamiziba bagh nan damazimɨn tughɨva, nguibar ekiam avɨnizir dɨvazir akaraghireziba akɨram. Eghtɨ kɨ nguibar kam gasɨghasighan kogham. Kɨ kamaghɨn damuamin gumazitamɨn apizir puvatɨ. 31 Kamaghɨn amizɨ, men arazir kurar me amiziba bangɨn, kɨ uan anɨngagharim avimɨn mɨn a isa me gingegha me gasɨghasɨki. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

23

Amizir pumuning,
tuavimɨn amizimɨn arazibagh ami

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei. 2 “O nguazir kamɨn gumazim, guivir pumuning iti. Amebar vamɨra aning bate. 3 Guivir kamning uan igiamra ikia Isipɨn kantrin ikia, deravɨra itir arazim ategha tuavibar amizimɨn arazimɨn gɨn ghua pura tintinimɨn gumaziba ko ikarara uan mɨkarzimning isa me ganɨdi. 4 Avenemebam, an ziam Ohola, a Samarian nguibar ekiamɨn ababanim gami. Ezɨ an afumimɨn ziam Oholiba, a Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ababanim gami. Kɨ uaghara aningɨn iti, ezɨ aning nan boriba bati.

5 “Ohola, a nan amuimra, egha a pura tintinimɨn gumaziba koma akuir arazir kam bagha bar ikuvigha, Asirian mɨdorozir gumaziba, a bar me gifongegha zurara me bagha an mɨkarzim dɨkava me baghavɨra iti. 6 Asirian mɨdorozir gumazir kaba, me gumazir aruar ziaba itiba, ko mɨdorozir gumazir dapaniba, egha me korotiar bar aghuir bluplaba azui. Mɨdorozir gumazir igiar kaba hoziabagh isɨn apiav ikia mɨsosi. Ohola gumazir igiar kabar marvir guaba sara gari me an damazimɨn bar derazɨ, an navim me bagha dɨkavizɨ, a me ko arazir kuram gami. 7 An Asirian kantrin faragha zuir gumazir igiaba, men tuavir amizimɨn mɨn otozɨ, an agoroger kam a gamima, me a ko arazir mɨzɨrɨzibagh ami. Egha an Asirian marvir guabar ziaba bar da fava, egha uan arazir kam bangɨn a mɨze. 8 A uan igiamra Isipɨn ikia tuavimɨn amizimɨn arazir kam, a gamuavɨra iti. Dughiar kamɨn, gumaziba a koma akua a ko ikararaima, a uan mɨkarzim isa me ganɨga ghuavɨra iti. 9 Kamaghɨn amizɨ, kɨ a isa, Asirian gumazir a bar ifongegha, me baghavɨra itibar agharim gatɨ. 10 Ezɨ me an korotiam suezɨma, a bibiabara iti. Egha me mɨdorozir sabamɨn Ohola mɨsoghezɨ ana aremezɨ, me an guiviba ko otariba bar me ini. Ezɨ amizir tintinibar itiba, Ohola batozir arazir kamɨn eghaghanim baregha sighsirir akabar nɨmɨra, kamaghɨn uariv gei, ‘A uan arazir kurabar ivezim ini.’

11 “An afumim Oholiba garima, arazir kam Ohola batozɨ, a bizir kam gɨnɨghnɨzi pu. Bar puvatɨ. An arazir pura tintinibar gumaziba koma akuir kam gamuavɨra iti, an arazir kuraba bar Ohola amizir arazir kurabagh afira. 12 A uaghan Asirian gumazir dapaniba ko, ziaba itiba ko, mɨdorozir gumazibar mɨdorozir korotiar aghuiba azuiba ko, gumazir hoziabagh isɨn apiav ikia mɨsoziba, a me baghavɨra ikia bar me gifonge. Gumazir kaba bar, me gumazir igiar bar diriba. 13 Kɨ kamaghɨn an arazir kamɨn garima, a bar ikuvigha, uan avenemebamɨn mɨrara ghu. Aningɨn araziba bar mɨze.

14 “Oholiba arazir kurar kabagh amua ghuavɨra iti. A Babilonian gumazir aruabar nedazibar gari, me bɨrimɨn penɨn aghevimɨn men nedazibar ingarigha da aghefe. 15 Egha dar ivariabar letiabar da amɨghɨni, egha iniba isa uan dapanibagh ikezɨ dar otevir muziariba guighav iti. Oholiba Babilonian gumazir aruar kabar nedazibar gari da bar an damazimɨn derazɨ, 16 an navim dɨkavizɨ, a maghɨra Babilonian gumazir kaba bagha akam amadagha ghaze, Kaldian kantrin gumaziba izɨva a ko dakuam. 17 Ezɨ Babilonia izava a ko poroghamiba uari koma akuava amir arazir kurabagh ami. Men agorogem me gami me an gɨn ghua arazir kurar igharazibar a gamizɨ a bar mɨze, ezɨ a men aghuagha akɨrim ragha bar me gasara. 18 Oholiba bibiamra ikia azenara arazir kurabagh ami, ezɨ gumaziba bar a gɨfo, an amizir bar kuram. Ezɨ kɨ an avenemebamɨn aghuazɨ moghɨn, kɨ an aghuagha akɨrim ragha a gasara. 19 Ezɨ a tintinimɨn gumaziba koma akuir arazir kam gami an ekɨva ghuavanagavɨra iti, mati a faragha Isipɨn igiamra ikia tuavimɨn amizimɨn arazir kam gami. 20 An navim arazir kurar kam bagha puv a dɨkafi. Guizbangɨra, gumazir kabar mɨkarzir mogomeba bar ekevegha mati donkin amɨnasɨziba, ezɨ a da baka. Men amɨnasɨzibar dɨpaba mati hoziabar amɨnasɨzibar dɨpaba.

21 “Oholiba, nɨ Isipɨn guivir igiamra ikiava amizir arazir kaba bagha bar ifonge. Dughiar kamɨn gumaziba nɨn otemning gikararava nɨ koma akui.”

God Oholiba gasɨghasigham

22 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “O Oholiba, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ fo, nɨ ifongezir gumaziba, nɨ bar men aghuagham. Eghtɨ kɨ me damightɨ me adarim nɨn ikɨ, egh tintinibar ikegh izɨ pazɨ nɨ damu nɨ gasɨghasigham. 23 Kɨ Babilonia ko Kaldian gumaziba bar, ko Pekotia ko, Soaba ko, Koaba ko, Asirian gumaziba bar, me akuvagh me inigh izam. Me gumazir igiar diriba, ko gumazir ziaba itiba, ko gumazir dapaniba ko, mɨdorozir gumaziba, me bar hoziabagh isɨn dapiaghtɨ kɨ me inigh izam. 24 Me mɨdorozir gumazir avɨrir ekiam ko karisba ko biziba aterir dakoziba sara notɨn amadaghan ia mɨsoghsɨ izam. Me orar ekiaba ko orar doziba ko mɨdorozir dapanir asuaba inigh uarir pɨgh izɨ bar nɨ ekɨarugham. Kɨ nɨ isɨ men agharim datɨghtɨ, me uan arazibar gɨn mangɨ bizir me nɨ damuasa mɨkemezibar gɨntɨgh ivezir kuram nɨ danɨngam. 25 Kɨ nɨn atara nɨ bagha nan muriam bar kufi, kamaghɨn amizɨ, kɨ me ateghtɨ, me uari uan anɨngagharimɨn nɨ damuam. Me nɨn atinim ko kuarimning atugh, egh nɨn ikɨvɨra ikiamin adarasi, me mɨdorozir sabamɨn me mɨsoghɨrarigham. Bar guizbangɨra, me nɨ da nɨn otariba ko guivibar suightɨ, gumazamizitaba ikɨvɨra ikɨtɨ me angamɨra me dapongtɨ me isiam. 26 Me nɨn korotiaba bar da surarigh nɨn bisba ko ringɨn diriba inigham. 27 Nɨ tuavimɨn amizimɨn araziba ko arazir mɨzɨrɨzir nɨ fomɨra Isipɨn nguazimɨn ikia iza datɨrɨghɨn amiziba, kɨ bar ada agɨvagham. Eghtɨ nɨ uam asebar ziaba fan kogh, egh ua Isipia gɨnɨghnɨghan kogham.”

28 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Nɨ gan! Kɨ nɨ isɨ gumazir nɨ ifongezir puvatɨzibar agharim datɨghtɨ, me izɨ pazɨ nɨ damigham. 29 Gumazir kaba, bar nɨn aghua, kamaghɨn amizɨ, me nɨn bizir nɨ ingara iniziba bar da inighɨva, nɨ ateghtɨ, nɨ bibiamra ikiam. Mati nɨ fomɨra arazir mɨzɨrɨzibagh amua tuavimɨn amizimɨn mɨn bibiamra ike. 30 Nɨ kantrin igharazibar arua men asebar ziaba fava tuavimɨn amizimɨn mɨn amua, uabɨ uabɨ gamigha nan damazimɨn mɨze. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ damutɨ, nɨ osɨmtɨzir kaba iniam. 31 Nɨ uan avenemebamɨn diarir nozibar gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, kɨ a ganɨngizir ivezir kurar kavɨn izɨvazir kam, kɨ a isɨ nɨ danɨngightɨ nɨ anemam. 32 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Kɨ bar pazavɨra nɨ damigham,

kɨ paza nɨn avenemebam, gamizɨ moghɨn pazɨ nɨ damigham.

Kɨ nɨ damightɨ nɨ ivezir kuram iniam, mati ivezir kuram itir kavɨn bar izɨvazir mam nɨ aneremam.

Eghtɨ gumazamiziba bar nɨn gan nɨ dɨpov nɨn ingaravakam.

33 Kavɨn kam, mati kɨ nɨn avenemebam Samaria, ganɨngizir kap.

Nɨ anemegh onganigh bar osemegh atiatigham.

34 Nɨ wainɨn kam amɨ bar an agɨvagham,

egh kavɨn kam abigh an akuar mɨsaraghirezibar amɨsɨ damuam.

Egh an akuar mɨsaraghireziba isɨ uan otemning abɨghɨrarɨgham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

35 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Nɨ na gɨn amadagha akɨrim na gasara. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan inivafɨzir agorogem ko tuavimɨn amizimɨn arazim bagh mɨzazim iniam.”

God amizir kurar kamning gasɨghasɨgham

36 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Ohola ko Oholiba akam aning gasɨ aning tuisɨgh, aning amizir arazir kurar kɨ aghuazibar gun aning mɨkɨm. 37 Aning amizir poroghamiba uari bakeir arazim gamimning, egha gumazibav sozi me ariaghiri. Aning uaghan poroghamiba uari bakeir arazim, uan marvir guaba ko dagh ami. Aning na bagha boriba bate, egha me mɨsuegha me isa aseba bagha ofa gami. 38 Aning arazir kamnangram amizir puvatɨ. Aning nan dɨpenim gamizɨ a bar mɨze. Aning bar moghɨra Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨgha anebɨragha ghaze, a pura dughiar kɨnim. 39 Aning uan boribav suagharigha da isa asebar ofa gamizir dughiar kamra, ua nan Dɨpenimɨn ghugha a gamizɨ a nan damazimɨn bar mɨze. Aning nan Dɨpenimɨn arazir bar mɨzɨrɨzibagh ami.”

40 “Aning zurara saghuiamɨn itir gumaziba bagha akaba amadima me izi. Ezɨ aning ghua ruava uan damaziba aghɨva bisɨn aghuibar uaningɨn kurti. 41 Egha dabirabir bar aghuim gapera, ezɨ aningɨn guamningɨn, me bizir aghuiba dakozimɨn da avara. Bizir aghuir me avezir kabar tongɨn, nan mɨgharir mughuriar aghuim zuim koma olivɨn borer kɨ me ganɨngizim uaghan iti. 42 Ezɨ aning orazi, gumazir avɨrimɨn nɨgɨnim oto. Gumazir igharagha garir avɨriba izi. Me marasi, wainɨn dɨpaba apa onganizir gumazir kuraba, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegha ize. Ezɨ amizir kamning, daveriaba uan agharibagh aghuigha atrivir dapanir asuar bar aghuimning uan dapanimning garu. 43 Ezɨ kɨ uabɨ uabɨ mɨgɨa ghaze, ‘Amizir kamning ti poroghamiba uari bakeir arazim gamua bar amɨraghama. Ezɨ puvatɨ, gumazir kaba ghua aning ko arazir mɨzɨrɨzibagh amuavɨra iti. 44 Me zurara amizir kamning bagha ghua tuavimɨn amizimɨn arazimɨn mɨn aning gami. Ohola ko Oholiba, kar amizir arazir mɨzɨrɨzibagh amimning. 45 Aning arazir kurar poroghamiba uari bakeir arazim ko igharaz daraziv soagharɨzir arazim gami. Kamaghɨn amizɨ, jasɨn arazir aghuibagh amiba, kotiamɨn aven aningɨn arazir kaba bagh aning ikuvighsɨ aningɨn mɨkɨmam. Me fo, aning arazir kurar kabagh amima aningɨn dafariba ghuziba dar iti.’

46 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ mɨdorozir gumazir okoruatamɨn aku izɨtɨ, me pazavɨra aning damutɨ aning atiatightɨ me aningɨn biziba okemegham. 47 Me dagɨabar aning giniv, mɨdorozir sababar aning okɨva, aningɨn boribav soghɨrarigh, aningɨn dɨpenibar apongegham. 48 Eghtɨ nguazir kamɨn aven, kɨ arazir mɨzɨrɨzir kam batuegham. Eghtɨ amiziba arazir kamɨn ganigh fogham, me aningɨn mɨn arazir mɨzɨrɨzir kabar amuan kogham. 49 Gumazamizir kaba, guan arazir mɨzɨrɨziba ko asebar ziaba fer arazir kurar kaba bangɨn gua ikaragh, mɨzazim gua danɨngam. Eghtɨ gua kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam.”

24

Jerusalem mati mɨner mam

1 E namba 9ɨn azenimɨn Babilonɨn kalabuzɨn itima, an namba 10ɨn iakɨnimɨn, an namba 10ɨn aruem otozɨ,* Ikiavɨra Itir God kamagh na mɨgei. 2  *“O nguazir kamɨn gumazim, nɨ datɨrɨghɨn aruer kamɨn dughiam osirigh. Datɨrɨghɨn, dughiar kamra, Babilonian atrivim ghua, Jerusalem ekɨarughasava ami. 3 Nɨ ikɨzir akaba batozir kam, kɨ me bagha nɨ ganɨdir akar isɨn zuir kam isɨ, me mɨkemegh:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn me mɨgei,

Nɨ mɨnem isɨ avim dafagh,

egh dɨpam a gingeghtɨ a izɨfagh.

4-5 Egh sipsipbar tongɨn, sipsipɨn bar aghuir mɨkarzim sara ititam inigh a mɨsuegh aneghoregh,

an gurir tuzir bar aghuim ko an sueba, ko an agharir aghuiba inigh mɨnem daghuigh.

Egh agharir igharaziba isɨ asɨzibar apengan da amangigh,

egh asɨzir aghariba ko tuziba avikigh.

6 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei,

Gumaka! Jerusalemɨn nguibar ekiar kam, a bar ikuvigham.

A gumazamizir avɨribav suagharɨki.

A mati mɨner mam, an averiam bizir mɨzɨrɨziba an iti,

me tong a rueghan kogham.

Nɨ asɨzir tuzir kaba ko aghariba vaghvagh da inigh azenim darɨgh,

eghtɨ tam ua mɨnemɨn aven ikian markɨ.

Guizbangɨra, Jerusalemia bar ikuvigham.

7 Guizbangɨra, men arazir kuram azenimra iti.

Me mati, gumazim, mɨsoghezɨ an aremezɨ, an ghuzim dagɨam gire.

Gumazir kamɨn ghuzim nguazim girezɨ nguazir mɨneziba anevaragha a modozir puvatɨ.

A dagɨar azenan itim gisɨn ire.

Kamaghɨra, me azenara gumazamizibar damazimɨn kamaghɨn amima,

me bar men gari.

8 Kɨrara, kɨ ghuzim gamizɨ

a dagɨar azenan itim gisɨn ikia mamaghɨra itima, kɨ an gari.

Eghtɨ me modoghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ men arazir kuram gɨnɨghnɨgh,

puvɨram atarɨva a ikarvagham.

9 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei,

Gumaka! Jerusalemɨn nguibar ekiar kam, a bar ikuvigham.

A gumazamizir avɨribav suagharɨki.

Kɨ uabɨ dazibar pozim mɨkɨnam.

10 Nɨ dazir avɨriba inigh izɨ!

Egh avim atɨgh a givi!

Egh asɨziba amangsɨzim ko iriziba sara da vereghtɨ, da isi.

Eghtɨ asɨzir tuziba isi mangɨtɨ dɨpam dakeghtɨ,

asɨzir aghariba bar isigh mɨghɨrigh.

11 Nɨ datɨrɨghɨn mɨnevsevim isɨ avivkɨabagh isɨn anefaghtɨ,

a isi mangɨ bar aghefegh.

Mɨner kam, a bar mɨze,

eghtɨ mɨnemɨn itir mɨneziba isi mangɨ bar gɨvaghtɨ,

mɨnem ua bar zuegham.

12 Ezɨ kɨ fo, avim mɨner kamɨn mɨnezibar isi da agɨvaghan kogham.

Nan ingangarim pura ghu, ezɨ kɨ bar amɨra.

13 O Jerusalem, mɨner kamɨn itir mɨneziba,

da nɨn arazir mɨzɨrɨzibar ababanim gami.

Kɨ zueghasa nɨ gamima,

nɨ mɨzeghvɨra iti.

Nɨ zueghan kogh ikɨ mangɨ

dughiar nan anɨngagharim gɨvaghamimɨn tugham.

14 Kɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨkeme,

kɨ ia gasɨghasɨghamin dughiam izi.

Kɨ a damu,

egh ian arazir kuraba ateghan kogham.

Egh ian apangkuvighan kogham.

Kɨ ia amizir arazir kuraba tuisɨgh,

da bagh ivezir kuram ia danɨngam.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

Godɨn akam inigha izir gumazim Esekiel, an amuim areme

15 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei. 16 “O nguazir kamɨn gumazim, kɨ fo nɨ uan amuim bar faraghvɨrama anerɨgha bar a gifonge. Kɨ zuamɨra nɨ dam amizir kam inightɨ nɨ pura ikiam. Eghtɨ nɨ a bagh azian kogh temeriba iran markɨ. 17 Eghtɨ tav nɨn ararem baraghan markɨ. Nɨ nɨmɨra ikɨ uan navir averiamɨn aven osemegh. Nɨ zurara ami moghɨn uan inim isɨ uan dapanim gikeghɨva uan dagarir asuabar aghuigh, egh gumazim aremezɨ me a bagh aziava amir araziba, nɨ dar amuan markɨ. Nɨ uan guam avan markɨ. Egh nɨ azia itir darazi nɨ danɨngamin daghebar aman markɨ.”

18 Dughiar kamɨn, bar mɨzaraghara kɨ gumazamiziba ko mɨgɨa iti. Ezɨ guaratɨghɨn nan amuim areme. Ezɨ amɨmzaraghan kɨ Ikiavɨra Itir God na mɨkemezɨ moghɨn ami. 19 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn nan azai, “Nɨ manmaghsua kamaghɨn ami? Nɨ bizir kamɨn mɨngarimɨn gun e mɨkɨm.”

20 Ezɨ kɨ kamaghɨn me mɨgei, “Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze: 21 Nɨ Israelɨn ikɨzimɨn mangɨ akar kam me mɨkɨm. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia nan Dɨpenim bagha bar akongegha ghaze, a bar deragha gavgafi. Ia Dɨpenir kam bar faraghvɨrama anerɨgha bar a gifonge. Ia uan navir averiabar aven, zurara a baghavɨra iti. Ia bizir kam gɨfogh, kɨ a gasɨghasightɨ a bizir kɨnimɨn mɨn otogham. Eghtɨ ian borir Jerusalemɨn ikiavɨra itiba, me mɨdorozimɨn aven arɨmɨghiregham. 22 Eghtɨ dughiar kamɨn, ia kɨ amizɨ moghɨn damu. Egh uan akaba avan markɨ. Egh ia, azia itir darazi ia danɨngamin daghebar aman markɨ. 23 Ia zurara ami moghɨn, iniba isɨ uan dapaniba ikeghɨva dagarir asuabar aghuigh. Egh ia aziva arangan markɨ. Ia uan arazir kurabagh nɨghnɨgh aghariba guigh, uari uan navir averiabar aven osemegh azi. 24 Esekiel ia bagha ababanim gami, ezɨ ia an amizɨ moghɨra damu. Bizir kaba otoghamin dughiamɨn ia fogh suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam.”

25 Ikiavɨra Itir God ua mɨgɨa ghaze, “O nguazir kamɨn gumazim, nan Dɨpenim men tongɨn itima me an gavgavim ko dirimɨn gara, ziar ekiam isa naviba bar akonge, egha me bar faraghvɨrama anerɨgha zurara bar a gifonge. Me uan navir averiabar aven, zurara a baghavɨra iti. Eghtɨ kɨ me da a batuegham. Egh uaghan men boriba me dama da inigham. 26 Kɨ kamaghɨn damuamin dughiamɨn, tav dughiar kurar kamɨn Jerusalemɨn mɨseveghɨrɨgh nɨ bagh izɨ nɨ mɨkɨmam. 27 Eghtɨ dughiar kamra, nɨ ua bizibav kɨmam. Eghtɨ nɨ gumazir kam ko mɨkɨm, egh ua nɨmɨra ikian kogham. Arazir kamɨn, nɨ mati ababanimɨn mɨn ikɨva fofozim gumazamizibar anɨngam, eghtɨ me fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam.”

Esekiel akam akura ghaze,
kantrin igharaziba ikuvigham

25

(Sapta 25--32)

God Amonia gasɨghasɨgham

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Amonian nguazimɨn gan akam me gasɨ me mɨkɨm suam, me ikuvigham. 3 Nɨ kamaghɨn me mɨkɨm: O Amonia, ia Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba, deragh da baragh. Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Ia nan Dɨpenimɨn garima, a ikuvigha ikia bizir kɨnimɨn oto. Ezɨ Israelɨn nguazim, apaniba izegha a gasɨghasɨki. Ezɨ apanir igharaziba Judan ikɨzim inigha kalabuziabar mɨn me inigha kantrin saghuiamɨn itimɨn ghua me isa kalabus gatɨ. Ezɨ ia men gara men ingaravaka ghaze, ‘A dera!’ 4 Kamaghɨn amizɨ, kɨ aruem anadi naghɨn itir gumazibar amamangatɨghtɨ, me izɨ ia abɨnigh ian nguazim inigham. Egh me ian kantrin aven, ian tongɨn uari bagh uan averpenibar ingarɨva dar ikiam. Egh ia damamin azenibar itir dagheba ko ian bulmakaun oter eboriba, me dar amam. 5 Kɨ Raban nguibar ekiam gasɨghasɨgh a damightɨ, a kamelbar arɨghamin danganimɨn otoghtɨ, da ikɨ grazibar amam. Eghtɨ kɨ Amonɨn nguazim damightɨ a sipsipbar arɨghamin danganimɨn otoghtɨ, da an aven ikɨ avughsam. Eghtɨ ia kamaghɨn na gɨfogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

6 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia Israelɨn nguazim bar an aghuagha, uan dafaribav sogha bar akuegha uari fa uari akuri. 7 Kamaghɨn amizɨ, ia oragh! Kɨ uan gavgavim itir agharim amadagh, ia isɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar agharim datɨghtɨ, me bar ia gasɨghasɨgh ia kuavaremeghtɨ, ia ua kantrin tamɨn mɨn ikian kogham. Eghtɨ ia kamaghɨn na gɨfogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

God ghaze, Moapɨn kantri ikuvigham

8  *Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia Moapia ko Seiria ghaze, Ia gan! Judan ikɨzim, me mati kantrin igharazibar mɨrara iti. 9 Kamaghɨn amizɨ, kɨ apanibar amamangatɨghtɨ, me izɨ Moapɨn kantrin mɨtaghniamɨn boroghɨn itir nguibar ekiar gavgavibagh asɨghasigham. Egh me men nguibar ekiar dirir kaba, Bet Jesimot, Balmeon, ko Kiriataim, bar dagh asɨghasigham. 10 Eghtɨ apaniba aruem anadi naghɨn ikegh izɨtɨ, kɨ Moapia ko Amonia isɨ apanibar agharim datɨghtɨ, me me abɨnigh men nguazim inigham. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uam Amonɨn kantri gɨnɨghnɨghan kogham. 11 Guizbangɨra, Kɨ Moapia amizir araziba tuisɨgh, ivezir kuram me danɨngam. Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

God ghaze, Idomɨn kantri ikuvigham

12  *Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Idomia ikarvazir arazim gamua, egha bar arazir kurabar Judan ikɨzim gamizɨ, arazir kurar kam bar ekefe. Me osɨmtɨzir ekiam uari gatɨ. 13 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Kɨ datɨrɨghɨn uan agharir gavgavim isɨ Idomɨn kantrin amadagh, a gasɨghasɨgham. Egh Temanɨn nguibamɨn ikegh mɨdorozir sabamɨn gumazamiziba ko asɨzibav soghɨrarɨgh mangɨ Dedanɨn nguibamɨn tugham. Eghtɨ Idomɨn kantri pura ikiam. 14 Kɨ Idomian arazir kuraba ikarvagham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan gumazamiziba, Israelia, me amadaghtɨ me mangɨ me mɨsogham. Eghtɨ Idomia nan adarim ko anɨngagharir ekiar kam iniam. Egh Idomia uari nan ikarvaghamin arazim gɨfogham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

God ghaze, Filistiaba ikuvigham

15  *Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Filistiaba fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn, me uan navir averiabar aven Judabar apanim gamua, apangkuvir arazim men puvatɨgha ikarvazir arazim me gamua, arazir kurabar me gamua me gasɨghasɨgha ghuavɨra iti. 16 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia oragh! Kɨ uan agharir gavgavim amadagh Filistiaba bar me abɨragham. Men ziar mam Keretia, kar ongarir dadarimɨn ikiavɨra itir darasi, kɨ bar me gasɨghasigham. 17 Kɨ adarir ekiam men iti. Kɨ me amizir arazir kuraba ikarvagh, pazavɨra me damu me gasɨghasigh me akuatɨgham. Eghtɨ me nan mɨzazim inigh, egh me kamagh fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

26

God ghaze, Tair ikuvigham

1  *E kalabusɨn itima, namba 11ɨn azenim, an iakɨnir mamɨn aruer faragha zuim otozɨ,* Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, Tairɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba bar akuegha tiariba akara kamaghɨn mɨgei:

“Bar dera, Jerusalemɨn nguibar ekiam, a ikuvigha gɨfa,

ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ua an mangɨ

dagɨar ingangaribar amuan kogham.

Me datɨrɨghɨn e baghvɨra izɨ dagɨar ingangarim damutɨ

e bizir bar avɨriba ikiam.

3 “Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam ghaze:

“O Tairia, ia oragh, kɨ ian apanim.

Kɨ kantrin avɨribar gumazibar aku ia mɨsoghsɨ izam,

eghtɨ me ongarim dɨkava izi moghɨn izam.

4 Me ian nguibar ekiam avɨnizir dɨvaziba akararigham.

Eghtɨ kɨ bar dar tauaba avigh da makunigham.

Egh kɨ nguibar kamɨn nguaziba bar dar anɨng da adeghtɨ,

dagɨar kɨnimra ikɨvɨra ikiam.

5 Egh dagɨar kam ongarimɨn tongɨn ikɨtɨ,

osiriba isir gumaziba, uan iveba a gisɨn da onegh aruemɨn dar arɨgham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba izɨ

ia inigh pazavɨra ia damuam.

6 Me uan mɨdorozir sababar ian kantrin aven itir nguibar dozibar gumazamizibav soghɨrarɨgham.

Eghtɨ Tairia kamaghɨn fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God.

7 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ kamaghɨn mɨgei: Babilonɨn kantri gativir atrivir bar gavgavim Nebukatnesar, kɨ an aku izɨtɨ, a Tairia ia ko mɨsogham. A notɨn amadaghan ikegh izɨ, uan hoziaba ko, karisba ko, hoziabagh isɨn dapiamin gumaziba ko, mɨdorozir gumazir bar avɨrim sara izam.

8 “A izɨ, nɨn kantrin aven itir nguibar dozibar gumazamiziba,

mɨdorozimɨn aven me mɨsoghtɨ me arɨghiregham.

Apaniba izɨ nguibar ekiam ekɨarugh

nguazim gɨku dɨvazim boroghɨn da pozibav kɨnigham.

Egh me nguazir pozir kabagh isɨn tuivigh ikɨ mɨdorozim damuam,

egh uari mongsɨ bɨrir gavgavibar amuam.

9 Egh me temer bar ekiaba inigh mangɨ

nguibar ekiamɨn dɨvaziba akararɨgh,

egh uan sobiar bar gavgavibar dɨvazimɨn tauaba akurarɨgham.

10 An hoziaba bar avɨrasemegh ivemar izɨ nguazim dɨkɨtɨ,

nguazir mɨneziba dɨkav bar ia avaragham.

Eghtɨ men mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaziba ko, dar wilba, ko dar karisba, pamtem ivemar izɨ,

nguibar ekiamɨn tiar akabar mangɨgh zegh damuam.

Eghtɨ hoziar kaba nɨgɨnir bar ekiam damutɨ ian dɨvaziba vazvagham.

11 Men mɨdorozir gumazibar hoziaba, ian tuavir dozibar akɨzɨrɨgh izɨ ia dɨkabɨragham.

Eghtɨ apaniba mɨdorozir sababar ian gumazamizibav soghɨrarɨgham.

Eghtɨ ian dagɨar dɨpenir akɨnir gavgavir ekiaba magɨrɨ nguazim giregham.

12 Ian apaniba ian dagɨaba okɨmɨva,

ia dagɨaba bagha amadir biziba tintinimɨn da iniam.

Me ian dɨvaziba akurarightɨ da irɨtɨ,

me ian dɨpenir bar aghuiba akararigh bar adagh asɨghasigham.

Egh me ian dagɨaba ko temeba ko nguaziba isɨ

ongarimɨn da makunigham.

13  *Eghtɨ kɨ ian onger akaba ko,

gitabav sozir arazim bar ada agɨvagham.

14 Kɨ ian nguibam damightɨ, dagɨar kɨnimra an ikɨvɨra ikiam.

Eghtɨ dagɨar kamɨn, osiriba isir gumaziba,

uan iveba a gisɨn da onegh da aruem darɨgham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme,

gumazitam ua ian nguibar ekiamɨn ingarighan kogham.

15 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ Tairɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba kamaghɨn me mɨgei: Ian nguibar ekiam akarɨghiregh irɨghtɨ, gumazamizir ongarir mɨriamɨn itiba, me nguibam akaraghirezir nɨgɨnim baragh, egh gumazamiziba mɨzazir ekiam isir nɨgɨnim baragh, uarir tongɨn gumazamizibav sozi me ariaghirir nɨgɨnim baragh, dɨgavir kuram damigh akongam. 16  *Kantrin ongarir mɨriamɨn itibar atriviba, uan atrivir dabirabiba ategh, uan atrivir korotiaba ko tretɨn diribar isamizir korotiar azenan azuiba suegh, pura nguazim dapiagh atiatingɨva inɨghɨva akong mamaghɨra ikiam, eghtɨ men nɨrɨzir agorogem gɨvaghan koghan. 17 Me nɨ bagh azirakar ighiar kam damuam:

“Ziar ekiam itir nguibar ekiam, nɨ bar ikufi!

Gumazamizir nguibar ekiar kamɨn itiba, fomɨra ongarimɨn ize,

Egha kurir avɨriba ikia ongarim bar a gativagha,

ongarimɨn ingangarir kaba me faragha dagh ami.

Egha ongarir dadaribar boroghɨn nguibabar itir darazigh amizɨ,

me atiatia okam nɨghnɨgha dɨgavir kuram gami.

Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ ua ongarimɨn itir puvatɨ.

Noki!

18 Datɨrɨghɨn dughiar kamra,

nɨ irɨgha gɨfa.

Ezɨ ongarimɨn boroghɨn itir darasi, inighava agoi,

ezɨ arighatɨzibar gumazamiziba atiatia,

pazava otozir arazir kamɨn aguaghfa.

19 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: O Tair, kɨ nɨ damightɨ nɨ pura ikiam, mati nguibar ekiar akaraghirezimɨn mɨn, nɨn gumazamiziba puvatɨgham. Kɨ ongarir konir gavgavimɨn nɨ avaragham. 20 Kɨ nɨn amadaghtɨ, nɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrɨ gumazamizir bar fomɨra ikeziba ko ikiam. Kɨ nɨ damightɨ, nɨ nguazimɨn apengan magɨrɨ nguibar ekiar kɨ asɨghasɨghiziba ko zurara ikiam. Bizir kam bangɨn, gumazitam ua nɨn danganimɨn ikian kogham. Eghtɨ nɨ ua nguazir kamɨn nguibar aghuitamɨn mɨn otogham kogham. 21  *Kɨ nɨ gasɨghasigh nɨ damightɨ, nɨ mati bizir kuramɨn mɨn otogh gumazamizibar amutɨ me atiatingam. Gumazamiziba nɨ buriva, nɨn apighan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

27

Tairɨn nguibar ekiam ikuvizɨ, Esekiel a bagha azi

1 Ikiavɨra Itir God kamagh na mɨgei. 2 “O nguazir kamɨn gumazim, Tairɨn nguibar ekiam ikuvigham, kamaghɨn amizɨ, nɨ a bagh azirakar ighiam bangɨ. 3 Nguibar ekiar kam, ongarir dadarimɨn boroghɨn ikiava, gumazamizir ongarir mɨriabar itiba ko dagɨaba bagha bizibagh iveza da amadir ingangaribagh ami. Nɨ a mɨkɨm suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei:

“O Tair, nɨ uabɨ uan ganganir bar dirim mɨgɨa a pɨrafi.

4 Nɨn ingarizir gumaziba, kurir dirimɨn mɨn nɨn ingari,

ezɨ ongarir torim, a nɨn nguibar mɨtaghniamɨn mɨn iti.

5 Me Hermonɨn Mɨghsɨamɨn ghua painɨn temer aghuiba inigha kurir kamɨn ingari.

Me Lebanonɨn ruarimɨn ghua

sidan temer aghuim inigha, kurimɨn tughav itir guarir akɨnim asara.

6 Egha me Basanɨn nguazimɨn ghua temer okɨn aghuiba inigha an pulbar ingari.

Egha Saiprusɨn Arighatɨzimɨn ghua temer aghuiba inigha, kurimɨn ghuriamɨn ingari.

Egha elefanɨn atariba inigha an ghuriam asɨngi.

7 Egha me Isipɨn kantrin ghua inir bar aghuir mam inigha kurimɨn duir inimɨn ingari.

Inir kam me dɨgɨrir bar aghuiba tretɨn da isami.

Eghtɨ kurim saghon mar izɨtɨ, gumazamiziba bar deragh an ganam.

Egha me Saiprusɨn Arighatɨzimɨn ghua

bluplan nir aghuiba ko, inir pɨghaghevir maba inigha kurimɨn da gui.

Eghtɨ kurimɨn ingangarir gumaziba dar apengan dapiv ikiam.

8 Me Saidonɨn nguibar ekiam ko Arvatɨn nguibar ekiamɨn ghua,

pul damuamin gumaziba ini.

O Tair, nɨn ingangarir gumazir fofoziba itiba,

me nɨn kurimɨn suizir gumaziba.

9 Gebalɨn nguibamɨn gumazir aruaba, me kurimɨn ingarir fofozir gumaziba,

me nɨ ko arua, kurimɨn toriba apɨrir ingangarim gami.

Tairɨn nguibar ekiam, kurir kam a nɨn ababanim gami,

ezɨ nɨn fofoziba itir gumaziba, kurimɨn suizir gumazibar mɨn ami.

Kantrin igharazibar kuriba bar nɨ bagha ize, egha dar ingarir gumaziba,

nɨn nguibar ekiamɨn aven ghua

nɨn biziba amadir dɨpenibar, dagɨaba bagha ingangarir bizibagh ami.

10 Persian kantri ko Lidia ko Libia, men marasi, nɨn mɨdorozir gumaziba.

Me uan oraba ko dapanir asuaba nɨn dɨvazibar da gui.

Gumazir kaba nɨn akuragha mɨsoghezɨ, nɨ ziar ekiam ini.

11 Arvatɨn nguibamɨn mɨdorozir gumaziba nɨn dɨvazir gavgavir mɨtɨabagh isɨn, tuivav ikia apaniba bagha gari.

Ezɨ Gamatɨn mɨdorozir gumaziba nɨn tauan ruaribagh isɨn ikia,

apaniba bagha gara iti.

Gumazir kaba uan oraba nɨn dɨvazibar da guigha nɨ gamima,

nɨn ganganim bar dera.

12 “Nɨ kantri Spen ko bizibagh iveza da amadir dagɨar ingangarim gami.

Ezɨ me nɨ da bizir bar avɨriba iniasa,

silva ko ain ko bizir igharazir maba sara isa ivezimɨn mɨn nɨ ganɨdi.

13 Nɨ kantri Grik ko, kantri Tubal ko, kantri Mesek ko bizibagh iveza da amadir dagɨar ingangarim gamua,

dar ikarvazim bagh ingangarir gumazir kɨniba ko bizir avɨrir me brasɨn ingariba isi.

14 Nɨ Togarman nguibar ekiamɨn gumazamiziba ko dagɨaba bagha ingangaribagh ami.

Egha uan biziba uari ikarvagha uari ganɨga,

me dama ingangarim damuamin hoziaba, ko hoziar mangɨ mɨsoghamiba ko donkiba isi.

15 Dedanɨn gumazamiziba nɨ ko ikarvazir arazim gami,

ezɨ ongarimɨn mɨriabar itir gumazamiziba, nɨ ko ikarvazir arazim gamua,

elefanɨn atariba ko ebonin temer pɨziba nɨ ganɨga nɨ da bizibagh ivesi.

16 Sirian gumazamiziba, nɨ ko biziba uari ikarvasi.

Me dagɨar bluplan ivezim bar pɨn koziba ko, inir pɨghaghevir aghuiba ko, inir me tretɨn diribar isamiziba ko,

ongarimɨn dagɨar bar aghuir pɨn koziba, nɨ ganɨga,

nɨn bizir me ifongezibagh ivesi.

17 Juda ko Israelia nɨ ko biziba uari ikarvasi.

Me Minitɨn nguazimɨn itir azenibar aghuir wit ko, hani ko, olivɨn borem ko, marasin ko, bizir igharaziba nɨ ganɨga,

nɨn bizir me ifongezibagh ivesi.*

18 Ezɨ Damaskusɨn gumazamiziba nɨ ko dagɨaba bagha ingangarim gamua,

egha wainɨn dɨpar me Helbonɨn nguibar ekiamɨn iniziba ko,

sipsipbar arɨzir me Saharɨn danganimɨn iniziba, isa nɨ ganɨdi.

19 Wedanɨn adarazi ko Grikba ko Usalian adarazi† dagɨaba bagha ingangarim nɨ koma a gami.

Egha me ain ko, borer me temer igharagha garir mamɨn ingarizim ko, ighurunir mughuriar aghuim zuiba, me da isa,

bizir avɨrir me nɨ da iniamibagh ivezasa bizir kaba inigha ize.

20 Ezɨ Dedanɨn gumazamiziba hoziabar satelɨn apengan arɨzir nir mɨtiaba isa,

nɨn biziba bagha, nɨ ko ikarvazir arazim gami.

21 Ezɨ Arebian gumazamiziba ko kantri Kedarɨn gumazir dapaniba, nɨ ko dagɨaba bagha ingara,

uan sipsipɨn nguziba ko sipsipɨn apuriba ko memeba,

nɨn biziba bagha, da isa nɨ ko ikarvazir arazim gami.

22 Ezɨ kantri Seba ko Raman nguibar ekiamɨn dagɨaba bagh ingangaribagh amir gumaziba, nɨ ko ikarvazir arazim gami.

Me uan gol ko pauran mughuriar aghuim zuiba ko, ivezim bar pɨn kozɨ dagɨaba isa,

nɨ ganigha, nɨ da bizibagh ivezasa.

23 Ezɨ Haranɨn nguibar ekiam ko, Kane ko Idenɨn gumaziba, ko kantri Seba ko, Asur ko Kilmatɨn kantri, men gumazir dagɨaba bagha ingangaribagh amiba,

nɨ ko ikarvazir arazim gami.

24 Me ikarvazir arazim gamua, korotiar bar aghuiba ko, korotiar pɨghagheviba ko, korotiar me tretɨn diribar isamiziba ko,

blanketɨn mɨtiar me ghuriabar ghuaribar, nedazir aghuariba itiba,

me da righa benibar da ikegha nɨ bagha da inigha ize.

Me bizir kaba nɨ danɨngigh, bizir nɨ da iniamibagh, ivezam.

25  *Ezɨ kurir bar ekiaba, nɨn bizir avɨrir kaba, kantrin igharaziba bagha da ateragharui.

Nɨ uabɨ, mati kurir bar ekiar mam, ongarir torimɨn bizir bar avɨrim ateri.

26 “Ezɨ nɨn pul gamir gumaziba nɨ inigha ongarir torimɨn zuima,

aruem anadi naghɨn amɨnim iza nɨ givarazɨ,

nɨ bar saghon mar ghua uabɨ gasɨghasɨki.

27 Ezɨ nɨn dagɨaba ko, dagɨaba bagha amadir bizir aghuiba ko, kurkazir biziba ko, kurimɨn suirazir gumaziba ko, nɨn ingangarir gumaziba ko, nɨn kurimɨn ingarir gumaziba ko, nɨn biziba amadir gumaziba ko, nɨn mɨdorozir gumaziba ko, kurimɨn aruir gumaziba,

me bar kurimɨn itima, kurim ikuvizɨma, me bar ongarir torimɨn ovenge.

28 Ezɨ kurimɨn suizir gumaziba, pamtem tuavara deima men tuater ararem otozɨ,

gumazamizir ongarir dadarimɨn itiba a baragha nɨghava agoi.

29 “Ezɨ kurir igharaziba, ongarim ategha dadarimɨn ghue.

Ezɨ kuribar suizir gumaziba, ko gumazir pul gamiba,

kuribar faghafiagha nguazimɨn tuifi.

30 Egha me bar puvɨra nɨ bagh aziava arai.

Egha me uan osɨmtɨzim akakagha,

nguazir mɨneziba isa uan dapanibav kɨra averenim gɨpoghposi.

31 Me nɨ bagha uan dapanir arɨzibar suigha da asiagharɨgha,

azirakar korotiar bɨbɨziba aghui.

Me nɨ bagha arava men navir averiaba bar ikufi.

32 Me nɨ bagha azirakar ighiam gamua ghaze,

‘O Tair, nguibar ekiar igharazitam nɨ ikuvizɨ moghɨn garir puvatɨ.

Tair datɨrɨghɨn ongarir torimɨn aven nɨmɨra iti.’

33 Nɨ dagɨaba bagha ongarir torimɨn azenan amadir biziba, da kantriba bar dar ifongiaba agɨfa.

Atriviba, nɨn bizir nɨ amadiba bangɨn, biziba bar izɨfa.

34 Datɨrɨghɨn nɨ ikuvigha ongarir torir konimɨn aven iraghu.

Nɨn biziba ko gumazir nɨn ingariba, me bar nɨ ko ongarim giraghuegha gɨvagha puvatɨ.

35 Ongarir dadarimɨn itir gumazamiziba bar, nɨn biarim baregha dɨgavir kuram gami.

Men atriviba uaghan agoava atiati,

ezɨ atiatim me gami men guaba igharagha gari.

36 Nɨ bar ikuvigha gɨfa, egh ua ikian kogham.

Ezɨ nguazir kamɨn dagɨaba bagha ingarir gumazamiziba bar, akongɨva atiating ghuariaba su suam,

nguibar kam batozir bizim, uaghan ti e batogham.”

28

God ghaze, Tairɨn atrivim ikuvigham

1 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn na mɨgei, 2  *“O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Tairɨn atrivim mɨkɨm suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn a mɨgei:

Nɨ puvɨra uabɨ fa, uabɨ mɨgɨa ghaze,

nɨ godɨn mam.

Nɨ ghaze, nɨ godɨn mamɨn mɨn atrivir dabirabim gaperaghav iti,

ezɨ ongarim nɨ ekɨaru.

Nɨ ghaze, nɨn nɨghnɨzim godɨn mamɨn nɨghnɨzim ko magh ghu.

Ezɨ puvatɨ! Nɨ pura nguazir kamɨn gumazir kɨnim!

Nɨ god puvatɨ.

3 Nɨ ghaze, nɨn fofozim bar ekevegha, Danielɨn fofozim gafira,

eghtɨ bizitam nɨn modoghan kogham.

4 Nɨn fofozim ko ingangaribar amuamin fofozim nɨ gamima,

nɨn gol ko silva bar avɨraseme.

5 Nɨ fofozir bar aghuir dagɨar ingangaribagh amiba ikia,

egha dagɨar avɨriba uam ada isi.

Egha uan dagɨar avɨrir kaba bagha uabɨ fa,

uan navir averiamɨn aven puvɨra ifaghati.

6 “Ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn nɨ mɨgei:

Nɨ ghaze, nɨ godɨn mamɨn mɨn fofozim iti.

7 Kamaghɨn amizɨma, kɨ apanir bar kurabar aku nɨ gasɨghasɨghsɨ izam.

Eghtɨ nɨ fofozir ekiamɨn amodoghɨn amua inizir bizir aghuiba ko ziar ekiam nɨ ganɨdir bizir diriba,

me bar adagh asɨghasigham.

8 Me bar nɨ gasɨghasigh ongarir torimra nɨ mɨsueghtɨ nɨ aremegh,

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram.

9 Me izɨ nɨ mɨsoghamin dughiamɨn, nɨ ti kamaghɨn me mɨkɨm suam, kɨ godɨn mam.

Nɨ mɨsoghamin adarazi izɨtɨ, nɨ men guamɨn gumazir kɨnimɨn otogh aremegh uam angamɨra ikian kogham.

Dughiar kamɨn nɨ fogh suam, nɨ pura nguazir kamɨn gumazir kɨnim! Nɨ god puvatɨ.

10 Apanir azenan izezir kaba nɨ mɨsueghtɨ, nɨn ovevem bar ikuvigh,

egh mati gumazir mɨzɨrɨzir kɨnimɨn mɨn otogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, Akar Gavgavir kam anigha gɨfa.”

11 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei: 12 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ mangɨ Tairɨn atrivim bagh azirakam damu, a mɨkɨm suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn nɨ mɨgei:

Nɨ faragha gumazamiziba bar me gafiragha gumazir aghuimɨn oto.

Ezɨ nɨn fofozim bar ekevegha nɨ gamizɨ nɨn ganganiba bar dera.

13 Nɨ mati Idenɨn azenimɨn iti, kar Godɨn azenir aghuim.

Egha nɨ dagɨar guar avɨrir igharagha garir bar pɨn koziba uabɨn kurti.

Me golɨn diriba inigha dagɨabar suizir golɨn kurkazibar ingari.

Dagɨar kabar kara, rubi, topas, daimon, beril, kanilian, jaspa, sapaia, emeral koma ganet.

Nɨ nguazimɨn otozir dughiamɨn, kɨ nɨ bagha dagɨar kaba bar dar ingari.

14 Kɨ kagh enselɨn bar gavgavim, isa nɨ geghuvasav anetɨ.

Nɨ nan mɨghsɨamɨn ikia dagɨar aghuir taghtazir kabagh isɨn arui.

15 Kɨ nɨn ingarizɨ, nɨ otozir dughiamɨn, nɨn araziba bar dera.

Egha iza datɨrɨkɨn, nɨ arazir kurabagh amua nan damazimɨn osɨmtɨzim iti.

16 Nɨ zurara bizibagh iveza da amadi.

Ezɨ bizir kam nɨ gamima, nɨ akamadariba ko arazir kurabagh ami.

Ezɨ kɨ uan Mɨghsɨamɨn, bizir mɨzɨrɨzir kɨnimɨn mɨn nɨ batosi.

Ezɨ enselɨn bar gavgavir kɨ nɨ geghuvasava atɨzim dɨkavigha,

dagɨar aghuir taghtazir kabar tongɨn nɨ inigha da ategha mar ghu.

17 Nɨ ganganir bar aghuim gamua, uabɨ uabɨ fe.

Egha fofozir aghuim ikia ghaze,

fofozir kam ziar ekiam ko gavgavim nɨ danɨngam.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ kavkɨnizɨ nɨ nguazim girɨ.

Kɨ nɨ isɨ azenara atrivir igharazibar damazim datɨghtɨ, me nɨn irɨrim deragh an ganam.

18 “Nɨ bizibagh iveza da amaga, arazir kurar avɨribagh amua,

nan ziam fer danganibagh amizɨ, da bar mɨze.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn nguibar ekiam avim a gatɨzɨ,

a isia ghua nguazir kɨnim oto.

Ezɨ gumazamizir nɨn gariba, nɨ men damazimɨn averenimɨn oto.

19 Ezɨ nɨ bar ikuvigha gɨfa.

Egh ua nguazir kamɨn ikian kogham.

Gumazamiziba bar moghɨra, nɨ batozir arazir kamɨn biarim baregha,

puvɨra aguava atiatia dɨgavir kuram gami.”

God ghaze, Saidonɨn
nguibar ekiam ikuvigham

20  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei: 21 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Saidonɨn nguibar ekiamɨn ganɨva, a ikuvighsɨ a mɨkɨm:

22 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei.

O Saidonia, kɨ ian apanim gami.

Kɨ ian tongɨn uan gavgavim ian akagham,

eghtɨ gumazamiziba nan ziar ekiam fam.

Kɨ ian arazir kuraba tuisɨgh ivezir kuram ia danɨngam.

Egh uan ziar bar zuezim ian akagham.

Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

23 Kɨ arɨmariar kuraba ia bagh da amangam.

Egh apanibar amangightɨ me bar tintinimɨn izɨ ia ekɨarugh,

egh ian gumazamizibav soghɨrarɨgham.

Egh ghuzim damightɨ, a ian tuavibar emɨram.

Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God.”

God deraghvɨra Israelia damuam

24 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei: Israelɨn ikɨzimɨn boroghɨn itir kantrin igharaziba, men apanim gamua dɨbovir akar kurabar me mɨgei, mati benir atariba ko dɨkoniba gumazimɨn mɨkarzim mɨtifi. Egh me gɨn uam arazir kam damuan kogham. Eghtɨ dughiar kamɨn, Israelia deragh na gɨfogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam.

25 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei, kɨ Israelɨn ikɨzir kɨ aghamsɨgha tintinibar kantrin igharazibar amangizibar tongɨn ua me inigh, me akuvagh me inigh izam. Eghtɨ kantriba bar Israelian gantɨ, kɨ uan zuezir arazim isɨ men akagham. Eghtɨ Israelɨn gumazamiziba ua uan nguazimra ikiam. Kar nguazir kɨ uan ingangarir gumazim Jekop ganɨngizim. 26 Me nguazir kamɨn deravɨra ikɨ, egh dɨpenibar ingarɨva wainɨn azeniba oparam. Men boroghɨn itir gumazamizir men apanim gamua dɨbovir akar kurabar me mɨgeiba, kɨ ivezir kuram me danɨngam. Eghtɨ Israelia, deravɨra ikiam. Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, men God.”

29

God ghaze, Isipɨn kantri ikuvigham

1  *E kalabuziabar mɨn itima, azenir namba 10ɨn, an iakɨnir namba 10ɨn, an namba 12ɨn aruemɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei: 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Isipɨn atrivimɨn ganɨva, a ko Isipia bar ikuvighsɨ a mɨkɨm. 3 Nɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn Isipɨn atrivimɨn mɨgɨa ghaze,

Kɨ nɨn apanim gami.

Nɨ mati, goar bar dafar Isipɨn dɨpabar itim.

Nɨ ghaze, Nailɨn Fanem, nɨ ua bagha an ingarizɨ a nɨn bizimra.

4  *Kɨ akezir taba isɨ nɨn aghozimningɨn guraghɨva,

osirir dɨpamɨn itibar amightɨ, da nɨn naziabar puegham.

Egh nɨ ko osirir nɨn naziabar pueghav itiba saram ekuigh,

azenim mɨkɨnigham.

5 Kɨ nɨ ko osirir kaba isɨ dɨpaba puvatɨzir nguazim mɨkɨnigham.

Eghtɨ nɨn kuam, me nguazim gɨkuigh anefaghan kogham,

a pura nguazim girɨghɨv ikiam.

Kɨ daghemɨn mɨn a isɨ kuaraziba ko asɨzir atiabar anɨngightɨ,

da nɨn kuam amam.

6  *Eghtɨ Isipɨn gumazamiziba bar fogh suam,

kɨ Ikiavɨra Itir God.

Nɨ fo, Israelia akurvazim bagha Isipia ian gari.

Israelia ghaze, nɨ mati, men asadivir aghorir gavgavim.

Ezɨ puvatɨ.

7 Me daruasa nɨn suirazɨ, nɨ dɨpɨrigha,

men dɨpɨzibagh amizɨ da mɨzazir kuram ini.

Me nɨn suirazɨ, nɨ mati ighurunir kɨnimɨn mɨn dɨpɨrizɨ,

men sueba amɨrazɨ, me ira uan ogaba amɨki.

8 “Ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia oragh! Kɨ apaniba inightɨ me mɨdorozir sababa inigh izɨva ia ekɨarugh nɨn gumazamiziba ko asɨziba bar me mɨsoghɨrarigham. 9 Eghtɨ Isipɨn kantri, a ikuvigh nguazir kɨnir biziba puvatɨzimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ ia kamagh fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

“Atrivim, nɨ ghaze, Nailɨn Fanem, nɨ ua bagha an ingarizɨ a nɨn bizimra. 10 Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ ko nɨn Nailɨn Fanemɨn apanim damuam. Kɨ Isipɨn nguazim bar a damightɨ a nguazir kɨnimɨn ikiam. Kɨ notɨn amadaghan Mikdolɨn nguibar ekiamɨn ikegh mangɨ sautɨn amadaghan Aswanɨn nguibar ekiamɨn mangɨ Itiopian nguazir mɨtaghniamɨn tugham. 11 Eghtɨ 40plan azenibar, gumazitam o asɨzitam an ikɨva, a daruan kogham. 12 Kɨ Kantri Isip gasɨghasightɨ, a bar ikuvigh nguazir kamɨn kantrin ikuviziba, bar dagh afiragham. Eghtɨ 40plan azenibar, Isipɨn nguibar ekiaba bar ikuvigh, nguibar ekiar igharazir ikuvizibagh afiragham. Kɨ Isipia damightɨ, me mati nguaziba puvatɨzɨ moghɨn mangɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikiam.

13 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ kamaghɨn mɨgei: 40plan azeniba gɨvaghtɨ, Isipian aghamsigha tintinibar kantrin igharazibar itiba, kɨ ua me inigh izam. 14 Egh me ateghtɨ me Isipɨn kantrin sautɨn amadagham ikiam, kar guizɨn men ovavibar danganimra. Me kagh ikɨtɨ, men kantri gavgaviba puvatɨgham. 15 Eghtɨ men kantri pura bizir kɨnimɨn mɨn otogham. Eghtɨ me uam kantrin igharazibagh ativan kogham. Kɨ me damightɨ me ziaba puvatɨgh, fomɨra kantrin igharazibagh ativazɨ moghɨn gavgaviba puvatɨgham. 16  *Eghtɨ Israelɨn ikɨzim uam akurvazim bagh Isipian azangsɨghan kogham. Isip ikuvizir eghaghanim Israelia damutɨ, me fogh suam, me arazir kuram gami. Egh Israelia ua kamaghɨn fogh suam, Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam.”

Atrivim Nebukatnesar Isip abɨragham

17 E kalabusɨn itima, azenir namba 27ɨn, an iakɨnir faraghavɨra itimɨn, an aruer faragha zuimɨn Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, 18 “O nguazir kamɨn gumazim, Babilonɨn Atrivim Nebukatnesar uan mɨdorozir gumaziba ko iza Tairɨn nguibar ekiam mɨsoghavɨra iti. A uan mɨdorozir gumazibagh amizɨ, me mɨsoghamin bizir osɨmtɨziba ateri. Egha bizir kam bangɨn men dapanarɨziba asiaghirezɨ men dɨpɨzir iniba bar dɨzaghire. Ezɨ atrivim ko an mɨdorozir gumaziba pura mɨzaziba inigha, uari bagha Tairian bizitam inizir puvatɨ. 19 Ezɨ datɨrɨkɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei: Kɨ Isipɨn nguazim isɨ Atrivim Nebukatnesar danɨngam. Eghtɨ a Isip gasɨghasigh, an dagɨaba ko bizir aghuiba bar da isɨ uan mɨdorozir gumaziba uan ivezimɨn mɨn da inigh mangɨgham. 20 Kɨ an ingangaribar ivezimɨn mɨn Isipɨn nguazim isɨ a danɨngam. Guizbangɨra, an mɨdorozir gumaziba na bagha ingari. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

21 “Bizir kam otoghamin dughiamɨn, kɨ Israelɨn ikɨzim damightɨ me ua gavgavigham. Eghtɨ Esekiel, kɨ nɨn amamangatɨghtɨ nɨ men tongɨn mɨkɨmtɨ, me bar nɨ baragham. Egh me kamaghɨn bar fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

30

Ikiavɨra Itir God Isip gasɨghasigham

1 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ nan akaba inigh dar gun mɨkɨm:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei:

Iavzika!

Dughiar kuram a izi.

3 Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, a roghɨra ize.

Kar dughiar God gumazamizibagh asɨghasɨghamim.

Dughiar kamɨn, overiamɨn ghuariar ekiaba otivightɨ,

God kantribar araziba tuisɨgh, ivezir kuram me danɨngam.

4 Dughiar kamɨn apaniba izɨ Isipia mɨsogham.

Eghtɨ Itiopiaba osɨmtɨzir ekiam iniam.

Eghtɨ Isipɨn gumazamizir avɨrim arɨghiram.

Apaniba bar a gasɨghasigh anekararightɨ a ikuvigh ikɨtɨ,

me an itir bizir aghuiba bar da inigh mangegham.

5 “Mɨdorozimɨn aven,

Itiopian gumazamiziba ko,

Putɨn gumazamiziba ko,

Lidian gumazamiziba ko,

Libian gumazamiziba ko,

nan gumazamiziba

uaghan arɨmɨghiregham.

6 “Kɨ Ikiavɨra Itir God kɨ kamaghɨn mɨgei:

Gumazir manaba Isipian akurvagha me bagha mɨsosi, me bar arɨmɨghiregham.

Egh notɨn amadaghan Mikdolɨn nguibamɨn ikegh mangɨ,

Sautɨn amadaghan Aswanɨn nguibamɨn tugham.

Eghtɨ Isipɨn mɨdorozir gumazir gavgavir ikia uari feba, me bar arɨmɨghiregham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

7 Isipɨn nguazim bar ikuvighɨva,

kantrin igharazibar nguazir ikuviziba bar dagh afiragham.

Eghtɨ an nguibar ekiaba bar akarɨghiregh ikɨ,

kantrin igharazibar nguibar ekiar ikuviziba bar dagh afiragham.

8 Kɨ avim Isip datɨghtɨ a isitɨ,

gumazir an akuragha a bagha mɨsoziba arɨghiregham.

Eghtɨ Isipia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

9 “Dughiar kamɨn, Itiopiaba deravɨram apiagha ghaze,

bizir kuratam me bativan kogham.

Eghtɨ Isip ikuvightɨma, kɨ gumazitaba amadaghtɨ

me kuriba inigh mangɨ Itiopiabav kɨm suam,

Isip bar ikuvigha gɨfa.

Eghtɨ Itiopiaba bar atiatigh dɨgavir kuram damigham.

Ia ikiangsɨzir akam baragh! Dughiar kurar kam, bar roghɨra izi!

10 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei:

Kɨ Babilonian Atrivim Nebukatnesar amamangatɨghtɨ,

a Isipɨn gumazamizir avɨriba agɨvagham.

11 A uan mɨdorozir gumazir bar kuraba ko izɨva Isipɨn nguazim bar a gasɨghasigham.

Me izɨ uan mɨdorozir sababar Isipia mɨsoghɨrarightɨ,

Isipɨn nguazim gumazir kuaba bar a gizɨvagham.

12  *Kɨ Nailɨn Fanem damightɨ a dakegham.

Egh Isip isɨ gumazir arazir bar kurabagh amibar dafarim datɨgham.

Egh kɨ azenan izezir gumazamizibar amamangatɨghtɨ,

me izɨ nguazim ko a gisɨn itir biziba bar dagh asɨghasigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

13 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei:

Kɨ Isipɨn kantrin nguibar ekiam Memfis, an marvir guaba ko aseba bar adagh asɨghasigham.

Eghtɨ tam ua Isipɨn atrivimɨn ikian kogham.

Egh kɨ gumazamiziba bar me damightɨ me bar atiatigham.

14 Kɨ Isipɨn sautɨn amadaghan itir nguibar ekiam Patros damightɨ, biziba bar an puvatɨgham.

Egh notɨn amadaghan nguibar ekiam Soan, avim a datɨghtɨ a isigham.

Egh kɨ nguibar ekiam Tebes, an gumazamiziba tuisɨgh ivezir kuram a danɨngam.

15 Pelusiumɨn nguibar ekiam, a Isipɨn nguibar ekiar bar gavgavim,

kɨ uan anɨngagharim a gingegh a damightɨ,

an gumazamiziba osɨmtɨziba ini maburan mɨzaziba ateram.

Egh Tebesɨn nguibar ekiam,

kɨ an gumazamizir avɨrim bar me gasɨghasigham.

16 Kɨ Isip avim a datɨgham.

Eghtɨ nguibar ekiam Pelusium, maburan osɨmtɨziba ko mɨzaziba iniam.

Eghtɨ apaniba Tebesɨn nguibar ekiamɨn dɨvaziba akararigham.

Eghtɨ Memfisɨn nguibar ekiam, apaniba dughiabar zuraram an izɨvɨra ikɨtɨ,

an nguibar ekiam aperiam a batogham.

17 Eghtɨ Heliopolisɨn nguibar ekiam, ko Bubastisɨn nguibar ekiam, aningɨn gumazir igiaba mɨdorozimɨn arɨghiregham,

eghtɨ aningɨn gumazamizir igharaziba, apaniba me inigh mangɨ

kantrin igharazimɨn me kalabuziabar mɨn me arɨgham.

18 Isipia faragha uan gavgaviba bagha bar akongegha uari fe.

Eghtɨ kɨ bar Isipɨn gavgaviba abɨragham.

Eghtɨ mɨtarmer kuram,

Tapanesɨn nguibar ekiam avaragham.

Overiamɨn ghuariar pɨzir tam Isip avaraghtɨ,

apaniba an gumazamiziba bar me inigh kalabuziabar mɨn me arɨgham.

19 Kɨ Isipian arazir kuraba tuisɨgh ivezir kuram isɨ me danɨngightɨ,

me fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

Isipɨn atrivimɨn gavgavim gɨfa

20 E kalabuziabar mɨn itima, namba 11ɨn azenimɨn, an faragha zuir iakɨnimɨn, namba 7ɨn aruemɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 21 “O nguazir kamɨn gumazim, kɨ Isipɨn atrivimɨn gavgavim abɨra, mati kɨ an agharim mɨsogha anepɨri. Ezɨ tav an agharim noghezir puvatɨ, eghtɨ a ua deragh gavgavightɨ, a ua mɨdorozir sabamɨn suigham. 22 Datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia oragh! Kɨ Isipɨn atrivimɨn apanim gami. Egh kɨ an agharimning uaghara aning mɨsogh aning apɨrigham. Eghtɨ an agharir aghuim ko agharir dɨpɨriaghirɨzim suirazir mɨdorozir sabam ateghtɨ a irɨgham. 23 Egh kɨ Isipia batuegh me aghamsightɨ, me tintinibar kantrin igharazibar mangegham. 24 Eghtɨ kɨ Babilonian atrivimɨn agharimning damightɨ aning gavgavigham. Kɨ uan mɨdorozir sabam an dafarim datɨgham. Kɨ Isipɨn atrivimɨn agharimning apɨrightɨ, a mɨzazir bar ekiam iniam. Egh Babilonɨn atrivimɨn damazimɨn mati gumazim aremeghasava amua bar puvɨra tuava arai. 25 Guizbangɨra, kɨ Isipɨn atrivim damightɨ a gavgaviba puvatɨgham. Egh kɨ Babilonian atrivim damightɨ a gavgavigham. Kɨ uan mɨdorozir sabam isɨ a danightɨ, a Isipian akaghtɨ me bar fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God. 26 Egh kɨ Isipia batuegh me aghamsightɨ, me tintinibar kantrin igharazibar mangegham. Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

31

God ghaze, Isipian atrivim mati temer sida

1 E kalabuzibar mɨn itima, azenir namba 11ɨn, an iakɨnir namba 3ɨn, an aruer bar faraghavɨra zuimɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Isipian atrivim ko an gumazamizir avɨriba me mɨkɨm suam:

“Ia Isipia gavgavir bar ekiam iti.

Bizir manamra, ia an mɨn gavgafi?

3 Ia Asirian kantri gɨnɨghnɨgh, a fomɨra tugha bar gavgavigha iti,

mati Lebanonɨn kantrin itir temer sida ruaragha tughav ikia,

aguar diriba ikia dughuazir aghuim isa ruarim ganɨdi.

Egha bar ruaragha ghuanaga overiamɨn ghuariabar suiragha iti.

4 Dɨpar avɨriba nguazimɨn aven ikia temer kam gamizɨ

an aghua ruara.

Ezɨ dɨpar emɨmɨrir mam nguazimɨn aven ikia, dɨpam temer sida ganɨdima

an aghua bar ekefe.

Ezɨ dɨpar isɨn emɨrim ivemara ghua temer kamɨn povim boroghɨn ghua,

uaghan ruarimɨn itir temer igharazir tintinibar itiba bar dar zui.

5 Dɨpar emɨmɨrir zurara itir kam bangɨn, temer kam deraghavɨram aghua bar ruaragha

ruarimɨn temer igharaziba bar dagh afira.

Ezɨ an aguaba aghua bar ekevegha ruari.

6 Ezɨ kuarazir guar igharagha garir avɨrim an aguabar mɨkonibagh ami.

Ezɨ asɨzir atiaba iza an apebamɨn oti.

Ezɨ kantrin gavgavibar gumazamiziba,

temer gavgavir kamɨn dughuazimɨn apengan avughsa iti.

7 Temer kam, aguar bar ruariba ikiava, an ruarimɨn ganganim bar dera.

Ezɨ an biba nguazimɨn aven bar iraghuezɨ a dɨpar avɨriba isi.

8  *Godɨn azenim Idenɨn aven, temer sidan tam a ko magh garir puvatɨ.

An ganganim bar dera.

Ezɨ temer guar igharaziba,

an mɨn aguar ruariba itir puvatɨ.

9 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ temer kam gamizɨ,

an ganganim bar deragha aguar bar avɨriba iti.

Ezɨ Idenɨn azenimɨn itir temeba,

da an gara an mɨn otivasa.

10 “Ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Temer kam bar ruaragha ghuariabar suiragha, uabɨ fa ghaze, bizir tizitam na batogham? 11 Kamaghɨn amizɨ, kɨ an aghuagha, a isa kantrin igharazibar atrivimɨn agharim gatɨ. Ezɨ atrivir kam temer kamɨn arazir kuram bangɨn ivezir kuram a ganɨngi. Ezɨ kɨ uabɨ a makunigha gɨfa. 12 Kantrin kurar igharazibar adarazi iza, an okegha anetaghizɨ, a irɨghav iti. Ezɨ an aguaba tintinibar mɨghsɨaba ko danganir zaribar ire. Kantrin igharazibar gumazamizir an aguabar dughuazibar apengan itiba, anetegha igharagha ghue. 13 Eghtɨ kuaraziba izɨ temer irɨzir kam gisɨn dapiam, eghtɨ asɨzir atiaba izɨ an aguabagh isɨn daruam. 14 Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn ikegh mangɨva temer deravɨra dɨpam isava aghuir ruaribagh amiba, ua puvatɨgham. Temeba bar arɨghiram, mati gumazamiziba ariaghira ghua Oveaghuezibar Nguibamɨn iti.

15 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Temer kam, Oveaghuezibar Nguibamɨn ghuzir dughiamɨn, kɨ nguazimɨn apengan itir dɨpabagh amizɨ, da azir akam gamua bar anevara. Kɨ dɨpabar anogoroghezɨ, da uam emɨrir puvatɨ. Kɨ mɨtarmem gamizɨ, a Lebanonɨn Mɨghsɨaba avarazɨ, da temer kam bagha azi. Ezɨ kɨ ruarir ekiamɨn temeba bar dagh amizɨ, da mɨsɨngi. 16 Kɨ temer kam, mozim magɨramin temer igharaziba sara, da isɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn me akunamin dughiamɨn, dar irɨrimɨn tɨngagharim, kantriba bar a bareghɨva akongam. Eghtɨ Idenɨn azenimɨn temeba ko Lebanonɨn temer bar aghuiba ko, temer igharazir deravɨra dɨpam isiba, me an irɨrim baregh bar akongegham. 17 Gumazamizir an dughuazimɨn apengan ikeziba, kar kantrin an akurvaghiziba, me a ko Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨ apaniba faragha mɨdorozir sabamɨn mɨsoghezir gumaziba ko ikiam.

18 “Isipɨn atrivim, nɨ ko nɨn gumazamizir avɨrim, ia mati temer kam, nguazir kamɨn ikia bar ruaragha gavgafi. Ezɨ Idenɨn azenimɨn aven temetam nɨn mɨn ruaragha gavgavizir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn, me nɨ okeghtɨ nɨ irɨ, mati Idenɨn ikezɨ temeba bar ariaghire. Nɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn mangɨ, God gɨfozir puvatɨziba ko mɨdorozimɨn aven ariaghirezir darazi ko ikiam. Arazir kaba, da Isipɨn atrivim ko an gumazamizir avɨrim bativam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

32

Isipɨn atrivim ikuvigham

1 E kalabuziabar mɨn itima, namba 12ɨn azenim otozɨ, an iakɨnir namba 12ɨn, an aruer faragha zuimɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei: 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Isipɨn atrivim bagh azirakar ighiar kam bangɨva a mɨkɨm suam:

“Atrivim, nɨ uabɨ mɨgɨa ghaze,

nɨ mati laionɨn mam kantribar tongɨn iti.

Ezɨ puvatɨ, nɨ goar ekiar mamɨn mɨn ongarim abɨghava arui.

Nɨ fanebagh aruima nɨn dagariba dɨpaba dɨtima da kovakova nedi.

3 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ kamaghɨn mɨgei:

Kɨ ikɨzir igharazibar gumazamizir avɨriba inigh izɨ me akuvagh men damazimɨn,

kɨ uan iver ekiam nɨ mɨkɨnigh nɨ gekuigh azenim mɨkɨnigham.

4 Egh kɨ nɨ isɨ nguazimɨn azenara nɨ akunigham.

Eghtɨ kuarazir pɨn mɨghagha aruiba ko nguazir kamɨn asɨzir atiaba izɨ,

nɨ amɨ bar izevegham.

5 Kɨ nɨn asɨzir nataba mɨghsɨabav kɨnigh,

egh nɨn asɨzir nar ikuviba isɨ,

danganir zaribav kɨnightɨ, danganir zariba bar izevegham.

6 Kɨ nɨn ghuzim ingeghtɨ, a danganiba bar dar emɨr mangam.

Egh fanebagh izevegh mɨghsɨaba avegham.

7  *Kɨ nɨ gasɨghasɨghamin dughiamɨn,

kɨ overiam avaragh mɨkovezibar angazangariba amungegham.

Egh overiamɨn ghuariabar amightɨ da aruer angazangarim apazaghtɨ a isiraghan kogham.

Eghtɨ iakɨnim uaghan isiraghan kogham.

8 Guizbangɨra, kɨ overiamɨn angazangariba bar ada mungegham.

Eghtɨ nɨn kantri bar mɨtarmegham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn

Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

9 “Kɨ ia amadaghtɨ ia kantrin ia fozir puvatɨzibar mangɨ

dar aven kalabuziabar mɨn ikiam.

Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamizir avɨrim,

kɨ nɨ gasɨghasɨghizir biarir kam baregh bar atiatigham.

10 Kɨ nɨ gamizir bizir kam, Kantrin Igharazibar Gumazamizibar amightɨ,

me dɨgavir kuram damigham.

Men atriviba ian biarim baregh atiatigham.

Kɨ uan mɨdorozir sabamɨn nɨ gasɨghasightɨ,

atriviba ko men gumazamiziba bizir kamɨn ganigh,

puvɨra atiatingɨva nɨghɨva akongam.

Egh me vaghvagh uarigh nɨghnɨgh kamaghɨn mɨkɨm suam,

God ti arazir kamra uaghan e damigham.

11 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ Isipɨn atrivim mɨgɨa ghaze:

Babilonɨn atrivim uan mɨdorozir sabamɨn nɨ mɨsoghsɨ izam.

12 Kɨ kantrin kurar kabar mɨdorozir gumazir bar gavgaviba amangightɨ,

me izɨ uan mɨdorozir sababar nɨn gumazamizir avɨrim bar me mɨsoghɨrarigham.

Egh me bizir aghuir, ia Isipia da bagha uan ziaba fa bar akongeziba,

me bar dagh asɨghasigham.

13 Eghtɨ nɨn bulmakaun dɨpar avɨriba itir danganibar ikiava apiba,

kɨ bar adav soghɨrarɨgham.

Eghtɨ bulmakauba ko gumazamiziba ua ikɨ dɨpaba dɨkan kogham.

Egh dar amutɨ da nengan kogham.

14 Kɨ ian dɨpabar amightɨ da dɨkɨrigh,

olivɨn boremɨn mɨn amɨraghvɨra emɨr mangam.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kɨ mɨkemes.

15 Kɨ Isipɨn nguazim gasɨghasightɨ a ikuvigh nguazir kɨnimɨn mɨn ikiam.

Egh kɨ uaghan gumazamiziba ko bizir an aven itibagh asɨghasigham.

Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

16 Eghtɨ kantrin igharazibar amiziba, Isipɨn kantri ko an itir gumazamizir avɨrim bagh azirakar ighiar kam bangam.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, Kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn itiba

17 E kalabuziabar mɨn itima, azenir namba 12ɨn, an akɨnir faragha zuimɨn, aruer namba 15ɨn, Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgei:

18 “O nguazir kamɨn gumazim,

nɨ Isipɨn gumazamizir avɨrir kam bagh azi.

Egh nɨ me amadaghtɨ,

me mangɨ kantrin gavgavir igharazibar gumazamiziba ko, Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨrɨ.

19 Nɨ kamaghɨn Isipian mɨkɨm suam,

ia ghaze, ia ti bar deragha gumazamizir igharazibagh afira? Bar puvatɨ.

Ia magɨrɨ gumazir Oveaghuezibar Nguibamɨn,

God gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba, me ko ikɨva avughsɨ.

20 “Isipia gumazamizir mɨdorozir sabamɨn ariaghirezibar tongɨn, me arɨmɨghiram. Kɨ me isa apanibar dafarim gatɨ, ezɨ me Isipɨn gumazamizir avɨrim mɨsoghasava ami. 21 Eghtɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn aven, gumazir faragha mɨdorozimɨn ziar ekiaba ikeziba, Isipia ko Isipɨn akuragha mɨsoghezir darazi mɨkɨm suam: kar Gumazir God gɨfozir puvatɨziba, me mɨdorozir sabamɨn ariaghiregha izaghira Oveaghuezibar Nguibam gireghav iti.

22 “Asirian kantri uaghan Nguibar kamɨn iti, ezɨ an mɨdorozir gumazibar moziba uaghan iti. Apaniba mɨdorozimɨn aven bar moghɨra me mɨsuagharɨki. 23 Ezɨ men kuaba afir moziba, Oveaghuezibar Nguibamɨn saghuiamɨn itir danganim iti. Ezɨ Asirian kantrin mozim uabɨ, an mɨdorozir gumazibar moziba an okarizɨ, a men torimɨn iti. Asiriaba faragha angamɨra itir dughiamɨn, me gumazamizibagh amizɨ, me puvɨrama aguava atiati.

24-25 “Kantri Elam, ko an mɨdorozir gumaziba bar moghɨra mɨdorozimɨn ariaghire. Ezɨ an mɨdorozir gumazibar moziba bar an mozim okarizɨ, a tongɨra iti. Elamia God gɨfozir puvatɨgha, me angamɨra ikiavɨra ikia gumazamizir avɨrim gamizɨ, me aguava atiati. Me datɨrɨghɨn uaghira Oveaghuezibar Nguibamɨn ikia, gumazir aremezibar tongɨn ireghav ikia bar aghumsɨki.

26 “Kantri Mesek ko kantri Tubal, ko aningɨn mɨdorozir gumazir avɨrim uaghan danganir kamɨn iti. Ezɨ aningɨn mɨdorozir gumazibar moziba bar aningɨn mozimning okarizɨ, aning tongɨra iti. Kantrin kamningɨn gumaziba God gɨfozir puvatɨgha, mɨdorozimɨn aven bar ariaghire. Aning angamɨra ikiavɨra itir dughiamɨn, aning kantrin avɨribar gumazamizibagh amizɨ me aguava atiati. 27 Me nguibar kamningɨn mɨdorozir gumazir kaba, mozibagh arɨgha gumazir onganarazibagh amibar mɨn pura me afi. Me fomɨra mɨdorozir gumaziba mozibagh arɨzir arazibar gɨn ghua me afir puvatɨ. Me men arazir kurar me fomɨram amizibar gɨn ghua, men mɨdorozir sababa men dapanibar aghonegha, men oraba men agharibagh isɨn arɨki, ezɨ me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ghuaghiri. Mesek ko Tubal angamɨra itir dughiamɨn, aning gumazamizir bar avɨrim atiatim me ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, aningɨn arazir kurabar osɨmtɨzim aningɨn ikiavɨra itima aning areme.

28 “Eghtɨ kantri Isip uaghan ikuvigh mangɨ, apaniba mɨdorozimɨn mɨsuagharɨghizir gumazibar tongɨn ikiam. Gumazir kaba, me God gɨfozir puvatɨ.

29 “Ezɨ kantri Idom uaghan Oveaghuezibar Nguibamɨn iti. A uan atriviba ko gumazir dapaniba ko iti. Fomɨra Idomia mɨdorozir gumazir bar gavgavibar mɨn ike. Egha datɨrɨghɨn, me ariaghiregha ghua apaniba mɨdorozimɨn mɨsoagharɨghizɨ gumaziba ko iti. Gumazir kaba God gɨfozir puvatɨ.

30 “Ezɨ notɨn amadaghan itir atriviba uaghan bar danganir kamɨn iti. Ezɨ Saidonia me ko iti. Idomia fomɨra bar gavgavigha gumazamizir avɨriba atiatim me ganɨdi. Egha datɨrɨghɨn me ariaghiregha, ghua gumazir igharazir apaniba mɨdorozimɨn aven mɨsoagharɨghɨziba ko iti. Gumazamizir kaba God gɨfozir puvatɨ. Egha me gumazamizir faragha Oveaghuezibar Nguibamɨn itiba ko, vɨrara ivezir kurar magh garim inigha, men mɨn bar aghumsɨki.

31 “Isipɨn atrivim, danganir kamɨn izegh gantɨma, gumazir igharazir aremeziba danganir kamɨn ikiam. Eghtɨ a navim deragham, egh uan mɨdorozir gumazir avɨrir ovengeziba bagh bar aghumsɨghan kogham. Kar an mɨdorozir gumazir apaniba mɨsogheziba. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 32 Kɨ uabɨ Isipɨn atrivim gamizɨ, a uan mɨdorozir gumaziba ko gumazamizir avɨrim atiatim me ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn, apaniba mɨdorozimɨn an mɨdorozir gumazir avɨrim mɨsoghɨrarightɨ, me mangɨ Oveaghuezibar Nguibamɨn ikɨ apaniba mɨdorozimɨn mɨsuagharɨghizir gumazibar tongɨn ikiam. Gumazir kaba me God gɨfozir puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

God Israelia damightɨ me ua deraghvɨra ikiasa, Esekiel akam akuri

33

(Sapta 33--37)

God Israelia geghuv men ganamin gumazimɨn mɨn ikiasa, Esekiel amɨsefe

(Esekiel 3:16-21)

1 Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze: 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ uan gumazamizibav kɨm suam: Kɨ apaniba amadaghtɨ, me kantrin tamɨn mangɨtɨ, kantrin kamɨn gumazamiziba ti uan tav amɨseveghtɨ, a men nguazir mɨtaghniam geghuv an ganamin gumazimɨn otogham. 3 A gantɨ, apaniba izɨtɨ, a gumazamiziba fofoghsɨ sɨgham giviam. 4  *Eghtɨ gumazitam sɨghamɨn ikiangsɨzir ararem bareghɨva, arɨ mangɨ uabɨ mongan aghuaghtɨ, apaniba izɨva a mɨsueghtɨ an aremegham. Eghtɨ an ovevemɨn osɨmtɨzim, a uabɨ a iniam. 5 Eghtɨ gumazir kam sɨghamɨn ikiangsɨzim baregh aran aghuaghtɨ, apaniba mar a mɨsueghtɨ an aremegh, kar an osɨmtɨzimɨn an areme. Guizbangɨra, a ti oregha ara ghua modogha, ti osɨmtɨzim batoghan koghai. 6  *Eghtɨ eghuvir gumazitam apanibar gantɨ me izɨtɨ, a ikiangsɨzim damu sɨgham giveraghan koghtɨ, apaniba izɨ gumazibav soghtɨ me arɨghiregham. Eghtɨ gumazamizir uan arazir kuraba akɨrizir puvatɨgha ariaghire, kar men osɨmtɨzim puvatɨ. Kar eghuvir gumazir kamɨn osɨmtɨzim, a ikiangsɨzim me ganɨngizir puvatɨ.

7  *“Kamaghɨn amizɨ, nguazir kamɨn gumazim, kɨ Israelɨn ikɨzim geghuvasa nɨ amɨsefe. Ikiangsɨzir akar kɨ nɨ danɨngamiba, nɨ oragh me mɨkɨm. 8 Kɨ gumazitamɨn gantɨ an arazir kuratam damutɨ, kɨ suam, an aremegham. Eghtɨ nɨ ikiangsɨzim a danɨng a mɨkɨm suam, a uan navim giragh arazir kurar kaba atakigh. Nɨ a mɨkɨman aghuaghtɨ, an arazir kuraba kamaghɨra ikɨtɨ an aremegham. Eghtɨ nan damazimɨn, an osɨmtɨzimɨn ghuzim nɨn dafarimɨn ikiam. 9  *Eghtɨ nɨ ikiangsɨzir akam arazir kuram gamir gumazim mɨkemeghtɨ, a uan arazir kuraba ataghɨraghan aghuaghtɨ, an arazir kurar kam an ikɨ a gasɨghasightɨ an aremegham. Eghtɨ nɨ bizir kamɨn osɨmtɨzim puvatɨgham, egh nɨ ovengan kogham.”

Ikiavɨra Itir God, arazir kurabagh amir gumazamiziba aremeghan an aghua

10 Ikiavɨra Itir God ua na mɨgɨa ghaze, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ nan akamɨn gun Israelɨn ikɨzim mɨkɨm suam: Ia ghaze, e akɨriba God gasaragha arazir kurar avɨribagh amigha bar oseme, egha da bagha aghariba guni. E manmaghɨn angamɨra ikiam? 11  *Nɨ me mɨkɨm suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra ikia, egha kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei: Arazir kurabagh amir gumazamiziba ariaghɨrima, nan navim derazir puvatɨ. Kɨ kamaghsua, me arazir kuraba ategh angamɨra ikiasa kɨ ifonge. O Israelɨn ikɨzim, ia oragh! Arazir kurar ia amiba, ia da atakigh, egh ua na bagh izɨ. Ia tizim bagha ovengasa?

12 “Ezɨ datɨrɨghɨn, nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelia mɨkɨm suam, gumazir aghuim arazir kuram gami, an arazir aghuir a faragha amiziba an akuraghan kogham. Eghtɨ arazir kurabagh amir gumazim uan arazir kuraba ateghtɨ, kɨ a gasɨghasɨghan kogham. Eghtɨ gumazir aghuitam arazir kurabar amuam, egh an arazir aghuir a faragha amizibagh nɨghnɨgh, da bangɨn nan damazimɨn deraghvɨra ikian kogham. Bar puvatɨ. 13  *Kɨ gumazir aghuibav gɨa ghaze, me deraghvɨra ikiam. Eghtɨ gumazitam nɨghnɨgh suam, an arazir aghuir an amiziba an akuraghtɨ a deravɨra ikiam, egh arazir aghuiba ategh arazir kurabar amuam, eghtɨ kɨ an arazir aghuir a fomɨrama amizibagh nɨghnɨghan kogham. Bar puvatɨ. A datɨrɨghɨn uan arazir kuraba bangɨn an aremegham. 14 Egh kɨ gumazir kuraba me mɨkɨm suam, ia aremegham. Eghtɨ gumazir arazir kuram gamim, an akɨrim ragh uan arazir kurabagh asaragh, egh arazir aghuibar amuam, 15 an aremeghan kogham. Egh a uan namakam da ikarvaghamin ababanimɨn mɨn inizir bizim, a uam a danɨngam. Egh an okemezir biziba a ua dar anɨngam. Egh an arazir kɨ ifongezir ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdibar gɨntɨgh aremeghan kogham, an angamɨra ikiam. 16 An arazir aghuibar gɨntɨghtɨ, kamaghɨn kɨ an arazir kuraba gɨn amadaghtɨ an angamɨra ikiam.

17 “Ezɨ nɨn gumazamiziba ghaze, arazir Ekiam amizir kam derazir puvatɨ. Bar puvatɨ. Men arazir me amibara derazir puvatɨ. 18 Eghtɨ arazir aghuibagh amir gumazim, uan arazir aghuiba ategh arazir kurabar amu, egh da bangɨn ovegham. 19 Eghtɨ arazir kurabagh amir gumazim arazir kuraba ategh arazir aghuibar amu, egh da bangɨn angamɨra ikiam. 20 Ezɨ Israelɨn ikɨzim, ia ghaze, arazir Ekiam amir kam a derazir puvatɨ. Kɨ gɨn ia amir arazibara, da bagh vaghvagh ia tuisɨgham.”

Jerusalemɨn nguibar ekiam ikufi

21  *E kalabuziabar mɨn itima, azenir namba 12 otozɨ, an iakɨnir namba 10ɨn aven, an aruer namba 5ɨn, Jerusalemɨn ikezir gumazir mam ara na bagha iza na mɨgɨa ghaze, “Jerusalemɨn nguibar ekiam, apaniba a inigha bar a gasɨghasɨki.” 22 Gumazir kam tɨghar izamin guaratɨzir faragha zuimɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim, amɨnimɨn mɨn nan mɨkarzimɨn izi. Ezɨ gumazir kam amɨmzaraghan mɨzaragharam oto. Ezɨ dughiar kamra, Ikiavɨra Itir God ua mɨkɨmamin gavgavim na ganɨngi.*

Gumazamizir kantri Israel ikiavɨra itiba, me arazir kurabagh ami

23 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, 24 O nguazir kamɨn gumazim, Israelɨn nguazimɨn itir danganir ikuvizibar ikiavɨra itir gumazamiziba ghaze, Abraham a gumazir vamɨra, ezɨ nguazir kam bar moghɨra an anam. Ezɨ e bar avɨrasemegha ghaze, ti guizbangɨra, God nguazir kam e ganɨngi. 25 Kamaghɨn amizɨ, nɨ me mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Ia ghuziba itir asɨziba apavɨra iti. Egha ia asebar ziaba fava gumazamiziba sozi me ariaghiri. Ia tizimsua ghaze, nguazir kam a ian nguazim? 26 Ia zurara mɨdorozibagh ami da otifi. Egha ia arazir kurar kɨ aghuazibagh ami. Ia bar moghɨra poroghamiba uari bakeir arazibagh ami. Egha manmaghsua ia ghaze nguazir kam a iananam? Bar puvatɨ, ia a inighan kogham.

27 “Nɨ me mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei: Danganir ikuvizibar ikiavɨra itir gumazamiziba, apaniba izɨ me mɨsoghɨrarɨgham. Ezɨ nguibabar azenan itir gumazamiziba, kɨ asɨzir atiabar amutɨ, da izɨ me mɨsogh me amam. Eghtɨ mogomer danganiba ko dagɨar toribar moga iti darasi, arɨmariar kuraba me damutɨ me arɨghiram. 28 Kɨ nguazir kam damightɨ a ikuvightɨ gumazamiziba ko biziba an puvatɨgham. Egh kɨ me damightɨ, me uari fava amir ifaghatir arazim, a bar gɨvagham. Eghtɨ Israelɨn mɨghsɨaba bar ruaribagh avagh, mɨtemeghtɨ me dar aruan aghuagham. 29 Gumazamizir arazir kurar kɨ aghuazibagh amiba, kɨ pazavɨra me damightɨ, nguazim ikuvightɨ gumazamiziba ko biziba an puvatɨgham. Eghtɨ me kamaghɨn ganigh fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

Gumazamiziba Godɨn akam inigha izir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨabar gɨntɨzir puvatɨ

30 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨn gumazamiziba nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn boroghɨn ikia, uan dɨpenibar tiar akabar uari akuva ikia nɨ gɨnɨghnɨgha, kamaghɨn uariv gɨa ghaze, ‘Ia izɨ. E mangɨ Ikiavɨra Itir God datɨrɨghɨn e mɨkɨmamin akaba baragham.’

31 “Nan gumazamiziba nɨ mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨaba baraghasa, nɨn damazimɨn uari akuvagha apiaghav ti. Egha arazir nɨ damuasa me mɨgeiba, me dagh amir puvatɨ. Me gumazamiziba uari isava akuava amir arazibagha amua, egha dagɨaba iniasavɨra nɨghnɨgha iti. 32 Nɨ kamaghɨn fogh, me nɨn akaba barazima, da mati gumazim amizim gifuegha uan gita mɨsogha, uan tiarir aghuimɨn ighiar aghuibagh ami. Ezɨ me pura da baragha, dar gɨn mangan aghua. 33  *Eghtɨ gɨn, nɨn mɨgɨrɨgɨaba guizbangɨn otivtɨ, me kamaghɨn fogh suam, Godɨn akam inigha izir gumazir mam men tongɨn iti.”

34

God, Israelian gumazir dapanibar araziba tuisɨsi

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelian gumazir dapanibar atar ikuvighsɨ me mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei: Iavzika! Ia ivezir kuram iniam. Israelia mati sipsipɨn bɨzim, ezɨ ia mati sipsipbagh eghuvir gumaziba. Ia uarira uarir akuaghapi. Egha ia uan sipsipbar akuaghapir puvatɨ. 3 Ia sipsipɨn aghuir mɨkarziba sara itibav sogha da apava, dar arɨzibar ingarizir korotiabar uarir kurti. Egha ia dar akuaghapir puvatɨ. 4 Ia sipsipɨn gavgaviba puvatɨziba, deragha men garir puvatɨ. Egha arɨmariaba itiba, ia men arɨmariaba agevima, me ua ghuamazir puvatɨ. Egha duaba itiba, ia men duaba nozir puvatɨ. Egha tintinibar zuiba, ia ua me isa izir puvatɨ. Egha ovengeziba, ia me burir pu. Puvatɨ. Ia uan gavgavimɨn dagh ativagha bar pazavɨra dagh ami. 5  *Nan sipsipbagh eghuvir gumaziba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, da pura tintinibar zui, ezɨ asɨzir atiaba dav sogha da api. 6 Nan sipsipba tintinibar arua mɨghsɨabar ghuavanadi. Egha pura tintinibar nguazir kamɨn danganiba bar dar zui. Ezɨ tav me bagha gara me burir puvatɨ.

7 “Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn ia sipsipbagh eghuvir gumaziba, ia Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨam baragh: 8 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ zurara angamɨra ikia mamaghɨra iti, kɨ uan ziamɨn bar guizbangɨra ia mɨgei: Sipsipbagh eghuvir gumaziba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, asɨzir atiaba dav sogha da api. Nan sipsipbagh eghuvir gumaziba tong nan sipsipba burir puvatɨ. Me deraghasa uarira uarir akuaghapi, egha sipsipbar akuaghapir puvatɨ. 9 Kamaghɨn amizɨ, ia sipsipbagh eghuvir gumaziba, ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam deragh a baragh: 10 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, kɨ ian apanim gami. Kɨ uan sipsipba ian dafariba dam ua da inigham, egh ia ateghtɨ ia ua sipsipbagh eghuvir gumazibar mɨn ikian kogham. Egh ia ua uarira uarir akuraman kogham. Kɨ uan sipsipba ian akatoriba da ua da inightɨ, ia uam damamin sipsipba puvatɨgham.”

Ikiavɨra Itir God, a uabɨ sipsipbagh eghuvir gumazir aghuim

11 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn mɨgei, “Ia oragh. Kɨ uabɨ uan sipsipba buriva ua me inigh izɨ deraghvɨra men ganam. 12  *Nan sipsipba tintinibar ghuegha, mɨtarmer ekiamɨn aven iti. Ezɨ kɨ gumazir dagh eghuvimɨn mɨn da akumakum da inigh izam. 13  *Kɨ kantrin igharazibar mangɨ ua da inigh Israelɨn kantrin izam, kar dar nguazimra. Eghtɨ da mɨghsɨaba ko faneba ko gumaziba itir danganibar boroghɨn ikɨ, grazibar amɨ deraghvɨra ikiam. 14  *Egh da Israelɨn mɨghsɨabar ikɨva grazir aghuibar amam. Da nguazir aghuimɨn ikɨ avughsɨ deraghvɨra ikiam. 15 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ ghaze, kɨ uabɨ uan sipsipbagh eghuv dar ganam. Egh kɨ uabɨ men aku aghuvsazir danganir aghuimɨn mangam. 16  *Eghtɨ nan sipsipɨn taba oveghtɨ, kɨ mangɨ da buri da bativ ua da inigh izam. Egh sipsipɨn tintinibar ghueziba, kɨ ua dar aku izam. Eghtɨ taba ikuvigh duaba ikɨtɨ, kɨ dar duaba akɨr da nogham. Eghtɨ taba arɨmariaba ikɨtɨ, kɨ da akɨrightɨ da ua ghuamaghegham. Egh sipsipɨn mɨkarziba sara itiba ko sipsipɨn gavgaviba, kɨ dagh asɨghasigham. Guizbangɨra, kɨ guizɨn arazim damu, egh sipsipbagh eghuv dar ganam. 17 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ vaghvagh ian araziba tuisɨgham, egh kɨ sipsipba vongɨn dar arɨgh, memeba vongɨn dar arɨgham.

18 “Ian marazi grazir aghuiba apava, naviba izefi, egha grazir ikiavɨra itiba, ia pura da dɨka da mɨrmɨri. Ia dɨpar dɨkɨriaba amegha gɨvagha, gɨn ia da dɨkabɨra dagh amima, da nedi. 19 Ezɨ nan sipsipɨn igharaziba, grazir ia dɨka mɨrmɨriziba apava, dɨpar ia dɨkabɨri negariba api. Ian arazir kam, a bar ikufi.

20 “Ezɨ datɨrɨghɨn, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn ia mɨgei: Ia oragh! Kɨ vaghvagh ian araziba tuisɨgh ia tuiragham. Egh ia sipsipɨn gavgavir mɨkarziba sara itiba kɨ vongɨn ia arɨgh, egh vongɨn sipsipɨn gavgaviba puvatɨzibar arɨgham. 21 Ia sipsipɨn gavgaviba itiba, ia zurara sipsipɨn gavgaviba puvatɨziba uan komba ko, uan dapaniba ko, uan namnabar da munamadima, da tintinibar zui. 22 Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan sipsipba ia da da inightɨ, ia ua pazavɨra dar amuan kogham. Kɨ vaghvagh uan sipsipba tuisɨghɨva sipsipɨn aghuiba vongɨn dar arɨgh, egh sipsipɨn kuraba vongɨn dar arɨgham.

23  *“Kɨ uan ingangarir gumazim Devit, an ikɨzimɨn gumazitam amɨseveghtɨ, a sipsipbagh eghuvir gumazimɨn ikiam. Egh a deravɨra dar ganam. 24  *Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ men Godɨn ikiam. Eghtɨ atrivitam, mati nan ingangarir gumazim Devitɨn mɨn me gativagh men ganam. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 25  *Me navir amɨrizimɨn ikɨ deragh dapiagh ikɨsɨ, kɨ me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damuam. Me mɨsoghɨrarɨghamin asɨzir atiaba, kɨ bar ada gɨvagham, eghtɨ da ua men nguazimɨn ikian kogham. Guizbangɨra, nan sipsipba deravɨra ikɨva ruarir ekiabar dakuam.

26 “Kɨ deravɨra uan gumazamiziba ko nguazir nan mɨghsɨam avɨnizibar amuam. Egh amozir dughiamɨn, kɨ amozir avɨribar amutɨ da nguazim girɨ a damightɨ a bar deragham. 27 Eghtɨ men azenibar itir temeba ovɨziba ikiam. Eghtɨ azenibar dagheba otivam. Kɨ kantrin apanir nan gumazamiziba isa kalabuziabar mɨn me atɨzim, kɨ kantrin kamɨn dafarimɨn ua me inigh izam. Eghtɨ me bar moghɨra uan nguazibar deravɨra dapiagh ikiam. Egh dughiar kamɨn me fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God. 28 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ua me abɨnan kogham. Eghtɨ asɨzir atiaba ua me mɨsoghɨrarigh me aman kogham. Me deravɨra ikɨtɨ, tav ua me damutɨ me atiatingan kogham.

29 “Kɨ men nguazim damutɨ, dagheba bar deravɨram an aghungam. Eghtɨ mɨtiriaba gumazamizibar azir arazim, a gɨvagham. Eghtɨ kantrin igharaziba ua me dɨpovan kogham. 30  *Eghtɨ Israelia bar moghɨra fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God men God, egha me ko iti. Ezɨ me nan gumazamiziba, me Israelɨn ikɨzim. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei.

31  *“Ia nan gumazamiziba, ia nan sipsipbar mɨn ikia, nan nguazimra iti. Ezɨ kɨ daghebar ian akuaghapa, ia geghuva, egha ian Godɨn iti. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

35

God Idomia gasɨghasigham

1  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, 2 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Seirɨn Mɨghsɨamɨn ganɨva, Idomɨn kantri ikuvighsɨ akam a gasɨva a mɨkɨm. 3 Egh gumazamizibav kɨm suam:

“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam ghaze:

Nɨ oragh! Seirɨn Mɨghsɨam, kɨ nɨn apanim gami.

Kɨ uan agharim nɨn nguazimɨn amadagh nɨ damightɨ nɨ ikuvightɨ,

gumazamiziba ko biziba nɨn puvatɨghtɨ,

nɨ pura ikiam.

4 Kɨ nɨn nguibar ekiabar amightɨ da ikuvightɨ,

gumazamiziba ko biziba dar puvatɨghtɨ, da pura ikiam.

Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

5 “Ia Idomia fomɨra Israelian apanim gami, egha kɨ ivezir kuram me ganɨdir dughiamɨn, apaniba iza me mɨsozima, ia apanibar akuragha Israelia mɨsoghezɨ me ariaghire. 6 Kamaghɨn amizɨ, Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiar angamɨra itim, kɨ guizbangɨra ghaze, apaniba ian agɨntɨgh ia mɨsoghtɨma ia arɨmɨghiram. Ia fomɨra gumazamizibav sozi me ariaghirir arazimɨn atiatingizir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn apaniba ia mɨsueghtɨ ia arɨmighiram. 7 Kɨ Seirɨn Mɨghsɨam damightɨ, a danganir kɨnimɨn otoghtɨ, gumazamiziba ko biziba bar an puvatɨgham. Eghtɨ gumazamizir an mangɨgh zegh gamiba, kɨ bar me kuavaremeghtɨ, me ua ikian kogham. 8 Kɨ nɨn gumazamizibar kuabar amutɨ, da mɨghsɨabar pura tintinibar irɨv ikiam, egh uaghan danganir zariba ko daghurir dakeziba bar, men kuaba dagh izevegham. 9 Kɨ nɨn nguazim ko nguibar ekiabar amightɨ, da pura ikɨtɨ, gumazamiziba ko biziba ua dar aven ikian kogh kamaghɨra ikiam. Eghtɨ ia fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

10 “Ia kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Juda ko Israelɨn kantrin nguazimning, ian nguazimning, eghtɨ ia aning gativagham. Ezɨ puvatɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ men God, kɨ nguazir kamningɨn iti. 11 Kamaghɨn amizɨ, Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiar angamɨra itim, kɨ uan ziamɨn guizbangɨra mɨgei, kɨ ian arazir kuraba ikarvagham. Ia Israelian aghuagha men atara navir kuram men ikia pazavɨra me gami. Kamaghɨn amizɨ, kɨ arazir kurar kabara ikarvagh, dar ivezir kuram isɨ ia danɨngam. Kɨ tuavir kamɨn uabɨ isɨ Israelia akakaghtɨ, me nan arazir kɨ ia gasɨghasɨghamimɨn ganɨva, deravɨra na gɨfogham. 12 Eghtɨ ia Idomia kamaghɨn deravɨra fogh suam, kɨ Ikiavɨra God, kɨ orazima, ia Israelian mɨghsɨaba dɨpova akar kurabar kamaghɨn dav keme, ‘Israelian mɨghsɨaba ikuvigha bar gɨfa. Eghtɨ e datɨrɨghɨn kantrin kam inigh a gativagham.’ 13 Ia Idomia puv ifaghata uari fa akar kurabar na mɨgei. Kɨ ian mɨgɨrɨgɨar kaba baregha gɨfa. 14 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ bar moghɨra ia gasɨghasɨghtɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba kamaghɨn ganigh bar akongegham. 15 Nan gumazamiziba, Israelɨn ikɨzim, ikuvigha itir dughiamɨn ia bar akonge. Kamaghɨra, ia Idomia, kɨ datɨrɨghɨn me batozir osɨmtɨzimɨn mɨrara bar moghɨra ia gasɨghasigham. Eghtɨ Seirɨn Mɨghsɨam ko ian kantrin danganiba, da danganir bar ikuvizibar mɨn otogham. Eghtɨ Israelia kamaghɨn fogh suam, kɨrara, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

36

God deravɨra Israelia damuam

1 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei: O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Israelɨn mɨghsɨaba kamaghɨn me mɨkɨm: “O Israelian mɨghsɨaba, ia Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨam baragh. 2 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Nɨn apaniba akam nɨ gasɨ suam, ‘Bar dera! Mɨghsɨar ekiar kaba datɨrɨghɨn e dar ghuaviba ikegham!’

3 “Kamaghɨn amizɨ, nɨ ikuvighsɨ dav kɨm. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn mɨgei: Israelɨn boroghɨn itir kantriba iza, ia ekɨarugha ia abɨnigha, ia gasɨghasigha ia inigha kantrin igharazibagh anɨngi. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ia dɨpova akar kurabar ia gasa ia mɨgei. 4 Kamaghɨn amizɨ, O Israelɨn mɨghsɨaba, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn ia mɨkɨmasa. Ian mɨghsɨaba ko, daghuriba ko, danganir zariba ko, danganir asɨghasɨghiziba ko nguibar ekiar akaraghiregha biziba bar puvatɨziba, kantrin igharazir Israelɨn boroghɨn itiba, ian biziba okɨava ia dɨpova akar kurabar ia mɨgei.

5 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei: Kɨ anɨngagharir ekiam avimɨn mɨn, kantri Idom ko kantrin igharazibar ikia, pamtem ia mɨgei. Ia zurara navir averiar kuraba ikia bar akongegha ghaze, kɨ pura bizim, egha nan nguazim ini. Egha nguazir kamɨn aven itir tuziba ko ruaribagh ifongegha uari bagh an biziba okemegha, dar ghuaviba ikiangi.

6 “Kamaghɨn amizɨ, nɨ Israelɨn nguazim gɨnɨghnɨgh a mɨkɨm suam: Ia mɨghsɨaba ko daghuriba ko danganir zariba, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kamaghɨn ia mɨgei: Kantrin igharaziba ia dɨpova akar kurabar ia mɨgei, kamaghɨn amizɨ, kɨ uan anɨngagharir ekiam sara kamaghɨn ia mɨkɨmasava ami. 7 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam akam akɨrigha guizbangɨra mɨgɨa ghaze, Israelɨn boroghɨn itir kantriba, me uaghan igharaz darazi dɨpov akar kurabar me mɨkɨmam.

8 “Eghtɨ Israelɨn mɨghsɨaba, ia gisɨn temeba ua murɨva Israelɨn ikɨzim bagh uam ovɨziba ituam. Me bar kɨran oveghangɨn uamategh uan nguibabar izam. 9 O mɨghsɨaba, kɨ ia baghavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ deraghvɨra ian gantɨ, Israelia ian dagher azenibar ingaram. 10 Kɨ Israelɨn ikɨzim bar moghɨra me damightɨ, me bar avɨrasemegh ian ikiam. Eghtɨ me ua nguibar ekiaba ko danganir men apaniba asɨghasɨghizibar ingaram. 11  *Kɨ ian itir gumazamiziba ko asɨziba bar dar amightɨ, dar dɨbobonim mavanangam. Ian dɨbobonim bar ghuavanaboghtɨ, gumazamiziba bar avɨrasemegham. Kɨ ia damightɨ, gumazamiziba ian danganir mɨkebaba bar dar ikiam, mati ia fomɨra ikezɨ moghɨn ikiam. Eghtɨ ian dabirabim bar deragham, egh ia fomɨra ikezɨ dabirabim bar a gafiragham. Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God. 12 Egh Israelia, nan gumazamiziba, kɨ men aku mangɨtɨ me ia dapiagh, deravɨra ikiam. Egh me ian ghuaviba ikegham. Eghtɨ ia men nguazibar mɨn ikiam. Egh ia ua men boribagh asɨghsɨghan kogham.

13 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Gumazamizir maba ghaze, ‘En nguazir kam, a gumazamiziba api, egha a guizbangɨra en boribagh asɨghasɨsi.’ 14 Ezɨ datɨrɨghɨn ikegh mangam, ia ua gumazamizibar aman kogham, egh ia uan boribagh asɨghasɨghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 15 Eghtɨ kantrin igharaziba, Israelɨn mɨghsɨaba dɨpova akar kurabar ua ia mɨkɨman kogham. Ia mɨghsɨaba datɨrɨghɨn, ua men aghumsɨzir akaba baraghan kogham. Egh ia ua uan kantrin gumazamizibar amutɨ, me arazir kuram bangɨn irɨghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

God Israelia gamizɨ,
me gumazamizir igiabar oto

16 Egha Ikiavɨra Itir God uan akam isa na ganɨga ghaze, 17 “Nguazir kamɨn gumazim, Israelɨn ikɨzim uan nguazimɨn itir dughiamɨn, me arazir bar mɨzɨrɨzibagh amua, nguazir kam gasɨghasɨki. Me mati, amizim uan iakɨnir arɨmariabagh amua nan damazimɨn mɨze. 18 Me gumazir avɨrim mɨsoghezɨ me ariaghire. Egha me marvir guabar ziaba fe, egha uan nguazim gamizɨma, a nan damazimɨn bar mɨze. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan anɨngagharim me gingegha, ivezir kuram isa bar me ganɨngi. 19 Kɨ men arazir kurar me amizir kaba tuisigha da ikarvagha me batoghezɨ, me tintinibar kantrin igharazibar ghue. 20 Me tintinibar ghuezɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba men garima, me nan ziar bar zuezim gasɨghasɨgha ghaze, a pura ziar kɨnim. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ghaze, ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn adarasi. A me gamizɨ, me an nguazim ategha gɨfa.’ 21 Ezɨ kɨ fo, Israelia ghuezir danganiba bar, kantrin kabar gumazamizibar tongɨn nan ziar bar zuezim dɨpovava a gasɨghasɨgha ghaze, a pura ziar kɨnim. Ezɨ kɨ uan ziam bagha oseme.

22 “Kamaghɨn amizɨ, nɨ akar kam Israelɨn ikɨzim danɨngigh: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze: Ia kantribar gumazamizir igharazibar tongɨn itima, me ian gara nan ziar bar zuezim dɨpova a gasɨghasɨgha ghaze, a pura ziar kɨnim. Bizir gavgavir kɨ damuamin kaba, ia Israelɨn ikɨzim, kɨ ia gɨnɨghnɨgha dagh amir pu. Bar puvatɨ. Kɨ uan ziar ekiam baghavɨra nɨghnɨgha dar amuasa. 23 Kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, Ia Israelia, ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn, nan ziar ekiam gasɨghasɨgha ghaze, a pura ziar kɨnim. Eghtɨ kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar amightɨ, me ganigh fogh suam, kɨ uabɨ Ikiavɨra Itir God, ezɨ nan arazir kɨ ia gamiba, da bar moghɨra zue. Eghtɨ me ziar ekiam na danɨngam.

24  *“Bizir kɨ ia damuamin kam a kamakɨn, kɨ kantrin ia datɨrɨghɨn itibar, bar ia inigh izɨ ua ian nguazimra ia arɨgham. 25 Egh dɨpar dɨkɨriam inigh, ian dapanibagh isɨn a kavamang ian arazir kuraba batueghtɨ, ia nan damazimɨn bar zuegham. Egh ian arazir kurar ia marvir guaba fem bagh, ia rueghtɨ ia zuegham. 26  **Egh kɨ ian navir averiabar amightɨ da ua igiabar otivigham. Egh duar igiam ia datɨgham. Ian naviba faragha dagɨabar mɨn gavgafi. Kɨ datɨrɨghɨn ian navir kuraba batuegh nɨghnɨzir igiam isɨ ian navir averiabar arɨgham. 27  *Egh kɨ uan duam isɨ ia danɨngam, eghtɨ a ian navir averiabar ikiam. Egh ia fɨtɨ, ia deraghvɨra arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa ia mɨkemezibar gɨn mangam. 28 Egh ia nguazir kɨ fomɨra ian inazir afeziabagh anɨngizir kamɨn ikiam. Egh ia nan gumazamizibaram otoghtɨ, kɨ ian Godɨn ikiam.

29 “Kɨ ian akuragh ia damutɨ, ia ua nan damazimɨn arazir mɨzɨrɨzibar amuan kogham. Kɨ ian dagher azenibar amightɨ, da dagher avɨriba ikiam. Eghtɨ dagheba otevir dughiaba ua ia bativan kogham. 30 Kɨ ian temer bebar amightɨ, da ovɨzir bar avɨriba ikɨ bar avɨrasemegham. Eghtɨ dagheba otevir dughiaba ua ia bativan kogham. Eghtɨ ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar damazimɨn uam aghumsɨghan kogham. 31 Egh ia uan arazir kurar ia amiziba ko arazir mɨzɨrɨzir kɨ aghuazibagh nɨghnɨgham. Egh arazir kurar kaba bangɨn, ia uari dar aghuaghɨva bar aghumsɨgham.

32 “O Israelɨn ikɨzim, ia kamaghɨn fogh, kɨ ian akurvaghasa arazir kabagh amir pu. Puvatɨ, kɨ uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgha dagh ami. Kɨ kamaghsua, kɨ arazir kabar amutɨ, ia uan arazir kurabagh nɨghnɨgh bar osemegh aghumsɨgham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

33 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ ian arazir kuraba batueghtɨ ia zueghamin dughiamɨn, kɨ ia ateghtɨ ia ua uan nguibar ekiabar ikɨva, ua danganir ian apaniba asɨghasɨghizibar ingaram. 34 Gumazamiziba faragha ian nguazir ikuvizibagh arua dar garima, da pura ikia bar mɨtemegha ruarir ekiabar mɨn gari. Eghtɨ kɨ dar amightɨ, ia ua dar ingarɨva oparam. 35 Eghtɨ me bar suam, manmagh amizɨ, nguazir kam faragha pura ikia ruarir ekiar mɨtiamɨn mɨn gari, egha datɨrɨghɨn, a deravɨram oto, mati Idenɨn azenim. Manmagh amizɨ, nguibar ekiar me akara asɨghasɨghizir bar ikuviziba, Israelia datɨrɨghɨn ua dar ingarigha, vaghvagha da avɨnigha dɨvazir gavgavibar ingari. Ezɨ gumazamizir bar avɨrim vaghvagha uam adar aven iti. 36 Eghtɨ kantrin ian boroghɨn ikiavɨra itiba fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ nguibar ekiar ikuviziba, kɨ ua dar ingari. Egha nguazir pura itiba, kɨrara uam ada opari. Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn damuasa Akar Gavgavim gami. Guizbangɨra, kɨ dar amuam.

37 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ Israelɨn ikɨzim ua men amamangatɨghtɨ, me uarir akurvaghsɨ ua nan azangsɨgham. Eghtɨ kɨ me damightɨ, men gumazamiziba sipsipɨn okoruar mamɨn mɨn, bar avɨrasemegham. 38 Me Jerusalemɨn ofa damuasa inigha izir sipsipbar mɨn, me bar avɨrasemegham. Eghtɨ Israelia ua ingaramin nguibar ekiar kabagh izɨvagham. Eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

37

Esekiel gumazamizibar agharir avɨrimɨn gari

1 Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim nan izezɨ, an Duam na inigha ghua danganir zarir mamɨn na atɨ. Danganir kam, gumazamizibar agharir avɨriba an iti. 2 Egha a na inigha, ga ghua danganir zarir kam garua, agharir pozir bar avɨrimɨn garima, agharir kaba bar mɨsigha ireghav iti. 3 Ezɨ a kamaghɨn nan azara, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, agharir kaba, da ua gumazamizibar mɨn otivigh angamɨra ikiam, o puvatɨgham?”

Ezɨ kɨ a mɨgɨa ghaze, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, nɨ uabɨra fo, kɨ fozir puvatɨ.”

4 Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ nan akar kam agharir kabav kɨm suam: Ia agharir mɨdiariba, kɨ Ikiavɨra Itir God, ia nan akam baragh. 5  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn agharir kabav gei: Kɨ amɨnim ia danɨngam, eghtɨ ia ua gumazamizibar mɨn otivigh angamɨra ikiam. 6 Kɨ agɨriba ko tuziba ia darɨgh, egh mɨkarzir inimɨn ian agɨriba ko tuzir kaba avegham. Egh kɨ ia damightɨ ia gumazamizibar mɨn otivightɨ, kɨ amɨnim ia danightɨ ia angamɨra ikiam. Eghtɨ ia deraghvɨra fogh suam, kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God.”

7 Ezɨ kɨ a mɨkemezɨ moghɨn amua, akam akuravɨra ikia orazima, Maia! Nɨgɨnir dafar kuram oto. Kɨ oraghavɨra itima, aghariba tɨngazi. Egha kɨ garima, aghariba uamategha uan danganibara ghua uariv tifi. 8 Egha gɨn kɨ agɨriba ko tuzibar garima, da uam agharibar poke, ezɨ dar mɨkarziba otivigha da avara. Ezɨ me gumazamizibar mɨn otifi, ezɨ amɨnim men aven ghuzir puvatɨ.

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ kamaghɨn amɨnim mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ Akar Gavgavim amɨnim ganɨga ghaze: Nɨ nguazir kamɨn otevir 4pla bar dar ikegh izɨ mɨkarzir kɨnir kabar aven mangɨtɨ, me uamategh angamɨra ikiam.” 10  *Ezɨ kɨ an akar kam akurima, amɨnim mɨkarzir kuar kabar aven zuima, me angamɨra itir ikɨrɨmɨrim inigha, bar moghɨra tuifi. Me gumazamizir bar avɨrim oto. Ezɨ men dɨbobonim bar ghuavanabo.

11 Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nguazir kamɨn gumazim, Israelɨn ikɨzim, mati agharir mɨsɨngizibar mɨn aremezɨ moghɨn iti. Egha me zurara ghaze: En aghariba mɨsigha gɨfa. E ua deraghvɨra ikian kogham. Egh e bar gɨvagham. 12 Kamaghɨn amizɨ, nɨ nan akam me mɨkɨnasa kɨ ifonge, egh kamaghɨn me mɨkɨm suam: O nan gumazamiziba, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ ian gumazir kuaba afezir mozibagh kuigh, ia inigh azenan izegh, egh ia inigh ua Israelian nguazimɨn mangam, kar ian nguazim. 13 O nan gumazamiziba, dughiar kɨ ian mozibagh kuigh ia feghamimɨn, ia deraghvɨra fogh suam, kɨ uabɨ kɨ Ikiavɨra Itir God. 14  *Egh kɨ uan Duam ia danightɨ, ia angamɨra ikiam. Eghtɨ kɨ ua ian aku ian nguazimra mangam, eghtɨ ia an ikɨ deraghvɨra ikiam. Eghtɨ kɨ kamaghɨn damuamin dughiamɨn, ia deraghvɨra fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn damuasa Akar Gavgavim gami. Guizbangɨra, kɨ dar amuam.”

Israelia kantrin vamɨran otogham

15 Ikiavɨra Itir God ua na mɨgɨa ghaze, 16 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ ter araritam inigh akar kamɨn an osirigh: ‘Kar Judan adarazi ko Israelian igharazir me ko itiba, men ter ararim.’ Egh nɨ ter ararir igharazitam inigh akar kamɨn an osirigh, ‘Kar Josepɨn adarasi, me Efraimɨn anabamɨn gumazamiziba ko Israelian me ko iti adarazir ter ararim.’

17 “Egh nɨ ter ararir kamningɨn ruaghatevimning uaghara uan dafarimɨn aningɨn suiragh, egh aning isafuraghtɨ, aning ter ararir vamɨran mɨn ikɨ. 18 Eghtɨ nɨn gumazamiziba nɨn azaragham, bizir kamɨn mɨngarim manmakɨn? 19 Eghtɨ nɨ kamaghɨn mɨkɨm: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia gan! Ter ararir kam, a Josepɨn adarazir ababanim gami, me Efraimɨn anabamɨn gumazamizir Israelia ko itiba, men ter ararim, kɨ a inigh, Judabar ter ararim sara isafuragham. Egh aning damightɨ aning nan dafarimɨn ter ararir vamɨran mɨn ikiam.

20 “Nɨ uan dafarimɨn osizirim itir ter ararimning uaghara aningɨn suiraghtɨ, gumazamiziba aningɨn ganam. 21  *Eghtɨ nɨ me mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Israelia ghua kantrin igharazibar tongɨn itibar aven, kɨ me akuvagh, me inigh ua men nguazimɨn izam. 22 Kɨ me damightɨ me kantrin vamɨran otogh uan nguazimɨn ikiam. Eghtɨ Israelɨn mɨghsɨabar pɨn, atrivir vamɨrara me gativagh men ganam, eghtɨ me bighan kogh ua kantrin pumuningɨn ikian kogham. 23 Me ua aseba ko bizir kɨ aghuazibar ziaba fan kogh, nan damazimɨn mɨzeghan kogham. Egh arazir kurabar amuan kogham. Kɨ men akuragh arazir kurar me amibar me fɨrightɨ, me ua uarigh asɨghasɨghan kogham. Kɨ me damightɨ me nan damazimɨn zuegham. Dughiar kamɨn, me nan gumazamizibar ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikiam. 24  *Eghtɨ nan ingangarir gumazim Devit, an ikɨzimɨn tongɨn gumazitam men atrivimɨn ikiam. Me bar uari inigh atrivir vamɨran apengan ikɨtɨ, a uabɨra me geghuvam, mati sipsipba geghuvir gumazim deravɨra uan sipsipbagh eghufi. Dughiar kamɨn, me deraghvɨra arazir kɨ ifongeziba ko bizir kɨ damuasa me mɨkemezibar gɨn mangam. 25 Me nguazir kɨ uan ingangarir gumazim Jekop ganɨngizimɨn aven ikiam. Kar nguazir men inazir afeziaba ikezim. Me uan boriba ko men gɨn otivamin ovavir boriba, me zurara nguazir kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam. Nan ingangarir gumazim, Atrivim Devit, an ikɨzimɨn gumazitam me gativagh men gan mamaghɨra ikiam. 26 Kɨ me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damightɨ a ikɨ mamaghɨra ikiam. Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨn mangɨ navir amɨrizim ko dabirabir aghuim ikiam. Eghtɨ kɨ deravɨra me damuam. Kɨ me damightɨ, me ekɨva bar avɨrasemegham. Egh kɨ uan Dɨpenim men tongɨn anetɨghtɨ, a ikɨ mamaghɨra ikiam. 27  *Nan Dɨpenim men tongɨn ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikɨtɨ, me nan gumazamizibar ikiam. 28 Nan Dɨpenim zurara men tongɨn ikiam, eghtɨ kantriba bar kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Israelia ginaba, eghtɨ me na baghvɨra ikiam.”

Atrivim Gokɨn Eghaghanim

38

(Sapta 38--39)

Ikiavɨra Itir God, mɨgɨrɨgɨam Atrivim Gokɨn iti

1 Ikiavɨra Itir God kamagh na mɨgɨa ghaze, 2  *“O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Atrivim Gok mɨkɨm. Gok, a Magokɨn nguazimɨn gumazim. A Mesekɨn kantri ko Tubalɨn kantri, aningɨn atrivir faragha zuim. Nɨ ikuvighsɨ a mɨkɨm. 3 Nɨ kamaghɨn a mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn nɨ mɨgei: O Gok, nɨ Mesekɨn kantri ko Tubalɨn kantri, aningɨn atrivir faragha zuim. Kɨ nɨn apanim gami. 4  *Kɨ nɨ damightɨ nɨ ighɨghɨregham, eghtɨ nɨ ko nɨn mɨdorozir gumaziba bar, kɨ akezibar ian aghozibar aghuigh, ia gekuigh ia inigh mangɨgham. Nɨn hoziaba, ko hoziabagh isɨn apiaghiri gumaziba, ko mɨdorozir gumazir uan mɨdorozir biziba ateriba, ko mɨdorozir gumazir oraba ko mɨdorozir sabar itir bar avɨrim, kɨ bar ia gekuigh ia inigh mangam. 5 Ezɨ Persian kantri ko Itiopian kantri ko Libian kantrin mɨdorozir gumaziba bar ia ko iti. Egha me bar oraba ko mɨdorozimɨn dapanir asuaba iti. 6 Ezɨ kantri Gomerɨn mɨdorozir gumaziba ko, kantri Bet Togarman notɨn amadaghan itir mɨdorozir gumaziba, me uaghan ia ko iti. Ezɨ ikɨzir igharazir avɨriba uaghan ia ko iti. 7 Atrivim Gok, nɨ mɨdorozim bagh biziba akɨr. Egh mɨdorozir gumazir nɨ ativaziba, me uari akuvagh uaghan mɨdorozim bagh uari akɨr. Eghtɨ nɨ deraghvɨra me geghuv. 8 Nɨ dughiar ruarimɨn mɨzuam mangɨtɨ, gɨn dughiar abuananamɨn kɨ nɨn diagh nɨ amadaghtɨ, nɨ kantri Israel bagh mangam. Kantrin kam bar fomɨra mɨdorozimɨn aven ikuvigha dughiar ruarimɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mɨn iti. Ezɨ kɨ an gumazamiziba kantrin igharazibar tongɨn me akuvagha me inigha uamategha men nguazimɨn izezɨ, me datɨrɨghɨn navir amɨrizimɨn uan nguazir mɨghsɨabar iti. Gɨn izamin dughiam otoghtɨ, nɨ mangɨ kantrin kam mɨsogham. 9 Nɨ uan mɨdorozir gumaziba ko, kantrin igharazibar mɨdorozir gumaziba, ia nguazir kamɨn gumazamizir kabav soghsɨ mangam. Ia amozir ekiam ko ghuariam mɨtarmegha izi moghɨn, men nguazim avaragham.

10 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn Gok mɨgei: Dughiar kam otoghtɨ, nɨghnɨzir taba nɨ bativtɨ nɨ arazir kuratabar amusɨ nɨghnɨgh, dar amuamin tuaviba buriam. 11 Nɨ suam: Kantrin kamɨn gumazamiziba navir amɨrizimɨn ikiava deravɨra iti. Men nguibar ekiaba bar, dɨvazir gavgavir da avɨniziba ko tiar akar gavgaviba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ pura aven mangɨ me korogham. 12 Men nguibar ekiaba faragha ikuvizɨ, me kantrin igharazibar ikegha uari akuvagha uan nguazimɨn ize. Egha me datɨrɨghɨn, bulmakauba ko biziba ikiava nguazir kamɨn kantribar tongɨra iti. Eghtɨ nɨ mangɨ me gasɨghasɨgh men biziba okemegh da inigh mangɨ. 13 Eghtɨ kantri Seba ko kantri Dedanɨn gumazamiziba, ko kantri Spenɨn dagɨaba bagha ingarir darazi ko, an mɨdorozir gumazir igiaba bar, me izɨ kamaghɨn nɨ mɨkɨmam: Nɨ ti biziba okɨmasa ize. Nɨ ti uan mɨdorozir gumazir avɨriba akuvagh izɨ, egh me korogh men bizibagh asɨghasɨgh men silva ko gol ater, men bulmakauba ko men bizir aghuir avɨriba inigh mangasa.

14 “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ nan akam an gun Atrivim Gok mɨkɨm suam, ‘Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Nɨ gantɨ, nan gumazamiziba Israelia deravɨra dapiagh ikiam. Eghtɨ nɨ dughiar kamra dɨkavigh me bagh mangɨ. 15 Nɨ saghon notɨn amadaghan ikegh, uan mɨdorozir gumazir gavgavir avɨrir dafam inigh Israelia mɨsoghsɨ izam. Mɨdorozir gumazir avɨrir kaba, me kantrin igharazir avɨribar tongɨn ikegh izɨ, egh me bar hoziabar apiagh nɨ ko izam. 16 Nɨ nan gumazamiziba Israelian apanim damusɨ izam, mati amozir ekiamɨn ghuariar pɨzim me avara. Dughiar abuananam otoghtɨ, kɨ nɨ isɨ uan nguazim mɨsoghsɨ nɨ amadagham. O Gok, kɨ kamaghsua, nɨ damighamin arazir kamɨn, kɨ uabɨ isɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar akagham, eghtɨ me na gɨfogh suam, kɨ Godɨn bar zuezim. 17 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Fomɨra nan ingangarir gumaziba, kar nan akam inigha izir gumaziba, kɨ me mɨkemezɨ, me ikiangsɨzir akaba Israelia ganɨga ghaze: Kɨ gɨn izamin dughiatamɨn apaniba amadaghtɨ me Israelia gasɨghasɨgham. Ezɨ Gok, nɨ apanir kam, ezɨ dughiar kam izi.’ ”

God pazavɨra Atrivim Gok damuam

18 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Atrivim Gok Israelɨn nguazim mɨsoghamin dughiamɨn, nan anɨngagharim puvɨra dɨkavigham. 19 Kɨ atarɨva navir kuram ikɨ, nan anɨngagharim avimɨn mɨn na dɨkavtɨ, kɨ kamaghɨn mɨkɨm suam: Kɨ mɨkɨmkɨzir ekiam amadaghtɨ, a Israelɨn nguazimɨn otogh a ginobaghnobagham. 20 Ongarimɨn itir osiriba, ko overiamɨn itir kuaraziba, ko nguazimɨn itir asɨzir ekiaba ko doziba, ko gumazamizir nguazir kamɨn itiba, da bar nan damazimɨn puvɨra akongɨva atiatingam. Mɨghsɨaba irɨtɨ danganir kuraba bɨghiram, eghtɨ nguibar ekiaba avɨnizir dɨvaziba akarighiram. 21 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kɨ mɨdorozir ekiam damightɨ, a nan mɨghsɨabar tongɨn Atrivim Gok gasɨghasɨgham. Eghtɨ an mɨdorozir gumaziba uan mɨdorozir sababar uari uariv soghɨrarɨgham. 22 Kɨ Atrivim Gokɨn araziba tuisɨgh pazavɨra a damightɨ arɨmariar kuraba a giram. Eghtɨ mɨdorozimɨn aven an mɨdorozir gumazir ovengezibar ghuziba emɨr ivemaram. Eghtɨ kɨ amozir dafar kuraba, ko amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba, ko avim, ko salfan dagɨar avir bar puvɨra isim amadaghtɨ, da a ko an mɨdorozir gumaziba, ko gumazamizir an akurazibagh isɨn iram. 23 Arazir kamɨn, kɨ uabɨ isɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar akaghtɨ me fogham, kɨ Godɨn bar zuezim, egha kɨ ziar ekiam iti. Eghtɨ me fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.”

39

Ikiavɨra Itir God Atrivim Gok abɨra

1 “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ nan akamɨn gun Atrivim Gok mɨkɨm: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: O Gok, nɨ Mesekɨn kantri ko Tubalɨn kantri, aningɨn atrivir faragha zuim, nɨ oragh! Kɨ nɨn apanim gami. 2 Kɨ nɨ giraghtɨ nɨ bar saghon mar notɨn amadagham ikegh izɨ, Israelɨn mɨghsɨabar otoghɨva Israelia mɨsoghsɨ izam. 3 Eghtɨ kɨ nɨn agharir kɨriamɨn suirazir barir pim ko, nɨn agharir guvimɨn itir baribav sueghtɨ da iregham. 4 Eghtɨ Gok, nɨ uan mɨdorozir gumaziba ko nɨn akurazir darasi, ia Israelɨn mɨghsɨabar arɨghiregham. Eghtɨ ian kuaba, kuarazir guar avɨriba, ko asɨzir atiaba dar amam. 5 Ia arɨmɨghiregh azenara nguazim gireghɨv ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

6 “Kɨ Magokɨn nguazim ko ongarir dadaribar deravɨra apiaghav itir gumazamiziba avim me datɨgham. Eghtɨ me bar moghɨra fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God.

7  *“Kɨ kamaghɨn damightɨma, nan gumazamiziba Israelia, nan ziar bar zuezim gɨfogham. Kɨ ua uan ziar bar zuezim damightɨ, me uam aghumsɨzim na danɨngan kogh, egh kamaghɨn mɨkɨman kogham, a pura bizim. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba kamaghɨn fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian Godɨn bar zuezim.

8 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ ghaze: Dughiar kɨ mɨkemezim, a kɨran oveghangɨn otogham. Bar guizbangɨra, dughiar kam zuamɨram otoghtɨ, kɨ bizir kabar amuam. 9 Gumazamizir Israelɨn nguibar ekiabar aven itiba, me uan nguibaba ategh mangɨ mɨdorozir bizir apaniba pura taghizɨ itiba iniam. Kar men oraba ko, barir piba ko, barir afuziba ko, afuzir ruariba ko, mɨdorozir ifaniba. Me dazibar mɨn dar avibar arɨgh mangɨ 7plan azenibar tugham. 10 Egh me ua 7plan azenir kabar ua ruariba ko, tuzibar dazibar kuan kogham. Me avibar arɨghsɨ mɨdorozir bizir kabar ikɨziba ater mangɨ dar avibar arɨgham. Gumazir men biziba okemeziba, Israelia kamaghɨra, me ikaragh men biziba okemegham. Apanir men bizibagh asɨghasɨghiziba, Israelia uaghan me ikaragh men bizibagh asɨghasɨgham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

Gokɨn mɨdorozir gumaziba afamin nguazim

11 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Bizir kaba bar otivightɨma, kɨ Israelɨn nguazimɨn Gok afɨsɨ nguazim a danigham. Danganir kam, Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn aruem anadi naghɨn danganir zarimɨn ikiam, egh gumazamizir mangɨgh izegh gamibar tuavim apɨrigham. Me gɨn Gok uan mɨdorozir gumaziba ko, danganir zarir kamɨn bar me afam. Egh me ziar kam a darɨgham, ‘Gokɨn Mɨdorozir Gumazibar Danganir Zarim.’ 12 Israelɨn ikɨzim, 7plan iakɨnibar gumazir kuaba afir ingangarim damu mangɨ gɨvaghtɨ, nguazim ua deragh zuegham. 13 Israelɨn nguazimɨn itir gumazamiziba bar, gumazir kuar kabar afamin ingangarim damuam. Dughiar kamɨn, kɨ uan ziar ekiam ko gavgavim men akaghtɨ me nan ziam fam. Egh me uaghan, uan kuabar afamin ingangarir kam bangɨn ziar ekiam iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme. 14 Me gumaziba amɨseveghtɨ, me mangɨ nguazim daru gumazir kuar nguazimɨn ikiavɨra itiba buri, da isɨ mozibar afam. Me kamaghɨn damightɨ, nguazim ua zuegham. Me 7plan iakɨnibar kamaghɨn kuaba buriamin ingangarim damuam. 15 Me Israelian nguazimɨn averiam zurara mavanaboghɨn izɨghirɨgh damuva agharitabar apigh, egh ifevim damigh ababanimɨn mɨn dar boroghɨn anesaragham. Eghtɨ gumazir kuaba afiba izɨ, agharir kaba inigh mangɨ Gokɨn Mɨdorozir Gumazibar Danganir Zarimɨn dar afam. 16 Eghtɨ nguibar ekiar tam danganir kamɨn boroghɨn ikiam. Eghtɨ me ziar kam a darɨgham, ‘Mɨdorozir Gumazir Bɨzir Ekiam.’ Me kamaghɨn ingangarir kam damightɨ nguazim ua deragh zuegham.

17  *“Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze: O nguazir kamɨn gumazim, kɨ kamaghsua, nɨ kuarazir guar avɨriba ko, asɨzir atiar tintinibar itiba bar dar diaghtɨ, me izɨ uari akuvagh ofan kɨ me bagh damuamin kam amɨ. Kar Israelɨn mɨghsɨabar isar bar ekiam. Da izɨva gumazir kuar kabar tuzibar amɨva dar ghuzim dozam. 18 Ia izɨva mɨdorozir gumazir bar gavgavir kabar tuziba amɨva, men ghuziba dozam, mati me Basanɨn Distrighɨn itir sipsipba ko, memeba ko, bulmakaun mɨkarziba sara itiba ofan mɨn ada api. 19 Kɨ ofa damuasa ami moghɨn gumazir kabav soghɨrarightɨ, kuaraziba ko asɨziba izɨ dar tuzibar amɨva naviba bar izevegham, egh men ghuzibar amɨ mangɨ mati, me dɨpar onganiba apava ongani. 20 Me izɨ nan dagher dakozimɨn hoziaba ko, dagh apiaghirir gumaziba ko, mɨdorozir gumazibar tuzibar amɨ mangɨ bar izevegham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

Ikiavɨra Itir God, ua Israelia inigham

21 Ikiavɨra Itir God ua mɨgɨa ghaze, “Kɨ gumazamizibar arazir kuraba ikarvagh ivezir kuram me danɨngam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba dughiar kamɨn nan gavgavir ekiamɨn ganigh fogham, egh ziar ekiam na danɨngam. 22 Egh dughiar kamɨn ikegh mangɨ dughiaba bar, Israelɨn ikɨzim kamaghɨn deragh fogham, Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ men God. 23 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, kɨ Israelɨn ikɨzim gamizir bizir mɨngarim gɨfogham. Dughiar kamɨn Israelia nan akam batuegha arazir kurabagh ami. Kamaghɨn amizɨ, me kantrin igharazimɨn kalabuziabar mɨn ghue. Ezɨ kɨ akɨrim ragha me gasaragha me ataghizɨma, apaniba me abɨra mɨdorozibar me mɨsogharɨki. 24 Me arazir mɨzɨrɨzir bar kurabagh ami. Ezɨ kɨ akɨrim ragha me gasarazɨ, me uan arazir kurar kabar ivezim ini.

25 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Jekopɨn ovavir borir kantrin igharazibar kalabuziabar mɨn itiba, kɨ datɨrɨghɨn men apangkuvigh ua me inigh, men ikɨzim damightɨ me ua deragham. Egh kɨ uan ziar zuruzim deragh an gantɨ, gumazitam anebɨraghan kogham. 26 Israelia ua deraghvɨra uan nguazimɨn ikɨtɨ, gumazitam ua me damutɨ, me atiatingan kogham. Egha me faragha akɨrim ragha na gasaragha amizir arazir kurabagh nɨghnɨgh, aghumsɨzir ekiam iniam. 27 Kɨ apanibar kantribar tongɨn ua uan gumazamiziba inigh izam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, kɨ Israelia gamizir bizir kamɨn ganigh fogh suam, nan araziba bar zuegha dera. 28 Eghtɨ Israelia kɨ me gamizir bizibagh nɨghnɨgham. Kɨ me amadazɨ me ghua kantrin igharazibar kalabusɨn mɨn itima, kɨ ua me akuvagha me inigha men nguazimɨn ize. Kɨ men tav ateghtɨ, a kantrin kabar aven ikɨvɨra ikian kogham. Eghtɨ me kamaghɨn fogham, kɨ Ikiavɨra Itir God, men God. 29 Kɨ uan Duam isɨ Israelɨn ikɨzim gingegham, egh uam akɨrim ragh me gasaraghan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

God, gɨn kantri Israelɨn otivamin bizir aghuibar Esekielɨn akakasi

40

(Sapta 40--48)

Ikiavɨra Itir God Esekiel inigha Jerusalemɨn ghu

1 E kalabuziabar mɨn itima, azenir namba 25 otozɨ, an iakɨnir faragha zuimɨn, an dughiar namba 10ɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim na avara. Kar apaniba Jerusalemɨn nguibar ekiam inigha gɨvazɨ, an azenir namba 14ɨn gɨn otozɨ dughiam. Dughiar kamra Ikiavɨra Itir God uan Duamɨn aven na inigha Jerusalemɨn ghu. 2  *Ezɨ kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, God na isa Israelɨn nguazimɨn ghua mɨghsɨar mamɨn bar pɨn na atɨ. Ezɨ kɨ garima bizir mam sautɨn amadaghan mɨghsɨar kamɨn ikia, mati nguibar ekiamɨn mɨn gari. 3  *A na inigha bar roghɨra ghuzɨ, kɨ garima gumazir mam brasɨn mɨn taghtasi. A dɨvazimɨn tiar akar mamɨn mɨriamɨn tughav ikia bizibar abarir aghorim ko, bizibar abarir benim, uan dafarimɨn aningɨn suiraghav iti.

4 Egha gumazir kam kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Nguazir kamɨn gumazim, nɨ gan! Deraghvɨra kuarim atɨgh! Akar kɨ nɨ mɨgeiba baragh! God bizir kam bagha nɨ inigha ize, kamaghɨn amizɨ, nɨ deraghvɨra bizir kɨ nɨn akakaghamibar gan. Egh nɨ gɨn mangɨ bizir kabar gun Israelian ikɨzim mɨkemegh.”

Esekiel aruem anadi naghɨn itir dɨvazimɨn tiar akamɨn gani

5  *Kɨ ganizir bizir kam, a Godɨn Dɨpenim, ezɨ dɨvazir mam anevɨni. Gumazir kam uan bizibar abarir aghorim inigha dɨvazimɨn abari. Aghorir kamɨn ruarim 3 mitan tu. Ezɨ dɨvazir kamɨn tuirivimɨn ababanim a 3 mitan tu, ezɨ a mɨtemezir ababanim 3 mitan tu. 6 Egha a tiar akar aruem anadi naghɨn itimɨn ghu. A dagɨar adɨrɨziar itariba dɨka ghuanaga aven zuir danganimɨn tiar akamɨn gara an abari. Ezɨ aven zuir tuavimɨn ruarimɨn ababanim 3 mitan tu. 7 An aven ghua garima, gumazir dɨvazimɨn garibar danganir mɨzuariba vong ko vongɨn sara iti. Egha dar aroziba ko ruariba bar moghɨra, 3 mita, 3 mitan tu. Ezɨ danganir kaba abɨghizir bɨrim, an arozimɨn ababanim, 2 mita ko akuamɨn tu. Danganir kabagh itagh sɨvagh mangɨ, aven zuir tuavim iti, an tiar akam Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven amadaghan gari. Gumazir kam danganir muziarir bar aven zuimɨn ruarimɨn abari, ezɨ an ababanim 3 mitan tu. 8-9 Ezɨ an aven zuir tuavir kamɨn azuarir dozimɨn abarima, an arozimɨn ababanim 4 mitan tu. Azuarir dozimɨn mɨriamningɨn bɨrimning vong ko vongɨn ikia, aningɨn arozim 3 mitan tu. Azuarir dozimɨn vongɨn, tiar akar Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven amadaghan gari. Gumazir kam ghua tiar akar kamɨn mɨriamɨn vong ko vongɨn itir guarir akɨnimningɨn arozimningɨn abarima, aningɨn ababanim uaghara 1 mitan tu.

10 Gumazir dɨvazimɨn garibar danganir muziarir 6pla, da aven zuir tuavimɨn mɨriamningɨn iti. Ezɨ danganir kabar ababaniba vaghvagha magh ghue. 3pla vongɨn itima, 3pla vongɨn iti. Ezɨ guarir akɨnir dar tongɨra itibar ababaniba, uaghan uaghara ghu. 11 Egha gumazir kam gɨn uamategha ghua tiar akar aven mangamimɨn abari. Ezɨ tiar akamɨn arozim uabɨ 6 mita ko akuamɨn tu. Eghtɨ me tiam kuamin dughiamɨn, an arozimɨn ababanim 5 mitan tu. 12 Ezɨ dɨvazimɨn garir gumazibar danganir muziariba, da bɨrir oteviba iti. Dar tuiriviba 50 sentimita, ezɨ dar aroziba uaghan 50 sentimita. Ezɨ danganir kabar ruariba ko aroziba uaghara magh ghuegha, 3 mitan tu. 13 Gumazir kam, dɨvazimɨn garir gumazibar danganir mamɨn aven gɨrakɨrangɨn ikegha, an abaragha ghua vongɨn itir danganir mamɨn akɨrangɨn tu. Ababanir kam 12 mita ko akuamɨn tu. Ababanir kam, a dɨpenir siriamɨn, otevir mamɨn ikegha ghua vongɨn otevir mamɨn tuzimɨn ababanim, an mɨrara ghu. 14 Egha gumazir kam gɨn ghua azuarir dozimɨn abari. An tuirivim 10 mitan tu. Ezɨ tiar akar vongɨn azuarir dozimɨn itim, an mɨriamningɨn guarir akɨnir pumuning iti, egha a bar ghua Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua, uari akuvir danganim oto.* 15 Ezɨ Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn azenan itir tiar akamɨn ikegha, bar aven ghua azuarir dozimɨn vongɨn otozimɨn ruarim, 25 mitan tu. 16 Ghuriar kaba bar moghɨra, winduan doziba iti. Ezɨ gumazir dɨvazimɨn garibar danganibar bɨriba, da bar winduaba iti. Egha dar guarir akɨniba, mɨsizibar mɨn garir temem detɨn nedaziba iti.

Esekiel, dɨvazimɨn aven danganir ekiar uari akuvimɨn gari

17 Egha gumazir kam na inigha ga danganir kaba ategha, Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua 30plan danganir muziarir igharazibar garima, da dɨvazir ekiar kamɨn pueghav iti. Me fomɨra dagɨar avɨriba isa nguazim gatɨgha daruamin danganimɨn ingari. Daruamin danganir kam, danganir muziarir kabar guamɨn ikia dɨvazir ekiar kamɨn averiam bar an avɨni. 18 Egha daruamin danganir kam bar ghua Dɨpenim avɨnizir dɨvazir tiar akaba itibar tu. Daruamin danganir kamɨn ruarimɨn ababanim, tiar akabar arozibar ababaniba ko magh ghue. Ezɨ uari akuvir danganir ekiar kam vazimɨn itima, Godɨn Dɨpenim pɨn iti. 19 Danganir uari akuvir ekiar kam, bar moghɨra dɨvazir namba 2 anevɨni. Dɨvazir namba 2ɨn kam, Godɨn Dɨpenim an aven iti. Dɨvazir namba 2ɨn kamɨn aven, uari akuvir danganir igharazim ikia, egha a mong pɨn iti. Ezɨ namba 2ɨn dɨvazir kamɨn aruem anadi naghɨn, tiar akar mam iti. Ezɨ gumazir kam nguazir dɨvazir kamningɨn tɨzimɨn itimɨn abari. An azenan itir dɨvazir ekiamɨn tiar akamɨn ikegha ghua, aven itir dɨvazir namba 2ɨn tiar kamɨn tu. Ezɨ nguazir kamɨn ababanim, 50 mitan tu.

Esekiel notɨn amadaghan itir tiar akamɨn gari

20 Ezɨ gumazir kam dɨvazir ekiar notɨn amadaghan itir tiar akamɨn abanasa zui. Egha tiar akamɨn ruarim ko arozimɨn abari. 21-22 Ezɨ notɨn amadaghan itir tiar akam, an danganir muziarir 6pla iti, 3pla vongɨn itima 3pla vongɨn iti. Tiar akar kam ko, an danganir muziariba ko, bɨriba ko, azuarir dozim ko, winduan doziba ko, temer aghuibar nedaziba, dar ababaniba aruem anadi naghɨn itir tiar akamɨn danganiba ko magh ghue. Tiar akamɨn danganibar arozimɨn ababanim 12 mita ko akuamɨn tu. Ezɨ an ruarimɨn ababanim, 25 mitan tu. Ezɨ tiar akar kamɨn adɨrɨziar dɨkɨ mavanangamim, ighuvir 7pla iti, eghtɨ me da dɨkɨ pɨn mavanang an azuarir dozimɨn aven mangam. 23 Ezɨ notɨn amadaghan itir dɨvazir ekiamɨn tiar akam, an vongɨn, namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akar mam iti. Aning aruem anadi naghɨn itir tiar akamning ko magh ghu. Ezɨ gumazir kam tiar akar kamningɨn tɨzimningɨn itir nguazimɨn abari. An azenan itir dɨvazir ekiamɨn tiar akamɨn ikegha ghua aven itir dɨvazir namba 2ɨn tiar kamɨn tu. Ezɨ nguazir kamɨn ababanim, 50 mitan tu.

Esekiel sautɨn amadaghan itir tiar akamɨn gari

24-26 Ezɨ gumazir kam na inigha sautɨn amadaghan ghu, egha ga ghua dɨvazir ekiamɨn tiar akamɨn oto. Egha tiar akar kamɨn danganiba ko guarir akɨniba ko azuarir dozim, dar ruarim ko arozimɨn abari. Ezɨ tiar akar kamɨn aven itir danganiba ko azuarir dozim, da winduan doziba ikia, da tiar akar igharazimning itir biziba ko bar moghɨra magh ghue. Ezɨ danganir kamɨn ruarimɨn ababanim, 25 mitan tu, ezɨ an arozim 12 mita ko akuamɨn tu. Ezɨ tiar akar kamɨn adɨrɨziar dɨkɨ mavanangamim, ighuvir 7pla iti, eghtɨ me da dɨkɨ pɨn mavanang an azuarir dozimɨn aven mangam. Egha adɨrɨziamɨn boroghɨn itir guarir akɨnimning, vong ko vongɨn itima, aning mɨsizimɨn mɨn garir detɨn temer nedaziba iti. 27 Ezɨ sautɨn amadaghan, namba 2ɨn dɨvazim, uaghan tiar akar mam iti. Gumazir kam ghua nguazir dɨvazimningɨn tiar akar kamningɨn tɨzimɨn itimɨn abari, mati a faragha aruem anadi naghɨn ababanim gamizɨ mokɨn. Nguazir kamɨn ababanim uaghan 50 mitan tu.

Esekiel namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akabar gari

28 Ezɨ gumazir kam na inigha ga namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn aven ghua, danganir me uari akuvir igharazir Godɨn Dɨpenimɨn guamɨn itimɨn oto. Ezɨ gumazir kam sautɨn amadaghan itir tiar akamɨn danganibar abarima, an ababaniba, tiar akar igharazibar ababaniba ko uaghara ghu. 29 An danganir muziariba, ko an guarir akɨniba, ko azuarir dozim, da danganir igharazir a faragha abaraziba ko magh ghu. Danganir kam ko an azuarir dozim, uaghan winduan dozir avɨriba iti. Ezɨ an ruarimɨn ababanim, 25 mitan tu, ezɨ an arozimɨn ababanim, 12 mita ko akuamɨn tu. 30 Danganir kam, azuarir ekiaba an vong ko vong sara iti. Azuarir kabar ruarim 12 mita ko akuamɨn tu, ezɨ dar aroziba 2 mita ko akuamɨn tu.† 31 Azuarir kaba, me azenan uari akuvir danganir ekiam guam amɨsuegha iti. Ezɨ azuarir dozimɨn guarir akɨnimning, mɨsizimɨn mɨn garir detɨn temer nedaziba iti. Ezɨ an adɨrɨziam, ighuvir 8pla iti.

32-34 Ezɨ gumazir kam na inigha ga aruem anadi naghɨn itir tiar akamɨn aven ghua, me uari akuvir danganir igharazir mamɨn oto. Egha aven mangamin tiar akamɨn danganibar abarima, an ababaniba tiar akar igharaziba ko magh ghu. An danganir muziariba, ko an guarir akɨniba, ko azuarir dozim, da danganir igharazir a faragha abaraziba ko magh ghu. Danganir kam ko an azuarir dozim, da uaghan winduan dozir avɨriba iti. Ezɨ an ruarimɨn ababanim, 25 mitan tu, ezɨ an arozimɨn ababanim, 12 mita ko akuamɨn tu. An azuarim, me azenan uari akuvir danganir ekiamɨn guam mɨsuegha iti. Ezɨ azuarir dozimɨn guarir akɨnimning, mɨsizimɨn mɨn garir detɨn temer nedazir aghuiba iti. Ezɨ an adɨrɨziam, ighuvir 8pla iti.

35-37 Ezɨ gumazir kam na inigha ga ghua notɨn amadaghan itir namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn oto. Egha aven mangamin tiar akamɨn danganibar abarima, an ababaniba tiar akar igharaziba ko magh ghu. An danganir muziariba, ko an guarir akɨniba ko, azuarir dozim, da danganir igharazir a faragha abaraziba ko magh ghu. Danganir kam ko an azuarir dozim, da uaghan winduan dozir avɨriba iti. Ezɨ an ruarimɨn ababanim, 25 mitan tu, ezɨ an arozimɨn ababanim, 12 mita ko akuamɨn tu. An azuarir dozim, an azenan uari akuvir danganir ekiamɨn guam mɨsuegha iti. Ezɨ azuarir dozimɨn guarir akɨnimning, mɨsizimɨn mɨn garir detɨn temer nedazir aghuiba iti. Ezɨ an adɨrɨziam, ighuvir 8pla iti.

Esekiel danganir me ofabar amuamimɨn gari

38 Ezɨ dɨvazir namba 2ɨn notɨn amadaghan itir tiar akamɨn azuarimɨn boroghɨn, danganir mam uaghan iti. Danganir kamɨn tiar akam, azuarimɨn boroghɨn iti. Me ofan bar isia mɨghɨriba bagh asɨziba inigh izɨ, danganir kamɨn aven da ruam. 39 Tiar akar kamɨn boroghɨn itir azuarir kam, an aven, 4plan dakoziba iti, pumuning vongɨn itima, pumuning vongɨn iti. Ezɨ me ofa damuamin asɨziba isa dagh arɨgha dav sosi. Ofan kabanang, ofan avim bar isia mɨghɨriziba, ko arazir kuraba gɨn amangamin ofaba, ko osɨmtɨziba agɨvamin ofaba. 40 Ezɨ notɨn amadaghan itir tiar akamɨn boroghɨn itir azuarir kam, an azenan, 4plan dakozir igharaziba ua iti. Da azuarir kamɨn ghuavanadir adɨrɨziamɨn boroghɨn iti. Dakozir pumuning vongɨn itima, pumuning vongɨn iti. 41 Ezɨ datɨrɨghɨn ofa damuamin asɨzibav soghamin dakozir 8pla iti. 4plan dakoziba, azuarimɨn azenan itima, 4plan dakoziba, azuarimɨn aven iti. 42 Ezɨ dakozir 4plan igharaziba, ua iti, me dagɨabar adar ingari. Dakozir kabar turivibar ababanim 50 sentimita, ezɨ dar ruariba ko arozibar ababanim 75 sentimitan tu. Me dakozir kabagh isɨn, afuaba ko bizir igharaziba arɨsi, kar asɨzibav sogh, ofan bar isi mɨghɨramibar amuamin biziba. 43 Ezɨ asɨziba aguamɨn akeziba, me azuarir kamɨn aven itir bɨribar da dui. Akezir kabar ruaribar ababaniba, 7 sentimita ko akuamɨn tu. Ezɨ me ofa damuamin asɨzir tuziba dakozir kabar da arɨsi.

Esekiel ofa gamir gumazibar ghuriabar gari

44 Ezɨ gumazir kam na inigha namba 2ɨn dɨvazimɨn aven ghua, uari akuvir danganimɨn aven otogha garima, God bagha ighiabagh amir gumazibar danganimning iti. Danganir mam, notɨn itir tiar akamɨn boroghɨn ikia guam sautɨn mɨsoke. Ezɨ danganir igharazim, sautɨn amadaghan itir tiar akamɨn boroghɨn ikia, guam notɨn mɨsoke. 45 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn na mɨgei, “Danganir guam sautɨn mɨsoghezim, kar ofa gamir gumazir Godɨn Dɨpenimɨn ingangaribar garibar danganim. 46 Ezɨ danganir guam notɨn mɨsoghezim, kar ofa gamir gumazir ofan dakozibar ingangaribagh amiba, men danganim. Me Livain anabamɨn ovavir boribar aven otivigha Sadokɨn ovavir boribar adarazira. Merara, Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn mangɨ an ingangarim damuam.”

Aning Godɨn Dɨpenimɨn oto

47 Ezɨ gumazir kam Godɨn Dɨpenimɨn uari akuvir danganimɨn abarima, an ruarim 50 mita, ezɨ an arozim uaghan 50 mita, egha aning uaghara ghu. Ezɨ ofa gamir dakozim, Godɨn Dɨpenimɨn faragha iti.

48 Ezɨ gumazir kam ua na inigha ghua Godɨn Dɨpenimɨn otogha an azuarir mam nan aka. Egha an tiar akamɨn boroghɨn itir guarir akɨnir vong ko vongɨn itimningɨn abari, aningɨn ababanim uaghara ghugha, 2 mita ko akuamɨn tu. Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn arozimɨn ababanim,‡ 7 mitan tu. Ezɨ bɨrir otevir tiar akamɨn mɨriamningɨn itimning, aning uaghara ghugha 1 mita ko akuamɨn tu.

49 Ezɨ azuarir kamɨn ruarimɨn ababanim 10 mitan tu. Ezɨ an arozimɨn ababanim 5 mita ko akuamɨn tu. Egha adɨrɨziam, danganir me uari akuvimɨn ikegha azuarir kamɨn anabo. Ezɨ guarir akɨnir dafar pumuning azuarir kamɨn tiar akamɨn mɨriamningɨn mɨtɨghav iti.

41

1 Ezɨ gumazir kam na inigha Godɨn Dɨpenimɨn aven ghu. Ga garima, Anogoroghezir Danganim iti. Egha a tiar akamɨn boroghɨn itir guarir akɨnimning vong ko vong itimɨn abarima, aningɨn arozim 3 mitan tu. 2 Ezɨ a tiar akamɨn arozimɨn abarima, an ababanim 5 mitan tu. Ezɨ tiar akamɨn mɨriamningɨn bɨrir otevir vong ko vongɨn itimning vɨrara voroghɨra ghu. Aningɨn arozimɨn ababanim 2 mita ko akuamɨn tu. Egha gumazir kam Anogoroghezir Danganir kamɨn abarima, an ruarimɨn ababanim, 20 mita, ezɨ an arozimɨn ababanim 10 mitan tu.

3 Egha a bar aven ghua Danganir Bar Anogoroghezimɨn oto. Egha a tiar akamɨn boroghɨn itir guarir akɨnir vong ko vong itimningɨn abarima, aningɨn arozimning, 1 mitan tu. Ezɨ tiar akamɨn arozimɨn ababanim, 3 mitan tu. Ezɨ tiar akamɨn mɨriamningɨn bɨrir otevir vong ko vongɨn itimning vɨrara voroghɨra ghu. Aningɨn arozimningɨn ababanim 3 mita ko akuamɨn tu.* 4 Egha a Danganir Bar Anogoroghezir kamɨn abarima, an ruarim ko arozim, aning uaghara ghua 10 mitan tu. Egha a kamaghɨn na mɨgei, “Danganir kam, a Danganir Bar Anogoroghezim.”

Esekiel Godɨn Dɨpenimɨn poghezir ghuriabar gari

5 Ezɨ gumazir kam Godɨn Dɨpenimɨn bɨrir mɨtiamɨn abari, ezɨ an ababanim 3 mitan tu. Godɨn Dɨpenim azenan danganir muziarir avɨriba anevɨnigha iti. Egha danganir kabar arozimɨn ababanim, 2 mitan tu. 6 Danganir muziarir kaba, da uari gisɨn ikia ghuava anaga 3plan ghuriaba iti, ezɨ 3plan ghuriar kaba, vaghvagha 30plan danganir muziarir kaba iti. Me dar ingarir dughiamɨn, me dɨpenir akɨniba asegha akoriba dagh isɨn da arɨgha 3plan ghuriar danganir muziariba itiba, pɨn dar ingari. Eghtɨ dar oteviba izɨ Godɨn Dɨpenimɨn bɨrim bɨraghan kogham. 7 Danganir muziarir Godɨn Dɨpenimɨn avɨnizir kaba, dar ghuriar dar itiba kamaghɨn iti: Danganir vangɨnan itiba, dar arozim 2 mitan tu. Ezɨ dar pɨn danganir muziarir ghuriar namba 2ɨn itiba, dar ababaniba mong ekevegha dar apengan itir danganibar ababanibagh afira. Ezɨ dar pɨn danganir muziarir ghuriar namba 3ɨn itiba, dar ababaniba mong ekevegha dar apengan itir danganibar ababanibagh afira. Ezɨ adɨrɨziar mam, ghuriar vangɨnan itimɨn ikegha pɨn ghua namba 2ɨn ghuriamɨn ghua bar pɨn namba 3ɨn ghuriamɨn oto.†

8 Kɨ gari, Godɨn Dɨpenim ghuriar vazimɨn itim bɨragha azenan ghuzir daruamin tuavim, a ghuriar kabar apengan dar mɨngarimɨn mɨn ikia, Dɨpenir mɨriaba bar da avɨni, egha a ghuriar pɨn itibar mɨngariba gavgaviba dagh anɨdi. Mɨngarir kam, nguazimɨn ikegha pɨn ghua daruamin tuavimɨn tu, an tuirivimɨn ababanim 3 mitan tu. 9 Danganir muziarir kabar azenan itir dɨvazimɨn mɨtiamɨn ababanim, a 3 mita ko akuamɨn tu. Ezɨ vangɨnan itir nguazir pura itim, a Godɨn Dɨpenim avɨnizir danganir mɨzuaribar ikegha ghua, 10 Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨpenir igharazir mabar oto. Danganir aruir kam, Dɨpenim bar anevɨnigha gumaziba daruamin tuavimɨn mɨn iti, ezɨ an arozimɨn ababanim 10 mitan tu. 11 Ezɨ danganir mɨzuarir kabar aven mangamin tiar akar pumuning iti, egha aningɨn azenan aruir tuavim guam a mɨsuegha iti. Egha tiar akar mam a Godɨn Dɨpenimɨn sautɨn amadaghan itima, mam notɨn amadaghan iti. Ezɨ kɨ ua garima, pɨn itir tuavim, kar danganir muziariba avɨnizir tuavim, an arozimɨn ababanim, 2 mita ko akuamɨn tu.

Godɨn Dɨpenimɨn ababanim

12 Godɨn Dɨpenimɨn akɨrangɨn aruem uaghiri naghɨn, dɨpenir ekiar mam iti. Egha Godɨn Dɨpenim avɨnizir nguazir pura itim, guam a mɨsuegha iti. Dɨpenir kamɨn arozimɨn ababanim, a 35 mitan tu, ezɨ an ruarim 45 mitan tu. Dɨpenir kamɨn bɨrir azenan ghuzim, an mɨtiamɨn ababanim a 2 mita ko akuamɨn tu.

13 Egha gumazim Godɨn Dɨpenimɨn ruarimɨn abarima, a 50 mitan tu. Egha a gɨn nguazir Godɨn Dɨpenim avɨnizim ko aruem uaghiri naghɨn itir dɨpenibar abari. A Godɨn Dɨpenimɨn tiamɨn mɨkebamɨn ikegha an abara ghua dɨpenir igharazir kamɨn gɨrakɨrangɨn oto. Ezɨ an ababanim 50 mitan tu. 14 Egha a Godɨn Dɨpenimɨn guam ko nguazir kɨnir vong ko vong sara itimɨn ruaribar abari, dar ababanim bar moghɨra uaghan 50 mitan tu.

15a Egha a ghua, Godɨn Dɨpenimɨn akɨrangɨn itir dɨpenimɨn abari, dɨpenir kam Godɨn Dɨpenim avɨnizir nguazir kɨnim guam a mɨsuegha iti. A dɨpenir kam ko an dɨpenir ruarir vuem ko vuemɨn itimning, dar ruaribar abarima, dar ababanim uaghan 50 mitan tu.

Esekiel Godɨn Dɨpenimɨn aven an bɨribar dɨgɨribar gari

15b-16 Godɨn Dɨpenimɨn aven zuir danganim, ko an azuarir faragha itimɨn bɨrim ko Anogoroghezir Danganimɨn bɨrim, ko winduan ruariba ko, 3plan bɨrir tiar akamɨn boroghɨn itiba, me temer arariba isa, ghuriamɨn ikegha ghua winduabar otogha, bɨrir kabar pogha da arɨki. Egha uaghan temer arariba winduaba aven dagh ase.

17 Me Godɨn Dɨpenimɨn Anogoroghezir Danganim ko, Bar Anogoroghezir Danganimɨn bɨriba ko, tiar akam gisɨn danganir pɨn itimɨn bɨriba ko, Dɨpenimɨn aven zuir danganimɨn bɨriba nedazibar dɨgɨribar gɨn ghua da aghore.‡ 18 Dɨgɨrir kam kamakɨn: temer aghuir mamɨn nedazim iti, ezɨ an gɨn enselɨn bar gavgavir mamɨn nedazim iti, ezɨ an gɨn detɨn tememɨn nedazim iti, egha ghua dar nedaziba kamaghɨra uari aghoravkɨra ghua, danganir kam bar a ini. Enselɨn bar gavgavir kaba vaghvagha guar pumuning iti. 19 Mam gumazir guam iti, ezɨ igharazim laionɨn guam iti. Egha aningɨn guamning detɨn tememɨn gari, detɨn temer roghɨra itir vong ko vongɨn itimningɨn gari. Dɨgɨrir kamaghɨra gariba, bar Dɨpenimɨn bɨribagh izɨfa. 20 Egha da vangɨnan itir ghuriamɨn ikegha uanaga tiar akabagh afiragha isɨn tu. 21a Anogoroghezir Danganimɨn guarir akɨnimning, 4plan mɨriaba iti. Egha aning magh gari.

Esekiel ofa gamir dakozimɨn gari,
a Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn iti

21b-22 Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven mangamin tiar akamɨn boroghɨn, bizir mam iti, a ofa gamir dakozir mamɨn mɨn gari. Ofa gamir dakozir kam, me temer araribar an ingari. An tuirivimɨn ababanim, 1 mita ko akuamɨn tu, ezɨ an arozimɨn ababanim, 1 mitan tu, ezɨ an ruarim 1 mitan tu. An mɨkebaba, ko an dɨkɨnim,§ ko an mɨriaba, me temer araribar dar ingari. Ezɨ gumazir kam kamaghɨn na mɨgei, “Ofa gamir dakozir kam, a zurara Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn tughav iti.”

Godɨn Dɨpenimɨn tiar akaba

23-24 Danganir Anogoroghezimɨn aven zuir tiar akam, tiar pumuning iti. Tiar kamning vaghvagha akuar pumuning iti, ezɨ me hinsbar da isav suiki. Pumuning vongɨn itima, pumuning vongɨn iti. Da kuamɨn dughiam, da sɨvagh sɨvagh mangɨ uarigh puegham. Ezɨ kamaghɨra Danganir Bar Anogoroghezim uaghan tiar pumuning iti.

25 Ezɨ me Anogoroghezir Danganimɨn tiamningɨn, detɨn temeba ko enselɨn bar gavgavibar nedazibar ghore, mati nedazir me Dɨpenimɨn aven itir bɨribar ghore. Ezɨ tiar akar azuarimɨn aven mangamimningɨn azenan, me temer araribar dɨpenir ivem, tiar akam gisɨn an ingari. 26 Ezɨ aven mangamin azuarimɨn bɨrimningɨn, vong ko vong, winduan ruariba ko detɨn temebar nedaziba iti. Ezɨ Dɨpenimɨn mɨriaba avɨnizir danganir muziariba, dar bɨriba uaghan nedazir kabanang dar iti.

42

Ofa gamir gumazibar dɨpenir pumuning

1 Egha gumazir kam na inigha azenan itir danganir me uari akuvimɨn aven otogha, Godɨn Dɨpenimɨn notɨn amadaghan dɨpenir ruarir mamɨn gari. Dɨpenir kam, daruamin nguazir kɨnir Godɨn Dɨpenim avɨnizimɨn vongɨn iti, egha an mɨkebar mam Godɨn Dɨpenimɨn gɨrakɨrangɨn itir dɨpenir ekiam mong an boroghɨra iti. 2 Dɨpenir kamɨn ruarim, 50 mitan tu, ezɨ an arozim, 25 mitan tu.

3  *Dɨpenir kamɨn kuebam daruamin nguazir kɨnir Godɨn Dɨpenim avɨnizim bɨra, egha azenan itir danganir me uari akuvir ekiamɨn guam a mɨsuegh iti. Me ghuriar 3pla dɨpenir kamɨn dar ingara ghuanabo. 4 Dɨpenir kamningɨn tizimɨn, daru aven mangamin tuavim iti. An arozimɨn ababanim, 5 mitan tu. Ezɨ an aven zuir danganim notɨn amadaghan iti, an arozim, 50 sentimitan tu. 5 Dɨpenir kamningɨn namba 3ɨn ghuriamɨn danganir muziariba, da namba 2ɨn ghuriam ko namba 1ɨn itir ghuriamɨn danganir muziariba mong dar sufi. Me namba 3ɨn ghuriamɨn ingarir dughiam, me mong anesuvagha an ingarizɨ, an danganir muziariba sufi. 6 Dɨpenir kamningɨn ghuriaba me dɨpenir akɨnibagh isɨn da arɨghizir puvatɨ, mati me uari akuvir danganimɨn boroghɨn itir dɨpenir igharazibar ingari. Puvatɨ. Namba 1ɨn ghuriam, a nguazim gaperagha namba 2ɨn ghuriam ko namba 3ɨn ghuriam gavgavim aning ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, pɨn itir ghuriamɨn danganir muziariba mong sufi.

7-8 Dɨpenir namba 2ɨn ruarimɨn ababanim, a 25 mitan tu. Ezɨ dɨpenir ruarir faragha itimɨn ruarimɨn ababanim, a 50 mitan tu. Dɨpenir ruarir faragha itim, me an guamɨn vongɨn dɨvazir mamɨn ingari, ezɨ an ruarim, mati dɨpenir ruarir namba 2ɨn ruarimɨn mɨn ikia, 25 mitan tu. Dɨvazir kam, a danganir uari akuvamin azenan itimɨn mɨriamɨn iti. 9-10 Dɨvazir kam, ko dɨpenir ruarir faragha itir kam, aningɨn tɨzimɨn daruamin tuavim iti. Gumazitam dɨpenir kamɨn aven mangɨsɨ, azenan ikia uari akuvir danganim ategh dɨvazimɨn mɨkebamɨn boroghɨn aven izɨ, aruem anadi naghɨn ikegh mangɨ, daruamin tuavir kamɨn aven mangam.*

Ezɨ dɨpenir igharazir pumuning, aning uaghan Godɨn Dɨpenimɨn vongɨn, danganir uari akuvimɨn boroghɨn sautɨn amadaghan iti.† Egha daruamin nguazir kɨnir Godɨn Dɨpenim avɨnizimɨn vongɨn iti. Egha aningɨn mɨkebamning Godɨn Dɨpenimɨn gɨrakɨrangɨn itir dɨpenir ekiam mong an boroghɨra iti.

11 Dɨpenir kamningɨn ababaniba, dar aroziba ko ruariba ko tiar akaba, da bar moghɨra notɨn amadaghan itir dɨpenimningɨn ababaniba ko magh ghue. Ezɨ dɨpenir kamningɨn tizimɨn, daruamin tuavir aven mangamim, aningɨn tiamningɨn iti. 12 Gumazitam sautɨn itir dɨpenimningɨn aven mangɨsɨ, dɨvazimɨn mɨkebamɨn boroghɨn aven izɨ, aruem anadi naghɨn ikegh izɨ, daruamin tuavir kamɨn aven izam. Tuavir kam, a notɨn amadaghan itir tuavimɨn mɨrara gari.

13 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn na mɨgei, “Notɨn itir dɨpenir kamning ko sautɨn itir dɨpenir kamning, Godɨn Dɨpenim avɨnizir nguazir kɨnimɨn vongɨn ikia, egha uaghan Godɨn danganibara, egha bar zue. Ofa gamir gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn zuiba, me dar aven ikia ofan bar zueziba api. Kɨ dɨpenir kabagh amizɨ da zue. Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba ofan bar zueziba kagh dar arɨgham. Kar witba tuamin ofaba, ko arazir kuraba gɨn amangamin ofaba, ko osɨmtɨziba agɨvamin ofaba. 14 Ofa gamir gumaziba Godɨn Dɨpenimɨn aven ikegh, me azenan uari akuvir danganim mangɨsɨ, me korotiar zueziba suegh dɨpenir kabar danganir mɨzuarir kabar aven dar arɨgham. Korotiar zuezir kaba me Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarim damuasa da azui. Egh korotiar igharaziba aghuigh azenan itir danganir gumazamiziba uari akuvimɨn mangam.”

Gumazir kam dɨvazir ekiar Godɨn Dɨpenim avɨnizimɨn abari

15 Gumazir kam Godɨn Dɨpenimɨn aven tir danganibar abaragha gɨvagha, na inigha ga ghua aruem anadi naghɨn itir tiar akamɨn azenan otogha, a Godɨn Dɨpenimɨn avɨnizir dɨvazir ekiamɨn abari. 16 A bizibar abarir aghorim inigha aruem anadi naghɨn dɨvazimɨn ababanim gamima, a 250 mitan tu. 17-19 Egha a ghua notɨn amadaghan ko, sautɨn amadaghan ko, aruem uaghiri naghɨn dɨvazir kamɨn abarima, dar ababanibar ruariba vaghvagha 250 mitan tu. 20 Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazir kam, a 4plan mɨriaba iti, ezɨ dar ababaniba bar 250 mitan tu. Dɨvazir kam, Godɨn bizir zueziba, ko nguazir kamɨn gumazamizibar bizir kɨniba, tongɨra da abigha iti.

43

Ikiavɨra Itir God, uamategha uan Dɨpenimɨn ize

1 Gumazir kam na inigha dɨvazir tiar akar aruem anadi naghɨn garimɨn amadaghan ghu. 2  *Ezɨ kɨ garima, Israelian Godɨn angazangarir ekiam ko gavgavim aruem anadi naghɨn ikegha izi. Ezɨ angazangarir ekiam ko gavgavim izir dughiamɨn, kɨ nɨgɨnir ekiam barazima, a mati ongarir ekiaba dɨpɨra tɨngazi. Ezɨ Godɨn angazangarim nguazim gamima a bar dafogha taghtasi. 3 Irebamɨn mɨn garir bizir kam mati kɨ faragha irebamɨn mɨn garir bizimningɨn mɨn ghu. Irebamɨn mɨn garir bizir mamɨn aven, God Jerusalem gasɨghasɨghasa ami. Ezɨ irebamɨn mɨn garir bizir igharazim, kɨ Kebarɨn Fanemɨn mɨriamɨn ikia an gani. Irebar kɨ datɨrɨkɨn garir kam, aning ko magh ghu. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨ fegha nguazim mɨkɨnigha guam nguazim gatɨ. 4 Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiam ko gavgavim iza aruem anadi naghɨn amadaghan tiar akamɨn aven iza Godɨn Dɨpenimɨn aven ghu.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Duam na fegha na inigha bar aven itir danganir me uari akuvimɨn ghu. Ezɨ kɨ kagh garima, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiam Godɨn Dɨpenim gizɨfa. 6 Ezɨ gumazir kam nan boroghɨn tughav ikiavɨra iti, ezɨ kɨ orazima, gumazir mamɨn tiarim Godɨn Dɨpenimɨn aven ikia na mɨgei. 7 A kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, dɨpenir kam kar nan atrivir dabirabimɨn danganim. Egha a uaghan nan dagarir onimning ikiamin danganim. Kɨ Israelɨn ikɨzim zurara men tongɨn kagh ikɨva, me gativagh men gan ikɨ mamaghɨra ikiam. Israelɨn ikɨzim ko men atriviba, me faragha nan ziar bar zuezim gasɨghasɨgha ghaze, a pura ziar kɨnim. Egh gɨn izamin dughiamɨn, me ua kamaghɨn damuan kogham. Me faragha asebar ziaba fa arazir bar kurabagh amua mati amizim tuavir amizibar arazibar gɨn zui. Egh gɨn me ua kamaghɨn damuan kogham. Eghtɨ men atrivibar kuaba, ua danganir kamɨn ikian kogham. 8 Men atriviba faragha uan dɨpeniba nan Dɨpenimɨn boroghɨn dar ingari. Ezɨ men dɨpenir tiar akaba nan Dɨpenimɨn tiar akam boroghɨra iti. Ezɨ dɨvazir vamɨra me dɨpeniba ko na dɨpenim abigha iti. Ezɨ me arazir bar kurar kɨ aghuaziba me dagh ami. Ezɨ bizir kamɨn, me nan ziar zuruzim gamizɨ, a nan damazimɨn bar mɨze. Bizir kam bangɨn, kɨ bar men anɨngaghegha me gasɨghasɨki. 9 Me datɨrɨghɨn ua asebar ziaba fan markɨ, mati tuavir amizimɨn arazir an amiba. Egh me uan atrivibar kuaba nan saghon da arɨkigh. Me kamaghɨn damightɨ, kɨ zurara men tongɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.”

10 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ Dɨpenimɨn ganganir gɨn ikiamimɨn gun Israelɨn ikɨzim mɨkɨm me geghan. Eghtɨ me uan arazir kurar me amiziba bagh aghumsigham. 11 Me uan arazir kurar me amizibar aghumsigh gɨvaghtɨ, nɨ Godɨn Dɨpenimɨn dɨgɨriba ko ganganimɨn gun me mɨkɨm. An ababaniba, ko tiar akar aven ghua azenan iziba ko, an averiamɨn itir biziba ko, an aven ingaramin araziba ko, an bizir kɨ damuasa mɨkemeziba, nɨ bizir kaba men damazibar bar ada osirightɨ, me bar nan akabar gan dar gɨn mangɨ dar amu.

12  *“Kar Godɨn Dɨpenimɨn Akar Gavgavim: Mɨghsɨar orazir Godɨn Dɨpenim aperaghav itim, an danganiba bar anevɨnigha itir danganiba, da bar moghɨra zuegh na baghvɨra ikiam. Guizbangɨra, kar Godɨn Dɨpenimɨn Akar Gavgavim.”

Ofa gamir dakozimɨn ababaniba

13  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Kar ofa gamir dakozimɨn ababanim. Ofa gamir dakozir kamɨn mɨngarimɨn povir nguazim gaperaghav itim, an tuirivimɨn ababanim, 50 sentimitan tu. Ezɨ an povimɨn mɨriamɨn ikegha aven zuir danganimɨn arozim, an ababanim, 50 sentimitan tu. Dɨvazir dozir mam, an mɨngarir povir kamɨn mɨriaba azenan isɨn ikia bar anevɨni, ezɨ an tuirivimɨn ababanim, 25 sentimitan tu. 14-15 Ofa gamir dakozir kam a 3plan mɨteba iti. An povim gisɨn aperaghav itir mɨter namba 1, an tuirivimɨn ababanim 1 mitan tu. Ezɨ mɨter kamɨn mɨriamɨn ikegha aven zuir danganimɨn arozim, an ababanim, 50 sentimitan tu. Ezɨ mɨter kam gisɨn itir namba 2ɨn mɨtem, an tuirivimɨn ababanim, a 2 mitan tu. Ezɨ mɨter kamɨn mɨriamɨn ikegha aven zuir danganimɨn arozim, an ababanim, 50 sentimitan tu. Ezɨ mɨter kam gisɨn itir namba 3ɨn mɨtem, an tuirivimɨn ababanim 2 mitan tu. Mɨter bar pɨn itir kam, kar ofaba tuer danganim. Ezɨ ofaba tuer danganim, bulmakaun kombar mɨn garir biziba, an mɨkebar 4pla gaseghav iti.

16 “Ofa gamir dakozimɨn ofaba tuer danganir kamɨn siriam, an ruarimning ko, arozimningɨn ababaniba uaghara ghuegha 6 mitan tu. 17 Ofaba tuer danganir kam, an apengan itir mɨter namba 2, an ruarimning ko arozimningɨn ababaniba magh ghugha 7 mitan tu. Ezɨ mɨter namba 2ɨn mɨriamɨn ikegha aven zuir danganimɨn arozim, an ababanim, 50 sentimitan tu. Ezɨ dɨvazir dozir mam, a mɨter kamɨn mɨriaba azenan isɨn ikia bar anevɨni, ezɨ an tuirivimɨn ababanim, a 50 sentimitan tu. Ezɨ adɨrɨziar mam, ofa gamir dakozim gasaraghav ikia, guam aruem anadi naghɨn mɨsuegha iti.”

Ofa gamir dakozim,
me a isa God ganɨdi

18  *Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Nguazir kamɨn gumazim, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Kar bizir kɨ damuasa mɨkemeziba, me ofa gamir dakozim gisɨn asɨziba tue da mɨghɨrir ofabar amuva, ofan bar isi mɨghɨramim damuamin asɨzir ghuziba, a gisɨn da kavamangsɨ, ofa gamir dakozimɨn ingarigh gɨvaghtɨ, dughiar kamra, nɨ arazir kabar gɨn mangɨ dar amu. 19 Nɨ bulmakaun apuritam inigh Livain anabamɨn ofa gamir gumaziba, me Sadokɨn ovavir boribar maba, me danɨngigh. Merara izɨ nan boroghɨn nan ingangarim damuam. Egh ofa gamir gumazir kaba bulmakaun apuritam mɨsuegh gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangamin ofa damu. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ Akar Gavgavir kam gami. 20 Egh nɨ bulmakaun kamɨn ghuzitaba inighɨva ofa gamir dakozimɨn, mɨkebabar komɨn 4plan kabar aghuigh. Egh gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangɨsɨ ofa gamir dakozir namba 2ɨn mɨtemɨn mɨkebabar aghuva, an dɨvazir dozir bar anevɨnizim a daghuigh. Nɨ kamaghɨn damightɨ, ofa gamir dakozim nan damazimɨn zueghɨva, na baghavɨra itir bizimɨn mɨn ikiam. 21 Ia bulmakaun apurim inigh, Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir danganir God inabazimra mangɨ, arazir kuraba gɨn amangamin ofan mɨn, a mɨsuegh an ofa damu. Danganir kam, a Anogoroghezir Danganimɨn azenan iti. 22 Egh amɨmzaraghan, ia memen apurir duaba puvatɨzitam inigh, egh arazir kuraba gɨn amangamin ofan mɨn ofa damu. Eghtɨ ofan kam ofa gamir dakozim damightɨ, a zuegham. Mati ia faragha bulmakaun apurimɨn ghuzim gamizɨ mokɨn. 23 Ia kamaghɨn ofa gamir dakozim damightɨ a zuegh gɨvaghtɨ, ia bulmakaun apurir duaba puvatɨzɨ tam inighɨva, sipsipɨn okoruamɨn tongɨn sipsipɨn apurir duaba puvatɨzitam inigh, 24 Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn izɨ. Eghtɨ ofa gamir gumaziba amangsɨzim isɨ aning gisuaghsuegh, ofan bar isia mɨghɨrizimɨn mɨn, aning isɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofa damu. 25 Ia 7plan aruebar, ia vaghvagh aruer vamɨran memen tam inigh izɨ arazir kuraba gɨn amangamin ofan mɨn a mɨsuegh ofa damu. Egh uaghan bulmakaun apuritam ko sipsipɨn okoruamɨn tongɨn sipsipɨn apuritam inigh izɨ. Eghtɨ asɨzir kaba, duatam dar mɨkarzibar ikian markɨ. 26 Ofa gamir gumaziba aruer 7plan ofa gamir dakozim damightɨ a zueghsɨ, ofan kabar amuam. Me kamaghɨn ofa gamir dakozim damightɨ, a nan bizimra an mɨn ikiam. 27 Eghtɨ 7plan aruer kaba gɨvaghtɨ, namba 8ɨn aruemɨn ikegh mangɨ, ofa gamir gumaziba, Israelia ia bagh ofa damuam. Me ofan tue bar isia mɨghɨriziba ko, gumazamiziba God ko navir vamɨran ikiamin ofabar amuam. Me kamaghɨn damightɨ, kɨ ofan kaba bagh bar akongegh da iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

44

Aruem anadi naghɨn itir tiam dukuaghav iti

1 Ezɨ gumazir kam na inigha, ga ua Godɨn Dɨpenimɨn aruem anadi naghɨn amadaghan itir dɨvazimɨn ghua kɨ gari, an tiam dukuaghavɨra iti. 2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, “Tiar kam dukuaghvɨra ikɨ kuighirɨghan kogham. Gumazitam an aven mangan kogham. Kɨ Ikiavɨra Itir God, Israelian God, kɨrara kɨ an aven ize. Kamaghɨn amizɨ, a kuighirɨghan kogh kamaghɨra ikiam. 3 Atrivimɨn otarimra, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn daghebar amɨsɨ tiar akamɨn aven izɨ Dɨpenimɨn aven dapiam. A tiar akamɨn aven izɨva, Dɨpenimɨn aven mangamin azuarimɨn aven izam, egh gɨn a mangɨsɨ a kamaghɨra tuavir kamra azenan mangam.”

Godɨn gumazamizibara, Godɨn Dɨpenimɨn aven mangam

4  *Egha gumazir kam na inigha ga notɨn amadaghan itir tiar akamɨn aven ghua, Godɨn Dɨpenimɨn tiamɨn oto. Ezɨ kɨ garima, Ikiavɨra Itir Godɨn angazangarir ekiam, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim bar a gizɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ degiaghirɨgha uan guam nguazim gatɨ. 5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamagh na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ deravɨra ganigh. Bizir nɨ garava orazir kaba, nɨ deravɨra dagh nɨghnɨgh. Kɨ bizir Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven damuamiba ko Akar Gavgaviba nɨ mɨkɨmasa. Eghtɨ nɨ deravɨra fogham, tinara Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨgh uam azenan izam, eghtɨ tina puvatɨgham.

6 “Nɨ Israelɨn ikɨzir akaba batozir kamɨn mɨkɨm suam: Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: O Israelɨn ikɨzim, ia amir arazir kurar kɨ bar aghuaziba, Ia da atakigh! 7 Ia na bagha ofabagh amua asɨzir aghuiba ko, oviba ko, ghuziba na ganɨdir dughiabar, ia Kantrin Igharazibar Gumazamizibar amamangatɨzɨ me nan Dɨpenimɨn aven ize. Me uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨ, egha uan navir averiabar aven nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ. Me nan Dɨpenimɨn aven ize, ezɨ tuavir kamɨn ia nan Dɨpenim gamizɨ, a nan damazimɨn mɨze. Ia arazir kurar kɨ bar aghuazir avɨribagh ami. Kamaghɨn amizɨ, ia nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim abɨki. 8 Ia nan bizir bar zuruziba deravɨra dar garir puvatɨ. Egha ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba arɨzima, me ian danganim inigha nan Dɨpenimɨn ingangarir kabagh ami.

9 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei: Kantrin Igharazibar Gumazamizir Israelɨn ikɨzimɨn tongɨn ititam, a uan mɨkarzir mogomemɨn inim atughan kogh, egh uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir gavgavim nan ikian kogh, gumazir kam, nan Dɨpenimɨn aven izan kogham. Bar puvatɨgham.”

Livaiba ofa damuamin ingangarim damuan kogham

10 Ikiavɨra Itir God na mɨgɨa ghaze, “Israelɨn ikɨzim akɨrim na gasaragha bar nan saghon zuima, Livain anabamɨn adarazi uaghan, nan aghuagha asebar ziaba fa nan saghon ghu. Kamaghɨn amizɨ, kɨ men arazir kuraba ikarvagh pazavɨra me damigham. 11 Kɨ kamaghsua, me nan Dɨpenimɨn aven ingangaribar amuam, egh nan Dɨpenimɨn tiar akaba deraghvɨra dar ganam. Egh gumazamizibar akurvagh, ofan bar isia mɨghɨriba, ko ofan igharaziba bagh asɨzibav soghɨva, ofabar amuva gumazamizibar damazimɨn tuiv, me bagh Godɨn ingangarim damuam. 12 Ezɨ puvatɨ, me ua Israelɨn ikɨzimɨn faragha ghua, asebar ziaba fe, egha me gamizɨ me asaghpora ira arazir kuramɨn aven zui. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ akar dɨkɨrɨzim gamua guizbangɨra kamaghɨn me mɨgei, kɨ men arazir kuraba ikarvagh pazavɨra me damigham. 13 Eghtɨ me nan boroghɨn izɨ ofa gamir gumazibar ikɨ nan ingangarim damuan kogham. Me nan damazimɨn ofan zueziba ko anogoroghezir bizitamɨn boroghɨn mangan kogham. Me uan arazir kurabagh nɨghnɨgh bar aghumsɨgham. Egh arazir kurar kɨ bar aghuazir me amiziba bagh, ivezir kuram iniam. 14 Eghtɨ kɨ me amɨseveghtɨ, me nan Dɨpenimɨn ganɨva an aven damuamin ingangariba bar dar amuam.”

Ofa gamir gumazibar ingangariba

15 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Ofa gamir gumazir Livain anabamɨn itiba, me Sadokɨn ovavir boriba, dughiar Israelɨn ikɨzim akɨrim ragha na gasarazimɨn, merara nan Dɨpenimɨn aven itir biziba deravɨra dar garava, nan ingangarim bagha gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, merara nan ingangarim damusɨ nan boroghɨn izɨ, na bagh ofabar amusɨ asɨzibar oviba ko ghuziba isɨ ofabar mɨn na danɨngam. 16 Merara nan Dɨpenimɨn aven izam. Merara nan ingangarim damusɨ nan dakozim boroghɨra izam. Merara nan bizibar ganam.

17  *“Ofa gamir gumaziba, namba 2ɨn dɨvazir nan Dɨpenim avɨnizimɨn tiar akamɨn aven mangɨ uari akuvir danganimɨn otivsɨ, me ofa gamir gumazibar korotiar me inir ghurghuribar ingarizibar aghuigh. Me nan Dɨpenimɨn boroghɨn uari akuvir danganir kamɨn aven ikɨ, nan ingangarim damuamin dughiamɨn, me sipsipɨn arɨzibar ingarizir korotiabar aghuan markɨ. 18 Me inir ghurghurir avɨzir ruarir taba dapanir asuabar mɨn uan dapanibagh ighuigh. Egh trausiziar oteviba isɨ uan korotiar ruaribar apengan dar aghuigh. Egh doriba men aghan koghsɨ me inir ruariba ikɨva, mɨter gavgavibar uan ivariaba amɨghɨnan markɨ. 19  *Me azenan ikia uari akuvir danganimɨn gumazamiziba bagh mangɨsɨ, me Godɨn Dɨpenimɨn aven ingangarim damuasa aghuizir korotiaba suegh danganir muziarir zuezibar dar arɨkigh. Egh me korotiar igharazitabar aghuigh azenan mangɨ. Puvatɨghtɨma, gumazamizir kɨniba men korotiar bar zuegha anogoroghezibar suigh, egh me arɨmɨghiregham. Kamaghɨn amizɨ, me korotiar igharazitabar aghuigh azenan mangam.

20  *“Ofa gamir gumaziba uan dapanir arɨziba apɨr, bar adagh isɨtɨ da dapanir tuziba ikian markɨ. Egh me uan dapanir arɨziba ateghtɨ da mangɨ ruarighan markɨ. 21  *Ofa gamir gumaziba, aven ikia uari akuvir danganimɨn aven mangɨsɨ, wainɨn tam aman markɨ. 22  *Ofa gamir gumazitam, amizir pam taghizir tamɨn ikian markɨ. A Israelɨn ikɨzimɨn amizir igiar gumazitam koma akuizir puvatɨzitamɨn ikɨtɨ deragham. Egh a uaghan ofa gamir gumazir aremezimɨn amuir odiarimɨn ikɨtɨ deragham. A gumazir kɨnir ovengezitamɨn amuir odiarimɨn ikian markɨ.

23  *“Ofa gamir gumaziba, bizir na baghavɨra itiba ko nguazir kamɨn bizir kɨniba, nan gumazamizibar sure damu. Egh bizir manam, nan damazimɨn zue, ezɨ bizim manam nan damazimɨn mɨze, nɨ dar men sure damuam. 24 Akam adaritam otoghtɨ, ofa gamir gumaziba nan Akar Gavgavibagh isɨn tugh men adarim tuisɨgh. Me isar ekiabar Arazibar suigh, dagh nɨghnɨgh dar gɨn mangɨ, arazir kɨ ifongezibar amuva, egh Sabatɨn dughiamɨn arazimɨn gɨn mangɨtɨ, a na baghvɨra itir dughiamɨn mɨn ikiam.

25  *“Ofa gamir gumazitam, ovengezir gumazir kuamɨn boroghɨn mangɨ an suiragh, nan damazimɨn mɨzeghan markɨ. Egh an tavɨra, mati an afeziam o amebam, o an borir tam, o an aveghbuatam, o an amizir patamɨn itir puvatɨzim aremeghtɨ, a men kuabar suigh dar afegh, egh a nan damazimɨn mɨzegham. 26 Egh gɨn a ua nan damazimɨn zueghamin arazibar gɨn mangɨ ua nan damazimɨn zuegh gɨvaghɨva, gɨn a 7plan aruer igharazibar ua pura ikɨ mɨzuamam. 27 Aruer kaba gɨvaghtɨ, a gɨn Godɨn Dɨpenim avɨnigha uari akuvir danganimɨn mangɨ, ua bagh arazir kuram gɨn amangamin ofa damu. Egh a kamaghɨn, ua Godɨn Dɨpenimɨn Anogoroghezir Danganimɨn aven mangɨ ua ingaram. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.

28  *“Ofa gamir gumaziba, Israelɨn nguazimɨn aven nguazitam inian kogham. Me nan ingangarir kam ini, a mati men bizir aghuir kɨ me ganɨngizim. Kɨrara, kɨ bizir aghuir me inigh zurazurara suiragh ikiamin kam. 29  *Ofa gamir gumaziba, me wit tuamin ofa, ko arazir kuraba gɨn amangamin ofa ko, osɨmtɨziba agɨvamin ofaba, dagher kaba kar ofa gamir gumazibar dagheba. Egh Israelɨn nguazimɨn aven, bizir gumazamiziba na bagha arɨghizɨ da na baghvɨra itiba bar, ofa gamir gumaziba da iniam. 30 Gumazamiziba faragha anizir dagheba asighɨva, dar tongɨn dagher bar aghuir faraghavɨra itiba inigh ofa gamir gumazibar anɨngam. Egh bizir igharazir gumazamiziba isa nan ingangarim bagha anɨdiba, ofa gamir gumaziba uaghan da iniam. Gumazamiziba dughiabar zurara bretba tuva, faraghɨvɨra tuamin bretba, me ofan mɨn da isɨ ofa gamir gumazibar anɨngigh. Egh gumazamiziba kamaghɨn damutɨ, nan bizir aghuiba men dɨpeniba ko ikɨzibagh izɨvagham.

31  *“Ofa gamir gumaziba, kuarazim o, asɨzir uabɨ aremezir tam aman markɨ. Egh asɨzir igharazim mɨsuegha atɨzir asɨzim uaghan, me aneman markɨ.”

45

Israelia Ikiavɨra Itir God bagh nguazir tam ginabagh

1 Ikiavɨra Itir God ua na mɨgɨa ghaze, “Ia uamategh uan kantrin mangegh, Israelia uan nguazim abɨgh, uan ikɨziba vaghvagha me danɨngɨva, kɨ Ikiavɨra Itir God, na bagh nguazir ekiatam atɨgh. Eghtɨ an ruarim, 12 kilomita ko akuamɨn tugham, eghtɨ an arozim 10 kilomitan tugham.* Eghtɨ danganir kam bar moghɨra zueghɨva na baghvɨra ikiam. 2 Nguazir kamɨn aven, ia Godɨn Dɨpenimɨn ingarsɨ danganitam ginabagh. Nguazir kamɨn 4plan mɨriabar ababaniba bar moghɨra 250 mitan tugham. Egh ia ua nguazir otevir igharazitam amɨseveghtɨ, a Godɨn Dɨpenim ikiamin nguazir otevir kam avɨnightɨ, an arozim 25 mitan tughtɨ, a pura ikiam. 3-5 Eghtɨ ia nan nguazir ekiar kam, akuar pumuningɨn anebightɨ, akuar pumuning aning ababanir vamɨran ikɨ. Nguazir kamningɨn ababanimɨn ruarimning uaghara 12 kilomita ko akuamɨn tugh, eghtɨ aningɨn arozim, 5 kilomitan tugh. Nguazir kamningɨn tam, kɨ ofa gamir gumaziba bagh a ginabagham, kar nguazir nan Dɨpenim itir kam. Ofa gamir gumazir nan Dɨpenimɨn aven ingangaribar amuasa nan boroghɨn iziba, me nguazir kɨ me bagha inabazir kamɨn uari bagh dɨpenibar ingaram. Ezɨ nguazir kam a danganir bar zuruzim, egha a nan bizimra, nan Dɨpenim uaghan danganir kamɨn aven ikiam. Eghtɨ kɨ uan nguazir kamɨn otevir igharazim isɨ Livain adarazir anɨngam. Livaiba nan Dɨpenimɨn ingangarir igharazibagh ami. Egh me nguazir kamɨn uan nguibar ekiabar ingaram.†

6 “Danganir zuruzir kamɨn mɨriam, danganir igharazir mam an boroghɨn ikiam. An ruarimɨn ababanim, 12 kilomita ko akuamɨn tughtɨ an arozimɨn ababanim, 2 kilomita ko akuamɨn tugham. Nguazir kam a Israelɨn gumazamiziba bar men nguazim, eghtɨ me an uan nguibar ekiamɨn ingaram.”

God atrivim bagha nguazim ginaba

7 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Ia nguazir otevir pumuning atrivim bagh aning ginabagh. Nguazir otevir faragha zuim, an aruem anadi naghɨn amadaghan nan nguazimɨn mɨriam ko nguazir ian nguibar ekiam itimɨn mɨriamɨn ikegh, mangɨ aruem anadi naghɨn amadaghan Israelɨn kantrin nguazibar mɨtaghniamɨn tugh. Eghtɨ namba 2ɨn nguazir otevim, aruem uaghiri naghɨn amadaghan nan nguazim ko nguibar ekiam itir nguazimɨn mɨriamɨn ikegh, mangɨ aruem uaghiri naghɨn Israelɨn kantrin nguazir mɨtaghniamɨn tugh. Kamaghɨn amizɨ, nan nguazim ko nguibar ekiam itir nguazim, ko atrivimɨn nguazir otevimning, da Israelɨn kantrin danganir kam bar a iniam. Nguazir kam, aruem anadi naghɨn itir mɨtaghniamɨn ikegh, mangɨ aruem uaghiri naghɨn itir mɨtaghniamɨn tugham. Eghtɨ nguazir kamɨn ekiamɨn ababanim, Israelian anababa vaghvagha ghuaviba ikiangizir nguazibar ababaniba ko magh mangɨgh. 8 Israelɨn nguazimɨn aven, atrivim ua baghvɨra nguazim ikiam. Eghtɨ gɨn atriviba, nan gumazamiziba abɨn ua men nguaziba inian kogham, mati atriviba faragha amizɨ mokɨn. Atriviba gɨn Israelɨn ikɨzimɨn anababa, vaghvagh men nguaziba me danɨngam.

9 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Ia Israelian atriviba, ia bar dughiar ruarimɨn arazir kurabagh ami! Ia kuaba kurir arazim ko igharaz darazi abɨrir arazim atakigh. Bizir manam dera ia damu. Ia uamategh nan gumazamiziba, men nguazim me dama a inisɨ, me batoghan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn ia mɨgei.”

Ia guizɨn arazimɨn gɨntɨgh bizibar ababanibar amu

10  *Ia bar guizɨn arazimɨn gɨntɨgh, bizibar osɨmtɨziba ko ababanibar amu. 11 Efa, a bizir mɨdiariba tuisɨgh dar osɨmtɨzimɨn ganamin bizim. Ezɨ bat, a bizir dɨpamɨn itibar ababanim damuamin bizim. Aningɨn bizibar abarir ababaniba uaghara magh ghu. Kamaghɨn amizɨ, efan 10pla, a homan vamɨra ko magh ghu. Ezɨ batɨn 10pla, homan vamɨra, o korɨn vamɨra ko magh ghu. Bizir guar avɨriba bar, me homan ababanimɨn gɨn ghua, dar osɨmtɨziba ko ababanibar adagh ami.‡ 12 Bizibar osɨmtɨzibar ababanim kamakɨn: 20plan gera, sekelɨn vamɨra. Ezɨ 60plan sekel, minan vamɨra.§

13 “Ia Israelia dagher biziba ofan mɨn da inigha na bagha izi, ia kamaghɨn dar ababanibar amu. Ia witɨn 60plan efa ikɨ, egh dar tongɨn efan vamɨra isɨ ofa damu. Egh balin 60plan efa ikɨ, dar tongɨn efan vamɨra isɨ ofa damu. 14 Egh ia uan temer olivɨn borer 100plan batba ikɨ, ia dar tongɨn batɨn vamɨran isɨ ofa damu. 15 Egh sipsipɨn Israelɨn nguazimɨn dadaba apir 200pla ikɨ, ia dar tongɨn sipsipɨn vamɨra isɨ ofa damu. Ia bizir kaba inigh izɨ, wit tuamin ofaba, ko ofan bar isia mɨghɨriba, ko na ko navir vamɨra ikiamin ofaba, ia dar amu. Ia ofan kabar amutɨma, kɨ ian arazir kuraba gɨn amadagham. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

16 “Kantrin kamɨn gumazamiziba bar, bizir kaba inigh Israelian atrivim bagh mangɨva ofabar amuam. 17 Kar atrivimɨn ingangarir a damuamim: ofan bar isia mɨghɨriba, ko wit tuamin ofaba, ko wain ko olivɨn borem inger ofaba ko, dughiar ekiabar isaba ko, iakɨnir igiabar dabirabiba ko, Sabatɨn dughiaba ko, Israelɨn ikɨzimɨn dughiar ekiar igharazir God inabaziba. Atrivim, Israelɨn ikɨzimɨn arazir kuraba agɨvsɨ, ofan kabar amuam. Ofan kabanang: arazir kuraba gɨn amadir ofaba ko, wit tuamin ofaba ko, ofan isia bar mɨghɨriba ko, God gumazamiziba ko navir vamɨran ikiamin ofaba.”

Godɨn ziam famin dughiar ekiaba

18 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Azeniba vaghvagha dar iakɨnir faragha itimɨn, an aruer farazimɨn, ia Godɨn Dɨpenim damightɨ a zueghsɨ, bulmakaun apurir igiar duaba puvatɨzitam inigh an ofa damu. 19 Eghtɨ ofa gamir gumazim arazir kuraba gɨn amangamin ofan kamɨn ghuzitaba inigh, Godɨn Dɨpenimɨn guarir akɨnir tiar akamɨn boroghɨn itibar aghuva, ofa gamir dakozir namba 2ɨn mɨtemɨn mɨkebar 4pla daghuva, aven itir danganir me uari akuvimɨn tiar akabar boroghɨn itir guarir akɨnibar aghu. 20 Iakɨnir kamɨn, an namba 7ɨn aruemɨn, tina deraghvɨra fozir puvatɨgha atamakuigha arazir kurar manam gami, ia a bagh ofan kabar amu. Egh tuavir kamɨn, ia Godɨn Dɨpenim damutɨ a zuegham.

21  *“Iakɨnir faragha zuimɨn, an namba 14ɨn aruemɨn, ia God Israelia Gitazir Dughiam bagh Isar Ekiam damu. Egh aruer 7plan, ia yis puvatɨzir bret amam. 22 Isar ekiamɨn dughiar faragha zuimɨn, atrivim uan arazir kuraba ko kantrin kamɨn itir gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, arazir kuram gɨn amangamin ofa damusɨ bulmakaun apurir igiatam isɨ ofa gamir gumazibar anightɨ, me an ofa damu. 23 Isar kamɨn arueba vaghvagh, atrivim Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨribar amusɨ, gumazamiziba inigha izir bulmakaun apurir igiar 7pla, ko 7plan sipsipɨn apurir duaba puvatɨziba isɨ ofabar amu. Egh 7plan dughiar kabar vaghvagh a uaghan memen apurim isɨ arazir kuraba gɨn amangamin ofabar amuam.

24 “Egh atrivim bulmakaun apurir kaba ko sipsipɨn apurir kaba iniva vaghvagh 14 kilogrem wit ko 3 lita olivɨn borem sara inigh izɨ. Eghtɨ ofa gamir gumaziba, bulmakauba ko sipsipɨn kaba isɨ ofa damuva, wit ko olivɨn borem sara ofa damuam.

25  *“Eghtɨ iakɨnir namba 7ɨn, an aruer namba 15ɨn, Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam ko Dagher Abuananaba Asiamin Dughiam otogh mangɨ 7plan aruebar tugham. Eghtɨ atrivim 7plan aruer kabar vaghvagh da inigh izɨ ofa gamir gumazibar anɨngam. Ofan kaba, arazir kuraba gɨn amangamin ofaba ko, avimɨn bar isia mɨghɨrir ofaba ko, wit tuamin ofaba ko, olivɨn boremɨn ofaba. Asɨzir kaba ko, witba ko, olivɨn borebar dɨbobonim, da God Israelia Gitazir Dughiamɨn ofabar dɨbobonim ko magh ghu.”

46

God, atrivim damuamin ofabav gei

1 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Aven itir danganir me uari akuvimɨn tiar akar aruem anadi naghɨn itim, wighba vaghvagh, dar 6plan ingangarir aruebar, tiam dukuagh ikɨ mamaghɨra ikɨ. Egh Sabatɨn dughiam ko iakɨnir igiamɨn isar ekiamɨn dughiamɨn, tiam kuighirɨgham. 2 Godɨn ziam famin dughiam otoghtɨ, atrivim azenan itir me uari akuvir danganimɨn ikegh, izɨ azuarir dozir aven mangamimɨn mangɨ namba 2ɨn dɨvazimɨn aven otogh, an tiar akamɨn guarir akɨnimɨn boroghɨn tughɨv ikiam. A gantɨ, ofa gamir gumaziba izɨ, an ofan bar isi mɨghɨramim ko, gumazamiziba God ko navir vamɨran ikiamin ofabar amigh gɨvaghtɨ, atrivim tiar akamɨn boroghɨra ikɨva tevimning apɨrigh, dapanim aviragh, Godɨn ziam fam. Egh gɨn uamategh azenan mangam. Eghtɨ me tiar akam asaraghan kogh ikɨ mangɨ guaratɨzimɨn tugham. 3 Sabatɨn dughiaba ko iakɨnir igiabar isaba bar, kantrin kamɨn gumazamiziba uaghan tiar akar kamɨn azenan Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn ikɨ, an ziam fɨ teviba apɨrigh dapaniba avigham.

4 “Sabatɨn dughiaba bar, atrivim izɨ Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨribar amusɨ, 6plan sipsipɨn nguzir duaba puvatɨziba ko sipsipɨn apurir duaba puvatɨzir tam inigh izɨ. 5 A sipsipɨn apurir kam iniva 14 kilogrem wit sara inigh izam. A sipsipɨn nguziba iniva, a uan ifongiamɨn gɨn mangɨ witɨn avɨritaba sara inigh izam. A witɨn avɨrir kaba bagh olivɨn borer da ko voroghɨra mangamiba inigh izɨ. Dar ababanim kamakɨn: a 14 kilogrem wit iniva, a 3 litan olivɨn borem sara inigh izɨ.

6 “Egh atrivim iakɨnir igiamɨn isam bagh, a bulmakaun apurir igiatam ko 6plan sipsipɨn igiaba, ko sipsipɨn apurir ekiar vamɨra, duaba dar mɨkarzibar puvatɨziba, ana da inigh izam. 7 A bulmakaun apurir kam iniva 14 kilogrem wit sara inigh izɨ. A sipsipɨn apurir kam iniva 14 kilogrem plaua sara inigh izɨ. A sipsipɨn igiaba iniva, a uan ifongiamɨn gɨn mangɨ witɨn avɨritaba sara inigh izɨ. Egh witɨn avɨrir kaba bagh olivɨn borer da ko voroghɨra mangamiba inigh izɨ. Dar ababanim kamakɨn: a 14 kilogrem wit iniva, a 3plan litan olivɨn borem sara inigh izɨ. 8 Atrivim nan ziam fɨsɨ, an azenan itir me uari akuvir danganimɨn ikegh, izɨ azuarir dozir aven mangamimɨn mangɨ namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn aven otogham. Egh a nan izam fegh gɨvagh ua mangɨsɨ, a izezɨ moghɨn ua mangɨ azenan itir me uari akuvir danganimɨn otogham.

9 “Isar ekiabar dughiabar, kantrin kamɨn gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨsɨ izɨ, tina notɨn amadaghan itir tiar akamɨn aven izegh, a uamategh mangɨsɨ, a sautɨn amadaghan itir tiar akamɨn azenan mangɨ. Eghtɨ tina sautɨn amadaghan itir tiar akamɨn aven izegh, a uamategh azenan mangɨsɨ notɨn itir tiar akamɨn azenan mangɨ. Tav aven izezir tiar akam moghɨn uam azenan mangan kogham, a vongɨn itir tiar akamɨn otogh azenan mangɨ. 10 Gumazamiziba aven izɨsɨ, atrivim uaghan me ko aven izam. Eghtɨ me azenan mangɨsɨ, atrivim uaghan me ko azenan mangam. 11 Isar ekiabar dughiaba ko ofa gamir dughiar ekiabar, gumazitam ofa damusɨ a bulmakaun apurir tam iniva, 14 kilogrem wit sara inigh izɨ. A sipsipɨn apurir ekiar tam iniva, 14 kilogrem plaua sara inigh izɨ. A sipsipɨn igiataba iniva, a uan ifongiamɨn gɨn mangɨ witɨn avɨritaba sara inigh izɨ. Egh witɨn avɨrir kaba bagh olivɨn borer da ko voroghɨra mangamiba inigh izɨ. Dar ababanim kamakɨn: a 14 kilogrem wit iniva, 3plan litan olivɨn borem sara inigh izɨ.

12 “Atrivim uabɨ, Ikiavɨra Itir God bagha, uan ifongiamɨn gɨn mangamin ofa a danɨngam, kar ofan bar isia mɨghɨrim ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofaba, a da isɨ a uan ifongiamɨn gɨn mangamin ofabar mɨn, da inigh izɨ. Dughiar kamɨn, me a bagh namba 2ɨn dɨvazimɨn aruem anadi naghɨn itir tiar akam kuightɨ, an aven mangɨgham. Egh a uan ofan bar isia mɨghɨrim ko, God ko navir vamɨran ikiamin ofabar amuam, mati a zurara Sabatɨn dughiabar ofa gami moghɨra, an ofabar amuam. Egh a uam azenan mangɨtɨ, me tiam dukuagh.”

God, me dughiabar vaghvagh ofan damuamibav gei

13 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Mɨzarazibar zurara, ia sipsipɨn igiar azenir vamɨra ikia duaba puvatɨzitam inigh izɨ, Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨrimɨn mɨn ofa damu. Ofan kamaghɨn amizim, ia dughiabar zurara a damu. 14 Egh uaghan mɨzarazibar zurara, ia ofan bar isia mɨghɨramim damusɨ asɨzim iniva, witɨn aghuir kilogremɨn pumuning ko olivɨn borer litan tam sara inigh izɨ aning veregh. Kar wit tuamin ofa. Arazir mɨzarazibar Ikiavɨra Itir God bagh ofa damuamin kam, a ikɨ mamaghɨra ikiam. 15 Ia kamaghɨra sipsipɨn igiam ko wit ko olivɨn borem inigh izɨ, mɨzarazibar zurazurara Ikiavɨra Itir God bagh ofan bar isia mɨghɨribar amu mamaghɨra ikɨ.”

Atrivimɨn nguazim

16 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨgei: Atrivim nguazir otevir tam isɨ, bizir aghuimɨn mɨn uan otarim danigham, eghtɨ nguazir kam, an an ghuavim ikegham. Nguazir kam zurara an otarimɨn adarazir nguazimra. 17  *Eghtɨ atrivim uan nguazir otevir mam isɨ, uan ingangarir gumazir mam danightɨ, azenir namba 50 otoghtɨ, a nguazir inizir kam uam atrivim danɨngam. 50plan azenibar zurara, Judaba ua biziba ikarvaghamin arazir kam damuam. Dughiar kam otoghtɨ, nguazir kam uam atrivimɨn nguazim gavagham. Kar an bizimra, ezɨ a uan otariba ko uan ovavir boriba, me zurara an ghuavim ikegham.

18 “Eghtɨ atrivim gumazamizibar nguazitam me dama a inian kogham. A nguazir manam isɨ uan otaritam danɨngɨsɨ, a uan nguazimra isɨ a danɨngam. Eghtɨ nguazir kam an otarimɨn bizimra. A gumazamiziba abɨnɨva men nguaziba me dama da inian kogham. Kamaghɨn amizɨ, nan gumazamiziba uan nguazibar ikɨ deraghvɨra dapiagham. Me aghamsɨgh tintinibar nguazir igharazibar mangan kogham.”

Esekiel Godɨn Dɨpenimɨn
ofa tuer danganibar gari

19 Gumazir kam na inigha, namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akamɨn aven ghua, daruamin nguazir kɨnir Godɨn Dɨpenim avɨnizimɨn otogha notɨn itir dɨpenimɨn oto. Dɨpenir kamɨn danganir doziba, da Godɨn danganibara, egha da bar zue. Dar aven, ofa gamir gumazir Ikiavɨra Itir Godɨn boroghɨn zuiba dar iti. Ezɨ gumazir kam aruem uaghiri naghɨn itir danganim nan aka. 20 Egha kamaghɨn na mɨgei, “Danganir kamɨn aven, ofa gamir gumaziba, osɨmtɨziba agɨvamin ofaba ko arazir kuraba gɨn amangamin ofabar asɨzir tuziba inigh izɨ da avigham. Egh me uaghan wit tuamin ofaba inigh izɨ danganir kamra da tuam. Ofa gamir gumaziba bizir zuezɨ taba inigh, azenan gumaziba uari akuvir danganimɨn mangan kogham. Puvatɨghtɨma, gumazir kɨniba bizir bar zuegha anogoroghezir kabar suighɨva me ovengam. Kamaghɨn amizɨ, bizir zuezir kaba bar men saghon ikiam.”

21 Egha gumazir kam na inigha azenan ghua, me uari akuvir danganimɨn otogha an mɨkebar 4pla nan akakasi. Kɨ garima, an mɨkebar 4pla vaghvagha ua danganir muziarir maba iti. 22 Danganir muziarir kaba, dar ababaniba magh ghu. Dar ruaribar ababanim, 20 mitan tu, ezɨ dar arozibar ababanim, 15 mitan tu. 23 Da vaghvagha bɨrir dagɨabar ingarizir mam iti. Ezɨ avim arɨghamin danganim dar bɨribar poroghav iti. 24 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn na mɨgei, “Kar ofan dagheba tuamin danganim. Godɨn Dɨpenimɨn ingangarir gumaziba, gumazamiziba ofa damuasa inigha izir asɨziba inigh, me kagh adar tuziba avigham.”

47

Dɨpam Godɨn Dɨpenimɨn ikegha emɨra ghuaghiri

1  *Egha Esekiel ghaze, gumazir kam ua na inigha Godɨn Dɨpenimɨn tiar akamɨn ize. E fo, Godɨn Dɨpenim aruem anadi naghɨn gari. Dughiar kamɨn, kɨ garima, Ame! Dɨpam tiar akar aruem anadi naghɨn itimɨn apengan otogha emɨra ghuaghiri. Ezɨ sautɨn amadaghan itir tiar akam uaghan dɨpam an otogha sautɨn amadaghan itir ofa gamir dakozimɨn boroghɨn emɨra ghuaghira, ofa gamir dakozim gita. 2 Ezɨ a na inigha ghua tiar akar notɨn amadaghan itimɨn azenan ghugha, ga dɨvazir ekiar Godɨn Dɨpenim avɨnizimɨn azenan ghu. Egha ga arua dɨvazimɨn mɨriamɨn azenan ghua tiar akar aruem anadi naghɨn itimɨn oto. Egha kɨ dɨpamɨn garima, a sautɨn amadaghan itir dɨvazimɨn tiar akamɨn apengan otogha emɨra zui.

3 Ezɨ gumazir kam uan ababanir benim inigha dɨpamɨn mɨriamɨn ghua an ruarimɨn abari, a aruem anadi naghɨn ghuaghira 500 mitan tu. Ezɨ a na mɨgɨa ghaze: Ga dɨpam girɨgh mangam. Ezɨ kɨ an gɨn ghua dɨpam girɨgha vongɨn zuima, dɨpam nan duiamningɨn tu. 4 Ezɨ a ua dɨpamɨn mɨriamɨn sɨvagha ghua an abarima, a 500 mitan tu. Ezɨ a nan akua dɨpam girɨgha vongɨn zuima, dɨpam nan itevimningɨn tu. Ezɨ a ua dɨpamɨn mɨriamɨn sɨvagha an abarima, a 500 mitan tu. Ezɨ a ua nan akua dɨpam girɨgha vongɨn zuima, dɨpam nan ivariamɨn tu. 5 Ezɨ a ua dɨpamɨn mɨriamɨn sɨvagha an abarima, a 500 mitan tu. Dɨpam kagh faner ekiamɨn otogha bar kone. Ezɨ kɨ an aven daru vongɨn mangan ibura. Gumazir uabɨ afozofogh damuan fozitam, a ti tong an aven mangam. Kar faner ekiar gumazitam vongɨn mangan koghamim. 6 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn na mɨgei, “O nguazir kamɨn gumazim, nɨ ti bizir kaba deravɨra dar gari?” Egha gumazir kam ua na inigha faner dadarimɨn mɨriamɨn ghu.

7 Kɨ kagh otozir dughiamɨn, kɨ garima temer bar avɨrim, faner mɨriamningɨn uaghara bar izɨvagha iti. 8 Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Dɨpar aruem anadi naghɨn ikegha ivemarim, a Jordanɨn Fanemɨn ghua Araban danganir zarimɨn ghuaghiri, egha bar ghua Amangsɨzim Itir Dɨpamɨn tu. E fo, ongarir kam, amangsɨzim bar a gizɨfa. Eghtɨ faner kam a damutɨ, a dɨpar aghuimɨn otogh amangsɨzim puvatɨgham. 9 Eghtɨ faner kam zuir danganiba, asɨzir igharagha gariba izɨ an boroghɨn ikiam. Eghtɨ osirir avɨriba an ikiam. Guizbangɨra, faner kam Amangsɨzim Itir Dɨpam damutɨ a deragham. Egh faner kam ivemara ghuaghirir naghɨn, biziba bar angamɨra ikiam. 10 Eghtɨ osiriba isir gumaziba, Amangsɨzim Itir Dɨpamɨn mɨriamɨn boroghɨn tughɨv ikɨ, Engedin dɨpam emɨrava otivi naghɨn ikegh, bar mangɨ Eneklamɨn dɨpam emɨrava otivi naghɨn tugh, osiriba buriam. Egh me danganir kamɨn uan iveba aruemɨn da onegh da kɨrkɨram. Eghtɨ Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn itir osirir guar avɨriba iti moghɨn, da kagh ikiam. 11 Eghtɨ danganir kamɨn boroghɨn itir dɨpar muziarir beghneazim izɨvaziba, dar dɨpaba deraghvɨram otivan kogham. Puvatɨgham, amangsɨzim dagh izɨvagham. 12  *Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn otozir faner kamɨn mɨriamningɨn, temer igharagha garir aghuiba otiv bɨvɨra ikiam. Temer kabar dafariba da mɨsɨngan kogham. Temer kaba, dɨpar iza Godɨn Dɨpenimɨn otozimɨn boroghɨn iti, kamaghɨn amizɨ, da iakɨnibar zurara bɨvɨra ikiam. Eghtɨ gumazamiziba temer kabar ovɨzibar amɨva, dar dafariba iniva uan duaba ko arɨmariaba akɨram.”

Kantri Israelɨn nguazir mɨtaghniaba

13-14 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Kɨ bar fomɨra akar dɨkɨrɨzim ian inazir afeziaba bagha a gamua ghaze, kɨ Israelɨn nguazir kam isɨ ia danightɨ, a zurara ian nguazimra ikiam. Kamaghɨn amizɨ, ia nguazir kam deraghvɨra a tuisɨgh bar uari romegh Israelian anabar 12pla bagh anebɨgh me danɨng. Anababa bar, da vaghvagh nguazir otevir tam iniam, eghtɨ Josepɨn anabam, a nguazir otevir pumuning iniam. Nguazir kamɨn mɨtaghniabar, kara.

15-16 “Nguazir kamɨn mɨtaghniam, a Notɨn amadaghan Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriamɨn ikegh, mangɨ aruem anadi naghɨn mangɨ nguibar ekiam Hetlonɨn otogh mangɨ, nguibar ekiam Hamatɨn mangamin tuavir akar ekiamɨn otogh mangɨ, nguibar ekiam Sedatɨn mangɨ, Berota ko Sibraimɨn nguibar ekiamningɨn otogham. Sibraim, a nguibar ekiam Damaskus ko nguibar ekiam Hamat, aningɨn mɨtaghniamɨn tɨzimɨn iti. Eghtɨ ian mɨtaghniam bar mangɨ nguibar ekiam Tikonɨn tugham. Tikon, a Hauranɨn Distrighɨn mɨtaghniamɨn iti. 17 Kamaghɨn amizɨ, Israelɨn nguazimɨn mɨtaghniar notɨn itim, a Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn ikegh, bar vongɨn mangɨ aruem anadi naghɨn amadaghan mangɨ, nguibar ekiam Enonɨn otogham. Nguibar kam, Damaskusɨn nguazim ko Hamatɨn nguazimɨn mɨtaghniamɨn iti. Kar Israelɨn nguazir notɨn amadaghan itir mɨtaghniam.

18 “Eghtɨ aruem anadi naghɨn nguazir mɨtaghniam, a nguibar ekiam Damaskus ko Hauran Distrighɨn tɨzimɨn ikegh mangɨ, Jordanɨn Fanemɨn magɨrɨ sautɨn amadaghan mangɨ, Gileatɨn Distrik ko Israelɨn nguazimɨn tɨzim abighɨva bar sautɨn mangɨ, Amangsɨzim Itir Dɨpamɨn tugham. Kar Israelɨn nguazir aruem anadi naghɨn amadaghan itir mɨtaghniam.

19 “Eghtɨ sautɨn itir nguazir mɨtaghniam, a nguibar ekiam Tamarɨn ikegh mangɨ, aruem uaghiri naghɨn amadaghan bar mangɨ, dɨpam itir danganim, Kades Meriban otogham. Egh mangɨ Isipɨn nguazir mɨtaghniamɨn itir fanemɨn magɨrɨ, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn otogham. Kar Israelɨn nguazir sautɨn amadaghan itir mɨtaghniam.

20 “Eghtɨ aruem ghuaghiri naghɨn itir nguazir mɨtaghniam, a Mediterenianɨn Ongarir Ekiam. A sautɨn ikegh ongarimɨn dadarimɨn mangɨ, bar notɨn amadaghan mangɨ nguibar ekiam Hamatɨn otogham. Kar Israelɨn nguazir aruem ghuaghiri naghɨn amadaghan itir mɨtaghniam.

21 “Ia arazir kamɨn gɨn mangɨ nguazir kam, uari bagh uan anababa ko, anebɨgh vaghvagh uari danɨngam. 22 Nguazir kam, a zurara ia ko ian ovavir boribar bizimra mɨn ikiam. Kantrin igharazibar gumazamizir ian tongɨn itiba, ko tina ian tongɨn ikia boriba isi, ia nguazir kam abɨgha uari ganɨdir dughiam, ia uaghan nguazir asɨzitaba me bagh da abɨgh me danɨngigh. Me mati bar Israelian gumazamizibar mɨn, ia arazir aghuibar me damu. Eghtɨ me uaghan Israelian anababar tongɨn, nguazir oteviba ia ko da inightɨ, da zurara me ko men ovavir boribar nguazibara ikiam. 23 Kantrin igharazibar gumazamizir iza ia ko ian gumazamizibar tongɨn apiaziba, me uaghan uari bagh danganir me itibar nguazir otevitaba iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

48

Me notɨn itir nguazim abɨgha Israelian anababa vaghvagha me ganɨdi

1 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Israelian anababar ziabar kara:

“Kantri Israelɨn nguazir mɨtaghniar notɨn itim, a Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriamɨn ikegh mangɨ, aruem anadi naghɨn mangɨ nguibar ekiam Hetlonɨn otogham, kar nguibar ekiam Hamatɨn zuir tuavir akam. Egh an mɨtaghniam mangɨ nguibar ekiam Enonɨn otogh mangɨ, nguibar ekiamning Damaskus ko Hamatɨn mɨtaghniamɨn tugham. Eghtɨ Danɨn anabamɨn adarasi, notɨn amadaghan itir nguazir kamɨn, nguazir otevir kam iniam. Men nguazimɨn mɨtaghniam, kantrin kamɨn aruem anadi naghɨn itir mɨtaghniam ikegh, ua izɨ aruem uaghiri naghɨn amadaghan mangɨ, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tugham.

2-7 “Ezɨ Aserɨn anabamɨn nguazim Danɨn anabamɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Naptalin anabamɨn nguazim, Aserɨn anabamɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Manasen anabamɨn nguazim, Naptalin anabamɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Efraimɨn anabamɨn nguazim, Manasen anabamɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Rubenɨn anabamɨn nguazim, Efraimɨn anabamɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Judan anabamɨn nguazim, Rubenɨn anabamɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Nguazir mɨtaghniar kaba bar aruem anadi naghɨn ikegha, ghua aruem uaghiri naghɨn tu.”

God ghaze, Israelɨn kantrin tongɨra, nguazir ekiar mam ikiam

(Esekiel 45:1-8)

8 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Judan anabamɨn nguazimɨn mɨtaghniamɨn, sautɨn amadaghan nguazir otevir ekiar mam ikiam. Ia an ingangarir bar igharazim bagh anebigh igharaghvɨra anetɨgh. An arozimɨn ababanim, 12 kilomita ko akuamɨn tugham, kar arozir notɨn ikegh mangɨ sautɨn otoghamim. Eghtɨ nguazir otevir kam, aruem anadi naghɨn ikegh mangɨ aruem uaghiri naghɨn Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn otogham, an ruarimɨn ababanim mati Israelɨn anababar nguazibar ruarimɨn ababanim. Eghtɨ Godɨn Dɨpenim nguazir otevir kamɨn tongɨra ikiam.

9-10 “Nguazir kamɨn tongɨra, ia nguazir otevir tam isɨ Ikiavɨra Itir God bagh anetɨgh. An mɨtaghniar notɨn itim ko mɨtaghniar sautɨn itim, aningɨn ababanimning uaghara mangɨ, 12 kilomita ko akuamɨn tugham. Eghtɨ an mɨtaghniar aruem anadi naghɨn itim ko mɨtaghniar aruem ghuaghiri naghɨn itim, aningɨn ababanimning uaghara mangɨ, 5 kilomitan tugham. Nguazir otevir kam, a ofa gamir gumazibar nguazimra. Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim, nguazir otevir kamɨn tongɨra ikiam. 11 Nguazir kam bar zuegh na baghvɨra ikɨ. Egh ofa gamir gumazibar tongɨn, Sadokɨn ovavir boriba, me na baghvɨra ikiamin gumaziba, a men nguazimra. Sadokɨn ovavir boriba, dughiar Israelɨn ikɨzim akɨrim ragha na gasarazimɨn, merara nan Dɨpenimɨn aven itir biziba deravɨra dar garava nan ingangarim bagha gavgafi. Mati Livain anabamɨn adarazir marazi amizɨ moghɨn, me amizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, na baghvɨra ikiamin nguazir kam, ia me baghvɨra anetɨgh. 12 Kamaghɨn amizɨma, kɨ nguazir otevir kam isɨ me danɨngam. A bar moghɨra anogoregh, bar zuezir nguazimɨn ikiam. Nguazir kamɨn mɨtaghniam, a Livain anabamɨn nguazir mɨtaghniam ko poroghɨv ikiam.

13 “Eghtɨ Livain anabamɨn adarasi, men nguazim, ofa gamir gumazir kabar nguazimɨn mɨriamɨn mɨtaghniam ko poroghɨv ikiam. Eghtɨ an ruarimɨn ababanim, 12 kilomita ko akuamɨn tugham, eghtɨ an arozimɨn ababanim, 5 kilomitan tugham. 14 Nguazir me bigha Ikiavɨra Itir God baghvɨra ikiamim, a nguazir bar aghuir nguazir igharaziba bar dagh afiraghamim. Eghtɨ ofa gamir gumaziba an akua tam isɨ dagɨaba bagh anemangan kogham. Me bizir igharaziba bagh a ikarvaghan kogham. Me gumazir igharazitamɨn amamangatɨghtɨ, an a inian kogham. Bar guizbangɨra, a Ikiavɨra Itir Godɨn nguazimra, egh bar anogoregham.

15 “Nguazir zuruzir kamɨn akuigha itir danganir igharazim, a pura nguazir kɨnim. An ruarimɨn ababanim, 12 kilomita ko akuamɨn tughtɨ, an arozimɨn ababanim, 2 kilomita ko akuamɨn tugham. Nguazir kamɨn, nguibar ekiar mam an tongɨn ikɨ, eghtɨ nguibar ekiamɨn gumazamiziba, an uan dɨpenibar ingaram. Eghtɨ an danganir maba pura ikiam. 16 Eghtɨ nguibar ekiar kam avɨnizir dɨvazimɨn mɨriar 4pla, dar ababaniba uaghara mangɨ, 2,250 mitan tugham. 17 Nguibar ekiam avɨnizir nguazir azenan itim, a pura ikiam. Eghtɨ an arozimɨn ababanim, 125 mitan tugham. 18 Men nguibar ekiam, gumazamizibar nguazimɨn tongɨn an ingarigh gɨvaghtɨ, nguibar ekiam nguazim abightɨ nguazir otevir pumuning otogh, vong ko vong ikɨ pura ikiam. Nguazir otevir tam, aruem anadi naghɨn ikɨtɨ, nguazir otevir igharazim aruem ghuaghiri naghɨn ikiam. Eghtɨ aningɨn ruarimningɨn ababanimning uaghara 5 kilomitan tugham. Nguazir otevir kamning, gumazamizir nguibar ekiamɨn aven ingar ikiamiba, aningɨn ingarɨva opar aningɨn daghebar amam. 19 Israelɨn gumazamiziba nguibar ekiar kamɨn aven ikia ingariba, me nguazir kamningɨn azenibar ingarɨva oparam.

20 “Eghtɨ nguazir ekiar otevir kam, an aven, nguazir me God bagh datɨghamim ko ofa gamir gumazibar nguazim, ko Livain anabamɨn adarazir nguazim, ko gumazamizir nguibar ekiamɨn itibar nguazim, da bar nguazir ekiar kamɨn ikiam. Eghtɨ an ruarimning ko arozimningɨn ababaniba, uaghara mangɨ 12 kilomita ko akuamɨn tugham.

21-22 “Nguazir na baghvɨra ikiamin kam, ko gumazamiziba itir nguibar ekiamɨn nguazir kam, aning nguazir bar ekiamɨn tongɨra iti. Eghtɨ kɨ nguazir bar ekiam isɨ, ingangarir igharazim bagh anetɨgham. Nguazir an vong ko vongɨn itimning, aning atrivimɨn nguazimningra. Nguazir otevir mam, na baghvɨra ikiamin nguazimɨn ikegh mangɨ aruem anadi naghɨn Jordanɨn Fanemɨn tugham. Eghtɨ nguazir otevir igharazim, na baghvɨra ikiamin nguazimɨn ikegh mangɨ aruem ghuaghiri naghɨn Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tugham. Eghtɨ nguazir otevir nan Dɨpenim an torimɨn ikiamim, ko gumazamizibar nguazir men nguibar ekiam ikiamim ko Livaibar nguazim, da bar atrivimɨn nguazimɨn torimra ikiam. Egh mangɨ notɨn amadaghan Judan anabamɨn nguazir mɨtaghniamɨn otogham. Egh mangɨ sautɨn amadaghan, Benjaminɨn anabamɨn nguazir mɨtaghniamɨn tugham.”

Anabar igharazibar nguazir oteviba

23-27 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Israelɨn anabar igharazibar nguaziba, ia me bagh nguazir otevir kaba isɨ me danɨngam:

“Nguazir me bigha God bagh datɨghamimɨn mɨtaghniam, sautɨn amadaghan itir nguazim, a Benjaminɨn anabamɨn adarazir nguazir otevim. Men nguazimɨn mɨtaghniam, kantrin kamɨn aruem anadi naghɨn itir mɨtaghniamɨn ikegh, ua izɨ aruem uaghiri naghɨn amadaghan mangɨ, Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn tugham.

“Ezɨ Simeonɨn anabamɨn nguazim, a Benjaminɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Isakarɨn anabamɨn nguazim, a Simeonɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Sebulunɨn anabamɨn nguazim, a Isakarɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Ezɨ Gatɨn anabamɨn nguazim, a Sebulunɨn nguazir otevimɨn akuighav iti. Nguazir mɨtaghniar kaba bar aruem anadi naghɨn ikegha ghua, aruem uaghiri naghɨn tu.

28 “Nguazir me bigh Gatɨn anabamɨn adarazi danɨngamim, kantrin kamɨn sautɨn itir nguazir mɨtaghniamɨn iti. A nguibar ekiam Tamarɨn ikegh mangɨ aruem uaghiri naghɨn amadaghan bar mangɨ, dɨpaba itir danganim, Kades Meriban otogham. Egh mangɨ Isipɨn nguazir mɨtaghniamɨn itir fanemɨn magɨrɨ bar mangɨ Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn otogham. Kar Israelɨn kantrin sautɨn amadaghan itir mɨtaghniam. 29 Ia arazir kamɨn gɨn mangɨ nguazim abɨgh Israelɨn anababar anɨngightɨ, me dar ikɨ uari bagh da iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

God Jerusalemɨn tiar akabar gun mɨgei

30-34  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei, “Gɨn otivamin nguibar ekiam avɨnamin dɨvazim, an azenan mangamin tiar akar 12pla ikɨ. Eghtɨ dɨvazir kamɨn 4plan mɨriaba vaghvagh dar ababaniba, uaghara mangɨ, 2,250 mitan tugham. Egh dɨvazimɨn mɨriar 4plan kaba vaghvagh, 3plan tiar akaba ikɨ. Tiar akaba, Israelɨn anababar ziaba vaghvagh dar ikɨ. Tiar akar notɨn amadaghan ikiamibar ziabar kara: Ruben, Juda, ko Livai. Ezɨ tiar akar aruem anadi naghɨn ikiamibar ziabar kara: Josep, Benjamin, ko Dan. Ezɨ tiar akar sautɨn ikiamibar ziabar kara: Simeon, Isakar, ko Sebulun. Ezɨ tiar akar aruem uaghiri naghɨn ikiamibar ziabar kara: Gat, Aser, ko Naptali. 35  *Kamaghɨn amizɨ, nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimɨn 4plan mɨriaba, dar ababanim bar moghɨra 9,000 mitan tugham. Eghtɨ dughiar kamɨn ikegh mangɨ zurazurara ikiamin dughiamɨn, me nguibar ekiar kamɨn ziam dɨpon suam, ‘Ikiavɨra Itir God Kagh Iti.’ ”

* 1:1: Akar Mogomem 19:11

* 1:2: 2 Atriviba 24:10-16; 2 Eghaghaniba 36:9-10

* 1:5: Akar Mogomem 4:6

* 1:10: Esekiel 10:14; Akar Mogomem 4:7

* 1:13: Akar Mogomem 4:5

* 1:15: Esekiel 10:9-13

* 1:18: Akar Mogomem 4:8

* 1:22: Akar Mogomem 4:6

* 1:24: Akar Mogomem 1:4-15; 19:6

* 1:26: Esekiel 10:1; Akar Mogomem 4:2-3

* 1:27: Esekiel 8:2

* 2:2: Esekiel 3:24; Daniel 8:18

* 2:7: Jeremaia 1:7; 1:17; Esekiel 3:10-11; 3:17

* 2:9: Akar Mogomem 5:1

* 3:1: Akar Mogomem 10:9-10

* 3:3: Onger Akaba 19:10; 119:103; Jeremaia 15:16

* 3:20: Esekiel 18:24; 33:12-13

* 3:26: Esekiel 2:5-7; 24:27; Luk 1:20-22

* 3:27: Esekiel 12:2-3; 24:27; 33:22

* 4:14: Ofa Gami 17:15; Aisaia 65:4; Esekiel 20:49; Aposel 10:14

* 5:10: Ofa Gami 26:29; Azir Akam 4:10; Esekiel 6:8; Amos 9:9; Sekaraia 7:14

* 5:16: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 5:17: Akar Mogomem 6:8

* 6:8: Aisaia 6:13; Jeremaia 30:11; 44:14; 44:28; Esekiel 7:16

* 6:10: Jeremaia 5:12-14; Esekiel 6:7

* 7:11: Hibrun akam ves 10 ko 11 deragha aningɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 7:23: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 7:26: Godɨn Araziba 32:23; Jeremaia 4:20; Azir Akam 2:9

* 8:2: Esekiel 1:27

* 8:4: Esekiel 1:28

* 9:4: Akar Mogomem 7:3; 9:4; 14:1

* 10:1: Esekiel 1:26; Akar Mogomem 4:2

* 10:1: Enselɨn bar gavgavir kaba, bizir 4plan angamɨra itir kabar mɨrara gari. Esekiel sapta 1, a irebamɨn mɨn garir bizim, a gun dav gei.

* 10:2: Akar Mogomem 8:5

* 10:9: Esekiel 1:15-21

* 10:12: Akar Mogomem 4:8

* 10:14: Esekiel 1:10; Akar Mogomem 4:7

* 11:19: Onger Akaba 51:10; Jeremaia 31:33; 32:39; Sekaraia 7:12

* 11:19: Esekiel 36:26-28

* 11:20: Onger Akaba 105:45; Jeremaia 24:7; Esekiel 14:11

* 11:22: Esekiel 43:2-5

* 12:2: Aisaia 1:23; 6:9-10; Jeremaia 5:21; Matyu 13:13-14; Mak 8:18; Jon 9:39-41

* 12:10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 12:13: 2 Atriviba 25:7; Jeremaia 52:11

† 12:13: Dughiar kabar gɨn, Babilonia, Atrivim Sedekaian suiragha egha a inigha a isɨ kalabus darɨghasa Babilonɨn ghu. Me a gamizɨ, an damazimning okafi. Ezɨ arazir kamɨn akar isɨn zuir kam a guizbangɨra oto. Egha a bar uan damazimningɨn Babilonɨn nguazimɨn ganizir puvatɨ, egha a nguazir kamɨn areme. Nɨ eghaghanir kam, 2 Atriviba 25:7 ko Jeremaia 52:11, an gan.

* 13:10: Jeremaia 6:14; 8:11

* 13:10: Aposel 23:3

* 14:12: Ofa Gami 26:14-35; 1 Atriviba 8:33-40

* 14:14: Noan eghaghanimɨn akaba, Bar Faraghavɨram Otivizir Bizibar Eghaghanimɨn Akɨnafarim, sapta 6ɨn ikegha ghua sapta 9ɨn tu. Ezɨ Jopɨn eghaghanimɨn akaba da Jopɨn Akɨnafarimra iti. Ezɨ Danielɨn eghaghanimɨn akaba da Danielɨn Akɨnafarimra iti.

* 14:21: Akar Mogomem 6:8

* 16:16: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 16:43: Onger Akaba 78:42; Esekiel 9:10; 22:31

* 16:60: Onger Akaba 106:45; Jeremaia 32:40; 50:5

* 16:62: Hosea 2:19-20

* 17:12: 2 Atriviba 24:15-20; 2 Eghaghaniba 36:10-13

* 18:2: Jeremaia 31:29

* 18:4: Esekiel 18:20; Rom 6:23

* 18:6: Ofa Gami 20:18

* 18:7: Ua Me Ini 22:25

* 18:8: Ofa Gami 19:15

* 18:9: Ofa Gami 18:5; Esekiel 20:11; Amos 5:4

* 18:20: Godɨn Araziba 24:16; Aisaia 3:10-11; Esekiel 18:4; Rom 2:9

* 18:21: Esekiel 18:27; 33:12; 33:16-19

* 18:23: Esekiel 33:11; 1 Timoti 2:4; 2 Pita 3:9

* 18:24: Esekiel 3:20; 33:12-13; 33:18; 2 Pita 2:20

* 19:10: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 20:5: Ua Me Ini 6:2-8

* 20:11: Ofa Gami 18:5

* 20:12: Ua Me Ini 31:13-17

* 20:15: Dɨboboniba 14:26-35

* 20:23: Ofa Gami 26:33

* 21:28: Jeremaia 49:1-6; Esekiel 25:1-7; Amos 1:3-15; Sefanaia 2:8-11

* 22:7: Ua Me Ini 20:12; 22:21-22; Godɨn Araziba 5:16; 24:17

* 22:8: Ofa Gami 19:30; 26:2

* 22:10: Ofa Gami 18:7-20

* 22:12: Ua Me Ini 22:25; 23:8; Ofa Gami 25:36-37; Godɨn Araziba 16:19; 23:19

* 22:26: Ofa Gami 10:10

* 22:30: Onger Akaba 106:23; Jeremaia 5:1; Esekiel 13:1-7

* 24:1: Kar e azeniba vaghvagha da dɨborir dɨboboniba. Ezɨ kar azenir vamɨran iakɨniba dar dughiabar dɨbobonim a 588. Dɨbobonir kam a Kraisɨn otirivimɨn faragha iti.

* 24:2: 2 Atriviba 25:1; Jeremaia 52:4

* 25:1: Jeremaia 49:1-6; Esekiel 21:28-32; Amos 1:13-15; Sefanaia 2:8-11

* 25:8: Aisaia 15:1--16:14; Aisaia 25:10-12; Jeremaia 48:1-47; Amos 2:1-3; Sefanaia 2:8-11

* 25:12: Aisaia 34:5-17; 63:1-6; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 35:1-15; Amos 1:11-12; Obadia 1:1-14; Malakai 1:2-5

* 25:15: Aisaia 14:29-31; Jeremaia 47:1-7; Joel 3:4-8; Amos 1:6-8; Sefanaia 2:4-7; Sekaraia 9:5-7

* 26:1: Aisaia 23:1-18; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Sekaraia 9:1-4; Matyu 11:21-22; Luk 10:13-14

* 26:1: Hibrun akam iakɨnibar dɨbobonim itir puvatɨ.

* 26:13: Akar Mogomem 18:22

* 26:16: Akar Mogomem 18:9-10

* 26:21: Akar Mogomem 18:21

* 27:17: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 27:19: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 27:25: Akar Mogomem 18:11-19

* 28:2: Onger Akaba 9:20; Aisaia 14:13; 31:3; 2 Tesalonika 2:4

* 28:20: Joel 3:4-8; Sekaraia 9:1-2; Matyu 11:21-22; Luk 10:13-14

* 29:1: Aisaia 19:1-25; Jeremaia 46:2-26

* 29:4: 2 Atriviba 19:28; Esekiel 38:4

* 29:6: Aisaia 36:6

* 29:16: Aisaia 30:2-3; 36:4-6

* 30:12: Aisaia 19:4-6

* 31:8: Jenesis 2:9

* 32:7: Aisaia 13:10; Matyu 24:29; Mak 13:24-25; Luk 21:25; Akar Mogomem 6:12-13; 8:12

* 33:4: Ua Me Ini 9:19-21; Hibru 11:7

* 33:6: Aisaia 56:10-11; Esekiel 3:18; 18:20; 18:24

* 33:7: Jeremaia 1:17; 26:2; Esekiel 3:17; Aposel 5:20

* 33:9: Esekiel 3:19-21; Aposel 13:40-41; 13:46

* 33:11: 2 Samuel 14:14; Esekiel 18:23; 18:31; 2 Pita 3:9

* 33:13: Esekiel 3:20; 18:24

* 33:21: 2 Atriviba 25:3-10; Jeremaia 39:2-8; 52:4-14

* 33:22: Nɨ Esekiel 24:25-27ɨn gan.

* 33:33: 1 Samuel 3:20; Esekiel 2:5

* 34:5: Dɨboboniba 27:17; 1 Atriviba 22:17; 2 Eghaghaniba 18:16; Aisaia 56:9; Jeremaia 12:9; Matyu 9:36; Mak 6:34

* 34:12: Aisaia 40:11; Esekiel 30:3; Joel 2:2

* 34:13: Aisaia 65:9-10; Jeremaia 23:3; Esekiel 28:25

* 34:14: Onger Akaba 23:2; Jeremaia 33:12

* 34:16: Maika 4:6; Matyu 18:12-14; Mak 2:17; Luk 5:32

* 34:23: Akar Mogomem 7:17

* 34:24: Esekiel 37:24

* 34:25: Aisaia 11:6-9; Jeremaia 23:6; Hosea 2:18

* 34:30: Esekiel 34:24; 37:27

* 34:31: Onger Akaba 100:3; Jon 10:11

* 35:1: Aisaia 34:5-17; 63:1-6; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 25:12-14; Amos 1:11-12; Obadia 1:1-14; Malakai 1:2-5

* 36:11: Jeremaia 31:27; Esekiel 35:9; 37:6; 37:13

* 36:24: Aisaia 43:5-6; Esekiel 34:13; 37:21

* 36:26: Sekaraia 7:12

* 36:26: Esekiel 11:19-20

* 36:27: Esekiel 11:20; 37:14

* 37:5: Onger Akaba 104:30

* 37:10: Akar Mogomem 11:11

* 37:14: Esekiel 36:27

* 37:21: Esekiel 36:24

* 37:24: Esekiel 34:24

* 37:27: 2 Korin 6:16; Akar Mogomem 21:3

* 38:2: Akar Mogomem 20:8

* 38:4: Aisaia 43:17; Esekiel 39:2; Daniel 11:40

* 39:7: Esekiel 36:20; 38:16; 38:23

* 39:17: Akar Mogomem 19:17-18

* 40:2: Akar Mogomem 21:10

* 40:3: Akar Mogomem 11:1; 21:15

* 40:5: 1 Atriviba 6:1-38; 2 Eghaghaniba 3:1-9

* 40:14: Me Hibrun akam kagh deragha a mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 40:30: Hibrun akam vezɨn kam deragha an mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 40:48: Akar ababanir kamningɨn itim ua datɨrɨghɨn Hibrun akamɨn itir puvatɨ. Akar kam fomɨra ikia iza datɨrɨghɨn a itir puvatɨ. Akar kam ikiavɨra itir dughiamɨn, gumazir maba Grikɨn akamɨn a gɨra, ezɨ akar kam akɨnafarir me Grikɨn akamɨn an osirizimɨn iti.

* 41:3: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Ezɨ akar kam, datɨrɨghɨn itir Grighɨn akamɨn gɨn zui.

† 41:7: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 41:17: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 41:21b-22: Hibrun akam, akar kam, “an dɨkɨnim,” a guizbangɨra ghaze, “an ruarim.” Fomɨra itir gumazir maba akɨnafarir kamɨn akam gɨra, egha ghaze, akar kam ghaze, “an dɨkɨnim.”

* 42:3: Esekiel 40:17; 41:10

* 42:9-10: Akar ves 3ɨn ikegha ghua 10ɨn tuziba, Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kabar mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 42:9-10: Hibrun akar datɨrɨghɨn itim, ghaze, “aruem anadi naghɨn.” Fomɨra itir gumazir maba akɨnafarir kam akabagh iragha da osiri, egha me ghaze, akar kam, sautɨn amadaghan itir naghɨn mɨgei.

* 43:2: Esekiel 10:3-4; 10:18-19; 11:22-23; Akar Mogomem 1:15

* 43:12: Esekiel 40:2

* 43:13: Ua Me Ini 27:1-2; 2 Eghaghaniba 4:1

* 43:18: Ua Me Ini 29:35-37

* 44:4: Aisaia 6:4; Esekiel 1:28; 3:23; 43:5

* 44:17: Ua Me Ini 28:39-43; Ofa Gami 16:4

* 44:19: Ofa Gami 16:23; Esekiel 42:13-14

* 44:20: Ofa Gami 21:5

* 44:21: Ofa Gami 10:9

* 44:22: Ofa Gami 21:7; 21:13-14

* 44:23: Ofa Gami 10:10

* 44:25: Ofa Gami 21:1-4

* 44:28: Dɨboboniba 18:20

* 44:29: Dɨboboniba 18:8-19

* 44:31: Ofa Gami 22:8

* 45:1: Hibrun akar datɨrɨghɨn itim, akar kam kamaghɨn mɨgei, “5plan kilomita.” Ezɨ gumazir fomɨra itir maba, akar kam Grighɨn akamɨn kamaghɨn a gɨra, “10plan kilomita.”

† 45:3-5: Hibrun akar datɨrɨghɨn itim, akar kam kamakɨn, “20plan danganiba.” Egha gumazir fomɨra itir maba, akar kam Grighɨn akamɨn a gɨra, “Men nguibar ekiam.”

* 45:10: Ofa Gami 19:36

‡ 45:11: Ababanir kamning, homa ko kor, aningɨn ababanim 175 litan ghu. Ezɨ ababanir kamning efa ko bat, aningɨn ababanim, 17 lita ko akuamɨn tu.

§ 45:12: Sekelɨn osɨmtɨzim, 11 gremɨn tu, ezɨ minan osɨmtɨzim, 648 gremɨn tu. Hibrun akam vezɨn kamɨn aven, “60plan sekel,” a mɨgeir puvatɨ. A ghaze, “20plan sekel, ko 25plan sekel, ko 15plan sekel.” Ezɨ kar 60plan sekel.

* 45:21: Ua Me Ini 12:1-20; Dɨboboniba 28:16-25

* 45:25: Ofa Gami 23:33-36; Dɨboboniba 29:12-38

* 46:17: Ofa Gami 25:8-17

* 47:1: Sekaraia 14:8; Jon 7:38; Akar Mogomem 22:1

* 47:12: Akar Mogomem 22:2

* 48:30-34: Akar Mogomem 21:12-13

* 48:35: Jeremaia 3:17; 33:16; Joel 3:21; Sekaraia 2:10; Akar Mogomem 21:3; 22:3

Daniel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Danielɨn Akɨnafarim

O

Daniel

Akar faragha zuim

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Danielɨn Akɨnafarim a 6plan eghaghaniba ko 4plan irebabar akaba an iti. Me akɨnafarir kam Judaba osɨmtɨziba sara itir dughiamɨn an osiri, ezɨ akɨnafarir kam men nɨghnɨzir gavgaviba gavgavim me danɨngasa. Kar men akurvaghtɨ me kamaghɨn fogh suam, God gumazamizir bar deragha an pozibar akurvasi. Eghtɨ gɨn God men osɨmtɨziba gɨvagh dabirabir aghuim me danɨngam.

Danielɨn akɨnafarim, akuar pumuning iti.

1. Sapta 1--6. Kar Daniel ko an namakabar eghaghaniba. Dughiar avɨribar apaniba pazɨ me damuasa, ezɨ kamaghɨn me pamten nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia egha arazir aghuibagh ami, ezɨ apaniba me damuamin bizim me ibura.

2. Sapta 7--12. Kar Daniel ganizir irebaba. Dughiar kamɨn, God gɨfozir puvatɨzir gumazamizibar kantriba bar gavgavigha iti. Eghtɨ me ti Godɨn gumazamiziba bar me agɨvagham. Ezɨ irebar kaba kamaghɨn men akakasi, God uan gumazamizibar akuragh, egh kantrin kabar gavgaviba agɨvagham. Eghtɨ gɨn Godɨn gumazamiziba bar deraghvɨra ikiam.

Daniel uan namakaba ko men eghaghanim

1

(Sapta 1--6)

Judan gumazir igiar maba atrivimɨn dɨpenimɨn iti

1  *Fomɨra Jehoiakim Judabar atrivimɨn itima, azenir pumuning ko mɨkezim gɨvazɨma, Babilonɨn kantrin Atrivim Nebukatnesar, a izɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam ko mɨsoghasa, egha an mɨdorozir gumaziba nguibam bar an ekɨaru. 2  *Ezɨ Ekiam Nebukatnesar amamangatɨzɨma, an Atrivim Jehoiakim inigha Judan gumazamizir avɨrim inigha Godɨn Dɨpenimɨn kavɨn aghuiba ko itariba ini. Egha da inigha Babilonɨn kantrin ghua uan asebar dɨpenimɨn ghu. Egha bizir aghuir kaba isa dɨpenir kamɨn aven itir danganir mogomemɨn da atɨ.

3 Ezɨ Atrivim Nebukatnesar Judabar tongɨn gumazir igiar maba iniasa, uan dɨpenimɨn ingarir gumazibar faragha zuir gumazim, Aspenas mɨgei. A ghaze, nɨ Atrivim Jehoiakimɨn anabamra ganɨva gumazir igiabara iniva egh uaghan gumazir ekiabar adarazir otaritaba sara inigh. 4 Egh a kamaghɨn garir gumazir igiaba iniam: me guar aghuiba ikɨva, namnar aghuiba ikɨva, egh tav mɨkarzir tam ikuvighan kogh, egh fofozir avɨriba ikɨva, suren aghuibar amuva, uaghan zuamɨra fofozim inigham. Eghtɨ me atrivimɨn dɨpenimɨn ingaramin fofozim ikiam. Egh Aspenas uabɨ men sure damutɨ me Babilonɨn akam osirɨva egh a dɨponam. 5 Egha atrivim uaghan kamaghɨn mɨgei, dughiaba bar dagher me apiba ko wainɨn dɨpar me apiba, me atrivimɨn dɨpenimɨn itir gumazibar mɨn dar amam. Egh me azenir pumuning ko mɨkezimɨn sure damighɨva gɨn me atrivimɨn ingangarir gumazibar otivam.

6 Men tongɨn mɨsevezir gumazibar ziabar kara: Daniel, ko Hanania, ko Misael, ko Asaria, me bar Judan anabamɨn gumazir igiaba. 7 Egha Aspenas ziar igiaba me garɨki. Daniel a Beltesasar a gatɨ, egha Hanania a Satrak a gatɨ, egha Misael a Mesak a gatɨ, egha Asaria an Abetnego a gatɨ.

8  *Ezɨ Daniel dagheba ko wainɨn dɨpaba ko bizir me atrivimɨn dɨpenimɨn isa me ganɨdiba, ana dar aman aghua. A pamten kamaghɨn nɨghnɨsi, a dagheba ko wainɨn dɨpam amegh, Godɨn damazimɨn mɨzegham.* Kamaghɨn amizɨ, a uabɨn akurvaghasa Aspenasɨn azangsɨsi, eghtɨ me dagher igharazitam a danɨngam. 9  *Ezɨ God Aspenas gamima a Danielɨn apangkuvigha an akurvaghasa. 10 Egha Aspenas kamaghɨn Daniel mɨgei, “Kɨ uan ekiamɨn atiatingi. Kɨ fo, a ia bagha dagheba ko dɨpaba amɨsevegha gɨfa. Eghtɨ ia mɨkarziba suegh aghariba guigh, egh ia, ia ko izezir gumazibar mɨn ganan koghtɨma, a na mɨsueghtɨ kɨ aremegham.”

11 Aspenas faragha Daniel, Hanania, Misael, ko Asaria, men ganasa gumazir mam amɨsefe. Ezɨ Daniel ghua gumazir men garim kamaghɨn a mɨgei, 12 “Nɨ kamaghɨn e damu ganigh, nɨ azenibar oparir dagheba ko dɨpamra, da e danɨng mangɨ 10plan dughiabar tugh. 13 Egh 10plan dughiar kabar gɨn, nɨ gumazir igiar atrivimɨn dagheba apibar ganɨva, egh nɨ en gan. Egh nɨ fogham, en mɨkarziba men mɨkarzibar mɨn deravɨram oto, o puvatɨ? Egh nɨ gɨn bizir tizimɨn e damusɨ, nɨ puram e damu.” 14 Ezɨ gumazir men garim, a Danielɨn akamɨn gɨn ghua Daniel mɨkemezɨ moghɨn ami.

15 Ezɨ 10plan dughiabar gɨn, men ganganim bar deragha, men mɨkarziba saram aghua gavgavigha, gumazir igiar atrivimɨn dɨpenimɨn amezibagh afira. 16 Ezɨ gumazir men garim, an atrivimɨn dɨpenimɨn dagheba ko wainɨn dɨpaba isa zurara munagh da arɨsi. Egha azenibar oparir daghebara me ganɨgavɨra iti.

17 Ezɨ 4plan gumazir igiar kaba, God biziba bar dar amuamin fofozim ko, akɨnafaribar gara dagh fozir fofozir aghuim, ko nɨghnɨzir aghuim me ganɨngi. Egha God Daniel fofozim a ganɨngizɨma, a irebaba ko irebamɨn mɨn garir bizibar mɨngaribar gun mɨkɨmamin fofozim ti.

18 Ezɨ Judan gumazir igiar kaba bar, me azenir pumuning ko mɨkezimɨn sure agɨfa, dughiar Atrivim Nebukatnesar inabazim. Ezɨ Aspenas me inigha atrivim bagha ghu. 19 Ezɨ atrivim me ko mɨgɨava kamaghɨn gari, Daniel, Hanania, Misael, ko Asaria, men fofozim gumazir igiar mabar fofozibagh afira. Kamaghɨn amizɨ, a me inizɨma me an ingangarir gumazibar otifi. 20  *Egha atrivim bizir avɨribar men azangsɨgha, me ko mɨgɨa gari, men fofozim Babilonɨn fofozir gumazibar fofoziba, bar moghɨra me gafira. Atrivimɨn irebar mɨngaribagh fogha dar gun mɨgeir gumaziba ko, kukunir gumaziba bar, me Judan gumazir 4plan kabagh afiraghan kogham. Bar puvatɨ.

21 Egha Daniel dughiar ruarimɨn atrivimɨn ingangarim gami. Egha a ingara ikiavɨra itima, Sairus Babilonɨn atrivimɨn oto.

2

Nebukatnesarɨn irebam

1 Nebukatnesar azenir pumuning uan kantrin garava an atrivimɨn iti. Egha dɨmagarir mam, a irebamɨn gani. Ezɨ irebar kam a gamima a bar osemegha akuava avenge. 2 Kamaghɨn amizɨ, irebar mɨngaribagh fogha dar gun mɨgeir gumaziba ko, kukunir gumaziba ko, imezibagh amir gumaziba ko, akavsiar ifavaribagh amir gumaziba, me bagha akam amada. Eghtɨ me izɨ an irebamɨn mɨngarimɨn gun mɨkɨmam. Egha me iza atrivimɨn guamɨn tuivizɨ, 3 a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ irebamɨn ganizɨ, irebar kam na gamima nan navim bar oseme. Kamaghɨn amizɨ, kɨ irebamɨn mɨngarim gɨfoghasa.”

4 Egha me kamaghɨn Aramɨn akamɨn atrivimɨn akam ikaragha ghaze, “Atrivim,* nɨ bar deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikɨ. E ghaze, nɨ faragh uan irebamɨn e mɨkemeghtɨ, e an mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam.”

5 Ezɨ atrivim kamaghɨn gumazir kabav gɨa ghaze, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia bizir kɨ irebamɨn ganizibar gun na mɨkemeghan kogh, egh uaghan an mɨngarimɨn gun mɨkemeghan koghtɨ, kɨ mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ, me ian sueba ko aghariba asightɨ, ia aremegham. Egh me ian dɨpenibagh asɨghasɨghɨva, dar amutɨ da bar ikuvigham. 6 Egh ia vɨrara irebam ko an mɨngarim sara na mɨkemeghtɨ, kɨ bizir avɨrim ia danɨng, egh ia damutɨ ia ziar ekiam iniam. Kamaghɨn datɨrɨghɨn, ia irebam ko an mɨngarimɨn gun na mɨkɨm.”

7 Egha me uam atrivim mɨgei, “Nɨ irebar kamɨn gun e mɨkemeghtɨ, e an mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam.”

8 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ian ifavaribagh fogha gɨfa. Ia dughiar ruarim mɨzuamasa, kamaghɨn ia ghaze, kɨ akam otavkɨri. Ezɨ bar puvatɨ. 9 Guizbangɨra, ia bizir kɨ irebamɨn ganizibar gun na mɨkemeghan koghɨva, ia bar osɨmtɨzir magh gariba iniam. Kɨ fo, ia bar navir vamɨra inigha ghaze, ia na gifar mangɨtɨ kɨ uan nɨghnɨzim otevkɨnigham. Kamaghɨn, ia irebar kamɨn gun na mɨkɨm, eghtɨ kɨ fogham, ia uaghan an mɨngarim sara na mɨkemegh.”

10 Ezɨ fofozir gumazir kaba atrivimɨn akam baregha, kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Atrivim, nguazir kamɨn gumazitam bizir nɨ damuasa e mɨkemezim damighan kogham. Bar puvatɨ. Atrivim, atrivir gavgavir ekiatam, uan irebar mɨngaribagh fogha dar gun mɨgeir gumazitam, ko kukunir gumazitam, ko akavsiar ifavaribagh amir gumazitam, an azangsɨzir katamɨn a gamizir puvatɨ. 11  *Atrivim, bizir nɨ en azangsɨziba, e dav kɨman ibura. Ezɨ gumazitam dar amighan kogham. Aseba dar amuam. Egha aser kaba da gumaziba ko itir puvatɨ.”

12 Ezɨ atrivim akar kam baregha bar puvɨram atari. Kamaghɨn amizɨ, a mɨdorozir gumaziba bagha akam amadagha ghaze, me Babilonɨn fofozir gumaziba bar me mɨsueghtɨma me aremegham. 13 Ezɨ mɨdorozir gumaziba ghua, Daniel uan namakaba ko me mɨsueghtɨ me aremeghasa me buriagha arui.

God irebamɨn mɨngarim Danielɨn aka

14 Ezɨ atrivimɨn mɨdorozir gumazibar garir gumazim Ariok, dɨkavigha Babilonɨn fofozir gumazibav sueghtɨ me aremeghasa zui. Ezɨ Daniel a mɨkɨmasa deravɨra nɨghnigha, 15 kamaghɨn Ariokɨn azara, “Manmaghsua, atrivim fofozir gumazibav sueghtɨ me aremeghasa mɨgɨrɨgɨar gavgavir kam gami?” Ezɨ Ariok bizir otivizir kabar gun a mɨgei.

16 Ezɨ Daniel fofozir gumaziba aremeghan aghuagha, zuamɨra ghua atrivimɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ tong dughiam na danightɨ kɨ irebamɨn mɨngarimɨn gun mɨkɨmam.”

17 Ezɨ atrivim akar kam amamangatɨzɨ, Daniel uamategha uan dɨpenimɨn ghugha uan namakaba, Hanania, Misael, ko Asaria, bizir otiviziba bar dar gun me mɨkeme. 18 Egha apangkuvim bagha Godɨn Uan Nguibamɨn Itim ko mɨkɨmasa me mɨgei. Egh uaghan irebar mogomemɨn itim bagh azangsɨghtɨ, an an mɨngarim en akagham. Eghtɨ e Babilonɨn fofozir gumazir igharaziba ko aremeghan kogham. 19 Ezɨ dɨmagarir kamra God, atrivimɨn irebamɨn mɨngarim Danielɨn aka. Ezɨ Daniel Godɨn Uan Nguibamɨn Itimɨn ziam fa, 20 egha kamaghɨn mɨgei:

“God, kɨ nɨn ziam fɨ mamaghɨra ikiam.

Guizbangɨra, fofoziba ko gavgaviba bar nɨna.

21  *Nɨ amozim ko aruemɨn dughiam gatifa,

egha nɨ uabɨ gumazibagh inabi, da atrivibar otifi,

egha nɨ men ingangaribar me a gefi.

Egha fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuiba gumazibagh anɨdi.

22  *Egha God nɨ bizir aven modoghav itir me fozir puvatɨziba men akakasi.

Ezɨ zurara angazangarim nɨn iti,

ezɨ nɨ mɨtatemɨn itir biziba, nɨ dagh fogha gɨfa.

23 Nan ovavibar God, nɨ fofozim ko gavgavim na ganɨngi

egha nɨ nan dɨmdiam baraki,

egha bizir e nɨn azangsɨghizir kam, en aka.

Egha nɨ atrivimɨn irebamɨn mɨngarim, en aka.

Kɨ bizir kam bagha nɨ mɨnabagha, bar nɨn ziam fe.”

Daniel irebamɨn mɨngarimɨn gun atrivim mɨgei

24 Egha Daniel Ariok bagha ghu, gumazir kam atrivim Babilonɨn fofozir gumazibav sueghtɨ me aremeghasa anemɨsefe. Ezɨ Daniel kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ fofozir gumazibav sueghtɨ me aremeghan markɨ. Nɨ na inigh atrivim bagh mangɨ, eghtɨ kɨ irebamɨn a geghanɨva irebamɨn mɨngarimɨn gun a mɨkɨmam.”

25 Ezɨ zuamɨra Ariok Daniel inigha atrivim bagha ghugha, kamaghɨn atrivim mɨgei, “Kɨ Judan adarazir mav inigha izi, me fomɨra kalabuziar gumazir mamɨn mɨn an kantrin a inigha kagh ize. Ezɨ a irebamɨn mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam.”

26 Ezɨ Daniel, an ziar mam Beltesasar, atrivim kamaghɨn an azara, “Nɨ nan irebam ko an mɨngarim mɨkɨmamin fofozim iti?”

27 Ezɨ Daniel kamaghɨn atrivim mɨgei, “Atrivim, fofozir gumazitam, ko kukunir gumazitam, ko imezibagh amir gumazitam, ko akuzibagh amir gumazitam, me bar modoghav tir bizir kamɨn mɨngarim abɨghɨva avegham. 28 Ezɨ Godɨn Uan Nguibamɨn Itim, a iti, a bizir mogomebar mɨngariba azenim garɨsi. Atrivim, God bizir gɨn otivamibar nɨn akaghasa irebar kam nɨ ganɨngi. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn irebar nɨ uan dakozimɨn akua ganizimɨn, gun nɨ mɨkɨmam.

29 “Atrivim, nɨ akuima God irebamɨn bizir gɨn otivamiba nɨn aka. Ezɨ Godɨn kam, a bizir mogomeba azenim garɨsi. Egha bizir gɨn otivamiba nɨn aka. 30  *Egha Godɨn kam bizir modoghav itim nan aka. Kɨrara fofozir ekiam ikia egha fofozir gumazir igharazibagh afirazir pu. Puvatɨ. God bizir kam nan aka, eghtɨ nɨ uan irebamɨn mɨngarim ko nɨghnɨzibagh gɨfogham.

31 “Atrivim, nɨ irebamɨn garima marvir guar dafam iti. Ezɨ bizir kam a gavgavigha bar puvɨra taghtasi. Ezɨ nɨ an ganigha bar atiatingi. 32 Me golɨn puvɨra taghtazimɨn an dapanimɨn ingari. Egha an evarim ko agharimning, me silvan aningɨn ingari, egha an ivariam me brasɨn dar ingari. 33 Egha an suemning me ainɨn aningɨn ingarigha, an dagarimningɨn vɨn, me uaghara ain ko nguazim veregha aningɨn ingari. 34 Ezɨ dughiar nɨ marvir guar kamɨn garavɨra itimɨn, dagɨam a uabɨ mɨghsɨamɨn kuiaghirɨ, gumazitam a poghezir puvatɨ. A uabɨ izaghira marvir guar kam mɨsogha an dagarir me nguazim ko ainɨn ingarizimning mɨsoke. Ezɨ aning bar mɨsaraghire. 35 Ezɨ ainba, ko nguazim, ko bras, ko silva, ko gol, da bar bɨaghiregha mati raizɨn mɨseviba, nɨ da isa da makuri. Ezɨ amɨnim dagh ivavamadi, ezɨ mɨnezir taba ua itir puvatɨ. Ezɨ dagɨar marvir guar kam mɨsoghezim, an aghua mɨghsɨar ekiamɨn otoghava nguazir kam bar anevara.

36 “Kar irebar nɨ ganizim. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ irebamɨn mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam. 37 Atrivim, nɨ faraghavɨra ikia, egha atrivir maba bar dagh afira. Ezɨ Godɨn Uan Nguibamɨn Itim, a nɨn amamangatɨzɨ nɨ atrivimɨn iti. Ezɨ a gavgavim nɨ ganɨga egha ziar ekiam nɨ ganɨngi. 38 Egha nɨ gamima, gumazamiziba bar, ko asɨziba, ko kuaraziba bar, nɨ me gatifa. Ezɨ nɨ dapanir me golɨn ingarizimɨn mɨn iti.

39 “Eghtɨ atrivir mam nɨn gɨn otivam, egh a nɨn mɨn gavgavighan kogham. Egh gɨn atrivir mɨkezim otoghɨva, nguazir oteviba bar dagh ativagham. Ezɨ atrivir kam mati bras. 40 Eghtɨ ua gɨn namba 4ɨn atrivim otivam. An ainɨn mɨn gavgavigham. E fo, ain bizibav sozima da bɨgha mɨnemniaba iri. Ezɨ kamaghɨra atrivir kam kantrin fomɨra ikezibar gavgaviba bar dagh afiragh ada gɨvagham. 41 Ezɨ nɨ irebamɨn kamaghɨn gari, bizir kamɨn dagarimning ko dagarir puziba, me ain ko nguazim uaning veregha dar ingari. Ezɨ bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Gumazamizir atrivir kam ativaziba, me uarira uari abigh, men tarazi gavgavigh ikɨvɨra ikiam. Ain ko nguazim vɨrara dagarir pumuningɨn iti, a kamaghɨn nɨn aka, dar gavgavim ainɨn mɨn gavgavigh egh bar gavgavighan kogham. 42 Ezɨ dagarir puzir me ain ko nguazimɨn ingarizim, a kamakɨn, kantrin otevir mam ainɨn mɨn gavgavigham. Eghtɨ an otevir mam nguazim mɨn gavgavighan kogham. 43 Ezɨ me, nguazim ko ain aning veregha marvir guar kamɨn dagarimɨn ingari. Ezɨ bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Atrivim gumazamizir bɨaghireziba, ua me akuvasa nɨghnɨsi. Eghtɨ me atrivir igharazibar guivibar ikɨ, egh me deragh uari ko poroghan kogham.† Kamaghɨra ain deragha nguazim ko pozir puvatɨ.

44 “Ezɨ dughiar atrivir kaba ikiavɨra itimɨn, Godɨn Uan Nguibamɨn Itim, a Dughiar a Gumazamizibagh Ativaghamin Tam a damightɨ, an otivam. Eghtɨ a ikɨ mamaghɨra ikiam. Eghtɨ atrivir maba da God Gumazamizibagh Ativaghamin Dughiar Kam dɨkabɨraghan kogham. Eghtɨ God Gumazamizibagh Ativaghamin Dughiam, an atrivir igharazibagh asɨghasigham. Eghtɨ an atrivir dughiar kam a ikɨ mamaghɨra ikɨvɨra ikiam. 45 Nɨ dagɨamɨn gari, a uabɨ mɨghsɨamɨn pura kuiaghirɨ, gumazitam a poghezir puvatɨ. Dagɨar kam ira, marvir guar me ain ko bras ko nguazim ko silva ko golɨn ingarizim a mɨsoghezɨ, a bar mɨsaraghire. Dagɨar kam, a God gumazamizibagh ativaghamin dughiamɨn ababanim.

“Godɨn ziar ekiam itim, a bizir gɨn otivamiba nɨn aka. Guizbangɨra, bizir nɨ irebamɨn ganiziba, da kɨ nɨ mɨkemezɨ moghɨram otivam.”

Atrivim ziar ekiam Daniel ganɨngi

46 Atrivim Nebukatnesar Danielɨn akam baregha, egha Danielɨn boroghɨra tevimning apɨrigha irɨgha uan guam isa nguazim gatɨgha ghaze, me Danielɨn ofa damu borer mughuriar aghuim zuim tuva an ziam fɨ. 47 Ezɨ atrivim kamaghɨn Daniel mɨgei, “Nɨ irebar modozir kamɨn gun mɨkemegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghɨn fo, nɨn God a godɨn igharazibagh afira. Ana atriviba bar dar ekiam, egha bizir mogomeba azenim garɨsi.”

48  *Ezɨ atrivim Babilonɨn provinsɨn gavmanɨn dapanimɨn ikiasa Daniel amɨsefe. Egh a gumazir nɨghnɨzir aghuiba atrivim ganɨdibar gumazir dapanimɨn iti. Ezɨ atrivim uaghan Daniel bizir avɨrir aghuiba a ganɨngi. Ezɨ Daniel ziar ekiam iti. 49 Egha Daniel Babilonɨn provins gatifa. Egha a ingangaribar ganasa nɨghnɨghava, Satrak ko Mesak ko Abetnego, me amɨsɨvasa atrivimɨn azangsɨsi. Ezɨ atrivim an azangsɨzir kamɨn amamangatɨzɨ, me dar gari. Egha Daniel uabɨ atrivimɨn dɨpenimɨn iti.

3

Nebukatnesar marvir guamɨn tevimning apɨrigh a ziam fasa gumazamizibav gei

1 Atrivim Nebukatnesar mɨgeima me gol inigha marvir guar mamɨn ingari. Ezɨ marvir guar kamɨn ruarim a 27 mitan tuzɨ, an baravim 3 mitan tu. Ezɨ me marvir guar kam isa Babilonɨn provinsɨn Duran nguazir zarimɨn anetɨ. 2 Ezɨ me anetɨgha gɨvazɨma, atrivim uan gavman gumazir dapaniba bar me mɨgɨa ghaze, me izɨ uari akufagh. Eghtɨ gavmanɨn faragha zuir gumaziba ko, gumazir dapaniba ko, gumazir ekiar faragh zuiba ko, nguibamɨn gavmanɨn garir gumaziba ko, dagɨabar garir gumaziba ko, jasba ko, nguibabar gavmanɨn gumaziba me izɨ uari akufagh. Me izɨ, marvir guar Atrivim Nebukatnesar asarazir kam bagh, dughiar faragha zuimɨn an ziam fɨsɨ izam. 3 Ezɨ gavmanɨn gumazir ekiar kaba iza bar marvir guam itir naghɨn dughiar namba wanɨn an ziam fasa bar uari akufa.

4 Egha gavmanɨn gumazir akam akurir mam pamten kamaghɨn diagha mɨgei, “Ia nguibaba bar dar gumazamiziba, kantriba bar dar gumazamiziba, nguibabar akaba bar ia bar atrivimɨn akam baragh! 5 Ia sɨghaba ko mariviba ko gitaba ko buaba ko ighiar igharaziba baraghtɨ da arangam. Egh ia ighiar kam baragh, uan teviba pɨrigh avigh marvir guar Atrivim Nebukatnesar asarazir kamɨn ziam fɨ. 6 Eghtɨ gumazitam tevimning apɨrigh aviragh, marvir guamɨn ziam fan koghtɨ, e zuamɨra a inigh danganir ekiar avir bar pamten isimɨn aven anekunigham.”

7 Kamaghɨn me ighiam baragha, nguibaba bar dar gumazamiziba ko kantriba bar dar gumazamiziba ko nguibabar akaba bar, maghɨra teviba apɨrigha aviragha marvir guar Atrivim Nebukatnesar asarazir kamɨn ziam fe.

Me Judan gumazir 3plan gun mɨkeme

8 Ezɨ dughiar kamɨn Babilonɨn gumazir maba iza Judan gumazamizibar ziabagh asɨghasɨghasa men gun atrivim mɨkeme. 9 Egha me kamaghɨn Atrivim Nebukatnesarɨn mɨgei, “Gumazir ekiam, nɨ ikɨ mamaghɨra ikiam! 10 Atrivim, nɨ gumazamiziba bar kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, me sɨghaba ko mariviba ko gitaba ko buaba ko ighiar igharaziba baraghɨva, gumazamiziba bar teviba apɨrigh avigh, golɨn marvir guar nɨ ingarigha asarazir kamɨn ziam fam. 11 Eghtɨ gumazitam tevimning apɨrigh aviragh marvir guamɨn ziam fan koghtɨ, nɨ zuamɨra a inigh danganir ekiar avir bar pamten isimɨn aven anekunigham. 12 Ezɨ Judan gumazir pumuning ko mɨkezir kaba, Satrak, Mesak, ko Abetnego, kar nɨ Babilonɨn provins gativagh an ganasa me amɨsefe, ezɨ me nɨn akam batoke. Egha me nɨn asebar ziaba fer puvatɨ, egha uaghan teviba apɨrigha aviragha golɨn marvir guar nɨ asarazir kamɨn ziam fer puvatɨ.”

13 Ezɨ Atrivim Nebukatnesar akar kam baregha bar puvɨram atara egha ghaze, ia 3plan gumazir kaba inigh na bagh izɨ. 14 Me izegha gɨvazɨma a kamaghɨn men azai, “Satrak ko Mesak ko Abetnego, me ghaze ia nan aseba ko godɨn marvir guar kɨ asarazir kam ia uaghan teviba apɨra aviragha an ziam fer puvatɨ. Guizbangɨra, o? 15  *Ezɨ datɨrɨghɨn, ia sɨghaba ko mariviba ko gitaba ko buaba ko ighiar igharaziba baraghɨva, teviba pɨrighɨva avigh marvir guar kamɨn ziam fɨ. Ia kamaghɨn damuan koghtɨ, kɨ datɨrɨghɨra gumazibav kemeghtɨ me ia isɨ danganir ekiar avir bar pamten isimɨn aven ia kunigham. Eghtɨ godɨn manam ian akuragh nan gavgavim da ua ia inigham?”

16 Ezɨ Satrak, Mesak ko Abetnego atrivim ikara, “Atrivim Nebukatnesar, bizir nɨ e damuasa ifongezir kam, e akaba an puvatɨ. 17 E guizɨn Godɨn ziam fe. Nɨ mɨkemezɨ moghɨn e damigh, eghtɨ en Godɨn gavgavim itim, an en akuraghtɨ, nɨn gavgavim ko danganir ekiar avir bar pamten isim, e a gitagham. God en akuragham. 18 Eghtɨ an en akuraghan koghtɨ, nɨ bizir kam gɨfogh, e nɨn asebar ziaba fan koghɨva, egh uaghan teviba pɨrighɨva aviragh golɨn marvir guar nɨ asarazir kamɨn ziam fan kogham.”

Me Satrak, Mesak ko Abetnego isava avim mɨkɨni

19 Nebukatnesar akar kam baregha egha bar Satrak, Mesak ko Abetnego men anɨngaghegha, an damazimning bar aghefe. Egha a uan ingangarir gumazibav kemeghtɨ me avim atɨghtɨ a puvɨra isiam. Avim faragha kamaghɨn isizir puvatɨ.

20 Egha a uan mɨdorozir gumazir gavgavibav gɨa ghaze, me Satrak, Mesak ko Abetnego, ikegh me isɨva danganir ekiar avir bar pamten isimɨn me kunigh. 21 Kamaghɨn, me 3pla uaghara men korotiar ruariba ko siotba ko dapanir asuaba sara me ikeghava, me isa danganir ekiar avir bar pamten isimɨn, me akuni. 22 Dughiar kam atrivim faragha mɨgeima me avim gamima a bar pamtemɨn isia mɨzariaba zui. Kamaghɨn, mɨdorozir gumazir me inigha avir danganir ekiamɨn ghueziba, avir mɨzariaba bar men isizɨ me ariaghire. 23 Ezɨ Satrak, Mesak ko Abetnego, me avimɨn torim giraghue. Ezɨ me ikezir beniba kamaghɨra iti.

24 Ezɨ Atrivim Nebukatnesar men ganigha dɨgavir kuram gamigha zuamɨra dɨkavigha tu. Egha kamaghɨn gumazir nɨghnɨzir aghuiba a ganɨdibar azara, “E 3plan gumaziba ikegha me isa avim mɨkɨni, o puvatɨ?” Ezɨ me a ikara, “Are, atrivim, e manmaghɨram ami.”

25 Ezɨ a ghaze, “Manmaghɨn amizɨ kɨ 4plan gumazibar garima me avimɨn torimɨn arui? Egha benir e me ikeziba, ua men namnabar itir puvatɨ. Egha avim uaghan men isir puvatɨ. Ezɨ namba 4ɨn gumazim asebar borimɨn mɨn gari.”

Avim 3plan gumazibar isizir puvatɨ

26 Ezɨ Nebukatnesar danganir ekiar avir bar pamten isimɨn tiar akamɨn boroghɨra ghugha kamaghɨn dei, “Satrak! Mesak! Abetnego! Ia Godɨn Bar Pɨn Itimɨn ingangarir gumaziba! Ia azenan izɨ!” Ezɨ me avim ategha azenan ize. 27 Ezɨ gavmanɨn faragha zuir gumaziba ko, gumazir dapaniba ko, gumazir aruar faragh zuiba ko, gumazir nɨghnɨzir aghuiba atrivim ganɨdiba, me iza Judan gumazir 3plan kabar ganasa uari akufa. Me gara fo, me isizir puvatɨ. Egha avim men dapanir arɨziba ko korotiabar isizir puvatɨ, egha me mɨkarzitam isigha mughazir puvatɨ, egha avir mughuriar tam zuir puvatɨ.

28 Ezɨ atrivim kamaghɨn mɨgei, “E bar Satrak, Mesak, ko Abetnego, men Godɨn ziam fam. God uan ensel amadazɨ a 3plan gumazir an ziam fa egha nɨghnɨzir gavgavim an itibar akura. Me nan akam batuegha ovengan atiatingizir puvatɨ. Egha godɨn igharazitam tevimning apɨrigha an ziam feir puvatɨ. Me uan Godɨn ziamra fe. 29 Ezɨ kɨ fo, Satrak, Mesak ko Abetnego, men God men akurazɨ moghɨn, godɨn igharaz tam uan gumazamizibar akuraghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ mɨgɨrɨgɨar kam damuasa, ia gumazamiziba bar Godɨn kam a dɨpova, akar kuratamɨn a mɨkɨman kogham. Egh nguibaba bar dar gumazamiziba ko kantriba bar dar gumazamiziba ko nguibabar akaba bar, me arazir kam damutɨ, kɨ mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ me men sueba ko aghariba asightɨ, me aremegham. Egh me men dɨpeniba akararɨgh bar dagh asɨghasɨgham.”

30 Ezɨ atrivim mɨkemegha gɨvagha, egha Satrak, Mesak ko Abetnego ingangarir igiam Babilonɨn provinsɨn me ganɨngi, ingangarir kam ingangarir me faragha amizim gafira.

4

Nebukatnesarɨn namba 2ɨn irebam, a temer ekiamɨn gani

1 Atrivim Nebukatnesar nguazimɨn nguibaba bar dar gumazamiziba ko kantriba bar dar gumazamiziba ko nguibabar akaba bar, me bagha akam amada. An akam kamakɨn:

Ia bar deraghvɨra ikɨ!

2 Datɨrɨghɨn kɨ arazaraziba ko mirakelɨn bar ekiaba, Godɨn Bar Pɨn Itim na bagha dagh amizibar gun ia mɨkɨmasa.

3 God arazarazir bar ekiabar en aka!

Egha bar gavgavigha mirakel bagh ami!

God ikɨ mamaghɨra ikiam;

an atrivimɨn dughiaba zurara ikɨvɨra ikiam.

4 Kɨ Nebukatnesar, nɨmɨra uan dɨpenimɨn aperaghav ikia uan ingangaribar garima, da bar deragha oto. Egha kɨ bizir avɨrim ikia, egha bar akuegha iti. 5 Ezɨ dɨmagarir mamɨn kɨ irebamɨn ganigha bar puvɨram atiatingi. Kɨ irebamɨn aven ganizir biziba na gamizɨ kɨ dɨgavir kuram gami. 6 Egha kɨ Babilonɨn fofozir gumaziba bagha akam amada, eghtɨ me izi irebamɨn mɨngarimɨn gun na mɨkɨmam. 7 Ezɨ irebar mɨngaribagh fogha dar gun mɨgeir gumaziba ko, kukunir gumaziba ko, imezibagh amir gumaziba ko, akavsiabagh amir gumaziba, me bar ize. Kɨ irebamɨn gun me mɨgeima, me irebamɨn mɨngarimɨn gun na mɨkɨman ibura. 8 Ezɨ gɨn Daniel izi. (An ziar mam Beltesasar, ziar kam nan asemɨn ziam. Guizbangɨra, aser bar gavgavibar duaba nɨghnɨzim Daniel ganɨngi.) Ezɨ kɨ uan irebamɨn gun a mɨgei. Kɨ kamaghɨn a mɨgei:

9 “Beltesasar, fofozir gumazibar gumazir dapanim, kɨ fo, aser bar gavgavibar duaba, nɨghnɨzim nɨ ganɨngizɨ, ezɨ bizitam nɨn pɨn kogh, nɨn modoghan kogham. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn nan irebam baragh, egh an mɨngarimɨn gun na mɨkɨm.

10 “Kɨ uan dakozim girɨghav ikia irebamɨn garima, temer bar dafam nguazim bar moghɨra an tongɨra tughav iti. 11 Egha an aghua bar ekɨva ghuanaga overiamɨn suira, nguazimɨn itir gumazamiziba bar an gari. 12 Ezɨ temer kam dafarir bar aghuiba iti, egha ovɨzir avɨriba iti, nguazimɨn itir gumazamiziba bar dar amegh izɨvagham. Ezɨ kuaraziba an aguabar mɨkonibagh amima, nguazimɨn asɨzir atiaba iza an apengan avughsi, egha da bar an ovɨziba api.

13 “Kɨ uan dakozim girɨghav ikia irebamɨn garavɨra itima enselɨn mam Godɨn Nguibamɨn ikegha izaghiri, an enselɨn maba ko me bizibar garir enselba. 14 Egha pamtemɨn dɨa ghaze: Nɨ temem okeghtɨ a irɨgh. Egh an aguaba aghoregh, an dafariba aghor da makunigh, an ovɨziba tintinibar da kunigh. Egh asɨzir an apebamɨn itiba batokegh, egh kuarazir an aguabar itiba batokegh. 15 Egh temer dakam biba saram aneteghtɨ a nguazimɨn grazibar tongɨn ikɨ, eghtɨ ainɨn kuakar ekiatam ko bras inigh an povim gighuigh. Egh gumazir kam ateghtɨ amariba dɨmagaribar a giram. Eghtɨ an asɨzibar mɨn dadabar amɨ ikiam. 16 Egh gumazir kam, a 7plan azenibar gumazamiziba nɨghnɨzi moghɨn nɨghnɨghan kogham, ana asɨzibar mɨn nɨghnɨgh ikiam. 17 Ezɨ bizibar garir enselba bizir kaba otivasa me mɨkeme, eghtɨ angamɨra itir gumazamiziba bar kamaghɨn fogham, Godɨn Bar Pɨn Itim bar gumazamizibagh ativagha men gari. Egha a uabɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua, gumazir ziar ekiaba itiba ko gumazir kɨniba, atrivimɨn ikiasa me amɨsevima me otifi.”

18 Egha kɨ ua kamaghɨn Daniel mɨgei, kɨ uan irebam nɨ mɨkemegha gɨfa. Nan fofozir gumaziba irebamɨn mɨngarimɨn gun na mɨkɨman ibura. Kamaghɨn amizɨ, Beltesasar, nɨ datɨrɨghɨn an mɨngarimɨn gun na mɨkɨmam. Kɨ fo, aser bar gavgavibar duaba nɨghnɨzim nɨ ganɨngi, kamaghɨn nɨrara na mɨkɨmam.

Daniel irebamɨn mɨngarimɨn gun mɨgei

19 Ezɨ Daniel irebamɨn mɨngarim gɨfogha gɨfa, kamaghɨn amizɨma a bar osemegha dɨgavir kuram gamigha, atrivimɨn mɨkɨman atiati.* Ezɨ atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Beltesasar, irebar kam ko an mɨngarim nɨ damutɨ nɨ osɨmɨva atiatingan markɨ.”

Ezɨ Beltesasar a ikara, “Atrivim, kɨ irebar kam mɨkemezir biziba nɨ bativan kɨ ifongezir puvatɨ. Da nɨn apanibara otivasa kɨ ifonge! 20 Nɨ temer ekiar mamɨn gani, a bar ruaragha ghuanaga overiamɨn suira, ezɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar an gari. 21 A dafarir bar aghuiba ko ovɨzir avɨriba iti, nguazimɨn itir gumazamiziba bar dar amegh izɨvagham. Ezɨ asɨzir atiaba an apengan avughsi, ezɨ kuaraziba an aguabar mɨkonibar ingari.

22 “Atrivim, nɨrara temer kam, ruaragha bar gavgafi. Ezɨ nɨn gavgavim bar ekevegha pɨn ti, ezɨ nɨn gavgavim nguazimɨn itir gumazamiziba bar dar gari.

23 “Ezɨ nɨ garima, enselɨn mam Godɨn Nguibamɨn ikegha izaghira ghaze, ‘Nɨ temer kam okegh a gasɨghasɨkigh, egh an dakam ateghtɨ a nguazimɨn ikɨ. Egh ainɨn kokam ko bras inigh an povim gighuigh. Eghtɨ ghuariar dɨpaba dɨmangan gumazir kam giram, egh aneteghtɨ a 7plan azenibar asɨzir atiaba ko ikiam.’

24 “Atrivim, irebar kamɨn mɨngarim kamakɨn, kar Godɨn Bar Pɨn Itim mɨkemezir bizim, nɨ bativam. 25 Nɨ gumazamizibar nguibam ategh, mangɨva asɨzir atiaba ko ikiam. Nɨ bulmakaubar mɨn dadabar amɨ, egh puram azenan dakuam. Eghtɨ dɨmagarimɨn ghuariar dɨpaba 7plan azenibar nɨ giram. Nɨ kamaghɨra ikɨ, mangɨ kamaghɨn fogham, Godɨn Bar Pɨn Itim bar gumazamizibagh atifa. Ezɨ a uabɨ uan ifongiamɨn, gumaziba mɨsevima me atrivibar otifi. 26 Nɨ ensel barazi, a temer dakam ateghtɨ a nguazimɨn aven ikiasa mɨkeme. Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, nɨ bar kamaghɨn fogh mɨkɨm, God Uabɨra Nguazimɨn Biziba Bar Dagh Atifa. Nɨ fogha gɨfa, egha gɨn nɨ uam atrivimɨn otivam. 27 Kamaghɨn amizɨ, atrivim, nɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨ mɨkɨmamin akamɨn gɨn mangam:† Nɨ arazir kurabar amuan koghɨva, arazir aghuibar amu, egh gumazamizir onganarazibar apangkuf. Nɨ kamaghɨn damuva, egh nɨ ti deraghvɨra ikɨtɨ, bizir nɨ amiba bar deravɨram otivam.”

28 Ezɨ Daniel mɨkemezɨ moghɨra, bizir kaba bar Atrivim Nebukatnesar batifi. 29 Ezɨ 12plan iakɨniba gɨvazɨ, atrivim dughiar mamɨn uan dɨpenir Babilonɨn itimɨn azuarim garui. 30 Egha kamaghɨn mɨgei, “Ia gan, Babilon a nguibar bar ekiam egha bar dera. Nan gavgavimɨn kɨ uabɨ an ingari, kɨ nguibar kam gamizɨ an otogha, uan gavgavim ko ziar ekiam isɨ gumazamizibar akakaghasa.”

31 A mɨgɨavɨra ikiava egha orazima, tiarir mam Godɨn Nguibamɨn ikegha izi. Tiarir kam kamaghɨn mɨgei, “Atrivim Nebukatnesar, nɨ nan akam barakigh. Kantrin nɨ ativazir kam, kɨ datɨrɨghɨn nɨ dam a inigham. 32 Eghtɨ kɨ nɨ batueghtɨ nɨ ua gumazamiziba ko ikian kogham. Nɨ mangɨ asɨzir atiaba ko ikiam. Egh nɨ 7plan azenibar, bulmakaubar mɨn dadabar amam. Nɨ kamaghɨra ikɨ mangɨ dughiar nɨ fogh suam, Godɨn Bar Pɨn Itim bar gumazamizibagh atifa. A uabɨ uan ifongiamɨn, gumazibagh amima me atrivibar otifi.”

33 Ezɨ bizir ensel mɨkemeziba, da zuamɨra Nebukatnesar batifi. Me gumazamizibar tongɨn a batoghezɨ, a bulmakaubar mɨn dadaba api. Egha dɨmagarimɨn ghuariar dɨpaba an namnam giri. Egha an dapanir arɨzim bar ruaragha taragiar arɨzibar mɨn gari. Egha an dafarir puziba bar ruaragha mati kuarazir puzibar mɨn gari.

Nebukatnesar Godɨn ziam fe

34 Gɨn 7plan azeniba gɨvazɨ, kɨ Nebukatnesar, kɨ kogha Godɨn nguibamɨn gara, egha nan nɨghnɨziba ua dera. Egha kɨ Godɨn Bar Pɨn Itim bagha bar akonge. A Godɨn ikia mamaghɨra itim, kamaghɨn, kɨ an ziam fam. Egha kɨ kamaghɨn mɨgei:

God atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ an atrivir kam dughiabar ikɨvɨra ikiam.

35 A gari, nguazimɨn itir gumazamiziba mati

pura biziba.

An Nguibamɨn itir enselba ko nguazimɨn itir gumazamiziba an apengan iti,

a bar me gatifa.

Egh a bizitam damusɨ an a damuam,

eghtɨ gumazitam an anogoreghan kogham.

Guizbangɨra, gumazitam kamaghɨn an azangsɨghan kogham,

Nɨ bizir tizim gami. Bar puvatɨ.

36 Ezɨ kɨ mɨgɨrɨgɨar kam gamir dughiamɨn, nan nɨghnɨzim ua dera, ezɨ kɨ ua uan ziar ekiam ini. Egha datɨrɨghɨn kɨ kantrin faragha ativazim, kɨ uam a gativagh an ganamin gavgavim ini. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba na ganɨdiba, ko nan gumazir ekiaba, me ua iza na ko iti. Ezɨ kɨ uam atrivimɨn ikia, egha ziar bar ekiam iti, a ziar ekiar kɨ faragha inizim gafira.

37 Egha datɨrɨghɨn kɨ Nebukatnesar, kɨ Atrivir Uan Nguibamɨn Itim bagha bar akonge, egha an ziam fa ziar ekiam a ganɨdi. Kɨ fo, bizir ana amiba bar voroghɨra ikia bar dera. Egha a gumazir uan ziaba feba da dɨkabɨri.

5

Atrivim Belsasarɨn isar ekiam

1 Ezɨ datɨrɨghɨn Belsasar atrivir igiamɨn otogha, dɨmagarir mamɨn a isar ekiar mam gamua, egha uan gumazir ekiar tausen plan diazɨ me isar kamɨn izegha, a ko wainɨn dɨpam api. 2 Egha me wainɨn dɨpam apavɨra itima, Belsasar, gol kapba ko silvan kapba inigh izasa uan ingangarir gumazibav mɨgei. Kavɨn kaba, an afeziam Nebukatnesar Jerusalemɨn nguibamɨn itir Godɨn Dɨpenimɨn ghugha da inigha Babilonɨn nguibamɨn ize. Atrivim ghaze, a uan gumazir ekiaba ko uan amuiba ko an amuir doziba ko, me bar kavɨn kabar wainɨn dɨpabar amam. 3 Kamaghɨn amizɨ, ingangarir gumaziba golɨn kapba inigha ize. Ezɨ gumazamiziba bar kavɨn kabar wainɨn dɨpaba api. 4 Egha me wainɨn dɨpaba apa ikiava, aser me gol, ko silva, ko bras, ko ain, ko temem, ko dagɨamɨn, ingarizir marvir guabar ziaba fe.

5 Me kamaghɨn amima, gumazimɨn dafarim zuamɨra bɨrimɨn otogha bɨrim gisɨn osiri. Danganir kamɨn lam isia an angazangarim bar ekefe, ezɨ atrivim bar deraghavɨra dafarir kamɨn garima, an osiri. 6 Egha a bar atiatigha, an atiatir guam asaragha, an gavgavim gɨvazɨ, an soroghafariba a ginɨsi.

7 Ezɨ a kukunir gumaziba, ko imezibagh amir gumaziba, ko akavsiar ifavaribagh amir gumaziba, tav a bagh me inigh izasa a pamten dei. Me izegha gɨvazɨma, atrivim kamaghɨn me mɨgei, “Gumazitam akar kam dɨponegh an mɨngarimɨn gun na mɨkemeghtɨ, kɨ atrivimɨn korotiar aghevim a danightɨ aneghuam. Egh kɨ golɨn sen an fɨrimɨn daghtɨ, a ziar ekiam iniam. Eghtɨ kɨ a damightɨ a namba 3ɨn gavmanɨn gumazimɨn ikiam.”

8 Ezɨ fofozir gumaziba aven izegha gɨvazɨ, atrivim akar kam bar me mɨkemez, men tav akar kam dɨponan ibura. Egha men tav akar kamɨn mɨngarimɨn gun atrivim mɨkemezir puvatɨ. 9 Kamaghɨn amizɨ, Atrivim Belsasar bar atiatingi. Egha an atiatir guam asaragha an gavgavim gɨvazɨma, an soroghafariba a ginɨsi. Ezɨ an gumazir ekiaba nɨghnɨghava avenge, kamaghɨn amizɨ, me bizitam damuan ibura.

10 Dughiar kam atrivimɨn amebam nɨgɨnir kam baraki, nɨgɨnir atrivim uan gumazir ekiaba ko me amizim. Egha a isar ekiam itir danganimɨn aven ghugha ghaze, “Atrivim, nɨ deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikɨ. Nɨ bizir kam ateghtɨ an osɨmtɨzim nɨ danɨngan markɨ. 11 Nɨ oragh, gumazir mam nɨn kantrin iti, ezɨ aser bar gavgavibar duaba nɨghnɨzim a ganɨngi. Ezɨ dughiar nɨn afeziam atrivimɨn itimɨn, nɨn afeziam gumazir kamɨn garima, a fofozir ekiaba ko nɨghnɨzir aghuiba iti. Egha an fofozim bar ekevegha aser gavgavibar fofozimɨn mɨn ghu. Ezɨ nɨn afeziam Atrivim Nebukatnesar, gumazir kam isa, irebabar mɨngaribar gun mɨgeir gumaziba ko, kukunir gumaziba, ko imezibagh amir gumaziba, ko akavsiar ifavaribagh amir gumaziba, bar men gumazir dapanimɨn ikiasa anemɨsefe. Nɨn afeziam kamaghɨn ami. 12 A fo, gumazir kam bar fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuiba iti, egha irebabar mɨngariba ko akar isɨn zuiba, ko bizir mogomebar mɨngaribar gun mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Daniel bagh akam amadagh. Atrivim Nebukatnesar ziam Beltesasar a gatɨ. Nɨ a mɨkemeghtɨ a izɨ akar bɨrimɨn itimɨn mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam.”

Daniel akar dɨpenir bɨrimɨn itimɨn mɨngarimɨn gun mɨgei

13 Egha me Daniel inigha aven ghuzɨma, an atrivimɨn boroghɨn tughav iti. Ezɨ atrivim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Daniel, nɨ ti Judan gumazir mam? Nɨ ti Judan adarazir mav, fomɨra nan afeziam, Atrivim Nebukatnesar, nɨ inigha ize? 14 Kɨ kamaghɨn oraki, aser bar gavgavibar duaba nɨghnɨzim nɨ ganɨngi, ezɨ nɨ fofozir ekiaba ko nɨghnɨzir aghuiba iti. 15 Kɨ fofozir gumaziba ko kukunir gumazibar dia, eghtɨ me izɨ akar bɨrimɨn itim dɨponɨva, an mɨngarim gun na mɨkɨmasa. Ezɨ puvatɨ, me mɨkɨman ibura. 16 Ezɨ kɨ kamaghɨn oraki, nɨ bizir mogomeba ko akar isɨn zuibar gun mɨgei. Egh nɨ osizirir kam dɨponɨva an mɨngarim gun na mɨkemeghtɨ, kɨ atrivimɨn korotiar aghevim nɨ da arugh, egh gol sen nɨn fɨrimɨn datɨghtɨ nɨ ziar ekiam iniam. Eghtɨ nɨ nan gavmanɨn gumazir namba 3ɨn otogham.”

17 Ezɨ Daniel an akam ikaragha ghaze, “Markɨ, kɨ nɨ da bizir aghuitam inighan kogham. Nɨ ifueghɨva, gumazir igharazir tam danɨngigh. Ezɨ Atrivim, kɨ datɨrɨghɨn osizirir kam dɨponɨva an mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam.

18 “Nɨ oragh. Godɨn Bar Pɨn Itim, a nɨn afeziam Nebukatnesar gamizɨ, a bar atrivir ekiamɨn otogha bar gavgafi, egha ziar ekiam ikia bar pɨn ti. 19 A gavgavir bar ekiam iti, kamaghɨn amizɨ, nguibaba bar dar gumazamiziba ko, kantriba bar dar gumazamiziba ko, nguibabar akaba bar, me an atiatigha egha nɨsi. Eghtɨ a gumazitam mɨsueghtɨ an aremeghsɨ an aremegham. Eghtɨ a gumazitam ateghtɨ a ikɨsɨ, a ikiam. Egha a kamaghɨn ami, a gumazitamɨn ziam fɨsɨ, a fam. Eghtɨ a gumazitam dɨkabɨragh a gasɨghasɨghsɨ, ana damuam. 20 Egha a uan ziam fava, akaba batogha, arazir igharazibagh amima, Godɨn Ikiavɨra Itim, atrivimɨn ikian a batoke, ezɨ an ziar ekiam iraghuzɨ, a uan danganim ataki. 21 Ezɨ Godɨn Ikiavɨra Itim gumazamizibar nguibamɨn a batoke, ezɨ an nɨghnɨzim, gumaziba nɨghnɨzi moghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, an asɨzibar mɨn nɨghnɨsi. Egha a ghua donkiba ko ikia, bulmakaubar mɨn dadaba apava, puram azenan akui. Ezɨ dɨmagarimɨn ghuariar dɨpaba a giri. Ezɨ a kamaghɨn amua ghua gɨn a kamaghɨn fo, Godɨn Bar Pɨn Itim gumazamiziba bar me gativagha men gari. Egha a uabɨ uan ifongiamɨn gumaziba mɨsevima me atrivibar otifi.

22  *“Nɨ Nebukatnesarɨn otarim, nɨ bizir kabagh fogha gɨfa. Egha nɨ uabɨ dɨkabɨrazir puvatɨ. 23 Nɨ uabɨ uan ziam fasa nɨghnɨgha, Ekiar Uan Nguibamɨn Itim, nɨ nan ziam dɨkabɨra. Egha uan ingangarir gumazibav kemezɨ me kavɨn nɨn afeziam Godɨn Dɨpenimɨn iniziba inigha ize. Egha nɨ uan gumazir ekiaba ko uan amuiba ko nɨn amuir doziba ko, ia bar kavɨn kabar wainɨn dɨpaba api. Egha ia marvir guar me gol ko, silva ko, bras ko, ain ko, temeba ko, dagɨamɨn ingarizibar ziaba fe. Ezɨ marvir guar kaba me garir puvatɨgha mɨgɨrɨgɨaba barazir puvatɨgha bizitam gɨfozir puvatɨ. God uabɨra nɨn ikɨrɨmɨrim ko nɨ amir biziba bar dar gara dagh atifa. Ezɨ nɨ an ziam fer puvatɨ. 24 Kamaghɨn amizɨ, God dafarir kam amadazɨ an akar kaba osiri. 25 Akar kam kamakɨn:

‘Dɨpon, dɨpon, tuisɨgh, abɨkigh.’

26 “Akar kamɨn mɨngarim, ‘Dɨpon,’ a kamakɨn,

God nɨ atrivimɨn ikiamin dughiaba dɨponsɨ.

Datɨrɨghɨn nɨn dughiar abuananam.

27 Ezɨ akar kamɨn mɨngarim, ‘Tuisɨgh,’ a kamakɨn,

God nɨn araziba tuisigha gɨfa, ezɨ an ababanim kamaghɨn nɨn aka,

nɨ arazir aghuibagh amir puvatɨ.

28 Ezɨ akar kamɨn mɨngarim, ‘Abɨkigh,’ a kamakɨn,

God nɨn kantri abɨghizɨ, an vuer mam Midian kantrin ghu,

ezɨ an vuer mam Persian kantrin ghu.”*

29 Ezɨ Atrivim Belsasar zuamɨra uan ingangarir gumazibav geima, me korotiar aghevim Daniel garugha egha golɨn sen an fɨrimɨn da. Egha Daniel gamizɨ a Belsasarɨn gavmanɨn namba 3ɨn gumazir dapanir ekiamɨn oto.

30 Ezɨ dɨmagarir kamra, Midian kantrin gumaziba iza Babilonɨn Atrivim Belsasarɨn mɨsoghezɨ ana areme. 31 Ezɨ Darius, a Midian gumazim, a 62plan azeniba ikiava, datɨrɨghɨn Babilonɨn atrivimɨn oto, egha kantrin kam gativagha an gari.

6

Me Daniel akunizɨ a laionba itir mozim giraghu

1 Dughiar kam Darius atrivimɨn otogha gɨvagha, egha 120plan gavmanɨn faragha zuir gumaziba amɨseveghtɨ me kantrin aven tir nguibabagh ativagh dar ganam. 2 Ezɨ atrivim, Daniel ko gumazir igharazir pumuning a me amɨsevezɨ, me gavmanɨn faragha zuir gumazir kabagh ativagh, atrivimɨn ingangaribar ganam. Eghtɨ atrivimɨn ingangaribar tongɨn bizitam ovengan kogham. 3 Ezɨ atrivim, Danielɨn ingangarimɨn garima a bar dera, egha gavmanɨn faragha zuir gumaziba ko a ko ingarir gumazimning a men ingangaribagh afira. Kamaghɨn amizɨ, atrivimɨn nɨghnɨzim a Daniel amɨseveghtɨ a kantrin gumazir dapanimɨn ikiam. 4 Ezɨ gavmanɨn faragha zuir gumazir kaba ko, Daniel ko ingangarir vamɨram amimning, me nɨghnɨzir kam gifongezir puvatɨ. Egha me Danielɨn ingangarimɨn aven gari, a bizitam pazɨva a damightɨ, me a kot darɨgham. Me garima, Daniel a gumazir bar aghuim, egha an ingangarim bar dera. A ifarir puvatɨgha arazir kuratam gamizir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, me an arazir kuratamɨn apizir puvatɨ. 5 Egha me uarira uariv gei, “E Danielɨn ingangarimɨn aven arazir kuratam batoghan kogh egh, a kot darɨghɨva avegham. Egh arazir a uan Godɨn gɨn ghua amibar ganɨva, tuavitam batoghɨva a kot darɨgham.”

6 Egha me atrivimɨn ganasa ghugha kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim Darius, nɨ deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam! 7 Ezɨ e bar, nɨn gumazir ekiar nɨn kantri gativamiba, e gavmanɨn gumazir dapaniba, ko gavmanɨn faragha zuir gumaziba, ko distrighɨn faragha zuir gumaziba, e bar, nɨ akar bar gavgavitam damuasa, e akam akɨrigha gɨfa. En ifongiam kamakɨn, nɨ gumazamiziba bar me mɨkɨm, eghtɨ 30plan dughiaba me bizitam bagh ase tam o gumazitam ko mɨkɨman markɨ. Me nɨrara nɨ ko mɨkɨm. Eghtɨ gumazitam akar gavgavir kam batueghtɨ, nɨ anekunightɨ a laionba itir mozimɨn magɨrɨ. 8 Ezɨ atrivim, nɨ gumazibav kemeghtɨ me akar gavgavir kam akɨnafarimɨn an osirightɨ, nɨ uan ziam osirightɨ an akar gavgavir kam a damutɨ a gavgavigham. Eghtɨ gumazamiziba bar an gɨn mangam. Akar kam e Midia ko Persia, a en akar gavgavim, an e bagh ikɨ mamaghɨra ikiam. Gumazitam anebighan kogham.” 9 Ezɨ Atrivim Darius gumazibav geima me akar kam osirizɨ, a uan ziam akɨnafarir kamɨn an osiri.

10 Egha Daniel atrivimɨn akam baregha fo, Atrivim uan ziam osiri. Egha zurarama ami moghɨn, a dɨkavigha uan dɨpenimɨn ghu. Egha a bar ghuriamɨn pɨn itir danganimɨn ghugha, winduan Jerusalemɨn amadaghan itimɨn bar an boroghɨra tevimning apɨrigha, God ko mɨgɨa egha an ziam fe. A dughiar vamɨra, 3plan dughiabar God ko mɨgei. 11 Ezɨ Danielɨn apaniba bar moghɨra uari inigha, an dɨpenimɨn ghua an garima, a uan God ko mɨgei. 12 Egha me uamategha atrivim bagha ghugha kamaghɨn a mɨgei, “Atrivim, guizbangɨra nɨ ghaze, gumazamiziba 30plan dughiabar nɨrara mɨkɨmam. Egh me asetam o gumazitam ko mɨkɨman kogham. Gumazitam akar gavgavir kam batueghtɨ, nɨ anekunightɨ a laionba itir mozimɨn agɨram.”

Ezɨ atrivim ghaze, “Are. Akar gavgavir kam tugha bar gavgafi, kar Midia ko Persian akar gavgavim, a ikɨvɨra ikiam.”

13 Egha me atrivim mɨgei, “Daniel, gumazir kam Judan adarazir mav, me fomɨra kalabuziar gumazir mamɨn mɨn an kantrin a inigha kagh ize, a nɨn akaba batogha, nɨ atɨzir akar gavgavimɨn gɨn zuir puvatɨ. A zurara 3plan dughiar vamɨran, dughiar 3plan dughiabar dughiar vamɨran uan God ko mɨgei.” 14 Ezɨ atrivim akar kam baregha an navim bar oseme, egha Danielɨn akurvaghasa tuaviba buria ghuavɨra itima amɨnim pɨri.

15 Ezɨ Danielɨn apaniba uamategha atrivim bagha izegha kamaghɨn pamten a mɨgei, “Atrivim, nɨ e Midia ko Persian arazim gɨfo. A kamakɨn, atrivim akar gavgavitam damightɨ, akar gavgavir kam ikɨ mamaghɨra ikiam.”

16 Ezɨ atrivim gumazibav geima, me Daniel inigha laionbar mozimɨn anekunizɨ a iraghu. Ezɨ a kamaghɨn Daniel mɨgei, “Nɨn Godɨn nɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikia egha zurara teviba apɨra an ziam fer kam, a nɨn akuragh.”

17 Ezɨ me Daniel akunigha gɨvagha, dagɨar ekiar mam inigha mozir akam apɨri. Egha atrivim uan gumazir dapaniba ko, me uan ringɨn dafaribagh aghuizir ababaniba isa dagɨar kam gatɨ. Egha bizitam Daniel damuan gumazamizibar anogoroke. 18 Egha gɨn atrivim uamategha uan dɨpenimɨn ghu. Egha dɨmagarir kamɨn daghetam amezir puvatɨgha, gumazamizibar diazɨ me iza a koma aperazir puvatɨ. Egha a uaghan akuava avenge. Bar puvatɨ.

19 Ezɨ amɨnim tirazɨma bar mɨzaraghara atrivim dɨkavigha zuamɨra ghua mozimɨn ghu. 20 Ana otogha gɨvagha, bar osemegha kamaghɨn dei, “Daniel, nɨ Godɨn Ikia Mamaghɨra Itimɨn ingangarir gumazim! Nɨn Godɨn nɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikia zurara teviba apɨra an ziam fer kam, a nɨn akuragha laionbar akabar kuazɨ, da nɨ amezɨ o puvatɨ?”

21 Ezɨ Daniel mozimɨn aven ikia kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Atrivim, nɨ deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikɨ! 22 God uan ensel amadazɨ a iza laionbar akabar kuazɨ da na gasɨghasɨghizir puvatɨ. A fo kɨ deraghavɨra ikia, egha arazir kuratam nɨ gamizir puvatɨ. Kamaghɨn, a nan akura.”

23 Ezɨ atrivim bar akuegha laionbar mozimɨn Daniel gekuigh azenim darɨghasa gumazibav gei. Me mozimɨn a gekuigha azenim gatɨgha gɨvagha, an garima, Daniel guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn iti, kamaghɨn amizɨ, laionba duatam a gatɨzir puvatɨ.

24 Ezɨ atrivim mɨgeima me gumazir Daniel isa kot gatɨzir kaba ko, men amuiba ko boriba inigha laionbar mozim mɨkɨni. Ezɨ me tɨghar nguazim giram, laionba pɨrara men suigha men mɨkarziba aghoraghsua men aghariba orovoregha me tuvareme.

25 Ezɨ Atrivim Darius, nguazir kamɨn itir nguibaba bar dar gumazamiziba ko kantriba bar dar gumazamiziba ko nguibabar akaba bar me bagha akɨnafarim osira ghaze:

“Ia bar navir amɨrizimɨn ikɨ!

26 Kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ia nan kantrin gumazamizir kɨ ativaziba,

ia ziar ekiam Danielɨn God danɨng,

egh Godɨn kamɨn atiating an apengan ikɨ.

“Kar Godɨn Ikia Mamaghɨra Itim,

egh an atrivimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

An Dughiar an Atrivimɨn Ikiamim ko an gavgavim gɨvaghan kogham.

27 A gumazamizibar akurvagha ua me isi;

an arazaraziba ko mirakelba overiam ko nguazimɨn dagh ami.

Bar guizbangɨra, a Danielɨn akurazɨ

laionba a gasɨghasɨghizir puvatɨ.”

28 Ezɨ Darius atrivimɨn ikia ghua gɨn Persian Atrivim Sairus uaghan atrivimɨn itima, Daniel dughiar ruarimɨn gumazir dapanimɨn iti. Egha uaghan gumazir bar ekiamɨn iti.

Daniel uan irebabagh eghari

7

(Sapta 7--12)

Daniel 4plan asɨzibar irebamɨn gani

1 Dughiar Belsasar Babilonɨn kantrin atrivim itima, an azenir farazimɨn, kɨ Daniel, kɨ dɨmagarir mamɨn dakozim girɨghav ikia irebamɨn mɨn bizimɨn gani. Egha kɨ irebar kamɨn eghaghanim akɨnafarir mamɨn an osiri.

2 Kar bizir kɨ dɨmagarimɨn irebamɨn ganiziba. Amɨnim danganiba bar dar iza ongarim gamima a dɨkafi, egha dɨpɨra tintinibar zui. 3  *Ezɨ 4plan asɨzir dafar vaghvagha igharagha gariba, ongarim ategha azenan izi.

4  *Ezɨ farazim laionɨn mɨn gara, avɨzimning ikia taragiar ekiamɨn mɨn gari. Kɨ garavɨra itima me an avɨzimning asigha an suemning asarazɨ a gumazim mɨn tughav iti. Ezɨ me gumazibar nɨghnɨzim a ganɨngi.

5 Ezɨ kɨ garima naba 2ɨn asɨzim, a bean mɨrara gara uan suemningɨn tu. Egha an asɨzir mamɨn iviragharir 3pla uan akamɨn da isaghvɨra, ezɨ tiarir mam a mɨgɨa ghaze, “Aria, nɨ asɨzir tuzir avɨribar amɨ!”

6 Egha kɨ garavɨra itima asɨzir atiar kaziamɨn mɨn gari, ezɨ me a dɨbora ghaze lepat, an oto. An akɨragharim avɨzir 4pla an iti. Da kuarazir avɨzibar mɨn gara, dapanir 4pla iti. Egha me bizibagh ativagh dar ganamin gavgavim a ganɨngi.

7  *Egha kɨ garavɨra itima, namba 4ɨn asɨzir bar dafam oto. An guam bar igharagha gari, egha gavgavir ekiam iti. Ezɨ kɨ bar puvɨram an atiatingi. An ainɨn atarir bar ekiaba ikiava, biziba bar da apava da orovorogha dagh asɨghasɨsi. Egha gɨn mɨnezir ireziba dɨkava da mɨsaragharɨsi. Asɨzir kam 10plan komba an dapanimɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, a 3plan asɨzir faragha otivizibar mɨn garir puvatɨ.

8  *Egha kɨ mɨghɨgha 10plan kom kabar gara, komɨn dozir mamɨn garima a mabar tongɨn oto. Ezɨ komɨn igiar kam 3plan komɨn faragha itiba asi. Ezɨ komɨn igiar kam gumazimɨn damazimning ko akam iti. Egha bar akongegha, uabɨ uan ziam fe.

Daniel irebamɨn garima, Fomɨra Fomɨra Itir Gumazim iti

9  *Ezɨ kɨ irebamɨn garima me atrivir dabirabiba inigha iza dar afi. Ezɨ Fomɨra Fomɨra Itir Gumazir mam iza atrivir dabirabir mam gaperaghav iti. Egha an korotiaba ghuariamɨn mɨn bar ghurghurizɨ, an dapanir arɨziba sipsipɨn arɨzibar mɨn bar ghurghuri. Ezɨ atrivir dabirabir kam, wilba iti, egha dabirabim ko an wilba, avir mɨzariaba dar ikiava anekɨarugha anevara.* 10  *Ezɨ avivzariaba dabirabimɨn otivaghira bar ekevegha dɨpamɨn mɨn buigha izaghira tintinibar zui. Ezɨ tausen tausenɨn gumazamiziba Gumazir Kam bagha ingari, ezɨ milionɨn gumazamiziba an damazimɨn tuivighav iti. Egha marazi kotiabar amuasa akɨnafariba tui.

11 Ezɨ kɨ garavɨra ikia orazima, namba 4ɨn asɨzimɨn komɨn dozir kam uabɨ uan ziam favɨra iti. Egha kɨ garima me namba 4ɨn asɨzir kam mɨsuegha an kuam inigha ghua avim mɨkɨnizɨ a bar isi. 12 Ezɨ 3plan asɨzir ikiavɨra itir kaba, me dar gavgaviba agɨfa, eghtɨ da ua bizibagh ativagh dar ganan kogham. Egha me zuamɨra dav soghezɨ da ariaghirezir puvatɨ. Me da ataghizɨma da dughiar bar otevimɨn ike.

13  *Ezɨ nan irebar kɨ dɨmagarimɨn ganizir kam, kɨ gumazir mam, a Gumazamizibar Otarimɨn mɨn kɨ an gani. A ghuariamɨn tongɨn ikegha nan boroghɨn izi. Ezɨ me a inigha ghua Fomɨra Fomɨra Itir Gumazir Kam ganɨngi.† 14  *Ezɨ Fomɨra Fomɨra Itir Gumazir Kam uabɨ a gamizɨ an atrivimɨn otozɨ, a gavgavim ko ziar ekiam a ganɨngi. Eghtɨ ana atrivimɨn ikɨtɨ, an gavgavim mamaghɨra ikiam. Eghtɨ an atrivir ingangarim gɨvaghan kogham. Eghtɨ nguibaba bar dar gumazamiziba, ko kantriba bar dar gumazamiziba ko nguibabar akaba bar, me bar an apengan ikɨ a bagh ingaram.

Irebar kamɨn mɨngarim

15 Ezɨ kɨ Daniel, kɨ bizir kaba irebamɨn dar ganigha dɨgavir kuram gamigha nɨghnɨzir avɨribagh ami. 16 Egha kɨ gumazir kabar mav bagha ghu, an atrivir dabirabimɨn boroghɨra tughav iti, ezɨ kɨ uan irebamɨn gun mɨkɨmasa an azangsɨsi. Ezɨ an an mɨngarimɨn gun na mɨgei. 17 A ghaze, “Asɨzir 4plan ekiar kaba, da kantrin gavgavir 4plan ababanim, da nguazir kamɨn otivam. 18  *Eghtɨ gɨn Godɨn Bar Pɨn Itimɨn gumazamiziba, me gavgavim inighɨva, biziba bar dagh ativagh, ikɨ mamaghɨra ikiam.”

19 Ezɨ kɨ akar kam baregha gɨvagha, namba 4ɨn asɨzir kam bar a gɨfoghasa. A mabar mɨn garir puvatɨ, ezɨ kɨ bar ana atiatingi. A bizir avɨriba uan brasɨn dagarir puzibar da isa, da apava ainɨn ataribar da orovorogha dagh asɨghasɨsi. Egha gɨn mɨnezir ireziba dɨkava da mɨsaragharɨsi. 20 Ezɨ kɨ uaghan, 10plan komɨn an dapanimɨn itiba ko komɨn dozir gɨn otozim, kɨ dagh foghasa. Egha komɨn dozir kam a 3plan komɨn faragha itiba asizɨ da ire. Ezɨ a damazimning ikia, akam ikia, egha akam arava uabɨ uan ziam fe. Egha kɨ komɨn dozir kamɨn gara, kɨ bar atiatingi. Kɨ komba bar dar atiatiava, egha dozir kam kɨ bar an atiatingi. 21-22  *Ezɨ irebar kam kɨ an garima, komɨn kam Godɨn gumazamiziba ko mɨsogha ikia, me dɨkabɨra ghuavti Fomɨra Fomɨra Itir Gumazim oto. Egha a komɨn kam isa kotiam gatɨgha kamaghɨn mɨgei, Godɨn Bar Pɨn Itimɨn gumazamiziba, me kotiamɨn aven komɨn kam gafira. Ezɨ dughiam otozɨma Godɨn gumazamiziba, me biziba bar dagh ativamin gavgavim ini.‡

23 Ezɨ gumazir kɨ azarazir kam, a kamaghɨn na mɨkeme, “Irebar kamɨn mɨngarim kamakɨn, namba 4ɨn asɨzir kam, a namba 4ɨn kantrin ababanim gami. Egh a kantrin igharazibar mɨn ganan kogham. A kantrin igharaziba bar dagh asɨghasɨgh da dɨkabɨragh egh da gɨvagham. 24  *Ezɨ 10plan komɨn kaba, da 10plan atrivibar ababanim, me kantrin kamɨn otivam. Eghtɨ gɨn atrivir igharazitam otogham, egh an atrivir faragha itibar mɨn ganan kogham. An atrivir 3pla batuegham. 25  *Eghtɨ an akar kurabar Godɨn Bar Pɨn Itim mɨkɨmɨva, egh an gumazamiziba dɨkabɨnam. Egh me Arazir God Me Ganɨngiziba ko, dughiar ekiar Godɨn ziam feba, da batoghsɨ damuam. Egh an azenir pumuning ko mɨkezim ko akuamɨn Godɨn gumazamizibagh ativagh men ganam.§

26 “Eghtɨ an dughiar kam gɨvaghtɨ, Godɨn kotiam otivam, eghtɨ ana atrivir kamɨn gavgavim agɨva, egh bar a gasɨghasigham. 27  *Egh Godɨn Bar Pɨn Itim, a nguazimɨn atriviba bar dar gavgaviba isɨ uan gumazamizibar anɨngam. Eghtɨ me atrivibar ikɨ mamaghɨra ikiam. Eghtɨ kantriba bar Godɨn gumazamizibar apengan ikɨva, egh ingarɨva men akaba baragham.”

28 Kar irebar kɨ ganizimɨn eghaghanim, a kamaghɨra tu. Ezɨ kɨ Daniel, kɨ bar atiatingi, egha atiatir guam asara, egha kɨ bizir kaba puvɨram a dagh nɨghnɨsi.**

8

Daniel irebamɨn sipsipɨn mam ko memen mamɨn gari

1 Ezɨ 3plan azeniba Belsasar atrivimɨn itima, kɨ bizir igharazir mam irebamɨn mɨn an gani. 2 Kɨ irebamɨn uabɨn garima, kɨ zuamɨra ghua Elamɨn provinsɨn oto. Egha Susan nguibar ekiamɨn tughav iti. Ulain Fanemɨn boroghɨn. 3 Egha kɨ garima sipsipɨn apurir mam fanemɨn boroghɨn tughav iti. Egha komɨn pumuning iti. Ezɨ an komning ruara, ezɨ komɨn mam farazimɨn gɨn otogha bar ruara. 4 Ezɨ kɨ sipsipɨn apurir kamɨn garima, ana aviragha ivegha ghua aruem uaghiri naghɨn, ko not ko sautɨn ghu. Eghtɨ asɨzitam an tɨvaghan kogham. Eghtɨ tav an gavgavimɨn arɨmangɨghan kogham. A biziba uan ifongiamɨn dagh amua egha bar gavgavigha uan ziam fe.

5 Ezɨ kɨ bizir kamɨn mɨngarim nɨghnɨzir avɨribar a gamuavɨra ikia, egha memen apurir mamɨn garima, an aruem ghuaghiri danganim ategha izi. A bar puvɨra ivemara an sueba nguazim dɨtir puvatɨ. Ezɨ komɨn bar ekiar vamɨra an damazimningɨn tizimɨn tughav iti. 6 Ezɨ komɨn pumuning itir sipsipɨn Fanemɨn boroghɨra tughav itir kɨ ganizim, memen kam an ganigha puv ivegha ataravɨra sipsipɨn kam bagha ghu. 7 Egha kɨ an garima a sipsip mɨsosi. Ezɨ memen kam bar anɨngaghegha, gavgavim uabɨn akuigha ivegha ghua, sipsipɨn apurim uabɨ a gasegha an komning apɨriaghatɨ. Sipsipɨn apurim a munasan gavgaviba puvatɨ, ezɨ meme anekunizɨ a nguazim giraghuzɨ, ana dɨkabɨni. Ezɨ sipsipɨn kamɨn akurvaghamin bizitam itir puvatɨ. 8 Egha memen kam bar puvɨra ifaghata, uan gavgavim akakasi. Egha an gavgavim bar ekevezir dughiamɨn, an komɨn ekiam dɨpɨri. Ezɨ an danganimɨn 4plan komɨn igharaziba otifi. Egha da bar ekefe. Ezɨ komɨn 4plan kaba nguazimɨn 4plan ruaghateviba bar dar gari.

9 Ezɨ komɨn dozir igiar mam, 4plan komɨn kabar mam gisɨn aghui. Egha komɨn igiar kamɨn gavgavim bar ekefegha ghuavɨra ikia gumazamizir sautɨn amadaghan itiba ko, aruem anadi naghɨn itiba ko, God uan gumazamizibagh anɨngizir nguazir aghuir kamɨn me dɨkabɨra. 10  *Ezɨ komɨn kam bar gavgavigha mɨkovezibav sosi. Mɨkoveziba Godɨn Nguibamɨn itir mɨdorozir enselbar mɨn mɨsosi. Ezɨ komɨn kam mɨkovezir maba kunizɨ da nguazim giraghue, ezɨ a me dɨkabɨni. 11 Egha komɨn kam uaghan Godɨn Nguibamɨn mɨdorozir gumazibar atrivim dɨkabɨnasa. An atrivim bagha zurara ofa gamir arazim agɨvagha, Godɨn Dɨpenim gasɨghasɨgha a gamima a bar mɨze. 12 Gumazamiziba arazir kurabagh ami, kamaghɨn komɨn kam gavgavim inigha Godɨn Nguibamɨn mɨdorozir gumaziba me dɨkabɨnasa, egh dughiabar zurara ofa gamir arazim agɨvasa.* Ezɨ Godɨn akaba bar guizbangɨra, ezɨ komɨn kam Godɨn guizɨn akam gasɨghasɨki. Ezɨ gumazamiziba uam an gɨn zuir puvatɨ. Ezɨ biziba bar komɨn kam dar amuasa, a pura dagh ami.

13 Egha kɨ enselɨn mam barazima a mɨgeima enselɨn igharazir mam kamaghɨn an azai, “Bizir kurar e irebamɨn garir kaba, da dazoghɨn gɨvagham? Gumazamiziba dazoghɨn ua Godɨn ofa damuam. God bar aghuazir bizim an Dɨpenimɨn iti, kamaghɨn a uan Dɨpenim ataki, eghtɨ dughiar manamɨn arazir kurar kam gɨvagham? Eghtɨ dughiar manamɨn komɨn kamɨn gavgavim gɨvagham? Eghtɨ a ua Godɨn Dɨpenim gasɨghasɨghan koghɨva, Godɨn Nguibamɨn mɨdorozir gumaziba uan suemningɨn me dɨkabɨnan kogham?”

14 Ezɨ kɨ orazima enselɨn igharazim a ikaragha, kamaghɨn mɨgei, “Fomɨra me mɨzaraziba ko guaratɨzibar ofa God ganɨdi. Eghtɨ bizir kurar kam itir dughiamɨn, me 2,300plan ofaba God danɨngan kogham.† Dughiar kam gɨvaghtɨ, me Godɨn Dɨpenim akɨriva, ua Godɨn ofa damuam.”

15 Ezɨ kɨ Daniel, kɨ irebar kamɨn garavɨra ikia, egha kɨ an mɨngarim gɨfoghasa puvɨra nɨghnɨsi. Egha kɨ garima gumazir mam zuamɨra nan boroghɨn tughav iti.‡

Ensel Gebriel irebamɨn mɨngarimɨn gun mɨgei

16  *Ezɨ kɨ gumazir mamɨn tiarim barazi a Ulain Fanemɨn ikia dia egha kamaghɨn mɨgei, “Ensel Gebriel, nɨ bizir Daniel ganizir kamɨn mɨngarimɨn gun mɨkɨm.”

17 Ezɨ Gebriel iza nan boroghɨn tuzɨ, kɨ bar atiatigha, nguazim girɨgha fuaghav iti. Ezɨ Gebriel kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ pura nguazimɨn gumazim, ezɨ kɨ kamaghsua, nɨ irebar kamɨn mɨngarim gɨfogh. Irebar kam, nguazim gɨvaghamin bizibar mɨgɨrɨgɨam an ti.”

18 A mɨgɨavɨra itima, nan damaziba nan sirizɨ, kɨ ira mɨtogha akuava ongani. Ezɨ a nan suiragha na fezɨ kɨ tu.

19 Ezɨ a mɨgei, “Kɨ Godɨn anɨngagharim gɨvaghamim dughiamɨn, nɨ mɨkɨmasa. Kar God inabazir dughiar abuananam. Bizir kaba nɨ irebamɨn ganizɨ moghɨn otivam.

20 “Sipsipɨn apurir komɨn pumuning itir nɨ ganizim, a kantri Midia ko kantri Persian ababanim. 21 Ezɨ memen apurir nɨ ganizim, a kantri Grikɨn ababanim. Egha an damazimningɨn tongɨn tughav tir komɨn ekiar kam, a kantri Grikɨn faragha itir atrivimɨn ababanim. 22 Ezɨ nɨ ganizir komɨn ekiar dɨpɨrizir kam, 4pla komɨn maba an danganim otifi. Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Kantri Grik bigh kantrin igiar 4pla ikiam. Egh me gavgaviba puvatɨgham, mati fomɨra kantri bɨghizir puvatɨzɨ mokɨn.

23 “Ezɨ kantrin kabar gavgavim gevir dughiamɨn, gumazamizibar arazir kuraba bar pazav otoghtɨ, dughiar kamra, atrivir tam otogham. A bar gumazir kuram. Egh an akaba batoghɨva, navim gavgavigh ifavaribar amuam. 24 An otogh gavgavigh ikiam, ezɨ kar guizbangɨra an gavgavim puvatɨ. Eghtɨ a bizir avɨrim gasɨghasɨghɨva, biziba bar dar amusɨ nɨghnɨgh, a pura dar amuam. A gumazir gavgaviba itibagh asɨghasɨgh, egh Godɨn gumazamizibagh asɨghasɨgham. 25 Egh a gumazamizibagh ifaramin fofozir aghuim ikɨva, egh an ifavarir arazir kamɨn an afiragh bar pɨn ikiam. Egh a uan navir averiamɨn nɨghnɨgh suam a bar ekefe. Eghtɨ gumazamiziba suam me deravɨra iti. Puvatɨ, a zuamɨra dɨkavighɨva men avɨribagh asɨghasigham. Egh a dɨkavigh Atrivir Atriviba Bar Dagh Afirazir Kam mɨsoghsɨ damuam. Eghtɨ dughiar kamɨn gumazitam a gasɨghasighan kogham, a uabɨ kuram iniam.”

26 Kɨ guaratɨziba ko mɨzarazibar ofabagh amir arazim, kɨ an irebar mɨngarimɨn gun nɨ mɨkeme. Ezɨ bizir nɨ ganiziba da otivam. Egh bizir kaba zuamɨram otivighan kogham, kamaghɨn nɨ irebar kamɨn akar mogomer kamɨn gun gumazamizibav kɨman markɨ.

27 Ezɨ kɨ akar kam baregha gɨvagha, bar oseme, egha dughiar mabar kɨ arei. Ezɨ arɨmariam gɨvazɨma, kɨ dɨkavigha ua ingangarir Atrivim Belsasar na ganɨngizim bagha ghu. Egha kɨ irebar kam puv a gɨnɨghnɨgha, nɨghnɨzir avɨribagh amua deragha an mɨngarim gɨfozir puvatɨ.

9

Daniel Israelia bagha God ko mɨgei

1 Darius, Serksisɨn otarim, a kantri Midian gumazim, egha a kantri Babilonɨn atrivimɨn iti. 2  *An azenir farazim, ana atrivimɨn itima, kɨ Daniel, kɨ Godɨn akɨnafariba gara da dɨbori. Egha, Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia, Ikiavɨra Itir God a ganɨngizir akam, kɨ a gɨnɨghnɨsi. A ghaze, Jerusalem 70plan azenibar ikuvighvɨra ikiam. 3 Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God ko mɨgei, Ekiam. Osɨmtɨzim nan navimɨn itima, kɨ daghetam apir puvatɨgha, azir akamɨn korotiaba aghuigha, averenim isa uan mɨkarzim gaghui. Kɨ kamaghɨn ikia, egha pamtem God ko mɨgei.

4 Ezɨ kɨ Israelian gumazamizibar arazir kurabar gun uan Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavim mɨgei. Kɨ kamaghɨn mɨgei, “O Godɨn Ekiam, nɨ gavgavir ekiam iti, ezɨ e nɨn ziam fe. Egha nɨ zurara e koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn gɨrara zui. Egha nɨ zurara gumazamizir nɨ gifuegha, nɨn akamɨn gɨn zuiba, nɨ bar men apangkufi.

5 “E gumazamizir derazir puvatɨziba. E arazir kuram gami, egha nɨn gɨn zuir tuavim ataki. E nɨn akam batuegha, Akar Gavgaviba ko, bizir nɨ damuasa e mɨkemeziba e dagh amir puvatɨ. 6 Nɨn akam inigha izir gumaziba, me nɨn ingangarir gumaziba, e men akam barazir puvatɨ. Me nɨn ziamɨn, akam en atrivibav kɨra, en gumazir dapanibav kɨra, egha en ovaviba ko en kantrin itir gumazamiziba bar me mɨkɨni.

7 “Ekiam, nɨ arazir aghuibagh amima, ezɨ en arazir kuraba aghumsɨzir ekiam e ganɨngi. Ezɨ kar bar guizbangɨra, e Judan nguibamɨn iti, o e Jerusalemɨn iti, o Israelian gumazamizir kantrin roghɨra itiba ko saghon itiba bar. Guizbangɨra, e nɨn akam batoghezɨ, kamaghɨn nɨ e amadazɨ e tintinibar ghue, ezɨ aghumsɨzir kam en mɨkarzibar ikiavɨra iti.

8 “O Ikiavɨra Itir God, e ko, en atriviba ko en gumazir dapaniba ko en ovaviba, arazir kuraba nɨ gamigha aghumsɨzir ekiam e ganɨngi. 9 E nɨn akaba batosi, ezɨ nɨ Ekiam en God, en apangkuvigha en arazir kuraba gɨn amadi. 10 En Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, e nɨn akam barazir puvatɨ. Akar Gavgavir kam, nɨn akam inigha izir gumaziba nɨ e mɨkɨmasa me mɨkeme, ezɨ e an gɨn zuir puvatɨ. 11  *Ezɨ e Israelia bar nɨn Akar Gavgaviba abigha, nɨn akam barazir puvatɨ. Egha akɨrim ragha nɨn akam gasara. E arazir kuram nɨ gami. Kamaghɨn amizɨ, nɨ en arazir kuraba tuisigha gɨfa. Egha Akar Gavgavir kam nɨ Moses ganɨngizɨ an an osiri. Nɨ ivezir kuram gumazamizir akɨrim ragha nɨn akam gasaraziba me danɨngam. Nɨ ivezir kurar kam e gingegha gɨfa. 12 Egha nɨ en gumazir dapaniba ko e damuasa mɨkemezɨ moghɨn, nɨ bizir kam gami. Egha nɨ Jerusalem puv a gamigha, bar pazavɨram a gasɨghasɨki. Jerusalem gasɨghasɨzir arazir kam, a nguazimɨn itir nguibar igharazibagh asɨghasɨzir arazim bar a gafira. 13 Ezɨ nɨ Moses osirizir akabar aven mɨkemezɨ moghɨn e osɨmtɨziba isi. Ezɨ datɨrɨghɨn e uaghan arazir kuram gamir arazim ataghizir puvatɨ, egha nɨ Ikiavɨra Itir God, en God, nɨ e gakongasa e bizitam gamizir puvatɨ. Egha e nɨn guizɨn akam barazir puvatɨ. 14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ en arazir kuraba ikarvaghasa iti. Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ a gamigha gɨfa. Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir God, en God, nɨ arazir aghuibaram ami. Ezɨ e nɨn akam barazir puvatɨ.

15 “O Ekiam, en God, nɨ uan gavgavim akaghava uan gumazamiziba Isipɨn kalabusɨn me inigha ize. Ezɨ datɨrɨghɨn Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ingangarir nɨ amizir kamɨn gavgavim gɨnɨghnɨghavɨra iti. Egha me ziar ekiam nɨ ganɨdi. Bar guizbangɨra, e arazir kurar avɨrim gamigha nɨn akam batoke. 16 O Ekiam, nɨ en arazir kuraba ko en ovavibar arazir kurabar ganigha, egha puv e gamigha, Jerusalemɨn nguibar ekiam gasɨghasɨki. Ezɨ Jerusalem boroghɨra itir kantribar gumazamiziba, me bar dɨbovir akabar Jerusalem mɨgɨava, e nɨn gumazamiziba sara mɨgei. E kamaghsua, nɨ uam Jerusalemɨn ataran markɨ. Bar guizbangɨra, kar nɨn nguibam a nɨn mɨghsɨam gisɨn ti. Nɨ fomɨra an ingangarir aghuir avɨrim e bagha dagh ami, ezɨ nɨ ua kamaghɨn e bagh damuasa e ifonge.

17 “O en God, nan dɨmdiam ko azangsɨzim barakigh. Kɨ kamaghsua, nɨ uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgh, ua uan Dɨpenir me asɨghasɨghizir kam akɨrigh, eghtɨ me bar fogh suam, nɨ Ekiam. 18 O nan God, en ararem baregh, en gan. Nɨ osɨmtɨzir kamɨn gari an en ti, ezɨ osɨmtɨzim nɨn nguibar ekiamɨn ti. E gumazir aghuibar mɨn nɨn azangsɨghan kogham. E fo nɨn apangkuvim iti, kamaghɨn e nɨn azangsɨsi. 19 O Ekiam, en dɨmdiam baragh! O Ekiam en arazir kuraba gɨn amadagh! O Ekiam, e baragh egh en akuragh! Jerusalemɨn nguibar kam ko an gumazamiziba sara, e nɨn adarazira. Kamaghɨn amizɨ, nɨ suighsuighan markɨ. O nan God, nɨ uan ziar ekiam gɨnɨghnɨgh egh zuamɨra en akuragh!”

Ensel Gebriel, Jeremaian akamɨn mɨngarimɨn gun mɨgei

20 Kɨ Daniel, kɨ God ko mɨgɨavɨra iti, egha uan arazir kuraba ko Israelia, me nan gumazamiziba, men arazir kuraba sara, kɨ dar gun mɨgei. Egha Ikiavɨra Itir God, nan God kɨ an azangsɨsi, eghtɨ a uan Dɨpenim ua mɨghsɨar kam gisɨn an ingarightɨ a tugham. 21  *Ezɨ kɨ God ko mɨgɨavɨra itima, enselɨn kam Gebriel, kɨ uan irebar farazimɨn an gani, ezɨ a datɨrɨghɨn mɨghegha izaghira danganir kɨ itimɨn ize. Ezɨ dughiar kam, bar guaratɨzimɨn ofa gamir dughiam. 22 Egha a iza kamaghɨn na mɨgei, “Daniel, kɨ nɨn nɨghnɨzim akɨrasa ize. Eghtɨ nɨ fofozir aghuir avɨriba ikiam. 23 Daniel, nɨ God ko mɨgeir dughiar kamra, a nɨn azangsɨzim ikaragha gɨfa. God bar nɨ gifonge, kamaghɨn amizɨ, kɨ a nɨn azangsɨzimɨn ikarvazir akam inigha nɨ danɨngasa izi. Ezɨ nɨ datɨrɨghɨn deraghvɨram oraghtɨ kɨ akar nɨ dɨponezir kamɨn mɨngarimɨn gun nɨ mɨkɨmam.

24 “Nɨ 70plan dughiabar, 7plan azeniba akuvagh kamaghɨra damu mangɨ 490ɨn azenibar otogham.* Kar dughiar God inabazim, a nɨn gumazamiziba ko nɨn nguibam Jerusalem, a uamategh men arazir kuraba akɨrigh da avegham. A gumazamizibar arazir kuraba bar ada agɨvaghtɨ, me arazir aghuim damu mamaghɨra ikiam. Eghtɨ Godɨn Dɨpenim uam a baghvɨra ikiam.† Eghtɨ a bizir kabar amutɨ, akam inigha izir gumazibar akaba ko irebaba guizbangɨram otivam.

25 “Nɨ oreghɨva, kamaghɨn fogh: Dughiar Jerusalem uam an ingaramin mɨgɨrɨgɨam otogh mangɨ 49plan azeniba gɨvaghtɨma, gumazir God en akurvaghasa mɨsevezim, an otogham. Eghtɨ me ua Jerusalemɨn ingarɨva, nguibar ekiamɨn aven tuavibar ingarɨva, afemozir ekiam gekuightɨ a nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavim gighuigham. Eghtɨ Jerusalem 434plan azenibar kamaghɨra ikiam, eghtɨ azenir kaba, kar osɨmtɨziba ikiamin azeniba.‡ 26 Egh 434plan azeniba gɨvaghtɨ, me gumazir God en akurvaghasa mɨsevezim mɨsueghtɨ an aremegham. Eghtɨ an bizitam ikian kogham.§ Eghtɨ atrivir gavgavir mamɨn mɨdorozir gumazir bɨzir ekiam izɨva Jerusalem ko Godɨn Dɨpenim gasɨghasɨgham. Eghtɨ dughiar abuananamɨn, mati aperiam faner ekiamɨn otogha, biziba atera zui. Eghtɨ mɨdorozir ekiam ikɨ mangɨtɨ, God mɨkemezɨ moghɨn, dughiar abuananam otogham. 27  *Eghtɨ atrivir kam gumazamizir avɨrim ko akar dɨkɨrɨzir gavgavim damuam, eghtɨ me an akam baragham. Eghtɨ akar dɨkɨrɨzir gavgavir kam 7plan azenibar ikiam. Egh mangɨ azenir 3pla ko akuamɨn gɨvaghtɨ, an arazir Godɨn ofa gamim agɨvagham. Eghtɨ me bizir kurar God bar aghuazim isɨ Godɨn Dɨpenim gisɨn anetɨgham, kamaghɨn a uan Dɨpenim ategham. Eghtɨ gumazir bizibagh asɨghasɨzim dɨpenir kamɨn ikɨ mangɨ, God a gasɨghasɨghasa inabazir dughiam otogham.”**

10

Daniel Taigrisɨn Fanemɨn mɨriamɨn ikiava irebamɨn gani

1 Ezɨ Sairus 3plan azenibar kantri Persian atrivim itima, God akam aghurigha Daniel ganɨngi. Danielɨn ziar mam Beltesasar. Ezɨ akar kam bar guizbangɨra, egha mong bar pɨn kozɨ, an osemegha ghaze, a manmaghɨn a gɨfogham?* Ezɨ God irebamɨn an gun mɨgei.

2 Ezɨ dughiar kabar kɨ, Daniel, kɨ 3plan wikbar oseme. 3 Egha dagher isɨngtɨzitam amezir puvatɨgha, asɨzitam ko wainɨn dɨpatam nan akatorim giraghuzir puvatɨ. Egha boretam uabɨ gaghua egha uan dapanir arɨzim akɨrizir pu, bar puvatɨ, ezɨ wighɨn pumuning ko mɨkezim gɨfa.

4 Ezɨ kɨ iakɨnir faragha zuimɨn, an dughiar namba 24ɨn, Taigrisɨn Faner ekiamɨn mɨriamɨn tughav iti. 5  *Egha uan guam fegha garima, gumazir mam korotiar bar ghurghurim arugha, letiar golɨn aghuimɨn ingarizim ike. 6 Egha an mɨkarzim dagɨar angazangarim itimɨn mɨn taghtasi. Ezɨ an guam mati onɨmarim taghtasi. Ezɨ an damazimning avimɨn mɨn dafogha isi. Ezɨ an aghariba ko sueba da brasɨn mɨn ghurghurizɨ, an tiarim mati gumazir avɨriba mɨgei.

7 Ezɨ kɨ, Daniel, kɨ uabɨra irebar kamɨn gani. Ezɨ na ko itir darasi, me bizitamɨn ganizir puvatɨgha men mɨkarziba pura me dɨkafi. Ezɨ me atiatiava ara ghua monge. 8 Ezɨ kɨ bar uabɨra ikia dɨgavir kuram gamir irebar kamɨn gani. Egha kɨ ua gavgaviba puvatɨzɨ, nan guam ovever guam asaragha bar ikufi. 9 Egha kɨ an tiarim baregha, egha nguazim girɨgha akuava onganigha, uan guam nguazim tua.

10 Ezɨ gumazir mam uan dafarimɨn nan suira. Egha na ghufezɨ kɨ uan dafarimning ko tevir akɨrimningɨn tu. Egha kɨ nuighnuigha irasa amuavɨra iti.

11 Ezɨ ensel kamaghɨn na mɨgei, “Daniel, God nɨ gifonge. Eghtɨ nɨ dɨkavigh bar deraghvɨra na baraghtɨ, kɨ bizir nɨ mɨkɨmamim nɨ mɨkɨmam. God uabɨ na amadazɨ kɨ ize.” Egha a mɨkemegha gɨvazɨma kɨ dɨkafi, egha tugha aguavɨra iti.

12  *Ezɨ a ua kamaghɨn mɨgei, “Daniel, nɨ atiatingan markɨ. Dughiar farazimra nɨ uabɨ dɨkabɨragha egha an fofozim iniasava ami. Ezɨ dughiar kamra, God nɨn dɨmdiam baraki. Egha datɨrɨghɨn na amadazɨ, kɨ nɨn azangsɨzim bangɨn ize. 13  *Kɨ zuamɨra izasa, ezɨ puvatɨ. Aser kurar Persian nguibar ekiam gativazim, 21plan dughiabar nan tɨvazɨ kɨ ike. Ezɨ kɨ uabɨra Persian atriviba ko itima gumazir nan akurvaghamiba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, enselbar faragha zuir enselɨn mam, an ziam Maikel, a nan akuraghasa ize.† 14 Ezɨ kɨ bizir gɨn nɨn gumazamiziba bativamim mɨkɨmtɨ nɨ foghasa ize. Nɨ irebamɨn mɨn ganizir bizir kam, a bizir gɨn izamibar eghaghanim nɨn aka.”

15 Egha a kamaghɨn mɨgeima, kɨ uan guam nguazim mɨtuagha mɨgɨrɨgɨaba nan puvatɨ. 16 Ezɨ enselɨn kam nguazimɨn gumazamiziba en mɨn gari, egha uan dafarim isa nan akam gatɨ. Ezɨ kɨ akam akarigha kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, kɨ irebar kamɨn ganigha bar atiatigha, puvɨra nɨgha gavgaviba gɨfa. 17 Kamaghɨn amizɨ, kɨ mɨgɨrɨgɨar manatam nɨ mɨkɨmam? Kɨ mati ingangarir gumazir uan gumazir ekiamɨn damazimɨn tughav itim. Egha kɨ gavgaviba puvatɨgha avɨghazi.”

18 Ezɨ enselɨn kam ua nan suirazɨ, kɨ ua gavgafi. 19  *Egha a kamaghɨn na mɨgei, “God bar nɨ gifonge, ezɨ nɨ navir amɨrizimɨn ikɨva, atiatingan markɨ. Nɨ tugh gavgafigh.” Egha a mɨkemegha gɨvazɨma, kɨ bar gavgavigha egha kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam, nɨ gavgavim na ganigha gɨfa, kamaghɨn, nɨ datɨrɨghɨn bizir kabar gun na mɨkɨm.”

20-21  *Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ fo, kɨ tizim bagha nɨ bagha ize? Kɨ Guizɨn Akar Akɨnafarimɨn aven osirizir, akar mabar gun deraghvɨra nɨ mɨkɨmasa ize. Egh kɨ dughiar ruarimɨn ikeghan kogham. Kɨ zuamɨra uamategh mangɨva, aser kurar Persian kantrin garim ko mɨsogham. Eghtɨ mɨdorozir kam gɨvaghtɨ, Grighɨn kantrin garir aser kuram otogham. Tav nan akurazir puvatɨ. Ensel Maikel, a Israelia ian gari, egha a uabɨra nan akura.”

11

1 Ezɨ, azenir faragha zuimɨn Midian kantrin gumazim Darius Babilonɨn kantrin atrivimɨn itima, kɨ ensel Maikelɨn akura.

Isip ko Sirian atrivimning uaning mɨsosi

2 Ezɨ enselɨn kam ua kamaghɨn na mɨgei, “Daniel, nɨ oragh. Bizir kɨ nɨ mɨkɨmamin kaba, da bar guizbangɨram otivam. Eghtɨ atrivir 3pla otoghɨva Persian kantri gativagh an ganam. Eghtɨ gɨn atrivitam uam otogham. Egh namba 4ɨn atrivir kam dagɨar avɨriba ko bizir avɨriba ikɨva, kantri Persian atrivir maba bar dagh afiragham. Eghtɨ an gavgavim bar ekeveghtɨ, a bizir avɨrim ikiam, egh a kantriba bar dar amutɨ men naviba bar ikuvightɨ me kantri Grik ko mɨsoghsɨ damuam. 3 Eghtɨ gɨn atrivir gavgavitam otogh, egh kantrin avɨriba ko gumazamizir avɨribagh ativagham. Egh bizir manam ana damusɨ, ana damuam. 4 Eghtɨ an gavgavim ikɨvɨra ikɨtɨ, an kantri bigh, 4plan kantribar otivightɨ, an boribara kantrin kabagh ativagh dar ganan kogham. Puvatɨ. Gumazir igharaziba dagh ativagham, eghtɨ dar gavgavim atrivir kamɨn gavgavimɨn mɨn gavgavighan kogham.

5 “Eghtɨ dughiar kamɨn, Isipɨn atrivim,* gavgavim ikiam. Eghtɨ an gumazir dapanir mam kantrin igharazimɨn atrivimɨn ikiam. Egh an gavgavim bar ekeveghtɨ, a Isipɨn atrivimɨn gavgavim gafiragham. Eghtɨ kantrin a ganamin kam, a bar ekevegh kantrin igharazibagh afiragham. 6 Eghtɨ azenir mabar gɨn Isipɨn atrivim uan borir guivim amadaghtɨ a mangɨ Sirian kantrin atrivimɨn amuimɨn ikiam. Arazir kam kantrining damightɨ aning uaning inigh deraghvɨra ikiam. Eghtɨ amizir kamɨn gavgavim dughiar ruarimɨn ikeghan koghtɨ, an pamɨn gavgavim gɨvagham. Eghtɨ me amizir kam ko, an borim ko, a ko ghuezir darazi ko, an pam, me me mɨsueghtɨ me aremegham.†

7 “Eghtɨ gɨn amizir kamɨn anabatam Isipɨn atrivimɨn otogham. Egh atrivir kam Sirian atrivimɨn mɨdorozir gumaziba ko mɨsogh, egh nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavimɨn aven mangɨ, mɨsoghɨva me kuavaremegham. 8 Egh a men asebar marvir guaba, ko men aseba baghavɨra itir bizir aghuir me silva ko golɨn ingariziba, ko bizir aghuir igharaziba sara, inigh Isipɨn mangam. Eghtɨ bizir kabar gɨn azenir tabar mɨdoroziba puvatɨgham. 9 Eghtɨ gɨn Sirian atrivim Isipɨn mangɨ egh Isip ko mɨsogham. Egh mɨdorozim ategh, ua uan kantrin mangam.

10 “Sirian atrivimɨn otariba, mɨdorozir gumazir avɨriba inigh me akuvagh mɨdorozim bagh ikiam. Eghtɨ atrivimɨn otaritam, mɨdorozir gumazir kaba inigh zuamɨra mangɨ aperiamɨn mɨn men nguibaba avaragham. Egh me nguibar dɨvazir gavgavim itim ko mɨsogham, kar nguibar Isipɨn atrivim ativazim.

11 “Eghtɨ Isipɨn atrivim adarir ekiam ikɨ mangɨ Sirian atrivim ko mɨsogh, egh an mɨdorozir gumazir avɨrim dɨkabɨragh kalabus datɨgham. 12 Egh a mɨdorozir kam dɨkabɨragh, egh kamaghɨn a bar akuegh uan ziam fam. A tausenplan mɨdorozir gumazir avɨrim mɨsueghtɨ me arɨghiregham, eghtɨ an gavgavim dughiar ruarimɨn ikian kogham.

13 “Egh Sirian atrivim uamategh uan kantri bagh mangɨva mɨdorozir gumazir avɨrim akuvaghtɨ, men dɨbobonim fomɨra mɨsoghezir mɨdorozir gumazibar dɨbobonim gafiragham. Eghtɨ azenir gɨn izamim, a uamategh izɨ mɨdorozir gumazir gavgavir avɨrim inigh mangɨ Isipɨn atrivim ko mɨsogham. Egh me dagher avɨriba ko bizir avɨriba sara inigh mangam.

14 “Eghtɨ dughiar kamɨn gumazir avɨrim Isipɨn atrivimɨn apanimɨn ikiam. Ezɨ Daniel nɨn adarazir marasi, me anɨngagharir arazim ikɨ, irebamɨn ganigh, bizir kam bagh dɨkavigh mɨsoghsɨ damuam. Egh me Isip ko mɨsogh, egh me iregham. 15 Eghtɨ Sirian atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko, me izɨ nguibar gavgavir mam dɨvazimɨn mɨn anerugh nguibam inisɨ mɨsogh, egh a dɨkabɨragham. Eghtɨ Isipɨn mɨdorozir gumaziba ua mɨsoghan kogham. Eghtɨ men mɨdorozir gumazir gavgavir aghuiba, uaghan mɨsoghamin gavgaviba puvatɨgham. 16 Eghtɨ, Sirian atrivim uan ifongiamɨn bizibar me damuam. Eghtɨ gumazitam an anogoreghan kogham. Egh a nguazir aghuir God uan gumazamizibagh anɨngizir kam inigh, egh nguazir kam gasɨghasɨghamin gavgavim an dafarimɨn ikiam.

17 “Egh gɨn Sirian atrivim uam uan mɨdorozir gumaziba bar me inigh, Isipɨn kantri ko mɨsoghsɨ mangɨsɨ nɨghnɨgham. Egh kantrining uaning inigh deragh ikiasa, a uan guivim amadaghtɨ a mangɨ Isipɨn atrivimɨn amuimɨn ikiam. A ghaze, tuavir kamɨn a Isipɨn nguibam dɨkabɨragham. Eghtɨ an nɨghnɨzir kam guizɨn otoghan koghtɨ, a bizitam inighan kogham.‡ 18 Eghtɨ gɨn a mangɨ nguibar ongarimɨn mɨriamɨn itiba ko mɨsogh, egh nguibar avɨriba dɨkabɨragham. Eghtɨ kantrin igharazimɨn gumazir dapanim, a Sirian atrivim uabɨ fer arazir kuram dɨkabɨragh, egh an arazir kurar kamra a ikaragh, bar a dɨkabɨragham. 19 Eghtɨ Sirian atrivim uamategh uan nguibamɨn mangɨgh, nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn ikiam. Egh a irɨgh bar gɨvaghtɨ, me uam an ganighan kogham.

20 “Eghtɨ atrivir igharazitam an danganim inigh, kantrin an ativaziba bizir aghuiba ua bagh da inisɨ nɨghnigh, egh gumazitam amadaghtɨ, a nguibar bar aghuir kamɨn mangɨ me abɨn men dagɨaba iniam.§ Egh atrivir kam mɨdorozimɨn aremeghan kogham. Egh uaghan gumazitam an atar a mɨsueghtɨ an aremeghan kogham. Eghtɨ atrivir kam bar dughiar otevimɨn ikegh ovengam.”

Sirian kantrin itir atrivir kuram

21 Ezɨ ensel ghua kamaghɨn Daniel mɨgei, “Eghtɨ gɨn atrivir tam Sirian kantrin otogh, egh an araziba bar ikuvigham. Gumazir kam, Sirian gumazamizibar ifongiamɨn atrivimɨn otoghan kogham, a uan nɨghnɨzimɨn atrivimɨn otogham. Egh a zuamɨra otogh akar asuibav kɨmɨva akar ifavaribar amu, egh Sirian atrivimɨn ikiam. 22 Eghtɨ mɨdorozir gumazir avɨrim a mɨsoghsɨ izɨtɨ, a me dɨkabɨragh bar me a gevegham. Egh uaghan, a Godɨn Ofa Gamir Gumazibar Dapanir Ekiam dɨkabɨragham.** 23 An kantri suvizɨ, eghtɨ a kantrin taba ko, akar dɨkɨrɨzir gavgavir ifavarir tabar amigham, egh mɨkɨm suam a me ko deraghvɨra ikiam. Egh a zuamɨra kantrin a mɨsoghasa nɨghnɨzir puvatɨziba ko mɨsogham. Eghtɨ arazir kamɨn an gavgavim bar ekevegham. 24 Eghtɨ kantrin maba navir amɨrizimɨn ikɨ mɨsoghsɨ nɨghnɨghan koghtɨ, a zuamɨra dɨkavigh pura me ko mɨsogham. Ezɨ kantrin kaba, kar kantrin dagɨar avɨriba itiba. Egh a bizir aghuir a mɨsogha iniziba, a uan roroaba ko da tuiragh me da iniam. Kar an ovaviba fomɨram amizir puvatɨzir arazim. Egh a nguibar dɨvazir gavgaviba itiba inisɨ, ua mɨsoghsɨ nɨghnɨgh, egh a men tarazi iniam. Egh a bizir kaba dughiar bar otevimra dar amuam.

25 “Egh atrivir kam Isipɨn atrivimɨn atiatighan kogham. Egh, a mɨdorozir gumazir avɨrir ekiam akuvagh Isip ko mɨsogham. Eghtɨ Isipɨn atrivim mɨdorozir gumazir gavgavir taba ua bagh da inigh, egh uaghan Sirian atrivim ko mɨsogham. Eghtɨ gumazitaba Isipɨn atrivim gifarɨva a damutɨ a bar foghan kogh, egh kamaghɨn, a irɨgham. 26 Isipɨn atrivimɨn gumazir dapanibara pazavɨra a damigham. Eghtɨ Sirian mɨdorozir gumaziba an mɨdorozir gumazibav sueghtɨ me bar arɨghiregham. 27 Egh gɨn atrivir kamning uaning inigh daperagh damam. Egh aningɨn nɨghnɨziba bar ikuvightɨ, aning akam gitɨva, akar ifavarir avɨribar uaning mɨkɨmam. Egh bizir aning damuasa ifongeziba, aning dar amighan kogham. God bizir kabar amuasa inabazim dughiam a tɨghar otivam. 28 Egh Sirian atrivim, bizir a mɨdorozimɨn iniziba, bar da inigh izam, egh a ua uan nguibamɨn mangam. Egh gumazamiziba Godɨn ziam fer arazim gasɨghasɨghsɨ nɨghnɨzir tam damuam. Ezɨ bizir a damuasa ifongeziba, a pura dar amuam. Egh gɨn a uamategh uan nguibamɨn mangam.

29 “Eghtɨ dughiar God inabazimɨn, Sirian atrivim Isipɨn mangɨghɨva ua Isip ko mɨsogham, egh a dughiar kamɨn a faragha me mɨsogha me abɨnizɨ moghɨn, ua kamaghɨn damighan kogham. 30 Eghtɨ Romɨn gumazamiziba kuribar izɨva a mɨsogham, eghtɨ a bar atiatigham. Egh a bar puv atarɨva uamategh mangɨ, gumazamizir Godɨn ziam fer arazim gasɨghasɨghsɨ damuam. Egh a gumazamizir akɨrim ragha God gasaraziba men mɨgɨrɨgɨaba ko nɨghnɨzibar gɨn mangam.

31  *“Eghtɨ an mɨdorozir gumaziba otivigh Godɨn Dɨpenim damutɨ a Godɨn damazimɨn mɨzegham. Egh me Israelian tɨvaghtɨ, me zurara ofa gamir arazim damuan kogham, egh bizir bar kuratam Godɨn Dɨpenimɨn a damightɨ a tugham, kamaghɨn a uan Dɨpenim ategham.†† 32  *Egh atrivim gumazamizir akɨrim ragha God gasaraziba, akar bar isɨngtɨzir aghuibar me mɨkɨmtɨma, me an gɨn mangam. Eghtɨ gumazir Godɨn apengan itiba, me tuivigh gavgavigh an akaba batogham.

33 “Eghtɨ Israelɨn gumazir dapanir fofozir aghuiba itiba, me gumazamizibar akurvagh nɨghnɨzir aghuiba me danɨngam. Eghtɨ men tarazi, apaniba mɨdorozir sababar me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram, egh tarazi me me dapongtɨ me arɨmɨghiram. Egh me gumazir dapanir tabar bizitaba okɨmɨva me isɨ kalabus darɨgham. Egh me arazir kam dughiar ruarimɨn a damighan kogham. 34 Eghtɨ dughiar me Godɨn gumazir dapanibav soghtɨ me arɨmɨghiramim, gumazitaba men akurvagham. Eghtɨ men avɨriba uari uarir akurvaghsɨ nɨghnɨghɨva, men akurvagham. 35 Eghtɨ apaniba gumazir dapanir tabav soghtɨ me arɨghiram. Eghtɨ men osɨmtɨzir kam gavgavim gumazamizir mabar anɨngam. Me arazir aghuibar amuva, Godɨn damazimɨn bar zuegham. Eghtɨ arazir kam gɨvaghan kogham. A kamaghɨra ikɨ mangɨ God inabazir dughiar abuananamɨn tugham.

36  *“Eghtɨ Sirian atrivir kam uan ifongiamɨn bizibar amuam. Egh a uabɨ uan ziam fɨva kamaghɨn mɨkɨm suam, kɨ aseba bar dagh afira. Egh an akar dɨbovibav kɨmɨva, Godɨn Bar Pɨn Itimɨn ziam dɨkabɨnam. A kamaghɨra damu mangɨvɨra ikɨ mangɨtɨ Godɨn anɨngagharimɨn dughiam otogham. Guizbangɨra, God uan nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ, biziba bar dar amuam. 37 Eghtɨ atrivir kam uan ovavibar aseba bar men aghuaghɨva, uaghan amiziba gɨn zuir asemɨn aghuagham. Egha, a uabɨ mɨgɨa ghaze, kɨ uabɨra faraghavɨra ikia dagh afira, egh kamaghɨn, a bar aseba akɨrim ragh dagh asaragham.‡‡ 38 Egh an aser vamɨra ziar ekiam a danɨngam. Aser kam, a nguibar ekiar dɨvaziba itibar gari. Ezɨ atrivir kamɨn ovaviba aser kamɨn ziam fomɨram a feir puvatɨ. Eghtɨ atrivim gol ko silva ko dagɨar bar aghuiba, ko bizir aghuir maba sara aser kam bagh dar anɨngam. 39 Eghtɨ a nguibar dɨvazir gavgaviba itibav soghsɨ mangɨ, egh a uabɨn akurvaghsɨ men aser kamɨn azangsɨgham. Egh a gumazir a gifongeziba, a men atrivimɨn ikɨ, egh a ziar ekiam me danɨng, egh a me damutɨ me gumazir dapanibar otivtɨ, a nguaziba bizir aghuibar mɨn me danɨngam, egh akurvazir me a gamizim ikarvagham.

40 “Eghtɨ dughiar abuananam roghɨra izɨtɨ, Isipɨn atrivim izɨ a ko aning uaning mɨsogham. Eghtɨ Sirian atrivim karisba ko hoziaba ko kuriba inigh, zuamɨra mangɨ Isipɨn atrivim ko pamtem mɨsogham. Egh kantrin avɨriba aperiar dafamɨn mɨn otogh me arigham. 41 Eghtɨ mɨdorozir gumazir kaba izɨ God uan gumazamizibagh anɨngizir nguazir aghuir kamɨn otogham. Egh me tausen tausenɨn gumazamizibav soghɨrarɨgham. Egh mɨdorozir gumazir kaba kantri Idom ko Moap ko kantri Amonɨn nguazir otevir ekiam inighan kogham. 42 Eghtɨ atrivir kam nguibar avɨrim dɨkabɨragh, egh uaghan Isip ateghtɨ a deraghvɨra ikian kogham. Puvatɨ. 43 Egh a Isipɨn ivezir ekiaba itir bizir aghuir maba ko gol ko silvan avɨrim inigham. Egh kantri Libia ko Itiopia dɨkabɨraghtɨ, aning an apengan ikiam. 44 Eghtɨ gɨn gumaziba aruem anadi naghɨn ko notɨn ikegh izɨva akar tam a mɨkemeghtɨ, akar kam a damightɨ a dɨgavir kuram damigh bar anɨngaghegham. Egh a navim bar an ikuvightɨ, a pamtem mɨsogh gumazamizir avɨrim kuavaremegham. 45 Egh a ua bagh averpenir ekiaba, nguazir otevir mamɨn dar ingaram, nguazir kam a Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mɨriam ko Godɨn Dɨpenim itir mɨghsɨamɨn tɨzimɨn iti. Mɨghsɨar kam bar zuegha bar deragha taghtasi, kar Godɨn mɨghsɨam. Eghtɨ atrivir kam bar gɨvagham, eghtɨ tav an akuraghan kogham.”

12

Dughiar abuananam

1  *Ezɨ enselɨn korotiar ghurghurim aruzim, kamaghɨn mɨgei, “Dughiar kam otivam, enselɨn bar ekiam Maikel, kar Israelɨn gumazamizibar garir ensel, an otogham. Eghtɨ dughiar kamɨn osɨmtɨzir bar ekiam otivam. Egha fomɨra osɨmtɨzir kamaghɨn garitam nguazir kamɨn nguibatamɨn otozir puvatɨ. Ezɨ dughiar osɨmtɨzir kam otivamim, Israelian gumazamizir men ziaba Godɨn akɨnafarimɨn aven itiba God ua me iniam. 2  *Eghtɨ God gumazamizir avɨrir ovengeziba ua me fɨtɨ me ua dɨkavam. Men marazi zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. Eghtɨ men tarazi bar aghumsɨghɨva kamaghɨra ikɨvɨra ikiam. 3  *Eghtɨ gumazir fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuiba itiba, me mɨkoveziba isi moghɨn isi taghtagham. Eghtɨ gumazir gumazamizir avɨrim arazir aghuibar gɨn mangasa men sure gamiba, me zurara mɨkovezibar mɨn isi taghtagh mamaghɨra ikiam. 4  *Ezɨ datɨrɨghɨn a na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ Daniel, nɨ akaba itir akɨnafarir kam dukuagh, egh kendel gris a datɨghtɨ, an akaba modogh ikiam. Egh akɨnafarir kam dukuagh mamaghɨra ikɨ mangɨ dughiar abuananam otogham. Eghtɨ gumazamizir avɨrim pamtem akar kamɨn mɨngarim gɨfoghsɨ damuva avegham.’ ”*

Dɨpar mɨriamɨn itir enselningɨn irebam

5 Ezɨ kɨ Daniel, kɨ gɨn garima, gumazir pumuning fanemɨn mɨriamningɨn tughav iti. Mam vongɨn itima, ezɨ mam vongɨn iti. 6 Ezɨ aningɨn mav, enselɨn korotiar ghurghurim arugha mong fanemɨn pɨn itim kamaghɨn an azangsɨgha ghaze, “Dughiar manamra bizir me ganɨva atiatingamiba gɨvagham?”

7  *Ezɨ enselɨn korotiar ghurghurim aruzim, a uan agharimning vɨraram aning ghufegha Godɨn Nguibamɨn akui. Egha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Godɨn Mamaghɨra Itimɨn ziamɨn, bar guizbangɨra mɨgei. Bizir nɨ ganɨva atiatingamiba, azenir pumuning ko mɨkezim ko akuamɨn mangɨva gɨvagham. Eghtɨ me Godɨn gumazamizibar gavgavim dɨkabɨraghtɨ, eghtɨ me bar ikuvigha, dughiar kamra bizir kaba uaghan gɨvagham.”†

Enselningɨn irebamɨn mɨngarim

8 Ezɨ a mɨgeima, kɨ a baregha, akamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ. Egha kɨ kamaghɨn an azai, “Gumazir ekiam, bizir kaba manmaghɨn gɨvagham?”

9 Ezɨ a kamaghɨn nan akam ikaragha ghaze, “Daniel, nɨ mangɨ. Guizbangɨra, akɨnafarim nɨ a dukuagha gɨfa. Eghtɨ akar kamɨn mɨngarim modogh mamaghɨra ikɨ mangɨ dughiar abuananam otogham. 10  *Eghtɨ bizir kaba otiv gumazamizibar amutɨ me arazir aghuibar amuam. Egh me Godɨn damazimɨn zuegham. Egh gumazamizir fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuiba itir kaba, merara bizir kamɨn mɨngarim gɨfogham. Eghtɨ gumazamizir kuraba me bizir kamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham. Egh me arazir kurar avɨrim damuam.

11  *“Eghtɨ gɨn apaniba Israelian tɨvaghtɨ me zurara ofa gamir arazim damuan kogham. Eghtɨ bizir bar kuratam me Godɨn Dɨpenimɨn aven anesaraghtɨ, kamaghɨn a uan Dɨpenim ategham, kar God bar aghuazir bizim. Dughiar kam ikɨ mangɨ, 1,290plan dughiaba gɨvaghtɨma, bizir kurar kam gɨvagham. 12 Eghtɨ gumazamizir God bagha tuivigha gavgavigha itiba, a mɨzuam mangɨtɨ 1,335plan dughiaba gɨvaghtɨ, me bar akuegh ikiam.

13 “Eghtɨ nɨ, Daniel, nɨ datɨrɨghɨn tugh gavgavigh mangɨtɨ dughiar abuananam otogham. Eghtɨ nɨ aremegham, egh nɨ gɨn ua dɨkavigham, egh dughiar abuananamɨn God nɨ bagha inabazir biziba, nɨ da iniam.”

* 1:1: 2 Atriviba 24:1; 2 Eghaghaniba 36:5-7

* 1:2: 2 Atriviba 20:17-18; 24:10-16; 2 Eghaghaniba 36:10; Aisaia 29:7-8

* 1:8: Esekiel 4:13; Hosea 9:3

* 1:8: Danielɨn nɨghnɨzimɨn mɨngarim, a deragha bigha mɨgeir puvatɨ. Guizbangɨra, Babilonia bizir guar avɨrir God Israelian anogorogheziba me dapi. Ezɨ Israelian Araziba, wainɨn dɨpabar amasa men tɨvazir puvatɨ. Babilonia ti dagheba uan aseba ofabar mɨn dagh anɨdi, ezɨ bizir kabar Daniel daman aghua. O a ti ghaze, an atrivimɨn dagher aghuiba iniam, egh arazir kamɨn an atrivim kamaghɨn an akagha ghaze, a bar atrivim anɨngizir akabar gɨn mangam.

* 1:9: Jenesis 39:21

* 1:20: 1 Atriviba 10:1

* 2:4: Akar kagh ikegha ghua Daniel 7:28ɨn tuziba, me Hibrun akamɨn dar osirizir puvatɨ. Me Aramɨn akamɨn an osiri.

* 2:11: Jenesis 41:39; Aisaia 57:15; Daniel 5:11

* 2:21: 1 Eghaghaniba 29:30; Esta 1:13; Jeremaia 27:5; Jems 1:5

* 2:22: Onger Akaba 139:11-12; Daniel 2:28-29; Hibru 4:13; Jems 1:17

* 2:30: Jenesis 41:16; Daniel 2:47; Aposel 3:12

† 2:43: Aramɨn akam deragha akar otevir kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:48: Daniel 2:6; 4:9; 5:11

* 3:15: Ua Me Ini 5:2; 2 Atriviba 18:35

* 4:19: Akar kam, 4:19ɨn ikegha ghua 4:33ɨn tu, kar akar otevir mam Atrivim Nebukatnesar gumazamiziba bagha anemada. (Nɨ Daniel 4:1ɨn ganigh.) Egha kagh atrivim bizir a bativizibagh eghanizir puvatɨ.

† 4:27: Gumazir maba ghaze, vezɨn kam, a dughiar Nebukatnesar uam atrivimɨn otivamim a mɨgeir puvatɨ. Me ghaze, Daniel kamaghɨn mɨkeme, atrivim arazir aghuibar amutɨ, bizir kurar kaba a bativan kogham.

* 5:22: 2 Eghaghaniba 33:23; 36:12

* 5:28: Aramɨn akamɨn, akar kam “Abɨkigh,” a Persian kantrin ziamɨn mɨrara ghu.

* 7:3: Akar Mogomem 13:1; 17:8

* 7:4: Akar Mogomem 13:2

* 7:7: Akar Mogomem 12:3; 13:1

* 7:8: Akar Mogomem 13:5-6

* 7:9: Akar Mogomem 1:14; 20:4

* 7:9: Vezɨn kamɨn akar kam, “Fomɨra Fomɨra Itir Gumazim,” a Godɨn gun mɨgei.

* 7:10: Akar Mogomem 5:11; 20:12

* 7:13: Matyu 24:30; 26:64; Mak 13:26; 14:62; Luk 21:27; Akar Mogomem 1:7; 1:13; 14:14

† 7:13: Aramɨn akamɨn ziar kam, “Gumazamizibar Otarim,” Iesus uabɨ dɨbori mokɨn.

* 7:14: Akar Mogomem 11:15

* 7:18: Akar Mogomem 22:5

* 7:21-22: Akar Mogomem 13:7; Akar Mogomem 20:4

‡ 7:21-22: Akar kam, Aramɨn akam, deragha an mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, akar kam kamakɨn, “Gumazim ghaze, Godɨn Bar Pɨn Itimɨn gumazamiziba me gumazir igharazibagh afira.” Ezɨ gumazir maba ghaze, akar kam kamakɨn, “Gumazir Godɨn Bar Pɨn Itimɨn gumazamiziba gavgavim me ganɨdim, a kotiam gatifa.”

* 7:24: Akar Mogomem 17:12

* 7:25: Akar Mogomem 12:14; 13:5-6

§ 7:25: Aramɨn akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Marazi ghaze, an azenir pumuning ko mɨkezim ko akuam mɨgei. Ezɨ marazi ghaze, akar kam, a guizbangɨra, akar mogomem, egha an osɨmtɨzim kam gɨvaghamin dughiam deragha an gun mɨgeir puvatɨ.

* 7:27: Akar Mogomem 20:4; 22:5

** 7:28: Aramɨn akam kagh gɨfa. Me akar sapta 8ɨn ikegha ghua 12ɨn tuziba, Hibrun akamɨn an osiri.

* 8:10: Akar Mogomem 12:4

* 8:12: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 8:14: Hibrun akam, dɨbobonir kam iti, 2,300ɨn arueba. Me vaghvagh arueba mengtɨ, da 2,300plan arueba. Egh me zurara mɨzaraziba ko guaratɨzibar ofa gamir dughiaba mengtɨ, da 1,150plan aruebar tugham.

‡ 8:15: Gumazir kam, ensel Gebrielra. (Nɨ ves 16 ko 17ɨn gan.) Ezɨ Daniel ghaze, a gumazir mamɨn mɨn an gani.

* 8:16: Luk 1:19; 1:26

* 9:2: Jeremaia 25:11; 29:10

* 9:11: Ofa Gami 26:14-39; Godɨn Araziba 28:15-68

* 9:21: Luk 1:19; 1:26

* 9:24: Daniel 9:24ɨn, akar namba 1. Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia ghaze, Israelɨn kantri ikuvigh ikɨ mangɨtɨ 70plan azeniba gɨvagham. Ezɨ vezɨn kamɨn, ensel Gebriel kamaghɨn mɨgei, “70plan azenir kaba,” da guizbangɨra 70plan azeniba puvatɨ, da 70plan wikba. Gumazir avɨriba ghaze, akar kam, “wikba,” Hibrun akamɨn mɨngarim kamakɨn 7plan azeniba. Kamaghɨn amizɨ, 70plan wikba, kar 70plan azeniba, ezɨ nɨ 7plan azeniba inigh 70plan dughiabar da akuvaghtɨ, da bar moghɨra 490plan azenibar otogham. Ezɨ marazi ghaze, puvatɨ, Hibrun akam wikbara mɨgei. Ezɨ gumazir maba ghaze, a pura bizir gɨn otivamibar akar isɨn zuibav gei, egha dughiar tamɨn ababanim gamizir puvatɨ.

† 9:24: Daniel 9:24ɨn akar namba 2, gumazir maba ghaze, e kamaghɨn akar kam giragham, “A danganir anogoroghezir tam ua baghvɨra an amɨsevegham.” Eghtɨ arazir kamɨn, “God uabɨ gumazitam amɨsevegham, a gumazir bar zuegha arazir aghuibagh amim.”

‡ 9:25: Gumazir maba ghaze, e kamaghɨn akar kam giragham, “E kamaghɨn oregh fogham, me ua Jerusalemɨn ingaramin mɨgɨrɨgɨam otoghtɨ, 7plan dughiabar, 7plan azeniba akuvaghamin dughiam ko 62plan dughiabar, 7plan azeniba akuvaghamin dughiam gɨvaghtɨ, God mɨseveghamin gumazir ekiar kam otogham. Dughiar kamɨn, me ua Jerusalemɨn ingarɨva, nguibar ekiamɨn aven tuavibar ingarɨva, egh ua afemozir ekiam gekuightɨ a nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavim gighuigham. Eghtɨ azenir kaba, osɨmtɨziba itir azenibar mɨn ikiam.”

§ 9:26: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 9:27: Daniel 11:31; 12:11; Matyu 24:15; Mak 13:14

** 9:27: Hibrun akam ves 27ɨn akar avɨrim deragha a mɨgeir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir maba akar kam gɨra arazir igharazibar an osiri.

* 10:1: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 10:5: Akar Mogomem 1:13-15; 2:18; 19:12

* 10:12: Daniel 9:3-4; 9:22-23; Aposel 10:4

* 10:13: Daniel 10:20-21; 12:1; Jut 1:9; Akar Mogomem 12:7

† 10:13: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 10:19: Gumazir Dapaniba 6:23

* 10:20-21: Akar Mogomem 12:7

* 11:5: Hibrun akamɨn me deragha kantrin kamning, Isip ko Siria, aningɨn ziamning deragha aning dɨborir puvatɨ. Me ghaze, “Notɨn amadaghan itir kantri,” egha “Sautɨn amadaghan itir kantri.” Ezɨ sapta 11ɨn vezɨn avɨriba, e dar gara ghaze, “Notɨn amadaghan itir kantri,” a guizbangɨra Sirian kantri mɨgei. Ezɨ “Sautɨn amadaghan itir kantri,” a Isipɨn kantri mɨgei. Ezɨ sapta 11ɨn vezɨn abuananam, marazi ghaze, akar kam ua Isip ko Siria mɨgeir puvatɨ. Me ghaze, a kantrin igharazibav gei.

† 11:6: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Marazi ghaze, vezɨn kam an amizir kamɨn borim mɨgei, egha an afeziam mɨgeir puvatɨ.

‡ 11:17: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

§ 11:20: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, “nguibar bar aghuir kam,” a Jerusalemɨn nguibar ekiam mɨgei. Ezɨ marazi ghaze, a Godɨn Dɨpenir Jerusalemɨn itim mɨgei.

** 11:22: Gumazir maba ghaze, akar kam ofa gamir gumazibar dapanimɨn mɨgeir puvatɨ. Me ghaze, gumazir dapanir igharazim atrivim ko akam akɨri.

* 11:31: Daniel 12:11; Matyu 24:15; Mak 13:14

†† 11:31: Akar kam, “bizir bar kuratam,” an akar bar faraghavɨra itim, a Daniel 9:27ɨn iti.

* 11:32: Daniel 11:21; 11:34; Maika 5:7-9; Sekaraia 10:3-6

* 11:36: 2 Tesalonika 2:3-4; Akar Mogomem 13:5-6

‡‡ 11:37: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 12:1: Matyu 24:21; Mak 13:19; Akar Mogomem 7:14; 12:7

* 12:2: Aisaia 26:19; Matyu 25:46; Jon 5:29

* 12:3: Daniel 11:33-35; Matyu 13:43; 1 Korin 15:41-42; Jems 5:20

* 12:4: Akar Mogomem 22:10

* 12:4: Amos 8:12 vezɨn kamɨn itir akamɨn mɨrara ghu. Ezɨ Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir avɨrim ghaze an mɨngarim kamaghɨn ghu, “Gumazamizir avɨrim danganiba bar dar aruam, egh bizir guar avɨribar fofozir avɨriba iniam.”

* 12:7: Akar Mogomem 10:5; 12:14

† 12:7: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, a azenir pumuning ko mɨkezim ko akuam mɨgei. Ezɨ gumazir maba ghaze, akar kam, a guizbangɨra akar mogomem, egha osɨmtɨzir kam gɨvaghamin dughiam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 12:10: Akar Mogomem 22:11

* 12:11: Daniel 9:27; 11:31; Matyu 24:15; Mak 13:14

Hosea

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Hosean Akɨnafarim

O

Hosea

Akar faragha zuim

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Hosean Akɨnafarim, a 12plan Godɨn akam inigha izir gumazibar akɨnafarir otevibar faragha zuir akɨnafarim. Godɨn akam inigh izir gumazibar akɨnafarir igharazibar, akam inigh izir gumazim Aisaia ko, akam inigha izir gumazim Jeremaia ko, akam inigha izir gumazim Esekiel, men akɨnafariba, kar akɨnafarir bar ruariba. Kamaghɨn amizɨ, akɨnafarir otevir 12plan kaba, me kamaghɨn da dɨbora ghaze, akam inigha izir gumazibar akɨnafarir otevir 12pla.

Dughiar kantri Asiria iza Israelɨn kantri bar a gasɨghasɨghasava amimɨn, Hosea notɨn amadaghan Israelɨn nguazimɨn ikia, Godɨn akabar gun mɨgei. Kar, osɨmtɨzir ekiamɨn dughiam, ezɨ dughiar kamɨn Israelia bar deraghavɨra ikezir puvatɨ.

Akar Hosea gun mɨkemezir mam, an otevir pumuning iti. An otevir mam, a gumazamiziba uan arazir kuraba akɨrasa Akar Gavgavimɨn me mɨgei. Me God ategha asebar marvir guabar gɨn zui. Ezɨ an akar otevir igharazim, a bar guizbangɨra Godɨn apangkuvim ko gumazamizibagh ifongezir arazimɨn gun mɨgei. A uaghan, Godɨn arazir an arazir kuraba gɨn amadim ko, gumazir arazir kuram gamizim uam a inizir akabar gun mɨgei.

Hosean ikɨrɨmɨrimɨn araziba, Godɨn arazir kamɨn ababanimɨn mɨn oto. Hosean amuim ghua arua poroghamiba uari bakeir arazibagh ami, Arazir kamra, Israelia uari God ategha tintinibar asebar marvir guabar gɨn zui. Ezɨ gɨn Hosea ua uan amuim ini, ezɨ bizir kam a God uan gumazamizibar apangkuva ua me inizir ababanimɨn mɨn iti. God bar uan gumazamizibagh ifonge, egh a me ateghan kogham.

Hosea uan amuim
ko an boribar eghaghanim

1

(Sapta 1--3)

1  *Akar kaba, Ikiavɨra Itir God, Hosea ganɨdi, a Berin otarim. Dughiar kamɨn aven, Usia atrivimɨn ike, ezɨ an gɨn Jotam atrivimɨn ikezɨ, an gɨn Ahas atrivimɨn ike, ezɨ an gɨn Hesekia, me bar kantri Judan atrivibar itima, Jehoasɨn otarim Jeroboam, a kantri Israelɨn atrivimɨn iti.

Hosean amuim boriba bati

2 Ikiavɨra Itir God Israelia mɨkɨmasa, Hosean dughiar bar faragha zuimɨn, akam isa a ganɨga kamaghɨn a mɨgei, “Nan gumazamiziba ua na gifongezir puvatɨ, egha asebar ziaba fe, mati tuavimɨn amizir tintinimɨn gumaziba koma akuim. Nɨ kamaghɨn men akakagham, nɨ mangɨ tuavir amizitam inigh an ikɨtɨ, a poroghamiba tintinibar uari bakeir arazim damuvɨra ikiam. Eghtɨ an boriba, tuavimɨn amizim oteghamin boribar mɨn ikiam.”

3 Ezɨ Hosea ghua Diplaimɨn guivim Gomer inigha an ti. Ezɨ gɨn Gomer navim asegha otarim bate.

4  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ otarim, ziar kam, ‘Jesril,’ a datɨgh. Nɨ fo, Israelian atrivibar inazir afeziam Jehu, a faragha atrivibar nguibam Jesrilɨn ikia, atrivir pumuning mɨsoghezɨ aning areme. Kamaghɨn amizɨ, kɨran oveghangɨn, kɨ an arazir kuram ikarvagh Israelian atrivir datɨrɨghɨn itim ivezir kuram a danɨngam. Egh kɨ Jehun ikɨzimɨn aven gumazitam ateghtɨ, tav uam Israelian atrivimɨn ikian kogham. Kar ziam Jesrilɨn mɨngarim. Gumazamiziba otarir kamɨn ziam baraghɨva Jehu amizir arazir kuram gɨnɨghnɨgham. 5 Egh dughiar kamɨn, kɨ Israelian mɨdorozir gumazibar gavgavim Jesrilɨn danganir zarimɨn a gasɨghasigham.”

6 Ezɨ gɨn Hosean amuim Gomer ua navim asegha borir guivim bate. Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Hosea mɨgei, “Nɨ ziam, ‘Loruama,’ a datɨgh. Ziar kamɨn mɨngarimra kara, kɨ ua Israelia me gifongeghan kogh, men arazir kuraba gɨn amadaghan kogham. 7  *Kɨ Judan gumazamiziba, bar me gifongeghavɨra iti. Kɨ Ikiavɨra Itir God, men God, kɨ uan gavgavimɨn men akurvagham. Kɨ mɨdorozir sabam ko, barir pim inigh me bagh mɨsogh men akuraghan kogham. Kɨ men akurvaghsɨ mɨdorozir gumaziba ko hoziaba amadaghan kogham. Puvatɨ, kɨ tuavir igharazim iti.”

8 Ezɨ gɨn Hosean guivim, Loruama, otem ataghizɨ, Gomer ua navim asegha otarir igharazim bate. 9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Hosea mɨgɨa ghaze, “Nɨ ziar kam a datɨgh, ‘Loami.’ Ziar kamɨn mɨngarimra kara, Ia Israelia, ia nan gumazamiziba puvatɨ. Eghtɨ kɨ ian Godɨn ikian kogham.”

Israelian kantri ua deravɨra ikiam

10  *Israelia ua bar avɨrasemegham, mati ongarir dadarimɨn gigim,

eghtɨ me me mengan iburagham.

Datɨrɨghɨn God kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan gumazamiziba puvatɨ.”

Egh gɨn dughiatam izɨtɨ, a kamaghɨn me mɨkɨm suam,

“Ia Godɨn Zurazurara Angamɨra Itimɨn boriba.”

11 Eghtɨ ikɨzir kamning, Juda ko Israel ua uaning akuvagh, kantrin vamɨran otogham.

Me gumazir men faragh mangamin vamɨra amɨseveghtɨ, men kantri, ua kantrin bar gavgavimɨn otogham,

eghtɨ me damuamin biziba, da bar deravɨram otivam.

Me mati God ingarizir azenimɨn mɨn otogham, mati Jesrilɨn azenir aghuim.*

Bar guizbangɨra, God ingangarir kam damuamin dughiam,

a bar dughiar ekiam.

2

1 Datɨrɨghɨn, ia Israelia, uan adarazigh nɨghnɨgh, ziar kamning me darɨgh, “Ia Godɨn Gumazamizibara,” ko “God Bar Ia Gifonge.”

Israelia God ataki, mati Gomer Hosea ataki

2 Ezɨ God akar isɨn zuim uan gumazamizibagh amua ghaze:

“O nan boriba, ian amebam ua nan amuimɨn mɨn itir puvatɨ, ezɨ kɨ uam an pamɨn mɨn itir puvatɨ.

Ia pamten, a mɨkɨm a gakaghontɨ, a uan arazir tintinimɨn gumaziba ko akuim atakigh.

A ua tuavimɨn amizimɨn arazim damuan markɨ.

3 An arazir kam ateghan koghtɨ, kɨ an korotiaba sueghtɨ, a bibiamra ikɨ bar aghumsigham.

Kɨ a damightɨ, a nguazir bar kuramɨn mɨn otogham.

Nguazir kam, bar mɨsɨngizɨ temeba ko biziba an aghuir puvatɨ, egha dɨpar apiba an puvatɨ.

Arazir kamɨn kɨ a gasɨghasigham.

4 An boriba, me tuavimɨn amizim otezir boribar mɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ an boribar apangkuvan kogham.

5 Men amebar kam uan pam ategha, tintinibar gumazir igharaziba ko akua navim asegha aghumsɨziba puvatɨ, egha kamaghɨn mɨgei,

‘Kɨ gumazir kɨ ifongezibar gɨn mangam.

Me dɨpaba ko, dagheba ko, korotiaba ko, olivɨn borem ko, wainɨn dɨpaba ko, bizir maba sara na ganɨdi.’

6 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ temer dɨkoniba itiba inigh an tuavim apɨrigham.

Kɨ dɨvazimɨn mɨn an tuavim avɨnigham, eghtɨ a gumazir kaba bagh mangan kogham.

7 A ifongezir gumazibar gɨn ivegh mangɨ, egh me batoghan kogham.

A me burisɨ mangɨva, egh men apighan kogham.

Egh a kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Kɨ faragha deraghavɨra iti, ezɨ datɨrɨghɨn puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ti uamategh uan par faragha ikezim bagh mangam.’

8 “A kamaghɨn foghan aghua, kɨ uabɨ dagheba ko, wainɨn dɨpam ko, olivɨn borem ko, silva ko, gol ko, bizir maba sara bar a ganɨngi.

Ezɨ puvatɨ, a bizir bar aghuir kaba inigha ghua asem Balɨn ziam fe.

9 Kamaghɨn amizɨ, dagheba asiamin dughiam otoghtɨ, kɨ dagheba ko wainɨn a ganɨngiziba,

kɨ ua da inigham.

Egh korotiaba ko bizir aghuir a ganɨngiziba,

kɨ ua da inigham.

10 Egh a ifongezir gumazibar damazimɨn,

kɨ an korotiaba suegham.

Eghtɨ gumazitam nan dafarimɨn uam a inighan kogham.

11 Dughiar ekiar a bar akongeziba, kɨ bar da agɨvagham.

Dughiar ekiar kaba kamakɨn.

Kar, dughiar ekiar zurara azeniba bar dar otiviba, ko, iakɨnir igiaba,

ko, Sabatɨn dughiaba, ko, Godɨn ziam fer dughiar igharaziba sara.

12 Kɨ an wainɨn ikarɨziba ko fighɨn temeba kɨ bar dagh asɨghasɨgham.

A ghaze, a gifongezir gumaziba temer kaba isa an ivezimɨn mɨn a ganɨngi.

Eghtɨ asɨzir atiaba izɨ wainɨn azeniba ko fighɨn temebagh asɨghasigham.

Eghtɨ wain ko fighɨn azenir kaba ruarir kɨnibar otivigham.

13 A dughiar ruarimɨn na gɨnamada,

egha ghua mɨgharir mughuriar aghuim zuir ofaba isa asem Bal bagha ofabagh ami.

Egha kurkazir aghuaribagh amua gumazir a ifongezibar gɨn arui.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ivezir kuram a danigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei.”

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bar me gifonge

14 Egha Ikiavɨra Itir God uam akar isɨn zuimɨn kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ akar aghuimɨn amizir kam mɨkɨmɨva,

egh uam a gekuigh gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨgham.

Egh an asughasugh anepezeperɨva, kamaghɨn a mɨkɨmam,

‘Kɨ bar nɨ gifonge.’

15  *Egh kɨ wainɨn azeniba isɨ ua a danɨngam.

Egh danganir zarir kam me kamaghɨn a dɨbori, ‘Osɨmtɨzibar Danganir Zarim,’ kɨ a giragham,

eghtɨ a bizir aghuir gɨn izamiba bagh mɨzuamamin danganimɨn otogham.

Eghtɨ nan amuim danganir kamɨn aven ikɨ nan akamɨn gɨn mangam,

mati a fomɨra igiamra itir dughiamɨn, Isip ategha izava amizɨ mokɨn.”

16 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Israelia mɨgei:

“Ia dughiar kamɨn, nan amuimɨn mɨn ikɨ kamaghɨn na dɨpon suam, ‘Nɨ nan pam.’

Egh ia ua kamaghɨn na gɨnɨghnɨghan kogh suam,

‘Nɨ aser kam Bal, nɨ nan Ekiam.’ Puvatɨ.

17 Kɨ ia ateghtɨ,

ia amizir kamɨn mɨn uam asem Balɨn ziam dɨponan kogham.

Bar puvatɨgham.

18 “Dughiar kamɨn, kɨ asɨzir atiaba ko, kuruziba ko, kuaraziba koma akar dɨkɨrɨzir gavgavim damigham.

Eghtɨ da nan gumazamizibagh asɨghasɨghan kogham.

Egh mɨdorozim gamir biziba, mati barir piba ko, afuziba, kɨ bar ada apɨrarigham.

Eghtɨ nan gumazamiziba navir amɨrizimɨn ikɨ nguazir kamɨn ikiam,

egh uam atiatingan kogham.

19 “Israel, kɨ nɨ damightɨ nɨ nan amuimɨn mɨn otogham,

egh nɨ kamaghɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

Kɨ arazir aghuim ko guizɨn arazimɨn nɨ damuam, egh nɨ ateghan kogham.

Egh nɨ gifuegh mamaghɨra ikiam,

egh nɨn apangkuvɨra ikiam.

20 Kɨ uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨntɨgham,

eghtɨ nɨ nan amuimɨn mɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Egh nɨ fogh suam,

kɨrara, kɨ nɨn Ikiavɨra Itir God.

21-22 Kɨ Ikiavɨra Itir God,

kɨ dughiar kamɨn uan gumazamiziba Israelian azangsɨziba baragham.

Egh amozim amadaghtɨ, a nguazim gizam.

Eghtɨ men azenibar dagheba ko, wainba ko, olivɨn temer me borem isiba,

bɨva avɨrasemegham, mati Jesrilɨn azenir aghuim.*

23  *Egh kɨ uan gumazamiziba nguazir kamɨn me arightɨ,

me aghung azenir aghuir kɨ ingarizimɨn mɨn ikiam.

Kɨ faragha kamaghɨn uan gumazamizibav gɨa ghaze,

‘Kɨ Ia Gifongezir Puvatɨ.’

Egh gɨn kɨ bar me gifuegham.

Kɨ faragha kamaghɨn me mɨgei,

‘Ia Nan Gumazamiziba Puvatɨ.’

Egh gɨn kɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam,

‘Ia nan gumazamizibara.’

Eghtɨ me kamaghɨn nan akam ikaragham,

‘Nɨ en God.’ ”

3

Hosea ko an amuir kuram

1 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ ua mangɨ uan amuim gifongegh. Nɨ faragha uan amuim gifonge, ezɨ a ghua poroghamiba uari bakeir arazim gami. Nɨ bar a gifongegh, mati kɨ uan gumazamiziba Israelia bar me gifonge. Guizbangɨra, me na ategha aseba bagha ghue, egha wainɨn ovɨzir me apuziziba isa asebar ofa gami. Me kamaghɨn amizɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God me gifueghavɨra iti.”

2 Kamaghɨn amizɨ, kɨ dɨkavigha ghua 150 kina ko, 6plan balin beghiaba uan amuim uam a givese. 3 Egha kɨ kamaghɨn a mɨgei, “Guizbangɨra, nɨ nan amuimra, ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨ ko dakuighan kogham. Nɨ faragh dughiar ruarimɨn pura ikegh, dughiar kamɨn, nɨ tuavimɨn amizimɨn mɨn ikian markɨ. Kɨ nɨ baghvɨra mɨzuamam.” 4 Kamaghɨra, Israelia dughiar ruarimɨn tong pura ikegham. Egh me atriviba ko gumazir dapaniba puvatɨgham. Me aseba bagh ofabar amuan kogham. Egh dagɨar guariba, ko nedazir me dar gara bizir gɨn otivamibagh fofoziba, ko marvir guaba, me bar da ategham. 5  *Dughiar kam gɨvaghtɨ, Israelia uamategh Ikiavɨra Itir God, men God bagh izɨ, akongɨva atiatingvɨra an ziamra fam. Egh me Atrivim Devitɨn ovavir borir mamɨn gɨn mangam. Egh me Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn apengan ikɨtɨ, gɨn izamin dughiamɨn a bizir aghuariba me danɨngam.

Hosea Godɨn anɨngagharimɨn gun Israelia mɨgei

4

(Sapta 4--13)

Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨam isa Israelia gasi

1 Kantrin kamɨn itir gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God mati kotɨn aven kamaghɨn mɨgɨrɨgɨam me gasi:

“O Israelia, ia Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh!

A kamaghɨn ia mɨgei,

‘Kantrin kamɨn gumazamiziba guizɨn arazibar gɨn zuir puvatɨ.

Egha gumazamizir igharazibagh ifongezir puvatɨ.

Me kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, kɨ men God.

2 Me akar kurabar gumazamizibav gei.

Me uarigh ifarava,

gumazamizibav sozi me ariaghiri,

egha igharazibar biziba okɨava,

egha poroghamiba uari bakeir arazim gami.

Me arazir kurar avɨrim saram ami,

egha gumazamizibav suagharɨgha ghuavɨra iti.

Ezɨ arazir kam bar ekevegha ghuavɨra iti.

3 Kamaghɨn amizɨ, nguazir kam osɨmtɨzim ikia mɨsigham.

Ezɨ nguazimɨn itir gumazamiziba, ko an itir biziba bar,

kar asɨziba ko, kuaraziba, ko, osiriba, da bar arɨmɨghiregham.’ ”

Ikiavɨra Itir God akam ofa gamir gumazibagh asi

4 Egha Ikiavɨra Itir God mati kotɨn aven ua kamaghɨn mɨgei:

“Gumazitam akam gumazamizibagh asan kogham. Markiam.

Ia ofa gamir gumaziba, arazir kurar kamɨn mɨngarim a ian iti.

Ezɨ gumazamiziba mɨgɨrɨgɨam ian iti.

5 Ia zurara ingangarim gamua, deraghavɨra ingarir puvatɨgha asaghporavɨra iti.

Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba uaghan kamaghɨram ami.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ Israel gasɨghasigham,

a mati ian amebam.

6  *Nan gumazamiziba nan akamɨn gɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, me ikuvigham.

Ia ofa gamir gumaziba uaghan, nan gɨn zuir puvatɨ, egha nan fofozim batuegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia batuegham.

Egh ian otariba ateghtɨ,

me nan ofa gamir gumazibar ikian kogham.

7  *“Ia ofa gamir gumaziba bar avɨraseme,

egha kamaghɨn ia arazir kurar avɨrim gami.

Ia datɨrɨghɨn ziar ekiaba iti.

Eghtɨ kɨ ia abɨraghtɨ, ia bar aghumsigham.

8 Nan gumazamizibar arazir kuraba mati ian daghem.

Kamaghɨn amizɨ, me arazir kurabar amuvɨra ikiasa ia bar ifonge.

9 Kɨ pazɨ gumazamizibar amightɨ, me ikuvigham.

Eghtɨ ia ofa gamir gumaziba, men mɨrara ikuvigham.

Kɨ ian arazir kurar ia amiziba ikarvagh pazɨ ia damuam.

10 Ia akɨrim ragha Ikiavɨra Itir God gasaragha pura asebar gɨn zui.

Kamaghɨn amizɨ, ia dagher aghuibar amɨva, egh izɨvaghan kogham.

Ia borir avɨriba inisɨ, asebar ziaba fɨva,

poroghamiba uari bakeir arazim damuva,

egh ia boriba puvatɨgh kamaghɨra ikiam.”

Ikiavɨra Itir God gumazamizir asebar ziaba febar anɨngaghe

11 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Wainɨn dɨpaba apir arazim ko, tuavir amiziba ko, akuir araziba,

nan gumazamizibar nɨghnɨzibagh amizɨ,

me onganigha, deraghavɨra nɨghnɨzir puvatɨ.

12 Egha me akar mogomeba azenim darɨghasa,

pura ter otevibar ingarizir marvir guabar azangsɨsi.

Me ghaze, ter otevir kaba,

bizir me foghasa ifongezibar gun me mɨkɨmam.

Me na ategha gɨfa, egha asebar gɨn zui,

mati amizir mam tintinimɨn gumaziba koma akui.

13 Me mɨghsɨabar orazibar ghuavanaga ofabagh ami.

Pɨn itir temer kabar apengan dughuazir orangtɨzim iti.

Kamaghɨn amizɨ, me temer ekiabar apengan ikia ofan mɨgharir mughuriar aghuim zuibagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, ian guiviba tuavimɨn amizibar mɨn tintinimɨn gumaziba koma akui.

Ezɨ ian otaribar amuiba poroghamiba uari bakeir arazim gami.

14 “Ia uari uaghan asebar ziaba fer dɨpenibar itir, tuavimɨn amizibar gɨn arui.

Egha ia me ko ikiava me ko asebar ofa gami.

Ezɨ kamaghɨn kɨ ian guiviba ko, ian otaribar amuibar arazir kuraba ikaraghan kogham.

Egha kɨ bighavɨra kamaghɨn ia mɨgei,

‘Ia gumazamizir nɨghnɨzir aghuariba puvatɨziba, ia ikuvigham.’

15 “Ia Israelian gumazamiziba mati amizim tintinimɨn gumaziba koma akui, egha ia na ategha gɨfa.

Ia deraghvɨra ganigh, ia Judan gumazamizibar amamangatɨghtɨ,

me ian mɨn arazir kamra damigh uaghan osɨmtɨzim ikiam.

Ia Gilgal ko, Betelɨn mangɨ ofabar amuan markɨ.

Ia aningɨn mangɨtɨ, aning uaghan nguibar kuramningɨn mɨn otogham.

Egh ia nguibar kamningɨn ikɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Zurara Itimɨn akakagh

nan ziamɨn akar dɨkɨrɨzibar amuan markɨ.

16 Israelian dapaniba bar gavgafi, mati bulmakaun amebar igiar akaba batoziba.

Me ghaze, Ikiavɨra Itir God me geghuvam,

mati sipsipbagh eghuvir gumazim uan sipsipɨn nguzibagh eghufi.

Kɨ garima, me puv akaba batosi,

eghtɨ kɨ manmaghɨn me geghuvam?

Ti puvatɨgham!

17 Efraimia bar uari isa asebagh anigha dar gɨn zui.

Markɨ, ia me ateghtɨ me mar uan ifongiabar gɨn mangɨ.

18 Men gumazir aruaba aghumsɨzir arazim bar a gifonge.

Kamaghɨn amizɨ, me wainɨn avɨriba apava ongani,

egha gɨn me poroghamiba uari bakeir arazim tintinimɨn a gami.*

19 Ia oragh! Kɨ amɨnir gavgavim bizibagh ivai da zui moghɨn,

kɨ me inigh mangɨtɨ me ikuvigham.

Eghtɨ me ofan asebagh amizibagh nɨghnɨgh,

bar aghumsigham.”

5

1-2 “O ofa gamir gumaziba, ia akar kam baragh.

Ia Israelia, deravɨra kuaribar arigh nan akam baragh.

Ia atrivimɨn adarasi, ia oragh.

Ia kotɨn aven tughtɨ, kɨ deravɨra ian osɨmtɨziba tuisɨgham.

Kɨ fo, ia ofa gamir gumaziba azuazimɨn mɨn gumazamizibagh ifarava me gekua,

Mispan nguibam ko Taborɨn Mɨghsɨamɨn asebar ziaba fe.

Kamaghɨn amizɨ, ia gumazamizir avɨribar nɨghnɨzibar suirazɨ,

me okam nɨghnɨsi.

Ia mati asɨzir atiabar suizir mozibar mɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ivezir kuram isɨ bar ia danɨngam.

3 Ia Efraimia ko Israelia, kɨ ian arazibagh fo.

Ia manmaghɨn nan modogham?

Ia nan gɨn zuir puvatɨ, egha ia bar nan damazimɨn mɨze,

mati amizir tintinimɨn gumaziba koma akuim.”

Israelia ua Ikiavɨra Itir God bativan kogham

4 Israelia uan God ategha asebar ziaba fema,

men arazir kam tuavir amizimɨn arazibar mɨn iti.

Arazir kam me gativagha, pamten men nɨghnɨziba ikiagharɨsi,

eghtɨ me uamategh uan God bagh izeghan kogham.

5 Israelian arazir uari fem, a me isa kot gatɨ.

Israelia ko Efraimian arazir kuramra me gamima me asaghporaghire.

Ezɨ Judaba uaghan me ko ire.

6  *Ikiavɨra Itir God me ategha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, me sipsipba ko bulmakauba inigha a bagha iza, an ofa damuasava ami.

Mevzika, me uam a batoghan kogham.

7 Bar guizbangɨra, me Ikiavɨra Itir God ategha gɨfa,

mati amizim uan pam ataki, egha tintinimɨn gumaziba koma akua men boriba bate.

Ezɨ men boriba kamaghɨn fozir puvatɨ, Godra guizɨn men afeziam.

Kɨran oveghangɨn iakɨnir igiamɨn dughiamɨn, apaniba izɨ,

me gasɨghasɨgh men nguazim saram asɨghasigham.

Judaba ko Israelia uariv sosi

8 Ia Gibean gumaziba, ko Raman gumaziba, ko Betelɨn gumaziba ko Benjaminɨn anabamɨn gumaziba,

ia bar sɨghabagh ivi.

Ia pamten dɨmɨva ivemar mangɨ mɨdorozim damu.

9 Dughiar kamra ia Efraimia bar ikuvigham.

Kɨ ia mɨgei, guizbangɨra, bizir kam kɨ mɨkemezɨ moghɨn,

a Israelɨn anababar tongɨn otogham.

10 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia oragh. Judan gumazir dapaniba,

mati gumaziba gumazir igharazimɨn nguazir otevim okɨmasa nguazir mɨtaghniabagh sɨvaghsɨvasi.

Kɨ men arazir kurar kam bangɨn men anɨngaghegh me gasɨghasigham,

mati aperiam otogha bizibagh asɨghasɨsi.

11 Efraimia uan atrivimɨn akar gavgavimɨn gɨn ghua marvir guar kɨnibar ziaba fe.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ kotɨn aven me tuisɨgh ivezir kuram me danɨngɨva me dɨkabɨnam.

12 Kamaghɨra, kɨ Efraimia ko Judaba vɨrara me gasɨghasigham,

mati apizir bizibagh asɨghasɨzim.

13 “Efraimia uarir gara fo, me puv arei.

Ezɨ Judaba uari uan duar ekiabar gari.

Egha me dɨkavigha kantri Asirian ghua uarir akurvaghasa atrivir ekiam gakaghora an azangsɨsi.

Ezɨ Asirian atrivim men arɨmariabagh amima, me ghuamazir puvatɨ.

A men duabagh amima, da ua aguir puvatɨ.

14 Kɨ datɨrɨghɨn bar gavgavigh laionɨn gavgavimɨn mɨn otogh

Efraimia ko Judabav sogham.

Kɨ uabɨ tintinimɨn me abɨghɨrarigh me kurvagh mangɨtɨ,

gumazitam men akuraghan kogham.

15  *“Kɨ uan gumazamiziba ategh uamategh uan nguibamɨn mangam.

Eghtɨ me uarira ikɨ uan arazir kurabar ivezir kuram ini mangɨtɨ, mɨzazir kam gɨvaghamin dughiam otogham.

Me uan arazir kurabar ikarvazim bagh ivezir kuram ko mɨzazim iniam,

egh gɨn me uamategh na bagh izɨ na buriam.

Me pazɨ uari baregh,

egh gɨn me ua na baghvɨra izam.”

6

Gumazamiziba guizɨn navim gɨrazir puvatɨgha ghaze, me ti ua Ikiavɨra Itir God bagh mangam

1  *Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn mɨgei:

“Aria, e uamategh Ikiavɨra Itir God bagh mangam.

An e abɨagharigha gɨfa, egh a ti e damutɨ, e ua deravɨram otogham.

An e mɨsoghezɨ duaba e batifi,

egh a duar kaba ua da ikegham.

2 Dughiar pumuning o pumuning ko mɨkezim mangɨ gɨvaghtɨ,

an e damutɨ e ghuamaghegham.

A ti uam e feghtɨ,

e an damazimɨn deravɨra ikiam.

3  *E Ikiavɨra Itir God gɨfoghsɨ, bar puvɨra ingaram.

E fo, mɨzarazibar, aruem zuraram anadi.

E fo, aruem garir dughiaba gɨvaghtɨ, amozir dughiabar, amoziba nguazim giri.

Kamaghɨra, e fo, Ikiavɨra Itir God izɨva deravɨra e damuam.”

Ikiavɨra Itir God gumazamizibar mɨgɨrɨgɨaba ikarvasi

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God men akam ikaragha ghaze:

“Ia Israelia ko Judaba, kɨ manmaghɨn ia damuam?

Ia na gifongezir arazim, a zuamɨra gɨfa.

Mati mɨzarazimɨn ghuariam a zuamɨrama asigha ghuavanabogha puvatɨ.

Egha uaghan mati ghuariar dɨpam dadabagh irezɨ,

aruem anadi da zuamɨra mɨsigha gɨfa.

5 Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan akam akunasa, akam inigha izir gumaziba amangi.

Eghtɨ me akam ia mɨkɨntɨ, akar kaba ian arazir kuraba tuisɨgh

osɨmtɨzir ekiam ia danɨngam.

Bizir ia damuasa kɨ ifongezim, ia a baregha a gɨfogha gɨfa.

Bizir kam, azenimra ikia kamaghɨn iti:

6  *Guizbangɨra, Kɨ apangkuvir arazim gifonge,

kɨ ofan kɨnibagh ifongezir puvatɨ.

Ia zurara ofan bar isia mɨghɨribagh ami, ezɨ kɨ dar aghua.

Kɨ bizir kam bagha bar ifonge, a kamakɨn,

ia deraghvɨra na gɨfogh nan akamɨn gɨn mangɨ.

7 “Gumazamizir kaba, bar faraghavɨra otozir gumazim Adamɨn mɨn ikia,

Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ me ko amizim abɨki.*

Me zuamɨra akɨrim ragha na gasara.

8 Arazir kurabagh amir gumazamiziba ko gumazibav sozi me ariaghirir gumazamiziba,

me Gileatɨn nguibar ekiam gizɨfa.

9 Ofa gamir gumazibar okoruaba mati okɨmakɨar gumaziba tuavir mɨriabar uari akuva,

moga gumazibagh asɨghasɨgha, men biziba okei.

Egha tuavir Sekemɨn nguibar ekiamɨn zuimɨn,

me gumazamizir Godɨn ziam fasa zuibav sozi, me ariaghiri.

Me gumazir bar kuraba.

10 Kɨ arazir bar kurar mamɨn garima, a Israelɨn otifi.

Nan gumazamiziba asebar ziaba fava egha nan damazimɨn bar mɨze.

Efraimian arazir kam mati, gumazir ghua tuavir amiziba ko akuim.

11 “O Judaba, ia uakan, kɨ ia amizir araziba bagh ian anɨngaghamin dughiam ginabagha gɨfa,

eghtɨ ia ivezir kuram iniam, mati gumazim uan azenimɨn dagheba asi.

Egh gɨn, kɨ uan gumazamizibar amutɨ,

me ua deraghvɨra ikiam.”

7

1 “Kɨ Israelia damutɨ me ua deraghasa ifonge. Ezɨ puvatɨ.

Kɨ Efraimian arazir kurabar garima, da azenara otifi.

Kɨ Samarian nguibar ekiamɨn gumazamizibar bizir kurar me amibar gari.

Me uari uarigh ifara dɨpeniba akara biziba okei.

Ezɨ men okoruar kurar maba

nguibar ekiamɨn tuavibar gumazamizibar biziba pura da isi.

2  *Kɨ men arazir kuraba gɨn amadaghan kogham. Puvatɨgham.

Ezɨ me bizir kam gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

Men arazir kuram me avara,

ezɨ kɨ zurara men arazir kurar kamra gari.”

Me arazir kuram damuasa akam akɨri

3 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Gumazamizir maba tintinimɨn arazir kurabar amuasa akam akɨri,

egha atrivim ko an gumazir dapaniba apezepera me gifari.

4 Me bar poroghamiba tintinibar uari bakɨa uari koma akuir gumazamiziba.

Men navir averiaba arazir kam bagha isi, mati bret tuamin danganimɨn mɨn iti.

Bretba tuer gumazim avim atɨzɨ a isi, egh aneteghtɨ a ikɨtɨ bret buigham.

Bret buigh gɨvaghtɨ, an avim giveraghtɨ a dafogh isi bar ekevegham.

Men arazim a kamaghɨn zui.

5 Atrivim isar ekiam gamir dughiamɨn, a uan gumazir dapaniba ko,

me wainɨn dɨpar bar avɨriba ame.

Egha me bar onganigha arazir onganibagh amua,

dɨbovir gumaziba ko arazir kuram damuamin akam mɨsosi.

6 Men nɨghnɨzir me bizir kuram damuasa amim,

mati bret tuer danganimɨn mɨn fei.

Ezɨ dɨmagarimɨn gumazir danganir kamɨn bretba tuem, an akui,

egha me mati avivkɨabar mɨn isi, ezɨ mɨgharimram otifi.

Egha mɨzarazimɨn da bar puvɨra isi.*

7  *“Me bret tuamin danganimɨn mɨn puvɨra anɨngaghegha,

gumazir dapaniba ko atriviba vaghvagha me mɨsoghezɨ me ariaghire.

Men arazir kurar kam men kantrin aven itima,

ezɨ gumazitam nan dia na ko mɨgeir puvatɨ.”

Israelia ghaze, kantrin igharaziba men akurvagham

8 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Efraimia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko porogha men arazibar gɨn zui,

mati amizim bretɨn ingarasa plaua ko olivɨn borem isa da verevere.

Kamaghɨn amizɨ, men araziba derazir puvatɨ,

mati bret deragha isizir puvatɨ.

9  *Israelia kantrin igharaziba ko pozir arazir kam, a men gavgavim abɨragha gɨfa,

ezɨ me bizir kam gɨfozir puvatɨ.

Me mati gumazir ghurir apanim, ua gavgaviba puvatɨ,

egha me uaghan bizir kam gɨfozir puvatɨ.

10  *Israelian arazir akaba batozim me isa kot gatɨ.

Ezɨ me navim gɨrazir puvatɨ,

egha Ikiavɨra Itir God, men God, me uam a bagha izir puvatɨ.

Bizir kurar avɨriba me batozɨ,

me God baghavɨra ikian aghua.

11 Efraimia, mati kuarazir onganir mam, egha tintinimɨn uari akuri.

Faragha me akurvazim bagha Isipɨn azara,

egha gɨn me akurvazim bagha uaghan ivemara Asiriaba bagha ghue.

12 Egh dughiar me mɨghɨ mangamimɨn,

kɨ uan iver ekiam pɨn aneguragh men suigham.

Me arazir kuram damusɨ uari akuvtɨ,

kɨ zuamɨra ivezir kuram me danɨngam.

13 “Mevzika! Me bar ikuvigham.

Me na ategha gɨfa, egha nan akam batosi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ me gasɨghasigham.

Kɨ faragha men akurvaghasava amima,

me nan moga na gifari.

14 Me ifara na ko mɨgei, egha gumazir na gɨfozir puvatɨzibar mɨn

uan mɨsiabar irav ikia puv arai.

Me dagheba ko wainɨn dɨpaba iniasa uan asebar deir dughiabar,

me tintinimɨn uan mɨkarzibar ghori,

mati na gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba.

Me akɨrim na gasa puvɨra nan akaba batosi.†

15 Guizbangɨra, kɨrara men akurazɨ, me ekevegha gavgafi.

Egha me arazir kuramɨn na damuasa akam akɨri.

16 Osɨmtɨzibar dughiabar, me uarir akurvaghasa na bagh izir pu.

Puvatɨ, me aser gavgaviba puvatɨziba baghavɨra zui.

Me paza zuir tuavir kam, a mati barir pir kuram.

Men gumazir dapaniba uari fa ghaze,

me gavgavim ikia uari uan apaniba mɨdorozimɨn me abɨnigham.

Ezɨ puvatɨ. Me mɨdorozimɨn aven arɨmɨghiregham,

eghtɨ Isipia puvɨra men ingaravakam.”

8

Israelia asebar ziaba fema, God me isa kot gatɨ

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Ia mɨdorozim damusɨ sɨgham givi.

Apaniba atamra izɨ nan Dɨpenim mɨsoghasava ami,

mati kuarazir isam asɨzim iniasa zuamɨra mɨghegha nguazimɨn izaghiri.

Guizbangɨra, nan gumazamiziba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ me ko amizim abɨki,

egha nan akam batoke.

2 Israelia nan dɨa ghaze,

‘Nɨ en God, e nɨ gɨfo!’

3 Ezɨ puvatɨ, me arazir aghuim ataki.

Kamaghɨn amizɨ, apaniba men agɨntɨgham.

4 “Nan gumazamiziba gumazir dapaniba amɨsevima,

kɨ men amamangarɨzir puvatɨ.

Me uan silva ko golba isa uari bagha marvir guabar ingari.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazamizir kabagh asɨghasigham.

5 O Samariaba, kɨ ian golɨn bulmakaun marvir guar kam bar an aghua.

Kamaghɨn, kɨ bar ian anɨngaghe.

Kɨ kamaghɨn ifonge, me uan arazir kurar kam zuamɨram anetakigh.

Ezɨ ti puvatɨgham.

6 Israelian ingangarir gumazir mam marvir guar kamɨn ingari.

Bizir kam, a God puvatɨ, a pura nedazir kɨnim.

Bar guizbangɨra, kɨ bulmakaun kam abɨghɨrarightɨ,

a pura mɨnezir kɨnimɨn otogham.

7  *Men arazir kuram, mati pura amɨnir muziarim,

eghtɨ arazir kurar kamra, gumazamizibagh asɨghasɨgham,

mati amɨnir ekiam iza gumazamizibagh asɨghasɨsi.

Egha mati witɨn azenir dagheba mɨsevir puvatɨzim,

ezɨ bretbar ingaramin witba puvatɨ.

Eghtɨ witɨn kurar kam dagher bar muziariba mɨseveghtɨ,

kantrin igharazimɨn gumazamizibara izɨ dar amam.

8 Israelia ua derazir puvatɨ.

Me kantrin igharazibar mɨraram oto.

Datɨrɨghɨn me mati nguazir mɨnem bɨki,

egh me ua nan ingangarim damuan kogham.

9 Me donkin atiabar mɨn puvɨra akaba batosi,

egha uan ifongiabar gɨn zui.

Egha uarir akurvaghasa Asiriaba bagha ghua men azangsɨsi.

Egha me uarir akurvaghasa kantrin igharazibar atrivibagh iveza me apezeperi.

10 Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ bar me akuvagh

pazɨ me damuam.

Dughiar ovezimɨn, Asirian atrivim bar me abɨnigh,

egh osɨmtɨzir ekiar bar kuram me darɨgham.

Eghtɨ gɨn me avɨrasemeghan kogham.

11 “Efraimia arazir kuraba gɨn amadir ofa damuasa,

ofa gamir dakozir avɨribar ingari.

Ezɨ ofan kaba derazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, me arazir kurar avɨrim gamuavɨra iti.

12 Kɨ men sure damuasa uan arazir avɨriba osiri.

Ezɨ me arazir kabar garima, da mati ikɨzir igharazibar arazir igharagha gariba.

Egha me dar gɨn zuir puvatɨ.

13 Me ofan avɨribagh amua ofa gamir asɨzibar tuziba api.

Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ofan kabagh ifongezir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn men arazir kurabagh inɨrɨgh,

ivezir kuram isɨ me danɨngam.

Kɨ me amadaghtɨ, me mangɨ

ua Isipɨn kantrin otogh kalabuziabar mɨn ikiam.

14  *“Israelia ghaze, atriviba ti men akurvaghamin gavgaviba itima,

me atrivibar dɨpenibar ingari.

Bar guizbangɨra, kɨ God, kɨ gumazamizibar ingari.

Ezɨ me bizir kam gɨn amada.

Judaba uaghan osɨmtɨzir kamra iti,

me dɨvazir gavgaviba itir nguibar ekiabar ingari.

Egha ghaze, me deravɨra ikiam.

Ezɨ puvatɨ, kɨ avim amadaghtɨ,

a izɨ nguibar ekiar kaba ko atrivibar dɨpenibar isigham.”

9

God ivezir kuram Israelia danɨngam

1 O Israelia, ia God gɨfozir puvatɨzir gumazamizibar mɨn ikia,

isar ekiaba ko nan ziam fer dughiabar bar akongezir arazim gami.

Ia arazir kam atakigh.

Ia akɨrim ragha uan God gasaragha gɨfa,

egha an gɨn zuir puvatɨ.

Ia danganiba bar, asem Balɨn ziam fe,

mati tuavimɨn amizim tintinimɨn gumaziba koma akui.

Egha ghaze, Bal ian azenibagh amima,

dagher avɨriba otifi, mati tuavimɨn amizimɨn ivezim.

2 Ezɨ kɨran oveghangɨn ia dagheba,

ko wainɨn dɨpaba puvatɨgham.

3 Egh ia Efraimia, ia uam Ikiavɨra Itir Godɨn nguazimɨn ikian kogham.

Eghtɨ ian tarazi uamategh mangɨ Isipɨn kalabuziabar mɨn ikiam.

Eghtɨ ian tarazi uaghan Asirian kantrin mangɨ kalabuziabar mɨn ikiam.

Ia kantrin kamningɨn ikɨ dagher God anogoroghezibar amam.

4 Ia ikɨzir igharazibar kantrin ikiamin dughiamɨn,

ia asɨziba ko wainɨn dɨpaba ofan mɨn Ikiavɨra Itir God danɨngan kogham.

Ian dagheba ia damightɨ, ia Godɨn damazimɨn mɨzegham,

mati dagher me gumazir kuamɨn azia, egha apim,

ezɨ dagher kam me gamizɨ, me mɨze.

Dagher kaba, ia pura naviba izɨvsɨ da iniam.

Ia dagher nar katam inigh

Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ an ofa damighan kogham.

5 Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam famin dughiar ekiam izɨtɨ,

ia manmaghɨn damuam?

Ia ofa damuamin tuaviba bar puvatɨgham.

6 Ia oragh! Gɨn osɨmtɨzir ekiam otoghtɨ,

ia tintinibar arɨ mangegham.

Eghtɨ Isipia izɨ ia batogh ia inigh mangɨtɨ,

ia Isipɨn kantrin otivigh kalabuziabar mɨn ikiam.

Egh ia ikɨ mangɨ arɨghireghtɨ, me uan nguibar ekiam Memfisɨn ian kuabar afegham.

Ia uamategh uan nguibamɨn izeghan kogham.

Puvatɨgham.

Eghtɨ ian silvan dagɨaba ko dɨpeniba ko ian bizir aghuiba pura ikɨtɨ,

ruarim aghung bar da avaragham.

7  *God pazɨ ia damuamin dughiam otogha gɨfa.

Eghtɨ ia uan arazir kurar amizibar ivezir kuram iniam.

Arazir kam otoghamin dughiamɨn, ia Israelia fogham,

kar dughiar God ia ikarvaghamim.

Ia kamaghɨn na mɨgei,

“Akam inigha izir gumazir kam ongani.

Gumazir Godɨn Duam itir kam, a nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ.”

Ia gumazamiziba, ian arazir kuram bar ekefe,

kamaghɨn amizɨ, ia bar na gifongezir puvatɨ.

8 God uabɨ Akar Gavgavim uan gumazamizibar anɨngasa,

akam inigha izir gumazimɨn mɨn na amada.

Ezɨ danganir kɨ aruiba bar, ia nan suighasava ami,

mati gumazim kuaraziba guasa ivem adui.

Egha Godɨn Dɨpenimɨn uaghan nan apanim gami.

9 Ia arazir kuram gamuavɨra iti,

mati ian inazir afeziaba fomɨra Gibean nguibar ekiamɨn amizɨ mokɨn.

Kamaghɨn amizɨ, God ian arazir kurabagh nɨghnɨgh,

ia ikarvagh ivezir kuram ia danɨngam.*

Israelian arazir kuraba ko dar ivezir kuram

10  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ faraghavɨra ian apizir dughiamɨn, ia bar dera,

mati wainɨn ikarɨzim nguazir mɨdiarimɨn otogha deraghavɨra be.

Ezɨ ian inazir afeziaba, mati temer fikɨn ovɨzir faraghavɨram aniba.

Egha gɨn me Peorɨn Mɨghsɨamɨn otivigha,

egha faraghavɨra asem Balɨn ziam fava aghumsɨzir araziba baghavɨra iti.

Me bar aser kam gifonge, egha an mɨrara bar ikufi.

11 Efraimian gavgavim mangɨ gɨvagham,

mati kuarazim mɨghegha ghu.

Eghtɨ men amiziba naviba asang

boriba batan kogham.

12 Tarazi boriba batɨtɨ,

kɨ me mɨsueghtɨ, me arɨmɨghiregham.

Kɨ tav ateghtɨ a ikian kogham.

Kɨ gumazamiziba ateghamin dughiamɨn,

bizir kuraba tintinimɨn me bativam.

Mevzika!”

13 Egha Hosea kamaghɨn mɨgei:

“O Ikiavɨra Itir God, Efraimia faragha, mati Tairɨn nguibar ekiamɨn mɨn bar deravɨra iti.

Ezɨ kɨ garima, apaniba izava Tair gasɨghasɨki.

Eghtɨ arazir kam uaghan Efraimian otivam.

Apaniba izɨ men boribav soghtɨ me arɨmɨghiram.

14 O Ikiavɨra Itir God, nɨ ti ivezir manam me danɨngam?

Nɨ men amizibar amutɨ me naviba asangan kogham.

Nɨ amizir borir iririviba itiba men oter eboribar amightɨ da mɨsɨngigh,

eghtɨ me oteba boribar anɨngan kogham.”

15 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Efraimia fomɨra Gilgalɨn ikia egha faraghavɨra arazir kurar kabagh ami.

Ezɨ dughiar kamra, kɨ uaghan men anɨngagha men atari.

Gumazamiziba arazir kurar avɨrim gamima,

men gumazir dapaniba uaghan nan akaba batosi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan dɨpenimɨn me batuegham.

Egh ua me gifueghan kogham.

16 Efraimia boriba batan kogham,

mati temem an biba mɨsigha gɨfa, egh ua ban kogham.

Eghtɨ tarazi boriba batɨtɨ, kɨ borir me bar ifongezir kabav soghtɨ,

me arɨmɨghiregham.”

Hosea ghaze, God pazavɨra Efraimia damuam

17 Gumazamizir kaba nan Godɨn akaba batogha an akamɨn gɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, an akɨrim ragh uan gumazamizibagh asaragham.

Eghtɨ me kantrin igharazibar tongɨn

pura guighav itir gumazamizibar mɨn ikiam.

10

1 Israelia bizir avɨrim ikia, mati wainɨn ikarɨzir aghuim puvɨra be.

Men bizir aghuiba bar avɨrasemegha iti.

Kamaghɨn amizɨ, me asem bagha ofa gamir dakoziba ko dagɨar guarir akɨnir avɨribar ingara,

egha bar deravɨra dagɨar guarir akɨnir kabar kurti.

2 Me ifarir gumazamiziba.

Kamaghɨn amizɨ, me uan osɨmtɨzibar ivezir kuram iniam.

Ikiavɨra Itir God men ofa gamir dakoziba,

ko dagɨar guarir akɨniba apɨrarigham.

3 Kɨran oveghangɨn, Israelia kamaghɨn mɨkɨmam,

“E Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God en atrivim batoke.

Egh e atrivim ikɨtɨ,

a manmaghɨn en akurvagham?

Ti puvatɨgham.

4 Atriviba en akurvaghasa pura mɨgɨrɨgɨar kɨnibagh ami.

Me puram akar gavgaviba akɨra,

egha kantrin igharazibar atriviba ko puram akabav sosi.”

Israelia arazir aghuim ategha, arazir kuram gamuavɨra iti.

Ezɨ arazir kurar kam, mati imezim itir ogher kurar gumazamizibagh asɨghasɨzim.

5 Golɨn bulmakaun nedazir Betelɨn itir kam,

Samarian nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, me a bagh akongɨva arangam.

Guizbangɨra, apaniba an kurkaziba adegham.

Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumaziba ko an gumazamiziba bar,

me an apangkuv egh aziam.

6 Eghtɨ Asiriaba golɨn bulmakaun nedazir kam inigh mangɨ,

mati me takis gavman ganɨdi moghɨn, me uan atrivir ekiam danɨngam.

Israelia fofozir gumazibar akabar gɨn zui,

ezɨ fofozir gumazibar akaba dagheba puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, apaniba Israelia abɨraghtɨ,

me bar aghumsigham.

7 Israelian atrivim, apaniba a inigh mangɨgham,

mati dazir suzim, aperiam a inigha ghu.

8  *Asebar ziaba fer danganiba, da mɨghsɨabar pɨn iti,

ezɨ Israelia kagh men ziaba fa arazir kurabagh ami.

Eghtɨ God danganir kabagh asɨghasigham,

eghtɨ ogheba ko benir dɨkoniba aghung ofa gamir danganir kaba avegham.

Eghtɨ gumazamiziba apanibar mongsɨ,

kamaghɨn mɨghsɨabav kɨmam,

“Ia e gisɨn irɨva e mongegh.”

Ikiavɨra Itir God ghaze, Israel ikuvigham

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Fomɨra Israelia Gibean nguibar ekiamɨn ikia arazir kuramɨn na gami,

egha arazir kurar kam ataghizir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, apaniba izɨ gumazamizir kurar kabav sogh,

egh mangɨ Gibean tugham.*

10 Kamaghɨra, kɨ gumazamizir arazir kurabagh amir kabav soghasa akam mɨsuegha gɨfa.

Egh kɨ pazavɨra me damigham.

Me arazir kurar avɨrim gami.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ kantrin igharazibar amutɨ,

me izɨ uari akuvagh me mɨsogham,

egh me inigh ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn me ikɨrarɨgh me inigh mangam.

11 “Fomɨra Efraim mati bulmakaun amebar igiar mam,

a rais dɨkabɨnasa deravɨra sure gami,

eghtɨ gumazamiziba raizɨn daghem iniam.

Egha a ingangarir kam bar a gifonge.

Ingangarim faragha bar an dera, ezɨ datɨrɨghɨn kɨ a damightɨ,

an ingangarim bar osemegham.

Datɨrɨghɨn kɨ Israel ko Juda damightɨ, aning bulmakaun mɨn,

gumazim temem an fɨrim gikeghtɨ,

a nguazim abɨzir bizim gekuam.

A ingangarir dafam damuva, bizir kam gekutɨ,

temem an fɨrim aghoram.

12  *Kɨ kamaghɨn Israelia ko Judabav gei,

‘Ia arazir kurar kam ategh, arazir aghuibar amu, egh guizbangɨra nan ziam fɨ,

mati gumazim azenir igiamɨn nguazim abigha dagheba oparima,

da deravɨram aghua dagher avɨriba bati.

Datɨrɨghɨn ia ua Ikiavɨra Itir God bagh izɨ.

Ia ua na bagh izɨtɨ, kɨ bar deravɨra ia damuam.’

13 Ezɨ ia kamaghɨn amir pu.

Puvatɨ, ia mati gumazim azenimɨn ingari,

ezɨ ian azenibar, ia arazir kuram ko ifavarir arazim opari.

Kamaghɨn amizɨ, ian azeniba, dagher kuraba dar aghui,

ezɨ ia da api.

“Ia ti ghaze, ian mɨdorozir gumazir avɨrim ian akuragham.

Ia ghaze, ia deravɨra ikiamin tuavim gɨfogha gɨfa.

Ezɨ puvatɨ.

14 Kamaghɨn amizɨ, ian apaniba izɨ ia mɨsogham,

egh ian nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itibagh asɨghasɨgham.

Osɨmtɨzir kam, mati Atrivim Salman fomɨram amizir arazim,

a Betarbelɨn nguibar ekiam ko mɨsogha bar a gasɨghasɨki.

An adarazi men boriba ko amiziba isa nguazimɨn me apɨzima,

me tintinibar ariaghiri.

15 Ia Betelia, ia arazir kurar avɨrim gami,

kamaghɨn amizɨ, bizir kurar kamaghɨra garitam ia bativam.

Aruem anangtɨ, me Israelian atrivim mɨsueghtɨ,

an aremegham.”

11

Gumazamiziba Godɨn akaba batosi, ezɨ a me gifueghavɨra iti

1  *Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Israel borir aghɨrimɨn mɨn itima, kɨ bar a gifonge.

Ezɨ nan borir kam Isipɨn kantrin itima,

kɨ an diazɨma an azenan ize.

2 Ezɨ dughiar avɨribar gɨn, nan akam inigha izir gumaziba nan gɨn mangasa Israelian gumazamizir kabar dei.

Ezɨ akam inigha izir gumaziba men deima, me dughiabar zurara akɨribagh igha me gasi.

Nan gumazamiziba asem Bal bagha ofabagh ami.

Me mughuriar aghuim zuir ofaba marvir guaba bagha dagh ami.

3  *Kɨ uabɨ, kɨ Efraimia geghara me afi, mati borim daruasa, afeziam a geghara anefi.

Egha kɨ uaghan uan agharimningɨn men suigha me ateri.

Kɨ deraghavɨra men gari, ezɨ me kamaghɨn fozir puvatɨ,

kɨrara kɨ me gamizɨ, me ghuamaghe.

4  *Kɨ bar me gifongegha men apangkuvigha deragha me gamua men asughasugha,

me inigha uabɨ da izegha, men osɨmtɨzir me ateriba adangi.

Egha kɨ aviragha men akurvagha dagheba me ganɨdi.

5 “Ezɨ me ua na bagh izan aghua.

Kamaghɨn amizɨ, me ua Isipɨn mangɨ,

o Asiriaba me gativagh men ganam.

6 Mɨdorozir ekiam otoghtɨ, apaniba nguibar ekiam avɨnizir dɨvazimɨn tiar akar ekiam akarigh,

ivemar nguibar ekiamɨn aven mangɨ me ko mɨsogham.

Nan gumazamiziba uan ifongiamɨn gɨn zui,

kamaghɨn amizɨ, mɨdorozir kam me agɨvagham.

7 Me zurara akɨrim na gasi,

kamaghɨn ivezir kurar kɨ me danɨngamim, me a gitaghan kogham.

Me uarir akurvaghsɨ asebar dɨmam.

Eghtɨ aser kɨnir kaba men akuraghan kogham.

8  *“O Efraimia, kɨ ia ateghan kogham, egh ian arɨ mangɨghan kogham.

Egh kɨ bar ia kuavaremeghan kogham,

mati kɨ Atma ko Seboimɨn nguibar ekiamning bar moghɨra aning kuavareme.

Kɨ bar ia gifonge,

kamaghɨn amizɨ, kɨ bar ia gasɨghasighan kogham.

9  *Nan anɨngagharim ian ti.

Eghtɨ kɨ pazɨ ia damuan kogham.

Egh kɨ ua ia gasɨghasɨghan kogham.

Nan araziba gumazamizibar arazibar mɨn zuir puvatɨ.

Kɨ Godɨn Bar Zuezim, ezɨ nan araziba bar deragha bar zue, egha kɨ ia ko iti.

Kɨ atar izɨ bar ia gasɨghasɨghan kogham.

10 “Kɨ uan gumazamizibar apaniba atiatim me danɨngɨsɨ, pamtemɨn dɨmam,

mati laion tiarim akara dazeri.

Eghtɨ nan gumazamiziba atiating akongɨva,

aruem ghuaghirir danganim ategh zuamɨra izɨ nan gɨn mangam.

11 Me puvɨram atiating nɨghɨva akong zuamɨra Isip ko Asiria ategh izam,

mati kuaraziba mɨgha zui.

Eghtɨ kɨ men aku uamategh men nguibar me itimɨn izam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Israelia ko Judaba Ikiavɨra Itir God ataki

12 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Efraimian gumazamiziba bar dughiar avɨribar na gifari.

Kɨ Godɨn Bar Zuezim, kɨ zurara uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn zui.

Ezɨ Judaba nan apengan ikia gavgafi.”*

12

1 Bizir Efraimia arueba ko dɨmagaribar amiba, da bar moghɨra ikuvigha meraram asɨghasɨsi.

Ifavarir arazim ko mɨdorozir arazim men tongɨn bar ekefe.

Me kantri Asiria ko ingarasa akam akɨri.

Egha me olivɨn borebar dagɨar ingangarim gamua da isa Isipɨn da amadi,

ezɨ Isipia dagh ivesi.

2 Ikiavɨra Itir God Judaba tuisɨghamin mɨgɨrɨgɨam iti.

Egh a Israelia amizir arazir kuram ikarvagh

ivezir kuram me danɨngam.

3  **Men inazir afeziam, Jekop, a uan aveghbuam ko,

aning uan amebamɨn navir averiamɨn ikia, uaning mɨsosi.

Gɨn Jekop ekevegha gɨvagha God ko mɨsosi.

4  *Dughiar kamɨn, a Godɨn ensel ko mɨsogha a gafira.

Egha Jekop uabɨn apangkuvasa puvɨra Godɨn ingarava ara, an azangsɨsi.

Dughiar igharazimɨn, God Betelɨn nguibamɨn Jekop bato, egha a ko mɨgei.*

5 Jekop ko mɨgeir Godɨn kam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

E kamaghɨn an ziam dɨponam, Ikiavɨra Itir God.

6 Kamaghɨn amizɨ, ia nɨghnɨzir gavgavim uan Godɨn ikɨva uam a bagh izɨ.

Egh ia apangkuvir arazim ko guizɨn arazimɨn gɨn mangɨ.

Egh a ian akurvaghsɨ ia a mɨzuam.

Israelian arazir kurabar osɨmtɨzim bar ekefe

7 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Efraimia, Kenanian gumazir dagɨaba bagha ingaribar mɨn dagɨar ingangaribagh amua,

egha arazir aghuim sara dagh amir puvatɨ.

Me gumazir iza men bizibagh ivezibagh ifarasa bar ifonge.

Me amadir biziba, me guizɨn ivezibar mɨrara da amadir puvatɨ.

8 Egha me kamaghɨn mɨgei:

‘E dagɨaba itir gumazibar otivigha gɨfa.

E bizir avɨriba iti.

Eghtɨ gumazitam kamaghɨn mɨkɨman kogham,

e okɨmakɨar arazim gamua dagɨar gumazibar otifi.

E arazir kuratam gamizir puvatɨ.’

9  *Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ian ifavarim gɨfogha gɨfa.

Kɨ fomɨra kantri Isipɨn ia inigha ian akua azenan ize.

Egh kɨ ia damutɨ, ia uan dɨpenir aghuiba ategh ua purirpenibar dakuam,

mati kɨ ia ko gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, ia amizɨ mokɨn.

10 “Kɨ uan akam inigha izir gumaziba ko mɨgei,

egha irebamɨn mɨn garir bizir avɨribar me mɨkeme.

Egha akam inigha izir gumazibar akatoribar,

kɨ akar isɨn zuibar Israelia mɨgei.

11 Ezɨ me orazir puvatɨ.

Me Gilgalɨn nguibar ekiamɨn arazir kurar avɨribagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, me guizbangɨra bizir kɨnibar mɨn otogham.

Me Gilgalɨn nguibar ekiamɨn ikia bulmakaun apuriba isa

uan ofa gamir dakozir kurabar ofabagh ami.

Eghtɨ kɨ ofa gamir dakozir kaba apɨrightɨ,

da dagɨar pozir kɨnibar mɨn azenara ikiam.”

12  *Bar fomɨra en inazir afeziam Jekop, ara Mesopotemian kantrin ghu.

Egha an amizimɨn ikiasa, gumazir igharazimɨn sipsipbagh eghufi.

Egha tuavir kamɨn a gumazir kamɨn guivim givese.

13  *Israelia Isipɨn itir dughiamɨn, Ikiavɨra Itir God uan akam inigha izir gumazir mam amada,

ezɨ a me inigha Isip ataki.

Egha akam inigha izir gumazir kam deravɨra me geghufi.

14 Guizbangɨra, Efraimia arazir kurar avɨrim gamima, men Ekiam men anɨngaghe.

Kamaghɨn amizɨ, me osɨmtɨzir kam bangɨn arɨghiram.

Me Ekiamɨn ziam dɨkabɨri,

kamaghɨn amizɨ, a pazɨ me damigham.

13

God Israelia gasɨghasigham

1 Fomɨra Efraimɨn anabamɨn adarazi mɨgeima,

anabar igharazibar gumazamiziba atiatiav agoi, egha orasi.

Efraimia uari Israelian anababar tongɨn uan ziam fe.

Egha Efraimɨn adarazi ua asem Balɨn ziam fava arazir kamɨn arazir kuram gamigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, me arɨghiregham.

2 Egha datɨrɨghɨn me arazir kuram gamua ghuavɨra iti.

Me uari bagha marvir guaba silvan dar ingara egha dar ziaba fe.

Gumazir maba uari dagh nɨghnigha, egha uan dafaribar dar ingari.

Egh nedazir kaba bagh ofa damuasa gumaziba amɨsefe.

Me bulmakaun nedazir kabar tori.

Amei! Kar gumazamizir anabar bar kuraba.

3 Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir kaba mɨzarazimɨn ghuariamɨn mɨn pura gɨvagham.

Me dɨmagarimɨn ghuariamɨn mɨn iti,

eghtɨ aruem anangtɨ, ghuariam zuamɨra mɨsɨngigham.

Me raizɨn mɨsevibar mɨn amɨnim dagh ivangtɨ, da pura tintinibar mangam.

Egh me avir mɨgharimɨn mɨn pɨn ghuavanang pura gɨvagham.

4  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ Isipɨn ia inigha ian akua azenan ize.

Kɨ uabɨra, kɨ ian God.

Ua godɨn igharaziba puvatɨ.

Kɨrara kɨ ian Akurvazir Gumazimra!

5  *Ia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima,

kɨ deravɨra ia geghufi.

Danganir kam, amɨnir fefem itima,

dɨpaba an puvatɨ.

6 Ezɨ gɨn ia nguazir aghuimɨn otogha

dagher avɨriba ikia, egha biziba bar iti.

Ia bizir kaba inigha gɨvagha egha ifaghata uari fa ghaze,

ia uari uan gavgavibar da ini.

Egha kamaghɨn ia na gɨnamada.

7 Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian tuavibar mongɨva ia mɨzuamam,

mati laion ko kaziar atiar igharaziba ami moghɨn,

ia mɨsoghtɨ ia arɨmɨghiram.

8 Kɨ uabɨ fegh ia mɨkɨnigh, egh ian evariba abɨgham,

mati bean amebam, an nguzim ovengezɨ an a bagh atari.

Egh kɨ ia abɨghɨrarigh egh zuamɨra ia tuigham,

mati laion ko asɨzir atiar igharaziba ami mokɨn.

9 “O Israelian gumazamiziba, kɨ uabɨra ian Akurvazir Gumazim.

Ezɨ ia aghua, kamaghɨn ia ikuvigham.

Iavzika!

10  *Ia atrivim ko gumazir dapaniba uari danɨngasa nan azara.

Eghtɨ me manmaghɨn ian akurvagham?

Me bar ian akuraghan kogham.*

11  *Ezɨ kɨ anɨngaghegha atriviba ia ganɨngi.

Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ bar puvɨra ian anɨngagha,

ian atriviba batuegha gɨfa.

12 “Kɨ Efraimian arazir kuraba bar,

uan akɨnafarimɨn aven da osirigha gɨvagha,

deravɨra da atɨzɨ da iti.

13 Israelia deravɨra ikian fɨrɨn, me onganigha egha aghua.

Men arazir kam, mati borim amebamɨn navimɨn itima,

amebam a batasava amima, an azenan otivan aghua.

14 Kɨ ti Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn gavgavim da ua me inigham, a? Puvatɨgham.

O ovevem, nɨ gumazamiziba dɨkabɨrir gavgavim managh iti?

O ovevem, nɨ gumazamiziba mɨzazim me ganɨdir gavgavim managh iti?

Apangkuvir arazim ti nan damazimɨn modogham.†

15 “Efraimia bar avɨrasemegha Israelian anabar igharazibagh afira.

Ezɨ kɨ aruem anadi naghɨn amɨnir fefem amadagham,

eghtɨ a men mozir dɨpabar amutɨ da dakegham.

Egh men bizir aghuiba bar da inigh mangɨgham.

16 Samariaba bar nan akaba barazir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, me ivezir kuram iniam.

Apaniba izɨ me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

Egh borir doziba isɨ nguazimɨn me apɨstɨ, me uaghan arɨmɨghiram.

Egh amizir navir adasebar naviba abɨgham.”

Israelia uan arazir kuraba ategh, uam Ikiavɨra Itir God bagh izam

14

(Sapta 14)

Israelia ua Ikiavɨra Itir God bagh izasa, Hosea me mɨgei

1 O Israelia, ian arazir kuraba ia gamizɨ, ia asaghpora ire.

Kamaghɨn amizɨ, ia uamategh Ikiavɨra Itir God, ian God bagh izɨ.

2 Ia uamategh Ikiavɨra Itir God bagh izɨ, ofan mɨn kamaghɨn a ko mɨkɨm:

“O God, nɨ bar moghɨra en arazir kuraba gɨn amadagh, egh e nɨ danɨngamin bizir aghuiba inigh.

Datɨrɨghɨn e bulmakaun apuriba mɨsogh nɨn ofa damuan kogham.

Puvatɨgham. Arazir aghuir e fomɨra damuasa nɨ ko akam akɨriziba,

e dar amuam.*

3 Asiriaba en akuraghan kogham.

Eghtɨ mɨdorozir hoziaba en akuraghan kogham.

E uan dafaribar marvir guabar ingari,

egh gɨn e kamaghɨn ua dav mɨkɨman kogh suam,

‘Kar en aseba.’

E fo, e mati asaghasazir borir e geghuvamin amebaba ko afeziaba puvatɨ,

ezɨ nɨrara, zurara en apangkufi.”

Ikiavɨra Itir God ghaze, Israelia deravɨra dapiam

4 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ gumazamizir na ataghizir kaba ua me iniam.

Kɨ uan navir averiamɨn bar me gifuegh,

uam men ataran kogham.

5 Kɨ Israelia deravɨra me damuam, mati amozim danganir mɨsɨngizim gizi.

Kɨ me damutɨ, me akɨmarir aghuiba ko Lebanonɨn temer ekiabar mɨn otivam.

Temer kabar biba bar nguazir averiamɨn ghuaghiri.

6 Me deraghvɨra otogham, mati tememɨn ghuzir igiaba otifi.

Men ganganim bar deragham, mati olivɨn temer dirimɨn mɨn bar dera.

Eghtɨ gumazamiziba bar me bagh bar akuegham,

mati me kantri Lebanonɨn temer sidabar mughuriar aghuariba bagha agoi.

7 Me ua izɨ na ko ikɨtɨ, kɨ me geghuvam,

mati me nan orangtɨzir dughuazimɨn apengan iti.

Eghtɨ men azeniba dagher avɨriba ikiam.

Egh borir avɨriba batam,

mati wainɨn azenimɨn itir wainɨn ikarɨziba deraghavɨra ovɨziba bati.

Egh me ziar ekiaba ikiam,

mati Lebanonɨn kantrin wainɨn dɨpar bar aghuir faraghavɨra itim.

8 “O Efraimia, ia ua marvir guabar ziaba fan kogham.

Kɨ uabɨra, ian azangsɨziba baragham.

Egh deraghvɨra ia geghuvam.

Eghtɨ ia nan apengan ikiam,

mati gumazim aruemɨn dughiamɨn, temer ekiamɨn dughuazimɨn apengan aperaghav iti.

Ia isir bizir aghuiba bar, kɨrara dar mɨngarim.”

Akar abuananam

9  *Gumazir nɨghnɨzir aghuarim itiba,

me akɨnafarir kamɨn aven tir mɨgɨrɨgɨaba, me dar fofozir aghuim iniam.

Ezɨ kɨ kamaghsua, me akar kam gɨnɨghnɨgh, egh an gɨn mangam.

Ikiavɨra Itir Godɨn Araziba bar dera, ezɨ gumazamizir aghuariba dar gɨn zui.

Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me dar gɨn zuir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, me asaghpora iri.

* 1:1: 2 Atriviba 14:23-29; 15:1-7; 15:32-38; 16:1-20; 18:1--20:21; 2 Eghaghaniba 26:1-23; 27:1-8; 28:1-27; 29:1--32:33

* 1:4: 2 Atriviba 10:11

* 1:7: 2 Atriviba 19:35; Sekaraia 4:6

* 1:10: Jenesis 32:12; Hosea 2:23; Jon 1:12; Rom 9:26; 1 Pita 2:10; 1 Jon 3:1

* 1:11: Akar kam ghaze, God ingarizir azenim, Hibrun akamɨn me a dɨbora ghaze, Jesril. Borir 3plan ziaba, faragha bizir kurabar ababanim gami. Ezɨ datɨrɨghɨn ziar 3plan kaba bizir aghuibar ababanim gami.

* 2:15: Josua 7:24-26

* 2:21-22: Vezɨn kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Israelia mɨgei, egha a ziam, “Jesril,” Israelia garɨsi. God bizir kurar a Israelia gamizim giragha, ua deragha me gami. Kamaghɨn amizɨ, ves 21-23ɨn aven, God Hosean borir 3plan ziabagh ira. Nɨ uaghan Hosea 1:11ɨn gan.

* 2:23: Jeremaia 31:27; Sekaraia 13:9; Rom 9:25; 1 Pita 2:10

* 3:5: Jeremaia 31:9; 50:4-5; Esekiel 34:24

* 4:6: Aisaia 5:13

* 4:7: 1 Samuel 2:30; Hosea 13:6; Malakai 2:9; Filipai 3:19

* 4:18: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 5:6: Aisaia 1:15; Jeremaia 14:12; Esekiel 8:6; Maika 6:6-7

* 5:15: Onger Akaba 50:15; Aisaia 64:7-9; Jeremaia 2:27; 3:13-14

* 6:1: Godɨn Araziba 32:39; 1 Samuel 2:6; Jeremaia 30:17

* 6:3: 2 Samuel 23:4; Onger Akaba 72:6

* 6:6: 1 Samuel 15:22; Jeremaia 22:16; Maika 6:8; Matyu 9:13; 12:7; Jon 17:3

* 6:7: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 7:2: Onger Akaba 9:16; 90:8; Jeremaia 17:1

* 7:6: Akar kam, gumazir maba amizir bizibagh eghari. Ezɨ e datɨrɨghɨn fozir puvatɨ, bizir manamra dughiar kamɨn oto. Vezɨn kamɨn aven, “gumazir danganir kamɨn bretba tuem,” a gumazir kabar gumazir dapanimɨn akar isɨn zuim gami.

* 7:7: Onger Akaba 14:4; Aisaia 9:13; Hosea 7:16; Sefanaia 1:6

* 7:9: Aisaia 1:7; Hosea 4:6

* 7:10: Hosea 5:4-5; 7:7; 7:14

† 7:14: Hibrun akam, deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 8:7: Aghuzir Akaba 22:8; Hosea 7:9; 10:12-13

* 8:14: Aisaia 17:10; Jeremaia 17:27; Amos 2:5

* 9:7: Luk 21:22

* 9:9: Nɨ Gumazir Dapaniba sapta 19 ko 20ɨn gan.

* 9:10: Dɨboboniba 25:1-5

* 10:8: Luk 23:30; Akar Mogomem 6:16

* 10:9: Nɨ Gumazir Dapaniba sapta 19 ko 20ɨn gan.

* 10:12: Aghuzir Akaba 11:18; Jeremaia 4:3

* 11:1: Ua Me Ini 4:22; Matyu 2:15

* 11:3: Godɨn Araziba 1:31; Onger Akaba 107:20; Hosea 7:15

* 11:4: Ua Me Ini 16:32; Jeremaia 31:2-3

* 11:8: Godɨn Araziba 29:23

* 11:9: Dɨboboniba 23:19

* 11:12: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 12:3: Jenesis 25:26

* 12:3: Jenesis 32:24-26

* 12:4: Jenesis 28:10-22

* 12:4: Jekop, a Israelian inazir afeziam, ezɨ an gɨn otivamin ovavir boriba, me uan inazir afeziam ko itima God a ko mɨgei. Ezɨ me ghaze, God “e ko mɨgei.”

* 12:9: Ofa Gami 23:42-43

* 12:12: Jenesis 29:1-20

* 12:13: Ua Me Ini 12:50-51

* 13:4: Ua Me Ini 20:3; 2 Atriviba 18:35; Aisaia 45:21-22

* 13:5: Godɨn Araziba 8:11-17

* 13:10: 1 Samuel 8:5-6

* 13:10: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 13:11: 1 Samuel 10:17-24; 15:26

† 13:14: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, Vezɨn kamɨn nɨghnɨzim kamaghɨn mɨgei, God Israelia pazɨ me damigh egh me amadaghtɨ me Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn mangam.

* 14:2: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 14:9: Aghuzir Akaba 10:29; Daniel 12:10; Jon 8:47; 2 Korin 2:16; 1 Pita 2:7-8

Joel

1

2

3

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Joelɨn Akɨnafarim

O

Joel

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, Godɨn akam inigha izir gumazim Joel mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba an iti, ezɨ a Godɨn akam inigha izir gumazimɨn gun mɨkemezir puvatɨ, a gumazir manmaghɨn amizimra. Kantri Persia gavgavigha itir dughiamɨn a ti ike, kar dughiar Israelian gumazamiziba Babilon ategha ua Judan nguazimɨn izezim.

Dughiar bar kurar mam kantrin otozɨ, Joel an gari. Aruer ekiam isiragha biziba bar dagh amizɨ, da bar mɨsɨngizɨ, odezir bɨzir ekiam uaghan otogha, dagheba ko bizibagh asɨghasɨghasava ami. Joel bizir kamɨn garima, a mati, gumazamizir Godɨn apanim damuasava amiba, ikiangsɨzir akar mam me bagha izi. Me arazir kurabar amu mangɨtɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Kotiar Ekiamɨn Dughiam otoghtɨ, a gumazamizir kurabagh asɨghasɨgh, gumazamizir an ifongiamɨn gɨn zuiba deravɨra me damuam.

Joel gumazamizibav gɨa ghaze, me uan navibagh iraghtɨ, God men apangkuvigham. Akam inigha izir gumazim Joelɨn akabar aven, akar dɨkɨrɨzir ekiar mam iti, akar kam a Joel 2:28-32ɨn iti. A ghaze, God uan Duam amadaghtɨ, a gumazamiziba bagh izam, gumazamizir aseba ko igiaba uaghara. God uan Duam Iesusɨn suren gumazamiziba bagha anemadazir dughiamɨn gɨn, Pita kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Bizir kam, a Godɨn akam inigha izir gumazim Joelɨn akam gamizɨma a guizbangɨram oto. Nɨ Aposel 2:1-42ɨn gan.

Odeziba Judan kantri gasɨghasɨgha, ua gumazamiziba inigha God bagha izi

1

(Sapta 1:1--2:17)

Gumazamizibar dagheba ko biziba bar ikuvizɨ, me azi

1 Kar Ikiavɨra Itir Godɨn akam, a Petuelɨn otarim Joel bagha ize.

2 Ia gumazamizir aruaba, ia oragh.

Ia Judan nguazimɨn itir gumazamiziba bar, kuariba arɨkigh.

Kɨ datɨrɨghɨn otivir biziba bagh ian azangsɨghasa.

Fomɨra bizir kamaghɨn garitam

ti ian dughiam ko ian inazir afeziabar dughiamɨn otoz, o puvatɨ?

3 Ia bizir kamɨn gun uan boribav kɨm.

Eghtɨ ian boriba uan boribav kɨmtɨ,

men boriba gɨn otivamin adaraziv kɨm.

4 Odezir guar igharagha garir 4pla otivigha, bizir nguazimɨn aghuibar dafariba bar ada gɨfa.

Faragha zuir odeziba da kun odeziba,

da bizir dafarir maba api.

Ezɨ dar gɨrara, odezir bɨzir avɨrir mɨghagha aruiba,

iza bizir maba api.

Ezɨ dar gɨrara, odezir febaba uari fa kura iza

bizir dafarir maba api.

Ezɨ dar gɨrara, odezir akɨraba, kar odezir bar ekiar bizibagh asɨghasɨziba,

da izir dughiamɨn bizitam itir puvatɨ, da bar da agɨfa.

5 Ia gan, odezir kaba bar ian wainɨn ovɨzibagh asɨghasɨki.

Kamaghɨn amizɨ, ia gumazir mɨghɨgha wainɨn dɨpam apava onganiziba,

ia osegh dɨkavigh azi!

Ia gumazamizir wainɨn dɨpaba apiba,

ia uaghan uan wainɨn dɨpar isɨngtɨziba bagh azi.

6  *Odezir bɨzir ekiam, mati mɨdorozir gumazir bɨzir ekiam en kantri bar a noke.

Da bar gavgavigha bar avɨraseme, ezɨ e da dɨponan ibura.

Ezɨ dar atariba bar ghumi, mati laionɨn atariba.

Egha mati laionɨn amebam uan atarir afuzibar asɨzibav sogha da aghoragharɨsi.

7 Da en wainɨn ikarɨzibagh asɨghasɨgha,

en fighɨn temeba apima da mɨdɨa dɨpɨraghire.

Da temer iniba bar da amezɨ,

dar aguaba ghurghurigha mɨsigha iti.

8 Ia gumazamiziba, ia azi,

mati guivir igiam gumazir igiamɨn ikiasa a ginabazɨ an areme,

ezɨ a uan pam bagha puv azia,

azirakar korotiar pɨziba aghui.

9 Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven, ofa damuamin dagheba ko wainɨn dɨpaba puvatɨ.

Ofa gamir gumaziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn ofa damuamin biziba puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, me azi.

10 Azeniba pura ikia dagheba puvatɨ.

Azenimɨn itir dagheba bar ikufi,

kamaghɨn amizɨ, nguazim pura ikia mɨsɨngi.

Ezɨ wainɨn ovɨziba bar mɨsigha gɨfa.

Ezɨ olivɨn borer igiam gɨvasava ami.

11 Witba ko, baliba ko, dagheba ko, bizir maba sara bar ikufi.

Kamaghɨn amizɨ, ia gumazir azenimɨn ingariba ko, gumazir wainɨn azenimɨn ingariba,

ia naviba osemegh azi.

12 Wainɨn ikarɨziba ko fighɨn temeba bar mɨsɨngi.

Ezɨ temer igharazir ovɨzir aghuiba itiba, da uaghan mɨsɨngi.

Kamaghɨn amizɨma, gumazamizibar arazir bar akongezim,

a bar gɨfa.

13 E uan Godɨn Dɨpenimɨn ofa damuamin dagheba ko wainba puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia ofa gamir gumazir ofa gamir dakozimɨn ingangarim gamiba,

ia azirakar korotiar pɨziba aghuigh egh azi.

Ia dɨmagarimɨn azirakar korotiar pɨziba aghuigh,

Godɨn Dɨpenimɨn aven mangegh ikɨ

mangɨtɨ amɨnim tiragh.

14 Ia gumazamiziba bar me mɨkemeghtɨ, me dagheba atakigh.

Egh Judan nguazimɨn itir gumazamiziba bar men diaghtɨ,

me izɨ Ikiavɨra Itir God, ian Godɨn Dɨpenimɨn uari akuvagh, an dɨmɨva arang.

15  *Bar guizbangɨra, dughiar kuram kɨran oveghangɨn otivam,

kar Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam.

Kar Godɨn Gavgaviba Bar Itim, uan gavgavimɨn ivezir kuram gumazamizibar anɨngamin dughiam.

Evzika!

E uarira uarir apangkufi, dughiar kam, a bar moghɨra ikuvigham.

16 En dagheba en damazimɨn bar ikuvigha gɨfa, e manmaghɨra damuam?

E uan Godɨn Dɨpenimɨn mangɨ, bar akuegh ighiabar amuan kogham.

17 Nguazimɨn aven dɨpaba puvatɨ,

ezɨ dagher ovɨziba nguazimɨn aven ariaghire,

ezɨ dagheba otivir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ruar dɨpenir dagheba arɨziba,

da pura ikia ikufi.

18 Graziba puvatɨzɨ, bulmakaun okoruaba mɨtiriam puvɨra men azi,

kamaghɨn amizɨ, me arai,

egha dar okoruaba pura tintinibar aruava ongani.

Ezɨ sipsipɨn okoruaba uaghan mɨtiriam men azi,

ezɨ me aghariba gunigha bar amɨra.

19 Temeba ko graziba bar mɨsɨngi,

mati avivzariam dar isi.

Kamaghɨn amizɨ, O Ikiavɨra Itir God,

kɨ pamten nɨ ko mɨgɨa nɨn dei.

20 Faneba ko, daghuriba ko, dɨpar atuiba bar mɨsɨngigha gɨfa,

ezɨ graziba mati avim bar adar isi.

Kamaghɨn amizɨ, asɨzir atiaba uaghan nɨn dei.

2

Odeziba mati Ikiavɨra Itir Godɨn Kotiar Ekiamɨn Dughiamɨn ikiangsɨzir akam

1 Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam,

a bar roghɨra izi.

Kamaghɨn amizɨ, Saionɨn nguibam, a Godɨn mɨghsɨamra, ia a gisɨn ikɨ,

sɨghabagh iviva dɨbɨaribar tong.

Eghtɨ Judan nguazimɨn itir gumazamiziba bar

nɨghɨva akong.

2  *Ikiavɨra Itir Godɨn Dughiar Ekiar kam, a bar mɨtarmegham,

eghtɨ ghuariar pɨzir avɨriba overiam apazagham.

Odezir bɨzir ekiam, mati mɨdorozir gumazibar bɨzir bar ekiam,

zuamɨra mɨghsɨabar otifi,

mati amɨnim tiasava amua bar mɨtarmangi.

Bizir kamaghɨn garitam fomɨram otozir puvatɨgha iza datɨrɨghɨn,

egh bizir kamaghɨn garitam gɨn uam otivan kogham.

3 Da mati, avim dadabar isi moghɨn

dagheba ko, graziba, ko, bizir igharaziba sara bar ada agɨfa.

Danganir da tɨghar mangamiba, da bar deragha,

mati Idenɨn Azenim.

Ezɨ danganir me ter afariba ko, graziba amegha gɨvaziba,

da mati danganir mɨsɨngizim.

Da bizitam ataghizɨ, a itir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

Da biziba bar ada gɨfa.

4  *Odezir kaba, mati mɨdorozir hoziabar mɨn,

ivemara izi.

5 Da mɨghsɨar orazibar uari akura ghuavanadir dughiamɨn,

dar nɨgɨnim mati, karisba dagɨabagh isɨn ghua tɨngazi,

egha mati tuzim isia mɨzariaba dɨkava tɨngazi.

Egha mati mɨdorozir gumazir bɨzir bar ekiam,

mɨdorozim damuasava ami.

6 Da roghɨra izir dughiamɨn,

gumazamiziba bar atiatigha, men guaba ighegha igharagha gari,

egha me bar dukome.

7 Odezir kaba, mɨdorozir gumazibar mɨn ivemara izi.

Egha nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgavimɨn bɨra ghuavanadi.

Egha mati mɨdorozir gumaziba bɨzimɨn voroghɨra zui.

Egha me ragha tuavir igharazitamɨn zuir puvatɨ.

Me vaghvagha uan bɨzim ataghɨrazir puvatɨ.

8 Me ghua gumazir igharazitabar tuaviba apɨrir puvatɨ.

Me vaghvagha bigha ghuavɨra iti.

Me ghua men afuziba ko barir pibar atiatir puvatɨ,

eghtɨ bizitam men tɨvaghan kogham.

9 Me ivemara nguibar ekiabar zui.

Me dɨvazir gavgavibar ghuavanaga ghuaghira nguibar ekiabar aven zui.

Egha dɨpenibar bɨribar ghuavanaga

winduabar aven ghuaghiri,

mati okɨmakɨar gumaziba.

10  *Me zuima nguazim mati mɨkɨmkɨzim a gɨnobazɨ a ivazvasi,

ezɨ overiam mati God a gɨnobazɨ a nɨdi.

Ezɨ aruem ko iakɨnim mɨtarmangizɨ,

mɨkoveziba ua isir puvatɨ.

11  *Ikiavɨra Itir God uan mɨdorozir gumaziba Akar Gavgavim me ganɨdi,

ezɨ an mɨgɨrɨgɨaba mati ararim dagarvasi.

An mɨdorozir gumaziba bar avɨraseme,

eghtɨ gumazitam me dɨponɨva avegham.

Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, gumazamizibar amutɨ,

me bar atiatigham.

Eghtɨ tinara dughiar kamɨn aven mangɨ ikuvighan kogh, deravɨra ikiam?

Ti puvatɨgham.

God navibagh ighasa gumazamizibar dei

12 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Guizbangɨra, bizir kurar kaba bar otivam,

eghtɨ ia datɨrɨghɨra uan navibagh iragh ua na bagh izɨ.

Egh dagheba ategh uan navir averiaba sara azi ua na bagh izɨ.

13  *Ia pura uan korotiaba abɨghɨva azir arazim damuan markɨ.

Ian navir averiaba aven bɨghiregh, ian ararem akagham.

Ia fo, Ikiavɨra Itir God gumazamiziba bar me gifongegha bar men kuarkufi.

Egha zuamɨrama atarir pu. Puvatɨ.

An apangkuvim bar moghɨra men ekefe.

Egha a zurara uan nɨghnɨzim gɨghasa ifongeghavɨra ikia,

egha gumazamizibar arazir kuraba ikarvazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia ua Ikiavɨra Itir God, ian God bagh izɨ.

14 Ia ua Ikiavɨra Itir God, ian God, ia a bagh izɨtɨ,

a ti uan nɨghnɨzim giragh, deraghvɨra ia damuam, egh dagher avɨriba ia danɨngam.

Eghtɨ ia a bagh ofa damuamin dagheba ko wainba ikiam.

15-16 Ia Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikɨ sɨgham givi.

Egh uari akuvagh dagheba ateghamin dughiam ginabagham.

Egh gumazamiziba bar me akuvagh, me mɨkɨmtɨ,

me nan ziam fɨsɨ, uan bizir kuraba ko arazir kuraba ategh,

nan damazimɨn bar zuegh.

Men gumazamizir ghuriba ko, borir ekiaba ko otem apir borir iririviba, me bar moghɨra,

nɨ me inigh izɨ.

Poroghamir igiaba, me uan dɨpeniba ategh uaghan izɨ.

17 Nan ofa gamir gumaziba, me nan ingangarir gumaziba, nɨ me mɨkemeghtɨ,

me Godɨn Dɨpenimɨn azuarim ko, ofa gamir dakozimɨn tongɨn tugh

aziva arang kamaghɨn mɨkɨm,

‘O Ikiavɨra Itir God, e nɨn gumazamizibara.

Nɨ uan gumazamizibar apangkufigh.

Puvatɨghtɨ, kantriba bar, akɨrim ragh e gasaragh

dɨbovir akabar e mɨkɨmam.

E nɨn azai, nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ateghan koghtɨ,

me e dɨpova kamaghɨn mɨkɨman kogham, Ian God managh iti?’ ”

God uamategh uan gumazamiziba deravɨra me damuam

(Sapta 2:18--3:21)

Ikiavɨra Itir God daghebagh amizɨ da uam otifi

18 Ezɨ gɨn, Ikiavɨra Itir God, bar puvɨra uan nguazim gɨnɨghnɨgha,

uan gumazamizibar apangkufi.

19 Egha Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba ikaragha kamaghɨn me mɨgei:

“Ia gan! Datɨrɨghɨn kɨ dagheba ko wain dɨpaba, ko olivɨn borem ia danightɨ,

ian dagheba avɨrasemegham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba,

dɨbovir akabar ia damuan kogham.

20 Eghtɨ kɨ notɨn amadaghan itir odeziba batueghtɨ, da ian saghon mangam.

Da danganir mɨsɨngizir gumazamiziba itir puvatɨzimɨn mangam.

Dar okoruar faragha zuim, kɨ da batueghtɨ,

da Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn magɨram.

Eghtɨ dar okoruar igharazim, kɨ da batueghtɨ,

da Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn magɨram.

Dar kuaba kurigh mughuriar bar anɨnganir kuram otivam.

Bar guizbangɨra, kɨ arazir gavgavir bar ekiam damuam.

21 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ arazir bar gavgavir ekiaba nɨ bagha dagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, O nan nguazim, nɨ atiatingan markɨ.

Nɨ bar akongegh navim deragh.

22 Graziba uam gumazamiziba puvatɨzir danganibar otifi.

Ezɨ temeba ua be.

Ezɨ fikɨn temeba ko wainɨn ikarɨziba dagher avɨriba iti.

Kamaghɨn amizɨ, ia asɨzir atiaba, ia atiatingan markɨ!

23 “Ia nan damazimɨn deraghasa,

kɨ ian akurvagha amozir avɨriba ia ganɨdi.

Amozir dughiabar iakɨnir faragha zuiba, kɨ amoziba ia ganɨga,

egha uaghan amozir dughiabar gɨn izir iakɨniba, kɨ amoziba ia ganɨdi.

Kamaghɨn amizɨ, ia Saionɨn gumazamiziba, ia bar akongegh.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God,

kɨ ian akurvaghasa amizir biziba, ia da bagh bar akongegh.

24 Witɨn iniba kua dar dagheba isir danganiba, bar izevegham.

Eghtɨ wain dɨtir danganiba ko olivɨn ovɨziba mɨrmɨrir danganiba,

wainɨn dɨpaba ko, olivɨn boreba bar dagh izɨvagh fasfagham.

25  *Kɨ uabɨ, mɨdorozir gumazibar mɨn,

odezir okoruar kaba ia bagha da amangi.

Maba, odezir bɨzir avɨrir mɨghagharuiba,

maba, odezir febaba,

maba, odezir bar ekiar bizibagh asɨghasɨziba,

maba, da kunodezir biziba aghoriba,

da bar izegha ian dagheba ame.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua da ikaragh deraghvɨra ia damuam.

26 Ia dagher avɨribar amɨ, egh bar izevegham.

Kɨ dɨgavir kuram gamir arazir aghuir avɨriba ia bagha dagh ami.

Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba, me nan gumazamizibar amutɨ,

me uam aghumsɨghan kogham.

Eghtɨ kamaghɨn, ia Ikiavɨra Itir God, ian God, ia an ziam fam.

27  *Kamaghɨn amizɨ, ia Israelia, ia fogh suam,

Kɨ ian tongɨn iti.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, ezɨ godɨn igharazitam nan mɨn itir puvatɨ.

Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba, me ia damutɨ,

ia uam aghumsɨghan kogham.”

God uan Duam isɨ gumazamiziba bar me danɨngam

28  **Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Dughiar gɨn izamimɨn

kɨ uan Duam gumazamiziba bar me gingegham.

Eghtɨ ian otariba ko guiviba Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨn mɨkɨmtɨma,

ian gumazir ghuriba irebabar gantɨma,

ian gumazir igiaba irebabar mɨn amizir bizibar ganam.

29 Egh dughiar kabar kɨ uaghan uan Duam isɨ,

uan ingangarir gumaziba ko ingangarir amizibagh ingegham.”

Ikiavɨra Itir Godɨn Kotiar Ekiamɨn Dughiamɨn arazaraziba

30  *Egha Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ pɨn overiamɨn dɨgavir kuram gamir araziba akakagh,

uaghan nguazimɨn dɨgavir kuram gamir arazibar amuam.

Eghtɨ ghuzim ko, avim ko, mɨgharir pɨzir ekiaba otivam.

31  *Eghtɨ aruem mɨtarmeghtɨ,

iakɨnim ghuzimɨn mɨn otogham.

Bizir kaba faragh otivightɨ,

gɨn Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam otogham.

Dughiar ekiar kam otoghtɨ, gumazamiziba bar atiatigham.

32  *Eghtɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn diaghamin adarasi,

a men akurvagham.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ moghɨn, gumazamizir Saionɨn Mɨghsɨam ko Jerusalemɨn nguibamɨn itiba,

men tarazi oveghan kogham.

Gumazamizir Ikiavɨra Itir God ua bagha inabaziba,

me men tongɨn ikɨ deraghvɨra ikiam.”

3

God kantriba bar dar gumazamiziba akuvagh kotiam damuam

1 Egha Ikiavɨra Itir God ghaze:

“Ia oragh! Gɨn izamin dughiamɨn,

kɨ Jerusalem ko Judan gumazamizibar amightɨ,

me ua deragh otivigham.

2 Eghtɨ kɨ kantriba bar dar gumazamiziba bar me inigh izɨ,

danganir zarir mamɨn otogham.

Me danganir zarir kam kamaghɨn a dɨbori, God Gumazamiziba Tuisɨsi.

Kɨ kagh me akuvagh,

arazir me nan gumazamizibagh amiziba bagh akam me gasam.

Gumazamizir kaba, me nan gumazamizir kɨ ua bagha inabazibara.

Kantrin kabar gumazamiziba, nan nguazim inigha

anebɨgha uarigh anɨngi,

egha Israelia inigha tintinimɨn kantrin igharazibar ghue.

3 Egha me nan gumazamiziba bagha satu gikarara

uari uari amɨsevegha gari,

terara vaghvagh me iniam.

Egha me Israelian otariba amaga, dar ikarvazimɨn, uari bagha tuavimɨn amiziba isi.

Egha me Israelian guivir doziba amaga,

uari bagha dagɨaba isa wainɨn dɨpabagh ivesi.

4  *“Ia Tair ko, Saidonɨn nguibamningɨn adarazi ko, Filistian kantrin danganiba bar,

ia manmaghɨn na damuasa?

Ia ti ghaze, Kɨ arazir kuram gamizɨ, ia na ikarvaghasa a?

Ia kamaghɨn nɨghnɨghtɨ, kɨ zuamɨra ian arazir kuram ikaragham.

5 Kɨ fo, ia nan gol ko, silvan biziba ko, bizir aghuir iveziba bar pɨn kozir avɨriba sara,

inigha ghua uan asebar ziaba fer dɨpenibar da arɨki.

6 Ia Tair ko, Saidon ko, Filistiaba, ia Jerusalem ko, Judan danganir igharazibar gumazamiziba inigha,

bar saghon ghua me amada,

ezɨ Grikba me givezezɨ,

me pura men ingangarir gumaziba ko ingangarir amizir kɨnibar otifi.

7 Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ ua me inightɨ,

me ua danganir ia me amangiziba ategham.

Eghtɨ ia me gamizir arazimra,

kɨ a ikarvagh ia damuam.

8 Kɨ Judabar amamangatɨghtɨ, me ian otariba ko guivibagh ivezam.

Egh me inigh Sabean kantrin ikɨzir saghon itimɨn me amadagham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

9 Egha God akar kam Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn mangɨ a mɨkɨmasa Joel mɨkeme,

“Ia God ko mɨdorozim damusɨ biziba akɨr ikɨ,

egh mɨdorozir gumaziba bar men diaghtɨ,

me izɨ uari akuvagh, egh mɨsoghsɨ mangam.

10  *Ia uan nguazibagh tuir ainbav soghtɨ, da mɨdorozir sababar mɨn otifigh.

Egh uan sabar ikɨzɨrɨzir azenibar ingaribav soghtɨ, da afuzibar mɨn otifigh.

Eghtɨ gumazir gavgaviba puvatɨziba, uaghan mɨdorozir gumazibar otivam.

11 Ia kantrin roghɨra itibar gumazamiziba, ia bar moghɨra zuamɨra izɨ,

danganir zarir kamɨn uari akufagh.”

O Ikiavɨra Itir God, nɨ uan mɨdorozir gumazir gavgaviba amadaghtɨ,

me izɨ apanir kaba ko mɨsogh.

12 Ezɨ God kamaghɨn mɨgei:

“Kantribar gumazamiziba bar, dɨkavigh danganir zarir kamɨn izɨ.

Me danganir zarir kam kamaghɨn a dɨbori, God Gumazamiziba Tuisɨsi.

Kɨ danganir kam daperagh,

Israelɨn boroghɨn itir kantribar gumazamiziba bar men arazir kuraba tuisɨgham.

13  *Ikɨzir kaba, me bar gumazamizir kuraba!

Kamaghɨn amizɨ, ia sabar ikɨzɨrɨziba inigh me aghor, mati daghem anigha gɨfa.

Egh pamten me dɨkabɨn, mati gumazim wainɨn ovɨziba dɨkabɨri danganimɨn da dɨti.

Ezɨ wainɨn dɨpaba bar izɨvagha fasfasi.

Eghtɨ, gumazamizir kaba kamaghɨra bar ikuvigham.”

14 Gumazamizir bar avɨrim, bar avɨrasemegh kotiam bagh danganir zarir kamɨn uari akuvagham.

Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam,

bar dughiar ovezimɨn danganir zarir kamɨn otivam.

Danganir zarir kamɨn ziar igharazim,

God Ivezir Kuram Gumazamizibar Anɨngasa Mɨkeme.

15 Eghtɨ aruem ko iakɨnim mɨtarmeghtɨ,

mɨkoveziba ua isian kogham.

God uan gumazamiziba bar deravɨra me damuam

16  *Ikiavɨra Itir God, Jerusalemɨn aven Saionɨn Mɨghsɨamɨn pamtemɨn deima,

an dɨmdiam mati ararim dagarvasi, ezɨ overiam ko nguazim nɨsi.

Ezɨ God uan gumazamizibagh eghufi, eghtɨ me ikuvighan kogham.

A Israelian mogomer danganimɨn mɨn iti.

17 A kamaghɨn mɨgei,

“Dughiar kamɨn ia Israelia fogham, kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God.

Saion, nan mɨghsɨamra, kɨ danganir kamɨn iti.

Kɨ Jerusalem damightɨ, a nan nguibar ekiamra ikiam,

eghtɨ azenan itir darazi uam an aven mangan kogham.

18 Dughiar kamɨn, wainɨn azenir avɨriba otivigh mɨghsɨaba avegham,

eghtɨ mɨghsɨar muziariba bar, bulmakaun avɨriba dar ikiam.

Eghtɨ gɨn Judan nguazimɨn itir daghurir dakeziba, dɨpar avɨriba zurara dagh izɨvagh ivemaram.

Eghtɨ dɨpatam Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ikegh azenan izɨ,

emɨr ivemar Akasɨn Temeba Itir Danganir Zarimɨn mangam.

19 Isipɨn kantri ko Idomɨn kantri, aningɨn mɨdorozir gumaziba iza,

Judaba ko mɨsogha, pura gumazamizir osɨmtɨziba puvatɨziba,

me mɨsoghezɨ me ariaghire.

Kamaghɨn amizɨ, Isipɨn nguazim danganir mɨdiarimɨn mɨn otogham,

eghtɨ Idomɨn nguazim danganir kɨnimɨn mɨn otoghtɨ,

gumazitam uam an ikian kogham.

20-21 Eghtɨ gumazir, gumazamizir kabav soghezɨ me ariaghireziba,

kɨ men arazir kurar kamra ua me ikarvagham.

Osɨmtɨzim itir gumazir kaba,

kɨ men tav ateghtɨ a ikian kogham.

Eghtɨ nan gumazamizir Jerusalem ko Judan danganir igharazibar itiba,

me zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikiam.”

* 1:6: Akar Mogomem 9:8

* 1:15: Aisaia 13:6

* 2:2: Ua Me Ini 10:14; Amos 5:18-20

* 2:4: Akar Mogomem 9:7-9

* 2:10: Akar Mogomem 8:12

* 2:11: Akar Mogomem 6:17

* 2:13: Ua Me Ini 34:6-7; 2 Samuel 1:11; Onger Akaba 86:5; 86:15; Jona 4:2

* 2:25: Joel 1:4

* 2:27: Aisaia 45:5; Esekiel 37:26-28; 39:22; 39:28; Joel 3:17

* 2:28: Sekaraia 12:10; Jon 7:39

* 2:28: Aposel 2:17-21

* 2:30: Matyu 24:29; Mak 13:24; Luk 21:11; 21:25

* 2:31: Aisaia 13:9-10; Malakai 4:5; Matyu 24:29; Mak 13:24-25; Luk 21:25; Akar Mogomem 6:12-13

* 2:32: Aisaia 11:11; 11:16; Obadia 1:17; Maika 4:7; Rom 9:27; 10:13; 11:26

* 3:4: Aisaia 14:29-31; 23:1-18; Jeremaia 47:1-7; Esekiel 25:15--28:26; Amos 1:6-10; Sefanaia 2:4-7; Sekaraia 9:1-7; Matyu 11:21-22; Luk 10:13-14

* 3:10: Aisaia 2:4; Maika 4:3

* 3:13: Aisaia 63:3; Hosea 6:11; Matyu 13:39; Akar Mogomem 14:14-20; 19:15

* 3:16: Amos 1:2

Amos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Amosɨn Akɨnafarim

O

Amos

Akar faragha zuim

Akam inigha izir gumazim Amos, a gumazir akam inigha izir igharazir Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir akɨnafaribar itiba, a ti men faragha oto. Amos a Judan kantrin aven itir nguibar dozir mamɨn gumazim, egha a faragha sipsipbagh eghuva dar garir gumazim. Ezɨ God uan gumazamizir Israelɨn kantrin aven notɨn amadaghan itiba bagha, uan akam me mɨkɨnasa anemɨsefe. Dughiar kamɨn, Israelia deravɨra ikia, egha osɨmtɨzir ekiataba bativizir puvatɨ.

Ezɨ Israelia ghaze, me deravɨra iti, ezɨ Amos me mɨgɨa ghaze, Me Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ. Gumazamizir onganarazibagh amua men tongɨn itiba me deragha men gara me gamir puvatɨ. Egha uan namakaba arazir aghuibar me gamir puvatɨ. Ezɨ Amos akar bar gavgavim men nɨghnɨziba ko araziba akɨrasa me ganɨngi. A ghaze, me uan navibagh iraghan koghtɨ God bar ivezir kuram me danɨngam. Ezɨ Israelian gumazir ekiaba kamaghɨn a baregha, uam anemadaghtɨ a Judan kantrin mangasa mɨgei.

Ezɨ Amos gumazamizibav gɨa ghaze, Me kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ suam, God me amir araziba mɨghɨgha dagh nɨghnɨzir pu. Bar puvatɨ. Men nɨghnɨzir kaba kamaghɨn men akagha ghaze, Me bar Godɨn saghon iti. Me bar deravɨra kamaghɨn fogh suam, God a men Ikiavɨra Itir God, egha biziba bar dar amuamin gavgavim iti. Egha a uaghan ivezir kuram me danɨngamin gavgavim iti.

Israelia osɨmtɨzir dafam itima, Amos Godɨn akam me mɨkɨri

1

(Sapta 1:1--5:3)

God akam isa Amos ganɨngi

1  *Kɨ Amos, kɨ Tekoan nguibar ekiamɨn gumazim, egha kɨ sipsipbar garir gumazim. Kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, God akar kam na ganɨngi. Dughiar kamɨn, Usia Judan kantrin atrivimɨn itima, Joasɨn otarim Jeroboam, Israelɨn kantrin atrivimɨn iti. Kɨ bizir kam irebamɨn mɨn an ganigha gɨvazɨ, azenir pumuning gɨvazɨma, mɨkɨmkɨzim oto.

Ikiavɨra Itir God ivezir kuram isɨ gumazamizibar anɨngamin gavgavim iti

(Amos 5:8-9; 9:5-6)

2 Amos kamaghɨn mɨgei:

“Ikiavɨra Itir God, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn Saionɨn Mɨghsɨamɨn iti.

Egha an azenan iza pamtemɨn dɨa dagarvasi.

Ezɨ grazir aghuariba ko, Karmelɨn Mɨghsɨamɨn orazimɨn itir terafariba bar mɨsɨngi.”

Ikiavɨra Itir God, Sirian kantrin gumazamizibar araziba tuisɨsi

3  *Amos kamaghɨn mɨgei:

“Ia oragh! Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Sirian kantrin aven itir nguibar ekiam Damaskus,

an gumazamiziba arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me Gileatɨn Distrighɨn itir gumazamiziba bar

me dɨkabɨragha me abɨni.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe,

ezɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

4 Kamaghɨn amizɨ, kɨ avim isɨ Atrivim Hasaelɨn dɨpenim mɨkɨnightɨ,

avim Atrivim Benhadatɨn nguibar ekiar gavgaviba bar dar isigham.

Nguibar kaba, dɨvazir bar gavgaviba da avɨnizɨ da gavgavigha iti.

5 Kɨ nguibar ekiar kam Damaskus, an ainɨn tiar akabar dɨvazir gavgaviba bar ada akararigham.

Egh kɨ Avenɨn Danganir Zarimɨn itir gumazamiziba batuegh,

uaghan Beteden kantrin atrivim batuegham.*

Eghtɨ kantri Sirian itir gumazamiziba mangɨ

aruem anadi naghɨn itir nguazim Kirɨn, aven kalabusɨn mɨn ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme!”

God Gasan nguibar ekiamɨn gumazamizibar araziba tuisɨsi

6  *“Ia oragh! Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Filistian kantrin aven itir nguibar ekiam Gasa,

an gumazamiziba arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me ikɨzir mabar gumazamiziba inigha

ghua Idomɨn kantrin kalabusɨn mɨn me atɨ.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe,

ezɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

7 Kamaghɨn amizɨ, kɨ avim isɨ

Gasan nguibar ekiamɨn itir dɨvazim mɨkɨnightɨ,

avim an dɨpenir gavgaviba bar dar isigham.

8 Egh kɨ Asdotɨn nguibamɨn itir gumazamiziba bar me batuegh,

uaghan Askelonɨn atrivim batuegham.

Egh uan gavgavimɨn Ekronɨn nguibar ekiam gasɨghsigh,

Filistian ikiavɨra itir varazira, kɨ me mɨsueghtɨ, me arɨmɨghiregham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme!”

God Tairɨn nguibar ekiamɨn gumazamizibar araziba tuisɨsi

9  *“Ia oragh! Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Tairɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba, arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me ikɨzir mabar gumazamiziba bar me isa Idomɨn kantrin me amadazɨ,

Idomia me isa kalabusɨn mɨn me atɨ.

Me fomɨra ikɨzir kaba ko deragh dapiasa akam akɨri,

ezɨ puvatɨ, me datɨrɨghɨn uan akar dɨkɨrɨzim abɨki.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe,

ezɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

10 Kɨ avim isɨ Tairɨn dɨvazim mɨkɨnighɨva,

an aven itir dɨpenir gavgaviba bar dar apongegham.”

God Idomɨn kantrin gumazamizibar araziba tuisɨsi

11  *“Ia oragh! Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Idomɨn kantrin aven itir darasi,

arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me uan adarazira Israelia, men agɨntɨgha,

men marazi† mɨdorozir sababar me mɨsozi me ariaghɨrima,

me tong men apangkuvir pu.

Bar puvatɨ.

Men anɨngagharir arazir kam men tongɨn ikiavɨra iti.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe,

ezɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

12 Kamaghɨn amizɨ, kɨ Temanɨn Distrighɨn avim akunightɨ a magɨram.

Eghtɨ kɨ Bosran nguibar ekiamɨn itir dɨpenir gavgavibar apongtɨ da isiam.”

God Amonɨn kantrin gumazamizibar araziba tuisɨsi

13  *“Ia oragh! Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Amonian kantrin gumazamiziba, arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me ua nguazitaba iniasa mɨsosi,

egha Gileatɨn Distrighɨn itir amizir naviba adaiba, me men naviba abɨzi da bɨaghiri.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe,

ezɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

14 Kamaghɨn amizɨ, kɨ avim isɨ Raban nguibar ekiamɨn dɨvazibav kɨnightɨ,

men dɨpenir ekiaba bar isigham.

Eghtɨ mɨdorozir gumaziba mɨsoghɨva pamtemɨn dagarvagh dɨmam,

eghtɨ mɨdorozim bar gavgavigham, mati amɨnir ekiam dughiar kuramɨn oto.

15 Eghtɨ Amonɨn atrivim uan mɨdorozir gumaziba ko me mangɨ

kantrin igharazimɨn kalabusɨn mɨn ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme!”

2

Ikiavɨra Itir God, Moapɨn kantrin gumazamizibar araziba tuisɨsi

1  *“Ia oragh!

Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Moapia arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me Idomɨn kantrin atrivim inigha a mɨsoghezɨ an areme.

Ezɨ me gɨn uam an aghariba inigha avimɨn da tuezɨ

da isigha arinimɨn mɨn oto.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra Moapia bagha bar ekefe,

ezɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

2 Kamaghɨn amizɨ, kɨ avim isɨ Moapɨn kantrin anekunightɨ,

Keriotɨn nguibamɨn dɨpenir gavgaviba bar isigham.

Eghtɨ mɨdorozir bar ekiam otoghtɨ,

mɨdorozir gumaziba pamten dɨmɨva sɨghabagh iviam.

Eghtɨ Moapia mɨdorozir kamɨn tongɨn arɨmɨghiregham.

3 Eghtɨ kɨ Moapɨn atrivim ko an ingangarir gumaziba bar me mɨsueghtɨ,

me arɨmɨghiregham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme!”

Ikiavɨra Itir God, Judabar araziba tuisɨsi

4 “Ia oragh!

Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Judaba arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Me nan Araziba batogha, arazir kɨ ifongezibar gɨn zuir puvatɨ.

Egha me uan inazir afeziaba faragha gɨn ghuezir aser ifavariba,

uaghan dar gɨn zui.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe,

eghtɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

5 Kamaghɨn amizɨ, kɨ avim isɨ Judan nguibabav kɨnightɨ,

Jerusalemɨn dɨpenir gavgaviba bar isigham.”

Ikiavɨra Itir God, Israelian araziba tuisɨsi

6 “Ia oragh!

Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavir kam ia ganɨga ghaze,

Israelia arazir kurabagh amua ghuavɨra iti.

Israelia uan namakabar amamangatɨzɨ,

me pura men biziba inigha, ua da ikarvaghan iburaghburaki.

Ezɨ Israelia pura uan bizir namakabagh anɨngizibagh nɨghnigha,

gumazir kaba biziba amadi moghɨn me amadi, ezɨ gumazir ekiaba me givese.

Ezɨ me pura gumazir ekiar kabar ingangarir gumazir kɨnibar ikiam.

Ezɨ Israelia gumazir ekiar kaba da dagɨaba inigha,

gumazir pura men bizir me da inizibar biziba ikarvasi.

Gumazir men biziba pura da iniziba, mevzika, me osɨmtɨziba puvatɨ,

ezɨ bizir me Israelia da pura iniziba dar ivezim ekevezir puvatɨ.

Dar ivezimɨn dɨbobonim, dagarir asuamning givezamin dagɨabar ko magh ghue.

Egha Israelia tong men apangkuvir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, nan anɨngagharim guizbangɨra me bagha bar ekefe.

Eghtɨ kɨ ivezir kuram me danɨngam.

7 Me gumazir gavgaviba puvatɨziba dɨkabɨra,

onganarazibagh amir gumazamiziba batosi.

Egha afeziar maba uan otariba ko me amizir vamɨra ko akua arazir kurabar a gami.

Me kamaghɨn amua nan ziar aghuim gasɨghasɨsi.

8 Danganir me Godɨn ziam feba,

me pura namakaba da inizir iniba ghuara dagh isɨn akui.

Inir kaba kamaghɨn akagha ghaze,

gumazir pura dagɨaba inizir kaba, me ua da ikarvagham.

Egha me inir kaba ua me ganɨdir puvatɨ.*

Egha me uan namakar men biziba iniziba isa kot garɨgha

wainɨn dɨpabagh ivezasa me da dagɨaba isi.

Egha me Godɨn Dɨpenimɨn aven wainɨn dɨpar kaba api.

9  *“Israelia nan gumazamiziba, kɨ ia bangɨn Amoria gasɨghasɨki.

Gumazir kaba temer sidabar mɨn ruarigha, egha okɨn temebar mɨn gavgafi.

Ezɨ Amoria kɨ bar moghɨra me gasɨghasɨki.

10 Kɨ Isipɨn nguazimɨn aven ia inigha azenan ize.

Egha ia inigha Amorian nguazimɨn ia arɨghasa,

40plan azenibar gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn

kɨ ian faragha ghua ian akua ize.

11-12 Kɨ ian otarir maba, akam inigha izir gumazibar mɨn me amɨsefe.

Ezɨ me nan akam akunan aghuagha men anogoroke.

Egha kɨ ian gumazir igiar maba, Nasan gumazibar mɨn otivigh nan ingangarim damuasa me amɨsefe.†

Ezɨ ia me gakaghonezɨ me wainɨn dɨpaba ame.

Israelia ia fo, kar bar guizbangɨra!

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa!

13 “Ia oragh!

Kɨ datɨrɨghɨn ia dɨkabɨraghtɨ ia magɨregham.

Osɨmtɨzir ia iniamim

mati gumazim bizir osɨmtɨzim ateri an akɨragharim a gami moghɨn,

ia mɨzazir ekiam baragham.

14 Gumazir puvɨra ivemariba, me arɨ mangɨ mongan iburagham.

Gumazir gavgaviba, me ua gavgaviba puvatɨgham.

Mɨdorozir gumaziba deragh ikɨsɨ uarir akurvaghsɨ damuva avegham.

15 Gumazir barir pibar mɨsoziba,

me tuivigh gavgavigh mɨsoghɨva avegham.

Gumazir puvɨra ivemariba,

me deragh ikɨsɨ uarir akurvaghsɨ ivemaran iburagham.

Eghtɨ gumazir hoziabagh apiagha mɨsoziba

me uaghan arɨ mangan iburagham.

Men apaniba me mɨsoghtɨ me bar moghɨram arɨmɨghiregham.

16 Dughiar kamɨn, mɨdorozir gumazir atiatir puvatɨgha mɨsoziba,

me bar moghɨra uan mɨdorozir biziba ategh puram arɨ mangegham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa!”

3

1 O Israelɨn gumazamiziba, ia oragh! Ikiavɨra Itir God Isipɨn kantrin aven ia inigha azenan ize, ia bar moghɨra deragh an akar a ia gasim baragh. 2 A kamaghɨn mɨgei:

“Ikɨzir avɨriba nguazir kamɨn iti.

Ezɨ kɨ men tongɨn iarara inabazɨ,

ia nan gumazamizibara iti, ezɨ kɨ bar deravɨra ia geghufi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian gantɨ, ia arazir kurabar amutɨ,

kɨ bar ada ikarvagh ivezir kuram isɨ ia danɨngam.”

God akam anɨngightɨ, akam inigha izir gumazim anekunam

3 Gumazir pumuning uaning ko darusɨ,

faragh akam akɨrighan kogh,

mamaghɨn uaning inigh daruam? Puvatɨgham.

4 Laion asɨzitam ruarimɨn a inighan kogh,

manmaghsu dazeram?

Eghtɨ laionɨn igiam dagɨar torimɨn ikɨ asɨzitam ameghan kogh,

manmaghsu dɨmɨva arangam? Puvatɨgham.

5 Eghtɨ ivetam, asɨzir otevir kuarazibagh ifaramim an ikian koghtɨ,

kuaraziba manmaghɨn puram an aven mangam?

Eghtɨ asɨzitam azuazimɨn aven mangɨgham koghtɨ,

azuazim manmaghsu pura irɨgham. Bar puvatɨgham.

6 Eghtɨ mɨdorozim nguibatamɨn aven otivsɨ,

gumazamiziba fofoghsɨ me sɨgham giviam.

Ezɨ ia manmaghɨn nɨghnɨsi, gumazamiziba atiatingam, o?

Ezɨ kamaghɨra, nguibar ekiatam asɨghasɨzim a batogham.

Ezɨ ia manmaghɨn nɨghnɨsi, Ikiavɨra Itir God ti asɨghasɨzir kam amadaz, o?

7 Bar guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam damuasava amir biziba,

a faragh uan ingangarir gumazibav kemegham,

kar an akam inigha izir gumaziba,

egh gɨn a mɨkemezɨ moghɨra dar amuam.

8 Gumazim laion baraghtɨ, a pamten dazertɨ, a ti atiatingam, o?

Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam uan akam gumazitam danightɨ, an anekunan kogham o?

Puvatɨ, an an gun mɨkɨmam.

Amos ghaze, Samarian nguibam ikuvigham

9 Ia mangɨ, gumazir Asdotɨn nguibar ekiamɨn dɨpenir gavgavibar itiba, ko Isipɨn kantrin dɨpenir gavgavibar itiba,

men diagh, akar kamɨn gun me mɨkemegh,

“Ia bar mangɨ Samarian mɨghsɨabar uari akuvagh ikɨ,

egh Samarian gumazamizibar gan, me bar onganigha atiatim uarira uarigh anɨdi.

Egh men igharaz darazi dɨkabɨrir arazir kurar me amiba ia dar ganigh.”

10 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Samarian gumazamiziba okɨmakɨar arazim ko mɨdorozir arazim gamua,

pura bizir avɨriba isa

ghua uan dɨpenir gavgavibagh arɨzi, da bar izefe.

Me guizbangɨn arazir aghuibar amuan fofoziba bar puvatɨ.”

11 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Apanitaba izɨ men kantri ekɨarugh an aven daru,

egh men nguibar ekiamɨn dɨvazir gavgaviba akarigh,

men bizir aghuir men dɨpenir gavgavibar itiba iniam.”

12 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

“Laion sipsipɨn tam mɨsuegh anemeghtɨ, sipsipbagh eghuvir gumazim uam a inisɨ,

mangɨ gantɨ, an mɨdiarir muziaribara ikiam,

mati an suer agharimning ko kuarir nam.

Eghtɨ arazir kamra, God Samarian itir gumazamizibar amuam.

Samaria, a Israelɨn kantrin aven itir nguibar ekiam.

Gumazamizir kaba deragha apiagha bar akongegha iti, me datɨrɨghɨn bar ikuvigham.

Men tongɨn itir ikɨzir bar muziarim deragh ikɨvɨra ikiam,

mati nguibar ekiamɨn itir bizir aghuiba bar ikuvizɨ,

dakozir suemɨn otevimra irɨgh mamaghɨra ikiam.”

13 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a kamaghɨn mɨgei:

“Nɨ deragh kuarimning atɨgh oregh,

Jekopɨn ovavir boriba ikiangsɨzir akar kam me danɨngigh:

14  *Dughiar kɨ Israelian arazir kuraba ikarvaghamim,

kɨ Betelɨn nguibar ekiamɨn ofa gamir dakozibagh asɨghasɨgh,

egh ofa gamir dakozimɨn mɨkebabar itir bulmakaun kombar mɨn garir biziba,

kɨ bar da apɨrarightɨ da nguazim giregham.*

15 Egh kɨ dɨpenir aghuir gumaziba dughiar orangtɨziba bagha ingarizibagh asɨghasɨgh,

dɨpenir aghuir me aruem garir dughiamɨn avughsɨ ikiamibagh asɨghasigham.

Egh dɨpenir me elefanɨn ataribar kurkeziba, kɨ bar da apɨrarightɨ da mɨnezir kɨnibar otivigham.

Eghtɨ dɨpenir ekiaba bar moghɨra ikuvigham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa!”

4

1 Ia Samarian amiziba, ia akar kam baragh:

Ia mati bulmakaun aghuibar mɨn grazir avɨrim apava ian mɨkarziba bar dera.

Gumazamizir gavgaviba puvatɨziba,

ia bar pazavɨra me gami.

Egha ia osɨmtɨziba isa onganarazibagh amir gumazamizibagh anɨga,

tong men apangkuvir puvatɨ.

Egha ia uaghan uan pabar dia

uari bagh wainɨn dɨpaba inigh izasa me mɨgɨa ghaze,

“Ia wainɨn dɨpar avɨriba inigh izɨtɨ,

e dar amɨ onganam.”

2 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, a Godɨn bar zuezim,

a uan ziar zuruzim akagha, akam akɨrigha gɨvagha ghaze,

“Bar guizbangɨra, dughiatam izɨtɨ,

apaniba akezimɨn ian guigh ia mɨkɨrɨvagh mangegham.

Ia bar moghɨra,

mati gumazim dɨpamɨn akezimɨn osiribar guava azenan izi moghɨn,

me akezibar ian guigh danganir igharazimɨn mangam.

3 Apaniba ia inigh nguibar ekiamɨn dɨvazim akaraghirezɨ naghɨn

mangɨ azenan otogham,

egh ia isɨ Harmonɨn danganir bizir kuraba akurimɨn, ia akunightɨ, ia magɨregham.*

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkemegha gɨfa.”

God ivezir kuram Israelia ganɨngizɨ, me uan navibagh irazir puvatɨ

4 Ikiavɨra Itir God, a God, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Ia Israelia, ia dɨkavigh mangɨ

Betelɨn nguibar ekiamɨn arazir kurabar amuva nan akam batogh.

Egh ia Gilgalɨn nguibar ekiamɨn mangɨ

akɨrim ragh na gasɨ mamaghɨra ikɨ.

Ia mɨzarazibar zurara ofa damusɨ asɨziba inigh izɨ.

Egh dughiar mɨkezimɨn, ia uan azenibar dagheba ko, biziba tuiragh pozir 10pla mɨkɨnigh,

egh ia pozitam isɨ na danɨngam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

5 Aria, ia pura mangɨ na mɨnabaghsɨ,

bretɨn ia tueziba inigh, na bagh ofa damu.

Egh ia uan ifongiamɨn gɨn mangɨ bizir avɨriba inigh izɨ nan ofa damuva,

tuavir kamɨn gumazamizibar damazimɨn uarira uan ziaba fɨ.

Kɨ fo, ia Israelia, ia arazir kabar amuasa bar ifonge.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

6 “Kɨrara, kɨ mɨtiriar ekiam gamizɨ, a ian nguibaba bar da batozɨ,

dagheba puvatɨ.

Ezɨ ia tong uan navibagh irazir pu.

Bar puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

7 “Dughiar kamɨn, ian azenibar dagheba tɨghar aghungamin iakɨnir 3pla ikiavɨra iti,

ezɨ kɨ amozimɨn anogoroke.

Kɨ amozim gamizɨ, a nguibar mabar ize,

egha nguibar mabar puvatɨ.

Kɨ amozim gamizɨ, an azenir mabagh ize,

ezɨ azenir maba amoziba puvatɨgha bar mɨsɨngi.

8 Ezɨ nguibar mabar gumazamiziba dɨpam bagha aremeghasava amua,

nguibar igharazibar ghua dɨpam burigha arui.

Ezɨ dɨpam bar men oteveghavɨra iti.

Kɨ bizir kabagh amizɨ, ia tong uan navibagh iraghasa nɨghnɨzir pu.

Bar puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

9 “Kɨ amɨnir bar puvɨra feir mam ko, arɨmariar kurar mam amadazɨ,

aning iza ian azenibagh asɨghasɨki.

Ezɨ odeziba iza ian dagher azeniba ko, wainɨn azeniba ko, fighɨn temeba ko, olivɨn temeba,

da apa bar ada agɨfa.

Kɨ bizir kabagh ami, ezɨ ia tong uan navibagh iraghasa nɨghnɨzir pu.

Bar puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

10 “Kɨ faragha Isipia bagha arɨmariar mam amadazɨ moghɨn,

kɨ datɨrɨghɨn ian marazigh asɨghasɨghasa arɨmariar mam ia bagh anemada.

Mɨdorozir dughiamɨn, kɨ apanibar amamangatɨzɨ,

me ian gumazir igiabav soghezɨ me ariaghire.

Kɨ ian apanibar amamangatɨzɨ, me ian hoziaba okeme.

Gumazir ariaghirezibar kuaba, kɨ dagh amizɨ,

dar mughuriar kuraba ian fetoribar aven zui.

Kɨ bizir kabagh amizɨ, ia tong uan navibagh iraghasa nɨghnɨzir pu.

Bar puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

11-12  *“Ian marasi, kɨ Sodom ko Gomoran nguibamning gasɨghasɨghizɨ moghɨn,

kɨ me gasɨghasɨki.

Ezɨ ia ikiavɨra iti darasi, mati dazir otevim avim gasaraghav ikia isima,

gumazir mam a gekuizɨma, a isizir puvatɨ.

Kɨ bizir kabagh amizɨ, ia tong uan navibagh iraghasa nɨghnɨzir pu.

Bar puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, Israelia, kɨ mɨzazim ia gasam.

Kɨ kamaghɨn damightɨ,

ia fogh uan Godɨn kotiamɨn tuivsɨ uari akɨrmɨgh ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Ikiavɨra Itir God, biziba bar dar amuamin gavgaviba iti

(Amos 5:8-9; 9:5-6)

13 Ia oragh!

Godɨn mɨghsɨabar ingarizim, an amɨnibagh amima,

da otiva ivai.

Egha a uan nɨghnɨziba isa

gumazamizibar akakazima, me dagh fo.

Anarɨra amɨnirbɨrim damightɨ

an angazangarim otoghamin gavgavim iti.

A mɨghsɨabagh isɨn arua

nguazir kamɨn danganiba bar dagh ativagha dar gari.

An ziam, Ikiavɨra Itir God,

a Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

5

Amos azirakar ighiaba Israelia bagha da bange

1 O Israelia, ia oragh! Ia mati gumazim aremezɨ moghɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ azirakar ighiar mam ia bagh a bangɨtɨ, ia a baragham. 2 Azirakar kam kamaghɨn ghu:

“Kantri Israel mati amizir igiar kam,

a irɨgha gɨvagha, ua dɨkavan kogham.

A datɨrɨghɨn uan nguazim girɨghav iti,

ezɨ an akurvagh, uam a famin gumaziba puvatɨ.”

3 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, a kamaghɨn mɨgei:

“Israelɨn kantrin aven an nguibar mam 1,000plan mɨdorozir gumaziba mɨdorozim bagha me amadazɨ,

100plan mɨdorozir gumazibara uamategha ize.

Ezɨ nguibar igharazir mam 100plan mɨdorozir gumaziba amadazɨ,

mɨdorozir gumazir 10plara uamategha ize.”

Ikiavɨra Itir Godɨn biziba bar dagh ativazim, a Israelian araziba akɨrasa

(Sapta 5:4-15)

Israelia ua navibagh iragh God bagh izɨ, egh ikɨrɨmɨrir angamɨra itim iniam

4 Egha Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Israelia mɨgei:

“Ia ua izɨ na baghvɨra ikɨ,

egh dabirabir aghuim iniam.

5 Egh Ia Berseban nguibamɨn mangɨ

nan ziam fan markɨ.

Ia Betelɨn nguibamɨn mangɨ, tong na burian markɨ,

Betelɨn nguibam bar moghɨra ikuvigham.

Ia Gilgalɨn nguibamɨn mangɨ nan ziam fan markɨ,

Gilgalɨn gumazamiziba mangɨ kantrin igharazimɨn kalabuziabar mɨn ikiam.

6 “Ia uamategh izɨ Ikiavɨra Itir God baghvɨra ikɨ,

egh dabirabir aghuim iniam.

Puvatɨghtɨma, a ian atarɨva avir mɨzariamɨn mɨn isi izighirɨ,

ia Josepɨn ovavir boriba bar ian isigham.

Avir kamra Betelɨn nguibam bar an isigham.

Eghtɨ avir mɨzariar isir kam amungamin gumaziba puvatɨgham.”

Gumazir arazir kurabagh amiba me bar ikuvigham

7 Iavzika, ia gumazir kotiabagh ifariba ko gumazir arazir aghuiba dɨkabɨriba, ia bar ikuvigham!

Ikiavɨra Itir God, biziba bar dar ingaramin gavgavim ikia, egha uaghan ivezir kuram gumazamizibar anɨngamin gavgavim iti

(Amos 1:2; 4:13; 9:5-6)

8-9  *God mɨkovezir kamning Guezam ko, Iavibamɨn ingarigha,

egha uaghan mɨkovezir pɨn ikia angazangarim anɨdiba sara ingari.

A mɨtarmer bar pɨzim gɨrazɨ, angazangarim oto.

Egha angazangarim gɨrazɨ mɨtatem oto.

Egha ongarimɨn deima, a izima,

an a isa nguazim ginge.

A gumazir gavgaviba ko men dɨpenir gavgaviba sarama asɨghasɨsi.

God bar bizir kabagh ami,

ezɨ an ziam, Ikiavɨra Itir God.

Amos Israelia amir arazibar gun me mɨgei

10 Gumazir aghuiba, kotiamɨn otiva guizbangɨra mɨgɨa,

egha gumazir arazir kurabagh amibar atari,

ezɨ ia gumazir aghuir kabar aghua.

11  *Ia onganarazibagh amir gumazamiziba dɨkabɨra

men biziba pura dagh ekuava, men dagheba okei.

Ia dagɨar gavgavibar dɨpenir aghuibar ingari,

egh ia dɨpenir katamɨn ikeghan kogham.

Ia wainɨn azenir aghuiba opari,

egh ia azenir kabar wainɨn dɨpatabar ameghan kogham.

12 Ia amir arazir kuraba, kɨ bar dagh fo.

Kɨ fo ia osɨmtɨzir bar avɨribagh ami.

Ia gumazamizir aghuiba paza me gami.

Gumazir kuraba ia apezepera moga dagɨaba ia ganɨdima, ia dagɨaba isa,

gumazir onganarazibagh amibar, kotiabar me gifara me abɨri.

13 Gumazamiziba arazir kurar kabar amuam,

eghtɨ ia gumazamizir fofozir aghuiba itiba,

ia akabar kumigh bizitamɨn me mɨkɨman markɨ.

Bar guizbangɨra, kar arazir kuraba otivir dughiamra.

Ia arazir aghuimɨn gɨrara mangɨtɨ, God ia ko ikiam

14 Ia arazir aghuibara damu, arazir kurabar amuan markɨ.

Egh kamaghɨn, ia ikɨrɨmɨrir angamɨra itim inigh,

ian ikɨrɨmɨrim deragham.

Ia kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Ikiavɨra Itir God,

a Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a ia ko iti.

Ezɨ ia arazir aghuir kabar amutɨ,

God guizbangɨra ia ko ikiam.

15  *Ia arazir kuraba ategh,

arazir aghuibara ifongegh dar gɨn mangɨ.

Ia kotiamɨn tugh guizbangɨra mɨkɨm.

Ia kamaghɨn damutɨ,

Ikiavɨra Itir God, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

ia Josepɨn ovavir borir ikiavɨra itir varazira, a ti ian apangkuvam.

Ikiavɨra Itir God ivezir kuram Israelia danɨngam

(Sapta 5:16--9:15)

Israelia uan arazir kurabagh nɨghnɨgh aziam

16-17 Ia arazir kurar kabagh ami, kamaghɨn nan Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Kɨ ian tongɨn izɨ ivezir kuram isɨ bar ia danɨngam.

Eghtɨ ia nguibar ekiamɨn aven itir tuaviba ko biziba amadir danganibar pamten azi suam,

‘Evzika! Evzika!’

Eghtɨ ia gumazir azenibar ingaribar diaghtɨ,

me uaghan aziam.

Eghtɨ gumazamizir gumazir aremeziba bagha azia foziba,

me uaghan izɨ ian akuragh aziam.

Eghtɨ gumazamizir wainɨn azenimɨn aven itiba,

me uaghan izɨ ian akuragh azirakabar amuam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

Godɨn ziam fer arazibara, Israelian akuraghan kogham

18 Ia bar moghɨra kamaghɨn ifonge,

Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam,*

a bar zuamɨrama otogham.

Iavzika!

Ia bizir aghuir manamra dughiar kamɨn an gantɨ an otivam?

Ia ti ghaze, dughiar kamɨn amɨnim ti ian tiragham.

Bar puvatɨ.

Amɨnir bɨrim a ikɨ kamaghɨra ikiam.

19 Dughiar kam kamaghɨn otivam,

mati gumazim laionɨn ara ghua bea batozɨ,

bea a mɨsuegha aneme.

Dughiar kam uaghan kamaghɨn otogham,

mati gumazir mam uan dɨpenimɨn aven ghua dɨpenir bɨrimɨn suirazɨ,

kuruzim bɨrimɨn ikiava a givi.

20 Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiamɨn, amɨnim bar mɨtategham.

Eghtɨ angazangarim an ikian kogham.

Bar puvatɨgham.

21  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ian isar ekiabar dughiaba, kɨ bar dar aghua,

Guizbangɨra, kɨ bar dagh ifongezir puvatɨ.

Ia nan ziam fer dughiar ekiaba,

da nan atinimɨn kurigha mughasi.

22 Ian ofan bar isia mɨghɨriziba ko,

ofa damuasa inigha izir witba,

kɨ bar tam inighan kogham.

Ia bulmakaun aghuir mɨkarziba sara itiba, inigh

izɨ gumazamiziba na ko navir vamɨran ikiasava amir ofabar amutɨ,

kɨ ofan kabar ganighan kogham.

Bar puvatɨgham.

23 Ia ua ighabar amuan markɨ.

Ia ua gitaba ko buabav soghan markɨ, da nan kuarir torimɨn pura nɨgɨnir kɨnim gami.

Ezɨ kɨ da baraghan aghua.

24 Kɨ kamaghɨn ifonge, ia guizɨn arazibara damu,

eghtɨ arazir aghuiba zurara ikɨ

mati faner ekiar mam zurara,

emɨra ivemara uaghira datir puvatɨ.

25  *“O Israelia,

kɨ 40plan azenibar ian akua, gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iza,

ofan kamagh garitam ua bagh a damuasa ian azarazir puvatɨ.

26-27 Ezɨ ia datɨrɨghɨn na ategha

gɨvagha uari bagh aser pumuningɨn marvir guamningɨn ingari.

Marvir guar mam, ia atrivimɨn ziam Sakut a gatɨgha,

marvir guar igharazim, ia mɨkovezimɨn ziam Kaiwan a gatɨ.†

Kamaghɨn amizɨ, kɨ Damaskusɨn vongɨn amadaghan itir kantrin mamɨn kalabusɨn mɨn ikɨsɨ ia amadaghtɨ,

ia ti marvir guar kamning inigh aning sara mangam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨgei.

Nan ziamra kara, Godɨn Gavgaviba Bar Itim.”

6

Israelian gavgavimra men akurvaghtɨ, me deravɨra ikian kogham

1 Egha God ghaze:

Iavzika, ia Saionɨn nguibamɨn gumazamizir deravɨra itiba,

ko ia Samarian nguibamɨn itir gumazamiziba, Iavzika, ia kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, bizitam e gasɨghasighan kogham.

Iavzika!

Ia Israelɨn kantrin faragha zuir gumazir dapaniba, ia ghaze, e ziar ekiaba ikia, egha kantrin igharaziba bar me gafira.

Ezɨ gumazamiziba akurvazim bagha ia bagha izi.

Iavzika, ia bar moghɨra ikuvigham!

2 Ia mangɨ Kalnen nguibar ekiamɨn ganighɨva,

egh gɨn mangɨ Hamatɨn nguibar bar ekiamɨn ganighɨva,

egh ua mangɨ Filistian kantrin aven itir nguibam Getɨn ganigh, kar kantrin gavgaviba.

Ia men gan nɨghnɨgh, ian gavgaviba men gavgavibagh afirazir puvatɨ.

Men nguaziba ti, guan nguazim gafirazir puvatɨ.*

3 Ia ghaze, dughiar kurar kam ti ia bativan kogham.

Iavzika, ia uari, ian arazir kurar ia amiba,

dughiar kurar kam inigha bar roghɨra ize.

4 Ia gumazir dagɨar avɨriba ikia, dakozir bar aghuibagh irav ikia, bulmakau ko, sipsipɨn asɨzir aghuiba apiba,

Iavzika, ia uari bagh deravɨra gan.

Dughiar kuram ia batogham!

5 Ia Devit ami moghɨn, ighiar igiaba osira,

da bangasa gitabav sosi.

6 Ia itarir ekiaba itir wainɨn dɨpaba apa mamaghɨra ikia, egha tong avughsir puvatɨ.

Egha ia borer bar aghuiba isa uan mɨkarzibagh azui.

Egha ia Josepɨn ovavir boriba ikuvighamin bizir kam,

ia an kuarkuva a gɨnɨghnɨzir puvatɨ.

7 Kamaghɨn amizɨ, iarara faragh mangɨ kantrin igharazitamɨn kalabusɨn mɨn ikiam.

Egh ua isar ekiabar amuan kogham.

8 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

a uan ziamɨn Akar Gavgavim akɨra ghaze,

Jekopɨn ovavir boriba uari fava amir arazir kam,

kɨ bar an aghua.

Egha uaghan men nguibar ekiamɨn aven itir dɨpenir gavgaviba, kɨ bar dagh ifongezir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ nguibar kam ko bizir bar an aven itiba isɨ

apanibar dafaribar arɨgham.

9 Eghtɨ 10plan gumazamizibara dɨpenir tamɨn aven ikɨ,

me bar moghɨram arɨmɨghiregham.

10 Gumazitam aremeghtɨ, an ikɨzimɨn tav izɨ an kuam inigh mangɨ a tusɨ,

dɨpenimɨn aven izɨ, egh dɨpenimɨn aven modogha itir gumazir kamɨn diagh a mɨkɨm suam,

“Gumazir igharaziba uaghan aven ikiavɨra iti, o puvatɨ?”

Eghtɨ gumazir modozir kam kamaghɨn a ikaragh suam, “Puvatɨ.”

Eghtɨ gumazir kuam iniamim, a kamaghɨn a ikaragham,

“Nɨ aghumra ikɨ. Egh Ikiavɨra Itir Godɨn ziam dɨponan markɨ.”†

11 Ia oragh! Ikiavɨra Itir God mɨkɨmtɨ,

dɨpenir ekiaba ko, doziba sara bar dɨpɨrighɨrɨ akuar muziaribar otivigham.

12 Ia ti ghaze,

hoziaba dagɨar ekiabagh isɨn ivemaram?

Egha ia ghaze,

gumazim bulmakau inigh mangɨ, ti dagɨabagh isɨn mangɨ nguazim abɨgham?

Ti Puvatɨgham.

Arazir kaba da bar guizbangɨra puvatɨgham.

Ia guizɨn arazibagh irazɨ, da ghua imezimɨn mɨn oto.

Egha ia arazir aghuim gɨrazɨ, a ghua bizir kuramɨn mɨn oto.

13 Ia mɨdorozim gamua Lodebarɨn nguibam ini,‡

egha bizir kam bagha bar akongegha uari fa iti.

Egha ia uaghan ghaze,

Ia uan gavgavimɨn Karnaimɨn nguibam ini.

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God,

a Godɨn Bar Gavgaviba Itim kamaghɨn mɨgei,

“Israelia, kɨ kantrin igharazibar mɨdorozir gumazitaba amadaghtɨ,

me izɨ ia ko mɨsogham.

Egh me notɨn amadaghan itir nguibam Hamatɨn ikegh ia gasɨghasɨgh,

mangɨ sautɨn amadaghan Araban Fanemɨn tugham.”

7

Amos irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven odezibar gari

1 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, a irebamɨn mɨn garir bizir mam nan aka. Ame! Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn garima, an odezir okoruar bar dafamɨn ingarizɨ da otifi. Dughiar kamɨn atrivimɨn ingangarir gumaziba an nguazimɨn grazibagh ighɨzigha gɨfa. Ezɨ grazir kabar dafarir igiaba uam otivir dughiamra, odezir kaba otifi. 2 Kɨ garima, odeziba nguazir kamɨn graziba ko biziba bar da apa ada agɨfa. Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei:

“O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ga uaning, kɨ nɨn azai,

nɨ Jekopɨn ovavir boribar arazir kuraba gɨn amadagh.

Men ikɨzim avɨrasemezir puvatɨzɨ,

me uarira uarir akurvaghamin gavgaviba puvatɨ.

Nɨ men arazir kuraba ikarvaghsɨ damutɨ,

me ua manmaghɨra damuam?”

3 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uan nɨghnɨzim giragha kamaghɨn mɨgei,

“Bizir nɨ garir kam, an otoghan kogham.”

Amos irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven avimɨn gari

4 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam ua irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven bizir igharazim nan aka. Kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn gari, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ivezir kuram uan gumazamizibar anɨngasa avim gamizɨ a izaghiri. Ezɨ gɨn avir kam ongarir ekiar bar konimɨn isigha, gɨn nguazimɨn isia ghuavɨra iti. 5 Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei:

“O Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ga uaning, kɨ nɨn azai,

nɨ Jekopɨn ovavir boribagh nɨghnɨgh, bizir kam damuan markɨ.

Men ikɨzim avɨrasemezir puvatɨzɨ,

me uarira uarir akurvaghamin gavgaviba puvatɨ.

Nɨ men arazir kuraba ikarvaghsɨ damutɨ,

me manmaghɨn uarir akurvagham, me gavgaviba puvatɨ?”

6 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, uan nɨghnɨzim giragha kamaghɨn mɨgei,

“Bizir nɨ garir kam, a uaghan otoghan kogham.”

Amos irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven ainɨn muziarir guraghav itimɨn gari

7 Ekiam, bizir igharazir mam irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven nan aka. Kɨ Ekiamɨn garima, a dɨpenir mamɨn dɨvazir mɨriamɨn boroghɨra tughav iti. Gumazir dɨpenir kamɨn ingariziba, me ainɨn muziarir guraghav itimɨn suiragha dɨpenir kamɨn bɨribar abaragha fo, an bɨriba pura voroghɨra tuivighav iti. Kɨ gari Ekiam benir kamɨn suiraghav iti.* 8 Egha a kamaghɨn nan azara, “Amos, nɨ bizir tizimɨn gari?”

Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ainɨn muziarir benimɨn guraghav itimɨn gari.”

Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei:

“Nɨ oragh!

Kɨ ainɨn benir muziarir guraghav itimɨn suiragha,

Israelian gumazamizibar aban men arazibar ganɨva da tuisɨghasa.

Kɨ men gari,

me mati dɨpenir dɨvazibar mɨn voroghɨra tuivighav itir puvatɨ.

Kɨ men arazir kuraba ua da ikarvaghasa,

egh kɨ ua uan nɨghnɨzim giraghan kogham.

9 Israelɨn nguibar kaba, kar Aisakɨn ovavir boribar

danganir pɨn itir me asebar ziaba feba, da bar ikuvigham.

Guizbangɨra, kɨ dɨkavigh atrivim Jeroboamɨn adarazi bar me agɨvagham.”

Amos ofa gamir gumazim Amasian atari

10 Dughiar kamɨn, Amasia, a Betelɨn nguibamɨn itir ofa gamir gumazir mam. A Israelian atrivim Jeroboam bagha akam amaga kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Israelian gumazamiziba nɨn apanimɨn ikiasa Amos men navibagh inifi. Nɨ purama an gantɨ a ikɨtɨ, an mɨgɨrɨgɨar kaba kantrin kam bar a gasɨghasigham. 11 Amos kamaghɨn mɨgei:

“ ‘Jeroboam mɨdorozir ekiatamɨn mangɨ aremeghtɨ,

Israelia uan kantri ategh mangɨ,

kantrin saghuiamɨn itimɨn kalabusɨn mɨn ikiam.’ ”

12 Ezɨ Amasia ghua kamaghɨn Amosɨn mɨgɨa ghaze, “O ifavarir gumazim, nɨ Betel ategh arɨ uamategh Judan nguazimɨn mangɨ. Nɨ mangɨ Judaba akam me mɨkɨmtɨ, me ivezim nɨ danɨng. 13 Nɨ akam inigha izir gumazibar akatam ua kagh Betelɨn nguibamɨn en mɨkɨman markɨ. Guizbangɨra, atrivim nguibar kamɨn Godɨn ziam fe. Godɨn Dɨpenir kagh itim, a Israelia bar men dɨpenim.”

14 Ezɨ Amos kamaghɨn Amasian akam ikaragha ghaze, “Kɨ akam inigha izir gumazir igharazibar mɨn amir puvatɨ. Egha uan ivezim bagha azangsɨzir puvatɨ. Kɨ pura sipsipbar gara dagh eghuvir gumazir kɨnim, egha fighɨn temebar garir ingangarim gami. 15 Kɨ uan ingangaribagh amua itima, Ikiavɨra Itir God na inigha kamaghɨn na mɨgei, ‘Nɨ mangɨ nan gumazamiziba Israelia, nan akamɨn me mɨkɨm.’ Kamaghɨn amizɨ, kɨ izi. 16 Nɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh. God adarim Israelian ti, ezɨ nɨ Godɨn akam inigha izir gumazimɨn akaba, Israelia mɨkɨman nan anogoroke. 17 Amasia, nɨ akar kam na gasi. Ezɨ datɨrɨghɨn, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn akam nɨn iti.

“ ‘Nɨn amuim, nguibar ekiar kamɨn aven tuavimɨn amizimɨn mɨn gumaziba isɨ me ko dakuam,

eghtɨ apaniba izɨ mɨsogh nɨn boribav sueghtɨ me arɨmɨghiregham.

Egh me nɨn nguazim inigh anebɨghɨrarigh gumazir igharazibar anɨngam.

Egh apaniba nɨ inigh, gumazamizir God gɨfozir puvatɨzibar kantrin mangɨghtɨ,

nɨ kantrin kamɨn aremegham.

Eghtɨ apaniba Israelia inigh mangɨ kantrin saghuiamɨn itir igharazir kamɨn,

me isɨ kalabuziamɨn mɨn me arɨgham.’ ”

8

Amos irebamɨn mɨn garir bizimɨn akɨramɨn gari, dagher aghuir anigha gɨvazir abuananaba an iti

1 Kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn gari, Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, dagher aghuir anigha gɨvazir abuananaba itir akɨram nan aka. 2 Egha a nan azara, “Amos, nɨ bizir tizimɨn gari?”

Ezɨ kɨ a ikaragha ghaze, “Kɨ dagher aghuir anigha gɨvazir abuananabar gari, da akɨrar mam gizɨvagha iti.”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, ua kamaghɨn na mɨgei:

“Dughiar abuananam otogha gɨfa, kar dughiar kɨ ivezir kuram isɨ

uan gumazamiziba Israelia danɨngamim,

mati gumazamiziba dagher aghuir anigha gɨvazir abuananaba asiamin dughiam otogha gɨfa.

Egh kɨ ua uan nɨghnɨzim giraghan kogham.

Kɨ bar me gasɨghasigham.

3 Dughiar kamɨn, gumazamizir atrivimɨn dɨpenimɨn itiba,

me uam ighiabar amuan kogham.

Me azivɨra ikiam.

Eghtɨ gumazamizir ariaghirezibar kuaba, tintinibar danganibar irɨv ikiam.

Me gumazir kuaba azenan da akuntɨ, gumaziba mɨkɨman iburagham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.”

Israelɨn kantri ikufi

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze,

Israelia, Ia oragh. Ia Israelia, ia gumazamizir biziba oteveziba dɨkabɨra,

egha gumazamizir onganarazir ian kantrin itiba

ia me gasɨghasɨsi.

5 Ia kamaghɨn uariv gɨa ghaze,

Godɨn ziam fer isar ekiar kaba zuamɨra gɨvaghtɨ,

e uan daghetaba inigh mangɨ dagɨaba bagh da amangam.

Dughiar manamra Sabat gɨvagham?

Eghtɨ e uan dagheba inigh da amadir danganimɨn mangɨ

dar iveziba pɨn dar arigham.

Egh ababanir ifavaribar amu,

egh skel guva me gifartɨ, me bizir kabagh ivezam.

6 E witɨn kurabar dagɨaba pɨn dar arɨgh, egh dar dagɨar ekiaba iniam.

E gumazir onganarazim inightɨ,

an e da inizir biziba, dagɨar muziarimɨn da ikarvagham.

Eghtɨ dagɨar kam pura dagarir asuamning givezamin dagɨamɨn ababanimɨn mɨn ikiam.

Egh e an suiragh anemadaghtɨ,

a gumazir igharazimɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn otogham.

Eghtɨ gumazir igharazir kam, dagɨaba isɨ, onganarazir gumazir kam danightɨ,

a uan osɨmtɨzir kam ikarvaghsɨ dagɨaba e danɨngam.

7 Ikiavɨra Itir God, a Jekopɨn ovavir boribar God,

an akam akɨrigha ghaze,

Ia Israelia, ia amir arazir kurar kaba, kɨ da bakɨnɨghnighan kogham.

8 Kamaghɨn amizɨ, kɨ nguazim damightɨ, mɨkɨmkɨzim a gɨnobaghtɨ,

nguazir kamɨn itir gumazamiziba atiatingɨva arangam.

Eghtɨ nguazir kamɨn danganiba bar akongam.

Mati Isipɨn kantrin itir Nailɨn Fanemɨn, aperiam otogha buigha ua mɨkɨrɨzɨ moghɨn,

nguazir kam bar buigh ghuvanabogh ua izighiram.

9 Dughiar kam otoghtɨ, kɨ aruem damightɨma, ana aruer arɨzimɨn mɨtategham,

Amɨnir bɨrim aruer arɨzimɨn, nguazir kamɨn itir gumazamiziba batogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

10 Ia isar ekiabagh amua bar akongezir dughiaba, kɨ dagh iraghtɨ,

da mati gumazim ovengezɨ, ia an aghuimazimɨn iti moghɨn ikiam.

Kɨ ian onger akabagh iraghtɨ,

da azir onger akabar mɨn otivigham.

Kɨ ia damutɨ ia azirakar korotiabar aghuigh,

egh uan osɨmtɨzim akakaghsɨ, bar moghɨra uan dapanir arɨzibagh isegham.

Kɨ ia damutɨ ia mati poroghamimning borir vamɨrara itima, an areme,

ezɨ aning a bagha osemezɨ moghɨn, ia azi bar osemegham.

Dughiar kurar kamɨn osɨmtɨzim,

mati ia dagher mɨsozim amezɨ a ia mɨsozi moghɨn,

a mangɨvɨra ikɨ mangɨ gɨvagham.

11 Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Kɨ mɨtiriar ekiam damightɨ a ian kantrin otivam.

Eghtɨ gumazamiziba mɨtiriam bar puvɨra men agham,

eghtɨ me daghem bagh mɨtiriam men aghan kogham. Puvatɨ.

Kuarim puvɨra men pɨram,

eghtɨ me dɨpam bagh kuarim men pɨran kogham. Puvatɨ.

Me Ikiavɨra Itir Godɨn akam baraghsɨ

mɨtiriam men agham.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

12 Gumazamizir kaba bar, Ikiavɨra Itir Godɨn akam baraghsɨ ifueghɨva,

a inisɨ ongarir vuemɨn ikegh vuemɨn mangɨ,

aruem anadi naghɨn ikegh aruem uaghiri naghɨn mangɨ

Godɨn akam bagh mangɨgh zegh damu a buriva a batoghan kogham.

13 “Dughiar kamɨn amizir igiar diriba ko gumazir igiaba, nan akam inisɨ damu,

damaziba men sɨrightɨ me iregham,

mati gumazamiziba dɨpam bagha ariaghire.

14 Ezɨ gumazamizir maba Samarian asebar ziabar gavgavim uan akabagh anɨga,

kamaghɨn mɨgei, ‘E aser Danɨn nguibar ekiamɨn itimɨn ziamɨn, e guizbangɨra mɨgei.’

Egha ‘E aser Berseban nguibar ekiamɨn itimɨn ziamɨn, e guizbangɨra mɨgei.’

Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir kaba guizbangɨra osɨmtɨziba ikɨ arɨghiregham,

egh ua dɨkavan kogham.”

9

Ikiavɨra Itir God Israelian araziba tuisɨsi

1 Kɨ Ekiamɨn garima, a uan Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven itir ofa gamir dakozimɨn boroghɨn tughav iti. Egha kamaghɨn mɨgei:

“Ia nan Dɨpenimɨn guarir akɨnir ruaribar dapanibav soghtɨ,

dɨpenimɨn azuarimɨn danganiba bar ivazvagh.

Eghtɨ Dɨpenir akɨnir guariba dɨpɨrighɨrɨ,

gumazamizibar dapanibav soghtɨ me arɨmɨghiram.*

Eghtɨ ariaghirezir puvatɨziba ikɨvɨra ikɨtɨ, kɨ apanibar amamangatɨghtɨ me izɨ me mɨsoghtɨ, me arɨmɨghiregham.

Men tarazi aregh deraghvɨra ikian kogham.

Bar puvatɨgham.

2  *“Egh me nan arɨ mangɨsɨ, uari bagh mozibagh ku magɨrɨ

Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikiam,

eghtɨ kɨ uaghan magɨrɨ men suigham.

Me pɨn overiamɨn ghuavanaboghtɨ,

kɨ uamategh me gekuigh izighiram.

3  *Me Karmelɨn Mɨghsɨamɨn orazimɨn mangɨ uari mongeghtɨ,

kɨ me buri men apigham.

Me magɨrɨ ongarimɨn dɨkɨnimɨn mongeghtɨ,

kɨ ongarimɨn itir kuruzir aser dafam mɨkemeghtɨ,

a me mɨsuegh me amegham.

4 Apaniba me inigh saghon mangɨ kalabusɨn mɨn me atɨghtɨ,

kɨ apanibav kemeghtɨ, me me mɨsueghtɨ me arɨghiregham.

Kɨ men akurvaghan aghua,

kɨ bar moghɨra me gasɨghasɨghasa.”

Ikiavɨra Itir God, biziba bar dar amuamin gavgavim iti

(Amos 1:2; 4:13; 5:8-9)

5 Ikiavɨra Itir Godɨn Bar Gavgaviba Itim, a en Ekiam,

a uan dafarimɨn nguazimɨn suirazɨ, mɨkɨmkɨzim a gɨnobaghnobasi.

Eghtɨ nguazimɨn itir gumazamiziba, men naviba osemeghtɨ me arangam.

Eghtɨ nguazir kamɨn danganiba bar akongam.

Mati Isipɨn kantrin itir Nailɨn Fanemɨn aperiam otogha buigha ua mɨkɨrɨzɨ moghɨn,

nguazir kam bar buigh ghuanabogh izighiram.

6 Ikiavɨra Itir God, uan Dɨpenim uan Nguibar bar pɨn itimɨn an ingarigha,

egha overiam gamizɨ, a bar pɨn ikia nguazim avara,

mati dɨpenimɨn siriam anevara.

Egha an ongarimɨn diazɨ, a dɨkavigha izima, ana isa nguazim gisɨn a inge.

God uabɨra bizir kabagh ami, ezɨ an ziam kamakɨn, Ikiavɨra Itir God.

God gumazamiziba me geghuva deravɨra men gari

7 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“O Israelia, kɨ Itiopian gumazamiziba deragha men gari moghɨn,

kɨ uaghan deragha ian gari.

Kɨ Kritɨn nguibamɨn Filistiaba inigha ize,

egha kantri Kirɨn, kɨ Sirian gumazamiziba inigha ize,

egha kamaghɨra, kɨ Isipɨn kantrin ia inigha ize.

8 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam, kɨ gara fo, arazir kuram bar ia gizɨfa.

Egha kɨ uan damazimɨn bar deravɨra Israelia, ian arazibar gari.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar ia gasɨghasɨgh ia agɨvagham.

Eghtɨ Jekopɨn ovavir boribar tongɨn ikiavɨra itir varazira, kɨ me gasɨghasighan kogham, me ikɨvɨra ikiam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ kamaghɨn mɨkeme.

9 “Ia oragh! Kɨ pura mɨkɨmtɨma, Israelia nɨghɨva akongam,

mati gumazim rais mɨsogha, da amɨsɨvasa dagh ivazvasi.

Eghtɨ Israelian gumazamizir kuraba raizɨn afezibar mɨn,

kantrin igharazibar tongɨn nguazim giregham.

10 Gumazir arazir kurabagh amir kaba kamaghɨn mɨgei,

‘God bizitamɨn e damigh e gasɨghasighan kogham.’

Puvatɨgham. Kɨ apanibar amamangatɨghtɨ,

me me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.”

God kantri Israel damightɨ a ua deragham

11  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Dughiatam otoghtɨ, kɨ Atrivim Devitɨn ikɨzimɨn aven atrivitam damightɨ, a tugham.

Dɨpenir kam kɨ gɨn uam anekɨrigh, an dɨvaziba ua da aseghtɨ,

dɨpenir kam fomɨra ikezɨ moghɨn ua ganam.

12 Eghtɨ Israelia Idomɨn kantrin nguazir ikiavɨra itiba bar ada inigh,

egh kantrin igharazir kɨ ua bagha inabaziba uaghan da iniam.

Kar Ikiavɨra Itir God, bizir kabar amutɨ da otivasa mɨgei.”

13  *Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Dughiatam otoghtɨ, nguazim bar deraghtɨ dagheba zuamɨram aghuigh bar avɨrasemegham.

Eghtɨ, gumazir dagheba opariba ko dagheba isibar ingangarim uari tɨvaghtɨvagham.

Eghtɨ wainɨn ikarɨziba zuamɨrama aghuigh ovɨzir bar avɨriba ikiam,

eghtɨ gumazir wainɨn dɨpabar ingariba, da agɨvsɨ damuva avegham.

Eghtɨ gumazamiziba wainɨn dɨpar isɨngtɨzir bar avɨrim ikiam,

mati dɨpaba mɨghsɨabar izevegha ivemara uaghiri.

14  *Kɨ uan gumazamiziba Israelia inigh,

uamategh men nguibamɨn mangam.

Eghtɨ me uan nguibar ekiar ikuviziba akɨrigh, ua dar apiam.

Eghtɨ me ua wainɨn ikarɨziba opar wainɨn dɨpabar amɨva dar amam.

Egh me uam azenibar ingar dar dagheba iniva dar amam.

15  *Kɨ uan gumazamizibar amamangatɨghtɨ, me nguazir kɨ me ganɨngizir kam deragh a dapiagh ikiam.

Eghtɨ gumazitam uam me batueghan kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, ian God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

* 1:1: 2 Atriviba 14:23-29; 15:1-7; 2 Eghaghaniba 26:1-23

* 1:3: Aisaia 17:1-3; Jeremaia 49:23-27; Sekaraia 9:1

* 1:5: Avenɨn Danganir Zarim ko Beteden kantri, aning Damaskusɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. Egha Hibrun akam, ziar kam Avenɨn Danganir Zarim akar kamɨn mɨrara ghu, “Arazir Kurabar Danganir Zarim.” Ezɨ ziam Beteden an akar kamɨn mɨn iti, “Bar Akongezir Nguibam.” Egha ziar kamning, gumazamizir God asɨghasɨghamibar araziba akakasi.

* 1:6: Aisaia 14:29-31; Jeremaia 47:1-7; Esekiel 25:15-17; Joel 3:4-8; Sefanaia 2:4-7; Sekaraia 9:5-7

* 1:9: Aisaia 23:1-18; Esekiel 26:1--28:19; Joel 3:4-8; Sekaraia 9:1-4; Matyu 11:21-22; Luk 10:13-14

* 1:11: Aisaia 34:5-17; 63:1-6; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 25:12-14; 35:1-15; Obadia 1:1-14; Malakai 1:2-5

† 1:11: Israelia, me Jekopɨn ovavir boriba, ezɨ Idomia me Jekopɨn avebam Ison ovavir boriba. Nɨ Jenesis 36:1-8ɨn ganigh.

* 1:13: Jeremaia 49:1-6; Esekiel 21:28-32; 25:1-7; Sefanaia 2:8-11

* 2:1: Aisaia 15:1--16:14; Aisaia 25:10-12; Jeremaia 48:1-47; Esekiel 25:8-11; Sefanaia 2:8-11

* 2:8: Nɨ Ua Me Ini 22:26-27ɨn itir Arazibar gan.

* 2:9: Godɨn Araziba 3:8-11

† 2:11-12: Gumazir ziar kam, “Nasa,” itiba, me uari uari isa God ganɨga egha wainɨn dɨpaba ko dɨpar onganibar anogoroke, egha uaghan arazir igharazir mabagh ami. Nɨ Dɨboboniba 6:1-8ɨn gan.

* 3:14: 2 Atriviba 23:15

* 3:14: Israelia bulmakaun kombar mɨn bizibagh ingara egha da isa uan ofabagh amir dakozibar mɨkebabagh arɨsi. Nɨ Ua Me Ini 27:2ɨn gan.

* 4:3: Hibrun akam vezɨn kam deragha mɨgeir puvatɨ. Egha uaghan, e fozir puvatɨ, Harmonɨn nguibam a bar managhɨra iti, egha a nguibar manmaghɨra gara iti.

* 4:11-12: Jenesis 19:24

* 5:8-9: Jop 9:9; 38:31

* 5:11: Godɨn Araziba 28:30; 28:38-40; Maika 6:15; Sefanaia 1:13

* 5:15: Onger Akaba 97:10; Joel 2:14; Maika 5:3; 5:7-8

* 5:18: Nɨ Joel 1:15--2:11ɨn gan.

* 5:21: Aisaia 1:11-14

* 5:25: Aposel 7:42-43

† 5:26-27: Hibrun akam vezɨn kam deragha mɨgeir puvatɨ.

* 6:2: Hibrun akam deragha vezɨn kam mɨgeir puvatɨ.

† 6:10: Hibrun akam vezɨn kam deragha mɨgeir puvatɨ. Israelia gumazamizir ariaghirezibar kuaba tuer arazimɨn gɨn zuir puvatɨ. E fo, mɨdorozir ekiabar dughiabar, arɨmariar kuraba otifi, ezɨ fofozir gumazir maba ghaze, me ti gumazir kuaba dughiar kamɨn da tue. Ezɨ fofozir gumazir maba ghaze, Israelia ghaze, Ikiavɨra Itir God uabɨ asɨghasɨzir kam me bagha an akua ize, kamaghɨn amizɨ, dughiar kabanangɨn me ti Ikiavɨra Itir Godɨn ziam a dɨponan atiati. Me an ziam dɨpontɨ a ti puvɨra me gɨnɨghnɨgh bar me gasɨghasigham.

‡ 6:13: Hibrun akamɨn aven ziam Lodebar, an akar kam bar an mɨrara ghu, “Ingangarir mɨngariba puvatɨzim.” Ezɨ ziam Karnaim akar kamɨn mɨrara ghu, “Bar gavgafi.” Dughiar kamɨn, Israelia nguibaba mɨsogha me abɨni, ezɨ akam inigha izir gumazim gumazamizibar nɨghnɨziba fasa egha nguibar kamningran ziamning dɨboro.

* 7:7: Hibrun akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 9:1: Hibrun akam vezɨn kam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 9:2: Onger Akaba 139:8; Jeremaia 51:53; Obadia 1:4

* 9:3: Jop 34:22; Onger Akaba 139:9-12; Aisaia 27:1; Jeremaia 16:16

* 9:11: Aposel 15:16-18

* 9:13: Ofa Gami 26:5; Joel 3:18

* 9:14: Aisaia 61:4; Jeremaia 30:3; Esekiel 36:33

* 9:15: Aisaia 60:21; Jeremaia 32:41; Esekiel 34:28; Joel 3:20

Obadia

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Obadian Akɨnafarim

O

Obadia

Akar faragha zuim

Godɨn akam inigha izir gumazim Obadia dughiar Babilonia iza Jerusalem gasɨghasɨghizimɨn gɨn uan akamɨn gun mɨgei. Fomɨra Idomia Israelian apanim gami, egha dughiar Babilonia iza Jerusalemia gasɨghasɨghizimɨn, Idomia bar akonge, egha Babilonian akuragha paza Israelia gami. Kamaghɨn amizɨ, Obadia kamaghɨn Godɨn otivir akabar gun mɨgɨa ghaze, God bar pazɨvɨra Idomia damigham. Kantri Idom ko, kantrin igharaziba Israelian apanim gamiziba, me bar ovegham.

Idomian gumazamiziba arazir kuram gamizɨma, God men arazir kuram ikara

1

Idomian arazir kuram bangɨn, God ivezir kuram me danɨngam

1  *Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam akar kaba isa Obadia ganɨngi, God arazitam Idomia damuamin akaba.

Ikiavɨra Itir God akam inigha izir gumazir mam amadazɨma, a kantriba bar adar ghu.

Ezɨ e an akam baregha gɨfa.

A kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ia uarira uarir ariragh, egh dɨkavigh e mangɨ Idomia mɨsogham.”

2 Ezɨ Ekiam kamaghɨn Idomia mɨgei:

“Kɨ ian gavgaviba abightɨ,

kantrin igharazibar gavgaviba ian gavgavibagh afiragham.

Eghtɨ gumazamiziba bar ian aghuagh dɨbovir akabar ia mɨkɨm,

egh akɨrim ragh ia gasaragham.

3  *Ia uari fer nɨghnɨzimra ia gifari.

Dagɨar gavgavir ekiaba ian nguibar ekiam, dɨvazimɨn mɨn anevɨnizɨma,

ia mɨghsɨamɨn bar pɨn mar iti.

Ezɨ ia kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

‘Tina e gekuigh izighiramin gavgavim iti?

Bar puvatɨ.’

4 Ezɨ kɨ God, kɨ ia mɨgei,

‘Ia kuarazir isabar mɨn mɨgha bar pɨn ghuavanaga,

egha uan dɨpeniba bar pɨn mɨkovezibar tongɨn dar ingari,

ezɨ kɨ ia gekuightɨ ia bar izighiregham.’ ”

5 Egha Ekiam ghaze:

“Okɨmakɨar gumaziba dɨmagaribar iza, egha bizir ifongeziba isa

egha bizir me ifongezir puvatɨziba ataghɨrasi.

Ezɨ gumaziba wainɨn azenimɨn iza wainɨn ovɨziba isa,

egha igharaziba ataghɨrazi da iti.

Ezɨ ia, ian apaniba guizbangɨra bar ia agɨvagham.

6 Ezɨ ia Idomia, ia Ison ovaviba,

apaniba guizbangɨra ian bizir aghuir mongeghav itiba okemegh,

bar ada inigh mangɨgham.

7 Eghtɨ kantrin ia ko uari isa bizibagh amiba, me ia gifaram.

Me ia batueghtɨma, ia uan kantrin ategh mangam.

Eghtɨ kantrin deragha ia ko apiav itiba, me mɨdorozim ia ko a damuva ia abɨnam.

Eghtɨ ian namakar aghuir ia koma apiba,

me itarim giragh asɨzibar suizir azuazimɨn mɨn ia bagh aneguraghtɨ a ian suiragham,

eghtɨ me suam, ‘Idomian fofozim managh iti.’ ”

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua ghaze:

“Kɨ ia gasɨghasɨghamin dughiam, kɨ Idomian fofozir gumazibagh asɨghasigham,

egh mɨghsɨabar pɨn itir Ison ovavibar fofozir aghuiba itir gumaziba,

kɨ me da bar da batuegham.

9 Ia Temanɨn nguibamɨn gumazir mɨdorozir fofozim itiba, ia bar atiatigham.

Eghtɨ mɨghsɨabar pɨn itir Ison ovaviba,

kɨ bar me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham.”

Idomian arazir kuramɨn, me osɨmtɨzir bar dafam ini

10 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Ia Idomia, ia uan aveghbuaba, me Jekopɨn ovavir boriba,*

ia me mɨsoghezɨ me ariaghire.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar ia gasɨghasigh ian ziabar amightɨ,

da magɨreghtɨ ia aghumsigham.

11 Dughiar kamɨn Judan apaniba Jerusalemɨn dɨvazimɨn tiar akaba akari,

egha Judabar dagɨaba ko bizir aghuiba okemegha,

uan nguibamɨn arazimɨn ikarara da tuisɨgha uari ganɨdi.

Ezɨ ia pura tuivighav ikia, egha Judabar akurazir puvatɨ.

Kamaghɨn amizɨ, ia uaghan okɨmakɨar gumazir kabar mɨn iti.

12-14 Egha arazir avɨrir ia Judabagh amiziba da derazir puvatɨ, kar ian aveghbuaba.

Me osɨmtɨzim isir dughiamɨn, ia bar akuegha

naviba ian dera.

Me osɨmtɨzim isir dughiamɨn,

ia me dɨpova me abɨri.

Me osɨmtɨzim isir dughiamɨn, nan gumazamiziba bar ikuvizɨma,

ia men nguibar ekiabar aven ghua men osɨmtɨzir kaba bagha bar akuegha,

men bizir aghuariba ini.

Me osɨmtɨzim isir dughiamɨn, Ia tuavir akabar tuivighav ikia Judaba bagha gari,

me arɨtɨ ia men suigh me isɨ men apanibar anɨngam.

Arazir ia amir kaba, da bar derazir puvatɨ.”

God bizitam gumazamizibar amightɨ me fogham

15 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei:

“Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, a roghɨra izegha gɨfa.

Kar dughiar kɨ kantriba bar men gumazamizibar araziba tuisɨghamim.

Ia Idomia amizir arazir kuraba, kɨ dar ia damuam.

Osɨmtɨzir ia iniamim, kar arazir kurar ia amizibar ivezim.”

16 Egha Ikiavɨra Itir God Judan gumazamizibav gei:

“Ia nan Dɨpenimɨn itir mɨghsɨamɨn ikia, mɨsozir dɨpam ame.

Kamaghɨra, kɨ kantriba bar men gumazamiziba fofozim me danɨngam,

mati kɨ dɨpar mɨsozim me ganɨngi.

Eghtɨ me bar moghɨra me agɨvagham.”

Israelia mɨdorozim damu apaniba abɨragham

17 Egha Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Gumazamizir Saionɨn Mɨghsɨamɨn itiba, me ikuvighan kogham,

eghtɨ Saionɨn Mɨghsɨam Nan Nguibamɨn mɨn zuegh ikiam.

Eghtɨ Jekopɨn ovavir boriba,

kɨ me ganɨngizir nguazir kam, me uam a iniam.

18 Egh Jekopɨn ovavir boriba, me avimɨn mɨn otivigham.

Guizbangɨra, Josepɨn ovavir boriba, me avir mɨzariamɨn mɨn otivigham,

egh Ison ovavir boriba avim dadam girɨgha an isi moghɨn men isigham.

Eghtɨ Ison ovavir boritam ua ikian kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

19 Ikiavɨra Itir God Israel mɨgɨa ghaze:

“Gumazamizir Negevɨn Distrighɨn aven itir nguibabar itiba,

me Ison ovavir boribar mɨghsɨaba inigh dar ikiam.

Eghtɨ ian gumazamizir mɨghsɨar muziaribar itiba, me Filistian nguaziba iniam.

Eghtɨ Israelɨn igharaz darazi Efraimɨn nguazim ko Samaria nguazim iniam,

eghtɨ Benjaminɨn adarazi Jordanɨn Fanem girɨgh,

vongɨn aruem anadi naghɨn Gileatɨn danganim iniam.

20 Israelɨn notɨn itir mɨdorozir gumaziba, me faragha kantrin igharazimɨn kalabusɨn ikezɨma,

men kalabuziam gɨvazɨma me ua ize.

Gumazir kaba mangɨ Fonisian nguazim inigh,

mangɨ notɨn amadaghan Sarefatɨn nguibamɨn tugham.

Ezɨ Jerusalemɨn itir mɨdorozir gumazir kalabusɨn ikegha uamategha izeziba,

me Sarefatɨn nguibamɨn ikia, Negevɨn Distrighɨn aven itir nguibaba iniam.

21  *Eghtɨ mɨdorozim gamua apaniba abɨniziba,

me Saionɨn Mɨghsɨamɨn ghuavanangam.

Kamaghɨn amizɨ, me Ison ovavir boribar mɨghsɨabagh ativagh dar ganam.

Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ atrivimɨn ikiam.”

* 1:1: Aisaia 34:5-17; 63:1-6; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 25:12-14; 35:1-15; Amos 1:11-12; Malakai 1:2-5

* 1:3: 2 Atriviba 14:7; Aisaia 14:13-15; Akar Mogomem 18:7

* 1:10: Jekop ko Iso afeziar vamɨra iti. Ezɨ Israel ko Juda kar Jekopɨn ovavir boriba. Ezɨ Idomia, kar Ison ovavir boriba.

* 1:21: Onger Akaba 22:28; 47:9; 66:4; Daniel 2:44; Sekaraia 14:9; 14:16; Malakai 1:14; Akar Mogomem 11:15

Jona

1

2

3

4

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Jonan Eghaghanim

O

Jona

Akar faragha zuim

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim Jonan Eghaghanim, a Godɨn akam inigha izir gumazir igharazibar eghaghanibar mɨn garir puvatɨ. Akɨnafarir kam, Jona amizir bizibara gun mɨgei. Egha uaghan, Jona amizir arazir maba mong derazir puvatɨ.

God Niniven nguibar ekiamɨn gumazamizir God gɨfozir puvatɨziba bagh akam akunasa Jona mɨkeme. Ezɨ Jona aghuagha, faragha Godɨn arɨ mangasa. Ezɨ God uam a inigha ize, egha dughiar kamɨn Jona Niniven ghugha Godɨn akam otivizir akabar gun me mɨgei. Egha a gari, me navibagh irazɨ, a kamaghɨn fo God me gasɨghasighan kogham, ezɨ an navim ikuvigha iti. Kamaghɨn amizɨ, God Jona arazir apangkuvim bagha bar deraghavɨra an sure gami.

Judan gumazamizir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, God merara ifonge, egha gumazamizir igharaz darazigh ifongezir puvatɨ. Akɨnafarir kam deraghvɨra kamaghɨn e mɨkɨmasa, God nguazimɨn gumazamiziba bar moghɨra me gifonge. Ezɨ ingangarir God Israelia ganɨngizir mam, a kamakɨn, me gumazamizir igharazibar aku a bagh izam.

Jona arɨ mangasa amima
God uam a inigha ize

1

(Sapta 1--2)

Jona Godɨn dɨmdiamɨn ari

1  *Dughiar mam Ekiam akam isa Amitain otarim Jona ganɨga ghaze, 2 “Niniven nguibar bar ekiam, an arazir kuram nan damazimɨn otogha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, nɨ datɨrɨghɨra mangɨ, akam akunɨva a gasɨva a mɨkɨm.” 3  *Ezɨ puvatɨ Jona Ikiavɨra Itir Godɨn arɨ, nguibar ekiam Tarsisɨn mangasa nɨghnɨsi. Egha Jopan nguibar ekiamɨn uaghira kuriba itir danganimɨn gari, ezɨ Tarsisɨn mangamin kurir mam iti. Ezɨ a uan kurir ivezim akɨrigha gɨvagha kurimɨn ingarir gumaziba ko kurimɨn bɨragha Ekiamɨn arava Tarsisɨn zui.

4  *Ezɨ Ekiam amɨnir bar dafam amadazɨma an ongarim gisɨn ivai, ezɨ osɨmtɨzir dafam ongarim batozɨma kurim bighɨrɨghasava ami. 5  *Ezɨ kurimɨn suighava an ingarir gumaziba atiatia aguava, vaghvagha akurvazim bagha uan asebar diava arai.* Egha me kurim mɨghɨvghighasa, kurimɨn itir bizir maba isa ongarimɨn ada akuri. Dughiar kamnaghɨn, Jona kurimɨn dɨkɨnim giraghu, egha akuava ongani.

6  *Ezɨ kurimɨn suizir gumazir ekiam a bagha ghuava a mɨgɨa ghaze, “Nɨ manmaghsuava akui? Nɨ osegh dɨkavigh uan asemɨn dɨm! Eghtɨ aser kam ti en apangkuvigh en akuraghtɨ e ovengan kogham.”

7  *Ezɨ kurimɨn ingarir gumaziba uariv gɨa ghaze, “Ia izɨ e arazitam damigh fogham, tinara amizɨma osɨmtɨzir kam e bato.” Egha me foghasa uan nguibamɨn arazir mam gikarara zuima Jonan ziam oto.

8 Ezɨ me an azara, “Nɨ, osɨmtɨzir e bativir kaba inigha izir gumazim, nɨ dar gun e mɨkemegh. Nɨ tizim kagh a gami? Nɨ ten gumazim, egha managhɨra ikegha izi? Nɨ nguibar manam ko, ikɨzir manamra gumazim?”

9 Ezɨ a men akam ikaragha ghaze, “Kɨ Hibruian gumazir mam, egha kɨ Godɨn ziam fer gumazim. A Godɨn uan Nguibamɨn itim, an ongarim ko nguazimɨn ingari.”

10 Ezɨ Jona me geghanizɨ me kamaghɨn fo, a Ikiavɨra Itir Godɨn ari. Ezɨ me bar atiatigha aguava an azara, “Nɨ manmaghɨram ami?”

11 Dughiar kamnaghɨra ongarim bar moghɨra ikuva zui. Ezɨ me an azara, “E manmaghɨra nɨ damightɨma, ongarim e bagh amɨragh magɨram?”

12 Ezɨ a ghaze, “Nan suiragh na isɨ ongarir torimɨn na akunigh, eghtɨ ongarim amɨragh magɨram. Kɨ fo, na bangɨn amɨnim ko ongarim osɨmtɨzir ekiam ia ganɨngi.” 13 Ezɨ puvatɨ, kurimɨn ingarir gumaziba kurim inigha azenan nguazimɨn mangasava pul gami. Datɨrɨghɨn ongarim bua bar ekevegha ghuanabogha, faragha ingarizɨ moghɨn bar a gafira. Kamaghɨn me ghuava avenge.

14 Egha me Ikiavɨra Itir God diava arai, “O Jonan Ekiam, e nɨn dei! E gumazir kam ongarim mɨkɨnightɨ, nɨ an ovevem ikaraghtɨ e ovengan kogham. Nɨ gumazir osɨmtɨziba puvatɨzir kamɨn ovevem e gasan markɨ. O Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨ ifongezɨ bizir kaba otifi, nɨ uabɨ dar amu.” 15 Egha me Jona inigha anekunizɨ, a iraghuzɨ, ongarir mɨghɨgha ingarir kam maghɨra amɨragha uaghiri. 16 Bizir kamɨn kurimɨn ingarir gumaziba bar Ikiavɨra Itir Godɨn atiatigha, gɨn an ofa gamua akam akɨrigha, an ziam fe. 17  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God osirir dafar mam amadazɨ, a iza Jona tuizɨ, an an navir averiam giraghu. Jona osirir kamɨn navir averiam aruer 3pla ko dɨmagarir 3plan an aven iti.

2

Jona osirimɨn aven ikia egha God ko mɨgei

1 Egha Jona osirimɨn navimɨn aven ikia uan Ikiavɨra Itir God ko mɨgei.

2  *A ghaze, “O Ikiavɨra Itir God, kɨ osɨmtɨzim ikia nɨn dei,

ezɨ nɨ nan akuragh, nan dɨmdiam barakigh.

Kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibar kuramɨn ikia, nɨn diava arai.

Ezɨ nɨ nan ararem baraki.

3  *Nɨ na akunizɨ kɨ ongarir dɨkɨnim giraghu.

Kɨ guizbangɨra bar ongarir dɨkɨnimɨn iti.

Ezɨ ongarim bar na avara.

Ongarim na gisɨn dɨpɨraghira zui.

4  *Kɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

‘Nɨ na batoghezɨ, kɨ nɨ ko ikian kogham.

Kɨ ti ua nɨn Dɨpenimɨn ganan kogham.’

5  *Kɨ ongarimɨn aven iraghu, egha kɨ avɨghazi.

Ezɨ ongarim bar na avara.

Ongarimɨn aghuir tevseviba

bar nan dapanim agɨragɨri.

6 Kɨ ongarimɨn itir mɨghsɨaba bar dar apengan iraghu.

Danganir kurar kam bar nan suiragha bar na ikiagharɨki.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, nɨ nan God, nɨ uam na ini.

Ezɨ kɨ danganir kuram ategha angamɨra nɨ ko iti.

7  *Ekiam, kɨ ovengamin moghɨn uabɨ gɨnɨghnɨgha,

egha nɨ gɨnɨghnɨsi.

Kɨ nɨ ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨar kam nɨn Dɨpenir ekiar zuezimɨn nɨ batozɨ,

nɨ na baraki.

8 Gumazir maba gavgaviba puvatɨzir marvir guabar ziaba fe.

Gumazir kaba arazir nɨn gɨn zuim ataki.

9 Ezɨ kɨ uabɨ, ighiam bangɨva nɨn ziam fɨva

asɨzitam mɨsuegh ofa isɨ nɨ danɨngasa.

Bizir kɨ nɨ ko akam akɨrigha gɨvaziba, kɨ dar amuam.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ uabɨra en akurvazima,

e angamɨra nɨ ko iti.”

10 Ezɨ Ikiavɨra Itir God osirim mɨkemezɨma, a ghua dadarimɨn Jonan miki.

Jona Godɨn akam Niniven anekuri

3

(Sapta 3--4)

Jona Niniven zui

1 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, uam akam Jona ganɨga ghaze, 2 “Nɨ dɨkavigh, Niniven nguibar bar ekiamɨn mangɨ. Akar kɨ nɨ ganɨdim, nɨ a isɨ gumazamizir nguibar kamɨn itiba, an gun me mɨkɨm.”

3 Ezɨ Jona Ikiavɨra Itir Godɨn akam baregha, dɨkavigha Niniven zui. Ninive a nguibar bar ekiam. Nɨ nguibar kam fagh vongɨn otivsɨ, aruer 3plan anebigh mangam. 4  *Ezɨ Jona dɨkavigha nguibar ekiar kamɨn averiamɨn ghuava, aruer vamɨran darorim gamua, kamaghɨn pamtemɨn gumazamizibar dɨa ghaze, “40plan dughiaba gɨvaghtɨma, Ninive bar moghɨra ikuvigham.”

5 Ezɨ Niniven gumazamiziba Godɨn akar kam nɨghnɨzir gavgavim an ikia, egha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E dagheba ategham. E bar moghɨra, gumazir dapaniba ko gumazir kɨniba uaghara, e azir korotiabar aghuigh, egh uan azirakar kam akaghtɨ, God fogh suam, e guizbangɨra navibagh iragha gɨfa.” Egha me mɨkemezɨ moghɨn, ami. 6 Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kam Niniven atrivim batozɨ, an oregha uan Atrivir dabirabim ataki. Egha a uan atrivimɨn korotiar aghuiba suegha, ada arigha azirakar korotiaba aghui, egha averenim gisɨn aperaghav iti, egha kamaghɨn uabɨ Godɨn akagha ghaze, a uan navim gɨra.

7 Egha atrivim Niniven gumazamiziba bar me bagha akaba amangi. Egha kamaghɨn mɨgei, “Kar kɨ, uan gumazir dapaniba ko en akam. Ia bar moghɨra dagheba atakigh. Ia gumazamiziba, ko, uan bulmakauba ko, sipsipba ko, ia dɨpatam ko, daghetam aman bar markɨ. 8 Ia bar moghɨra azirakar korotiabar aghuigh, egh uan bulmakauba ko sipsipba azirakar korotiaba uaghan me gikegh. Egh ia mɨghɨghvɨra God ko mɨkɨm, egh ia amir arazir bar kuraba ko pura uariv sogha ariaghirir arazim, ia bar moghɨra da atakigh. 9 E kamaghɨn damightɨma, God ti ua uan nɨghnɨzim giragh, egh uam ataran koghtɨ, e ovengan kogham.” 10  *Egha me uan arazir kuraba ataki, ezɨ God me amizir arazir kamɨn gani. Egha uan nɨghnɨzim giragha, bizir kurar a Niniven gumazamizibar amuasa mɨkemezim, an a gamizir puvatɨ.

4

God apangkuvim iti, ezɨ Jona Godɨn atari

1 Jona, Ikiavɨra Itir God, Niniven gumazamizibar apangkuvizir arazir kamɨn osemegha, navim an ikufi. 2  *Egha a kamaghɨn Ikiavɨra Itir God ko mɨgɨa ghaze, “Ekiam, nɨ nan akam barakigh. Kɨ tɨghar nguibam ataghɨraghamin dughiamɨn, kɨ fo, arazir nɨ amizir kam nɨ a damuam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ arɨ mangasa, egha ara Tarsisɨn zui. Kɨ fo, nɨ gumazamiziba bar me gifongegha, bar men apangkufi. Egha nɨ zuamɨrama atarir pu. Puvatɨ. Nɨn apangkuvim bar moghɨram en ekefe. Egha nɨ zurara uan nɨghnɨzim gɨghasa ifongeghavɨra ikia, egha gumazamizibar arazir kuraba ikarvazir puvatɨ. 3  *Aria, Ikiavɨra Itir God, nɨ ikɨrɨmɨrir kɨ datɨrɨghɨn itim agɨfagh. Kɨ oveghtɨ, kamaghɨn deragham. Kɨ oveghan koghtɨ, kamaghɨn ti deraghan kogham.”

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir God an akam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Jona, adarir arazir nɨ amir kam a deras, o? Bar puvatɨ!”

5 Ezɨ Jona nguibar ekiam ategha ghua aruem anadi naghɨn apera. Egha a purirpenir mamɨn ingarigha an aven aperaghav iti. Egh an an ikɨ nguibar ekiamɨn ganasa, bizir tizimram a bativam. 6 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim, kamaghɨn Jona gɨnɨghnɨsi, aruem an mɨkarzim dapongan koghtɨma a deravɨra ikiam. Kamaghɨn, a ruarimɨn ikarɨzir mam gamizɨma an aghua, Jonan purirpenimɨn ava Jona avara. Ezɨ Jona ikarɨzir kam bagha bar akonge. 7 Ezɨ amɨnim tirazɨ amɨmzaraghan mɨzaraghara, God apizir kurar mam amadazɨma, a ikarɨzir kam bagha izegha anemezɨ, ikarɨzim mɨsɨngi. 8 Ezɨ gɨn aruem anadima, God amɨnir bar puvɨra feim amadazɨma, an aruem anadi naghɨn izi. Ezɨ aruem Jonan dapanim gaboi, an damaziba an sɨrima a irasava ami.

Ezɨ Jona kamaghɨn nɨghnɨgha God mɨgei, “Kɨ aremeka. Kɨ aremeghtɨ, kamaghɨn deragham. Kɨ aremeghan koghtɨ, kamaghɨn deraghan kogham.”

9 Ezɨ God kamaghɨn Jona mɨgei, “Ikarɨzir kam mɨsigha gɨvazɨma, nɨ atari. Nɨn adarim ti arazir aghuim, o? Bar puvatɨ.”

Kamaghɨn amizɨ, Jona bar God basemegha ghaze, “Guizbangɨra, nan adarim arazir aghuim. Nan adarim bar ekefe, a na damightɨ, kɨ aremeghtɨ deragham.”

10 Ezɨ Ekiam kamaghɨn a mɨgei, “Ikarɨzir kam dɨmagarir vamɨran aghuava ekefe, egha dɨmagarir igharazimɨn a mɨsɨngi. Nɨ tong an ingarizir puvatɨ, egha nɨ a gamizɨ an ekevezir puvatɨ. Egha bar bizir muziarir kam, nɨ an apangkufi. 11 Kɨ uaghan apangkuvir ekiam Niniven nguibar bar ekiamɨn iti. An aven, arazir kuratam gamizir puvatɨzir borir avɨriba iti, men dɨbobonim 120 tausen gafira. Egha uaghan bulmakaun bar avɨriba iti.”

* 1:1: 2 Atriviba 14:25

* 1:3: Josua 19:46; 2 Eghaghaniba 2:16; Onger Akaba 139:7-10; Jona 4:2; Aposel 9:36

* 1:4: Onger Akaba 107:25

* 1:5: Aposel 27:18-19; 27:38

* 1:5: Kurimɨn ingarir gumazibar aseba, mati en marvir guaba ko asɨzir nedaziba ko aser avɨrir maba uakan.

* 1:6: Onger Akaba 107:28

* 1:7: Josua 7:14-16; 1 Samuel 10:20-21; Aposel 1:26

* 1:17: Matyu 12:40

* 2:2: 1 Samuel 30:6; Onger Akaba 18:4-6; 22:24

* 2:3: Onger Akaba 42:7; 88:6

* 2:4: 1 Atriviba 8:38; Onger Akaba 31:22

* 2:5: Onger Akaba 69:1; Azir Akam 3:54

* 2:7: Onger Akaba 18:6

* 3:4: Matyu 12:41; Luk 11:32

* 3:10: Ua Me Ini 32:14; 1 Atriviba 21:27-29; Jeremaia 18:8; Amos 7:3; 7:6

* 4:2: Ua Me Ini 34:6-7; Joel 2:13

* 4:3: 1 Atriviba 19:4

Maika

1

2

3

4

5

6

7

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Maikan Akɨnafarim

O

Maika

Akar faragha zuim

Godɨn akam inigha izir gumazim Maika, Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaian dughiamɨn, a uaghan Godɨn akam akuri. Ezɨ Aisaia Jerusalemian gumazim, egha an akam isa gumazir aruabav kɨri. Akam inigha izir gumazim Maika, a Judan nguibar dozir mam Moresetɨn ize. A kamaghɨn gumazamizibav gei, me akɨrim God gasaragha arazir aghuiba ataki, kamaghɨn amizɨ, a mɨzazim me gasam.

Maika inigha izezir akar mabar tongɨn, akar dɨkɨrɨzir aghuir maba uaghan iti. A ghaze, God gɨn bar deraghvɨra uan gumazamizibar amuam. A Devitɨn ikɨzimɨn gumazitam amɨseveghtɨma, an arazir aghuibar gɨn mangɨ me gativagham.

Maikan akar otevir mam, akam inigha izir gumazir avɨriba mɨkemezir akabar mɨngaribar mɨrara ghu. Akar kam kamakɨn, “Ikiavɨra Itir God arazir aghuibar e mɨkemegha gɨfa, eghtɨ e arazir aghuir a ifongezir kabara damu: E guizɨn arazibara damuam, egh igharaz darazir apangkuvir arazim gifongegh, egh e uari abɨn uan Godɨn apengan ikɨ, anarɨra gɨn mangam.” Akar kam, Maika 6:8ɨn iti.

God ivezir kuram isɨ uan gumazamizibar anɨngam

1

(Sapta 1--2)

1  *Fomɨra Atrivim Jotam ko, Atrivim Ahas ko, Atrivim Hesekia me vaghvagha Judan gumazamizibagh ativagha men atrivibar ikezir dughiabar, Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨar kam isa Maika ganɨngi, Maika a Moresetɨn nguibamɨn gumazir mam. Ikiavɨra Itir God Samarian nguibar ekiam ko, Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn otivamin bizibar gun Maika mɨgei.

God jasɨn mɨn izɨ mɨzazim Samaria ko Jerusalemia danɨngam

2 Ia kantriba bar dar gumazamiziba, ia deraghvɨra akar kam baragh!

Ia nguazimɨn itir gumazamiziba, ia deraghvɨra kuariba arigh Ikiavɨra Itir Godɨn akam baragh!

Ikiavɨra Itir God, ian Ekiam, a ia isa kot gatɨgha gɨfa.

Ezɨ ia deravɨram oragh.

Ekiam uan Dɨpenimɨn ikia mɨgɨrɨgɨar kam gami.

3 Ia gan! Ikiavɨra Itir God uan Nguibar Aghuim ategh izasa.

A izighirɨ mɨghsɨabagh isɨn daruam.

4 Eghtɨ mɨghsɨaba an suemningɨn apengan dɨpabar mɨn otivigham,

mati kendel isia amera izaghira dɨpamɨn mɨn emɨri.

Mɨghsɨar kaba, irɨ danganir zaribar otivigham,

eghtɨ dagɨaba poghpogh izighirɨ,

mati dɨpam mɨghsɨabar ikegha ivemara izaghiri.

5 Israelia, me Godɨn akam batuegha arazir kuram gami,

kamaghɨn amizɨ, bizir kaba bar me bativam.

Israelia akam batozir arazir kam, kar ten osɨmtɨzim?

Samariaba, kar ian osɨmtɨzim.

Ezɨ Judaba asebar ziaba feir arazir kam, kar ten osɨmtɨzim?

Jerusalemia, kar ian osɨmtɨzim.*

6 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Kɨ Samarian nguibar ekiam gasɨghasigh,

an mɨzumzuiariba azenan dar pozim mɨkɨnigham.

Eghtɨ a wainɨn biar igiaba oparamin danganimɨn mɨn otogham.

Kɨ an dɨpeniba bar da apɨrarightɨ, da dagɨar muziaribar otivigh ikiam.

Eghtɨ dagɨar muziarir kaba irɨ poghpogh danganir zarimɨn magɨrɨ,

dɨpenibar danganir faragha ikeziba avaraghan kogham.

7 Eghtɨ kɨ asebar marvir guaba abɨghɨrarigh, da isɨ avimɨn da kunigham.

Eghtɨ marvir guar kaba bizir mɨzumzuiarir pozim mɨkɨnizibar mɨn otivigham.

Samariaba akɨrim ragha God gasaragha aser kabar ziaba fe,

mati amizim uan pam ategha gumazir igharaziba ko tintinibar akui.

Bizir kam bangɨn, igharaz darazi izɨ Samariaba abɨnigh,

bizir me arazir kuram gamua iniziba, me me da, bar ada inigham.

Bizir kaba me da inigh kantrin igharazibar mangegh da isɨ uan asebar anɨngam.”

8 Ezɨ Maika kamaghɨn mɨgei:

“Bizir kaba otivam, eghtɨ nan navim bightɨ kɨ aziam.

Kɨ uan osɨmtɨzir kam akakaghsɨ dagarir asuabar aghuan kogham,

kɨ pura inir kurar bɨbɨziba ikiam.

Egh kɨ afiar atiabar mɨn arongam.

Egh kɨ ponemɨn mɨn arangam.

9 Eghtɨ Samarian gumazamizibar osɨmtɨzim,

mati mɨdir puvatɨzir duaba.

Eghtɨ Judaba, uaghan kamaghɨra mɨzazim iniam.

Jerusalem, kar nan gumazamizibar nguibam,

a mɨzazim iniamin dughiam uaghan bar roghɨra izi.”

Apaniba Jerusalemɨn boroghɨra ize

10 Getɨn nguibamɨn itir gumazamiziba, me en apaniba, ezɨ ia kamaghɨn me mɨkɨman markɨ,

God e gasɨghasɨki,

me ian gantɨ, ia azenara azian markɨ.

Ia Bet Leafran adarasi, ian naviba osemeghtɨ ia azi,

nguazim gɨpoghpogh, an mɨneziba uan mɨkarzibar aghu.†

11 Ia Safirɨn nguibamɨn gumazamiziba, ia bibiabara ikɨva aghumsɨgh,

kalabuziar gumazamizibar mɨn kantrin igharazimɨn mangɨ.

Ia Sananɨn nguibamɨn gumazamizibar atiatigh, nguibam ategh

azenan izan kogham.

Ia oraghtɨ, Beteselɨn nguibamɨn adarazi arangtɨ ia fogh,

mongamin danganitam kagh itir puvatɨ.‡

12 Ikiavɨra Itir God Jerusalem gasɨghasɨghamin dughiam bar roghɨra ize,

kamaghɨn amizɨ, Marotɨn nguibamɨn adarazir naviba bar osemegha,

uarir akurvaghasa gumazamiziba bagha pura mɨzua iti.

13 Ia Lakisɨn nguibamɨn adarasi, ia Israelian arazir kurabar gɨn ghua,

Jerusalemia gamizɨ, me arazir kuram gami.

Kamaghɨn amizɨ, ia karisba inigh

hoziar bar puvɨra ivemaribagh ikegh aregh.

14 Ia Judaba, ia Moreset Getɨn nguibamɨn apangkufigh.

Ia gantɨ, igharaz darazi a inightɨ, a ua ian nguibam gavaghan kogham.

Eghtɨ Aksipɨn nguibamɨn adarasi,

Israelian atrivibar akuraghan kogham.

15 Ezɨ ia Maresan nguibamɨn adarasi, Ikiavɨra Itir God,

ia isɨ ian apanibar dafarim datɨghtɨ,

me ian nguibam inigham.

Eghtɨ Israelian gumazir dapaniba arɨ mangɨ,

Adulamɨn dagɨar toribar aven muegham.

16 Egh apanir kaba ian borir ia bar ifongeziba inigh mangegham.

Kamaghɨn amizɨ, ia me bagh nɨghnɨgh azi,

egh uan dapanir arɨzibagh isegh dapanir tuziba ikiam.

2

Gumazir arazir kurabar gumazir onganarazibagh amiba, God me gasɨghasɨgham

1 Ia gumazir dɨmagaribar akui puvatɨgha, arazir kurabar amuasa nɨghnɨgha itiba,

amɨnim tirazɨ arazir kurar kam damuamin tuavim otozɨ, ia zuamɨrama a gami.

Ia kamaghɨn amir gumazamiziba iavzika!

Ia bar ikuvigham.

2 Ia gumazamizibar azenibar gara dagh ifuegha purama da isi darasi.

Egha ia men dɨpenibar gara dagh aguava pura da isi.

Ia ifavaribagh amuva,

gumazamizibar nguaziba ko, biziba ko, dɨpenibar okei darasi.

3 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Ia oragh! Kɨ ia gasɨghasɨghasa nɨghnɨsi,

eghtɨ ia arɨ mangamin tuaviba puvatɨgham.

Dughiar kurar kam ia batoghtɨ ia ganigh fogham,

egh ia ua gɨn, uan ziaba fɨsɨ kamaghɨn damuan kogham.

4 Ia bativamin bizir kaba otivtɨ,

gumazamiziba ia geghan akam ia gasɨ ia mɨkɨmam.

Egh me kamaghɨn azirakar ighiar amɨrizibar amuam:

‘E bar moghɨra bar ikufi.

Ikiavɨra Itir God, en nguazim inigha en apanir igharazibagh anɨngi.

Gumazir kaba e inigha ghua

nguazir igharazimɨn e isa kalabus gatɨ.

Maia! A datɨrɨghɨn manmaghɨn

en nguazir, e da inizim ikarvagh e damuam?’ ”*

5 Kamaghɨn amizɨ, ia Ikiavɨra Itir Godɨn gumazamiziba, ia gɨn ua izɨ uari akuvagh,

nguazim abigh uari danɨngɨsɨ, a bagh satu gikarangamin dughiam,

ia gumazir arazir kurabagh amiba,

ian ovavir boriba nguazir otevir katam inighan kogham.

6 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn na mɨgɨa ghaze,

“Nɨ kamaghɨn garir akabar gun e mɨkɨman markɨ.

E nɨn akaba baraghan aghua.

God e gasɨghasɨghan koghtɨ, e aghumsɨghan kogham.”

7 Ia Jekopɨn ovavir boriba, ia ghaze,

Ikiavɨra Itir Godɨn apangkuvim ia ko ikɨvɨra ikiam, a?

Egh bizir kuratamɨn ia damighan kogham, a? Puvatɨ.

Ikiavɨra Itir God ghaze,

gumazir nan damazimɨn arazir aghuibagh amiba,

kɨ nɨmɨra me mɨgei.

8 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn gumazir kabav gɨa ghaze,

nan gumazamiziba, ia apanibar mɨn me gami.

Men marazi mɨdorozim gamigha uamategha uan dɨpenibar izegha ghaze,

e deragha uamategha izegha avughsi.

Ezɨ puvatɨ, ia ghua me azenan azuir korotiaba men akɨragharibar da adangi.†

9 Egha ia nan gumazamizibar tongɨn itir amizir odiariba,

ia men dɨpenir me ifongeziba bagha me batosi.

Egha kɨ men boriba, gɨn me danɨngamin bizir aghuiba,

ia men tuavim apɨrigha da okemegha gɨfa.

10 Ia gumazir arazir kurabagh amua nan damazimɨn zuezir puvatɨziba,

ia kagh deravɨra ikiamin danganir aghuiba puvatɨgham.

Kɨ bar pazavɨra ia gasɨghasigham.

Kamaghɨn amizɨ, ia dɨkavigh mangɨ.

11 Eghtɨ akam akurir gumazitam ti gumazir kurar kaba bagh izɨ,

wainɨn dɨpar onganiba ko dɨpar onganir igharazibar akar ifavaribar mɨkɨm suam,

“Kɨ guizɨn kamaghɨn mɨgei, ia wain ko dɨpar onganir avɨriba ikiam,”

gumazir kurar kaba, ti gumazir akam inigha izir kam bar a gifuegham.

Ikiavɨra Itir God uamategh uan gumazamiziba iniam

12 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn Jekopɨn ovavir boribav gɨa ghaze,

“Kɨ uamategh Israelian gumazamizir itir varazira ua me akuvagham.

Egh mati gumazim sipsipba inigha iza dɨvazimɨn aven me akuvi moghɨn,

kɨ ua me akuvagham.

Eghtɨ me kalabusɨn dɨpenibar tiar akabar uari akuvam.

Eghtɨ gumazamiziba ua ian nguazim bar a gizɨvagham,

mati sipsipɨn avɨrim grazir aghuir avɨribar tongɨn ikia ada api.”

13 Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba kalabusɨn me fɨrigh,

me inigh azenimɨn izam.

Eghtɨ me kalabuziar dɨvazibar tiar akaba akar azenan izɨtɨ,

men Atrivim a Ikiavɨra Itir God, a uabɨ men faragh mangam.

God gumazamizibar araziba akɨr, deragh me damuam

3

(Sapta 3--5)

Maika Israelian gumazir dapanibar atari

1 Kɨ ghaze:

“Ia oragh, ia Jekopɨn ovavir boribar gumazir dapaniba, ia Israelian gumazir aruaba,

ia arazir aghuibagh nɨghnɨgh da bagh ingar.

2 Ia arazir aghuir kamɨn aghuagha arazir kuram bagha bar ifonge.

Ian arazir kaba mati, ia nan gumazamizir angamɨra itibar iniba aghora da mɨsi.

Egha men agharibar itir tuziba aghora da mɨsefi.

3 Ian arazir kaba mati ia nan gumazamizibar iniba mɨsa men aghariba apɨragharɨgha

dagh asegha, men tuziba aghoraghsua da api.

Ia mati, me mɨnem daghuasa asɨzir tuzir agharibar itiba aghoraghsuegha

da mɨnem gaghui.

4 Eghtɨ dughiatam gɨn izɨtɨ, ia akurvazim bagh Ikiavɨra Itir Godɨn arangtɨ,

a ia bareghan kogham.

Ia arazir kurabagh ami, kamaghɨn amizɨ, a ian azangsɨziba bareghan kogham,

mati a uan guam ian modo.”

5 Godɨn akam inigha izir gumazir maba,

deragha nan gumazamizibagh amir puvatɨ.

Eghtɨ tav dagheba me danɨngtɨ, me a ko akaba akɨr suam,

a dughiar aghuibar ikiam.

Puvatɨ, kar me a gifari.

Eghtɨ gumazamiziba dagheba me danighan kogham, eghtɨ me akar atiatibav kɨm ifar suam,

men apaniba izɨ me gasɨghasɨgham.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God, akam inigha izir gumazir kabav gɨa ghaze,

6 “Ia nan gumazamizibagh ifari,

kamaghɨn amizɨ, kɨ ian anogoreghtɨ,

ia ua irebamɨn mɨn gari bizibar ganan kogham,

egh dar mɨngariba abɨghan kogh,

egh ia gɨn otivamin bizibagh foghan kogh, dav kɨman kogham.

Ia aruem iraghugha gɨvagha amɨnim pɨrizɨ moghɨn,

ian dughiaba gɨvagham.”

7 Eghtɨ akam inigha izir gumazir gɨn otivamin bizibar gara dav geir kaba,

me aghumsigh naviba men ikuvigham.

Men arazir kurar kam bangɨn, God men azangsɨziba baraghan kogh,

bizir me ganamin kabar amutɨ,

da otivan kogham.

8 Ezɨ ko, Ikiavɨra Itir Godɨn Duam gavgavim na ganɨngi,

egha guizɨn arazim damuasa nɨghnɨzim isa na ganɨngi.

Egha Israelian arazir kuraba bar dar gun me mɨkɨmasa gavgavim na ganɨngi.

Eghtɨ kɨ Jekopɨn ovavir boribar arazir akaba batozimɨn gun me mɨkɨmam.

9 Ia Jekopɨn ovavir boribar gumazir dapaniba deragh na baragh,

ia guizɨn arazibar aghua.

Ia Israelian gumazir aruaba, ia arazir aghuibagh irazɨ,

da ghua arazir kurabar mɨn otifi.

10 Ia uari bagha Saionɨn nguibamɨn dɨpenir aghuir avɨriba ingarasa,

gumazamizibav sozi me ariaghiri.

Ia guizɨn arazimɨn aghuagha, onganarazibagh amir gumazamiziba abɨragha men ghuzim ingegha

ghaze, kar Ikiavɨra Itir Godɨn nguibam Jerusalem,

e anesarazɨ a tugha gavgafi.

11 Ezɨ Jerusalemɨn gumazir dapaniba kotɨn dughiamɨn, gumazamizibar amamangatɨzɨ,

me modogha dagɨaba me givezegha me gakaghorima,

me paza kotiaba tuisɨsi.

Ezɨ ofa gamir gumaziba, gumazibar amamangatɨghtɨ me dagɨaba me danɨngtɨ,

me Godɨn Akar Gavgavibar mɨngariba abɨgh me mɨkɨmam.

Ezɨ akam inigha izir gumaziba uaghan ghaze, me dagɨaba inighɨva,

akar mogomebar mɨngariba deragh da abɨgham.

Jerusalemɨn gumazir ekiar kaba bar, me kamaghɨn amua ghaze,

“Ikiavɨra Itir God e ko iti. Ezɨ bizitam e gasɨghasighan kogham.”

12  *Kamaghɨn amizɨ, ia gumazir dapaniba ko ofa gamir gumaziba ko akam inigha izir gumaziba,

ia amizir osɨmtɨzir kaba bangɨn, God Jerusalem gasɨghasɨgham.

Eghtɨ Jerusalemɨn biziba bar ikuvigham, egh mɨnezir pozimɨn otogham.

Eghtɨ Saion nguazir kɨnimɨn mɨn ikɨtɨ, gumaziba an dagher azenibar ingaram.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim iti naghɨn mɨghsɨar kam,

ruarim a batogham.

4

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba bar men atrivimɨn ikiam

(Aisaia 2:1-4)

1 Gɨn otivamin dughia tamɨn,

mɨghsɨar Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenim tughav itim,

ziar bar ekiam iniam.

Egh a pɨn mar ikɨ mɨghsɨar igharaziba bar dagh afiragham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar izɨ an uari akuvagh ikiam.

2 Kantrin avɨribar gumazamiziba izɨ suam,

“Ia izɨ, e Saionɨn Mɨghsɨamɨn mavanangam, a Ikiavɨra Itir Godɨn mɨghsɨam.

Kar Jekopɨn Godɨn Dɨpenim.

E mangɨtɨ a uan arazir a ifongezibar en sure damuam.

Egh a uabɨ mɨsevezir tuavim, e an gɨn mangam.”

E fo, Moses Osirizir Araziba, Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikegh mangɨtɨ

gumazamiziba a iniam.

Guizbangɨra, Jerusalemɨn nguibam, kar danganir Ikiavɨra Itir God uan akam isɨ, uan gumazamizibar anɨngamim,

eghtɨ me azenan mangɨ an akam akunam.

3  *Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, jasɨn mɨn ikɨ kantriba bar dar gumazamizibar araziba tuisɨgh,

men osɨmtɨziba deragh da akɨrtɨ,

me uari inigh deragh ikiam.

Egh me uan mɨdorozir sababa inigh dav soghtɨ,

da baravigh nguazibagh tuir ainbar mɨn otivigham.

Egh me uan afuzibav soghtɨ,

da ikɨzɨrigh sabar azenibar ingaribagh ami moghɨn, otivigham.

Egh danganiba bar dar itir gumazamiziba, uam uariv soghan kogh ikɨva,

ua mɨdorozir arazibar sure damuan kogham.

4  *Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim akam akɨrigha ghaze,

gumazamiziba vaghvagh deraghvɨra uari uan wainɨn ikarɨziba ko fighɨn temebar boroghɨn dapiam.

Egh me deragh ikɨtɨ,

tav ua izɨ atiatim me danɨngan kogham.

5 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uan asebar ziaba fɨ, men akabar gɨn mangam.

Eghtɨ e Israelia, Ikiavɨra Itir God, en God, e zuraram an ziam fɨ mamaghɨra ikiam.

Israelia uamategh uan nguibamɨn izam

6 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Gɨn otivamin dughiamɨn, gumazamizir kɨ faragha ivezir kuram me ganɨga, kalabuziar gumazamizibar mɨn kantrin igharazimɨn amadaziba ko, suer kurar daruan iburaziba,

kɨ ua me akuvam.

7 Ezɨ gumazamizir ikiavɨra itir varazira, me uan nguibamɨn saghon ikia,

egha daruan iburaghburaki, me gumazamizir suer kurar pazava aruiba.

Ezɨ datɨrɨghɨn itir varazira kɨ ua me damightɨ, me kantrin bar gavgavimɨn mɨn otogham.

Eghtɨ datɨrɨghɨn ikegh mangɨ, kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Saionɨn Mɨghsɨamɨn ikɨ,

men atrivimɨn ikɨ, me gativagh mamaghɨra ikiam.”

8 Ezɨ nɨ Jerusalem, God nɨn ikia uan gumazamizibar gari,

mati sipsipbar gari gumazim uan sipsipbar garir dɨpenir dɨvazimɨn aven iti.

Nɨ faragha me geghuvi moghɨn,

nɨ bar ekevegh uan kantrin nguibaba bar da gativagh, dagh eghuvam.

9 Jerusalem, nɨ manmaghsua pamten arai?

Nɨ tizim bagha amizim borim batasa mɨzazim isi moghɨn uabɨ barasi?

Nɨ ti atriviba puvatɨ, a?

Ezɨ nɨn fofozir gumaziba ti ariaghire, a?

10 Ia Jerusalemia, ia dɨmɨva arang,

mati amizim borim batasa mɨzazim baragha,

uabɨ gɨghavkɨravɨra iti.

Ia datɨrɨghɨn nguibam ategh graziba itir danganimɨn mangɨ.

Eghtɨ me ia inigh Babilonɨn mangam.

Eghtɨ gɨn Ikiavɨra Itir God, ian apaniba da ua ia inigham.

11 Ezɨ kantrin avɨriba ia gasɨghasɨghasa uari akufa.

Egha me ghaze,

“Aria, e Jerusalemɨn nguibar ekiam bar a gasɨghasigh,

an gantɨ a bar ikuvigh ikiam.”

12 Egha kantrin kabar gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn nɨghnɨzim gɨfozir puvatɨ, a manmaghɨn nɨghnɨsi.

Me kamaghɨn fozir puvatɨ, a me akuvagh me gasɨghasɨgham.

Mati gumazim witba akuvagh da mɨrmɨrightɨ,

da witɨn daghebar mɨn otivigham.

13 Egha Ikiavɨra Itir God ghaze,

“Jerusalemia, ia dɨkavigh

mangɨ uan apanibagh asɨghasɨgh.

Kɨ ia damightɨ, ia gavgavigh ikiam,

mati bulmakaun mam ainɨn komba ko, brasɨn sueba ikia bar gavgafi.

Kamaghɨn amizɨ, ia kantrin avɨriba dɨkɨ me abɨnigham.

Egh apaniba faragha ia mɨsogha inizir biziba,

ia uam ada inigh na danɨngam,

kɨ nguazir kam bar a gativazir Ikiavɨra Itir God.”

5

1 Ia Jerusalemia, ian mɨdorozir gumaziba uari akuvagh,

arang uan mɨkarziba aghor.

Apaniba ia ekɨarugha gɨfa.

Me Israelian gumazir dapanim mɨsogh aghumsɨzim a danɨngasa,

mati apanim aghorim inigha gumazimɨn koviam mɨsoke.

God akam akɨra ghaze, gumazir dapanitam Betlehemɨn nguibamɨn otivam

2  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

“O Betlehem, nɨ Efratan Distrighɨn itir nguibam,

nɨ Judan anababar nguibabar tongɨn, nɨ nguibar bar dozim,

ezɨ nɨn aven gumazitam na bagh gumazir dapanimɨn otogh Israelia gativagh men ganam.

Ezɨ bar fomɨra, an ovavir bar faraghavɨra itim, an otogha ike,

ezɨ an adarazi datɨrɨghɨn ikia ghuavɨra iti.”

3 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God uan adarazi ateghtɨ,

me uan apanibar dafaribar ikɨvɨra ikɨ mangɨtɨ,

amizir God inabazim, an otarim bategham.

Eghtɨ dughiar kamɨn Israelian kantrin igharazibar ikeziba, uamategh izɨ

uan adarazi ko uam uari akuvagham.

4 Eghtɨ gumazir dapanir kam otogh,

uabɨ uan gumazamiziba Ikiavɨra Itir Godɨn gavgavimɨn men ganam,

mati sipsipbagh eghuvir gumazim deravɨra uan sipsipbagh eghufi.

Guizbangɨra, a Ikiavɨra Itir God, an God, an an ziar ekiamɨn me gativagham.

Eghtɨ gumazamizir kantrin igharazibar itiba an gavgavim gɨfogham.

Eghtɨ an gumazamiziba deragh ikiam.

5 Eghtɨ a navir amɨrizim ko, dabirabir aghuim isɨ uan gumazamizibar anɨngam.

Eghtɨ Asirian mɨdorozir gumaziba izɨ, en nguibar ekiar gavgavibar dɨvaziba akartɨ,

e uan mɨdorozir gumazir faragha zuir gavgaviba amɨseveghtɨ,

me mangɨ me ko mɨsogham.

6 Me Asirian kantri ko mɨsogh me abɨnigh,

men kantri iniam, an ziam Nimrot,* me me dama a inigham.

Eghtɨ arazir kamɨn, gumazir dapanir kam, Asirian e gasɨghasɨghasa iziba,

a men dafarimɨn en akuragh, uam e inigham.

7 Eghtɨ Jekopɨn ovavir boribar ikiavɨra itir varazira,

me kantrin igharazir avɨribar gumazamizibar tongɨn ikɨ,

men akurvaghamin gumazibar mɨn ikiam.

Mati dɨmagaribar grazibagh irir ghuariaba, ko, temebagh izir amoziba,

Ikiavɨra Itir God da amadagha dagh amizɨ, da deraghavɨram otifi.

Bizir kaba me Godɨn gavgavimra dar amuam,

men gavgaviba puvatɨ.

8 Eghtɨ Jekopɨn ovavir boribar ikiavɨra itir varazira,

me kantrin igharazir avɨribar gumazamizibar tongɨn ikɨ,

mati laion ruarimɨn itir asɨziba ko,

sipsipɨn dɨvazimɨn aven itibar amasa gari.

A sipsipbar tongɨn mangɨ, uabɨ fɨ sipsipbav kɨn me givi me aghoram.

Eghtɨ gumazir men akurvaghamiba puvatɨgham.

9 Eghtɨ tuavir kamɨn Israelia uan apaniba abɨnigh bar me agɨvagham.

10 Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn Israelia mɨgɨa ghaze:

“Gɨn otivamin dughiamɨn, kɨ mɨdorozir bizibagh asɨghasɨgham.

Egh ian hoziabagh asɨghasɨgh ian karisba apɨrarigham.

11 Egh kɨ ian nguibar ekiaba ko dar dɨvazir gavgaviba bar ada akarightɨ,

ia uam adar mongɨva avegham.

12 Egh kɨ ian meziba ko akavsiaba batuegh,

ian kukunir gumaziba agɨvaghtɨ, me ua ikian kogham.

13 Egh kɨ ian marvir guaba ko, asebar nedaziba bar da batuegham.

Ia uari uan dafaribar ingarizir bizibar ziaba fan markɨ.

14 Egh kɨ temer guarir aser amizim Aseran nedazim itiba apɨrarigh,

ian nguibamɨn bar da batuegham.

Egh ian nguibar ekiaba bar adagh asɨghasigham.

15 Kɨ arazir kam bagha nan navim bar osemegha atari.

Egh kantribar gumazamizir nan akaba batozir arazir kam, kɨ a ikarvagham.”

God Israelian arazir kurar me amiziba bagh me tuisɨgh, gɨn me damightɨ me an gumazamizibar otivigham

6

(Sapta 6--7)

Ikiavɨra Itir God Israelia isa kot gatɨ

1 Ia oragh!

Ikiavɨra Itir God Israelia isa kot gatɨ.

O Israelia, ia dɨkavigh izɨ kotiamɨn, ia uan osɨmtɨzimɨn gun mɨkɨm.

Eghtɨ mɨghsɨaba jasɨn mɨn ikɨ,

ia baragh ian akaba tuisɨgham.

2 Eghtɨ ia mɨghsɨaba ko, dagɨar bar gavgavir nguazimɨn apengan ikia, an suirazɨ a gavgavigha ikia mamaghɨra itiba,

ia Ikiavɨra Itir Godɨn kotiam baragh.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, kotɨn aven uan gumazamiziba ko uari adoghodoghɨva,

egh an akam me gasam.

3 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“O nan gumazamiziba, kɨ arazir kurar manamra ia gami?

Kɨ ian azai, kɨ bizir tizim gamigha osɨmtɨzim ia ganɨngi?

Ia na mɨkɨm!

4  *Guizbangɨra, kɨrara dughiar ia Isipɨn kalabusɨn itimɨn ia inigha azenan ize.

Kɨ tuavim ian akaghasa, Moses ko, Aron ko, Miriam, me amadazɨ,

me ian faragha ghua ia inigha ize.

5  *O nan gumazamiziba, ia Moapian Atrivim Balak faragha ia gamizir arazir kuram gɨnɨghnɨgh.

Beorɨn otarim Balam, ia Balak mɨkemezir akam gɨnɨghnɨgh.

Egha ia Sitimɨn nguibam ategha ghua Gilgalɨn zuir dughiamɨn, kɨ amizir bizir ekiabagh nɨghnɨgh.

Ia bizir kabagh nɨghnɨgh fogh suam, kɨ ian akurvaghasava bizir aghuibagh ami.”*

Ikiavɨra Itir God, arazir a ifongezibar amuasa gumazamizibav gei

6 Ikiavɨra Itir God, a Godɨn Bar Pɨn Itim, kɨ an damazimɨn izɨ

tevimning apɨrigh an ziam fɨsɨ,

bizir tizimra inigh izam?

Kɨ ti bulmakaun igiar mɨkarziba sara itir aghuiba inigh izɨ, a danɨngɨsɨ

ofan bar isia mɨghɨrizim mɨn bar da tueghtɨ da isi mɨghɨrigham, a?

7 Kɨ ti sipsipɨn apurir 1,000pla o, 10,000plan olivɨn borer mɨneba inigh izam,

eghtɨ Ikiavɨra Itir God bizir kaba bagh bar akuegham, o?

Kɨ ti uan arazir kuramɨn ivezim bagh uan otarir ivariam ofa damusɨ

a mɨsueghtɨ an aremegham, o?

Bar puvatɨgham.

8  *Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba, Ikiavɨra Itir God arazir aghuibar ia mɨkemegha gɨfa,

eghtɨ ia arazir aghuir a ifongezir kabara dar amu:

Ia guizɨn arazibara damuam,

egh igharaz darazir apangkuvir arazim gifongegh,

egh ia uari abɨn uan Godɨn apengan ikɨ, anarɨra gɨn mangam.

9 Ia fofozir aghuim gifueghɨva,

Ikiavɨra Itir Godɨn atiating an apengan ikiam.

Ia oragh! Ikiavɨra Itir God Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn diagha ghaze,

“O nguazir kamɨn itir gumazamizir iza nguibar kamɨn uari akuviba, ia oragh!†

10 Ia gumazir arazir kurabagh amiba,

ia bizir aghuiba uan dɨpenibar aven da mongezɨ da ikiavɨra iti,

ezɨ bizir ia itir kaba, kar ia arazir kuram gamua inizir biziba.

Ia uan biziba gumazir igharaziba bagha da amadir dughiam,

ia ifara deragha dar osɨmtɨziba tuisɨgha dar ivezibar abarir puvatɨ.

Kɨ arazir kurar kam bar an aghua.

11 Kɨ garima, ian gumazir maba igharaz darazigh ifara men bizir amadiba,

deragha dar osɨmtɨzibar iveziba me ganɨdi puvatɨ.

Kɨ men arazir kuraba gɨn amadir puvatɨ. Kɨ aghua.‡

12 Ezɨ nguibar ekiamɨn itir gumazir dagɨar avɨriba itiba,

me onganarazibagh amir gumazamizibagh ifara men biziba pura dagh ekua,

egha paza me gami.

Nguibar ekiar kamɨn gumazamiziba,

me bar ifavarir gumazamizibara.

13 Kamaghɨn amizɨ, ian arazir kurar kaba bangɨn,

kɨ ia gasɨghasigham.

14 Ia daghebar amɨ, izɨvaghan kogham,

eghtɨ mɨtiriaba ian aghɨvɨra ikiam.

Egh ia biziba inigh dɨpenimɨn ada akuvam,

eghtɨ da deravɨra ikian kogham.

Eghtɨ ia bizir manaba iti, kɨ apaniba amadaghtɨ,

me izɨ ia mɨsogh dagh asɨghasigham.

15  *Ia azeniba oparɨva,

dar daghetam inighan kogham.

Egh ia olivɨn ovɨziba dɨkabɨn da mɨrmɨr,

egh olivɨn borer tam uan mɨkarzim daghuighan kogham.

Egh ia wainɨn ovɨziba dɨkabɨn da mɨrmɨr,

egh wainɨn dɨpatam ameghan kogham.

16  *Atrivim Omri ko an otarim, Atrivim Ahap, ia aningɨn arazir kurabar gɨn ghuezir gumazamiziba,

aning faragha amizir araziba, ia datɨrɨghɨn aningɨn gɨn ghua dagh ami,

kamaghɨn amizɨ, kɨ ia gasɨghasightɨ,

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, akɨrim ragh ia gasɨ dɨbovir akabar ia mɨkɨmam.

Eghtɨ ia nan gumazamizir nguibar ekiar kamɨn itiba

bar moghɨram aghumsigham.”

7

Israelia arazir kurabagh ami

1 Maia! Kɨ uabɨn apangkufi.

Kɨ ti ovengam.

Gumazamiziba mɨtiriaba men azi moghɨn,

mɨtiriam nan azi, ezɨ kɨ temer ovɨzitam amasa da bagha tememɨn garima, da puvatɨ.

Temer fighɨn ovɨziba ko, wainɨn ovɨziba, me bar ada inigha gɨfa.*

2 Gumazir aghuitam nan kantrin aven itir puvatɨ.

Gumazitam guizbangɨra Godɨn gɨn zuir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

Dughiabar zurara gumazamiziba uarira uarir apanibagh amua uarigh asɨghasɨghasa uari bagha tuaviba buri,

mati gumazim asɨzibav soghasa, azuazim agura.

3 Gumazamizir bar arazir kurabagh fogha dagh amiba,

me zuraram arazir kurabagh ami.

Gavmanɨn ingarir gumaziba ko, jasba kotɨn dughiamɨn, me gumazamizibar azangsɨzima,

me moga dagɨabar me giveza me gakaghorima,

me paza kotiaba barasi.

Gumazir ziar ekiaba itiba pura uan ifongiabar jasbav geima,

jasba guizɨn arazim ategha pura gumazir kurar kabar ifongiabar gɨn zui.†

4 Ezɨ gumazir igharaziba ghaze me deragha arazir aghuibagh ami,

ezɨ God men gari,

me ikuvigha mati grazir ataghatariba ko, benir dɨkoniba itiba.

Dughiam otogha gɨfa, ezɨ God uan gumazamizibagh asɨghasɨghasa,

mati an akam inigha izir gumazim mɨkemezɨ mokɨn.

God kamaghɨn damutɨ,

an gumazamiziba okam nɨghnɨgh onganigh tintinibar nɨghnɨgham.

5-6  *Eghtɨ dughiar kamɨn otariba dɨbovir akabar uan afeziabav kɨmtɨ,

guiviba uan amebabar akaba batogham.

Eghtɨ paba itir amiziba, uan ivozir amebaba ko akabar uari adogham.

Gumazamizibar anababa uari, men apanim ikɨva, men ikuvigham.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan namakam ko roroamɨn akaba, nɨghnɨzir gavgavim dar ikian markɨ.

Egh nɨ uaghan uan amuim o uan pam mɨkɨmsɨ deraghvɨra nɨghnɨgh a mɨkɨm.

7  *Ezɨ kɨ uabɨ, nɨghnɨzir gavgavim Ikiavɨra Itir Godɨn ikɨ a mɨzuamam.

Eghtɨ a kɨ a ko mɨgeir azir akaba baregh,

izɨ nan akuragh na inightɨ, kɨ deraghvɨra ikiam.

Ikiavɨra Itir God ua uan gumazamiziba ini

8 Eghtɨ en apaniba aghumsɨzir akabar e damuan kogham.

E guizbangɨra iregha gɨfa, egh e ua dɨkavigh tuivigham.

E datɨrɨghɨn amɨnirbɨrimɨn iti,

eghtɨ Ikiavɨra Itir God uam angazangarim e danɨngam.

9 E datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn arazir kuram gami.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God bar dughiar otevimra uan anɨngagharim akagh, e gasɨghasɨgham.

Egh a gɨn ua en akuragh guizɨn arazimɨn gɨn mangɨva,

pazavɨra e gamir darazir arazir kuraba ikarvagham.

Egh a mɨtatemɨn e inigh angazangarimɨn e atɨghtɨ,

e angamɨra ikɨ an gantɨ, an en apanibar dafaribar uam e iniam.

10 Apaniba faragha kamaghɨn e mɨgɨa ghaze,

“Ikiavɨra Itir God, ian God managh iti?”

Egh me gɨn gantɨ Ikiavɨra Itir God en akuraghtɨ,

me bar aghumsigham.

E gantɨ Ikiavɨra Itir God me dɨkɨtɨ,

mati gumazamiziba tuavimɨn beghneazim dɨti moghɨn, a me dɨkabɨnigham.

11 Ia Jerusalemɨn gumazamiziba, ia gɨn nguibar ekiamɨn dɨvaziba uam adar ingaramin.

Egh nguazimɨn mɨtaghniabagh isɨvaghtɨ da mangɨ ekevegham.

12 Dughiar kamɨn nɨn gumazamizir kantrin igharazibar kalabusɨn itiba, me uamategh tintinibar izam.

Tarazi Yufretisɨn Fanemɨn amadaghan ikegh izam,

eghtɨ tarazi aruem anadi naghɨn kantri Asirian ikegh izam,

eghtɨ tarazi sautɨn amadaghan kantri Isip ategh izam.

Israelia bar moghɨra kantrin saghon itibar mɨghsɨaba ko, ongarir dadarimɨn itibar ikegh izam.

13 Ezɨ kantrin kabar gumazamiziba bar arazir kurabagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, da danganir bar kurabar mɨn ikiam.

Ikiavɨra Itir God, nɨ Israelian apangkufigh

14 O Ikiavɨra Itir God, nɨ gumazamizir ua bagha mɨseveziba, nɨ me eghuvir gumazimɨn mɨn ikɨ,

mati sipsipbagh eghuvir gumazim deravɨra uan sipsipbagh eghufi.

Me ruarir arɨzibar mɨghsɨabar ikia, nguazir aghuiba puvatɨ.

Ezɨ azenibar ingaramin nguazir aghuiba vɨn iti.

Me faragha amizɨ moghɨn, nɨ men amamangatɨghtɨ,

me mangɨ Basan Distrik ko Gileatɨn Distrighɨn nguazir aghuibar azenibar ingaram,

mati sipsipba grazir aghuiba itir nguazim garua grazir avɨriba api.

15 Ikiavɨra Itir God akam ikaragha ghaze:

“Kɨ faragha Isipɨn ia inigh azenan izasa dɨgavir kuram gamir araziba,

kɨ datɨrɨghɨn uam ada ian akagham.

16 Eghtɨ kantrin igharazir gavgaviba itiba,

me datɨrɨghɨn nan gavgavimɨn ganighɨva dɨgavir kuram damigh aghumsɨgham.

Egh me atiatigh uan kuariba ko, akabar kumigham.

17 Egh me fogh suam, me gavgaviba bar puvatɨ,

mati kuruziba uan navibar nguazim davaram.

Egh akongɨva atiatigh uan danganir mogomeba ategh,

Ikiavɨra Itir God bagh izam, a en God.”

18 O Ikiavɨra Itir God, ua godɨn igharazitam nɨn mɨn itir puvatɨ.

Nɨn gumazamizir ikiavɨra itir varazira, nɨ men arazir kuraba gɨn amadi.

Nɨn adariba dughiar ruaribar itir puvatɨ.

Nɨ zurara en apangkuvigha, arazir aghuibar e damuasa bar akonge.

19 Nɨ uam en apangkufigh.

Egh uan suemɨn biziba dɨka da abɨri moghɨn,

en arazir kuraba dɨkɨ da abɨnigh,

da akunightɨ da ongarir konim bar an aven magɨrɨgh.

20 Egh nɨ uan akaba bar dar gɨn mangɨva, zurara Israelia en apangkufigh.

E Abraham ko Jekopɨn ovavir boriba, e nɨn gumazamizibara.

Nɨ fomɨra en inazir afeziaba koma akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze,

nɨ en apangkuvigham,

egh nɨ uan akar dɨkɨrɨzir kam damutɨ,

a guizbangɨram otogham.

* 1:1: 2 Atriviba 15:32-38; 16:1-20; 18:1--20:21; 2 Eghaghaniba 27:1-7; 28:1-27; 29:1--32:33

* 1:5: Samarian nguibar ekiam, a kantri Israelɨn nguibar ekiar mam. Ezɨ Jerusalemɨn nguibar ekiam, a kantri Judan nguibar ekiar mam.

† 1:10: Bet Leafran nguibar ekiam ko nguibar igharaziba ko nguazir ves 10-15ɨn itiba, da Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn boroghɨn iti. Apaniba Jerusalemɨn mɨsoghsɨ mangɨ nguazir kam ko nguibar kamɨn otogh mangam. Gumazir maba ghaze, akam inigha izir gumazim Maika ti akar kam, pura ikararer dɨbovir akabar a gamua ziar kam a gatɨ. Hibrun akamɨn ziar kam, Bet Leafra mong kamaghɨn ghu, “Nguazir menemeniar dɨpenim.” Kamaghɨn amizɨ, akam inigha izir gumazim kamagh me mɨgɨa ghaze, me nguazir mɨnemeniam uan mɨkarzibar aghuam. Ziar kam Sanan (a ves 11ɨn iti) a mong ziar kamɨn mɨn ghu “Anetaki.” Ezɨ akam inigha izir gumazim men mɨgɨa ghaze, me uan nguibar kam ategham. Akam inigha izir gumazim uaghan ziar igharazir maba kamaghɨra ikararer dɨbovir akabar da gei. Ezɨ Hibrun akam danganir maba me deragha dar mɨngariba abɨghizir puvatɨ.

‡ 1:11: Hibrun akamɨn me akamɨn mɨngarim kagh deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 2:4: Hibrun akamɨn me akamɨn mɨngarim kagh deragha anebɨghizir puvatɨ.

† 2:8: Hibrun akamɨn me akamɨn mɨngarim kagh deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 3:12: Jeremaia 26:18

* 4:3: Joel 3:10

* 4:4: Sekaraia 3:10

* 5:2: Matyu 2:6; Luk 2:4; Jon 7:42

* 5:6: Nimrot, a gumazir Niniven nguibar ekiamɨn ingarizim, an Asiriabar nguibar ekiam. Kamaghɨn amizɨ, kantri Asiria, me ziar kam a garɨsi “kantri Nimrot.” Nɨ Jenesis sapta 10:8-12ɨn gan.

* 6:4: Ua Me Ini 4:10-16; 12:50-51; 15:20

* 6:5: Dɨboboniba 22:2--24:25; Josua 3:1--4:19

* 6:5: Vezɨn kam ghaze, Ikiavɨra Itir God dɨgavir kuram gamir arazir aghuir avɨribagh ami. Israelia Sitimɨn nguibam ategha izir dughiamɨn, a Jordanɨn Fanem gamizɨ a dakezɨ me nguazir dakɨrtizim giregha vongɨn Gilgalɨn ghue.

* 6:8: Godɨn Araziba 10:12; 1 Samuel 15:22; Aisaia 1:17; Hosea 6:6

† 6:9: Hibrun akamɨn me akamɨn mɨngarim kagh deragha anebɨghizir puvatɨ.

‡ 6:11: Hibrun akamɨn me akamɨn mɨngarim kagh deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 6:15: Godɨn Araziba 28:30; 28:38-40; Amos 5:11; Sefanaia 1:13

* 6:16: 1 Atriviba 16:23-24; 21:25-26

* 7:1: E fozir puvatɨ tinara akar kam akuni. Gumazir maba ghaze kar akam inigha izezir gumazim Maika, an akamra. Ezɨ gumazir maba ghaze, akam inigha izir gumazim, a Jerusalem o Samarian nguibamningɨn amizimɨn akar isɨn zuim mɨgei. Ezɨ akar kam amizir kam akam akuni.

† 7:3: Hibrun akamɨn me akamɨn mɨngarim kagh deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 7:5-6: Matyu 10:35-36; Luk 12:53

* 7:7: Aisaia 8:17

Nahum

1

2

3

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Nahumɨn Akɨnafarim

O

Nahum

Akar faragha zuim

Godɨn akam inigha izir gumazim Nahum, e deravɨram an ikɨrɨmɨrim gɨfozir puvatɨ. Niniven nguibar ekiam a ikuvigha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, akɨnafarir an osirizir kam, kar an mɨgɨrɨgɨar bar akongeziba.

Ninive, a kantri Asirian nguibar ekiam. Asiria a kantrin bar gavgavir mam, ezɨ an mɨdorozir gumaziba kantrin igharazir avɨribar gumazamizibav sogha me abɨni. Kantrin kamra notɨn amadaghan Israelian kantri gasɨghasɨki. Egha an gumazamiziba inigha ghuezɨ, me danganir igharazibar iti.

Kamaghɨn amizɨ, Israelia orazi apaniba Niniven nguibar ekiam gasɨghasɨghizɨ, me bar akonge. Godɨn akam inigha izir gumazim Nahum kamaghɨn mɨgei, me akaba batogha arazir kurar avɨrim gami. Kamaghɨn amizɨ, God men arazir kuraba ikarvagha uabɨ bizir kam gamizɨ, a Ninive bato.

Ikiavɨra Itir God Niniven nguibar ekiam gasɨghasɨki

1

(Sapta 1--3)

Ikiavɨra Itir God Niniven nguibar ekiamɨn anɨngazi

1  *Godɨn akam inigha izir gumazim Nahum, a irebamɨn mɨn garir bizir mamɨn garima, God akar kam a ganɨngizɨ, an akɨnafarir kam osiri. Akar kam, a Niniven nguibar ekiamɨn akam. Godɨn akam inigha izir gumazim Nahum, an nguibam Elkos.

2  *Ikiavɨra Itir God uabɨra God, a gumazamiziba ateghtɨ,

me asebar ziaba fan kogham.

An akam batozir gumazamiziba, a mɨzazim me ganɨdi.

Ikiavɨra Itir God, a uan apanibar anɨngagha,

men arazir kuraba ikarvagha ivezir kuram me ganɨdi.

3  *Ikiavɨra Itir God a zuamɨram atarir puvatɨ.

A Godɨn Gavgavir Ekiaba Itim,

egha a zurara arazir kurabagh amir gumazamiziba mɨzazim me gasi.

Ikiavɨra Itir God, danganir manamɨn mangɨtɨ, amɨnir ekiam ko amozim otivam,

eghtɨ ghuariaba mati an dagarimning nguazim dɨtima,

nguazim mɨneziba mɨzi.

4 An ongarim dagarvagh an atartɨ, ongarim dakegham.

Egha uaghan fanebagh ami da dati.

Egh a suam, biziba ikuvigham,

eghtɨ azeniba ko, grazir aghuariba mɨsɨngigh arɨmɨghiregham.

Basanɨn nguazir aghuimɨn itir azeniba ko, Karmelɨn Mɨghsɨamɨn itir temeba

ko, Lebanonɨn kantrin itir akɨmariba, da bar mɨdiava ariaghiri.

5 God uan gavgavim akazɨ, mɨghsɨaba agoa nɨgha,

dɨpabar mɨn otifi.

A uan gavgavim akazɨ, mɨkɨmkɨzim nguazim ginobagha a gamima a nɨsi,

ezɨ gumazamiziba uaghan agoa nɨsi.

6 An anɨngazir dughiam, tina deravɨra ikɨ ikuvighan kogham.

Bar puvatɨgham.

A gumazamizibar anɨngagha, an damazimning mati avim isiava aghefe,

An anɨngagharim, dagɨaba mɨsaragharɨsi.

7  *Ikiavɨra Itir God, an arazir aghuibar e gami.

Osɨmtɨzibar dughiabar a uan gumazamizibar mogomer danganimɨn mɨn ikia,

egha gumazamizir a bagha zuiba, a men akurvasi.

8 An aperiar ekiamɨn mɨn, Niniven nguibar ekiam bar a gasɨghasigham.

Egha gumazir an akam batoziba, a me mɨsozi me ariaghiri.

9 Ia apaniba, ia arazir manam Ikiavɨra Itir God damuasava a mɨgei?

Ia ganigh, a bar ia kuavaremegham.

Guizbangɨra, apanitam dughiar pumuning akɨrim ragh a gasaraghan kogham.

10 Ia mati gumazim dɨpar onganim amegha bar ongani,

eghtɨ a bar ia agɨvagham,

mati avim benir dɨkoniba ko, grazir bar mɨsɨngizibar isi.*

11 Ia Niniven adarasi, ian mav nɨghnɨzir kuram iti,

egha a pazɨ Ikiavɨra Itir God damuasa akam akɨri.

12 Ezɨ Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba Israelia, a kamaghɨn me mɨgei,

“Asiriaba me bar avɨrasemegha gumazir gavgaviba iti,

ezɨ kɨ me gasɨghasightɨ, me bar gɨvagham.

Nan gumazamiziba, kɨ osɨmtɨzir ekiam ia gatɨ,

egh kɨ ua kamaghɨn damuan kogham.

Bar puvatɨgham.

13 Asiriaba faragha ia gativagha ike,

ezɨ datɨrɨghɨn kɨ men gavgavim abɨragham,

eghtɨ me ua ia gativagh, ian ganan kogham.

Eghtɨ ia ua men kalabusɨn aven ikian kogham.”

14 Egha Ikiavɨra Itir God Akar Gavgavimɨn kamaghɨn Asiriabav gei,

“Ian ovavir boriba uam otivan kogham.

Ian dɨpenir asebar ziaba feba,

kɨ dar aven marvir guaba bar dagh asɨghasigham.

Egh me ian kuaba afamin moziba, kɨ ia bagh dar akɨram.

Ia gumazamizir kɨniba, kamaghɨn amizɨ, ia ua ikian kogham.”

15  *Ia gan, gumazir mam mɨghsɨamɨn itir tuavimɨn izi,

egha akar aghuim inigha izi.

Kamaghɨn amizɨ, ia Judan gumazamiziba, ia izɨ

uari akuvagh Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fɨsɨ isam damuam.

Egh bizir ia God danɨngasa akam akɨrigha gɨvaziba,

ia da isɨ a danɨng.

Eghtɨ gumazamizir kuraba ua ian nguazim inian kogham.

Guizbangɨra, God me gasɨghasigha gɨfa.

2

1-2 Apaniba faragha Israelia gasɨghasigha, men biziba bar da inigha ghue.

Ezɨ datɨrɨghɨn Ikiavɨra Itir God, Israelɨn ziar ekiam damutɨ,

a faragha ikezɨ moghɨn uam otivam.

O Niniven adarasi, apaniba datɨrɨghɨn ia mɨsosi.

Ia gasɨghasɨghamin gumazim izegha gɨfa.

Ia mɨdorozir gumaziba arɨghtɨ me ian nguibar ekiamɨn okarigham.

Ia bar deravɨra tuavibar gan.

Ia mɨsoghsɨ tuivigh gavgavigh gan.

Ninive ikuvigham

3 Ian apaniba orar aghevibar suigha, mɨdorozir korotiar agheviba aghuigha,

ia mɨsoghasa izi.

Me mɨsoghasa ivemara izima, men karisba taghtasi,

mati avim isi.

Ezɨ men afuzir ruarir me painɨn temebar ingariziba,

da mɨsoghasa amua dar koniba igha izi.

4 Men karisba bar pamten ivemara nguibar ekiamɨn aven izi,

egha gumazamiziba uari akuvir danganibar me dar mangɨ izegh gami.

Me adenir avibar mɨn isia,

tintinibar ghua mati onɨmarim taghtasi.

5 Men faragha zuir gumazim, mɨdorozir gumazir dapanibar diazɨ,

me ivemara asaghpora irasava amua dɨvazim bagha zui.

Me zuamɨra ivemara ghua averpenimɨn aven zui,

me averpenimɨn apengan, dɨvazim ginivtɨ, anekaramin temer otevir mam iti.

6 Me temer otevir kam, tiar akar fanemɨn boroghɨn itim ginivima,

tiar akam akariaghɨrɨ.

Ezɨ dɨpam bar puvɨra ivemara, atrivimɨn dɨpenimɨn aven izima, aperiar ekiam otozɨ,

gumazamizir atrivimɨn dɨpenimɨn itiba bar atiatingi.

7 Apaniba Asirian atrivim gamizɨ, a tughav itima, me an amuimɨn korotiaba suegha,

a inigha kalabusɨn ghu.

Ezɨ an ingangarir amizibar naviba bar ikuvizɨ me aziava,

bar an apangkuvigha uan evaribav sosi.

8 Dughiar bar ruarimɨn Niniven nguibar ekiam nɨmɨra iti, mati dɨpar akarem.

Ezɨ datɨrɨghɨn an gumazamiziba ara nguibar ekiam ategha azenan zui,

mati dɨpam apɨrizir dɨvazim akariaghɨrɨzɨ, dɨpam puvɨra ivemari.

Men marazi pamten dɨa ghaze,

“Ia mɨtifigh, ia mɨtifigh. Ia arɨ mangan markɨ.”

Ezɨ tav mɨtɨgha uamategha zuir puvatɨ. Bar puvatɨ.

9 An apaniba kamaghɨn uan adaraziv gei,

“Aria, ia men gol ko silvaba okemegh bar da inigh.

Bizir aghuir bar avɨriba, men nguibar ekiam gizɨfa.”

10 Ninive bar ikuvigha, pura danganir kɨnir gumazamiziba puvatɨzimɨn mɨn iti.

Gumazamiziba nguibar ekiam ategha tintinibar are.

Me puvɨram aguava bar atiatigha, men sueroghofariba nɨsi.

Men gavgaviba bar gɨvazɨma, men naviba me gɨghaghirima,

men damaziba atiaghiregha guaba bar ghuari.

11-12 Nguibar ekiar kam faragha bar gavgafi,

mati laionba itir danganim, ezɨ datɨrɨghɨn puvatɨ.

Ninive fomɨra mati laionɨn igiaba ikia apir danganim, ezɨ laionɨn apuriba ko, amebaba ko, men nguziba an moga deravɨra itima,

apaniba me mɨsozir puvatɨ.

Laionɨn apurim asɨzibav sogh da nguemsɨrightɨ, amebam ko, nguziba deravɨra damam.

Egha asɨzir naba isa dɨpenim garɨzima a izɨfa.

Ezɨ datɨrɨghɨn laionɨn dɨpenim a managh iti?

A ikuvigha gɨfa.

13 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn Ninivebav gei,

“Kɨrara ian apanim.

Kɨ ian karisba dapongtɨ da bar isigham.

Eghtɨ ian mɨdorozir gumaziba,

laionɨn igiabar mɨn mɨdorozimɨn aven arɨmɨghiregham.

Eghtɨ bizir ia igharaz darazi da iniziba, kɨ bar uam ada inigham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba

ua ian abuir gumaziba baraghan kogham.”

3

1 O Ninive! Men gumazamiziba puvɨra ifara gumazamizibav sozi me ariaghiri.

Egha bizir avɨrim okemegha, nguibar ekiam garɨzima a bar izɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, God gumazamizir kaba bar me gasɨghasigham.

Mevzika!

2 Ia oragh, benir hoziabar akɨriba ifozorozim ikia tɨngazi,

ezɨ hoziabar sueba ko, karisɨn wilba tuavimɨn tɨngazi.

Ezɨ karisba tuavimɨn dagɨabagh isɨn ghua nɨdi.

3 Mɨdorozir gumaziba hoziabagh apiagha ivemara izi,

ezɨ men mɨdorozir sababa glasɨn mɨn taghtasi.

Egha gumazir avɨrim mɨsozima, men kuaba tintinibar uarigh isɨn irav iti,

ezɨ nɨ da dɨponan iburagham.

Ezɨ gumazamiziba aruava gumazir kuaba dɨka, me gasaghporaghiri.

4 O Ninive, nɨ mati tuavimɨn amizim, kamaghɨn amizɨ, God ivezir kuram nɨ ganɨdi.

Nɨn ganganim bar derazɨ, nɨ kantrin igharazibagh etui,

mati tuavimɨn amizim akavsiaba ko, imezibagh amua gumazibagh etui.

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨ bagha ghua tuavimɨn amizimɨn mɨn nɨ ko, arazir kurabagh ami.

Egha me nɨn kalabuziar gumazamizibar mɨn iti.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei,

“O Ninive, kɨ nɨ gasɨghasigham.

Nɨ tuavimɨn amizimɨn mɨn itima, kɨ datɨrɨghɨn nɨn korotiaba sueghtɨ nɨ bibiamra ikiam.

Nɨ korotiaba puvatɨghtɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨn gantɨ,

nɨ bar aghumsigham.

6 Kɨ pazɨ nɨ damuva, bizir mughuriar kuraba zuibar nɨ avaragham.

Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨn ganɨva bar atiatigham.

7 Me nɨn ganɨva nɨn arɨ mɨriabar mangam.

Me kamaghɨn mɨkɨm suam,

‘Ia gan. Ninive ikuvigha gɨfa.

Gumazitam an apangkuvighan kogham.

Mɨgɨrɨgɨar aghuaritam a damuva an akurvaghamin gumaziba puvatɨ.’ ”

8 O Ninive, nɨ ti ghaze, nɨn gavgavim Tebes gafira, a?

Kar Isipɨn nguibar ekiar mam.

A uaghan Nailɨn Faner Ekiamɨn boroghɨn iti,

ezɨ Nail mati an dɨvazim.

9 Ia ti fo, Tebes, kantri Isip ko, kantri Itiopian ruaghatevir mam gativagha aningɨn gari.

Ezɨ kantrin tam an gavgavim abɨrazir puvatɨ.

Ezɨ kantri Put ko, kantri Libia a ko, porogha mɨdorozibagh ami.

10 Ezɨ a pura bizim, apaniba Tebesia gafiragha,

kalabusɨn ingangarim bagha me inigha ghue.

Me men boriba, tuavir akar uari bativibar me mɨsozi me ariaghiri.

Egha Tebesɨn gumazir aruaba me senbar me ikegha vaghvagha me inigha ghue,

ezɨ me men ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ingari.

11 Ia Niniveba, ia uaghan Tebesbar mɨn otivam.

Ia dɨpar onganibar amɨ gumazir onganibar mɨn otivam.

Ian nɨghnɨziba onganightɨ ia daighiram,

egh apanibar atiating arɨ mangɨ mongsɨ danganiba buriam.

12 Eghtɨ apaniba ian nguibar ekiam inisɨ pamten ingaran kogham. Puvatɨgham.

Ian nguibar ekiar gavgaviba mati fighɨn temer ovɨziba faragha anigha gɨfa.

Eghtɨ apaniba zuamɨram a inigham, mati gumazim temer figh gɨnobazɨ,

an ovɨziba ira gumazimɨn akatorimra iraghu.

13 Ian mɨdorozir gumaziba mati amiziba,

kamaghɨn amizɨ, me apanibav sogh, me batueghan kogham.

Ian nguibar ekiamɨn tiar akar ekiar, gavgaviba apazir igugunir gavgaviba, avim dar isigham.

Eghtɨ nguibar ekiamɨn tiar akam bar kuighirɨghtɨ, apaniba puram an aven izegham.

14 Niniven gumazamiziba, apaniba ian nguibar ekiam korogham,

kamaghɨn amizɨ, ia dɨpaba tuigh, da inigh nguibar ekiamɨn aven izɨ.

Egh ia nguazir aghevim inigh a dɨkɨtɨ an amereghtɨ,

ia brighbar ingarir boksiabar arɨgh.

Egh brighba inigh mangɨ

gavgavim isɨ nguibar ekiamɨn dɨvazim danɨng.

15 Ia dar amutɨ da uaghan bar ian akuraghan kogham.

Avim izɨ ia ko ian nguibar ekiamɨn isitɨ, ia isigh arɨghiregh bar gɨvagham,

mati odeziba bar dagheba agɨfa.

Ia faragha odezibar mɨn bar avɨraseme.

16 Egha ian gumazir dagɨar ingangaribagh amiba

bar avɨrasemegha, overiamɨn mɨkovezibar dɨbobonim gafira.

Ezɨ datɨrɨghɨn me bar ghuegha gɨfa,

mati odeziba zuravariba amegha gɨvagha, uan avɨziba kuigha mɨghegha ghue.

17 Ian gumazir dapaniba mati odezir okoruam, orangtɨzimɨn dughiam,

da dɨvazibagh isɨn iti.

Ezɨ aruem anadima da mɨgha ghue.

Ezɨ gumazamiziba fozir puvatɨ, da managh ghue?

18 O Asirian atrivim, nɨ oragh.

Nɨn gumazir dapaniba ko, gumazir ziaba itiba,

me ariaghirezɨ men kuaba ireghav iti.

Ezɨ apaniba nɨn gumazamizibagh amizɨ, me tintinibar mɨghsɨabar ghue.

Ezɨ ua men akuva, me inigh nguibamɨn izamin gumaziba puvatɨ.

19 Nɨ mati gumazir duar ogorim iti.

Ezɨ nɨn duam damightɨ an akumamin marasinba puvatɨ.

Nɨn duam akumighan kogham.

Bar puvatɨ.

Nɨ fomɨra paza gumazir avɨribagh ami,

ezɨ gumazitam arazir bar kurar nɨ me gamitamɨn arɨ mangɨghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba nɨn osɨmtɨzim bareghɨva,

dafaribav sogh bar akuegham.

* 1:1: Aisaia 10:5-34; 14:24-27; Sefanaia 2:13-15

* 1:2: Ua Me Ini 20:5; Godɨn Araziba 32:35; 32:41; Onger Akaba 94:1

* 1:3: Ua Me Ini 34:6-7; Onger Akaba 104:3; Aisaia 29:6; Amos 1:14

* 1:7: Onger Akaba 25:8; 28:8; 37:39-40

* 1:10: Hibrun akamɨn me kagh akam deragha anebɨghizir puvatɨ.

* 1:15: Aisaia 52:7; Rom 10:15

Habakuk

1

2

3

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Habakukɨn Akɨnafarim

O

Habakuk

Akar faragha zuim

Babilonɨn kantri bar gavgavigha itir dughiamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazim Habakuk, Godɨn akam akuri. Egha a garima, Babilonian araziba bar ikufi. Me pura mɨsogha, igharaz darazigh asɨghasɨsi, ezɨ bizir kam Habakuk gamima, a nɨghnɨzir avɨribagh ami. A kamaghɨn Godɨn azangsɨsi, “Kɨ fo, nɨ guizɨn arazibagh ami, egh nɨ arazir kurabagh amir gumazamizibar araziba tuisɨgh, ivezir kuram me danɨng. Gumazamizir kurar kaba, gumazamizir mong derazibagh asɨghasɨzima, nɨ puram aperaghav ikia gari. Nɨ bar tizim bagha kamaghɨn ami?” Nɨ Habakuk 1:13ɨn ganigh.

Azangsɨzir kam bar fomɨra ikia, iza datɨrɨghɨn tu. Ezɨ Godɨn ikarvazim uaghan ikiavɨra iti. A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, a uabɨ biziba bar dar afeziam, ezɨ an ifongiam ko, dughiar a uabɨ mɨsevezimɨn, a biziba bar da akɨrmɨgham. Ezɨ gumazamizir Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuiba, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, egh me zurara ikɨvɨra ikiam.

Habakukɨn akar mam uaghan kamaghɨn mɨgɨa ghaze, God gumazamizir kurabagh asɨghasɨgham. Egh akɨnafarir kam agɨvsɨ, Godɨn ziam famin ighiar mam iti, eghtɨ an aven Habakuk uabɨ uan nɨghnɨzir gavgavim akakagham.

Habakuk uan navir osɨmtɨzibar gun mɨgeima, Ikiavɨra Itir God an akam ikarvasi

1

(Sapta 1--2)

1 Kar Godɨn akam inigha izir gumazim Habakuk, a irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven akar kam baraki.

Habakuk gumazir kurabar arazibar gun Ikiavɨra Itir God mɨgei

2 O Ikiavɨra Itir God, dughiar bar ruarim kɨ nɨn diava ara iti.

Ezɨ nɨ dazoghɨn nan dɨmdiam baregh, en akuragham,

eghtɨ bizir bar kurar e bativiba, e gasɨghasɨghan kogham?

3 Kɨ osɨmtɨzir bar avɨribar gari da gumazamiziba batifi.

Nɨ manmaghsua osɨmtɨzir kaba ataghizɨ, da otifi?

Manmaghɨn amizɨ nɨ bizir kurar kabar garima,

da gumazamiziba bativima, nɨ bizitam gamir puvatɨ?

Kɨ danganiba bar a dar gari,

gumazir kuraba, gumazamiziba ko, men biziba saram asɨghasɨsi.

Ezɨ gumazamiziba atara pura tintinibar mɨsosi.

4 Gumazamiziba Moses Osirizir Arazibar gɨntɨzir puvatɨgha ghaze,

nɨn Arazir kaba pura biziba.

Ezɨ jasba zurara kotɨn aven nɨn guizɨn Arazibar gɨn zuir puvatɨ.

Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me gumazir arazir aghuibagh amiziba dɨkabɨra,

egha zurara nɨn guizɨn araziba adavadafi.

Ikiavɨra Itir God akar mam uan gumazamizibagh anɨngi

5  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn uan gumazamizibav mɨgei,

“Ia bar deraghvɨra kantrin igharazimɨn gumazamizibar gan!

Maia! Ia nguazir kamɨn itir dughiamɨn,

kɨ bar bizir igharagha garim ian tongɨn a damigham.

Eghtɨ ia bizir kam bareghamin dughiamɨn,

ia ti nɨghnɨzir gavgavim an ikian kogham!

Kamaghɨn amizɨ, ia bar dɨgavir kuram damigham!

6  *Ia oragh! Kɨ Babilonia damightɨ me gumazamizir bar gavgavibar otivigham.

Gumazamizir kaba, me gumazamizir bar kuraba, me uaghan mɨsozir gumazamiziba.

Egha me datɨrɨghɨn pura tintinibar kantribar ghua, gumazamizir igharazibar dɨpeniba isa,

me dɨkabɨri.

7 Me gumazamizibagh amima, me bar atiatigha puvɨra nɨsi.

Gumazir kurar kaba, me guizɨn arazir tamɨn gɨntɨzir puvatɨ.

Me uari fa, uan ifongiabar gɨntɨsi.

8 “Men hoziaba bar puvɨra ivemari,

egha me asɨzir atiar ruarimɨn ikia puvɨra ivemaribagh afira.

Egha hoziar kaba bar puvɨra mɨsosi, ezɨ me mɨsozir arazim,

afiar atiabar mɨdorozir arazim gafira.

Hoziar kaba uari fa, uari akuri, ezɨ mɨsoghamin gumaziba, me hoziar kabagh apiagha,

nguibar bar saghon itibar ikegha, mɨdorozim foreghasa izi.

Me bar puvɨram akɨgh izam, mati kuarazir isam nguazim gisɨn uan asɨzimɨn apigha

a mɨsuegh anemasa, pura tuigha iraghu.

9 Men mɨdorozir gumaziba, kantrin me inabazimra mangasa nɨghnɨsi.

Me izima, gumazamiziba me baregha, puvɨra atiatia nɨsi.

Egha me bar apangkuviba puvatɨgha puvɨra kantri gasɨghasɨgh,

gumazamiziba inigh mangɨ kalabuziam datɨghtɨ me pura ingaram.

Kalabuziar gumazir me inizir kabar dɨbobonim bar avɨrasemegha

mati ongarir gigim.

10 Me atriviba ko, nguibar ekiabar gumazir dapanibar ingaravaka,

dɨbovibar me gami.

Egha me nguibar ekiamɨn garima, a dɨvazir gavgavim iti,

ezɨ me puv an ingaravati.

Egha me dɨvazir mɨriamɨn nguazir pozim mɨkɨnigh, egh an mavanang dɨvazimɨn uari akunigh,

nguibar ekiamɨn aven mangɨ an biziba bar ada inigham.

11 Me mɨdorozim zuamɨram anegɨvagha, ivegha zuamɨra danganir igharazimɨn ghue,

mati amɨnim va iza zui.

Gumazir kaba, me godɨn tamɨn gɨntɨzir puvatɨ.

Me uari fa uan ifongiam ko, gavgavimɨn gɨntɨsi,

egha me bar osɨmtɨzir dafam iti.”

Habakuk atara uamategha Ikiavɨra Itir God mɨgei

12 O Ikiavɨra Itir God, nɨ fomɨra ikia iza datɨrɨghɨn, nɨ ikiavɨra iti.

Nan God, nɨ nan Godɨn Bar Zuezim.

Nɨ zurara ikɨ mangɨ aremeghan kogham.

O Ikiavɨra Itir God, nɨ mati dagɨar bar gavgavim, ezɨ e nɨn gɨrakɨrangɨn uari modi.

E fo, nɨ en arazir kuraba ikarvagh, puv e damuasa,

Nɨ Babilonia amɨsevegha gavgavim me ganɨngi.

13  *Babilonia me gumazamizir ifariba, egha me arazir kurar avɨribagh ami.

Ezɨ bar manmaghɨram amizɨ, nɨ me ataghizɨ, me nɨn ingangarim gami?

Kɨ fo, nɨ bar moghɨra zue, egha nɨ gumazir arazir kurabagh amibar araziba tuisɨgh,

egh men arazir kuraba bagh, ivezir kuram me ikarvagham.

Ezɨ gumazamizir kurar kaba, me gumazamizir mong derazibagh asɨghasɨsi.

Ezɨ nɨ puram aperaghav ikia men gari.

Nɨ bar tizim bagha kamaghɨn ami?

14 Nɨ gumazamizibagh amizɨ, me ongarimɨn itir osiribar mɨn iti.

Nɨ me gamizɨ, me sibar davaragh aruibar mɨn ikia,

men ganamin gumazir dapaniba puvatɨ?

15 Ezɨ Babilonia gumazamiziba isa kalabuziam garɨsi,

mati amiziba ivebar osiriba isi.

O mati, gumaziba akezibar osiribar dui.

Egha Babilonia me isa kalabuziam gatɨgha gɨvagha,

bar akuegha diava arai.

16 Egha arazir kamra, me dagher avɨriba ko, bizir aghuir avɨrim

uari bagha da akumakua,

dar pozim mɨkɨri.

Egha me uan asebar ziaba fava, bizir mughuriar aghuiba zuiba tuava,

mughuriar aghuiba me ganɨga, me bagha ofabagh ami.

17 Babilonia uan apanibar apangkuvir puvatɨ.

Eghtɨ nɨ me ateghtɨ,

me zurara kamaghɨra kantrin igharazibav mɨsogh me gasɨghasɨgham, o?

2

Ikiavɨra Itir God Habakukɨn akam ikara

1 Kɨ uan osɨmtɨzimɨn gun Ikiavɨra Itir God mɨkemegha gɨfa,

egha a na danɨngamin mɨgɨrɨgɨam mɨzua iti,

eghtɨ kɨ uam an mɨgɨrɨgɨam ikarvagham.

Mati mɨdorozir gumaziba nguibam avɨnizir dɨvazir mɨtiar gavgavimɨn pɨn ghuavanega,

tuivigha apaniba bagha gara iti moghɨn,

kɨ a bagha gara mɨzua iti.

2 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, kamaghɨn nan akam ikaragha ghaze,

“Kɨ uan akam, nɨ irebamɨn mɨn bizimɨn gari moghɨn,

kɨ a isɨ nɨn akagham.

Eghtɨ nɨ akar kam deravɨra dagɨatamɨn an osirigh,

eghtɨ gumazir a dɨponamim deraghvɨram an gan zuamɨra a dɨponam.

3  *Bizir kam otivamim dughiam, a tɨghar maghɨn izɨ guizɨn otivam.

Kamaghɨn amizɨ, bizir kɨ nɨn akaghamin kaba, nɨ da osirightɨ da ikɨ.

Bizir kɨ nɨn akakaghamiba, da bar guizbangɨra kɨran oveghangɨn otivigham.

Nɨ ti ghaze, da zuamɨra otoghan kogham, puvatɨ, nɨ pura mɨzuam ikɨ,

bizir kam bar aghumra izɨva otogham.

4  *Akar kam kamakɨn,

‘Gumazamizir kurar uan navir averiabar aven, uarira uari fa akaba batoziba,

me iregham.

Ezɨ gumazamizir Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuiba,

me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ, me zurara ikɨvɨra ikiam.’ ”

Gumazir arazir kurabagh amiba, me bar ikuvigham

5 Gumazir bizir avɨriba iniasa naviba isiba, men arazir kam, zurara me gifari.

Gumazir uari fa akaba barazir puvatɨziba,

me deragh dapiagh dughiar ruarimɨn ikian kogham.

Me zurara kantrin avɨrim dɨkabɨn, me inigh me gativaghasa.

Kamaghɨra, me zurara bizir bar avɨriba iniasa ifonge,

Mati ovevem ko Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam zurara gumazamizir avɨriba iniasa, egha izevir puvatɨ.*

6 Eghtɨ gumazamizir men apengan itiba,

me dɨbovir akabar men garir gumazibav kɨmam.

Me kamaghɨn me mɨkɨm suam,

“Iavzika!

Ia gumazir igharaz darazir biziba okeiba, ia bar ikuvigham.

Ia manadɨzoghɨn arazir gumaziba pura ian biziba inizɨ, ia men avɨghtɨ

me zuamɨra uam ada ikarvaghamin arazir kam ataghɨragham?”

7 Ia gumazir igharaz darazi abɨniziba,

ia uari gumazir munamɨn bizim inigh, egh uam a ikarvaghamin osɨmtɨzir ekiaba ikiam.

Eghtɨ igharaz darazi zuamɨra ia bagh izɨ, ia mɨkɨm suam,

arazir gumazir munamɨn bizim inigha uam a ikarvaghamin, ia zuamɨram a ikaragh.

Guizbangɨra, apaniba izɨ ian bizibagh eku,

da ater mangam.

8 Ia kantrin avɨrir igharazibar gumazamizibar biziba, ia bar da okeme.

Egha ia men gumazamizir bar avɨrim mɨsoghezɨ me ariaghirezɨ,

ia men nguibar ekiabagh asɨghasɨki.

Egha men gumazamizir varazira ataghizɨ me ikiavɨra iti.

Egh me gɨn, igharaz darazi gamizɨ moghɨra,

me dɨkavigh arazir kamra ia damuam.

9 “Iavzika! Ia gumazir igharaz darazir bizir avɨriba iniziba, ia bar ikuvigham.

Ia bizir kaba isa uan adaraziram anɨngi.

Egha ian biziba deravɨra ikiasa, ia da bagha dɨpenir bar gavgavibar ingari,

egha ia ghaze, arazir kamɨn osɨmtɨzim izɨ ia gitavɨragham. Puvatɨgham.

10 Ian arazir kurabara, ian adarazir ziam dɨkabɨragha aghumsɨzim me ganɨngi.

Ia kantrin avɨrim gasɨghasɨki,

kamaghɨn amizɨ, iarara bar ikuvigham.

11 Eghtɨ dagɨar ia dɨpenibar bɨriba gavgavim dagh anɨdiba,

da uaghan ian dɨmɨva arangɨva akaba ia gasam.

Eghtɨ ian dɨpenir afiaba uaghan ian akam ikaragh mɨgɨrɨgɨar kamram damuam.

12 “Iavzika! Ia uan nguibar ekiam damightɨ, a tugh gavgavighasa,

ia gumazamizir avɨrim mɨsoghezɨ me ariaghire.

Egha ia uan nguibar ekiam damightɨ, a mɨtɨgh gavgavighasa nɨghnɨgha, arazir kurar avɨribagh ami.

Kamaghɨn amizɨ, ia bar ikuvigham.

13 Ia kantriba dɨkabɨragha, men gumazamiziba isa kalabuziam garɨki,

ezɨ me bar ingangarir dafamɨn ian bizibagh ami.

Eghtɨ avim bizir kaba bar dar isightɨ, ingangarir me amizir kabar dagheba puvatɨgham.

Guizbangɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, bizir kam damightɨma an otogham.

14  *Eghtɨ nguazimɨn itir gumazamiziba bar deraghvɨra Ikiavɨra Itir God gɨfogham.

Eghtɨ fofozir kam, nguazimɨn oteviba bar dagh izɨvagham,

mati ongarim bar ghua uan danganimra tu.

15  *“Iavzika! Ia gumazir igharaz darazir atara bar pazavɨra me gamiba,

ia bar ikuvigham.

Ian anɨngagharim mati wainɨn kap.

Egha ia paza me gami,

mati gumazim uan namakam wainɨn dɨpar avɨriba a ganɨngizɨ,

an ada amegha, bar onganigha inim fɨriaghɨrɨzɨ,

a bibiamra ikia bar aghumsɨki.

16 Kamaghɨra Ikiavɨra Itir God ian ziar ekiam abɨraghtɨma, ia bar aghumsigham.

A ivezir kuram ia danɨngam, mati a uabɨ ia gamima,

ia uari wainɨn dɨpar avɨriba apa bar ongani.

Egh gumaziba ian gantɨ ia bibiabara ikɨtɨ,

ian ziar ekiam degeghirɨghtɨ, ia bar aghumsigham.

17 Ia Lebanonɨn ruarir pɨzimɨn itir temer bar avɨriba oke,

kamaghɨn amizɨ, God arazir ia amizir kamra, ua ia damuam.

Ia mati ruarimɨn itir asɨzir atiaba, asɨzir bar avɨrim mɨsuagharɨki,

ezɨ datɨrɨghɨn ia uari ikuvigham.

Ia gumazamizir bar avɨrim mɨsozi me ariaghire,

egha ia nguazir kam ko, nguibar ekiaba ko, dar aven itir adarazi bar me gasɨghasɨki,

kamaghɨn amizɨ, bizir kaba otivam.†

18-19 “Iavzika! Ia gumazir kamaghɨn ter oteviba ko, dagɨabav mɨgeiba,

‘Ia daguim ategh dɨkafigh,’

ia bar ikuvigham.

Ia ti ghaze, bizir kam dɨkavigh bizitam ian akagham.

Bar puvatɨgham.

Marvir guar kaba manmaghɨn ian akuragham?

Me ian akuraghan kogham.

Marvir guar kaba, kar bizir gumaziba uari gol ko, temer otevibar ingariziba.

Kamaghɨn amizɨ, bizir kaba guizɨn akatam akarigh ia mɨkemeghan kogham.

Da pura ia gifari,

ezɨ ia bar ikuvigham.

Gumazim uabɨ marvir guar kam akɨrigha ghaze, bizir kam a nan akuragham.

Bar puvatɨgham.

Marvir guar kam, bar akam akarigh bizitam mɨkemeghan kogham.

Eghtɨ ia silva ko, golɨn bar deraghvɨram an kurkegham, arazir kam a pura bizim.

Guizbangɨra, an angamɨra itir puvatɨ,

egh a bar bizitam ia bagh a damighan kogham.

20  *“Ezɨ Ikiavɨra Itir Godra, uan Dɨpenir Bar Zuezir uan Nguibamɨn itimɨn iti.

Eghtɨ ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar moghɨra izɨ,

an damazimɨn tuivigh, uan akabar kumigh nɨmɨra ikiam.”

Habakuk God ko mɨgei

3

(Sapta 3)

Godɨn akam inigha izir gumazim, Israelian akurvaghasa Godɨn azangsɨsi

1 Kar Godɨn akam inigha izir gumazim Habakuk, God ko mɨgeir akaba, ezɨ da onger akar kamɨn mɨn zui. Gumazamiziba onger akar kabar amuva, me azir akamɨn arazimɨn gɨn mangɨ, ighiabar amu. Eghtɨ gumazir onger akabar faragha zuim gumazibav mɨkɨmtɨ, me gitabav mɨsogham.*

2  *O Ikiavɨra Itir God,

nɨ uan gavgavimɨn amizir bizibar akaba,

kɨ da baraki.

O Ikiavɨra Itir God,

kɨ nɨn ingangaribar akaba baregha,

dɨgavir kuram gami.

Nɨ fomɨram amizir bizir bar ekiaba,

nɨ datɨrɨghɨn en dughiamɨn,

nɨ ua dar amuasa kɨ ifonge.

Eghtɨ datɨrɨghɨn itir dughiamɨn gumazamiziba,

uaghan nɨn arazibagh fogham.

Guizbangɨra, nɨn adarim en iti,

nɨ Godɨn apangkuvim.

Ezɨ kɨ nɨn azangsɨsi,

nɨ en apangkuvigh en akuragh.

3 God Idomɨn nguazim ategha uamategha izi.

Godɨn Bar Zuezim, a Paranɨn Mɨghsɨamɨn dɨkavigha izi.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

An gavgavim ko, ziar ekiam ko, an angazangarim otogha,

overiamɨn danganiba, bar da avara.

Ezɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar an angazangarir ekiamɨn garima,

arazir an ziam fem, bar me gizɨfa.

4 An gavgavir ekiamɨn angazangarim, danganiba bar dagh isira.

Egha angazangarir kam, an dafarimɨn ikegha onɨmarimɨn mɨn taghtagha tintinibar zui.

An dafarimra, an gavgavim moga itir danganim.

5 An arɨmariar igharagha garir avɨriba amadazɨ,

da an faragha ghue.

Eghtɨ arɨmariar bar ekiar gumazamizibar amutɨ me arɨmɨghiramiba,

da an gɨn izam.

6 A ghua tuzɨ dughiamɨn, nguazim bar moghɨra ivazvasi.

Egha a ghua kantribar gumazamizibar garir dughiamɨn,

me atiatiava agoa puvɨra nɨsi.

Egha a fomɨra itir mɨghsɨar ekiar bar gavgavibagh amizɨ, da pura dɨpɨra uaghiri.

Egha a mɨghsɨar muziarir a fomɨra isɨn aruizibagh amizɨ,

da isɨvagha uaghiri.†

7 Kɨ Kusanɨn kantrin gumazamizibar garima, men averpeniba bar moghɨra ikuvizɨ

me bar atiatingi.

Ezɨ Midianian purirpeniba, pura tintinibar irezɨ

me puvɨra atiatia nɨsi.

8 O Ikiavɨra Itir God, nɨ amɨnir ekiam amadazɨma,

a iza faneba ko, ongarim gamizɨma,

da dɨkavigha puvɨra ingari.

Nɨ ti men atara kamaghɨn ami, o?

Nɨ dɨkavigh izɨ uan gumazamizibar akuragh

men apaniba abɨnamin dughiar kamɨn,

amozimɨn ghuariar ekiaba mati, nɨn mɨdorozir hoziaba ko karisba.

9-10 Nɨ uan pim asigha a dafagha, anekɨrigha gɨfa.

Nɨ barir avɨriba isa bariba azuir mɨtarir mɨsevim gaghui.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

Egha mɨghsɨaba nɨn garir dughiabar, me nɨsi.

Nɨ amozir ekiaba akuri da nguazim gɨra anebɨsi,

ezɨ faner ekiabar dɨpaba emɨra izi.

Ezɨ aperiar ekiaba dar otiva izaghiri.

Ezɨ dɨpar nguazimɨn aven itiba uaghan tɨngagha,

buav anaga overiamɨn suisi.

11 Nɨn bariba akɨzɨrɨgha zuir dughiamɨn,

dar angazangarim bar ekefe.

Nɨn afuzim akɨgha zuir dughiamɨn,

an onɨmarimɨn mɨn taghtasi.

Ezɨ aruem ko, iakɨnim dar gara,

voroghɨra mɨtɨghav iti.

12 Nɨ adarir ekiam kantriba bar dar ikia,

egha nɨ nguazim gisɨn arua,

nguibaba bar da dɨkabɨni.

13 Nɨ tizim bagha arazir kabagh ami?

Guizbangɨra, nɨ uan gumazamiziba ko, atrivir nɨ mɨsevezimɨn akurvaghasa ifonge,

egha nɨ arazir kabagh ami.

Egha nɨ gumazir kurabar gumazir dapanim mɨsuegha, bar an adarazi gasɨghasɨki,

mati gumazim dɨpenir siriamɨn ikegha anekaragharigha, bar izaghira an dɨpenir akɨnibar tu.

(Ighiam gamua an suiam
atugha avughsegha ua
ighiam gami.)

14 Apaniba en agɨraghtɨ e pura tintinibar arɨ mangasa,

me amɨnir bar dafamɨn mɨn izi.

Apaniba e dɨkabɨnasa bar akuegha,

mati gumaziba pazɨ gumazir biziba puvatɨzibar amuasa izima,

gumazir biziba puvatɨziba mongegha iti.

Ezɨ puvatɨ, nɨ apanibar mɨdorozir gumazibar dapanimɨn barir afuziba inigha

dar anarɨram ase.

15 Nɨ uan hoziabagh aperazɨ,

da ongarim dɨka anebɨgha zui.

Ezɨ bizir kam ongarim gamima

a dɨkava nɨgarpɨri.

16 Kɨ bizir kaba bar da baregha agoi.

Kɨ atiatia agoima, nan akam uaghan nɨsi.

Nan agharapaniba amɨraghamɨregha berir amɨrazimɨn mɨn oto.

Ezɨ nan suemning nan amɨrazɨ, kɨ ua gavgaviba puvatɨ.

Kɨ fo, God izɨ apanir e gasɨghasɨghizir kaba puv me damigham.

Ezɨ kɨ dughiar kam mɨzua iti.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ pura uabɨn asugha nɨmɨra iti.‡

17-18  *Eghtɨ fighɨn temeba ban koghtɨ,

wainɨn ikarɨziba, wainɨn ovɨziba dar ituan koghtɨ,

olivɨn temeba, ovɨziba dar ituan koghtɨ,

azenimɨn dagheba puvatɨghtɨ,

sipsipba bar arɨmɨghireghtɨ,

bulmakaubar dɨpenim pura ikɨtɨ,

eghtɨ kɨrara Ikiavɨra Itir God bagh bar akongegham.

Kɨ fo, God, a uamategh na iniam.

Kamaghɨn amizɨ, osɨmtɨzir kaba otivamin dughiamɨn,

kɨ bar akuegh navir amɨrizimɨn ikiam.

19  *Ikiavɨra Itir God, a nan Ekiam, a gavgavim na ganɨdi.

A nan suemning gamizɨ, aning gavgavigha, mati asɨzir dian sueba,

Egha a na gamima, kɨ deravɨra mɨghsɨabagh isɨn arui.

(Gumazir onger akar kabar faragha zuim,
gumazibav geima,
me gitabav sosi.)

* 1:5: Aposel 13:41

* 1:6: 2 Atriviba 24:2

* 1:13: Onger Akaba 5:5; Jeremaia 12:1

* 2:3: Hibru 10:37

* 2:4: Rom 1:17; Galesia 3:11; Hibru 10:38

* 2:5: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:14: Onger Akaba 22:27; Aisaia 11:9; Sekaraia 14:8-9

* 2:15: Jenesis 9:22; Hosea 7:5

† 2:17: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:20: Sekaraia 2:13

* 3:1: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 3:2: Jop 42:5-6; Onger Akaba 44:1; 119:120; Jeremaia 10:7

† 3:6: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

‡ 3:16: Hibrun akam deragha vezɨn kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 3:17-18: Jop 13:15; Aisaia 41:16

* 3:19: 2 Samuel 22:34; Onger Akaba 18:33

Sefanaia

1

2

3

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Sefanaian Akɨnafarim

O

Sefanaia

Akar faragha zuim

Dughiar atrivim Josaia Judabar arazir kuraba akɨrizimɨn, Sefanaia gɨn iza Ikiavɨra Itir God a ganɨngizir akabav gei. (Nɨ 2 Atriviba, sapta 22 ko, 23ɨn gan.) Sefanaia ghaze, Judan adarazi arazir kurar me Godɨn ziam fava amiba ataghɨragham. Puvatɨghtɨma, God me bagh osɨmtɨzir ekiam amadaghtɨ a izam.

Sefanaia uaghan mɨgɨa ghaze, kantrin igharazir Judabar apanim gamiba, God uaghan me gasɨghasigham. Eghtɨ Jerusalem uaghan ikuvigham. Eghtɨ gumazamizir navibagh iragha arazir aghuibagh amiba, me deraghvɨra ikiam. Eghtɨ gɨn Jerusalem ua deragh otoghtɨ, gumazamizir Godɨn damazimɨn deraziba an aven ikiam.

Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiam Otogham

1

(Sapta 1--3)

Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiam otoghtɨ, a gumazamiziba isɨ kot darɨgham

1  *Emonɨn otarim Josaia, a Judan atrivimɨn itima, Ikiavɨra Itir God akar kam Sefanaia ganɨngi. Sefanaia Atrivim Hesekian anabamɨn oto. Kusi, a Sefanaian afeziam, ezɨ Kusin afeziam Gedalia, ezɨ Gedalian afeziam Amaria, ezɨ Hesekia Amarian afeziam.

2 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Sefanaia mɨgei:

“Kɨ nguazir kamɨn itir biziba bar ada avigha da makunizɨ moghɨn, dagh asɨghasigham,

3 kar gumazamiziba bar moghɨra, ko asɨziba, ko kuarazir overiamɨn mɨghagha aruiba, ko osirir ongarimɨn aruiba.

Bizir kaba gumazamizibagh amima, me arazir kurabagh ami,

kɨ bar ada agɨvagham.

Eghtɨ tam ua ikian kogham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.

4 “Judan gumazamiziba ko Jerusalemɨn gumazamiziba bar moghɨra,

kɨ mɨzazim me gasegham.

Asem Balɨn ziam fer arazimɨn bizir ikiavɨra itir vaghvaziba, ko an ofa gamir gumaziba,

kɨ bar me gasɨghasigham,

eghtɨ gumazamiziba ua me gɨnɨghnɨghan kogham.

5 Gumazamizir uan dɨpenibar isɨriabar ghuavanaga, aruem ko, iakɨnim ko, mɨkovezibar ziaba feba,

kɨ me gasɨghasigham.

Gumazamizir avɨrim nan ziam fa kamaghɨn mɨgei,

‘E Ikiavɨra Itir Godɨn ziamɨn pɨn an akakagha ghaze, Bar guizbangɨra, e an gɨn zui.’

Ezɨ puvatɨ, me uaghan asem Molekɨn ziam fa ghaze,

‘E asem Molekɨn ziamɨn pɨn akakagha ghaze, Bar guizbangɨra, e asem Molekɨn gɨn zui.’

Kamaghɨn amizɨ, kɨ me gasɨghasigham.

6 Gumazamiziba akɨrim na gasa, ua nan gɨn zuir puvatɨ,

egha tuavim uarir akakaghasa na bagha iza, nan azangsɨzir puvatɨ.

Kɨ uaghan gumazamizir kabagh asɨghasigham.”

7 Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam a roghɨra izegha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, ia an boroghɨn izɨ nɨmɨra ikɨ.

Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba me mɨsoghasava ami,

mati gumaziba ofa damuasa asɨzibav sosi.

Egha gumazir igharazibar diazɨ me iza garima,

a uan damazimɨn zuezir arazim damuasa me mɨgei.*

8 Ikiavɨra Itir God ghaze,

Dughiar kɨ uan gumazamizibav soghamim,

kɨ atrivimɨn gumazir dapaniba ko, atrivimɨn otariba ko, kantrin igharazibar arazibagh amir gumazamiziba,

kɨ me gasɨghasigham.

9 Dughiar kamɨn, gumazamizir asebar ziaba fa,

uan gumazir ekiamɨn dɨpenim damutɨ a izɨvasa,

me okɨava gumazibav sozi me ariaghiri,

gumazir kaba, kɨ me gasɨghasigham.

10 Ikiavɨra Itir God ghaze,

Dughiar kamɨn ia oraghtɨ ararem Osirir Tiar Akar Jerusalemɨn itimɨn ikegh otivam,

eghtɨ azirakam Jerusalemɨn ruaghatevir igiamɨn ikegh otivam.

Egh ia oraghtɨ, mɨghsɨabagh isɨn dɨpeniba irɨ,

pamten tɨngagham.

11 Ia gantɨ, ian gumazir dagɨar ingangaribagh amiba,

me bar arɨmɨghiregham.

Kamaghɨn amizɨ, ia nguibar ekiamɨn danganir zarimɨn ikɨ, bizir kaba baragh aziam.

12 Dughiar kamɨn, kɨ lamba inigh Jerusalemɨn averiam buriam.

Gumazir nan arazibagh ifongezir puvatɨziba, me ghaze me uari biziba bar dar amuam.

Me ghaze God pura iti.

A gumazir aghuibar akurvazir puvatɨgha,

gumazir kurabar araziba ikarvazir puvatɨ.

Eghtɨ kɨ gumazir kabagh asɨghasigham.

13  *Gumazir kaba, gumazir igharaziba izɨ men biziba okemegh, men dɨpenibagh asɨghasigham.

Me dɨpenir igiabar ingarigh, dar ikian kogham.

Egh wainɨn azenir me opariba,

me dar wainɨn dɨpabar aman kogham.

14 Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, a roghɨra ize,

egh a bar zuamɨram otogham.

Ikiavɨra Itir God Izamin Dughiar Ekiam, a gumazamizibar amutɨ,

me bar osemegham.

Dughiar kamɨn, mɨdorozir gumazir gavgaviba,

me uaghan atiating pamten arangam.

15 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn anɨngagharim azenim giram,

eghtɨ gumazamiziba osɨmtɨzir ekiamɨn aven ikɨ men naviba bar ikuvigham,

eghtɨ biziba tintinimɨn ikuvam.

Eghtɨ ghuariaba aruem avaraghtɨ,

mɨtater pɨgha duar dafam otogham.

16 Dughiar kamɨn mɨdorozir sɨgham arangtɨ,

mɨdorozir gumaziba izɨ,

nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itiba ko dɨpenir gavgavir ganganir gumaziba itiba,

me dav sogh pamten mɨkɨm, dɨmɨva arangam.

17  *Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

Gumazamiziba arazir kurabar na gami,

kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kurar avɨrim damutɨ da me bativam,

eghtɨ me damazir okavɨrɨzibar mɨn punpun, daruamin tuaviba buriam.

Eghtɨ men ghuziba dɨpamɨn mɨn irɨtɨ me arɨmɨghiram.

Eghtɨ men kuaba nguazim gisɨn kurighirɨ mati afiar buariba.

18 Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God uan anɨngagharim akagham,

eghtɨ men gol ko silva tong bar men akuraghan kogham.

Bar puvatɨgham.

An anɨngagharim, avimɨn mɨn otogh nguazimɨn ruaghateviba

bar dar isigham.

A zuamɨram otogh, nguazimɨn gumazamiziba

bar me agɨvagham.

2

Gumazamiziba navibagh iragh

1 Ia kantrin kamɨn gumazamiziba,

ia uan arazir kurabar aghumsɨzir puvatɨ.

Ia deravɨra arazir kam gɨnɨghnɨgh,

egh a bagh aghumsɨgh.

2 Puvatɨghtɨ, Ikiavɨra Itir God uan anɨngagharim akaghtɨ,

ia ikuvigham mati akɨmariba mɨdɨi.

Puvatɨghtɨ, Ikiavɨra Itir God ian ataram,

eghtɨ an adarim avimɨn mɨn ian isiam.

3  *Ia gumazamizir uari abɨra, Ikiavɨra Itir Godɨn apengan itiba,

ia a bagh izɨ a baghvɨra ikɨ.

Egh uari abɨnigh Godɨn damazimɨn arazir aghuibar amu.

Ia kamaghɨn damutɨ, Ikiavɨra Itir God uan anɨngagharim amadaghtɨ

a izɨ arazir kuraba ikarvaghamin dughiam,

ia ti an aven modogh deraghvɨra ikiam.

Judan kantrin boroghɨn itir kantriba Ikiavɨra Itir God me gasɨghasigham

4  *Ikiavɨra Itir God Filistian kantri gasɨghasightɨ,

gumazitam Gazan nguibar ekiamɨn ikian kogham.

Eghtɨ Askelonɨn nguibar ekiam uaghan gumaziba puvatɨgham.

Asdotɨn itir gumazamiziba, apaniba dughiar vamɨran me batuegham,

egh me uaghan Ekronɨn itir gumazamiziba batuegham.

5 O Filistian ongarir dadarimɨn itiba, ia ikuvigham.

Ikiavɨra Itir God ia isa kot gatɨgha gɨfa.

A ia gasɨghasightɨ, ian tav ikian kogham.

6 Ian nguazir ongarir mɨriamɨn itim, grazir kɨnim a batogham.

Danganir kamɨn sipsipbagh eghuvir gumaziba,

ia uari bagha dɨpenir doziba ko sipsipba ikiamin dɨvazibar ingaram.

7 Ezɨ Judan ikɨzimɨn ikiavɨra itir varazira, me ian nguazim iniam.

Eghtɨ men sipsipba danganir kamɨn itir grazibar amɨtɨ,

Judaba Askelonɨn nguibamɨn itir dɨpenibar dakuam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir God, a men God,

a me ko ikɨ me damutɨ

me deravɨra ikiam.

8  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ Moapɨn kantri ko, Amonɨn kantri barazima,

aning nan gumazamiziba dɨpova akar kurabar me mɨgɨa uari fe.

Me pamten mɨgɨa ghaze,

me Israelia abɨnigh men nguazim inigham.

9  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, Israelian God,

kɨ zurara angamɨra ikia, guizbangɨra mɨgɨa Akar Gavgavir kam gami,

Moapia ko, Amonia me ikuvigham,

mati Sodom ko, Gomora ikuvizɨ moghɨn me ikuvigham.

Eghtɨ ikarɨzir ataghatariba otivigh men nguazim bar anevegham.

Eghtɨ amangsɨzim itir moziba nguibar kamɨn otoghtɨ

a bar ikuvigh kamaghɨra ikiam.

Eghtɨ nan adarazir ikiavɨra itir varazira,

me, me mɨsogh pura men biziba iniva,

men nguaziba iniam.”

10 Moapia ko, Amonia uari fava akaba batosi,

egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn gumazamiziba,

me dɨbovir akar kurabar me mɨgei.

Kamaghɨn amizɨ, God me ikaragh pazavɨra me damuam.

11 Ikiavɨra Itir God me damutɨ,

me puvɨram atiatingam.

Kantriba bar, a men asebar amutɨ

da pura bizir kɨnibar mɨn otivam.

Eghtɨ gumazamizir ongarimɨn mɨriamɨn itiba ko, gumazamizir ongarir arighatɨzimɨn itiba,

me uan nguibabara ikɨva

uan teviba apɨr dapaniba avighɨva an ziam fam.

12  *O Itiopian gumazamiziba, ia uaghan

Ikiavɨra Itir God mɨdorozimɨn aven ia mɨsoghtɨ

ia arɨmɨghiram.

13  *Ikiavɨra Itir God uan gavgavimɨn Asirian gumazamizibagh asɨghasigham,

kantrin kam a notɨn amadaghan iti.

Egh a men nguibar ekiam Ninive gasɨghasigham.

Eghtɨ nguibar ekiar kam dɨpaba puvatɨzir danganimɨn mɨn otogham,

eghtɨ gumazamiziba ua an ikian kogham.

14 Bulmakauba ko, sipsipba ko, memeba ko, asɨzir atiabara izɨ a dakuam.

Apaniba dɨpenibar itir ter arariba isɨ tintinimɨn da kunigham.

Kamaghɨn amizɨ, dɨpenir kaba bar ikuvigham.

Eghtɨ dɨmagarimɨn kuarazir biariba ko, mɨghɨaba ko, dariaba

da pura izɨ dɨpenir kabar ikɨva

dar dɨpenir akɨniba ko, tiar akaba ko, winduabar dapiagh ikɨva arangam.

15 Niniven adarazi nɨghnɨgha ghaze, me gavgavir ekiam iti,

me ikuvighan kogham, kamaghɨn amizɨ, me bar akonge.

Egha me ghaze, men nguibar ekiam a uabɨra kantrin igharazibar nguibar ekiaba, bar dagh afira.

Ezɨ bar puvatɨ.

Bizir kurar kaba Ninive bato.

Ezɨ nguibam ikuvigha kamaghɨra ikia,

asɨzir atiabar danganim gava.

Gumazir an boroghɨn zuiba me atiatiava

dapaniba roava bar an aghua.

3

Ikiavɨra Itir God Jerusalemian arazir kuraba gɨn amada

1 O Jerusalem, nɨ ikuvigham.

Nɨn gumazamizibar araziba, Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bar mɨzegha, kurigha bar ikufi.

Me an akaba batogha uan adarazira, paza me gami.

2 Me Ikiavɨra Itir Godɨn akam barazir puvatɨ,

egha Ikiavɨra Itir God men araziba akɨran me aghua.

Egha nɨghnɨzir gavgavim an ikian aghua,

egha uarir akurvaghasa an azangsɨzir puvatɨ.

3 Men gumazir dapaniba mati laionba, mɨtiriam men azima

me pamten arava aroi.

Ezɨ men gumazir kotiaba tuisɨziba, mati afiar atiaba mɨtiriam puv men azi,

ezɨ me asɨziba apava,

gurumzaraghan bagha agharitam atɨzir puvatɨ.

4 Godɨn akam inigha izir gumaziba deraghavɨra uan ingangarim gamir puvatɨ,

egha ifaghata gumazamizibagh asɨghasɨghasa pura me gifari.

Ofa gamir gumaziba, me bizir anogorogheziba paza dagh ami,

egha uarira uarir akurvaghasa Godɨn Akar Gavgaviba otavkɨri.

5 Ezɨ Ikiavɨra Itir God Jerusalemɨn ikiavɨra iti.

A guizɨn arazir aghuibaram ami, egha arazir derazir puvatɨziba ana dagh amir puvatɨ.

Mɨzarazibar zurara, a guizɨn uan arazimɨn gɨn ghua,

bar deragha kotiabagh amua, gumazamizibar araziba tuisɨsi.

Egha ingangarir kam ataghɨrazir puvatɨ.

Ezɨ gumazir kurar nguibar ekiar kamɨn itiba,

me guizɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨ,

egha aghumsɨzir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

6 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

“Kɨ kantrin maba bar me agɨfa, egha men nguibar ekiabagh asɨghasɨki.

Ezɨ dar nguibar ekiar dɨvazir gavgaviba itiba ko, dɨpenir ruarir ganganir gumaziba itiba,

da ikuvigha iti.

Gumazitaba nguibar ekiabar itir puvatɨ,

kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba ua nguibar ekiabar aven itir tuavibagh aruir puvatɨ.

7 Kɨ ghaze gumazamiziba nan arazir kabar gan, nan apengan ikiam,

egh me nan amamangatɨghtɨ kɨ men arazir kuraba akɨram.

Egh kɨ deraghvɨra men sure gamizir biziba, me deragh dagh nɨghnɨghtɨ,

kɨ me gasɨghasighan kogham.

Ezɨ me nan suren akaba barazir pu. Puvatɨ.

Me zuamɨra ua dɨkavigha arazir kurabagh ami.”

8 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn an gɨn zuir gumazamizibav gei,

“Kɨ men atara kamaghɨn uan nɨghnɨzim akɨrigha gɨfa,

kɨ kantriba bar dar gumazamiziba inigh izɨ me akuvagh,

men arazir kuraba ikarvagham.

Eghtɨ nan anɨngagharim avimɨn mɨn nguazir kamɨn danganiba bar dagh asɨghasigham.

Kamaghɨn amizɨ, ia nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ.

Ia Dughiar kɨ kantriba bar dar gumazamiziba isɨ kot darɨghamim bagh pura mɨzuam ikɨ.

9 “Dughiar kamɨn, kɨ kantriba bar dar gumazamiziba mɨgeir mɨgɨrɨgɨabagh iraghtɨ,

da ua igiabar otivigham.

Eghtɨ me mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba bar zuegh bar deragham.

Egh me ua aseba ko, mɨkɨman kogham,

me narara mɨkɨmam.

Egh me navir vamɨra ikɨ, nan ingangarim damuam.

10 Nan gumazamizibar marazi tintinimɨn kantrin igharazibar ghue,

ezɨ marazi kantri Itiopian iti,

me ofaba inigh na bagh izam.

11 “Nan gumazamiziba,

ia guizbangɨra nan akam batoke.

Eghtɨ kɨ bizir kabar amutɨ da otivamin dughiamɨn,

ian tongɨn itir gumazir uari fa akaba batoziba,

kɨ bar me batuegham.

Eghtɨ ia Jerusalemɨn ikiam, kar nan mɨghsɨam,

egh ia ifaghatɨ ua nan akaba batoghan kogham.

Kamaghɨn amizɨ, ia uamategh Jerusalemɨn izeghɨva,

nɨ ua uan arazir kurabagh nɨghnɨgh aghumsɨghan markɨ.

12 Eghtɨ gumazamizitaba, kɨ me ateghtɨ me Jerusalemɨn nguibamɨn ikiam.

Me bizir avɨriba puvatɨgh guizbangɨra uari dɨkabɨragham.

Egh na bagh izɨ uarir akurvaghsɨ nan azangsɨgham.

13  *Israelian ikiavɨra itir varazira, men dɨbobonim bar sufi.

Me arazir kurabar amuan koghɨva, akar ifavaribar amuan kogham.

Me guizɨn akabar amu, egh ifaran kogham.

Me deraghvɨra dapiagh avughsam,

eghtɨ bizitam me damutɨ me atiatingan kogham.”

Bar akongeghamin onger akar mam

14 O Israelian gumazamiziba, ia pamten dɨmɨva ighiabar amu!

O gumazamizir Jerusalemɨn nguibamɨn itiba,

ian navir averiaba deraghtɨ ia bar akuegh mamaghɨra ikɨ!

15  *Ikiavɨra Itir God, ia gasɨghasɨghasa mɨkemezir akar kam,

a anegɨvagha ian apanibar agɨrazɨ me are.

Ikiavɨra Itir God, a Israelian atrivim,

a ian tongɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, ia bizitamɨn atiatingan markɨ.

16 O Jerusalem, Dughiam izɨtɨ me nɨ mɨkɨm suam,

Ia Saionɨn gumazamiziba, ia puram akongɨva bizitamɨn atiatingan markɨ.

17  *Ikiavɨra Itir God, a ian God, a ia ko iti.

An gavgavim ian akurazɨ, ia mɨdorozimɨn uan apaniba abɨra.

A ia bagha bar akongegh ighiabar amuam.

Mati gumazamiziba uari akuva Godɨn ziam fa onger akabagh ami moghɨn,

a ia bangɨn pamtem ongam.

Guizbangɨra a bar ia gifonge, ia kamaghɨn nɨghnɨzir kam damutɨ,

a mɨgɨrɨgɨabagh asagham.

18 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ faragha puv ia gamizɨ, ia nan saghon iti.

Ia fo, ia nan ziam fe puvatɨ,

ezɨ bizir kam ia gamima ia bar aghumsɨki.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ua ia inigh izasa.*

19 Dughiar kamra, apanir ia abɨragha paza ia gamiziba,

kɨ me gasɨghasigham.

Ia Israelian tintinibar kantrin igharazibar itiba,

ia mati sipsipba tintinibar ghuezɨ, ian sueba ikufi.

Kɨ ia inigh ua ian nguibamɨn izam.

Ia datɨrɨghɨn igharaz darazir damazimɨn bar aghumsɨki,

ezɨ kɨ ian aghumsɨzim agɨvagh ziar ekiam ia danɨngam.

Eghtɨ nguazimɨn danganiba bar,

dar gumazamiziba ian ziaba fam.

20 Dughiar kamɨn, ia itir danganiba bar,

kɨ ia inigh uamategh ian nguibamɨn izam.

Egh ziar ekiam ia danightɨ,

nguazimɨn gumazamiziba bar ian ziam fam.

Egh Dughiar kamɨn, kɨ ian ingangaribar amutɨ da bar deragh otivam,

eghtɨ ian dabirabim deragham.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

* 1:1: 2 Atriviba 22:1--23:30; 2 Eghaghaniba 34:1--35:27

* 1:7: Vezɨn kamɨn akar isɨn zuim, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, bizir God damuasa mɨkemeziba, da mati gumaziba God bagh ofa damuasa amizir bizibar dughiam. Me asɨzibav sogha ofabagh ami. Egha me gumazir igharazibar deima me iza me ko uari akuvava asɨzir ofan kaba api. Ezɨ e deragha fozir puvatɨ, akar isɨn zuim, gumazir igharazir kaba, me taia. Gumazir maba ghaze, kar God diazir gumazir izɨ Judabagh asɨghasɨghamiba.

* 1:13: Godɨn Araziba 28:30; 28:38-40; Amos 5:11; Maika 6:15

* 1:17: Godɨn Araziba 28:29; Onger Akaba 83:10; Jeremaia 9:22

* 2:3: Aisaia 1:17; Amos 5:6; 5:14-15

* 2:4: Aisaia 14:29-31; Jeremaia 47:1-7; Esekiel 25:15-17; Joel 3:4-8; Amos 1:6-8; Sekaraia 9:5-7

* 2:8: Aisaia 15:1--16:14; Aisaia 25:10-12; Jeremaia 48:1-47; 49:1-6; Esekiel 21:28-32; 25:1-11; Amos 1:13-15

* 2:9: Jenesis 19:24

* 2:12: Aisaia 18:1-7

* 2:13: Aisaia 10:5-34; 14:24-27; Nahum 1:1--3:19

* 3:13: Akar Mogomem 14:5

* 3:15: Aisaia 54:14

* 3:17: Godɨn Araziba 30:9; Aisaia 62:5; Jeremaia 32:41

* 3:18: Hibrun akam me kagh deragha akamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

Hagai

1

2

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Hagain Akɨnafarim

O

Hagai

Akar faragha zuim

Judaba, kantri Babilonɨn kalabus ategha ua Jerusalemɨn izezɨ, Hagai Ikiavɨra Itir God, a ganɨngizir akar kamɨn gun me mɨgei. Me azenir mabar Jerusalemɨn ikia, zuamɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingarizir puvatɨ. Ezɨ Hagai ko, Godɨn akam inigha izir gumazim Sekaraia, aning Serubabel, ko Josuan, nɨghnɨziba fasa akabar aningɨn mɨgei. Aning Judabar gumazir dapanimning. Eghtɨ aning Godɨn Dɨpenim uam an ingarsɨ Judabar gumazamizibav kemegh, uaghan Godɨn ziam fer arazimɨn arazir kuraba akɨram.

Hagai kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Judaba ingangarir kam damuam, a men akuraghtɨ, me uari ko ingarir arazir kam bar deragham. Eghtɨ Godɨn akar dɨkɨrɨziba, an akam inigha izezir gumaziba mɨkemezɨ moghɨn, da guizbangɨrama otivam. Eghtɨ God bar deragh uan gumazamizibar amutɨ, me dughiar bar aghuarimra ikiam.

God uan Dɨpenimɨn ingarasa gumazamizibav gei

1

(Sapta 1:1--2:9)

God ua uan Dɨpenimɨn ingarasa gumazamizibar avɨsi

1  *Dughiar kamɨn Darius, Persian kantrin atrivir ekiamɨn itima, an namba 2ɨn azenim. Ezɨ an iakɨnir namba 6ɨn, an aruer faragha zuimɨn aven, Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨam isa, uan akam inigha izir gumazim Hagai ganɨngi. Eghtɨ an akar kam isɨ Judabar gumazir dapanim Serubabel danɨngam, a Sealtielɨn otarim. Egh uaghan akar kam isɨ Jehosadakɨn otarim Josua, a Judabar ofa gamir gumazibar dapanim danɨngam.* 2 Egha Hagai kamaghɨn aning mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazamizir kaba ghaze, “Godɨn Dɨpenimɨn ingaramim dughiam tɨghar maghɨn otivam.” ’ ”

3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, gumazamizibav kɨmasa mɨgɨrɨgɨaba isa ua Hagai ganɨngi. 4 A ghaze, “Nan gumazamiziba, ia manmaghsua uari bagha dɨpenir bar aghuibar ingara dar itima, nan dɨpenim ikuvigha iti? 5 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, datɨrɨghɨn ghaze, Ia bizir kurar ia bativir kabar gara nɨghnɨsi o puvatɨ? 6  *Ia dagher avɨriba oparigha, dar dagher avɨriba isir puvatɨ. Ia apava izevir puvatɨ. Ia dɨpaba apava, kuariba ian pɨravɨra iti. Ia korotiaba ikia da aghuava, arugharughvɨra ikiam. Gumazir dagɨaba bagha ingara da isiba, da zuamɨra gefi, mati ia da isa dagɨavtarir toriba itibagh azui. 7 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ia bizir kurar ia bativir kabar gara nɨghnɨsi, o puvatɨ? 8 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Ia mɨghsɨabar mavanang temeba okegh izighirɨ nan Dɨpenim uam an ingarigh. Eghtɨ nan navir averiam deragh bar akongegham. Egh ia an aven nan ziam fɨtɨ, kɨ uan angazangarim ko, gavgavim saram otogh, ziar bar ekiam iniam.

9 “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Ia nan Dɨpenim ataghizɨ a ikuvigha itima, ia uari uan dɨpenibar ingarigha arui. Kamaghɨn amizɨ, ia uan azenibar dagher ekiataba inisɨ damuva avegham. Ia dagher muziarir kaba inigh agheghtɨ, kɨ dagh iveraghtɨ da zuamɨra gevegham. 10 Ian arazir kaba bangɨn, ghuariaba irir puvatɨzɨma dagheba ian azenibar otivir puvatɨ. 11 Kɨ uabɨ amozimɨn anogoroke. Egha kɨ aruer ekiam gamizɨ, a nguazim koma, mɨghsɨaba ko, ian witɨn azeniba, ian wainɨn azeniba, ian olivɨn temeba, nguazimɨn otivava aghuir zuravariba, ian asɨziba, gumazamiziba ko, me oparir dagher guar avɨriba, a bar dagh apongezɨ da mɨsɨngi.”

Gumazamiziba Godɨn akam baregha an gɨn zui

12 Dughiar kamɨn, Judabar gumazir dapanim Serubabel, a Sealtielɨn otarim ko, Josua Jehosadakɨn otarim, a ofa gamir gumazibar dapanim ko, Judan gumazamizir ua izegha aning ko itir vabara, me Ikiavɨra Itir God, men God, an mɨgɨrɨgɨaba baraki. Egha me an akam inigha izir gumazim Hagain mɨgɨrɨgɨaba baregha Ikiavɨra Itir Godɨn atiatingi. Me fo, Ikiavɨra Itir God, anemadazɨma a izi. 13 Ezɨ Hagai, an akam inigha izir gumazim, a kamaghɨn Ikiavɨra Itir Godɨn akamɨn gun gumazamizibav gei, “Ikiavɨra Itir God ghaze, ‘Kɨ ia koma akam akɨra ghaze, kɨ zurara ia ko ikiam.’ ”

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, Judabar gumazir dapanim Serubabel, a Sealtielɨn otarim ko, Josua a Jehosadakɨn otarim, a ofa gamir gumazibar dapanim ko, Judan gumazamizir aning ko itir vabara, men nɨghnɨziba ua da fema, me iza ua Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a men God, me an Dɨpenim ingari. 15 Darius atrivimɨn itir dughiamɨn, an azenir pumuningɨn namba 6 iakɨnimɨn dughiar namba 24ɨn, me ingangarir kam foregha a gami.†

2

Godɨn Dɨpenir igiam bar deragham

1 Darius atrivimɨn itir azenir namba 2ɨn, an iakɨnir namba 7ɨn, dughiar namba 21ɨn, Ikiavɨra Itir God uam akam isa, akam inigha izir gumazim Hagai ganɨngi.* 2 God Hagai mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ Judabar gumazir dapanim Serubabel Sealtielɨn otarim ko, Josua Jehosadakɨn otarim, a ofa gamir gumazibar dapanim ko, Judan ikiavɨra itir varazira, kamaghɨn me mɨkɨm suam, 3  *‘Fomɨra nan Dɨpenimɨn ganganim bar dera, ezɨ ian tarazi ti an ganigha a gɨnɨghnɨghavɨra ikiama? Datɨrɨghɨn ia an gari, a kamaghɨra garavɨra iti o, a pura bizir kɨnimɨn mɨn iti? 4 Ikiavɨra Itir God ghaze, O Serubabel, nɨ tugh gavgafigh. O Josua, Jehosadakɨn otarim, nɨ ofa gamir gumazibar dapanim, nɨ tugh gavgafigh. Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba, ia tuivigh gavgafigh. Guizbangɨra, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, kɨ ia ko iti, kamaghɨn amizɨ, ia dɨkavigh ua ingangarim damu. 5  *Ia fomɨra Isip ategha azenan izasava amima, kɨ ia ko Akar Gavgavim akɨra ghaze, kɨ ia ko zurara ikiam. Guizbangɨra nan Duam ian tongɨn ikiavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan markɨ.

6  *“ ‘Kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei. Dughiar otevimɨn, kɨ ua overiam ko, nguazim ko, ongarim ko, nguazir mɨdiarimɨn itir bizibagh nobaghnobagham. 7  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Kɨ kantrin igharazibagh nuabaghtɨ me akong, uan bizir aghuir ivezir bar pɨn koziba inigh kagh izɨtɨ, nan Dɨpenim ganganir aghuim damuam. 8  *Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Kantriba bar dar itir silvaba ko golba, da bar nan biziba. 9 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Nan Dɨpenir igiar kam an ganganim ko, ziar ekiam bar deragh, nan Dɨpenir ghurim gafiragham. Eghtɨ kɨ bizir avɨriba gumazamizibar anɨngtɨ, me navir amɨrizim ko, dabirabir aghuim ikiam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkemegha gɨfa.’ ”

God deragh gumazamiziba ko, gumazir dapanim Serubabel, damuam

(Sapta 2:10-23)

Arazir mɨzɨrɨziba gumazamizibar ofabagh asɨghasɨsi

10 Darius atrivimɨn itir dughiamɨn, an azenir namba 2ɨn, iakɨnir namba 9ɨn, an dughiar 24ɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, mɨgɨrɨgɨar mam ua Hagai ganɨngi.† 11 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei, “Nɨ nan azangsɨzir kamɨn mɨngarim gɨfoghfoghsɨ, ofa bagh amir gumazibar azaragh, Moses Osirizir Araziba manmaghɨn mɨgei. 12 Gumazitam, God ganɨngizir ofa gamir asɨzir tuzitam inigh, uan korotiamɨn aven anerugh mangɨtɨ, an korotiar otevitam bretɨn tam o, dagher isamiziba o, wain o, olivɨn borem o, dagher guar igharagha garitam uaghan a seregh mangɨtɨ, dagher kam God baghvɨra ikɨ bar anogoregham o puvatɨgham?” Ezɨ Hagai ghua ofa gamir gumazibar azarazɨ me kamaghɨn mɨgei, “Mamaghɨn puvatɨgham.”‡

13  *Ezɨ Hagai ua men azara, “Gumazitam uan dafarim isɨ gumazir kuatam gisɨn datɨgh, gɨn daghebar suiraghtɨ, dagher kaba Godɨn damazimɨn mɨzegham, o puvatɨgham?” Ezɨ ofa gamir gumaziba ghaze, “Are, da mɨzegham.”

14 Ezɨ Hagai kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God ghaze, ‘Gumazamizir kaba ko, men kantrin me amir biziba nan damazimɨn kamaghɨra ghue. Men nɨghnɨziba ko, me amir araziba mɨze. Kamaghɨra ofan me ofa gamir dakozimɨn amiba, da bar moghɨra nan damazimɨn mɨze.’ ”

God uan gumazamiziba deragh me damuasa akam akɨri

15 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ghaze, “Ia tɨghar nan dɨpenimɨn ingaramin dughiam, faragha ia bativizir biziba ia dagh nɨghnɨgh. 16  *Dughiar kamɨn bizir maba ia batifi. Ia dagher pozir mam aghuasa ghua ghaze, ia 4plan daghevtaribar aghuigham. Ezɨ puvatɨ, ia daghevtarir pumuningrama aghui. Ia ghaze, ia ti wainɨn tengɨn ekiamɨn mangɨgh, 10plan mɨneba tuigham. Ezɨ puvatɨ, ia mɨner 4plara tui. 17 Ikiavɨra Itir God ghaze, Kɨ amɨnir gavgavir fefeim itim ko, arɨmariar kurar mam ko, aisɨn amozir kuram amadazɨ, da izaghirava ian dagher ia oparizibagh asɨghasɨki. Ia bizir kabar gara navibagh ighasa nɨghnɨzir puvatɨ. 18 Datɨrɨghɨn namba 9ɨn iakɨnimɨn, an 24ɨn dughiam ia nan Dɨpenimɨn ingarasa, dagɨar ekiaba isa Dɨpenimɨn apengan ikɨ, gavgavim a danɨngasa da arɨki. Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn ia bizir aghuir kɨ damuamibar ganam. 19 Guizbangɨra, ian dagher dɨpenir ekiar dagheba arɨziba, datɨrɨghɨn witba dar puvatɨ. Eghtɨ ian wainɨn ikarɨziba ko, fighɨn temeba ko, pomigranetɨn temeba ko, olivɨn temeba, da tɨghar bam. Datɨrɨghɨn ikegh mangɨ, kɨ bar deraghvɨra ia damuam.”

Ikiavɨra Itir God, ziar ekiam isɨ Serubabel danɨngam

20 Dughiar kamra, iakɨnir kamran an dughiar 24ɨn Ikiavɨra Itir God, a uam Hagai mɨgei, 21 “Nɨ Judabar gumazir dapanim Serubabel, kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Kɨ overiam ko, nguazimɨn itir biziba ua dagh inobagh inobaghasava ami. 22 Kɨ kantrin igharaziba ko, atrivibar gavgaviba agɨvagham, egh karisba ighɨrarightɨ, dar karisbar suizir gumaziba da sara daighiregham. Eghtɨ hoziaba arɨmɨghireghtɨ, men mɨdorozir gumaziba dɨkavigh kaghɨra uan roroabav sogh bar me agevegham. 23 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, O Serubabel, nan ingangarir gumazim, Sealtielɨn otarim, dughiar kam otoghtɨ, kɨ nɨ inightɨ nɨ guizbangɨra nan ziamɨn gumazamizibagh ativagh men ganam. Kɨ nɨrara amɨsefe, ezɨ nɨ mati nan atrivimɨn ziar ekiam ko, gavgaviba akaghamin ringɨn nan dafarimɨn itimɨn mɨn ikia, gumazamiziba geghuvamin gavgavim iti. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim nan mɨgɨrɨgɨaba kamaghɨra tu.’ ”

* 1:1: Esra 4:24--5:2; Esra 6:14

* 1:1: Azenir kam 520, an azenir fomɨra Kraisɨn dughiamɨn ikezim, an dughiam Ogas 29.

* 1:6: Godɨn Araziba 28:38-40; Hosea 8:7; Hagai 2:16

† 1:15: Azenir kam 520, an azenir fomɨra Kraisɨn dughiamɨn ikezim, an dughiam Septemba 21.

* 2:1: Dughiar kam, a Oktoba 17.

* 2:3: Esra 3:12; Sekaraia 4:10

* 2:5: Ua Me Ini 29:45-46

* 2:6: Joel 3:16; Hagai 2:21; Hibru 12:26

* 2:7: Aisaia 60:4-9; Daniel 2:44

* 2:8: 1 Eghaghaniba 29:14-16

† 2:10: Azenir kam 520, an azenir fomɨra Kraisɨn dughiamɨn otozir dughiam, an dughiam Disemba 18.

‡ 2:12: Nɨ Ofa Gami 6:25-27ɨn ganigh.

* 2:13: Dɨboboniba 19:11-22

* 2:16: Hagai 1:6; 1:10-11; Sekaraia 8:10-12

Sekaraia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Sekaraian Akɨnafarim

O

Sekaraia

Akar faragha zuim

Godɨn akam inigha izir gumazim Sekaraia, an Hagai ko ingarir gumazir mam. A uaghan nɨghnɨzir gavgavim Judabar ikia ghaze, Me uamategh Godɨn Dɨpenimɨn ingarigh, arazir aghuibar amuamin gumazamizibar ikɨ. Sekaraia uaghan Godɨn Akamɨn gun mɨgɨa ghaze, God dughiar aghuim damightɨ a me bativam.

Sapta 1--8, an akam inigha izir gumazimɨn akam an iti, a Esekiel ko Danielɨn akɨnafarir akar e gariba, mong a dar mɨrara ghu. Sekaraia irebabar mɨn garir bizibar gari, ezɨ an akaba, akar isɨn zuir avɨriba iti.

Sapta 9--14, a bizir gɨn otivamibar gun mɨgei, kar dughiar God ikɨziba bar dar itir gumazamizibar araziba tuisɨghɨva, egh uaghan God gumazitam amadaghtɨma a izɨ an ingangarim damuam. Akɨnafarir kamɨn akar maba akam inigha izir gumazimɨn akamɨn mɨn, mati Iesus amizir bizir mabar mɨrara ghu.

Sekaraia irebabar mɨn
garir bizibar gari

1

(Sapta 1--6)

Ikiavɨra Itir God ghaze, an gumazamiziba a bagh uamategham

1  *Darius Persian kantrin atrivim itima, azenir mam gɨvazɨma, an namba 2ɨn azenimɨn, namba 8ɨn iakɨnimɨn, Ikiavɨra Itir God, mɨgɨrɨgɨar kam isava Sekaraia ganɨngi. Sekaraia Berekian otarim, ezɨ Berekia Idon otarim.

2 A kamaghɨn mɨgɨa ghaze: Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ fomɨra puvɨra ian inazir afeziabar atari. 3  *Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ia mɨkɨmasa na mɨgei: Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, ia na bagh ua izɨtɨ, kɨ ua ia bagh izam, kar Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn mɨgɨrɨgɨaba. 4 Ia uan inazir afeziabar mɨn damu ikian markɨ. Fomɨra Godɨn akam inigha izir gumaziba nan akam me mɨkɨra ghaze, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim ghaze, ia pazavɨra itir arazir kuraba ataghɨragh. Ezɨ me na barazi puvatɨgha, nan gɨn izir puvatɨ. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn mɨgɨrɨgɨam. 5 Ian ovaviba ko, Godɨn akam inigha izir gumaziba, me datɨrɨghɨn itir puvatɨ, me bar ariaghire. 6 Nan akam inigha izir gumaziba, kar nan ingangarir gumaziba, me nan akaba ko, arazir kɨ ifongeziba isa ian ovavibagh anɨngizɨ, me me baraghan aghuagha osɨmtɨzibar aven zui. Egha gɨn me navibagh iragha fogha ghaze, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, fomɨra mɨkemezɨ moghɨn, en arazir kurar kaba bangɨn ivezir kuram e ganɨngi.

Akam inigha izir gumazim irebamɨn mɨn garir bizimɨn, hoziabar gari

7 Darius atrivimɨn itima, an namba 2 azenimɨn, egha an namba 11ɨn iakɨnim, kar Sebatɨn iakɨnim, an dughiar 24, Ikiavɨra Itir God mɨgɨrɨgɨar mam irebamɨn mɨn garir bizim na ganɨngi. Kɨ Sekaraia, kɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam, kɨ Berekian otarim, ezɨ Berekia a Idon otarim.* 8  *Kɨ dɨmangan irebamɨn mɨn garir bizir mamɨn garima, Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn mam, hoziar aghevim gaperagha izi. A iza danganir zarir mamɨn tevsevibar tongɨn tughav itima, an akɨrangɨn hoziar agheviba ko, baghɨraviba dukumiziba koma, ghurghuriba tuivighav iti. Ezɨ enselɨn maba hoziar kabagh apiaghav iti. 9 Ezɨ kɨ azara, “Nan gumazir ekiam, bizir kabar mɨngarim, manmakɨn?” Ezɨ enselɨn na mɨgeim, na ikaragha ghaze, “Kɨ dar mɨngarim nɨ akagham.” 10 Ezɨ enselɨn faragha zuim, a tevsevibar tongɨn tughav ikia na mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir God uan enselɨn kaba amadazɨ, me ghua nguazir oteviba bar dar gari.”

11 Ezɨ enselɨn igharaziba, enselɨn faragha ghua tevsevibar tongɨn tughav itim kamaghɨn a mɨgei, “E nguazim bar a garua garima, nguazimɨn gumazamiziba bar moghɨra osɨmtɨziba puvatɨgha deravɨram apia.” 12 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn faraghavɨra zuim kamaghɨn mɨgei, “O Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nɨ 70plan azenibar Jerusalem ko, Judan nguibar ekiaba bagha atara navim bar nɨn ikufi. Nɨ bar dughiar manamra ua men apangkuvigham?”

13 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, apangkuvir akaba ko, gavgavim anɨdir mɨgɨrɨgɨaba enselɨn na mɨgeir kam ganɨdi. 14 Ezɨ enselɨn kam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn akam akunasa na mɨgei: Kɨ ifongiar bar ekiam ko, apangkuvir nɨghnɨzim Jerusalem bagha iti, an ziar mam Saion, a nan nguibar ekiam. 15 Kɨ fomɨra uan gumazamiziba mong men atara, egha Kantrin Igharazibar Gumazamizibav mɨkemezɨ, me iza mɨzazim me gase. Me izava amɨraghavɨra me gasɨghasɨghizir puvatɨ. Me, me gasɨghasɨghamin mɨtaghniam gafiragha bar me gasɨghasɨki. Ezɨ kantrin igharaziba datɨrɨghɨn osɨmtɨziba puvatɨgha deraghavɨra iti. Ezɨ kɨ osɨmtɨzir ekiam men iti. 16 Kamaghɨn amizɨ, Ikiavɨra Itir God ghaze, Kɨ ua Jerusalemɨn uan apangkuvim men akaghasa izegha gɨfa. Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Me nan Dɨpenimɨn ingarightɨ, a ua Jerusalemɨn tugham. Mati gumazim dɨpenimɨn ingarasa benibar an ababaniba asi moghɨn, me Jerusalemɨn nguibar ekiam, an ababaniba asɨ, egh bar aneghuigham.

17 Ezɨ ensel uaghan kamaghɨn akam akunasa na mɨgɨa ghaze, “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, An nguibar ekiaba bizir aghuir avɨriba dagh izɨvagham. Eghtɨ gumazamiziba deraghvɨra ikiam. Ikiavɨra Itir God, gavgavim ua Saion danɨngtɨ, a ua tugh gavgavigham. Egh ua baghvɨra uam Jerusalem ginabagham.”

Sekaraia irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven bulmakaun kombar gani

18 Kɨ irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven, bulmakaun komɨn 4plan gari. 19 Egha kɨ enselɨn na ko mɨgeimɨn azara, “Kar manmaghɨn amizir biziba?” Ezɨ a kamaghɨn na ikara, “Komɨn kaba, dar mɨngarim kamakɨn, da Judaba ko, Israelia ko, Jerusalemɨn gumazamiziba gasɨghasɨgha me aghamsɨghizir kantriba.”

20 Egha Ikiavɨra Itir God, 4plan ingangarir gumaziba nan akazɨma, me vaghvagha haman ainbav sozibar suiki. 21 Ezɨ kɨ an azara, “Gumazir kaba tizim damuasa izi?” Ezɨ a kamaghɨn na ikara, “Kantrin pazavɨra Judan nguazim gamua an gumazamiziba aghamsɨghiziba, ingangarir gumazir kaba izɨ, me damutɨ me atiatingtɨ me bar men gavgaviba dɨkabɨragham.”

2

Sekaraia ingangaribagh amir benir ababanim, irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven an gari

1 Kɨ kogha irebamɨn mɨn bizir mamɨn garima, gumazir mam ababanibagh amir benir mamɨn suira. 2 Ezɨ kɨ an azara, “Nɨ managh zui?” Ezɨ a kamaghɨn na ikara, “Kɨ Jerusalemɨn ababanim damuva, an arozim ko, an ekiam gɨfoghasa zui.”

3 Ezɨ kɨ garima, enselɨn faragha na mɨgeim zuima enselɨn igharazim iza a batogha, 4 kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ivegh mangɨ gumazir igiar munam mɨkɨm suam, ‘Gumazamiziba ko, asɨzir avɨriba bar avɨrasemegham, kamaghɨn amizɨma, me Jerusalemɨn dɨvazibar bɨribar ingaran iburagham. 5  *Eghtɨ kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uabɨ deragh an ganam, mati kɨ bɨrir avimɨn mɨn an dɨvazim aghuigham. Egh kɨ an aven ikɨ, an angazangarim ko gavgavimɨn mɨn ikiam.’ ”

God Judabar diazɨma me uamategha uan nguazimra ize

6-7 Ikiavɨra Itir God uan gumazamiziba kamaghɨn me mɨgei, “Ia izɨ! Ia izɨ! Kɨ fomɨra tintinibar ia aghamsɨghizɨ, ia nguazir kamɨn danganiba bar dar ghue. Ezɨ datɨrɨghɨn, ia kalabusɨn itiba, ia Babilonɨn nguibar ekiam ategh arɨ ua Saionɨn izɨ. Ia dɨkavigh zuamɨra izɨ!”

8 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, uan ziar ekiam bangɨn gavgavim na ganɨga, kantrin pazavɨra an gumazamizibagh amiba, a me mɨkɨmasa na amadagha ghaze, “Tina paza me gami, a paza nan bizir bar pɨn kozim gami.* 9 Kɨ uabɨ ivezir kuram me danɨngasava ami, eghtɨ gumazamizir me abɨrazɨ men ingangarir gumazir kɨnibar ikeziba, me dɨkavighɨva, uan apaniba pazavɨra me damuva me da men biziba iniam.” Bizir kam otoghtɨma, me bar fogh suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, na amada.

10 Egha Ikiavɨra Itir God ua ghaze, “Ia Saionɨn nguibamɨn gumazamiziba, ia mati nan guivir kɨ ifongezim, ia araghasɨva bar akongezir ighiabar amu. Bar guizbangɨra, kɨ uabɨ izɨ ian tongɨn ikiam. 11  *Dughiar ekiar kɨ ian akurazɨ kamɨn, kantrin avɨribar gumazamiziba Ikiavɨra Itir God bagh izɨ, an gumazamizibar ikiam. Guizbangɨra, kɨ izɨ ia ko ikɨva ian tongɨn ikiam.” Bizir kam otoghtɨ, ia fogh suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a uabɨ na amadazɨ kɨ ia bagha ize. 12 Eghtɨ Judaba, Ikiavɨra Itir Godɨn kantrin kamra ikɨ, egh me an damazimɨn bar faraghɨvɨra ikiam. Eghtɨ a bar Jerusalem gifueghɨva, ua bagh anemɨsevegham. A Jerusalem gifongezɨ moghɨn, nguibar ekiatam gifueghan kogham.

13  *O gumazamiziba, ia pura ikɨva oragh! Ikiavɨra Itir God dɨkavigha uan Nguibam ategha e bagha izasava ami. Kamaghɨn amizɨ, e bar moghɨra uan akabar kumigh nɨmɨra ikɨva a mɨzuamam.

3

Sekaraia irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven ofa gamir gumazibar dapanimɨn gani

1  *Egha kɨ irebamɨn mɨn garir bizir mamɨn aven garima, Ikiavɨra Itir God ofa gamir gumazibar dapanim Josua, nan aka. Josua Ikiavɨra Itir Godɨn enselɨn boroghɨn tughav iti. Ezɨ Josuan agharir guvimɨn amadaghan, Satan tughav ikia, a isɨ kotiam darɨghasava ami. 2  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn Satan mɨgei, “Satan, kɨ Ikiavɨra Itir God, nɨn atara ghaze, nɨ akatam mɨkɨman kogham! Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Jerusalem gifongezim, kɨ nɨ mɨgɨa ghaze, nɨ nɨmɨra ikɨ. Gumazir kam Josua, kɨ uam a ini, a mati gumazim aviradiar avim isim inigha anemunge.”

3 Kɨ garima, Josuan korotiam bar pughpurizima a enselɨn boroghɨn tughav iti. 4 Ezɨ enselɨn kam, enselɨn an faragha tuivighav itibav gɨa ghaze, “Ia korotiar pughpurir an aghuiziba suegh.” Egha a Josua mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh. Kɨ nɨn arazir kuramɨn osɨmtɨzim ko, korotiar pughpurir kaba suegha gɨfa. Kɨ datɨrɨghɨn korotiar igiaba nɨ danɨngam.” 5 Kɨ kamaghɨn mɨgei, “Kamaghɨn ti deragham, me inir zuruzitam inigh Josuan dapanim gighuigh a ikegh.” Ezɨ kɨ mɨkemezɨ moghɨn, me ami. Ikiavɨra Itir Godɨn ensel an boroghɨn itima, enselɨn igharaziba korotiar igiaba Josua gazui.

6 Ezɨ gɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ensel kamaghɨn Josua mɨgei, 7 “Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, nɨ nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨva, ingangarir kɨ nɨ danɨngamiba nɨ bar dar amutɨ, kɨ nɨ ateghtɨ nɨ nan Dɨpenim ko, bizir nan ziam feba nɨ dar ganam. Egh kɨ nɨ ateghtɨ, nɨ enselba ami moghɨn, nan boroghɨn izam. 8  *Ofabagh amir gumazibar dapanim Josua, nɨ oragh. Ezɨ ia ofa gamir gumazir igharaziba, ia uaghan oragh. Ia mati bizir aghuir gɨn otivamibar ababanir gumaziba. Ia oragh. Kɨ uan ingangarir gumazim amadaghtɨ a izam, an ziam Temer Ghuzir Igiam. 9  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ dagɨar aghuir mam inigha Josuan boroghɨn anetɨ. Dagɨar kam, a 7plan damaziba iti. Eghtɨ dagɨar kam gisɨn, kɨ akatam osirigham. Egh kɨ dughiar vamɨran, nguazir kamɨn arazir kurabar osɨmtɨzim gɨn amangam. 10  *Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, dughiar kam otoghtɨma, ia vaghvagh uan namakaba inigh izɨ ia ko ikiam. Eghtɨ me ia ko wainɨn azenibar daperagh fighɨn temebar apengan ikɨ, avughsɨ deraghvɨra ikiam.”

4

Sekaraia irebamɨn mɨn garir bizimɨn, golɨn ingarizir lamɨn aghorimɨn gari

1 Ezɨ Enselɨn faraghavɨra na ko mɨgeim, a uamategha na bagha iza, mati gumazim akuima me a gaghuri moghɨn, a na gaghuri. 2  *Egha a kamaghɨn nan azara, “Nɨ tizimɨn gari?” Ezɨ kɨ ghaze, “Kɨ garima, me golɨn ingarizir aghorim ko, borem arɨghamin itarir ekiam, an pɨn iti. Ezɨ golɨn itarir ekiar kamɨn 7plan lamɨn aghoriba a gaseghav ti. Ezɨ 7plan lamɨn kaba, da vaghvagha borer itarir ekiamɨn itim gekuasa 7pla wikba iti. 3  *Ezɨ olivɨn temer pumuning itima, lamɨn aghorir kam aningɨn tɨzimningɨn tughav iti, mam vongɨn itima mam vongɨn ti.”

4 Kɨ kamaghɨn ganigha enselɨn azara, “Nan gumazir ekiam, bizir kabar mɨngarim manmakɨn?” 5 Ezɨ enselɨn na ko mɨgeim nan azara, “Nɨ fos ti puvatɨ?” Ezɨ kɨ kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, kɨ fozir puvatɨ.”

God Serubabel bagha akam akɨri

6  *Ezɨ ensel Ikiavɨra Itir Godɨn akam, gavmanɨn gumazir dapanim Serubabel danɨngasa, kamaghɨn na mɨgei, “Kar, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn akam: Nɨ ingangarim damusɨ, nɨ uan mɨdorozir gumazibar gavgavim ko, nɨ uan gavgavimɨn amodoghɨn bizibar amuam markɨ. Bar markɨ. Nan Duamɨn gavgavim nɨ ko ikɨtɨ, nɨ gavgavir kamɨn amodoghɨn ingangaribar amuam. 7 Eghtɨ bizir ekiaba mati mɨghsɨaba nɨn tuavim apɨrtɨ, kɨ bar da batueghtɨ da voroghɨra ikiam. Eghtɨ nɨ ua nan Dɨpenimɨn ingaram, egh nɨ dagɨar abuananam nan dɨpenim datɨghtɨ, gumazamiziba tiariba akar suam, ‘Dɨpenir kam a bar dera. God deraghvɨra a damu!’ ”

8 Egha Ikiavɨra Itir God ua mɨgɨrɨgɨar mam na ganɨga ghaze, 9 “Serubabel uan dafarimningɨn nan Dɨpenimɨn ingarasa danganim akɨrigha gɨfa. Egh a uabɨ an ingar anegɨvagham. Nan Dɨpenim gɨvaghamin dughiamɨn, nan gumazamiziba fogh suam, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ uabɨ nɨ amadazɨ nɨ me bagha ghu. 10  *Me ingangarimɨn garima a zuamɨra dɨkavigha zuir puvatɨ, ezɨ men naviba bar oseme. Egh me Serubabelɨn gantɨma, an ain itir ikarɨzimɨn suiragh nan dɨpenimɨn ingaram. Me fo, ikarɨzir kam, dɨpenir ingangariba voroghɨra zuir ababanim. Eghtɨ me ganigh fogh suam, dɨpenir ingangarim deraghvɨra zui, eghtɨ me bar akongegham.”

Ensel Sekaraia irebamɨn ganizir lamba ko, olivɨn temer pumuningɨn mɨngarimɨn, gun a mɨgei

Ensel ua kamaghɨn na mɨgei, “Lamɨn 7plan kaba da Ikiavɨra Itir Godɨn damazibar ababanimɨn mɨn iti. A zurara nguazir kamɨn oteviba bar dar gari.”

11  *Ezɨ kɨ an azara, “Olivɨn temer pumuning, lamɨn aghorimɨn agharir guvim ko, agharir kɨriamɨn tughav itimningɨn mɨngarim manmaghɨn ghu?” 12 Egha kɨ uam an azara, “Kar olivɨn aguar manmaghɨn amizimning, aningɨn boroghɨn golɨn borem, golɨn itamningɨn torimɨn aven ivemara ghuaghiri?”

13 Ezɨ a kamaghɨn nan azara, “Nɨ ti fozir puvatɨ, a?” Ezɨ kɨ ghaze, “Puvatɨ, nan gumazir ekiam.” 14 Ezɨ ensel kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, “Olivɨn aguar kamning, aning gumazir pumuningɨn ababanim gami. Ekiam, a nguazir kamɨn oteviba bar dar gari, egha a uan ingangarim damuasa aning amɨsevegha, borem isa aningɨn dapanimning ginge.”

5

Sekaraia irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, akɨnafarir irɨghizir mam mɨghegha zui

1 Kɨ ua kogha gara irebamɨn mɨn bizir mamɨn garima, akɨnafarir irɨghizir mam mɨghegha zui. 2 Ezɨ ensel na mɨgɨa ghaze, “Nɨ bizir tizimɨn gari?” Ezɨ kɨ ghaze, “Kɨ garima akɨnafarir irɨghizir mam mɨghegha zui. Ezɨ an ruarim 10 mitan tu, ezɨ an arozim 5 mitan tu.”

3 Egha a kamaghɨn na mɨgei, “Akɨnafarir kam ghaze, dughiar kuram otogh mangɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar me avaragham. Ezɨ akɨnafarir kamɨn osizirir mam ghaze, gumazir okeiba, God kantrin kamɨn me batuegham. Ezɨ akɨnafarir kamɨn osizirir igharazir mam ghaze, te ifavaribagh amua pura pɨn akakagha ghaze guizbangɨra, a uaghan me batuegham.” 4 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Kɨ akar kam amadazɨma, a zui, eghtɨ a mangɨ okeir gumaziba ko, gumazir ifavaribagh amua pura nan ziam dɨboriba, a men dɨpenibar aven mangam. Egh akɨnafarir kam men dɨpenir akɨniba ko, dagɨaba bar da agɨvaghtɨ, gumazir kaba bar ikuvigham.”

Sekaraia irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, amizir mam akɨramɨn aven iti

5 Ezɨ ensel uam otogha, na mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan. Bizir igharazir mam ua izi.” 6 Ezɨ kɨ an azara, “Bizir tizim?” Ezɨ a ghaze, “Kar akɨrar mam. Egha akɨrar kam a mati, kantrin kamɨn itir gumazamiziba bizir kurar me ifongezibar ababanimɨn mɨn* iti.”

7 Akɨrar kamɨn asuam, me ainɨn an ingari. Ezɨ kɨ garima an asuam kuiaghirɨzɨ, an aven amizir mam aperaghav iti. 8 Ezɨ ensel ghaze, “Amizir kam, an arazir kuraba bar dar nedazimɨn mɨn iti.” A mɨkemegha gɨvagha uam amizim abɨragha, akɨramɨn asuam dukua. 9 Ezɨ kɨ kogha pɨn gara amizir pumuningɨn garima, aning avɨziba ikia na bagha izima, amɨnim iva aningɨn avɨzibar akurvazi, aning mɨghegha nan amadaghan izi. Aningɨn avɨzibar ganganiba ekevegha, mati kuarazir bagamɨn avɨziba. Ezɨ aning akɨrar kam inigha pɨn mɨghegha nguazim ko, overiamɨn tɨzimningɨn zui.

10 Kɨ amizir kamningɨn ganigha kamaghɨn enselɨn azara, “Kaning akɨrar kam inigha managh zui?” 11 Ezɨ ensel kamaghɨn na ikara, “Aning akɨrar kam inigh Babilonɨn mangɨva, a bagh an ziam famin dɨpenir ekiatamɨn ingaram. Aning dɨpenimɨn ingarigh gɨvaghɨva, akɨrar kam an averiam datɨgham. Eghtɨ Babilonian gumazamiziba me dɨpenir kamɨn an ziam fam.”

6

Sekaraia irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, 4plan karisba iti

1 Kɨ gɨn ua kogha irebamɨn mɨn bizir mamɨn garima, karisɨn 4pla iti, me brasɨn mɨghsɨar pumuningɨn tɨzimɨn iza, azenan oto. 2  *Karisɨn faragha izim, hoziar agheviba a kurvasi. Ezɨ an gɨn izir karis, hoziar pɨziba a kurvasi. 3  *Ezɨ aningɨn gɨrara izir karis, hoziar ghurghuriba a kurvasi. Ezɨ bar dar gɨn izir karis, baghɨraviba dukumizir hoziaba a kurvasi. Ezɨ hoziar kaba gavgaviba dar iti. 4 Egha kɨ kamaghɨn enselɨn azara, “Nan gumazir ekiam, karisɨn 4plan kabar mɨngariba manmaghɨn ghu?”

5  *Ezɨ a kamaghɨn na ikaragha ghaze, “Karisɨn 4plan kaba, da 4plan amɨnir overiamɨn pɨn itibar ababanim gami. Da datɨrɨghɨra nguazir kamɨn oteviba bar dar garir Ekiamɨn damazimɨn ikegha, anetegha izi.” 6 Hoziar pɨziba mɨkɨrvazir karis, a notɨn amadaghan itir kantrin zui. Ezɨ hoziar ghurghuriba mɨkɨrvazir karis, a kantrin aruem ghuaghiri naghɨn itimɨn zui. Ezɨ baghɨraviba dukumizir hoziaba mɨkɨrvazir karis, a sautɨn amadaghan itir kantrin zui.* 7 Hoziar aghuir kaba, azenan otivigha, zuamɨra kantribar mangɨ da getiasava ami. Ezɨ ensel ghaze, “A dera, ia mangɨ.” Ezɨ me ghue. 8 Ezɨ ensel pamtemɨn nan diagha ghaze, “Hoziar notɨn amadaghan itir kantribar ghueziba, me navir amɨrizim isa Ikiavɨra Itir Godɨn Duam ganɨngi.”

God Sekaraia mɨgei, An atrivibar dapanir asuam isɨ Josuan dapanim daghuam

9 Ezɨ Ikiavɨra Itir God akar kam na ganɨga ghaze, 10 “Nɨ datɨrɨghɨn Sefanaian otarim Josaian dɨpenimɨn mangɨ otogh, gumazir 3plan kaba, Heldai, Tobia ko, Jedaia, me dama silvaba ko, golba inigh. Me Babilonɨn kalabus ategha Jerusalemɨn iza datɨrɨghɨram oto. 11 Egh nɨ me da silvaba ko, golba inigh, dar atrivir dapanir asuamɨn ingarigh. Egh a inigh mangɨ ofa gamir gumazibar dapanim Josuan dapanim darugh, a Jehosadakɨn otarim. 12  *Egh nɨ kamaghɨn an mɨkɨm, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, ‘Gumazir mam, me kamaghɨn a dɨbori, Temer Ghuzir Igiam. Eghtɨ an aghungigh aguar ekiam gavagh bar deraghvɨram otogham. Egh a gɨn Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fer Dɨpenimɨn ingaram. 13 Guizbangɨra, a uabɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaram. Eghtɨ gumazamiziba atrivimɨn mɨn ziar ekiam a danɨngam. Egh a uan atrivir dabirabim daperagh gumazamizibagh ativagh men ganam. Eghtɨ ofa gamir gumazitam an atrivir dabirabimɨn boroghɨn tughɨv ikɨ, aning uaning inigh ingarɨva, uaghara navir amɨrizimɨn fofozim aningɨn tongɨn ikiam.† 14 Eghtɨ atrivimɨn dapanir asuam, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn aven ikiam. Eghtɨ gumazamiziba atrivimɨn dapanir asuar kamɨn ganɨva God gɨnɨghnɨgham. Eghtɨ gumazir kaba, Heldai, Tobia, Jedaia, ko, Sefanaian otarim Josaia, atrivimɨn dapanir asuamɨn ganamin ingangarim, men dafaribar ikiam.’

15 “Eghtɨ gumazamizir saghuiamɨn itiba izɨva, men akuragh Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn ingaram. Eghtɨ ia kamaghɨn fogh suam, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavir Bar Itim ia bagha na amada. Ia bar deravɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Akar Gavgaviba baragh dar gɨn mangɨ, eghtɨ bizir kaba otivigham.”

God osɨmtɨziba itir dughiam agɨvagh, bar akongezir arazim damightɨma an otogham

7

(Sapta 7--8)

Ikiavɨra Itir God ghaze, ia dagheba ataghɨrazir ifavarir arazim damuan markɨ

1 Darius atrivimɨn itir dughiamɨn, an namba 4ɨn azenimɨn, an iakɨnir namba 9, me Kislot a garɨsi, an aruer namba 4ɨn, Ikiavɨra Itir God akar mam na ganɨngi.*

2 Dughiar kamɨn Betelɨn nguibamɨn gumazamiziba, Sareser ko, Regemelek ko, men adarazi amangizɨ, me Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn Dɨpenimɨn ghue. Me deragh uari damuasa, ghua Ikiavɨra Itir God ko mɨgei. 3 Egha me kamaghɨn ofa gamir gumaziba ko, Godɨn akam inigha izir gumaziba men azangsɨghasa, “Azenir avɨriba gɨvazɨma, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn Dɨpenim ikuvigha iti. Ezɨ e a bagha bar osemegha aziavɨra iti, egha e zurara namba 5ɨn iakɨnibar dagheba ataghɨrasi. E ti zurara kamaghɨn damuam, o?”

4 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn na mɨgei, 5 “Nɨ kantrin kamɨn gumazamiziba ko, an ofa gamir gumaziba kamaghɨn me mɨkɨm, ‘Guizbangɨra, 70plan azeniba dar namba 5ɨn iakɨniba ko, namba 7ɨn iakɨniba ia dagheba ataghɨragha azia aghuimazimɨn iti. Ezɨ ia nan ziam fasa arazir kam gamizir pu. Bar puvatɨ. 6 Egha ia apir dughiabar, ia pura uan navibar amutɨ da izɨvaghasa ia api.’ ”

7 Fomɨra Ikiavɨra Itir God uan akar kam, uaghan gumazamizibav kɨnasa akam inigha izir gumazibagh anɨngi. Dughiar kamɨn, Jerusalem deravɨra itima bizir aghuir avɨriba a gizɨfa. Dughiar kamɨn, Jerusalem ko, nguibar ekiar an boroghɨn itiba ko, sautɨn amadaghan itiba ko, mɨghsɨar dozir aruem ghuaghiri naghɨn itiba, gumazamizir avɨriba bar dagh izɨfa.

Ikiavɨra Itir God, Judaba kalabusɨn ikezir bizimɨn mɨngarimɨn gun Sekaraia mɨgei

8 Ezɨ Ikiavɨra Itir God, akar mam ua Sekaraia ganɨga ghaze, 9  *“Bar fomɨra, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, akar kam uan gumazamizibagh anɨga ghaze, ia arazir aghuibara damu gumazamizibar araziba akɨr. Egh ia uan adarazir apangkuv men akurvagh. 10 Ia pazɨvɨra amizir paba ariaghirezibar amuan markɨ. Egh borir afeziba ariaghireziba ko, gumazamizir saghuiamɨn iza ia ko itiba ko, gumazamizir biziba puvatɨziba, ia pazɨ me damuan markɨ. Egh ia uaghan uan adarazi gasɨghasɨghan markɨ.

11 “Ezɨ gumazamiziba akaba baraghan aghuagha uan kuaribav konegha, uan nɨghnɨzibar kumi. 12 Guizbangɨra, me uan dapanibagh amizɨ da dagɨabar mɨn gavgafi. Me nan akam baraghan aghua, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim. Nan Duam akar kam me bagha a isa nan akam inigha izir gumazibagh anɨngi. Ezɨ me akar kamɨn gɨn zuir puvatɨ, ezɨ kɨ puvɨra men atari. 13 Me nan akaba barazir puvatɨzir bizim bangɨn, kɨ men azangsɨziba barazi puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn, kɨ mɨkemegha gɨfa. 14 Bar guizbangɨra, kɨ me batoghezɨ, me ghua Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn, pura guighav iti, mati amɨnir ekiam bizibagh ivara. Ezɨ men nguazir aghuir kam, danganir kuramɨn mɨn otozɨ, gumazitam uam a garuir puvatɨ.”

8

Ikiavɨra Itir God, ua deragh Jerusalem damuasa akam akɨri

1 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim akar kam Sekaraia ganɨngi. 2 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Kɨ bar Saionɨn nguibamɨn gumazamizibagh ifonge. Kamaghɨn amizɨ, kɨ men akurvaghasa. Kɨ bar me gifonge, men apaniba bagha navim isia bar ikufi. 3 Kɨ uamategh izɨ Saionɨn nguibamɨn aven ikiam, an ziar mam Jerusalem, a bar guizbangɨra nan nguibar ekiamra. Jerusalem, a kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn mɨghsɨam, eghtɨ me kamaghɨn a dɨpon suam, Godɨn Mɨghsɨar Anogoroghezim. Eghtɨ ikɨzir igharazibar gumazamiziba Jerusalemɨn gumazamizibar gan suam, ‘Guizbangɨra, Jerusalemia deraghavɨra Ekiamɨn gɨn zui.’ 4 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, Mɨdoroziba ko, osɨmtɨziba Jerusalemɨn otivan kogham. Eghtɨ gumazamiziba ikɨ bar ghurigh asadivir aghoribar suigh an tuavibar daruam. Egh me nguibar ekiamɨn uari akuvir danganiba bar, me pura tintinibar dapiagh avughsam. 5 Eghtɨ borir doziba nguibar ekiamɨn uari akuvir danganibagh izɨvagh ikararang ikiam.

6 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, gumazamizir kabar varazira, me kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ mɨkemezir biziba ti otivan kogham. Ezɨ kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn nɨghnɨzir pu. Puvatɨ. Kɨ biziba bar dar amuamin gavgavim iti, kɨ dar amusɨ dar amuam.” 7-8  *Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Kɨ uan gumazamizir kantrin aruem anadi naghɨn itiba ko, kantrin aruem uaghiri naghɨn itiba, kɨ men akurvaghasava ami. Kɨ me inigh ua Jerusalemɨn izɨtɨ me an ikiam. Eghtɨ me nan gumazamizibar ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikiam, egh guizɨn araziba ko arazir aghuibar me damuam.”

9 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Ia uan aghariba gavgavim dar anɨng, nan Dɨpenimɨn ingar. Godɨn akam inigha izir gumaziba, me fomɨra Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn Dɨpenimɨn ingangarim forir dughiamɨn ikia Godɨn akamɨn gun mɨgei. Ezɨ ia datɨrɨghɨn men akatoribar otivizir akabara ia ua dagh nɨghnɨgh. 10 Akam inigha izir gumaziba tɨghar izɨ akar kam akunamin dughiamɨn, bar faraghavɨra, ingangarir gumaziba ko ingangarir asɨzibagh ivezamin dagɨaba puvatɨ. Ezɨ apaniba dughiabar pura tintinibar arua osɨmtɨzibagh amima, gumazamiziba avughsaziba puvatɨ. Ezɨ kɨ me gamima, namakaba uarira uariv sosi, ezɨ men dabirabim derazir puvatɨ. 11 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, Kɨ fomɨram amizir arazim, kɨ datɨrɨghɨn itir varazira damighan kogham. 12 Kɨ me ateghtɨ, me navir amɨrizim ko, dabirabir aghuim ikɨva uan azeniba oparam. Eghtɨ amozir ekiar avɨriba izɨtɨma men wainɨn ikarɨziba bɨtɨma, men dagheba deravɨram otivam. Nan gumazamizibar ikiavɨra itir varazira, kɨ me bagh bizir aghuir kabar amuam. 13 Ia Judaba ko Israelia, ia uagharam oragh. Fomɨra Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ian garima, ian araziba ikuvizɨma me uan apanibav mɨgɨa ghaze, ‘E kamaghsua, Judaba ko, Israelia ikuvizɨ moghɨn, ia uaghan ikuvigham.’ Ezɨ datɨrɨghɨn, ia Judaba ko, Israelia, kɨ ua ia inigh deraghvɨra ia damuam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ian gan, uan akar gumazibav mɨkɨm suam, ‘E kamaghsua, ia Judaba ko, Israelia bar deravɨra iti moghɨn, ia bar deravɨra ikiam.’ Kamaghɨn amizɨ, ia atiatingan markɨ! Ia tuivigh gavgavigh ikɨ!”

14 Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei, “Fomɨra ian inazir afeziaba na gamizɨma, kɨ me basemegha me gasɨghasɨghasava ami. Egha kɨ uan nɨghnɨzim gɨrazir puvatɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ men anɨngaghegha me gasɨghasɨki. 15 Egha kɨ datɨrɨghɨn ghaze, Kɨ ua deragh Jerusalemia ko, Judabar amuasava ami. Kamaghɨn amizɨma ia atiatingan markɨ. 16  *Egh ia arazir kabar amu: Ia bar moghɨrama guizɨn akabar gumazamizir igharazibav kɨm. Egh ia kotiamɨn deragh guizɨn akam akɨrightɨ, mɨgɨrɨgɨaba bar gɨvagham. 17  *Ia arazir kurabar gumazamizir igharazibar amusɨ nɨghnɨghan markɨ. Ia kotiamɨn mɨtivigh, akar ifavaribar amuan markɨ. Kɨ ifavarir arazim ko, kotiam oteghavkɨrir arazim ko, uarir atara uariv sozir araziba, kɨ bar dar aghua.”

18 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim mɨgɨrɨgɨar igharazir mam ua Sekaraia ganɨngi. 19 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgei, “Ia iakɨnir namba 4, ko 5, ko 7, ko 10ɨn, ia dar aruer maba ia osɨmtɨzir ia bativiba dagh nɨghnɨgha dagheba ataghɨrasi. Ezɨ osɨmtɨzibar dughiar kaba, da Judaba bar akongeghamin dughiar ekiaba. Kamaghɨn amizɨ, ia guizɨn akaba ko, gumazamizir igharaziba ko, deraghvɨra dapiaghamin araziba bar dagh ifongegh, dar amu.”

20 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ua kamaghɨn mɨgei, “Gɨn nguibar ekiar avɨribar gumazamiziba ua Jerusalemɨn izam. 21 Eghtɨ nguibar ekiar mamɨn gumazamiziba kamaghɨn nguibar ekiar igharazimɨn gumazamizibav kɨm suam, ‘E Jerusalemɨn mangɨva Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ziam fɨva deragh uari damusɨ, an azangam. Ia e ko izɨ.’ 22 Ezɨ ikɨzir igharazir avɨriba ko, kantrin gavgavir avɨribar gumazamiziba, me Jerusalemɨn izɨva Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ziam fɨva, deragh uari damusɨ an azangsɨgham. 23 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ua kamaghɨn mɨgei, Dughiar kamɨn saghon itir nguibabar gumazamizir 10pla izɨva Judan gumazitamɨn korotiar otevitamɨn suiragh a mɨkɨm suam, ‘E kamaghɨn oraki, God ia ko iti. Kamaghɨn amizɨ, e uaghan ia ko ikɨzir vamɨran ikiasa ifonge.’ ”

Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibar akuraghsɨ, bizir igharagha garibar amightɨ da otivam

9

(Sapta 9--14)

God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ivezir kuram me danɨngam

1  **Ikiavɨra Itir God kamaghɨn uan akam na ganɨga ghaze, Ikiavɨra Itir God, Distrik Hadrak ko, Damaskusɨn nguibar ekiam daperagh avughsɨ ikiam. Guizbangɨra, a uan damazimningɨn Israelian anababar gari moghɨn, a kantriba bar dar gumazamizibar gari. 2 Egha uaghan a Hamat, a nguibar ekiar Distrik Hadrakɨn boroghɨn itim, ko, Tairɨn nguibam ko, Saidonɨn nguibamɨn gari. Tair ko Saidonɨn gumaziba ti ghaze, me fofozir aghuir avɨriba iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir God guizbangɨra uaghan men gari. 3 Tair, a nguibar ekiar gavgavimɨn oto. Ezɨ an gumazamiziba uari bagha dɨvazir mɨtiar bar gavgavimɨn ingarigha uan nguibar ekiam avɨni. Me uaghan uari bagha silvan avɨriba geghufi, da nguazir mɨnezibar mɨn iti. Ezɨ me golɨn bar avɨriba itima, da men damazibar pura bizir kɨnibar mɨn iti. 4 Ezɨ puvatɨ, Ekiam men bizir aghuiba bar da batuegham. A Tairɨn biziba ko, an dɨvazir mɨtiar bar gavgaviba, a bar da isɨ ongarim da kunigham. Eghtɨ apaniba izɨ men nguibar ekiam daborogh bar a gasɨghasigham.

5  *Eghtɨ Askelonɨn nguibar ekiamɨn gumazamiziba bizir kamɨn ganigh bar atiatigham. Me uaghan kuram iniam, eghtɨ men nguibam, gumazamiziba gɨn an ikian kogham. Eghtɨ Gasaba uaghan bizir kamɨn gantɨ, osɨmtɨzir ekiam me batogham, mati amizim borim batamin mɨzazim a bato. Eghtɨ men atrivim aremegham. Eghtɨ Ekronba uaghan bizir kamɨn ganɨva osɨmtɨzir ekiar kam iniam, mati amizim borim batasa mɨzazim isi. Me kamaghɨn nɨghnɨsi, Tairba ti men akuragham. Ezɨ puvatɨ, me bar ikuvigham. 6 Eghtɨ gumazir pura tighɨn itir igharaziba izɨ Asdotɨn nguibar ekiamɨn ikiam. Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Filistian kaba, me gumazir uari fa akaba batoziba, kɨ bar me dɨkabɨragham. 7 Eghtɨ Filistian ikiavɨra itir varazira, me nan gumazamizibar mɨn otivigh Judan anababar tongɨn ikiam. Jebusia* fomɨram amizɨ moghɨn, Ekronba datɨrɨghɨn nan gumazamizibar ikiam. Kamaghɨn amizɨma, me ghuziba itir asɨzir tuzibar aman koghɨva, uaghan Judaba ataghizir dagheba, me dar aman kogham.†

8 “Kɨ uan gumazamizibar garima me mɨzazir ekiam ini. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uan kantri geghuv, mɨdorozir gumaziba ateghtɨma, me nguazir kamɨn izeghan kogham. Kɨ uam apaniba ateghtɨ me ua nan gumazamiziba abɨnɨva arazir kurabar me damuan kogham.”

Guizɨn atrivim izam

9  *Ia Saionɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, ia bar akongegh!

Ia Jerusalemɨn itir gumazamiziba, ia bar tiariba akar pamtemɨn dɨm.

Ia gan, ian atrivim mara ia bagha izi!

A ziar ekiam ikiava mɨdorozim gamuava uan apaniba abɨri.

Egha a uabɨ uan ziam fer puvatɨ.

A gumazir kɨnir ziaba puvatɨzir mamɨn mɨn donkin mam gaperagha izi.

Kar donkin amebamɨn nguzir asem.

10  *Ikiavɨra Itir God ghaze,

Kɨ karisba ko, mɨdorozibagh amir hoziaba batueghtɨ, da ua Israelɨn tongɨn ikian kogham.

Egh kɨ men bariba bar da apɨrarigham.

Ian atrivim, kantrin ekiaba bar dar amightɨ, da mɨdorozir arazim ategh deraghvɨra dapiagh, navir amɨrizimɨn ikiam.

A nguazir otevibar gumazamiziba bar me gativagh men ganam.

Nguazir kaba, da ongarir ekiamɨn ikegh mangɨ ongarir saghon mar itibar tugham.

Egh Yufretisɨn Faner ekiamɨn ikegh vongɨn amadaghan mangɨ bar saghon mar tugham.

Ikiavɨra Itir God ua uan gumazamizibar dabirabim akɨri

11  *Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir mam Judaba ia ko a gami.

Ian inazir afeziaba ofabar amuasa asɨzibav sozima dar ghuziba ire.

Ezɨ ghuzir kam gavgavim en Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim a ganɨngi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia teghtɨma ia kantrin igharazimɨn kalabus ategham.

Kalabuziar kam bar ikufi,

mati me ia isa mozir ekiamɨn ia arɨghizɨ ia damamin dɨpaba puvatɨ.

12 Ia kamaghɨn fo, kɨ ian akuraghasa ifonge.

Kamaghɨn amizɨ, ia uamategh uan nguibamɨn izɨ deravɨra ikiam.

Ia osɨmtɨzir Bar ekiam ateri, ezɨ kɨ ia mɨgɨa ghaze, kɨ arazir aghuibar ia damuam.

Eghtɨ arazir aghuir kam bar osɨmtɨzir kam gafiragham.

13 Judaba, kɨ uan barir pimɨn mɨn men suiragh, egh Efraimɨn adarasi, kɨ uan barir afuzibar mɨn men suiragham.

Eghtɨ Saionɨn gumaziba me mati mɨdorozir sabam, eghtɨ kɨ Grikba ko mɨsogham.

14 “Ikiavɨra Itir God uan gumazamizibagh isɨn azenaram otogh barir pimɨn asam.

Eghtɨ an afuziba onɨmarim mɨn taghtagh zuamɨra mangam.

Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Ekiam sɨgham givigh,

sautɨn amadaghan ikegh, pamtem sueba akun daru, amɨnir bar gavgavim ko, amozim sara izam.

15 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, oramɨn mɨn deravɨra uan gumazamizibagh eghuvam,

eghtɨ me katapelbar uan apanibav sogh bar me abɨragham.

Me mɨdorozimɨn aven, me mati gumaziba dɨpar onganiba amegha tiariba akara uan apanibav suagharɨsi.

Men ghuziba, mati me ofabar amuasa asɨzir ghuzir itarim inigha, ofa gamir dakozim ginge.

16 “Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God men God uan gumazamiziba iniam,

mati laion sipsipbagh asɨghasɨghasava amima, sipsipbagh eghuvir gumazim uam me iniam.

Eghtɨ me bar deraghvɨram an nguazimɨn ikiam,

mati atrivimɨn dapanir asuamɨn itir dagɨar ivezir bar pɨn kozibar mɨn taghtagham.

17 Nguazir kam bar deraghtɨ, me deravɨra ikiam.

Eghtɨ gumazamizir igiaba, me dagher avɨriba ko, wainɨn avɨribar amɨva aghungtɨ,

men ganganiba bar deragham.”

10

God uan gumazamiziba ua me iniasa akam akɨri

1 Dagheba aghungamin dughiamɨn, ia amozim bagh Ikiavɨra Itir Godɨn azangsɨgh.

Ikiavɨra Itir God overiar pɨzim ko, ghuariam akuvima, amozim izi,

ezɨ dagheba ko, biziba aghui.

2  *Gumazamiziba, me gɨn otivamin bizibagh foghasa, aseba ko kukunir gumazibar azangsɨsi.

Ezɨ me ifavarir akabar me gami.

Gumazir maba irebabar mɨngaribar gun mɨgei, me uaghan ia gifari.

Me ghaze ia navir amɨrizim iniam, ezɨ puvatɨ, ian navir osɨmtɨzim ikɨvɨra ikiam.

Gumazamiziba mati sipsipba tintiniba arua ovegha gɨfa.

Me geghuvir gumaziba puvatɨzɨ, kamaghɨn amizɨ me osɨmtɨziba ateri.

3 Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kantrin Igharazibar Gumazamizibar gumazir dapanir nan gumazamiziba gativaziba,

nan navim men atara me bagha nan isi.

Kɨ ivezir kuram me danɨngam.

Judan gumazamiziba, me nan gumazamizibara.

Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ deraghvɨra men ganam,

mati sipsipbagh eghuvir gumazim uan sipsipbar gari.

Egh kɨ Judan anababa bar dar amutɨ,

me mɨdorozir hoziar bar gavgavimɨn mɨn ikiam.

4 Eghtɨ Judan anababar tongɨn, gumazir dapanir gavgavir maba otivam,

egh me mati dɨpenim aterir dagɨaba ko,

dɨpenim aterir guariba ko,

mɨdorozir barir pibar mɨn ikiam.

5 Me mɨdorozir gumazir gavgavibar mɨn uari inigh, uan apaniba abɨntɨ,

mati mɨdorozir gumaziba nguibar ekiamɨn zuir tuavimɨn uan apaniba, nguazir beghneazibar me dɨkabɨri.

Kɨ Ikiavɨra Itir God me ko ikiam.

Kamaghɨn amizɨ, me bar pamtemɨn mɨsogh mangɨ,

hoziabagh apiazir mɨdorozir gumazibav sogh me abɨnigham.

6 “Kɨ Judan gumazamizibar amightɨ, me bar gavgavigham.

Egh kɨ Israelian gumazamiziba ua me iniam.

Kɨ men apangkufi,

kamaghɨn amizɨ, kɨ bar me inigh uamategh men nguazimra izam.

Eghtɨ me deravɨra ikiam, mati kɨ me batoghezir puvatɨ.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ men God,

kamaghɨn amizɨ, kɨ men mɨgɨrɨgɨar me na mɨgeiba kɨ da baragham.

7 Israelian gumazamiziba me mɨdorozir gumazir gavgavibar mɨn otivigh

bar akuegham,

me mati gumaziba wainɨn dɨpaba ame.

Eghtɨ men ovavir boriba gɨn otivigh,

kɨ Ikiavɨra Itir God, me gamizir bizir aghuir kabagh nɨghnɨgh

bar akuegham.

8 “Kɨ uan gumazamiziba bar men dɨmɨva,

me akumakum me inigh izam.

Kɨ ua me inigh me damutɨ,

me fomɨra ikezɨ moghɨn bar avɨrasemegham.

9 Kɨ guizbangɨra me batuegha me aghamsɨki,

ezɨ me pura tintinibar kantrin igharazibar iti.

Egh me nguibar saghuiabar ikɨva,

me na gɨnɨghnɨghvɨra ikiam.

Ikɨzir kaba uan boriba ko, me ikɨvɨra ikɨva,

bar moghɨra uari akuvagh, uamategh

uan nguazimra izam.

10 Nan gumazamizir Isip ko, Asirian kantrin itiba,

kɨ ua me inigh izɨtɨma,

me uan nguazimra dapiagham.

Kɨ nguazimɨn mɨtaghniam gɨsɨvaghtɨma,

me Gileatɨn Distrik ko, Lebanonɨn nguazim sara iniam.

Eghtɨ gumazamiziba nguazir kam bar a gizɨvagham.

11 Kɨ me inightɨ me uamategh uan nguibamɨn izam,

eghtɨ Isipia ko, Asiriaba ongarir ekiamɨn mɨn men tuavim apɨrightɨ, kɨ me abɨnigham.

Kamaghɨra, kɨ Isipian gavgavim agɨvagh,

egh uaghan Nailɨn Fanem damightɨ a mɨsigham.

Eghtɨ Asirian gavgavim uaghan gɨvagham.

12 Kɨ uan gumazamizibar amightɨ me gavgavigham.

Eghtɨ me nan apengan ikɨ nan ziam fɨva, nan akabar gɨn mangam.

Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ mɨkemegha gɨfa.”

11

Atrivir kuraba mati temer kuraba

1 O Lebanonɨn gumazamiziba, avim ian temer sidabar isigham,

kamaghɨn amizɨ, ia tuavim apɨran markɨ,

ia uan tiar akaba kuigh.

2 Sidan temeba iregha gɨfa, temer kaba ziar ekiaba iti,

da ikuvigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, painɨn temeba ia azi.

Me ruarir arɨzimɨn temeba okegha gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, ia Basanɨn itir okɨn temeba ia azi.

3 Atrivibar gavgaviba ko, men ziar ekiaba gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, men naviba bar osemezɨ, me azi.

Ia oragh, atriviba pamtemɨn arava azi.

Me mati laionba Jordanɨn Faner mɨriamɨn moga itir ruarir ekiam, me an temer ekiaba okava,

a gasɨghasɨghizɨma da aroi.

God, uan gumazamizibar garir gumazir dapanir guar pumuningɨn mɨgei

4 Egha Ikiavɨra Itir God, nan God kamaghɨn na mɨgei,

“Nɨ sipsipbagh eghuvir gumazimɨn mɨn damu.

Sipsipɨn kaba dar ghuaviba dav sogh dar amasa.

5 Sipsipɨn kabar ghuaviba dav sogha ghaze,

‘E ti arazir kuram gamir puvatɨ.’

Me sipsipbav sogha, dar tuziba dagɨaba bagha da amagava, dagɨaba isa ghaze,

‘E dagɨar gumazibar otivigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ e Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fam.’

Ezɨ sipsipbagh eghuvir gumaziba me uaghan, sipsipbar apangkuvir puvatɨ.”

6 Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei,

“Kɨ nguazimɨn gumazamizibar apangkuvighan kogham.

Kɨ uabɨ vaghvagh me isɨ men atriviba ko, men adarazir agharibar arɨgham.

Eghtɨ me pazavɨra me damuam, mati sipsipɨn ghuaviba uari pazavɨra me gami.

Atriviba ko, men adarazi pazavɨra me damutɨ, kɨ men akuraghan kogham.”

7 Ezɨ kɨ gumazir bizibagh iveza da amadiba bagha, sipsipbagh eghuvir gumazimɨn mɨn oto.

Kar sipsipɨn me mɨsuegh damasava amiba.

Ezɨ kɨ sipsipbagh eghuvir gumaziba suizir aghorir pumuning ini.

Aghorir mam, kɨ ziam Apangkuvim a gatɨgha,

igharazim, kɨ Navir Vamɨra a gatɨ.

Kɨ aghorir kamningɨn suiragha,

sipsipɨn okoruar kamɨn gari.*

8 Egha kɨ, sipsipbagh eghuvir gumazir 3plan atara men aghua.

Ezɨ me uaghan na gifongezir puvatɨ.

Ezɨ iakɨnir vamɨran aven kɨ me batoke.

9 Egha kɨ kamaghɨn sipsipɨn okoruar kam mɨgei,

“Kɨ ua ia geghuvir gumazimɨn ikian kogham,

eghtɨ me aremeghsɨ tina ginabaghtɨ, an aremegh.

Eghtɨ me tina gasɨghasɨghasa nɨghnɨsi, me a gasɨghasɨgh.

Eghtɨ te mɨseveaghɨrɨgha iti, me uari uan inivafɨzibar amɨ!”

10 Kɨ gumazamizir kaba koma amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim aghorasava amua,

aghorir kɨ ziam Apangkuvim a gatɨzim,

kɨ a inigha anepɨri.

11 Kamaghɨn amizɨma, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam dughiar kamra gɨfa.

Ezɨ bizir kɨ amizibar aven, gumazir bizibagh iveza da amadiba nan ganigha fo,

kar Ikiavɨra Itir God me mɨgei.

12  **Ezɨ kɨ kamaghɨn me mɨgei,

“Ia nan ivezim na danɨngɨsɨ, ia na danɨng. Puvatɨghtɨ markɨ, ia uari.”

Ezɨ me 30plan silvan dagɨaba isa na ganɨngi.

13 Gumaziba ghaze, kɨ ingangarir gumazir kuram.

Egha me ivezir bar muziarim na ganɨngi.

Ezɨ Ikiavɨra Itir God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze,

“Nɨ dagɨaba isɨva Godɨn Dɨpenimɨn dagɨaba arɨzir danganim datɨgh.”

Ezɨ kɨ 30pla silvan dagɨaba inigha Godɨn Dɨpenimɨn dagɨaba arɨzir danganimɨn da atɨ.

14 Egha kɨ gɨn, aghorir namba 2 apɨri, aghorir kam kɨ ziam Navir Vamɨra a garɨsi.

Ezɨ arazir kam kamaghɨn men akagha ghaze,

Judaba ko Israelia, uari abigha ikɨzir pumuningɨn oto.

15 Ikiavɨra Itir God ua kamaghɨn na mɨgei,

“Nɨ ua sipsipbagh eghuvir gumazimɨn ikɨ,

egh dughiar kamɨn nɨ sipsipbagh eghuvir gumazir kuramɨn mɨn damu.

16 Guizbangɨra, kɨ uan gumazamizibar ganasa gumazir mam atɨ,

me mati sipsipɨn okoruar mam.

Ezɨ gumazir kam sipsipbar tongɨn dar ikuvizibar akurvazir puvatɨ,

egha a uaghan sipsipɨn ovengeziba tong da buria dar deir puvatɨ.

A uaghan dar duaba nozir puvatɨ, egha deravɨra itiba, a dagheba dagh anɨdir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

A mɨkarziba sara itiba, a uabɨ dar tuziba apava

dar duiaba ko, puziba sara bar da asigha da ame.

17 O sipsipbagh eghuvir gumazir bar kurar pura sipsipba kavkɨrim,

an apaniba izɨ an agharim ko damazir agharir guvimɨn itim mɨsogh

an gavgaviba bar da agɨvagham.

Eghtɨ an agharim an amɨraghtɨma,

an damazir agharir guvimɨn itim bar an okavigham.”

12

God gɨn ua Jerusalem iniam

1 Kar mɨgɨrɨgɨar Ikiavɨra Itir God Israelia bagha anɨngizim. Ikiavɨra Itir God overiam ko, nguazimɨn ingarigha, gumazamizibar ingarigha, ikɨrɨmɨrir angamɨra itim me ganɨngi. A kamaghɨn mɨgei, 2 “Kɨ Jerusalem damightɨ a wain itir kavɨn mɨn otogham. Eghtɨ kantrin igharazir an boroghɨn ikia, a gasɨghasɨghasava amiba, me mati gumazir wainɨn kavɨn kam amegha onganiziba. Me mɨdorozim bagh Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn mangɨva, me Judan nguibar dozir igharaziba bar da sara ekɨarugham. 3 Dughiar kam otogh gɨvaghtɨ, kɨ Jerusalem damightɨma a dagɨar bar osɨmtɨzimɨn mɨn otogham. Eghtɨ kantriba bar a ko mɨsoghsɨ uari akuvagh, me uari ikuvigham, mati gumazim dagɨar osɨmtɨzir kam fava mɨzazim isi. 4 Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ dughiar kamɨn apanibar hoziabar amightɨ, da bar atiatigham, eghtɨ dagh isɨn apiazir gumaziba bar onganigham. Kɨ Judabagh eghuva, men apanibar hoziabar amightɨ dar damaziba bar okavigham. 5 Eghtɨ Judan gumazir dapaniba bizir kamɨn ganigh, uarira uariv kɨm suam, ‘God, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a gavgavim uan gumazamizir Jerusalemɨn itibagh anɨngi.’*

6 “Dughiar kamɨn kɨ Judan gumazir dapanibar amightɨ, me mati tuzim dafogha isi moghɨn, o mati witɨn azenir bar mɨsɨngizim dafogha isia mɨzariaba zui. Eghtɨ kantrin men boroghɨn itiba da bar gɨvagham. Eghtɨ Jerusalemɨn nguibar ekiamra, a itir danganimra ikɨvɨra ikiam.

7 “Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Judan mɨdorozir gumazibar amightɨ, me faraghɨvɨra apaniba abɨnigh ziar ekiam iniam. Eghtɨ Devit uan ovavir boriba ko, Jerusalemɨn gumazamiziba, men ziar ekiam, Judan gumazamizibar ziar ekiam gafighan kogham. 8 Dughiar kamɨn kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ Jerusalemɨn gumazamiziba geghuvam, mati gumazim oramɨn uabɨ modi. Kɨ gavgavim me danɨngtɨ, gumazir mɨdorozibar gavgavizir puvatɨziba, me Atrivim Devitɨn mɨn gavgavigham. Eghtɨ Devitɨn ovavir borir gɨn otivamiba, me, men gumazir dapanibar ikiam, eghtɨ me mati Ikiavɨra Itir Godɨn ensel o God uabɨ, egh me, me geghuvam. 9 Eghtɨ dughiar kamɨn, kantrin igharazir Jerusalem ko mɨsoghava amiba, kɨ bar dagh asɨghasɨgham.”

Gumazir afuzimɨn ruazir aremezim, me gɨn an aghuimazimɨn ikiam

10  *Ezɨ Ikiavɨra Itir God ua ghaze, “Kɨ Devitɨn ovaviba ko, Jerusalemɨn nguibamɨn itir gumazamizir igharaziba, kɨ me damutɨ, me uan navir averiabar aven apangkuvir arazim ko, God ko mɨgeir arazimɨn gɨn mangam. Egh gumazir me afuzimɨn ruazim, me an ganigh a bagh bar puv aziam. Mati gumazim otarir ivariamra itima, an aremezɨ, an a bagha puvɨram azi moghɨn, me bar osemegh puvɨram aziam.† 11 Dughiar kamɨn Jerusalemɨn nguibamɨn azirakar bar ekiam an aven otogham. Mati, me fomɨra Megidon danganir zarimɨn ikia, asem Hadatrimon bagha bar puvɨram azi moghɨn, men azirakam an mɨrara mangam.‡ 12-14 Ikɨziba bar, me vaghvagh an aghuimazimɨn ikɨva aziam. Devitɨn ikɨzimɨn adarazi uari baghvɨra ikɨtɨ, Natanɨn ikɨzimɨn adarazi uari baghvɨra ikɨtɨ, Livain ikɨzimɨn adarazi uari baghvɨra ikɨtɨ, Simein adarazir ikɨzim uari baghvɨra ikɨtɨ, eghtɨ ikɨzir igharaziba bar moghɨram aziam. Ikɨziba bar vaghvagh uari akuvagham, eghtɨ men gumaziba uari baghvɨra ikɨva azitɨma, men amiziba uari baghvɨra ikɨva aziam.

13

1  *“Dughiar kam otoghtɨ kɨ mozir dɨpam damightɨ an anang otogh iram. Devitɨn ovaviba ko, Jerusalemɨn nguibamɨn itir gumazamizir igharaziba, me godɨn ifavaribar ziaba fava, arazir mɨzɨrɨzir avɨribagh ami. Eghtɨ dɨpar kam men arazir kuraba ruam.”

Akam inigha izir gumazir ifariba gɨvagham

2 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ dughiar kamɨn godɨn ifavarir marvir guaba nguazir kamɨn da batuegham, eghtɨ gumazitam uam a dagh nɨghnɨghan kogham. Egh uaghan akam inigha izir ifavarir gumaziba ko, duar mɨzɨrɨziba, kɨ nguazir kamɨn da batuegham. 3  *Eghtɨ akam inigha izir gumazitam, Godɨn akamɨn mɨn ifavarir akabav kɨmtɨ, an amebam ko, afeziam uaning kamagh a mɨkɨm suam, ‘Nɨ uan akar ifavarimɨn gun mɨgei. Kar Ikiavɨra Itir Godɨn akam puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ aremegham.’ Gumazir kam akar ifavarir kam mɨkɨmtɨ, an amebam ko, an afeziam afuzimɨn a bɨraghtɨma, an aremegham. 4 Dughiar kamɨn, akam inigha izir gumazir ifavariba, men tav uan irebabar mɨn garir biziba bagh aghumsigh, bar akongeghan kogham. Me Godɨn akam inigha izir gumazibar korotiatam aghuan kogham. Egh Godɨn akam inigha izir gumazibar arazitam gumazamiziba gifarɨsɨ, a damighan kogham. Puvatɨgham. 5 A kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Kɨ Godɨn akam inigha izir gumazim puvatɨ. Kɨ azenibar ingarir gumazim. Kɨ gumazir igharazimɨn pura ingangarir gumazir kɨnim.’* 6 Eghtɨ gumazitam kamaghɨn an azaragham, ‘Kar manmaghɨn amizir duar kurim nɨn evarimɨn iti?’ Eghtɨ a ifar suam, ‘Kɨ uan namakamɨn dɨpenimɨn a ini.’ ”†

God sipsipbagh eghuvir gumazim mɨgei

7  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgavim Bar Itim kamaghɨn mɨgei, “O nan mɨdorozir sabam, dɨkavigh na bagh uan namakam, a sipsipbar garir gumazim, a mɨsueghtɨma, sipsipba tintinimɨn aregham. Kamaghɨra, mati gumazim sipsipɨn nguzibav sosi moghɨn, kɨ uan gumazamizibav sogham. 8 Egh kɨ kantrin kamɨn gumazamiziba me tuiraghtɨ, me 3plan ikɨzibar otogham. Eghtɨ kɨ ikɨzir pumuning mɨsueghtɨ aning aremegham. Eghtɨ ikɨzir abuananam ikiam. 9 Eghtɨ ikɨzir itir kam, a nan damazimɨn zueghsɨ, kɨ a damu ganigham, mati me silvaba ko, golɨn mɨneziba batueghasa, avimɨn da tuema da isi. Eghtɨ me na ko mɨkɨmtɨ, kɨ men mɨgɨrɨgɨaba baragham. Egh kɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam, ‘Ia nan gumazamiziba.’ Eghtɨ me kamaghɨn na mɨkɨmam, ‘Nɨ Ikiavɨra Itir God nɨ en God.’ ”

14

Apaniba izɨ Jerusalemia ko mɨsogham

1 Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn kotiar ekiamɨn dughiam izam. Eghtɨ dughiar kamɨn apaniba izɨ Jerusalemɨn dagɨaba ko biziba iniam. Me ian damazibar bizir aghuir kaba tuiragh uari danɨngam. 2 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God uabɨ kantrin igharazibar mɨdorozir gumaziba bar da inightɨ, me izɨ Jerusalem mɨsogham. Me Jerusalemia abɨnigh bizir dɨpenimɨn itiba bar ada inigham. Egh arazir otuaribar amizibar amuam. Egh gumazamizir kabar nar mam inigh mangɨtɨ, me kantrin igharazibar kalabusɨn ikiam. Eghtɨ men akuar mam Jerusalem ateghan kogham, me an ikɨvɨra ikiam. 3 Eghtɨ Ikiavɨra Itir God zurara mɨdorozibagh ami moghɨn, a dɨkavigh mangɨ kantrin kabav sogham. 4  *Mɨdorozim otivir dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God dɨkavigh, Jerusalemɨn boroghɨn Olivɨn Mɨghsɨam gisɨn tughɨv ikiam. Olivɨn Mɨghsɨam a Jerusalemɨn aruem anadi naghɨn iti. Eghtɨ Olivɨn Mɨghsɨam tongɨra bighɨva, akuar pumuning otoghtɨ, mɨghsɨar akua tam mangɨ sautɨn amadaghan otoghtɨ, an akuar vuem notɨn amadaghan ikiam. Eghtɨ aningɨn tɨzimningɨn danganir zarir ekiam ikiam. 5 Danganir zarir kam, a bar mangɨ, Asalɨn nguibamɨn otogham. Eghtɨ ia arɨ danganir zarir kamɨn mangɨ vongɨn otogham. Fomɨra Usia Judan atrivimɨn itima, mɨkɨmkɨzir ekiam otozɨ ian ovaviba arezɨ moghɨn, ia zuamɨram aregham. Eghtɨ dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir God, nan God, uan enselba bar ada inigh ia bagh izam. 6 Eghtɨ angazangarim aruemɨn dughiamra otivan kogham. Puvatɨ.* 7  *Amɨnim pɨrir dughiamɨn, angazangarim isi mamaghɨra ikiam. Eghtɨ arueba ko, dɨmagaribar dughiaba gɨvagham, da uam otivan kogham. Ikiavɨra Itir God uabɨra, bizir otivamin kabar dughiam gɨfo.

8  *Dughiar kamɨn, dɨpar aghuir ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdim Jerusalemɨn ikegh ivemar mangam, eghtɨ an tam Amangsɨzim Itir Dɨpar Akaremɨn mangɨtɨma, an tam Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn mangam. Dɨpar kam dughiabar ivemar mamaghɨra ikiam, an amoziba ko, aruebar dughiamɨn ivemar mamaghɨra ikiam. A bar dakeghan kogham. 9  *Eghtɨ Ikiavɨra Itir God nguazir kamɨn kantriba bar dagh ativagh dar Atrivimɨn ikiam. Eghtɨ a bar uabɨra, gumazamiziba bar moghɨra ziar vamɨra a darɨgh, an ziam fam.

10 Eghtɨ nguazir Jerusalemɨn boroghɨn itim, a voroghɨra itir danganir zarimɨn otogham, a notɨn amadaghan Geban nguibar ekiamɨn ikegh, mangɨ sautɨn amadaghan Rimonɨn nguibar ekiamɨn otogham. Jerusalemɨn nguibar ekiamra mɨghsɨatam gisɨn ikiam. Eghtɨ Jerusalem avɨnamin dɨvazir bar mɨtiar gavgavim, a fomɨra ikezɨ moghɨra, a kamaghɨra ikiam. Jerusalemɨn dɨvazim, a Benjaminɨn Tiar Akamɨn ikegh mangɨ, Mɨkebamɨn Tiar Akamɨn otogham, danganir kam tiar akar mam fomɨra iti. Egh ababanir mɨtaghniar Hananelɨn Tauan ikegh mangamim, a mangɨ me atrivim bagha wainɨn ingarir danganimɨn otogham. 11  *Eghtɨ Jerusalemɨn itir gumazamiziba danganir kamɨn deravɨra ikiam, eghtɨ bizitam ua me gasɨghasɨghan kogham.

12 Kantrin Jerusalem ko mɨsoziba, Ikiavɨra Itir God arɨmariar bar kuram me bagh anemangam. Arɨmariar kam kamakɨn, gumazamiziba angamɨra ikɨtɨ, men mɨkarziba ko damaziba ko mɨzeba bar kurightɨ, dar kuriba pura iram. 13 Dughiar kamɨn Ikiavɨra Itir God me damightɨ, me atiatingɨva onganigham. Egh me uarir boroghɨn itir darazir suighɨva, uariv soghɨva arɨghiram. 14 Eghtɨ Judan gumaziba Jerusalemɨn akurvaghsɨ mɨsogham, eghtɨ an gumazamiziba ikuvighan kogham. Egh me kantrin igharaziba bar, me da, men gol ko silva ko korotiar avɨrir aghuiba inigham. 15 Eghtɨ men apanibar averpeniba itir danganimɨn, arɨmariar kurar kamra men hoziaba ko kamelba ko donkiba ko asɨzir guar igharaziba bativam.

Kantriba bar men gumazamiziba Godɨn ziam fam

16  *Judaba uan apaniba abɨraghtɨ, men apanir mɨkeaghɨrɨziba, me azenibar zurara Jerusalemɨn izɨva Atrivimɨn ziam fam, a Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim. Egh me Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiamɨn aven ikiam. 17 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizitaba, atrivim Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, me an ziam fan aghuaghtɨ, amozim men nguazim gizan kogham. 18 Eghtɨ Isipia, Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiamɨn aven ikɨ, Ikiavɨra Itir Godɨn izam fan aghuaghtɨma, faragha isamɨn mangan aghuazir darazi inizir arɨmariar kurar kamra, Isipia uaghan a iniam. 19 Isipia ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me uaghan Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiamɨn mangɨ Ikiavɨra Itir Godɨn ziam fan aghuaghɨva, me uaghara uan arazir kuraba bagh ivezir kurar magh garim iniam.

20  *Dughiar kamɨn, me kamaghɨn nɨghnɨgham, bizir kaba, da Ikiavɨra Itir Godɨn bizir zuezibara. Hoziabar fɨribagh ikezir belon muziariba, da uaghan osizirim kamaghɨn dar ikiam, “Bizir kaba, da bar Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn bizir zueziba.” Eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenimɨn itir mɨner kɨniba, da Ikiavɨra Itir Godɨn damazimɨn guizɨn zuezir bizibar otivam, mati itarir ekiar me ofa damuasa asɨzir ghuziba isa ofa gamir dakozim gingem. 21  *Eghtɨ Jerusalemia ko, Judabar dɨpeniba bar dar itir mɨner kɨniba, da uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn damazimɨn zuezir bizibar ikiam. Eghtɨ gɨn gumazamiziba ofabar amusɨ, pura mɨner kaba inigh dar ofabar amuamin asɨzir tuziba avigham. Dughiar kamɨn, Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn Dɨpenimɨn bizibagh iveza, da amadir gumaziba ua ikian kogham.

* 1:1: Esra 4:24--5:1; Esra 6:14

* 1:3: Jeremaia 25:5; Maika 7:19; Malakai 3:7; Luk 15:20; Jems 4:8

* 1:7: Azenir kam 519, a Krais tɨghar otivamin dughiamɨn fomɨra otozir dughiam, ezɨ an dughiam, 15 Februari.

* 1:8: Akar Mogomem 6:2-4

* 2:5: Aisaia 26:1; 60:19; Sekaraia 9:8; Akar Mogomem 21:23

* 2:8: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:11: Aisaia 2:2-3; 60:3

* 2:13: Habakuk 2:20

* 3:1: Esra 5:2; Akar Mogomem 12:10

* 3:2: Jut 1:9

* 3:8: Jeremaia 23:5; 33:15; Sekaraia 6:12

* 3:9: Sekaraia 4:10

* 3:10: Maika 4:4

* 4:2: Ua Me Ini 25:31-40

* 4:3: Akar Mogomem 11:4

* 4:6: Esra 5:2; Hosea 1:7

* 4:10: Akar Mogomem 5:6

* 4:11: Akar Mogomem 11:4

* 5:6: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 6:2: Akar Mogomem 6:4-5

* 6:3: Akar Mogomem 6:2

* 6:5: Akar Mogomem 7:1

* 6:6: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, e akar kam gɨraka, “An aruem uaghiri naghɨn uaghiri,” mati, “a ghua hoziar pɨzibar gɨntɨsi.” Gumazir avɨrim kamaghɨn nɨghnɨsi, “kantrin notɨn amadaghan itir kam,” a kantri Babilonɨn ababanim gami.

* 6:12: Jeremaia 23:5; 33:15; Sekaraia 3:8

† 6:13: Hibrun akam deragha mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, a kamaghɨn mɨgei, “A nan dɨpenimɨn ingarigh egh, an atrivim ko ofa gamir gumazimɨn mɨn ikɨ egh uan gumazamizibagh ativagh men ganam. Eghtɨ an atrivim ko ofa gamir ingangarir an amir kam bar deravɨram otogham.”

* 7:1: Azenir kam 518, an azenir fomɨra Kraisɨn dughiamɨn otozim, ezɨ an aruem Disemba 7.

* 7:9: Ua Me Ini 22:21-22; Ofa Gami 19:17-18; 25:35; Godɨn Araziba 10:17-19; 15:11; Jeremaia 7:5-6; 22:3

* 8:7-8: Sekaraia 10:10

* 8:16: Efesus 4:25

* 8:17: Aghuzir Akaba 3:29; Sekaraia 5:3-4; 7:10

* 9:1: Aisaia 17:1-3; Jeremaia 49:23-27; Amos 1:3-5

* 9:1: Aisaia 23:1-18; Esekiel 26:1--28:26; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Matyu 11:21-22; Luk 10:13-14

* 9:5: Aisaia 14:29-31; Jeremaia 47:1-7; Esekiel 25:15-17; Joel 3:4-8; Amos 1:6-8; Sefanaia 2:4-7

* 9:7: Jebusia, me Jerusalemɨn nguibamɨn nguazir ghueba. Devit gɨn taun Jerusalem iniam, Jebusia Israelia ko iti. Nɨ Josua 15:63ɨn gan.

† 9:7: Judaba asɨzim isamsɨ faragh bar deravɨrama an ghuzim rueghɨva gɨn a isamigh aneremam. Ezɨ Filistiaba arazir kam gamir puvatɨgha, Moses osirizɨ moghɨn me Godɨn damazimɨn mɨze. (Nɨ vezɨn kabar gan: Jenesis 9:4; Ofa Gami 3:17 ko 7:26-27; Godɨn Araziba 12:16 ko 15:23.) Ikiavɨra Itir God kagh kamaghɨn mɨgɨa ghaze, me asɨzim ghuziba sara ikɨtɨ me aneman a men anogoroke.

* 9:9: Matyu 21:5; Jon 12:15

* 9:10: Onger Akaba 72:8

* 9:11: Ua Me Ini 24:8

* 10:2: Matyu 9:36; Mak 6:34

* 11:7: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 11:12: Matyu 26:15

* 11:12: Matyu 27:9-10

* 12:5: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 12:10: Jeremaia 31:9; Akar Mogomem 1:7

† 12:10: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Ekiam faragha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Israelia Godra rua, egha a gɨn akam giragha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, me gumazir igharazim bɨrazɨ, an areme. Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, God uabɨ me bagh amadazir gumazim me a mɨsoghezɨ an areme. Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, faragha mɨgɨrɨgɨar igharazim iti, ezɨ me gɨn mong akam pazav an osiri. Jon 19:37 ko Akar Mogomem 1:7 mɨgɨrɨgɨar otevir kamning, Kraisɨn otozir bizimɨn ababanim.

‡ 12:11: Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, Hadatrimon, an aser mamɨn ziam. Gumazamizir an ziam feba, me nɨghnɨzir gavgavim an ikia ghaze, an azenibar zurara dar dughiar vamɨran aremegham, eghtɨ me a bagh puvɨram aziam. Egha gɨn, me ghaze, a uam angamɨra iti.

* 13:1: Onger Akaba 51:2; 51:7; Aisaia 1:16-18; Esekiel 36:25; Jon 1:29

* 13:3: Godɨn Araziba 18:20

* 13:5: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 13:6: Akam inigha izir gumazir maba, me afuam inigha pura tintinibar uan mɨkarzim aghorir arazimɨn gɨntɨsi. (Nɨ 1 Atriviba 18:28ɨn ganigh.) Egha gumaziba an evarimɨn afuar dɨghoribar ababanibar ganigha me fo, kar akam akurir gumazim. Ezɨ a me gifara ghaze, puvatɨ.

* 13:7: Matyu 26:31; Mak 14:27

* 14:4: Esekiel 47:1-10; Maika 1:3-4; Habakuk 3:6; Sekaraia 4:7; 14:8

* 14:6: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 14:7: Aisaia 60:19; Matyu 24:36; Akar Mogomem 21:23; 22:5

* 14:8: Esekiel 47:1; Joel 3:18; Jon 7:38; Akar Mogomem 22:1

* 14:9: Aisaia 2:2-4; 45:21-24; Sekaraia 9:9; 14:16-17

* 14:11: Akar Mogomem 22:3

* 14:16: Ofa Gami 23:39-43

* 14:20: Ua Me Ini 28:36-38; Aisaia 23:18; Esekiel 46:20

* 14:21: Esekiel 44:9; Sefanaia 1:11; Sekaraia 9:8

Malakai

1

2

3

4

Godɨn Akam Inigha Izir Gumazim
Malakain Akɨnafarim

O

Malakai

Akar faragha zuim

Godɨn akaba inigha ziar gumazim Malakai, a Godɨn akam inigha izir gumazir igharazibar gɨn, a uan akam akuri. Dughiar kamɨn Judaba Jerusalemɨn Godɨn Dɨpenimɨn ingarigha gɨfa. Godɨn Dɨpenim gɨvazɨ, Malakai garima, Godɨn ziam fer arazir maba ko, ofabagh amir arazir maba mong derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a ofa gamir gumaziba ko, gumazamiziba gavgavim men nɨghnɨzibar anɨngasa akam akuri, eghtɨ me deraghvɨra Godɨn damazimɨn arazir aghuibar gɨn mangam.

Malakai Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavibagh nɨghnɨgha akar avɨribav gei. An Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn apengan ikiasa Judabav gei. Gumaziba deraghvɨra uan amuibar porogh ikɨ, egh me arazir aghuibar amuamin gumazamizibar otivam.

Malakai arazir kuraba ko, navim giraghamin arazimɨn gun mɨgei. Egha a uaghan Ikiavɨra Itir Godɨn dughiar otivamimɨn gun mɨgei, eghtɨ Ikiavɨra Itir God gumazamiziba bar men araziba tuisɨgham.

Malakain akar abuananam mɨgɨa ghaze, Elaija izeghtɨ an gɨn, God amizir akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨva bizir aghuir avɨribar amuam. Akar aghuir kam, a Godɨn akam inigha izir gumazibar akɨnafariba agɨfa, egha en nɨghnɨzibagh ekuigha, God uan gumazamiziba ko, damuamin Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam bagha zui. Ezɨ akar aghuir kamɨn mɨngarim, ensel Gebriel ofa gamir gumazim Sekaraia mɨgɨa ghaze, a Gumazamiziba Ruer Gumazim Jonɨn afeziamɨn otogham. Ensel ghaze, Jon Godɨn akam inigha izir gumazim Malakain akabar amightɨ da guizbangɨra otivam. Nɨ Luk 1:15-17ɨn gan.

E Ikiavɨra Itir Godɨn apengan ikɨ, egh bizir e amiba bagh
ziar ekiam a danɨngam

1

(Sapta 1--4)

God bar Israelia gifonge

1 Ikiavɨra Itir God, Israelia mɨkɨmasa akar kam isa Malakai ganɨngi. 2  ***Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “Kɨ bar fomɨra ia gifueghavɨra iti.” Ezɨ ia ghaze, “Nɨ manmaghɨram e gifonge?”

Ezɨ Ikiavɨra Itir God ghaze, “Ia oragh, fomɨra Jekop ko Iso, aning aveghbuamning, ezɨ kɨ Jekop gifuegha, Ison aghua. 3 Iso uan ovavir boriba ko, me Idomia me garɨsi, ezɨ kɨ me gifongezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ison danganir mɨghsɨam gasɨghasigha gɨfa, egha an nguazim gamizɨma, an afiar atiabar nguibamɨn oto.”

4 Eghtɨ Idomia kamaghɨn mɨkɨm suam, “En nguibar ekiaba ikuvigha gɨfa, ezɨ e uam adar ingaram,” eghtɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim men akam ikaragh mɨkɨm suam, “Ia uam adar ingartɨ, kɨ da apɨrarightɨ da ua bar ikuvigham. Eghtɨ gumazamizir igharaziba, me Idomia ia mɨkɨm suam, ‘Me gumazamizir kuraba,’ egha ‘Me gumazamizir, Ikiavɨra Itir God zuraram atariba.’ ” 5 Ia Israelian gumazamiziba, ia uan damazibar bizir kamɨn ganam. Egh ia kamagh mɨkɨm suam, “Ikiavɨra Itir God, gavgavir ekiam ikia, Israelia iararam akurvazir puvatɨ, a uaghan kantrin igharazibar ingangarir gavgavibagh ami.”

Ikiavɨra Itir God
ofa gamir gumazibar atari

6 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn ofa gamir gumazibav gɨa ghaze, “Boriba uan afeziabar apengan ikia men ziaba fe, ezɨ ingangarir gumaziba uan gumazir dapanibar apengan ikia men akabar gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, ia oragh. Kɨ ian afeziam. Ia manmaghɨn amigha nan apengan itir puvatɨ? Kɨ ian gumazir dapanim. Ia manmaghɨra amigha nan akabar gɨn zuir puvatɨ? Ia nan aghuagha akɨrim ragha na gasi. Egha ia kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, ‘E manmaghɨra nɨn aghuagha akɨrim ragha nɨ gasi?’ 7 Ia oraghtɨ, kɨ ian arazir kuramɨn gun ia mɨkɨmam. Ia nan ofabagh amir dakozimɨn asɨzir kuraba inigha iza ofaba tue. Egha ia gɨn kamaghɨn nan azangsɨsi, ‘E manmaghɨra nɨn ziam gasɨghasɨki?’ Kɨ datɨrɨghɨn ia mɨkɨmam. Ia ghaze, nan ofa gamir dakozim ti pura bizim, ia kamaghɨn amua nan ziam gasɨghasɨki. 8 Ia ofa gamua, asɨzir damazir okavɨrɨzir mam inigha na bagha an ofa gami, ia ghaze, ian arazir kam ti deras, o? Egha ia asɨzir arɨmariaba itiba ko, agharir dɨbɨriba, ia da isa na bagha ofa damuasa da inigha izi, ia amir arazir kam a deras, o? Ia asɨzir kamagh garitam isɨ uan gavmanɨn faragha zuir gumazir dapanim danightɨ, a ti ia amizir arazir kam gifuegham, o? Egh a bizir kam ikarvagh bizir bar aghuitam ia danɨngam, o? Ti bar puvatɨgham! Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ kamaghɨn ia mɨkeme.”*

9 Aria, ia ofa gamir gumaziba, ia God deragh e damusɨ an azangsɨgh. Eghtɨ a bar ian azangsɨzim bareghan koghtɨ, tinara osɨmtɨzir kam ateram? Osɨmtɨzir kam iarara aneteram. Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kamaghɨn ia mɨgei.

10  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Kamaghɨn ti deragham, gumazitam nan Dɨpenimɨn tiar akaba asegham, eghtɨ gumazitam aven mangɨ ofan mɨngariba puvatɨzir kabar amusɨ ofa gamir dakozimɨn avim arɨghan kogham. Kɨ ian arazir kabagh ifongezir puvatɨ. Egh ofan ia na bagha inigha iziba, kɨ da inian kogham.

11 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, gumazamizir aruem anadi naghɨn itiba ko, aruem uaghiri naghɨn itir kantriba, me bar moghɨra ziar ekiam na ganɨdi. Nguibaba bar dar gumazamiziba mughuriar aghuim zuir ofaba ko, ofan igharazir guar avɨriba sara na danɨngam. Gumazamizir kaba me bar moghɨra ziar ekiam na ganɨdi. 12 Ezɨ ia nan ofa gamir dakozim mɨgɨa ghaze, a pura bizim, egha dagher kurar ia aghuaziba, ia da isa ofan mɨn na ganɨdi. Ia kamaghɨn amua nan ziam fer puvatɨ.† 13 Ia kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Oio, e ofa damuamin arazim a bar e baseme.’ Ezɨ ian arazir kam kamaghɨn akagha ghaze, ia Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn ziar ekiam, a ganɨdir puvatɨ. Ia asɨzir atiaba mɨsoghezir asɨziba isa, dar ofabagh ami. Ia uaghan asɨzir arɨmariaba itiba ko, agharir dɨbɨriba isa na bagha izi. Egha ia ghaze, Kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ ti ia amir ofan kabagh ifuegham, a? Ti bar puvatɨgham! 14 Ian tina, na ko ofa damuasa akam akɨrigha inabazir asɨzir mɨkarziba sara itir aghuiba ategha, asɨzir kurar mɨzɨrɨziba inigha Ikiavɨra Itir God, bagha izi. Ia ifavarir arazir kam bangɨn ia ivezir kuram iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim. Kɨ atrivibar Ekiam, ezɨ kantribar gumazamiziba bar nan atiatia nan ziamra fe. Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kam bagh ia gasɨghasigham.”

2

1 Egha Ikiavɨra Itir God kamaghɨn mɨgei, “O, ofa gamir gumaziba, kɨ Akar Gavgavir mam ia mɨkɨmasa. 2 Ia na bagh ingangaribar amusɨ, ia guizbangɨra nan ziar ekiam famin ingangaribar amu. Ia nan akaba batogh da baraghan koghtɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ kamaghɨn mɨgei, ia bar ikuvigham. Egh bizir aghuir ia uarir akurvaghasa isiba, kɨ dagh asɨghasigham. Ia ghaze, kɨ ti pura mɨgei, egha nan akaba batosi. Kamaghɨn, kɨ ia gasɨghasigha gɨfa. 3 Ia oragh, ia bangɨn kɨ ian ovavir boriba ivezir kuram me danɨngam. Egh ia ofa gamir asɨzibar buariba isɨ ian guabar aghuigham. Egh ia batueghtɨ, ia mangɨ me asɨzibar buariba akuri naghɨn ikiam. 4  *Kɨ kamaghɨn damightɨ, ia ganigh fogh suam, kɨ uabɨ Akar Gavgavir kam isa ia ganɨngi. Ia ofa gamir gumaziba, ia Livain ovavir boriba, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kɨ ian adarazi ko amizir kam, ia anebɨghan markɨ. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkemegha gɨfa.

5  *“Nan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, kɨ me ko akam akɨrigha ghaze, ofa gamir gumaziba me dughiar ruarimɨn nguazimɨn ikɨtɨ, kɨ dabirabir aghuim me danɨngam. Kɨ kamaghɨn me damightɨma, me nan ziam fam. Me faragha nan apengan ikia, nan ziam fes. 6  *Me guizɨn arazibar gumazamizibar sure gami. Egha arazir kuratamɨn men sure gamizir puvatɨ. Ezɨ men ikɨrɨmɨrim na ko bar dera. Egha me uari arazir aghuibaram amua gumazamizir igharazir avɨribar akurvazima, me arazir kuraba ataghɨrasi. 7 Kar ofa gamir gumazibar ingangarim, me gumazamizibar sure damutɨ, me guizbangɨra na gɨfogham. Ofa gamir gumaziba, me Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn akam akurir gumaziba.

8 “Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze, Ia ofa gamir gumaziba, ia datɨrɨghɨn guizɨn nan tuavim ataki. Ian suren ifavariba gumazamizibagh amizɨ, me iregha arazir kurar mabagh amigha gɨfa. Bar guizbangɨra, ia Livain adarasi, kɨ ia ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, ia anebigha gɨfa. 9 Ia nan akabar gɨn zuir puvatɨ. Egha gumazamizibar sure damuasa akar magh garibar men sure gamir puvatɨ. Ia marazi akar isɨngtɨzibar me mɨgɨa egha marazir atari. Kamaghɨn, kɨ Israelia damightɨ me akɨriba ia gasegh ian aghuagham.”

Israelia God ataki

10 E bar moghɨra afeziar vamɨra iti. Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn vamɨra an e gamizɨ e otifi. Egha manmaghsuavɨra, e uari uan namakaba ko, dɨkɨrɨzir akaba abɨagharɨsi? Egha manmaghsuavɨra, e Ikiavɨra Itir God, en ovaviba ko Dɨkɨrɨzir Akar Gavgavim an gɨn zuir puvatɨ? Arazir kam, bar ikufi!

11 Fomɨra Israelia ko Judaba, me Godɨn akamɨn gɨn mangasa akar mam akɨri. Ezɨ puvatɨ, me anebigha uam arazir bar kurar mam gami. Arazir kurar kam me kantrin aven nguibabar bar a gamua, egha uaghan Jerusalemɨn a gami. Men gumazir maba, asebar ziaba fer adarazir amiziba isa dar iti. Ezɨ men arazir kam, Ikiavɨra Itir Godɨn Dɨpenir a bar ifongezim gamizɨ, a bar an damazimɨn mɨze. 12 Kɨ kamaghsua, Ikiavɨra Itir God gumazir kamagh amiba bar me agɨvaghtɨ, me ko men ikɨziba sara ua Israelian gumazamizibar tongɨn ikian kogham. Kamaghɨn amizɨ, men tav ua Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim bagh ofaba inigh mangan kogham.

13 Ezɨ kɨ bizir kurar igharazir ia amir mamɨn gun ua ia mɨkɨmam. Ofan ia Ikiavɨra Itir God bagha inigha zuiba a ua da isir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨma, ia pamtemɨn aziava araima, ian temeriba Ikiavɨra Itir Godɨn ofa gamir dakozim giri. 14 Ezɨ ia kamaghɨn Godɨn azangsɨsi, “Manmagh amizɨ, nɨ en ofaba isir puvatɨ?” Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, Ikiavɨra Itir God fo, nɨ fomɨra uan mugamra ikia, amuimɨn ikiasa Godɨn damazimɨn akar dɨkɨrɨzir gavgavim gamigha ghaze, nɨ amizir kam ateghan kogham. Amizim, kar nɨn roroam. Ezɨ puvatɨ, nɨ akar dɨkɨrɨzir kam abigha gɨfa. 15 Gua poroghamimning, God gua gamizɨ, gua mɨkarzir vamɨra ko, nɨghnɨzir vamɨra iti. God tizim bagha arazir kam gami? A kamaghsua, E boriba batɨtɨ, me guizbangɨra Godɨn adarazir ikiam. Egh ia bizir kam bagh deraghvɨra gan, ia uan amuir inigha itir kaba ko akar dɨkɨrɨzir gavgavir kaba, ia da abɨghan markɨ.* 16 God, a Israelian Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ poroghamiba uari ataghɨrazir arazir kam, bar an aghua. Nɨ uan amuim pazavɨra a damuam, nɨn arazir kam, mati nɨ inim isa gua uaning avarazɨ moghɨn, nɨn aghumsɨzir arazir kuram gua avara, egha mati gua poroghamimning uaning abɨsi. Ia poroghamiba, bar deravɨra uan ikɨrɨmɨrim geghuv, ifavarir arazibar uari damuan markɨ.”†

Ikiavɨra Itir God izamin dughiam roghɨra izi

17 Ia mɨgɨrɨgɨar guar avɨribagh amizɨma, Ikiavɨra Itir God ian mɨgɨrɨgɨar kaba bar dar amɨra. Ia kamaghɨn azangsɨsi, “E mɨgɨrɨgɨar manabagh amizɨ, Ikiavɨra Itir God en amɨra?” Ia kamaghɨn mɨgei, “Ikiavɨra Itir God gumazir arazir kurabagh amibav gɨa ghaze, Me dera, ezɨ a me gifonge.” Egha ia tintinibar kamaghɨn mɨgei, “Gumazamiziba ghaze, God arazir aghuibaram amua gumazamizibar araziba akɨri. Ezɨ e an garima, a guizɨn arazir katam gamizir puvatɨ.” Kamaghɨn amizɨ, a ian mɨgɨrɨgɨar kaba bar dar aghua.

3

1  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a kamaghɨn akam ikaragha ghaze, “Ia oragh! Kɨ uan abuir gumazim amadaghtɨma, a faragh mangɨva na bagh tuavim akɨram. Ia ghaze, ia datɨrɨghɨn Ekiam bagha gara iti. Eghtɨ a zuamɨra izɨ uan Dɨpenimɨn ikiam. Abuir gumazir ia bar ifongezim izɨ, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gun ia mɨkɨmam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, An darorim izi.” 2  *Eghtɨ dughiar a izamin kam, tinara an kotiamɨn aven guizbangɨra mɨkɨmam? Eghtɨ an azenaram otogh izamin dughiar kam, tinara tugh an ganam? Bar puvatɨgham. Guizbangɨra, a mati, avim bar puvɨra isia golɨn isigha bizir kuraba bar da adangizɨ moghɨn, a izam. Egh mati, sopɨn gavgavir inir mɨzɨrɨzim rutɨ a bar zueghamimɨn mɨn ganam. 3 Avim golɨn isima a golrama otivi moghɨn, a gumazamizibar araziba tuisɨgham. Kamaghɨra Ikiavɨra Itir Godɨn ingangarir gumazim, Livain adarazir arazir kuraba batuegh, egh Ikiavɨra Itir God bagh ofan aghuiba inigh izam. 4 Eghtɨ gɨn Jerusalemia ko, Judaba mati me faragha amizɨ moghɨn, Ikiavɨra Itir God bagh ofan a ifongeziba uam ada inigh izam. Eghtɨ a da bagh bar akuegham.

5 Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Kɨ izɨ ian araziba tuisɨgham. Kɨ bar zuamɨra kotɨn aven gumazamizir kabar arazir kurabar gun me mɨkɨmam. Gumazamizir kabar kara: imezibagh amir gumazamiziba ko, kukunir gumaziba ko, gumazamizir poroghamibagh asɨghasɨziba ko, gumazamizir kotɨn akabagh ifariba ko, gumazir dapanir deragha uan ingangarir gumaziba ivezir puvatɨziba ko, gumazir amizir odiaribagh ifara pura men biziba isiba ko, gumazamizir afeziaba ariaghirezir boribar biziba isiba ko, gumazamizir Kantrin Igharazibar Gumazamizir men tongɨn itibar akurvazir puvatɨziba. Gumazamizir arazir kaba bar dagh amiba me nan apengan itir puvatɨ.”

Bizir akuatam God danɨngamin arazimɨn akam

6 Egha Ikiavɨra Itir God ua ghaze, “Kɨrara kɨ Ikiavɨra Itir God, kɨ uan nɨghnɨzim giraghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, ia Jekopɨn ovavir boriba bar gɨvazir puvatɨ. 7 Ian ovaviba fomɨram amizɨ moghɨn, ia ami. Ia nan arazir kɨ ifongeziba akɨrim ragha dagh gasaragha dar gɨn zuir puvatɨ. Ia uan arazir kuraba ategh ua na bagh izɨtɨ, kɨ uan anɨngagharim ategh ua ia iniam. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ mɨkemegha gɨfa. Ia kamaghɨn mɨgei, ‘E bizir tizim damighɨva, ua nɨ bagh izam?’ 8 Ezɨ kɨ ia mɨgɨa ghaze, Ia nan biziba okei. Egha ia ti ghaze, arazir ia amir kam a dera, a? Bar puvatɨ. Egha ia arazir kam ataghɨrazir puvatɨ. Egha ia gɨn ua kamaghɨn nan azangsɨsi, ‘Nɨ manmaghsua ghaze e nɨn biziba okei?’ Kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmam, Nan Akar Gavgavim ghaze, ia ingara isir biziba, ia bar da tuiraghtɨ pozir 10plan otoghtɨ, ia pozitam isɨ na danɨngam. Kar nan bizimra. 9 Guizbangɨra, kɨ pamtem kamaghɨn ia mɨgei, Ia bar moghɨra nan biziba okemes. Kamaghɨn amizɨma, ia bar kuram iniam. 10  *Ia uan biziba 10plan pozibar arigh egh dar pozir tam inigh izɨ nan dɨpenim datɨgh. Eghtɨ nan ingangarir gumaziba, dagher avɨriba ikiam. Ia kamaghɨn damightɨ, kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ uan Nguibamɨn tiar akaba kuigh, uan bizir aghuiba isɨ amozimɨn mɨn da ingegham, eghtɨ ia bizir aghuir avɨrim ikɨ egh ua bizitamɨn oteveghan kogham. Ia tuavir kamɨn gɨn mangɨ damu ganigh, egh fogh suam, nan akam a bar guizbangɨra. 11 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, kɨ ghaze, ‘Ia kamaghɨn damightɨ, kɨ apizibar tɨvaghtɨ, da ian azenibar itir bizibagh asɨghasɨghan kogham. Eghtɨ ian wainɨn aghariba bar puvɨra bɨtɨ dar ovɨziba ikɨ mangɨ anizir dughiamɨn otogham. 12 Eghtɨ kantrin igharaziba ian ganigh suam, Israelian nguazim bar derazɨ, me deraghavɨra a gapiagha bar akonge. Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim, nan akam kamaghɨra tu.’ ”

God ivezir aghuim isɨ gumazamizir aghuibar anɨngam

13 Egha Ikiavɨra Itir God ghaze, “Ia bar akar kurar avɨribar pamten na mɨgei. Egha ia nan azangsɨgha ghaze, ‘E akar kurar manabara nɨ mɨkeme?’ 14 Ia uarira uariv gɨa ghaze, ‘E Godɨn ziam fe, ezɨ a en akurazir puvatɨ. Ezɨ e tizim bagh an ziam fam? Egha Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn damazimɨn, e uan arazir kuraba bagha osemegha aziava dar gun a mɨkeme, ezɨ a bizir aghuitamɨn e gamizir puvatɨ. Ezɨ e manmaghsua pura uan arazir kurabar gun a mɨkeme? 15 E gumazir uari fa akaba batozibar gari, me bar akuegha deraghavɨra iti. Ezɨ gumazir arazir kurabagh amiba, me bizir aghuir avɨriba iti. Ezɨ gumazir arazir kuraba Godɨn akakaghasa dagh amiba, me ghaze, God ti me gasɨghasɨgham, ti puvatɨgham? Ezɨ God me gasɨghasɨghizir pu. Bar puvatɨ.’ ”

16 Ezɨ gɨn gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatiava an apengan itiba uarira uariv gei, ezɨ Ikiavɨra Itir God men mɨgɨrɨgɨam barasi. Egha Ikiavɨra Itir God mɨkemezɨ, enselba an Nguibamɨn ikia akɨnafarir rɨghizir mam isa Godɨn damazimɨn an gumazamizir kabar ziaba osiri. Kar gumazamizir Ikiavɨra Itir Godɨn atiatiava an apengan ikiava, zurazurara an ziam feba. Akɨnafarir rɨghizir kam, kar otivizir biziba gɨn dagh nɨghnɨghamin akɨnafarim. 17  *Ezɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Gumazamizir kaba, me nan adarazira ikiam. Eghtɨ dughiar kɨ inabazir kam otoghtɨ, gumazamizir kaba guizbangɨra na baghvɨra ikiam. Eghtɨ nan apangkuvim men ikɨ mamaghɨra ikiam, mati borim afeziamɨn ingangarim gamizɨma, afeziam an apangkufi. 18 Eghtɨ dughiar kamɨn, ia gumazamizir arazir aghuibagh amiba ko arazir kurabagh amiba, kɨ me gamir arazim, ia an ganam. Arazir aghuibagh amir gumazim, a nan akamɨn gɨn zui. Ezɨ arazir kurabagh amir gumazim, a nan akam batosi.”

4

Ikiavɨra Itir Godɨn Dughiar Ekiam Otivam

1 Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar Itim ghaze, “Ia deragh oragh. Dughiatam izɨtɨ, gumazamizir akaba batogha uan ziaba fava arazir kurabagh amiba, avir ekiam tuzibar isi moghɨn, otogh bar men isitɨ, me bar gevegham. Eghtɨ temer aguatam, o ter bitam ikian kogham. 2  *Eghtɨ dughiar kamɨn, ia gumazamizir nan ziam fa nan atiatia nan apengan itiba, ia bagh amɨnim tiraghtɨ, aruem anang ia gisiragh, ian arazir aghuiba akakagham. Mati aruem ia gisiragha gara fefem ian mɨkarzibagh anɨdi moghɨn, a ia damutɨ ian arɨmariaba gɨvaghtɨ ia ghuamaghegham. Egh ia mati bulmakaun nguziba bar akuegha uari akura dɨvazim ategha ivemara azenan zui moghɨn, ia bar akuegh mangɨ. 3 Kɨ Ikiavɨra Itir Godɨn Gavgaviba Bar itim ghaze, bizir kabar amuamin dughiamɨn, ia gumazir kurar kaba ia tuzir siribar mɨn me dɨkabɨn me abɨnigham.

4 “Kɨ Sainain Mɨghsɨamɨn, uan ingarir gumazim Moses ganɨngizir arazir kɨ ifongeziba ko, bizir kɨ damuasa ia mɨkemeziba, ia da bakɨnɨghnɨghan markɨ. Israelian gumazamiziba bar akar kabar gɨn mangasa, kɨ da isa ia ganɨngi.

5  *“Nan Dughiar kam, a Dughiar Bar Ekiam, kɨ an gumazamizibar amightɨ me bar atiatigham. Dughiar kam a tɨghar otivam, kɨ faraghɨvɨra Elaija amadaghtɨma an akam akurir gumazimɨn mɨn ia bagh izam. 6  *Egh an afeziaba ko, men boribar navibar amightɨ, me navir vamɨran otogh ikiam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nguazir kamɨn izɨ gumazamiziba bar me gasɨghasɨghan kogham.”

* 1:2: Jenesis 25:21-26

* 1:2: Rom 9:13

* 1:2: Aisaia 34:5-17; 63:1-6; Jeremaia 49:7-22; Esekiel 25:12-14; 35:1-15; Amos 1:11-12; Obadia 1:1-14

* 1:8: Nɨ Godɨn Araziba 15:21ɨn itir akamɨn ganigh.

* 1:10: Aisaia 1:11; Jeremaia 6:20; Amos 5:21

† 1:12: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 2:4: Dɨboboniba 3:11-13

* 2:5: Dɨboboniba 25:12

* 2:6: Godɨn Araziba 33:10; Jeremaia 23:22; Jems 5:20

* 2:15: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

† 2:16: Hibrun akam deragha akar kamɨn mɨngarim abɨghizir puvatɨ.

* 3:1: Matyu 11:10; Mak 1:2; Luk 1:76; 7:27

* 3:2: Aisaia 33:14; Joel 2:11; Sekaraia 13:9; Matyu 3:10-12; 1 Korin 3:13-15; Akar Mogomem 6:17

* 3:10: Ofa Gami 27:30; Dɨboboniba 18:21-24; Godɨn Araziba 12:6; 14:22-29; 2 Atriviba 7:2; 1 Eghaghaniba 26:20; 2 Eghaghaniba 31:10; Nehemia 10:38; 13:12

* 3:17: Godɨn Araziba 7:6; Onger Akaba 103:13; Taitus 2:14; 1 Pita 2:9

* 4:2: Malakai 3:16; Luk 1:78; Efesus 5:14; 2 Pita 1:19; Akar Mogomem 2:28

* 4:5: Matyu 11:14; 17:10-13; Mak 9:11-13; Luk 1:17; Jon 1:21

* 4:6: Aisaia 11:4; Sekaraia 5:3; 14:12; Luk 1:17; Akar Mogomem 19:15

Matyu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Matyu Osirizir Akar Aghuim

O

Matyu

Akar faragha zuim

Matyu Osirizir Akar Aghuim, a 4plan akɨnafaribar tongɨn faragha zui. Egha akɨnafarir 4plan kaba, da Iesusɨn Akar Aghuim mɨgɨa, egha dughiar Iesus nguazimɨn ikiava amir bizir otivizibagh eghari.

Matyun akɨnafarim, a Maria Iesus batezir dughiamɨn otivizir bizibagh egharava, egha ghua dughiar me Iesus mɨsoghezɨ an aremezimɨn tu. Egha a ua mozimɨn dɨkavigha, uan adarazi ategha Godɨn Nguibamɨn ghuavanabo.

Ezɨ bizir ekiar mam Matyu anekakaghasa, a kamakɨn, Iesus bizir God fomɨra dɨkɨrɨzir akamɨn dagh amigha gɨfa. Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghurimɨn da osirizɨ, da iti. God akam akɨrigha ghaze, a Israelia ua me inisɨ gumazitam amadaghtɨ a izam. Ezɨ akɨnafarir kam kamaghɨn en aka, Iesus a gumazir kamra. Egha Matyun akɨnafarir otevir avɨravɨrir mabar, akaba kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, bizir Iesus amiziba, da bar mɨgɨrɨgɨar Godɨn akam nɨgha izir gumaziba fomɨra mɨkemezir akabar mɨraram otivigha gɨfa. Nɨ vezɨn kabar gan: Matyu 1:22-23, 2:4-6, 2:14-15, 2:23, 4:13-16, 8:16-17, 12:15-21, 13:34-35, 21:2-5, 21:16, 26:24, 26:31, 26:54, 27:6-10ɨn gan.

Ezɨ bizir ekiar igharazir mam, Matyun akɨnafarim a mɨgei, a God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn mɨgei. God kamaghɨn ifonge, Iesusɨn ingangarimɨn God bar gumazamizibar atrivimɨn ikiasa, eghtɨ gumazamiziba bar an ifongiamɨn gɨn mangam.

Matyun akɨnafarimɨn aven, Iesus mɨkemezir akar ruarir 5pla, da iti. Faragha zuim, a sapta 5, 6 ko, 7ɨn iti, kar akar Iesus mɨghsɨar mam gisɨn ikia, mɨkemeziba. Akar kam a guizbangɨra God gumazamizibar arazibar en aka. Ezɨ namba 2ɨn akar ruarim, a sapta 10ɨn iti. Kar akar Iesus uan suren gumazibagh anɨngizim. Dughiar kam, me mangɨva Iesusɨn akam gumazamizir igharazibav kɨmasa, ezɨ Iesus me mangɨ damuamin bizibav gei.

Ezɨ namba 3ɨn akar ruarim, a sapta 13ɨn iti, Iesus God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akar isɨn zuibar gumazamizibav gei. Ezɨ namba 4ɨn akar ruarim, a sapta 18ɨn iti, Iesus gumazamizir guizbangɨra an suren gumazibar itir arazibar gun mɨgei. Egha namba 5ɨn akar ruarim, a sapta 24 ko 25ɨn iti, Iesus Dughiar Abuananamɨn bizibar gun mɨgei.

Akɨnafarir kam uabɨ, gumazir akɨnafarim osirizimɨn gun mɨkemezir puvatɨ. Akɨnafarir kam kamaghɨn ziar kam ini, Matyu Osirizir Akar Aghuim. Guizbangɨra, me ti dagɨaba isir gumazim Matyu, a gɨnɨghnɨsi. (Nɨ Matyu 9:9-13ɨn gan.)

Iesus nguazir kamɨn oto

1

(Sapta 1:1--4:16)

Iesusɨn inaziba ko ovavibar ziaba

(Luk 3:23-38)

1 * *Kar Krais Iesusɨn inaziba ko ovavibar eghaghanim. Iesus a Devitɨn ovavim. Ezɨ Devit Abrahamɨn ovavim.

2 Abraham Aisakɨn afeziam. Ezɨ Aisak, Jekopɨn afeziam. Ezɨ Jekop Juda ko an aveghbuabar afeziam.* 3 * *Ezɨ Juda, Peres ko Seran afeziam. Aningɨn amebam Tamar. Ezɨ Peres Hesronɨn afeziam, Ezɨ Hesron, Ramɨn afeziam. 4 Ezɨ Ram Aminadapɨn afeziam, Ezɨ Aminadap Nasonɨn afeziam, ezɨ Nason Salmonɨn afeziam. 5 Ezɨ Salmon Boasɨn afeziam. An amebam Rahap. Ezɨ Boas Obetɨn afeziam, an amebam Rut. Ezɨ Obet Jesin afeziam, Ezɨ Jesi Atrivim Devitɨn afeziam.

6 * *Ezɨ Devit Solomonɨn afeziam, an amebam Urian amuim.† 7 * *Ezɨ Solomon Rehoboamɨn afeziam. Ezɨ Rehoboam Abiyan afeziam, Ezɨ Abiya Asan afeziam. 8 Ezɨ Asa Jehosafatɨn afeziam. Ezɨ Jehosafat Jehoramɨn afeziam. Ezɨ Jehoram Usian afeziam. 9 Ezɨ Usia Jotamɨn afeziam. Ezɨ Jotam Ahasɨn afeziam. Ezɨ Ahas Hesekian afeziam. 10 Ezɨ Hesekia Manasen afeziam. Ezɨ Manase Emonɨn afeziam. Ezɨ Emon Josaian afeziam. 11 * *Ezɨ Josaia Jehoiakin ko an aveghbuar mabar afeziam. Dughiar kamɨn Israelia ghua kalabuziar gumazamizibar mɨn Babilonɨn nguibar ekiamɨn ghue.

12 * *Ezɨ me Babilonɨn kalabusɨn ghuezɨ, gɨn Jehoiakin Sealtielɨn afeziam. Ezɨ Sealtiel Serubabelɨn afeziam. 13 Ezɨ Serubabel Abiutɨn afeziam. Ezɨ Abiut Eliakimɨn afeziam. Ezɨ Eliakim Asorɨn afeziam. 14 Ezɨ Asor Sadokɨn afeziam. Ezɨ Sadok Akimɨn afeziam. Ezɨ Akim Eliutɨn afeziam. 15 Ezɨ Eliut Eleasarɨn afeziam. Ezɨ Eleasar Matanɨn afeziam. Ezɨ Matan Jekopɨn afeziam. 16 Ezɨ Jekop Josepɨn afeziam, a Marian pam.

Ezɨ Maria Iesus bate, ezɨ me ziar kam Krais a gatɨ. A Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim.

17 Kamaghɨn amizɨ, Abrahamɨn dughiamɨn ikegha ghua Atrivim Devitɨn dughiamɨn tu, 14plan ovaviba otifi. Ezɨ Devitɨn dughiamɨn ikegha ghua dughiar Israelia Babilonɨn nguibar ekiamɨn kalabuziabar mɨn ikezim, 14plan ovaviba otifi. Ezɨ dughiar me kalabuziabar mɨn ikezimɨn ikegha ghua God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, Kraisɨn dughiamɨn tuzim, uaghan 14plan ovaviba otifi.

Maria Krais Iesus bate, a God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim

(Luk 2:1-7)

18 * *Krais Iesus otozir eghaghanimra kara, a God Uam e Iniasa Mɨsevezir Gumazim. An amebam Maria, me Josepɨn ikiasa a ginaba. Egha aning tɨghar uaning inigh ikiasava amima, Maria navim asangi. Godɨn Duamra borim a gatɨ. 19 * *Ezɨ Josep Godɨn damazim derazir gumazim an averara Maria ataghɨraghasa nɨghnɨsi. An azenan Maria aghumsɨzim a danɨngan aghua. 20 Egha a kamaghɨn nɨghnɨgha itima Ekiamɨn enselɨn mam irebamɨn kamaghɨn a mɨgei, “Josep, nɨ Devitɨn ovavim, nɨ atiatingan markɨ. Nɨ Maria inigh an ikɨ. A navim asangizir borim, a Godɨn Duam da ize. 21 * *An otarim bateghtɨma, eghtɨ a uan gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadagh men akurvagham. Kamaghɨn nɨ ziam Iesus a datɨgh.”‡

22 Arazir kaba kamaghɨn otiva, egha Godɨn akam inigha izir gumazir mamɨn mɨgɨrɨgɨamɨn mɨraram otifi. 23 * *A kamaghɨn mɨkeme:

“Amizir gumazitam ko akuizir puvatɨzim navim asegh, otaritam bategham.

Eghtɨ me ziar kam Emanuel a darɨgham, ziar kamɨn mɨngarim kara, ‘God e ko iti.’ ”

24 Ezɨ Josep daguraguimɨn dɨkavigha, Ekiamɨn ensel irebamɨn aven a mɨkemezɨ moghɨn, ghua Maria inigha an iti. 25 * *A poroghamiba uari isava akuir arazitam Maria gamizir puvatɨgha, ghua dughiar an otarim batezim. Ezɨ a ziam Iesus isa a gatɨ.

2

Saghon itir fofozir gumaziba Iesus bagha ize

1 Maria Distrik Judian aven itir nguibam Betlehemɨn Iesus bate. Dughiar kamɨn Herot, Atrivimɨn iti. Amebam Iesus batezɨma fofozir gumazir maba aruem anadi naghɨn ikegha Jerusalemɨn ize.* 2 * *Egha me kamaghɨn azai, “Borir Judabar Atrivimɨn ikiamim, amebam a batezɨ a managh iti? E an gun mɨgeir mɨkovezim aruem anadi naghɨn an ganigha an ziam fasa izi.” 3 Ezɨ Herot akar kam baregha an dɨghorim a bɨra. Ezɨ Jerusalemɨn itir darazi uaghan kamaghɨn ami. 4 Egha Herot ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan Arazibagh fozir gumazibar diagha me akuvagha kamaghɨn men azai, “God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, an amebam managh a batam?” 5 Ezɨ me ghaze, “Judian Distrighɨn aven itir nguibam Betlehemɨn, an amebam a batam. E bizir kam kamaghɨn a gɨfo, Godɨn akam inigha izir gumazimɨn osizirim kamaghɨn iti:

6 * *“ ‘Nɨ Betlehem, nɨ Judan nguazimɨn aven iti.

Nɨ Judabar nguibar ekiabar tongɨn uaghan ziam iti,

nɨn aven gumazitam na bagh gumazir dapanimɨn otogh

Israelia gativagh men ganam.’ ”

7 Ezɨ Herot averara aruem anadi naghɨn izezir gumazibar diagha mɨkovezim otozir dughiam bagha men azai. A me faraghavɨra mɨkovezimɨn apizir dughiam gɨfogha, 8 egha me isa Betlehemɨn me amadagha kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ borim bativsɨ deraghvɨra rui. Ia a batoghɨva ua na bagh mɨgɨrɨgɨam amadagh. Eghtɨ kɨ uaghan mangɨ, an ziam fam.”

9 Me Herot baregha zuima mɨkovezir me faragha aruem anadi naghɨn ganizim, men faragha ghua borim itir danganim batogha a gisɨrara iti.† 10 Me mɨkovezimɨn ganigha bar akonge.

11 * *Egha me dɨpenimɨn aven ghua borim uan amebam Maria ko, aning bato. Me tevibar pɨrigha avigha ghuaghira borimɨn ziam fe. Egha me uan mɨtariba kuigha bizir aghuir a bagha inigha izezibar an ekarim gami. Me gol ko mughuriar aghuim itir borem ko avir mɨgharir mughuriar aghuim gamim da isava a ganɨngi.

12 Ezɨ God irebamɨn me batogha Herot bagh ua mangan me anogoroke. Ezɨ me tuavir igharazimɨn uamategha uan nguibamɨn ghue.

Josep ko Maria borim inigha Isipɨn zui

13 Fofozir gumaziba ghuezɨma Ekiamɨn enselɨn mam irebamɨn Josep batogha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ dɨkavigh borim iniva an amebam sara inighɨva ia arɨ Isipɨn mangɨ. Herot borim bagh ruiva amɨsueghtɨ an aremeghasa. Kamaghɨn amizɨ, ia mangɨ maghɨra ikɨ mangɨtɨ, dughiar kɨ ua nɨ mɨkɨmamim.” 14 Ezɨma Josep dɨkavigha borim isa an amebam inigha me dɨmagarir kamra Isipɨn ghue. 15 * *Egha Josep Isipɨn ikia ghua, dughiar Herot ovengezim. Arazir kabanagh otiva Ekiamɨn akam inigha izir gumazir mamɨn akatorimɨn mɨkemezir mɨgɨrɨgɨabar mɨn otifi. A kamaghɨn mɨkeme, “Nan Otarim Isipɨn kantrin itima, kɨ an diazɨma an azenan ize.”

Atrivim Herot mɨkemezɨma, me borir avɨribav soghezɨma da ariaghire

16 Ezɨ Herot garima, fofozir gumazir aruem anadi naghɨn izeziba a gifara. Ezɨ Herot bar puv atara uan mɨdorozir gumaziba amadagha, mɨgɨrɨgɨar gavgavim me ganɨga, me amadima me ghua, Betlehem koma an boroghɨn itir nguibaba bar dar ghua otarir azenir pumuning ko an apengan itiba, me mɨsozima me ariaghire. Kar ana aruem anadi naghɨn izezir fofozir gumazibar mɨgɨrɨgɨamɨn gɨn ghua kamaghɨn ami. 17 Arazir kabanagh otiva Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia mɨkemezɨ moghɨn, otifi. A ghaze:

18 * *“Me Raman nguibamɨn tiarir mam barasi, azirakam ko tuatem.

Reselɨn boriba ua itir puvatɨ.

Kamaghɨra a uan ovengezir boriba bagha azi.

A navir amɨrizim inian aghua.”

Josep uan amuim ko Iesus inigha uamategha uan nguibamɨn ize

19 Herot ovengezɨma, Josep Isipɨn itima, Ekiamɨn ensel irebamɨn Josep bato. 20 * *Egha kamaghɨn a mɨgei, “Borim mɨsoghasa amir darazi me ovenge. Kamaghɨn amizɨ, nɨ dɨkavigh borim koma an amebam inigh ua Israelɨn mangɨ.” 21 Ezɨ a dɨkavigha borim isa an amebam inigha me ua Israelɨn ghue.

22 Egha an orazima, Arkelaus uan afeziam Herotɨn danganim inigha Judian Atrivimɨn iti. Ezɨ Josep Judian Distrighɨn mangan atiatingi. Egha God da irebamɨn mɨgɨrɨgɨam inigha Galilin Distrighɨn ghu.‡ 23 * *A ghua Galilin Distrighɨn nguibar mam, Nasaretɨn apera. Bizir kaba otiva Godɨn akam inigha izir gumazim mɨkemezɨ moghɨn otifi, a ghaze, “Me Nasaretian Gumazim, a darɨgham.”

3

Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim, akam akuri

(Mak 1:2-8; Luk 3:1-18; Jon 1:19-28)

1 * *Dughiar kamnaghɨn Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon izava, Judian gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia akam akuri. 2 * *Egha ghaze, “God Bizibagh Ativamin Dughiam, a roghɨra ize. Kamaghɨn amizɨ, ia navibagh iragh.”*

3 * *Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia fomɨra Jonɨn gun mɨgɨa ghaze, “Gumazir tiarir mam gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dɨa ghaze, ‘Ia Ekiam bagh tuaviba azenɨva, dar kɨr.’ ”

4 * *Jon an asɨzim kamelɨn arɨzibar ingarizir iniba ikegha asɨzir inim uan ivariam ike. A inir kaba ikeghava odeziba ko ruarimɨn haniba api.† 5 Ezɨ gumazamiziba, me Jerusalemɨn nguibar ekiam ko Judian Distrik ko Jordanɨn danganimɨn ikegha, bar a bagha izava, 6 uan arazir kurabar gun mɨgeima a Jordanɨn Fanemɨn me rue.

7 * *Egha a garima, Farisiba ko Sadyusibar avɨrim, a gumazamiziba ruer danganimɨn izi. Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia kuruzir divir anababa, tina ia mɨkemezɨ, ia Godɨn anɨngagharir gɨn izamimɨn arɨ mangasa? 8 Ia navim gɨrazir arazibar amu. 9 * *Egh ia pura uarigh nɨghnɨgh suam ‘E Abrahamɨn ovaviba.’ Kɨ ia mɨgei, God dagɨar kabara amightɨ da Abrahamɨn ovavibar mɨn otivighamin gavgavim iti. 10 * *Sobiam datɨrɨghɨn temer povibar iti, eghtɨ temer dagher ovɨzir aghuiba itir puvatɨziba, God bar da okeghɨva da isɨva avim mɨkɨnam.

11 * *“Ia navibagh irazir arazim akakaghasa kɨ dɨpamɨn ia rue. Ezɨ nan gɨn izir gumazim, an gavgavim nan gavgavim gafira. Ezɨ kɨ an dagarir asuabar ateramin gavgaviba puvatɨ. Gumazir kam Godɨn Duam ko avimɨn ia ruam. 12 * *A witba mɨsevir savol an agharimɨn iti, eghtɨ a uan witba mɨsɨva dar daghebar arɨghɨva, witba mɨsevir dɨpenimɨn witɨn mɨseviba aviva, egh dar mɨseviba avir munger puvatɨzimɨn da akuntɨma, da isiam.”

Jon Iesus rue

(Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

13 Ezɨ dughiar kamɨn Iesus Galilin Distrik ategha Jon a ruasa, Jordanɨn Fanemɨn zui. 14 Ezɨ Jon an anogorogha ghaze, “Nɨ manmaghsua, uabɨ ruasa na bagha izi? Nɨ na rutɨ, kamaghɨn deragham!”

15 Ezɨ Iesus an mɨgɨrɨgɨam ikaragha a mɨgɨa ghaze, “Markɨ. Nɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨ mɨgei moghɨn nɨ damu. Ga arazir kamɨn, God ifongezir arazibar gɨntɨghtɨ, da otivam.” Ezɨ Jon an mɨgɨrɨgɨamɨn mɨn ghu.

16 * *Ezɨ Iesus ruegha gɨvagha zuamɨra dɨpamɨn anagava oto. Ezɨ overiam kuiaghirɨzɨ a garima, Godɨn Duam bunbamɨn mɨn mɨghegha izaghira a gisɨn apera. 17 * *Ezɨ tiarir mam Godɨn Nguibamɨn ikia dɨa ghaze, “Kar nan Otarim, kɨ bar a gifonge. Kɨ a bagha bar akonge.”

4

Satan Iesus gifarasa a gakaghori

(Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

1 * *Dughiar kamɨn Godɨn Duam Iesus inigha ghua Satan a gifarasa gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. 2 * *Ezɨ Iesus 40plan arueba ko dɨmagaribar daghetam inizir puvatɨ. Ezɨ mɨtiriam an azi. 3 * *Ezɨ gumazir ifavaribagh amim Satan iza a batogha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ guizbangɨra Godɨn Otarim, nɨ dagɨar kaba akar gavgavim dav kemeghtɨ da bretɨn rubuzibar mɨn otifigh.”

4 * *Ezɨ Iesus Satan ikaragha ghaze, “Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazamiziba daghebara damɨva dar gavgavimɨn ikian kogham. Puvatɨ. Me God mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba bar dar gɨn mangɨva me ikɨrɨmɨrir aghuim iniam.’ ”

5 Ezɨ Satan Iesus inigha Jerusalemɨn ghugha a isa Godɨn Dɨpenim pɨn mar anefa. 6 * *Egha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘A nɨ bagh uan enselba akar gavgavim me mɨkɨmtɨma me deraghvɨra nɨn ganam. Egh me uan dafaribar nɨ fueghtɨ, nɨ uan dagarim dagɨatamɨn aneseghan kogham!’ Kamaghɨn amizɨ, nɨ guizbangɨra Godɨn Otarim, nɨ kagh ikɨ uabɨ ekunigh.”

7 * *Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Godɨn Akɨnafarim uaghan kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ uan Ekiam Godɨn Araziba tuisɨgh a gɨfoghsɨ an gavgavim bagh azangan markɨ.’ ”

8 Ezɨ Satan ua Iesus inigha ghua mɨghsɨar bar pɨn itir mamɨn ghuavanabogha nguazir kamɨn kantriba bar, ko dar bizir aghuiba an akakagha ghaze, 9 *“Nɨ tevimning apɨrigh nan ziam feghtɨ, bizir kaba kɨ bar da nɨ danɨngam.”

10 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Satan nɨ na gitagh! Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ uan Ekiam God, nɨ an apengara ikɨ an ziamra fam.’ ”

11 * *Ezɨ Satan Iesus ataghizɨma, Godɨn enselba an garava an akurvasi.

Iesus Galilin Distrighɨn ingari

(Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

12 * *Iesus orazima me Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim a isa kalabus gatɨ, ezɨ a uamategha Galilin Distrighɨn ghu. 13 * *Egha a Nasaretɨn nguibam ategha ghua Kaperneamɨn nguibamɨn iti. Nguibar kam, Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarimɨn Sebulun ko Naptalin nguazir asɨzimɨn iti.* 14 Arazir kabanagh otiva fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia mɨkemezɨ moghɨn otifi. A ghaze, 15  *“Ia gumazamizir Sebulunɨn nguazim ko Naptalin nguazimɨn itiba, nguazir kam a tuavir ongarimɨn zuimɨn boroghɨra itir danganim ko Jordanɨn Fanemɨn dadarir vongɨn itir danganim, a Galilin Distrighɨn nguazim. Danganir kam Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨriba uaghan an aven iti. 16 * *Gumazamizir arazir kurabar mɨtatemɨn aven aruiba, me datɨrɨghɨn angazangarir ekiamɨn gari. Me danganir mɨtatemɨn apiaghav ikiava aremeghasava ami, ezɨ datɨrɨghɨn amɨnim tirazɨ angazangarim me gisira.”

Iesus Akar Aghuim akuri

(Sapta 4:17--9:34)

Iesus suren gumazir 4plan diazɨ,
me an gɨn zui

(Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

17 * *Dughiar kamɨn Iesus ingangarim foregha akam akura gumazamizibav gɨa ghaze, “God Bizibagh Ativamin Dughiam a roghɨra ize. Kamaghɨn amizɨ, ia navibagh iragh!”

18 Ezɨ Iesus Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarimɨn ghua gari aveghbuar mamning iti. Saimon, me “Pita,” a garɨsi. A uan dozim Andru ko, aning iver ekiaba dɨpamɨn da kuri. Aning osiriba isa dagɨaba bagha da amadir gumazimning. 19 * *Ezɨ Iesus aning mɨgɨa ghaze, “Gua nan gɨn izɨtɨma kɨ guan akakaghtɨma, gua osiriba isi moghɨn gumazamiziba iniam.” 20 * *Ezɨ aning an akam baraghavɨra, uan iveba ategha an gɨn zui.

21 Ezɨ Iesus mong sɨvagha ghua aveghbuar mamningɨn api. Jems, a Sebedin otarim, a uan dozim Jon ko iti. Aning uan afeziam Sebedi ko me botɨn mamɨn iti. Men iveba dɨghoraghirezi, me dar toribar kɨri. Ezɨ Iesus aning diazɨma, 22 aning maghɨra uan afeziam ko bot ategha Iesusɨn gɨn zui.

Iesus akam akura arɨmariabar kɨri

(Luk 6:17-19)

23 * *Iesus Galilin Distrik bar a garua me God ko mɨgeir dɨpenibar aven men sure gami. Egha a God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam me mɨgɨa men arɨmariaba ko osɨmtɨzir men namnabar itiba bar da gefi. 24 * *Ezɨ an biarim Sirian Provins bar an ghu. Ezɨ gumazamizir arɨmariaba itiba, me bar me isa a bagha izi. Gumazir aria mɨzazir kuraba baraziba, ko duar kuraba apazaziba, ko gumazir arɨmariar inɨrɨzibagh amiba, ko gumazir agharapaniba ariaghireziba, me bar me inigha a bagha izi. Ezɨ Iesus men arɨmariaba bar da gɨfa.† 25 * *Ezɨ gumazamizir bɨzir dafam, me a koma arui. Galilin Distrighɨn itir darazi ko Distrik Dekapolisɨn itir darazi ko Jerusalem ko Judian Distrik, ko Jordanɨn vongɨn itir danganimɨn itir darasi, me an gɨn arui.

5

Iesus mɨghsɨamɨn akam akuri

1 Iesus gari avɨrir ekiam an gɨn izima, a mɨghsɨar mamɨn ghuanabogha apera. Ezɨ an suren gumaziba a bagha izi.*

Iesus gumazamizibar sure gami

(Luk 6:20-23)

2 Ezɨ Iesus kamaghɨn uan suren gumazibar sure gamua ghaze:†

3 * *“Ia Godɨn damazimɨn ia fo, ia an bizibagh asa,

ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangam.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

4 * *Ia datɨrɨghɨn azia itir gumazamiziba,

ia bar akuegham.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

5 * *Ia gumazamizir uari abɨra aghumra itiba,

God nguazim bar ia danɨngam.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

6 * *Ia gumazamizir arazir aghuiba baghavɨra ikia egha mati gumazim mɨtiriam an azi, egha mati gumazim kuarim an pɨri,

God ian mɨtiriam a gɨvagham.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

7 * *Ia gumazamizir igharaz darazir apangkuviba,

God ian apangkuvam.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

8 * *Ia gumazamizir navir averiaba zueziba,

ia Godɨn ganam.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

9 * *Ia gumazamizir adariba ko mɨdoroziba ageviba,

me ‘Godɨn Boriba,’ ia darɨgham.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

10 * *Ia gumazamizir arazir aghuibagh amiba, ezɨ me arazir kam bagha osɨmtɨziba ko mɨzaziba ia ganɨdi,

God Bizibagh Ativamin Dughiam, a iana.

Kamaghɨn ian naviba deragh.

11 * *Me ian gari ia na ko iti, ezɨ bizir kam bangɨn me paza ia gamua osɨmtɨziba ko mɨzaziba ia ganɨdi,

egha mɨgɨrɨgɨar ifavarir avɨriba ia gasi,

kamaghɨn ian naviba deragh.

12 * *Ivezir bar ekiam ia mɨzua Godɨn Nguibamɨn iti.

Godɨn akam inigha izir gumazir ian faragha ghueziba, me uaghan kamaghɨra osɨmtɨziba ko mɨzaziba me ganɨngi.

Kamaghɨn ia naviba deragh bar akongegh.”

Ia amangsɨzim ko angazangarimɨn mɨn iti

(Mak 9:50; Luk 14:34-35)

13 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar me bagha, amangsɨzimɨn mɨn iti. Ia fo, amangsɨzim uan isɨngtɨzim ateghtɨ, ia manmaghɨn a damightɨ a ua sɨngigham? Amangsɨzir kamaghɨn otiviba ingangariba puvatɨ. Me a isɨ nguazimɨn anekunigh a dɨkabɨnam. 14 * *Ia mati nguazir kamɨn angazangarim. Ia kamagh nɨghnɨgh! Nguibar ekiatam mɨghsɨamɨn ikɨ modoghan kogham. 15 * *Egha gumazitam lamɨn tam gaborogha a isa mɨnetamɨn aven anetɨzir puvatɨ. An a isɨ dakozim dafaghtɨma, an angazangarim gumazamizir dɨpenimɨn itiba bar me gisiragham. 16 * *Nɨn angazangarim kamaghɨra isiraghtɨma, gumazamiziba bar an ganam. Egh me ian arazir aghuir kabar ganɨva ian Afeziar uan Nguibamɨn itim, me an ziam fam.”

Moses Osirizir Arazibar akaba

17 * *Egha Iesus ua mɨgɨa ghaze, “Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, egh suam, kɨ Moses Osirizir Araziba ko Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba batoghasa ize. Puvatɨ. Kɨ izɨ dar amutɨ dar dagheba guizɨn otivam. 18 * *Kɨ bar guizbangɨra ia mɨgei, Moses Osirizir Arazibar akar muziaritam gɨvaghan kogh, mangɨ nguazim ko overiam gɨvaghamin dughiam otogham. Dar osizirir otevir muziariba ko ababanir me osiriziba, da kamaghɨra ikɨ mangɨ bizir otivamiba bar otivigham. 19 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazir manam Moses Osirizir Arazitamɨn kuragh suam, a pura bizim, egh kamaghɨra igharaz darazir sure damuam, gumazir kamaghɨn amim, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn an ziam bar gɨn ikiam. Eghtɨma gumazir manam Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨva egh kamaghɨra ua igharaz darazir men sure damutɨ me an mɨn arazir kabar gɨn mangɨtɨ, gumazir kamaghɨn amizim, God Bizibagh Ativamin Dughiam, a ziar bar ekiam iniam. 20 * *Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨgei, ia Godɨn ifongiamɨn gɨntɨghan koghɨva, ian arazir aghuiba Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisibar arazir aghuibagh afiraghan koghtɨ, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangan kogham.”

Iesus akabar kɨrir arazim mɨgei

(Luk 12:57-59)

21 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia mɨgɨrɨgɨar ian ovaviba iniziba, ia da baregha gɨvagha dagh fo, ia tav mɨsueghtɨma an aremeghan markɨ. Ian tav gumazitam mɨsueghtɨma an aremegham, a kotiamɨn otivam. 22 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, gumazir manam uan aveghbuamɨn atari, a kotiamɨn mangam. Egh gumazitam mɨgɨrɨgɨar kurabar uan aveghbuam mɨkɨm suam, a Kotiar Ekiamɨn otivam. Egh gumazitam gumazir mamɨn atar suam, a gumazir onganim, a helɨn avir ekiamɨn mangam.

23 * *“Egh nɨ ofa damusɨ ofa gamir dakozimɨn mangɨ, egh nɨ nɨghnɨgham, nɨ uan aveghbuam ko mɨgɨrɨgɨar osɨmtɨzim iti, 24 * *egh nɨ uan ofaba ofa gamir dakozimɨn dar atɨgh. Egh uamategh mangɨ aveghbuam ko mɨgɨrɨgɨabar kɨrigh. Gua dar kɨrigh, egh nɨ datɨrɨghɨn mangɨ uan ofa isɨ God danɨng.

25 * *“Eghtɨ nɨn apanim nɨ inigh kotiamɨn mangɨtɨ, nɨ a ko osɨmtɨzir kam akɨrsɨ tuavimɨn a mɨkɨm mangɨ. Puvatɨghtɨma, a nɨ inigh jasɨn damazimɨn mangam. Eghtɨ jas nɨ inigh polisɨn agharim datɨghtɨma, polis nɨ inigh kalabuziam datɨgham. 26 Ezɨ kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ azenim giran kogham, ikɨ mangɨ nɨ ivezim bar anekɨrighamin dughiamɨn gɨn, azenim giram.”

Iesus poroghamiba uari bakeir arazibav gei

27 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia kamaghɨn oraki, me fomɨra ghaze, ia poroghamiba uari bakeir arazim, damuan markɨ. 28 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, nɨ gumazitam nɨ amizir mamɨn gara paza a gɨnɨghnɨsi, nɨ poroghamiba uari bakeir arazim uan navir averiamɨn aven, a ko a gamigha gɨfa.

29 * *“Eghtɨ nɨn damazir guvimɨn itim nɨ damutɨ, nɨ arazir kuram damightɨ, nɨ anesigh a makunigh. Kamaghɨn deragham, nɨ uan mɨkarzitam atugh, egh arazir kuratam damighan kogham. Puvatɨghtɨma, me nɨn mɨkarzim bar a isɨva helɨn anekunigham. 30 * *Eghtɨ nɨn dafarir guvim nɨ damutɨ nɨ arazir kuratam damightɨ, nɨ anetugh a makunigh. Kamaghɨn dera, nɨn mɨkarzitam dutugh deragham, egh nɨ arazir kuratam damuan kogham. Puvatɨghtɨma, me nɨn mɨkarzim bar a isɨ helɨn anekunigham.”

Iesus ghaze, gumaziba uan amuiba ataghɨraghan kogham

(Matyu 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18)

31 * *Egha Iesus ua mɨgɨa ghaze, “Me fomɨra kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazir manam uan amuim ataghɨraghsɨ, an a bagh akɨnafarim osirigh egh anetegham.’ 32 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, Gumazir manam uan amuimɨn garima, a gumazir igharazitam ko akuizir puvatɨzɨ a puram anetaki, gumazir kam uan amuim gamima a poroghamiba uari bakeir arazim gami. Eghtɨ amizir kam gumazir igharazitamɨn ikiam, a poroghamiba uari bakeir arazim gami. Eghtɨ gumazitam amizir pam ataghizimɨn ikɨva, egh gumazir kam uaghan poroghamiba uari bakeir arazim gami.”

Iesus ghaze, ia bizibav kɨm egh guizbangɨra darɨgh Godɨn Nguibamɨn akakaghan markɨ

33 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Mɨgɨrɨgɨar mam ian ovaviba a inizɨ ia a baraki, a kara, ‘Ia ifarɨva Godɨn Nguibamɨn akakagh mɨkɨman markɨ. Ia Ekiamɨn damazimɨn mɨgeir akamɨn mɨrara mangɨ, arazir kam deragh a damu.’ 34 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ, bizir katamɨn akakagh mɨkɨman markɨ. Bar markiam. Ia Godɨn Nguibamɨn akakagh egh mɨkɨm suam, ‘Bar guizbangɨra,’ ia kamaghɨn damuan markɨ. Bar markiam. Kar Godɨn Atrivir Dabirabim. 35 * *Ia uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ, nguazir kam dɨponan markɨ. God nguazimɨn uan suemning arɨsi. Egh ia uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ, Jerusalem dɨponan markɨ. Jerusalem Atrivir Ekiamɨn nguibar ekiam. 36 Egh ia uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ uan dapanibar akakaghan markɨ. Ia fo, ian tav uan dapanir arɨzitam damutɨ a pigham, o ghurghurighan kogham. 37 * *Ia pura kamaghɨn mɨkɨm, ‘Guizbangɨra,’ o ‘Puvatɨ.’ A kamaghɨn dera. Ezɨ mɨgɨrɨgɨar igharazir isafuraziba, da Satanɨn otivaghirir mɨgɨrɨgɨaba.”

Iesus ghaze, ia arazir kuraba
ikarvaghan markɨ

(Luk 6:29-30)

38 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia oraki, me fomɨra ghaze, ‘Tav igharaz tavɨn damazim a gasɨghasightɨ, me uaghan an damazim gasɨghasigham. Eghtɨ tav tavɨn ataritam asightɨ, me uaghan an ataritam asigham.’ 39 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, gumazim arazir kuratam ia damightɨma, ia a ikarvaghan markɨ. Egh gumazitam ian koviatam apezeghtɨ, ia koviar vuem sara a danɨngigh. 40 * *Eghtɨ tav ian korotiar azenan azuim bagh ia isɨ kotiam datɨghtɨ, ia uaghan uan aven azuir korotiam saram a danɨngigh. 41 Eghtɨ tav uan biziba iniasa nɨ bagha gavgava ghaze, nɨ an biziba ater an aku tuavir asɨzitamɨn mangam, eghtɨ nɨ an aku tuavir asɨzir ruarir pumuningɨn mangɨ. 42 * *Eghtɨ tav biziba bagh ian azangsɨghtɨ, ia a danɨngigh. Eghtɨ gumazitam pura ia da biziba iniasa ian azai, ia akɨrim ragh a gasan markɨ.”

Iesus ghaze, ia uan apanibagh ifongegh

(Luk 6:27-28; 6:32-36)

43 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia kamaghɨn oraki, me fomɨra kamaghɨn mɨgei, ‘Ia uan namakabagh ifongegh, egh pazɨ uan apanibar amu.’‡ 44 * *Ezɨ kɨ kamagh ia mɨgei, ia uan apanibagh ifongegh, egh me bagh Godɨn azangtɨ, God gumazir osɨmtɨziba ko mɨzaziba ia ganɨdibar apangkuvam. 45 * *Arazir kam kamaghɨn ian akagham, ia guizbangɨra uan Afeziar uan Nguibamɨn itimɨn boribara. Guizbangɨra, an aruem gamima, a gumazir kuraba ko aghuiba bar me gisɨsi. Egha an amozim gamima, a gumazir aghuiba ko gumazir arazir kurabagh amiba sara me gizi. 46 Eghtɨ ia gumazir ia gifongezibara ifueghɨva ia ivezir aghuir manatam iniam? Puvatɨ. Gumazir dagɨaba isiba uaghan arazir kabagh ami. 47 Egh ia dughiam isɨ uan adarazir anɨng, egh ian arazir manam igharaz darazir arazim gafiragham? Gumazir God gɨfozir puvatɨziba ti uaghan ia amir arazibagh ami! 48 * *Kamaghɨn amizɨ, ia uan Afeziar uan Nguibamɨn itim, an arazir aghuibagh ami moghɨn, ia uaghan arazir aghuibar amu.”

6

Iesus igharazibar akurvazir arazim mɨgei

1 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia deraghvɨra gan. Ia gumazamiziba gansɨ osamɨva, arazir aghuibar amuan markɨ. Ia kamagh damu, uan Afeziar uan Nguibamɨn itim da ivezir aghuitam inighan kogham.

2 “Egh ia bizitam isɨ gumazir asaghasazitam danɨngsɨva, tav amadaghtɨma a mangɨ ian arazir aghuir kamɨn, gun mɨkɨman markɨ, egh mati gumazir maba me God ko mɨgeir dɨpeniba ko tuavibar tuiva odava ami mokɨn. Ia men mɨn damuan markɨ. Kamagh amir darasi, me gumazamizibar damazibar uan araziba akakaghtɨma, me men ziaba fasa. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, me uan ivezim inigha gɨfa. 3 *Ia asaghasazitamɨn akurvaghsɨ, ian agharir guvim arazir kam damutɨ, agharir kɨriam arazir kam gɨfoghan kogham. 4 * *Eghtɨ ian akurvazir arazir kam averara ikɨtɨ, ian Afeziar bizir mogomebar garim, ian arazir aghuim ikaragham.”

Iesus God ko mɨgeir arazibagh eghari

(Luk 11:2-4)

5 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia God ko mɨkɨmsɨ, gumazir ifavariba ami moghɨn damuan markɨ. Me God ko mɨgeir dɨpeniba ko tuavir ekiabar akabar tuiva, God ko mɨkɨmasa bar akonge. Me odava, egha ghaze, gumazamizir avɨriba nan ganigh nan ziam fam. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, me uan ivezim inigha gɨfa. 6 * *Eghtɨ ia God ko mɨkɨmsɨ, uan dɨpenir averiamɨn mangɨ tiam asaragh, egh modogh ia uan Afeziam ko mɨkɨm. Kamaghɨn, ian Afeziar bizir mogomebar garim, a ian ivezim ia danɨngam.

7 * *“Ia God ko mɨkɨmsɨ mɨgɨrɨgɨar kɨnir avɨribar amuva, God gɨfozir puvatɨzir darazi ami moghɨn damuan markɨ. Me ghaze, me mɨgɨrɨgɨar avɨribar amuam, eghtɨ kamaghɨn God me baragham. 8 * *Me ami moghɨn, ia damuan markɨ. Guizbangɨra, ia puvatɨzir biziba, ia da bagh tɨghar uan Afeziamɨn azangsɨghamim dughiamɨn, an adagh fogha gɨfa.

9 * *“Kamaghɨn amizɨ, ia kamaghɨn God ko mɨkɨm:

“ ‘En Afeziar uan Nguibamɨn itim, nɨn ziam bar zue,

ezɨ arazir kuraba an saghon iti.

10 * *Eghtɨ Dughiar Nɨ Bizibagh Ativamim,

a izɨ.

Eghtɨ nɨn Nguibamɨn itir darazi nɨn ifongiamɨn gɨn zui moghɨn,

e uaghan nguazir kamɨn nɨn ifongiamɨn gɨn mangam.

11 E datɨrɨghɨn damamin dagheba,

nɨ datɨrɨghɨn da isɨ e danɨng.

12 * *Egh me e gamir arazir kuraba e da gɨn amadi moghɨn,

nɨ en arazir kuraba gɨn amang.

13 * *Egh e ateghtɨ,

e osɨmtɨzibar aven ikɨtɨ

bizitam en navim bɨraghtɨ,

e arazir kuratam damuan kogham.

Nɨ arazir kurabar gavgavim da e inigh.’*

14 * **“Guizbangɨra, ia gumazamiziba ia gamir arazir kuraba gɨn amangɨtɨ, ian Afeziar uan Nguibamɨn itim, ian arazir kuraba gɨn amangam. 15 * *Ia men arazir kuraba gɨn amangan koghtɨ, ian Afeziam uaghan ian arazir kuraba gɨn amangan kogham.”

Iesus dagheba ataghɨrazir arazibav gei

16 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ia dagheba ataghɨrazir dughiamɨn ia gumazir ifavaribar mɨn uan guabagh ekuan markɨ. Gumazir ifavariba dagheba ataghɨrazir dughiamɨn, gumaziba men ganasa, me uan guaba ruer puvatɨgha pughpurighav arui. Me odava arazir kabagh ami. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, me uan ivezim inigha gɨfa. 17 Eghtɨ ia dagheba ataghɨrazir dughiamɨn, ia borem uari aghɨva uan guaba ru, 18 * *eghtɨ gumazamiziba ia dagheba ataghɨrazir arazir kam gɨfoghan kogham. Eghtɨ ian Afeziar danganir mogomemɨn itim, anarɨra ian ganigh fogham. Egh gɨn ian Afeziar bizir mogomebar garim, a ian ivezim ia danɨngam.”

Iesus biziba akumakuir arazibav gei

(Luk 12:33-34)

19 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ia nguazimɨn ikia uari bagh bizir aghuiba akumakum dar pozibav kɨnam markɨ. Nguazir kamɨn, barereba ko omebaba dar amɨtɨ, da mazɨva akughɨregham. Eghtɨ okɨmakɨar gumaziba bɨriba akar da okɨmam. 20 * *Ia Godɨn Nguibamɨn uari bagh bizir aghuiba pozibav kɨn. Godɨn Nguibamɨn barereba ko omebaba bizibar aman koghtɨ, da mazigh, akughɨran kogham. Eghtɨ okɨmakɨar gumazitam bɨritam akarigh da okemeghan kogham. 21 * *Nɨn bizir aghuiba itir danganim, nɨn navir averiamɨn itir ifongiam, a uaghan danganir kamra ikiam.”

Damazim a namnamɨn angazangarim

(Luk 11:34-36)

22 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Damaziba, da lamɨn mɨn namnamɨn angazangarimɨn mɨn iti. Damazim derazɨ, nɨn namnam angazangarim bar a gizɨvaghtɨ, nɨ arazir aghuibar amuam. 23 Eghtɨ nɨn damaziba ikuvigham, nɨn namnam bar mɨtarmeghtɨma, nɨ arazir kurabar amuam. Eghtɨ nɨn angazangarim mɨtarmegham, mɨtarmer kam bar pɨrigham.”

Ingangarir gumazitam, gumazir ekiar pumuning bagh ingaran kogham

(Luk 16:13)

24 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ingangarir gumazitam o amizitam, gumazir ekiar pumuning bagh ingaran kogham. A tavɨn aghuagh, tav gifuegham. O, a tav baghvɨra ikɨ, tav akɨrim a gasaragham. Ia God ko dagɨaba bagh uaghara ingaran markɨ.”

Ia pamten biziba bagh dɨghorim isiva dagh nɨghnɨghan markɨ

(Luk 12:22-31)

25 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨgei, ia pamten uan ikɨrɨmɨrim gɨnɨghnɨghɨva, kamaghɨn azangan markɨ, e dagher manatamra damam, o e dɨpar manatamra damam? Egh ia pamten uan inivafɨzibagh nɨghnɨgh mɨkɨman markɨ, e inir manatam uan mɨkarziba avam? Gumazimɨn ikɨrɨmɨrim ti daghebagh afira, ezɨ gumazimɨn mɨkarzim ti inibagh afira. 26 * *Ia kuarazibar gari, da dagheba oparir puvatɨgha da pozibagh aghua da isa dagher dɨpenibar amadir puvatɨ. Ian Afeziar uan Nguibamɨn itim, dagheba dagh anɨdi. Ezɨ ian ikɨrɨmɨrim ti kuarazibar ikɨrɨmɨrim gafirazir puvatɨ? 27 Egh ian tav deraghvɨra ikɨsɨ nɨghnigh kamaghɨn a ti uan ikɨrɨmɨrim damutɨ a tong ruaragham? Bar puvatɨ.

28 “Ia tizimsua, pamten korotiabagh nɨghnɨsi? Ia akɨmarir aghuaribagh nɨghnɨgh. Da manmaghɨn otifi? Da ingangarir ekiatam gamir puvatɨ. Egha da korotiatam isamizir puvatɨ. 29 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, fomɨra Atrivim Solomon bizir bar avɨriba ikia an azuir adiariba bar dera, egha an korotiatam akɨmarir kabar mɨn otozir puvatɨ. 30 E fo, graziba pura biziba, da iti, gurumɨn gumazitam dar akoreghɨva da isɨva avitam mɨkɨnigham. Grazir kɨnir kabanagh God adiariba me gazui. Ia bizir kam gɨfogh, God uaghan adiariba ia danɨngam. Ia gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir muziarim itiba! 31 Kamaghɨn, ia pamten nɨghnɨgh mɨkɨman markɨ, ‘E dagher manatam ramegham? O, dɨpar manatam amam? O, e inir manatam ikegham?’ 32 * *Gumazir God gɨfozir puvatɨziba pamten bizir kabagh nɨghnɨsi. Ezɨ ian Afeziar uan Nguibamɨn itim fo, ia bizir puvatɨzir kaba, ia da iniam. 33 * *Ezɨ bizir ia bar faragh damuamimra kara: Ia God Bizibagh Ativamin Dughiam baghvɨra nɨghnɨgh, egh God ifongezir arazir aghuibar amutɨ, a bizir kaba ko maba sara bar ia danɨngam.

34 * *“Kamaghɨn amizɨ, ia pamten gurumzaraghan bagh dɨghorim isiva nɨghnɨghan markɨ. Gurum izamin dughiam, a mar uan bizibara nɨghnɨgh. Dughiar manamɨn otivir osɨmtɨziba, da anarɨra ikɨ. Aruer manamɨn otivamin biziba, mar an biziba.”

7

Ia munen araziba tuisɨghan markɨ,
egh suam, men araziba ikufi

(Luk 6:37-38; 6:41-42)

1 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “God ia tuisɨgh ian ikuraghan koghsɨ, kamaghɨn ia munen araziba tuisɨghan markɨ, egh suam men araziba ikufi. 2 * *Ia me tuisɨgha men ikurakurazi moghɨn, God kamaghɨra ia tuisɨgham. Egh ia men gara me gɨnɨghnɨzi moghɨra, God ia gɨnɨghnɨgham. 3 * *Tizim bagha, mɨnezir bar muziarim nɨn aveghbuamɨn damazimɨn itima, nɨ ti an gara egha temer ararir ekiar nɨn damazimɨn itimɨn garir puvatɨ? 4 Ter ararir ekiam nɨn damazimɨn ikɨtɨ, nɨ manmaghɨn uan aveghbuam mɨkɨm suam, ‘Aveghbuam, kɨ nɨn damazimɨn itir mɨnezim batuegham?’ 5 Nɨ bar ifari! Nɨ faraghɨvɨra ter ararir nɨn damazimɨn itim asigh, egh deragh ganɨva mɨnezir nɨn aveghbuamɨn damazimɨn itim asigh.

6 * *“Ia God baghavɨra itir biziba inigh, afiabar anɨngan markɨ. Guizbangɨra, da ua raghɨrɨgh ia givigham. Egh ia uan manmaniar ikarɨzir aghuiba isɨ dabav kɨnan markɨ. Da pura da dɨkabɨnigham.”

God bizir aghuiba isɨva, gumazir a ko mɨgeibar anɨngam

(Luk 11:9-13)

7 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ia God ko mɨkɨm, egh biziba bagh an azang, eghtɨ a da isɨ ia danɨngam. Egh ia biziba bagh ruiva, ia da bativam. Egh ia tiam gafughafughtɨ, God ia bagh tiam kuigham. 8 * *Gumazir Godɨn azaiba, me biziba isi. Ezɨ gumazir biziba bagha ruim, da batifi. Ezɨ gumazir itiam gafughafuzim, God a bagh tiam kuigham. 9 * *Ezɨ ia afeziaba, ian boritam bretba bagh ian azangsɨghtɨ, ia ti dagɨatam a danɨngam? Puvatɨ. 10 Eghtɨ boritam osiriba bagh uan afeziamɨn azangtɨ, a ti kuruzitam a danɨngam? Bar puvatɨ.

11 * *“Ia afeziar arazir kurabagh amiba, ia zurara bizir bar aghuiba uan boribagh anɨdi. Ia deraghvɨra kamaghɨn fogh, guizbangɨra ian Afeziar uan Nguibamɨn itim bar akueghvɨra bizir aghuiba isɨ gumazamizir a ko mɨgeibar anɨngam.

12 * *“Kamaghɨn amizɨ, ia arazir aghuir igharaz darazi ia damuasa ia ifongeziba, ia arazir kabara me damu. Mɨgɨrɨgɨar kaba, Moses Osirizir Araziba ko Godɨn akam inigha izir gumazibar osiziriba, dagh isɨn tu.”

Tiar akar asuvazim ko aroghezim

(Luk 13:24)

13 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ia tiar akar asuvazimɨn aven mangɨ. Tiar akar aroghezim nguibar ikuvtɨzimɨn zui. Ezɨ nguibar kamɨn zuir tuavim an aruegha bar ekefe. Ezɨ gumazamizir avɨrim an zui. 14 * *Ezɨ nguibar aghuimɨn zuir tiar akam bar asufa, egha tuavir an zuim bar pɨri. Ezɨ gumazamizir vaghvaziba tuavir kam batogha an zui. Kamaghɨn amizɨ, ia tiar akar asuvazimɨn aven mangɨ.”

Ia akar ifavarim akurir gumaziba bagh deravɨra gan

(Luk 6:43-44; 13:25-27)

15 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Ia akar ifavarim akurir gumazamiziba bagh deravɨra gan. Me ia gifarɨsɨ mɨgɨrɨgɨar aghuibar amuam. Egha me guizbangɨra ia gasɨghasɨghasa izi. Me guizbangɨra afiar atiabar mɨn ikia, egha me ifara en damazibar sipsipbar mɨn sipsipbar arɨziba aghui. 16 * *Ia men arazibar gan me gɨfogh, egh suam, me akar ifavarim akurir gumazamiziba. Gumaziba ter ataghataritamɨn wainɨn ovɨzitam kuarizir puvatɨ. Egha me ti fighɨn ovɨzitam kuarasa ghua, dɨkonir ataghatarimɨn, da isi? Bar puvatɨ. 17 * *Ezɨ kamaghɨra temer aghuiba ovɨzir aghuiba bati, ezɨ temer kuraba ovɨzir kuraba bati. 18 * *Eghtɨ temer aghuitam ovɨzir kuratam bateghan kogham. Eghtɨ temer kuratam ovɨzir aghuitam bateghan kogham. 19 * *Temer ovɨzir aghuiba batir puvatɨziba, me da oka da isa avim mɨkɨri. 20 * *Kamaghɨn amizɨ, ia men arazibar gan fogham, me akar ifavarim akurir gumazamiziba, o me akar aghuim akurir gumazamiziba.

21 * *“Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, gumazamizir ‘Ekiam, Ekiam’ na garɨziba, me bar moghɨra God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikiam. Puvatɨ. Gumazamizir nan Afeziamɨn ifongiamɨn gɨn zuiba, merara God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikiam. 22 * *Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, gumazamizir avɨrim kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Ekiam, Ekiam, e nɨn ziamɨn Godɨn akam akuri. Egha nɨn ziamɨn duar kuraba batogha, nɨn ziamɨn mirakelɨn bar avɨribagh ami.’ 23 * *Eghtɨ kɨ Dughiar kamɨn bighɨvɨra me mɨkɨm suam, ‘Kɨ tong ia gɨfozir puvatɨ. Ia gumazamizir arazir kurabagh amiba, ia na gitagh!’ ”

Dɨpenimɨn ingangarir arazir pumuning

(Luk 6:47-49)

24 * *Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Gumazir nan akam baragha an gɨn zuim, a mati gumazir mam fofozir aghuim ikia, egha uan dɨpenim ingara gavgavim a danɨngasa dagɨam gisɨn an ingari. 25 Ezɨ amozim izima, aperiam otozɨma, amɨnir ekiam dɨkavigha dɨpenir kam givava a munamadi. Ezɨ dɨpenir kam dɨpɨriaghirɨzir puvatɨ. Dɨpenir kam me dagɨam gisɨn an ingari. Kamaghɨn amizɨ, a irɨzir puvatɨ. 26 Ezɨ gumazir nan mɨgɨrɨgɨaba baragha dar gɨn zui puvatɨzim, a mati gumazir onganimɨn mɨn gigimɨn uan dɨpenim okore. 27 Ezɨ amozim izima aperiam otozɨma, amɨnir ekiam dɨpenir kam pamtem a givai. Bizir kaba dɨpenir kam gunabagha a munamadima, a irɨ. A guizbangɨra bar pazavɨra irɨ.”

28  *Iesus mɨgɨrɨgɨar kabav kemegha gɨvazɨma, gumazamizir avɨrir ekiam dɨgavir kuram gami. 29 * *Me fo, Iesus Judan Arazibagh fozir gumaziba ami moghɨn mɨgeir puvatɨ. A gavgavim itir gumazimɨn mɨn men sure gami.

8

Iesus lepa itir gumazim gamizɨ,
a ua dera

(Mak 1:40-44; Luk 5:12-14)

1 Egha Iesus mɨghsɨam ategha ghuaghirima avɨrir ekiam an gɨn zui.* 2 * *Ezɨ gumazir lepa itir mam, Iesus bagha iza uan tevimning apɨrigha a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, nɨ fueghɨva na damightɨ, kɨ Godɨn damazimɨn zuegh ua deraka.”†

3 Ezɨ Iesus uan agharim isa gumazir kam gatɨgha ghaze, “Kɨ ifonge. Nɨn mɨkarzim zuegh, egh ua deragh.” A kamaghɨn mɨgɨavɨra itima, gumazir kamɨn lepan arɨmariam zuamɨra anetaghizɨma gumazim ua dera.‡

4 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh, nɨ batozir bizir kamɨn gun mɨkɨman markɨ. Nɨ mangɨ uan mɨkarzim isɨ ofa gamir gumazimɨn akagh, egh Moses fomɨra e mɨkemezɨ moghɨn, nɨ ua bagh Godɨn ofa damu. Eghtɨ gumazamiziba fogh suam, nɨn arɨmariam gɨfa.”

Iesus mɨdorozir gumazimɨn ingangarir gumazimɨn arɨmariam a gɨfa

(Luk 7:1-10)

5 * *Egha Iesus ghua nguibar ekiam Kaperneamɨn aven ghu. Ezɨ 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim iza, Iesus gaghora ghaze, 6 “Ekiam, nan ingangarir gumazim arɨava muna dɨpenimɨn iti. An soroghafariba bar amɨra, ezɨ a mɨzazir kuram barasi.”

7 Ezɨ Iesus ghaze, “Kɨ mangɨ a damightɨ, a ua deragham.”

8 Ezɨ mɨdorozir gumazir dapanim Iesusɨn akam ikaragha a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, kɨ gumazir aghuir manam, nɨ nan dɨpenimɨn aven izam? Markɨ. Nɨ pura mɨkɨmtɨma, nan ingangarir gumazim deragham. 9 Kɨ uabɨ mɨdorozir gumazir mabar apengan iti, egha uabɨ mabar garima, me nan apengan iti. Egh kɨ me mɨkɨm suam, ‘Ia mangɨ,’ eghtɨ me mangam. O, kɨ me mɨkɨm suam, ‘Ia izɨ.’ Eghtɨ me izam. Egh kɨ uan ingangarir gumazir mam mɨkɨm suam, nɨ ingangarir kam damu, eghtɨ an a damuam. Egha kɨ fo, nɨ mɨkɨmtɨ, nan ingangarir gumazim ua deragham.”

10 * *Ezɨ Iesus mɨgɨrɨgɨar kam baregha, dɨgavir kuram gami. Egha ragha a ko izir gumazamizibav gɨa ghaze, “Kɨ bar guizbangɨra ia mɨgei, kɨ Israelɨn aven kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim itir gumazitamɨn ganizir puvatɨ.

11 * *“Kɨ ia mɨgei, gumazamizir avɨriba uan nguibar aruem anadi naghɨn itiba ko aruem ghuaghiri naghɨn itiba ategh izɨ, Abraham ko Aisak ko Jekop dukuagh, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven dakozimɨn daperagh damam. 12 * *Eghtɨ God faragh uan Nguibamɨn ikiasa mɨsevezir darasi, God me batuegh me isɨva danganir mɨtatem me akunigham. Eghtɨ me tuangɨva arangɨva atariba kuskugh danganir kamɨn ikiam.”

13 Egha Iesus 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanimɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ. Bizir nɨ nɨghnɨzir gavgavim itim, a nɨ bagh otogham.” Dughiar kamra, gumazir kamɨn ingangarir gumazim ua dera.

Iesus Pitan ivozir amizim gamizɨ,
a ua dera

(Mak 1:29-31; Luk 4:38-39)

14 * *Ezɨ Iesus ghua Pitan dɨpenimɨn aven ghua garima, Pitan asamimɨn mɨkarzim an feima, an aria dakozim girɨghav iti. 15 Ezɨ Iesus an dafarimɨn suirazɨma, an arɨmariam maghɨram anetaghizɨma, a dɨkavigha Iesus bagha isai.

Iesus gumazamizir avɨrim gamizɨ,
me ghuamaghe

(Mak 1:32-34; Luk 4:40-41)

16 * *Ezɨ aruem gevima, me gumazamizir avɨrir duar kuraba apazaziba inigha, Iesus bagha izi. Ezɨ Iesus duar kurar kabav gɨa me batozima, me an akamɨn gumazamiziba ataghɨrasi. Ezɨ Iesus arɨmariaba itir gumazamiziba bar men arɨmariaba agɨfa. 17 * *Godɨn akam inigha izezir gumazim Aisaia ghaze, “A uabɨ, e bagha en osɨmtɨziba ko mɨzaziba isa da ateri, ezɨ da ghue.” Iesus Aisaian akam damightɨ, an otivasa, arazir kabagh ami.

Iesus uabɨn gɨn mangamin arazibav gei

(Luk 9:57-60)

18 Egha Iesus garima, avɨrir ekiam anekufa. Ezɨ a uan suren gumazibav gɨa ghaze, “E dɨpar kam abigh an vongɨn mangam.”

19 * *Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir mam iza, kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, nɨ danganir manamɨn mangam, kɨ uaghan nɨ ko mangam.”

20 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Afiar atiaba nguazir toribar itima, kuaraziba mɨkonibar iti, ezɨ Gumazamizibar Otarim, dakuamin danganiba puvatɨ.”

21 * *Ezɨ gumazir mam, a uaghan Iesusɨn suren gumazim, a kamaghɨn Iesus mɨgei, “Ekiam, nɨ faragh nan amamangatɨghtɨ, kɨ mangɨ uan afeziam mozim dafaka.”

22 Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Markɨ. Nɨ nan gɨn izɨ, gumazir ovengeziba uari uan gumazir kuabar afɨ.”

Iesus mɨgeima, amɨnir ekiam gɨfa

(Mak 4:36-41; Luk 8:22-25)

23 Ezɨ Iesus botɨn anabozɨ, an suren gumaziba an gɨn zui. 24 * *Me ghua ongarimɨn torimɨn amɨnir bar ekiam dɨkava ongarim gamima, a dɨpɨra kurim avasava ami. Ezɨ Iesus akuavɨra iti. 25 Ezɨ an suren gumaziba a gaghuragha a mɨgei, “Ekiam, nɨ en akuragh, e arɨmɨghiregham!”

26 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ian nɨghnɨzir gavgavim bar sufi. Ia tizim bagha atiati?” Egha a dɨkavigha amɨnim ko ongarim mɨgɨrɨgɨar gavgavim aning ganɨngizɨ, amɨnim gɨvazɨ, dɨpam uam amɨraghirɨ.

27 Ezɨ an suren gumaziba nɨghnɨzir avɨribagh amua ghaze, “Kar gumazir manmaghɨn amizim? A mɨgeima, amɨnim ko dɨpavsɨzim an akam barasi!”

Iesus gumazir pumuningɨn
duar kuraba batoke

(Mak 5:1-17; Luk 8:26-37)

28 * *Ezɨ Iesus ghua Galilin Dɨpar Akaremɨn vongɨn oto. Kar Gadaran nguazir asɨzim. A iza duar kuraba apazazir gumazir pumuning bato. Aning matmatiamɨn tongɨn ikegha izi. Egha aning bar ikuvizɨma, gumazamiziba aningɨn atiatigha tuavir kam garuir puvatɨ. 29 * *Ezɨ aning pamten dɨa ghaze, “Nɨ Godɨn Otarim, nɨ manmaghɨn ga damuasa? Dughiam tɨgharɨ, nɨ kagh izɨ ga gasɨghasɨghasa?” 30 Ezɨ dar bɨzir ekiar mam mong saghon apa iti.

31 Ezɨ duar kurar kaba pamten Iesus gakaghora ghaze, “Nɨ e batueghsɨ, kamaghɨn nɨ e ateghtɨ, e mangɨ dar okoruar munamɨn aven mangam.”

32 Ezɨ Iesus duar kurar kabav gɨa ghaze, “Ia mangɨ.” Ezɨ duar kuraba gumazir kamning ategha ghua dabar aven ghue. Ezɨ dar bɨzir ekiar kam puv ara ghua davarir kurar mamɨn ghuaghira dɨpam apa bar ariaghire. 33 Ezɨ gumazir dabar gariba dar ganigha ara ghua, nguibar ekiamɨn otivigha bizir kabar gun gumazamizibagh eghari. Me uaghan gumazir duar kuraba apazazir pumuning bativizir bizibagh eghari. 34 Kamaghɨn amizɨ, nguibar ekiar kamɨn itir gumazamiziba Iesus bagha izi. Me iza an gara a gakaghora ghaze, a men nguazim ategh danganir igharazitamɨn mangɨ.

9

Iesus gumazir soroghafariba amɨrazim akɨrizɨ, a ua dera

(Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

1 Ezɨ Iesus ua bot inigha uamategha ongarir dadarir vongɨn itimɨn ghua uan nguibamɨn oto. 2 * *Ezɨ me soroghafariba amɨrazir gumazir mam inigha a bagha izi. Gumazir kam akuriamɨn iti. Ezɨ Iesus gumazir kabar nɨghnɨzir gavgavimɨn ganigha kamaghɨn arɨmariar gumazir kam mɨgei, “Nan borim, nɨn navim bar amɨragh ikɨ. Kɨ nɨn arazir kuraba gɨn amada.”

3 Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir maba Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamaghɨn uariv gɨa ghaze, “Gumazir kam Godɨn danganim inigha kamaghɨn mɨgei.”

4 * *Ezɨ Iesus men nɨghnɨzibagh fogha gɨvagha kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha nɨghnɨzir kurar kaba uan navir averiabar dagh ami? 5 * *Kɨ akar manam mɨkɨmam? Pura gumazir kɨnitam kamaghɨn a mɨkɨm suam, kɨ nɨn arazir kuraba gɨn amada. Egh uaghan gumazir kɨnitam kamaghɨn a mɨkɨman kogham, nɨ dɨkavigh uan akuriam inigh mangɨ, egh ua deragh. 6 * *Kɨ arazir kam damightɨma, ia ganigh fogham, Gumazamizibar Otarim a nguazir kamɨn arazir kuraba gɨn amangamin gavgavim iti.”

Egha a kamaghɨn gumazir soroghafariba amɨrazim mɨgei, “Kɨ nɨ mɨgei, nɨ dɨkavigh uan akuriam inigh dɨpenimɨn mangɨ.” 7 Ezɨ gumazir kam dɨkavigha uan dɨpenimɨn ghu.

8 Ezɨma gumazamiziba arazir kamɨn ganigha dɨgavir kuram gamigha Godɨn ziam fava kamaghɨn mɨgei, “Godra gavgavir kam isa gumazamizibagh anɨdi.”

Iesus Matyun diazɨ, an an gɨn zui

(Mak 2:13-17; Luk 5:27-32)

9 Ezɨ Iesus danganir kam ategha ghua garima, gumazir mam dagɨaba isir dɨpenimɨn aperaghav iti. An ziam Matyu. Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan gɨn izɨ.” Ezɨ Matyu dɨkavigha an gɨn zui.

10  *Ezɨ Iesus an dɨpenimɨn ikiava apima, gumazir dagɨaba isiba ko gumazir arazir kurabagh amir avɨriba, me iza Iesus ko an suren gumaziba koma api.* 11  *Ezɨ Farisiba kamaghɨn gara Iesusɨn suren gumazibar azai, “Ian Tisa, a tizim bagha dagɨaba isir gumaziba ko arazir kurabagh amir gumaziba koma api?”†

12  *Ezɨ Iesus mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamaghɨn me mɨgei, “Arɨmariaba puvatɨzir gumazamiziba, dokta bagha zuir puvatɨ. Gumazamizir arɨmariaba itibara, me dokta bagha zui. 13 * *Ia mangɨ, Godɨn Akɨnafarimɨn itir osizirim da fofozim inigh. Kɨ apangkuvir arazim gifonge, kɨ ofan kɨnibagh ifongezir puvatɨ.”

Egha Iesus ua me mɨgɨa ghaze, “Kɨ Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba bagha izezir puvatɨ. Kɨ gumazamizir arazir kurabagh amibar dɨmasa ize!”

Iesus dagheba ataghɨrazir arazim mɨgei

(Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

14  *Ezɨ Gumazamiziba Ruer Gumazim Jonɨn suren gumaziba iza, kamaghɨn Iesusɨn azai, “Kar manmaghɨn amizir arazim? E ko Farisiba, e God ko mɨkɨmasa dagheba ataghɨrazima, nɨn suren gumaziba dagheba ataghɨrazir puvatɨ?”

15  *Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Gumazir amuimɨn ikiamim, a ia ko ikɨtɨ, ia a bagha izezir gumazibav kɨmtɨ, me ti amughamugh, dagheba ataghɨraghan kogham? Puvatɨ. Me dagheba ataghɨrazir dughiam iti. Gɨn dughiam izɨtɨma gumazir amuimɨn ikiamim, me me dama a inigh mangɨtɨma, dughiar kabar me dagheba ataghɨragham.

16 “Gumazitam inir avɨzir igiatam inigha korotiar ghurimɨn porogha a isamizir puvatɨ. A kamaghɨn damighɨva egh a rutɨma, inir avɨzir igiam ekonegh korotiar ghurim gekuigh, anebightɨma an torim guizbangɨra bar ekevegham. 17 Eghtɨ gumazitam wainɨn igiam inigh, a isɨva asɨzir inir mɨsevir ghuritam guruighan kogham. A kamaghɨn damightɨma, wainɨn dɨpam gɨn buva anangɨva asɨzir inir ghurir kam abightɨ, wainɨn dɨpam nguazim giregham. Eghtɨ wain ko asɨzir inim vɨrara ikuvigham. Kamaghɨn me wainɨn igiam isɨ asɨzir inir igiabaram guruigh, eghtɨ aning vɨrara deraghvɨra ikiam.”‡

Iesus guivir aremezim gamizɨ, a ua dɨkafi. Egha uaghan amizir mamɨn arɨmariam agɨfa

(Mak 5:22-43; Luk 8:41-56)

18 * *Ezɨ Iesus Jonɨn suren gumaziba ko mɨgɨavɨra itima, gumazir dapanir mam iza Iesusɨn boroghɨn tevimning apɨrigha kamaghɨn a mɨgei, “Nan guivim datɨrɨghɨrama areme, ezɨ nɨ izɨ uan dafarim a datɨghtɨma a ua dɨkavigham.” 19 Ezɨ Iesus dɨkavigha an gɨn zuima, an suren gumaziba a ko zui.

20 * *Ezɨ amizir 12plan azenibar ghuzim batir arɨmariam itir mam, me ko zui. Amizir kam Iesusɨn gɨrakɨrangɨn iza an korotiar avɨzimɨn suira. 21 * *A kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Kɨ ti an korotiar avɨzimɨn suiraghtɨ, nan arɨmariam ti gɨvagham.”

22 Ezɨ Iesus ragha an gara a mɨgɨa ghaze, “Nan guivim, nɨ navim bar amɨragh ikɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan iti. Kamaghɨn, nɨn nɨghnɨzir gavgavim nɨ gamizɨ nɨ dera.” Dughiar kamra, amizir kamɨn arɨmariam gɨfa.

23 Ezɨ Iesus ghua gumazir dapanir kamɨn dɨpenimɨn otogha gari, amiziba ko gumaziba azia iti. Gumazir maba sɨghabagh ivima, gumazamiziba azia nɨgɨnir ekiam gami. 24 * *Ezɨ Iesus me batogha me mɨgɨa ghaze, “Ia dɨkavigh mangɨ. Guivim aremezir puvatɨ. An akui.” A kamaghɨn mɨgeima, me a dɨpofi. 25 A me batoghezɨ, me azenan ghuezɨma, Iesus aven ghua guivimɨn dafarimɨn suirazɨma, a dɨkafi. 26 Ezɨ Iesus amizir bizir kamɨn eghaghanim nguibaba bar dar ghu.

Iesus gumazir damazir okavɨrɨzir pumuning, ko gumazir mɨgeir puvatɨzir mam, me gamizɨ, me ua dera

27 * *Ezɨ Iesus danganir kam ategha zuima, gumazir damazir okavɨrɨzir pumuning an gɨn iza kamaghɨn an dei, “O Devitɨn Otarim, nɨ gan apangkufigh.”§

28 A ghua dɨpenimɨn aven ghuzɨma, gumazir kamning a bagha izima, a kamaghɨn aningɨn azai, “Gua bizir kɨ damuamin kam, gua nɨghnɨzir gavgavim an iti, o puvatɨ?”

Ezɨ aning ghaze, “Are, Ekiam ga nɨghnɨzir gavgavim an iti.”

29 * *Ezɨ Iesus uan dafarim isa aningɨn damazibagh atɨgha kamaghɨn mɨgei, “Gua nɨghnɨzir gavgavim iti. Kamaghɨn, gua ua gan.”

30 * *Ezɨ aningɨn damaziba kuiaghirezɨ, aning ua gari. Ezɨ Iesus aningɨn anogorogha aning mɨgɨa ghaze, “Gua tong bizir gua batozir kam tavɨn mɨkɨman markɨ.” 31 Ezɨ puvatɨ. Aning ghua Iesus amizir arazir aghuir kamɨn gun bar distrighɨn kamɨn itir gumazamizibav keme.

32 * *Gumazir kamning Iesus ategha zuima, gumazamiziba mɨgeir puvatɨzir gumazir mam inigha, Iesus bagha izi. Gumazir kam, duar kuraba a gapasa. 33 * *Ezɨ Iesus an duar kuraba batoghezɨma, gumazir kam ua mɨgei. Ezɨ gumazamiziba dɨgavir kuram gamua ghaze, “Fomɨra, kantri Israelɨn aven, bizir kamagh garitam otozir puvatɨ.”

34 * *Ezɨ Farisiba ghaze, “A duar kurabar gumazir dapanimɨn gavgavimɨn duar kuraba batosi.”

Iesus ingangarim isa uan suren gumazibagh anɨdi

(Sapta 9:35--10:42)

Iesus gumazamizibar apangkufi

35 * *Ezɨ gɨn, Iesus nguibar ekiaba ko nguibar doziba bar dagh arua, me uan God ko mɨgeir dɨpenibar aven ghua, gumazamizibar sure gami. A God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam me mɨgɨa men arɨmariaba ko osɨmtɨzir men namnabar itiba bar da gefi. 36 * *A gumazamizir avɨrir dafamɨn garima, men nɨghnɨziba tintinibar itima, me osɨmtɨzibar aven arua, mati sipsipbar mɨn ami, me ghuaviba puvatɨgha asaghasazibar mɨn puram arui. Kamaghɨn amizɨ, a bar men apangkufi. 37 * **Egha a uan suren gumazibav gɨa ghaze, “Dagher bar avɨrim anigha gɨvagha azenimɨn iti. Ezɨ ingangarir gumazamizir da iniamin avɨriba puvatɨ. 38 Kamaghɨn amizɨ, ia azenir kamɨn ghuavimɨn azangsɨghtɨ, a ingangarir gumazamiziba amangɨtɨma, me an azenimɨn mangɨ, dagheba iniam.”

10

12plan suren gumazibar ziaba

(Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

1 * *Egha gɨn, Iesus uan suren gumazir 12plan diazɨma, me a bagha izezɨma, a duar kuraba batoghamin gavgavim ko gumazamiziba itir arɨmariaba akɨramin gavgavim sara me ganɨngi.

2 Aposelɨn 12plan ziabar kara: Men faragha zuim, Saimon, an ziar mam Pita, ko an dozim Andru. Jems, ko Sebedin otarim, ko an dozim Jon, 3 Filip, Bartolomyu, Tomas, Matyu, a gumazir dagɨaba isim, ko Jems, an Alfiusɨn otarim, ko Tadius, 4 ko Saimon, a marazi ko me Selotɨn ikɨzimɨn iti, koma Judas Iskariot, gumazir Iesus isava, apanibagh anɨngizim.

Iesus ingangarim isa,
12plan aposelbagh anɨdi

(Mak 6:7-13; Luk 9:1-5)

5 * *Ezɨ Iesus gumazir 12plan kaba amaga akar kam me ganɨga ghaze, “Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagh mangan markɨ. Egh Samarian nguibar ekiabar mangan markɨ.* 6 * *Ia Israelɨn ikɨzimɨn itir sipsipɨn ovengeziba bagh mangɨ. 7 * **Ia mangɨ, akam akun suam, ‘God Bizibagh Ativamin Dughiam a roghɨra izegha gɨfa.’ 8 *Ia mangɨ gumazamizibar arɨmariaba agɨva, egh gumazamizir aremeziba me damutɨ me ua dɨkav, egh lepa itir gumazamizibar amutɨ me ua zuegh, egh duar kurar gumazamizibagh apazaziba da batogh. Bizir ia inizim ia purama a ini, ia a givezezir puvatɨ. Kamaghɨra ia pura a isɨ gumazamizibar anɨng. Ia a bagh ivezitam inian kogham.

9 * *“Ia golɨn tam o silvan dagɨatam o kapan dagɨatam inigh mangan markɨ. 10 * *Ia daruamin dughiabar, ia biamɨtaritam inian markɨ. Egh ia siotiar pumuning, o dagarir asuatam o fidizitam inigh mangan kogham. Bar puvatɨ. Guizbangɨra, ingangarir gumazamiziba damamin dagheba, me da isɨ me danɨng.

11 “Egh ia nguibar ekiatamɨn mangam, o nguibar dozitamɨn mangɨsɨ, ia deraghvɨram azangsɨgh fogh, gumazir manam an arazir aghuibagh amua egha bar dera. Egh ia gumazir kam ko ikɨ mangɨ dughiar ia nguibar kam ataghɨraghamim. 12 * *Egh dɨpenir ia aven zuim, ia kamaghɨn an aven itir daraziv kɨm, ‘God deragh ia damuam.’ 13 Egh gumazamizir dɨpenir kamɨn itiba, ia gifueghɨva ia inightɨ, ia me ko ikɨ, egh ia Godɨn azaraghtɨ, ian navir amɨrizim me ko ikɨ. Me ian aghuaghtɨ, ia uan navir amɨrizir kam me da uam a inigh. 14 * *Egh gumazitam ia inigh uan dɨpenimɨn mangan aghuagh, egh ian akam baraghan koghtɨ, ia dɨpenir kam o nguibar kam ataghɨraghamim dughiam, ia uan dagaribar itir mɨneziba apɨsigh.† 15 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, osɨmtɨzim gumazamizir nguibar kamɨn itiba iniamim, an osɨmtɨzir Sodom ko Gomora inizim gafiragham.”

Osɨmtɨzir avɨriba otivam

(Mak 13:9-13; Luk 21:12-17)

16 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia oragh, kɨ sipsipbar mɨn ia isava afiar atiabar tongɨn ia amadi. Eghtɨ ia kuruzibar araziba iniva deravɨra bizibagh nɨghnigh egh gɨn dar amu. Egh ia kuarazir bunbabar arazibar amu, kamaghɨn ia arazir kuratam damusɨ nɨghnɨghan markɨ. 17 * **Ia deraghvɨra uari bagh gan. Me ian suiragh, uan kaunselbar damazibar ia isɨ kotiam darɨghɨva, egh me uan God ko mɨgeir dɨpenibar ia fozorogham. 18 * *Egh me nan ziam bangɨn, ia iniva gavmanba ko atrivibar damazibar mangam. Eghtɨ ia Akar Aghuimɨn gun gumazir ekiar kabav kɨm. Egh ia uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me mɨkɨm. 19 Me ia inigh kotiamɨn mangɨtɨma ia atiating kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, ‘E mɨgɨrɨgɨar manatam damuam? O, e manmaghɨn men akaba ikarvagham?’ Puvatɨ. God uabɨ dughiar kamɨn ia mɨkɨmamin akaba ia danɨngam. 20 * *Ia uari mɨkɨman kogham, puvatɨ. Ian Afeziamɨn Duamra, ian akatoribar aghu mɨkɨmam.

21 * *“Aveghbuaba uarira uari isɨ apanibar anɨngtɨ me me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram. Eghtɨ afeziaba uan boriba uaghan kamaghɨra me damuam. Boriba uan ameboghfeziabar akaba batoghɨva ovengamin arazibar me damutɨ, me arɨmɨghiram. 22 * *Eghtɨ gumazamiziba bar nan ziam bangɨn ian aghuagham. Eghtɨ gumazamizir gavgavigh ikɨ mangɨ dughiar abuananamɨn otoghamiba, God men akurvagham. 23 * *Egh gumazamiziba nguibar ekiar mamɨn pazɨ ia damutɨ, ia arɨ nguibar ekiar igharazimɨn mangɨ. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia Israelɨn nguibar ekiar kabar aven damuamin ingangariba, da gɨvaghan koghtɨ Gumazamizibar Otarim uamategham.

24 * *“Suren gumazitam o amizitam uan tisa gafirazir puvatɨ, ezɨ ingangarir gumazim o amizim uan gumazir ekiam gafiraghan kogham. 25 * *Eghtɨ suren gumazim uan tisan mɨn otoghɨva, egh deragham. Egh ingangarir gumazim uan ekiamɨn mɨn otoghɨva, a uaghan deragham. Me ziar kam Belsebul isa dɨpenimɨn ghuavim gatɨ, ezɨ e kamaghɨn fo, me uaghan bar ziar kuraba da isɨva an adarazir arɨgham.”‡

Gumazamiziba Godrama atiatingam

(Luk 12:2-7)

26 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazamiziba pazɨ ia damutɨ, ia men atiatingan markɨ. Moegha itir biziba, da azenim giregham. Akar aven itiba, gumazamiziba dagh fogham. 27 Kɨ mɨtatemɨn ia mɨkemezir akaba, ia aruer angazangarimɨn dav kɨm. Egh sighsirir akar ia oraghiziba, ia mangɨ dɨpenir nogoribar tuiv dar gun gumazamizibav kɨm. 28 * *Ia gumazir namnar kɨnibav sozibar atiatingan markɨ. Me ian duabav sueghan kogham. Puvatɨ. Ia Godram atiating. A namnam ko duam uaghara aning isɨva helɨn avimɨn aning gasɨghasɨghamin gavgavim iti.

29 “Ia fo, gumazamiziba kuarazir dozir pumuning wan toian vɨrara aning givezegham. Ezɨ ian Afeziam deraghavɨra kuarazir kabar gari. Ian Afeziam ifueghan koghtɨma, kuarazir katam nguazim giran kogham. 30 * *Egha God uaghan ian dapanir arɨziba menge, egha a bar deraghavɨra ia gɨfo. 31 * *Kamaghɨn amizɨma, ia atiatingan markɨ. Ia kuarazir dozir kabar mɨn itir puvatɨ. Ia Godɨn damazimɨn bar ekevegha dagh afira.”

E Iesusɨn adarazir ikɨva
aghumsɨghan kogham

(Luk 12:8-9)

32 * *Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazir manam gumazamizibar damazimɨn ghaze, a nan anavɨra, eghtɨ kɨ uaghan uan Afeziar uan Nguibamɨn itimɨn damazimɨn mɨkɨm suam, gumazir kam a nan anav. 33 * *Eghtɨ tina gumazamizibar damazimɨn mɨkɨm suam, a nan adarazir mav puvatɨ, eghtɨ kɨ uaghan uan Afeziar uan Nguibamɨn itimɨn damazimɨn mɨkɨm suam, gumazir kam nan anav puvatɨ.”

Ia Iesus bar a gifuegh, faragh anetɨgh

(Luk 12:51-53; 14:26-27)

34 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia ti ghaze, kɨ navir vamɨran arazim inigha, nguazir kamɨn ize. Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ. Kɨ adariba ko mɨdoroziba agɨvasa izezir pu. Puvatɨ, kɨ mɨdorozir sabam inigha ize. 35  *Kɨ bizir kam bagha ize, kɨ gumazim damutɨ, a uan afeziamɨn apanimɨn ikiam. Eghtɨ guivim uan amebamɨn apanimɨn ikiam. Eghtɨ paba itir amiziba, uan ivozir amebaba ko akabar uari adogham. 36 * *Gumazamizibar anababa uari, men apanimɨn ikɨva, men ikuvigham.

37 * *“Tina uan afeziam ko amebam bar aning gifongegha, faragha aning arɨgha, egha na isa gɨn arɨsi, a guizbangɨra nan namakam puvatɨ. Tina uan otarim o guivim bar aning gifongegha, faragha aning arɨgha, egha na isa gɨn arɨsi, a nan namakam puvatɨ. 38 * *Eghtɨ tina uan ter ighuvir an ovengamim gisaghpugha nan gɨn zuir puvatɨ, a nan namakam puvatɨ.§ 39 * *Eghtɨ gumazamizir manam uan ikɨrɨmɨrim suiraghsɨ nɨghnɨghtɨ, an ikɨrɨmɨrim gɨvagham. Eghtɨ gumazamizir manam na bagh uan ikɨrɨmɨrim ateghɨva, a uan ikɨrɨmɨrim iniam.”

Gumazamizir manam Kraisɨn adarazi deragha me gami,
me uan ivezir aghuim iniam

(Mak 9:41)

40 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazamizir manam ia inigha arazir aghuibar ia gami, a na inigha arazir aghuibar na gami. Gumazamizir na iniziba, me Godɨn na amadazɨ kɨ izezim ini. 41 * *Eghtɨ gumazitam o amizitam suam, kɨ Godɨn akam inigha izir gumazitamɨn akurvaghasa, egha Godɨn akam inigha izir gumazir kamɨn akua uan dɨpenimɨn ghua an akurvagha deragha a gami, God gumazir kam, bizir aghuir an akam inigha izir gumaziba isiba, God da isɨva a danɨngam. Eghtɨ gumazitam suam, kɨ gumazir aghuitamɨn akurvaghasa, egha gumazir aghuir mam inigha uan dɨpenimɨn ghua deraghavɨra an akurvaki, God gumazir kam uaghan, bizir aghuir gumazir aghuiba isiba, God da isɨva a danɨngam. 42 * *Eghtɨ tav suam, kɨ Iesusɨn suren gumazitamɨn akurvaghsɨ, egh pura dɨpar orangtɨzim isɨva suren gumazamizir ziaba puvatɨzir katam danigham, bar guizbangɨra kɨ ia mɨgei, God ivezir aghuim a danɨngam.”

Iesus bar tinara

11

(Sapta 11:1--16:20)

Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon, uan suren gumaziba amadazɨ me Iesus bagha ghue

(Luk 7:18-35)

1 Egha Iesus akar kaba uan 12plan suren gumazibagh anɨga, egha danganir kam ategha nguibar igharazibar ghua men sure gamua Godɨn akam me mɨkɨri.

2 * *Jon kalabusɨn ikia kamaghɨn God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazimɨn ingangariba baregha uan suren gumaziba a bagha me amada. 3 * *Egha ghaze, ia mangɨ kamaghɨn Iesusɨn azang, “Ti nɨrara, gumazir God faragha amangasa mɨkemezim? O, e ti ua gumazir igharazitam mɨzuamam?”

4 Ezɨ Iesus men azangsɨziba ikaragha ghaze, “Ia mangɨ, bizir ia garava orazibar gun Jon mɨkɨm suam: 5 Gumazamizir damazir okavɨrɨziba ua gari, ezɨ gumazamizir suer amɨriziba uam arui. Ezɨ gumazamizir lepa itiba ua zuegha dera, ezɨ gumazamizir kuarir orazir puvatɨziba uam orasi. Ezɨ ovengezir gumazamiziba ua dɨkavima, ezɨ gumazamizir onganarazibagh amiba Akar Aghuim barasi.* 6 * *Gumazamizir nan ganigha nɨghnɨzir gavgavim nan itiba, men nɨghnɨzir gavgavim ikɨvɨra ikɨ, eghtɨ men navir averiaba deraghtɨ me bar akuegham!”

7 * *Ezɨ Jonɨn suren gumaziba anetegha ghuezɨma, Iesus an gun gumazamizibav gei, “Ia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghua tizimɨn ganasa ghue? Ia ti ighurunir amɨnim ivaimɨn ganasa ghue? Puvatɨ. 8 Ia tizimra ganasa ghue? Ia ti gumazir korotiar aghuiba aghuizitamɨn ganasa ghue? Puvatɨ. Gumazir korotiar aghuiba azuiba, atrivibar dɨpenibar iti. 9 * *Ezɨ ia tizimɨn ganasa ghue? Ia Godɨn akam inigha izir gumazitamɨn ganasa ghue? Bar guizbangɨra! Kɨ ia mɨgei, Godɨn akam inigha izir gumazir kam, a Godɨn akam inigha izir gumazir igharaziba, bar me gafira. 10 * *Gumazir kam baghavɨra Godɨn Akɨnafarim mɨgɨa ghaze, ‘Ia oragh. Kɨ uan abuir gumazim amadaghtɨma, a faragh mangɨva nɨ bagh tuavim akɨram.’ 11 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon, nguazimɨn itir gumazamiziba bar me gafira, ezɨ tina borimɨn mɨn God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven iti, a bar Jon gafira.

12  *“Gumazamiziba Ruer Gumazim Jonɨn dughiamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, gumazir kuraba God Bizibagh Ativamin Dughiam iniasa puv ingara mɨsosi. Egha me mɨdorozir arazir anabar igharazibagh amua, egha osɨmtɨzir avɨriba a ganɨdi.† 13 Godɨn akam inigha izir gumazibar osiziriba ko Moses Osirizir Araziba, da Godɨn akam akura iza Jon otozir dughiamɨn tu. 14 * *Kamaghɨn amizɨ, ia dar akam baraghsɨ ifuegh, a baragh, ‘Godɨn akam inigha izir gumazim Elaija izam,’ kar a Jon baghavɨra mɨgei. 15 Tina kuarimning iti, an oragh.

16 “Eghtɨ kɨ datɨrɨghɨn itir gumazamizibar arazibar gun mɨkɨmsɨva akar isɨn zuir manam mɨkɨmam? Me boribar mɨn gara biziba amadir danganibar apiav ikia uarir dei:

17 “ ‘E ia bagha marvibagh ivima,

ia ighian aghua.

Ezɨ e ongerakar amɨrizibagh amima,

ia azir puvatɨ.’

18 * *“Datɨrɨghɨn itir gumazamiziba, borir kabar mɨn ami. Jon izava pamten apir puvatɨghava wainɨn dɨpaba apir puvatɨzɨma, me ghaze, ‘Duar kuraba a gapasa.’ 19 * *Ezɨ Gumazamizibar Otarim izava dagheba ko wainɨn dɨpaba api. Ezɨ me ghaze, ‘Ia gan, a gumazir puv daghem ko wainɨn dɨpam apim. Egha a dagɨaba isir gumazamiziba ko gumazamizir arazir kurabagh amiba, a men roroabagh amua me ko iti.’ Me kamaghɨn mɨgeima, gumazamiziba men gara fo, Godɨn fofozim a guizbangɨra bizim.”

Navibagh irazir puvatɨzir gumazamiziba, me bar ikuvigham

(Luk 10:13-15)

20 Iesus nguibar ekiar mabar mirakelɨn avɨribagh amizɨ me uan navibagh irazir puvatɨ. Ezɨ Iesus dughiar kamɨn nguibar kabar gumazamizibar atara ghaze, 21  *“Ia Korasinɨn nguibamɨn itir gumazamiziba, Iavzika! Ia kuram iniam. Ia Betsaidan nguibamɨn itir adarasi, Iavzika! Ia bar ikuvigham. Gumazitam Tairɨn nguibam ko Saidonɨn nguibamɨn ghua, mirakelɨn kɨ amiziba men tongɨn dagh amighai, Tair ko Saidonɨn itir darazi ti fomɨra navibagh iragha, egha azir adiariba aghuigha, averenim gapiava a guruava, egha uan arazir kamɨn uari akakagha ghaze, me uan arazir kuraba ataki. 22 Ezɨ kɨ ia mɨgei, Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, osɨmtɨzir ia iniamim, an osɨmtɨzir Tair ko Saidon iniamim gafiragham. 23 * *Ezɨ ia Kaperneamɨn nguibamɨn itir darasi, ia ghaze, ia uari fegh Godɨn Nguibamɨn ikiam, a? Bar puvatɨ, God ia akunightɨ ia Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram. Ezɨ gumazitam ti Sodomɨn nguibamɨn ghua mirakelɨn kɨ ian tongɨn amizibagh amizɨ, kamaghɨn Sodom ti ikiavɨra ikiai. 24 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, osɨmtɨzir ia iniamim, an osɨmtɨzir Sodom inizim gafiragham.”

Ia na bagh izɨva aghuvsazim iniam

(Luk 10:21-22)

25 * *Egha dughiar kamɨn Iesus kamaghɨn mɨgei, “Afeziam, nɨ nguazim ko overiam gativazir Ekiam! Nɨ fofozim ko nɨghnɨzir aghuiba itir gumazamiziba bizir kaba men modo, egha boribar mɨn itir gumazamizibar aka. Kamaghɨn kɨ nɨ mɨnabi. 26 Guizbangɨra Afeziam, nɨ uan ifongiamɨn kamaghɨn ami.”

27 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Nan Afeziam biziba bar da isa nan dafarim gatɨ. Ezɨ gumazitam Otarim gɨfozir puvatɨ. Afeziam uabɨra a gɨfo. Egha tav Afeziam gɨfozir puvatɨ. Otarim uabɨra, ko gumazir Otarim ifuegha Afeziam isa men akaziba, merara Afeziam gɨfo. 28 * *Ia, gumazamizir ingangarir ekiabagh amua osɨmtɨzir avɨriba ateriba, ia bar moghɨra na bagh izɨ. Eghtɨ kɨ aghuvsazim ia danɨngam. 29 * *Ia na da fofozim iniva nan mɨgɨrɨgɨabar apengan ikɨ, egh mati temer ruarir me bulmakauningɨn tuemning gatɨzɨma aning uaning inigha ingangarim gami moghɨn, ia nan apengan ikɨ. Ia na gɨfo, kɨ uan navir averiamɨn aven uabɨ dɨkabɨragha, egha gumazamizibar asughasusi. Egh kɨ ia damutɨ ia aghuvsazim iniam. 30 * *Ter ruarir kɨ ian tuebagh arɨzim, ia a gumuam, ezɨ bizir kɨ aterim an osemezir puvatɨ.”

12

Farisiba Sabatɨn dughiam bagha
Iesus adoghodosi

(Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)

1 * *Egha Iesus Sabatɨn dughiar mamɨn uan suren gumaziba ko, raizɨn mɨn garir dagher mam wit, an azenir ekiamɨn torimɨn zui. Ezɨ an suren gumaziba mɨtiriam men azima, me witɨn ovɨzir maba isa da api. 2 * *Ezɨ Farisiba men ganigha kamaghɨn Iesus mɨgei, “Nɨ gan, arazir nɨn suren gumaziba amiba, en Judan Araziba ghaze, me Sabatɨn dughiamɨn dar amuan kogham.”*

3  *Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Ia ti Devit fomɨra amizir arazimɨn eghaghanimɨn ganiz, o puvatɨ? Devit dughiar kamɨn uan adarazi ko mɨtiriam men azi, 4 * *ezɨ Devit Godɨn Purirpenimɨn aven ghua me ofa damuasa atɨzir bretɨn rubuziba inigha uan adarazi ko me da ame. E fo, me bretɨn kabar aman kogham. Puvatɨ, Moses Osirizir Araziba ghaze, ofa gamir gumazibara bretɨn kabar amam. 5 * *Egha ia ti Moses Osirizir Arazibar ganizir puvatɨ, a ghaze, ofa gamir gumaziba me Sabatɨn Godɨn Dɨpenimɨn aven ingaram. Me ingara, egha Godɨn damazimɨn arazir kuraba puvatɨ. 6 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, bizir Godɨn Dɨpenim gafirazim a kagh iti. 7 * *Egha Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir mɨgɨrɨgɨar mam ghaze, ‘Kɨ apangkuvir arazim gifonge, kɨ ofan kɨnibagh ifongezir puvatɨ.’ Ia mɨgɨrɨgɨar kam gɨfogha, egha pura osɨmtɨziba gumazir aghuibagh arɨghan koghai. 8 Ezɨ Gumazamizibar Otarim a Sabatɨn dughiamɨn Ekiam.”

Iesus gumazir dafarir ekonezim Sabatɨn dughiamɨn a gamizɨ a dera

(Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)

9 Egha Iesus danganir kam ategha nguibar ekiar mamɨn ghua God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghu. 10 * *Ezɨ gumazir mam dɨpenir kamɨn aven iti, an dafarir mam bar ekone. Ezɨ gumazir maba Iesus akatam a gasasa, egha kamaghɨn an azai, “Moses Osirizir Araziba manmaghɨn mɨgei? E Sabatɨn dughiamɨn gumazamizibar arɨmariaba akɨram, o puvatɨgham?”

11 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ian tongɨn itir gumazitam, a sipsipɨn tam ikɨtɨma, egh Sabatɨn dughiamɨn sipsipɨn kam mozitamɨn magɨrɨghtɨma, a ti mangɨ uam a gekuigham, o? 12 E fo, gumazimɨn ikɨrɨmɨrim sipsipɨn ikɨrɨmɨrim bar a gafira! Kamaghɨn amizɨma, e fo Moses Osirizir Araziba en amamangatɨzɨ, e Sabatɨn dughiamɨn gumazamizibar akurvagham.”

13 Egha a gumazir kam mɨgei, “Nɨ uan dafarim onegh.” Ezɨ gumazim uan dafarim onezɨma an dafarim dafarir vuemɨn mɨn, ua dera. 14 * *Ezɨ Farisiba dɨkavigha God ko mɨgeir dɨpenim ategha uari akuvagha Iesus mɨsoghasa tuaviba buri.†

Iesus a guizbangɨra Godɨn ingangarir gumazim

15 * *Farisiba Iesus mɨsoghasa tuaviba burima, a men arazir kam gɨfoghava nguibar ekiar kam ategha ghu. Ezɨ gumazamizir avɨriba an gɨn zuima, a men arɨmariaba bar dar kɨrima, me ua dera. 16 * *Ezɨ a men anogorogha ghaze, me an gun gumazir igharazibav kɨman markɨ. 17 A Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaian mɨgɨrɨgɨam damutɨ, an otivasa, egha a kamaghɨn ami. Aisaia kamaghɨn mɨkeme:

18  *“Kar nan ingangarir gumazim, kɨ uabɨ anemɨsefe,

egha kɨ bar a gifuegha, a bagha bar akonge.

Kɨ uan Duam a datɨghtɨ, a Kantrin Igharazibar Gumazamizibav kɨm suam,

dughiar kɨ men araziba tuisɨghamim otivam.

19 Gumazir kam mɨkɨmamin dughiamɨn,

a pamten akam akarigh mɨkɨman kogham.

Me tuavibar an tiarim baraghan kogham.

20 Ighurunim gavgaviba puvatɨgha dɨpɨrasava amim,

a bar anepɨrighan kogham,

egh lamɨn pamtem isir puvatɨzim,

a anemungeghan kogham.

Egh a kamaghɨra, gavgaviba puvatɨzir gumazamizibar asughasugh

deravɨra me damuam.

A kamaghɨra damu mangɨ,

guizɨn arazim damightɨ,

a ikɨ gavgavigham.

21 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim an ikɨva

uarir akurvaghsɨ a mɨzuam ikiam.”

Me ghaze, Iesus Belsebulɨn
gavgavimɨn ingari

(Mak 3:20-30; Luk 11:14-23; 12:10)

22 * *Dughiar kamɨn me duar kuram apazazir gumazir mam inigha Iesus bagha ize. Gumazir kam mɨgeir puvatɨgha uaghan garir puvatɨ. Ezɨ Iesus gumazir kam a gamizɨ a deragha ua mɨgɨa egha uaghan gari. 23 Ezɨ gumazamiziba dɨgavir kuram gamigha mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam ti Devitɨn otarim, a?”‡

24 * *Ezɨ Farisiba mɨgɨrɨgɨar kam baregha ghaze, “Gumazir kam, duar kurabar gumazir dapanim Belsebul, gavgavim a ganɨngizɨ, a gavgavir kamɨn duar kuraba batosi.”§

25 * *Ezɨ Iesus men nɨghnɨzibagh fogha egha kamaghɨn me mɨgei, “Kantrin tamɨn gumazamiziba uari tuiragh uarira uariv soghtɨ, men dabirabim ikuvigham. Eghtɨ dɨpenir vamɨran itir darazi o nguibar vamɨran itir darazi uari tuiragh uarira uariv soghtɨ, men dabirabim ikuvigham. 26 Ezɨ kamaghɨra e fo, Satan uan adarazi ko uari abigh uariv sogh, egh me manmaghɨn tugh gavgavigh bizibar ganamin gavgavim ikiam? Bar puvatɨgham. 27 Ia ghaze, kɨ Belsebul da gavgavim isa duar kuraba batosi. Ezɨ kamaghɨn, tinara ian adarazir akurvazima, me duar kuraba batosi? Ian adarazi amir araziba, darara ian akagha ghaze, ia paza na mɨgei. 28 * *Eghtɨ kɨ Godɨn Duamɨn gavgavimɨn duar kuraba batoghtɨ, ia kamaghɨn fogh suam, God Bizibagh Ativamin Dughiam ia batogha gɨfa.

29 * *“Eghtɨ gumazir manatam mangɨ pura gumazir gavgavitamɨn dɨpenimɨn aven mangɨva an biziba okemegham? Puvatɨgham. A faraghɨvɨra benibar gumazir gavgavir kam ikegham. A kamaghɨn a damigh gumazir kamɨn dɨpenimɨn aven mangɨ, an biziba okemegham.

30 * *“Tina nan namakam puvatɨ, a nan apanim. Ezɨ gumazim nan akuragha gumazamiziba akumakuir puvatɨ, gumazir kam men gɨntɨzima me tintinibar zui.

31 * *“Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨgei, gumazamiziba amir arazir kuraba ko me Godɨn ziam gasɨghasɨzir akaba, God bar da gɨn amadagham. Eghtɨ gumazitam Godɨn Duamɨn ziam gasɨghasɨghtɨ, God an arazir kurar kam gɨn amadaghan kogham. 32 * *Eghtɨ gumazitam akar kuratam Gumazamizibar Otarim mɨkemeghtɨ, God an arazir kurar kam gɨn amadagham. Eghtɨ gumazitam Godɨn Duam akar kuratam a mɨkemeghtɨma, God dughiar kam ko gɨn izamin dughiamɨn, an arazir kurar kam gɨn amadaghan kogham. An arazir kurar kam an ikɨvɨra ikiam.”

Temer kuraba ovɨzir kuraba bati

(Luk 6:43-45)

33 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Temer aghuim ikɨtɨma, an ovɨzir aghuiba uaghan ikiam. Egh temer kuram ikɨtɨma, an ovɨzir kuraba uaghan ikiam. 34 * *Ia gumazir kuraba, ia kuruzir kurabar mɨn iti! Egh manmagh mɨgɨrɨgɨar aghuitam mɨkemegham? Puvatɨ. Ian navir averiabagh izɨvazir nɨghnɨzibar mara ian akatoribar otifi. 35 Gumazir aghuim, an navir averiamɨn aven nɨghnɨzir aghuiba a gizɨfa, egha amara arazir aghuibagh ami. Gumazir kuram, an navir averiamɨn aven nɨghnɨzir kuraba a gizɨfa, egha a mara arazir kurabagh ami. 36 Ezɨ kɨ ia mɨgei, Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, a pura men mɨgɨrɨgɨar nɨghnɨziba puvatɨziba bagh vaghvagh men azangsɨghɨva, me tuisɨgham. 37 God gɨn nɨn mɨgɨrɨgɨabagh nɨghnɨghɨva, nɨ tuisɨgham, eghtɨ nɨn mɨgɨrɨgɨabara nɨ damutɨ, God gumazir aghuim o gumazir kuram nɨ darɨgham.”

Me mirakelɨn tam damuasa Iesusɨn azai

(Mak 8:11-12; Luk 11:29-32)

38 * *Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir maba ko Farisin maba kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, nɨ mirakelɨn arazitam damightɨ, e an ganigh fogh suam, nɨ guizbangɨra Godɨn ingangarim gami.”

39 * *Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Gumazamizir dughiar kamɨn itiba, me bar gumazamizir kuraba! Egha me guizbangɨra God baghavɨra itir puvatɨ. Me zurara mirakelɨn tamɨn ganasa. Me tamɨn ganighan kogham. Puvatɨ. God mirakelɨn arazir vamɨra men akagham. Godɨn akam inigha izir gumazim Jona batozir mirakelɨn kamra, me an ganam. 40 E fo, Jona arueba ko dɨmagarir pumuning ko mɨkezimɨn osirir ekiar mamɨn navir averiamɨn ike. Ezɨ kamaghɨra Gumazamizibar Otarim aruer 3pla ko dɨmagarir 3plan nguazimɨn aven ikiam.** 41 * *Eghtɨ Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, Niniven gumazamiziba dɨkavigh ian arazir kurabar gun mɨkɨmam. Ia fo, Niniven adarazi Jona akunizir akam baregha navibagh ira. Ezɨ gumazir datɨrɨghɨn ian tongɨn itir mam, a bar Jona gafira! 42 * *Fomɨra Seban Atrivir Amizim nguazir kamɨn saghon ikegha Solomonɨn fofozir aghuimɨn akaba baraghasa ize. Ezɨ gumazir mam bar Solomon gafiragha ian tongɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, Gumazamiziba Godɨn Kotiamɨn Tuivamin Dughiamɨn, Seban Atrivir Amizim tugh datɨrɨghɨn itir gumazamizibar arazir kurabar gun mɨkɨmam.”

Duar kuram uamategha ize

(Luk 11:24-26)

43 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Duar kuram gumazir mam ategha dɨpaba puvatɨzir danganibar arua ikiamin danganiba buri, egha a tam batozir puvatɨgha, 44 egha uabɨ mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ uamategh faragha ikezir dɨpenimɨn mangam.’ Egha a uamategha ghua garima, me dɨpenim avizɨ, a bar zuezɨma an itir biziba bar deragha ikia egha pura iti. 45 * *Egh duar kurar kam mangɨ, 7plan duar kurar a gafiragha arazir kurabagh amiba, men aku izam. Egh me mangɨ, dɨpenir kamɨn ikiam. Gumazir kam faragha paza ike, egh a datɨrɨghɨn bar pazavɨra ikiam, eghtɨ an dabirabim a faragha ikezir dabirabim bar a gafiragh bar ikuvigham. Arazir kamaghɨram amim, gumazamizir kurar datɨrɨghɨn itiba uaghan me bativam, eghtɨ me bar pazavɨra ikiam. Eghtɨ men dabirabim, faragha ikezir dabirabim bar a gafiragh bar ikuvigham.”

Terara Iesusɨn amebam ko doziba

(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

46 * *Iesus gumazamizir avɨribav gɨavɨra itima, an amebam ko doziba iza dɨpenimɨn azenan ikia a ko mɨkɨmasa. 47 Ezɨ gumazir mam a mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan, nɨn amebam ko doziba azenan tuivighav ikia nɨ ko mɨkɨmasa.”††

48 Ezɨ Iesus gumazir kam ikaragha ghaze, “Tina nan amebam? Te nan doziba?”

49 Egha uan suren gumazamizibar akagha ghaze, “Ia gan! Nan amebam ko dozibar kara. 50 * *Gumazamizir nan Afeziar uan Nguibamɨn itim ifongezir arazibar gɨn zuiba, me nan doziba ko nan amiziba ko nan amebam.”

13

Iesus witɨn ovɨziba
akurir akar isɨn zuim mɨgei

(Mak 9:14; Luk 8:4-8)

1 Aruer kamra Iesus dɨpenim ategha azenan ghu. Egha ghua dɨpar dadarimɨn aperaghav iti. 2 * *Ezɨ gumazamizir avɨriba a bagha ize, egha men avɨrim bar ekefe. Kamaghɨn a kurir mamɨn bɨraghava apera. Ezɨma gumazamiziba dɨpar dadarimɨn tuivighav iti. 3 Ezɨ Iesus akar isɨn zuir avɨribar me mɨgei. Egha kamaghɨn mɨgei, “Ia oragh. Gumazir mam witɨn ovɨziba inigha ghua uan azenimɨn da akuragha arui.* 4 An ada akurima witɨn ovɨzir maba tuavimɨn irezɨma, kuaraziba iza da ame. 5 Ezɨ maba dagɨabagh isɨn itir nguazir evarim gire. Nguazir kam mɨtemezir puvatɨ, ezɨ witɨn ovɨziba zuamɨra afuangi. 6 Ezɨ dar biba bar nguazimɨn aven iraghuezir puvatɨ, ezɨ aruem anaga dagh isirazɨ, da isia mɨsɨngi. 7 Ezɨ witɨn ovɨzir maba benir dɨkoniba itir nguazim giregha, benibar tongɨn afuangizɨ, benir dɨkoniba aghuava da ikiagharɨki. Ezɨ dar ovɨziba mɨsevezir puvatɨ. 8 Ezɨ witɨn ovɨzir maba nguazir aghuim giregha dagheba mɨsefi. Maba 100plan ovɨziba mɨsevima, maba 60plan ovɨziba mɨsevima, maba 30plan ovɨziba mɨsefi. 9 Tina kuarimning iti, an oragh.”

Iesus nɨghnɨzir manam ikia, akar isɨn zuibara mɨgei

(Mak 4:10-12; Luk 8:9-10)

10 Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba gɨn iza kamaghɨn an azai, “Nɨ tizim bagha akar isɨn zuibar gumazamizibav gei?”

11 Ezɨ a me ikaragha ghaze, “God fofozim ia ganɨngizɨ, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akar mogomebagh fo. Ezɨ a fofozir kam me ganɨngizir puvatɨ. 12 * *Gumazitam o amizitam Godɨn akabagh foghtɨ, God uan akabar fofozir igharaziba a danɨngam, eghtɨ a Godɨn akar avɨribagh fogham. Eghtɨ Godɨn akabagh foghan aghuazir tav, an fofozir muziarim God a dam a inigham. 13 * *Men damaziba gara, egha me bizitamɨn gari puvatɨ. Egha me oragha, me bizitamɨn mɨngarim bar anebɨghizir puvatɨ. Kɨ bizir kamɨn tugha akar isɨn zuibar me mɨgei. 14-15 * *Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaian mɨgɨrɨgɨaba gumazamizir kaba bagha guizbangɨram otifi. A kamaghɨn mɨkeme:

“ ‘Gumazamizir kaba uan navir averiabar kua,

ezɨ men kuariba oraghan aghua,

ezɨ men damaziba okafi.

Me kamaghɨn amima, God ghaze, markɨ,

men damaziba bizitamɨn ganighai,

men kuariba oreghai.

Ezɨ men naviba kuiaghirezɨ me mɨgɨrɨgɨabagh foghava egha navibagh iragha na bagha izima,

kɨ ua me inigha me gamizɨma me deraghai.

Me kamaghɨn damuan aghua,

kamaghɨn me zuraram oraghɨva,

egh deragh bizitamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham.

Me zurara ganɨva,

egh deragh bizitamɨn ganighan kogham.’

16  *“Ezɨ ia, ian damaziba bizibar gari, ezɨ ian kuariba akam barasi. Kamaghɨn ia bar akongegh! 17 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazir avɨriba ko gumazamizir aghuir avɨriba, me ia datɨrɨghɨn garir bizibar ganamin ifongiar bar ekiam ikia, me dar ganizir puvatɨ. Egha ia datɨrɨghɨn orazir akar kaba, me da baraghan ifongiar bar ekiam ikia, me tam baraghizir puvatɨ.”

Witɨn akar isɨn zuimɨn mɨngarim

(Mak 4:13-20; Luk 8:11-15)

18 Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia datɨrɨghɨn oragh, gumazim witɨn ovɨziba akunizir akar isɨn zuimɨn mɨngarimra kara. 19 Gumazamizir God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam baragha anebɨzir puvatɨziba, me witɨn ovɨzir tuavim girezibar mɨn ami. Me Godɨn akam barazima, Satan zuamɨra izava me oraghizir akaba me dama, da ini. 20 Ezɨ witɨn ovɨzir dagɨabagh isɨn itir nguazim gireziba, da gumazamiziba Godɨn akam baragha zuamɨra nɨghnɨzir gavgavim an ikia bar akonge. 21 Ezɨ men biba puvatɨ, egha dughiar bar otevimra iti. Eghtɨ gumazitaba izɨ Godɨn akam bagh pazɨ me damuva osɨmtɨziba me darɨghtɨma, me zuamɨra God ategham. 22 * *Ezɨ witɨn ovɨzir benir dɨkonibar tongɨn ireziba, kar gumazamiziba Godɨn akam baraghava, egha uaghan nguazir kamɨn osɨmtɨzibagh nɨghnɨgha, uaghan dagɨar avɨriba iniasa nɨghnɨsi. Ezɨ bizir kaba Godɨn akaba ikiagharɨghizɨma da mɨsevir puvatɨ. 23 Ezɨ witɨn ovɨzir nguazir aghuim gireziba, kar gumazamizir Godɨn akam baragha deragha anebɨgha a gɨfoziba. Gumazamizir kaba mati witɨn ovɨziba mɨsɨva, maba 100plan ovɨziba mɨsefi, ezɨ maba 60plan ovɨziba mɨsefi, ezɨ maba 30plan ovɨziba mɨsefi.”

Ogher kuraba azenimɨn otivizir akar isɨn zuim

24 Egha Iesus uam akar isɨn zuir mamɨn kamaghɨn me mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati gumazir mam witɨn ovɨzir aghuiba uan azenimɨn da akuni. 25 Ezɨ gumazamiziba akuima gumazir witɨn ovɨziba akunizimɨn apanim iza ogher kuramɨn ovɨziba isa witbar tongɨn da akunigha ghu. 26 Ezɨ witba gɨn aghuigha mɨsɨvasava amima, me gari ogher kurar kam uaghan iti. 27 Ezɨ azenir kamɨn ghuavimɨn ingangarir gumaziba ghua a mɨgɨa ghaze, ‘Gumazir ekiam, e ghaze nɨ witɨn ovɨzir aghuiba uan azenim mɨkɨni. Manmagh amizɨma, ogher kurar kam uaghan otifi?’

28 “Ezɨ a me mɨgɨa ghaze, ‘Nan apanir mam arazir kam gami.’

“Ezɨ an ingangarir gumaziba an azai, ‘Nɨ ifueghtɨma, e mangɨ ogher kam suegham?’

29 “Ezɨ a ghaze, ‘Markɨ. Ia ogher kuraba asighsuva, uaghan witba asiam. Kamaghɨn da asian markɨ. 30 * *Ia da ateghtɨma da mar witba ko aghung, mangɨ dagheba iniamin dughiamɨn otogh. Eghtɨ kɨ ingangarir kam damuamin gumaziba kamagh me mɨkɨmam: Ia ogher kurar kam faragh anesɨva a dapongsɨva an ikɨzibar amu. Eghɨva ia witba iniva da akuvagh da isɨva nan dagher dɨpenim darɨgham.’ ”

Mastetɨn ovɨzimɨn akar isɨn zuim

(Mak 4:30-32; Luk 13:18-19)

31 Egha Iesus akar isɨn zuir igharazir mamɨn me mɨgɨa ghaze, “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati zuravarir me mastet arɨzimɨn ovɨzimɨn mɨn ami. Gumazir mam mastetɨn ovɨzim inigha ghua uan azenimɨn anekuni. 32 Mastetɨn ovɨzim dagher igharazibar ovɨzibar mɨn ekevezir puvatɨ. A bar sufi. Egha an aghuir dughiamɨn an azenimɨn itir zuravarir mabagh afiragham. A tememɨn mɨn aghungigham, eghtɨma kuaraziba izɨva an aguabar mɨkonibar ingaram.”

Yisɨn akar isɨn zuim

(Luk 13:20-21)

33 Egha Iesus akar isɨn zuir igharazir mam kamaghɨn me mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiam, a yisɨn mɨn ami. Amizir mam yisɨn muziarir mam inigha, plauan dramɨn ekiamɨn itim inigha, aning verevere. Ezɨ plauan kam gɨn bar bui.”

Iesus Godɨn akam
akar isɨn zuibara anekuri

(Mak 4:33-34)

34 Iesus gumazamizibav geir mɨgɨrɨgɨaba, an akar isɨn zuibara da akuri. Egha a mɨgɨrɨgɨatam abigha me mɨkemezir puvatɨ, an akar isɨn zuibara me mɨgei. 35 * *Fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ akar isɨn zuibara ia mɨkɨmam. Bizir maba, nguazir kam otozir dughiamɨn da muega iza datɨrɨghɨn tu, ezɨ kɨ bizir kabar eghaghanim damuasa.” Iesus akar kam damutɨ an otivasa, kamaghɨn an akar isɨn zuir kabagh ami.

Ogher kurabar akar isɨn zuimɨn mɨngarim

36 Egha Iesus gumazamiziba ategha ghua dɨpenimɨn aven ghu. Ezɨ an suren gumaziba an gɨn iza ghaze, “Nɨ ogher kurabar akar isɨn zuimɨn mɨngarimɨn gun e mɨkɨmam, o?”

37 Ezɨ Iesus me ikaragha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazir witɨn ovɨzir aghuiba akunizim, a Gumazamizibar Otarim. 38 * *Azenim, kar nguazir kam. Witɨn ovɨzir aghuiba, kar gumazamizir God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikiamiba. Ogher kuraba, kar Satanɨn gumazamiziba. 39 Apanir ogher kuram akunizim, a Satan. Dagheba iniamin dughiam, kar nguazir kam gɨvamin dughiam. Ezɨ enselba, me dagheba iniamin ingangarir gumaziba. 40 * *Egha mati gumaziba ogher kuraba akuva dagh aboi, kamaghɨra enselba nguazir kam gɨvamin dughiamɨn, me kamaghɨn damuam. 41 * *Gumazamizibar Otarim uan enselba amadaghtɨ, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven itir gumazamiziba, men tongɨn itir gumazir arazir kurabagh amiba ko gumazir nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨziba, enselba bar me batuegham. 42 * *Egh me me isɨva, avir ekiam me kunigham. Eghtɨ me avir kamɨn ikɨva arangɨva atariba kuskugham. 43 * *Eghtɨ dughiar kamɨn gumazamizir aghuiba uan Afeziam Bizibagh Ativamin Nguibamɨn aven ikɨ, aruemɨn mɨn sɨgham. Tina kuarimning iti, an oragh.”

Bizir ivezim bar pɨn kozimɨn akar isɨn zuim

44 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, me bizir ivezir bar pɨn kozim isava azenimɨn nguazimɨn aven a modo. Ezɨ gumazir mam a bato, egha uam anevara. Egha bar akuegha, ghua uan biziba bar da amaga, dagɨaba inigha ghua, azenir kam itir nguazim givese.”

Manmaniar ivezir bar pɨn kozimɨn akar isɨn zuim

45 Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, dagɨar ingangarim gamir gumazir mam. Gumazir kam manmaniar bar aghuiba bagha ruiagha arui. 46 * *Egha ghua manmaniar bar aghuir ivezir bar pɨn kozir mam bato. Egha ghua uan biziba bar dagɨaba bagha da amada. Egha ghua manmaniar bar aghuir kam givese.”

Ivemɨn akar isɨn zuim

47 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Akar isɨn zuir mam kamakɨn. God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, me ivem akunizɨ a dɨpar averiamɨn ghuaghira, osirir guar avɨriba, dar kome. 48 Ezɨ ivem izɨvazɨma, me a gekuigha dɨpar dadarim gatɨ. Egha me apiagha osirir aghuiba mɨsɨva da isava itaribav kɨri. Egha osirir kuraba me da makuri. 49 * *Nguazir kam gɨvamin dughiam kamaghɨra. Enselba izɨva gumazir kuraba, gumazir aghuibar tongɨn me amɨsɨvam. 50 * *Egh me isɨva, avir ekiamɨn me akunam. Eghtɨ me avir ekiar kamɨn ikɨ, arangɨva atariba kuskugham.”

51 Egha Iesus uan suren gumazibar azai, “Ia ti akar kamɨn mɨngarim gɨfo?”

Ezɨ me ghaze, “Are.”

52 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Kamaghɨn amizɨ, gumazir manam Judan Arazibagh fozir gumazimɨn ikia, egha gɨn God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akabar mɨngariba a dagh fo, egha a mati dɨpenir mamɨn ghuavimɨn mɨn ami. A uan dɨpenimɨn aven ghua bizir igiaba ko ghuriba bar da isava azenim garɨsi.”

Nasaretɨn itir darazi Iesusɨn aghuagha, akɨribagh ighegha a gasara

(Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

53 * *Iesus akar kaba akunigha gɨvagha danganir kam ategha, 54 * *uan nguibamɨn ghu. A ghua men God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghugha, Godɨn akamɨn gumazamizibar sure gami. Ezɨ me an akam baragha dɨgavir kuram gami. Egha ghaze, “Gumazir kam managh fofozir kam ini? Egha a mirakelba manmaghɨn dagh ami? 55 * *E a gɨfo, a dɨpenibar ingarir gumazimɨn otarim, ezɨ Maria an amebam. Ezɨ Jems ko Josep ko Saimon ko Judas, me an doziba. 56 An buaramiziba bar kagh e ko iti. Kamaghɨn a manmaghɨn bizir kabar amutɨ, da otivam.” 57 * *Me kamagh mɨgɨa navir averiaba Iesusɨn ikufi. Ezɨ Iesus me mɨgɨa ghaze, “Godɨn akam inigha izir gumazim, nguibar igharazibar ziar ekiam otifi. Egha a uan nguibam ko uan dɨpenimɨn aven, a ziaba puvatɨ.” 58 * *Me nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, a nguibar kamɨn mirakelɨn avɨribagh amizir puvatɨ.

14

Herot ghaze, Iesus ti Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim

(Mak 6:14-29; Luk 3:19-20; 9:7-9)

1-2 Dughiar kamɨn Galilin Distrighɨn Atrivim Herot, a Iesus amizir araziba baregha, kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gei, “Gumazir kam ti, Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon, an aremegha ua dɨkafi. Kamaghɨn a mirakelbar amuamin gavgavim iti.”*

3-4 * *Herot fo, a faragha uan dozimɨn Filipɨn amuim Herodias inigha an iti. Ezɨ Jon bizir kam bagha Herot mɨgɨavɨra ikia ghaze, “Nɨ arazir kuram gamua uan dozimɨn amuim inigha an iti.” Ezɨ Herot bizir kam bagha Jonɨn suiragha a ikegha a isava kalabus gatɨ. 5 * *Egha a mɨsueghtɨ an aremeghasa nɨghnɨsi. Egha a gumazamizibar atiatingi. A fo, me ghaze, Jon Godɨn akam inigha izir gumazim.

6 Ezɨ aruer mamɨn gumazir maba iza Herotɨn gara, an amebam a batezir dughiam gɨnɨghnɨgha, a koma apa iti. Ezɨ Herodiasɨn guivim men guamɨn ighiam gizi. Ezɨ Herot bar an ighiam bagha bar akonge. 7 Egha Herot dafarim overiamɨn akuigha kamaghɨn a mɨgei, “Bar guizbangɨra, nɨ bizir manam gifongegh nan azaraghtɨ, kɨ bizir kam nɨ danigham.”

8 Ezɨ Herodias nɨghnɨziba uan guivim ganɨngi, ezɨ guivim ghua kamaghɨn Herot mɨgei, “Nɨ Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazimɨn dapanim isɨ itaritam dafagh a inigh izɨ na danɨngigh.”†

9 Atrivim akar kam baregha bar oseme. Egha a fo, a uabɨ gumazir a ko itibar damazimɨn akar gavgavim gamigha, kamaghɨn, an aghumsɨzim inian aghua. Egha a mɨdorozir gumaziba akar gavgavim me ganɨngizɨma me guivim mɨkemezɨ moghɨn ami. 10 * *A gumazir mam amadazɨma, a ghua kalabusɨn mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me Jonɨn fɨrim atu. 11 Egha Jonɨn dapanim itarir mam dafagha, guivim bagha a inigha iza a ganɨngi. Ezɨ an a inigha ghua uan amebam ganɨngi. 12 Ezɨ Jonɨn suren gumaziba iza an kuam inigha ghua anefa. Me anefagha gɨvagha ghua Iesus mɨkeme.

Iesus dagheba isa
5,000 gumazibagh anɨngi

(Mak 6:31-44; Luk 9:10-17; Jon 6:1-13)

13 Ezɨ Iesus kamaghɨn oraki, me Jonɨn fɨrim atuzɨma an areme. Ezɨ a nguibar kam ategha kurim inigha uan suren gumaziba ko, gumazamiziba puvatɨzir danganir mamɨn ghu. Ezɨ gumazamizir avɨrim orazima, a danganir kamɨn ghu. Ezɨ me nguibar ekiam ategha, a buria uan suebar zui. 14 * *Ezɨ Iesus ghua dɨpar dadarimɨn otogha garima, gumazamizir bar avɨriba iti. Ezɨ a men apangkuva men gumazamizibar arɨmariaba akɨra da gefi.

15 Aruem gevima, Iesusɨn suren gumaziba iza kamaghɨn a mɨgei, “Kar gumazamiziba puvatɨzir danganim, ezɨ amɨnim pɨrasava ami. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gumazamiziba amangɨtɨ, me mangɨ nguibabar uari bagh daghebagh ivez.”

16 Ezɨ Iesus uan suren gumaziba kamaghɨn me mɨgei, “Me tizim bagh mangam? Ia uari daghetaba me danɨng.”

17 Ezɨ me ghaze, “E bar bretɨn rubuzir 5pla ko osirir pumuningra iti.”‡

18 Ezɨ a ghaze, “Ia bretba ko osirimning inigh izɨ.”

19 * *Egha Iesus gumazamizibav geima, me grazim gapia. Ezɨ a 5plan bretba ko osirir pumuning inigha kogha overiamɨn gara Afeziam mɨnabi. Egha bretba bɨgha uan suren gumazibagh anɨngi. Ezɨ an suren gumaziba da isava gumazamizibagh anɨdi. 20 * *Ezɨ gumazamizir kaba bar amegha, naviba bar izefe. Ezɨ dagher naba itima, me da akuvagha 12plan akɨrabagh aghui. 21 Gumazir amezibar dɨbobonim 5,000ɨn tu. Me amiziba ko boriba dɨponezir puvatɨ.

Iesus dɨpam gisɨn tugha zui

(Mak 6:45-52; Jon 6:16-21)

22 Ezɨ Iesus uan suren gumaziba amaga me mɨgɨa ghaze, me faragh bot inigh dɨpamɨn vongɨn mangɨ. A uabɨ ikɨ gumazamiziba amangam. 23 * *A gumazamiziba amadagha, egha uabɨra ikia God ko mɨkɨmasa mɨghsɨamɨn ghuavanabo. Ezɨ amɨnim pɨrizɨma, Iesus uabɨra iti. 24 Ezɨ bot dadarimɨn saghon ghuzɨma, amɨnim botɨn guamɨn dɨkavigha me givaima ongarim men bot mɨsosi. 25 Ezɨ amɨnim tiasava amima, Iesus dɨpam gisɨn arua uan suren gumaziba bagha zui. 26 * *Me garima, Iesus dɨpam gisɨn izima, me bar puv atiatiava agoa ghaze, kar ti duam. Egha atiatiava arai. 27 Ezɨ Iesus zuamɨra me mɨgɨa ghaze, “Ia gavgafigh, kar kɨrara. Ia atiatingan markɨ!”

28 Ezɨ Pita an akam ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, guizbangɨra nɨrara, nɨ na mɨkemeghtɨ, kɨ dɨpam gisɨn nɨ bagh mangam.”

29 * *Ezɨ Iesus ghaze, “Nɨ izɨ.”

Ezɨ Pita bot ategha dɨpam gisɨn Iesus bagha zui. 30 A ghua amɨnir gavgavimɨn gari, a bar ekevezɨma an atiatia dɨpamɨn aven ghuaghiri. Egha dei, “Ekiam, nɨ nan akuragh!”

31 * *Ezɨ Iesus zuamɨra uan agharim amadagha Pitan suira. Egha kamaghɨn Pitan mɨgei, “Nɨn nɨghnɨzir gavgavim sufi. Nɨ tizim bagha okam nɨghnɨsi?” 32 Egha aning me gatɨn botɨn ghuavanabo, ezɨ amɨnim pura gɨfa.

33 * *Ezɨ botɨn itir gumaziba Iesusɨn ziam fa ghaze, “Bar guizbangɨra, nɨ Godɨn Otarim!”

Iesus Genesaretian arɨmariar gumazamizir avɨribar arɨmariaba agɨfa

(Mak 6:53-56)

34 Egha Iesus uan suren gumaziba ko dɨpamɨn vongɨn ghugha, ghua Genesaretɨn nguibamɨn otifi. 35 Ezɨ kagh itir darazi Iesusɨn gara a gɨfo. Egha akam amadazɨ, a nguibar roghɨra itibar ghuzɨ, me arɨmariaba itir darazi bar me inigha Iesus bagha ize. 36 * *Egha me a gakaghora ghaze, a men asughtɨma, arɨmariaba itiba an korotiar avɨzibar suigham. Ezɨ gumazamizir an korotiamɨn suiziba, men arɨmariaba gɨfa.

15

Godɨn Araziba Judan ovavibar arazibagh afira

(Mak 7:1-13)

1 Dughiar kamɨn Farisin maba ko Judan Arazibagh fozir gumazir maba Jerusalem ategha Iesus bagha ize. Egha me kamagh an azai, 2 * *“Manmaghɨn amizɨ, nɨn suren gumaziba en ovaviba anɨngzir arazibar gɨn zuir puvatɨ? Egha me damasa uan dafariba ruer puvatɨ.”*

3 Ezɨ Iesus men akam ikaragha kamaghɨn me mɨgei, “Manmagh amigha ia Godɨn Arazibar gɨn zuir puvatɨ, egha uan arazibar gɨn zui? 4 * *E fo, God ghaze, ‘Ia uan afeziaba ko amebabar akaba baragh men apengan ikɨ.’ Egha ghaze, ‘Gumazitam akar kuratam uan afeziam ko amebam mɨkemeghtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ, an aremegh.’ 5 Ezɨ ia kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazitam uan amebam ko afeziamɨn akurvaghsɨ dagɨaba atɨgha, egha ua gɨn aningɨn akuraghan aghuagha, kamaghɨn aning mɨgei, “Kɨ guan akuraghasa atɨzir dagɨaba, gua markɨ. Kɨ da isɨ God danɨngam.” ’ A kamaghɨn mɨkɨmɨva, amebam ko afeziam gɨnɨghnɨgh deragh aningɨn akurvaghan kogham. 6 Ia kamaghɨn amua, ian arazir kabar, ia Godɨn Araziba ategha, uan ovavibar araziba faraghavɨra darɨsi. Egha Godɨn akam gamima, a mati pura bizim.

7 “Ia uarira uarigh gifarir gumazibara! Godɨn akam inigha izezir gumazim Aisaia guizbangɨra ian arazibar gun kamaghɨn mɨgei, 8 * **‘Gumazamizir kaba, me uan akatoribar nan ziam fe, egha men naviba ko nɨghnɨziba bar saghon iti. 9 * *Me gumazibar akabar uari sure gamua uari gifara egha ghaze, kar Godɨn akam. Kamaghɨn amizɨ, me nan ziam guizbangɨra a fer puvatɨ.’ ”

Iesus Godɨn damazimɨn
mɨzezir bizibav gei

(Mak 7:14-23)

10 Egha Iesus gumazamizibar diazɨma me a bagha izima a kamaghɨn me mɨgei, “Ia oragh, egh deragh nɨghnɨgh! 11 * *Bizir gumazamizibar akatoribar ikegha ghuaghiriba, da me gamima, me Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. Bizir navibar ikia akatoribar otiviba, da gumazamizibagh amima, me Godɨn damazimɨn mɨze.”

12 Ezɨ gɨn an suren gumaziba iza kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ ti kamaghɨn fo, Farisiba nɨ mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam baregha men muriaba bar ikufi?”

13 * *Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Nan afeziar uan Nguibamɨn itim, an azenim iti. Egha bizir a dɨkezir puvatɨziba, a biba sara da asiam. 14 * *Ia gumazir kabagh nɨghnɨghan markɨ. Me damazir okavɨrɨziba, egha me tuavim isava gumazir igharazimɨn akakasi. Eghtɨ gumazir damazir okavɨrɨzim tuavim isava gumazir okavɨrɨzir mamɨn akakagh, egh aning vɨrara mangɨ mozimɨn magɨrɨgham.”

15 Ezɨ Pita Iesusɨn azai, “Nɨ gumazamizibav kemezir akar isɨn zuimɨn mɨngarim e bagh anebightɨ, e a gɨfogham?”

16 Ezɨ Iesus ghaze, “Manmagh ami, ia ti uaghan gumazir igharazibar mɨrara fozir puvatɨghavɨra iti. 17 Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ, bizir akatorimɨn aven zuiba ghua navimɨn zuima, muriam da batozima, ezɨ gumazim dagh avi. 18 * *Ezɨ bizir akatoribar otiviba da nɨghnɨzimɨn ikegha ize. Egha da gumazamizibagh amima, me Godɨn damazimɨn mɨze. 19 * *Kɨ gumazamizibar nɨghnɨzibar otivir bizir kabav gei, nɨghnɨzir kuraba, ko gumazibav soagharɨzir araziba, ko gumazamiziba tintinibar uari isava akuir araziba, ko poroghamiba uari bakeir araziba, ko okɨmakɨar araziba, ko kotiabar gumazamizibagh ifarir araziba, ko gumazamizibar ziabagh asɨghasɨzir araziba. 20 Arazir kaba gumazamizibagh amima, me Godɨn damazimɨn mɨze. Gumazamiziba dafariba ruer puvatɨgha api, arazir kam me gamima me Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ.”

Kenanian amizim nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti

(Mak 7:24-30)

21 Ezɨ Iesus nguibar kam ategha ghua nguibar ekiamning Taia ko Saidonɨn nguazimɨn ghu. 22 Ezɨ Kenanian amizir mam danganir kamɨn ikegha iza kamaghɨn dei, “Ekiam, nɨ Devitɨn Otarim, nɨ nan apangkuvigh! Duar kuram nan guivim gapazagha a gasɨghasɨsi.”

23 Ezɨ Iesus mɨgɨrɨgɨatamɨn a ikarazir puvatɨ. Ezɨ an suren gumaziba a bagha iza a mɨgɨa ghaze, “Amizir kam dɨaghdiagha en gɨn izi. Nɨ anemadaghtɨ a mangɨ.”

24 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “God Israelian akurvaghasavɨra na amada. Me sipsipba gumazir dar ganamiba puvatɨzɨ moghɨn iti.”

25 Ezɨ amizir kam Iesusɨn boroghɨra iza, tevimning apɨrigha aviragha uan guam nguazim gatɨgha a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, nɨ nan akuragh.”

26 Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Kar arazir kuram, gumazimɨn boribar dagheba inigh afiabav kɨnam.”†

27 Ezɨ amizim ghaze, “Ekiam, nɨ guizbangɨra mɨgei. Ezɨ afiar doziba uaghan uan ghuavimɨn dakozimɨn apengan irezir dagher muzemziariba api.”

28 * *Ezɨ Iesus akar kam baregha kamagh amizim mɨgei, “Amizim, nɨn nɨghnɨzir gavgavim bar ekefe. Bizir nɨ bativasa nɨ ifongezim, a mar nɨ batif.” Ezɨ dughiar kamra an guivim ua dera.

Iesus arɨmariaba itir gumazamizir avɨribar arɨmariaba agɨfa

29 Ezɨ Iesus nguibar kam ategha Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarimɨn zui. Egha ghua mɨghsɨar mamɨn anabogha apera. Ezɨ avɨrir ekiam a bagha izi. 30 Egha suer kuraba ko, damazir okavɨrɨziba ko, soroghafarir ikɨzɨrɨziba ko, mɨgeir puvatɨziba ko, arɨmariar igharaziba uaghan, me da inigha iza Iesusɨn dagarimningɨn boroghɨn me arɨki. Ezɨ a bar men arɨmariaba batozima, me ua dera. 31 * *Ezɨ gumazamiziba garima, mɨgeir puvatɨziba mɨgei, soroghafarir ikɨzɨrɨziba ua dera, suer kuraba uam arui, damazir okavɨrɨziba ua gari, ezɨ me nɨghnɨzir avɨribagh ami. Egha me Israelɨn Godɨn ziam fe.

Iesus dagheba
4,000plan gumazibagh anɨngi

(Mak 8:1-10)

32 * *Ezɨ Iesus uan suren gumazibar diazɨ, me izima a kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamizir kaba, me na ko aruer pumuning ko mɨkezimɨn ikia, egha dagheba puvatɨgha mɨtiriam men azi, kamaghɨn kɨ men apangkufi. Mɨtiriam men aghɨtɨ, kɨ me amangan aghua. Me mangɨ damaziba men isirtɨ, me tuavimɨn dagh iram.”

33 Ezɨ an suren gumaziba a mɨgei, “Kar gumazamiziba puvatɨzir danganim. E managh bretɨn avɨriba inigh avɨrir ekiar kam danɨngam?”

34 Ezɨ Iesus men azai, “Ia manmagh bretba iti?”

Ezɨ me ghaze, “E 7plan bretɨn rubuziba ko osirir dozir vaghvaziba iti.”

35 Ezɨ Iesus gumazamizibav geima, me nguazim gapia. 36 Ezɨ a 7plan bretɨn rubuziba ko osiriba inigha God mɨnabagha da bɨaghsuegha da tuiragha uan suren gumazibagh anɨngi. Ezɨ suren gumaziba da isava gumazamizibagh anɨdi. 37 Ezɨ me bar apa izɨfa. Ezɨ dagher naba itima, me da isa 7plan akɨrabagh aghui. 38 Gumazir ameziba, men dɨbobonim 4,000ɨn tu. Me amiziba ko boriba dɨponezir puvatɨ. 39 Ezɨ Iesus me amadazɨ, me zuima a bot inigha Magadan nguazimɨn ghu.

16

Me Iesus mɨgɨa ghaze,
a mirakelɨn tam damuam

(Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

1 * *Ezɨ Farisiba ko Sadyusiba Iesus basamasa a bagha izi. Me iza ghaze, a mirakelɨn arazitam damightɨ, me an ganigh kamaghɨn fogham, a guizbangɨra Godɨn ingangarim gami. 2 Ezɨ a kamaghɨn men mɨgɨrɨgɨaba ikaragha ghaze, “Ia guaratɨzibar ghaze, overiam aghevezɨ, gurumɨn dughiam deragham. 3 Egha mɨzarazibar ia ghaze, ghuariam korogha pɨzima, aruem aghevezɨ, ia ghaze, amozim datɨrɨghɨn izɨtɨma, dughiam deraghan kogham. Guizbangɨra, ia overiamɨn otivir biziba deravɨra dagh fo. Egha ia dughiar kamɨn otivir arazibar gara da abɨzir puvatɨ.* 4 * *Gumazamizir dughiar kamɨn itiba, me bar gumazamizir kuraba! Egha me guizbangɨra God baghavɨra itir puvatɨ. Me zurara mirakelɨn tamɨn ganasa. Me tamɨn ganighan kogham. Puvatɨ. God mirakelɨn arazir vamɨra men akagham. Godɨn akam inigha izir gumazim Jona batozir mirakelɨn kamra, me an ganam.” Egha Iesus me ategha ghu.

Farisiba ko Sadyusibar
yisɨn akar isɨn zuim

(Mak 8:14-21)

5 Egha Iesus uan suren gumaziba ko ghua dɨpamɨn vongɨn otifi, egha gɨn gari, me bretɨn tam inian okɨnɨghnɨki. 6 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia deragh uari bagh gan. Ia Farisiba ko Sadyusibar yis bagh deravɨra gan.”

7 Ezɨ an suren gumaziba maghɨra uarira uariv gɨa ghaze, “E ti bretɨn tam inigha izezir puvatɨzɨ, a kamaghɨn yisɨn bizimɨn e mɨgei.”

8 Ezɨ Iesus me mɨgeir mɨgɨrɨgɨabagh fo, egha me mɨgɨa ghaze, “Ia gumazir nɨghnɨzir gavgavir muziariba itiba! Ia tizim bagha uarira uariv gɨa ghaze, e bretba puvatɨ? 9 * *Ia ti fozir puvatɨ? Ia ti okɨnɨghnɨki, kɨ bretɨn 5pla inigha gumazir 5,000pla dagheba me ganɨngi. Me amezɨ, ia akɨraba manmaghɨn dagh aghui, ia dagh nɨghnɨghavɨra iti, o puvatɨ? 10 * *Egha ia ti fo, kɨ bretɨn 7pla inigha gumazir 4,000pla dagheba me ganɨngi. Ezɨ gɨn men dagher naba itima, ia akɨraba manmaghɨn dagh aghui? 11 Ia manmaghɨn amigha bizir kam gɨfozir puvatɨ, kɨ bretbagh nɨghnɨgha ia mɨgeir puvatɨ? Kɨ ghaze, ia Farisiba ko Sadyusibar yis bagh deragh uari bagh gan.” 12 Ezɨ me akar kam baregha fo, Iesus bret bagha amir yisɨn mɨgeir puvatɨ. Me fo, a Farisiba ko Sadyusiba sure gamir akabagh nɨghnɨgha ghaze, ia akar kaba bagh deravɨra uari bagh gan.

Pita Iesusɨn gun mɨgei

(Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

13 Ezɨ Iesus ghua Sisaria Filipain nguibamɨn boroghɨn itir danganimɨn ghu, egha dughiar kamɨn uan suren gumazibar azai, “Gumazamiziba manmaghɨn mɨgei, Gumazamizibar Otarim a tina?”

14 * *Ezɨ me ghaze, “Marazi ghaze, nɨ Jon Gumazamiziba Ruer Gumazim, marazi ghaze nɨ Elaija, marazi ghaze nɨ Jeremaia, o nɨ ti Godɨn akam inigha izir gumazir mam.”

15 Ezɨ Iesus men azai, “Ezɨ ia uari, ia manmaghɨn na dɨponam? Kɨ tina?”

16 * *Ezɨ Saimon Pita a ikaragha ghaze, “Nɨ Krais, God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim. Nɨ Godɨn Zurara Ikiavɨra Itimɨn Otarim.”

17 * *Ezɨ Iesus a ikaragha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Saimon, Jonɨn otarim, nguazimɨn gumazitam mɨgɨrɨgɨar kam nɨn akazir pu. Puvatɨ. Nan Afeziar uan Nguibamɨn itimra, nɨn aka. Kamaghɨn nɨ bar akongegh. 18 * *Ezɨ kɨ nɨ mɨgei, nɨ Pita. Egh dagɨar kam gisɨn kɨ uan siosɨn ingaram, eghtɨ Ovevemɨn Gavgavim an suiragh anepɨrighɨva a gasɨghasighan kogham.† 19 * *Eghtɨ kɨ God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn kiba isɨva nɨn dafarim datɨgham. Eghtɨ bizir manam nɨ nguazimɨn a ikeghtɨ, God uan Nguibamɨn uaghan a ikegham. Eghtɨ nɨ nguazimɨn bizir manam a fɨrightɨ, God uan Nguibamɨn uaghan kamaghɨram a fɨrigham. 20  *Egha Iesus pamten uan suren gumazibar anogorogha ghaze, me tong an gun tav mɨkɨm suam, a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim.”

Iesus ovengasa, egha uan suren gumazibav gɨa ghaze, me uaghan an amir arazibar amuam

(Sapta 16:21--20:34)

Iesus ghaze, an ovegh ua dɨkavam

(Mak 8:31--9:1; Luk 9:22-27)

21 Ezɨ dughiar kamɨn ikegha ghua, Iesus uan suren gumaziba bighavɨra me mɨgɨa ghaze, a Jerusalemɨn mangam, eghtɨ gumazir aruaba, ko ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, a men dafarimɨn bar mɨzazir ekiaba ko osɨmtɨziba iniam. Eghtɨ me an aghuaghɨva a mɨsueghtɨma an aremegham. Egh dughiar mɨkezimɨn a ua dɨkavigham. 22 Ezɨ Pita akar kam baregha Iesus inigha mɨriamɨn ghua kamaghɨn an atara a mɨgɨa ghaze, “Bar puvatɨgham. Arazir kaba nɨ bativan kogham.”

23 Ezɨ Iesus raghɨrɨgha kamaghɨn Pita mɨgei, “Satan, nɨ na gitagh mangɨ! Nɨ nguazimɨn bizibagh nɨghnɨgha, egha Godɨn bizibagh nɨghnɨzir puvatɨ, kamaghɨn nɨ nan tuavim apɨri.”

24 * *Egha Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Gumazitam, o amizitam nan gɨn izɨsɨ, a ifongezir biziba gɨn amadagh uan ter ighuvim gisaghpugh nan gɨn izɨ. 25 * *Gumazamizir manam uan ikɨrɨmɨrimɨn suighasa nɨghnɨsi, an ikɨrɨmɨrim gɨvagham. Eghtɨ gumazamizir manam na bagh uan ikɨrɨmɨrim ateghɨva, uan ikɨrɨmɨrim iniam. 26 * *Gumazitam o amizitam nguazimɨn itir biziba bar da inigh, a gɨn oveghtɨ, bizir kaba manmaghɨn an akuragham? Bar puvatɨ. A ivezir manam uan duam bagh anerenɨngam? Bar puvatɨ. 27 * *Guizbangɨra, Gumazamizibar Otarim uan enselba ko, uan Afeziamɨn angazangarir ekiam sara izam. Egh dughiar kamɨn ivezim isɨ gumazamiziba vaghvagh men araziba bagh me danɨngam. 28 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia kagh tuivighav itir darasi, ian tarazi oveghan kogham. Ia ikɨvɨra ikɨ gantɨma, Gumazamizibar Otarim, Atrivir Ekiamɨn mɨn otogh ua izam.”

17

Iesusɨn mɨkarzim igharagha oto

(Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

1  *Ezɨ 6plan arueba gɨvazɨma, Iesus Pita ko Jems uan dozim Jon, ko a me inigha, me mɨghsɨar ekiar mamɨn ghuavanabogha, uarira kagh iti. 2 Egha me garavɨra itima, Iesusɨn mɨkarzim igharaghav oto. Ezɨ an guam mati aruem a gisira, ezɨ an korotiaba ghurghurigha angazangarir mamɨn mɨn sira. 3 Ezɨ Moses ko Elaija otogha Iesus ko mɨgei. 4 Ezɨ Pita kamaghɨn gara, egha Iesus mɨgɨa ghaze, “Ekiam, bar deragha e kagh iti! Nɨ ifueghtɨma, kɨ purirpenir pumuning ko mɨkezimɨn ingaram. Nɨ bagh tam, Moses bagh tam, egh Elaija bagh tam.”

5 * *Pita mɨgɨavɨra itima, ghuariam angazangarimɨn mɨn isiragha me avara. Ezɨ ghuariar kamɨn aven me tiarir mam barazima a kamaghɨn mɨgei, “Kar nan Otarir kɨ bar ifongezim. Ia anarɨram oragh!”

6 Me kamaghɨn oragha, bar puv atiatigha tevibar pɨrigha uan guaba nguazimɨn akuigha ireghav iti. 7 Ezɨ Iesus me bagha iza men suigha kamaghɨn me mɨgei, “Ia dɨkafigh, egh atiatingan markɨ.” 8 Ezɨ me dɨkavigha ua tavɨn garir puvatɨ, Iesus uabɨra iti.

9 * *Egha me mɨghsɨam ategha ghuaghira a me mɨgɨa ghaze, “Ia irebamɨn mɨn ganizir bizim, bar an gun tav mɨkɨman markɨ. Egh ikɨ mangɨ Gumazamizibar Otarim ovegh ua dɨkavigham.”

10 * *Egha me an azai, “Manmaghsua Judan Arazibagh fozir gumaziba ghaze, Elaija faragh izeghtɨ, God Ua e Iniasa Mɨsevezir Gumazim gɨn izam?”

11 Ezɨ a me ikaragha ghaze, “Guizbangɨra Elaija faragh izeghɨva bizibar akɨram. 12 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, Elaija izegha gɨfa. Ezɨ gumazamiziba a gɨfozir puvatɨ, egha uan nɨghnɨzibar gɨn ghua arazir kurabar a gami. Egh me kamaghɨra Gumazamizibar Otarim arazir kurabar a damutɨ, a mɨzazir kuram iniam.” 13 * *Iesus kamaghɨn mɨgeima me fo, a Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon, an gun mɨgei.

Iesus otarir mam da duar kuram batoke

(Mak 9:14-29; Luk 9:37-42)

14 Ezɨ Iesus uan suren gumazir pumuning ko mɨkezim inigha ghua gumazamizir avɨrim bato. Ezɨ gumazir mam iza Iesusɨn boroghɨn tevimning apɨrigha egha ghaze, 15 “Ekiam, nɨ nan otarimɨn apangkufigh. An dapanim abanganizɨ, a bar pazavɨra iti. Egha dughiar avɨriba an aviba ko dɨpabar ghuaghiri. 16 Kɨ a inigha nɨn suren gumazir maba bagha izezɨma me anekɨran ibura.”

17 * *Ezɨ Iesus an akam ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Oio, kɨ bar amɨra, ia dughiar kamɨn itir gumazamiziba, ian nɨghnɨzir gavgaviba puvatɨ, ian araziba ko nɨghnɨziba bar derazir puvatɨ. Dughiabar manmaghɨn, kɨ ia ko ikɨ ian osɨmtɨziba ateram? Nɨ uan otarim inigh kagh izɨ.” 18 Ezɨ Iesus duar kuram batoghezɨ, duar kuram otarim ataghizɨma, an arɨmariam maghɨra gɨfa.

19 * *Ezɨ Iesusɨn suren gumazibara gɨn iza kamaghɨn an azai, “Manmagh amizɨ, e duar kurar kam batoghava avenge?”

20-21 * *Ezɨ a me mɨgɨa ghaze, “Ian nɨghnɨzir gavgavim bar sufi, ezɨ ia a batoghan ibura. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ian nɨghnɨzir gavgavim zuravarim mastetɨn ovɨzitamɨn mɨn ikɨva, ia mɨghsɨar kam mɨkɨm suam, nɨ sɨvagh munagh mangɨ, eghtɨ a mangam. Ia nɨghnɨzir gavgavim ikɨ, ia guizbangɨra biziba bar dar amuam.”*

Iesus ua ghaze, an ovegh dɨkavam

(Mak 9:30-32; Luk 9:43-45)

22 * *Ezɨ Iesus uan suren gumaziba ko ghua Galilin Distrighɨn uari akuvagha kamaghɨn me mɨgei, “Me Gumazamizibar Otarim isɨ gumazibar agharim datɨgham. 23 Eghtɨ me a mɨsueghtɨ an aremeghɨva, egh dughiar mɨkezimɨn a ua dɨkavigham.” Ezɨ an suren gumaziba akar kam baregha, naviba bar oseme.

Iesus Godɨn Dɨpenimɨn ivezim anɨngi

24 * *Ezɨ Iesus gɨn uan suren gumaziba ko ghua nguibar ekiam Kaperneamɨn otivigha itima, Godɨn Dɨpenimɨn takis isir gumaziba, Pita bagha iza kamaghɨn an azai, “Ian tisa ti uaghan Godɨn Dɨpenimɨn takis anɨdi, o?”

25 Ezɨ Pita ghaze, “Are.”

Egha dɨpenimɨn aven zuima, Iesus maghɨra an azai, “Saimon, nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi? Nguazir kamɨn atriviba takisɨn avɨriba isa, egha me te da, takisba isi? Me uan adarazi da takisba isi, o me Kantrin Igharazibar Gumazamiziba da takisba isi?”

26 Ezɨ Pita ghaze, “Me gumazir igharaziba da takisba isi.” Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Kamaghɨn amizɨma, men adarazi uari takisbar anɨngan kogham. 27 Eghtɨ me en ataran koghsɨva, nɨ dɨpamɨn mangɨ akezim akun. Egh osirir nɨ faraghɨvɨra guraghamim, a inigh an akam akarigh, egh dagɨatamɨn gantɨma a ikiam. Egh nɨ dagɨar kam inigh, egh ga uaning bagh a isɨ me danɨngigh.”

18

God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn, tina ziar ekiam iniam

(Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

1 * *Dughiar kamɨn Iesusɨn suren gumaziba iza kamaghɨn an azai, “Tina God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn ziar ekiam iniam?”*

2 Ezɨ Iesus borir mamɨn dia, ezɨ a izima a men tongɨn anesara. 3 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia uari giragh borir dozir kabar mɨn otoghan kogh, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikian kogham. 4 * *Gumazir uabɨ dɨkabɨragha, borir dozir kamɨn mɨn itim, gumazir kam God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn ziar ekiam ikiam. 5 * *Egh gumazitam o amizitam na gɨnɨghnɨgh egh borir dozir kamagh garitam inigh an akuragham, kamaghɨn a na inigha nan akurvasi.”

Nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨzir
bizir kuraba

(Mak 9:42-48; Luk 17:1-2)

6 * *Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Tina nɨghnɨzir gavgavim nan itir borir katam damightɨ an arazir kuratam damightɨ, a helɨn mangɨva, ivezir bar kuram iniam. Kamaghɨn dera, me dagɨar ekiam an fɨrim dafaghɨva ongarir konim mɨkɨnightɨ an aremegham.

7 * *“Kɨ ghaze, gumazamizir nguazimɨn ikiava igharaz darazigh amima me arazir kurabagh amiba, mevzika! Me kuram iniam! Arazir kuraba guizbangɨra otifi, ezɨ arazir kurabagh amima da otivir gumazamiziba, kɨ ghaze, Iavzika! Ia kuram iniam!

8 * *“Eghtɨ nɨn dafarim o suem nɨ damutɨ, nɨ arazir kuratam damighɨva, anetugh a makunigh. Kamaghɨn dera, nɨ dafarir vamɨra ko suer vamɨra ikɨva zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuimɨn aven mangam. Nɨ dafarir pumuning o suer pumuning ikɨtɨ me nɨ isɨva avir munger puvatɨzim mɨkɨnigham. 9 * *Egh nɨn damazim nɨ damutɨ nɨ arazir kuratam damightɨ, nɨ anesigh a makunigh. Kamaghɨn dera, nɨ damazir vamɨra ikɨ, egh uaghan zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuimɨn aven mangam. Nɨ damazir pumuning ikɨtɨma me nɨ isɨva helɨn avim mɨkɨnigham.

10-11 * *“Ia deragh uari bagh gan! Ia borir dozir kabar tongɨn tav gɨnɨghnɨgh kamaghɨn mɨkɨman markɨ, a pura bizim.† Puvatɨ. Kɨ ia mɨgei, men enselba zurara nan Afeziar uan Nguibamɨn itimɨn damazimɨn iti.”‡

Sipsipɨn ovengezimɨn akar isɨn zuim

(Luk 15:3-7)

12 Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia manmaghɨn nɨghnɨsi? Gumazitam 100pla sipsipba ikɨtɨ tam oveghtɨma, a ti manmaghɨn damuam? A ti a burian kogham, o? Puvatɨ. A 99pla ateghtɨ da puram azenan ikɨ damɨtɨ, eghtɨ a mangɨ ovengezim buri mangɨ, an apighvɨra gɨvagham. 13 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, an a batogh egh bar akuegham. Egh an agoroger ekiar kam, an agoroger 99plan ovengezir puvatɨzir kaba bagha itim, bar a gafiragham. 14 Kamaghɨra ian Afeziar uan Nguibamɨn itim, borir katam ovengan an aghua.”

Aveghbuar arazir kuram nɨ gamizim

15 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨn aveghbuam arazir kuram nɨ damightɨ, nɨ an bighan mangɨ egh gua uaningra ikɨva nɨ a ko gua bizir kam anekɨrigh. A nɨ baraghtɨ, nɨ ua uan aveghbuam inigham.§ 16 * *Egh a nɨ baraghan aghuaghtɨ, nɨ gumazitam uam, o igharazir pumuning uam me inightɨ, me nɨn gɨn mangɨ. E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ gumazitamɨn arazir kuram an gun a mɨkɨmsɨ, gumazir pumuning ko mɨkezim gavgavim nɨn mɨgɨrɨgɨabar anɨngam.’ 17 * *Egh gumazir nɨ mɨgeir kam uaghan men akam baraghan aghuaghtɨma, nɨ an arazibar gun Siosɨn adaraziv kɨmam. Eghtɨ a uaghan me baraghan aghuaghtɨ, nɨ God gɨfozir puvatɨzir gumazim o dagɨaba isir gumazimɨn mɨn a damu.

18 * *“Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, bizir manam ia nguazimɨn a ikeghtɨ, God uan Nguibamɨn uaghan a ikegham. Egh ia nguazimɨn bizir manam fɨrightɨ, God uan Nguibamɨn uaghan a fɨrigham.

19 * *“Egha kɨ ua ia mɨgei, gua taning kagh nguazimɨn bizitam bagh nɨghnɨzir vamɨra ikia a iniasa a bagha God ko mɨgei, nan Afeziar uan Nguibamɨn itim a isɨ gua danɨngam. 20 * *Egh gumazir pumuning, o pumuning ko mɨkezim nan ziamɨn uari akuvagh ikɨtɨ, kɨ uabɨ men tongɨn ikiam.”

Iesus igharaz darazir arazir kuraba gɨn amangasa akar isɨn zuim akuri

21  *Ezɨ dughiar kamɨn Pita iza kamaghɨn Iesusɨn azai, “Ekiam, kɨ manmaghɨn dughiabar arazir kurabar na gamizir gumazimɨn araziba gɨn amangam. Ti 7plan dughiaba?”

22 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ 7plan dughiabar an arazir kuraba gɨn amangasa nɨ mɨgeir puvatɨ. Nɨ zurazurara an arazir kuraba gɨn amang.

23 “Ia oragh. God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, atrivir mam ko an ingangarir gumazibar eghaghanim. Atrivim uan dagɨaba isa uan ingangarir gumazibar dafarim gatɨgha ghaze, me gɨn ua da ikarvagham. Dughiar mam atrivim me a ikarvaghamin bizim akɨrasa. 24 An adar kɨrir dughiam, me gumazir atrivim da 10 milien kina inizimɨn akua izi. 25 * *Ezɨ a dagɨar inizir kabar ikarvaghan ibura. Kamaghɨn atrivim me mɨgɨa ghaze, me gumazir kam inigh an amuiroghboriba sara dagɨaba bagh me amadagh, egh men ivezim inigh. Egh me ateghtɨ me gumazir igharazimɨn ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikɨ. Egh an biziba bar da amadagh, dagɨaba inigh egh a na da inizir biziba ikarvagham. 26 Ezɨ ingangarir gumazir kam kamaghɨn oregha atrivimɨn guamɨn irɨgha kamagh mɨgɨa a gakaghori, ‘Nɨ nan apangkuvigh, egh na mɨzuam. Eghtɨ kɨ nɨ da inizir biziba bar da ikarvagham.’ 27 Ezɨ atrivim an apangkuvigha, a inizir biziba uaghan da gɨn amada.

28 “Ezɨ ingangarir gumazir kam atrivimɨn dɨpenim ategha ghua a ko ingaritav bato. A ko ingarir gumazir kam, faragha a da 10 kina inigha a ikarazir puvatɨ. Ezɨ gumazir atrivim ko ikegha izir kam, maghɨrama an fɨrimɨn suigha anegoava kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ na da inizir dagɨaba bar da ikaragh.’

29 “Ezɨ gumazir kam an guamɨn irɨgha a gakaghora ghaze, ‘Nɨ nan apangkufigh, egh na mɨzuam. Eghtɨ kɨ nɨ da inizir biziba ua da ikarvagham.’ 30 Ezɨ gumazir kam a baraghan aghua, egha a inigha ghua kalabus gatɨ, eghtɨ a ikɨ mangɨ dagɨar kaba ikaragham.

31 “Ezɨ aning ko ingarir marasi, arazir kamɨn ganigha men naviba bar men ikufi. Egha me ghua atrivim batogha gumazir kam, a ko ingarir gumazim gamizir arazibar gun a mɨkeme. 32 Ezɨ atrivim gumazir kamɨn diazɨma, a uam a bagha ghu. Ezɨ a kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ bar ingangarir gumazir kuram! Nɨ faragha na gamuava araima, kɨ dagɨar nɨ iniziba bar da gɨn amada. 33 Kɨ nɨn apangkufi, kamaghɨn amizɨ, nɨ tizim bagha nɨ ko ingarir tavɨn apangkuvan aghua?’ 34 * *Egha atrivim atarava gumazir kam isa, mɨzazim a gasamin gumazibar dafarim gatɨ. Eghtɨ a kaghɨra ikɨ mangɨ, a biziba bar da ikarvaghamin dughiamɨn tugham.

35 * *“Eghtɨ ia uan aveghbuabar arazir kurar me ia gamiba, ia guizbangɨra uan navir averiabar aven, da gɨn amangan koghtɨma, nan Afeziar uan Nguibamɨn itim uaghan kamaghɨra ia damuam.”

19

Iesus poroghamiba uari
ataghɨrazir arazibav gei

(Mak 10:1-12; Luk 16:18)

1 Iesus mɨgɨrɨgɨar kaba agɨvagha, Galilin Distrik ategha, Judian Distrighɨn ghua Jordanɨn Fanemɨn vongɨn ghu. 2 Ezɨ gumazamizir avɨrim an gɨn zui, ezɨ a danganir kamɨn men arɨmariaba agɨfa. 3 * *Ezɨ Farisin maba Iesus basamasa iza kamaghɨn an azai, “Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi? Gumazim uan ifongiamɨn gɨn ghua uan amuim puram anetaghɨraghsɨ damutɨ, Judan Araziba ti an amamangatɨgham, o ti puvatɨgham?”

4 * *Ezɨ Iesus me ikaragha kamaghɨn men azai, “Ia ti Godɨn mɨgɨrɨgɨaba itir Akɨnafarimɨn ganizir puvatɨ? Akar kam ghaze, ‘God bar faraghavɨra nguazir kam ko biziba bar dar ingara, gumazamizibar ingarigha me gamizɨ, men marazi gumazibar mɨn otivizɨ, marazi amizibar mɨn otifi.’ 5 * *Ezɨ God ghaze, ‘Kamaghɨn amizɨ, gumazim uan ameboghfeziaba ategh mangɨ, a uan amuim ko aning uaningɨn porogham. Egh aning inivafɨzir vamɨram otogham.’ 6 God kamaghɨn mɨkemezɨma, aning ua gumazir pumuning puvatɨ. Aning inivafɨzir vamɨra ikiam. Kamaghɨn amizɨ, God bizir pumuning isafuraghtɨ, gumazitam aning abighan kogham.”

7 * *Ezɨ Farisiba kamaghɨn a mɨgei, “Manmaghɨn amizɨ, Moses osira ghaze, gumazim amuim ataghɨraghsɨva, a bagh akɨnafarim osirigh a danɨngigh, egh amuim batueghtɨma a mangɨ?”

8 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ian naviba gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, Moses ian amamangatɨzɨma, ia uan amuiba ataghɨrasi. Faraghavɨra arazir kam puvatɨ. 9 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, gumazitamɨn amuim, a gumazir igharaziba tintinibar me isava akuir arazitam damighan koghtɨma, an a batuegh egh amizir igharazitam inigh an ikiam, gumazir kam poroghamiba uari bakeir arazim gami.”

10  *Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba akar kam baregha kamaghɨn Iesus mɨgei, “Arazir kabanagh poroghamibar tongɨn ikɨtɨma, gumaziba amuibar ikian kogham.”

11 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamiziba bar akar kam inian kogham. Puvatɨ, God gavgavir kam isava gumazir vabaram anɨngi. Kamaghɨn me amuibar ikian kogham. 12 * *Guizbangɨra, marazi amebaba me batima, men inivafɨziba ikufi. Marazi, me me aghori, eghtɨ me boriba inian kogham. Marazi God Bizibagh Ativamin Dughiam gɨnɨghnɨgha amuiba ko pabar ikian aghua. Tina akar kam inisɨva a mar a ini.”

Iesus ghaze, Ia boriba ateghtɨ,
me na bagh izɨ

(Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

13 Ezɨ dughiar kamɨn gumazamiziba borir doziba inigha Iesus bagha izi. Eghtɨ a uan dafarimning me gisɨn darɨgh me bagh God ko mɨkɨmasa me izima, an suren gumaziba men atara men anogorosi. 14 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Nɨ tina God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikɨsɨ, borir dozir kabar mɨn ikɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia borir doziba ateghtɨ, me na bagh izɨ, egh men anogoroghan markɨ.”

15 Egha Iesus dafarimning vaghvagha me gisɨn arigha, danganir kam ategha ghu.

Gumazir igiar bizir avɨriba itim iza Iesus ko mɨgei

(Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

16 * *Ezɨ gumazir mam iza kamagh Iesusɨn azai, “Tisa, kɨ manmaghɨn damigh zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam?”

17 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ tizim bagha arazir aghuiba bagha nan azai? Gumazir vamɨra, a dera. Egh nɨ zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuim inisɨ, Godɨn akabar gɨn mangɨ.”

18 * *Ezɨ gumazir kam kamaghɨn Iesusɨn aza ghaze, “Nɨ Godɨn Akar Gavgavir manabav gei?”

Ezɨ Iesus ghaze, “Ia gumazitam mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ, ia poroghamiba uari bakeir arazim damuan markɨ, ia okɨman markɨ, egh ia pura gumazamizibagh ifarɨva, me isɨ kotiam darɨghan markɨ, 19 * *egh ia uan amebaba ko afeziabar apengan ikɨ me baragh, egh ia uarigh ifongezɨ moghɨn gumazamizir igharazibagh ifongegh.”

20 Ezɨ gumazir igiar kam kamaghɨn Iesus mɨgei, “Akar kabanagh, kɨ bar dar gɨn zui. Kɨ ua tizim damuam?”

21 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ bar deragh otivan ifueghɨva, mangɨ uan biziba bar da amadagh. Egh dar dagɨaba inigh egh da isɨ gumazamizir biziba puvatɨzibar anɨngigh. Nɨ kamaghɨn damightɨ, bizir bar aghuiba nɨ bagh Godɨn Nguibamɨn ikiam. Egh nɨ nan gɨn izɨ.”

22 Gumazir igiar kam, a bizir bar avɨriba ikia, kamaghɨn oregha navim bar an osemezɨ, a ghu.

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Bar guizbangɨra kɨ ia mɨgei, gumazamizir bizir bar avɨriba itiba, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangan iburagham. 24 Egha kɨ ua ia mɨgei, kamelɨn tam iniba isair dɨkonir torimɨn aven mangɨsɨ ingangarir dafam damigh aven mangam. Eghtɨ gumazamizir biziba avɨrasemeziba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn mangɨsɨ guizbangɨra bar iburagham!”

25 Ezɨ an suren gumaziba akar kam baregha dɨgavir kuram gamigha ghaze, “Kamaghɨn damightɨ, tinara zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuir kam iniam?”

26 * *Ezɨ Iesus damazim meraram asaragha ghaze, “Bizir kaba gumazimɨn bar osemegham. Bizir kaba Godɨn osemezir puvatɨ. A biziba bar dagh ami.”

27 * *A kamaghɨn mɨkemezɨ, Pita an akam ikaragha ghaze, “Nɨ ge, e uan biziba bar da ategha, nɨn gɨn ize. E tizitam iniam?”

28 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, God nguazim ko overiar igiam akɨramin dughiamɨn Gumazamizibar Otarim ziar bar ekiam iniam, egh atrivir dabirabim daperagham. Eghtɨ ia nan gɨn aruizir darasi, ia uaghan 12plan atrivir dabirabibar apiagh Israelian anabar 12plan ganam. 29 * *Eghtɨ tina nan ziam bagh nɨghnigh, uan dɨpeniba, aveghbuaba, buaramiziba, afeziam, amebam, boriba ko nguaziba, ateghtɨ, God gumazir kam ivezir bar aghuim a danɨngam. Ivezir kam, a nguazir kamɨn itir bizir kaba bar dagh afiragham. Eghtɨ a uaghan zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuimɨn aven ikiam. 30 * *Eghtɨ dughiar kamɨn faragha itir gumazamizir avɨriba, me gɨn ikɨtɨma, datɨrɨghɨn gɨn itir gumazamizir avɨriba, me gɨn faragh mangam.”

20

Wainɨn azenimɨn ingarir gumazibar akar isɨn zuim

1 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ gumazamiziba faragh ikiasa mɨgeir nɨghnɨzim kɨ kamaghɨn a mɨkɨmasa. God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, gumazir mam wainɨn azenir ekiam iti. Egha a mɨzarazimra ghua wainɨn azenimɨn ingarasa ingangarir gumazir maba ini. 2 Ezɨ gumazir kaba a ko akam akɨri, egha wan kina wan kina aruer vamɨra iniasa ifonge, ezɨ gumazir ekiam me amadazɨ me an wainɨn azenimɨn ingarasa ghue. 3 Ezɨ gumazir ekiar kam 9 klok kamaghɨn ghua biziba amadir danganimɨn gumazir mabar gari, me iti. 4 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, ‘Ia uaghan mangɨ nan wainɨn azenimɨn ingar, eghtɨ kɨ ian ingangarimɨn mɨrara ia givezam.’ 5 Ezɨ me ingarasa ghue. Ezɨ gumazir ekiar kam 12 klok ko 3 kloghɨn ghua arazir kamram amua ua gumazir maba ini.

6 “Egha 5 klok ko kamaghɨn ghua ua gumazir mabar gari, me pura tuivighav iti. Ezɨ a kamaghɨn men azai, ‘Ia manmaghɨn amigha aruer kamɨn pura iti.’

“Ezɨ me a mɨgɨa ghaze, 7 ‘Tav ingangaritam e ganɨngizir puvatɨ.’

“Ezɨ gumazir ekiam me mɨgɨa ghaze, ‘Ia uaghan mangɨ nan wainɨn azenimɨn ingar.’

8 * *“Ezɨ aruem gɨvazɨma gumazir ekiam uan ingangarir gumazibar garir gumazim kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ ingangarir gumazibar diagh men ivezim me danɨng. Egh nɨ gumazir bar gɨn izezibar ikegh ivezim me danɨng, mangɨ faragha izezibar gɨfagh.’ 9 Ezɨ gumazir 5 kloghɨn izeziba iza wan kina, wan kina isi. 10 Ezɨ gɨn gumazir faraghavɨra ingariba iza nɨghnɨgha ghaze, me ti dagɨar ekiatam iniam. Puvatɨ, me uaghan wan kina wan kina ini.

11 “Egha me dagɨar me inizibar gara wainɨn azenimɨn ghuavimɨn atara kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, 12 ‘Gumazir kaba bar gɨn izegha auan vamɨran ingari, ezɨ e mɨzaraghara izegha ingangarir ekiam gamima, aruem e gaponge. Ezɨ nɨ ivezir vamɨra bar e ganɨngi.’

13 “Ezɨ azenimɨn ghuavim akar kam baregha kamaghɨn men mav mɨgei, ‘Namakam, kɨ arazir kuratam ia gamizir puvatɨ. Ia ti faragha, ia wan kina iniasa akam akɨri? 14 Nɨ uan ivezim inigh mangɨ. Kɨ kamaghɨn ifonge, kɨ dagɨaba gumazir gɨn izezim gɨvezir moghɨra nɨ givesi. 15 Kar nan bizimra. Kɨ ti uan dagɨaba uan ifongiamɨn dar anɨngan kogham? Egha kɨ arazir bar aghuim gumazir kabagh amizɨma nɨ tizim bagha navir averiamɨn na baseme?’ ”

16 * *Egha Iesus ghaze, “Kamaghɨra gumazir gɨn izeziba faragh ikiam, eghtɨ faragha itiba me gɨn mangam.”

Iesus uan ovever dughiam, dughiar mɨkezimɨn uam a mɨgei

(Mak 10:32-34; Luk 18:31-33)

17 Egha Iesus uan suren gumazir 12pla ko Jerusalemɨn zui. Egha me ghua a me inigha danganir mɨriar mamɨn ghua me uarira ikiava, egha kamaghɨn a me mɨgɨa ghaze, 18 * *“Ia oragh, E nguibar ekiam Jerusalemɨn ghuavanadi. Eghtɨ gumazitam Gumazamizibar Otarim isɨva, Judan Arazibagh fozir gumaziba koma ofa gamir gumazir ekiabar anɨngam. Eghtɨ me a isɨ kotiam datɨghɨva, egh a mɨsueghtɨ an aremeghsɨva me akabar kɨram, egh me kamaghɨn a mɨkɨm suam, Nɨ aremegham. 19 Egh me a inigh Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribar arightɨ, gumazir kaba a dɨpovam, egh a ifozoroghɨva a isɨ ter ighuvimɨn a gafughtɨ an aremegham. Eghtɨ aruer mɨkezim gɨvaghtɨ, a ua dɨkavigham.”

Jems ko Jon
gumazir ekiamningɨn otivasa

(Mak 10:35-45)

20 Ezɨ Sebedin amuim uan otarimning ko Iesus bagha izi. Me izava aningɨn amebam itevimning apɨrigha, ua bagha bizitam damuasa an azai. 21 * *Ezɨ Iesus an azara, “Nɨ tizim baka?”

Ezɨ a ghaze, “Nɨ kamaghɨn na bagh damu, nɨ Atrivir Ekiamɨn otogh, egh nan otarimning ateghtɨ, tav nɨn agharir guvim daperaghtɨ, tav nɨn agharir kɨriam daperagh.”

22 * *Ezɨ Iesus akam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ azangsɨzir bizir kam, nɨ an mɨngarim gɨfozir puvatɨ, egha nɨ a bagha nan azai.”

Egha aningɨn azara, “Gua ti kɨ ateramin osɨmtɨzim, uaghan an ateramin gavgavim iti?”

Ezɨ aning ghaze, “Are, ga gavgavim iti.”

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn aning mɨgɨa ghaze, “Guizbangɨra, gua kɨ ateramin osɨmtɨzim, gua a iniam. Egha kɨ tav amɨseveghtɨ a nan kɨriam ko guvimɨn dapiamin bizim, a nan bizim puvatɨ. Ezɨ danganir kabanang, nan Afeziam dar apiasa gumazir maba amɨsevegha, me bagha dar kɨrigha gɨfa.”

24 Ezɨ suren gumazir 10pla akar kam baregha aningɨn atari. 25  *Ezɨma Iesus men diazɨ, me izima a ghaze, “Ia fo, Kantrin Igharazibar Gumazamizibar atriviba pamten me gamima, me bar men apengan iti. Ezɨ men gumazir dapaniba uan akaba baraghasa puvɨra me abɨraghbɨrasi. 26 * **Eghtɨ arazir kaba ian tongɨn ikian kogham. Gumazir manam ian tongɨn ekiamɨn ikɨsɨ, a ingangarir gumazimɨn mɨn ikɨ. 27 Eghtɨ gumazir manam ian faragh mangɨsɨ, a bar ian ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ikɨ. 28 * *Ezɨ kamaghɨra Gumazamizibar Otarim iza, gumazamizibar amutɨ me a bagh ingarasa, a izezir pu. Puvatɨ, a me bagh ingarasa ize. Egha a gumazamizir avɨriba bagh aremegh ua me givezegh me iniasa ize.”

Iesus gumazir damazir kurar pumuning gamizɨ, aning gari

(Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

29 Egha Iesus uan suren gumaziba ko Jerikon nguibar ekiam ategha zui. Ezɨ avɨrir ekiam an gɨn zui. 30 * *Ezɨ gumazir damazir kurar pumuning tuavir apɨnimɨn aperaghav iti. Egha aning orazima Iesus tuavir kamɨn izima, aning pamten kamaghɨn dei, “Nɨ Devitɨn Otarim, nɨ gan apangkufigh.”

31 Ezɨ gumazamiziba aning barazi, aning deima, me pamten aningɨn anogorogha ghaze, gua uan akamning dukuagh. Me kamaghɨn aning mɨgeima, aning tiarim akarava dɨa ghaze, “Ekiam, nɨ Devitɨn Otarim, nɨ gan apangkufigh.”

32 Kamaghɨn amizɨ, Iesus tugha aningɨn dɨa ghaze, “Kɨ tizim gua bagha a damuasa, gua ifonge?”

33 Ezɨ aning a ikaragha ghaze, “Ekiam, nɨ gan damaziba kuightɨ, ga ua ganasa.” 34 Ezɨ Iesus aningɨn apangkuvigha egha dafarim aningɨn damazibagh atɨzɨ, aningɨn damaziba maghɨra ua derazɨ, aning ua gari. Egha maghɨra Iesusɨn gɨn zui.

Iesus Jerusalemɨn otogha gumazamizibar sure gami

21

(Sapta 21--25)

Iesus atrivimɨn mɨn Jerusalemɨn aven zui

(Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Egha Iesus uan suren gumaziba ko me Jerusalemɨn boroghɨn izava Olivɨn Mɨghsɨamɨn iza Betfagen nguibamɨn oto. Egha Iesus uan suren gumazir pumuning amaga, 2 kamaghɨn aning mɨgei, “Gua nguibar munagh itimɨn mangɨ, egh gua gantɨma, donkin mam me a ikezɨma a uan nguzir asem ko iti. Aningɨn benim fɨrigh na bagh aning inigh kagh izɨ. 3 * *Eghtɨ gumazitam guan azangtɨma, gua a mɨkɨm suam, ‘Ekiam ingangarim aningɨn iti.’ Eghtɨ gumazir kam zuamɨra puram aning ateghtɨ, aning izam.”

4 Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia faragha mɨkemezir akaba otivasa, bizir kaba otifi. Akar kam kamakɨn, 5 * *“Nɨ akar kam isɨva Saionɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamizibav kemegh. Ia gan, ian atrivimra mara, ia bagha izi! A gumazir kɨnir ziaba puvatɨzir mamɨn mɨn donkin mam gaperagha izi, kar donkin amebamɨn nguzir asem.”

6 Ezɨ Iesusɨn suren gumazimning ghua a mɨkemezɨ moghɨn ami. 7 Egha aning donkin amebam nguzir asem sara aning inigha iza, egha uan korotiar azenan azuiba suegha donkiningɨn akɨrimning gisɨn atɨzɨ, Iesus korotiar kabagh isɨn apera. 8 * *Ezɨ gumazamizir avɨriba uan korotiar azenimɨn azuiba suegha tuavim mughara zui. Ezɨ marazi temer aguaba oka da isa tuavir torim garɨsi. 9 * *Ezɨ gumazamizir faragha zuiba ko Iesusɨn gɨn iziba, uan tiariba akara ghaze, “Hosana! Ia Devitɨn Otarimɨn ziam fɨ! Gumazir, Ekiamɨn ziam ko gavgavimɨn izim, God deragh a damu! Hosana! Ia Nguibar bar pɨn itimɨn itir Godɨn ziam fɨ!”

10 Ezɨ Iesus Jerusalemɨn aven ghuzɨ, an itir gumazamiziba dɨgavir kuram gamigha tintinibar uarir azai, 11 * *“Kar gumazir manam?”

Ezɨ Iesusɨn gɨn izezir darazi ghaze, “Kar Iesus, a Godɨn akam inigha izir gumazim. A Galilin Distrighɨn aven itir nguibam Nasaretian gumazim.”

Iesus Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven biziba amadir gumazamiziba,
me batosi

(Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

12 Ezɨ Iesus ghua Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven gumazamizibar garima, me biziba amadi, ezɨ a me batosi. Egha gumazamizir dagɨaba uarir ikarvazibar dakoziba, ko kuarazir bunbaba amadir gumazamizibar dabirabiba, da fava egha da ighavkɨri.* 13 * *Egha kamaghɨn me mɨgei, “Godɨn Akɨnafarimɨn aven, osizirim kamaghɨn iti, ‘Nan Dɨpenim, God ko mɨgeir Dɨpenimra. Ezɨ ia a gamizɨ, an okɨmakɨar gumazibar mogomer danganimɨn mɨn oto!’ ”

14 * *Egha a Godɨn Dɨpenimɨn aven itima, damazir okavɨrɨziba ko suer amɨriziba a bagha izima, a men arɨmariaba gefi. 15 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba koma Judan Arazibagh fozir gumaziba izava an amir arazir ivɨnbabar gari. Egha me orasi, boriba Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ikia dɨa ghaze, “Hosana! Devitɨn Otarimɨn ziam fɨ.”

Kamaghɨn amizɨ, me bizir kaba bagha atari. 16 * *Egha kamaghɨn Iesusɨn azai, “Nɨ boriba mɨgeir akaba barasi, o?”

Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Are, ia ti Godɨn Akɨnafarimɨn ganizir puvatɨ? A ghaze, ‘Nɨ borir bar iririviba ko otem apavɨra itibagh amima, me deravɨra nɨn ziam fe.’ ”

17 Egha a me ategha ghua Jerusalemɨn nguibam ategha Betanin nguibamɨn ghu, egha kagh akui.

Iesus temer figh mɨkemezɨ, a mɨsɨngi

(Mak 11:12-14; 11:20-24)

18 Egha mɨzaraghara Iesus dɨkavigha ua Jerusalemɨn zuima, mɨtiriam an azi, 19 * *ezɨ a tuavir apɨnimɨn temer fighɨn mamɨn garima, a iti. Ezɨ a roghɨra ghua garima, fighɨn ovɨziba puvatɨ. A pura dafarir kɨniba iti. Ezɨ Iesus temer kam mɨgɨa ghaze, “Nɨ ua ban kogham. Bar puvatɨgham.” Ezɨ temem maghɨra mɨsɨngi.

20 Ezɨ an suren gumaziba bizir kamɨn ganigha dɨgavir kuram gamigha, ghaze, “Temer figh manmaghɨn amigha zuamɨra mɨsɨngi?”

21 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia nɨghnɨzir gavgavim ikɨva, okam nɨghnɨghan kogh, egh kɨ fighɨn temem gamizir arazim, ia uaghan a damuamin gavgavim ikiam. Egha anarɨra puvatɨ, ia uaghan mɨghsɨar kam mɨkɨm suam, ‘Nɨ dɨkavigh mangɨ, uabɨ isɨ ongarim mɨkɨnigh.’ Eghtɨ a ia mɨkemezɨ moghɨn otivam. 22 * *Egh ia nɨghnɨzir gavgavim ikɨva God ko mɨkɨmɨva, egh biziba bagh Godɨn azangsɨgh, egh ia da iniam.”

Judan gumazir dapaniba Iesusɨn gavgavim bagha an azai

(Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

23 * *Egha Iesus ghua Jerusalemɨn otogha Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven gumazamiziba Godɨn akam men sure gami. Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba iza kamaghɨn an azai, “Nɨ gavgavir manamɨn amodoghɨn bizir kabagh ami? Ezɨ tina gavgavir kam nɨ ganɨngi?”

24 Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Kɨ uaghan azangsɨzir mam ia damuasa. Ia deraghvɨram a ikaraghtɨ, kɨ ia mɨkɨmam, kɨ gavgavir manamɨn amodoghɨn bizir kabagh ami. 25 Kɨ Jon bagha ian azai, tina gavgavim Jon ganɨngizɨ a gumazamiziba rue? A ti Godɨn Nguibamɨn gavgavir kam ini, o a ti gumazamiziba dama a ini?”

Ezɨ me uarira uariv gɨa ghaze, “E suam, ‘An rurim Godɨn ize,’ eghtɨ a ua kamaghɨn en azaragham, ‘Ia manmaghɨn amigha nɨghnɨzir gavgavim Jonɨn ikian aghua?’ 26 * *Eghtɨ e suam, ‘Jonɨn rurim gumazamizibar ize,’ kamaghɨn e gumazamizibar atiatingi. E fo, me bar Jonɨn mɨgɨa ghaze, a Godɨn akam inigha izir gumazir mam.”

27 Kamaghɨn amizɨ, me Iesus mɨgɨa ghaze, “E fozir puvatɨ.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Kamaghɨra, kɨ uan gavgavim inizir tuavimɨn gun ia mɨkemeghan kogham.”

Iesus gumazir mamɨn otarimning akar isɨn zuim mɨgei

28 * *Egha Iesus uam ofa gamir gumazir ekiaba ko gumazir dapaniba kamaghɨn me mɨgei, “Ia manmaghɨn nɨghnɨsi? Gumazir mam otarir pumuning iti. Egha a ghua kamaghɨn otarir ekiam mɨgei, ‘Otarim, nɨ datɨrɨghɨn mangɨ, wainɨn azenimɨn aven ingar.’ 29 Ezɨ otarim ghaze, ‘Kɨ aghua.’ Egha ua gɨn, nɨghnɨzim giragha ghua ingari. 30 Ezɨ afeziam ghua otarir dozim kamaghɨra an azara. Ezɨ otarim ghaze, ‘Kɨ mangɨ ingaram.’ Egha ghuzir puvatɨ. 31 *Ezɨ ia manmaghɨn nɨghnɨsi, otarir kamningɨn manamra afeziamɨn akam baregha an gɨn zui?”

Ezɨ me Iesus mɨgɨa ghaze, “Otarir ekiam.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazir dagɨaba isiba ko amizir arazir kurabagh amiba, me ia gafiragha faragha God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven zui. 32 * *Guizbangɨra, Jon otogha arazir aghuimɨn tuavim ian aka, ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim an akamɨn ikian aghua. Ezɨ dagɨaba isir gumaziba ko amizir arazir kurabagh amiba, me nɨghnɨzir gavgaviba an iti. Ia bizir kamɨn ganigha uan nɨghnɨzibagh irazir puvatɨ, egha nɨghnɨzir gavgavim Jonɨn akamɨn itir puvatɨ.”

Wainɨn azenimɨn garir gumazir kurabar akar isɨn zuim

(Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

33 * *Egha Iesus gumazir dapaniba ua kamaghɨn me mɨgei, “Ia akar isɨn zuir igharazir kam baragh. Gumazir mam wainɨn azenimɨn ingarigha, an dɨvazim aghui. Egha wainɨn ovɨziba mɨrmɨramin itarim gɨkuigha azenir dɨpenimɨn ingari, eghtɨ ingangarir gumaziba an ikɨ azenimɨn ganam. Egha azenir kam isa gumazir mabar agharim gatɨgha ghaze, me gɨn wainɨn dɨpataba uam a ikaragham. Egha dɨkavigha nguibar saghon itimɨn ghu.† 34 Ezɨ wainɨn ovɨziba kuaramin dughiam roghɨra izezɨma, gumazir kam uan ingangarir gumazir maba amadazɨma, me wainɨn ovɨzi taba iniasa ghue. 35 * *Ezɨ azenimɨn garir gumaziba ingangarir gumazir kaba inigha, mam mɨsuegha, igharazir mam me a mɨsoghezɨma an areme, egha dagɨabar igharazir mam ginifi. 36 Ezɨ azenimɨn ghuavim gɨn ua ingangarir gumazir igharaziba amangi. Me avɨraseme, egha men dɨbobonim faragha izezibagh afira. Ezɨ wainɨn azenimɨn garir gumazir kaba kamaghɨra uam azenimɨn ghuavimɨn ingangarir gumazibagh ami.

37 “Kamaghɨn amizɨ, azenimɨn ghuavim abuan uan otarim amada. Afeziam ghaze, ‘Me nan otarimɨn akam baregh deragh a damuam.’

38 * *“Puvatɨ, gumazir kaba otarimɨn gari, a izima, me uarira uariv gei, ‘Gumazir kam izɨva uan afeziamɨn biziba bar da inigham. Aria. E a mɨsueghtɨ, an aremeka. Egh e uari bagh wainɨn azenim iniam.’ 39 * *Kamaghɨn, me maghɨra an suigha, wainɨn azenimɨn azenan anekunigha, otarim mɨsoghezɨ an areme.

40 “Eghtɨ wainɨn azenimɨn ghuavim izɨ manmaghɨn gumazir kabar amuam? Ia manmaghɨn nɨghnɨsi?”

41 Ezɨ me a mɨgɨa ghaze, “A gumazir kurar kaba puv me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham. Eghtɨ an azenim isɨva gumazir igharazibar anigam, eghtɨ wainɨn ovɨziba iniamin dughiamɨn me a bagh pozim daghuigh a danɨngam.”

42 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men azai, “Ia Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir osizirir kabar ganis, o puvatɨ? Osizirir kaba kamaghɨn mɨgei:

“ ‘Kar dɨpenir akɨnir ingangarir gumaziba aghuazim,

a datɨrɨghɨn dɨpenim aterir guarim gava.

Ekiam uabɨ arazir kam gamizɨma an oto.

Ezɨ e an garima, a bar dera.’

43 “Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨgei, God Bizibagh Ativamin Dughiam, God ia dama a inigh a isɨva, gumazamizir dughiar kamɨn aven ikɨ arazir aghuibar amuamibar anɨngam. 44 * *Eghtɨ gumazir manam dagɨar kam gisɨn irɨghɨva, an aghariba mɨsarighiregham. Eghtɨ dagɨar kam gumazitam gisɨn irɨghɨva, bar anemɨsararigham.”‡

45 Ofa gamir gumazir ekiaba ko Farisiba akar isɨn zuir kam baregha fo, Iesus akam isa, me gasara. 46 * *Kamaghɨn amizɨ, me an suighasava amua, egha gumazamizir avɨribar atiatingi. Me fo, gumazamiziba Iesusɨn mɨgɨa ghaze, a Godɨn akam inigha izir gumazir mam.

22

Poroghamibar isar ekiamɨn
akar isɨn zuim

(Luk 14:16-24)

1 Ezɨ Iesus uam akar isɨn zuir mamɨn gumazir dapanibagh amua kamaghɨn me mɨgei, 2 “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, atrivir mamɨn otarim amuimɨn ikiasava amima, an a bagh isar ekiam gami. 3 Isar dughiam tɨghar otivam, a faraghavɨra isam bagh izasa gumazamiziba bagha akam amada. Ezɨ isamɨn dughiam otozɨma, a gighamizir gumazamiziba izasa uan ingangarir gumaziba amada. Ezɨ puvatɨ, gumazamizir a gighamiziba, me izan aghua. 4 *Ezɨ a uan ingangarir gumazir maba amaga, kamaghɨn me mɨgei, ‘Ia mangɨ, gumazir kɨ gighamiziba kamagh me mɨkɨm, “Ia oragh. Kɨ dagheba tuegha gɨvagha, uan bulmakaun apuribav suegha, egha uaghan uan asɨzir ekiabav soke. Ezɨ isamɨn biziba bar gɨfa. Ia poroghamibar isar ekiamɨn izɨ.” ’

5 “Ezɨ ingangarir gumaziba ghua akar kamɨn gumazibav gei. Ezɨ me oraghan aghuagha tintinibar zui. Mav uan azenimɨn zui, ezɨ mav uan dagɨar ingangarim bagha zui. 6 * *Ezɨ marazi atrivimɨn ingangarir gumazibar suigha, puv me mɨsoghezɨ me ariaghire.

7 “Kamaghɨn amizɨ, atrivim puv atari, egha uan mɨdorozir gumaziba amada. Ezɨ me ghua an ingangarir gumazibav soghezir gumaziba, me mɨsogha bar me agɨvaghava, men nguibar ekiam gaborozɨ a isi.

8 *“Egha atrivim uan ingangarir gumazibav gei, ‘Poroghamibar isamɨn dagheba isigha gɨfa. Ezɨ gumazir kɨ gighamiziba, me gumazir kuraba, kamaghɨn me isamɨn ikian kogham. 9 Kamaghɨn amizɨ, ia mangɨ tuavir ekiaba bar dar mangɨ, egh gumazir manaba ia me bativigh, egh ia men diaghtɨ, me poroghamibar isar kamɨn izɨ.’ 10 A kamaghɨn mɨkemezɨma, an ingangarir gumaziba tuaviba bar dar ghuava gumazamiziba bar me akufa, gumazamizir aghuiba ko kuraba sara. Ezɨ me iza damasa poroghamibar isar dɨpenim gapiazɨ a bar izɨfa.

11 * *“Ezɨ gumazamiziba apiazɨma, atrivim men ganasa aven zui. Egha a ghua gumazir mamɨn garima, a poroghamibar isamɨn azuir adiaritam aruzir puvatɨ. 12 Ezɨ atrivim an azara, ‘Namakam, manmaghɨn amizɨ, nɨ adiarir aghuitam aruzir puvatɨgha, puram aven ize?’ Ezɨ gumazim mɨkɨman asa.

13 * *“Kamaghɨn amizɨ, atrivim ingangarir gumazibav gɨa ghaze, ‘Ia an soroghafariba ikegh, a isɨva azenan mɨtatemɨn anekunigh. Danganir mɨtater kamɨn me puvɨra tuavara atariba kuskusi.’

14 * *“Ia oragh. God gumazamizir avɨribar dei, egha varazira, a me amɨsevima, me aven zui.”

Gumazamiziba dagɨaba Atrivim Sisar danɨngam, o markiam?

(Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

15 * *Ezɨ Farisiba ghua akabav suegha Iesusɨn suighasa tuaviba buri. Egha me ghaze, a pazɨ bizitam mɨkemeghtɨ, me an mɨgɨrɨgɨam baghavɨram an suigham. 16 * *Egha me uan suren gumazir maba ko Herotɨn gɨn zuir marazi amadazɨ, me Iesus bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, e fo nɨ guizbangɨra bizibav geir gumazim. Nɨ Godɨn Arazibar gumazamizibar sure gamua guizbangɨra me mɨgei. Nɨ tavɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨ. Akar vamɨra nɨ gumazamizir ziaba itiba, ko gumazamizir kɨniba uaghara, me mɨgei. 17 Kamaghɨn, nɨ deragh e mɨkɨm. Judan Araziba manmaghɨn mɨgei? E dagɨaba isɨva Atrivim Sisar danɨngtɨma, arazir kam Godɨn damazimɨn dera, o puvatɨ? Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi?”

18 Ezɨ Iesus men nɨghnɨzir kurar kam gɨfo, egha kamaghɨn me mɨgei, “Ia gumazir ifavaribagh amiba, ia tizim bagha na gifarasava ami? 19 Ia gavman ganɨdir dagɨatam nan akagh.” Ezɨ me dagɨar mam inigha iza a ganɨngi.

20 Ezɨ Iesus kamaghɨn men azai, “Kar tinan nedazim ko tinan ziam?”

21 * *Ezɨ me ghaze, “Mar Sisarɨn nedazim ko an ziam.”

Ezɨ a me mɨgɨa ghaze, “Kamaghɨra, ia Sisarɨn biziba isɨ Sisar danɨng, egh Godɨn biziba isɨ, God danɨng.”

22 Ezɨ me mɨgɨrɨgɨar kam baregha dɨgavir kuram gamigha, anetegha ghue.

Sadyusiba gumazir aremegha ua dɨkavizibar arazim bagha Iesusɨn azai

(Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

23 * *Ezɨ aruer kamra, Sadyusiba Iesus bagha ize. Sadyusiba ghaze, gumazir aremeziba ua dɨkavir puvatɨ. Egha me kamaghɨn Iesusɨn azai, 24 * *“Tisa, Moses kamaghɨn mɨkeme, Gumazir manatam boriba puvatɨgh aremeghtɨ, an aveghbuatam an amuim inigh an ikɨtɨ, amizir kam boriba batɨtɨ, an aveghbuamɨn ikɨzim kuavaremeghan kogham. 25 Ezɨ fomɨra aveghbuar 7pla, en tongɨn ike. Men avebam amuimɨn ikiava boritam inizir puvatɨ, egha areme. Kamaghɨn amizɨ, an dozir mam an amuim inigha an iti. 26 Ezɨ an dozir kam uaghan boritam inizir puvatɨgha areme. Ezɨ aningɨn dozir mɨkezim ko an gɨn iziba kamaghɨram ami. 27 Egha me bar ariaghire, ezɨ abuan amizir kam uaghan areme. 28 Kamaghɨn nɨ e mɨkɨm, gumazamiziba ua dɨkavamin dughiamɨn, amizir kam tinan amuimra? Nɨ nɨghnɨgh, me bar an ike!”

29 * *Ezɨ Iesus me ikarvagha kamaghɨn me mɨgei, “Ia Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam gɨfozir puvatɨ, egha ia uaghan Godɨn gavgavim gɨfozir puvatɨ. Kamaghɨn, ia paza mɨgei. 30 * *Gumazamizir aremeziba ua dɨkavamin dughiamɨn, paba amuibar ikian kogham, uaghan me amuiba isɨ pabar arɨghan kogham. Me enselbar mɨn Godɨn Nguibamɨn ikiam.

31 “Ezɨ kɨ ua dɨkavamin dughiam bagh ian azangasa. Ia ti God ia mɨkemezir akar kamɨn ganiz, o puvatɨ? A ghaze, 32 * *‘Kɨ Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God.’ God gumazir ariaghirezibar God puvatɨ, a gumazir angamɨra itibar God.”

33 * *Ezɨ gumazamiziba an akar kam baregha dɨgavir kuram gami.

Godɨn Akar Gavgavir faraghavɨra itim

(Mak 12:28-31; Luk 10:25-28)

34 Farisiba orazi, Iesusɨn mɨgɨrɨgɨaba Sadyusibagh amizɨma, me mɨkɨman ibura. Ezɨ me uari akuvagha a bagha izi. 35 Me ko izir gumazir mam, a Judan Arazibagh fozir gumazim. Egha a Iesus basamasa kamaghɨn an azai, 36 “Tisa, Godɨn Akar Gavgavir manamra maba bar dagh afira egha faraghavɨra iti?”

37 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Ia bar uan navir averiaba ko uan duaba ko uan nɨghnɨziba ko uan gavgaviba sara bar a gifongegh. 38 Kar Akar Gavgavir bar ekiam, egha Akar Gavgavir igharazibar faraghavɨra iti. 39 * *Ezɨ an gɨrara irim. A kamakɨn: nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, gumazamizir igharazibagh ifongegh. 40 * *Moses Osirizir Araziba ko Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba, da bar arazir kamning gisɨn tu.”

Iesus God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim bagha Farisibar azai

(Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

41 Farisiba uari akuvagha ikiav itima, Iesus men azara, 42 * *“Ia God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim, manmaghɨn a gɨnɨghnɨsi? A tinan otarim?”

Ezɨ me an mɨgɨa ghaze, “A Devitɨn Ovavim.”

43 *Ezɨ Iesus kamaghɨn men azai, “Manmaghɨn amizɨ, Godɨn Duam nɨghnɨzim Devit ganɨngizɨ, a gumazir kam, ‘Ekiam,’ a gatɨ, egha kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

44 * *“ ‘Ekiam, nan Ekiam mɨgɨa ghaze,

“Nɨ nan agharir guvimɨn daperagh ikɨ mangɨtɨ,

kɨ nɨn apaniba dɨkabɨragh me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ,

me nɨn dagarimningɨn apengan ikiam.” ’

45 “Ezɨ ia nɨghnɨgh, Devit uabɨ gumazir kamɨn mɨgɨa ghaze, a nan Ekiam. Ezɨ manmaghɨn, gumazir kam ua Devitɨn Ovavimɨn mɨn iti?”

46 * *Ezɨ men tav bar Iesus ikarvaghan buraghburaki. Egha me aruer kamɨn ikegha ghua ua gɨn bizitam bagha an azangan atiati.

23

Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba arazir kurabagh ami

(Mak 12:38-39; Luk 11:43; 11:46; 20:45-46)

1 Ezɨ Iesus gɨn gumazamizir avɨriba ko an suren gumazibagh eghari. 2 Egha kamaghɨn mɨgei, “Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, me Mosesɨn danganim inigha Moses Osirizir Araziba ia geghari. 3 * *Kamaghɨn amizɨ, me ia mɨgeir akaba, ia da baragha dagh eghari moghɨn dar amu. Egh me amir araziba, ia men gɨn mangɨ dar amuan markɨ. Me mɨgɨrɨgɨar bar avɨribagh amua egha uari dar gɨn zuir puvatɨ. 4 Me kamaghɨn amua, mati me bizir bar osɨmtɨziba isava gumazamizibar dɨpɨzibagh isɨn arɨzima, me da ateran buraghburasi. Egha me tong uan dafar puzitamɨn men akurvaghan nɨghnɨzir puvatɨ.

5 * *“Arazir me amiba, me uarir ganasa oda dagh ami. Me Godɨn Akar maba, uan daveriaba ko guaghafɨvibar da osirigha, egha dagh amizɨ, da bar ekefe, ezɨ me da azui. Egha korotiar apɨnibar itir dueviar bar ruariba, me da azui. Egha ghaze, e arazir kamɨn uari akakagh suam, e guizbangɨra Godɨn akabar gɨn zui.* 6 * *Egha isar ekiabar me danganir ziaba itiba isava, God ko mɨgeir dɨpenibar aven dabirabir aghuaribagh apiaghiri. 7 Egh me maketɨn danganibar mangɨtɨ, gumazamiziba ‘Tisaba’ me darɨgh, men ziaba fasa me bar akonge.

8 “Kɨ ghaze, gumazitam ia ‘Tisa’ a darɨghan markɨ. Bar markɨ. Ian tisan bar vamɨra, ia bar aveghdiariba. 9 Egh ia nguazimɨn kagh gumazitam ‘Afeziam’ a darɨghan markɨ. Ian Afeziar bar vamɨra, a uan Nguibamɨn iti. 10 Egh me ‘Gumazir Dapanim’ ian tav darɨghan markɨ. Ian Gumazir Dapanir vamɨra iti, a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim. 11 * *Ian gumazamizir ekiaba pura ian ingangarir gumazamizibar mɨn ikɨ. 12 * *Gumazamizir uan ziaba feba, God me abɨnam. Eghtɨ gumazamizir uari abɨriba, God me feghtɨ me ziar ekiaba iniam.”

Iesus Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisibar arazir kurabar gun me mɨgei

(Mak 12:40; Luk 11:39-52; 20:47)

13-14 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika, ia bar ikuvigham! Ia ifavaribagh amir gumaziba! Ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn tiam asarazɨ, gumazamiziba azenan iti. Egha ia uaghan aven mangan aghua. Ezɨ gumazamiziba aven mangasava amima ia men tuaviba apɨri.†

15 “Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika! Ia bar ikuvigham! Ia ifavaribagh amir gumaziba! Ia ongariba ko nguazir igharaziba bar dar ghua, suren gumazir vamɨra iniasa ruiagha arui. Eghtɨ ia gumazitam batogh Judan Arazibar a geghantɨ, a ian nɨghnɨzibar gɨn mangɨ, egh a bar ian mɨrara uaghan helɨn mangam. Ia a damightɨ, a bar ia gafiragh arazir kurabar amuam.

16 * *“Ia damazir okavɨrɨziba, egha ia gumazir igharaziba tuavim men akakaghasa! Iavzika, ia bar ikuvigham! Ia kamaghɨn gumazamizibar sure gamua ghaze, ‘Gumazir manam guizɨn mɨkɨmsɨva, Godɨn Dɨpenimɨn akakagh mɨkɨmtɨ, an araziba pura bizim. Egh gumazir kam guizɨn mɨkɨmsɨ, golɨn Godɨn Dɨpenimɨn aven itibar akakagh mɨkɨmtɨ, kar a guizbangɨra mɨgei, egh a mɨkemezir arazimɨn gɨn mangɨ, a damu.’ 17 Ia gumazir onganir damazir okavɨrɨziba, tizim Godɨn damazimɨn ekefe? Ti gol, o ti Godɨn Dɨpenim? Ia fo, golɨn kam Godɨn Dɨpenimɨn aven iti, egha tuavir kamɨn golɨn kam Godɨn bizimɨn oto. 18 Egha ia uaghan kamaghɨn men sure gamua ghaze, ‘Gumazitam uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ, ofa gamir dakozimɨn akakaghtɨ, an mɨgɨrɨgɨaba pura biziba. Eghtɨ gumazim ofa gamir dakozimɨn itir ofabar akakagh mɨkɨmtɨ, kar a guizbangɨra mɨgei, egh a mɨkemezir mɨgɨrɨgɨabar gɨn mangɨ.’ 19 Ia damazir okavɨrɨziba, bizir manam Godɨn damazimɨn ekefe, ti ofa gamir dakozimɨn itir ofaba, o ofa gamir dakozim uabɨ? Ia fo, ofaba ofa gamir dakozimɨn iti, egha tuavir kamɨn ofan kam Godɨn bizimɨn oto. 20 Eghtɨ gumazim uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ, ofa gamir dakozimɨn akakagh mɨkɨmtɨ, an mɨgɨrɨgɨaba ofa gamir dakozim ko ofa gamir dakozimɨn itir ofaba uaghara aningɨn akakasi. 21 Egh gumazim uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ Godɨn Dɨpenimɨn akakagh mɨkɨmtɨ, an mɨgɨrɨgɨaba Godɨn Dɨpenim, ko Godɨn uan Dɨpenimɨn aven itim, vɨrara aningɨn akakasi. 22 * *Eghtɨ gumazitam uan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dar anɨngsɨ, Godɨn Nguibamɨn akakagh mɨkɨmtɨ, an mɨgɨrɨgɨaba Godɨn atrivir dabirabim, ko Godɨn uan atrivir dabirabim gaperazim, uaghara aningɨn akakasi.

23 * *“Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika, ia bar ikuvigham! Ia ifavaribagh amir gumaziba! Ia isɨngtɨzim daghebagh anɨdir zuravarir 10plan pozibar da arɨgha, egha dar pozir vamɨra God ganɨdi. Egha Moses Osirizir Arazibar aven itir arazir ekiaba ataghɨrasi. Ia, Godɨn guizɨn arazim, ko apangkuvir arazim, ko nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir arazim, ia da gɨn amadi. Ia faragh arazir ekiar kabar gɨn mangɨ dar amu, egh uaghan arazir dozir ia amiba sara, uaghan dar amu. 24 Ia damazir okavɨrɨziba, egha gumazir igharaziba tuavim men akakaghasa! Ia mati, gumazim sibaba dɨparsɨzimɨn itima, a bar deravɨra gara da isa da makuri. Ezɨ asɨzir ekiam kamel, a dɨparsɨzimɨn aven itima, an an garir puvatɨgha, a tui.

25 * *“Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika! Ia bar ikuvigham! Ia ifavaribagh amir gumaziba! Ia bar deraghavɨra kapba ko itaribar azeniba rue, ezɨ dar aven itir dagher kaba bar izɨfa. Ia, okɨmakɨar araziba ko uarira uarigh nɨghnɨzir arazibar tuavimɨn, dagher kaba ini. 26 Ia Farisiba, ian damaziba okafi! Ia faraghɨvɨra kapbar averiaba ruegh, eghtɨ dar otɨghɨnaba uaghan zuegham.

27 * *“Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika! Ia bar ikuvigham. Ia ifavaribagh amir gumaziba! Ia mati, me matmatiam penɨn ghurghurim a gaghui, ezɨ matmatiamɨn ganganim azenan bar dera. Ezɨ an aven gumazir kuabar aghariba ko bizir kuriba bar izɨfa. 28 * *Ia uaghan kamaghɨn iti. Me azenan ian gara ghaze, ia gumazir aghuiba. Ezɨ ifavarir araziba ko arazir bar kuraba, guizbangɨra ian navir averiabagh izɨfa.”

29 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika! Ia bar ikuvigham! Ia ifavaribagh amir gumaziba! Ia, fomɨra itir Godɨn akam inigha izir gumaziba, men moziba deraghvɨra dar kɨrmɨgha, egha gumazir arazir aghuibagh amizibar moziba deraghavɨra dar adiaribagh ami. 30 Egha kamagh uariv gei, ‘E ti uan inazibar dughiamɨn ikia, egha ti men akuragha Godɨn akam inigha izir gumazibav soghezir puvatɨghai.’ 31 * *Ia kamagh mɨgɨa uari akakagha ghaze, ‘E Godɨn akam inigha izir gumazibav soghezir gumazibar boriba!’ 32 Aria, mangɨ, ia uan inaziba amua taghizir arazir kuraba, bar da gɨfagh!

33 * *“Ia kuruziba! Ia dabɨrɨzir anababa! God uan kotɨn aven ian araziba tuisɨghɨva, ia isɨ helɨn avir ekiamɨn ia amangam! Ia man tuavitamɨn mangɨ, helɨn avim gitagham? Bar puvatɨgham!

34 * *“Kamaghɨn amizɨ, ia oragh, kɨ ia bagha Godɨn akam inigha izir gumaziba, ko gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, ko Godɨn Arazibagh fozir gumaziba, me amangam. Eghtɨ ia men taraziv soghtɨ me arɨmɨghiram, egh tarazi isɨ ter ighuvibar me afughafugham, egh tarazi ian God ko mɨgeir dɨpenibar aven benibar me fozorogham. Egh ia uan nguibar ekiabar me batogh men gɨntɨghtɨ, me arɨ nguibar igharazibar mangam. 35 * *Eghtɨ arazir aghuibagh amir gumazamiziba bar, me mɨsoghezir gumazibar ivezir kuram, ia a iniam. Gumazir aghuibav sozir arazir kam, gumazir aghuim Abelɨn dughiamɨn ikegha, iza Berekian otarim Sekaraian dughiamɨn tu. Gumazir kam, ia Godɨn Dɨpenim ko ofa gamir dakozim tɨzimɨn ia a mɨsoghezɨ an areme, ezɨ iarara ivezir kuram uan arazir kuram bagh a iniam. 36 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, arazir kurar kabar ivezir kuram, a datɨrɨghɨn itir gumazamiziba me bativam.”

Iesus Jerusalemɨn apangkufi

(Luk 13:34-35; 19:41-44)

37 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Oio, ia Jerusalemɨn adarasi, kɨ ian apangkufi! Ia Godɨn akam inigha izir gumazibav sozi me ariaghiri, egha God ia bagha amadir gumaziba, ia dagɨaba isa, me ginivi, me ariaghiri. Dughiar avɨribar kɨ ian boriba akuv me mughasa, mati tuarir amebam uan avɨzimingɨn nguziba avarazɨ moghɨn, kɨ ia damuasa ifonge. Ezɨ ia na bagh izan aghua. 38 * *Ia oragh! Ian nguibam, God anetaki, ezɨ a nguibar soriam gava. 39 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia ua nan ganan kogh, kamaghɨra ikɨ mangɨ dughiar ia suam, ‘Gumazir, Ekiamɨn ziam ko gavgavimɨn izim, God deragh a damu!’ ”

24

Iesus ghaze, Godɨn Dɨpenim akarighirɨgham

(Mak 13:1-2; Luk 21:5-6)

1 Egha Iesus Godɨn Dɨpenimɨn mɨriam ategha azenan zuima, an suren gumaziba a bagha izi. Egha me Godɨn Dɨpenim an akakasi. 2 * *Ezɨ an akar kamɨn me mɨgei, “Ia Dɨpenimɨn itir bizir aghuir kabar gari? Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, dagɨar kaba, gumaziba bar da pueghtɨ da bar moghɨra dagh iregham. Eghtɨ tam tam gisɨn ikeghan kogham.”*

Iesus ghaze, osɨmtɨzir avɨriba
gɨn otivam

(Mak 13:3-13; Luk 21:7-19)

3 * *Egha Iesus ghua Olivɨn Mɨghsɨamɨn aperaghav itima, an suren gumaziba uarira iza kamaghɨn an azai, “Nɨ e mɨkɨm, bizir kaba dughiar manamɨn otivam? Arazir manamnagh faragh otoghtɨ, e fogh suam, ‘Nɨ ua izam,’ eghtɨ nguazir kam uaghan gɨvam?”

4 Ezɨ Iesus me ikaragha kamaghɨn me mɨgei, “Ia uari bagh deraghvɨra gan, gumazitam izɨ ia gifaran markɨ. 5 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazir bar avɨriba izɨ, nan ziam isɨva uari gasɨ suam, ‘Kɨrara, kɨ Gumazir God Gumazamiziba Ua Me Iniasa Mɨsevezim.’ Egh me gumazamizir avɨribagh ifaram. 6 Eghtɨ ia roghɨra itir mɨdorozir ekiabar nɨgɨniba baragh, egh saghon itir mɨdorozir ekiabar akaba baragham. Egh ia dɨgavir kuram damuan markɨ. Arazir kaba otivam, eghtɨ nguazir kam gɨvamin dughiam tɨghar izam. 7 * *Kantrin mamɨn itir darazi dɨkavigh kantrin igharazimɨn itir darazi ko mɨsogham. Eghtɨ atrivir mamɨn adarazi dɨkavigh atrivir igharazimɨn adarazi ko mɨsogham. Danganir mabar dagheba bar puvaratɨghtɨma, gumazamiziba mɨtiriamra ikiam. Eghtɨ mɨkɨmkɨziba uaghan otivam. 8 Osɨmtɨzir kaba mati, amizim otasa faraghavɨra mɨzazim barazi mokɨn.

9 * *“Dughiar kamɨn me ian suighɨva osɨmtɨziba ia darɨghɨva ia mɨsoghtɨ, ia arɨmɨghiram. Eghtɨ gumazamiziba bar nan ziam bangɨn ian aghuagham. 10 * *Egh dughiar kamɨn gumazamizir avɨriba, me uan nɨghnɨzir gavgavir nan itim ategham. Egh pazɨ uarira uarir amuva, uari isɨ apanibar agharim darɨgham. 11 * *Eghtɨ akar ifavarim akurir gumazir avɨriba otivigh, gumazamizir avɨribagh ifaram. 12 Eghtɨ arazir kuraba bar izɨvaghtɨ, kamaghɨn gumazamiziba uarigh ifongezir arazim ategham. 13 * *Eghtɨ tina arazir kabar tongɨn gavgavigh ikɨ, mangɨ dughiar nguazir kam gɨvaghamim otoghtɨ, God uam a iniam. 14 * *Eghtɨ God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn Akar Aghuir kam, me a inigh a isɨva nguazimɨn itir ikɨziba bar dar gumazamiziba bar me mɨkɨmtɨma, me a baragham. Eghtɨma gɨn nguazir kam gɨvamin dughiam otivam.”

Iesus ghaze, bizir bar kuram otogham

(Mak 13:14-23; Luk 21:20-24)

15 * *Egha Iesus mɨgɨa ghua kamaghɨn mɨgei, “Ia gantɨma, bizir bar kurar God ifongezir puvatɨzim, Godɨn Dɨpenimɨn aven ikiam. A ikɨtɨ, God uan Dɨpenim ategham. Fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazim Daniel bizir kamɨn gun mɨkeme. (Gumazir osizirir kamɨn garim, a deraghvɨra nɨghnigh egh a gɨfogh.) 16 Dughiar kamɨn Judian Distrighɨn itir gumazamiziba arɨ mɨghsɨabar ghuavanangam. 17  *Egh tav dɨpenimɨn pɨn itir avughsazir danganimɨn ikegh, nguazimɨn magɨrɨ, egh uam aven mangɨ uan bizitam inisɨ nɨghnɨghan markɨ. 18 Egh gumazir manam azenir ekiamɨn ikegh, egh uamategh dɨpenimɨn mangɨ uan azenan azuir korotiam inian markɨ. 19 Naviba adair amiziba ko boriba oteba apir amebaba, mevzika; dughiar izamin kaba bar men ikuvigham! 20 Ia amozimɨn dughiam ko Sabatɨn dughiatamɨn aran aghuaghɨva, uari bagh God ko mɨkɨm. 21 * *Dughiar izamin kaba, da osɨmtɨzir ekiabar dughiaba. God nguazim ko overiamɨn ingarizir dughiamɨn iza datɨrɨkɨn, egh ua kamaghɨn dughiatam otoghan kogham. 22 * *Ekiam uan gumazamizir mɨsevezibagh nɨghnigha, dughiar kurar kamɨn dughiar maba aghorezɨ, da mong otefe. A ti dar aghorezir puvatɨzɨ, gumazamiziba bar ariaghireghai.

23 * *“Dughiar izamimɨn, tav ia mɨkɨm suam, ‘Ia gan, Kraisra kara! A God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazimra,’ o, ‘Ia gan, Kraisra muna!’ ia an akam baraghan markɨ. 24 * *Gumazitaba izɨva ia gifar suam, ‘Kɨrara, God Gumazamiziba Ua me Iniasa Mɨsevezir Gumazim,’ o ‘kɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam,’ egh me mirakelɨn bar ekiaba koma dɨgavir kuram gamir arazibar amutɨ da otivam. Me kamaghɨn ifonge, me gumazamiziba bar me gifaraghtɨ, me onganigham. Egh me gavgavim ikɨ, uaghan God ua bagha mɨsevezir gumazamiziba, me uaghan me gifarasa. Kamaghɨn me mirakelɨn kabar amuam. Egh dughiataba me me gifarɨsɨ damuva avegham. 25 Ia oragh! Bizir kɨ faragha ia mɨkemeziba, da otivam.

26  *“Kamaghɨn amizɨ, me ia mɨkɨm suam, ‘Ia gan. A muna gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti,’ eghtɨ ia mangan markɨ. Egh me suam, ‘Ia gan. A kara, dɨpenir kamɨn aven modoghav iti,’ ia men akam baraghan markɨ. 27 * *Ia fo, onɨmarim taghtagha, an angazangarim aruem anadi naghɨn ikegha nguazim bar anevaragha ghua aruem ghuaghiri naghɨn tu. Eghtɨ Gumazamizibar Otarim ua izamin arazim, uaghan kamaghɨram otivtɨ, nguazimɨn itir darazi bar an ganam.

28 * *“Gumazir kuaba iti naghɨn, taragiaba uari akuvagham. Kamaghɨra, Gumazamizibar Otarim izɨtɨma, gumazamiziba bar an ganam.”

Iesus ghaze, Gumazamizibar Otarim gɨn izam

(Mak 13:24-27; Luk 21:25-28)

29 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Osɨmtɨzir ekiar kaba otivigh gɨvaghtɨ:

“ ‘Aruem mɨtategham,

eghtɨ iakɨnim isiraghan kogham,

eghtɨ mɨkoveziba overiamɨn asighiram,

overiamɨn itir bizir gavgaviba bar uarira uari sɨvaghsɨvagh,

uan danganiba ataghɨragham.’

30 * *“Eghtɨ, Gumazamizibar Otarim Izamin Dughiam, an arazarazim overiamɨn otivtɨma, nguazimɨn itir nguibaba bar aziam. Dughiar kamɨn gumazamiziba gantɨ, Gumazamizibar Otarim ghuariabagh isɨn ikɨ, uan gavgavir ekiam koma angazangarir ekiam sara izam. 31 * *Eghtɨ sɨgham bar pamten arangtɨ, a uan enselba ameghtɨ, me nguazim ko overiamɨn danganiba bar dar mangɨ, a ua bagha mɨsevezir gumazamiziba akuvam, egh enselba nguazimɨn oteviba bar, me akuvagh, men aku a bagh izam.”

Iesus ghaze, ia temer fighɨn gan fogh

(Mak 13:28-31; Luk 21:29-33)

32 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Temer fighɨn aguaba ua dɨz murtɨ, ia fogh suam, amozimɨn dughiam roghɨra ize. Ia temer fighɨn gan nɨghnɨzim iniam. 33 *Kamaghɨra ia bizir kabar gantɨ da otivtɨ, ia fogh suam, Gumazamizibar Otarim a ua izamin dughiam roghɨra ize. A tiar akamɨn tughav iti. 34 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei dughiar kamɨn itir gumazamizir kaba ikɨvɨra ikɨtɨ bizir kaba bar otivam. 35 * *Overiam ko nguazim gɨvagham, eghtɨ nan mɨgɨrɨgɨaba gɨvaghan kogham.”

Iesus ghaze, a ua izamin dughiam, tav a gɨfozir puvatɨ

(Mak 13:32-37; Luk 17:26-30; 17:34-36)

36 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Bizir kɨ ia mɨgeir kaba otivamin dughiam, tav a gɨfozir puvatɨ. Enselɨn Godɨn Nguibamɨn itiba ko Godɨn Otarim uaghan fozir puvatɨ. Afeziam bar uabɨra fo. 37 * *Ezɨ bizir Noan dughiamɨn otiviziba, da uaghan Gumazamizibar Otarim Izamin Dughiamɨn otivam. 38 * *Dɨpar ekiar nguazim bar anevarazim tɨghar izamin dughiamɨn, gumazamiziba dagheba ko dɨpaba apa, uarir ikia mamaghɨra iti. Me kamaghɨn amua ikiav itima, Noa kurimɨn aven ghu. 39 * *Me bizir me bativamin tam gɨfozir puvatɨ, egha pura ikiav itima, aperiar ekiam otogha bar me avaragha me avigha ghue. Gumazamizibar Otarim izamin dughiam, uaghan kamaghɨram otivam. 40 Gumazir pumuning azenimɨn ikɨtɨ, God tav inighɨva tav ategham. 41 Amizir pumuning bretbar amusɨ plaua mɨrmɨr ikɨtɨ, God tav inighɨva tav ategham.

42 * *“Kamaghɨn amizɨ, ia deragh gan ikɨ. Ian Ekiam izamin dughiam, ia a gɨfozir puvatɨ. 43 * **Ia arazir kam gɨnɨghnɨgh. Gumazir manam, okɨmakɨar gumaziba dɨmagarimɨn izava an dɨpenim akarasava amima, a men dughiam gɨfogha, men arafa. Egha me ataghizɨ me an dɨpenim akarizir puvatɨ. 44 * *Kamaghɨra, ia uaghan aravagh ikɨ gan. Guizbangɨra, dughiar ia Gumazamizibar Otarim mɨzuaman koghamim, a dughiar kamram otogham.”

Ingangarir gumazir aghuim ko ingangarir gumazir kuramɨn akar isɨn zuim

(Luk 12:42-46)

45 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ingangarir gumazir manamra nɨghnɨzir aghuiba ikia deravɨra uan ingangarim gami? An gumazir ekiam a damutɨ, a ingangarir gumazir igharazibar ganam. Egh dughiar an gumazir ekiam ifongezimɨn, a dagheba isɨ ingangarir gumazibar anɨngam. 46 * *Ingangarir gumazir kam ingara itima, an gumazir ekiam izava a batogha an ingangarir kamɨn garima, gumazir kamɨn navir averiam bar an dera. 47 * *Ezɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ingangarir gumazir kamɨn ekiam a damightɨma, an an ingangarir gumazir mabar ekiamɨn ikɨva an biziba bar dar ganam. 48 Eghtɨ ingangarir gumazir kam guizbangɨra ikuvigh, egh a uabɨ kamaghɨn nɨghnɨgham, ‘Nan ekiam zuamɨra izeghan kogham.’ 49 Egha uaghan a ko ingarir daraziv sogh, wainɨn dɨpabar amɨ gumazir dɨpar onganiba apiba ko ikiam. 50 Eghtɨ an ekiam, dughiar an ingangarir gumazim a bagha garir puvatɨzimɨn, an otogham. A dughiar a fozir puvatɨzimɨn uamategham. 51 * *Ingangarir gumazir kamɨn gumazir ekiam bar pazav, a damigh, ivezir bar kuram a danɨngam. Egh a isɨva ifavaribagh amir gumazibar tongɨn anetɨgham. Eghtɨ a danganir kamɨn ikɨva, arang atariba kuskugh mamaghɨra ikiam.”

25

Iesus 10plan guivir igiabar akar isɨn zuim mɨgei

1 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, guivir igiar 10plan eghaghanimɨn mɨn mangam. Gumazir mam igiamra amuimɨn ikiasa izi. Ezɨ guivir igiar maba uan lamba inigha tuavimɨn an apuasa zui. 2 Men 5pla, nɨghnɨzir aghuiba itima, 5pla nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ. 3 Egha 5plan nɨghnɨzir aghuiba itir puvatɨziba, uan lamba isa, egha da bagha boretaba inizir puvatɨ.* 4 Ezɨ guivir igiar nɨghnɨzir aghuiba itiba, uan lamba isa, egha uaghan borem itir mɨsevir maba sara, ini. 5 Ezɨ gumazir amuimɨn ikiamim zuamɨra izezir puvatɨ, ezɨ guivir kaba pariam men azima, me akui.

6 “Ezɨ dɨmagarir arɨzimɨn gumazir mam dɨa ghaze, ‘Gumazir amuimɨn ikiamim, a roghɨra izi. Ia izɨ, e mangɨ, tuavimɨn a batogh a ko izam.’ 7 Ezɨ guivir igiar kaba dɨkavigha uan lambar kɨri.

8 “Ezɨ guivir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, nɨghnɨzir aghuim itibar aza ghaze, ‘En lamba mungasava ami. Kamaghɨn amizɨ, ia boretaba e danɨngigh.’

9 “Ezɨ nɨghnɨzir aghuim itir guiviba, me ikaragha kamaghɨn mɨgei, ‘Puvatɨgham! Borem bar en tughatɨghan kogham. Ia mangɨ, boreba amadir danganitamɨn uari bagh tabagh ivesegh.’ 10 Ezɨ guivir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir kaba ghuezɨma, gumazir amuimɨn ikiamim oto. Ezɨ guivir boreba itiba, a ko isar ekiam bagha dɨpenimɨn aven ghue. Ezɨ gumaziba tiam asara.

11  *“Ezɨ gɨn guivir ghueziba uamategha iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam! Ekiam, nɨ izɨ e bagh tiam kuigh.’

12 * *“Ezɨ a me ikaragha kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, kɨ ia gɨfozir puvatɨ.’ ”

13 * *Egha Iesus ghaze, “Kamaghɨra, ia deraghavɨra gan. Ian Ekiam, aruem ko dughiar ia fozir puvatɨzimɨn, an otogham.”

Ingangarir gumazibar dagɨaba inizimɨn, akar isɨn zuim

(Luk 19:11-27)

14 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiam mati, gumazir mam nguibar saghon itimɨn mangasava ami mokɨn. Gumazir kam uan ingangarir gumazibar diazɨ me izima, a uan biziba isɨ, me danightɨma, me a bagh dar ganam. 15 * *A gumazibar araziba ko gavgavibar gara, dagɨaba tuiragha da isa me ganɨngi. A mav 5,000 kina a ganɨga, mav 2,000 kina a ganɨga, mav 1,000 kina a ganɨngi. A kamaghɨn amigha ghu. 16 A ghuzɨma, gumazir 5,000 kina inizim maghɨra an ingara, 5,000 kinan mam a dagh isɨn uam a ini. 17 Ezɨ gumazir 2,000 kina inizim kamaghɨra amua, uaghan 2,000 kinan mam dagh isɨn uam a ini. 18 Ezɨ gumazir 1,000 kina inizim ghua mozim okoregha uan gumazir ekiamɨn dagɨaba isa mozim gatɨgha da modo.

19 “Ezɨ gumazir ekiam dughiar ruarimɨn saghon ikegha uamategha ize. Egha uan ingangarir gumazibar ingangaribagh fofoghasa men dei. 20 Ezɨ gumazir 5,000 kina inizim, 5,000 kinan mam a dibagha, a inigha iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam, nɨ 5,000 kina na ganɨngi. Nɨ ge, kɨ dagɨar ingangarim gamua, 5,000 kinan mam dagh isɨn uam a ini.’

21 * *“Ezɨ an ekiam kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ ingangarir gumazir aghuim, nɨ ingangarir aghuim gami. Nɨ bizir doziba deravɨra dar gari. Kamaghɨn amizɨma, nɨ ingangarir ekiabar ganasa, kɨ ifonge. Nɨ izɨ uan ekiamɨn isamɨn aven ikɨ, egh a ko bar akuegham.’

22 “Ezɨ gumazir 2,000 kina inizim iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam, nɨ 2,000 kina na ganɨngi. Nɨ ge, kɨ dagɨar ingangarim gamua, 2,000 kinan mam dagh isɨn uam a ini.’ 23 Ezɨ an ekiam kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ ingangarir gumazir aghuim, nɨ ingangarir aghuim gami. Nɨ bizir doziba deravɨra dar gari. Kamaghɨn amizɨ, nɨ ingangarir ekiabar ganasa, kɨ ifonge. Nɨ izɨ, uan ekiamɨn isamɨn aven ikɨ, egh a ko bar akuegham.’

24 “Ezɨ gumazir 1,000 kina inizim uaghan iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam, kɨ fo, nɨ gumazir apangkuviba puvatɨzim. Nɨ gumazir igharaziba oparir azeniba, nɨ uaghan daghebagh tui. Egha gumazir igharazim dagher ovɨziba akurima, nɨ uaghan pura dar aghafi. 25 Kamaghɨn amizɨ, kɨ atiatingi, egha nɨn 1,000 kina inigha ghua nguazir mozim gatɨgha egha da modo. Nɨn dagɨabar kara.’

26 “Ezɨ an ekiam a ikaragha kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ ingangarir gumazir kuram! Nɨ gumazir amɨrazim. Nɨ na gɨfo, kɨ gumazir igharaziba oparir azenibar daghebagh tui. Egha uaghan gumazir igharazim dagher ovɨziba akurima, kɨ uaghan pura dar aghavam. 27 Ezɨ nɨ tizim bagha nan dagɨaba isa, dagɨar dɨpenim gatɨzir puvatɨ? Eghtɨ kɨ ua izɨva, uan dagɨaba iniva dagɨar igharazitaba dagh isɨn da iniam. 28 Kamaghɨn amizɨ, ia a da 1,000 kina inigh, a isɨva 10,000 kina itir gumazim danɨngigh. 29 * *Gumazitam o amizitam Godɨn akabagh foghtɨ, God uan akabar fofozir igharaziba a danɨngam, eghtɨ a Godɨn akar avɨribagh fogham. Eghtɨ Godɨn akabagh foghan aghuazir tav, an fofozir muziarim God a dam a inigham. 30 * *Ezɨ ingangarir gumazir bar kurar kam, ia a isɨ, azenan itir danganir mɨtatemɨn anekunigh. Danganir kamɨn me puvɨra tuangɨva arang, atariba kuskugh ikiam.’ ”

Gumazamizibar Otarim, gumazamiziba bar me isɨ uan kotiamɨn aven men araziba tuisɨgham

31 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazamizibar Otarim, Atrivimɨn mɨn otogh uamategh uan enselba bar me ko izɨva, egh uan atrivir dabirabim daperagham. 32 * *Eghtɨ nguazimɨn itir gumazamiziba bar izɨva an guamɨn uari akuvagham. Eghtɨ a me tuiragh, egh bɨzir pumuning damuam, mati sipsipbar garir gumazim sipsipba isava, bɨzir mamɨn me amaga, memeba bɨzir mamɨn me amadi. 33 A sipsipba isɨ agharir guvimɨn da amang, egh memeba isɨ agharir kɨriamɨn amangam. 34 * *Egh Atrivim kamaghɨn agharir guvimɨn itir gumazamizibav kɨmam, ‘Ia izɨ, nan Afeziam deragh ia damuasa ifonge! Ia izɨva, danganir Afeziam fomɨra ia bagha inabazim inigh, a nguazir kam otozir dughiamɨn a ia bagha danganir kam akɨri. 35 * *Kɨ faragha mɨtiriam nan azima, ia dagheba na ganɨngi, ezɨ kuarim nan pɨrima, ia dɨpam na ganɨngi, ezɨ kɨ nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn itima, ia na inigha uan dɨpenimɨn ghu, 36 * *ezɨ kɨ bibiamra itima, ia korotiaba na ganɨngi, ezɨ kɨ areima, ia nan akurvasi, ezɨ kɨ kalabusɨn itima ia iza nan gari. Kamaghɨn amizɨ, ia aven izɨ.’

37 “Eghtɨ gumazamizir aghuiba kamaghɨn a ikaragham, ‘Ekiam, dughiar manamra, mɨtiriam nɨn azima, e dagheba nɨ ganɨngi? Ezɨ dughiar manamra, kuarim nɨn pɨrima, e dɨpam nɨ ganɨngi? 38 Ezɨ dughiar manamra, nɨ nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn itima, e nɨ inigha uan dɨpenibar ghue? Ezɨ dughiar manam, nɨ bibiamra itima, e korotiaba nɨ ganɨngi? 39 Ezɨ dughiar manam, nɨ areima, e nɨn akura, o nɨ kalabusɨn itima, e ghua nɨn gani?’

40 * *“Eghtɨ Atrivim me ikaragh kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, arazir ia nan gumazamizir kɨnibagh amiziba, ia dar na gami.’

41 * *“Egh Atrivim uan agharir kɨriamɨn itir darazi kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Ia na gitagh! Ia Godɨn anɨngagharimɨn aven itir darazi! Ia mangɨ, avir munger puvatɨzimɨn mangɨ. Avir kam, me Satan uan enselba ko me bagha anetɨzɨma a iti. 42 Kɨ faragha mɨtiriam nan azima, ia daghetam na ganɨngizir puvatɨ, ezɨ kuarim nan pɨrima, ia dɨpatam na ganɨngizir puvatɨ. 43 Egha kɨ nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn itima, ia na inigha uan dɨpenibar ghuzir puvatɨ, ezɨ kɨ bibiamra itima, ia korotiatam na ganɨngizir puvatɨ, ezɨ kɨ areima, ia nan akurazir puvatɨ, ezɨ kɨ kalabusɨn itima, ia ghua nan ganizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia na gitagh!’

44 “Eghtɨ me kamaghɨn a mɨkɨmam, ‘Ekiam, e dughiar manam nɨn gari, mɨtiriam nɨn aghe, o kuarim nɨn pɨri, o nɨ nguibar igharazimɨn gumazimɨn mɨn ike, o nɨ bibiamra ike, o nɨ arei, o nɨ kalabusɨn ikezɨ, e deravɨra nɨ gamizir puvatɨ?’

45 * *“Eghtɨ a me ikaragh kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, arazir ia gumazamizir kɨnibagh amizir puvatɨziba, ia uaghan arazir kabar na gamizir puvatɨ.’ 46 * *Eghtɨ gumazamizir kamaghɨn amiziba mangɨ, ivezir kuram iniam, kar mɨzazir gɨvan koghamim. Eghtɨ gumazamizir aghuiba mangɨ, ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim iniam.”

Iesus mɨzazim inigha
aremegha ua dɨkafi

26

(Sapta 26--28)

Gumazir dapaniba Iesus mɨsueghtɨ an aremeghasa mɨgɨrɨgɨabar kɨri

(Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1 Iesus mɨgɨrɨgɨar kaba agɨvagha, uan suren gumaziba kamaghɨn me mɨgei, 2 * *“Ia fo, aruer pumuning gɨvaghtɨma, God Israelia Gitazir Dughiamɨn isar ekiam otivam. Eghtɨ me Gumazamizibar Otarim isɨ apanibar agharim datɨghtɨ me a isɨva ter ighuvimɨn a gafugham.”

3 Dughiar kamɨn, ofa gamir gumazir ekiaba koma Judabar gumazir aruaba ghua, ofa gamir gumazibar dapanimɨn dɨpenimɨn uari akufa. Gumazir kamɨn ziam Kaiafas. 4 Egha me arazir mogometamɨn Iesusɨn suiragh a mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buria, akabav sosi. 5 Egha me kamaghɨn uariv gei, “E isar ekiamɨn dughiamɨn an suighan kogham. E damutɨ, gumazamizir isamɨn itiba men naviba osemegh, egh mɨdorozir dafatam damigham.”

Amizir mam borem isa
Iesusɨn dapanim ginge

(Mak 14:3-9; Jon 12:1-8)

6 Ezɨ Iesus ghua Betanin nguibamɨn aven Saimonɨn dɨpenimɨn iti, Saimon faragha lepan arɨmariam an mɨkarzim gami. 7 * *Dughiar kamɨn Iesus dagher dakozimɨn aperaghav itima, amizir mam, borer mughuriar aghuim zuir mam, inigha izi. Borer aghuir kamɨn mɨsevim, me dagɨar ziam alabastan an ingari. Ezɨ borer kamɨn ivezim bar pɨn ko. Ezɨ amizir kam borer kam isava, Iesusɨn dapanim ginge. 8 Ezɨ an suren gumaziba kamaghɨn an gara, navir averiaba ikufi. Egha me ghaze, “Tizim bagha kav borer mughuriar aghuim zuim pazava a gami? 9 E ti anemadagha dagɨar ekiatam inigha asaghasazibagh anighai.”

10 Ezɨ Iesus men mɨgɨrɨgɨabagh fogha kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha osɨmtɨzim amizir kam garɨsi? Anetakigh! An arazir aghuim na gami. 11 * *Asaghasaziba zurara ia ko ikiam. Kɨrara, ia ko zurara ikian kogham. 12 Amizir kam nan namnam mozim bagh anekɨrasa, borer aghuir kam na ginge. 13 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, me nguazir kamɨn danganir manabar Godɨn Akar Aghuim akunɨva, amizir kam amizir arazim uaghan a mɨkɨmɨva a gɨnɨghnɨghvɨra ikiam.”

Judas Iesus isɨva gumazir ekiabar agharim darɨghasa akam akɨri

(Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

14 * *Dughiar kamɨn Judas Iskariot, a 12plan suren gumazir mam, a ofa gamir gumazir ekiaba bagha ghu. 15 * *Egha a kamaghɨn men azai, “Kɨ Iesus isɨva ian dafaribar atɨghtɨ, ia tizim na danɨngam?” Ezɨ me 30plan silvan dagɨar maba mengegha, da isa a ganɨngi.* 16 Ezɨ dughiar kamɨn ikegha ghua, Judas, Iesusɨn suiragh men dafaribar arɨghasa tuaviba buri.

Iesus uan suren gumaziba ko api

(Mak 14:12-21; Luk 22:7-14; 22:21-23; Jon 13:21-30)

17 * *Ezɨ Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam, an faragha zuir dughiam otozɨ, Iesusɨn suren gumaziba iza kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ danganir manamɨn God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam amɨsɨ ifongeghtɨ, e an mangɨ bizibar kɨram?”

18 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia nguibar ekiamɨn aven mangɨ, egh gumazir kam bagh mangɨ kamaghɨn a mɨkɨm, ‘Tisa ghaze, nan dughiam roghɨra izegha gɨfa. Ezɨ kɨ uan suren gumaziba ko, God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam, e nɨn dɨpenimɨn daghebar amam.’ ” 19 Ezɨ suren gumaziba Iesus mɨkemezɨ moghɨn ghua God Israelia Gitazir Dughiam bagha dagheba ko bizibar kɨri.

20 Ezɨ guaratɨghɨn Iesus uan aposelba ko me dagher dakozimɨn mɨn apiaghav iti. 21 Me apava a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ian tav na isɨ gumazir nan apanim gamibar agharim darɨgham.”

22 Ezɨ an suren gumaziba akar kam baregha, naviba bar oseme. Egha me bar vaghvagha kamaghɨn an azangsɨsi, “Ekiam, kɨrara markiama?”

23 * *Ezɨ a kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Gumazir na isɨva apanibar agharim darɨghamim, a uaghan na ko ga uan dafarimning isa itarir vamɨra garugha uam aning asi. 24 * *Gumazamizibar Otarim, Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn, an aremegham. Eghtɨ gumazir Gumazamizibar Otarim isava apanibar agharim gatɨzim, gumaka! A bar ikuvigham! Amebam a batezir puvatɨzɨ deraghai!”

25 Ezɨ gumazir Iesus isɨva apanibar agharim darɨghamim, a Judas, a kamaghɨn an azai, “Ekiam, nɨ ti na mɨgɨa ma?”

Ezɨ Iesus ghaze, “Nɨrara, nɨ mɨgei moghɨra!”

Iesus bret ko wain uan suren gumazibagh anɨdi

(Mak 14:22-26; Luk 22:15-20; 1 Korin 11:23-25)

26 * *Iesus uan suren gumaziba ko apava, a bretɨn mam inigha God mɨnabagha anebigha, a isa uan suren gumazibagh anɨga kamaghɨn me mɨgei, “Kar nan inivafɨzim. Ia a inigh aneremɨ.”

27 Egha a wain apir kavɨn mam inigha God mɨnabagha, a isa me ganɨga kamaghɨn mɨgei, “Ia bar wainɨn dɨpar kam amɨ. 28 * *Kar nan ghuzim, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, a gavgavim a ganɨdi. A, gumazamizir avɨribar arazir kuraba gɨn amangasa, nan ghuzim me bagha ire. 29 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, kɨ ua wainɨn ovɨzimɨn dɨpatam rameghan kogh, kamaghɨra ikɨ mangɨ Dughiar Afeziam Bizibagh Ativamimɨn otogham. Eghtɨ dughiar kam, kɨ ia ko wainɨn dɨpar igiam amam.”

30 * *Egha me Godɨn ziam fer ighiar mam gamigha, dɨkavigha Olivɨn Mɨghsɨamɨn ghue.

Iesus ghaze, Pita akɨrim ragh a gasaragham

(Mak 14:27-31; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

31 * *Egha Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gɨa ghaze, “Ia dɨmagarir kamɨn na bativamin arazibar ganɨva ian nɨghnɨzir gavgavir nan itim gɨvaghtɨma, ia na ategh aregham. Egh Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn otivam:

“ ‘Kɨ sipsipbar garir gumazim mɨsueghtɨma,

sipsipba tintinimɨn aregham.’

32 * *“Kɨ aremegh ua dɨkavigh ian faragh Galilin Distrighɨn mangam.”

33 Ezɨ Pita an akam ikaragha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Me ti bar, nɨ bativamin arazibar ganɨva, nɨ ataghɨragh aram, eghtɨ kɨrara nɨ ateghan kogham.”

34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, datɨrɨghɨn dɨmagarir kamɨn nɨ uabɨ dughiar pumuning ko mɨkezimɨn, nɨ suam, ‘Kɨ a gɨfozir puvatɨ,’ eghtɨ tuarim gɨn akam.”

35 * *Ezɨ Pita a mɨgei, “Kɨ nɨ ko ovengsɨva ovengam, kɨ bar mamaghɨn mɨkemeghan kogham. Bar puvatɨgham!” Ezɨ suren gumaziba bar kamaghɨram a mɨgei.

Iesus Getsemanin Azenimɨn
God ko mɨgei

(Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

36 Egha Iesus uan suren gumaziba ko danganir ziam Getsemanin ghue. Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia kagh dapiaghɨv ikɨtɨ, kɨ munagh mangɨ God ko mɨkɨmam.” 37 Egha a Pita ko Sebedin otarimning inigha, me ghue. Ezɨ an navim bar a basemezɨ, a bar paza uabɨ barasi.

38 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Nan navir averiam, osɨmtɨzim a itaragha ghuaghiri. Ezɨ kɨ aremeghasava ami. Ia kagh ikɨ, egh na ko gan.”

39 * *Egha a mong isɨvagha ghugha, uan guam moghɨn nguazim girɨgha kamaghɨn God ko mɨgei, “Nan Afeziam nɨ ifueghɨva, nɨ na da osɨmtɨzir kam inigh. Nɨ nan ifongiamɨn gɨn mangan markɨ. Puvatɨ, nɨ uan ifongiamra gɨn mangɨ.”

40 Egha a dɨkavigha uamategha uan suren gumazir pumuning ko mɨkezim bagha ghugha garima me akui. Ezɨ a kamaghɨn Pitan azai, “Manmaghɨn ami? Ia ti na ko dughiar otevimɨn gan ikian kogham o? 41 * *Ia na bagh deravɨra gan, egh God ko mɨkɨm, eghtɨ osɨmtɨzitam ia damutɨ, ia ireghan kogham. Kɨ fo, ian navir averiaba ifonge, ezɨ inivafɨziba gavgaviba dar puvatɨ. Kamaghɨn pariam ian azi.”

42 Egha a uamategha ghua kamaghɨn Afeziam ko mɨgei, “Nan Afeziam, osɨmtɨzir kam na gitaghan koghtɨ, kɨ anetertɨma, kamaghɨn nɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨ.”

43 Egha a uamategha suren gumaziba bagha iza gari, me akuavɨra iti. Pariam puv men azi. 44 * *Ezɨ a me ategha dughiar mɨkezimɨn ghua, faragha Afeziam ko mɨkemezɨ moghɨn uam a ko mɨgei. 45 * *Egha a gɨn iza suren gumaziba kamaghɨn me mɨgei, “Ia avughsava akuavɨra iti? Arazir kam atakigh! Dughiam oto. Ia gan, Gumazamizibar Otarim me a isɨva gumazir arazir kurabagh amibar dafarim darɨghasa. 46 * *Ia dɨkafigh! E mangam! Ia gan. Gumazir na isɨva apanibar anɨngamim, a muna izi!”

Judas Iesus isava
an apanibar agharim gatɨ

(Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

47 Iesus kamaghɨn mɨgɨavɨra itima, Judas oto, a 12plan suren gumazibar mav. Maburan avɨrim a ko mɨdorozir sababa ko asianiba inigha Iesus bagha izi. Ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba, me me amangizɨ, me izi. 48 Gumazir Iesus isɨ men dafaribar arɨghasava amim faragha ghaze, “Kɨ arazir kam ian akagham. Gumazir kɨ toramim, anarɨra Iesus. Ia an suiragh.”

49 Egha a Iesus bagha ghuavɨra ikia ghaze, “Tisa, dɨmagarir aghuim.” Egha an tore.

50 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Namakam, nɨ damuasa izezir bizim, nɨ zuamɨram a damu.” Ezɨ gumaziba izava Iesusɨn agharibagh iregha, pamtem an suiki.† 51 * *Ezɨ gumazir Iesus ko itir mam, uan mɨdorozir sabam asigha, ofa gamir gumazibar dapanimɨn ingangarir gumazimɨn kuarim atu, ezɨ an kuarim dutuaghirɨ.

52 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ ua uan sabam isɨ an mɨsevim darugh. Gumazir sababar igharazibav soziba, me sababaram arɨghiram. 53 * *Nɨ ti kamaghɨn fozir puvatɨ? Kɨ ifueghɨva uan Afeziamɨn azaraghtɨ, a mɨdorozir enselɨn avɨriba amadagham, men dɨbobonim 12plan mɨdorozir gumazir okoruar bar ekiabagh afiragham. Ezɨ me iza nan akuraghai. 54 * *Kɨ kamaghɨn damightɨ, Godɨn Akɨnafarim mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba otivan kogham. Godɨn Akɨnafarim na bativamin bizir kabav keme.”

55 * *Egha Iesus maghɨrama gumazir an suighasa izeziba kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Kɨ okɨmakɨar gumazim puvatɨ. Ia tizim bagha nan suighasa mɨdorozir sababa koma asianiba suigha izi? Kɨ zurara ia ko ikia, Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven gumazamizibar sure gami. Ezɨ ia nan suighan aghua. 56 * *Godɨn Akɨnafarimɨn Osizirim mɨkemezɨ moghɨra ia kamaghɨn na gami.”

Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba bar aneteghava are.

Me Iesus isa kot gatɨ

(Mak 14:53-65; Luk 22:54-55; 22:63-71; Jon 18:13-14; 18:19-24)

57 Ezɨ gumazir Iesusɨn suighiziba a inigha, ofa gamir gumazibar dapanim, Kaiafasɨn dɨpenimɨn ghue. Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Judabar gumazir aruaba iza uari akuvagha iti. 58 Ezɨ Pita mong tɨzim a gatɨgha Iesusɨn gɨn ghua bar ghua, ofa gamir gumazibar dapanimɨn dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghu. Egha Godɨn Dɨpenimɨn garir polisba ko aperaghav iti. Egha a me Iesus gamir arazibar ganasa.

59 Dughiar kamɨn, ofa gamir gumazir ekiaba koma Judan kotɨn aven itir gumaziba bar, akar ifavaribar Iesus gasasa tuaviba buri. Me nɨghnɨgha ghaze, me an arazir kuratam batogh amɨsueghtɨ an aremegham. 60 * *Egha me tam batozir puvatɨ. Ezɨ gumazir avɨriba iza akar ifavariba isa Iesus gasi. Ezɨ gɨn gumazir pumuning iza, 61 * *kotɨn aven mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ Godɨn Dɨpenim akarigh, egh aruer pumuning ko mɨkezimɨn uam an ingarigham.’ ”

62 Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim tugha kamaghɨn Iesusɨn azai, “Nɨ akatam ikarvaghan aghua? Me nɨ gasir akar kam, a guizbangɨra, o?” 63 * *Ezɨ Iesus nɨmɨra ikia mɨgɨrɨgɨatam gamir puvatɨ. Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim a mɨgɨa ghaze, “Kɨ akar gavgavim nɨ ganɨdi, nɨ Godɨn zurara itimɨn ziamɨn akakagh, egh guizbangɨra e mɨkɨm. Nɨ ti, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, nɨ ti Godɨn Otarimra, o puvatɨ?”

64 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Are, nɨ mɨkemezɨ moghɨra. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia gɨn gantɨ, Gumazamizibar Otarim gavgavim itir Godɨn agharir guvim daperagh overiamɨn ghuariabagh isɨn izam.”

65 * **Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim uan korotiam abigha kamaghɨn mɨgei, “A Godɨn ziam gasɨghasɨsi! E tizim bagh uam akar akurvaziba buriam? Markiam! Ia datɨrɨghɨn uari a barasi, a mɨgɨrɨgɨar kurabar Godɨn ziam gasɨghasɨsi! 66 * *Ezɨ ia manmaghɨn a gɨnɨghnɨsi, e arazir manatamɨn a damuam?”

Ezɨ me a ikaragha ghaze, “An arazir kuram gami, kamaghɨn an ovengam.”

67 * *Egha me Iesusɨn guam giparava a mɨsogha, marazi dafariba onegha a mɨsosi. 68 Egha ghaze, “Nɨ, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim! Nɨ Godɨn akam inigha izir gumazibar arazitam damuva, egh e mɨkɨm, ‘Kar gumazir manam nɨ mɨsosi?’ ”

Pita ghaze, a Iesus gɨfozir puvatɨ

(Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18; 18:25-27)

69 Ezɨ Pita dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven an mɨriamɨn aperaghav iti. Ezɨ ingangarir guivir mam an boroghɨra iza ghaze, “Nɨ uaghan Galilin gumazim Iesus ko ike.”

70 Ezɨ Pita uabɨn ghuara, ezɨ me bar an garima, a ghaze, “Nɨ mɨgeir akar kam, kɨ a gɨfozir puvatɨ.” 71 Egha gɨn ghua dɨpenimɨn dɨvazimɨn itir tiar akar ekiamɨn ghua tughav iti. Ezɨ ingangarir guivir igharazir mam iza an ganigha, gumazamizir an boroghɨn itiba kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam, a Nasaretɨn gumazim Iesus ko ike.” 72 Ezɨ Pita ua uabɨn ghuaragha ghaze, “Bar guizbangɨra, kɨ Godɨn damazimɨn ia mɨgei, kɨ gumazir kam gɨfozir puvatɨ.” 73 Ezɨ gɨn gumazir roghɨra tuivighav itiba iza kamaghɨn Pita mɨgei, “Bar guizbangɨra, nɨ men mavɨra, nɨ men mɨrara mɨgei.” 74 * *Ezɨ Pita ua bagha pamtem mɨgɨa ghaze, Kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ ifaraghtɨma God na gasɨghasigham. Egha mɨgɨa ghaze, “Bar guizbangɨra kɨ Godɨn damazimɨn ia mɨgei, kɨ gumazir kam gɨfozir puvatɨ. Kɨ ifartɨma, God na gasɨghasɨgh.” A kamaghɨn mɨkemegha gɨvazɨ, tuarim maghɨram ake.

75 * *Ezɨ Pita Iesus mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam ginɨrɨ, “Tuarim tɨghar akegham, eghtɨ nɨ faraghɨvɨra dughiar pumuning ko mɨkezim, na mɨkɨm suam, nɨ na gɨfozir puvatɨ.” Egha Pita azenimɨn ghua bar puvɨrama azi.

27

Me Iesus inigha Pailat bagha zui

(Mak 15:1; Luk 23:1-2; Jon 18:28-32)

1 * *Ezɨ amɨnim dutuzɨma ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba Iesus mɨsueghtɨ an aremeghasa akabar kɨri. 2 Egha me gɨn senbar a ike, egha a inigha ghua Romɨn gavmanɨn gumazir ekiam Pailatɨn agharim gatɨ.*

Judasɨn ovevem

(Aposel 1:18-19)

3 * *Ezɨ Judas, gumazir Iesus isava apanibar agharim gatɨzim, a garima me paza Iesus gamuava a isa kotiam garɨgha ghaze, an aremegham. Ezɨ Judas gara ghaze, kɨ uabɨ arazir kuram gami. Egha uan nɨghnɨzibagh ira. Egha dagɨar silvan 30plan ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba a ganɨngiziba inigha ua me danɨngasa zui. 4 Egha ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Godɨn damazimɨn arazir kuram gami. Gumazir kɨ ian dafaribagh atɨzim, arazir kuratam gamizir puvatɨ. Ezɨ ia purama a mɨsueghtɨ an aremegham.”

Ezɨ me an akam ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Kar en bizim puvatɨ. Nɨn bizimra.” 5 *Ezɨ Judas dagɨar silvan kaba isa Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven da kunigha ghua uabɨ guragha areme.

6 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba, dagɨar silvan kaba inigha ghaze, “Dagɨar kaba, gumazir ghuzimɨn ivezim. E fo, Moses Osirizir Araziba ghaze, e da isɨ ofa gamir dagɨaba sara dar arɨghan kogham.” 7 Egha me akam mɨsuegha dagɨar kaba inigha ghua Mɨnebar Ingangarir Gumazimɨn Nguazim givese. Me ghaze, nguazir otevir kam, gumazir saghon izezibar afamin matmatiamɨn otogham. 8 Kamaghɨn amizɨ, nguazir otevir kam, me ziar kam “Ghuzir Nguazim,” a gatɨ. Ezɨ me dughiar kamɨn ikegha iza, datɨrɨghɨn, nguazir kam me ziar kamra a garɨgha iti.†

9  *Kamaghɨn amizɨ, Godɨn akam inigha izir gumazim Jeremaia mɨkemezir akaba guizɨn otifi. A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Me 30plan silvan dagɨaba ini, kar Israelia gumazir kam givezasa atɨzir ivezim. 10 Egha Ekiam na mɨkemezɨ moghɨra, me dagɨar kabar Mɨnebar Ingarir Gumazimɨn Nguazim givese.”

Pailat Iesusɨn azai,
“Nɨ Judabar atrivim, o?”

(Mak 15:2-5; Luk 23:3-5; Jon 18:33-38)

11 * *Ezɨ Iesus ghua gavmanɨn gumazir ekiam Pailatɨn damazimɨn tuzɨma Pailat kamaghɨn an azai, “Nɨ Judabar atrivim, o?”

Ezɨ Iesus ghaze, “Are, nɨ mɨkemezɨ moghɨra.” 12 * *Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba koma Judabar gumazir aruaba akar avɨriba isa Iesus gasi. Ezɨ a men akatam ikarvazir puvatɨ.

13 Kamaghɨn amizɨ, Pailat ua kamaghɨn an azai, “Me nɨ gasir akar avɨrir kaba, nɨ da barazi, o?” 14 * *Ezɨ Iesus Pailatɨn akatam ikarvazir puvatɨ, ezɨ Pailat nɨghnɨzir avɨribagh ami.

Pailat Iesus isɨ ter ighuvimɨn
a gafughasa mɨgei

(Mak 15:6-15; Luk 23:13-25; Jon 18:38--19:16)

15 Azeniba bar, Romɨn gavmanɨn gumazir ekiam arazir kam gami, a isar ekiar kamɨn dughiamɨn, a kalabusɨn itir gumazitam ateghtɨ, an azenimɨn mangam. Kalabusɨn itir gumazir gumazamiziba ifongezir manam, Pailat a isɨ me bagh anemangam. 16 Ezɨ dughiar kamɨn gumazir arazir kurabar ziam itir mam, a kalabusɨn iti. An ziam Barabas. 17 Ezɨ gumazamizir avɨriba iza uari akufa, ezɨ Pailat kamaghɨn men azai, “Ia tina gifonge, eghtɨ kɨ ia bagh anetaghɨragham. Kɨ Barabas ataghɨragham, o Iesus, me a dɨbora ghaze, ‘Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim,’ kɨ anetaghɨragham?” 18 * *Pailat fo, me Iesus amir biziba bagha naviba ikuvava, a inigha kotiamɨn ize, egha kamaghɨn men azai.

19 Egha Pailat uaghan kotiabagh amir dabirabimɨn aperaghav itima, an amuim a bagha akam amaga ghaze, “Kɨ dɨmangan irebamɨn arazir kuraba puvatɨzir gumazir kamɨn gani, egha bar oseme. Kamaghɨn, nɨ arazitamɨn a damuan markɨ.”

20 * *Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba koma Judabar gumazir aruaba, gumazamizir avɨrimɨn navibagh iniva ghaze, me Pailatɨn azangtɨ, a Barabas ategh, egh Iesus mɨsueghtɨ, an aremegham. 21 Ezɨ gavmanɨn gumazir ekiam ua men aza ghaze, “Ia gumazir manam gifonge, eghtɨ kɨ anetaghɨragham?”

Ezɨ gumazamiziba dɨa ghaze, “E Barabas gifonge.”

22 Ezɨ Pailat men azai, “Eghtɨ, Iesus me a dɨbora ghaze, ‘God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim,’ kɨ manmaghɨn a damuam?”

Ezɨ me bar dɨa ghaze, “A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh!”

23 Ezɨ Pailat kamaghɨn men azara, “Manmagh su? An arazir kurar manam gami?”

Ezɨ me bar pamten dɨa ghaze, “A isɨ ter ighuvim gafugh!”

24 * *Ezɨ Pailat datɨrɨghɨn fo, me an akatam bareghan kogham. Egha a gari, mɨdorozir ekiam otivasava ami. Egha dɨpam inigha men damazibar uan dafariba rua ghaze, “Gumazir kamɨn ovevem, a nan osɨmtɨzim puvatɨ. Kar ian bizimra.”

25 * *Ezɨ gumazamiziba a ikarvagha ghaze, “An ovevemɨn osɨmtɨzim mar en ikɨ, egh en boribar ikɨ.”

26 Kamaghɨn amizɨ, Pailat me bagha Barabas ataki. Egha mɨdorozir gumazibav geima, me benibar Iesus ifozoroke. Egha gɨn a isa mɨdorozir gumazibar agharim gatɨ, eghtɨ me a isɨ ter ighuvim gafugham.

Mɨdorozir gumaziba Iesus dɨpofi

(Mak 15:16-20; Jon 19:2-3)

27 Ezɨ gavmanɨn gumazir ekiamɨn mɨdorozir gumaziba Iesus inigha, gavmanɨn dɨpenir ekiamɨn mɨriamɨn aven ghuzɨ, mɨdorozir gumaziba bar uari akuvazɨ, Iesus men tongɨn tughav iti. 28 * *Egha me an korotiaba suegha, korotiar aghevir ruarir mam isa a garu. 29 * *Egha me dɨkoniba itir beniba inigha atrivimɨn dapanir asuamɨn mɨn an ingarigha, an dapanim garu. Egha fidizir mam isava an agharir guvim gatɨzɨ, an an suira. Ezɨ me tevibar apɨra a dɨpova ghaze, “Judabar Atrivim, nɨrara atrivir ekiam!”‡ 30 * *Egha me a giparava a suirazir fidizim inigha an dapanim mɨsosi. 31 * *Me arazir kabar a gamua a dɨpovegha gɨvagha, korotiar me a gaghuiziba suegha, uam ananaba a gaghui. Egha a isa ter ighuvim a gafughafughasa an akua zui.

Me Iesus isa ter ighuvim gafu

(Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

32 Ezɨ mɨdorozir gumaziba Iesus inigha, nguibar ekiam ategha ghua, Sairinian nguibamɨn gumazir mam bato. An ziam Saimon. Egha me a gakaghorima, a Iesusɨn ter ighuvim gisaghpu. 33 Egha me ghua danganir mamɨn otifi, an ziam Golgota. (Danganir kamɨn ziamɨn mɨngarim kamakɨn, Dapanir Agharir Danganim.) 34 * *Ezɨ me danganir kamɨn Iesus damasa me dɨpar anɨnganir mam wain sara a veregha, mam inigha Iesus ganɨdi. Ezɨ a muziarimram amegha puram anetaki. 35 * *Ezɨ mɨdorozir gumaziba Iesus isa ter ighuvimɨn a gafu. Egha an korotiaba tuiragh uari danɨngasa satu gikararai. 36 Egha danganir kamɨn apiagha anesavsuisi. 37 Me an dapanim gisɨn, an kotim gamizir mɨgɨrɨgɨam osiri. Men osirizir akam ghaze, “Kar Iesus, a Judabar Atrivim.”

38 * *Me gumazir okɨava mɨdorozibagh amizir pumuning, Iesusɨn boroghɨn uaghan aning agura. Me mav isa Iesusɨn agharir guvimɨn itir ter ighuvim gafu, egha mav isa agharir kɨriamɨn itir ter ighuvim gafu. 39 * *Ezɨ gumazamiziba mangɨ izegh gamua Iesus dɨpova, uan dapaniba roa ghaze, 40 * *“Nɨ, gumazir Godɨn Dɨpenim akarigh aruer pumuning ko mɨkezimɨn uam an ingarasa mɨkemezim! Nɨ uabɨ uabɨn akuragh! Egh nɨ guizbangɨra Godɨn Otarim, nɨ ter ighuvim ategh izighirɨ.”

41 Ezɨ kamaghɨra ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Judabar gumazir aruaba izava a dɨpova ghaze, 42 *“A gumazir igharazibar akurvasi, egha uabɨ uabɨn akurvaghan ibura. A Israelian Atrivim, kamaghɨn a ter ighuvim ategh izighirɨ, eghtɨ e nɨghnɨzir gavgavim an ikiam. 43 * *A nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha ghaze, kɨ Godɨn Otarim. Eghtɨ God guizbangɨra ifongiam an ikɨva, datɨrɨghɨn an akuraghtɨ, e ganika!” 44 Ezɨ kamaghɨra okɨmakɨar gumazir Iesusɨn boroghɨn ter ighuvimningɨn guraghav itimning, uaghan akar kabar a dɨpova a mɨgei.

Iesus areme

(Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

45 Ezɨ aruem iza pazaghar torim gatima, mɨtatem nguazimɨn itir nguibaba bar da avaragha ghua, dughiam 3 kloghɨn guaratɨzimɨn tu. 46 * *Egha dughiam 3 kloghɨn boroghɨra izima, Iesus pamten kamaghɨn dei, “Eli, Eli, lama sabaktani?” Akar kamɨn mɨngarim kamakɨn, “Nan God, nan God, nɨ tizim bagha na ataki?”

47 Ezɨ roghɨra tuivighav itir darazi akar kam baregha ghaze, “Gumazir kam ti Elaijan dei.”

48 * *Egha men mav zuamɨra ivegha ghua dɨpamɨn suizir bizir mam inigha wainɨn afangtɨzim isava a gatɨ. Ezɨ wain a gizɨvazɨma, an a isa aghorir mam gatɨ. Egha aneremasa a isa Iesusɨn amadi. 49 Ezɨ marazi mɨgɨa ghaze, “Ia tegh, e ganika, Elaija ti izɨva an akuragham, o puvatɨ.”

50 Ezɨ Iesus ua pamtem diagha uan duam suegha areme.

51 * *Ezɨ dughiar kamra, Godɨn Dɨpenimɨn guraghav itir inir ekiam pɨn ikegha tongɨra bigha, ghuaghira vɨn otogha akuar pumuning irɨ. Ezɨ mɨkɨmkɨzim otozɨma, dagɨar ekiaba bɨaghire. 52 Ezɨ matmatiaba kuaghirima, Godɨn gumazamizir avɨrir ariaghireziba ua dɨkavigha, 53 egha uan moziba ataki. Eghtɨ gɨn Iesus dɨkavightɨma, me nguibar ekiam Jerusalemɨn aven mangam. Eghtɨ avɨrir ekiam men ganam. 54 Ezɨ 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanir mam, uan mɨdorozir gumaziba ko, me garima mɨkɨmkɨzim otozɨma, arazir kaba otivima, me bar puvɨram atiati. Egha me kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra, gumazir kam Godɨn Otarimra.” 55  *Amizir avɨriba uaghan izegha iti. Me Galilin Distrik ategha Iesusɨn akurvaghasa an gɨn ize. Amizir kaba mong saghon tuivighav ikia gari. 56 * *Men tongɨn, Makdalan nguibamɨn amizim Maria, ko Jems ko Josepɨn amebam Maria, ko Sebedin otarimningɨn amebam.

Me Iesusɨn kuam isa, dagɨar torim gatɨ

(Mak 15:42-47; Luk 23:50-55; Jon 19:38-42)

57 Ezɨ amɨnim pɨrasava amima, Arimatean nguibar ekiamɨn gumazir mam izi. An ziam Josep, a dagɨar avɨriba itir gumazim. 58 * *A uaghan Iesusɨn suren gumazir mam. Egha Pailat bagha ghua Iesusɨn kuam iniasa an azai. Ezɨ Pailat mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me Iesusɨn kuam isa Josep ganɨngi.

59 Ezɨ Josep a inigha inir ghurghurir aghuir mamɨn a rɨki. 60 * *Egha an kuam inigha ghua, a isa ua bagha okorezir mozir igiam gatɨ. Egha Josep dagɨar ekiar mam poghpuegha ghua mozimɨn akam gasaragha, anepɨri. A kamaghɨn amigha ghu.

61 Ezɨ Maria, Makdalan nguibamɨn amizim, koma Marian igharazir mam, aning mozimɨn boroghɨn aperaghav ikia, an gara iti.

Mɨdorozir gumaziba mozimɨn gara iti

62 Ezɨ Sabat bagha bizibar kɨrir dughiam gɨfa, ezɨ an gɨn izir dughiamɨn ofa gamir gumazir ekiaba ko Farisiba Pailat bagha ghue.§ 63 * *Me ghuegha kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam, e gumazir ifavarir kam ikia mɨkemezir mɨgɨrɨgɨar mam ginɨrɨ. A ghaze, ‘Aruer pumuning ko mɨkezim gɨvaghtɨma kɨ ua dɨkavam.’ 64 Kamaghɨn amizɨ, nɨ mɨkemeghtɨ, me mozim aruer pumuning ko mɨkezimɨn deragh anepɨrigh. Puvatɨghtɨma, an suren gumaziba an kuam okemegh, egh gumazamizibav kɨm suam, a ua dɨkafi. Eghtɨ an ifavarir akar kam, a faragha amizir ifavarir akam gafiragham.”

65 * *Ezɨ Pailat kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ, mɨdorozir gumaziba inigh me mɨkemeghtɨ, me mozimɨn gan ikɨ. Egh ia mangɨ, mozim apɨrasa ifongezɨ moghɨn, ia damuva, egh bar anepɨrigh.” 66 * *Ezɨ me ghua mozim apɨri. Egha ifevimɨn mɨn bizir mam mozir akam gighufa, egh me fogham, gumazitam dagɨam giraghan kogham. Egha mɨdorozir gumaziba arɨghizɨma, me mozimɨn gara iti.

28

Iesus ua dɨkafi

(Mak 16:1-10; Luk 24:1-10; Jon 20:1-18)

1 Ezɨ Sabatɨn dughiam gɨvazɨma, Sanden bar mɨzaraghara aruem anadima, Makdalan amizim Maria, ko Marian igharazim uamategha mozimɨn ganasa izi.*

2 Ezɨ mɨkɨmkɨzir ekiam maghɨram oto. Ezɨ Godɨn enselɨn mam Godɨn Nguibam ategha izaghira, dagɨar Iesusɨn mozir akamɨn itim poghpuegha, mong mozir apɨnimɨn ghugha, dagɨam gaperaghav iti. 3 * *Enselɨn ganganim, mati onɨmarim taghtazi moghɨn gari, ezɨ an korotiaba bar ghurghuri. 4 Ezɨ mɨdorozir gumaziba an atiatia, inɨgha egha aremezɨ moghɨn iti.

5 Ezɨ ensel kamaghɨn amizir kamning mɨgei, “Gua atiatingan markɨ. Kɨ fo, gua me ter ighuvim gafuzir gumazim Iesus bagha gara izi. 6 * *A kagh itir puvatɨ. A faragha mɨkemezɨ moghɨn a ua dɨkavigha gɨfa. Gua izɨ, a kagh irɨghav ikezir danganimɨn gan.

7 * *“Egh gua zuamɨra mangɨ, an suren gumazibav kɨm suam, a ua dɨkavigha gɨvagha mozimɨn itir puvatɨ. Ia oragh. A ia bativasa faragha Galilin Distrighɨn zui. Ia mangɨ, munagh an ganam. Kɨ bizir kamɨn gun gua mɨkɨmasa ize.”

8 Ezɨ amizimning puv atiatiava, egha uaghan bar akonge. Egha zuamɨra mozim ategha, ivegha Iesusɨn suren gumazibav kɨmasa zui.

9 Ezɨ Iesus tuavimɨn maghɨra aning bato, egha ghaze, “Mɨzarazir aghuim.” Ezɨ aning an boroghɨn ghua, an dagarimningɨn suiragha an ziam fe.

10 *Ezɨ Iesus kamaghɨn aning mɨgɨa ghaze, “Gua atiatingan markɨ. Gua mangɨ, nan aveghbuabav kɨm suam, me Galilin Distrighɨn mangɨ egh munagh nan ganam.”

Mɨdorozir gumaziba mɨkemezir akam

11 Amizimning Iesusɨn suren gumaziba bagha zuima, mɨdorozir gumazir mozimɨn gara ikeziba Jerusalemɨn ghuegha, otivizir araziba bar dar gun ofa gamir gumazir ekiabav keme. 12 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba, Judabar gumazir aruaba inigha akar mam akɨri. Egha dagɨar avɨribar mɨdorozir gumazibagh ivezegha, 13 * *egha me mɨgɨa ghaze, “Ia kamaghɨn mɨkɨm suam, e akuima, an suren gumaziba dɨmagarimɨn izava an kuam okemegha ghue. 14 Eghtɨ gavmanɨn gumazir ekiam akar kam bareghtɨma, e uari a ko mɨgɨrɨgɨam akɨram, eghtɨ ia osɨmtɨziba puvatɨgham.” 15 Ezɨ mɨdorozir gumaziba dagɨar kaba inigha, gumazir ekiaba mɨkemezɨ moghɨn ami. Ezɨ akar kam ghua Judabar tongɨn bar ekefegha iza dughiar kamɨn, Judaba kamaghɨra mɨgɨavɨra iti.

Iesusɨn suren gumaziba damuamin ingangarim, Iesus an gun me mɨgei

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23)

16 * *Ezɨ Iesusɨn suren gumazir 11pla Galilin Distrighɨn ghua, mɨghsɨar a me bativasa mɨkemezimɨn oto. 17 Egha me Iesusɨn garava an ziam fe, egha men marazi okam nɨghnɨsi. 18 * *Ezɨ Iesus men boroghɨra iza kamaghɨn me mɨgei, “God nguazim ko overiam gativamin gavgaviba bar na ganɨngi. 19 * *Kamaghɨn amizɨ, ia nguazimɨn itir nguibaba bar dar mangɨ, ikɨziba bar dar gumazamiziba, me damutɨ, me nan suren gumazamizibar otiv. Eghtɨ ia Afeziamɨn ziam ko, Otarimɨn ziam, ko Godɨn Duamɨn ziamɨn me ru. 20 * *Egh kɨ ia mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba, ia bar da isɨva men sure damu, eghtɨ me dar gɨn mangɨ. Ia deravɨra fogh, kɨ ia ko ikɨvɨra ikɨ mangɨtɨ, nguazir kamɨn dughiam gɨvagham.”

* 1:1: Stt 22:18, 1 Sto 17:11

* 1:1: Jenesis 22:18; 1 Eghaghaniba 17:11

* 1:2: Juda uan aveghbuaba ko, me Israelɨn anabar 12plan inaziba.

* 1:3: Stt 38:29-30, Rut 4:18-22

* 1:3: Jenesis 38:29-30; Rut 4:18-22

* 1:6: 2 Sml 12:24

* 1:6: 2 Samuel 12:24

† 1:6: Amizir ziar kagh otiviziba, Israelian amiziba puvatɨ. Me Israelɨn gumazibar iti. Tamar ko Rahap aning Kenanɨn amizimning. Rut, a Moapɨn amizim. Batseba Solomonɨn amebam, a uabɨra Israelɨn amizim. A faragha Urian ike, Uria Hititɨn gumazim.

* 1:7: 1 Sto 3:10-16

* 1:7: 1 Eghaghaniba 3:10-16

* 1:11: 2 Kin 24:14-15, 1 Sto 3:15, 2 Sto 36:10, Jer 27:20

* 1:11: 2 Atriviba 24:14-15; 1 Eghaghaniba 3:15; 2 Eghaghaniba 36:10; Jeremaia 27:20

* 1:12: Esr 3:2

* 1:12: Esra 3:2

* 1:18: Lu 1:27, 1:35

* 1:18: Luk 1:27; 1:35

* 1:19: Lo 24:1

* 1:19: Godɨn Araziba 24:1

* 1:21: Lu 1:31, 2:21, Ap 4:12, 13:23, 13:38

* 1:21: Luk 1:31; 2:21; Aposel 4:12; 13:23; 13:38

‡ 1:21: Ziam Iesus Hibrun akamɨn mɨgɨrɨgɨar kam ko magh ghu, “Ekiam, a gumazamiziba ua me iniamin gumazim.” Ziam Iesus Grighɨn akam. Me Hibrun akamɨn ziam, “Josua,” Iesus garɨsi.

* 1:23: Ais 7:14

* 1:23: Aisaia 7:14

* 1:25: Lu 2:7, 2:21

* 1:25: Luk 2:7; 2:21

* 2:1: Atrivim Herot Judian Distrik ko Judian boroghɨn itir distrighbar gari. Herot Atrivimɨn ikia, uaghan Romɨn Atrivir Ekiam Sisarɨn apemɨn iti.

* 2:2: Num 24:17

* 2:2: Dɨboboniba 24:17

* 2:6: Mai 5:2, Jo 7:42

* 2:6: Maika 5:2; Jon 7:42

† 2:9: Betlehem a Jerusalemɨn saghon itir puvatɨ. Aning tɨzim 8 kilomitan iti.

* 2:11: Sng 72:10, Ais 60:6, Mt 12:46

* 2:11: Onger Akaba 72:10; Aisaia 60:6

* 2:15: Hos 11:1

* 2:15: Hosea 11:1

* 2:18: Stt 35:19, Jer 31:15

* 2:18: Jenesis 35:19; Jeremaia 31:15

* 2:20: Kis 4:19

* 2:20: Ua Me Ini 4:19

‡ 2:22: Atrivim Herot ovengezɨma Romɨn gavman a garir kantri abɨgha an otaribagh anɨngi. Ezɨ Arkelaus atrivimɨn ikia Distrik Galili ko Distrik Judian gari. A 10plan azenibar atrivimɨn ike.

* 2:23: Ais 11:1, 53:2, Mk 1:24, Lu 2:39, Jo 1:45

* 2:23: Mak 1:24; Luk 2:39; Jon 1:45

* 3:1: Mk 1:4, 1:15, Lu 3:2-3, Jo 1:28

* 3:1: Mak 1:4; 1:15; Luk 3:2-3; Jon 1:28

* 3:2: Mt 4:17, Mk 1:15

* 3:2: Matyu 4:17; Mak 1:15

* 3:2: Ziar kamning, “Kingdom Bilong God,” ko “Kingdom Bilong Heven,” aning God Bizibagh Ativamin Dughiam mɨgei. Ezɨ kagh Matyu osirizɨ Akar Aghuimɨn aven e ghaze, “God Bizibagh Ativamin Dughiam.”

* 3:3: Ais 40:3, Mk 1:3, Lu 1:76, Jo 1:23

* 3:3: Aisaia 40:3; Mak 1:3; Luk 1:76; Jon 1:23

* 3:4: 1 Sml 14:25-26, Sek 13:4, Mk 1:6

* 3:4: 1 Samuel 14:25-26; Sekaraia 13:4; Mak 1:6

† 3:4: Jon apir dagheba ko an azuir korotiaba an akakagha ghaze, a Godɨn akam inigha izezir gumazim Elaijan mɨn iti. Nɨ akar 2 Atriviba 1:8ɨn itimɨn gan.

* 3:7: Mt 12:34, 23:33, Lu 3:7, Ro 5:9, 1 Te 1:10

* 3:7: Matyu 12:34; 23:33; Luk 3:7; Rom 5:9; 1 Tesalonika 1:10

* 3:9: Jo 8:33, Ap 13:26, Ro 2:28-29, 4:1, 4:11-12, 4:16

* 3:9: Jon 8:33; Aposel 13:26; Rom 2:28-29; 4:1; 4:11-12; 4:16

* 3:10: Mt 7:19, Lu 13:6-9, Jo 15:6

* 3:10: Matyu 7:19; Luk 13:6-9; Jon 15:6

* 3:11: Ais 4:4, Mal 3:2, Jo 1:26-27, 1:33, Ap 1:5, 2:3-4, 1 Ko 12:13

* 3:11: Aisaia 4:4; Malakai 3:2; Jon 1:26-27; 1:33; Aposel 1:5; 2:3-4; 1 Korin 12:13

* 3:12: Mal 3:3, 4:1, Mt 13:30

* 3:12: Malakai 3:3; 4:1; Matyu 13:30

* 3:16: Ais 11:2, Mk 1:10, Lu 3:22, Jo 1:32-33

* 3:16: Aisaia 11:2; Mak 1:10; Luk 3:22; Jon 1:32-33

* 3:17: Stt 22:2, Sng 2:7, Ais 42:1, Mt 12:18, 17:5, Mk 1:11, Lu 9:35, Jo 12:28, 2 Pi 1:17

* 3:17: Jenesis 22:2; Onger Akaba 2:7; Aisaia 42:1; Matyu 12:18; 17:5; Mak 1:11; Luk 9:35; Jon 12:28; 2 Pita 1:17

* 4:1: Mk 1:12-13, Lu 4:1-13, Hi 2:18, 4:15

* 4:1: Mak 1:12-13; Luk 4:1-13; Hibru 2:18; 4:15

* 4:2: Kis 34:28, 1 Kin 19:8

* 4:2: Ua Me Ini 34:28; 1 Atriviba 19:8

* 4:3: Jo 6:30-31

* 4:3: Jon 6:30-31

* 4:4: Lo 8:3

* 4:4: Godɨn Araziba 8:3

* 4:6: Sng 91:11-12, Jo 7:3-4

* 4:6: Onger Akaba 91:11-12; Jon 7:3-4

* 4:7: Lo 6:16

* 4:7: Godɨn Araziba 6:16

* 4:9: Jo 6:14-15

* 4:10: Lo 6:13, 10:20, Jos 24:14

* 4:10: Godɨn Araziba 6:13; 10:20; Josua 24:14

* 4:11: Hi 1:6, 1:14

* 4:11: Hibru 1:6; 1:14

* 4:12: Mt 14:3, Mk 1:14, 6:17, Lu 3:19-20, Jo 4:43

* 4:12: Matyu 14:3; Mak 1:14; 6:17; Luk 3:19-20; Jon 4:43

* 4:13: Jo 2:12

* 4:13: Jon 2:12

* 4:13: Israelɨn inazir pumuning Sebulun Ko Naptali fomɨra Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarimɨn ike. Egha Iesusɨn dughiamɨn aning Galilin Distrighɨn aven iti.

* 4:15: Aisaia 9:1-2

* 4:16: Ais 42:7, Lu 2:32

* 4:16: Aisaia 42:7; Luk 2:32

* 4:17: Mt 3:2, 10:7, Mk 1:14-15

* 4:17: Matyu 3:2; 10:7; Mak 1:14-15

* 4:19: Mt 13:47, Lu 5:1-11

* 4:19: Matyu 13:47; Luk 5:1-11

* 4:20: Mt 19:27, Mk 10:28, Lu 18:28

* 4:20: Matyu 19:27; Mak 10:28; Luk 18:28

* 4:23: Mt 9:35, Mk 1:39, Lu 4:15, 4:44, Ap 10:38

* 4:23: Matyu 9:35; Mak 1:39; Luk 4:15; 4:44; Aposel 10:38

* 4:24: Mk 6:55

* 4:24: Mak 6:55

† 4:24: Judan Nguibam Rom gavmanɨn apengan itir dughiamɨn, kantri Israel a Romɨn Provinsɨn ekiam Sirian aven iti.

* 4:25: Mk 3:7-8

* 4:25: Mak 3:7-8

* 5:1: Judabar arazim, men tisaba apiava akam akuri. (Nɨ Matyu 13:2 ko 24:3 ko Luk 4:20ɨn gan.)

† 5:2: Matyu 4:23-25 ko 9:35 ghaze, Iesus ingangarir pumuning gami. A faragha gumazamizibar sure gamigha gɨn men arɨmariaba batosi. Kamaghɨn e Matyu sapta 5ɨn ikegha ghua sapta 7ɨn tu Iesus, God Bizibagh Ativamin akabar men sure gami. Egha gɨn Matyu sapta 8 ko 9 e gari, Iesus men arɨmariaba batosi. Matyun Osirizir Akar Aghuimɨn aven Iesus mɨgɨrɨgɨar bar ruarir 5pla akuni, sapta 5--7ɨn itir mɨgɨrɨgɨar ruarim a 5plan kabar faragha otifi, ezɨ 4pla ikiavɨra iti. Akar sapta 5--7ɨn itiba a mɨghsɨar mamɨn ikia da akuni.

* 5:3: Sng 51:17, Ais 57:15, Lu 6:20

* 5:3: Onger Akaba 51:17; Aisaia 57:15; Luk 6:20

* 5:4: Ais 61:2, Lu 6:121, MAA 7:17

* 5:4: Aisaia 61:2; Luk 6:21; Akar Mogomem 7:17

* 5:5: Sng 37:11, Ais 29:19

* 5:5: Onger Akaba 37:11; Aisaia 29:19

* 5:6: Ais 55:1-2, 65:13

* 5:6: Aisaia 55:1-2; 65:13

* 5:7: Mt 6:14, Mk 11:25, Hi 6:10, Je 2:13

* 5:7: Jems 2:13

* 5:8: Sng 15:2, 24:3-4, 51:10, 73:1, 1 Ko 13:12, Hi 12:14, 1 Jo 3:2-3

* 5:8: Onger Akaba 15:2; 24:3-4; 51:10; 73:1; 1 Korin 13:12; Hibru 12:14; 1 Jon 3:2-3

* 5:9: Mt 5:45, Lu 6:35, Ro 14:19

* 5:9: Matyu 5:45; Luk 6:35; Rom 14:19

* 5:10: 2 Ko 4:17, 2 Ti 2:12, Hi 12:4, 1 Pi 3:14

* 5:10: 2 Korin 4:17; 2 Timoti 2:12; Hibru 12:4; 1 Pita 3:14

* 5:11: Lu 6:22, Je 1:2, 1 Pi 4:14

* 5:11: Luk 6:22; Jems 1:2; 1 Pita 4:14

* 5:12: 2 Sto 36:16, Lu 6:23, Ap 5:41, 7:52, 1 Te 2:15, Hi 11:32-38, Je 5:10, 1 Pi 4:13

* 5:12: 2 Eghaghaniba 36:16; Luk 6:23; Aposel 5:41; 7:52; 1 Tesalonika 2:15; Hibru 11:32-38; Jems 5:10; 1 Pita 4:13

* 5:13: Mt 9:50, Lu 14:34-35

* 5:13: Mak 9:50; Luk 14:34-35

* 5:14: Snd 4:18, Jo 8:12, 9:5, Fl 2:15

* 5:14: Aghuzir Akaba 4:18; Jon 8:12; 9:5; Filipai 2:15

* 5:15: Mk 4:21, Lu 8:16, 11:33

* 5:15: Mak 4:21; Luk 8:16; 11:33

* 5:16: Jo 15:8, 1 Ko 14:25, Ef 5:8-9, 1 Pi 2:12

* 5:16: Jon 15:8; 1 Korin 14:25; Efesus 5:8-9; 1 Pita 2:12

* 5:17: Mt 3:15, 9:13, 10:34-35, Ro 3:31, 10:4, Ga 3:24

* 5:17: Rom 3:31; 10:4; Galesia 3:24

* 5:18: Lu 16:17, 21:33

* 5:18: Luk 16:17; 21:33

* 5:19: Je 2:10

* 5:19: Jems 2:10

* 5:20: Ro 9:31, 10:3

* 5:20: Rom 9:31; 10:3

* 5:21: Kis 20:13, 21:12, Wkp 24:17, Lo 5:17

* 5:21: Ua Me Ini 20:13; 21:12; Ofa Gami 24:17; Godɨn Araziba 5:17

* 5:22: Je 1:19, 1 Jo 3:15

* 5:22: Jems 1:19; 1 Jon 3:15

* 5:23: Mt 8:4, 23:19, Mk 11:25

* 5:23: Matyu 8:4; 23:19; Mak 11:25

* 5:24: Mt 18:15-20, 1 Ti 2:8, 1 Pi 3:8

* 5:24: Matyu 18:15-20; 1 Timoti 2:8; 1 Pita 3:8

* 5:25: Mt 6:14-15, 18:34-35

* 5:25: Matyu 6:14-15; 18:34-35

* 5:27: Kis 20:14, Lo 5:18

* 5:27: Ua Me Ini 20:14; Godɨn Araziba 5:18

* 5:28: 2 Sml 11:2, Snd 6:25, 2 Pi 2:14

* 5:28: 2 Samuel 11:2; Aghuzir Akaba 6:25; 2 Pita 2:14

* 5:29: Mt 18:9, Mk 9:47, 1 Ko 9:27, Kl 3:5

* 5:29: Matyu 18:9; Mak 9:47; 1 Korin 9:27; Kolosi 3:5

* 5:30: Mt 18:8, Mk 9:43

* 5:30: Matyu 18:8; Mak 9:43

* 5:31: Lo 24:1-4, Jer 3:1, Mt 19:7, Mk 10:4

* 5:31: Godɨn Araziba 24:1-4; Jeremaia 3:1; Matyu 19:7; Mak 10:4

* 5:32: Mt 19:9, Mk 10:11-12, Lu 16:18, Ro 7:3, 1 Ko 7:10-11

* 5:32: Matyu 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18; Rom 7:3; 1 Korin 7:10-11

* 5:33: Kis 20:7, Wkp 19:12, Nam 30:2, Lo 23:21

* 5:33: Ua Me Ini 20:7; Ofa Gami 19:12; Dɨboboniba 30:2; Godɨn Araziba 23:21

* 5:34: Ais 66:1, Mt 23:22, Ap 7:49, Je 5:12

* 5:34: Aisaia 66:1; Matyu 23:22; Aposel 7:49; Jems 5:12

* 5:35: Sng 48:2, Ais 66:1

* 5:35: Onger Akaba 48:2; Aisaia 66:1

* 5:37: Kl 4:6, Je 5:12

* 5:37: Kolosi 4:6; Jems 5:12

* 5:38: Kis 21:24, Wkp 24:20, Lo 19:21

* 5:38: Ua Me Ini 21:24; Ofa Gami 24:20; Godɨn Araziba 19:21

* 5:39: Wkp 19:18, Ais 50:6, Lu 6:29, Jo 18:22-23, Ro 12:17-19, 1 Ko 6:7, 1 Pi 3:9

* 5:39: Ofa Gami 19:18; Aisaia 50:6; Luk 6:29; Jon 18:22-23; Rom 12:17-19; 1 Korin 6:7; 1 Pita 3:9

* 5:40: 1 Ko 6:7

* 5:40: 1 Korin 6:7

* 5:42: Lo 15:8-10, Lu 6:30, 6:35

* 5:42: Godɨn Araziba 15:8-10; Luk 6:30; 6:35

* 5:43: Lo 23:6, Sng 41:10

* 5:43: Godɨn Araziba 23:6; Onger Akaba 41:10

‡ 5:43: Mɨgɨrɨgɨar uan namakabara ifongeghamim, a Ofa Gami 19:18ɨn iti. Ezɨ akar uan apanibagh ifongeghan koghamim itir danganim e a gɨfozir puvatɨ. Nɨ Godɨn Araziba 7:2, ko 20:16, ko Onger Akaba 139:21-22ɨn gan.

* 5:44: Kis 23:4-5, Lu 23:34, Ap 7:60, Ro 12:14, 12:20, 1 Ko 4:12-13, 1 Pi 2:23

* 5:44: Ua Me Ini 23:4-5; Luk 23:34; Aposel 7:60; Rom 12:14; 12:20; 1 Korin 4:12-13; 1 Pita 2:23

* 5:45: Jop 25:3, Ef 5:1

* 5:45: Jop 25:3; Efesus 5:1

* 5:48: Wkp 11:44, 19:2, Lo 18:13, Lu 6:36, Kl 1:28, 1 Pi 1:15-16

* 5:48: Ofa Gami 11:44; 19:2; Godɨn Araziba 18:13; Luk 6:36; Kolosi 1:28; 1 Pita 1:15-16

* 6:1: Mt 6:5, 6:16, 23:5

* 6:1: Matyu 6:5; 6:16; 23:5

* 6:3: Mt 25:37-40

* 6:4: Mt 6:6, 6:18

* 6:4: Matyu 6:6; 6:18

* 6:5: Mt 23:5, Mk 11:25, Lu 18:10-14

* 6:5: Matyu 23:5; Mak 11:25; Luk 18:10-14

* 6:6: 2 Kin 4:33, Mt 6:4, 6:18

* 6:6: 2 Atriviba 4:33; Matyu 6:4; 6:18

* 6:7: 1 Kin 18:26-29, Ais 1:15

* 6:7: 1 Atriviba 18:26-29; Aisaia 1:15

* 6:8: Mt 6:32

* 6:8: Matyu 6:32

* 6:9: Lu 11:2-4

* 6:9: Luk 11:2-4

* 6:10: Sng 103:19-21, Mt 7:21, 26:39, 26:42, Lu 11:2, 22:42, Ap 21:14

* 6:10: Onger Akaba 103:19-21; Matyu 7:21; 26:39; 26:42; Luk 11:2; 22:42; Aposel 21:14

* 6:12: Mt 6:14-15, 18:21-35

* 6:12: Matyu 6:14-15; 18:21-35

* 6:13: 1 Sto 29:11-13, Mt 26:41, Lu 22:40, 22:46, Jo 17:15, 1 Ko 10:13, 2 Te 3:3, 2 Ti 4:18, Je 1:13, 2 Pi 2:9

* 6:13: Matyu 26:41; Luk 22:40; 22:46; Jon 17:15; 1 Korin 10:13; 2 Tesalonika 3:3; 2 Timoti 4:18; Jems 1:13; 2 Pita 2:9

* 6:13: Fofozir gumazir maba mɨgɨrɨgɨar kam “arazir kuraba,” a ghaze “Gumazir arazir kurabagh amim,” a Satanra. Fofozir gumazir maba ghaze, mɨgɨrɨgɨar otevir mam uaghan vezɨn kamɨn ikiam. Mɨgɨrɨgɨar kam kamakɨn: “Atrivir arazim koma, gavgavim koma, ziar ekiam bar nɨ nanabara, egh zurazurara ikiam.”

* 6:14: Ef 4:32, Kl 3:13

* 6:14: Efesus 4:32; Kolosi 3:13

* 6:14: Mak 11:25-26

* 6:15: Mt 18:35, Je 2:13

* 6:15: Matyu 18:35; Jems 2:13

* 6:16: Ais 58:5-9

* 6:16: Aisaia 58:5-9

* 6:18: Mt 6:4-6

* 6:18: Matyu 6:4-6

* 6:19: 1 Ti 6:17, Hi 13:5, Je 5:2-3

* 6:19: 1 Timoti 6:17; Hibru 13:5; Jems 5:2-3

* 6:20: Mt 19:21, Lu 12:33-34, 18:22, Kl 3:1-2, 1 Ti 6:19, 1 Pi 1:4

* 6:20: Matyu 19:21; Luk 12:33-34; 18:22; Kolosi 3:1-2; 1 Timoti 6:19; 1 Pita 1:4

* 6:21: Lu 12:34

* 6:21: Luk 12:34

* 6:22: Lu 11:34-36

* 6:22: Luk 11:34-36

* 6:24: Lu 16:13, Ga 1:10, 1 Ti 6:17, Je 4:4, 1 Jo 2:15

* 6:24: Luk 16:13; Galesia 1:10; 1 Timoti 6:17; Jems 4:4; 1 Jon 2:15

* 6:25: Sng 55:22, Fl 4:6, 1 Ti 6:6-8, Hi 13:5, 1 Pi 5:7

* 6:25: Onger Akaba 55:22; Filipai 4:6; 1 Timoti 6:6-8; Hibru 13:5; 1 Pita 5:7

* 6:26: Jop 38:41, Sng 147:9, Mt 10:29-31, Lu 12:6-7, 12:24

* 6:26: Jop 38:41; Onger Akaba 147:9; Matyu 10:29-31; Luk 12:6-7; 12:24

* 6:29: 1 Kin 10:4-7, 2 Sto 9:3-6

* 6:29: 1 Atriviba 10:4-7; 2 Eghaghaniba 9:3-6

* 6:32: Mt 6:8

* 6:32: Matyu 6:8

* 6:33: 1 Kin 3:13-14, Sng 37:4, 37:25, Ro 14:17

* 6:33: 1 Atriviba 3:13-14; Onger Akaba 37:4; 37:25; Rom 14:17

* 6:34: Kis 16:4, 16:19, Mt 6:11

* 6:34: Ua Me Ini 16:4; 16:19; Matyu 6:11

* 7:1: Lu 6:37, Ro 2:1, 1 Ko 4:3-5, Je 4:11-12

* 7:1: Luk 6:37; Rom 2:1; 1 Korin 4:3-5; Jems 4:11-12

* 7:2: Mk 4:24

* 7:2: Mak 4:24

* 7:3: Lu 6:41-42

* 7:3: Luk 6:41-42

* 7:6: Mt 10:14

* 7:6: Matyu 10:14

* 7:7: Jer 29:13-14, Mk 11:24, Lu 11:9-10, Jo 14:13-14, 15:7, 16:16, 16:23-24, Je 1:5, 1 Jo 3:22

* 7:7: Jeremaia 29:13-14; Mak 11:24; Luk 11:9-10; Jon 14:13-14; 15:7; 15:16; 16:23-24; Jems 1:5; 1 Jon 3:22

* 7:8: Snd 8:17, Jer 29:12-13, Lu 11:10, Je 1:5, 1 Jo 3:22-23, 5:14-15

* 7:8: Aghuzir Akaba 8:17; Jeremaia 29:12-13; Luk 11:10; Jems 1:5; 1 Jon 3:22-23; 5:14-15

* 7:9: Lu 11:11

* 7:9: Luk 11:11

* 7:11: Lu 11:13, Je 1:17

* 7:11: Luk 11:13; Jems 1:17

* 7:12: Mt 22:39-40, Lu 6:31, Ro 13:8-10, Ga 5:14, 1 Ti 1:5

* 7:12: Matyu 22:39-40; Luk 6:31; Rom 13:8-10; Galesia 5:14; 1 Timoti 1:5

* 7:13: Lu 13:24, Jo 10:7-9

* 7:13: Luk 13:24; Jon 10:7-9

* 7:14: Ap 14:22

* 7:14: Aposel 14:22

* 7:15: Ese 22:27, Mt 24:4, 24:24, Mk 13:22, Lu 6:26, Ap 20:29, 2 Pi 2:1, 1 Jo 4:1

* 7:15: Esekiel 22:27; Matyu 24:4; 24:24; Mak 13:22; Luk 6:26; Aposel 20:29; 2 Pita 2:1; 1 Jon 4:1

* 7:16: Mt 7:20, 12:33, Lu 6:43-44, Ga 5:19-22, Je 3:12

* 7:16: Matyu 7:20; 12:33; Luk 6:43-44; Galesia 5:19-22; Jems 3:12

* 7:17: Jer 11:19

* 7:17: Jeremaia 11:19

* 7:18: Lu 6:43

* 7:18: Luk 6:43

* 7:19: Mt 3:10, Lu 3:9, Jo 15:2, 15:6

* 7:19: Matyu 3:10; Luk 3:9; Jon 15:2; 15:6

* 7:20: Mt 12:33

* 7:20: Matyu 12:33

* 7:21: Hos 8:2, Mt 21:31, Lu 6:46, Ap 19:13, Ro 2:13, Je 1:22, 1:25

* 7:21: Hosea 8:2; Matyu 21:31; Luk 6:46; Aposel 19:13; Rom 2:13; Jems 1:22; 1:25

* 7:22: 1 Ko 13:2

* 7:22: 1 Korin 13:2

* 7:23: Sng 6:8, Mt 10:33, 13:41-42, 25:12, 25:41, Lu 13:25-27, 2 Ti 2:19

* 7:23: Onger Akaba 6:8; Matyu 10:33; 13:41-42; 25:12; 25:41; Luk 13:25-27; 2 Timoti 2:19

* 7:24: Lu 6:47-48

* 7:24: Luk 6:47-48

* 7:28: Mak 1:22; Luk 4:32

* 7:29: Jo 7:46

* 7:29: Jon 7:46

* 8:1: Nɨ Akar Matyu 5:2ɨn itimɨn gan.

* 8:2: Mt 9:18, Mk 1:40-44, Lu 5:12-14, Ap 10:25

* 8:2: Mak 1:40-44; Luk 5:12-14

† 8:2: Moses osirizir akaba mɨgɨa ghaze, gumazim o amizir lepan arɨmariam itim, a Godɨn damazimɨn mɨze. An arɨmariam gɨvaghtɨma a ua mangɨ uabɨ isɨva, ofa gamir gumazibar akagh, eghtɨ me an gantɨ an arɨmariam gɨvagham, eghtɨ me a mɨkɨm suam, a Godɨn damazimɨn zuegha ua dera. Nɨ Ofa Gami sapta 13 ko 14ɨn gan.

‡ 8:3: Judabar akar mam ghaze, gumazim lepan arɨmariam ikɨtɨ nɨ an suiragh, nɨ uaghan Godɨn damazimɨn mɨze. Ezɨ Iesus uan dafarim isava gumazir lepa itir kam gatɨ, egha Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. A gumazimɨn arɨmariam a gɨfa, ezɨ gumazim ua dera.

* 8:4: Wkp 14:1-32, Mt 9:30, Mk 5:43, 7:36, Lu 5:14, 17:14

* 8:4: Ofa Gami 14:1-32; Matyu 9:30; Mak 5:43; 7:36; Luk 5:14; 17:14

* 8:5: Jo 4:47

* 8:5: Jon 4:47

* 8:10: Mt 15:28

* 8:10: Matyu 15:28

* 8:11: Sng 107:3, Lu 13:29

* 8:11: Onger Akaba 107:3; Luk 13:29

* 8:12: Mt 13:42, 21:43, 22:13, 25:30, Lu 13:28, 2 Pi 2:17, Ju 13

* 8:12: Matyu 13:42; 21:43; 22:13; 25:30; Luk 13:28

* 8:14: Mk 1:29-34, Lu 4:38-41, 1 Ko 9:5

* 8:14: Mak 1:29-34; Luk 4:38-41; 1 Korin 9:5

* 8:16: Mk 1:32, Lu 4:40-41

* 8:16: Mak 1:32; Luk 4:40-41

* 8:17: Ais 53:4, 1 Pi 2:24

* 8:17: Aisaia 53:4; 1 Pita 2:24

* 8:19: Lu 9:57-58

* 8:19: Luk 9:57-58

* 8:20: 2 Ko 8:9

* 8:20: 2 Korin 8:9

* 8:21: 1 Kin 19:20, Lu 9:59-60, Jo 5:25

* 8:21: 1 Atriviba 19:20; Luk 9:59-60

* 8:24: Sng 4:8

* 8:24: Onger Akaba 4:8

* 8:26: Sng 65:7, 89:9, 107:29, Mt 14:31, 16:8

* 8:26: Onger Akaba 65:7; 89:9; 107:29; Matyu 14:31; 16:8

* 8:28: Mk 5:1-2, Lu 8:26-27

* 8:28: Mak 5:1-2; Luk 8:26-27

* 8:29: Mk 1:24, Lu 4:34, 4:41

* 8:29: Mak 1:24; Luk 4:34; 4:41

* 9:2: Mt 8:10, Mk 2:3-5, Lu 5:18-20

* 9:2: Mak 2:3-5; Luk 5:18-20

* 9:4: Sng 94:11, Mt 12:25, Lu 6:8, 9:47, Jo 2:25

* 9:4: Onger Akaba 94:11; Matyu 12:25; Luk 6:8; 9:47; Jon 2:25

* 9:5: Mk 2:5, 2:9, Lu 5:20, 7:48

* 9:5: Mak 2:5; 2:9; Luk 5:20; 7:48

* 9:6: Jo 5:8, 17:2

* 9:6: Jon 5:8; 17:2

* 9:10: Luk 15:1-2

* 9:10: Matyu osirava mɨgɨrɨgɨar kam abɨzir puvatɨ. Me ti tinan dɨpenimɨn api? Avɨrir ekiam ghaze, ti Matyun dɨpenim. (Mak 2:15) Marazi ghaze, Iesusɨn dɨpenim.

* 9:11: Matyu 11:19; Mak 2:16; Luk 5:30; 19:7

† 9:11: Farisiba bar akar gavgavir avɨribagh amigha dar gɨn zui. Egha ghaze, gumazir manam men mɨgɨrɨgɨabar gɨn zuir puvatɨ, egha arazir kuram gami, kamaghɨn me Godɨn damazimɨn mɨze. Egh gumazir igharazitam gumazir kam ko ikegham, a uaghan Godɨn damazimɨn mɨze. Farisiba uaghan ghaze, gumazir Romɨn gavman bagha dagɨaba isiba, me zurara Romɨn itir darazi ko iti, kamaghɨn me Godɨn damazimɨn mɨze.

* 9:12: Mak 2:17; Luk 5:31

* 9:13: Hos 6:6, Mt 12:7, Mk 2:17, Lu 5:32, 1 Ti 1:15

* 9:13: Hosea 6:6; Matyu 12:7; Mak 2:17; Luk 5:32; 1 Timoti 1:15

* 9:14: Luk 18:12

* 9:15: Jon 3:29

‡ 9:17: Judaba asɨzir memebav soghava dar iniba isava dar dɨpav kɨvɨzibagh ami, egh me da inigh wainɨn dɨpabar aghuam. Wainɨn ovɨziba, me igiamra da mɨrmɨrighɨva, da isɨva wainɨn mɨsevibar aghuam, egh aneteghtɨ a dughiatabar ikegham. Egh wain, onganim itir dɨpamɨn otogham. Wain memen inir kamɨn aven ikɨ buv mangɨ, egh memen inir ghurim abigham. Me wainɨn mɨsevir bar igiam a gurightɨ, wain deravɨra ikɨ, egh inir igiam abighan kogham.

* 9:18: Mk 5:22, Lu 8:41-42

* 9:18: Mak 5:22; Luk 8:41-42

* 9:20: Mk 5:25, Lu 8:43

* 9:20: Mak 5:25; Luk 8:43

* 9:21: Mt 14:36

* 9:21: Matyu 14:36

* 9:24: Jo 11:11

* 9:24: Jon 11:11

* 9:27: Mt 15:22, 20:29-34

* 9:27: Matyu 15:22; 20:29-34

§ 9:27: Judaba ghaze, Gumazir God ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevizim, Atrivim Devitɨn ikɨzimɨn otivam. Gumazir damazir okavɨrɨzir kamning nɨghnɨzir gavgavim Iesus ikia ghaze, Israelia gumazir kamra mɨzuai. Kamaghɨn aning dɨa ghaze, “Devitɨn Otarim.”

* 9:29: Mt 8:13

* 9:29: Matyu 8:13

* 9:30: Mt 8:4

* 9:30: Matyu 8:4

* 9:32: Mt 12:22

* 9:32: Matyu 12:22

* 9:33: Mk 2:12

* 9:33: Mak 2:12

* 9:34: Mt 10:25, 12:24, Mk 3:22, Lu 11:15

* 9:34: Matyu 10:25; 12:24; Mak 3:22; Luk 11:15

* 9:35: Mt 4:23, Mk 1:39, Lu 4:44

* 9:35: Matyu 4:23; Mak 1:39; Luk 4:44

* 9:36: Nam 27:17, 1 Kin 22:17, 2 Sto 18:16, Ese 34:5, Sek 10:2, Mt 14:14, Mk 6:34

* 9:36: Dɨboboniba 27:17; 1 Atriviba 22:17; 2 Eghaghaniba 18:16; Esekiel 34:5; Sekaraia 10:2; Matyu 14:14; Mak 6:34

* 9:37: Mk 6:34, Jo 4:35

* 9:37: Jon 4:35

* 9:37: Luk 10:2

* 10:1: Mt 9:35, Mk 3:13-15, 6:7, Lu 9:1

* 10:1: Matyu 9:35; Mak 3:13-15; 6:7; Luk 9:1

* 10:5: Ap 13:46

* 10:5: Aposel 13:46

* 10:5: Kar Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar ruarir mam, Namba 2. Akar sapta 10:5-42ɨn itiba, da suren gumaziba Godɨn akam akun darutɨma arazir me bativamibav gei.

* 10:6: Jer 50:6, Mt 15:24

* 10:6: Jeremaia 50:6; Matyu 15:24

* 10:7: Mt 3:2, 4:17, Lu 10:9-11

* 10:7: Matyu 3:2; 4:17; Luk 10:9-11

* 10:7: Luk 10:4-12

* 10:8: Ap 20:33

* 10:9: Lu 10:4

* 10:9: Luk 10:4

* 10:10: Nam 18:31, Lu 10:7, 1 Ko 9:14, 1 Ti 5:18

* 10:10: Dɨboboniba 18:31; Luk 10:7; 1 Korin 9:14; 1 Timoti 5:18

* 10:12: Lu 10:5-6

* 10:12: Luk 10:5-6

* 10:14: Ap 18:6

* 10:14: Aposel 18:6

† 10:14: Suren gumaziba arazir kam damutɨma, nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba gan fogh suam, me arazir kuram gami. Nɨ Mak 6:11 ko Aposel 13:51ɨn gan.

* 10:15: Stt 19:24-28, Mt 11:24, Ju 7

* 10:15: Jenesis 19:24-28; Matyu 11:24; Jut 1:7

* 10:16: Lu 10:3, Jo 10:12, Ap 20:29, Ro 16:19, 1 Ko 14:20, Ef 5:15

* 10:16: Luk 10:3; Jon 10:12; Aposel 20:29; Rom 16:19; 1 Korin 14:20; Efesus 5:15

* 10:17: Mt 24:9

* 10:17: Matyu 24:9

* 10:17: Mak 13:9-11; Luk 12:11-12; 21:12-15

* 10:18: Ap 25:23, 27:24

* 10:18: Aposel 25:23; 27:24

* 10:20: Jo 14:26, 1 Ko 2:4

* 10:20: Jon 14:26; 1 Korin 2:4

* 10:21: Mai 7:6, Mt 10:35, 13:12, Lu 21:16

* 10:21: Maika 7:6; Matyu 10:35; Luk 21:16

* 10:22: Mt 24:9, 24:13, Mk 13:13, Lu 21:17, Jo 15:18-21

* 10:22: Matyu 24:9; 24:13; Mak 13:13; Luk 21:17; Jon 15:18-21

* 10:23: Mt 16:28

* 10:23: Matyu 16:28

* 10:24: Lu 6:40, Jo 13:16, 15:20

* 10:24: Luk 6:40; Jon 13:16; 15:20

* 10:25: Mt 9:34, Mk 3:22, Lu 11:15

* 10:25: Matyu 9:34; Mak 3:22; Luk 11:15

‡ 10:25: Ziam Belsebul, a Satanɨn ziar mam. Nɨ Matyu 12:22-28ɨn gan.

* 10:26: Mk 4:22, Lu 8:17

* 10:26: Mak 4:22; Luk 8:17

* 10:28: Ais 8:12-13, Lu 12:4, Je 4:12, 1 Pi 3:14

* 10:28: Aisaia 8:12-13; Luk 12:4; Jems 4:12; 1 Pita 3:14

* 10:30: Lu 21:18, Ap 27:34

* 10:30: Luk 21:18; Aposel 27:34

* 10:31: Mt 6:26, 12:12

* 10:31: Matyu 6:26; 12:12

* 10:32: Lu 12:8, Ro 10:9-10, MAA 3:5

* 10:32: Luk 12:8; Rom 10:9-10; Akar Mogomem 3:5

* 10:33: Mk 8:38, Lu 9:26, 2 Ti 2:12

* 10:33: Mak 8:38; Luk 9:26; 2 Timoti 2:12

* 10:34: Lu 12:49-53

* 10:34: Luk 12:49-53

* 10:35: Maika 7:6

* 10:36: Sng 41:9, 55:13

* 10:36: Onger Akaba 41:9; 55:13

* 10:37: Lo 33:9, Lu 14:26

* 10:37: Godɨn Araziba 33:9; Luk 14:26

* 10:38: Mt 16:24, Mk 8:34, Lu 9:23, 17:33, Jo 12:25

* 10:38: Matyu 16:24; Mak 8:34; Luk 9:23

§ 10:38: Romɨn gavman, nguibar gumazir igharaziba ko pura ingangarir gumazir arazir kurabagh amiziba, me me isava ter ighuvibar me dui. Me faragh uan ter ighuvim gisaghpugh mangɨ danganir me mɨsevizimɨn otogham. Iesus akar isɨn zuir kamɨn uan suren gumazibav gɨa ghaze, tina guizbangɨra an suren gumazimɨn otivsɨ uaghan ovengamin nɨghnɨzim ikɨ.

* 10:39: Mt 16:25, Mk 8:35, Lu 9:24, 17:33, Jo 12:25

* 10:39: Matyu 16:25; Mak 8:35; Luk 9:24

* 10:40: Mk 9:37, Lu 9:48, 10:16, Jo 13:20

* 10:40: Mak 9:37; Luk 9:48; 10:16; Jon 13:20

* 10:41: 1 Kin 17:10, 2 Kin 4:8

* 10:41: 1 Atriviba 17:10; 2 Atriviba 4:8

* 10:42: Mt 18:5-6, 25:40, Mk 9:41, Hi 6:10

* 10:42: Matyu 18:5-6; 25:40; Mak 9:41; Hibru 6:10

* 11:2: Mt 14:3

* 11:2: Matyu 14:3

* 11:3: Mal 3:1

* 11:3: Malakai 3:1

* 11:5: Godɨn akam inigha izezir gumazim Aisaia fomɨra ghaze, God uan adarazi Israelian akurvaghamim dughiam, arazir kaba otivam. Nɨ Aisaia 35:1-7 ko 61:1-4ɨn gan.

* 11:6: Mt 13:57, 26:31

* 11:6: Matyu 13:57; 26:31

* 11:7: Mt 3:5

* 11:7: Matyu 3:5

* 11:9: Lu 1:76

* 11:9: Luk 1:76

* 11:10: Mal 3:1, Mk 1:2, Jo 3:28

* 11:10: Malakai 3:1; Mak 1:2; Jon 3:28

* 11:12: Luk 16:16

† 11:12: Grighɨn akamɨn mɨgɨrɨgɨar kam me deragha anebɨghizir puvatɨ. Marazi nɨghnɨgha ghaze, Iesus ghaze, gumazitaba otivigh Romɨn gavman ko mɨsogh me batuegh eghɨva God Bizibagh Ativamin Dughiam damightɨma, a nguazimɨn ikiam.

* 11:14: Mal 4:5, Mt 17:10-13, Mk 9:11-13

* 11:14: Malakai 4:5; Matyu 17:10-13; Mak 9:11-13

* 11:18: Mt 3:4

* 11:18: Matyu 3:4

* 11:19: Mt 9:10-14, Lu 7:35

* 11:19: Matyu 9:10-14; Luk 7:35

* 11:21: Aisaia 23:1-18; Esekiel 26:1--28:26; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Jona 3:6; Sekaraia 9:2-4

* 11:23: Stt 19:24-28, Ais 14:13-15

* 11:23: Jenesis 19:24-28; Aisaia 14:13-15

* 11:24: Mt 10:15, Lu 10:12

* 11:24: Matyu 10:15; Luk 10:12

* 11:25: 1 Ko 1:26-29

* 11:25: 1 Korin 1:26-29

* 11:27: Mt 28:18, Jo 1:18, 3:35, 10:15, 17:2, Fl 2:9

* 11:27: Matyu 28:18; Jon 1:18; 3:35; 10:15; 17:2; Filipai 2:9

* 11:28: Jer 31:25

* 11:28: Jeremaia 31:25

* 11:29: Jer 6:16, Sek 9:9, Jo 13:15, Fl 2:5, 1 Jo 2:6

* 11:29: Jeremaia 6:16; Sekaraia 9:9; Jon 13:15; Filipai 2:5; 1 Jon 2:6

* 11:30: 1 Jo 5:3

* 11:30: 1 Jon 5:3

* 12:1: Lo 23:25, Mk 2:23-28, Lu 6:1-5

* 12:1: Godɨn Araziba 23:25; Mak 2:23-28; Luk 6:1-5

* 12:2: Kis 20:10, Mt 12:10, Lu 13:14, Jo 5:10, 7:23

* 12:2: Ua Me Ini 20:10; Matyu 12:10; Luk 13:14; Jon 5:10; 7:23

* 12:2: Moses Osirizir Araziba, Sabatɨn ingangaribar amuasa Judabar anogorosi. Me Sabatɨn damuan koghamin ingangarir mam, a dagher andɨziba iniamin ingangarim. Nɨ, Ua Me Ini 34:21ɨn gan. Farisiba ghaze, Iesusɨn suren gumaziba arazir kamɨn gɨn zuir puvatɨ.

* 12:3: 1 Samuel 21:1-6

* 12:4: Wkp 24:9

* 12:4: Ofa Gami 24:9

* 12:5: Nam 28:9-10

* 12:5: Dɨboboniba 28:9-10

* 12:6: Mt 12:41-42, Lu 11:31-32

* 12:6: Matyu 12:41-42; Luk 11:31-32

* 12:7: Hos 6:6, Mt 9:13

* 12:7: Hosea 6:6; Matyu 9:13

* 12:10: Lu 14:3

* 12:10: Luk 14:3

* 12:11: Kis 23:4-5, Lo 22:4, Lu 14:5

* 12:11: Ua Me Ini 23:4-5; Godɨn Araziba 22:4; Luk 14:5

* 12:14: Mt 26:4, 27:1, Mk 3:6, Lu 6:11, Jo 7:1, 7:19, 11:53

* 12:14: Matyu 26:4; 27:1; Mak 3:6; Luk 6:11; Jon 7:1; 7:19; 11:53

† 12:14: Farisiba ghaze, arɨmariaba a gevir arazim uaghan ingangarir mam, egha Sabatɨn arazir kaba uaghan dar anogoroke. Ezɨ Farisiba gari, Iesus Sabatɨn arɨmariaba agefi, kamaghɨn me a basemegha a mɨsoghasa tuaviba buri. Nɨ Luk 13:14 ko Jon 5:16-18ɨn gan.

* 12:15: Mk 3:7-10

* 12:15: Mak 3:7-10

* 12:16: Mt 8:4, Mk 3:12

* 12:16: Matyu 8:4; Mak 3:12

* 12:18: Aisaia 42:1-4; Matyu 3:17; 17:5

* 12:22: Mt 9:32-33

* 12:22: Matyu 9:32-33

‡ 12:23: Nɨ akar Matyu 9:27ɨn itimɨn gan.

* 12:24: Mt 9:34, 10:25, Mk 3:22, Lu 11:15

* 12:24: Matyu 9:34; 10:25; Mak 3:22; Luk 11:15

§ 12:24: Belsebul uaghan Satanɨn ziar mam.

* 12:25: Mt 9:4, Jo 2:25, MAA 2:23

* 12:25: Matyu 9:4; Jon 2:25; Akar Mogomem 2:23

* 12:28: Dan 2:44, 7:14, Lu 1:33, 17:20-21, Ap 10:38, 1 Jo 3:8

* 12:28: Daniel 2:44; 7:14; Luk 1:33; 17:20-21; Aposel 10:38; 1 Jon 3:8

* 12:29: Ais 49:24, Lu 11:21-23, 1 Jo 4:4

* 12:29: Aisaia 49:24; Luk 11:21-23; 1 Jon 4:4

* 12:30: Mk 9:40, Lu 9:50, 11:23

* 12:30: Mak 9:40; Luk 9:50; 11:23

* 12:31: Mk 3:28-29, Lu 12:10, Ap 7:51, 1 Ti 1:13, Hi 6:4-6, 10:26, 1 Jo 5:16

* 12:31: Mak 3:28-29; Luk 12:10; Aposel 7:51; 1 Timoti 1:13; Hibru 6:4-6; 10:26; 1 Jon 5:16

* 12:32: Mt 11:19, Lu 12:10, Jo 7:12, 7:52, 1 Ti 1:13

* 12:32: Matyu 11:19; Luk 12:10; Jon 7:12; 7:52; 1 Timoti 1:13

* 12:33: Mt 7:16-20, Lu 6:44

* 12:33: Matyu 7:16-20; Luk 6:44

* 12:34: Mt 3:7, 15:18, 23:22, Lu 3:7, 6:45

* 12:34: Matyu 3:7; 15:18; Luk 3:7; 6:45

* 12:38: Mt 16:1, Mk 8:11, Lu 11:16, Jo 6:30, 1 Ko 1:22

* 12:38: Matyu 16:1; Mak 8:11; Luk 11:16; Jon 6:30; 1 Korin 1:22

* 12:39: Mt 16:4, Mk 8:12, Lu 11:29-32

* 12:39: Matyu 16:4; Mak 8:12; Luk 11:29-32

** 12:40: Nɨ Jona 1:17ɨn gan. Godɨn akam inigha izir gumazim Jona, uaghan Jonan gun mɨgɨa ghaze, a ghua nguibar ekiam Niniven ghua akam akurima gumazamiziba a baregha uan navibagh ira.

* 12:41: Jna 3:5

* 12:41: Jona 3:5

* 12:42: 1 Kin 10:1-10, 2 Sto 9:1-12, Mt 12:6

* 12:42: 1 Atriviba 10:1-10; 2 Eghaghaniba 9:1-12; Matyu 12:6

* 12:43: Jop 1:7, Lu 11:24, 1 Pi 5:8

* 12:43: Jop 1:7; Luk 11:24; 1 Pita 5:8

* 12:45: Hi 6:4, 2 Pi 2:20-22

* 12:45: Hibru 6:4; 2 Pita 2:20-22

* 12:46: Mt 13:55, Mk 3:31, Jo 2:12, Ap 1:14

* 12:46: Matyu 13:55; Mak 3:31; Jon 2:12; Aposel 1:14

†† 12:47: Fofozir gumazir maba, vezɨn kamɨn akabav gɨa ghaze, Matyu uabɨ da osirizir puvatɨ. Gumazir igharazim akar kaba Mak 3:32 koma Luk 8:20 mɨrara mangasa, gɨn da osiri.

* 12:50: Jo 15:14, Ro 8:29, Ga 5:6, 6:15, Kl 3:11, Hi 2:11

* 12:50: Jon 15:14; Rom 8:29; Galesia 5:6; 6:15; Kolosi 3:11; Hibru 2:11

* 13:2: Lu 5:1-3

* 13:2: Luk 5:1-3

* 13:3: Kar Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar ruarir Namba 3, a Matyun osiziribar aven iti. Akar kaba, da 12:3-52ɨn iti. Ezɨ God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn, mɨgɨrɨgɨar avɨriba dar iti.

* 13:12: Mt 25:29, Mk 4:25, Lu 8:18, 19:26

* 13:12: Matyu 25:29; Mak 4:25; Luk 8:18; 19:26

* 13:13: Lo 29:4

* 13:13: Godɨn Araziba 29:4

* 13:14-15: Ais 6:9-10

* 13:14-15: Aisaia 6:9-10; Mak 4:12; Jon 12:40; Aposel 28:26-27; Hibru 5:11

* 13:16: Luk 10:23-24

* 13:17: Jo 8:56, Hi 11:13, 1 Pi 1:10-12

* 13:17: Jon 8:56; Hibru 11:13; 1 Pita 1:10-12

* 13:22: Mt 6:19-34, Lu 12:16-21, 1 Ti 6:9-10, 6:17

* 13:22: Matyu 6:19-34; Luk 12:16-21; 1 Timoti 6:9-10; 6:17

* 13:30: Mt 3:12

* 13:30: Matyu 3:12

* 13:35: Sng 78:2

* 13:35: Onger Akaba 78:2

* 13:38: 1 Ko 3:9

* 13:38: 1 Korin 3:9

* 13:40: Mt 7:16, Jo 15:6

* 13:40: Matyu 7:16; Jon 15:6

* 13:41: Mt 24:31, 25:31-46, Mk 13:27

* 13:41: Matyu 24:31; 25:31-46; Mak 13:27

* 13:42: Mt 8:12

* 13:42: Matyu 8:12

* 13:43: Dan 12:3, 1 Ko 15:42, 15:53, 15:58

* 13:43: Daniel 12:3; 1 Korin 15:42; 15:53; 15:58

* 13:44: Ais 55:1, Mt 19:29, Lu 14:33, Fl 3:7-8, MAA 3:18

* 13:44: Aisaia 55:1; Matyu 19:29; Luk 14:33; Filipai 3:7-8; Akar Mogomem 3:18

* 13:46: Snd 2:4, 3:14-15, 8:10, 8:19

* 13:46: Aghuzir Akaba 2:4; 3:14-15; 8:10; 8:19

* 13:47: Mt 22:9-10

* 13:47: Matyu 22:9-10

* 13:49: Mt 25:32

* 13:49: Matyu 25:32

* 13:50: Mt 13:42, Lu 13:28

* 13:50: Matyu 13:42; Luk 13:28

* 13:53: Mt 7:28

* 13:53: Matyu 7:28

* 13:54: Mt 2:23, Mk 6:1, Lu 4:16, 4:22, Jo 7:15

* 13:54: Matyu 2:23; Mak 6:1; Luk 4:16; 4:22; Jon 7:15

* 13:55: Jo 6:42

* 13:55: Jon 6:42

* 13:57: Mt 11:6, Mk 6:3-4, Lu 4:24, Jo 4:44

* 13:57: Matyu 11:6; Mak 6:3-4; Luk 4:24; Jon 4:44

* 13:58: Mk 6:5-6

* 13:58: Mak 6:5-6

* 14:1-2: Herotɨn kamɨn ziar mam Antipas. A Galilin Distrighɨn gari. An afeziam atrivimɨn itima, Maria Iesus bate. Nɨ Matyu 2ɨn gan.

* 14:3-4: Wkp 18:16, 20:21, Mt 11:2, Lu 3:19-20

* 14:3-4: Ofa Gami 18:16; 20:21; Matyu 11:2; Luk 3:19-20

* 14:5: Mt 21:26, Lu 20:6

* 14:5: Matyu 21:26; Luk 20:6

† 14:8: Herodias uan guivim ko, aning deraghvɨra foghasa, Jon guizbangɨra areme, kamaghɨn amizɨ, aning ghaze, nɨ an dapanim isɨva itarim datɨgh a inigh izɨ ga danɨngigh.

* 14:10: Mt 17:12, Mk 6:27, Lu 9:9

* 14:10: Matyu 17:12; Mak 6:27; Luk 9:9

* 14:14: Mt 9:36, Mk 6:34

* 14:14: Matyu 9:36; Mak 6:34

‡ 14:17: Judaba ingarir bretba ekevezir puvatɨ. Da en skonbar mɨn gari. Ezɨ bretɨn 5pla, gumazir pumuningra damam.

* 14:19: Mt 15:35-39, Mk 8:6-10

* 14:19: Matyu 15:35-39; Mak 8:6-10

* 14:20: 2 Kin 4:44, Mk 6:42-43, Lu 9:17, Jo 6:11-13

* 14:20: 2 Atriviba 4:44; Mak 6:42-43; Luk 9:17; Jon 6:11-13

* 14:23: Lu 6:12, 9:28

* 14:23: Luk 6:12; 9:28

* 14:26: Lu 24:37

* 14:26: Luk 24:37

* 14:29: Jo 21:7

* 14:29: Jon 21:7

* 14:31: Mt 8:26

* 14:31: Matyu 8:26

* 14:33: Sng 2:7, Mk 4:39, Lu 4:41, Jo 6:69, Ap 8:37, Ro 1:4

* 14:33: Onger Akaba 2:7; Mak 4:39; Luk 4:41; Jon 6:69; Rom 1:4

* 14:36: Mt 9:20-21, Mk 5:27-28, Lu 8:44

* 14:36: Matyu 9:20-21; Mak 5:27-28; Luk 8:44

* 15:2: Mk 7:5, Lu 11:38

* 15:2: Mak 7:5; Luk 11:38

* 15:2: Suren gumazibar dafariba bar mɨzezir puvatɨzɨ me api. Puvatɨ. Judaba Godɨn damazimɨn mɨzan atiatingi, egha bizir mɨzɨrɨzitamɨn suighan aghua. Kamaghɨn amigha me ghaze, me faragh uan dafariba ruegh, Godɨn damazimɨn zuegh, egh daghebar amam.

* 15:4: Kis 20:12, 21:17, Wkp 20:9, Lo 5:16

* 15:4: Ua Me Ini 20:12; 21:17; Ofa Gami 20:9; Godɨn Araziba 5:16

* 15:8: Ese 33:31

* 15:8: Esekiel 33:31

* 15:8: Aisaia 29:13

* 15:9: Kl 2:18-22, Ta 1:14

* 15:9: Kolosi 2:18-22; Taitus 1:14

* 15:11: Mt 12:34, Ap 10:15, Ro 14:14, 14:17, 1 Ti 4:4, Ta 1:15

* 15:11: Matyu 12:34; Aposel 10:15; Rom 14:14; 14:17; 1 Timoti 4:4; Taitus 1:15

* 15:13: Jo 15:2, 1 Ko 3:7

* 15:13: Jon 15:2; 1 Korin 3:7

* 15:14: Ais 9:16, Mal 2:8, Mt 23:16, Lu 6:39, Ro 2:19

* 15:14: Aisaia 9:16; Malakai 2:8; Matyu 23:16; Luk 6:39; Rom 2:19

* 15:18: Mt 12:34, Je 3:6

* 15:18: Matyu 12:34; Jems 3:6

* 15:19: Stt 8:21, Snd 6:14, Jer 17:9, Mt 12:34, Mk 7:21

* 15:19: Jenesis 8:21; Aghuzir Akaba 6:14; Jeremaia 17:9; Matyu 12:34; Mak 7:21

* 15:24: Mt 10:5-6, Ap 3:25-26, Ro 15:8

* 15:24: Matyu 10:5-6; Aposel 3:25-26; Rom 15:8

† 15:26: Iesus amizir kam dɨkabɨnasava amir puvatɨ. A kamaghɨn ifonge, a faraghavɨra Godɨn Akar Aghuim isɨ Israelɨn adarazir anɨngightɨ, gɨn igharaziba oragham. Kamaghɨn Iesus akar isɨn zuir kam gamua ghaze, Israelia boribar mɨn itima, igharaz darazi afiabar mɨn iti. Da afiar atiaba puvatɨ, en afiar e ko dɨpenibar akuiba. Ezɨ Iesus amizir kamɨn nɨghnɨzir gavgavimɨn ganigha an akura.

* 15:28: Mt 8:10, 8:13

* 15:28: Matyu 8:10; 8:13

* 15:31: Mk 7:37

* 15:31: Mak 7:37

* 15:32: Mt 14:14

* 15:32: Matyu 14:14

* 16:1: Mt 12:38, Lu 11:16, 1 Ko 1:22

* 16:1: Matyu 12:38; Luk 11:16; 1 Korin 1:22

* 16:3: Fofozir gumazir avɨriba ghaze, ves 2 ko ves 3ɨn itir mɨgɨrɨgɨaba, gumazir igharazir mam gɨn da osiri. Egha ghaze, Matyu da osirizir puvatɨ.

* 16:4: Mt 12:39, Lu 11:29

* 16:4: Matyu 12:39; Luk 11:29

* 16:6: Lu 12:1

* 16:6: Luk 12:1

* 16:9: Mt 14:17-21

* 16:9: Matyu 14:17-21

* 16:10: Mt 15:34-38

* 16:10: Matyu 15:34-38

* 16:14: Mt 14:1-2, Mk 6:14-15, Lu 9:7-8

* 16:14: Matyu 14:1-2; Mak 6:14-15; Luk 9:7-8

* 16:16: Jo 6:68-69, Ap 8:37, Hi 1:2, 1:5, 1 Jo 4:15

* 16:16: Jon 6:68-69; Hibru 1:2; 1:5; 1 Jon 4:15

* 16:17: Mt 17:5, 1 Ko 2:10, Ga 1:15-16, Ef 2:8

* 16:17: Matyu 17:5; 1 Korin 2:10; Galesia 1:15-16; Efesus 2:8

* 16:18: Jo 1:42, Ef 2:20, MAA 21:14

* 16:18: Jon 1:42; Efesus 2:20; Akar Mogomem 21:14

† 16:18: Grighɨn akamɨn aven, ziar kam Pita, an mɨngarimra kara, Dagɨam.

* 16:19: Mt 18:18, Jo 20:23

* 16:19: Matyu 18:18; Jon 20:23

* 16:20: Matyu 17:9; Mak 9:9

* 16:24: Mt 10:38, Lu 14:27, Ap 14:22, 2 Ti 3:12

* 16:24: Matyu 10:38; Luk 14:27; Aposel 14:22; 2 Timoti 3:12

* 16:25: Mt 10:39, Lu 17:33, Jo 12:25

* 16:25: Matyu 10:39; Luk 17:33; Jon 12:25

* 16:26: Sng 49:7-8, Mt 4:8-9

* 16:26: Onger Akaba 49:7-8; Matyu 4:8-9

* 16:27: Sng 62:12, Snd 24:12, Sek 14:5, Mt 25:31, 26:64, Mk 8:38, Lu 9:26, Ro 2:6, 1 Pi 1:17, MAA 22:12

* 16:27: Onger Akaba 62:12; Aghuzir Akaba 24:12; Sekaraia 14:5; Matyu 25:31; 26:64; Mak 8:38; Luk 9:26; Rom 2:6; 1 Pita 1:17; Akar Mogomem 22:12

* 16:28: Mk 9:1, Lu 9:27

* 16:28: Mak 9:1; Luk 9:27

* 17:1: 2 Pita 1:17-18

* 17:5: Stt 22:2, Lo 18:15, Sng 2:7, Ais 42:1, Mt 3:17, 12:18, Mk 1:11, Lu 3:22

* 17:5: Jenesis 22:2; Godɨn Araziba 18:15; Onger Akaba 2:7; Aisaia 42:1; Matyu 3:17; 12:18; Mak 1:11; Luk 3:22

* 17:9: Mt 8:4, 9:30, 12:16, 16:20

* 17:9: Matyu 8:4; 9:30; 12:16; 16:20

* 17:10: Mal 4:5

* 17:10: Malakai 4:5

* 17:12: Mt 11:14

* 17:12: Matyu 11:14

* 17:13: Lu 1:17

* 17:13: Luk 1:17

* 17:17: Lo 32:5, 32:20, Jo 14:9

* 17:17: Godɨn Araziba 32:5; 32:20; Jon 14:9

* 17:19: Mt 10:1

* 17:19: Matyu 10:1

* 17:20-21: Mt 21:21, Mk 11:23, Lu 17:6, 1 Ko 12:9, 13:2

* 17:20-21: Matyu 21:21; Mak 11:23; Luk 17:6; 1 Korin 12:9; 13:2

* 17:20-21: Fofozir gumazir maba nɨghnɨgha ghaze, mɨgɨrɨgɨar mam uaghan vezɨn kamɨn iti. A kamakɨn: “Duar kurar kaba batozir arazir vamɨra. E dagheba ataghɨragh egh uaghan God ko mɨkɨmam. Bar tuavir kamra e duar kuraba batogham, ua tuaviba puvatɨ.”

* 17:22: Mt 16:21

* 17:22: Matyu 16:21

* 17:24: Kis 30:13, 38:26

* 17:24: Ua Me Ini 30:13; 38:26

* 18:1: Lu 22:24

* 18:1: Luk 22:24

* 18:1: Matyun osiziribar aven, Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar ruaribar dɨbobonim 5pla. Kar namba 4. Ezɨ abuananam ikiavɨra iti. Mɨgɨrɨgɨar 18:3-35ɨn aven itiba, da arazir Iesusɨn gɨn mangamin gumazamiziba deragh uari damuamibav gei.

* 18:3: Mt 19:14, Mk 10:15, Lu 18:17

* 18:3: Matyu 19:14; Mak 10:15; Luk 18:17

* 18:4: Mt 20:27, 23:11

* 18:4: Matyu 20:27; 23:11

* 18:5: Mt 10:40-42, Lu 9:48, 10:16, Jo 13:20

* 18:5: Matyu 10:40-42; Luk 9:48; 10:16; Jon 13:20

* 18:6: Mt 17:27, Lu 17:1-2, 1 Ko 8:12

* 18:6: Matyu 17:27; Luk 17:1-2; 1 Korin 8:12

* 18:7: Lu 17:1, 1 Ko 11:19, 1 Ti 4:1

* 18:7: Luk 17:1; 1 Timoti 4:1

* 18:8: Mt 5:30, Mk 9:43

* 18:8: Matyu 5:30; Mak 9:43

* 18:9: Mt 5:29, 17:27, Mk 9:47

* 18:9: Matyu 5:29; Mak 9:47

* 18:10-11: Stt 48:16, Sng 34:7, Lu 19:10, Jo 3:17, 12:47, Hi 1:14

* 18:10-11: Jenesis 48:16; Onger Akaba 34:7; Luk 19:10; Jon 3:17; 12:47; Hibru 1:14

† 18:10-11: Akar faraghavɨra itimɨn, Grighɨn akam ghaze, “borir dozir kaba.” Akar otevir kam uaghan, ves 6 ko ves 14ɨn iti. Akar kam Matyu 10:42, uaghan an iti, egha ghaze, “Suren gumazir ziaba puvatɨziba.” Iesus ti boribara mɨgeir puvatɨ, a uaghan uan suren gumazir igharazibav gei.

‡ 18:10-11: Akar abuananamɨn, fofozir gumazir maba ghaze, mɨgɨrɨgɨar otevir mam uaghan vezɨn kamɨn iti. Akar kam ghaze, “E fo, Gumazamizibar Otarim gumazamizir tuavim ataghiziba iniasa ize.”

* 18:15: Wkp 19:17, Lu 17:3, Ga 6:1, Je 5:19-20, 1 Pi 4:8

* 18:15: Ofa Gami 19:17; Luk 17:3; Galesia 6:1; Jems 5:19-20; 1 Pita 4:8

§ 18:15: Vezɨn kamɨn itir mɨgɨrɨgɨar otevim, “nɨ damightɨma,” fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazir ti igharazim an osiri. Matyu uabɨ puvatɨ.

* 18:16: Lo 19:15, Jo 8:17, 2 Ko 13:1, 1 Ti 5:19

* 18:16: Godɨn Araziba 19:15; Jon 8:17; 2 Korin 13:1; 1 Timoti 5:19

* 18:17: Ro 16:17, 1 Ko 5:9, 5:13, 6:1-6, 2 Te 3:6, 3:14

* 18:17: Rom 16:17; 1 Korin 5:9; 5:13; 6:1-6; 2 Tesalonika 3:6; 3:14

* 18:18: Mt 16:19, Jo 20:23

* 18:18: Matyu 16:19; Jon 20:23

* 18:19: Mk 11:24, Jo 15:7, 1 Jo 3:22, 5:14

* 18:19: Mak 11:24; Jon 15:7; 1 Jon 3:22; 5:14

* 18:20: Mt 28:20, Jo 14:23

* 18:20: Matyu 28:20; Jon 14:23

* 18:21: Luk 17:3-4

* 18:22: Stt 4:24, Mt 6:14, Mk 11:25, Kl 3:13

* 18:22: Jenesis 4:24; Matyu 6:14; Mak 11:25; Kolosi 3:13

* 18:25: 2 Kin 4:1, Neh 5:8

* 18:25: 2 Atriviba 4:1; Nehemia 5:8

* 18:34: Mt 5:25-26

* 18:34: Matyu 5:25-26

* 18:35: Mt 6:12-15, Mk 11:25-26, Ef 4:32, Kl 3:13, Je 2:13

* 18:35: Matyu 6:12-15; Mak 11:25-26; Efesus 4:32; Kolosi 3:13; Jems 2:13

* 19:3: Mt 16:1

* 19:3: Matyu 16:1

* 19:4: Stt 1:27, 5:2, Mal 2:15

* 19:4: Jenesis 1:27; 5:2; Malakai 2:15

* 19:5: Stt 2:24, 1 Ko 6:16, 7:2, Ef 5:21, 5:31

* 19:5: Jenesis 2:24; 1 Korin 6:16; 7:2; Efesus 5:21; 5:31

* 19:7: Lo 24:1-4, Mt 5:31

* 19:7: Godɨn Araziba 24:1-4; Matyu 5:31

* 19:9: Mt 5:32, Mk 10:11, Lu 16:18, 1 Ko 7:10-11

* 19:9: Matyu 5:32; Mak 10:11; Luk 16:18; 1 Korin 7:10-11

* 19:10: 1 Korin 7:1-2; 7:7-9; 7:17

* 19:12: 1 Ko 7:32-34, 9:5, 9:15

* 19:12: 1 Korin 7:32-34; 9:5

* 19:14: Mt 18:2-3

* 19:14: Matyu 18:2-3

* 19:16: Mk 10:17, Lu 10:25, 18:18

* 19:16: Mak 10:17; Luk 10:25; 18:18

* 19:17: Wkp 18:5, Lu 10:28

* 19:17: Ofa Gami 18:5; Luk 10:28

* 19:18: Kis 20:13-16, Lo 5:17-20

* 19:18: Ua Me Ini 20:13-16; Godɨn Araziba 5:17-20

* 19:19: Kis 20:12, Wkp 19:18, Lo 5:16, Ro 13:9, Ga 5:14, Je 2:8

* 19:19: Ua Me Ini 20:12; Ofa Gami 19:18; Godɨn Araziba 5:16; Rom 13:9; Galesia 5:14; Jems 2:8

* 19:21: Mt 6:20, Lu 12:33, Ap 2:45, 4:34-37, 1 Ti 6:18-19

* 19:21: Matyu 6:20; Luk 12:33; Aposel 2:45; 4:34-37; 1 Timoti 6:18-19

* 19:23: Mt 13:22, Mk 10:24, 1 Ti 6:9-10

* 19:23: Matyu 13:22; Mak 10:24; 1 Timoti 6:9-10

* 19:26: Stt 18:14, Jop 42:2, Jer 32:17, Sek 8:6, Lu 18:27

* 19:26: Jenesis 18:14; Jop 42:2; Jeremaia 32:17; Sekaraia 8:6; Luk 18:27

* 19:27: Mk 10:28, Lu 5:11, 18:28

* 19:27: Mak 10:28; Luk 5:11; 18:28

* 19:28: Mt 20:21, 25:31, Lu 22:30, 1 Ko 6:2-3, MAA 2:26, 3:21

* 19:28: Matyu 20:21; 25:31; Luk 22:30; 1 Korin 6:2-3; Akar Mogomem 2:26; 3:21

* 19:29: Mk 10:29-30, Lu 18:29-30, Hi 10:34

* 19:29: Mak 10:29-30; Luk 18:29-30; Hibru 10:34

* 19:30: Mt 20:16, Mk 10:31, Lu 13:30

* 19:30: Matyu 20:16; Mak 10:31; Luk 13:30

* 20:1: Mt 21:33

* 20:1: Matyu 21:33

* 20:8: Wkp 19:13, Lo 24:15

* 20:8: Ofa Gami 19:13; Godɨn Araziba 24:15

* 20:16: Mt 19:30, Mk 10:31, Lu 13:30

* 20:16: Matyu 19:30; Mak 10:31; Luk 13:30

* 20:18: Mt 16:21, 17:22-23

* 20:18: Matyu 16:21; 17:22-23

* 20:21: Mt 19:28, Lu 22:30

* 20:21: Matyu 19:28; Luk 22:30

* 20:22: Mt 26:39, 26:42, Mk 14:36, Jo 18:11

* 20:22: Matyu 26:39; 26:42; Mak 14:36; Jon 18:11

* 20:23: Mt 25:34, Ap 12:2, Ro 8:17, 2 Ko 1:7, MAA 1:9

* 20:23: Matyu 25:34; Aposel 12:2; Rom 8:17; 2 Korin 1:7; Akar Mogomem 1:9

* 20:25: Luk 22:25-26

* 20:26: Mk 10:43, Lu 9:48

* 20:26: Mak 10:43; Luk 9:48

* 20:26: Matyu 23:11; Mak 9:35; Luk 22:26

* 20:28: Lu 22:27, Jo 13:14, Fl 2:7, 1 Ti 2:6, Ta 2:14, 1 Pi 1:19

* 20:28: Luk 22:27; Jon 13:14; Filipai 2:7; 1 Timoti 2:6; Taitus 2:14; 1 Pita 1:19

* 20:30: Mt 9:27, 15:22

* 20:30: Matyu 9:27; 15:22

* 21:3: Mt 26:18

* 21:3: Matyu 26:18

* 21:5: Ais 62:11, Sek 9:9, Jo 12:15

* 21:5: Aisaia 62:11; Sekaraia 9:9; Jon 12:15

* 21:8: 2 Kin 9:13

* 21:8: 2 Atriviba 9:13

* 21:9: Sng 118:25-26, Mt 23:39

* 21:9: Onger Akaba 118:25-26; Matyu 23:39

* 21:11: Mt 21:46

* 21:11: Matyu 21:46

* 21:12: Gumazamiziba Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ikɨ bizibagh ivezɨsɨ, ofa gamir dagɨabar dagh ivezam. Me Rom ko Grighɨn dagɨabar ivezan kogham. Kuaraziba ko bizir me kagh iveziba, da Godɨn ofa gamir biziba.

* 21:13: Ais 56:7, Jer 7:11, Mk 11:17, Lu 19:46

* 21:13: Aisaia 56:7; Jeremaia 7:11; Mak 11:17; Luk 19:46

* 21:14: 2 Sml 5:8, Ais 35:5-6

* 21:14: Aisaia 35:5-6

* 21:16: 2 Sng 8:2

* 21:16: Onger Akaba 8:2

* 21:19: Lu 13:6

* 21:19: Luk 13:6

* 21:21: Mt 17:20, Lu 17:6, Jo 14:12, 1 Ko 13:2, Je 1:6

* 21:21: Matyu 17:20; Luk 17:6; Jon 14:12; 1 Korin 13:2; Jems 1:6

* 21:22: Mt 7:7-11, 18:19, Mk 11:24, Lu 11:9, Jo 14:13-14, Je 5:16, 1 Jo 3:22

* 21:22: Matyu 7:7-11; 18:19; Mak 11:24; Luk 11:9; Jon 14:13-14; Jems 5:16; 1 Jon 3:22

* 21:23: Jo 2:18

* 21:23: Jon 2:18

* 21:26: Mt 14:5, 21:46, Mk 6:20, Lu 20:6

* 21:26: Matyu 14:5; 21:46; Mak 6:20; Luk 20:6

* 21:28: Lu 15:11

* 21:28: Luk 15:11

* 21:31: Lu 7:29, 7:50

* 21:32: Lu 3:12, 7:29-30

* 21:32: Luk 3:12; 7:29-30

* 21:33: Mt 25:14

* 21:33: Matyu 25:14

† 21:33: Wainɨn azenimɨn mɨgɨrɨgɨaba, Iesus Aisaia 5:1-2ɨn da ini, egha God Israelia damuamin akar isɨn zuim mɨkeme. Akar kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, God uabɨ, gumazir azenimɨn ingarizim. Ezɨ Israelia wainɨn azenimɨn mɨn iti.

* 21:35: Mt 22:6

* 21:35: Matyu 22:6

* 21:38: Mt 27:18

* 21:38: Matyu 27:18

* 21:39: Hi 13:12

* 21:39: Hibru 13:12

* 21:42: Sng 118:22-23, Ais 28:16, Mk 12:10, Ap 4:11, Ro 9:33, Ef 2:20, 1 Pi 2:6-8

* 21:42: Onger Akaba 118:22-23; Aisaia 28:16; Mak 12:10; Aposel 4:11; Rom 9:33; Efesus 2:20; 1 Pita 2:6-8

* 21:44: Ais 8:14-15, 60:12, Dan 2:44-45, Sek 12:3, 1 Pi 2:8

* 21:44: Aisaia 8:14-15; 60:12; Daniel 2:44-45; Sekaraia 12:3; 1 Pita 2:8

‡ 21:44: Baibelɨn fofozir gumazir maba ghaze, akar ves 44ɨn aven itiba, Matyu da osirizir puvatɨ, ti gumazir igharazim gɨn da osiri. Nɨ Luk 20:18ɨn gan.

* 21:46: Mt 21:11, 21:26, Lu 7:16, Jo 7:40

* 21:46: Matyu 21:11; 21:26; Luk 7:16; Jon 7:40

* 22:4: Mt 21:36

* 22:6: Mt 21:35

* 22:6: Matyu 21:35

* 22:8: Mt 10:11-13, Ap 13:46

* 22:11: 2 Ko 5:3, Ef 4:24, MAA 3:4, 19:8

* 22:11: 2 Korin 5:3; Akar Mogomem 3:4; 19:8

* 22:13: Mt 8:12, 25:30, Lu 13:28

* 22:13: Matyu 8:12; 25:30; Luk 13:28

* 22:14: Mt 20:16, 2 Pi 1:10, MAA 17:14

* 22:14: 2 Pita 1:10; Akar Mogomem 17:14

* 22:15: Mk 3:6

* 22:15: Mak 3:6

* 22:16: Mk 3:6, 8:15, 12:13

* 22:16: Mak 3:6; 8:15; 12:13

* 22:21: Stt 1:27, Ro 13:7

* 22:21: Rom 13:7

* 22:23: Ap 23:8

* 22:23: Aposel 23:8

* 22:24: Lo 25:5

* 22:24: Godɨn Araziba 25:5

* 22:29: Jo 20:9

* 22:29: Jon 20:9

* 22:30: 1 Jo 3:2

* 22:30: 1 Jon 3:2

* 22:32: Kis 3:6, Mt 8:11, Mk 12:26, Lu 20:37, Ap 7:32

* 22:32: Ua Me Ini 3:6; Matyu 8:11; Mak 12:26; Luk 20:37; Aposel 7:32

* 22:33: Mt 7:28

* 22:33: Matyu 7:28

* 22:37: Lo 6:5, 10:12, Lu 10:27

* 22:37: Godɨn Araziba 6:5; 10:12; Luk 10:27

* 22:39: Wkp 19:18, Mk 12:31, Ro 13:9, Ga 5:14

* 22:39: Ofa Gami 19:18; Mak 12:31; Rom 13:9; Galesia 5:14

* 22:40: Mt 7:12, Ro 13:10, Ga 5:14, 1 Ti 1:5

* 22:40: Matyu 7:12; Rom 13:10; Galesia 5:14; 1 Timoti 1:5

* 22:42: Jo 7:42

* 22:42: Jon 7:42

* 22:43: Sng 110:1, Mt 26:64

* 22:44: Sng 110:1, Ap 2:34, 1 Ko 15:25, Hi 1:13

* 22:44: Onger Akaba 110:1; Matyu 26:64; Aposel 2:34; 1 Korin 15:25; Hibru 1:13

* 22:46: Mk 12:34, Lu 14:6, 20:40

* 22:46: Mak 12:34; Luk 14:6; 20:40

* 23:3: Mal 2:7-8

* 23:3: Malakai 2:7-8

* 23:5: Mt 6:1

* 23:5: Matyu 6:1

* 23:5: God ko mɨgeir daveriaba, kar Judaba akɨnafarir dozibar Godɨn akar maba osiri, egha da isa mɨtarir nguzir mabagh aghui. Egha da isava uan agharir kɨriabagh aghui, egha maba isa uan guabagh afe. Nɨ Ua Me Ini 13:9 ko 13:16 ko Godɨn Araziba 6:8 ko 11:18, dar gan. Judaba uaghan Akɨnafarim Dɨboboniba 15:37-41ɨn garava sazir oteviba uan korotiabagh itui. Iesus Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba me mɨgɨa gɨa ghaze, me daveriar ekiaba aghuigha, egha sazir ruariba azui, egha uari akakagha ghaze, e guizbangɨra Godɨn akabar gɨn zui. Kar me uarir ganasa odava arazir kabagh ami.

* 23:6: Mt 6:5, Mk 12:38-39, Lu 11:43, 14:7

* 23:6: Matyu 6:5; Mak 12:38-39; Luk 11:43; 14:7

* 23:11: Mt 20:26-27, Mk 9:35, 10:43-44, Lu 22:26

* 23:11: Matyu 20:26-27; Mak 9:35; 10:43-44; Luk 22:26

* 23:12: Jop 22:29, Snd 15:33, 29:23, Ese 21:26, Lu 14:11, 18:14, Je 4:6, 1 Pi 5:5

* 23:12: Jop 22:29; Aghuzir Akaba 15:33; 29:23; Esekiel 21:26; Luk 14:11; 18:14; Jems 4:6; 1 Pita 5:5

* 23:13-14: Lu 11:52

* 23:13-14: Luk 11:52

† 23:13-14: Fofozir gumazir maba ghaze, akar kamnagh uaghan kagh ikiam. A kamakɨn, “Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, Iavzika. Ia gumazir mɨzer pumuning itiba, ia amizir paba ovengezibagh ifara men dɨpenibar okɨa, oda mɨgɨrɨgɨar bar ruariba God ko dagh ami. Kotiamɨn Dughiamɨn ia bar ikuvigham.” Nɨ Mak 12:40ɨn gan.

* 23:16: Mt 5:33-34, 15:14

* 23:16: Matyu 5:33-34; 15:14

* 23:22: Ais 66:1, Mt 5:34

* 23:22: Aisaia 66:1; Matyu 5:34

* 23:23: Wkp 27:30, Hos 6:6, Mai 6:8, Lu 11:42

* 23:23: Ofa Gami 27:30; Hosea 6:6; Maika 6:8; Luk 11:42

* 23:25: Mk 7:4

* 23:25: Mak 7:4

* 23:27: Lu 11:44, Ap 23:3

* 23:27: Luk 11:44; Aposel 23:3

* 23:28: Lu 16:15

* 23:28: Luk 16:15

* 23:31: Ap 7:52

* 23:31: Aposel 7:52

* 23:33: Mt 3:7, 12:34, Lu 3:7

* 23:33: Matyu 3:7; 12:34; Luk 3:7

* 23:34: Mt 10:23, 1 Te 2:15

* 23:34: Matyu 10:23; 1 Tesalonika 2:15

* 23:35: Stt 4:8, 2 Sto 24:20-21, Hi 11:4

* 23:35: Jenesis 4:8; 2 Eghaghaniba 24:20-21; Hibru 11:4

* 23:37: 2 Sto 24:21, Sng 17:8, 91:4, Ap 7:59, 1 Te 2:15

* 23:37: 2 Eghaghaniba 24:21; Onger Akaba 17:8; 91:4; Aposel 7:59; 1 Tesalonika 2:15

* 23:38: 1 Kin 9:7-8, Jer 12:7, 22:5

* 23:38: 1 Atriviba 9:7-8; Jeremaia 12:7; 22:5

* 23:39: Sng 118:26, Mt 21:9

* 23:39: Onger Akaba 118:26; Matyu 21:9

* 24:2: Jer 26:18, Mai 3:12, Lu 19:44

* 24:2: Jeremaia 26:18; Maika 3:12; Luk 19:44

* 24:2: Kar Matyu osirizir Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar ruarir abuananam. (4pla faragha gɨfa.) Akar kaba, da 24:2--25:46ɨn iti. Da nguazim gɨvamin dughiamɨn arazibar gun mɨgei.

* 24:3: Mt 24:27, 24:37-39,, Mk 13:3, 1 Te 5:1

* 24:3: Matyu 24:27; 24:37-39; Mak 13:3-4; 1 Tesalonika 5:1

* 24:5: Jer 14:14, 23:21, 23:25, Mt 24:23-24, Jo 5:43, Ap 5:36-37, 1 Jo 2:18

* 24:5: Jeremaia 14:14; 23:21; 23:25; Matyu 24:23-24; Jon 5:43; Aposel 5:36-37; 1 Jon 2:18

* 24:7: 2 Sto 15:6, Ais 19:2, Hag 2:22, Sek 14:13, Ap 11:28

* 24:7: 2 Eghaghaniba 15:6; Aisaia 19:2; Hagai 2:22; Sekaraia 14:13; Aposel 11:28

* 24:9: Mt 10:22, Mk 13:9, Lu 21:12, Jo 15:18-20, Ap 4:2-3, MAA2:10, 2:13

* 24:9: Matyu 10:22; Mak 13:9; Luk 21:12; Jon 15:18-20; Aposel 4:2-3; Akar Mogomem 2:10; 2:13

* 24:10: Mt 11:6, 13:57, 2 Ti 1:15

* 24:10: Matyu 11:6; 13:57; 2 Timoti 1:15

* 24:11: Mt 7:15, 24:5, 24:24, Ap 20:29, 1 Ti 4:1, 2 Pi 2:1, 1 Jo 4:1

* 24:11: Matyu 7:15; 24:5; 24:24; Aposel 20:29; 1 Timoti 4:1; 2 Pita 2:1; 1 Jon 4:1

* 24:13: Mt 10:22, Mk 13:13, Hi 3:6, 3:14

* 24:13: Matyu 10:22; Mak 13:13; Hibru 3:6; 3:14

* 24:14: Mt 9:35, 10:18, 28:19, Ro 10:18, Kl 1:6, 1:23

* 24:14: Matyu 9:35; 10:18; 28:19; Rom 10:18; Kolosi 1:6; 1:23

* 24:15: Dan 9:27, 11:31, 12:11

* 24:15: Daniel 9:27; 11:31; 12:11

* 24:17: Luk 17:31

* 24:21: Dan 9:26, 12:1, Jol 2:2, MAA 7:14

* 24:21: Daniel 9:26; 12:1; Joel 2:2; Akar Mogomem 7:14

* 24:22: Ais 65:8-9, Sek 14:2-3

* 24:22: Aisaia 65:8-9; Sekaraia 14:2-3

* 24:23: Mt 24:5, 24:11, Mk 13:21, Lu 17:23, 21:8

* 24:23: Matyu 24:5; 24:11; Mak 13:21; Luk 17:23; 21:8

* 24:24: Lo 13:1-3, Mk 13:22, 2 Te 2:8-9, MAA 13:13-14

* 24:24: Godɨn Araziba 13:1-3; Mak 13:22; 2 Tesalonika 2:8-9; Akar Mogomem 13:13-14

* 24:26: Luk 17:23-24

* 24:27: Mt 24:37-39

* 24:27: Matyu 24:37-39

* 24:28: Lu 17:37, 2 Pi 3:10

* 24:28: Luk 17:37

* 24:29: Ais 13:10, 34:4, Ese 32:7, Jol 2:10, 2:31, 3:15, MAA 6:12-13

* 24:29: Aisaia 13:10; 34:4; Esekiel 32:7; Joel 2:10; 2:31; 3:15; Akar Mogomem 6:12-13

* 24:30: Dan 7:13, Sek 12:10-14, Mk 13:26, MAA 1:7, 6:12-13

* 24:30: Daniel 7:13; Mak 13:26; Akar Mogomem 1:7; 6:12-13

* 24:31: Ais 27:13, Mt 13:41, 1 Ko 15:52, 1 Te 4:16

* 24:31: Aisaia 27:13; Matyu 13:41; 1 Korin 15:52; 1 Tesalonika 4:16

* 24:33: Je 5:9

* 24:34: Mt 16:28, 23:36, Mk 13:30, Lu 21:32

* 24:34: Matyu 16:28; 23:36; Mak 13:30; Luk 21:32

* 24:35: Sng 102:26, Ais 40:8, Mt 5:18, Mk 13:31, Lu 21:33, Hi 1:11

* 24:35: Aisaia 40:8; Matyu 5:18; Mak 13:31; Luk 21:33

* 24:36: Sek 14:7, Ap 1:7, 1 Te 5:1-2

* 24:36: Sekaraia 14:7; Aposel 1:7; 1 Tesalonika 5:1-2

* 24:37: Stt 6:5-8

* 24:37: Jenesis 6:5-8

* 24:38: Stt 6:3-5, Lu 17:26, 1 Pi 3:20

* 24:38: Luk 17:26; 1 Pita 3:20

* 24:39: Stt 7:6-24, 2 Pi 3:6

* 24:39: Jenesis 7:6-24; 2 Pita 3:6

* 24:42: Mt 25:13, Mk 13:33, Lu 21:36

* 24:42: Matyu 25:13; Mak 13:33; Luk 21:36

* 24:43: 1 Te 5:2, 2 Pi 3:10, MAA 3:3, 16:15

* 24:43: 1 Tesalonika 5:2; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 3:3; 16:15

* 24:43: Luk 12:39-40

* 24:44: Mt 25:13, 1 Te 5:6

* 24:44: Matyu 25:13; 1 Tesalonika 5:6

* 24:46: MAA 16:15

* 24:46: Akar Mogomem 16:15

* 24:47: Mt 25:21-23

* 24:47: Matyu 25:21-23

* 24:51: Mt 8:12, 25:30

* 24:51: Matyu 8:12; 25:30

* 25:1: Lu 12:35, MAA 19:7

* 25:1: Luk 12:35; Akar Mogomem 19:7

* 25:3: Israelɨn adarazi olivɨn borem isava, uan lambagh ruava dagh aboi, me en mɨn karasin lambagh aboir puvatɨ.

* 25:11: Luk 13:25

* 25:12: Mt 7:23

* 25:12: Matyu 7:23

* 25:13: Mt 24:42-44, 1 Te 5:6, 1 Pi 5:8

* 25:13: Matyu 24:42-44; 1 Tesalonika 5:6; 1 Pita 5:8

* 25:14: Mk 13:34

* 25:14: Mak 13:34

* 25:15: Ro 12:6

* 25:15: Rom 12:6

* 25:21: Mt 24:45-47, Lu 12:44, 16:10, 2 Ti 2:12, Hi 12:2, 1 Pi 1:8

* 25:21: Matyu 24:45-47; Luk 12:44; 16:10; 2 Timoti 2:12

* 25:29: Mt 13:12, Mk 4:25, Lu 8:18, Jo 15:2

* 25:29: Matyu 13:12; Mak 4:25; Luk 8:18; Jon 15:2

* 25:30: Mt 8:12, 22:13, Lu 13:28

* 25:30: Matyu 8:12; 22:13; Luk 13:28

* 25:31: Sek 14:5, Mt 16:27, 19:28, Ap 1:11, 1 Te 4:16, 2 Te 1:7, MAA 1:7, 20:11-13

* 25:31: Matyu 16:27; 19:28; Aposel 1:11; 1 Tesalonika 4:16; 2 Tesalonika 1:7; Akar Mogomem 1:7; 20:11-13

* 25:32: Ese 20:38, 34:17, Ro 14:10, 2 Ko 5:10, MAA 20:12

* 25:32: Esekiel 20:38; 34:17; Rom 14:10; 2 Korin 5:10; Akar Mogomem 20:12

* 25:34: 1 Ko 6:9, 15:50, Ga 5:21, Hi 4:3, 1 Pi 1:20

* 25:34: 1 Korin 6:9; 15:50; Galesia 5:21; Hibru 4:3; 1 Pita 1:20

* 25:35: Ais 58:7, Ese 18:7, 18:16, Hi 13:2, Je 1:27

* 25:35: Aisaia 58:7; Esekiel 18:7; 18:16; Hibru 13:2; Jems 1:27

* 25:36: 2 Ti 1:16, Je 2:15-16

* 25:36: 2 Timoti 1:16; Jems 2:15-16

* 25:40: Snd 19:17, Mt 10:42, 18:5, Mk 9:41, Hi 6:10, MAA 22:12

* 25:40: Aghuzir Akaba 19:17; Matyu 10:42; 18:5; Mak 9:41; Hibru 6:10; Akar Mogomem 22:12

* 25:41: Mt 7:23, Mk 9:48, Lu 16:24, MAA 12:9, 20:10

* 25:41: Matyu 7:23; Mak 9:48; Luk 16:24; Akar Mogomem 12:9; 20:10

* 25:45: Sek 2:8, Ap 9:5

* 25:45: Sekaraia 2:8; Aposel 9:5

* 25:46: Dan 12:2, Jo 5:29, Ro 2:7

* 25:46: Daniel 12:2; Jon 5:29; Rom 2:7

* 26:2: Kis 12:1-27, Mt 20:18, Mk 14:1, Lu 22:1, Jo 13:1

* 26:2: Ua Me Ini 12:1-27; Matyu 20:18; Mak 14:1; Luk 22:1; Jon 13:1

* 26:7: Lu 7:37-38

* 26:7: Luk 7:37-38

* 26:11: Lo 15:11, Jo 12:8, 14:19, 17:11

* 26:11: Godɨn Araziba 15:11; Jon 12:8; 14:19; 17:11

* 26:14: Jo 11:57

* 26:14: Jon 11:57

* 26:15: Sek 11:12, Mt 27:3

* 26:15: Sekaraia 11:12; Matyu 27:3

* 26:15: Dagɨar 30 silvan kaba ti datɨrɨghɨn en dagɨabar dɨbobonim, ti manmakɨn? Da avɨraseme, egha gumazim iakɨnir 5pla o 6plan ingarizir ivezimɨn mɨn otogham. Nɨ Matyu 27:9-10ɨn gan.

* 26:17: Kis 12:6, 12:14-20, Mk 14:12, Lu 22:7-9

* 26:17: Ua Me Ini 12:6; 12:14-20; Mak 14:12; Luk 22:7-9

* 26:18: Mt 21:3

* 26:18: Matyu 21:3

* 26:23: Sng 41:9, Lu 22:21, Jo 13:18

* 26:23: Onger Akaba 41:9; Luk 22:21; Jon 13:18

* 26:24: Ais 53, Dan 9:26, Mk 9:12, Jo 17:12

* 26:24: Aisaia 53:1-12; Daniel 9:26; Mak 9:12; Jon 17:12

* 26:26: Mt 14:19, 1 Ko 10:16

* 26:26: 1 Korin 10:16

* 26:28: Kis 24:8, Jer 31:31-34, Sek 9:11, Ro 5:15, 1 Ko 10:16, Hi 9:22

* 26:28: Ua Me Ini 24:8; Jeremaia 31:31-34; Sekaraia 9:11; Rom 5:15; 1 Korin 10:16; Hibru 9:22

* 26:29: Mk 14:25, Lu 22:18, Ap 10:41

* 26:29: Mak 14:25; Luk 22:18; Aposel 10:41

* 26:30: Lu 22:39, Jo 18:1

* 26:30: Luk 22:39; Jon 18:1

* 26:31: Sek 13:7, Jo 16:32

* 26:31: Sekaraia 13:7; Jon 16:32

* 26:32: Mt 28:7, 28:16, Mk 14:28

* 26:32: Matyu 28:7; 28:16; Mak 14:28

* 26:34: Mt 26:69-75

* 26:34: Matyu 26:69-75

* 26:35: Mt 26:56

* 26:35: Matyu 26:56

* 26:38: Jo 12:27

* 26:38: Jon 12:27

* 26:39: Mt 6:10, 20:22, Jo 6:38, Hi 5:7-8

* 26:39: Matyu 6:10; 20:22; Jon 6:38; Hibru 5:7-8

* 26:41: Mt 6:13, Ef 6:18, Hi 2:14,, 4:15

* 26:41: Matyu 6:13; Efesus 6:18; Hibru 2:14; 4:15

* 26:44: 2 Ko 12:8

* 26:44: 2 Korin 12:8

* 26:45: Jo 12:27, 13:1

* 26:45: Jon 12:27; 13:1

* 26:46: Jo 14:31

* 26:46: Jon 14:31

† 26:50: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam Grighɨn akam deragha anebɨghizir puvatɨ. Gumazir maba akar kam giragha ghaze, Iesus kamaghɨn mɨgei, “Namakam, nɨ bizitam bagha izi?”

* 26:51: Jo 18:26

* 26:51: Jon 18:26

* 26:52: Stt 9:6, MAA 13:10

* 26:52: Jenesis 9:6; Akar Mogomem 13:10

* 26:53: 2 Kin 6:17, Dan 7:10

* 26:53: 2 Atriviba 6:17; Daniel 7:10

* 26:54: Ais 53:7, Mt 26:56, Mk 14:49

* 26:54: Aisaia 53:7; Matyu 26:56; Mak 14:49

* 26:55: Lu 19:47, 21:37

* 26:55: Luk 19:47; 21:37

* 26:56: Mt 26:31

* 26:56: Matyu 26:31

* 26:60: Lo 19:15, Sng 27:12, Mk 14:55, Ap 6:13

* 26:60: Godɨn Araziba 19:15; Onger Akaba 27:12; Mak 14:55; Aposel 6:13

* 26:61: Mt 27:40, Jo 2:19

* 26:61: Matyu 27:40; Jon 2:19

* 26:63: Ais 53:7, Mt 27:12

* 26:63: Aisaia 53:7; Matyu 27:12

* 26:64: Sng 110:1, Dan 7:13, Mt 24:30, Lu 21:27, Ap 7:55, 1 Te 4:16, MAA 1:7

* 26:64: Onger Akaba 110:1; Daniel 7:13; Matyu 24:30; Luk 21:27; Aposel 7:55; 1 Tesalonika 4:16; Akar Mogomem 1:7

* 26:65: Mt 9:3, Mk 14:63, Jo 10:33, Ap 14:14

* 26:65: Mak 14:63; Aposel 14:14

* 26:65: Ofa Gami 24:16

* 26:66: Jo 19:7

* 26:66: Jon 19:7

* 26:67: Ais 50:6, 53:5, Mt 27:30, Jo 19:3

* 26:67: Aisaia 50:6; 53:5; Matyu 27:30; Jon 19:3

* 26:74: Mk 14:71

* 26:74: Mak 14:71

* 26:75: Mt 26:34, Mk 14:30, Lu 22:61-62, Jo 13:38

* 26:75: Matyu 26:34; Mak 14:30; Luk 22:61-62; Jon 13:38

* 27:1: Lu 22:66

* 27:1: Luk 22:66

* 27:2: Pailat Romɨn gumazim. Romɨn gavman Judan atrivimɨn anetɨ. Judaba uari Iesusɨn mɨsueghan kogham. Romɨn gavmanra gumazibav soghtɨma da arɨmɨghiram. Kamaghɨn Judaba Iesus inigha Pailat bagha ghu. Nɨ Jon 18:31ɨn gan.

* 27:3: Mt 26:14-15

* 27:3: Matyu 26:14-15

* 27:5: 2 Sml 17:23

† 27:8: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam “me dughiar kamɨn ikegha iza, datɨrɨghɨn, nguazir kam me ziar kamra a garɨgha iti,” an en dughiam mɨgeir puvatɨ. A Matyu akar kaba osirizir dughiam mɨgei.

* 27:9: Jeremaia 32:6-15; Sekaraia 11:12-13

* 27:11: Mk 15:2, Lu 23:3, Jo 18:33, 18:37, 1 Ti 6:13

* 27:11: Mak 15:2; Luk 23:3; Jon 18:33; 18:37; 1 Timoti 6:13

* 27:12: Ais 53:7, Mt 26:63, Jo 19:9

* 27:12: Aisaia 53:7; Matyu 26:63; Jon 19:9

* 27:14: Jo 19:9

* 27:14: Jon 19:9

* 27:18: Jo 11:47-48, 12:19

* 27:18: Jon 11:47-48; 12:19

* 27:20: Ap 3:14

* 27:20: Aposel 3:14

* 27:24: Lo 21:6-9, Mt 27:4

* 27:24: Godɨn Araziba 21:6-9; Matyu 27:4

* 27:25: Jos 2:19, 2 Sml 1:16, Mt 23:35, Ap 5:28

* 27:25: Josua 2:19; 2 Samuel 1:16; Matyu 23:35; Aposel 5:28

* 27:28: Lu 23:11

* 27:28: Luk 23:11

* 27:29: Sng 69:19, Ais 53:3

* 27:29: Onger Akaba 69:19; Aisaia 53:3

‡ 27:29: Mɨdorozir gumaziba Iesus dɨpovasa atrivimɨn mɨn an adiarim gami. Dughiar kamɨn, atriviba kamaghɨn adiaribagh ami, me korotiar agheviba aghuava atrivibar dapanir asuaba azui. Egha me atrivibar dabirabibagh apia uaghan uan difizibar suisi.

* 27:30: Ais 50:6, Mt 26:67

* 27:30: Aisaia 50:6; Matyu 26:67

* 27:31: Ais 53:7

* 27:31: Aisaia 53:7

* 27:34: Sng 69:21, Mt 27:48

* 27:34: Onger Akaba 69:21; Matyu 27:48

* 27:35: Sng 22:18

* 27:35: Onger Akaba 22:18

* 27:38: Ais 53:12

* 27:38: Aisaia 53:12

* 27:39: Sng 22:7, 109:25

* 27:39: Onger Akaba 22:7; 109:25

* 27:40: Mt 26:61, Jo 2:19

* 27:40: Matyu 26:61; Jon 2:19

* 27:42: Jo 11:50

* 27:43: Sng 22:8

* 27:43: Onger Akaba 22:8

* 27:46: Sng 22:1, Hi 5:7

* 27:46: Onger Akaba 22:1

* 27:48: Sng 69:21

* 27:48: Onger Akaba 69:21

* 27:51: Kis 26:31-33, Mk 15:38, Lu 23:45, Hi 10:19-20

* 27:51: Ua Me Ini 26:31-33; 2 Eghaghaniba 3:14; Mak 15:38; Luk 23:45; Hibru 6:19; 10:19-20

* 27:55: Luk 8:2-3

* 27:56: Mt 20:20

* 27:56: Matyu 20:20

* 27:58: Lo 21:22-23

* 27:58: Godɨn Araziba 21:22-23

* 27:60: Ais 53:9

* 27:60: Aisaia 53:9

§ 27:62: Kar Sabatɨn dughiamra.

* 27:63: Mt 12:40, 16:21, 17:23, 20:19, Mk 8:31, 9:31, 10:33-34, Lu 9:22, 18:31-33, Jo 2:19-21

* 27:63: Matyu 12:40; 16:21; 17:23; 20:19; Mak 8:31; 9:31; 10:33-34; Luk 9:22; 18:31-33; Jon 2:19-21

* 27:65: Dan 6:17

* 27:65: Daniel 6:17

* 27:66: Dan 6:17

* 27:66: Daniel 6:17

* 28:1: Wikbar dughiar faragh zuim, a Sandera.

* 28:3: Dan 10:6, Mt 17:2, Ap 1:10

* 28:3: Daniel 10:6; Matyu 17:2; Aposel 1:10

* 28:6: Mt 12:40, 16:21

* 28:6: Matyu 12:40; 16:21

* 28:7: Mt 26:32

* 28:7: Matyu 26:32

* 28:10: Hi 2:11

* 28:13: Mt 27:64

* 28:13: Matyu 27:64

* 28:16: Mt 26:32, 28:7-10, Mk 14:28

* 28:16: Matyu 26:32; 28:7-10; Mak 14:28

* 28:18: Dan 7:13-14, Mt 11:27, Jo 3:35, 13:3, Ap 2:36, 1 Ko 15:27, Ef 1:20-22, Hi 1:2, MAA 17:14

* 28:18: Daniel 7:13-14; Matyu 11:27; Jon 3:35; 13:3; Aposel 2:36; 1 Korin 15:27; Efesus 1:20-22; Hibru 1:2; Akar Mogomem 17:14

* 28:19: Mk 16:15-16, Ap 1:8

* 28:19: Mak 16:15-16; Aposel 1:8

* 28:20: Mt 18:20, Jo 14:23

* 28:20: Matyu 18:20; Jon 14:23

Mak

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mak Osirizir Akar Aghuim

O

Mak

Akar faragha zuim

Mak Osirizir Akar Aghuimɨn akɨnafarim, an akar faragha itim kamaghɨn mɨgei, “Kar Godɨn Otarim Krais Iesusɨn Akar Aghuimɨn mɨngarim.” Akɨnafarir kam e an gari, Iesus a gumazir ingangarir avɨribar amuamin gavgavim ko ziam itim. Ezɨ dughiar a gumazamizibar sure gamiziba, ko dughiar a duar kuraba batogheziba, ko dughiar a gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadaziba, e akɨnafarir kamɨn aven eghaghanir kabar gara kamaghɨn fo, a gavgavir ekiam ko ziar ekiam iti. Iesus a kamaghɨn uabɨ dɨbora ghaze, “Gumazamizibar Otarim.” Egha a kamaghɨn mɨgei, “A gumazamizir avɨriba bagh ovegh ua me givezegh me iniasa ize.” (Nɨ Mak 10:45ɨn gan.)

Mak Iesusɨn ingangarir avɨribagh eghani. Egha a Iesus gumazamizibar sure gamizir akar avɨribagh eghanizir puvatɨ. Mak faragha Gumazamiziba Ruer Gumazim Jonɨn ingangarim, ko Iesusɨn rurim, ko Satan Iesus gifarasa a gakaghorir eghaghanimɨn gun mɨgei. Ezɨ gɨn e Iesusɨn garima, a gumazir osɨmtɨzir avɨriba ateribar apangkufi, egha men sure gami. Ezɨ faragha suren gumaziba Iesus amir bizibar mɨngaribagh fozir puvatɨ. Egha me nɨmɨra nɨmɨra gɨn dagh fofosi.

E uaghan Iesusɨn apanibar gari, me osɨmtɨzir avɨriba a garɨsi. Ezɨ Mak Osirizir Akar Aghuimɨn akar abuananaba, a Iesus aremegha ua dɨkavizir eghaghanim geghari.

Iesus, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn gun
gumazamizibav kɨmasa ize

1

(Sapta 1:1--3:6)

Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim,
faragha izava Iesusɨn akam akuri

(Matyu 3:1-12; Luk 3:1-9; 3:15-17; Jon 1:19-28)

1 Kar Godɨn Otarim Krais Iesusɨn Akar Aghuim.

2 * *God fomɨra uan akam isa, an akam inigha izir gumazim Aisaia ganɨngi. Ezɨ an an osirizɨma, an akɨnafarimɨn iti. Akar kamra kara:

“Ia oragh! Kɨ uan abuir gumazim amadaghtɨma,

a faragh mangɨ nɨ bagh tuavim akɨram.

3 * *Gumazir tiarir mam gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dɨa ghaze,

‘Ia Ekiam bagh tuaviba azenɨva, dar kɨr.’ ”

4 * *Kamaghɨn amizɨma, Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon izava gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikiava gumazamiziba rua kamaghɨn akam akuri, “Ia navibagh iraghtɨ, kɨ ia rueghtɨ, God ian arazir kuraba gɨn amadagham.” 5 An akar kabav geima Judian Distrighɨn itir nguibaba koma Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, me bar iza uan arazir kurabar gun mɨgeima, a Jordanɨn Fanemɨn me rue.

6 * *Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim, an asɨzim kamelɨn arɨzibar ingarizir iniba ikegha asɨzir inim uan ivariam gike. A inir kaba ikeghava odeziba ko ruarimɨn haniba api.* 7 * *Ezɨ an akam kamaghɨn mɨgei, “Nan gɨn izamin gumazim an gavgavim guizbangɨra nan gavgavim gafira. Kɨ an mɨn garir puvatɨ. Kɨ uaghan aviraghɨva an dagarir asuabar beniba fɨran gavgaviba puvatɨ. 8 * *Kɨ dɨpamɨn ia rue, eghtɨ a gɨn Godɨn Duamɨn ia ruam.”

Iesus ruezɨma gɨn Satan a gifarasa
a gakaghori

(Matyu 3:13-17; 4:1-11; Luk 3:21-22; 4:1-13)

9 Dughiar kam Iesus Galilin Distrighɨn itir nguibam, Nasaret, ategha Jon bagha izezɨma, a Jordanɨn Fanemɨn a rue. 10 Iesus dɨpamɨn aven ikegha azenan otivavɨra ikia garima overiam kuiaghirɨzɨ Godɨn Duam bunbamɨn mɨn mɨghegha a bagha izaghiri. 11 * *Ezɨ tiarir mam Godɨn Nguibamɨn ikiava kamaghɨn dei, “Nɨ nan Otarim. Kɨ guizbangɨra nɨ gifuegha nɨ bagha bar akonge.”

12 Ezɨ Godɨn Duam anemadazɨma a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. 13 * *A ghugha, 40plan dughiabar danganir kamɨn itima, Satan a gifarasa a gakaghori. A ruarimɨn itir asɨziba ko ikia dar torimɨn itima, Godɨn enselba an garava an akurvasi.

Iesus faragha zuir suren gumazibar dei

(Matyu 4:12-17; Luk 4:14-15; Matyu 4:18-22; Luk 5:1-11)

14 * *Ezɨ me Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim, inigha kalabus gatɨzɨma, Iesus gɨn Galilin Distrighɨn ghugha Godɨn Akar Aghuim akuri. 15 * *A kamaghɨn mɨgei, “Dughiam otogha gɨfa. God Bizibagh Ativamin Dughiam roghɨra ize. Ia navibagh iragh nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Akar Aghuimɨn ikɨ.”

16 Dughiar mam Iesus Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarimɨn ghua Saimon uan dozim Andru ko aningɨn garima, aning osiriba baghava uan iver ekiaba akuri. Aning osiriba isa dagɨaba bagha da amadir gumazimning. 17 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn aning mɨgei, “Gua nan gɨn izɨtɨ kɨ guan akakaghtɨma, gua osiriba isi moghɨn gumazamiziba iniam.” 18 * *Ezɨ aning an akam baraghavɨra uan iveba ategha an gɨn zui. 19 Ezɨ a mong sɨvagha ghua, Sebedin otarim Jems uan dozim Jon ko aningɨn garima aning uan botɨn ikiava uan iver ekiabar kɨri. 20 An aningɨn garavɨra aningɨn diazɨma, aning maghɨra uan afeziam Sebedi koma an ingangarir gumaziba ataghizɨ me uan botɨn itima aning Iesusɨn gɨn zui.

Iesus duar kurar mam batoghezɨ
a gumazim ategha azenan ize

(Luk 4:31-37)

21 * *Ezɨ Iesus ko an gɨn zuir darazi Kaperneamɨn ghue. Me zuezɨ Sabat otozɨma, a God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghugha, dɨpenir kamɨn aven itir gumazamizibar sure gami. 22 * *A men sure gamima gumazamiziba bar an akam baregha dɨgavir kuram gami. An mɨgɨrɨgɨar kaba mati gavgavim itir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨaba. An mɨgɨrɨgɨaba Judan Arazibagh fozir gumazibar mɨgɨrɨgɨabar mɨn zuir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba dɨgavir kuram gami.† 23 A kamaghɨn me mɨgɨavɨra itima gumazir duar kuram apazazir mam God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven izegha dei. 24 * *A dɨa kamaghɨn mɨgei, “Nɨ manmaghɨn e damuasa, Nasaretɨn gumazim Iesus? Nɨ e gasɨghasɨghasa ize? Kɨ nɨ gɨfo, nɨ God amadazir gumazim, nɨ Godɨn damazimɨn zuezir gumazim.”

25 Ezɨ Iesus akar gavgavimɨn kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nɨmɨra ikɨ, egh gumazir kam ategh azenan izegh.” 26 * *Ezɨ duar kurar kam Iesus baregha gumazir kam gunabagha aravɨram azenan ize.

27 Ezɨ gumazamiziba bar bizir kamɨn ganigha guizbangɨra dɨgavir kuram gamigha uarira uarir azangsɨsi, “Kar manmaghɨn amizir bizim? A suren arazir igiam e gami. A gavgavim itir akabav gei. A uaghan akar gavgavimɨn duar kurabav geima da an akam barasi.” 28 * *An amizir bizibar eghaghanim zuamɨra Galilin Distrik bar a garui.

Iesus gumazamizir avɨribar akuragha me gamizɨ me ghuamaghe

(Matyu 8:14-17; Luk 4:38-41)

29 Ezɨ Iesus gumazir maba ko God ko mɨgeir dɨpenim ategha Saimon ko Andrun dɨpenimɨn zuima, Jems ko Jon me ko zui. 30 Me ghua garima Saimonɨn asamim arɨa mɨkarzim fɨava dakozim girɨghav itima gumazir maba an gun Iesus mɨgei. 31 Me a mɨkemezɨma, an a bagha ghuava an dafarimɨn suiragha a ghufe. Ezɨ an arɨmariam anetaghizɨma a dɨkavigha dagheba me ganɨdi.

Iesus gumazamizir avɨribagh amizɨ,
me ua dera

(Matyu 8:16-17; Luk 4:40-41)

32 Guaratɨzir kamra, amɨnim pɨrizɨma me gumazamizir arɨmariar kuraba koma gumazamizir avɨrir duar kuraba apazaziba bar me inigha Iesus bagha izi. 33 Nguibar kamɨn itir gumazamiziba bar izava dɨpenir kamɨn tiar akamɨn uari akufa. 34 * *Ezɨ Iesus arɨmariar guar avɨriba itir gumazamizir avɨriba men arɨmariabagh amizɨ, me ghuamaghe. A duar kurar avɨriba saram otoghezɨma da gumazamiziba ategha azenan ize. Duar kuraba a gɨfo, a Godɨn Otarim. Ezɨ kamaghɨn a ghaze, ia kamaghɨn mɨkɨman markɨ suam, Kɨ Godɨn Otarim. Egha a men anogoroke.

Iesus gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn God ko mɨgei

(Luk 4:42-44)

35 * *Egha amɨmzaraghan amɨnim tɨghar itima, Iesus dɨkavigha dɨpenim ategha ghuava gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghugha God ko mɨgei. 36 A ghuzɨ Saimon uan roroaba ko a buriagharui. 37 Me ghua an apigha kamaghɨn a mɨgei, “Gumazamiziba bar nɨ buri.”

38 Ezɨ Iesus men akam ikaragha kamaghɨn mɨgei, “E nguibar igharazir roghɨra kagh itibar mangam. Kɨ munagh uaghan Godɨn akam akunam. Kɨ bizir kam bagha ize.” 39 * *A kamaghɨn mɨkemegha, Galilin Distrighɨn danganiba bar dagh aruava God ko mɨgeir dɨpenibar aven Godɨn akam akurava gumazamizibagh apazazir duar kuraba batosi.

Iesus lepa itir gumazir mam gamizɨma, a ua dera

(Matyu 8:1-4; Luk 5:12-16)

40 Ezɨ gumazir lepa itir mam Iesus bagha izava, an guamɨn aviragha tevimning apɨrigha puvɨra a gaghori, “Nɨ fueghɨva na damightɨ, kɨ Godɨn damazimɨn zuegh ua deraka.”‡ 41 Ezɨ Iesus kamaghɨn oregha, guizbangɨra bar an apangkufi. Egha uan agharim isa gumazir kam gatɨgha ghaze, “Kɨ ifonge. Nɨn mɨkarzim zuegh, ua deragh.” 42 Iesus kamaghɨn mɨgɨavɨra itima, lepan arɨmariam zuamɨra gumazir kam ataghizɨ an mɨkarzim ua dera.

43 Ezɨ Iesus gumazir kam amaga akar gavgavimɨn kamaghɨn a mɨgei, 44  *“Nɨ oragh, nɨ batozir bizir kam nɨ an gun mɨkɨman markɨ. Nɨ mangɨ uan mɨkarzim isɨ ofa gamir gumazimɨn akagh, egh Moses fomɨra e mɨkemezɨ moghɨn, nɨ ua bagh Godɨn ofa damu. Eghtɨ gumazamiziba fogh suam, nɨn arɨmariam gɨfa.” 45 Ezɨ gumazir kam Iesus a mɨkemezɨ moghɨn damuan aghuagha, bizir kamɨn gun bar me mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, maburan avɨrim Iesus akuvazɨma, a nguibar ekiatamɨn aven azenaram aruir puvatɨ. A uabɨra itir danganimɨn itima, gumazamiziba a bagha tintinibar izavɨra iti.

2

Iesus gumazir soroghafariba amɨrazir mam gamizɨma a ua dera

(Matyu 9:1-8; Luk 5:17-26)

1 Ezɨ dughiar maba gɨvazɨma, Iesus uamategha Kaperneamɨn ghu. A ghua dɨpenimɨn itima gumazamizir avɨriba a uamategha izezir akam baraki. 2 Me akar kam baregha izezɨma dɨpenim bar izɨvazɨ an tiar akam sara izɨfa. Ezɨ Iesus Godɨn akam me mɨkɨri. 3 An akam akurima, gumazir maba soroghafariba amɨrazir gumazir mam inigha a bagha izi. Gumazir pumuning ko pumuning akuriamɨn a gisaghpugha izi. 4 Me iza garima dɨpenimɨn tiar akam bar izɨfa, kamaghɨn amizɨ, me Iesus bagh mangan ibura. Egha me gumazir kam inigha dɨpenir siriamɨn ghuavanabogha dɨpenir siriamɨn torim gamigha beniba akuriam dafegha anemadazɨma a Iesus bagha ghuaghiri.* 5 * *Ezɨ Iesus gumazir kabar nɨghnɨzir gavgavimɨn ganigha kamaghɨn soroghafariba amɨrazir gumazim mɨgei, “Nan borim, kɨ nɨn arazir kuraba gɨn amada.”

6 Iesus kamaghɨn a mɨgeima, Judan Arazibagh fozir gumaziba apiaghav ikiava uarira uan navir averiabar kamaghɨn mɨgei, 7 * *“Gumazir kam tizim bagha kamaghɨn mɨgei? A Godɨn danganim iniasava ami! Gumazir kɨnitam gumazir igharazitamɨn arazir kuraba gɨn amadaghan kogham. God uabɨra.” 8 Me kamaghɨn nɨghnɨzima, Iesus zuamɨra uan navir averiamɨn men nɨghnɨzibagh fogha kamaghɨn me mɨgei, “Ia manmaghsua uan navir averiabar aven kamaghɨn nɨghnɨsi? 9 Kɨ akar manam mɨkɨmam? Pura gumazir kɨnitam kamaghɨn mɨkɨm suam, kɨ nɨn arazir kuraba gɨn amada. Egh uaghan gumazir kɨnitam kamaghɨn mɨkɨman kogham, nɨ dɨkavigh uan akuriam inigh mangɨ, egh ua deragh. 10 Kɨ arazir kam damightɨma, ia ganigh fogham, Gumazamizibar Otarim a nguazir kamɨn arazir kuraba gɨn amangamin gavgavim iti.”

Egha kamaghɨn gumazir soroghafariba amɨrazim mɨgei, 11 “Kɨ nɨ mɨgei, nɨ dɨkavigh uan akuriam inigh dɨpenimɨn mangɨ.” 12 * *Egha a mɨgɨavɨra itima me gari gumazir kam dɨkavigha uan akuriam inigha azenan ghu.

Gumazamiziba bar an ganigha dɨgavir kuram gamigha Godɨn ziam fa kamaghɨn mɨgei, “E faragha bizir katamɨn ganizir puvatɨ!”

Iesus uabɨn gɨn mangasa Livain dei

(Matyu 9:9-13; Luk 5:27-32)

13 Ezɨ Iesus ua Galilin Dɨpar Akaremɨn mɨriamɨn ghuaghiri. A ghuaghirima, gumazamizir avɨriba izava uari akuvazɨ, a men sure gami. 14 * *A men sure gamua dɨpar mɨriamɨn ghua Alfiusɨn otarim Livain garima, a gavman danɨngamin dagɨaba isir dɨpenimɨn aperaghav iti. Iesus an gara, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan gɨn izɨ.” Ezɨ Livai a baregha, dɨkavigha an gɨn zui.†

15 Egha gɨn Iesus Livain dɨpenimɨn ikiava uan suren gumaziba koma api. Ezɨ dagɨaba isir gumazir avɨriba ko arazir kurabagh amir gumazir avɨriba, me uaghan me koma api. Gumazir kamaghɨn amir avɨriba, me uaghan Iesusɨn gɨn arui. 16 * *Me apavɨra itima, Judan Arazibagh fozir gumazir maba, me uaghan Farisiba, me an ganigha, an suren gumazibar azangsɨsi, “A manmaghsua dagɨaba isir gumaziba ko arazir kurabagh amir gumaziba koma api?”‡

17 Ezɨ Iesus men azangsɨzim baregha kamaghɨn me mɨgei, “Arɨmariaba puvatɨzir gumazamiziba, dokta bagha zuir puvatɨ. Gumazamizir arɨmariaba itibara, me dokta bagha zui. Kɨ Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba bagha izezir puvatɨ. Kɨ gumazamizir arazir kurabagh amibar dɨmasa ize!”

Me God ko mɨkɨmasa dagheba atagharazir arazim bagha
Iesusɨn azangsɨsi

(Matyu 9:14-17; Luk 5:33-39)

18 Ezɨ dughiar mam Jonɨn suren gumaziba ko Farisin suren gumaziba, me God ko mɨkɨmasa dagheba ataghɨrasi. Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba dughiar kamɨn apima gumazir maba Iesus bagha izava kamaghɨn an azangsɨsi, “Kar manmaghɨn amizir arazim, Jonɨn suren gumaziba ko Farisibar suren gumaziba, me datɨrɨghɨn God ko mɨkɨmasa dagheba ataghɨrazima, nɨn suren gumaziba God ko mɨkɨmasa dagheba ataghɨrazir puvatɨ?”

19 Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Gumazir amuimɨn ikiamim, a ia ko ikɨtɨ, ia a bagha izezir gumazibav kɨmtɨ me dagheba ategham, o puvatɨ? Puvatɨgham. A me ko ikɨtɨ me dagheba ataghɨraghan kogham. 20 Me dagheba ataghɨrazir dughiam iti. Gɨn dughiam izɨtɨma gumazir amuimɨn ikiamim, me me dam a inigh mangɨtɨma, dughiar kabar me dagheba ataghɨragham.

21 “Gumazitam inir avɨzir igiatam inigha korotiar ghurimɨn porogha a isamizir puvatɨ. A kamaghɨn damighɨva egh a rutɨ, inir avɨzir igiam ekonegh korotiar ghurim gekuigh, anebightɨma an torim guizbangɨra bar ekevegham. 22 Eghtɨ gumazitam wainɨn igiam inigh, a isɨva asɨzir inir mɨsevir ghuritam guruighan kogham. A kamaghɨn damightɨ, wainɨn dɨpam gɨn buva anangɨva asɨzir inir ghurir kam abightɨ, wainɨn dɨpam nguazim giregham. Eghtɨ wain ko asɨzir inim vɨrara ikuvigham. A kamaghɨn damuan kogham. A wainɨn igiam inigh asɨzir inir mɨsevir igiamra ruigham.”

Iesus Sabatɨn Ekiam

(Matyu 12:1-8; Luk 6:1-5)

23 * *Egha Iesus Sabatɨn dughiar mamɨn, raizɨn mɨn garir dagher mam wit, an an azenir ekiamɨn torimɨn zui. Ezɨ an suren gumaziba a ko ghuava witɨn ovɨziba isi.§ 24 * *Me zuima Farisin maba men ganigha kamaghɨn Iesus mɨgei, “Nɨ gan. Me manmaghsua arazir kam gamuava Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨ?”

25  *Ezɨ Iesus me ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Devit amizir bizim, me an osirizɨma a iti, ezɨ ia ti an ganiz, o puvatɨ? A uan adarazi ko mɨtiriam men azima a bizir kam gami. 26 * *Devit Godɨn Purirpenimɨn aven ghua me ofa damuasa atɨzir bretɨn rubuziba inigha uan adarazi ko me da ame. An da apava, uaghan maba isa uan gumazibagh anɨngizɨma, me uaghan da ame. Dughiar kam Abiatar, ofa gamir gumazibar dapanim itima, Devit bretɨn kaba ame. Judabar arazir kam iti. Bretɨn kaba ofa gamir gumazibaram ada api, gumazamizir kɨniba puvatɨ. Ezɨ Devit, a gumazir kɨnim, egha a bretɨn kaba ame.”

27 * *Egha Iesus mɨgɨa ghua kamaghɨn me mɨgei, “God gumazamizibar akurvaghasa Sabat atɨ. A Sabat bagha gumazamiziba atɨzir puvatɨ. 28 * *Ezɨ Gumazamizibar Otarim a Sabatɨn dughiamɨn Ekiam.”**

3

Iesus Sabatɨn dughiamɨn gumazir dafarim ekonezir mam gamizɨma
a ua dera

(Matyu 12:9-14; Luk 6:6-11)

1-2 Egha dughiar igharazir mam Iesus God ko mɨgeir dɨpenimɨn ghua garima, dafarim ekonezir gumazir mam, gumazamizir avɨribar tongɨn dɨpenir kamɨn aven iti. A itima gumazir maba uaghan iti. Me, Iesus bizitam damightɨ, me akam agasasa bar deravɨram an gari. Me kamaghsua an gari. A Sabatɨn gumazir kamɨn akuragham, o? 3 Me bizir kam bagha an garavɨra itima, Iesus kamaghɨn dafarim ekonezir gumazim mɨgei, “Nɨ dɨkavigh izɨ bar en guamɨn tugh.”

4 * *Gumazim dɨkavigha tuzɨma, Iesus kamaghɨn men azara, “Arazir manam Sabatɨn arazim abɨki? E arazir aghuim damuam, o arazir kuram damuam, o gumazimɨn akuragham, o gumazim gasɨghasɨgham?” A kamaghɨn men azarazɨma, me bar nɨmɨra iti.

5 * *An damazimning bar gumazamizibagh aruava, navimɨn aven men atari. A men garima, men naviba gavgavigha apangkuvir nɨghnɨziba men puvatɨ. Kamaghɨn a bar osemegha gumazim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan dafarim onegh.” Ezɨ gumazir kam uan dafarim onezɨma, an dafarim ua dera. 6 * *Ezɨ Farisiba kamaghɨn ganigha dɨpenim ategha azenan ghuegha Herotɨn gumaziba ko ikia Iesus mɨsoghasa akabar kɨri.

Iesus uan gavgavim men akazɨma an adarazi nɨghnɨzir gavgavim
an itir puvatɨ

(Sapta 3:7--6:6)

Gumazamizir avɨriba Iesusɨn gɨn zui

(Luk 6:17-19)

7 Ezɨ Iesus uan suren gumaziba ko Galilin Dɨpar Akaremɨn ghuaghiri. A ghuaghirima gumazamizir avɨriba Galilin Distrighɨn ikegha an gɨn ghuaghiri. 8 * *Gumazamizir avɨriba Judian Distrik ko, Jerusalemɨn nguibam ko, Idumean Distrik ko, Jordanɨn Fanemɨn vongɨn itir danganiba ko, Tair ko Saidonɨn nguibamningɨn ikegha Iesus bagha ghuaghiri. Gumazamizir avɨrir kaba, me an amizir bizibar akam baregha a bagha ghuaghiri. 9-10 * *Me iraghuezɨma, Iesus gumazamizir avɨribar akurazɨma, men arɨmariaba gɨfa. Arɨmariaba itir gumazamizir avɨriba uan arɨmariaba agɨvasa Iesusɨn boroghɨn uari akuvagha, Iesusɨn suighasa uari munamadi. Kamaghɨn amizɨ, Iesus uan suren gumazibav gɨa ghaze, “Ia botɨn tam inigh izɨ puram anetɨghtɨ a ikɨ. Eghtɨ gumazamiziba bar na akuvaghtɨma kɨ botɨn ghuavanangam.” 11 * *Iesus me mɨgeima, duar kuraba apazazir gumazir maba iza, Iesusɨn gara duar kuraba zuamɨra me gamima me Iesusɨn guamɨn daighira kamaghɨn dɨa mɨgei, “Nɨ Godɨn Otarim.”

12 * *Me kamaghɨn mɨgeima, a men anogorogha ghaze, me an gun gumazir igharazibav kɨman markɨ.

Iesus 12plan aposelba me amɨsefe

(Matyu 10:1-4; Luk 6:12-16)

13 Egha Iesus dɨpar mɨriamɨn ikegha dɨkavigha mɨghsɨamɨn ghuavanabogha uan ifongezir gumazibar diazɨma, me a bagha zui. 14 Me zuima a gumazir 12pla mɨsevegha ziar kam, aposelba, me gatɨ. Eghtɨ me a ko ikɨtɨ, a gɨn me amangɨtɨ me mangɨ Godɨn Akar Aghuim akunam. 15 Egh a uan gavgavim me danɨngtɨma me uaghan duar kuraba batogham. 16 * *A mɨsevezir gumazir 12plan ziabar kara. Saimon (Iesus gɨn ziar kam, Pita, a gatɨ), 17 * *Sebedin otarimning Jems ko Jon (A ziar kam aning gatɨ, Boanerges. Ziar kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, atara pamtem mɨgeir gumazimning), 18 Andru ko Filip, Bartolomyu, Matyu, Tomas, Alfiusɨn otarim Jems, Tadius, Saimon (a Selotbar gumazir mam), 19 ko Judas Iskariot, gumazir Iesus isava, apanibagh anɨngizim.

Me kamaghɨn mɨgei,
“Iesus Belsebulɨn gavgavimɨn ingari.”

(Matyu 12:24-32; Luk 11:14-23; 12:10)

20 * *Egha Iesus uamategha dɨpenimɨn aven ghugha itima gumazamizir avɨriba izava anekufa. Me bar anekufa, kamaghɨn amizɨ, a uan suren gumaziba ko daghebar aman ibura. Me damamin dughiaba puvatɨ. 21 * *Ezɨ gumazamizir maba kamaghɨn mɨgei, “An ongani.” Ezɨ Iesusɨn adarazi akar kam baregha, a inigh mangasa izi.

22 * *Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir maba Jerusalemɨn ikegha izaghira kamaghɨn mɨgei, “Belsebul a gapasa. A duar kurabar gumazir dapanimɨn gavgavimɨn duar kuraba batosi.”*

23 * *Ezɨ Iesus me mɨgeir akam baregha, egha kamaghɨn gumazamizibar diagha akar isɨn zuir mabar me mɨgei, “Satan manmaghɨn uabɨra uabɨ batuegham? 24 Kantrin tamɨn gumazamiziba uari tuiragh uarira uariv soghtɨ, kantrin kam ikian kogham. 25 Eghtɨ dɨpenir vamɨran itir darazi uari abigh uarira uariv sogh dɨpenir kamɨn itir darazi ikian kogham. 26 Kamaghɨra Satan uan adarazi ko uari abigh uariv sogh, egh me manmaghɨn tugh gavgavigh bizibar ganamin gavgavim ikiam? Bar puvatɨgham.

27 * *“Eghtɨ gumazir manatam puram aven mangɨ gumazir gavgavitamɨn dɨpenim akarighɨva an biziba okemegham? Puvatɨgham. A faraghɨvɨra benibar gumazir gavgavir kam ikegham. A kamaghɨn a damigh, egh gumazir kamɨn dɨpenimɨn aven mangɨ, an biziba okemegham.

28  *“Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazamizibar arazir kuraba ko me Godɨn ziam gasɨghasɨzir akaba, God da gɨn amangamin tuavim iti. 29 Eghtɨ gumazitam Godɨn Duamɨn ziam gasɨghasightɨma God an arazir kurar kam, a gɨn amadaghan kogham. Egh gumazir kam aremeghtɨ, arazir kurar kam an ikɨvɨra ikiam.”

30 Me faragha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Duar kurar mam a gapasa.” A bizir kam bagha, akar kabar me mɨgei.†

Iesusɨn amebam ko an doziba

(Matyu 12:46-50; Luk 8:19-21)

31 * *Ezɨ Iesusɨn amebam ko doziba izava, a itir dɨpenimɨn tiar akamɨn tughava gumazir mam amadazɨma a Iesus mɨkɨmasa aven zui. 32 Ezɨ gumazamizir avɨriba a koma apiaghav ikia kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ oragh, nɨn amebam ko doziba nɨ bagha izeghava azenan iti.”

33 Me a mɨkemezɨma a kamaghɨn men azara, “Tina nan amebam? Te nan doziba?”

34 A kamaghɨn men azaragha, egha an okarigha apiaghav itir gumazamizibar gara, kamaghɨn me mɨgei, “Ia gan! Nan amebam ko dozibara kara. 35 Gumazamizir God ifongezir arazibar gɨn zuiba, me nan doziba ko nan amiziba ko nan amebam.”

4

Iesus akar isɨn zuimɨn kamaghɨn mɨgei, “Gumazir mam witɨn ovɨziba inigha azenimɨn da akuragharui.”

(Matyu 13:1-23; Luk 8:4-15)

1 * *Dughiar igharazir mam Iesus ua dɨpar mɨriamɨn ikiava, gumazamizir mabar sure gami. Me an akaba baraghasa anekuvagha guizbangɨra bar avɨraseme. Ezɨ a botɨn mamɨn bɨragha dɨpam gisɨn aperaghav iti. Gumazamizir kaba an boroghɨn dadarimɨn apiaghav iti. 2 * *An akar isɨn zuir avɨribar men sure gamuava, kamaghɨn me mɨgei, 3 “Ia oragh. Gumazir mam raizɨn mɨn garir daghem wit, ana da inigha ghua azenimɨn da akuragharui. 4 An ada akurima witɨn ovɨzir maba tuavimɨn irezɨma, kuaraziba iza da ame. 5 Ezɨ maba dagɨabagh isɨn itir nguazir evarim gire. Nguazir kam mɨtemezir puvatɨ, ezɨ witɨn ovɨziba zuamɨra afuangi. 6 Ezɨ dar biba bar nguazimɨn aven iraghuezir puvatɨzɨ, aruem anaga dagh isirazɨ, da isia mɨsɨngi. 7 Ezɨ witɨn ovɨzir maba benir dɨkoniba itir nguazim giregha, benibar tongɨn afuangizɨ, benir dɨkoniba aghuava da ikiagharɨki. Ezɨ dar ovɨziba mɨsevezir puvatɨ. 8 * *Ezɨ witɨn ovɨzir maba nguazir aghuim giregha aghuava dagheba mɨsefi. Egha maba 30plan ovɨziba mɨsevima maba 60plan ovɨziba mɨsefe. Ezɨ maba 100plan ovɨziba mɨsefe.”

9 Iesus mɨgɨa ghua kamaghɨn me mɨgei, “Tina kuarimning iti, an oragh.”

Iesus manmaghsuavɨra
akar isɨn zuibagh ami

(Matyu 13:10-17; Luk 8:9-10)

10 Ezɨ gumazamizir avɨriba bar ghuezɨ, Iesus uabɨra itima, an 12plan gumaziba ko an boroghɨn itir gumazamiziba, me an akar isɨn zuimɨn mɨngarim bagha an azara. 11 Me an azarazɨma a kamaghɨn me mɨgei, “God fofozim ia ganɨngizɨma, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akar mogomebagh fo. Egha kɨ azenan itir gumazamiziba pura akar isɨn zuibar me mɨgei. 12 * *Kamaghɨn amizɨma:

“ ‘Me zurara ganɨva,

egh deragh bizitamɨn ganighan kogham.

Me uaghan zurara oraghɨva,

egh me deragh bizitamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham.

Me amuava akar mɨngarim gɨfogha,

uan navibagh irazɨ,

God men arazir kuraba gɨn amadaghai.’ ”*

Witɨn akar isɨn zuimɨn mɨngarim

(Matyu 13:18-23; Luk 8:11-15)

13 An akar kam ua kamaghɨn me mɨgei, “Ia witɨn akar isɨn zuir kamɨn mɨngarim gɨfoz, o puvatɨ? Ia manmaghɨn akar isɨn zuir igharazir tabagh fogham? 14 Akar isɨn zuimɨn aven itir gumazir kam, a mati gumazir Godɨn akam akuragharuim. 15 Gumazamizir maba tuavim girezir witɨn ovɨzibar mɨn ami. Me Godɨn akaba baraghizɨ, Satan zuamɨra iza me oraghizir Godɨn akaba, me dama ada ini. 16 Gumazamizir maba dagɨaba itir nguazim girezir witɨn ovɨzibar mɨn ami. Me Godɨn akaba baregha da bagha bar akonge. 17 Egha men biba iraghuezir puvatɨgha, uaghan dughiar ruarimɨn ikezir puvatɨ. Me itima osɨmtɨziba ko Godɨn gɨn zuir gumazamizibagh asɨghasɨzir araziba izima, me pura God ataki. 18 * *Gumazamizir maba benir dɨkoniba itir nguazim girezir witɨn ovɨzibar mɨn ami. Me Godɨn akaba baraki. 19 * *Me da baregha uaghan nguazir kamɨn biziba bagha nɨghnɨgha, dagɨar avɨriba iniasa ifavarir nɨghnɨzibagh amua, nguazir kamɨn bizir avɨribar garava da bagha agoi. Bizir kabar nɨghnɨziba izava Godɨn akaba ikiagharɨghizɨ da mɨsevir puvatɨ. 20 Ezɨ gumazamizir maba nguazir aghuim girezir witɨn ovɨzibar mɨn ami. Me Godɨn akaba baregha dar suiragha dar gɨn zui. Gumazamizir kaba mati witɨn ovɨziba mɨsɨva, maba 30plan ovɨziba mɨsevima, maba 60plan ovɨziba mɨsevima maba 100plan ovɨziba mɨsefe.”

Lamɨn danganimra aneguragh

(Luk 8:16-18)

21 * *Egha Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ian tina lam gaborogha a inigha itarir ekiamɨn anevara? O an a inigha dakozimɨn apengan anetɨ? Puvatɨ! Ia lam daborogh a inigh azenan an danganimram aneguragh. 22 * *Kamaghɨra mogomer biziba da gɨn azenan otivigham. Eghtɨ bizir amigha aveziba da uaghan gɨn azenan otivigham. 23 Tina kuarimning iti, an oragh.”†

24-25  *Egha a ua kamaghɨn mɨgei, “Ia deraghvɨra akar kam baragh. Gumazitam o amizitam Godɨn akabagh foghtɨ, God uan akabar fofozir igharaziba a danɨngam, eghtɨ a Godɨn akar avɨribagh fogham. Eghtɨ Godɨn akabagh foghan aghuazir gumazim o amizim, an fofozir muziarim God a dam a inigham.”

Dagher ovɨzir afuarazibar akar isɨn zuim

26 Egha Iesus mɨgɨa ghua kamaghɨn me mɨgei, “God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn arazim a kamakɨn. Gumazir mam dagher ovɨziba inigha nguazimɨn da akuri. 27 * *Gumazir kam da kunigha, dɨmagaribar akuava, aruebar dɨkavigha arui. An aruima dagher ovɨzir kaba da afuegha aghui. Dagher ovɨzir kaba manmaghɨn afuegha aghui? Gumazir kam fozir puvatɨ. 28 Ezɨ nguazimra dagher ovɨzir kabagh amizɨma da aghua mɨsefe. Da faragha afuegha aghua ghua aghariba otivigha, ada ghua akɨmariba otivigha mɨsefe. 29 * *Da mɨsevegha dagheba itima, gumazir kam sabam inigha dar akori. A fo, dagheba iti, ezɨ da akoramin dughiam oto.”

Mastetɨn ovɨzimɨn akar isɨn zuim

(Matyu 13:31-32; Luk 13:18-19)

30 Egha a ua kamaghɨn mɨgei, “E manmaghɨn God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn arazim mɨkɨmam? O, e akar isɨn zuir manamɨn an mɨngarimɨn gun mɨkɨmam? 31 A mastetɨn ovɨzimɨn mɨn gari. Mastetɨn zuravarir ovɨziba bar sufi. Temer igharazibar ovɨziba bar a gafiragha ekefe.‡ 32 Gumazir mam anekunizɨma a gɨn aghua bar ekevegha azenimɨn itir zuravariba bar dagh afiragha bar ekefe. An ekevegha an aguar ekiaba uari tuirazɨma kuaraziba izava an aguabar dughuazimɨn aven ikia mɨkonibar ingari.”

Iesus akar isɨn zuibara akam akuri

(Matyu 13:34-35)

33 Egha Iesus men nɨghnɨziba tuzɨnaghɨra, an akar isɨn zuir avɨribar Godɨn akabar me mɨgei. 34 An akabar gumazamizibav gɨava zurara akar isɨn zuibar me mɨgei. Egha a uan suren gumaziba ko me uarira ikiava a bizibar mɨngariba abɨgha me mɨgei.

Iesus amɨnir ekiam ko dɨpavsɨzim batoghezɨ aning pura nɨmɨra irɨghav iti

(Matyu 8:23-27; Luk 8:22-25)

35 Aruer kamɨn amɨnim pɨrasava amima Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gɨa ghaze, “E dɨpar kam abigh an vongɨn mangam.” 36 A kamaghɨn me mɨgeima gumazamiziba dadarimɨn ikiavɨra iti, ezɨ me Iesus aperaghav itir botɨn ghuavanabogha pul gamua vongɨn zui. Botɨn igharazir maba uaghan me ko vongɨn zui. 37 Iesus uan suren gumaziba ko zuima, Maia! Amɨnir ekiam dɨkafi. Ezɨ dɨpavsɨziba izava bot gafirazɨ dɨpam botɨn aven ghuaghira, bot gizɨvazɨ, an atam dɨpamɨn aven magɨrasava ami.

38 Bot magɨrasava amima, Iesus botɨn kamɨn gɨrakɨrangɨn dapanir aghoghonir mam uan dapanimɨn aghorogha akui. Ezɨ an suren gumaziba a gaghuragha kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, e gɨfa! Nɨ e bagha nɨghnɨsi, o puvatɨ?”

39 Ezɨ Iesus dɨkavigha akar gavgavim amɨnim ganɨga, egha kamaghɨn ongarim mɨgei, “Gua amɨragh, nɨmɨra ikɨ!” A mɨgeima, amɨnim amɨrazɨ, dɨpam pura nɨmɨra irɨghav iti.

40 Ezɨ Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Ia tizim bagha puv atiati? Ia nɨghnɨzir gavgavim oteveghavɨra iti?”

41 Ezɨ me bar atiatigha kamaghɨn uarira uariv gei, “Kar gumazir manmaghɨn amizim? A mɨgeima, amɨnim ko dɨpavsɨzim an akam barasi!”

5

Iesus Gerasan gumazir mamɨn duar kuraba batoghezɨma da anetaki

(Matyu 8:28-34; Luk 8:26-39)

1 Ezɨ Iesus uan suren gumaziba ko dɨpam abigha vongɨn Gerasan danganimɨn oto. 2 * *Me otivigha, Iesus bot ategha dadarimɨn anadima gumazir duar kuram apazazir mam, a matmatiamɨn tongɨn ikegha Iesus bativasa izi. 3-4 A matmatiamɨn ikiava a gakui. Me dughiar avɨriba senbar an agharimning ikiava, ankavba an suemning gazui. Ezɨ a zurara senɨn kabar suigha da aghora egha an suemning ikezir ankavbav sogha da aghoragharɨsi. Kamaghɨn amizɨ, gumazitam gumazir kamɨn suiragh a ikɨva avegham. Me uaghan senbar a ikeghtɨ da an suiraghan kogham. Egh gumazitam gavgavigh a ikeghan kogham. 5 A dɨmagariba ko aruebar matmatiam ko mɨghsɨabar purama arua pamtem arava dagɨabar uabɨ uan mɨkarzim aghori.

6 A saghon ikia Iesusɨn ganigha ivegha a bagha izava an guamɨn uan tevimning apɨri. 7-8  *Ezɨ Iesus kamaghɨn duar kuram mɨgei, “Nɨ duar kuram, nɨ gumazir kam ategh azenan izɨ.”

Iesus kamaghɨn a mɨgeima, gumazir kam pamtem ara kamaghɨn mɨgei, “Nɨ manmaghɨn na damuasa, Iesus, Godɨn Bar Pɨn Itimɨn Otarim. Kɨ Godɨn damazimɨn pamtem nɨn azangsɨsi, nɨ arazir kuratam na damuam markɨ!”

9 * *A kamaghɨn mɨgeima Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uan ziam dɨborogh.”

Ezɨ duar kurar kam a ikaragha kamaghɨn a mɨgei, “E bar avɨraseme, kamaghɨn nan ziam Avɨriba.”

10 A Iesus danganir igharazitamɨn me amangan aghuagha Iesus vɨvɨgha a gakaghori.

11 Dughiar kam, men boroghɨra itir mɨghsɨar mɨriamɨn dar avɨriba ikiava api. 12 Ezɨ duar kurar kaba kamaghɨn Iesus mɨgɨava a gakaghori, “Nɨ e mɨkemegh e amadaghtɨ e mangɨ dar okoruar munam gapazaka.” 13 Ezɨ a men amamangatɨzɨ duar kurar kaba gumazir kam ategha azenan izegha ghua dabagh apasa. Dar avɨrir kaba, dar dɨbobonim 2,000ɨn boroghɨn ghu. Ezɨ daba puv ivemara ghua davarir kuram giraghuegha dɨpamɨn aven ghuegha dɨpam apava ariaghire.

14 Ezɨ dabar garir gumaziba daba batoghezir bizimɨn ganigha ghua nguibar ekiamɨn ghua danganir kamɨn itir nguibar dozibar ghua bizir otozir kamɨn gun mɨgei. Ezɨ gumazamiziba bizir kamɨn ganasa dɨkavigha izi. 15 * *Me iza Iesusɨn boroghɨn duar kuraba apazazir gumazimɨn garima, an nɨghnɨzim ua derazɨ, a korotiaba aghuigha aperaghav iti. Me an ganigha atiati. 16 Ezɨ otozir bizir kamɨn ganizir gumazamiziba, me duar kuraba apazazir gumazim batozir bizir kabar gumazir igharazibav gei. Me dar gun mɨgɨa uaghan daba batozir bizimɨn gun mɨgei. 17 Egha gumazamizir kaba bizir kam baregha iza an gara a gakaghora ghaze, a men nguazim ategh danganir igharazitamɨn mangɨ.

18 Ezɨ Iesus danganir kam ategh mangasa botɨn bɨrima duar kuraba apazazir gumazim Iesus ko mangasa pamtem a gaghori. 19 Ezɨ Iesus an anogoregha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ uamategh uan adarazi bagh dɨpenimɨn mangɨva Ekiam nɨn akuragha nɨ gamizir bizibar gun me mɨkɨmɨva, a uaghan bar nɨn apangkuvizir bizimɨn gun me mɨkɨm.” 20 * *Ezɨ gumazir kam a baregha ghua Iesus an akurazir bizimɨn gun Dekapolisɨn Distrighɨn itir nguibabar ghua bar me mɨgei. Gumazamizir kaba a baregha dɨgavir kuram gami.

Iesus aremezir guivir mam ko, arɨmariar amizir mam gamizɨ
aning ua dera

(Matyu 9:18-26; Luk 8:40-56)

21 Ezɨ Iesus bot inigha uamategha dɨpamɨn vongɨn ize. A izegha dɨpar dadarimɨn itima, gumazamizir avɨriba izava anekufa. 22-23  *Ezɨ God ko mɨgeir dɨpenimɨn bizibar garir gumazir mam, an ziam Jairus, a iza Iesusɨn gara an guamɨn uabɨ ekunigha an dagarimningɨn boroghɨn irɨgha kamaghɨn puvɨram a gaghori, “Nan guivim aremeghasa an dɨghorimra isi. Nɨ izɨva uan dafarim a datɨghtɨ an arɨmariam gɨvagh ua ikiam.” 24 Ezɨ Iesus a ko zui.

A zuima gumazamizir avɨrim bar anekuvagha an gɨn zui. 25 Me zuima men tongɨn amizir 12plan azenibar ghuzim batir arɨmariam itir mam uaghan me ko zui. Amizir kam ghuzim batir arɨmariam an itima 12plan azeniba gɨfa. 26 A fomɨra arɨmariam agɨvasa doktaba bagha zuima, me an arɨmariam a gɨvazir puvatɨ. Ezɨ a mɨzazir kuram isi. A uan arɨmariam agɨvasa pura uan dagɨabar me givezima an dagɨaba bar gɨfa. Bizir kaba an arɨmariamɨn akurazir puvatɨ. An ekɨva ghuavɨra iti.

27-28  *A Iesus amir bizibar akam baregha, kamaghɨn nɨghnɨsi, “Kɨ puram an azenan itir korotiamra suiragh nan arɨmariam gɨvagham.” A kamaghɨn nɨghnigha egha damuasa. Amizir kam gumazamizir avɨribar gɨn izava me munamaga iza Iesusɨn korotiar avɨzimɨn suira. 29 Amizim Iesusɨn korotiamɨn suizir dughiamra, an ghuzir arɨmariam pura dutugha ghu. A uabɨ baregha fo, an mɨkarzim ua dera.

30 * *A kamaghɨn amimra, Iesus zuamɨra uabɨ baregha God gumazamizibar arɨmariaba gɨvaghasa a ganɨngizir gavgavim, an mɨkarzim ataghizɨ a fo, nan gavgavim ingari. Egha a ragha gumazamizibar garava men azara, “Tina nan korotiamɨn suira?”

31 Ezɨ an suren gumaziba a ikaragha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ garima, gumazamizir avɨriba nɨ akufa. Ezɨ nɨ tizim bagha kamaghɨn azai, ‘Tina nan korotiamɨn suira?’ ”

32 Me kamaghɨn Iesus mɨgɨavɨra itima, Iesus an korotiamɨn suirazir gumazim o amizim gɨfoghasa raghɨrɨgha garagharui. 33 A ruiavɨra itima, amizir kam a batozir bizim gɨfogha iza Iesusɨn guamɨn degiaghirɨgha, atiatia nɨgha guizbangɨra a batozir bizimɨn gun mɨgei. 34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nan guivim, nɨ navim bar amɨragh ikɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan iti. Kamaghɨn, nɨn nɨghnɨzir gavgavim nɨ gamizɨ nɨ dera. Nɨ navir amɨrizim sara mangɨ, eghtɨ nɨn arɨmariar kam ua nɨ damuan kogham.”

35 Iesus amizir kam mɨgɨavɨra itima gumazir maba God ko mɨgeir dɨpenimɨn bizibar garir gumazim, Jairusɨn dɨpenimɨn ikegha iza kamaghɨn Jairus mɨgei, “Nɨn guivim areme. Nɨ osɨmtɨzim Tisa danɨngan markɨ.”

36 Me kamaghɨn mɨgeima Iesus me baregha kamaghɨn Jairus mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ. Nɨ pura nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ.”

37 An gɨn aruir gumazamiziba a ko mangasa amima a men anogoregha, Pita, ko Jems uan dozim Jon ko, a merara inigha me zui. 38 Me ghua Jairusɨn dɨpenimɨn otivigha Iesus gumazamiziba barazima, me bar azia nɨgɨnir dafam gami.

39 Ezɨ a me bagha aven ghua kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha azia nɨgɨnir dafam gami? Borir kam aremezir puvatɨ. An akui.”

40 * *A kamaghɨn me mɨgeima, me a dɨpova an ingarava kava uariv gei, “E fo, a guizbangɨram areme.” Gumazamiziba kamaghɨn mɨgeima, a bar me batuegha guivimɨn afeziam ko amebam inigha an suren gumazir pumuning ko mɨkezim, merara a ko zui. A me inigha me guivimɨn kuam itir danganimɨn aven ghue. 41 * *Me ghuegha a guivimɨn dafarimɨn suiragha kamaghɨn a mɨgei, “Talita kum!” (Akar kamɨn mɨngarim kamaghɨn iti, “Guivir dozim, kɨ nɨ mɨgei, nɨ dɨkafigh!”) 42 An a mɨgeimrama, guivim dɨkavigha tughava arui. (An azenir 12pla.) A dɨkavigha tugha aruima, me kamaghɨn guizbangɨra dɨgavir kuram gami. 43 * *Ezɨ an akar gavgavimɨn guizbangɨra me mɨgɨa ghaze, ia bizir kamɨn gun gumazir igharazitam mɨkɨmam markɨ. A kamaghɨn me mɨgɨava daghetam a danɨngasa me mɨgei.

6

Iesusɨn nguibamɨn itir darazi
an aghuagha akɨrim a gasara

(Matyu 13:53-58; Luk 4:16-30)

1 Egha Iesus danganir kam ategha uan nguibamɨn ghuavanadima an suren gumaziba a ko zui. 2 * *Ezɨ, Sabatɨn dughiam otozɨ a God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghua, gumazamizibar sure gami. Gumazamizir avɨriba an akaba baregha dɨgavir kuram gami.

Me dɨgavir kuram gamigha kamaghɨn azai, “Gumazir kam managh akar kaba ini? A managh nɨghnɨzir aghuir kaba ini? A uaghan managh mirakelbagh amir gavgavir kam ini? 3 * *E fo, kar pura dɨpenibar ingarir gumazim. A Marian otarim, egha a Jems ko Josep, Judas, ko Saimon, a men avebam. An buaramiziba e ko iti.” Kamaghɨn amizɨ, me dɨbovir akabar a mɨgɨava navibar aven an atari.

4 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Godɨn akam inigha izir gumazim, a nguibar igharazibar zuima, me an ziam fe. Ezɨ an nguibamɨn an adarasi, me an ziam fer puvatɨ.” 5 Kamaghɨn amizɨ, a nguibar kamɨn mirakelɨn avɨribagh amizir puvatɨ. A pura dafarim arɨmariar gumazir vabaram arɨghizɨma, men arɨmariaba gɨfa. 6 * *Ezɨ me nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨzɨma, a kamaghɨn dɨgavir kuram gami.

Iesus uan gavgavim suren gumazibar akazɨ, me deragha a gɨfozir pu

(Sapta 6:6--8:21)

Iesus uan 12plan aposelba ingangarim me ganigha me amada

(Matyu 10:5-15; Luk 9:1-6)

Egha Iesus nguibabagh arua gumazamizibar sure gami. 7 * *Iesus men sure gamua, egha 12plan aposelbar diazɨ, me a bagha izezɨ, a me akuvagha, me mɨgɨa me amada. Gumazir pumuning uaning inigha zui, ezɨ gumazir pumuning uaning inigha zui. A kamaghɨn amua uaghan duar kuraba batoghamin gavgavim me ganigha me amada.

8-9  **A mɨgɨrɨgɨar kam me gamuava me amada, “Ia mangɨ, bizitaba uari bagh da inian markɨ. Ia bretɨn tam ko mɨtaritam inian markɨ. Ia dagɨatam suighan markɨ. Ia uan dagarir asuaba aghuva, ua siotɨn tam inian markɨ. Ia uan aghorir asadivibara suigh mangɨ. 10 Ia kamaghɨn damigh, dɨpenir ia aven zuir manam, ia dɨpenir kamra ikɨ, mangɨ dughiar ia nguibar kam ataghɨraghamim. 11 * *Ia kamaghɨn damu mangɨ nguibatamɨn mangɨghtɨ, me ian aghuagh ia inigh uan dɨpenibar mangɨghan kogh, egh uaghan ia mɨgeir akaba baraghan koghtɨma, ia kamaghɨn damu. Ia nguibar kam ategh mangɨsɨ uan dagarir mɨneziba apezegh, nguibar kam ategh mangɨ. Ia kamaghɨn damightɨ, me ganigh fogham, me arazir aghuim ia gamizir puvatɨ.”*

12 A kamaghɨn me mɨkemegha me amadazɨ me nguibabar ghua Godɨn akam akura ghaze, Ia uan navibagh iragh. 13 * *Me kamaghɨn me mɨgɨava, egha uaghan gumazir avɨribar duar kuraba batogha arɨmariar gumazir avɨriba boremɨn men dapanibagh inga me gamima, me ua dera.

Herot Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazimɨn, fɨrim atu

(Matyu 14:1-12; Luk 3:19-20; 9:7-9)

14  *Iesus bizir avɨribagh amizɨ an ziam otogha ekevezɨ, gumazir avɨriba a gɨfo. Ezɨ danganir kamɨn Atrivim Herot, a baraki. Men marazi kamaghɨn mɨgei, “Jon Gumazamiziba Ruer Gumazim aremegha ua dɨkafi. Kamaghɨn a mirakelbar amuamin gavgavim iti.”

15 Ezɨ men marazi kamaghɨn mɨgei, “A Elaija.”

Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “Kar Godɨn akam inigha izir gumazir mam, a mati fomɨra ikezir Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨn ami.”

16 Me akar kabav geima, Herot da baregha a fo, a fomɨra Jonɨn fɨrim atu. Kamaghɨn amizɨ a kamaghɨn mɨgei, “Kɨ fomɨra mɨkemezɨ, me Gumazamiziba Ruer Gumazim Jonɨn fɨrim atu, ezɨ a ua dɨkafi.”

17-20  *Herot kamaghɨn amigha a fo, a fomɨra uan dozim Filipɨn amuim Herodias ini. Ezɨ Jon zurara kamaghɨn a mɨgei, “Herot, nɨ arazir kuram gamuava uan dozim da an amuim ini.” Jon kamaghɨn mɨgeima, Herodias a bagha guizbangɨra navim isia, egha Jonɨn mɨsueghtɨ an aremeghasa a bagha puvɨra Herot mɨgei. Ezɨ Herot Herodias ifongezɨ moghɨn damuan aghuagha, uan gumazir mabav kemezɨ me Jonɨn suiragha a inigha kalabus gatɨ. Herot fo, Jon Godɨn damazimɨn zuegha derazir gumazimra. Kamaghɨn amizɨ, Herot an atiatia, a inigha deragha an gari. Herot uaghan Jon mɨgeir akaba baragha nɨghnɨzir avɨribagh amua, ana akaba baraghasa ifonge.

21 Ezɨ Herodias datɨrɨghɨn Jonɨn mɨsueghtɨ an aremeghasa tuavim bato. Herotɨn amebam a batezir dughiam otozɨ, a dughiar kam gɨnɨghnɨgha isar ekiam gami. Ezɨ Herodias Jon mɨsoghamin dughiam datɨrɨghɨn oto. Herot isar kam gamuava, uan ingangaribar gari gumazir ekiaba, ko uan mɨdorozir gumazibar gari gumazir ekiaba, ko Galilin itir gumazir ekiaba, a men diazɨma me a ko damasa ize. 22 Me izegha isam apima Herodiasɨn guivim izava me apir danganimɨn ghugha men guamɨn ighiam gizi. A ighiam gizima, Herot ko ikia apir gumaziba an ighiamɨn ganigha guizbangɨra bar a gifongegha a bagha bar akonge.

Me bar akuegha, Herot kamaghɨn guivir igiam mɨgei, “Nɨ bizir manam gifongegh nan azaragh. Eghtɨ kɨ bizir kam nɨ danigham.”

23 * *A kamaghɨn a mɨkemegha, akar dɨkɨrɨzir gavgavim kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ bizitam gifongegh, na mɨkɨm. Nɨ kɨ garir bizibagh ifongeghɨva, na mɨkɨm. Kɨ tongɨra da bighɨva, taba nɨ danigham.”

24 Guivir igiar kam akar kam baregha, azenan izegha ghua kamaghɨn uan amebam mɨgei, “Amebam, kɨ bizir tizim bagh an azaragham?”

Ezɨ an amebam kamaghɨn a mɨgei, “Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazimɨn dapanim.”

25 Ezɨ guivir kam akar kam baregha, zuamɨra uamategha aven ghugha kamaghɨn Herot mɨgei, “Nɨ datɨrɨghɨra Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazimɨn, dapanim itaritam datɨgh na danɨngigh.”

26 * *Ezɨ Herot a baregha, an navim bar oseme. A faragha akar dɨkɨrɨzir gavgavim mɨgeima a ko apir gumaziba a baraki. Kamaghɨn amizɨ, an an azangsɨzim pueghan kogham. 27 Egha Herot a baraghavɨra, akar gavgavim uan mɨdorozir gumazim mɨkemegha anemadazɨ a ghua kalabusɨn aven iraghugha Jonɨn fɨrim atu. 28 A Jonɨn fɨrim atugha an dapanim inigha itarir mam gatɨgha a inigha izava guivir kam ganɨngizɨ anenigha ghua uan amebam ganɨngi. 29 Ezɨ Jonɨn suren gumaziba an ovevem baregha izava an kuam inigha ghua a mozim gatɨ.

Iesus dagheba
5,000ɨn gumazibagh anɨdi

(Matyu 14:13-21; Luk 9:10-17; Jon 6:1-13)

30 * *Ezɨ Iesusɨn aposelba ua izegha an boroghɨn uari akufa. Egha me aruava amizir biziba ko akar me gumazibar sure gamizibar gun Iesus geghari. 31 * *Dughiar kam gumazamizir avɨriba me bagha mangɨgh izegh gamima, me damamin dughiaba puvatɨ. Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia uarira na ko mangɨva gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn mangɨva avughsam.”

32 A kamaghɨn me mɨgɨa, egha me uarira bot inigha gumazamiziba puvatɨzir danganir mamɨn zui. 33 Me zuima, gumazamizir avɨriba men ganigha me gɨfo. Ezɨ nguibabar itir gumazamiziba bar men faraghavɨra ivegha ghua me zuir danganimɨn otifi. 34 * *Ezɨ Iesus ghua dɨpar dadarimɨn otogha garima, gumazamizir bar avɨriba iti. A men gari, me mati sipsipbar mɨn amua, ghuaviba puvatɨgha asaghasazibar mɨn puram arui. Kamaghɨn amizɨ, a bar men apangkufi. Egha a bizir avɨribar men sure gami.†

35 * *A mɨgɨavɨra itima, amɨnim pɨrizɨ an suren gumaziba a bagha iza kamaghɨn a mɨgei, “Kar gumazamiziba puvatɨzir danganim, ezɨ amɨnim pɨri. 36 Nɨ gumazamiziba amadaghtɨ, me mangɨ danganir kamɨn itir nguibaba ko roghɨra itir nguibar dozibar mangɨva me damɨsɨ uari bagh daghebagh ives.”

37 * *Ezɨ a me ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Ia uari daghetaba me danɨng.”

Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Dagɨar e me bagh bretbagh ivezamim, a 200 kinan tu. E da inigh, mangɨ, me bagh bretbagh ivezegh me danɨngasa, nɨ ifonge?”‡

38 Ezɨ Iesus men azara, “Ia manmaghɨra bretba iti? Ia mangɨ ganigh.”

A mɨkemezɨ, me ghua ganigha kamaghɨn a mɨgei, “E bar bretɨn rubuzir 5pla ko osirir pumuningra iti.”

39 Ezɨ Iesus me mɨkemezɨ me gumazamizibav gei, me uari uari tuiragha grazim gapia. 40 Ezɨ me uari tuiragha okoruabar apiaghiri. Ezɨ okoruar maba 50plan gumazamiziba iti, ezɨ okoruar maba 100plan gumazamiziba iti. 41 *Me apiaghav itima, Iesus bretɨn 5pla inigha, osirir pumuning inigha, pɨn overiamɨn gara God mɨnabagha bretba abɨagharɨki. Egha uan suren gumazibav geima, me da isa, gumazamizibagh anɨdi. A uaghan osirimning sara abɨagharɨghizɨ, me da isa, me ganɨdi. 42 Ezɨ gumazamizir kaba bar amegha, naviba bar izefe. 43 Men naviba bar izevezɨma Iesusɨn suren gumaziba, dagher nar me ataghiziba inigha, akɨrar 12pla gaghuizɨma, da bar izɨfa. 44 Dagheba amezir gumazibara, men dɨbobonim 5,000ɨn tu.

Iesus dɨpam gisɨn tugha zui

(Matyu 14:22-36; Jon 6:16-21)

45 Gumazamiziba amegha gɨvazɨma, Iesus kamaghɨn uan suren gumazibar ariragha ghaze, Ia botɨn bɨnighɨva faragh Betsaidan nguibamɨn vongɨn mangɨ. Kɨ uabɨra ikɨ gumazamiziba amadaghtɨ me ua uan nguibabar mangam. 46 * *A me amadazɨ me ghuezɨ, a God ko mɨkɨmasa mɨghsɨamɨn ghuavanabo.

47 Dughiar kam amɨnim pɨrima, men bot dɨpamɨn tongɨn itima, Iesus uabɨra dadarimɨn iti. 48 A ikiava uan suren gumazibar garima, amɨnir gavgavim izava men bot givai. Me pul gamua ingangarir dafam gamuava amɨnim ko uari adosi. Egha amɨnim tiasava amima, Iesus dɨpam gisɨn arua me bagha izi. A mangɨ me gitagh mangasa. 49-50  *Ezɨ me an gari, a dɨpam gisɨn arua izima, me kamaghɨn nɨghnɨsi, “Kar ti duatam.”

Me nɨghnɨzir kam gamua, bar an ganigha puv atiatiava arai. Me araima, a zuamɨra kamaghɨn me mɨgei, “Ia gavgafigh, kar kɨrara. Ia atiatingan markɨ!” 51-52  *A kamaghɨn me mɨgɨava, me gatɨn botɨn aven ghuzɨ, amɨnim pura dutugha ghu. Ezɨ Iesus 5,000plan gumaziba bretba me ganɨngizɨ me damezɨ, me bizir kabar ganigha, tong bar fozir puvatɨ. Men nɨghnɨziba otefe. Egha me bizir kabagh nɨghnɨgh guizbangɨra dɨgavir kuram gami.§

Iesus Genesaretɨn
arɨmariar avɨriba agɨfa

(Matyu 14:34-36)

53 Egha Iesus uan suren gumaziba ko dɨpamɨn vongɨn ghugha, ghua Genesaretɨn nguibamɨn otivigha, bot ike. 54 Me botɨn ikegha dadarimɨn anadima, gumazamiziba Iesusɨn garavɨra a gɨfo. 55 Me a gɨfogha, egha gumazamiziba Iesus itir danganim baregha, ivegha danganir kam garua uan arɨmariar gumazamiziba inigha me akuriabagh arigha Iesus bagha izi. 56 * *Iesus nguibar ekiaba ko nguibar doziba ko ruarir nguibabar zui. A zuir nguibar kaba me arazir kamram ami, me arɨmariar gumazamiziba inigha iza nguibamɨn tongɨn da arɨgha, egha a gakaghora ghaze, a men asughtɨma, arɨmariaba itiba an korotiar avɨzibar suigham. Ezɨ gumazamizir an korotiamɨn suiziba, men arɨmariaba gefi.

7

Godɨn Araziba
Judan ovavibar arazibagh afira

(Matyu 15:1-9)

1 Ezɨ Farisin gumazir maba ko Judan Arazibagh fozir gumazir maba, me Jerusalemɨn ikegha, izaghira, Iesus bagha izava anekufa. 2 * *Me iza ikia garima, Iesusɨn suren gumazir maba men ovavibar arazibar gɨn ghua dafariba rua dagheba apir puvatɨ. Me pura dagheba api. 3 * *Farisin kaba ko Judan gumazamiziba bar, me uan ovavibar arazibar suighavɨra ikia, dafariba ruava api. Me pura daghebar aman kogham. 4 * *Me uaghan maketɨn inigha izir dagheba, me dar aman kogham. Me faragh da ruegh egh dar amam. Me uaghan uan ovavibar arazir avɨrir maba sara suighavɨra iti. Me pura dagheba isamigh dar ameghan kogham. Me faragh uan mɨneba ko itariba ko apir dakoziba, rueghɨva egh me dagheba isamam.

5 Kamaghɨn amizɨ, Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me Iesusɨn azara, “Manmaghɨn amizɨ nɨn suren gumaziba en ovavibar arazibar gɨn mangɨ dafariba ruan aghuagha, pura dagheba api?”

6  *Ezɨ Iesus me ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Ia uarira uarigh ifarir gumazibara. Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia, a guizbangɨra ia amir arazibar gun mɨgɨa kamaghɨn osiri:

“ ‘Gumazamizir kaba, me uan akatoribar nan ziam fe,

egha men naviba ko nɨghnɨziba bar saghon iti.

7 Me gumazibar akabar uari sure gamua

uari gifara egha ghaze, kar Godɨn akam.

Kamaghɨn amizɨ, me nan ziam guizbangɨra a fer puvatɨ.’

8 “Ia kamaghɨn amua, Godɨn akaba, ategha, uan ovavibar arazibar suiragha gavgafi.”

9 A mɨgɨa ghua kamaghɨn me mɨgei, “Ia ghaze, ia arazir aghuim gamua Godɨn akaba ategha uan arazibar gɨn zui. Ian arazir kaba bar ikufi. 10 * *Moses fomɨra kamaghɨn mɨkeme, ‘Ia uan afeziaba ko amebabar akaba baragh men apengan ikɨ, egh gumazitam akar kuratam uan afeziam ko amebam mɨkemeghtɨ, ia gumazir kam mɨsueghtɨ, an aremegh.’ 11 Ezɨ ia kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazitam uan amebam ko afeziamɨn akurvaghasa dagɨaba atɨgha, egha ua gɨn aningɨn akuraghan aghuagha, kamaghɨn aning mɨgei, “Guan akuraghasa atɨzir dagɨaba, gua markɨ. Kɨ da isɨ God danɨngam.” ’ 12 Ia kamaghɨn mɨgeima, gumazir kam bizitam uan amebam ko afeziamɨn akurvazir puvatɨ. 13 Ia kamaghɨn amua, uan ovaviba da inizir arazibar gɨn ghua, da gumazir igharazibagh anɨdi. Ian arazir kabar, ia Godɨn Araziba ategha, uan ovavibar araziba faragha da arɨsi. Egha Godɨn akam gamima a mati pura bizim. Ia amir bizir avɨrir maba uaghan iti.”

Godɨn damazimɨn mɨzezir biziba,
Iesus dav gei

(Matyu 15:10-20)

14 Egha Iesus ua uabɨn boroghɨn itir gumazamizibar diazɨma, me a bagha izima, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia bar na baragh, nan akar kaba deraghvɨra dagh fogh. 15-16 * *Bizitam azenan ikegh gumazimɨn navimɨn aven magɨrɨ an navir averiam damightɨ, a Godɨn damazimɨn mɨzeghan kogham. Puvatɨ, gumazimɨn navimɨn aven ikegha azenan izezir biziba, an navir averiam damightɨ, a Godɨn damazimɨn mɨzegham.”*

17 Iesus akar kaba gumazamizir avɨribav kemegha, me ategha ghua dɨpenimɨn aven ghuzɨma, an suren gumaziba akar isɨn zuimɨn mɨngarim bagha an azara. 18-19 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Eee! Ia ongani? Ia uaghan akar kam deravɨra a gɨfozir puvatɨ? Ia bizir kam gɨfo? Daghetam guizbangɨra gumazimɨn navir averiamɨn magɨrɨgh ikeghan kogham. Bizir akatorimɨn aven zuiba ghua navimɨn zuima, muriam da batozima, gumazim dagh avi. Kamaghɨn gumazim apir bizitam azenan ikegh an akam ko muriamɨn magɨrɨgh, an muriam damightɨ a Godɨn damazimɨn mɨzeghan kogham.” (Iesus akar gavgavim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, dagheba bar Godɨn damazimɨn bar zue. Ezɨ e dar amam.)

20 * *A mɨgɨa ghua kamaghɨn me mɨgei, “Gumazimɨn navimɨn aven ikegha azenan izezir biziba, an arazir kuraba, a gamima, an navim Godɨn damazimɨn mɨze. 21 Gumazimɨn navimɨn aven ikegha azenan izezir arazibar kara, nɨghnɨzir kuraba, gumazamiziba tintinibar uari koma akui, biziba okei, gumazamizibav sozi da ariaghiri, 22 poroghamiba uari bakei, mɨghɨghavɨra bizibagh ifonge, gumazamizir igharazibagh asɨghasɨghasa nɨghnɨsi, ifavariba, aghumsɨziba puvatɨzir arazir kuraba, bizim bagha navim ikufi, gumazir igharazimɨn ziam gasɨghasɨsi, uabɨra uabɨ fe, arazir onganiba, 23 arazir kurar kaba bar navimɨn aven ikegha azenan iza, gumazim gamima a Godɨn damazimɨn mɨze.”

Fonisian amizim nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti

(Matyu 15:21-28)

24 Egha Iesus Genesaret ategha Tairɨn nguibar ekiamɨn danganimɨn ghu. A gumazamiziba a gɨfoghan an aghuagha, mogomebar ghua dɨpenir mamɨn aven ghugha egha modozir puvatɨ. Me bar fo, a dɨpenimɨn aven iti. 25 A dɨpenir kamɨn itima, guivir duar kuram apazazimɨn amebam, a Iesus izezir darorim baregha, zuamɨra a bagha izava an dagarimningɨn boroghɨn uan tevimning apɨri. 26 Amizir kam, an amebam Fonisian Distrighɨn a bate. A Sirian danganir ekiamɨn aven itir distrik. Egha a Grighɨn akam mɨgei. A duar kurar an guivim gapazazim batoghasa Iesus mɨgɨava a gakaghori.

27 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “E faragh boribar dagheba me danɨngtɨ, me damam. Arazir kuram, kɨ boribar dagheba inigh afiabav kɨnam.”

28 Ezɨ amizim kamaghɨn Iesus mɨgei, “Gumazir Ekiam, Kɨ fo, afiar doziba uaghan boribar dakozimɨn apengan irezir dagher muzuemziariba api.”

29 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn mɨgɨrɨgɨam dera. Kamaghɨn nɨ uamategh uan dɨpenimɨn mangɨ. Duar kurar kam nɨn guivim ategha azenan ize.”

30 Ezɨ a uamategha uan dɨpenimɨn ghua garima, an guivim uan dakozim girɨghav iti. Ezɨ an an ganigha fo, duar kurar kam anetegha azenan ghu.

Iesus gumazir kuarir onganir mamɨn akurazɨma a dera

31 * *Egha Iesus dɨkavigha Tairɨn danganim ategha, ghua Saidonɨn danganimɨn otogha ghua, Dekapolisɨn Distrighɨn otogha ghua, Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarim giraghu. 32 * *A ghuzɨma, gumazir maba gumazir kuarir onganir mam inigha Iesus bagha izi. Gumazir kam uaghan mɨzem osemegha deravɨra mɨgeir puvatɨ. Me izegha dafarim a darɨghasa Iesus gakaghori.

33 * *Ezɨ Iesus gumazir kam inigha gumazir avɨriba ategha aning uaningra mɨriamɨn ghugha, egha a uan akakazir dafarimning gumazimɨn kuarimning gatɨgha aning asigha, egha iparigha, an mɨzemɨn suira. 34 * *Egha Iesus pɨn overiamɨn garava, gumazir kam bagha navim bigha ara kamaghɨn mɨgei, “Efata!” (Akar kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, “Kuighirɨgh!”) 35 * *Iesus kamaghɨn mɨgɨavɨra itima, an kuarimning kuiaghirɨ. Ezɨ an mɨzem mɨghɨvghɨki, ezɨ a deravɨra bizibav gei.

36 * *Ezɨ Iesus akar gavgavimɨn bizir kamɨn gun mɨkɨman men anogoroke. A men anogoroghezɨ me ua puvɨram bizir kamɨn gun mɨgɨavɨra iti. 37 * *Me akar kam mɨgeima, gumazamizir kaba a baregha guizbangɨra dɨgavir kuram gamigha kamaghɨn mɨgei, “Gumazir kam an amir biziba da bar dera. A kuarir onganibagh amima, me uam orasi. Egha, mɨzer osɨmtɨzibagh amima, me ua deravɨra bizibav gei.”

8

Iesus 4,000ɨn gumaziba
dagheba me ganɨdi

(Matyu 15:32-39)

1 Dughiar kamɨn, gumazamizir avɨrir igharaziba iza uari akufa. Me damamin dagheba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Iesus uan suren gumazibar diazɨ me a bagha izima a kamaghɨn me mɨgei, 2 * *“Gumazamizir kaba, me na ko aruer pumuning ko mɨkezimɨn ikia, egha dagheba puvatɨgha mɨtiriam men azi, kamaghɨn kɨ men apangkufi. 3 Men marazi saghon ikegha ize. Kamaghɨn amizɨ, kɨ me amadaghtɨ, me mɨtiriaba sara, uan nguibabar mangɨva damaziba men isirtɨma me iram.”

4 Ezɨ an suren gumaziba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kar gumazamiziba puvatɨzir danganim. Ezɨ e managh bretba inigh gumazamizir kabar anɨngam?”

5 Me kamaghɨn mɨgeima Iesus kamaghɨn men azara, “Ia manmagh bretba iti?”

Me a ikaragha kamaghɨn mɨgei, “7pla.”

6 Ezɨ Iesus nguazimɨn dapiasa gumazamizibav kemezɨ me apia. Ezɨ a 7plan bretɨn rubuziba inigha God mɨnabagha egha da bɨagharigha, gumazamizibar anɨngasa uan suren gumazibagh anɨngizɨ, me me ganɨdi.

7 Me uaghan osirir muziarir maba iti. Ezɨ a uaghan da bagha God mɨnabagha da me danɨngasa uan suren gumazibav gei. 8 Gumazamizir avɨriba me amegha bar izɨfa. Ezɨ gɨn, an suren gumaziba dagher nar me taghiziba inigha 7pla akɨrabagh aghuizɨ, da izefe. 9 Dughiar kamɨn itir gumazamizibar dɨbobonim 4,000ɨn boroghɨn ghu. Me amegha gɨvazɨ, a me amadazɨ, me uan nguibabar ghue. 10 Me zuima, a uan suren gumaziba ko botɨn bɨnigha, Dalmanutan danganimɨn ghue.

Me mirakelbar amuasa Iesus mɨgei

(Matyu 16:1-4)

11 * *Ezɨ Farisiba izegha ifavarir azangsɨzibar Iesus gami. Eghtɨ God gavgavim a danightɨ, a mirakelɨn arazitam damightɨ, me ganigh fogh suam, God guizbangɨra anemada. 12 * *Ezɨ a men azangsɨzir ifavaribar amɨragha ghuariaba suegha, kamaghɨn me mɨgei, “Ia datɨrɨghɨn itir gumazamizir kaba tizim bagha mirakelɨn arazim bagha nan azangsɨsi? Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, God mirakelɨn arazitam ian akaghan kogham.” 13 Egha a me ategha uamategha botɨn bɨragha, dɨpamɨn vongɨn ghu.

Farisiba ko Herotɨn yisɨn akar isɨn zuim

(Matyu 16:5-12)

14 Egha me ghuava Iesusɨn suren gumaziba bretba bakɨnɨghɨnigha ize. Me bretɨn vamɨra inizɨma a me ko botɨn iti. 15 * *Ezɨ Iesus akar gavgavimɨn kamaghɨn me mɨgei, “Ia deragh uari bagh gan! Ia deravɨra Farisibar yis ko Herotɨn yis bagh deravɨra gan.”*

16 Iesus me mɨkemezɨ, me kamaghɨn uarira uariv gei, “E ti bretɨn tam inigha izezir puvatɨzɨ, a kamaghɨn yisɨn bizimɨn e mɨgei.”

17 * *Me uarira uariv geima, Iesus men mɨgɨrɨgɨabagh fogha kamaghɨn men azara, “Ia tizim bagha ghaze, e bret tam inigha izezir puvatɨ? Eee, ia kɨ amir bizibar garava, fozir puvatɨ. Ia tɨghar deraghvɨra dagh fofogham? Ian nɨghnɨziba bar otefe. 18 * *Ia damaziba ikia, garir puvatɨ? Ia kuariba ikia, orazir puvatɨ? Ia bizir kabagh nɨghnɨzir puvatɨ? 19 Ia, kɨ bretɨn 5pla bɨagharigha ia ganɨngizɨ, ia 5,000ɨn gumazibagh anɨngizɨma, me da apa izɨvagha, ataghizir naba, ia manmaghɨn akɨrabagh aghui?”

Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “E 12pla akɨrabagh aghui.”

20 Ezɨ a ua kamaghɨn me mɨgei, “Ezɨ kɨ bretɨn 7pla bɨagharigha ia ganɨngizɨ, ia gumazir 4,000pla dagheba me ganɨngizɨ, me da apa izɨvazɨ dar naba, ia manmaghɨn akɨrabagh aghui?”

Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “E 7pla akɨrabagh aghui.”

21 Me kamaghɨn a mɨgeima, a kamaghɨn me mɨgei, “Eee, ia tɨghar bizibagh fofogham.”

Iesus uan suren gumazibar
sure gami

(Sapta 8:22--10:52)

Iesus Betsaidan gumazir damazir kurar mamɨn akurazɨ, an damazimning ua dera

22 Egha me Betsaidan ghuezɨma, gumazir maba gumazir damazir kurar mam inigha, Iesus bagha izi. Me izegha dafarim a darɨghasa Iesus gakaghori. 23 Ezɨ Iesus gumazir damazir kuramɨn agharimɨn suiragha, a inigha nguibam ategha azenan ghu. Aning azenan ghugha, Iesus gumazimɨn damazimning giparigha uan dafarimning a gisɨn atɨgha kamaghɨn an azara, “Nɨ bizitamɨn gari?”

24 Ezɨ gumazir kam kogha gara kamaghɨn mɨgei, “Are, kɨ garima, gumazamiziba temebar mɨn garav arui.” 25 Ezɨ Iesus ua uan dafarimning an damazimningɨn suirazɨ, gumazimɨn damazimning kuiaghirɨzɨma, a ua deragha bizibar gari.

26 Ezɨ Iesus anemaga kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ua nguibar kamɨn aven mangan markɨ. Nɨ uan dɨpenimɨn mangɨ.”

Pita Iesusɨn gun mɨgei

(Matyu 16:13-20; Luk 9:18-21)

27 Egha Iesus uan suren gumaziba ko dɨkavigha Sisaria Filipain nguibar ekiamɨn boroghɨn itir nguibar dozibar zui. Me ghuava a tuavimɨn men azara, “Gumazamiziba tina na garɨsi?”

28 * *Ezɨ me a ikaragha kamaghɨn a mɨgei, “Marazi ghaze, nɨ Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim. Ezɨ marazi ghaze, nɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elaija. Ezɨ marazi ghaze, nɨ fomɨra ikezir Godɨn akam inigha izir gumazir mam.”

29 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men azara, “Ezɨ ia? Ia tina na garɨsi?”

Ezɨ Pita kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ Krais, God Uam e Iniasa Mɨsevezir Gumazim.”

30 Ezɨ Iesus akar gavgavimɨn kamaghɨn me mɨgei, “Ia nan gun gumazitam mɨkɨman markɨ suam, kɨ tina.”

Iesus uan ovevem ko
ua dɨkavamin mɨgɨrɨgɨam gami

(Matyu 16:21-28; Luk 9:22-27)

31 * *Egha Iesus men sure gamua kamaghɨn mɨgei, “Gumazamizibar Otarim bar mɨzazir ekiaba koma osɨmtɨziba iniam. Eghtɨ Judabar gumazir aruaba, koma ofa gamir gumazir ekiaba, koma Judan Arazibagh fozir gumaziba, me an aghuaghɨva a mɨsueghtɨ an aremegham. Egh dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvaghtɨ a ua dɨkavigham.”

32 Iesus kamaghɨn uan ovevem aghurigha me mɨgeima, Pita a inigha mɨriamɨn ghua kamaghɨn an atara a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mamaghɨn mɨkɨman markɨ.”

33 A kamaghɨn mɨgeima, Iesus ragha uan suren gumazibar garava, Pitan atara kamaghɨn a mɨgei, “Satan, nɨ na gitagh mangɨ! Nɨ nguazimɨn bizibagh nɨghnɨgha egha Godɨn bizibagh nɨghnɨzir puvatɨ.”

34  *Egha Iesus gumazamiziba ko uan suren gumazibar diazɨ, me a bagha izima, a kamaghɨn me mɨgei, “Gumazitam nan gɨn izɨsɨ, a ifongezir biziba gɨn amadagh uan ter ighuvim gisaghpugh nan gɨn izɨ. 35 * *Gumazamizir manam uan ikɨrɨmɨrim suiraghsɨ nɨghnɨghtɨ, an ikɨrɨmɨrim gɨvagham. Eghtɨ gumazamizir manam, Akar Aghuim ko na bagh uan ikɨrɨmɨrim ateghɨva, uan ikɨrɨmɨrim iniam. 36 Gumazitam o amizitam nguazimɨn itir biziba bar da inigh a gɨn oveghtɨ, bizir kaba manmaghɨn an akuragham? Bar puvatɨ. 37 A ivezir manam uan duam bagh anerenɨngam? Bar puvatɨ. 38 * *Ezɨ datɨrɨghɨn itir gumazamiziba me God akɨrim ragha a gasaragha arazir kurabagh ami. Men tina nan ziam ko nan Akar Aghuimɨn gun mɨkɨman aghumsɨghtɨ, gɨn Gumazamizibar Otarim uan afeziamɨn boroghɨn ikeghɨva Godɨn damazimɨn zuezir enselba koma Godɨn angazangarim sara izighirɨ, uaghan men aghumsɨgham.”

9

1 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia kagh tuivighav itir darasi, ian tarazi oveghan kogham. Ia ikɨvɨra ikɨ gantɨma, God Bizibagh Ativamin Dughiam gavgavim sara izighiram.”

Iesusɨn mɨkarzim igharagha oto

(Matyu 17:1-13; Luk 9:28-36)

2  *Ezɨ dughiar 6pla gɨvazɨma, Iesus Pita ko Jems ko Jon inigha mɨghsɨar ekiar mamɨn ghuavanabogha, me uarira kagh iti. A kagh an mɨkarzim men damazimɨn igharaghav oto. 3 * *An korotiabar angazangarir gavgavir kam guizbangɨra ghurghuri. Ghurghurir kam nguazimɨn gumazitam ruezir bizir ghurghuritam an mɨn garir puvatɨ. 4 Me garima Elaija ko Moses otogha Iesus ko me uariv gei.*

5-6 Me uariv gɨavɨra itima, Pita, Jems ko Jon me bar atiatigha, Pita mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨabagh asagha pura kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, bar deragha e kagh iti! E purirpenir pumuning ko mɨkezimɨn ingaram. Nɨ bagh tam, Moses bagh tam, egh Elaija bagh tam.”

7 * *Ezɨ ghuariam otogha me avarazɨ, tiarir mam ghuariamɨn tongɨn otogha kamaghɨn mɨgei, “Kar nan Otarir kɨ bar ifongezim. Ia anarɨram oragh!”

8 Ezɨ zuamɨra me gara ua gumazitamɨn garir puvatɨ. Iesus uabɨra me ko iti.

9 * *Egha me uamategha mɨghsɨamɨn izaghira Iesus bizir otozir me ganizimɨn gun gumazitam mɨkɨman bar men anogoroke. Kamaghɨra ikɨ mangɨ Gumazamizibar Otarim aremegh ua dɨkavigham. 10 Me ganizir bizir kam merara iti, ezɨ me aremegh ua dɨkavighamin mɨgɨrɨgɨar mɨngarim bagha uarira uariv gei.

11 * *Egha me an azara, “Manmaghsua Judan Arazibagh fozir gumaziba ghaze, Elaija faragh izeghtɨ, God Ua e Iniasa Mɨsevezir Gumazim gɨn izam?”

12 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men azangsɨzim ikara, “Guizbangɨra Elaija faragh izeghɨva bizibar kɨram. Ezɨ tizim bagha fomɨra Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim kamaghɨn iti, ‘Gumazamizibar Otarim osɨmtɨzir avɨribar aven mangɨtɨ me akɨrim a gasaragham?’ 13 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, Elaija izegha gɨfa. Ezɨ gumazamiziba akɨnafarimɨn osizirir an gun mɨkemezimɨn mɨrara, me uan arazir me ifongezibar a gami.”†

Iesus otarir duar kuram apazazim gamizɨma
a ua dera

(Matyu 17:14-23; Luk 9:37-45)

14 Egha me iza suren gumazir igharaziba bativigha garima, gumazamizir avɨrim me akuvazɨ Judan Arazibagh fozir gumaziba me ko uariv gɨa uari adosi. 15 Me uari adozima gumazamiziba Iesusɨn garavɨra dɨgavir kuram gamigha dughiam a danɨngasa ivemara zui. 16 Ezɨ a kamaghɨn men azara, “Ia tizim bagha me ko ia uari adosi?”

17 Ezɨ gumazir mam gumazamizir avɨrimɨn torimɨn ikia kamaghɨn mɨgei, “Tisa, kɨ uan otarim inigha nɨ bagha ize, duar kuram a gapazazɨma, a mɨgeir puvatɨ. 18 Dughiar avɨribar duar kurar kam a gamua anekurima, a daghira pupuviba an akam mɨsevima an atariba uariv tivima a mɨkɨrvasi. Kɨ duar kuram batoghasa nɨn suren gumazibar azangsɨzima me a batoghezir puvatɨ.”

19 Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Oio! Kɨ bar amɨra, datɨrɨghɨn itir gumazamiziba nɨghnɨzir gavgaviba puvatɨ. Kɨ fomɨra ia ko itima, ia dazoghɨn bizitam gɨfogham? Dughiabar manmaghɨn, kɨ ia ko ikɨ egha ian osɨmtɨziba ateram? Otarim inigh na bagh izɨ.”

20 Ezɨ me otarim inigha Iesus bagha ize. Ezɨ duar kuram Iesusɨn apigha, maghɨra otarim gamima a nɨgha nguazim girɨgha, poghpogha pupuviba an akam mɨsefi. 21 Ezɨ Iesus otarimɨn afeziamɨn azara, “A man dughiamɨn duar kuram a gapasa?”

Ezɨ afeziam kamaghɨn mɨgei, “An aghɨrimra itima an a gapasa. 22 An a damightɨ an aremeghasa dughiar avɨribar anekurima an aviba ko dɨpabar ghuaghiri. Nɨ bizir kabar amuva, en apangkuvigh en akurvagh.”

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Nɨ uabɨ! Nɨ nɨghnɨzir gavgavim ikɨtɨ biziba bar deragham.”

24 * *Ezɨ otarimɨn afeziam zuamɨra kamaghɨn diagha mɨgei, “Kɨ nɨghnɨzir gavgavim ikiava, an otefe. Ezɨ nɨ nan akuragh!”

25 Egha Iesus garima gumazamiziba ivemara men boroghɨn zuima a duar kuram batogha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ duar kurar gumazamizibagh ami me orazi puvatɨzim ko mɨgeir puvatɨzim, kɨ nɨ mɨgei, azenan izɨ egh uam aven mangan markɨ!”

26 * *Ezɨ duar kam aregha pamtemɨn a gunabagha azenan ize. Ezɨ otarim gumazir kuamɨn mɨn gari, ezɨ me bar kamaghɨn mɨgei, “An areme.” 27 Ezɨ Iesus an agharimɨn suiragha a ghufezɨ a dɨkavigha tu.

28 Egha Iesus dɨpenimɨn aven ghuzɨma an suren gumaziba mogomemɨn kamaghɨn an azara, “Manmagh amizɨ, e duar kurar kam batoghava avenge?”

29 Ezɨ a kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Duar kurar kamaghɨn amiba God ko mɨgeir arazimɨn gavgavimɨn azenan izi.”

Namba 2ɨn dughiam Iesus ghaze,
an aremegh ua dɨkavigham

(Matyu 17:22-23; Luk 9:43-45)

30-31  *Egha me danganir kam ategha Galilin Distrighɨn otogha zui. Me ghuava Iesus uan suren gumazibar sure gami. Bizir kamɨn Iesus me iti naghɨn gumazitam foghan an aghua. Me ghua, a kamaghɨn me mɨgei, “Me Gumazamizibar Otarim isɨva gumazibar dafarim darɨgham. Eghtɨ me a mɨsueghtɨ an ovegham. Eghtɨ dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvaghtɨ a ua dɨkavigham.” 32 * *Ezɨ me mɨgɨrɨgɨar a mɨkemezim gɨfozir puvatɨ, egha a bagha an azangsɨghan atiatingi.

Tinarama Ekiam

(Matyu 18:1-5; Luk 9:46-48)

33 Egha me Kaperneamɨn izegha dɨpenimɨn aven ikia Iesus men azara, “Ia tuavimɨn tizim mɨgɨa uari adosi?” 34 * *Me tuavimɨn uarira uari adoghodogha ghaze, tina men dapanimɨn ikiam. Kamaghɨn me nɨmɨra iti.

35 * *Ezɨ Iesus aperaghav ikiava suren gumazir 12plan diagha kamaghɨn me mɨgei, “Tina faragh ikɨsɨ, a bar gɨn kegh gumazamiziba bar men ingarir gumazimɨn otogh.”

36 Egha a borir dozim inigha me uan tongɨn anesarazɨ a tughav iti. Egha a uan agharimningɨn a muigha kamaghɨn me mɨgei, 37 * *“Gumazitam o amizitam na gɨnɨghnɨgh egh borir dozir kamagh garitam inigh an akuragham, kamaghɨn a na inigha nan akurvasi. Egha nɨ tina nan akurvasi, nɨ na gamir puvatɨ. Nɨ uaghan gumazir na amadazim gami.”

Tina en apanim gami puvatɨ a en anav

(Luk 9:49-50)

38 * *Ezɨ Jon kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, e garima gumazir mam nɨn ziamɨn duar kuraba batosi. E fo, a en mav puvatɨ, ezɨ e an anogoroke.”

39 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Ia an anogoroghan markɨ. Gumazitam nan ziamɨn mirakel damigh, egh dughiar igharazimɨn akar kurabar na damighan kogham. 40 * *Tina en apanim gami puvatɨ a en anav. 41 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezimɨn adarasi. Kamaghɨn tina nan ziamɨn dɨpatam ia danɨngam, God ivezir aghuim a danɨngam.”

Arazir kuraba
nɨghnɨzir gavgavim gasɨghasɨsi

(Matyu 18:6-9; Luk 17:1-2)

42 Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Tina nɨghnɨzir gavgavim nan itir borir katam damightɨ an arazir kuratam damightɨ, a helɨn mangɨva, ivezir bar kuram iniam. Kamaghɨn dera, me dagɨar ekiam an fɨrim dafaghɨva ongarim mɨkɨnightɨ an aremegham. 43-44 * *Nɨn agharim nɨ damightɨ nɨ arazir kuratam damigham, nɨ anetugh. Kamaghɨn dera, nɨ agharir vamɨra ikɨva zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarimɨn aven mangam. Nɨ agharir pumuning vɨrara ikɨva helɨn mangam, a nguibar avim mungemari puvatɨzim. 45-46 Egh nɨn suem nɨ damightɨ nɨ arazir kuratam damigham, anetugh. Kamaghɨn dera, nɨ suer vamɨra ikɨva zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarimɨn aven mangam. Nɨ suer pumuning vɨrara ikɨtɨ me nɨ isɨva helɨn nɨ akunigham. 47 * *Egh nɨn damazim nɨ damutɨ nɨ arazir kuratam damigham, anesigh. Kamaghɨn dera, nɨ damazir vamɨra ikɨva me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangam. Nɨ damazimning vɨrara ikɨtɨ, God nɨ isɨva helɨn nɨ akunigham.

48 * *“ ‘Danganir kamɨn, apizir nguzir men mɨkarziba apiba gɨvaghan kogham.

Ezɨ men mɨkarziba isir avim uaghan mungueghan kogham.’

49 * *“Gumazamiziba ofa God danɨngasa, me amangsɨzim ofa gamir daghebagh arɨgha avimɨn da tuava da isa, God ganɨdi. Amangsɨzim ko avim ofa gamir daghebagh amima da Godɨn damazimɨn zue. Kamaghɨra, osɨmtɨziba gumazamiziba bativam. Egh me damutɨ, me Godɨn damazimɨn zuegham. 50 * *Amangsɨzim a dera, egh a uan isɨngtɨzim ateghtɨ, ia manmaghɨn a damightɨ a ua sɨngigham? Ia amangsɨzim inigh uari darɨgh, egh uari ko navir amɨrizimɨn ikɨ.”‡

10

Poroghamiba uari ataghɨrasi

(Matyu 19:1-12; Luk 16:18)

1 Egha Iesus nguibar kam ategha ghua, Judian Distrighɨn ghua Jordanɨn Fanemɨn vongɨn oto. An otozɨma, gumazamizir avɨriba ua iza, anekuvazɨ, a zurara ami moghɨn men sure gami.

2 A men sure gamima, Farisin maba Iesus basamasa iza kamaghɨn an azai, “Nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi? Gumazim uan ifongiamɨn gɨn ghua uan amuim puram anetaghɨraghsɨ damutɨ, Judan Araziba ti an amamangatɨgham, o ti puvatɨgham?”

3 A men azangsɨzim ikaragha kamaghɨn men azara, “Moses arazir manam damuasa ia mɨkeme?”

4 * *Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “Moses, gumazitam amuim ateghsɨ poroghamimning uaning ataghɨraghamin akɨnafarir avɨzim osirigh amizim amadaghasa, e mɨkeme.”

5 Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ian naviba gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, Moses ia bagha arazir kam osiri. 6 * *God bar faraghavɨra nguazir kam ko biziba bar dar ingara, gumazamizibar ingarigha me gamizɨ, men marazi gumazibar mɨn otivizɨ, marazi amizibar mɨn otifi. 7 * **Kamaghɨn amizɨ, gumazim uan ameboghfeziaba ategh mangɨ, a uan amuim ko aning uaningɨn porogham. 8 Egh aning inivafɨzir vamɨram otogham. Aning ua gumazir pumuning puvatɨ. Aning inivafɨzir vamɨra ikiam. 9 Kamaghɨn amizɨ God bizir pumuning isafuraghtɨ, gumazitam aning abighan kogham.”

10 Egha me uamategha dɨpenimɨn aven ghua, Iesusɨn suren gumaziba bizir kam bagha an azara. 11  *A me ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam uan amuim ategh amizir igharazimɨn ikɨva, gumazir kam uan amuim gasɨghasɨgha poroghamiba uari bakɨa uari isava akuir arazim gami. 12 Eghtɨ amizitam uan pam ategh gumazir igharazimɨn ikɨva, amizir kam poroghamiba uari bakɨa uari isava akuir arazim gami.”

Iesus ghaze, me boriba ateghtɨ
me a bagh izam

(Matyu 19:13-15; Luk 18:15-17)

13 Ezɨ gumazamiziba borir doziba inigha Iesus bagha izi. Eghtɨ a uan dafarimning me gisɨn darɨghasa me izima, an suren gumaziba men atara men anogorosi. 14 * *Me men atarima, Iesus men ganigha navim an ikuvizɨma, a kamaghɨn me mɨgei, “Nɨ tina God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikɨsɨ, borir dozir kabar mɨn ikɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia borir doziba ateghtɨ, me na bagh izɨ. Men anogoroghan markɨ. 15 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazitam borir dozir kabar mɨn God Bizibagh Ativamin Dughiam inighan koghɨva, an aven mangan bar iburagham.” 16 A kamaghɨn me mɨkemegha, boriba vaghvagha me isa me musi. Egha dafarim vaghvagha me gisɨn arɨghava, God arazir aghuim me damuasa God mɨgei.

Bizir avɨriba itir gumazim

(Matyu 19:16-30; Luk 18:18-30)

17 Egha Iesus dɨkavigha zuima, gumazir mam ivegha izava, uan tevimning apɨrigha Iesusɨn guamɨn kamaghɨn a mɨgei, “Tisan Aghuim, kɨ manmaghɨn damigh zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam?”

18 Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Nɨ manmaghsua gumazir aghuim na garɨsi? Gumazir aghuitam itir puvatɨ. God uabɨra gumazir aghuim. 19 * *Nɨ God Moses ganɨngizir arazim gɨfo, ‘Nɨ gumazim mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ, nɨ poroghamiba uari bakeir arazim damuam markɨ, nɨ gumazamizir igharazibar biziba okɨman markɨ, nɨ bizibagh ifaran markɨ, nɨ ua bagh biziba inisɨ gumazamizibagh ifaran markɨ, nɨ uan afeziam ko amebamɨn apengan ikɨ aningɨn akaba baragh.’ ”

20 Ezɨ an a ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Tisa, kɨ fomɨram aghɨrimra ikiava arazir kabagh amua iza datɨrɨghɨn ikia kati.”

21 * *Ezɨ Iesus gumazir kamɨn garava, a gifongegha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ bizir vamɨra tɨghar a damuam. Bizir nɨ itiba bar da amadagh dagɨaba inighɨva, gumazamizir biziba puvatɨzibar anɨngigh. Egh nɨ Godɨn Nguibamɨn bizir aghuariba iniam. Egh nɨ nan gɨn izɨ.” 22 Ezɨ gumazir kam akar kam baregha, an guam mɨsɨngi. A fo, a guizbangɨra bizir avɨriba itir gumazim. Kamaghɨn, an navim bar osemezɨ a ghu.

23 * *Ezɨ Iesusɨn damaziba uan suren gumazibagh aruava, kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamizir bizir bar avɨriba itiba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn mangɨsɨ bar iburagham!”

24 An suren gumaziba an akar kaba baregha, dɨgavir kuram gamizɨ, Iesus ua kamaghɨn me mɨgei, “Boriba, gumazim God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangɨsɨ, a guizbangɨra bar iburaghburegham. 25 Kamelɨn tam iniba isair dɨkonir torimɨn aven mangɨsɨ ingangarir dafam damigh aven mangam. Eghtɨ gumazamizir biziba avɨrasemeziba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangɨsɨ guizbangɨra bar iburagham!”*

26 A me mɨgeima, me guizbangɨra dɨgavir kuram gamigha nɨghnɨzir avɨribagh amua uarira uariv gei, “Kamaghɨn damightɨ, tinara zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuir kam iniam?” 27 * *Ezɨ Iesus men gara kamaghɨn me mɨgei, “Bizir kaba bar gumazamizibar osemegham. Bizir kaba Godɨn osemezir puvatɨ. A biziba bar dagh ami.”

28 Ezɨ Pita kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ge, e uan biziba bar da ategha, nɨn gɨn ize.”

29 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazitam nan Akar Aghuim ko na bagh, uan dɨpenim, o uan aveghbuaba, buaramiziba, o uan afeziam, amebam, ko boriba, o uan nguaziba ategh, 30 * *egh gumazir kam datɨrɨghɨn nguazir kamɨn, God guizbangɨra bizir a faragha itiba bar dagh afiragh a danɨngam. A dɨpenir avɨriba, aveghbuaba, buaramiziba, amebaba, borir avɨriba, ko azenir avɨriba a danɨngam. Eghtɨ Godɨn gɨn zuir gumazamizibagh asɨghasɨzir araziba a uaghan dar aven ikiam. Eghtɨ dughiar gɨn izamim zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim an a danɨngam. 31 * *Datɨrɨghɨn dughiar kamɨn faragha itir gumazamizir avɨriba, me gɨn ikɨtɨma, datɨrɨghɨn gɨn itir gumazamizir avɨriba, me gɨn faragh mangam.”

Iesus uan ovevem,
dughiar mɨkezimɨn uam a mɨgei

(Matyu 20:17-19; Luk 18:31-34)

32 * *Egha me Jerusalemɨn ghuavanaga Iesus farazɨma, an suren gumaziba an gɨn ghua nɨghnɨzir avɨribagh amima, me ko zuir gumazamiziba atiati. Ezɨ Iesus ua uan 12plan suren gumaziba inigha me mɨriamɨn ghuegha, a bizir a bativamibar gun me mɨgei. 33 A kamaghɨn me mɨgei, “Ia oragh. E nguibar ekiam Jerusalemɨn ghuavanadi. Eghtɨ gumazitam Gumazamizibar Otarim isɨva, Judan Arazibagh fozir gumaziba ko ofa gamir gumazir ekiabar anɨngam. Eghtɨ me a isɨ kot datɨgh, egh a mɨsueghtɨ an aremeghsɨva akabar akɨram, egh me kamaghɨn a mɨkɨm suam, An aremegham. Egh me a mɨsueghtɨ an aremeghsɨva, a inigh Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribar arɨgham. 34 Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me dɨbovir akabar a mɨkɨm, a giparɨva, a fozoroghɨva, a mɨsueghtɨ an aremegham. An aremeghtɨ, dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvaghtɨ a ua dɨkavigham.”

Jems ko Jon ziar ekiamning
iniasa ifonge

(Matyu 20:20-28)

35 Ezɨ Sebedin otarimning, Jems ko Jon, Iesus bagha iza kamaghɨn mɨgei, “Tisa, ga bizir mam bagha ifonge. Nɨ ga bagha a damuasa ga nɨn azai.”

36 Ezɨ Iesus kamaghɨn aningɨn azara, “Kɨ manmaghɨn guan akurvagham?”

37 Aning a ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ atrivir ekiamɨn otogh egh ga damightɨ gan tav nɨn agharir guvim daperaghtɨ, tav nɨn agharir kɨriam daperagham.”

38 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Gua azangsɨzir bizir kam, gua an mɨngarim gɨfozir puvatɨgha a bagha nan azai. Gua ti kɨ ateramin osɨmtɨzim, uaghan an ateramin gavgavim iti? O osɨmtɨzir dɨpar kɨ ruamim gua uaghan a guruam?”

39 * *Ezɨ aning kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Are, ga gavgavim iti.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn aning mɨgei, “Guizbangɨra, gua kɨ ateramin osɨmtɨzim, gua a iniam, egh osɨmtɨzir dɨpar kɨ ruamim gua a guruam. 40 Egha gua nan agharir guvim ko kɨriam dapiasa azangsɨsi, kar nan bizim puvatɨ. Danganir kaba Godɨn bizimra. A danganir kabar dapiamin gumazamizibagh fogha, me bagha danganir kabagh ami.”

41 Ezɨ Jems ko Jon bizir kamɨn Iesus mɨgeima, 10plan suren gumazir igharaziba a baregha, bizir kam bagha Jems ko Jonɨn atari. 42  *Ezɨ Iesus men diagha, me akuvagha kamaghɨn me mɨgei, “Ia fo, Kantrin Igharazibar atriviba uan gumazamiziba pamten me gamima, me bar men apengan iti. Ezɨ men gumazir dapaniba uan akaba baraghasa puvɨra me abɨraghbɨrasi. 43 * **Eghtɨ arazir kaba ian tongɨn ikian kogham. Gumazir manam ian tongɨn ekiamɨn ikɨsɨ, a ingangarir gumazimɨn mɨn ikɨ. 44 Eghtɨ gumazir manam ian faragh mangɨsɨ, a bar ian ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ikɨ. 45 * *Ezɨ kamaghɨra Gumazamizibar Otarim iza, gumazamizibar amutɨ me a bagh ingarasa, a izezir pu. Puvatɨ, a me bagh ingarasa ize. A gumazamizir avɨriba bagh ovegh ua me givezegh me iniasa ize.”

Iesus gumazir damazir kurar mam
gamizɨ a dera

(Matyu 20:29-34; Luk 18:35-43)

46 Egha Iesus uan suren gumaziba ko Jerikon izegha, gumazamizir avɨrim sara Jerikon nguibar ekiam ataghɨrasi. Ezɨ gumazir damazir kurar mam, an ziam Bartimeus (Timeusɨn otarim), a tuavir mɨriamɨn aperaghav ikia biziba bagha inge. 47 * *Egha an orazima Nasaretɨn gumazim Iesus uaghan iza zuima a dɨa ghaze, “Iesus Devitɨn Otarim, nan apangkufigh!”

48 Ezɨ gumazamizir avɨriba dɨman an anogoregha nɨmɨra ikiasava a mɨgei. Ezɨ a pamtem diavɨra iti, “Devitɨn Otarim, nɨ nan apangkufigh!”

49 Ezɨ Iesus tugha kamaghɨn mɨgei, “An diagh.”

Ezɨ me gumazir damazir kuramɨn diagha ghaze, “Nɨ uabɨn gavgavigh, egh dɨkafigh! Iesus nɨn dei.” 50 Ezɨ a uan korotiar azenan azuim suegha anekunigha zuamɨra dɨkavigha Iesus bagha ize.

51 Ezɨ Iesus an azara, “Kɨ tizim nɨ bagha a damuasa, nɨ ifonge?”

Ezɨ gumazir damazir kuram kamaghɨn mɨgei, “Tisa, kɨ ganasa ifonge.”

52 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Mangɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, a nɨ gamizɨ nɨ ua dera.” Ezɨ zuamɨra a ua gari. Egha a Iesusɨn gɨn tuavimɨn zui.

Iesus mɨzazim inigha
aremegha ua dɨkafi

11

(Sapta 11--16)

Iesus atrivimɨn mɨn Jerusalemɨn zui

(Matyu 21:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Egha Iesus uan suren gumaziba ko Jerusalemɨn boroghɨn izava Betfage ko Betanin boroghɨn Olivɨn Mɨghsɨamɨn oto. Egha Iesus uan suren gumazir pumuning amaga, 2 kamaghɨn aning mɨgei, “Gua nguibar munagh itimɨn mangɨ gantɨma, donkin igiar mam me a ikezɨma, a iti. Gumazitam dughiatamɨn a gaperagha aruizir puvatɨ. Gua an benim fɨrighɨva a inigh kagh izɨ.* 3 Eghtɨ tav guan azang suam, ‘Gua tizim bagha donki fɨri?’ eghtɨ gua a mɨkɨm suam, ‘Ekiam ingangarim an iti. A uam anemangam.’ ”

4 Ezɨ aning ghua gari donki me dɨpenir tiar akamɨn azenan tuavimɨn a ike. Ezɨ aning a fɨrima, 5 gumazir maba tuivighav ikia aningɨn azara, “Gua tizim bagha donkin benim fɨri?” 6 Ezɨ Iesus mɨkemezɨ moghɨn aning men akam ikara. Ezɨ gumazamiziba aning amamangatɨzɨma aning donki inigha zui. 7 Egha aning donki inigha Iesus bagha izegha uan korotiar azenan azuiba suegha donki gisɨn da ghuanizɨ, Iesus a gisɨn apera. 8 Ezɨ gumazamizir avɨriba uan korotiar azenan azuiba suegha tuavimɨn da ghuari. Ezɨ marazi ruarimɨn tev seviba aghoregha da arɨsi. 9 * *Egha faragha zuiba ko gɨn zuiba me diava ara kamaghɨn mɨgei:

“Hosana!

Ia Godɨn ziam fɨ!

Gumazir, Ekiamɨn ziam ko gavgavimɨn izim,

God deragh a damu!”

10 “En ovavim Devit fomɨra en atrivimɨn ikezɨ moghɨn

gumazir kam en atrivimɨn ikiasa izi.

Eghtɨ God deravɨra a damu.

Hosana!

Biziba bar dar pɨn itir Godɨn ziam fɨ!”

11 Ezɨ Iesus Jerusalemɨn aven ghugha Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn ghu. A ghugha bizibar gara da asavsuisi. Ezɨ aruem gɨvazɨ, a uan suren gumaziba ko me Betanin ghue.

Iesus temer figh bar an anogoroke

(Matyu 21:18-19)

12 Amɨmzaraghan Iesus uan suren gumaziba ko ua Betani ataghɨragha, Iesus mɨtiriam an azi. 13 * *A saghon garima temer fighɨn mam dafaribara iti. Ezɨ a roghɨra mangɨ foghasa a dagheba iti, o puvatɨ. Kar fighɨn temeba bamin dughiam puvatɨ. Ezɨ kamaghɨn a ghua ovɨzitamɨn apizir puvatɨ, dafarir kɨnibaram an iti.† 14 * *Egha a kamaghɨn temem mɨgei, “Tav gɨn nɨn ovɨzitam rameghan kogham.” An a mɨkemezɨ, an suren gumaziba oraki.

Iesus Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn ghua
gumazir asɨziba amadiba batosi

(Matyu 21:12-17; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

15 Egha Iesus uan suren gumaziba ko Jerusalemɨn otivigha, Iesus Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghuava gumazamizir asɨzir ofa gamibagh iveziba ko, asɨzir ofa gamiba amadiba, me batosi. Egha dagɨaba uari ikarvazir gumazamizibar dakoziba ko kuarazir bunbaba amadibar dabirabiba fa, egha da ighagharɨsi. 16 Egha a tav bizir amaditam inigh Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven izɨ mangan an anogoroke. 17 * *Egha a men sure gamuava kamaghɨn me mɨgei, “Mɨgɨrɨgɨar kam Godɨn Akɨnafarimɨn osizirimɨn iti, o puvatɨ?

“ ‘Nan Dɨpenimɨn ingangarimɨn mɨngarim kamakɨn,

kar Nguaziba Bar Men Gumazamiziba God ko Mɨgeir Dɨpenim.’

“Ezɨ ia a gamizɨ, an okɨmakɨar gumazibar mogomer danganimɨn mɨn oto!”

18 * *Gumazamizir avɨrim bar an suren mɨgɨrɨgɨaba baregha dɨgavir kuram gami. Ezɨ kamaghɨn ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba Iesusɨn atiatigha, a mɨsueghtɨ an aremeghasa maghɨra tuaviba buri. 19 Ezɨ aruem gevima Iesus uan suren gumaziba ko me Jerusalemɨn nguibar ekiam ategha azenan zui.

Temer fighɨn mɨsɨngizim

(Matyu 21:20-22)

20 * *Egha mɨzaraghara Iesus uan suren gumaziba ko ghua garima temer figh, biba sara mɨsɨngi. 21 Ezɨ Pita nɨrɨgha Iesus mɨgei, “Tisa nɨ gan, temer fighɨn nɨ asɨghasɨghasa mɨkemezim, a mɨsɨngi!”

22 Ezɨ Iesus an mɨgɨrɨgɨam ikaragha kamaghɨn me mɨgei, “Nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ. 23 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, tina mɨghsɨar kam mɨkɨm suam, ‘Mangɨ uabɨ fegh ongarim mɨkɨnigh,’ egh uan navir averiamɨn igharagh nɨghnɨghan kogh, nɨghnɨzir gavgavim a mɨkemezir bizimɨn ikɨ suam, ‘An otivam,’ eghtɨ bizir kam a bagh otogham. 24 * *Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨgei, ia nɨghnɨzir gavgavim ikɨ God ko mɨkɨmɨva, egh biziba bagh Godɨn azangsɨgh, da iniam. 25-26 * *Egh nɨ tugh God ko mɨkɨm egh osɨmtɨzim tinan iti, nɨ an arazir kuram gɨn amadagh, eghtɨ kamaghɨn nɨn Afeziar Ekiar uan nguibamɨn itim, nɨn arazir kuraba gɨn amadagham.”‡

Judan gumazir dapaniba
Iesusɨn gavgavim bagha azara

(Matyu 21:23-27; Luk 20:1-8)

27 Egha Iesus uan suren gumaziba ko uamategha Jerusalemɨn otogha, Iesus Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven aruima, ofa gamir gumazir ekiaba ko, Judan Arazibagh fozir gumaziba ko, Judabar gumazir aruaba a bagha ize. 28 Egha me kamaghɨn Iesusɨn azara, “Nɨ gavgavir manamɨn amodoghɨn bizir kabagh ami? Egha tina bizir kabar amuasa gavgavim nɨ ganɨngi?”

29 Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Kɨ azangsɨzir mam ia damuasa, ia na mɨkemeghtɨ, kɨ bizir kabagha amir gavgavimɨn gun ia mɨkɨmam. 30 Jonɨn rurim, kar Godɨn bizim, o gumazamizibar bizim? Na mɨkemegh!”

31 Ezɨ me uarira uariv kemegha ghaze, “E suam, ‘An rurim Godɨn ize,’ eghtɨ a kamaghɨn uam en azaragham, ‘Ia manmaghɨn amigha nɨghnɨzir gavgavim Jonɨn ikian aghua?’ 32 * *Eghtɨ e suam, ‘An rurim gumazamizibar ize.’ ” (Gumazamiziba bar moghɨra fo, Jon a guizbangɨra Godɨn akam inigha izir gumazim, kamaghɨn me gumazamizibar atiatingi.)

33 Egha me Iesusɨn azangsɨzim ikaragha kamaghɨn mɨgei, “E fozir puvatɨ.” Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kamaghɨra, kɨ uan gavgavim inizir tuavimɨn gun ia mɨkemeghan kogham.”

12

Wainɨn azenimɨn garir gumazir kurabar
akar isɨn zuim

(Matyu 21:33-46; Luk 20:9-19)

1 * *Ezɨ Iesus akar isɨn zuibar Judan gumazir dapanibav gei, “Gumazir mam wainɨn azenim oparigha an dɨvazim aghui. Egha wainɨn ovɨziba mɨrmɨramin itarim gɨkuigha, pɨn ikɨ wainɨn azenimɨn ganamin dɨpenimɨn ingari. Egha a wainɨn azenim isa wainɨn azenimɨn ganamin gumazir mabagh anɨngi. (Eghtɨ me gɨn wain taba uam a ikaragham.) Egha saghon igharagha ghu.* 2 Ezɨ wainɨn ovɨziba kuaramin dughiam otozɨ, wainɨn azenir ghuavim ingangarir gumazir mam amadazɨ a wainɨn ovɨzitaba iniasa wainɨn azenimɨn garir gumaziba bagha ghu. 3 Ezɨ me an suiragha, a mɨsuegha anemadazɨ a dafarir kɨnibar uamategha ghu. 4 Ezɨ azenir ghuavim, ingangarir gumazir igharazim amadazɨ, me a mɨsogha an dapanim abigha aghumsɨzir arazibar a gami. 5 Ezɨ a ua mɨkezim amada, ezɨ ingangarir gumazir kam, me uaghan a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ a ingangarir gumazir avɨrir igharazir maba amangi, ezɨ maba me pura me mɨsoke, egha maba me me mɨsoghezɨ me ariaghire.

6 * *“Ezɨ an otarir kamran a bar ifongezir abuananam itima an anemangasa. A bar men gɨn anemaga kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Me nan otarimɨn akam baregh deragh a damuam.’ Egha anemadazɨ a ghu. 7 Ezɨ wainɨn azenimɨn garir gumaziba kamaghɨn uariv gei, ‘Kar gɨn wainɨn azenir kam iniamin otarim. Aria, e uari inigh a mɨsueghtɨ an aremeka. Egh wainɨn azenir kam, e an ghuaviba ikegham.’ 8 * *Egha me an suiragha a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ me a isava wainɨn azenimɨn azenan anekuni.

9 “Ezɨ wainɨn azenimɨn ghuavim bar manmaghɨra damuam? A izɨ wainɨn azenimɨn garir gumazir kabav soghtɨma me arɨmɨghiram. Egh wainɨn azenim isɨva igharaz darazir anɨngam. 10-11 * *Ia Godɨn Akɨnafarimɨn osizirir kamɨn ganiz, o puvatɨ?

“ ‘Kar dɨpenir akɨnir ingangarir gumaziba aghuazim,

a datɨrɨghɨn dɨpenim aterir guarim gava.

Kar Ekiam arazir kam gami,

ezɨ an en ganganimɨn bar dera.’ ”

12 Ezɨ me fo an akar isɨn zuim me gasara, ezɨ kamaghɨn me an suiragh a iniasa tuaviba buri. Egha me an suighasa gumazamizibar atiatigha, anetegha ghue.

Gumazamiziba dagɨaba Sisar danɨngam,
o puvatɨgham?

(Matyu 22:15-22; Luk 20:20-26)

13 * *Egha gɨn Judan gumazir dapaniba Farisin maba ko Herotɨn gɨn zuir marazi amadazɨ, me Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar otevitamɨn suighasa ize. 14 Me izegha kamaghɨn mɨgei, “Tisa, e fo nɨ guizbangɨra bizibav geir gumazim. Nɨ Godɨn Arazibar gumazamizibar sure gamua guizbangɨra me mɨgei. Nɨ tavɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨ. Akar vamɨra nɨ gumazamizir ziaba itiba, ko gumazamizir kɨniba uaghara, me mɨgei. Nɨ e mɨkɨm, Judan Araziba manmaghɨn mɨgei? E dagɨaba isɨva Atrivim Sisar danɨngtɨma, arazir kam Godɨn damazimɨn dera, o puvatɨ?”

15 Ezɨ Iesus men ifavarim gɨfogha kamaghɨn men azara, “Ia tizim bagha na gifari? Dagɨatam na bagh a inigh izɨtɨ kɨ an ganika.”

16 Ezɨ me dagɨam a bagha a inigha izezɨ a men azara, “Tinan nedazim ko ziamra kara?”

Ezɨ me kamaghɨn Iesus ikara, “Sisarɨn nedazim.”

17 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kamaghɨra, ia Sisarɨn biziba isɨ Sisar danɨng, egh Godɨn biziba isɨ, God danɨng.” Ezɨ me an ikarvazimɨn dɨgavir kuram gami.

Sadyusiba gumazim aremegh ua dɨkavamin bizim bagha
Iesusɨn azangsɨsi

(Matyu 22:23-33; Luk 20:27-40)

18 * *Ezɨ Sadyusiba, kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazim aremegh ua dɨkavighan kogham. Egha me azangsɨzir mam sara Iesus bagha ize.† 19 * *Me izegha kamaghɨn an azara, “Tisa, Moses fomɨra kamaghɨn e bagha osiri, gumazim ovegh uan amuim ategh egh boriba puvatɨghtɨ, an aveghbuam an amuir odiarimɨn ikɨva a bagh boriba iniam. 20-21 Ezɨ dughiar mamɨn 7plan aveghbuaba iti. Avebam amuimɨn ikia boriba puvatɨgha aremezɨ, ua avebamra irim an ikia boriba puvatɨghava uaghan areme. Ezɨ mɨkezim kamaghɨram ami. 22 Ezɨ 7plan aveghbuar kaba bar me an ikia, boritaba inizir puvatɨgha ariaghire. Ezɨ abuan, amizim uaghan areme. 23 Aveghbuar 7pla an ike. Egh kamaghɨn gumazamiziba ua dɨkavamin dughiamɨn, amizir kam tinan amuimra?”

24 Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam gɨfozir puvatɨgha, uaghan Godɨn gavgavim gɨfozir puvatɨ. Kamaghɨn, ia paza mɨgei. 25 * *Ariaghireziba dɨkavamin dughiam paba amuibar ikian kogham, uaghan me amuiba isɨ pabar arɨghan kogham. Me enselbar mɨn Godɨn Nguibamɨn ikiam.

26 * *“Ezɨ ariaghireziba ua dɨkavizir bizim bagha, ia Mosesɨn Akɨnafarimɨn aven temer isizimɨn eghaghanim ia an ganiz, o puvatɨ? Eghaghanir kamɨn, God kamaghɨn Moses mɨkeme, ‘Kɨ Abraham, ko Aisak ko Jekopɨn God.’ 27 God gumazamizibar ariaghirezibar God puvatɨ, a gumazamizir angamɨra itibar God. Ia bar paza nɨghnɨgha mɨgei.”

Godɨn Akar Gavgavir faragha zuim

(Matyu 22:34-40; Luk 10:25-28)

28 Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir mam izima Sadyusiba Iesus ko uari adozima, a me barasi. An orazima Iesus ikarvazir aghuim me ganɨngizɨma, a Iesusɨn azara, “Godɨn Akar Gavgavir manamra maba bar dagh afira egha faraghavɨra iti?”

29-30 * *Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Akar Gavgavir bar ekiamra kara: ‘Israelia, ia deravɨram oragh. Ekiam, a bar uabɨra ian God. Eghtɨ ia bar uan navir averiaba ko uan duaba ko uan nɨghnɨziba ko uan gavgaviba sara bar a gifongegh.’ 31 * *Ezɨ Akar Gavgavir anarɨra irimra kara, ‘Nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, nɨ gumazamizir igharazibagh ifongegh.’ Ua arazitam, arazir kamningɨn mɨn ekevegha aning gafirazir puvatɨ.”

32 * *Ezɨ gumazir kam kamaghɨn Iesus ikara, “Nɨ guizbangɨra mɨgɨa ghaze, God uabɨra, tav ua itir puvatɨ. 33 * *E uan navir averiam ko, uan nɨghnɨzim ko uan gavgavimɨn Ekiam gifongegh, egh uabɨ gifongezɨ moghɨn, gumazamizir igharazibagh ifongegh. E arazir kamningɨn gɨn mangɨtɨ, arazir kamning ofan me bar avimɨn tueba ko ofa damuamin biziba bar dagh afiragham.”

34 * *Iesus orazima a deravɨra mɨkemezɨ, Iesus a mɨgei, “Nɨ God biziba bar dagh ativagh dar ganamin dughiamɨn saghon itir puvatɨ.” Egha datɨrɨghɨn tav ua azangsɨzitam Iesusɨn azangan atiatingi.

Iesus, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim bagha gumazamizibar azangsɨsi

(Matyu 22:41-46; Luk 20:41-44)

35 Egha Iesus Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn gumazamizibar sure gamua, men azara, “Manmagh amizɨ Judan Arazibagh fozir gumaziba kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Krais, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, a Devitɨn Ovavim? 36 * *Devit uabɨ, Godɨn Duam nɨghnɨzir kam a ganɨngizɨ, a kamaghɨn mɨkeme:

“ ‘Ekiam, nan Ekiam mɨgɨa ghaze,

“Nɨ nan agharir guvimɨn daperagh ikɨ mangɨtɨ,

kɨ nɨn apaniba dɨkabɨragh me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ,

me nɨn dagarimningɨn apengan ikiam.” ’

37 “Egha Devit uabɨ ‘Ekiam’ gumazir kam gatɨ. Ezɨ manmaghɨn amizɨ a ua Devitɨn Ovavim?” Ezɨ gumazamizir avɨriba an mɨgɨrɨgɨaba baregha bar akonge.

Judan Arazibagh fozir gumaziba
arazir kurabagh ami

(Matyu 23:1-36; Luk 11:37-54; 20:45-47)

38 Ezɨ Iesus gumazamizibar sure gamua kamaghɨn mɨgei, “Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba bagh ganigh. Me korotiar ruaribar aghuigh darutɨ gumazamiziba maketɨn danganibar ziar ekiaba me danɨngasa, me bar ifonge. 39 Egh God ko mɨgeir dɨpenibar aven dabirabir aghuariba iniva, egh isar ekiabar dughiabar, me danganir ziaba itiba iniasa bar ifonge. 40 Me amuir odiaribagh ifarava men dɨpeniba okɨa, ghaze e dera. Egha gumazamiziba men ziaba fasa, me God ko mɨgɨa mɨgɨrɨgɨar ruaribagh ami. Kamaghɨn amir gumaziba, men ivezir kuram gumazamizir arazir kurabagh amibar ivezim bar a gafiragham.”

Amuir odiarimɨn ofa

(Luk 21:1-4)

41 * *Egha Iesus ghua dagɨaba arɨzir danganimɨn boroghɨn aperaghav ikia gumazamizir avɨribar garima me uan dagɨaba isa Godɨn Dɨpenimɨn dagɨaba arɨzir danganimɨn a da arɨsi. Gumazamizir dagɨar avɨriba itiba dagɨar avɨriba arɨsi. 42 Ezɨ biziba puvatɨzir amuir odiarir mam iza dagɨar muziarir pumuning atɨ, ezɨ aning dagɨar rubuzir muziarir vamɨran mɨn ghu. 43 * *Ezɨ Iesus uan suren gumazibar diagha kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, biziba puvatɨzir amuir odiarir kam dagɨar muziarir pumuning dagɨaba arɨzir danganim gatɨ, ezɨ an dagɨar pumuning gumazir igharaziba arɨghizir dagɨabagh afira. 44 Me uan dagɨar avɨribar amodoghɨn dagɨar muziariba anɨngi. Ezɨ a uan dabirabir onganarazimɨn mɨrara dagɨar muziarir abuananam atɨ.”

13

Iesus ghaze, Godɨn Dɨpenim
gɨn ikuvigham

(Matyu 24:1-2; Luk 21:5-6)

1 Egha Iesus Godɨn Dɨpenim ategha azenan zuima, an suren gumazir mam a mɨgei, “Tisa! Nɨ gan, kar dagɨar bar ekiaba, me dar Godɨn Dɨpenimɨn ingarizɨma, an ganganim bar dera! Godɨn Dɨpenim koma dɨpenir dozir an mɨriamɨn itiba, da bar dɨpenir diriba!”

2 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Nɨ dɨpenir dafar kabanangɨn gari? Da bar ikuvigham. Egh dagɨar kaba, gumaziba bar da pueghtɨ da bar moghɨra dagh iregham. Eghtɨ tam tam gisɨn ikeghan kogham.”

Iesus ghaze, osɨmtɨzir avɨriba
gɨn otivam

(Matyu 24:3-14; Luk 21:7-19)

3 Egha Iesus Olivɨn Mɨghsɨam gisɨn, Godɨn Dɨpenim guam a mɨsuegha aperaghav itima, Pita, Jems, Jon ko Andru me uarira ikiava an azara, 4 “E mɨkemegh, dɨpeniba ikuvighamin bizim, a manadɨzoghɨn otivam? Eghtɨ arazir manam faragh otoghtɨma, e fogh suam bizir kaba otivamin dughiam roghɨra ize?”

5 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia uari bagh deraghvɨra gan, gumazitam izɨ ia gifaran markɨ. 6 Gumazir avɨriba nan ziamɨn izɨ, suam, ‘Kɨ Krais, God ua e iniasa mɨsevezir gumazim,’ egh gumazamizir avɨribagh ifaram.

7 “Eghtɨ ia roghɨra itir mɨdorozir ekiabar nɨgɨniba baragh, egh saghon itir mɨdorozir ekiabar akaba baragham. Egh ia dɨgavir kuram damuan markɨ. Arazir kaba otivam, eghtɨ nguazir kam gɨvamin dughiam tɨghar izam. 8 * *Kantrin mamɨn itir darazi dɨkavigh kantrin igharazimɨn itir darazi ko mɨsogham. Eghtɨ atrivir mamɨn adarazi dɨkavigh atrivir igharazimɨn adarazi ko mɨsogham. Danganir mabar dagheba bar puvaratɨghtɨma, gumazamiziba mɨtiriamra ikiam. Eghtɨ mɨkɨmkɨziba uaghan otivam. Osɨmtɨzir kaba faragh otivigham, eghtɨ nguazir kam gɨvamin dughiam tɨgharɨ. Osɨmtɨzir kaba mati, amizim otasa faraghavɨra mɨzazim barazi mokɨn.

9 * **“Ia deravɨra uarira uari bagh gan. Gumazitaba ia isɨ nguibabar garir gumazibar anɨngam. Egh me God ko mɨgeir dɨpenibar ia mɨsogham. Egh ia na bangɨn atriviba ko gavmanɨn gumazir ekiabar damazibar tuiv, egh kɨ amizir biziba ia dar gun me mɨkɨmam. 10 Eghtɨ Godɨn Akar Aghuim, gumazamiziba faragh mangɨ ikɨziba bar dar gumazamiziba dav kɨnigh. 11 Eghtɨ gumazamizitaba dughiar tamɨn ian suigh ia inigh kotɨn mangɨtɨ, ia mɨkɨmsɨ nɨghnɨgh osɨman markɨ. God mɨgɨrɨgɨar manam kotɨn aven ia danightɨ, ia mɨkɨm. Kar ia uari mɨgeir puvatɨ, Godɨn Duam mɨgei.

12 * *“Aveghbuaba uarira uari isɨ apanibar anɨngtɨ me me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram. Eghtɨ afeziaba uan boriba uaghan kamaghɨra me damuam. Boriba uan ameboghfeziabar akaba batoghɨva ovengamin arazibar me damutɨ, me arɨmɨghiram. 13 * *Eghtɨ gumazamiziba bar nan ziam bangɨn ian aghuagham. Eghtɨ gumazamizir gavgavigh ikɨ mangɨ dughiar abuananamɨn otoghamiba, God men akurvagham.”

Iesus ghaze, bizir bar kuram otivam

(Matyu 24:15-28; Luk 21:20-24)

14 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia gantɨma, bizir bar kurar God ifongezir puvatɨzim, Godɨn Dɨpenimɨn aven ikiam. Kar a ikian koghamin danganim. A ikɨtɨ, God uan Dɨpenim ategham. (Nɨ tina osizirir kamɨn ganigh, deravɨra nɨghnighɨva a gɨfogh.) God bar aghuazir bizir kam, dughiar kamɨn otoghtɨ, Judian Distrighɨn itir gumazamiziba arɨ mɨghsɨabar ghuavanangam. 15  *Tav dɨpenimɨn pɨn itir avughsazir danganimɨn ikeghɨva dɨpenimɨn aven mangɨ uan bizitam inian markɨ. 16 Tav azenir ekiamɨn ikeghɨva uamategh dɨpenimɨn mangɨ uan azenan azuir korotiam inian markɨ. 17 * *Naviba adair amiziba ko boriba oteba apir amebaba, mevzika; dughiar izamin kaba bar men ikuvigham! 18-19  *Dughiar izamin kaba, da osɨmtɨzir ekiabar dughiaba. God nguazim ko overiamɨn ingarizir dughiamɨn iza datɨrɨkɨn, egh ua kamaghɨn dughiatam otoghan kogham. Ezɨ kamaghɨn, ia amozimɨn dughiamɨn aran aghuaghɨva, uari bagh God ko mɨkɨm. 20 Ekiam uan gumazamizir mɨsevezibagh nɨghnigha, dughiar kurar kamɨn dughiar maba aghorezɨ da mong otefe. A ti da aghorezir puvatɨzɨ gumazamiziba bar ariaghireghai.

21 “Dughiar izamimɨn, tav ia mɨkɨm suam, ‘Ia gan, Kraisra kara! A God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazimra,’ o, ‘Ia gan, Kraisra muna!’ ia an akam baraghan markɨ. 22 * *Gumazitaba izɨ ia gifar suam, ‘Kɨrara, God Gumazamiziba Ua Me Iniasa Mɨsevezir Gumazim,’ o ‘kɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam,’ egh me mirakelɨn bar ekiaba ko dɨgavir kuram gamir arazibar amutɨ da otivam. Me kamaghɨn ifonge, me gumazamiziba bar me gifaraghtɨ, me onganigham. Egh me gavgavim ikɨ, uaghan God ua bagha mɨsevezir gumazamiziba, uaghan me gifarasa. Kamaghɨn me mirakelɨn kabar amuam. Egh dughiataba me me gifarɨsɨ damuva avegham. 23 Kɨ gɨn otivamin biziba bar dar gun ia mɨkeme. Kamaghɨn ia deravɨra uari bagh gan.”

Iesus ghaze, gɨn
Gumazamizibar Otarim izam

(Matyu 24:29-31; Luk 21:25-28)

24 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Osɨmtɨzir ekiar kabar dughiam gɨvaghtɨ, gɨn izamin dughiamɨn bizir kaba otivam.

“ ‘Aruem mɨtategham,

eghtɨ iakɨnim isiraghan kogham;

25 * *eghtɨ mɨkoveziba overiamɨn asighiram,

eghtɨ overiamɨn itir bizir gavgaviba bar uarira uari sɨvaghsɨvagh,

uan danganiba ataghɨragham.’

26 * *“Dughiar kamɨn gumazamiziba gantɨ Gumazamizibar Otarim gavgavir ekiam ko angazangarir ekiam sara ghuariamɨn tongɨn izam. 27 * *Egh a uan enselba amadaghtɨ me mangɨ nguazim ko overiamɨn danganiba bar ko nguazimɨn oteviba bar dar mangɨva God mɨsevezir gumazamiziba men aku a bagh izam.”

Iesus ghaze, ia temer fighɨn gan fogh

(Matyu 24:32-35; Luk 21:29-33)

28 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Temer fighɨn aguaba ua dɨz murtɨ, ia fogh suam, amozimɨn dughiam roghɨra ize. Ia temer fighɨn gan nɨghnɨzim iniam. 29 Kamaghɨra ia bizir kabar gantɨ da otivtɨ, ia fogh suam, Gumazamizibar Otarim a ua izamin dughiam roghɨra ize. A tiar akamɨn tughav iti. 30 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, dughiar kamɨn itir gumazamizir kaba ikɨvɨra ikɨtɨ bizir kaba bar otivam. 31 Overiam ko nguazim gɨvagham, eghtɨ nan mɨgɨrɨgɨaba gɨvaghan kogham.”

Iesus ghaze, a ua izamin dughiam
tav a gɨfozir puvatɨ

(Matyu 24:36-44)

32 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Bizir kɨ ia mɨgeir kaba otivamin dughiam, tav a gɨfozir puvatɨ. Enselɨn Godɨn Nguibamɨn itiba ko Godɨn Otarim uaghan fozir puvatɨ. Afeziam bar uabɨra fo.

33 “Ia deravɨra uari bagh ganɨva mɨzuam ikɨ, dughiar izamim, ia a gɨfozir puvatɨ. 34 * *Dughiar kam mati gumazim igharagha zui. A uan dɨpenim ategha ghua uan dɨpenim isa uan ingangarir gumazibar dafarim garɨgha dɨpenimɨn ingangariba me rome. A tiar akamɨn itir gumazim mɨgɨa ghaze, nɨ deravɨra gan.

35 * *“Dɨpenimɨn ghuavim izamin dughiam ia a gɨfozir puvatɨ, a bogarangra izam, o dɨmagarir arɨzimɨn izam, o tuariba akɨtɨ a izam, o amɨnim tiraghtɨ a izam, o? Kamaghɨn ia deravɨra gan. 36 Puvatɨghtɨma, a zuamɨram otogh ian gantɨ, ia dakuvɨra ikiam. 37 Kɨ ia mɨgeir bizir kaba, kɨ gumazamiziba bar me mɨgei, ‘Ia deravɨra gan!’ ”

14

Gumazir dapaniba Iesus mɨsueghtɨ an aremeghasa mɨgɨrɨgɨabar kɨri

(Matyu 26:1-5; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1 * *Dughiar kam, God Israelia Gitazir Dughiam, ko Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam, dughiar pumuningra ikiavɨra itima, ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, arazir mogometamɨn Iesusɨn suiragh a mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buri.* 2 Egha me kamaghɨn uariv gei, “E isamɨn dughiamɨn an suighan kogham. E damutɨ isamɨn itir gumazamiziba mɨdorozir ekiatam damigham.”

Amizir mam mughuriar aghuim zuir borem Iesusɨn dapanim ginge

(Matyu 26:6-13; Jon 12:1-8)

3 * *Egha Iesus Betanin nguibamɨn ikiava, Saimonɨn dɨpenimɨn aven dagher dakozimɨn apava aperaghav iti. (Saimon faragha lepan arɨmariam an mɨkarzim gami.) Iesus apava aperaghav itima, amizir mam mughuriar aghuim zuir borer mam inigha izi. Borer kam alabastan ingarizir mɨsevimɨn aven iti. Boremɨn ziam nat, an ivezim bar pɨn ko. Amizir kam borer kam inigha Iesus bagha izegha borev sevim abigha borem Iesusɨn dapanim ginge. 4 Ezɨ uaghan itir darasi, men naviba isia kamaghɨn uariv gɨavɨra iti, “Kav tizim bagha borer mughuriar aghuim zuim pazava a gami? 5 A ti anemadagha dagɨar avɨriba inighai. An ivezim azenir vamɨran ivezim gafira. Eghtɨ an dagɨaba onganarazibagh amibar akuragham.” Egha me puv an atari, egha an anogorosi.

6 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha osɨmtɨzim a garɨsi? An arazir aghuim na gami. Ia anetakigh! 7 * *Onganarazibagh amiba zurara ia ko ikiam. Ia dughiar manam men akurvaghsɨ, men akurvagh. Kɨ zurara ia ko ikian kogham. 8 * *Kɨ aremeghtɨ a damuamin bizim, a datɨrɨghɨn na gami. A faragh mughuriar aghuim zuir borem nan mɨkarzim daghuightɨ me gɨn na mozim darɨgham. 9 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, me nguazir kamɨn danganir manabar Godɨn Akar Aghuim akunɨva egh amizir kam amizir arazim uaghan a mɨkɨmɨva a gɨnɨghnɨghvɨra ikiam.”

Judas Iskariot Iesus inigh ofa gamir gumazir ekiabar dafarim darɨghasa akar gavgavim akɨri

(Matyu 26:14-16; Luk 22:3-6)

10 Ezɨ Judas Iskariot 12plan aposelɨn mam, a Iesus isɨ ofa gamir gumazir ekiabar dafarim darɨghasa me bagha ghu. 11 Ezɨ Farisiba an akar kam baregha bar akonge, egha dagɨaba a danɨngasa akam akɨri. Ezɨ Judas, Iesusɨn suiragh men dafaribar arɨghasa tuaviba buri.

Iesus uan suren gumaziba koma api

(Matyu 26:17-25; Luk 22:7-14; 22:21-23; Jon 13:21-30)

12 * *Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiabar faragha zuir aruemɨn, Judan gumazamiziba arazir kam iti. Me faragh God Israelia Gitazir Dughiam gɨnɨghnɨgh sipsipɨn igiam inigh God danighɨva an ofa damuam. Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba an azara, “Nɨ danganir manamɨn God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam amɨsɨ ifueghtɨ, e an mangɨ biziba akɨram?”

13 Ezɨ a uan suren gumazir pumuning amaga kamaghɨn aning mɨgei, “Gua nguibar ekiamɨn mangɨtɨ gumazitam dɨpar mɨnem ater izɨ gua batoghtɨ, gua an gɨn mangɨ. 14 Dɨpenir an aven zuim gua an mangɨva an ghuavim mɨkɨm suam, Tisa kamaghɨn mɨgei, ‘Nan danganir kɨ uan suren gumaziba ko God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam amamim a mana?’ 15 Eghtɨ a pɨn dɨpenimɨn aven itir danganir ekiam ian akagham. Danganir kam biziba bar ikia e baghavɨra mɨzuai. Eghtɨ ia danganir kam e uari bagh biziba bar adar kɨrigh.” 16 Ezɨ an suren gumazimning me ategha nguibar ekiamɨn aven ghua garima biziba an mɨgɨrɨgɨamɨn mɨrara ghuzɨ, aning maghɨra God Israelia Gitazir Dughiam bagha dagheba ko bizibar kɨri.

17 Ezɨ guaratɨghɨn Iesus uan 12plan suren gumaziba ko otifi. 18 * *Egha dagher dakozimɨn apiaghav ikia apava, Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ian tav na isɨ gumazir nan apanim gamibar agharim darɨgham, a uaghan na ko ikiava api.”

19 Me an akam baregha, naviba bar oseme. Egha me bar vaghvagha an azangsɨgha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ti markiama?”

20 Ezɨ a me ikaragha kamaghɨn me mɨgei, “Gumazir na ko bret isa itarir vamɨram aghua, uam a isim, a gumazir na isɨva apanibar agharim darɨghamim, a ian 12plan mavɨra. 21 Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn, gumazamizibar Otarim aremegham. Eghtɨ gumazir Gumazamizibar Otarim isava apanibar agharim gatɨzim, gumaka! A bar ikuvigham! Amebam a batezir puvatɨzɨ, deraghai!”

Iesus bret ko wain
uan suren gumazibagh anɨngi

(Matyu 26:26-30; Luk 22:15-20; 1 Korin 11:23-25)

22 Egha Iesus uan suren gumaziba ko apa ikiava, a bretɨn mam inigha God mɨnabagha anebigha, a isa uan suren gumazibagh anɨga kamaghɨn me mɨgei, “Kar nan inivafɨzim. Ia a inigh aneremɨ.” 23 Egha a wain apir kap inigha God mɨnabagha me ganɨngizɨ, me vaghvagha uarir guri.

24 * *Me wain apima a kamaghɨn me mɨgei, “Kar nan ghuzim, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim, gavgavim a ganɨdi. A gumazamizir avɨriba bagha ire. 25 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Kɨ uam wainɨn ovɨzimɨn dɨpatam rameghan kogham, kamaghɨra ikɨ mangɨ Dughiar God Bizibagh Ativamimɨn otogham. Eghtɨ dughiar kamɨn, kɨ wainɨn dɨpar igiam amam.”

26 Egha me Godɨn ziam fer ighiar mam gamigha dɨkavigha Olivɨn Mɨghsɨamɨn ghue.

Iesus ghaze, Pita gɨn mɨkɨm suam,
a Iesus gɨfozir puvatɨ

(Matyu 26:31-35; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

27 * *Egha Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim kamaghɨn iti:

“ ‘Kɨ sipsipbar garir gumazim mɨsueghtɨ

sipsipba tintinimɨn aregham.’

“Kamaghɨn amizɨ, ian nɨghnɨzir gavgavir nan itim gɨvaghtɨma, ia bar na ategh aregham. 28 * *Kɨ ia mɨgei, kɨ aremegh ua dɨkavigh ian faragh Galilin Distrighɨn mangam.”

29 Ezɨ Pita kamaghɨn mɨgei, “Me ti bar, nɨ ataghɨragh aram, eghtɨ kɨrara nɨ ateghan kogham.”

30 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, datɨrɨghɨn dɨmagarir kamɨn nɨ uabɨ dughiar pumuning ko mɨkezimɨn suam, ‘Kɨ a gɨfozir puvatɨ,’ eghtɨ tuarim gɨn akazir pumuning damuam.”

31 * *Ezɨ Pita akar gavgavimra amua ghaze, “Kɨ nɨ ko ovengsɨva ovengam, kɨ bar kamaghɨn mɨkemeghan kogham. Bar puvatɨgham!” Ezɨ suren gumaziba bar kamaghɨram a mɨgei.

Iesus Getsemanin azenimɨn
God ko mɨgei

(Matyu 26:36-46; Luk 22:39-46)

32 * *Egha Iesus uan suren gumaziba ko Getsemanin ghuegha, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia kagh dapiaghɨv ikɨtɨ kɨ God ko mɨkɨmam.” 33 Egha a Pita, Jems ko Jon inigha ghu. Egha a bar osemegha, bar paza uabɨ barasi. 34 * *Egha kamaghɨn me mɨgei, “Nan navir averiam, osɨmtɨzim a itaragha ghuaghiri. Ezɨ kɨ aremeghasava ami. Ia kagh ikɨva, deravɨra gan.”

35 Egha a mong isɨvagha ghugha, uan guam moghɨn nguazim girɨgha kamaghɨn God ko mɨgɨa ghaze, tuavir igharazitam ikɨtɨ God dughiar kurar kam na dam a inigh. 36 * *A kamaghɨn God ko mɨgei, “O Ame, nan afeziam, bizitam bar nɨn osemezir puvatɨ. Kamaghɨn osɨmtɨzir kam, nɨ na dam a inigh. Nɨ nan ifongiamɨn gɨn mangan markɨ. Puvatɨ, nɨ uan ifongiamra gɨn mangɨ.”

37 Egha a dɨkavigha uamategha uan suren gumazir pumuning ko mɨkezim bagha ghua gari me akui. Ezɨ a kamaghɨn Pitan azai, “Saimon, nɨ akui? Nɨ tong dughiar otevimɨn angamɨra ikeghan kogham? 38 * *Ia na bagh deravɨra gan, egh God ko mɨkɨmtɨ, osɨmtɨzitam ia damutɨ ia ireghan kogham. Kɨ fo, ian navir averiaba ifonge, ezɨ inivafɨziba gavgaviba dar puvatɨ. Kamaghɨn pariam ian azi.”

39 Egha a uamategha ghua faragha God ko mɨkemezɨ moghɨn uam a ko mɨgei. 40 Egha a uamategha suren gumaziba bagha iza gari, me akuavɨra iti. Pariam puv men azi. Ezɨ a me gaghurazɨ, me a mɨkɨmamin akabagh asa.

41 Ezɨ a dughiar mɨkezimɨn ghua God ko mɨkemegha uamategha iza me mɨgei, “Ia avughsava akuavɨra iti? Arazir kam atakigh! Dughiam oto. Ia gan, Gumazamizibar Otarim me a isɨva gumazir arazir kurabagh amibar dafarim darɨghasa. 42 Ia dɨkavigh, e mangam. Ia gan. Gumazir na isɨva apanibar anɨngamra muna izi!”

Judas Iesus isava
apanibar dafarim gatɨ

(Matyu 26:47-56; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

43 Egha Iesus Pita, Jems ko Jon mɨgɨavɨra itima, Judas oto, a 12plan suren gumazibar mav. Maburan avɨrim a ko mɨdorozir sababa ko asianiba inigha Iesus bagha izi. Ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Judabar gumazir aruaba, me me amangizɨ, me izi. 44 Gumazir Iesus isɨ men dafaribar arɨghasava amim faragha ghaze, “Kɨ arazir kam ian akagham. Gumazir kɨ toramim, kar Iesusra. Ia an suiragh, deraghvɨra an ganɨva, egh a inigh mangɨ.”

45 Ezɨ Judas Iesus bagha ghuavɨra ikia kamaghɨn mɨgei, “Tisa!” Egha an tore. 46 Ezɨ gumaziba izava Iesusɨn agharibagh iregha, pamtem an suiki.

47 Ezɨ Iesusɨn boroghɨn itir gumazir mam uan mɨdorozir sabam asigha, ofa gamir gumazibar dapanimɨn ingangarir gumazimɨn kuarim atuzɨ, an kuarim dutuaghirɨ. 48 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ okɨmakɨar gumazim puvatɨ. Ia tizim bagha nan suighasa mɨdorozir sababa koma asianiba suigha izi? 49 * *Kɨ zurara ia ko ikia, Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven gumazamizibar sure gami. Ezɨ ia nan suighan aghua. Ezɨ Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim mɨkemezir moghɨra ia kamaghɨn na gami.” 50 *Ezɨma Iesusɨn suren gumaziba bar aneteghava are.

Gumazir igiar mam arav ghu

51 Ezɨ gumazir igiar mam bizitam aruzir puvatɨgha, inir ghurghurir azenan itimra ikegha Iesusɨn gɨn zui. Ezɨ Iesusɨn apaniba an suirazɨma, 52 a uan azenan itir inir ghurghurim ategha bibiamrama arav ghu.

Iesus Judan kotɨn aven iti

(Matyu 26:57-68; Luk 22:54-55; 22:63-71; Jon 18:13-14; 18:19-24)

53 Ezɨ Iesusɨn apaniba a inigha ofa gamir gumazibar dapanim bagha ghu. Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me bar iza uari akufa. 54 Ezɨ Pita mong tɨzim a gatɨgha Iesusɨn gɨn ghua bar ghua ofa gamir gumazibar dapanimɨn dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven ghu. Egha kagh ganganir gumaziba ko apiaghav ikia avimɨn fɨi.

55 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba ko, Judan kotɨn aven itir gumaziba bar, me Iesusɨn mɨsueghtɨ an aremeghasa akar men akurvaziba buria, tam batozir puvatɨ. 56 Gumazir avɨriba ifavarir mɨgɨrɨgɨabar Iesus gami, ezɨ men mɨgɨrɨgɨaba voroghɨra zuir puvatɨ. 57 Ezɨ marazi dɨkavigha ifavarir akar kamɨn a mɨgei, 58 * *“E orazi, a ghaze, ‘Kɨ Godɨn Dɨpenir gumaziba ingarizim apɨrigh, egh dughiar pumuning ko mɨkezimɨn, igharazitamɨn ingarigham. Godɨn Dɨpenir kɨ ingaramim, gumaziba uan dafaribar ingarizir puvatɨzimɨn ingarigham.’ ” 59 Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kaba uaghan guizbangɨra voroghɨra zuir puvatɨ.

60 Ezɨma ofa gamir gumazibar dapanim dɨkavigha men tongɨn tugha egha Iesusɨn azara, “Nɨ akatam ikarvaghan aghua? Me nɨ gasir akar kam, a guizbangɨra, o?” 61 * *Ezɨ Iesus nɨmɨra ikia men mɨgɨrɨgɨatam ikarazir puvatɨ.

Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim uam an azara, “Nɨ Krais, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim? Nɨ gumazamiziba ziam fer Godɨn Otarim?”

62 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ an Otarimra. Ia gantɨ, Gumazamizibar Otarim gavgavim itir Godɨn agharir guvim daperagh overiamɨn ghuariaba sara izam.”

63 Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim uan korotiaba abigha azara, “E tizim bagh ua akar akurvaziba buriam? Markiam! 64 * *Ia uari a barasi, a mɨgɨrɨgɨar kurabar Godɨn ziam gasɨghasɨsi. Ezɨ ia manmaghɨn nɨghnɨsi?” Ezɨ me bar akam a gasa ghaze, an aremegham.

65 Egha marazi a gipari. Egha me an damaziba avaragha, uan agharibar a mɨsogha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ mɨkɨm. Tinara nɨ mɨsosi?” Ezɨ ganganir gumaziba a inigha a mɨsoghavɨra iti.

Pita ghaze, a Iesus gɨfozir puvatɨ

(Matyu 26:69-75; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18; 18:25-27)

66 Dughiar kamra Pita dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven vangɨnan itima, ofa gamir gumazibar dapanimɨn ingangarir guivir mam izi. 67 Egha Pitan garima an avimɨn fɨima, a dɨkɨravɨram an gara, kamaghɨn mɨgei, “Nɨ uaghan Nasaretɨn gumazir kam, Iesus ko ike.”

68 Ezɨ Pita uabɨn ghuaragha ghaze, “Kɨ nɨ mɨgeir bizir mam gɨfozir puvatɨ.” Egha dɨvazimɨn tiar akar ekiamɨn otivasa azenan ghu. Ezɨ tuarim ati.

69 Ezɨ ingangarir guivir kam kagh an apigha tuivighav itir gumazamiziba ua me mɨgei, “Muna men mav.” 70 Ezɨ a ua uabɨn tira.

Ezɨ mong gɨn, an boroghɨn tuivighav itir darazi Pita mɨgei, “Nɨ Galilin gumazim, kamaghɨn guizbangɨra nɨ men mavɨra.”

71 Ezɨ a pamtem mɨgɨa ghaze, Kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ ifaraghtɨma God na gasɨghasigham. Egha kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ gumazir ia mɨgeir kam gɨfozir puvatɨ.” 72 * *A kamaghɨn mɨgɨavɨra itima tuarim uam ake.

Ezɨ Pita Iesus a mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam ginɨrɨ, “Nɨ faragh dughiar pumuning ko mɨkezimɨn suam, kɨ Iesus gɨfozir puvatɨ, eghtɨ tuarim gɨn dughiar pumuningɨn akegham.” Egha Pita nɨghnɨghava avegha bar puvɨrama azi.

15

Me Iesus inigha Pailat bagha ghu

(Matyu 27:1-2; 27:11-14; Luk 23:1-5; Jon 18:28-38)

1 * *Egha bar mɨzaraghara, ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judabar gumazir aruaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, ko Judan kotɨn aven itir gumazir igharaziba sara, me nɨghnɨzir mam bato. Egha me Iesusɨn dafariba ikegha an akua ghua Pailat ganɨngi. 2 * *Ezɨ Pailat an azai, “Nɨ Judabar atrivim, o?”

Ezɨ Iesus ghaze, “Are, nɨ mɨkemezɨ moghɨra.” 3 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba bizir avɨribar a mɨgɨava, a gasi.

4 Ezɨ Pailat uam an azara, “Nɨ mɨgɨrɨgɨar kaba ikarvagham, o puvatɨ? Nɨ orasi, me bizir avɨriba nɨ mɨgɨa nɨ gasi.” 5 * *Ezɨ Iesus bar mɨgeir puvatɨzɨma, Pailat dɨgavir kuram gami.

Pailat ter ighuvimɨn Iesus aguasa mɨgei

(Matyu 27:15-26; Luk 23:13-25; Jon 18:38--19:16)

6 Ezɨ Pailat amir arazim kamakɨn, azeniba bar isar ekiar kamɨn dughiam, me Pailat mɨkɨmtɨ a kalabusɨn itir gumazir me ifongezim, ateghtɨ, a mangam. 7 Gumazir mam, an ziam Barabas, a gumazir gavman ko mɨsoziba me ko kalabusɨn iti. Me bizir kam bagha kalabusɨn iti. Me gavman ko uariv sogha gumazir mabav soghezɨ me ariaghire. 8 Ezɨ gumazamiziba Pailat iti naghɨn ghuavanabogha kalabusɨn itir gumazir me ifongezim ateghasa Pailatɨn azangsɨsi. Kar arazir Pailat zurara amim. 9 Ezɨ Pailat men azara, “Kɨ Judabar Atrivim ategh ia bagh anemangasa, ia ifonge?” 10 Pailat fo, ofa gamir gumazir ekiaba Iesus amir biziba bagha naviba ikuvava, a isa Pailatɨn dafarim gatɨ. 11 * *Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba mɨgɨrɨgɨar navibagh iniviba gumazamizibagh anɨdi. Eghtɨ me Pailat mɨkemeghtɨ a Iesusɨn anogoregh, Barabas ateghtɨ a me bagh izam.

12 Ezɨ Pailat azara, “Gumazir ia Judabar atrivim arɨzim, kɨ manmaghɨn a damuam?” 13 Ezɨ gumazamiziba pamtem dɨa kamaghɨn mɨgei, “A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh!” 14 Ezɨ Pailat men azara, “Manmagh su? An arazir kurar manam gami?”

Ezɨ me bar pamtem dɨa mɨgei, “A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh!” 15 A me damutɨ men naviba deraghasa, Pailat Barabas ataki. Egha mɨdorozir gumazibav geima, me benibar Iesus ifozoroke. Egha gɨn a isa mɨdorozir gumazibar agharim gatɨ, eghtɨ me a isɨ ter ighuvimɨn a gafugham.

Mɨdorozir gumaziba Iesus dɨpofi

(Matyu 27:27-31; Jon 19:2-3)

16 Egha mɨdorozir gumaziba Iesus inigha gavmanɨn dɨpenir ekiamɨn mɨriamɨn aven ghuaghira mɨdorozir gumaziba bar men diazɨ me iza uari akufa. 17 Egha me korotiar aghevir ruarim a garugha dɨkoniba itir beniba inigha atrivimɨn dapanir asuamɨn mɨn an ingarigha, an dapanim garu. 18 Egha me maghɨra an diava a mɨgei, “Judabar Atrivim, nɨrara atrivir ekiam!” 19 Egha me aghorim an dapanim mɨsogha, egha uaghan a giparavɨra iti. Egha me ifara uan teviba apɨrigha ira mati me guizbangɨra an ziam fe moghɨn ami. 20 Me arazir kabar a gamua a dɨpovegha gɨvagha, a da korotiar me a gaghuiziba suegha, ananaba a gaghui. Egha me a isa ter ighuvimɨn a gafughasa an akua zui.

Mɨdorozir gumaziba Iesus isa
ter ighuvimɨn aneguragha a gafu

(Matyu 27:32-44; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

21 * *Ezɨ Sairinin gumazir mam Saimon, a Aleksander ko Rufusɨn afeziam, a nguibar igharazimɨn ikegha Jerusalemɨn aven zui. Ezɨ mɨdorozir gumaziba Iesus guamin ter ighuvim aterasa an suirazɨ, an aneteri.

22 Egha me ghua danganir mamɨn ziam Golgota, me an otifi. (Danganir kamɨn ziamɨn mɨngarim kamakɨn, Dapanir Agharir Danganim.) 23 Egha me wain ko mɨzaziba a gevir dɨpam veregha Iesus ganɨdima an an aghua. 24-25  *Ezɨ aruem anabozɨ, me a isa ter ighuvimɨn aneguragha a gafu. Ezɨ mɨdorozir gumaziba an korotiaba tuiragh uari danɨngasa satu gikararai. Tina faragh otogh, korotiar manam iniam. 26 Egha me an gun mɨgeir akar kam osiri, “A Judabar atrivim.” Me ghaze, a bizir kam bagha kotɨn tughava areme. 27-28 * *Me gumazir okɨa mɨdorozibagh amizir pumuning, Iesusɨn boroghɨn uaghan aning agura. Me mav isa Iesusɨn agharir guvimɨn itir ter ighuvimɨn a gafu, egha mav isa agharir kɨriamɨn itir ter ighuvimɨn gafu.

29 * *Ezɨ iza zui darazi dɨbovibar a mɨgɨava uan dapaniba roa ghaze, “Ore! Nɨ, gumazir Godɨn Dɨpenim akarigh aruer pumuning ko mɨkezimɨn uam an ingarasa mɨkemezim, 30 datɨrɨghɨn nɨ uabɨ uabɨn akuragh, ter ighuvim ategh izighirɨ!”

31 Ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba uaghan kamaghɨram a dɨpova uariv gei. Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “A igharaz darazir akurvagha uabɨra uabɨn akurvaghan asa! 32 Gumazir kam, ghaze, kɨ God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim ko Israelian Atrivim, a ter ighuvim ategh izighirɨtɨma, e an ganigh nɨghnɨzir gavgavim an ikiam.” Gumazir okɨmakɨar an boroghɨn guraghav itimning uaghan mɨgɨrɨgɨar kurar avɨriba puvɨram a mɨgɨavɨra iti.

Iesusɨn ovevem

(Matyu 27:45-56; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

33 * *Aruem iza pazaghar torimɨn itima mɨtatem nguazimɨn itir nguibaba bar da avaragha, ghua dughiam 3 kloghɨn guaratɨzimɨn tu. 34 * *Egha dughiam 3 kloghɨn itima Iesus tiarir ekiamɨn pamtem kamaghɨn dei, “Eloi, Eloi, lama sabaktani?” Akar kamɨn mɨngarim kamakɨn, Nan God, nan God nɨ tizim bagha na ataki?

35 Ezɨ roghɨra tuivighav itir darazi akar kam baregha ghaze, “Ia oragh, a Elaijan dei.” 36 * *Ezɨ gumazir mam ivegha ghua dɨpamɨn suizir bizim isa wainɨn afangtɨzim garugha a isa aghorir mam gatɨgha, Iesus damasa an an amadi. Egha a ghaze, “Ia tegh, e ganika, Elaija ti izɨva an akuragham, o puvatɨ.” 37 Ezɨ Iesus pamtem diagha duam sue.

38 * *Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn itir inir ekiar guraghav itim pɨn ikegha tongɨra bigha ghuaghira vɨn otogha akuar pumuning irɨ. 39 Ezɨ mɨdorozir gumazir 100plan garir gumazir dapanir mam, Iesusɨn boroghɨn tughav ikia orazi a pamtem diagha aremezir arazir kamɨn ganigha ghaze, “Bar guizbangɨra, gumazir kam Godɨn Otarimra!”

40  *Ezɨ amizir maba mong saghon tuivighav ikia gari. Men tongɨn Makdalan nguibamɨn amizim Maria, ko Jemsɨn igiam ko Josepɨn amebam Maria, ko Salome. 41 Amizir kaba Galilin Distrighɨn ikegha Iesusɨn akurvaghava an gɨn arui. Amizir avɨrir maba sara Iesus ko Jerusalemɨn anabogha uaghan iti.

Me Iesusɨn kuam isa dagɨar torim gatɨ

(Matyu 27:57-61; Luk 23:50-55; Jon 19:38-42)

42-43 * *Datɨrɨghɨn Sabat bagha bizibar kɨrir dughiam. (Eghtɨ guaratɨzim Sabat otogham.) Ezɨ kamaghɨn aruem gevima, Arimatean gumazim Josep, Judabar kotɨn aven itir gumazir aghuir me bar fozim. A uabɨ uaghan God Bizibagh Ativamin Dughiam bagha mɨzuai. An atiatir puvatɨgha Iesusɨn kuam iniasa ghua Pailatɨn azai. 44 Ezɨ Pailat orazi, Iesus aremegha gɨvazɨ, a dɨgavir kuram gami. Egha a mɨdorozir gumazir 100plan garir gumazir dapanim bagha akam amadazɨ a izima an an azara, “Iesus guizbangɨra aremez, o?” 45 Ezɨ an an mɨgɨrɨgɨam baregha a fo, Iesus guizbangɨram areme. Ezɨ a Iesusɨn kuam iniasa Josepɨn amamangatɨ. 46-47 Ezɨ Josep inir ghurghurir aghuir mam givezegha iza Iesusɨn kuam adangi. Egha a righa ghua dagɨar torir me dutuzimɨn ghugha anetɨ. Ezɨ Makdalan amizim Maria ko Josepɨn amebam Maria, aning gari, Josep Iesusɨn kuam isa dagɨar torimɨn aven anetɨgha, dagɨar ekiar mam poghpuegha iza an akam dukua.

16

Iesus ua dɨkafi

(Matyu 28:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

1 Ezɨ Sabatɨn dughiam gɨvazɨma, Makdalan amizim Maria, Jemsɨn amebam Maria, ko Salome mangɨ Iesusɨn kuam daghuasa borer mughuriar aghuaribagh ivese. 2-3 Egha 7plan dughiabar faragha zuir dughiamɨn mɨzaraghara, aruem anadima me dagɨar torir matmatiamɨn ghua uarira uariv gei, “Tina dagɨar torimɨn akam gasarazir dagɨam puegham?” 4 Me ghua garima dagɨar ekiar kam, me a poghpuegha ghu. 5 Ezɨ me dagɨar torir akamɨn aven ghua garima gumazir igiar mam korotiar ghurghurir ruarim arugha agharir guvimɨn amadaghan aperaghav iti. Ezɨ me an ganigha bar aguaghfa.

6 Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Ia akongan markɨ. Ia Nasaretɨn gumazim Iesus bagha gari. A ter ighuvimɨn aremegha ua dɨkafi! A kagh itir puvatɨ. Ia kagh a irɨghav ikezir danganimɨn gan. 7 * *Egh ia mangɨ, Pita ko an suren gumazir igharazibav kemegh, ‘A ian faragh Galilin Distrighɨn mangam. A mɨkemezɨ moghɨn ia munagh a bativam.’ ”

8 Ezɨ me dɨgavir kuram gamigha aguava azenan ghuegha puv are. Me atiatigha, kamaghɨn taraziv kemezir puvatɨ.

Makdalan amizim Maria Iesusɨn gani

(Matyu 28:9-10; Jon 20:11-18)

9 * *Iesus 7plan dughiabar faragha zuir dughiamɨn mɨzaraghara ua dɨkavigha Makdalan amizim Maria faragha uabɨ isava an aka. Amizir kamnaghɨra Iesus faragha duar kurar 7pla an itiba batoke. 10 * *Ezɨ gumazamizir Iesus ko aruava ikeziba, me a bagha bar osemegha puv azia itima, Maria ghugha Iesusɨn gun me mɨgei. 11 Ezɨ me orazi, Iesus ua dɨkavigha uabɨ isa Makdalan Marian akazɨ, an an gani. Me kamaghɨn oregha nɨghnɨzir gavgavim amizir kamɨn akabar itir puvatɨ.

Suren gumazir pumuning
tuavimɨn Iesusɨn gani

(Luk 24:13-35)

12 Egha dughiar kamnaghɨra gɨn Iesus gumazir igharazimɨn mɨn otozɨ, suren gumazir pumuning nguibar ekiamɨn azenan zuima an aning bato. 13 Ezɨ aning uamategha iza bizir kamɨn gun maraziv kemezɨ, me uaghan nɨghnɨzir gavgavim aningɨn akabar itir puvatɨ.

Iesus me damuamin ingangarimɨn
gun uan suren gumazibav gei

(Matyu 28:16-20; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23)

14 * *Egha gɨn 11plan suren gumaziba apima Iesus uabɨ isa men aka. Egha a, me nɨghnɨzir gavgavim puvatɨzir bizim ko, me navir gavgavim ikia a ua dɨkavizɨ mɨgɨrɨgɨam marazi an ganigha mɨgeima me nɨghnɨzir gavgavim mɨgɨrɨgɨar kamɨn itir puvatɨ, ezɨ bizir kaba bagha Iesus me mɨgɨa men atari. 15 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨ nguazir kam bar a daruva nguazir kamɨn itir gumazamiziba bar Akar Aghuim me mɨkɨm. 16 * *Eghtɨ tina nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ, egh rueghtɨ, God an akuraghtɨ, a zurara God ko ikiam. Eghtɨ tina nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ, a Godɨn kotɨn ikɨ ivezir kuram iniam. 17-18  *Eghtɨ nɨghnɨzir gavgavim nan itiba, mirakelɨn arazir kaba uaghan me bativam: me nan ziamɨn duar kuraba batoghɨva, me nguibabar akar fozir puvatɨzibav kɨmɨva, egh kuruziba uan dafaribar dar suigham. Egh me imezir dɨpar ariaghiritam rameghtɨ a tong men navibagh asɨghasighan kogham. Egh me uan dafariba isɨ arɨmariar gumazamizibar arɨghtɨ men arɨmariaba gɨvam.”

God Iesus inigha
uan Nguibamɨn ghuavanabo

(Luk 24:50-53; Aposel 1:9-11)

19 * *Egha Ekiam Iesus bizir kaba me mɨkemegha gɨvazɨ God a inigha uan Nguibamɨn ghuavanabo. Ezɨ a Godɨn agharir guvimɨn amadaghan aperaghav iti. 20 * *Ezɨ suren gumaziba nguazir kamɨn danganiba bar dar ghuava akam akuri. Ezɨ Ekiam me ko ingara uan akam gavgavim a ganɨga mirakelɨn araziba sara akakasi, kamaghɨn gumazamiziba fo, akar kam a guizbangɨra.*

* 1:2: Ais 40:3, Mal 3:1, Mt 11:10, Lu 7:27

* 1:2: Aisaia 40:3; Malakai 3:1; Matyu 11:10; Luk 7:27

* 1:3: Ais 40:3, Mt 3:3, Lu 3:4, Jo 1:15, 1:23

* 1:3: Aisaia 40:3; Matyu 3:3; Luk 3:4; Jon 1:15; 1:23

* 1:4: Ap 13:24, 19:4

* 1:4: Aposel 13:24; 19:4

* 1:6: Wkp 11:22, 2 Kin 1:8, Mt 11:8

* 1:6: Ofa Gami 11:22; 2 Atriviba 1:8; Matyu 11:8

* 1:6: Nɨ kamel ko hanibar mɨngaribagh foghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 1:7: Ap 13:25

* 1:7: Aposel 13:25

* 1:8: Ais 44:3, Jol 2:28, Ap 2:4, 10:45, 1 Ko 12:13

* 1:8: Aisaia 44:3; Joel 2:28; Aposel 2:4; 10:45; 1 Korin 12:13

* 1:11: Stt 22:2, Sng 2:7, Ais 42:1, Mt 3:17, 12:18, Mk 9:7, Lu 3:22

* 1:11: Jenesis 22:2; Onger Akaba 2:7; Aisaia 42:1; Matyu 3:17; 12:18; Mak 9:7; Luk 3:22

* 1:13: Sng 91:11-13

* 1:13: Onger Akaba 91:11-13

* 1:14: Mk 6:17

* 1:14: Mak 6:17

* 1:15: Dan 9:25, Mt 3:2, Ga 4:4, Ef 1:10

* 1:15: Daniel 9:25; Matyu 3:2; Galesia 4:4; Efesus 1:10

* 1:17: Mt 13:47, Lu 5:1-11

* 1:17: Matyu 13:47; Luk 5:1-11

* 1:18: Mt 3:20, 19:27, Lu 5:11

* 1:18: Matyu 4:20; 19:27; Luk 5:11

* 1:21: Mt 4:13

* 1:21: Matyu 4:13

* 1:22: Mt 7:28-29

* 1:22: Matyu 7:28-29

† 1:22: Nɨ Judan Arazibagh fozir gumazibar mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 1:24: Mk 5:7

* 1:24: Mak 5:7

* 1:26: Mk 9:26

* 1:26: Mak 9:26

* 1:28: Mt 4:24

* 1:28: Matyu 4:24

* 1:34: Mk 3:11-12, Lu 4:41

* 1:34: Mak 3:11-12; Luk 4:41

* 1:35: Mt 14:23, Mk 6:46, Lu 4:42

* 1:35: Matyu 14:23; Mak 6:46; Luk 4:42

* 1:39: Mt 4:23, 9:35

* 1:39: Matyu 4:23; 9:35

‡ 1:40: Lepan arɨmariar fomɨra Baibelɨn dughiamɨn ikezim ighara. Ezɨ datɨrɨghɨn itir lepan arɨmariam a igharaghav ami. Fomɨra ikezim pura mɨkarzir ghurghurim gumazir namnabar otifi. Egha uaghan bizir igharaziba sara posi.

* 1:44: Ofa Gami 14:1-32; Mak 3:12; 7:36; Luk 5:14

* 2:4: Judabar dɨpeniba boksiabar mɨn gari. Dar inogoriba puvatɨgha, egha pɨn barafi. Ezɨ dar mɨriabar azenan adidiaba iti. Dar dɨpenir akɨniba puvatɨ. Me pura nguazim gisɨn dar ingari.

* 2:5: Lu 7:48

* 2:5: Luk 7:48

* 2:7: Jop 14:4, Ais 43:25, 1 Jo 1:9

* 2:7: Jop 14:4; Aisaia 43:25; 1 Jon 1:9

* 2:12: Mt 9:33

* 2:12: Matyu 9:33

* 2:14: Jo 1:43

* 2:14: Jon 1:43

† 2:14: Matyun ziar igharazim kara, Livai.

* 2:16: Mt 11:19, Lu 15:1-2

* 2:16: Matyu 11:19; Luk 15:1-2

‡ 2:16: Farisibar arazir avɨriba iti. Gumazamizir men arazibar gɨn zuir puvatɨziba me kamaghɨn gɨnɨghnɨsi, me Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ. Farisiba kamaghɨn dagɨaba isir gumazibagh nɨghnɨsi, me Romɨn gavman bagha dagɨaba isi. Kamaghɨn amizɨ, me uaghan Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ. Me kamaghɨn amuava Romɨn gumaziba ko arazir kurabagh ami.

* 2:23: Lo 23:25

* 2:23: Godɨn Araziba 23:25

§ 2:23: Nɨ witɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 2:24: Lo 23:25

* 2:24: Godɨn Araziba 23:25

* 2:25: 1 Samuel 21:6

* 2:26: Wkp 24:9

* 2:26: Ofa Gami 24:9

* 2:27: Lo 5:14

* 2:27: Godɨn Araziba 5:14

* 2:28: Mt 12:8

* 2:28: Matyu 12:8

** 2:28: Nɨ Gumazamizibar Otarimɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 3:4: Luk 14:3

* 3:4: Luk 14:3

* 3:5: Jo 11:33

* 3:5: Jon 11:33

* 3:6: Mt 22:15-16

* 3:6: Matyu 22:15-16

* 3:8: Mt 4:25

* 3:8: Matyu 4:25

* 3:9-10: Mk 4:1, Lu 5:1-3

* 3:9-10: Matyu 9:21; 14:36; Mak 4:1; Mak 5:29; 6:56; Luk 5:1-3; Luk 7:21

* 3:11: Mk 1:23-24, Lu 4:41

* 3:11: Mak 1:23-24; Luk 4:41

* 3:12: Mt 8:4, 12:16, Mk 1:34

* 3:12: Matyu 8:4; 12:16; Mak 1:34

* 3:16: Jo 1:42

* 3:16: Jon 1:42

* 3:17: Lu 9:54

* 3:17: Luk 9:54

* 3:20: Mk 6:31

* 3:20: Mak 6:31

* 3:21: Jo 7:5, 10:20

* 3:21: Jon 7:5; 10:20

* 3:22: Mt 9:34, 10:25

* 3:22: Matyu 9:34; 10:25

* 3:22: Satanɨn ziar mamra kara, Belsebul.

* 3:23: Mt 4:10, Lu 11:17-22

* 3:23: Matyu 4:10; Luk 11:17-22

* 3:27: Ais 49:24, Mt 12:29

* 3:27: Aisaia 49:24; Matyu 12:29

* 3:28: Matyu 12:31-32; Luk 12:10; 1 Jon 5:16

† 3:30: Iesus Godɨn Duamɨn gavgavimɨn ingari. Ezɨ me ghaze, a Satanɨn gavgavimɨn ingari. Me kamaghɨn Godɨn Duamɨn ziam gasɨghasɨsi.

* 3:31: Mk 6:3, Jo 2:12, Ap 1:14

* 3:31: Mak 6:3; Jon 2:12; Aposel 1:14

* 4:1: Mk 3:7-9, Lu 5:1-3

* 4:1: Mak 3:7-9; Luk 5:1-3

* 4:2: Mt 13:34, Mk 4:33-34

* 4:2: Matyu 13:34; Mak 4:33-34

* 4:8: Mt 13:8, Lu 8:8, Jo 15:5, Kl 1:6

* 4:8: Matyu 13:8; Luk 8:8; Jon 15:5; Kolosi 1:6

* 4:12: Ais 6:9-10, Jo 12:40, Ap 28:26-27

* 4:12: Aisaia 6:9-10; Jon 12:40; Aposel 28:26-27

* 4:12: Iesus Godɨn gɨn mangasa gumazamizibar anogorozir puvatɨ. Marazi uari Godɨn gɨn mangan aghua.

* 4:18: Mt 26:31

* 4:18: Matyu 13:26

* 4:19: Mt 19:23-24, 1 Ti 6:9, 6:17

* 4:19: Matyu 19:23-24; 1 Timoti 6:9; 6:17

* 4:21: Mt 5:15, Lu 11:33

* 4:21: Matyu 5:15; Luk 11:33

* 4:22: Mt 10:26, Lu 12:2

* 4:22: Matyu 10:26; Luk 12:2

† 4:23: Iesus akar isɨn zuibar gumazamizibar sure gami. A kamaghɨn foghasa, me guizbangɨra God gifongez ti puvatɨ. Gumazir God gifongeziba, akar isɨn zuiba baregha, dagh nɨghnɨghava gɨn dar mɨngaribar gara dagh fo. Ezɨ gumazir God gifongezir puvatɨziba, nɨghnɨgha ghaze, akar isɨn zuiba, eghaghanir onganiba. Kamaghɨn me akar isɨn zuiba, dagh nɨghnɨzir puvatɨgha, dar mɨngaribar garir puvatɨ.

* 4:24-25: Matyu 7:2; Matyu 13:12; 25:29; Luk 6:38; Luk 19:26

* 4:27: Je 5:7

* 4:27: Jems 5:7

* 4:29: Jol 3:13, MAA 14:15-18

* 4:29: Joel 3:13; Akar Mogomem 14:15-18

‡ 4:31: Nɨ mastetɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 5:2: Mk 1:23

* 5:2: Mak 1:23

* 5:7-8: Mak 1:24

* 5:9: Mt 26:53, Lu 8:30

* 5:9: Luk 8:30

* 5:15: Lu 8:27, 8:35

* 5:15: Luk 8:27; 8:35

* 5:20: Mt 4:25, Mk 7:31

* 5:20: Matyu 4:25; Mak 7:31

* 5:22-23: Matyu 8:3; Mak 7:32

* 5:27-28: Matyu 14:36

* 5:30: Lu 5:17, 6:19, 8:46

* 5:30: Luk 5:17; 6:19; 8:46

* 5:34: Mk 10:52, Lu 7:50, 17:19, Ap 14:9

* 5:34: Mak 10:52; Luk 7:50; 17:19; Aposel 14:9

* 5:40: Mt 9:25, Lu 8:54, Jo 11:11

* 5:40: Matyu 9:25; Luk 8:54; Jon 11:11

* 5:41: Lu 7:14

* 5:41: Luk 7:14

* 5:43: Mk 1:44, 7:36, Lu 8:55

* 5:43: Mak 1:44; 7:36; Luk 8:55

* 6:2: Jo 7:15

* 6:2: Jon 7:15

* 6:3: Jo 6:42

* 6:3: Jon 6:42

* 6:4: Mt 13:57, Lu 4:24, Jo 4:44

* 6:4: Matyu 13:57; Luk 4:24; Jon 4:44

* 6:6: Ais 59:16, Mt 9:35, Lu 13:22

* 6:6: Matyu 9:35; Luk 13:22

* 6:7: Lu10:1

* 6:7: Luk 10:1

* 6:8-9: Matyu 10:9-10

* 6:8-9: Luk 10:4-11

* 6:11: Ap 13:51

* 6:11: Aposel 13:51

* 6:11: Judabar arazim kara, nɨ me baraghan koghtɨma, me nɨn sagh, uan dagarir asuaba mɨneziba apɨzighɨva nɨ ategh igharagh mangam. Ezɨ en arazim kamakɨn, kɨ nɨ mɨkɨmtɨ nɨ na baraghan koghtɨ, kɨ apem apɨrigh uan tuavim gighuvagh, egh suam, kɨ nɨn sagham.

* 6:13: Je 5:14

* 6:13: Jems 5:14

* 6:14: Matyu 16:14; Mak 8:28; Luk 9:19

* 6:17-20: Ofa Gami 18:16; 20:21; Matyu 14:4; Luk 3:19-20

* 6:23: Est 5:3, 5:6, 7:2

* 6:23: Esta 5:3; 5:6; 7:2

* 6:26: Mt 14:9

* 6:26: Matyu 14:9

* 6:30: Lu 10:9-10, 10:17

* 6:30: Luk 10:9-10; 10:17

* 6:31: Mk 3:20

* 6:31: Mak 3:20

* 6:34: Nam 27:17, 1 Kin 22:17, 2 Sto 18:16, Ese 34:5, Mt 9:36

* 6:34: Dɨboboniba 27:17; 1 Atriviba 22:17; 2 Eghaghaniba 18:16; Esekiel 34:5; Matyu 9:36

† 6:34: Nɨ sipsipɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 6:35: Mt 14:15, Mk 8:1-9, Lu 9:12

* 6:35: Matyu 14:15; Mak 8:1-9; Luk 9:12

* 6:37: Nam 11:13, 11:22, 2 Kin 4:43, Mt 14:16, Lu 9:13, Jo 6:7

* 6:37: Dɨboboniba 11:13; 11:22; 2 Atriviba 4:43; Matyu 14:16; Luk 9:13; Jon 6:7

‡ 6:37: Grighɨn akam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazim bretba kamaghɨn ivesɨva, an 8plan iakɨnibar ingarigham.

* 6:41: Mk 7:34

* 6:46: Mk 1:35, Lu 5:16, 6:12, 9:28

* 6:46: Mak 1:35; Luk 5:16; 6:12; 9:28

* 6:49-50: Matyu 14:26; Luk 24:37; Jon 6:19

* 6:51-52: Mak 4:39; Mak 8:17

§ 6:51-52: Dughiar kamɨn Iesus bret gumazamizibagh anɨgava, uan gavgavim men akakasi, me kamaghɨn ganigh suam, a bizir bar avɨrir igharagha garibar amuamin gavgavim iti. Ezɨma an suren gumaziba bizir kabar garava a dagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn me Iesusɨn garima a dɨpam gisɨn aruava amɨnim gamizɨma an amɨrazɨma me ganighava dɨgavir kuram gami.

* 6:56: Mt 9:20, 14:36, Ap 19:12

* 6:56: Matyu 9:20; 14:36; Aposel 19:12

* 7:2: Lu 11:38

* 7:2: Luk 11:38

* 7:3: Mk 7:5, 7:8, Jo 2:6, Ga 1:14

* 7:3: Mak 7:5; 7:8; Jon 2:6; Galesia 1:14

* 7:4: Mt 23:25

* 7:4: Matyu 23:25

* 7:6: Aisaia 29:13; Matyu 15:8-9

* 7:10: Kis 20:12, 21:17, Wkp 20:9, Lo 5:16, Mt 15:4

* 7:10: Ua Me Ini 20:12; 21:17; Ofa Gami 20:9; Godɨn Araziba 5:16; Matyu 15:4

* 7:15-16: Ap 10:14-15

* 7:15-16: Aposel 10:14-15

* 7:15-16: Bizir apiba azenan ikegha ghuaghira gumazimɨn muriar averiam gamima a Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. Ezɨ bizir kurar navimɨn aven ikegha azenan iziba a gamima an navir averiam mɨze.

* 7:20: Mt 15:8, Mk 7:23

* 7:20: Matyu 15:18; Mak 7:23

* 7:31: Mt 15:29-31

* 7:31: Matyu 15:29-31

* 7:32: Mt 9:32, Lu 11:14

* 7:32: Matyu 9:32; Luk 11:14

* 7:33: Mk 5:23, 8:23, Lu 4:40, 13:13, Jo 9:6

* 7:33: Mak 5:23; 8:23; Luk 4:40; 13:13; Jon 9:6

* 7:34: Mk 6:4l, Jo 11:33, 11:38, 11:41, 17:1

* 7:34: Jon 11:33; 11:38; 17:1

* 7:35: Ais 35:5-6, Mt 11:5

* 7:35: Aisaia 35:5-6; Matyu 11:5

* 7:36: Mk 1:43-45

* 7:36: Mak 1:43-45

* 7:37: Ais 35:5

* 7:37: Aisaia 35:5

* 8:2: Mt 15:32-39, Mk 6:34-44

* 8:2: Matyu 15:32-39; Mak 6:34-44

* 8:11: Mt 12:38, Lu 11:16, Jo 6:30

* 8:11: Matyu 12:38; Luk 11:16; Jon 6:30

* 8:12: Mt 12:39, Lu 11:29

* 8:12: Matyu 12:39; Luk 11:29

* 8:15: Lu 12:1

* 8:15: Luk 12:1

* 8:15: Nɨ yisɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 8:17: Mk 6:52

* 8:17: Mak 6:52

* 8:18: Jer 5:21, Ese 12:2, Mk 4:12, Ap 28:26

* 8:18: Jeremaia 5:21; Esekiel 12:2; Mak 4:12; Aposel 28:26

* 8:28: Mk 6:14-15, Lu 9:7-8

* 8:28: Mak 6:14-15; Luk 9:7-8

* 8:29: Mt 16:16, Mk 9:9, Jo 6:68-69, 11:27

* 8:29: Matyu 16:16; Mak 9:9; Jon 6:68-69; 11:27

* 8:31: Mt 17:22

* 8:31: Matyu 17:22

* 8:34: Matyu 10:38-39; Luk 14:27

* 8:35: Lu 17:33, Jo 12:25

* 8:35: Luk 17:33; Jon 12:25

* 8:38: Mt 10:33, Lu 9:26, Ro 1:16, 2 Ti 1:8

* 8:38: Matyu 10:33; Luk 9:26; Rom 1:16; 2 Timoti 1:8

* 9:1: Mt 16:28, 24:30, 24:34, Mk 13:30, Lu 9:27, 22:18

* 9:1: Matyu 16:28; 24:30; 24:34; Mak 13:30; Luk 9:27

* 9:2: 2 Pita 1:17-18

* 9:3: Dan 7:9

* 9:3: Daniel 7:9

* 9:4: Moses ko Elaija bar fomɨram ovengezɨma, Iesus boghɨmra nguazir kamɨn ize.

* 9:7: Lo 18:15, Mt 3:17, Mk 1:11, Lu 3:22, Ap 3:22

* 9:7: Godɨn Araziba 18:15; Matyu 3:17; Mak 1:11; Luk 3:22; Aposel 3:22

* 9:9: Mt 12:16, Mk 8:30

* 9:9: Matyu 12:16; Mak 8:30

* 9:11: Mal 4:5, Mt 11:14

* 9:11: Malakai 4:5; Matyu 11:14

* 9:12: Sng 22:1-18, Ais 53:3, Dan 9:26, Mal 4:5, Lu 23:11, Fl 2:7

* 9:12: Aisaia 53:3; Daniel 9:26; Malakai 4:5; Luk 23:11; Filipai 2:7

* 9:13: Mt 11:14, 17:12, Lu 1:17

* 9:13: Matyu 11:14; 17:12; Luk 1:17

† 9:13: Dughiar kamɨn Iesus Elaija izamin bizim mɨgei, egha guizbangɨra Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim mɨgei. Nɨ foghsɨ, Matyu 17:12ɨn gan. Jon izava Iesus izasava a bagha tuavibar akɨra faragha ize.

* 9:23: Mt 17:20, 21:21, Mk 11:23, Lu 17:6, Jo 11:40

* 9:23: Matyu 17:20; 21:21; Mak 11:23; Luk 17:6; Jon 11:40

* 9:24: Lu 17:5

* 9:24: Luk 17:5

* 9:26: Mk 1:26

* 9:26: Mak 1:26

* 9:30-31: Mak 8:31; 10:32-34; Jon 7:1

* 9:32: Lu 9:45, 18:34

* 9:32: Luk 9:45; 18:34

* 9:34: Lu 22:24

* 9:34: Luk 22:24

* 9:35: Mt 20:26-27, 23:11, Mk 10:43-44, Lu 22:26

* 9:35: Matyu 20:26-27; 23:11; Mak 10:43-44; Luk 22:26

* 9:37: Mt 10:40, Lu 10:16, Jo 13:20

* 9:37: Matyu 10:40; Luk 10:16; Jon 13:20

* 9:38: Nam 11:27-29, Lu 9:49

* 9:38: Dɨboboniba 11:27-29; Luk 9:49

* 9:39: 1 Ko 12:3

* 9:39: 1 Korin 12:3

* 9:40: Mt 12:30, Lu 11:23

* 9:40: Matyu 12:30; Luk 11:23

* 9:41: Mt 10:42

* 9:41: Matyu 10:42

* 9:43-44: Mt 5:30

* 9:43-44: Matyu 5:30

* 9:47: Mt 5:29

* 9:47: Matyu 5:29

* 9:48: Ais 66:24

* 9:48: Aisaia 66:24

* 9:49: Ese 43:24

* 9:49: Esekiel 43:24

* 9:50: Mt 5:13, Lu 14:34-35, Ro 12:18, Ef 4:29, Kl 4:6, Hi 12:14

* 9:50: Matyu 5:13; Luk 14:34-35; Rom 12:18; Efesus 4:29; Kolosi 4:6; Hibru 12:14

‡ 9:50: Ves 49 ko 50ɨn mɨgɨrɨgɨar avɨriba aningɨn aven iti. Ezɨma Grighɨn akam deragha dar akar mɨngarim abɨghizir puvatɨ. Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kam fofozir gumaziba uaghan nɨghnɨzir vamɨram an itir puvatɨ.

* 10:4: Lo 24:1-4, Mt 5:31

* 10:4: Godɨn Araziba 24:1-4; Matyu 5:31

* 10:6: Stt 1:27, 5:2

* 10:6: Jenesis 1:27; 5:2

* 10:7: 1 Ko 6:16, Ef 5:31

* 10:7: 1 Korin 6:16; Efesus 5:31

* 10:7: Jenesis 2:24

* 10:11: Matyu 5:32; 1 Korin 7:10-11

* 10:14: 1 Ko 14:20, 1 Pi 2:2

* 10:14: 1 Pita 2:2

* 10:15: Mt 18:3

* 10:15: Matyu 18:3

* 10:19: Kis 20:12-16, Lo 5:16-20, 24:14, Je 5:4

* 10:19: Ua Me Ini 20:12-16; Godɨn Araziba 5:16-20; 24:14; Jems 5:4

* 10:21: Mt 6:19-20, 10:38, Mk 8:34, Lu 12:33

* 10:21: Matyu 6:19-20; 10:38; Mak 8:34; Luk 12:33

* 10:23: Mt 19:23, Mk 4:19, Lu 18:24, 1 Ti 6:17

* 10:23: Matyu 19:23; Mak 4:19; Luk 18:24; 1 Timoti 6:17

* 10:25: Nɨ kamelɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 10:27: Jer 32:17, Lu 1:37

* 10:27: Jeremaia 32:17; Luk 1:37

* 10:30: 2 Sto 25:9, Lu 18:30

* 10:30: 2 Eghaghaniba 25:9; Luk 18:30

* 10:31: Mt 20:16, Lu 13:30

* 10:31: Matyu 20:16; Luk 13:30

* 10:32: Mk 8:31, 9:31

* 10:32: Mak 8:31; 9:31

* 10:38: Mk 14:36, Lu 12:50

* 10:38: Mak 14:36; Luk 12:50

* 10:39: Ap 12:2, MAA 1:9

* 10:39: Aposel 12:2; Akar Mogomem 1:9

* 10:42: Luk 22:25-26

* 10:43: Lu 9:48

* 10:43: Luk 9:48

* 10:43: Matyu 23:11; Mak 9:35; Luk 22:26

* 10:45: Jo 13:14, Fl 2:7, 1 Ti 2:5-6

* 10:45: Jon 13:14; Filipai 2:7; 1 Timoti 2:5-6

* 10:47: Mt 9:27, 15:22

* 10:47: Matyu 9:27; 15:22

* 10:52: Mt 9:22, Mk 5:34

* 10:52: Matyu 9:22; Mak 5:34

* 11:2: Nɨ donkin mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 11:9: Sng 118:25-26

* 11:9: Onger Akaba 118:25-26

* 11:13: Mk 11:20

* 11:13: Mak 11:20

† 11:13: Nɨ fighɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 11:14: Lu 13:6

* 11:14: Luk 13:6

* 11:17: Ais 56:7, Jer 7:11

* 11:17: Aisaia 56:7; Jeremaia 7:11

* 11:18: Mk 14:1

* 11:18: Mak 14:1

* 11:20: Mk 11:14

* 11:20: Mak 11:14

* 11:23: Mt 17:20, Lu 17:6, 1 Ko 13:2

* 11:23: Matyu 17:20; Luk 17:6; 1 Korin 13:2

* 11:24: Mt 7:7, Lu 11:9, Jo 14:13, Je 1:5-6

* 11:24: Matyu 7:7; Luk 11:9; Jon 14:13; Jems 1:5-6

* 11:25-26: Mt 5:23, 6:14-15, Kl 3:13

* 11:25-26: Matyu 5:23; 6:14-15; Kolosi 3:13

‡ 11:25-26: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, mɨgɨrɨgɨar otevir mam uaghan vezɨn kamɨn aven iti. Mɨgɨrɨgɨar kamra kara, “Egh ia gumazamizir igharaziba, ia gamizir arazir kuraba gɨn amadaghan koghtɨ, ian Afeziar uan nguibamɨn itim a uaghan ian arazir kuraba gɨn amadaghan kogham.”

* 11:32: Mt 14:5, Mk 6:20

* 11:32: Matyu 14:5; Mak 6:20

* 12:1: Ais 5:1-2

* 12:1: Aisaia 5:1-2

* 12:1: Nɨ wainɨn mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 12:6: Mt 3:17

* 12:6: Matyu 3:17

* 12:8: Hi 13:12

* 12:8: Hibru 13:12

* 12:10-11: Sng 118:22-23

* 12:10-11: Onger Akaba 118:22-23

* 12:13: Mk 3:6

* 12:13: Mak 3:6

* 12:17: Ro 13:7

* 12:17: Rom 13:7

* 12:18: Ap 23:8

* 12:18: Aposel 23:8

† 12:18: Nɨ Sadyusibar mɨngarim gɨfoghsɨ, akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 12:19: Lo 25:5

* 12:19: Godɨn Araziba 25:5

* 12:25: 1 Ko 15:42, 15:49, 15:52

* 12:25: 1 Korin 15:42; 15:49; 15:52

* 12:26: Kis 3:2, 3:6

* 12:26: Ua Me Ini 3:2; 3:6

* 12:29-30: Lo 6:4-5

* 12:29-30: Godɨn Araziba 6:4-5

* 12:31: Wkp 19:18, Ga 5:14, Je 2:8

* 12:31: Ofa Gami 19:18; Galesia 5:14; Jems 2:8

* 12:32: Lo 4:35

* 12:32: Godɨn Araziba 4:35

* 12:33: 1 Sml 15:22, Ais 45:21, Hos 6:6, Mai 6:6-8, Mt 22:37, Lu 10:27

* 12:33: 1 Samuel 15:22; Hosea 6:6; Matyu 22:37; Luk 10:27

* 12:34: Mt 22:46

* 12:34: Matyu 22:46

* 12:36: Sng 110:1

* 12:36: Onger Akaba 110:1

* 12:41: 2 Kin 12:9

* 12:41: 2 Atriviba 12:9

* 12:43: 2 Ko 8:12

* 12:43: 2 Korin 8:12

* 13:2: Lu 19:44

* 13:2: Luk 19:44

* 13:8: 2 Sto 15:6, Ais 19:2, Mt 24:8

* 13:8: 2 Eghaghaniba 15:6; Aisaia 19:2; Matyu 24:8

* 13:9: MAA 2:10

* 13:9: Akar Mogomem 2:10

* 13:9: Matyu 10:17-20; Luk 12:11-12

* 13:12: Mt 10:21

* 13:12: Matyu 10:21

* 13:13: Dan 9:27, 11:31, 12:12, Mt 10:22, Jo 15:21

* 13:13: Matyu 10:22; Jon 15:21

* 13:14: Dan 9:27, 11:31, 12:11

* 13:14: Daniel 9:27; 11:31; 12:11

* 13:15: Luk 17:31

* 13:17: Lu 23:29

* 13:17: Luk 23:29

* 13:18-19: Daniel 12:1; Joel 2:2; Akar Mogomem 7:14

* 13:22: Lo 13:1-3, MAA 13:13

* 13:22: Godɨn Araziba 13:1-3; Akar Mogomem 13:13

* 13:24: Ais 13:10, Ese 32:7, Jol 2:10, 2:31, 3:15, MAA 6:12, 8:12

* 13:24: Aisaia 13:10; Esekiel 32:7; Joel 2:10; 2:31; 3:15; Akar Mogomem 6:12; 8:12

* 13:25: Ais 34:4, Jol 2:10, MAA 6:13

* 13:25: Aisaia 34:4; Joel 2:10; Akar Mogomem 6:13

* 13:26: Dan 7:13, Ap 1:11, 1 Te 4:16, MAA 1:7

* 13:26: Daniel 7:13; Aposel 1:11; 1 Tesalonika 4:16; Akar Mogomem 1:7

* 13:27: Mt 13:41

* 13:27: Matyu 13:41

* 13:32: Mt 24:36

* 13:32: Matyu 24:36

* 13:34: Mt 25:14, Lu 12:36-38

* 13:34: Matyu 25:14; Luk 12:36-38

* 13:35: Lu 12:38

* 13:35: Luk 12:38

* 14:1: Kis 12:1-27, Mk 11:18

* 14:1: Ua Me Ini 12:1-27; Mak 11:18

* 14:1: Nɨ Israelia Gitazir Dughiam koma Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiamɨn mɨngariba gɨfoghsɨ, nɨ akɨnafarir kamɨn akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 14:3: Lu 7:37-38

* 14:3: Luk 7:37-38

* 14:7: Lo 15:11

* 14:7: Godɨn Araziba 15:11

* 14:8: Jo 19:40

* 14:8: Jon 19:40

* 14:12: Kis 12:6, 12:14, 12:20, Mt 26:17, Lu 22:7

* 14:12: Ua Me Ini 12:6; 12:14; 12:20; Matyu 26:17; Luk 22:7

* 14:18: Sng 41:9

* 14:18: Onger Akaba 41:9

* 14:24: Kis 24:8, Jer 31:31-34, Sek 9:11, 1 Ko 10:16, Hi 9:20

* 14:24: Ua Me Ini 24:8; Jeremaia 31:31-34; Sekaraia 9:11; 1 Korin 10:16; Hibru 9:20

* 14:27: Sek 13:7, Mk 14:50

* 14:27: Sekaraia 13:7; Mak 14:50

* 14:28: Mt 28:16, Mk 16:7

* 14:28: Matyu 28:16; Mak 16:7

* 14:31: Jo 11:16

* 14:31: Jon 11:16

* 14:32: Mt 26:36, Jo 18:1

* 14:32: Matyu 26:36; Jon 18:1

* 14:34: Jo 12:27

* 14:34: Jon 12:27

* 14:36: Mk 10:38, Jo 6:38, Ro 8:15, Ga 4:6, Hi 5:7

* 14:36: Mak 10:38; Jon 6:38; Rom 8:15; Hibru 5:7

* 14:38: Lu 11:4, Ro 7:23, Ga 5:17

* 14:38: Luk 11:4; Rom 7:23; Galesia 5:17

* 14:49: Ais 53:7, Lu 19:47, 22:37, Jo 18:20

* 14:49: Aisaia 53:7; Luk 19:47; 22:37; Jon 18:20

* 14:50: Sng 88:8

* 14:58: Jo 2:19

* 14:58: Jon 2:19

* 14:61: Ais 53:7, Mk 15:5, Lu 23:9

* 14:61: Aisaia 53:7; Mak 15:5; Luk 23:9

* 14:62: Dan 7:13

* 14:62: Daniel 7:13

* 14:64: Wkp 24:16, Jo 19:7

* 14:64: Ofa Gami 24:16; Jon 19:7

* 14:72: Mk 14:30

* 14:72: Mak 14:30

* 15:1: Lu 22:66

* 15:1: Luk 22:66

* 15:2: Mt 27:11

* 15:2: Matyu 27:11

* 15:5: Ais 53:7, Mk 14:61

* 15:5: Aisaia 53:7; Mak 14:61

* 15:11: Ap 3:13-14

* 15:11: Aposel 3:13-14

* 15:21: Ro 16:13

* 15:21: Jon 19:17; Rom 16:13

* 15:24-25: Onger Akaba 22:18

* 15:27-28: Ais 53:12

* 15:27-28: Aisaia 53:12

* 15:29: Sng 22:7, 109:25, Mk 14:58, Jo 2:19

* 15:29: Onger Akaba 22:7; 109:25; Mak 14:58; Jon 2:19

* 15:33: Amo 8:9

* 15:33: Amos 8:9

* 15:34: Sng 22:1

* 15:34: Onger Akaba 22:1

* 15:36: Sng 69:21

* 15:36: Onger Akaba 69:21

* 15:38: Kis 26:31-33

* 15:38: Ua Me Ini 26:31-33; 2 Eghaghaniba 3:14; Hibru 6:19

* 15:40: Luk 8:2-3

* 15:42-43: Lu 2:25, 2:38

* 15:42-43: Luk 2:25

* 16:7: Mt 26:32, Mk 14:28

* 16:7: Matyu 26:32; Mak 14:28

* 16:9: Lu 8:2

* 16:9: Luk 8:2

* 16:10: Lu 24:10

* 16:10: Luk 24:10

* 16:14: 1 Ko 15:5

* 16:14: 1 Korin 15:5

* 16:15: Mt 28:19, Ap 1:8, Kl 1:23

* 16:15: Matyu 28:19; Aposel 1:8; Kolosi 1:23

* 16:16: Jo 3:18, 3:36, 12:48, Ap 2:38, Ro 10:9, 1 Pi 3:21

* 16:16: Jon 3:18; 3:36; 12:48; Aposel 2:38; Rom 10:9; 1 Pita 3:21

* 16:17-18: Luk 10:19; Aposel 2:4; 5:16; 8:7; 10:46; 28:3-9; 1 Korin 12:10; 12:28; Jems 5:14-15

* 16:19: Sng 110:1, Ap 1:2-3, 1:9-11, 2:33-34, 7:55

* 16:19: Onger Akaba 110:1; Aposel 1:2-3; 1:9-11; 2:33-34; 7:55

* 16:20: Ap 5:12, 14:3, 1 Ko 2:4-5, Hi 2:3-4

* 16:20: Aposel 5:12; 14:3; 1 Korin 2:4-5; Hibru 2:3-4

* 16:20: Fofozir gumazir avɨriba Sapta 16, ves 9ɨn ikegha ghua 20ɨn tuzir akabav gɨa ghaze, Mak uabɨ an osirizir pu, gumazir mam gɨn an osiri.

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Luk Osirizir Akar Aghuim

O

Luk

Akar faragha zuim

Luk Osirizir Akar Aghuimɨn akɨnafarimɨn aven, e Iesusɨn garima, a Israelian gumazamiziba ua me inigha, egha Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, uaghan me ini. Iesus faragha uan ingangarim damuasa, kamaghɨn gumazamizibav mɨgei, “God Akar Aghuim onganarazibagh amir gumazamizibav kɨnasa na mɨsevegha, borem nan dapanim ginge, kamaghɨn amizɨ, Ekiamɨn Duam nan iti.” (Nɨ Luk 4:18ɨn gan.) Ezɨ bar guizbangɨra, akɨnafarir kamɨn Luk Iesus geghara ghaze, a gumazamizir osɨmtɨzir avɨriba ateribar apangkuvigha deravɨra me gami.

Bizir Iesus amiba, da an adarazigh amima, me bar a gakonge. Dughiar Maria a batezimɨn, gumazamiziba bar akonge. (Nɨ Luk 1:42-48 ko 2:10ɨn gan.) Egha ghua akɨnafarim gɨvazɨ naghɨn tuzɨ, Iesus Godɨn Nguibamɨn ghuavanabozɨma, gumazamiziba bar akuegha mamaghɨra iti. (Nɨ Luk 24:52ɨn gan.)

Iesusɨn ikɨrɨmɨrimɨn bizir avɨriba, Luk uabɨra dagh eghari. Bizir kaba, da akɨnafarir igharazitamɨn itir puvatɨ. Luk uabɨra, Iesus nguazimɨn izezir bizir avɨrir otivizibagh eghari. Luk uabɨra, a Iesusɨn akar isɨn zuir kam geghari, a kamakɨn: Gumazir mam osɨmtɨzim tuavimɨn a bato, ezɨ Samarian gumazim an akura. Ezɨ akar isɨn zuir igharazim, Luk a geghari, otarim afeziam ategha ghua tintinibar aruigha gɨn uamategha ize. Egha Luk Iesusɨn akar isɨn zuir mabanang uaghan dagh eghari. Egha Luk uabɨra, bizir Sakius batozim geghari, kar gumazir dagɨaba isim.

Bizir maba Luk akar avɨriba dar iti, dar kara: God ko mɨkɨmvɨra ikiamin arazim, ko Godɨn Duamɨn ingangarim, ko God gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadir arazim. Egha Luk uaghan amiziba ingarizir bizibar akar avɨriba da iti.

Lukɨn akaba, da akɨnafarir kamra itir puvatɨ. Luk uaghan akɨnafarir igharazim osiri, e a dɨbora ghaze, Aposelbar Ingangaribar Akɨnafarim. E fo, Iesus Godɨn Nguibamɨn ghuavanabogha gɨvazɨma, Aposelba bizir avɨribagh ami. Ezɨ akɨnafarir kamɨn aven, Luk aposelba amizir bizibar eghaghanim osiri.

Luk osirizir akar faragha zuim

1

(Sapta 1:1-4)

1-4  *Gumazir aruam, Tiofilus, nɨ fo, gumazamizir avɨriba God en tongɨn amizir bizibar ganigha, dar gun osirasava ami. E uari uan damazibar ganizir gumazamizibar akam baraki. Me faragha Godɨn akamɨn ingangarir gumazamizibar otivigha, an akam akuri. Kamaghɨn amizɨ, kɨ uaghan akar kam osirigh nɨ bagh anemangasa. Egha kɨ deraghavɨra dar mɨngaribagh foghasa ingara ghua dagh foghava, nɨ bagha bar deravɨrama da osiri. Nɨ dar gan fogh suam, bizir nɨ oraghizir kaba da guizɨn biziba.

Jon Gumazamiziba Ruer Gumazimɨn amebam a batezir dughiam ko Maria Iesus batezir dughiamɨn mɨgɨrɨgɨam

(Sapta 1:5--2:52)

Ensel Sekaraian mɨgɨa ghaze, Jon otogham

5 * *Dughiar kamɨn Herot Judian atrivimɨn itima, Godɨn ofa gamir gumazir mamɨn ziam Sekaraia, an Abiyan adarazir gumazir mam. Ezɨ an amuim Elisabet, a Aronɨn ovavim. 6 * *Aning bar deraghavɨra Godɨn Akar Gavgaviba ko bizir a damuasa e mɨkemeziba, aning dar gɨn zui. Ezɨ God aningɨn garima, aning an damazimɨn bar dera. 7 Elisabet furabar iti, kamaghɨn amizɨ aning boriba puvatɨgha, dughiar ruarim pura ikia ghua bar ghuri.

8 * *Ezɨ dughiar mamɨn ofa gamir gumaziba ingarima, Sekaraia uaghan ofa gamir gumazimɨn mɨn Godɨn damazimɨn ingari. 9 * *Ezɨ me Godɨn Dɨpenimɨn ofa gamir gumazibar arazibar gɨntɨgha, gumazim amɨsɨvasa me dagɨaba akuri. Ezɨ God Sekaraia amɨsefe. Eghtɨ Sekaraia Godɨn Dɨpenimɨn aven mangɨ mɨgharir mughuriar aghuim zuim dapongam.* 10 * *Ezɨ mɨgharir mughuriar aghuim zuim dapongamin dughiam otozɨma, gumazamizir Godɨn ziam feba, Godɨn Dɨpenimɨn mɨriamɨn uari akuvagha God ko mɨgei.

11 Ezɨ Ekiamɨn Ensel a batogha, pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozimɨn agharir guvimɨn amadaghan tughav iti. 12 * *Ezɨ Sekaraia an apigha dɨgavir kuram gamigha bar atiatingi. 13 Ezɨ ensel kamaghɨn a mɨgei, “Sekaraia, nɨ atiatingan markɨ, nɨ God ko mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam, God a baraki. Ezɨ nɨn amuim Elisabet nɨ bagh otarim bategham. Eghtɨ nɨ ziar kam, Jon a datɨgh. 14-15  *Egh nɨ bar akuegh navir amɨrizimɨn ikɨ. Eghtɨ a Godɨn damazimɨn ziar ekiam iniam, kamaghɨn amizɨ gumazamizir avɨriba an otoghamin dughiamɨn bar akuegham. Eghtɨ a wain ko dɨpar onganibar aman kogham. A uan amebamɨn navir averiamɨn aven ikɨvɨra ikɨtɨ, Godɨn Duam bar a gizɨvagham. 16 * *Egh a uam Israelɨn gumazamizir avɨriba inigh, men Ekiam God bagh mangam. 17 * *Eghtɨ Elaijan itir Godɨn Duam ko gavgavir kamra Jonɨn ikɨtɨ, a Ekiamɨn faragh mangɨva, afeziabar amutɨ me ua uan boribagh ifueghɨva, akɨriba ragha God gasaraziba ua me damutɨ, me ua nɨghnɨzir aghuibar gumazamizibar amuva, egh gumazamizibav kɨmtɨma me uari akɨrɨghasɨ, egh Ekiam bagh mɨzuam ikiam.”

18 * *Ezɨ Sekaraia enselɨn azara, “Kɨ ghurizɨ, nan amuim uaghan ghurigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ manmaghɨn guizbangɨra bizir kam gɨfogham?”

19 * *Ezɨ ensel an akam ikaragha ghaze, “Kɨ Gebriel. Kɨ Godɨn damazimɨn tughav iti. God uabɨ na amadazɨma, kɨ akar aghuir kamɨn nɨ mɨkɨmasa ize. 20 * *Nɨ nan akaba baregha nɨghnɨzir gavgavim dar itir puvatɨ. Bizir kam bangɨn nɨ mɨkɨman kogh mamaghɨra ikɨtɨ, bizir kaba otivamin dughiam otogham.”

21 Ensel Sekaraia mɨgeima, gumazamiziba azenan ikia Sekaraia mɨzua ghuav amɨragha pura nɨghnɨsi, manmaghɨn amizɨma, a dughiar ruarimɨn Godɨn Dɨpenimɨn aven iti? 22 Ezɨ an azenan otogha, me mɨkɨman asaghasaki. Ezɨ me fo, a ti Godɨn Dɨpenimɨn aven irebamɨn mɨn bizitamɨn gani. Egha an akamɨn me mɨgeir puvatɨgha dafaribara me mɨgei.

23 * *Ezɨ an ingangarir dughiam gɨvazɨma, a uan nguibamɨn ghu. 24 Dughiar maba ghua gɨvazɨma, an amuim Elisabet navim ada 5plan iakɨnibar uabɨ modo. 25 * *Egha a kamaghɨn mɨgei, “Ekiam na bagha bizir kam gami. A nan apangkuvigha nan aghumsɨzim gumazamizibar damazimɨn anedangi.”

Ensel Maria bagha akam inigha zui

26 Elisabetɨn navir adasem 6plan iakɨnimɨn otozɨma, God ensel Gebriel Nasaretɨn anemada, kar Galilin Distrighɨn aven itir nguibar ekiam. 27 * *Ezɨ ensel ghua, guivir igiar gumazitam koma akuizir puvatɨzim bato, an ziam Maria, me gumazim Josepɨn ikiasa a ginaba. Josep, an Atrivim Devitɨn ovavimra. 28 * *Ensel a bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Dughiar aghuarim Maria. Ekiam nɨ gifongegha deravɨra nɨ gamua egha nɨ ko iti.”

29 Ezɨ Maria an akam baregha dɨgavir kuram gamigha pura nɨghnɨsi, “Kar akar manmaghɨn amizim?”

30 Ezɨ ensel kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Maria, nɨ atiatingan markɨ, God bar nɨ gifuegha nɨ ko iti. 31 * *Nɨ oragh, nɨ navim asegh otarim bateghɨva, ziar kam Iesus, a datɨgh. 32 * **A ziar ekiam ikɨtɨ, me suam, kar Godɨn Bar Pɨn Itimɨn otarim. Eghtɨ God a damightɨ, a uan ovavim, Atrivim Devitɨn mɨn ikiam. 33 * *Eghtɨ a Jekopɨn adarazir atrivimɨn ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ a Bizibagh Ativamin Dughiar kam gɨvaghan kogham.”

34 Ezɨ Maria kamaghɨn enselɨn azara, “Kɨ guivir igiar patamɨn itir puvatɨzim. Ezɨ bizir kam manmaghɨn na batogham?”

35 * *Ezɨ ensel an akam ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Godɨn Duam nɨ bagh izeghtɨ Godɨn Bar Pɨn Itimɨn gavgavim nɨ avaragham. Eghtɨ borim Godɨn damazimɨn zueghtɨ me Godɨn Otarim a darɨgham. 36-37  *Bizitam Godɨn aven kozir puvatɨ. Nɨn anabam Elisabet, a ghuri, egha a uaghan navim adai. Me ghaze, a navim asangan kogham, ezɨ an navir adasem datɨrɨghɨn iakɨnir 6plan tu.”

38 Ezɨ Maria kamaghɨn ensel ikara, “Kɨ Godɨn ingangarir amizim. Nɨ mɨkemezir moghɨra God bizibar na damu.” Ezɨ ensel anetegha ghu.

Maria Elisabetɨn ganasa zui

39 Ezɨ dughiar kamɨn Maria uan biziba akɨrighava, zuamɨra nguibar ekiar Judian Distrighɨn mɨghsɨamɨn itimɨn ghu. 40 Egha a Sekaraian dɨpenimɨn aven ghugha dughiam Elisabet ganɨngi. 41 * *Ezɨ Elisabet Marian tiarim barazima, an borim an navimɨn aven aguaghfa, ezɨ Godɨn Duam Elisabet gizɨfa. 42 * *Ezɨ a pamtemɨn tiarim akarigha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ amizibagh afirazɨ God bar bizir aghuim nɨ gami. Egh a uaghan bizir aghuim borir nɨ oteghamim gami. 43 Ezɨ God tizim bagha deravɨra na gami, ezɨ nan Ekiamɨn amebam na bagh izi? 44 Nɨ dughiam na ganɨdima, kɨ nɨ barazir dughiamra, borir nan navir averiamɨn itim bar akuegha aguaghfa. 45 * *Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, ezɨ Ekiam nɨ mɨkemezɨ moghɨn bizibar nɨ gami. Kamaghɨn amizɨ nɨ bar akongegh.”

Marian ighiam

46-49  **Ezɨ Maria kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ pura Ekiamɨn ingangarir amizim,

kamaghɨn amizɨma a na ginɨrɨ.

Kamaghɨn amizɨ nan navim Ekiamɨn ziam fe.

Ezɨ nan duam God bagha bar akonge, a nan akurvazim.

God a bar gavgavigha bizir bar ekiabar na gami.

Ezɨ an ziam bar zuegha dera.

Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn tugh mangɨ gumazamiziba na mɨkɨm suam,

God deravɨra nɨ gami.

50 * *God gumazamizir an atiatiava an apengan itibar apangkufi.

A kamaghɨra datɨrɨghɨn itir gumazamizibar amu,

egh gɨn izamin gumazamizibar amu mamaghɨra ikiam.

51 * *A uan dafarimɨn bizir bar gavgavibagh ami.

Gumazamizir uarira uan ziaba feba,

a men agɨrazɨ me are.

52 * *God atrivibar gavgavim dɨkabɨragha

gumazamizir kɨniba fe.

53 * *A bizir aghuiba isava mɨtiriaba azibagh anigha,

biziba bar izɨvaziba amangizɨma me pura ghue.

54-55 * *A uan ingangarir gumazim Israelɨn akura.

Egha en ovavibagh amizir Akar Gavgavim gɨnɨghnɨghavɨra iti.

Egha Abrahamɨn apangkuvigha,

gɨn otivamin gumazamizibar apangkuvigh mamaghɨra ikiam.”

56 Maria iakɨnir pumuning ko mɨkezimɨn Elisabet ko ikegha gɨn uamategh uan nguibamɨn ghu.

Elisabet Jon batezir dughiam

57 Elisabet otamin dughiam otozɨma, an otarim bate. 58 An boroghɨra itir darazi ko an anababa kamaghɨn oraki, Ekiam an apangkuvigha bizir aghuimɨn a gamizɨ, me a ko bar akonge. 59 * *Ezɨ an 7plan arueba gɨvazɨma, me borimɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghorasa izi. Egha me an afeziamɨn ziam Sekaraia a darɨghasa. 60 * *Ezɨ an amebam kamaghɨn me mɨgei, “Puvatɨ! E Jon a darɨgham.”

61 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn anabatam ziar katam itir puvatɨ.” 62 Egha me dafarimra an afeziamɨn azangsɨsi, a ziar manatam uan otarim darɨgham.

63 Ezɨ Sekaraia an ziam osirasa biziba bagha dafaribara men azangsɨsi. Egha kamaghɨn osiri, “An ziam Jon.” Ezɨ me kamaghɨn ganigha bar aguaghfa. 64 Ezɨ an akam zuamɨra kuiaghirɨzɨma an mɨzem fɨriaghɨrɨzɨ, a maghɨra mɨgɨava Godɨn ziam fe. 65 Ezɨ an boroghɨn itir darazi kamaghɨn ganigha, bar atiatingi. Ezɨ Judian Distrighɨn itir nguibar mɨghsɨabar itibar gumazamiziba bizir otivizir kaba baregha dar gun uariv gei.

66 * *Ekiamɨn gavgavim borir kam ko iti. Ezɨ me bar moghɨra bizir kam baregha, a gɨnɨghnɨgha a bagha azangsɨsi, “Borir kam bar manmaghɨram otogham?”

Sekaraian ighiam

67 * *Ezɨ an afeziam Sekaraia Godɨn Duam a gizɨvazɨma, a Godɨn nɨghnɨzimɨn gun mɨgei:

68 * *“Ekiam iza uan gumazamiziba ua me ini,

kamaghɨn amizɨ, e an ziam fe,

a Israelian God.

69 * *God en akurvaghasa

uan ingangarir gumazim Devitɨn adarazir aven gumazir bar gavgavim amɨsefe.

70 * *Godɨn akam inigha izir gumaziba

bizir kamɨn gun fomɨra kamaghɨn me mɨkeme.

71 * *An en apaniba ko en atara pazav e gamibar dafaribar e iniasa ize.

72 * *Egh apangkuvim en ovavibar akakaghɨva,

uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ginɨrɨgham,

73 * *Akar Gavgavir en ovavim Abraham ganɨngizim.

74 * *Egh en apanibar dafaribar uam e inigh,

en amamangatɨghtɨ,

e an ingarsɨ atiatingan kogham.

75 * *Egh an damazimɨn arazir aghuir a ifongezibar gɨn mangɨtɨ,

a ifongezir arazir aghuir kaba en ikiam.

76 * *Ezɨ nɨ nan borim, nɨ faragh mangɨ Ekiam bagh tuavim akɨr.

Kamaghɨn amizɨ, me Godɨn Bar Pɨn Itimɨn akam inigha izir gumazim nɨ darɨgham.

77-78 * *Godɨn apangkuvim e ko itima,

a uan gumazamiziba ua me iniamin fofozim me ganɨga,

men arazir kuraba gɨn amadi.

Aruemɨn angazangarim Godɨn Nguibamɨn ikegh

e bagh izighiram.

79 * *Egh angazangarim mɨtarmemɨn ikiava aremeghasava amibagh feghɨva,

egh navir amɨrizimɨn tuavim en suebar akagham.”

80 * *Ezɨ Jon gɨn aghua gavgavizɨ, an duam uaghan aghua gavgafi. A ghua Judian gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikegha, gɨn Israelɨn gumazamizibar damazimɨn azenan oto.

2

Maria Iesus bate

(Matyu 1:18-25)

1 Ezɨ dughiar kam Sisar Ogastus akar gavgavim amadagha ghaze, “Rom garir nguibabar gumazamiziba bar mangɨ uan ziaba osir.” 2 Dughiar kam Kwirinius, a Sirian gumazir dapanimɨn itima, ziaba osirir dughiar faragha zuir kam oto.* 3 Ezɨ gumazamiziba uan ziaba osirasa uan nguibabara zui. 4 Ezɨ Josep uaghan Devitɨn anabar mam. Kamaghɨn amizɨ a Galilin Distrighɨn itir nguibam Nasaret ategha, Judian Distrighɨn itir nguibam Betlehemɨn zui, kar Devitɨn nguibam. 5 * *A mangɨva uan amuir inabazim Maria ko aning uan ziamning osirasa. Dughiar kam Maria borimɨn navim adai. 6 Egha aning ghua Betlehemɨn itima, Maria borim batamin dughiam oto. 7 * *Ezɨ a uan otarir ivariam bate. Egha inir avɨzibar borim nomke. Dughiar kam dɨpenir akuim izɨfa. Kamaghɨn amizɨ, aning borim isava bulmakauba apir danganimɨn anetɨ.

Enselba akam inigha sipsipbar garir gumaziba bagha zui

8 Ezɨ sipsipbar garir gumazir maba nguibamɨn azenan ikiava, dɨmagaribar uan sipsipbar gara dagh eghufi. 9 Ezɨ Ekiamɨn enselɨn mam pura me batozɨ, Ekiamɨn angazangarim me gisirazɨ, me bar atiatingi. 10 * *Ezɨ ensel kamaghɨn me mɨgei, “Ia atiatingan markɨ. Ia oragh! Kɨ akar aghuim inigha ia bagha izi. Akar aghuir kam, gumazamiziba bar me damightɨ, me bar akongegham. 11 * *Datɨrɨghɨn Devitɨn nguibamɨn Akurvazir Gumazim ia bagha oto. A God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim, a en Ekiam. 12 Ia mangɨ kamaghɨn ganigh fogham, ia gantɨma me inir avɨzibar borim nomkeghɨva bulmakauba apir danganim datɨghtɨma a irɨghɨv ikiam.”

13 * *Ezɨ maghɨra, Godɨn Nguibamɨn enselɨn avɨrir bar dafam otogha enselɨn kam ko me Godɨn ziam fa kamaghɨn mɨgei:

14 * *“Ia Bizibar Pɨn Itir Godɨn ziam fɨ.

Eghtɨ nguazimɨn itir gumazamizir God ifongeziba,

me navir amɨrizimɨn ikɨ.”

Sipsipbar garir gumaziba Iesusɨn ganasa zui

15 Ezɨ enselba sipsipbar garir gumaziba ategha Godɨn Nguibamɨn ghuezɨma, sipsipbar garir gumaziba uarira uariv gei, “Aria, e Betlehemɨn mangɨva Ekiam e mɨkemezir bizir otozimɨn ganika.” 16 * *Egha me zuamɨra ghua Josep ko Marian api, egha borimɨn garima a bulmakauba apir danganim girɨghav iti. 17 Egha sipsipbar garir gumaziba borimɨn ganigha, ensel borimɨn gun me mɨkemezir akabar gun gumazamizir igharazibav gei. 18 Ezɨ gumazamiziba sipsipbar garir gumazibar eghaghanim baregha dɨgavir kuram gami. 19 * *Ezɨ Maria bizir kaba uan navir averiam gatɨgha, dagh nɨghnɨghavɨra iti. 20 Ezɨ sipsipbar garir gumaziba uamatenge. Ensel me mɨkemezɨ me oraghizɨ moghɨn bizibar gari da otifi. Kamaghɨn amizɨ me bar akuegha Godɨn ziam fa zui.

Godɨn ensel me mɨkemezɨ moghɨn, me ziam Iesus a gatɨ

21 * *Ezɨ 7plan arueba gɨvazɨma an mɨkarzir mogomemɨn inim aghoramin dughiam otozɨ me ziam Iesus a gatɨ. Maria tɨghar navim asangam, ensel faragha a gatɨzir ziam.

Simeon ko Ana Godɨn Dɨpenimɨn Iesusɨn gari

22  *Ezɨ Moses Osirizir Arazibar mɨn amebam Godɨn damazimɨn zueghamin dughiam otozɨma, Maria ko Josep borim inigha Ekiam danɨngasa Jerusalemɨn zui. 23 * *Ekiam Moses ganɨngizir arazibar osizirim iti, otarir ivariaba me da isɨ ua Ekiam danɨngam. 24 Ezɨ aning Ekiamɨn arazir osiriziba mɨkemezɨ moghɨn, aning ofa damuasa, kuarazir bunbar igiar pumuning o osɨrvar igiar pumuning inigha izi.

25 * *Ezɨ Jerusalemɨn aven gumazir mam, an ziam Simeon, a Godɨn damazimɨn deragha God baghavɨra iti. A Israelɨn gumazamizibar osɨmtɨziba agɨvamin dughiam bagha mɨzuai iti. Ezɨ Godɨn Duam a ko iti. 26 * *Godɨn Duam bizir kam azenarama an akagha gɨfa, a faragh Ekiamɨn Krais (Gumazir God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezim), an an ganighɨva, gɨn aremegham.† 27 Kamaghɨn amizɨ Godɨn Duam nɨghnɨzim a ganɨngizɨ a Godɨn Dɨpenir avɨzimɨn zui. Ezɨ Josep ko Maria Iesus inigha aven iza Ekiamɨn arazir osirizim mɨkemezɨ moghɨn, a damuasa. 28 Ezɨ Simeon Iesus inigha uan dafarimningɨn a ifiragha Godɨn ziam fa kamaghɨn mɨgei:

29-32  *“Ekiam, kɨ nɨn ingangarir gumazim.

Eghtɨ nɨn akurvazimɨn angazangarim, nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba me danɨngam.

Egh ziar ekiam Israelia danɨngam; me nɨn gumazamiziba.

Nɨ gumazamizibar damazibar me bagha akurvazir bizir kam gami.

Ezɨ nɨ en akuragh ua e iniamin bizir kam,

kɨ uan damazimɨn an ganigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, nɨ fomɨra mɨkemezɨ moghɨn

nɨ na ateghtɨ kɨ mangɨ,

navir amɨrizimɨn ikiam.”

33 Ezɨ borimɨn amebam ko afeziam, Simeon an gun mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba baregha nɨghnɨzir avɨribagh ami. 34 * *Ezɨ Simeon ghaze, God bizir aghuiba ia bagh dar amu, egha Simeon kamaghɨn an amebam Maria mɨgei, “Borir kam God a ginaba, eghtɨ Israelɨn avɨriba God bagh tugh gavgavigham. Eghtɨ avɨriba iregham. Eghtɨ gumazamiziba bizir an amibar ganɨva akar kurabar dav kɨmam. 35 * *Eghtɨ gumazir avɨribar nɨghnɨzir navimɨn aven itiba azenim giram. Eghtɨ osɨmtɨzir ekiatam uaghan nɨn navir averimɨn otivam, mati afuzim nɨn dɨghorim mɨtɨ.”

36 Ezɨ Godɨn akam inigha izir amizir mam iti, an ziam Ana, a Panuelɨn guivim, egha Aserɨn anabam. A faragha pamɨn ikia, aningɨn 7plan azenibar ike, ezɨ an pam aremezɨma, a datɨrɨghɨn bar ghuri. 37 * *Egha a 84plan azenibar odiarimɨn iti. A Godɨn Dɨpenim ataghɨrazir puvatɨ, egha dɨmagariba ko aruebar, a Godɨn ziam fa, dagheba ataghɨragha God ko mɨgei. 38 * *Egha dughiar kamra a uaghan iza men mɨriamɨn tu. A biziba bagha God mɨnabi. Egha borir kamɨn gun gumazamizir avɨribav gei, me God ua Jerusalemɨn itir gumazamiziba iniamin dughiam bagha mɨzuai.

Josep uamategha Nasaretɨn zui

39 * *Josep ko Maria biziba bar Ekiamɨn arazir osirizim mɨkemezɨ moghɨn dagh amigha gɨvagha, uamategha Galilin Distrighɨn aven itir nguibam Nasaretɨn ghu. 40 * *Ezɨ borim aghuiga gavgafi. Ezɨ fofozir aghuiba bar a gizɨvazɨ, God arazir aghuibar a gami.

Iesus otarir igiamra ikiava, Godɨn Dɨpenimɨn ghu

41 * *Azeniba zurara Iesusɨn amebam ko afeziam, God Israelia Gitazir Dughiamɨn Isam bagha Jerusalemɨn zui. 42 Ezɨ Iesus azenir 12pla ikia, arazim mɨrara me isam bagha zui. 43 Isam gɨvazɨma, an gɨn, an amebam ko afeziam uamategha nguibamɨn zuima, aningɨn otarim Iesus Jerusalemra itima aning a gɨfozir puvatɨ. 44 Aning ghaze, a ti uan namakaba ko izi. Egha aruer kamɨn ghuavɨra iti. Egha aning maghɨra uan namakaba koma anababar tongɨn a bagha rui. 45 Egha aning an apizir puvatɨgha, a buriasa uamategha Jerusalemɨn zui. 46 Dughiar mɨkezimɨn gɨn, aning Godɨn Dɨpenir avɨzimɨn an api. A tisabar torimɨn aperaghav ikia, me baragha azangsɨzibar me gami. 47 Gumazir kaba bar an fofozim ko akar ikarvazir kaba baragha dɨgavir kuram gami. 48 Ezɨ an amebam ko afeziam an apigha, dɨgavir kuram gami. Egha an amebam kamaghɨn a mɨgei, “Nan otarim, nɨ tizim bagha arazir kurar kamɨn ga gami? Ga nɨ bagha bar osemegha nɨ buri.”

49 * *Ezɨ a kamaghɨn aningɨn azara, “Gua tizim bagha na buri? Gua ti fozir puvatɨ, kɨ uan Afeziamɨn Dɨpenimɨn aven ikiam?” 50 * *Ezɨ a mɨgeir bizimɨn mɨngarim, aning a gɨfozir puvatɨ. 51 * *Egha a aningɨn akam baregha aning ko Nasaretɨn uaghiri. Ezɨ an amebam bizir kaba baregha dagh nɨghnɨghavɨra iti. 52 * *Ezɨ Iesus fofozir aghuim ko mɨkarzim sarama aghui. Ezɨ an araziba God ko gumazamizibagh amima, me a gifonge.

Jon Iesus bagha tuavim akɨri

3

(Sapta 3:1--4:13)

Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim, a faragha izava Iesusɨn akam akuri

(Matyu 3:1-12; Mak 1:2-8; Jon 1:19-28)

1 Dughiar kamɨn, Sisar Taiberius 15plan azenibar Romɨn atrivimɨn iti. Ezɨ Pontius Pailat Judian Distrighɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti, ezɨ Herot Galilin Distrighɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti. Ezɨ an aveghbuam Filip Iturian Distrik ko Trakonitisɨn Distrighɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti, ezɨ Lisanias Abilenen Distrighɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn iti. 2 * *Ezɨ Anas ko Kaiafas Godɨn ofa gamir gumazibar dapanimningɨn iti. Dughiar kamɨn, Jon, a Sekaraian otarim, a gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, God uan mɨgɨrɨgɨam a ganɨngi. 3 * *Ezɨ Jon Jordanɨn Fanemɨn dɨpar mɨriamɨn aruava akam akura kamaghɨn mɨgei, “Ia uan navibagh iraghɨva rueghtɨ, God ian arazir kuraba gɨn amadagham.” 4  *Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaian akɨnafarimɨn itir mɨgɨrɨgɨar osirizibar mɨrara ghu, a kamaghɨn mɨgei:

“Gumazir tiarir mam gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn dɨa ghaze,

‘Ia Ekiam bagh tuaviba azenɨva, dar kɨr.

5 Danganir zariba apemɨva,

mɨghsɨaba ko akɨribagh kutɨ da magɨrɨ.

Egh tuavir ikɨzɨrɨziba,

ia dar ingarightɨ,

da voroghɨra mɨneghirɨgh.

Egh tuavir kuraba,

ia deraghvɨra da akɨr.

6 * *Eghtɨ nguazir kamɨn gumazamiziba bar

Godɨn Akurvazimɨn ganam.’ ”

7 * *Ezɨ Jon gumazamizir bɨzir ruasa a bagha izibav gei, “Ia kuruzir divir anababa! Tina ia mɨkemezɨ ia Godɨn anɨngagharir gɨn izamimɨn arɨ mangasa? 8 * *Ia navim gɨrazir arazibar amu. Egh ia pura Abrahamɨn ovavibar uari arɨgh mɨkɨman markɨ. Kɨ ia mɨgei, God dagɨar kabar amightɨ da Abrahamɨn ovavibar mɨn otivighamin gavgavim iti. 9 * *Sobiam datɨrɨghɨn temer povibar iti, eghtɨ temer dagher ovɨzir aghuiba itir puvatɨziba, God bar da okeghɨva da isɨva avim mɨkɨnam.”

10 * *Ezɨ gumazamiziba Jonɨn azara, “Ezɨ e manmaghɨra damuam?” 11 * *Ezɨ Jon me ikaragha ghaze, “Gumazir korotiar aven azuir pumuning itim, a tam isɨ gumazir puvatɨzim danɨngigh. Ezɨ dagheba itiba uaghan kamaghɨra damu.”

12 * *Ezɨ gavmanɨn dagɨaba isir gumaziba uaghan ruasa ize. Egha me azangsɨgha ghaze, “Tisa, e manmaghɨra damuam?”

13 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamizibar dagɨabagh isɨn ua dagɨataba inian markɨ.”

14 * *Ezɨ mɨdorozir gumazir maba Jonɨn azara, “Ezɨ eia, e manmaghɨn damuam?”

Ezɨ a me ikaragha ghaze, “Gumazamizibar dagɨaba okɨmsɨva, akar ifavaribar me gasan markɨ. Ia uan ingangarimɨn ivezimra initɨ deragham.”

15 Gumazamiziba bizir kabar gara men navir averiaba me ginivima me pura nɨghnɨgha ghaze, Jon ti God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim?

16 * *Ezɨ Jon bar men nɨghnɨziba ikaragha ghaze, “Kɨ dɨpamɨn ia rue. Ezɨ gumazir mam gɨn izam, an gavgavim bar nan gavgavim gafira. An dagarir asuabar beniba kɨ da fɨran gavgaviba puvatɨ. A Godɨn Duam ko avimɨn ia ruam. 17 * *Witba mɨsevir savol an dafarimɨn iti, eghtɨ a uan witba mɨsɨva dar daghebar arɨghɨva, witba mɨsevir dɨpenimɨn witɨn mɨseviba aviva, dar mɨseviba avir munger puvatɨzimɨn da akuntɨma, da isiam.” 18 Jon mɨgɨrɨgɨar avɨrir maba sara me mɨgɨa men navibagh inifi. Egha Akar Aghuim me mɨkɨri.

Herot Jon kalabus gatɨ

19  *Dughiar kamɨn Herot gavmanɨn gumazir dapanimɨn ti. Egha a uan aveghbuam Filipɨn amuim Herodias koma akui, egha arazir kurar maba saram ami. Kamaghɨn amizɨ Jon Herodias bagha Herotɨn guam gatɨgha a mɨkeme. 20 Herot uan arazir kurar maba ko kam sara isɨn atɨgha, Jon kalabus gatɨghava an tiam asara.

Jon Iesus rue

(Matyu 3:13-17; Mak 1:9-11)

21 *Jon gumazamiziba ruer dughiamɨn, Jon uaghan Iesus rue. Ezɨ Iesus uan afeziam God ko mɨgeima, overiam kuiaghirɨzɨ, 22 * *Godɨn Duam bunbamɨn mɨn mɨghegha izaghiri. Ezɨ tiarir mam overiamɨn otogha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ nan Otarim. Kɨ guizbangɨra nɨ gifueghava nɨ bagha bar akonge.”

Iesusɨn inaziba ko ovaviba

(Matyu 1:1-17)

23 * *Dughiar kamɨn Iesus uabɨ 30plan azeniba iti. Egha a uan ingangarim maghɨram a gami. Gumazamiziba ghaze, Iesus Josepɨn otarimra. Ezɨ Josep, a Helin otarim. 24 Ezɨ Heli, a Matatɨn otarim. Ezɨ Matat, a Livain otarim. Ezɨ Livai, a Melkin otarim. Ezɨ Melki, a Janain otarim. Ezɨ Janai, a Josepɨn otarim. 25 Ezɨ Josep, a Matatiasɨn otarim. Ezɨ Matatias, a Amosɨn otarim. Ezɨ Amos, a Nahumɨn otarim. Ezɨ Nahum, a Eslin otarim. Ezɨ Esli, a Nagain otarim. 26 Ezɨ Nagai, Matɨn otarim. Ezɨ Mat, a Matatiasɨn otarim. Ezɨ Matatias, a Seminɨn otarim. Ezɨ Semin, a Josekɨn otarim. Ezɨ Josek, a Jodan otarim. 27 * *Ezɨ Joda, a Joananɨn otarim. Ezɨ Joanan, a Resean otarim. Ezɨ Resea, a Serubabelɨn otarim. Ezɨ Serubabel, a Sealtielɨn otarim. Ezɨ Sealtiel, a Nerin otarim. 28 Ezɨ Neri, a Melkin otarim. Ezɨ Melki, a Adin otarim. Ezɨ Adi, a Kosamɨn otarim. Ezɨ Kosam, a Elmadamɨn otarim. Ezɨ Elmadam, a Erɨn otarim. 29 Ezɨ Er, a Josuan otarim. Ezɨ Josua, a Elieserɨn otarim. Ezɨ Elieser, a Jorimɨn otarim. Ezɨ Jorim, a Matatɨn otarim. Ezɨ Matat, a Livain otarim. 30 Ezɨ Livai, a Simeonɨn otarim. Ezɨ Simeon, a Judan otarim. Ezɨ Juda, a Josepɨn otarim. Ezɨ Josep, a Jonamɨn otarim. Ezɨ Jonam, a Eliakimɨn otarim. 31 * *Ezɨ Eliakim, a Melean otarim. Ezɨ Melea, a Menan otarim. Ezɨ Mena, a Matatan otarim. Ezɨ Matata, a Natanɨn otarim. Ezɨ Natan, a Devitɨn otarim. 32 * *Ezɨ Devit, a Jesin otarim. Ezɨ Jesi, a Obetɨn otarim. Ezɨ Obet, a Boasɨn otarim. Ezɨ Boas, a Salmonɨn otarim. Ezɨ Salmon, a Nasonɨn otarim. 33 * *Ezɨ Nason, a Aminadapɨn otarim. Ezɨ Aminadap, a Atminɨn otarim. Ezɨ Atmin, a Arnin otarim. Ezɨ Arni, a Hesronɨn otarim. Ezɨ Hesron, a Peresɨn otarim. Ezɨ Peres, a Judan otarim. 34 Ezɨ Juda, a Jekopɨn otarim. Ezɨ Jekop, a Aisakɨn otarim. Ezɨ Aisak, a Abrahamɨn otarim. Ezɨ Abraham, a Teran otarim. Ezɨ Tera, a Nahorɨn otarim. 35 Ezɨ Nahor, a Serukɨn otarim. Ezɨ Seruk, a Reun otarim. Ezɨ Reu, a Pelekɨn otarim. Ezɨ Pelek, a Eberɨn otarim. Ezɨ Eber, a Selan otarim. 36 * *Ezɨ Sela, a Kainanɨn otarim. Ezɨ Kainan, Arpaksatɨn otarim. Ezɨ Arpaksat, a Siemɨn otarim. Ezɨ Siem, a Noan otarim. Ezɨ Noa, a Lamekɨn otarim. 37 Ezɨ Lamek, a Metuselan otarim. Ezɨ Metusela, a Enokɨn otarim. Ezɨ Enok, a Jaretɨn otarim. Ezɨ Jaret, a Mahalalelɨn otarim. Ezɨ Mahalalel, a Kenanɨn otarim. 38 * *Ezɨ Kenan, a Enosɨn otarim. Ezɨ Enos, a Setɨn otarim. Ezɨ Set, a Adamɨn otarim. Ezɨ Adam, a Godɨn otarim.

4

Satan Iesus gifarasa a gakaghori

(Matyu 4:1-11; Mak 1:12-13)

1 Godɨn Duam bar Iesus gizɨvazɨma, a Jordanɨn Fanem ategha uamategha Galilin Distrighɨn zui. Ezɨ Godɨn Duam a inigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. 2 * *Danganir kamɨn Iesus 40plan arueba ko dɨmagaribar itima, Satan bizibar a gifari. Iesus dughiar kabar daghetam amezir puvatɨ. Ezɨ dughiar kaba gɨvazɨma mɨtiriam an azi.

3 Ezɨ Satan kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ guizbangɨra Godɨn Otarim, nɨ dagɨar kaba akar gavgavim dav kemeghtɨ, da bretɨn rubuzibar mɨn otogh.”

4 * *Ezɨ Iesus Satan ikaragha ghaze, “Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazamiziba daghebara damɨva, dar gavgavimɨn ikian kogham.’ ”

5 Ezɨ Satan ua Iesus inigha danganir bar pɨn itimɨn ghuavanabogha, zuamɨra nguazir kamɨn kantriba bar an aka. 6 * *Egha Satan kamaghɨn Iesus mɨgei, “Bizir kaba bar nan dafarimɨn iti, kamaghɨn amizɨ, kɨ tina danɨngɨsɨ fueghɨva, a danɨngam. Kɨ nguibar kabar ganamin gavgavim ko, dar bizir aghuiba nɨ danɨngam. 7 Kamaghɨn amizɨ nɨ tevimning apɨrigh nan ziam feghtɨma, kɨ bizir kaba bar da nɨ danɨngam.”

8 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikara ghaze, “Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ uan Ekiam God, nɨ an apengara ikɨ an ziamra fam.’ ”

9 Ezɨ Satan Iesus inigha Jerusalemɨn ghugha a isa Godɨn Dɨpenim pɨn mar anefa. 10-11  *Egha kamaghɨn a mɨgei, “Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘A nɨ bagh uan enselba akar gavgavim me mɨkɨmtɨma me deraghvɨra nɨn ganam. Egh me uan dafaribar nɨ fueghtɨ, nɨ uan dagarim dagɨatam gaseghan kogham!’ Kamaghɨn amizɨ, nɨ guizbangɨra Godɨn Otarim, nɨ kagh ikɨ uabɨ ekunigh.”

12 * *Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ uan Ekiam Godɨn Araziba tuisɨgh a gɨfoghsɨ an gavgavim bagh azangan markɨ.’ ”

13 * *Ezɨ Satan ifavarir kaba bar Iesus gamigha gɨvagha anetaki. A Iesus ategha ghua dughiar igharazim bagha mɨzuai.

Iesus Galilin Distrighɨn ghua Godɨn Duamɨn gavgavimɨn
ingangarim gami

(Sapta 4:14--9:50)

Iesus Galilin ghughava maghɨra uan ingangarim gami

(Matyu 4:12-17; Mak 1:14-15)

14 Iesus Godɨn Duamɨn gavgavimɨn a uamategha Galilin Distrighɨn ghu. Ezɨ an akam bar moghɨra nguibabar ghu. 15 Egha a God ko mɨgeir dɨpenibar men sure gamima, me bar an ziam fe.

Nasaretɨn itir gumazamiziba
Iesusɨn aghua

(Matyu 13:53-58; Mak 6:1-6)

16 * *Ezɨ Iesus ikiava aghungizɨ naghɨn Nasaretɨn ghu. Egha Sabatɨn dughiamɨn a God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghu, kar arazir a zuraram amim. A tugha Godɨn Akɨnafarim dɨponasava ami. 17 *Ezɨ me Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaian akɨnafarir rɨghizim a ganɨngi. Ezɨ Iesus akɨnafarir rɨghizir kam onegha, mɨgɨrɨgɨar kamɨn api:

18-19 * *“God Akar Aghuim onganarazibagh amir gumazamizibav kɨnasa na mɨsevegha,

borem nan dapanim ginge,

kamaghɨn amizɨ, Ekiamɨn Duam nan iti.

Egha uaghan akam akunasa na amada,

eghtɨ kɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam,

gumazir damazir kuraba ua ganam.

Eghtɨ kalabusɨn itir gumazamiziba ko gumazir osɨmtɨzibar apengan itiba,

kɨ me bagh kalabusɨn tiar akam kuightɨ,

me kalabus ategh fɨrighɨregh mangam.

Kɨ kamaghɨn me mɨkɨmam,

Ekiam gumazamizibagh ifongezir dughiam,

an otogha gɨfa.”

20 Ezɨ Iesus akɨnafarim uam a righa, a isava ingangarir gumazim ganigha apera. Ezɨ me bar moghɨra God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven pamtemɨn an gari. 21 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Datɨrɨghɨn Godɨn mɨgɨrɨgɨar ia oraghizim, a guizbangɨram oto!”

22 * *Ezɨ me an akabagh ifongeghava nɨghnɨzir avɨribar akar aghuir a mɨkemezibagh ami, egha me kamaghɨn azara, “Kar ti Josepɨn otarimra o?”

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia ti akar isɨn zuir kam na mɨkɨmam, ‘Dokta, nɨ uabɨ uan mɨkarzim akɨrigh!’ Egh e oraghizir bizir nɨ Kaperneamɨn amiziba, nɨ kagh uaghan uan nguibamɨn dar amu.”*

24 * *Egha a mɨgɨa ghuavɨra ikiava kamaghɨn mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Godɨn akam inigha izir gumaziba, men adarazi me baraghan aghua. 25 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Elaijan dughiamɨn, amuir odiarir bar avɨrim Israelɨn iti. Ezɨ amozim izir puvatɨgha ghua azenir pumuning ko mɨkezim ko azenir akuamɨn oto. Ezɨ dagheba bar puvatɨzir dughiam bar nguibabar oto. 26 * *Ezɨ God Israelɨn amizitam bagha Elaija amadazir puvatɨ. A Saidonɨn danganir aven itir nguibar mam, Sarefetɨn itir amuir odiarim baghavɨra anemada. 27 * *Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumazim Elisan dughiamɨn, lepan arɨmariam itir gumazir avɨrim Israelɨn ti. Ezɨ God men tav gamizɨma a zuegha derazir puvatɨ. Ezɨ Namanra, God a gamizɨma a zuegha dera, a Sirian gumazir mam.”

28 Ezɨ gumazamizir God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven itiba bar bizir kam baregha men naviba Iesus bagha men isi. 29 Egha me dɨkavigha, Iesus batoghezɨma a nguibam ategha azenan ghuzɨma, me a inigha nguibar ekiam itir mɨghsɨar avarir konimɨn anekunasa zui. 30 * *Ezɨ a men tongɨn ghua munagh otogha ghu.

Iesus duar kuram gumazir mam
dam a batoke

(Mak 1:21-28)

31 * *Iesus Galilin Distrighɨn aven itir nguibam, Kaperneamɨn ghuaghiri. Egha Sabatɨn dughiamɨn, a gumazamizibar sure gami. 32 * *Ezɨ an akaba gavgavim dar itima, me an suren mɨgɨrɨgɨaba baragha dɨgavir kuram gami.

33 * *Ezɨ duar kuram apazazir gumazir mam, a God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ikia, pamtemɨn dɨa kamaghɨn mɨgei, 34 * *“Iesus, Nasaretɨn gumazim, nɨ manmaghɨra e damuasa ize? Nɨ e gasɨghasɨghasa izi? Kɨ nɨ gɨfo, nɨ Godɨn damazimɨn zuezir gumazim!”

35 Ezɨ Iesus an atara a mɨgɨa ghaze, “Nɨ nɨmɨra ikɨ! Egh gumazir kam ategh azenan izɨ!” Ezɨ duar kurar kam men damazibar gumazim akunigha azenimɨn iza gumazim gasɨghasɨghizir puvatɨ.

36 Ezɨ me bar aguaghfagha uarira uariv gei, “Eei, kar mɨgɨrɨgɨar manam? An akar gavgavimɨn duar kuraba batoghezɨma da azenan izi.” 37 Ezɨ an amizir bizir kaba, dar mɨgɨrɨgɨam bar nguibabar ghu.

Iesus Pitan asamim akɨrizɨma a ghuamaghe

(Matyu 8:14-15; Mak 1:29-31)

38 Egha Iesus God ko mɨgeir dɨpenim ategha Saimonɨn dɨpenimɨn ghu. Ezɨ Saimonɨn asamim arɨava mɨkarzim puvɨra feima, me an akurvaghasa Iesusɨn azai. 39 Ezɨ Iesus amizimɨn mɨn tugha aviragha akar gavgavimɨn an arɨmariam batoghezɨma, arɨmariam ghu. Ezɨ amizim zuamɨra dɨkavighava me bagha daghebagh amuava me ganɨdi.

Iesus gumazamizir avɨribagh amizɨ,
me ua dera

(Matyu 8:16-17; Mak 1:32-34)

40 Ezɨ aruem ghuaghirima, gumazamiziba me gumazir arɨmariar igharagha garir avɨriba inigha Iesus bagha ize. Ezɨ a vaghvagha uan dafariba me gisɨn arɨzima me ghuamazi. 41 * *Egha a uaghan duar kurabagh ami da gumazamiziba ataghɨragha azenan iza kamaghɨn dei, “Nɨ Godɨn Otarim!” Duar kuraba fo, kar God Gumazamiziba Ua Me Iniasa Mɨsevezir Gumazim. Kamaghɨn amizɨ Iesus mɨkɨman dar anogoroke.

Iesus nguibar igharazibagh arui

(Mak 1:35-39)

42 Amɨnim tirazɨma, Iesus gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. Ezɨ gumazamiziba a buria ghua a batogha, an anogorogha ghaze, a me ategh mangan kogham. 43 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “God Akar Aghuim akunasa na amada. Kamaghɨn amizɨ kɨ nguibar igharaziba uaghan dar mangɨ God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn Akar Aghuim akunam.” 44 * *Egha a Judian Distrighɨn God ko mɨgeir dɨpenibar akam akura ghuavɨra iti.

5

Iesus faragha diazir suren gumaziba

(Matyu 4:18-22; Mak 1:16-20)

1  *Dughiar mamɨn Iesus Genesaretɨn dɨpar akarer mɨriamɨn tughav itima, gumazamiziba anekuvagha Godɨn akam barasi.* 2 Ezɨ a dɨpar mɨriamɨn garima, osiriba isir gumazibar botɨn pumuning pura iti. Aningɨn ghuaviba uan iver ekiaba rue. 3 Ezɨ Iesus botɨn mamɨn ghuavanabo, kar Saimonɨn bot. Egha an azaragha ghaze, nɨ tong a gɨsɨvaghtɨma a dɨpar mɨriam atakigh. Ezɨ a bot gaperaghav ikia gumazamizibar sure gami.

4 Iesus mɨkemegha gɨvagha Saimon mɨgei, “Nɨ bot gisɨvagh dɨpar konimɨn mangɨva iver ekiaba osiriba bagh da akunigh.”

5 * *Ezɨ Saimon an akam ikaragha ghaze, “Ekiam, e dɨmagarir kamɨn ingara ghua bar osiritam inizir puvatɨ. Ezɨ nɨ mɨgeima kamaghɨn kɨ iver ekiaba akunam.”

6 * *Egha me Iesus mɨkemezɨ moghɨn amigha, osirir bar avɨriba inizɨma men iver ekiaba maghɨra akarasava ami. 7 Ezɨ me uan namakar botɨn igharazimɨn itiba me gikarizɨma me iza men akura, egha me iza botɨn pumuning uaghara aning gaghuizɨma aning bar izɨvagha osemegha maghɨra dɨpamɨn ghuaghiri.

8-10  *Ezɨ Saimon Pita ko a ko iti darasi, me osirir me inizir kabar ganigha dɨgavir kuram gami. Saimonɨn roroamning Jems ko Jon, Sebedin otarimning. Aning Saimon ko ingarir gumazimning, aning uaghan dɨgavir kuram gami. Kamaghɨn amizɨ Saimon kamaghɨn ganigha, tevimning apɨrigha Iesusɨn suemningɨn boroghɨn irɨ. Egha ghaze, “Ekiam, kɨ gumazir arazir kurabagh amim! Kamaghɨn amizɨ nɨ na ategh mangɨ.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn Saimon mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ, datɨrɨghɨn ikegh mangɨ, nɨ gumazamiziba iniam.” 11 * *Ezɨ me uan botba mɨkɨrvegha, dɨpar dadarimɨn ghuavanega, biziba bar da ategha Iesusɨn gɨn zui.

Gumazir lepan arɨmariam itim

(Matyu 8:1-4; Mak 1:40-45)

12 Iesus nguibar ekiar mamɨn itima, gumazir mam lepan arɨmariam bar anegɨrizɨma, a izava oto. Egha a Iesusɨn apigha ira uan guam nguazim mɨtuagha kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, nɨ fueghɨva na damightɨ, kɨ Godɨn damazimɨn zuegh ua deraka.”†

13 Ezɨ Iesus uan agharim isa gumazir kam gatɨgha ghaze, “Kɨ ifonge. Nɨn mɨkarzim zuegh, ua deragh.” Ezɨma lepan arɨmariam zuamɨra anetaki.

14 * *Egha Iesus akar gavgavim a ganɨga ghaze, “Nɨ tav mɨkɨman markɨ. Egh mangɨ, uabɨ Godɨn ofa gamir gumazimɨn akagh, egh Moses mɨkemezɨ moghɨn, nɨ uabɨ zueghsɨ ofa damu. Eghtɨ gumazamiziba fogh suam, nɨn arɨmariam gɨfa.”

15 Ezɨ Iesus amizir bizir kabar eghaghanim bar mar ghu. Kamaghɨn amizɨ gumazamizir avɨrim a baraghɨva men arɨmariaba ua deraghasa izi. 16 * *Ezɨ Iesus zurara me ataghɨragha ghua, gumazamiziba itir puvatɨzir danganimɨn ikia God ko mɨgei.

Iesus gumazir soroghafariba amɨrazim gamizɨma a dera

(Matyu 9:1-8; Mak 2:1-12)

17 Dughiar mamɨn Iesus gumazamizibar sure gamima, Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me Galilin Distrik ko Judian Distrighɨn itir nguibaba bar, ko Jerusalemɨn nguibamɨn ikegha iza apiaghav iti. Ezɨ Ekiamɨn gavgavim uaghan iti, kamaghɨn Iesus men arɨmariabar amutɨ da deragham. 18 Ezɨ gumazir maba soroghafariba amɨrazir gumazir mam inigha akuriam gatɨgha a inigh dɨpenimɨn aven mangɨ Iesusɨn guamɨn anerɨghasa. 19 Ezɨ gumazamiziba bar avɨraseme. Ezɨ me aven mangan iburagha dɨpenir siriamɨn ghuavanabogha dɨpenir siriamɨn torim gamigha benibar an akuriam dafagha, nɨmɨra anetaghɨrazima a ghuaghira gumazamizir okoruamɨn tongɨn Iesusɨn guamɨn anetɨ.

20 * *Ezɨ Iesus gumazir kabar nɨghnɨzir gavgavimɨn ganigha kamaghɨn mɨgei, “Namakam, kɨ nɨn arazir kuraba gɨn amada.”

21 * *Ezɨ Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba maghɨra uan navir averiabar aven nɨghnɨsi, “Kar gumazir manam Godɨn danganim iniasa mɨgɨrɨgɨar kam gami? Gumazir kɨnitam arazir kuraba gɨn amangam, o puvatɨ? God uabɨra.”

22 Ezɨ Iesus men nɨghnɨzibagh fogha men azara, “Ia tizim bagha bizir kaba uan navir averiabar aven dagh nɨghnɨsi? 23 Kɨ akar manam mɨkɨmam? Pura gumazir kɨnitam kamaghɨn mɨkɨm suam, kɨ nɨn arazir kuraba gɨn amada. Egh uaghan gumazir kɨnitam kamaghɨn mɨkɨman kogham, nɨ dɨkavigh mangɨ ua deragh. 24 * *Kɨ arazir kam damightɨma, ia ganigh fogham, Gumazamizibar Otarim a nguazir kamɨn arazir kuraba gɨn amangamin gavgavim iti.”

Egha kamaghɨn gumazir soroghafariba amɨrazim mɨgei, “Kɨ nɨ mɨgei, nɨ dɨkavigh uan akuriam inigh dɨpenimɨn mangɨ.” 25 Ezɨ a zuamɨra men damazibar dɨkavigha, irɨghav ikezir akuriam inigha uan nguibamɨn ghuava Godɨn ziam fe.

26 Ezɨ me bar dɨgavir kuram gamigha Godɨn ziam fe. Egha agorogem me gizɨvazɨ me kamaghɨn mɨgei, “E datɨrɨghɨn bizir bar igharagha garibar gari.”

Iesus uabɨn gɨn mangasa Livain dei

(Matyu 9:9-13; Mak 2:13-17)

27 Bizir kabar gɨn Iesus ghua garima, gavmanɨn dagɨaba isir gumazir mam, an ziam Livai, a uan dagɨaba isir dɨpenim gaperaghav iti. Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nan gɨn izɨ.”‡ 28 Ezɨ Livai dɨkavigha, biziba bar da ategha an gɨn zui.

29 Egha Livai isar ekiam Iesus bagha uan dɨpenimɨn aneru. Ezɨ dagɨaba isir gumazir avɨrim ko gumazir maba sara iza me koma api. 30 * *Ezɨ Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumazibar adarasi, me mɨgɨrɨgɨar mabar Iesusɨn suren gumazibagh ami, “Ia tizim bagha dagɨaba isir gumaziba ko arazir kurabagh amir gumaziba koma api?”§

31 Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Arɨmariaba puvatɨzir gumazamiziba, me dokta bagha zuir puvatɨ. Gumazamizir arɨmariaba itibara dokta bagha zui. 32 * *Kɨ Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba bagha izezir puvatɨ. Kɨ, gumazamizir arazir kurabagh amiba navibagh iraghasa, kɨ ize.”

Dagheba ataghɨrazir arazimɨn azangsɨzim

(Matyu 9:14-17; Mak 2:18-22)

33 * *Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Jonɨn suren gumaziba, me zurara God ko mɨkɨmasa dagheba ataghɨrasi. Ezɨ Farisin suren gumaziba uakan. Ezɨ nɨnanaba apa mamaghɨra iti.”

34 * *Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Gumazir amuimɨn ikiamim, a ia ko ikɨtɨ, ia a bagha izezir gumazibav kɨmtɨ me dagheba ategham, o puvatɨgham? Puvatɨgham. 35 Gɨn dughiam izɨtɨma gumazir amuimɨn ikiamim, me me dama a inigh mangɨtɨma, dughiar kabar me dagheba ataghɨragham.”

36 Egha Iesus akar isɨn zuir kamɨn me geghari, “Gumazitamɨn korotiar ghurim torim an ikɨtɨ, a korotiar igiatam abigh, inir avɨzir kam isɨ, korotiar ghurim dukuagh a isaman markɨ. A kamaghɨn damightɨ, korotiar igiar kam arɨzigham. Egh uaghan inir avɨzir igiar korotiar ghurim dukuagha isamizim, korotiar ghurimɨn mɨn ganan kogham. 37 Eghtɨ gumazitam wainɨn igiam inigh, a isɨva asɨzir inir mɨsevir ghuritam guruighan kogham. A kamaghɨn damightɨ, wainɨn dɨpam gɨn buva anangɨva asɨzir inir ghurir kam abightɨ, wainɨn dɨpam nguazim giregham. Eghtɨ wain ko asɨzir inim vɨrara ikuvigham. 38 A kamaghɨn damuan kogham. A wainɨn igiam, wainɨn mɨsevir igiam gurigh.** 39 Egh gumazim wainɨn ghurim amegh, igiam gifueghan kogham. Egh a kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Ghurim a dera.’ ”

6

Iesus uabɨ Sabatɨn Ekiam

(Matyu 12:1-8; Mak 2:23-28)

1 * *Sabatɨn mam, Iesus uan suren gumaziba ko raizɨn mɨn garir dagher mam wit, me an kuriabagh aruava, an suren gumaziba witɨn ovɨziba isa uan dafaribar dar iniba mɨsɨva da api. 2 * *Ezɨ Farisin maba kamaghɨn mɨgei, “Ia manmaghsua arazir kam gamua Sabatɨn arazimɨn gɨn zuir puvatɨ?”*

3  *Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Ia ti Devit fomɨra amizir arazimɨn eghaghanimɨn ganizir puvatɨ? Devit dughiar kamɨn uan adarazi ko mɨtiriam men azi, 4 * *ezɨ Devit Godɨn Purirpenimɨn aven ghua me ofa damuasa atɨzir bretɨn rubuziba inigha uan adarazi ko me da ame. E fo, me bretɨn kabar aman kogham.”

5 Egha Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Gumazamizibar Otarim a Sabatɨn dughiamɨn Ekiam.”

Iesus Sabatɨn dughiamɨn dafarir ekonezir gumazim gamizɨ a ua dera

(Matyu 12:9-15; Mak 3:1-6)

6 Sabatɨn dughiar igharazim Iesus God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghugha men sure gami, ezɨ gumazir mam men tongɨn iti. An dafarir guvim ekonegha an areme. 7 * *Farisin maba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba an arazitamɨn apigh, akam a gasasa bar deravɨra an gari. Me kamaghsua, a Sabatɨn arɨmariaba batogham, o? 8 * *Kamaghɨn amizɨ Iesus men nɨghnɨzibagh fogha dafarim ekonezir gumazim mɨgei, “Nɨ dɨkavigh men damazibar tughtɨ me bar nɨn ganika.” Ezɨ a dɨkavigha tughav iti.

9 Ezɨ Iesus me mɨgɨa ghaze, “Kɨ ian azai, arazir manam Sabatɨn dera? E arazir aghuim damuam, o arazir kuram damuam, o gumazimɨn akuragham, o e a gasɨghasɨgham?”

10 Egha a bar men ganigha gumazim mɨgei, “Nɨ uan dafarim onegh.” Ezɨ a uan dafarim onezɨma an dafarim bar moghɨra ua dera. 11 Ezɨ me bizir kam bangɨn atara, egha uarira uariv gɨa ghaze, e arazir manatam Iesus damuam.

Iesus 12pla aposelba mɨsefe

(Matyu 10:1-4; Mak 3:13-19)

12 * *Dughiar kamɨn Iesus God ko mɨkɨmasa mɨghsɨamɨn ghuavanabogha, God ko mɨgeima amɨnim a bangɨn tira. 13 * *Amɨnim tirazɨma, a uabɨn gɨn aruir gumazibar diazɨ me izezɨ, a 12pla amɨsevegha maghɨra ziam aposelba me gatɨ: 14 Saimon (Iesus Pita a gatɨ) ko an dozim Andru, Jems, Jon, Filip, Bartolomyu, 15 Matyu, Tomas, Jems Alfiusɨn otarim, Saimon, a Selotbar gumazir mam, 16 Judas Jemsɨn otarim, ko Judas Iskariot, gumazir gɨn Iesus isa apanibagh anɨngizim.

Iesus arɨmariaba batosi

(Matyu 4:24-25; Mak 3:7-12)

17-18 Egha Iesus uan suren gumaziba ko ghuaghira danganir zarimɨn tu. An gɨn aruir gumazamizir avɨrim iti. Ezɨ maburan avɨrir Jerusalem ko Tair ko Saidonɨn Ongarir dadarim, ko Judian aven itiba bar, Iesus baraghɨva men arɨmariaba ghuamaghasa me ize. Ezɨ gumazamizir duar kuraba asɨghasɨghiziba, ua dera. 19 Ezɨ gavgavim Iesus ategha azenan ghua gumazamizibagh amima me ghuamazi, kamaghɨn amizɨ, me bar moghɨra Iesusɨn mɨkarzimɨn suighasa.

Iesus ghaze, onganarazibagh amiba
me bar akongegh

(Matyu 5:1-12)

20 * *Ezɨ Iesus kogha uan gumazir an gɨn aruibar gara kamaghɨn mɨgei:

“Ia biziba puvatɨziba, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven iti,

kamaghɨn ian naviba deragh.

21 * *Ia datɨrɨghɨn mɨtiriam aziba, ia gɨn izɨvagham,

kamaghɨn ian naviba deragh.

Ia datɨrɨghɨn azi darasi, ia gɨn akam,

kamaghɨn ian naviba deragh.

22 * *Me ian gantɨ ia Gumazamizibar Otarimɨn gɨn mangɨtɨma,

men naviba ia bagh bar ikuvigham.

Egh me ia batoghɨva pazɨ ia damuva ian ziabagh asɨghasɨgham.

Bizir kaba ia bativtɨ ian naviba deragh.

23 * *Men afeziaba fomɨra kamaghɨra Godɨn akam inigha izir gumazibagh amizɨ moghɨn, me ia gami.

Ia uaghan ivezir ekiam Godɨn Nguibamɨn a iniam.

Kamaghɨn amizɨ dughiar kam otoghtɨ,

ia bar akongeghɨva

agorogem sara pɨn uari akun.

24 * *Ia bizir avɨriba itiba, ia datɨrɨghɨn navir aghuim inigha gɨfa,

kamaghɨn ia ikuvigham.

25 * *Ia dagher avɨriba itiba, ia gɨn mɨtiriam ian agham,

kamaghɨn ia ikuvigham.

Ia datɨrɨghɨn ati darasi, ia gɨn arangɨva temeribagh ruam,

kamaghɨn ia ikuvigham.

26 * *Gumazamiziba mɨgɨrɨgɨar aghuibar ia damutɨ,

ia bar ikuvigham.

Fomɨra men inaziba akam inigha izir gumazir ifariba mɨgɨrɨgɨar aghuiba me gami.

Kamaghɨra, gumazamiziba me bar mɨgɨrɨgɨar aghuiba ia damutɨ,

ia bar ikuvigham.”

Arazir apanibagh ifongeziba

(Matyu 5:38-48)

27 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia na barazi darasi, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ia uan apanibagh ifongegh, egh ia gifongezir puvatɨziba, ia arazir aghuibar me damu, 28 * *egh mɨgɨrɨgɨar kurabar ia gamir darasi, ia mɨgɨrɨgɨar aghuibar me damu, egh paza ia gamir darasi, ia me bagh afeziam ko mɨkɨm. 29 * *Eghtɨ tav ian koviatam apezeghtɨ, ia koviar vuem sara a danɨngigh. Eghtɨ tav ian korotiar azenan azuim inightɨ, nɨ uaghan aven itir korotiam sara an takigh. 30 * *Egh tav biziba bagh ian azangsɨghtɨ, ia a danɨngigh. Egh te ian biziba ini, ia ua da bagh mɨkɨmɨva me dama da inian markɨ. 31 * *Ia arazir aghuir me ia damuamin ia ifongeziba, ia arazir kabara me damu.

32 * *“Egh ia gumazir ia gifongezibara ifueghɨva ia ivezir manatam iniam? Puvatɨ. Arazir kurabagh amiba uaghan kamaghɨram ami. Me, me gifongezir daraziragh ifonge. 33 Ia deraghvɨra deragha ia gamir darazigh ami, kamaghɨn amizɨ ia arazir aghuir manam gami? Gumazamizir arazir kurabagh amiba uaghan kamaghɨram ami. 34 * *Ia pura uan biziba me danɨng, egh nɨghnɨgh suam, me ti da ikarvagham, egh ia manmaghɨn arazir aghuitam damigham? Gumazamizir arazir kurabagh amiba me uaghan ghaze, kɨ gumazir kurar igharazim uan biziba a danɨngtɨ, a gɨn ua da ikarvagham. 35 * *Ia uan apanibagh ifuegh deravɨra me damu, biziba pura me danɨngɨva, uamategh da ikarvaziba inisɨ nɨghnɨghan markɨ. God arazir aghuiba gumazir arazir kurabagh amiba ko gumazir a mɨnabir puvatɨzibagh ami. Kamaghɨn amizɨ, gɨn ian ivezim bar ekeveghtɨ, ia Godɨn Bar Pɨn Itimɨn boribar mɨn ikiam. 36 Afeziamɨn apangkuvimɨn mɨrara, ia apangkuvim ikɨ.”

Igharaz darazir araziba
tuisɨghan markɨ

(Matyu 7:1-5)

37 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “God ia tuisɨgh ian ikuraghan koghsɨ, ia munen araziba tuisɨghan markɨ, egh suam men araziba ikufi. Ivezir kuram anɨngan markɨ, eghtɨ God ivezir kuram ia danighan kogham. Ia men arazir kuraba gɨn amadaghtɨ, God ian arazir kuraba gɨn amadagham. 38 * *Ia bizibar anɨngtɨ, God ia danɨngam. Nɨn mɨnem bar deravɨra izɨvaghtɨma, a biziba isɨ mɨkebabar amangɨva, dagh asavkon, eghtɨ da irɨ magɨrɨ ian apozibar inibagh iram. God bizir izɨvɨrɨziba, ia ganɨdi moghɨn ia igharaz darazir anɨng.”

39 * *Iesus uaghan akar isɨn zuir mam sara me mɨkeme, “Gumazir damazir kuram damazir kurar igharazitamɨn suiragh mangam, o? Aning vɨrara mozimɨn magɨrɨgham. 40 * *Suren gumazim, uan tisa gafirazir puvatɨ. Ezɨ suren gumazir bar deravɨra uan sure agɨvazim, a uan tisan mɨrara ghu. 41 * *Tizim bagha, mɨnezir bar muziarim nɨn aveghbuamɨn damazimɨn itima, nɨ an gara egha temer ararir ekiar nɨn damazimɨn itimɨn garir puvatɨ? 42 Ter ararir ekiam nɨn damazimɨn ikɨtɨ, nɨ manmaghɨn uan aveghbuam mɨkɨm suam, ‘Aveghbuam, kɨ nɨn damazimɨn itir mɨnezim batuegham?’ Nɨ bar ifari! Nɨ faraghɨvɨra ter ararir nɨn damazimɨn itim asigh, egh deragh ganɨva mɨnezir nɨn aveghbuamɨn damazimɨn itim asigh.”

Temem ko an ovɨzim

(Matyu 7:16-20; 12:33-35)

43 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Temer aghuitam ovɨzir kuratam batezir puvatɨ, kamaghɨra temer kuratam ovɨzir aghuitam batezir puvatɨ. 44 * *Gumazamiziba temer ovɨzibar gara fogha ghaze, temer aghuim o temer kuram. Me fighɨn ovɨziba temer ataghatarimɨn da kuari puvatɨ. Egha me wainɨn ovɨziba temer ataghatarir muziarir kuramɨn da isir puvatɨ. 45 * *Gumazimɨn navir averiamɨn ikezir biziba, an akatorim dav gei. Kamaghɨn amizɨ gumazir aghuim bizir aghuiba an navir averiamɨn ikegha otivaghiri. Ezɨ gumazir kuram bizir kuraba an navir averiamɨn ikegha otivaghiri.”

Dɨpenimɨn ingarir gumazir dɨkɨriam
ko onganim

(Matyu 7:24-27)

46 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia tizim bagha ‘Ekiam’ na garɨsi, egha kɨ mɨgeir biziba ia dagh amir puvatɨ? 47 Tina na bagha iza nan mɨgɨrɨgɨaba baragha dagh ami, kɨ an araziba ian akagham. 48 * *A mati gumazim dɨpenimɨn ingara, an okora bar vɨn ghuaghira dagɨam gisɨn ter akɨniba kuni. Dɨpenir kam me bar deravɨram an ingari. Kamaghɨn amizɨma aperiamɨn dughiam, dɨpam dɨpenir kamɨn aven ghuzɨma a nuighnuizir puvatɨ. 49 Ezɨ gumazir nan mɨgɨrɨgɨaba baragha dar gɨn zui puvatɨzim, a mati gumazim uan dɨpenim nguazir kɨnim ko bizitam gisɨn an ingarizir puvatɨ. Eghtɨ dughiar aperiam otoghamim dɨpenir kam bɨraghtɨma, a irɨgh bar ikuvigham.”

7

Mɨdorozir gumazir dapanimɨn nɨghnɨzir gavgavim

(Matyu 8:5-13)

1 Iesus bizir kabar gumazamizibav kemegha gɨvagha, Kaperneamɨn aven zui. 2 Ezɨ 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanir mam iti. An ingangarir gumazir a bar ifongezim, arɨava aremeghasava ami. 3 Ezɨ mɨdorozir gumazir dapanir kam Iesus amizir biziba baregha, Judabar gumazir aruar maba Iesus bagha me amangi. 4-5 Ezɨ me Iesus bagha izegha a gaghora kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir kam en gumazamiziba bar me gifonge. Egha e bagha God ko mɨgeir dɨpenimɨn ingari. Kamaghɨn amizɨ gumazir kam akurvazim baghava ami, nɨ an akuragh.” 6 Ezɨ Iesus tagha me ko zui. A ghua dɨpenimɨn boroghɨn otozɨ, mɨdorozir gumazir dapanim uan namakaba amangizɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, kɨ gumazir aghuir manam, nɨ nan dɨpenimɨn aven izam? Nɨ nan dɨpenimɨn aven izan markɨ. Nɨ pazɨ uabɨ damuan markɨ. 7-8 Kamaghɨn amizɨ kɨ uabɨ nɨ bagh mɨgɨrɨgɨam inigh izan kogham. Kɨ uabɨ mɨdorozir gumazir mabar apengan iti, egha uabɨ mabar garima, me nan apengan iti. Egh kɨ me mɨkɨm suam, ‘Ia mangɨ,’ eghtɨ me mangam. O, kɨ me mɨkɨm suam, ‘Ia izɨ.’ Eghtɨ me izam. Egh kɨ uan ingangarir gumazitam mɨkɨm suam, nɨ ingangarir kam damu, eghtɨ an a damuam. Egha kɨ fo, nɨ mɨkɨmtɨ, nan ingangarir gumazim ua deragham.” 9 Ezɨ Iesus kamaghɨn oregha, dɨgavir kuram gamigha, raghɨrɨgha gumazamizir a gɨn zuibav gei, “Kɨ ia mɨgei, kɨ Israelɨn aven kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim itir gumazitamɨn ganizir puvatɨ.” 10 Ezɨ gumazir amadaziba uamategha dɨpenimɨn ghua ingangarir gumazimɨn garima a dera.

Amuir odiarimɨn otarim ua dɨkafi

11 Egha gɨn Iesus nguibar ziam Nainɨn zui. Ezɨ an suren gumaziba ko gumazir avɨrim an gɨn zui. 12 Egha a nguibar kamɨn tiar akar ekiar kamɨn boroghɨn ghua garima, gumazir maba gumazir kuam gisaghpugha nguibar ekiamɨn ikegha azenan izi. Gumazir aremezir kamnagh, an amizir pam aremezimɨn otarir vamɨra. Ezɨ nguibar ekiar kamɨn itir gumazir avɨrim amuir odiarir kam ko iti. 13 * *Ezɨ Iesus an gara bar an apangkuvigha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ arangan markɨ.” 14 * *Egha Iesus roghɨra ghua gumaziba isaghpughav itir boksiamɨn suira. Ezɨ a gisaghpughav itir gumaziba voroghɨra mɨtivighav iti. Ezɨ a kamaghɨn gumazir igiamɨn mɨgei, “Gumazir igiam, kɨ nɨ mɨgei, nɨ dɨkafigh.” 15 * *Ezɨ gumazir aremezim dɨkavigha maghɨra mɨgeima, Iesus uam a isa an amebam ganɨngi. 16 * *Ezɨ me kamaghɨn ganigha bar dɨgavir kuram gamigha, Godɨn ziam fa ghaze, “Godɨn akam inigha izir gumazir ekiar mam en tongɨn oto.” Egha me ghaze, “God uan gumazamizibar akurvaghasa ize.” 17 Ezɨ Iesus amizir bizir kamɨn eghaghanim bar Judian Distrik ko an boroghɨn itir nguibaba sara ghu.

Gumazamiziba Ruer Gumazim Jon,
a Iesus bagha azangsɨsi

(Matyu 11:2-19)

18 Ezɨ Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim, an suren gumaziba, bizir kabar gun bar a mɨkeme. Ezɨ a uan suren gumazir pumuningɨn diagha, 19  *Ekiam Iesusɨn azangsɨghasa aning amada, “Ti nɨrara, gumazir God faragha amangasa mɨkemezim? O, e ti ua gumazir igharazitam mɨzuamam?” 20 Ezɨ gumazimning Iesus bagha izegha, kamaghɨn a mɨgei, “Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim nɨn azangsɨghasa ga amada, ‘Ti nɨrara, gumazir God faragha amangasa mɨkemezim? O, e ti ua gumazir igharazitam mɨzuamam?’ ” 21 Ezɨ dughiar kamnaghɨra Iesus gumazamizir arɨmariaba itiba gamuavɨra itima, me ghuamazi. Egha duar kuraba batogha gumazir damazir kurar avɨribagh amima, me ua gari. 22 * *Kamaghɨn amizɨ, Iesus Jonɨn suren gumazimningɨn akam ikaragha ghaze, “Gua uamategh mangɨ bizir gua ganigha oraghizibar gun Jon mɨkemegh, ‘Gumazamizir damazir okavɨrɨziba ua gari, ezɨ gumazamizir suer amɨriziba uam arui. Ezɨ gumazamizir lepa itiba ua zuegha dera, ezɨ gumazamizir kuarir orazir puvatɨziba uam orasi. Ezɨ ovengezir gumazamiziba ua dɨkavima, gumazamizir onganarazibagh amiba Akar Aghuim barasi.’* 23 * *Gumazir nan ganigha nɨghnɨzir gavgavim nan itiba, men nɨghnɨzir gavgavim ikɨvɨra ikɨ, eghtɨ men navir averiaba deraghtɨ me bar akuegham!”

24 * *Ezɨ Jonɨn suren gumazimning uamategha ghuzɨma, Iesus maghɨra Jonɨn gun gumazamizibav gɨa ghaze, “Ia tizimɨn ganasa gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghue? Ia ti ighurunir amɨnim ivaimɨn ganasa ghue? Puvatɨ. 25 Ia tizimra ganasa ghue? Ia ti gumazir korotiar aghuiba aghuizitamɨn ganasa ghue? Puvatɨ. Gumazir korotiar aghuiba azuiba atrivibar dɨpenibar iti. 26 * *Ezɨ ia tizimɨn ganasa ghue? Ia Godɨn akam inigha izir gumazitamɨn ganasa ghue? Bar guizbangɨra! Kɨ ia mɨgei, Godɨn akam inigha izir gumazir kam, a Godɨn akam inigha izir gumazir igharaziba, bar me gafira. 27 * *Gumazir kam baghavɨra, Godɨn Akɨnafarim mɨgɨa ghaze, ‘Ia oragh. Kɨ uan abuir gumazim amadaghtɨma, a faragh mangɨva nɨ bagh tuavim akɨram.’ 28 Kɨ ia mɨgei, Jon nguazimɨn itir gumazamiziba bar me gafira, ezɨ tina borimɨn mɨn God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven iti, a bar Jon gafira.” 29  *(Jon gumazamizir avɨriba ruava, egha maghɨra dagɨaba isir gumaziba sara rue. Kamaghɨn amizɨ me Iesusɨn akam baregha fo, Godɨn arazim a bar guizbangɨra. 30 Ezɨ Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me Jonɨn rurim inizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ me akɨrim ragha God men akazir tuavir aghuim gasara.)

31  *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ gumazamizir datɨrɨghɨn itibar arazibav kɨmsɨ akar isɨn zuir manam mɨkɨmam? Me manmaghɨra gari? 32 Me boribar mɨn gara biziba amadir danganibar apiav ikia uarir dei:

“ ‘E ia bagha marvibagh ivima,

ia ighian aghua.

Ezɨ e ongerakar amɨrizibagh amima,

ia azir puvatɨ.’

33 * *“Ezɨ Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim iza dagheba ko wainɨn dɨpaba apir puvatɨzɨ, ia ghaze, ‘Duar kuraba a gapasa.’ 34 * *Ezɨ Gumazamizibar Otarim izava dagheba ko wainɨn dɨpaba api. Ezɨ ia ghaze, ‘Ia gan, a gumazir puv daghem ko wainɨn dɨpam apim. Egha a dagɨaba isir gumaziba ko gumazir arazir kurabagh amiba, a men roroabagh amua me ko iti.’ 35 Ezɨ gumazamizir Godɨn fofozim iniziba, me gara fo, Godɨn fofozim a guizbangɨra bizim.”

Amizir arazir kurabagh amir mam Iesusɨn dagarimning rue

36 * *Ezɨ Farisin gumazir mam uabɨ ko damasava Iesus bagha mɨkeme. Kamaghɨn amizɨ an a ko daperagh damasa an dɨpenimɨn ghu. 37  *Ezɨ amizir arazir kurabagh amua nguibar kamɨn itim orazi, Iesus Farisin dɨpenimɨn ikiava api. Ezɨ amizir kam borer mughuriar aghuim zuim itir alabastan ingarizir mɨsevim inigha izi. 38 Egha a Iesusɨn gɨrakɨrangɨn an dagarimningɨn boroghɨn tughav ikia azima, an teriba Iesusɨn dagarimning giri. Ezɨ a uan dapanir arɨzimɨn an dagarimning adizava, an dagarimningɨn tora borem an dagarimning ginge. 39 Ezɨ Farisin an diazim bizir kamɨn ganigha uabɨra uabɨ mɨgei, “Gumazir kam guizbangɨra Godɨn akam inigha izir gumazim a fogh suam, kar amizir manam an suisi, kar amizir arazir kurabagh amim.”

40 Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Saimon kɨ nɨ mɨkɨmamin bizir mam iti.”

Ezɨ Saimon ghaze, “Tisa, nɨ na mɨkemegh.”

41 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir pumuning gumazir mam da dagɨaba pura da ini, egh aning gɨn a da ikarvagham. Ezɨ mav a da 500ɨn dagɨaba ini, ezɨ mav a da 50plan dagɨaba ini. 42 Ezɨ aning uaghara an dagɨaba ikarvaghan ibura. Ezɨ a aning ikarvaghamin dagɨar kaba gɨn amada. Ezɨ nɨ nɨghnɨgh, aningɨn tina gumazir kam bar a gifuegham?”

43 Ezɨ Saimon an akam ikaragha ghaze, “Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazir dagɨar avɨriba inigha ua da ikarvaghan iburazim.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ deragha mɨgei.”

44 * *Egha a ragha amizimɨn gara kamaghɨn Saimon mɨgei, “Nɨ amizir kamɨn gari? Kɨ nɨn dɨpenimɨn izezɨma, nɨ nan dagarimning ruasa dɨpatam na ganɨngizir puvatɨ. Ezɨ amizim uan temeribar nan dagarimining ruegha, uan dapanir arɨzimɨn da dɨsi. 45 Ezɨ nɨ nan torezir puvatɨ. Ezɨ amizir kam dughiar kɨ aven izezimɨn a nan dagarimningɨn tora mamaghɨra ikia iza datɨrɨkɨn. 46 * *Ezɨ nɨ borem nan dapanim gingezir puvatɨ. Ezɨ amizir kam a borer mughuriar aghuim inigha nan dagarimning ginge. 47 *A bar na gifonge, kamaghɨn amizɨ, God an arazir kurar avɨriba bar da gɨn amada. Kɨ ia mɨgei, tina God an arazir kurar muziarim gɨn amadaghtɨ, kamaghɨn a God gifongezir arazir muziarim ikiam.”

48 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn amizimɨn mɨgei, “Nɨn arazir kuraba, kɨ da gɨn amada.”

49 * *Ezɨ gumazir a ko ikiava apiba kamaghɨn oregha, maghɨra uarira uariv gei, “Kar gumazir manam uaghan arazir kuraba gɨn amadi?”

50 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn amizim mɨgei, “Nɨn nɨghnɨzir gavgavim nɨn akura, kamaghɨn amizɨ nɨ navir amɨrizimɨn mangɨ.”

8

Amizir maba Iesusɨn gɨn arui

1 * *Bizir kabar gɨn, Iesus, nguibar ekiaba ko nguibar dozibagh arui, egha God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam akuri. Ezɨ an suren gumazir 12pla uaghan an gɨn arui. 2  *Ezɨ amizir maba uaghan, me fomɨra Iesus men arɨmariaba ko duar kuraba batoke: Maria, me Makdalan nguibamɨn amizim a garɨsi, Iesus fomɨra a gamizɨma, 7plan duar kuraba anetegha azenimɨn ize, 3 Joana ko Susana ko amizir avɨrir igharaziba uaghan a koma arui. (Joana, a Kusan amuim, a Herotɨn dɨpenir averiamɨn garir gumazir dapanim.) Amizir kaba uan bizibar Iesus ko an suren gumazibar akurvasi.

Witɨn ovɨziba akurir akar isɨn zuim

(Matyu 13:1-9; Mak 4:1-9)

4 Gumazamizir avɨrim uan nguibaba ategha Iesus bagha iza uari akuvazɨma, an akar isɨn zuir kamɨn me mɨgei: 5 * *“Azenibar ingarir gumazir mam ghuava raizɨn mɨn garir daghem wit, an ovɨziba inigha uan azenimɨn da akuri. An ada akura zuima, maba tuavim gɨra ghuzɨma gumazamiziba da dɨke. Ezɨ kuarazir pɨn itiba izaghira bar da ame. 6 Ezɨ maba dagɨaba itir danganibagh iregha afuangi. Ezɨ dɨpaba nguazimɨn puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, witɨn kaba ua mɨsɨngigha ariaghire. 7 Ezɨ witɨn ovɨzir mabanang benir ataghataribar torim gire, egha benir ataghatariba sara aghuima da da ikiagharɨki. 8 Ezɨ mabanang nguazir aghuim giregha, aghua dagher bar avɨriba iti, kamaghɨn amizɨ da vaghvagha 100pla bar mɨsevegha iti.”

An akar isɨn zuir kam me mɨkemegha, a pamtem kamaghɨn me mɨgei, “Tina kuarimning iti, an oragh.”

Iesus manmaghsua
akar isɨn zuibagh ami

(Matyu 13:10-17; Mak 4:10-12)

9 Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba akar isɨn zuir kamɨn mɨngarim baghava an azara. 10 * *Ezɨ a me mɨgɨa ghaze, “God fofozim ia ganɨngizɨma, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akar mogomebagh fo. Ezɨ igharaz darazi kɨ akar isɨn zuibara me mɨgei, eghtɨ me zurara ganɨva, egh deragh bizitamɨn ganighan kogham. Egh uaghan zurara oraghɨva, egh me deragh bizitamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham.”

Witɨn akar isɨn zuimɨn mɨngarim

(Matyu 13:18-23; Mak 4:13-20)

11 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kar akar isɨn zuir kamɨn mɨngarim. Witɨn ovɨzim a Godɨn akam. 12 Ezɨ witɨn ovɨzir tuavim gireziba mati gumazamizir Godɨn akam baraghiziba, me a baraghizɨ Satan iza men navir averiabar Godɨn akam batoke, eghtɨ me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikian koghtɨ God ua me inighan kogham. 13 Ezɨ dagɨaba itir danganibagh irezir witɨn ovɨziba mati, gumazamizir akam baregha bar akongeziba, ezɨ men biba nguazim giraghuezir puvatɨ. Me dughiar otevimɨn nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, ezɨ osɨmtɨzibar dughiam me God ataki. 14 Ezɨ witɨn ovɨzir benir ataghataribar tongɨn ireziba mati gumazamizir akam baraghizibar mɨn iti. Me deragha tuavimɨn zuima inivafɨzibar agoroger osɨmtɨziba, ko dagɨar nɨghnɨzir osɨmtɨziba, koma nguazir kamɨn bizir ganganir agorogem me isima, me dar aven ikia egha mɨsevir puvatɨ. 15 Ezɨ witɨn ovɨzir nguazir aghuim gireziba mati, gumazamizir Akar Aghuim baraghiziba, me a inigha uan navir averiabagh atɨgha dar suiragha gavgavigha ikia, dagher aghuiba otifi.”

Gumazitam lam gaborogha mɨnemɨn aven anevarazir puvatɨ

(Mak 4:21-25)

16 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam lam gaborogha mɨnemɨn aven a modogha a isa dakozimɨn apengan anefazir puvatɨ. An a inigh dakozim gisɨn anefagham, eghtɨ tina aven izɨva angazangarimɨn ganam. 17 * *Kamaghɨra mogomer biziba da gɨn azenan otivigham. Eghtɨ bizir amigha aveziba da uaghan gɨn azenan otivigham. 18 * *Kamaghɨn amizɨ ia deraghvɨra akar kam baragh. Gumazitam o amizitam Godɨn akabagh foghtɨ, God uan akabar fofozir igharaziba a danɨngam, eghtɨ a Godɨn akar avɨribagh fogham. Eghtɨ Godɨn akabagh foghan aghuazir gumazim o amizim, an fofozir muziarim God a dam a inigham.”

Tinara a Iesusɨn amebam ko doziba?

(Matyu 12:46-50; Mak 3:31-35)

19 Ezɨ Iesusɨn amebam ko doziba an ganasa izi. Ezɨ gumazamiziba bar anekufa, kamaghɨn amizɨ, me an boroghɨra mangan ibura. 20 Ezɨ mav Iesus mɨgɨa ghaze, “Nɨn amebam ko doziba muna azenan tuivighav ikia nɨn ganasa.”

21 * *Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Tina Godɨn akam baragha an gɨn zui, me nan amebam ko doziba.”

Iesus mɨgeima amɨnir ekiam areme

(Matyu 8:23-27; Mak 4:35-41)

22 Dughiar mamɨn, Iesus uan suren gumazibav gɨa ghaze, “E dɨpar kam abigh vongɨn mangam.” Egha me botɨn ghuavanega vongɨn zui. 23 * *Me ghuava, Iesus pariam an azima an akui. Ezɨ amɨnir ekiam amozim sara dɨpamɨn oto, ezɨ dɨpam men bot bar a gizɨfa. Kamaghɨn amizɨ me osɨmtɨzir ekiamɨn aven iti.

24 * *Ezɨ suren gumaziba ghuava a gaghuragha a mɨgɨa ghaze, “Gumazir Ekiam, nɨ dɨkafigh! E ovengam!” Ezɨ a dɨkavigha amɨnim ko dɨpar puvɨra ingarim akar gavgavimɨn aning mɨgei. Ezɨma amɨnim ko dɨpam aremegha amɨragha iti.

25 Ezɨ a kamaghɨn uan suren gumazibar azara, “Ian nɨghnɨzir gavgavim managh iti?”

Ezɨ me atiatia, nɨghnɨzir avɨribagh amuava, uarira uarir azangsɨsi, “Kar gumazir manmaghɨn amizim? A mɨgeima, amɨnim ko dɨpam an akam barasi!”

Iesus gumazir mamɨn
duar kuraba batoke

(Matyu 8:28-34; Mak 5:1-20)

26 Iesus uan suren gumaziba ko botɨn ghuava Gerasan Distrighɨn otifi, a Galilin Dɨpar Akaremɨn vongɨn iti. 27 Egha Iesus bot ategha azenan izima, nguibar ekiar kamɨn itir gumazir duar kuraba apazazim a bato. A fomɨra iniba itir puvatɨgha dɨpenibar aven itir puvatɨ, a gumazir ovengezibar dagɨar mozir toribar aven iti. 28-29 Egha duar kurar kam dughiar avɨribar an suigha anekurima a daghiri. Egha uaghan an dafariba ko sueba me senbar da ike, ezɨ an garir gumaziba an boroghɨra ikiava an gari, ezɨ duar kurar kam a gamima a uan senba aghorava, ara ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. Ezɨ Iesus duar kuram batogha ghaze, nɨ gumazim ategh azenan izɨ. Ezɨ a Iesusɨn apigha, arava Iesusɨn dagaribar apengan irɨgha pamtem dɨa mɨgei, “Nɨ tizim na damuasa, Iesus, Godɨn Bar Pɨn Itimɨn Otarim? Kɨ nɨn azangsɨsi nɨ arazir kuratam na damuam markɨ!”

30 Ezɨ Iesus an azara, “Nɨn ziam tina?”

Duar kurar avɨriba an aven iti. Kamaghɨn amizɨ, a kamaghɨn mɨgei, “Avɨriba.”

31 * *Ezɨ duar kuraba kamaghɨn Iesus gaghoravɨra iti, “Nɨ e batuegh e amadaghtɨma e torir mɨngariba puvatɨzir kamɨn mangan markɨ.”

32 * *Dughiar kamɨn, dar bɨzir ekiar maba mɨghsɨar mɨriamɨn roghɨra ikiava api. Ezɨ duar kuraba Iesus gakaghora ghaze, “Nɨ en amamangatɨghtɨ e mangɨ dar munabar aven mangeka.” Ezɨ a men amamangatɨzɨ me zui. 33 Ezɨ duar kuraba gumazim ategha azenan iza dabar aven ghue. Ezɨ dar bɨzir kam ara ghua davarir kuram giraghuegha dɨpam amegha ariaghire. 34 Ezɨ dabar garir gumaziba garima bizir kaba otivizɨ, me ara ghua nguibar ekiamɨn bizir kabar gun mɨgeima, nguibar azenan roghɨra itiba saram orasi. 35 Ezɨ gumazamiziba ganasa izi, bizir tizimram oto? Egha me Iesus bagha iza garima, gumazir duar kuraba ategha azenan izezim, a Iesusɨn dagarimɨn mɨn aperaghav iti. A korotiaba aghuizɨ an nɨghnɨzim ua dera. Kamaghɨn amizɨ me atiatingi. 36 Ezɨ ikia bizir kamɨn ganizir darazi gumazamizibagh eghara ghaze, Iesus duar kuraba apazazir gumazim gamizɨ a ua dera.

37 Ezɨ gumazamizir Gerasan Distrighɨn itiba puvɨra atiatia, egha Iesusɨn azangsɨsi, “Nɨ e ategh danganir igharazitamɨn mangɨ.” Ezɨ a botɨn ghuavanabogha uamategha ghu.

38 Ezɨ duar kuraba ataghizir gumazir kam Iesusɨn azangsɨgha uaghan an gɨn mangasa, ezɨ Iesus anemadagha, a mɨgɨa ghaze, 39 “Nɨ uamategh uan nguibamɨn mangɨ, egh God nɨ gamizir biziba bar me mɨkɨm.” Ezɨ gumazim uamategha ghua nguibam garuava Iesus a gamizir biziba bar dar gun mɨgei.

Iesus aremezir guivir mam gamizɨ a ua dɨkafi, egha amizir an korotiamɨn suirazim gamizɨma a ua dera

(Matyu 9:18-26; Mak 5:21-43)

40 Iesus uamategha Galilin Dɨpar Akaremɨn vongɨn izezɨma, gumazamiziba a izɨ me bativasa me a bagha oragha a mɨzua iti. 41-42  *Ezɨ gumazir mam, an ziam Jairus, a God ko mɨgeir dɨpenimɨn gumazir dapanim. An guivir vamɨra an azenir 12plan boroghɨra ghugha, aremeghasava ami. Kamaghɨn amizɨ a iza Iesusɨn dagarimningɨn boroghɨn irɨ. Egha uan dɨpenimɨn mangasa Iesus gakaghori. Ezɨ Iesus ghuavɨra itima maburan avɨrim bar an okarigha kaghɨra uari dɨkabɨri.* 43 Ezɨ amizir 12plan azenibar ghuzim batir arɨmariam itir mam, gumazitam an akuraghtɨ a deraghan kogham. 44 * *A Iesusɨn gɨn izava an korotiar avɨzimɨn suirazɨ, an ghuzir arɨmariam zuamɨra dutugha ghu. 45 Ezɨ Iesus azara, “Tina nan suira?”

Ezɨ me bar uarir tiragha, ezɨ Pita ghaze, “Gumazir Ekiam, gumazamiziba bar nɨ akuvagha nɨ adughadusi.”

46 * *Ezɨ Iesus ghaze, “Kɨ kamaghɨn fo, gumazim nan suirazɨma gavgavim na ategha azenan ghu.”

47 Ezɨma amizim uabɨra uabɨn gara fo, a modoghan kogham. Egha atiatim sara iza Iesusɨn guamɨn degiaghirɨgha, gumazamizibar damazibar mɨgɨa ghaze, nan arɨmariam gɨvaghasa, kɨ Iesusɨn korotiamɨn suira, ezɨ nan arɨmariam zuamɨra gɨfa. 48 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nan guivim, nɨ navim bar amɨragh ikɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan iti. Kamaghɨn amizɨ, nɨn nɨghnɨzir gavgavim nɨ gamizɨma nɨ dera. Nɨ navir amɨrizim sara mangɨ.”

49 Iesus mɨgɨavɨra itima, gumazir mam God ko mɨgeir dɨpenimɨn garir gumazir dapanim Jairusɨn dɨpenimɨn ikegha, Jairus bagha izi. Egha kamaghɨn Jairus mɨgei, “Nɨn guivim areme. Ezɨ nɨ ua ingangarim tisa danɨngan markɨ.”

50 Ezɨ Iesus kamaghɨn oregha, Jairus mɨgɨa ghaze, “Nɨ atiatingan markɨ. Pura nɨghnɨzir gavgavim ikɨ, eghtɨ nɨn guivim ua deragham.” 51 Egha a Jairusɨn dɨpenimɨn otogha, ua tavɨn amamangatɨghtɨma an an gɨn aven mangan an aghua, egha a Pita, ko Jon, ko Jems ko guivimɨn amebam koma afeziam, a merara inigha dɨpenimɨn aven ghue. 52 * *Dughiar kamɨn gumazamiziba bar, me uan evaribav sogha azia iti.

Ezɨ Iesus me mɨgɨa ghaze, “Azir akam atakigh. Guivim aremezir puvatɨ. An akui.” 53 Me fo, guivim areme, kamaghɨn amizɨ me an ingaravati. 54 * *Ezɨ Iesus guivimɨn dafarimɨn suiragha a mɨgɨa ghaze, “Nan borim, nɨ dɨkafigh!” 55 Ezɨ an duam uamategha izezɨma, a zuamɨra dɨkavigha tu.

Ezɨ Iesus me mɨgɨa ghaze, “Ia daghetam a danɨngigh.” 56 * *Ezɨ an amebam ko afeziam bar aguaghfa. Ezɨ a kamaghɨn mɨgɨa aning abɨra, gua otozir bizir kamɨn gun gumazitam mɨkɨman markɨ.

9

Iesus 12pla gumaziba amangi

(Matyu 10:5-15; Mak 6:7-13)

1 * *Iesus uan suren gumazir 12plan diazɨma, me a bagha izezɨ, a duar kuraba batoghamin gavgavim ko gumazamiziba itir arɨmariaba akɨramin gavgavim sara me ganɨngi. 2 Egha me amaga ghaze, ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam akun, egh gumazamizibar arɨmariaba akɨrmɨghtɨ me ua deragham. 3  *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨsɨva bizitam inian markɨ, mɨtariba, dagheba, dagɨaba, ko siotɨn ia gɨn daghuamin tam inian markɨ. 4 * *Ia kamaghɨn damigh, dɨpenir ia aven zuir manam, ia dɨpenir kamra ikɨ, mangɨ dughiar ia nguibar kam ataghɨraghamim. 5 * *Eghtɨ gumazamiziba ia gifueghan koghtɨ, dughiar ia men nguibam ataghɨraghamim, ia uan dagaribar mɨneziba apɨsigh, eghtɨ me fogh suam, arazir me amizir kam, a derazir puvatɨ.”* 6 * *Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba nguibabar ghuava, Akar Aghuim akura egha arɨmariar gumazamizibagh amima me ghuamazi.

Herot foghasa, Iesus a tinara

(Matyu 14:1-2; Mak 6:14-16)

7-8 * *Ezɨ Herot, gavmanɨn dapanim, a bizir Iesus amiba baraghizɨma da ghuavɨra iti. A fo, marazi ghaze, Jon aremegha ua dɨkafi, ezɨ marazi ghaze, Elaija oto, ezɨ marazi ghaze, Godɨn akam inigha izir gumazir mam fomɨra ikegha aremegha ua dɨkafi. Kamaghɨn amizɨma, Herot bar nɨghnɨzir avɨribagh ami. 9 * *Egha Herot kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Jonɨn fɨrim atu. Ezɨ tina bizir kabagh amima me dar gun mɨgei?” Egha a Iesusɨn ganasa.

Iesus dagheba 5,000ɨn gumazibagh anɨdi

(Matyu 14:13-21; Mak 6:30-44; Jon 6:1-13)

10 Ezɨ Iesusɨn aposelba uamategha izegha, bizir me amizibar gun a mɨgei. Ezɨ a me inigha me uarira nguibar mam an ziam Betsaidan ghue. 11 Ezɨ gumazir bɨzir avɨrim a gɨfoghava an gɨn zui. Ezɨ Iesus me gifuegha, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn gun me mɨgɨava, gumazamizibar arɨmariaba akɨri. 12 * *Bar guaratɨzimɨn Iesusɨn 12plan aposelba a bagha izegha kamaghɨn a mɨgei, “E gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti. Nɨ gumazamiziba amadaghtɨ, me danganir kamɨn itir nguibaba ko nguibar roghɨra itibar mangɨva, uari bagh dagheba ko dakuamin danganiba buri.”

13 Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Ia uari daghetaba me danɨng.”

Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “E bar bretɨn rubuzir 5pla ko osirir pumuningra iti. Egh e mangɨ gumazir avɨrir kaba bagh dagher tabagh ivezeghan koghtɨ, dagheba bar otevegham.” 14 (Dughiar kam gumazibar dɨbobonim, 5,000 boroghɨn ghu.)

Ezɨ Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Ia me mɨkɨmtɨ me 5pla ten, 5pla tenɨn okoruabar dapighirɨ.” 15 Ezɨ suren gumaziba kamaghɨram amizɨma, gumazamiziba bar apia. 16 Ezɨ Iesus bretɨn rubuzir 5pla ko osirir pumuning inigha kogha overiamɨn gara Afeziar Ekiam mɨnabagha, bretba ko osirimning apɨrigha gumazamizibar anɨngasa uan suren gumazibagh anɨngizɨ me me ganɨdi. 17 Ezɨ gumazamizir kaba bar amegha, naviba bar izɨfa. Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba, dagher nar me ataghiziba, me da inigha 12plan akɨrabagh aghuizɨma da bar izefe.

Pita Iesusɨn gun mɨgɨa ghaze, a tina

(Matyu 16:13-19; Mak 8:27-29)

18 * *Dughiar mamɨn Iesus uabɨra Afeziam ko mɨgeima, an suren gumaziba a ko itima, a men azara, “Gumazamiziba tina na garɨsi?”

19 * *Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Marazi ghaze, nɨ Jon, Gumazamiziba Ruer Gumazim, ezɨ marazi ghaze, nɨ Elaija, ezɨ marazi ghaze, Godɨn akam inigha izir gumazir fomɨra itir mam aremegha ua dɨkafi.”

20 * *Ezɨ Iesus men azara, “Ezɨ ia? Ia uari ghaze kɨ tina?”

Ezɨ Pita an akam ikaragha ghaze, “Nɨ Godɨn izezir Krais, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.”

Iesus ghaze, an aremegh
ua dɨkavigham

(Matyu 16:20-28; Mak 8:30--9:1)

21 Iesus mɨgɨrɨgɨar gavgavim uan suren gumazibagh anɨga ghaze, ia nan gun tavɨn mɨkɨman markɨ. 22 * *Egha a kamaghɨn mɨgei, “Gumazamizibar Otarim bar mɨzazir ekiaba ko osɨmtɨziba iniam. Eghtɨ Judabar gumazir aruaba koma ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me an aghuaghɨva a mɨsueghtɨ an aremegham. Egh dughiar mɨkezimɨn a ua dɨkavigham.”

23 * *Egha a bar moghɨra me mɨgɨa ghaze, “Gumazitam o amizitam nan gɨn izɨsɨ, a ifongezir biziba gɨn amadagh uan ter ighuvim zurara a gisaghpugh nan gɨn izɨ. 24 * *Gumazamizir manam uan ikɨrɨmɨrim suiraghsɨ nɨghnɨghtɨ, an ikɨrɨmɨrim gɨvagham. Eghtɨ gumazamizir manam na bagh uan ikɨrɨmɨrim ateghɨva, uan ikɨrɨmɨrim iniam. 25 * *Gumazim o amizim nguazimɨn itir biziba bar da inigh, a gɨn oveghtɨ, bizir kaba manmaghɨn an akuragham? Bar puvatɨ. 26 * *Tina nan ziam ko nan Akar Aghuimɨn gun mɨkɨman aghumsɨghtɨ, gɨn Gumazamizibar Otarim uan afeziamɨn boroghɨn ikeghɨva Godɨn damazimɨn zuezir enselba ko Godɨn angazangarim sara izighirɨva, uaghan men aghumsɨgham. 27 Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia kagh tuivighav itir darasi, ian tarazi oveghan kogham. Ia ikɨvɨra ikɨ gantɨma, God Bizibagh Ativamin Dughiam otogham.”

Iesusɨn mɨkarzim igharagha gari

(Matyu 17:1-13; Mak 9:2-13)

28  *Iesus bizir kabav kemezɨ, 8plan dughiaba gɨvazɨma, a gɨn Pita, ko Jon, ko Jems inigha me God ko mɨkɨmasa mɨghsɨar ekiar mamɨn ghuavanabo. 29 Egha a God ko mɨgeima, an guamɨn ganganim ragha igharagha oto. Ezɨ an korotiaba bar ghurghurigha onɨmarimɨn mɨn taghtasi. 30 Gumazir pumuning, Moses ko Elaija, 31 * *aning Afeziar Ekiamɨn angazangarimɨn aven ikia, egha Iesus ko uariv gei. Me Iesus nguazir kam ataghɨragham koma bizir a Jerusalemɨn damuamin bizibav gei. 32 * *Pita uan namakamning ko pariam men azima me akui, me osegha Iesusɨn angazangarir gavgavimɨn ganigha uaghan gumazir pumuningɨn gari, aning a ko tughav iti.† 33 Ezɨ gumazimning an ataghɨrazima Pita kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, bar deragha e kagh iti! E purirpenir pumuning ko mɨkezimɨn ingaram. Nɨ bagh tam, Moses bagh tam, egh Elaija bagh tam.” (Pita akar kam mɨgɨa, egha uabɨ mɨgɨrɨgɨar a mɨkemezir kam gɨfozir puvatɨ.)

34 A mɨgɨavɨra itima, ghuariar mam otogha me avara, ezɨ me ghuariamɨn aven ghua bar atiatingi. 35 * *Ezɨ tiarir mam ghuariamɨn tongɨn otogha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kar nan Otarim, kɨ a ginaba. Ia anarɨram oragh!” 36 Tiarir kam mɨkemegha gɨvazɨma, me Iesusɨn garima a uabɨra iti. Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba bizir me ganizimɨn gun gumazitam mɨkemezir puvatɨ.

Otarir mam, duar kuram a gapazazɨma Iesus a batoke

(Matyu 17:14-23; Mak 9:14-32)

37 Egha me amɨmzaraghan mɨghsɨam ategha izaghirima, gumazamizir avɨrim iza tuavimɨn a bato. 38 Ezɨ gumazir mam men torimɨn ikia dei, “Tisa, kɨ nɨ gakaghori, nan otarir bar vamɨra iti, kamaghɨn amizɨ nɨ an ganigh. 39 Duar kuram an aven ikia a gamima a zuamɨra ara dei. Egha anekurima a nguazim gɨra puv nɨsi. Ezɨma pupuviba an akamɨn otifi. Duar kurar kam dughiar mabar an ikia bar pazava a gamuava, anetaghɨrazir puvatɨ. 40 Kɨ a batoghasa nɨn suren gumazibagh aghori. Ezɨ me a damuan ibura.”

41 Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Oio, kɨ bar amɨra, ia dughiar kamɨn itir gumazamiziba, ia nɨghnɨzir gavgaviba puvatɨ, ian araziba ko nɨghnɨziba bar derazir puvatɨ. Dughiabar manmaghɨn, kɨ ia ko ikɨ egh ian osɨmtɨziba ateram? Nɨ uan otarim inigh kagh izɨ.” 42 Ezɨ otarim izavɨra itima, duar kuram an ekunizɨma a nguazim girɨgha uam aguava egha puv nɨsi. Ezɨ Iesus duar kuram batoghezɨma, a borim ataghizɨ a dera. Ezɨ Iesus a inigha uam an afeziam ganɨngi. 43 Ezɨ gumazamiziba bar Godɨn gavgavimɨn ganigha dɨgavir kuram gami.

Me bar puv Iesus amizir bizibagh nɨghnɨzima, a uan suren gumazibav gei, 44 * *“Ia deraghvɨra na baraghtɨ, kɨ bizitam ia mɨkɨmasa. Me Gumazamizibar Otarim isɨ gumazir kurabar dafarim darɨgham.” 45 * *Ezɨ me mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ. A men modo, kamaghɨn amizɨ me a gɨfozir puvatɨgha an azangsɨghan atiatingi.

Tina ziar ekiam iniam

(Matyu 18:1-5; Mak 9:33-37)

46 * *Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba uarira uari adoghodogha ghaze, tina men dapanimɨn ikiam. 47 Me mɨgeima, Iesus men nɨghnɨzibagh fogha borim inizɨ, borim an mɨn tughav iti. 48 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Gumazitam o amizitam na gɨnɨghnɨgh egh borir dozir kamagh garitam inigh an akuragham, kamaghɨn a na inigha nan akurvasi. Egha tina nan akurvasi, a nan Afeziar na amadazimɨn akurvasi. Kamaghɨn amizɨ, tina ian tongɨn ziam puvatɨ, a ziar ekiam iniam.”

Tina ian apanim gamir puvatɨ, a ian anav

(Mak 9:38-40)

49 * *Ezɨ Jon Iesus mɨgei, “Tisa, e garima gumazir mam nɨn ziamɨn duar kuraba batosi. E fo, a en mav puvatɨ, ezɨ e an anogoroke.”

50 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Tina ian apanim gamir puvatɨ, a ian anav. Eghtɨ, ia an anogoroghan markɨ.”

Iesus uan suren gumaziba ko Jerusalemɨn zui

(Sapta 9:51--19:28)

Samarian gumazamiziba Iesus men nguibamɨn izan me an aghua

51 * *God Iesus inigh uan Nguibamɨn ghuavanangamin dughiam roghɨra izezɨma, Iesus Jerusalemɨn mangasa nɨghnɨzim gamigha iti. 52 Egha uan mɨgɨrɨgɨar gumazir maba amangizɨma, me akam inigha faragha ghue. Me Samarian nguibar mamɨn a bagha bizibar akɨrasa ghue. 53 * *Ezɨ gumazamizir nguibar kamɨn itiba fo, Iesus Jerusalemɨn zui, kamaghɨn amizɨma me Iesus inian aghua.‡ 54 * *Ezɨ suren gumazimning, Jems ko Jon bizir kabar ganigha an azara, “Ekiam, nɨ ifueghtɨma e Godɨn Nguibamɨn itir avim bagh diaghtɨma a izighirɨva gumazamizibar isigham.” 55 Ezɨ Iesus raghava aningɨn atari. 56 Egha me nguibar igharazimɨn ghue.

Iesusɨn gɨn mangamin ivezim

(Matyu 8:19-22)

57 Iesus uan suren gumaziba ko tuavimɨn zuima, gumazir mam Iesus mɨgei, “Nɨ danganir manamɨn mangam, kɨ uaghan nɨ ko mangam.”

58 Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Afiar atiaba nguazir toribar itima, kuaraziba mɨkonibar iti, ezɨ Gumazamizibar Otarim dakuamin danganiba puvatɨ.”

59 Egha Iesus gumazir igharazim mɨgei, “Nan gɨn izɨ.”

Ezɨ gumazim an akam ikaragha ghaze, “Ekiam, nɨ faragh nan amamangatɨghtɨ, kɨ mangɨ uan afeziam mozim dafaka.”

60 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Markɨ. Gumazir ovengeziba uari uan gumazir kuaba afɨ. Nɨ mangɨva God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam akunam.”

61 * *Ezɨ gumazir mam ua Iesus mɨgɨa ghaze, “Ekiam, kɨ nɨn gɨn mangam. Nɨ faragh nan amamangatɨghtɨ, kɨ mangɨ uan adarazir ganika.”

62 Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Tav itazim kuazagh egh raghɨrɨgh gɨn ganam, a God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ingaran kogham.”

10

Iesus 72plan gumaziba amangizɨ me ghua an ingangarim gami

1 * *Egha bizir kabar gɨn Ekiam 72plan gumazir igharaziba mɨsevegha pumuning pumuning faragh nguibar ekiaba ko danganir a mangasa nɨghnɨzibar me amadi.* 2 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Dagher bar avɨrim anigha gɨvagha azenimɨn iti. Ezɨ ingangarir gumazamizir da iniamin avɨriba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia azenir kamɨn ghuavimɨn azangsɨghtɨ, a ingangarir gumazamizibar amangɨtɨ, me an azenimɨn mangɨ dagheba iniam. 3 * *Ia mangɨ! Kɨ sipsipɨn nguziba afiar atiabar torimɨn iti moghɨn ia amadazɨ ia zui. 4 * **Egh dagɨaba azuir mɨtarim ko beghiam ko dagarir asuaba inian markɨ. Eghtɨ gumazitam tuavimɨn ia batoghɨva dughiam ia danɨngtɨ, ia a ikaraghan markɨ.

5 “Egh ia dɨpenitamɨn aven mangɨ egh faragh kamaghɨn mɨkɨm suam, navir amɨrizim ia ko iti. 6 Eghtɨ gumazir navir amɨrizim kagh ikɨtɨ, ia navir amɨrizim an ikɨ. Puvatɨghtɨ, ian navir amɨrizim ua ia bagh izegham. 7 * *Guizbangɨra, ingangarir gumazamiziba uan ivezim isi. Kamaghɨn amizɨ ia dɨpenir kamɨn aven ikɨ, dagheba ko dɨpar tizir me ia ganɨdiba, ia dar amɨ. Egh dɨpenir mamɨn ikegh mamɨn mangan markɨ.

8 * *“Egh ia nguibar ekiamɨn aven mangɨghtɨma, me ia inigh tizim ia danɨngtɨ, ia puram anemɨ. 9 Egh ia arɨmariaba itir darazir amightɨ me ghuamagheghtɨ, ia kamaghɨn me mɨkɨm, God Bizibagh Ativamin Dughiam roghɨra ize. 10-11 * *Egh ia nguibar ekiatamɨn aven mangɨtɨma, me ia inighan koghtɨma, ia tuavir dozibar aven mangɨ mɨkɨm suam, ‘Ian nguibar ekiamɨn nguaziba en dagaribar poghezɨ, e da dɨsi, eghtɨ ia kamaghɨn ganigh fogh suam, ia amizir arazir kam, a derazir puvatɨ. Egh ia fogh suam, God Bizibagh Ativamin Dughiam roghɨra ize.’ 12 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, osɨmtɨzir nguibar kam iniamim, an osɨmtɨzir Sodom inizim gafiragham.”

Gumazamizir navim gɨrazir puvatɨziba bar ikuvigham

(Matyu 11:20-24)

13 * *Egha Iesus ua kamaghɨn uan 72plan gumazibav gei, “Ia Korasinɨn nguibamɨn itir gumazamiziba, iavzika! Ia kuram iniam. Ia Betsaidan nguibamɨn itir adarasi, Iavzika! Ia bar ikuvigham. Gumazitam Tairɨn nguibam ko Saidonɨn nguibamɨn ghua, mirakelɨn kɨ amiziba men tongɨn dagh amighai, Tair ko Saidonɨn itir darazi ti fomɨra navibagh iragha, azir adiariba aghuigha, averenim gapiava a gurua, egha uan arazir kamɨn uari akakagha ghaze, me uan arazir kuraba ataki. 14 Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, osɨmtɨzir ia iniamim, an osɨmtɨzir Tair ko Saidon iniamim gafiragham. 15 * *Ezɨ ia Kaperneamɨn nguibamɨn itir darasi, ia ghaze, ia uari fegh Godɨn Nguibamɨn ikiam, a? Bar puvatɨ, God ia akunightɨ ia Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram.

16 * *“Tina ia barasi a uaghan na barasi, tina ia barazir puvatɨ a uaghan na barazir puvatɨ. Egha tina na barazir puvatɨ, a nan Afeziar na amadazim uaghan a barazir puvatɨ.”

72plan gumaziba uamatenge

17 Ezɨ 72plan gumaziba ua iza bar akuegha kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, e nɨn ziam dɨborima duar kuraba en akabar mɨrara zui.”

18 * *Ezɨ a me mɨgɨa ghaze, “Kɨ Satanɨn garima a ira onɨmarimɨn mɨn Godɨn Nguibamɨn tagha gɨfa. 19 * *Ezɨ kɨ gavgavim ia ganigha gɨfa, eghtɨ ia kuruziba ko tuighakabagh isɨn daruva da dɨkɨva, egh uan apanibar gavgavim a gɨvagham. Eghtɨ me bizir kuratam ia damuan iburagham. 20 * *Eghtɨ duar kuraba ian akam mɨrara ghuzir bizim bagh akongan markɨ. God uan Nguibamɨn ian ziaba osirizir bizim baghɨva ia akong.”

Iesus bar akuegha uan Afeziam mɨnabi

(Matyu 11:25-27; 13:16-17)

21 Ezɨ dughiar kamra, Godɨn Duam Iesus gamima a bar akongegha kamaghɨn mɨgei, “Afeziam, nɨ nguazim ko overiam gativazir Ekiam! Nɨ fofozim ko nɨghnɨzir aghuiba itir gumazamiziba bizir kaba men modo, egha boribar mɨn itir gumazamizibar aka. Kamaghɨn amizɨ kɨ nɨ mɨnaba. Guizbangɨra Afeziam, nɨ uan ifongiamɨn kamaghɨn ami.”

22 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Nan Afeziam biziba bar da isa nan dafarim gatɨ. Ezɨ gumazitam Otarim gɨfozir puvatɨ. Afeziam uabɨra a gɨfo. Egha tav Afeziam gɨfozir puvatɨ. Otarim uabɨra, ko gumazir Otarim ifuegha Afeziam isa men akaziba, merara Afeziam gɨfo.” 23-24  *Egha a ragha uan suren gumazibar gara kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazir avɨriba ko gumazamizir aghuir avɨriba, me ia datɨrɨghɨn garir bizibar ganamin ifongiar bar ekiam ikia, me dar ganizir puvatɨ. Egha ia datɨrɨghɨn orazir akar kaba, me da baraghan ifongiar bar ekiam ikia, me tam baraghizir puvatɨ. Ezɨ ia, ian damaziba bizibar gari, kamaghɨn amizɨ ia bar akongegh!”

Samarian gumazim Judan mavɨn akurazir eghaghanim, Iesus a gami

25 * **Ezɨ dughiar mamɨn, Judan Arazibagh fozir gumazir mam dɨkavigha Iesus gifarasa purama an azara, “Tisa, kɨ manmaghɨn damighɨva zurazurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam?”

26 Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Akar Gavgavir manam Moses Osirizir Arazibar akamɨn aven iti? Nɨ manmaghɨn an gari?”

27 * *Ezɨ an a ikaragha ghaze, “Nɨ uan Ekiam, a nɨn God, nɨ bar uan navir averiam ko uan duam ko uan nɨghnɨzim ko uan gavgavim sara bar a gifongegh. Egh uaghan, nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, uan namakabagh ifongegh.”

28 * *Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Nɨ bar deragha mɨgei. Nɨ mamaghɨra damigh zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam.”

29 * *Ezɨ a gumazamizibar damazimɨn deraghasa, kamaghɨn a Iesusɨn azara, “Ezɨ tina nan namakaba?”

30 Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Gumazim Jerusalem ateghava Jerikon uaghira, egha gumazir kuraba batozɨma, me an korotiaba suegha, puvɨram a mɨsueghava are, egha anetaghizɨma a mɨkɨrɨgha irɨghav iti. 31 Ezɨ ofa gamir gumazim tuavir kamra uaghira egha an gara a gitagha zui.

32 “Kamaghɨra Livain gumazim uaghan iza danganir kamnaghɨra an gara a gitagha zui.

33 * **“Ezɨma Samarian gumazir mam iza danganir gumazir kam itimra izava, an apighava bar an apangkufi. 34 Egha a bagha ghua wain ko borem an duaba ruegha da nomke. Egha a gumazim isa uan donki gisɨn anefagha, a inigha ghua daguir dɨpenir mamɨn aven ghugha, deravɨram a gami. 35 Egha amɨmzaraghan a dagɨar pumuning dɨpenir ghuavim ganigha ghaze, ‘Nɨ deragh an gan, eghtɨ dughiar kɨ uamategh izamim, kɨ izɨ bizir tizir nɨ uam a gamiziba, kɨ da ikaragham.’

36 “Ezɨ nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, gumazir pumuning ko mɨkezir kabar manam gumazir kuraba mɨsoghezir gumazimɨn namakam?”

37 Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazim a ikaragha ghaze, “Gumazir an apangkuvizim.”

Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨva kamaghɨra damu.”

Iesus Maria ko Martan dɨpenimɨn iti

38  *Iesus uan suren gumaziba ko tuavimɨn ghua nguibamɨn oto. Ezɨ amizir mam, an ziam Marta, a Iesus inigha uan dɨpenimɨn ghu. 39 * *Ezɨ an afumimɨn ziam Maria. A Iesusɨn dagarimɨn boroghɨra aperaghav ikiava a barazima a mɨgei. 40 Ezɨ Marta ingangarir avɨrim an nɨghnɨzimɨn izi, ezɨ an osɨmtɨzim sara dagher me damamibagh ami. Egha a Iesus bagha iza an azara, “Ekiam, nan afumim na ataghizɨma kɨ uabɨra ingangaribagh ami, ezɨ nɨ na gɨnɨghnɨsi, o? A mɨkemeghtɨma a nan akuragh!”

41 Ezɨ Ekiam a ikaragha ghaze, “Marta, Marta, nɨ bizir avɨribagh nɨghnɨgha da bagha muriam nɨ dɨghori. 42 * *Nɨ bizir vamɨra bagh nɨghnɨgh. Maria a bizir aghuimra mɨsefe. Ezɨ bizir kam, gumazitam a dama a inighan kogham.”

11

Iesus God ko mɨgeir arazibar
men sure gami

(Matyu 6:9-15; 7:7-11)

1 * *Iesus danganir mamɨn ikia God ko mɨkemegha gɨvazɨma, an suren gumazir mam a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, nɨ God ko mɨgeir arazibar en sure damu, mati Jon uan suren gumazibar sure gamizɨ mokɨn.”

2  *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia God ko mɨkɨmamin dughiamɨn, ia kamaghɨn mɨkɨm:

“ ‘En Afeziam, nɨn ziam bar zue, ezɨ arazir kuraba an saghon iti.

Dughiar Nɨ Bizibagh Ativamim, a izɨ.

3 E datɨrɨghɨn damamin dagheba,

nɨ datɨrɨghɨn da isɨ e danɨng.

4 Egh me e gamir arazir kuraba e da gɨn amadi moghɨn,

nɨ en arazir kuraba gɨn amang.

Egh e ateghtɨ,

e osɨmtɨzibar aven ikɨtɨ

bizitam en navim bɨraghtɨ,

e arazir kuratam damuan kogham.’ ”

5-6 Ezɨ Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Ian tongɨn gumazitam namakatam ikɨva, egha dɨmagarir arɨzimɨn a bagh mangɨva kamaghɨn a mɨkɨmam, ‘Namakam, nɨ daghetaba nan akuragh. Nan akar gumazim tuavimɨn iza na batozɨ, kɨ a danɨngamin dagheba puvatɨ.’

7 “Eghtɨ, gumazir dɨpenimɨn aven itim kamaghɨn an akam ikaragham, ‘Nɨ ingangarim na danɨngan markɨ. Kɨ tiar akam asaragha gɨfa, egha uan boriba koma akui. Kamaghɨn kɨ dɨkavighɨva bizitam nɨ danɨngan kogham.’ 8 * *Ezɨ kɨ ia mɨgei, dɨpenir ghuavim dɨkavighɨva uan namakam puvatɨzir biziba bar a danɨngam. A bizir kaba uan namakam danɨngan ifongezir puvatɨ, egha an a ganɨngi. An namakam a dɨmvɨra ikian an aghuagha, dɨkavigha iza bizir a bar ifongeziba a ganɨngi.”

9 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia God ko mɨkɨm, egh biziba bagh an azangtɨ, a da isɨ ia danɨngam. Egh ia biziba bagh ruiva, ia da bativam. Egh ia tiam gafughafughtɨ, God ia bagh tiam kuigham. 10 Gumazir Godɨn azaiba, me biziba isi. Ezɨ gumazir biziba bagha ruim da batifi. Eghtɨ gumazir itiam gafughafuzim, God a bagh tiam kuigham.

11 * *“Ian boritam uan afeziam, osiriba bagh an azangsɨghtɨma, a ti kuruzitam a danigham? Bar puvatɨ. 12 Egh borim tuarir aroriam bagh uan afeziamɨn azangsɨghtɨma, a ti tuighakam a danigham, o? 13 Ia afeziar arazir kurabagh amiba, egha ia zurara bizir bar aghuiba uan boribagh anɨdi. Ia deraghvɨra kamaghɨn fogh, guizbangɨra ian Afeziar uan Nguibamɨn itim bar akueghvɨra uan Duam isɨ gumazir a ko mɨgeibar anɨngam.”

Me ghaze, Iesus duar kuram ko ingari

(Matyu 12:22-30; Mak 3:20-27)

14 Egha Iesus duar kurar gumazim gamima a mɨgeir puvatɨzim batoke. Ezɨ duar kuram anetaghizɨ, gumazir mɨgeir puvatɨzim datɨrɨghɨn mɨgei. Ezɨ gumazamiziba dɨgavir kuram gami. 15 * *Ezɨ marazi ghaze, “A Belsebulɨn gavgavimɨn duar kuraba batosi, a duar kurabar gumazir dapanim.”*

16 * *Ezɨ marazi Iesus basamasa ghaze, “Nɨ Godɨn gavgavimɨn mirakelɨn arazitam damightɨ, an overiamɨn ikegh izighirɨtɨ, e an ganigh fogham.”

17 * *Ezɨ Iesus men nɨghnɨzibagh fogha, kamaghɨn me mɨgei, “Kantrin tamɨn gumazamiziba uari tuiragh uarira uariv soghtɨ, men dabirabim ikuvigham. Eghtɨ dɨpenir vamɨran itir darazi uariv sogh, egh uari abigh egh men dabirabim ikuvigham. 18 Ia ghaze, kɨ ti Satanɨn gavgavimɨn duar kuraba batosi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian azai, Satan uan adarazi ko uari abigh uariv sogh, egh me manmaghɨn tugh gavgavigh bizibar ganamin gavgavim ikiam? Bar puvatɨgham. 19 Ia ghaze, kɨ Belsebul da gavgavim isa duar kuraba batosi. Ezɨ tinara ian adarazir akurvazima, me duar kuraba batosi? Ian adarazi amir araziba, darara ian akagha ghaze, ia paza na mɨgei. 20 * *Eghtɨ kɨ Godɨn Duamɨn gavgavimɨn duar kuraba batoghtɨ, ia kamaghɨn fogh suam, God Bizibagh Ativamin Dughiam ia batogha gɨfa. 21 Gumazir gavgavitam mɨdorozir biziba bar da inigh, egh uan dɨpenim bagh gantɨ an biziba bar deraghvɨra ikiam. 22 * *Eghtɨ gumazitam bar gavgavigh a ko mɨsogh, anebɨragh, an mɨdorozir bizir a gamima a gavgavim ikia mɨsoziba inigh mangɨ, da tuiragh da isɨ gumazir igharazibar anɨngam. 23 * *Tina nan namakam puvatɨ, a nan apanim. Ezɨ gumazim nan akuragha gumazamiziba akumakuir puvatɨ, gumazir kam men gɨntɨzima me tintinibar zui.”

Duar kuram uamategha ize

(Matyu 12:43-45)

24 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Duar kuram gumazir mam ategha dɨpaba puvatɨzir danganibar arua ikiamin danganiba buri, egha a tam batozir puvatɨgha, egha uabɨ mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ uamategh faragha ikezir dɨpenimɨn mangam.’ Egha a uamategha ghua garima, me dɨpenim avizɨ, a bar zuezɨma an itir biziba bar deragha ikia pura iti. 25 Egha a uamategha ghua garima, me dɨpenim avizɨ, a bar zuezɨma an itir biziba bar deragha iti. 26 * *Egh duar kurar kam mangɨ, 7plan duar kurar a gafiragha arazir kurabagh amiba, men aku izam. Egh me mangɨ, dɨpenir kamɨn ikiam. Gumazir kam faragha paza ike, egh a datɨrɨghɨn bar pazavɨra ikiam, eghtɨ an dabirabim, dabirabir a faragha ikezim bar a gafiragh bar ikuvigham.”

Gumazir manaba bar akuegham?

27 * *Ezɨ Iesus bizir kabav gɨavɨra itima, amizir mam gumazamizibar tongɨn ikia kamaghɨn dɨa mɨgei, “Amizir nɨ bategha oteba nɨ ganɨngizim, a bar akongegh.”

28 * *Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Te nan Afeziamɨn akam baragha an gɨn zui, me bar akongegh.”

Mirakelɨn azangsɨzim

(Matyu 12:38-42; Mak 8:12)

29 * *Ezɨ gumazamiziba otiva izavɨra itima, Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Datɨrɨghɨn itir gumazamiziba bar ikufi. Me mirakelɨn arazir kɨ damightɨ me ganigh foghamim bagha azangsɨsi. Eghtɨ kɨ arazitam men akakaghsɨ me danighan kogham. God Jona gamizir arazimɨn mɨn, me arazir kamɨn ganam. 30 * *Fomɨra Jona batozir arazim Niniven nguibar ekiamɨn gumazamizibar aka. Kamaghɨra, Gumazamizibar Otarim datɨrɨghɨn itir gumazamiziba arazitam men akagham. 31 * *Fomɨra Seban Atrivir Amizim nguazir kamɨn saghon ikegha Solomonɨn fofozir aghuimɨn akaba baraghasa ize. Ezɨ gumazir mam bar Solomon gafiragha ian tongɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, Gumazamiziba Godɨn Kotiamɨn Tuivamin Dughiamɨn, Seban Atrivir Amizim tugh datɨrɨghɨn itir gumazamizibar arazir kurabar gun mɨkɨmam. 32 * *Eghtɨ Godɨn Kotɨn Dughiamɨn, Niniven gumazamiziba dɨkavigh ian arazir kurabar gun mɨkɨmam. Ia fo, Niniven adarazi Jona akunizir akam baregha navibagh ira. Ezɨ Gumazir datɨrɨghɨn ian tongɨn itir mam, a bar Jona gafira!”

Nɨn damazimning mɨkarzimɨn angazangarim

(Matyu 5:15; 6:22-23)

33 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam lam gaborogha danganir mogometamɨn a modozir puvatɨ, o a inigha itarir ekiamɨn aven amadazir pu. Puvatɨ, an a isɨ an danganimram anefagham. Eghtɨ tina aven izɨ, an angazangarimɨn ganam. 34 * *Damaziba, da lamɨn mɨn namnamɨn angazangarimɨn mɨn iti. Damazim derazɨ, angazangarim bar nɨn namnam gizɨvagham. Eghtɨ nɨn damazim ikuvightɨ, mɨtatem nɨn namnam, avaragham.† 35 Kamaghɨn amizɨ, nɨ ua bagh deravɨra gan, puvatɨghtɨ, angazangarir nɨn itim, mɨtarmem an epazagham. 36 Kamaghɨn amizɨ, angazangarim bar nɨn mɨkarzim gizɨvaghtɨ, mɨtarmem tong an epazaghan koghtɨ, nɨn mɨkarzim bar angazangarimɨn ikiam, mati lamɨn angazangarim nɨ gisirazɨ mokɨn.”

Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, arazir kurabagh ami

(Matyu 23:1-36; Mak 12:38-40; Luk 20:45-47)

37 * *Iesus mɨkemegha gɨvazɨma, Farisin mam Iesus ko damasa an gighamizɨ, Iesus an dɨpenimɨn aven ghugha dagher dakozim gapera. 38 * *Ezɨ Farisin kam garima, Iesus ruezir puvatɨgha a koma api. Ezɨ a kamaghɨn ganigha aguaghfa.

39 * *Ezɨ Ekiam kamaghɨn a mɨgei, “Ia Farisiba, Ia bar deraghavɨra kapba ko itaribar azeniba rue, ezɨ ian navir averiabar aven bar ikuvigha mɨze. Ia okɨmakɨam koma arazir kurabagh ami. 40 Ia bar gumazir onganiba! God azenan ingarizir biziba, a uaghan aven dar ingari? 41 * *Eghtɨ ia bizir itaribar averiabar itiba isɨva gumazir onganarazibar anɨng, eghtɨ ian biziba bar zuegham.

42 * *“Ia Farisiba, ia ghaze, ia isɨngtɨzim daghebagh anɨdir zuravarir 10plan pozibar da arɨgha, egha pozir vamɨra God ganɨdi. Egha ia Godɨn guizɨn arazim ko a gifongezir arazim ataghɨrasi. Ia faragh arazir ekiar kabar gɨn mangɨ dar amu, egh uaghan arazir dozir ia amiba sara, uaghan dar amu. Kamaghɨn amizɨ, iavzika, ia bar ikuvigham!

43 * *“Ia zurara God ko mɨgeir dɨpenibar aven dabirabir aghuariba iniasa bar ifonge. Egha uaghan maketɨn danganiba me dughiaba ia danɨngasa, ia bar ifonge. Kamaghɨn amizɨ, iavzika, ia bar ikuvigham.

44 * *“Ia mati matmatiar me gan foghan koghamibar mɨn iti. Ezɨ gumazamiziba dagh fozir puvatɨgha dagh isɨn arui. Egha Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, iavzika, ia bar ikuvigham!”

45 Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir mam a ikaragha ghaze, “Tisa, nɨ bizir kabav gɨa, uaghan e gasɨghasɨsi.”

46 * *Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba, ia osɨmtɨziba gumazamizibagh arɨzima me da ateran ibura. Ezɨ ia uari uan dafar puzitamɨn men akuragha bizitam aterir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, iavzika, ia bar ikuvigham! 47 * *Ian inazir afeziaba Godɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨma me ariaghire. Ezɨ ia me bagha dagɨar mozir aghuiba okoregha men aghariba mozibagh arɨki. Kamaghɨn amizɨ, iavzika, ia bar ikuvigham! 48 Ia arazir kam gumazamizibar akakagha ghaze, ian inazir afeziaba amir arazir kam dera. Ezɨ me Godɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨ me ariaghire, ezɨ ia me bagha mozibagh ami.

49 “Bizir kam bagha, Godɨn fofozir aghuim kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ me bagh nan akam inigha izir gumaziba koma aposelba amangam, eghtɨ men tarazi, me me mɨsoghtɨma, me arɨghiram. Eghtɨ igharaziba, me arazir kurabar me damuam!’ 50 Fomɨra nguazir kam otozir dughiam, Godɨn akam inigha izir gumaziba, me me mɨsoghezɨ me ariaghire, ezɨ arazir kam iza datɨrɨghɨn tu. Kamaghɨn amizɨma ia datɨrɨghɨn iti darazi men ivezim iniam. 51 * *Ezɨ modorozir arazir kam, an Abelɨn dughiamɨn ikegha iza Sekaraian dughiamɨn tu. Gumazir kam, Sekaraia, me ofa gamir dakozim ko Godɨn Dɨpenimɨn tɨzimɨn a mɨsoghezɨma an areme. Ezɨ kɨ ia mɨgei, arazir kurar kabar ivezim gumazir datɨrɨghɨn itiba bativam.

52 * *“Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba, ia Godɨn fofozimɨn tiar akamɨn kiba inigha ghue. Ia uari aven ghuezir puvatɨgha, aven mangamin gumazamizibar tiar akam apɨri.”

53 Egha Iesus danganir kam ataghɨrazima, Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba, me akar kurabar a mɨgei. Egha azangsɨzir avɨribar a gami. 54 * *Egha me an gari, a bizitam pazɨva a mɨkemeghtɨma, me an suigham.

12

Farisibar arazir ifavariba bagh gan

(Matyu 10:26-27)

1 * *Ezɨ dughiar kamɨn gumazamizir bar avɨrim uari akuvaghav ikia uari dɨkabɨri. Ezɨ Iesus maghɨra uan suren gumaziba faragha dav gɨa ghaze, “Ia uari bagh gan. Farisiba mati, yis bretɨn aven ghugha a gamizɨma a bar buizɨ moghɨn ian aven mangɨ ia gasɨghasɨgham. Kamaghɨra ifavarir araziba uaghan bar ia gasɨghasigham. 2 * *Moegha itir biziba, da azenim giregham. Akar aven itiba, gumazamiziba dagh fogham. 3 Ezɨ bizir ia mɨtatemɨn mɨkemeziba, me aruer angazangarimɨn da baragham. Ezɨ bizir tizir ia sighsirir akabar uan kuaribagh arɨgha dɨpenir averiabar uariv kemeziba, me mangɨ dɨpenir nogoribar tuiv dar gun mɨkɨmam.”

Gumazim Godram atiating

(Matyu 10:28-31)

4 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Nan namakaba, kɨ ia mɨgei, ia gumazir namnar kɨnibav sozibar atiatingan markɨ. Me gɨn ua bizitam damighan kogham. 5 *Ezɨ, ia tinarama atiatingam, kɨ ian akagham. Ia Godɨn atiating, a ian namnam gasɨghasighɨva, gɨn ia inigh helɨn avim mɨkɨnamin gavgavim iti. Ezɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia Godɨn atiating. 6 Ia fo, gumazamiziba kuarazir dozir 5pla wan toian vaghvagh dagh ivezegham. Ezɨ God dar tam bakɨnɨghnighan kogham. 7 * *God uaghan ian dapanir arɨziba menge, egha a bar deraghavɨra ia gɨfo. Kamaghɨn amizɨma, ia atiatingan markɨ. Ia kuarazir dozir kabar mɨn itir puvatɨ. Ia Godɨn damazimɨn bar ekevegha dagh afira.”

E Iesusɨn ziamɨn aghumsɨghan kogham

(Matyu 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ia mɨgei, Gumazir manam gumazamizibar damazimɨn ghaze, a nan anam, eghtɨ Gumazamizibar Otarim uaghan Godɨn enselbar damazibar mɨkɨm suam, gumazir kam a nan anam. 9 * *Eghtɨ tina gumazamizibar damazimɨn mɨkɨm suam, a nan adarazir mav puvatɨ, eghtɨ kɨ uaghan Godɨn enselbar damazibar mɨkɨm suam, gumazir kam nan anav puvatɨ. 10 * *Eghtɨ gumazitam akar kuratam Gumazamizibar Otarim mɨkemeghtɨ, God an arazir kurar kam gɨn amadagham. Eghtɨ gumazitam akar kuratam Godɨn Duam mɨkemeghtɨma, God an arazir kurar kam gɨn amadaghan kogham. 11  *Me ia inigh God ko mɨgeir dɨpenibar mangam. Egha gavmanɨn gumazir ekiaba ko gumazir ziaba itibar damazibar mangɨtɨma, ia atiatingan markɨ. Egh suam, kɨ manmaghɨn ua bagh ganam, o manmaghɨn mɨkɨmam? 12 Dughiar kamra, Godɨn Duam nɨ mɨkemeghtɨma nɨ me mɨkɨmam.”

Gumazir dagɨaba bar avɨrasemezir onganimɨn akar isɨn zuim

13 Ezɨ gumazir mam gumazamizibar torimɨn ikia kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, nan aveghbuam mɨkemeghtɨma, a gan afeziam ga bagha taghizir bizitaba na bagh taba tuiragh.”

14 Ezɨ Iesus a ikaragha ghaze, “Tinara guan osɨmtɨzibar kɨr guan biziba tuiraghasa na mɨsefe?” 15 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia uari bagh ganigh. Biziba bar dagh ifongezir arazir kaba bagh, uari bagh ganigh! Gumazimɨn dabirabim a bizir avɨrir a itir kaba saram otozir puvatɨ.”

16 Egha an akar isɨn zuir kamɨn me mɨgei, “Gumazir dagɨaba bar avɨrasemezir mam iti. Egha uan nguazimɨn dagher aghuir avɨriba isi. 17 Egha a kamaghɨn uabɨ gɨnɨghnɨsi, ‘Kɨ manmaghɨn damuam? Kɨ uan daghebar arɨghamin danganiba puvatɨ.’

18 “Egha a ghaze, ‘Kɨ kamaghɨn damuam. Kɨ uan dagher dɨpeniba kuarighɨva, dɨpenir ekiabara ingarigham. Egh dɨpenir ekiaba, kɨ uan maziaba ko dagheba ko biziba bar dar arɨgham. 19 * *Egh kɨ uabɨra uabɨ mɨkɨmam, “Nɨ dughiar avɨriba bagha ua bagha bizir aghuir avɨrim arɨki. Egh nɨ damɨva, wainɨn dɨpabar amɨva, egh dughiar aghuarim iniva, egh bar akuegh ikiam.” ’

20 * *“Ezɨ God a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ gumazir onganim. Dɨmagarir kamra kɨ nɨn ikɨrɨmɨrim inightɨ, nɨ aremegham. Eghtɨ nɨ ua bagha arɨghizir biziba, tina da iniam?’

21 * *“Kamaghɨra, tina ua bagh biziba puv dar pozim mɨkɨnɨva, egh a Godɨn damazimɨn onganarazibar amuam, eghtɨ bizir kam a bativam.”

Nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ

(Matyu 6:25-34)

22 Egha Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨgei, ia pamten uan ikɨrɨmɨrim gɨnɨghnɨghɨva, kamaghɨn azangan markɨ, e dagher manatamra damam? Egh ia pamten uan inivafɨzibagh nɨghnɨgh mɨkɨman markɨ, e inir manatam uan mɨkarziba avam? 23 Gumazimɨn ikɨrɨmɨrim ti daghebagh afira, ezɨ gumazimɨn mɨkarzim ti inibagh afira. 24 * *Ia kuarazibar gan. Da dagheba opari puvatɨgha dagh eghuvir puvatɨ, da dagheba arɨzir dɨpeniba puvatɨ. Ezɨ God dagheba dagh anɨdi! Ezɨ ian ikɨrɨmɨrim bar kuarazibagh afira. 25 Egh ian tav deraghvɨra ikɨsɨ nɨghnigh, kamaghɨn a ti uan ikɨrɨmɨrim damutɨ a tong ruaragham? Bar puvatɨ. 26 Nɨ bizir muziarir kam damuan iburagh, nɨ tizim bagha biziba bar a dagh nɨghnɨgha nɨghnɨzir avɨribagh ami?

27 * *“Ia akɨmarir aghuaribagh nɨghnɨgh. Da manmaghɨn otifi? Da ingangarir ekiatam gamir puvatɨ. Egha da korotiatam isamizir puvatɨ. Ezɨ kɨ ia mɨgei, fomɨra Atrivim Solomon bizir bar avɨriba ikia an azuir adiariba bar dera, egha an korotiatam akɨmarir kabar mɨn otozir puvatɨ. 28 E fo, graziba pura biziba, da iti, gurumɨn gumazitam da akoreghɨva da inigh avitam mɨkɨnigham. Grazir kɨnir kaba, God adiariba dagh azui. Ia bizir kam gɨfogh, God uaghan adiariba ia danɨngam. Ia gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir muziarim itiba! 29 Ian nɨghnɨzim dagheba ko dɨpabara ikian markɨ. Egh ia pamtem dagh nɨghnɨghan markɨ. 30 Nguazir kamɨn gumazamiziba pamten bizir kabagh nɨghnɨsi. Ezɨ ian Afeziam fo, ia da iniam. 31 * *Ezɨ bizir ia bar faragh damuamimra kara: Ia faragh God atɨghtɨ, a ian Atrivimɨn ikɨtɨ, ia an gɨn mangɨtɨ, a bizir kaba ia danɨngam.”

Bizir aghuiba akumakuir arazim

(Matyu 6:19-21)

32 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia sipsipɨn bɨzir muziarim, ian Afeziam ia damightɨ, ia Atrivimɨn otivasa a bar akonge. Kamaghɨn ia atiatingan markɨ. 33 * *Ia uan biziba amangɨva dagɨaba inigh, egh gumazamizir onganarazibar anɨng. Egh uari bagh dagɨaba azuir mɨtariba inigh dar arightɨma da dɨghoran kogham. Ian bizir aghuir Godɨn Nguibamɨn itiba, da gɨvaghan kogham. Godɨn nguibamɨn okɨmakɨar gumaziba roghɨra izan kogham, eghtɨ barareba dagh asɨghasɨghan kogham. 34 Nɨn bizir aghuiba itir danganim, nɨn navir averiamɨn itir ifongiam uaghan danganir kamra ikiam.”

Dakuan markɨ, ia uari bagh gan

(Matyu 24:42-44)

35 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia ingaramin korotiabar aghuighɨva otivamin bizim bagh ganɨva uan lamba ateghtɨma da isi mamaghɨra ikɨ. 36 * *Egh mati gumazim uan gumazir aruamɨn amuir ikɨzir isam bagha ghugha uamategh izasa, me a mɨzuai. Eghtɨ a uamategh izɨ tiam gafughafughtɨ, me zuamɨram a bagh tiam kuigham. 37 * *Ingarir gumazir kabar gumazir aruam uamategh izɨ men gantɨ, me a mɨzua gari. Kamaghɨn me bar akuegham. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, a dagheba me danɨngɨsɨ uabɨn kurukegham. Egh me mɨkemeghtɨ, me dakozim dapiaghtɨ a izɨ dagheba me danɨngam. 38 Egh men gumazir aruam dɨmagarir arɨzim, o amɨnim titɨ a uamategh izɨ men gantɨ me a bagh gan mɨzuam ikɨtɨ, kamaghɨn me bar akuegham. 39 * **Ia arazir kam gɨnɨghnɨgh. Gumazir manam, okɨmakɨar gumaziba dɨmagarimɨn izava an dɨpenim akarasava amima, a men dughiam gɨfogha, men arafa. Egha me ataghizɨ me an dɨpenim akarizir puvatɨ. 40 * *Kamaghɨra, ia uaghan aravagh ikɨ gan. Guizbangɨra, dughiar ia Gumazamizibar Otarim mɨzuaman koghamim, a dughiar kamram otogham.”

Ingangarir gumazir aghuim ko kuramɨn akar isɨn zuim

(Matyu 24:45-51)

41 Ezɨ Pita Iesusɨn azara, “Ekiam, nɨ akar isɨn zuir kamɨn erara mɨgei, o e bar moghɨra?”

42 Ezɨ Ekiam an akam ikaragha ghaze, “Ingangarir gumazir manamra nɨghnɨzir aghuiba ikia deravɨra uan ingangarim gami? An gumazir ekiam a damutɨ, a ingangarir gumazir igharazibar ganam. Egh dughiar an gumazir ekiam ifongezimɨn, a dagheba isɨ ingangarir gumazibar anɨngam. 43 Ingangarir gumazir kam ingara itima, an gumazir ekiam iza a batogha an ingangarir kamɨn garima, gumazir kamɨn navir averiam bar an dera. 44 * *Ezɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ingangarir gumazir kamɨn gumazir aruam a damightɨma, an an ingangarir gumazir mabar ekiamɨn ikɨva an biziba bar dar ganam. 45 Egh ingangarir gumazibar dapanim uabɨra uabɨ kamaghɨn nɨghnɨgham, ‘Nan gumazir ekiam zuamɨra izeghan kogham.’ Egh a dɨkavigh ingangarir gumaziba ko ingangarir amizibav soghɨva, damɨva, wainɨn dɨpabar amɨva dapanim onganigham. 46 Eghtɨ an gumazir ekiam, dughiar an ingangarir gumazim a bagha garir puvatɨzimɨn, an otogham. A dughiar a fozir puvatɨzimɨn uamategham. Eghtɨ an gumazir ekiam bar anerghorarighɨva a inighɨva gumazir God gɨfozir puvatɨziba ko anetɨgham.

47 * *“Ingangarir gumazibar dapanim fo, an gumazir ekiam bizir tizim damuasava a mɨkeme, ezɨ an a gamizir puvatɨ. Eghtɨ an gumazir ekiam dughiar avɨribar a ifozoregham. 48 * *Eghtɨ ingangarir gumazim an gumazir ekiam ifongezir arazibagh fozir puvatɨghɨva, egh a uabɨ mɨsoghamin arazibar amutɨ, an gumazir ekiam dughiar avɨribar a ifozoreghan kogham. Tina bar bizir avɨriba ini, a ua bizir avɨriba God danɨngam. Ezɨ tina God bizir avɨriba an dafarim garɨki, God uam a dam avɨriba inisɨva an azangsɨgham.”

Iesus gumazamiziba abɨghasa ize

(Matyu 10:34-36)

49 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ nguazim avim a darɨghasa izi. Ezɨ avim datɨrɨghɨra isiasa kɨ ifonge. 50 * *Kɨ tɨghar rurir mam iniam. A mati dɨpam gumazim avarazɨ moghɨn, osɨmtɨziba na bativam. Ezɨ kɨ a inizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ kɨ bar osemegh mangɨ dughiar kam otogham! 51 * *Nɨ ti ghaze, kɨ navir vamɨran arazim inigha, nguazir kamɨn ize? Puvatɨ, kɨ ia mɨgei, kɨ gumazamiziba abɨghasa ize. 52 Datɨrɨghɨn tugh mangɨ 5plan amuiroghboriba dɨpenir tamɨn ikɨ uari tuiragham, 3pla pumuningɨn apanimɨn ikiam, eghtɨ, pumuning 3plan apanimɨn ikiam. 53 * *Me uari tuiragham, afeziam uan otarimɨn apanimɨn ikiam, eghtɨ otarim uan afeziamɨn apanimɨn ikiam. Eghtɨ guivim uan amebamɨn apanimɨn ikɨtɨ, amebam uan guivim apanimɨn ikiam. Eghtɨ paba itir amiziba, uan ivozir amebaba ko akabar uari adoghtɨ, otarimɨn amebam uan otarimɨn amuimɨn apanimɨn ikiam.”

Iesus dughiar otivamibar gun mɨgei

(Matyu 16:2-3)

54 Egha Iesus gumazamizir avɨribav gei, “Ia gantɨ, ghuariam aruem magɨramin amadagham anangtɨma, ia zuamɨra suam, ‘Amozim izam,’ eghtɨ a izam. 55 Egh Sainain amɨnim vangtɨ, ia suam, aruem gan bar puvɨra isiam. Eghtɨ an otogham. 56 Ia ifavarir gumazamiziba! Ia guizbangɨra, overiamɨn otivir biziba deravɨra dagh fo. Egha ia dughiar kamɨn otivir arazibar gara da abɨzir puvatɨ.”

Nɨ gumazir nɨ isɨ kot daraghasa mɨgeim ko akabar kɨrigh

(Matyu 5:25-26)

57 Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ezɨ ia uari uarir azangsɨghan aghua, bizir tizim a dera. 58 * *Egh nɨn apanim nɨ inigh mejistretbar damazimɨn mangɨtɨma, nɨ a ko osɨmtɨzir kam akɨrsɨ tuavimɨn a mɨkɨm ganigh. Puvatɨghtɨma, a nɨ inigh jasɨn damazimɨn mangam. Eghtɨ jas nɨ inigh polisɨn dafarim datɨghtɨ polis nɨ isɨ kalabuziam datɨgham. 59 Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ azenim giran kogham, egh ikɨ mangɨ nɨ ivezim bar anekɨrighamin dughiamɨn gɨn, azenim giram.”

13

Gumazamiziba navibagh iraghan kogh arɨmɨghiregham

1 Ezɨ dughiar kamɨn gumazir maba ikia Galilin gumazibar gun Iesus mɨgei, ezɨ Pailatɨn mɨdorozir gumaziba me mɨsoghezɨma men ghuziba God bagha tuer asɨzibar ghuziba sara verevere. 2 * *Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Galilin gumazir kaba kamaghɨn ariaghire. Kamaghɨn amizɨma ia ghaze men arazir kuraba Galilin gumazir igharaziba bar men arazir kurabagh afira? 3 * *Ezɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, bar puvatɨ! Ia navibagh iraghan koghɨva, ia uaghan bar arɨmɨghiregham. 4 Egh ia uaghan bizir kam gɨnɨghnɨgh, 18plan gumazir Siloamɨn dagɨar dɨpenim dɨpɨrigha me mɨsoghezɨma me ariaghire. Ezɨ ia ghaze, men arazir kuraba bar Jerusalem itir gumazamiziba men arazir kurabagh afira? 5 Ezɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, bar puvatɨ. Ia navibagh iraghan koghɨva, ia uaghan bar arɨmɨghiregham.”

Temer ber puvatɨzimɨn akar isɨn zuim

6 * *Iesus akar isɨn zuir kamɨn me mɨgei, “Gumazir mam temer figh uan wainɨn azenimɨn anekara, egha a ghua ovɨziba bagha an gara tamɨn apizir puvatɨ. 7 * *Egha a wainɨn azenimɨn garir gumazim kamaghɨn a mɨgei, ‘Kɨ 3plan azenibar arua izava, fighɨn ovɨziba bagha garava avenge, da bar puvatɨ. An okegh! Manmaghsua a puram aghui?’

8 * *“Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨn a mɨgei, ‘Ekiam, aneteghtɨma, an azenir tam uam an ikɨtɨma, kɨ nguaziba an povim darɨghtɨma a dagher aghuiba iniam. 9 An azenir munamɨn beghtɨ, deragham. Puvatɨghtɨma, nɨ na mɨkemeghtɨma kɨ an okegham.’ ”

Iesus amizir akɨrir kuram akɨrizɨ, a ua dera

10 Egha Iesus Sabatɨn dughiamɨn God ko mɨgeir dɨpenir mamɨn aven gumazamizibar sure gami. 11 Ezɨ amizir mam 18plan azenibar duar kuram an akɨragharim gamizɨ an aviraghavɨra ikiava bar uabɨ amɨnava avenge.

12 Ezɨ Iesus an apigha an diazɨ an ada zuima, a kamaghɨn a mɨgei, “Amizim, nɨn arɨmariam nɨ ataki.” 13 * *Egha uan dafarimning a gisɨn atɨzɨma, a zuamɨra uabɨ amɨnegha tugha, Godɨn ziam fe.

14 * *Iesus Sabatɨn dughiamɨn amizim akɨrizɨma a dera, ezɨ bizir kam bagha God ko mɨgeir dɨpenimɨn garir gumazim atara kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ingangarir dughiar 6pla iti, ia dughiar kabar izɨtɨma, a ian arɨmariaba akɨram. Egh ia Sabatɨn dughiamɨn izan markɨ.”

15 * *Ezɨ Ekiam an akam ikaragha ghaze, “Ia uarira uari gifarir gumaziba! Ian tav Sabatɨn dughiamɨn uan bulmakau o donki fɨrigha a inigha ghua dɨpatam a ganɨdir puvatɨ? 16 * *Kamaghɨn amizɨ, amizir kam an Abrahamɨn ovavim, Satan 18plan azenir kabar a ike. Kamaghɨn amizɨma kɨ Sabatɨn dughiamɨn a fɨrightɨ a deragham.”

17 A kamaghɨn mɨkemezɨma, an apaniba bar moghɨra aghumsɨki. Ezɨ gumazamiziba an amizir bizir aghuibar gara bar akonge.

Mastetɨn ovɨzir akar isɨn zuim

(Matyu 13:31-32; Mak 4:30-32)

18 Egha Iesus gumazamizibar azara, “God Bizibagh Ativamin Dughiam manmaghɨn gari? Ezɨ kɨ akar isɨn zuir manamɨn a mɨkɨmam? 19 A mastetɨn ovɨzim mɨngari. Ezɨ gumazim a inigha uan azenimɨn an ekarazɨma, an aghua ghuava temem gava. Ezɨ kuaraziba an aguabar mɨkonibagh ami.”

Yisɨn akar isɨn zuim

(Matyu 13:33)

20 Egha Iesus ua gumazamizibar azara, “Kɨ bizir manatamɨn God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akar isɨn zuim mɨkɨmam? 21 A yisɨn mɨn ami. Amizir mam yisɨn muziarir mam inigha, plauan dramɨn ekiamɨn itim inigha, aning verevere. Ezɨ plauan kam gɨn bar bui.”

Tiar akar asuvɨrɨzim

(Matyu 7:13-14; 7:21-23)

22 Egha Iesus Jerusalemɨn ghuava nguibar ekiaba ko doziba bar dar itir gumazamizibar sure gamua zui. 23 Ezɨ mav an azara, “Ekiam, God gumazamizir vabara ua me iniam, o?”

24 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ ia mɨgei, gumazamizir avɨriba tiar akar asuvazimɨn aven mangɨva avegham. Kamaghɨn amizɨma ia gavgavigh tiar akar asuvɨrɨzir kamɨn dɨrighɨva aven mangɨ. 25 * *Eghtɨ dɨpenimɨn ghuavim dɨkavigh tiam asaragham. Eghtɨ ia azenan ikɨva tiam mɨsogh dɨmɨva avegh suam, ‘Ekiam, e bagh tiam kuigh.’ Eghtɨ a kamaghɨn ian akam ikaragham, ‘Kɨ ia gɨfozir puvatɨ. Ia managh izava otifi?’

26 “Eghtɨ ia kamaghɨn mɨkɨmam, ‘E nɨ ko dagheba ko dɨpaba ame. Ezɨ nɨ tuavibar en sure gami.’

27 * *“Eghtɨ a kamaghɨn ian akam ikaragham, ‘Kɨ ia gɨfozir puvatɨ. Ia managh izava otifi. Na gitagh, ia arazir kurabagh amiba!’

28 * **“Egh ia Abraham ko Aisak ko Jekop ko Godɨn akam inigha izir gumaziba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikɨtɨma ia men gan ikiam. Egh ia azenan ikɨva bizir kam bagh tuangɨva arang atariba kuskugh danganir kamɨn ikiam. 29 * *Egh gumazamizir avɨriba nguazimɨn mɨkebaba bar dar ikegh izɨva God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn isam bagh uan danganiba iniam. 30 * *Ia oragh, gumazir gɨn izeziba faragh ikiam, eghtɨ faragha itiba me gɨn mangam.”

Iesus Jerusalemɨn apangkufi

(Matyu 23:37-39)

31 Ezɨ dughiar kamra Farisin maba Iesus bagha iza kamaghɨn a mɨgei, “Herot nɨ mɨsoghasa. Kamaghɨn amizɨ nɨ nguibar kam ategh igharagh mangɨ.”

32 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ia mangɨ afiar atiar mam mɨkemegh, ‘Nɨ oragh, kɨ datɨrɨghɨn ko gurumzaraghan duar kuraba batoghɨva, gumazamizibar arɨmariaba akɨram. Egh kɨ zuerimɨn uan ingangarim agɨvam.’ 33 Ezɨ kɨ ia mɨgei, Godɨn akam inigha izir gumazitam Jerusalemɨn azenan aremeghan kogham. Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ko gurumzaraghan ko zuerimɨn mangɨvɨra ikiam.”

34 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Oio, ia Jerusalemɨn adarasi, kɨ ian apangkufi! Ia Godɨn akam inigha izir gumazibav sozi me ariaghiri, egha God ia bagha amadir gumaziba, ia dagɨaba isa me ginivi me ariaghiri. Dughiar avɨribar kɨ ian boriba akuv me mughasa, mati tuarir amebam uan avɨzimingɨn nguziba avarazɨ moghɨn, kɨ ia damuasa ifonge. Ezɨ ia na bagh izan aghua. 35 * *Ia oragh! Ian nguibam, God anetaki, ezɨ a nguibar soriam gava. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia ua nan ganan kogh, kamaghɨra ikɨ mangɨ dughiar ia suam, ‘Gumazir, Ekiamɨn ziam ko gavgavimɨn izim, God deragh a damu!’ ”

14

Iesus mɨkarzim buizir gumazim gamizɨ a ua dera

1 * *Sabatɨn dughiar mam Iesus ghua Farisibar gumazir ekiamɨn dɨpenimɨn api. Ezɨ dughiar kam gumazamiziba bar deravɨram an gari. 2 Ezɨ an guamɨn gumazir mɨkarzim buizir mam iti. 3 * *Ezɨ Iesus Farisiba ko Judan Arazibagh fozir gumazibar azara, “Moses Osirizir Araziba, da Sabatɨn gumazamizibar arɨmariaba ghuamaghasa amamangatɨz, o puvatɨ?” 4 Ezɨ me nɨmɨra itima a gumazimɨn suiragha a gamizɨma a dera. Egha anemadazɨ a ghu.

5 * *Egha a men azara, “Ian tavɨn otaritam o bulmakaun tam Sabatɨn dughiamɨn mozirpamɨn magɨrɨghtɨma, ia ti mangɨ uam a gekuigham, o?” 6 * *Ezɨ me mɨkɨmamin akabagh asa.

Iesus ghaze, ia uarira uari fan markɨ

7 * *Dughiar kam Iesus gari, gumazir gighamiziba me dabirabir danganir ekiaba dagher dakozimɨn da isi. Ezɨ Iesus akar isɨn zuir kamɨn me mɨgei, 8  *“Gumazitam amuir ikɨzimɨn isam bagh diaghtɨ, nɨ mangɨ dabirabir danganir ekiar faragha itim dapian markɨ. Me, gumazir ziar ekiar nɨn ziam gafirazim, a bagha a ginaba. 9 Eghtɨ, isar ghuavir vɨrara guan diazim izɨ kamaghɨn nɨ mɨkɨmam, ‘Nɨ uan mɨsiam gumazir kam danɨngigh.’ Eghtɨ nɨ bar aghumsɨghɨva, danganir bar gɨn itim inigham. 10 Kamaghɨn amizɨ dughiar me nɨn diazim, nɨ danganir apengan itim inigh, eghtɨ isar ghuavim izɨ suam, ‘Roroam, nɨ danganir aghuir pɨn itimɨn mangɨ.’ Eghtɨ nɨ ziar aghuarim nɨ ko itir darazir tongɨn a iniam. 11 * *Gumazamizir uan ziaba feba, God me abɨnam. Eghtɨ gumazamizir uari abɨriba, God me feghtɨ me ziar ekiam iniam.”

Godɨn ikarvazim,
o gumazibar ikarvazim?

12 Egha Iesus ua isar ghuavim mɨgei, “Nɨ isam damuva, uan roroaba ko aveghbuaba, o anababa, o nɨn namakar biziba bar avɨrasemeziba, nɨ men dɨman markɨ. Nɨ men diaghtɨ, me uamategh nɨn diaghtɨ, nɨ kamaghɨn uan ikarvazim uamategh a inigham. 13 * *Ezɨ nɨ isam damuamin dughiam, nɨ onganarazibagh amiba, soroghafariba ikuviziba, suer kurar aruir puvatɨziba, ko damazir kurabar diagh. 14 * *Eghtɨ God arazir aghuimɨn nɨ damuam. Gumazir kaba nɨn dagheba ikaraghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan ikarvazim dughiar gumazir Godɨn damazimɨn deraziba ua dɨkavamimɨn a iniam.”

Isar ekiamɨn akar isɨn zuim

(Matyu 22:1-10)

15 * *Egha Iesus ko dakozimɨn itir gumazibar mav Iesusɨn akaba baregha, kamaghɨn Iesus mɨgei, “Gumazir God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn isar ekiam amamim, a bar akongegham.”

16 Ezɨ Iesus kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Dughiar mam gumazir mam isar ekiam bagha biziba akɨrava gumazamizir avɨrimɨn dia. 17 * *Isam azuir dughiamɨn, isar ghuavim a gighamiziba bagha uan ingangarir gumazim me mɨkɨmasa anemaga ghaze, ‘E biziba bar ada akɨrigha gɨfa, kamaghɨn amizɨ ia izɨ.’

18 “Ezɨ me bar moghɨra mangan aghuagha uan dɨmdiam avaghboava mɨgɨrɨgɨar ifavaribagh ami. Egha men mav faragha kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ datɨrɨghɨra nguazim givese, egh mangɨva an ganasa. Noka, kɨ izan kogham.’ 19 Ezɨ igharazim ghaze, ‘Kɨ 10plan bulmakaubagh ivese, egha kɨ da ingangarim gatɨgha dar ganasa zui. Noka, kɨ izan kogham. Ga uaning, nɨ nan gun isar ghuavim mɨkemegh.’ 20 * *Ezɨ gumazir mɨkezim kamaghɨra a mɨgei, ‘Kɨ amuim ini, kamaghɨn amizɨ, kɨ izan kogham.’

21 “Ezɨ ingangarir gumazim uamategha izava akar kabar gun uan ekiam mɨkeme. Ezɨ isar ghuavim atara kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ zuamɨra azenan mangɨva nguibar ekiamɨn itir tuavir ekiaba ko afeghtiabar mangɨva onganarazibagh amiba, ko soroghafariba ikuviziba, ko damazir kuraba, ko suer kurar aruir puvatɨziba, me inigh izɨ.’ 22 Ezɨ ingangarir gumazim kamaghɨn a mɨgei, ‘Ekiam, nɨ mɨkemezɨ moghɨn kɨ amigha gɨfa, ezɨ danganir maba ikiavɨra iti.’ 23 Ezɨ isar ghuavim uan ingangarir gumazim kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ mangɨ tuavir ekiaba ko tuavir dozibar itiba bar me mɨkɨmtɨ, me izɨ, eghtɨ nan dɨpenim izɨvaka. 24 * *Ezɨ, kɨ nɨ mɨgei, gumazir kɨ faragha diaziba men tav isar kamɨn daghetam ameghan kogham.’ ”

Ia faragh deravɨra nɨghnighɨva
Iesusɨn gɨn mangɨ

(Matyu 10:37-38)

25 Ezɨ gumazamizir bɨzir dafam Iesus koma arui. Ezɨ a ragha men gara kamaghɨn mɨgei, 26 * *“Tina na bagh izɨva, egha uan afeziam ko amebam, o amuim ko boriba, o aveghbuaba, o amezamebaba ko buaramiziba bar men aghuaghɨva, egha uaghan uan ikɨrɨmɨrim ateghan koghɨva, egh nan suren gumazim o amizimɨn otoghan kogham. 27 * *Egh tina uan ter ighuvir an ovengamim a gupugh, egh nan gɨn izan koghɨva, nan suren gumazim o amizimɨn otoghan kogham.*

28 “Ian tina dɨpenir ekiamɨn ingarasa, a ti faragh daperagh nɨghnighɨva, egh suam, kɨ dagɨaba manmaghɨra dɨpenir kam agɨvagham? 29-30 Egh ian tina dɨpenir ekiamɨn ingarsɨ, a faragh daperagh nɨghnɨgh suam, ‘Kɨ dagɨaba manmaghɨra dɨpenir kam a gɨvagham?’ Puvatɨghtɨma, a ghuriamra damighɨva, egh anegɨvaghan koghtɨma, me bar an ganɨva dɨbovir mɨgɨrɨgɨabar a damu, suam, ‘Gumazir kam dɨpenimɨn ingara bar anegɨvazir puvatɨ.’

31 “O, kɨ kamaghɨn mɨkɨm suam, atrivir mam atrivir igharazim ko mɨdorozir ekiam damuasa. A ti faragh daperagh uabɨra uabɨn azangsɨgh suam, ‘Kɨ ti 10 tausenɨn mɨdorozir gumaziba ko mangɨ, na bagha izir atrivimɨn 20 tausenɨn mɨdorozir gumazibagh afiragham, o puvatɨgham?’ 32 A mɨsoghan iburaghɨva, egh atrivim saghuiamra ikɨtɨma, an abuir gumaziba mangɨ suam, mɨdorozim markɨ. 33 * *Ezɨ kamaghɨra, ian tina bizir a itiba bar moghɨra a da ateghan koghɨva, egh nan suren gumazim o amizimɨn otoghan kogham.”

Amangsɨzir kuramɨn akar isɨn zuim

(Matyu 5:13; Mak 9:50)

34 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Amangsɨzim a dera, egh a uan isɨngtɨzim ateghtɨ, ia manmaghɨn a damightɨ a ua sɨngigham? 35 An obarir nguazim ko bulmakaubar buariba uaghan dar akuraghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, me a makuni. Tina kuarimning iti, an oragh.”

15

Sipsipɨn ovengezimɨn akar isɨn zuim

(Matyu 18:12-14)

1  *Ezɨ arazir kurabagh amir gumaziba ko dagɨaba isir gumaziba, me Iesus baraghasa anekuvagha iti. 2 * *Ezɨ Farisiba ko Judan Arazibagh fofozir gumaziba an atara a mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam gumazir arazir kurabagh amiba ko mɨgɨa me koma api.”

3 Ezɨ Iesus akar isɨn zuir kamɨn me mɨgei, 4 * *“Ian tav 100pla sipsipba ikɨtɨ tam oveghtɨma, a 99pla ateghtɨ da puram azenan ikɨ damɨtɨ, eghtɨ a mangɨ ovengezim buri mangɨ, an apighvɨra gɨvagham, o? 5-6  *Egh an an apighɨva bar akuegh a isi uan dɨpɨzim datɨgh a gisaghpugh ngun mangam. Egh a uan namakaba ko an boroghɨn itir darazir diagh me akuvagh, egh kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Kɨ uan sipsipɨn ovengezim uam an api! Ia izɨ. E a givarvaram.’ 7 * *Kɨ ia mɨgei, kamaghɨra enselba gumazir kuram bagha agoir agorogem bar 99plan derazir gumazamizir kabagh afiragham. Gumazir kuram a navim gɨra. Ezɨ 99pla gumazamiziba me ghaze me dera egha navibagh irazir puvatɨ.”

Dagɨar ovengezimɨn akar isɨn zuim

8 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Amizitam 10pla wan kina ikɨtɨ, tam oveghtɨma, a manmaghɨn damuam? A lam daborogh, egh dɨpenim aviva a buri mangɨ, an apighvɨra gɨvagham. 9 Egh an apigh, uan namakaba ko an boroghɨn itir darazir diagh me akuvagh kamaghɨn me mɨkɨmam, ‘Kɨ uan ovengezir wan kina batogha gɨfa. Ia na ko e a givarvaram.’ ”

10 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ia mɨgei, gumazir arazir kurabagh amitam navim giraghtɨ, ia nguazimɨn a givarvara akongezɨ moghɨn Godɨn enselba Godɨn Nguibamɨn a givarvaram.”

Afeziar otarir pumuning itimɨn akar isɨn zuim

11 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Gumazir mam otarir pumuning iti. 12 Ezɨ dozim kamaghɨn uan afeziam mɨgɨa a gaghora ghaze, ‘Afeziam, nɨ ga bagh biziba tuiragh nananaba na danɨngigh.’ Ezɨ aningɨn afeziam uan biziba aning bagha da tuira.

13 * *“Ezɨ dughiar otevimɨn gɨn, otarir dozim uan biziba akuvagha da inigha saghon itir nguibar mamɨn ghu. Egha nguibar kamɨn ikiava pura tintinimɨn arazir kurabagh amima, an dagɨaba bar gɨfa. 14 Ezɨ an dagɨaba bar gɨvazɨma, nguibar a itir kam dagheba puvatɨzir dughiam oto. Ezɨ a ua bizitam itir puvatɨ. 15 Kamaghɨn amizɨ, a ghua nguibar kamɨn itir gumazir mamɨn ingarasa a bato. Ezɨ a anemadazɨ a ghua an dabar gara dar akuaghapi. 16 * *Ezɨ gumazitam daghetam a ganɨngizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a dabar gari da nguezibar mɨseviba api. Ezɨ a uaghan tabar amasa bar ifonge.

17 “Ezɨ datɨrɨghɨn nɨghnɨzir aghuarim an izima, a kamaghɨn mɨgei, ‘Nan afeziamɨn ingangarir gumazamiziba dagher avɨriba iti. Ezɨ kɨ kagh ikɨ mɨtiriam bangɨn aremegham. 18 * *Kɨ ti uamategh uan afeziam bagh mangɨ kamaghɨn a mɨkɨmam, “Afeziam, kɨ arazir kuramɨn God ko nɨ gami. 19 Kɨ datɨrɨghɨn gumazir aghuim puvatɨ. Eghtɨ nɨ borim na darɨghan markɨ. Nɨ na ateghtɨ kɨ pura nɨn ingangarir gumazimɨn mɨn ikiam.” ’ 20 * *Egha a dɨkavigha uan afeziam bagha zui.

“A saghon izavɨra itima, an afeziam an apigha bar an apangkufi. Egha an a bagha ivegha ghua uan dafarimningɨn a muigha an tori.

21 * *“Ezɨ an otarim kamaghɨn a mɨgei, ‘Kɨ arazir kuram God ko nɨ gami. Kɨ ua gumazir aghuim puvatɨ, nɨ borim na darɨghan markɨ.’

22 “Ezɨ an afeziam kamaghɨn uan ingangarir gumazibav gei, ‘Ia zuamɨra! Korotiar bar aghuir ruarim inigh izɨva a darugh. Egh ring an dafarim darugh, dagarir asuaba a daghuigh! 23-24  *Nan borim aremegha ua angamɨra iti. An ovengezɨ e uam an api. Kamaghɨn amizɨ, ia mangɨ bulmakaun nguzir mɨkarzim sara itim a inigh izɨva a mɨsuegh e anemɨva a givarvaram.’ Egha me a givarvara isam gami.

25 “Ezɨ dughiar kamɨn otarir ekiam azenibar ikegha izi. A dɨpenimɨn boroghɨn iza orazi, me ongava ighiam gizi. 26 Ezɨ a uan afeziamɨn ingangarir gumazir mamɨn diagha an azara, ‘Marazi tizim gami?’

27 * *“Ezɨ a an akam ikaragha ghaze, ‘Nɨn dozim uamategha ize. An aremezir puvatɨgha deravɨra ikia uamatenge. Kamaghɨn amizɨ, nɨn afeziam a bagha bulmakaun nguzir mɨkarzim sara itim mɨsoke.’

28 “Ezɨ an otarir ekiam atara dɨpenimɨn aven mangan aghua. Ezɨ an afeziam azenan ghua aven mangasa a gakaghoravɨra iti. 29 Ezɨ a kamaghɨn uan afeziamɨn akam ikaragha ghaze, ‘Nɨ gan! Kɨ azenir kabar kɨ pura ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn ikia pura nɨn ingara, nɨn akaba batozir puvatɨ. Ezɨ nɨ bar dughiatamɨn kɨ uan namakaba ko ikɨ bar akueghasa nɨ memen nguzitam na ganɨngizir puvatɨ. 30 Ezɨ nɨn otarir kam arazir kurabagh amua amiziba ko ikia uan dagɨaba agɨvagha izezɨ, nɨ bulmakaun nguzir mɨkarzim sara itim a bagha a mɨsoke!’

31 “Ezɨ afeziam kamaghɨn a mɨgei, ‘Nan otarim, nɨ zurara na ko iti. Ezɨ nan biziba da nɨn biziba. 32 Nɨn dozim aremegha ua dɨkafi. Egha an ovengezɨ e uam an api. Kamaghɨn amizɨ, e a bagh isam gamua ivarvari.’ ”

16

Gumazir fofozir aghuim ikiava nɨghnɨzir aghuaribagh amimɨn akar isɨn zuim

1 Egha Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Dughiar mamɨn dagɨaba bar avɨrasemezir gumazir mam, an ingangarir gumazibar dapanim iti. Ezɨ an ingangarir gumaziba a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨn gumazir dapanim nɨn dagɨaba pura da makuri.’ 2 Ezɨ an an diazɨ an aven ghuzɨma an an azangsɨsi, ‘Nɨ bizir tizim gamizɨ kɨ nɨ baraki? Nɨ uan ingangarimɨn aven nɨ amizir bizibar gun mɨgeir akɨnafarim na danɨngigh. Ezɨ bizir kam bagh nɨ ua gumazir dapanimɨn ikian kogham.’

3 “Ezɨ gumazibar dapanim uabɨra uabɨ mɨgei, ‘Nan gumazir ekiam, nan ingangarimɨn na gɨvazɨma, kɨ manmaghɨn damuam? Egha kɨ nguazim gɨkuamin gavgaviba puvatɨgha, biziba bagh azangsɨghan aghumsɨki. 4 Ezɨ kɨ fo, kɨ manmaghɨn damuam, nan gumazir ekiam ingangarimɨn na gɨvaghtɨma, gumazamiziba na mɨkɨmtɨma kɨ men dɨpenibar mangam.’

5 “A fo, gumazamizir maba pura gumazir ekiamɨn biziba ini, me tɨghar an biziba ua da ikarvagham. Ezɨ a gumazamizir kaba vaghvagha men deima me aven zui. Ezɨ a faragha zuimɨn azara, ‘Nɨ manmaghɨn nan gumazir ekiam da biziba ini?’ 6 Ezɨ a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Kɨ 800pla dram wel ini.’ Ezɨ gumazir dapanim kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ uan akɨnafarim inigh zuamɨra daperagh 400 osirigh.’ 7 Egha a ua mavɨn azara, ‘Nɨ manmaghɨn nan gumazir ekiam da biziba ini?’ Ezɨ a ghaze, ‘100 bek plaua.’ Ezɨ a kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ uan akɨnafarim inighɨva 80 osirigh.’

8 * *“Nguazir kamɨn gumazamiziba me amir ingangariba me bar dagh fo. Egha angazangarimɨn itir gumazamiziba bar me gafira. Ezɨ kamaghɨn gumazir ekiam gumazir dapanim amizir arazim gɨfogha, gumazir dapanir kurar kamɨn ziam fe. A gumazir nɨghnɨzir aghuim itimɨn arazim gami.

9 * *“Kɨ ia mɨgei, ia nguazir kamɨn dagɨar kuram, gumazamizibar akurvagh me ko namakabar amu. Eghtɨ dughiar da gɨvamim otoghtɨ, God nɨ inightɨ nɨ mangɨ ikɨ mamaghɨra ikiamin nguibamɨn mangam.

10 * *“Egh tina bizir doziba deraghavɨra dar gari, a uaghan bizir ekiaba deraghvɨra dar ganam. Egha tina deraghavɨra bizir dozibar garir puvatɨ, a uaghan bizir ekiaba deraghavɨra dar ganan kogham. 11 Egh ia nguazir kamɨn dagɨar kuram deragh an ganan koghtɨma, tina guizbangɨn biziba ia danɨngtɨ ia dar ganam? 12 Egh ia gumazir igharazimɨn biziba deraghvɨra dar ganan koghtɨma, tina ian biziba ia danɨngam?

13 * *“Ingangarir gumazitam o amizitam, gumazir ekiar pumuning bagh ingaran kogham. A tavɨn aghuagh, tav gifuegham. O, a tav baghvɨra ikɨ, tav akɨrim a gasaragham. Ia God ko dagɨaba bagh uaghara ingaran kogham.”

Farisin dagɨaba bagha bar ifongeziba

(Matyu 5:31-32; 19:9; Mak 10:11-12)

14 *Farisin dagɨaba bagha bar ikuviziba bizir kaba baregha Iesusɨn garav mɨnbaba sighsiravɨra iti. 15 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia gumazamizibar damazibar bizibagh amua ghaze ia dera. Ezɨ God ian nɨghnɨzibagh fo. Ezɨ bizir gumazamiziba gari men damazibar bar deraziba, da Godɨn damazimɨn bar ikufi.”

16 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Moses Osirizir Araziba ko Godɨn akam inigha izir gumaziba akam akura mamaghɨra ikia, ghua Jonɨn dughiamɨn tu. Ezɨ dughiar kamɨn, Jon God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn Akar Aghuim akuri. Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra dughiar kamɨn aven mangasa uari ghasaghasagha uari munakuri. 17 * *Nguazim ko overiam gɨvagham. Eghtɨ God Osizirir Arazibar akar otevitam, mɨseveghɨrɨghan kogham.

Iesus poroghamiba uari ataghɨrazir arazim mɨgei

(Matyu 5:31-32; 19:9; Mak 10:11-12)

18 * *“Ezɨ nɨ gumazir manam uan amuim ategha amizir igharazimɨn ikɨ mati, nɨ amizir munamɨn mɨkarzim okeme. Ezɨ nɨ gumazir manam nɨ amizir me ikegha taghizimɨn iti, nɨ uaghan amizimɨn mɨkarzim okeme.”

Gumazir dagɨaba avɨrasemezim ko Lasarus

19 Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Dughiar mamɨn, gumazir dagɨaba avɨrasemezir mam iti. Egha a korotiar bar aghuir aghevim arugha dagher aghuiba ikia zurara isabagh amua da apa mamaghɨra iti. 20  *Ezɨ an tiar akamɨn, gumazir puv biziba bagha azangsɨzir mam, duaba bar a gizɨvazɨma a irɨghav iti, an ziam Lasarus. 21 Egha a gumazir dagɨaba avɨrasemezir kamɨn dagher otevir dakozimɨn apengan suaghiriba, a dar amasa gara iti. Ezɨ afiaba uaghan izava an duaba ozɨsi.

22 “Ezɨ gumazir puv biziba bagha azangsɨzim aremeghamin dughiam otozɨma, an areme. Ezɨ enselba a inigha ghua Abrahamɨn mɨn anetɨ. Ezɨ gumazir dagɨaba avɨrasemezim uaghan aremezɨ me anefa. 23 Ezɨ a Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikia mɨzazir kuram isi. Egha a kogha pɨn garava Abrahamɨn garima, a bar saghon itima Lasarus an mɨn iti. 24 * *Egha an Abrahamɨn dei, ‘Afeziam Abraham, nan apangkufigh. Kɨ mɨzazim isava avimɨn iti. Ezɨ nɨ bizir kam bagh Lasarus amadaghtɨma, a uan dafarir puzim dɨpam darugh nan mɨzem orangigh.’

25 * *“Ezɨ Abraham an dɨmdiam ikaragha ghaze, ‘Otarim, nɨ bizir kam uam a ginɨrɨgh, nɨ angamɨra itir dughiamɨn, nɨ bizir aghuiba iti. Ezɨ Lasarus bizir kuraba iti. Ezɨ a datɨrɨghɨn kagh deraghavɨra itima nɨ mɨzazir kuram isi. 26 Ezɨ ua bizir mam, ga ko no en tɨzimɨn, ruzir konim e abɨki. Ezɨ te kagh ikegh nɨ bagh mangɨsɨ iburagham, o tina magh ikegh kagh izɨsɨ iburagham.’

27-28 “Ezɨ dagɨaba avɨrasemezir gumazim Abrahamɨn akam pamtemɨn a ikaragha ghaze, ‘Kɨ aveghbuar 5pla iti. Kamaghɨn amizɨ, Afeziam, kɨ pamtemɨn nɨn azangsɨsi, Lasarus amadaghtɨma a nan afeziamɨn dɨpenimɨn mangɨ. Egh me mɨkemeghtɨ, me kɨ itir nguibar mɨzaziba isir kamɨn izan markɨ.’

29 * *“Ezɨ Abraham an akam ikaragha ghaze, ‘Moses ko Godɨn akam inigha izir gumazibar osiziriba iti. Eghtɨ me men akaba baragh.’

30 “Ezɨ a kamaghɨn Abraham mɨgei, ‘Puvatɨ, Afeziam. Gumazir ovengezitam ua dɨkavigh me bagh mangɨtɨma, me navibagh iragham.’

31 * *“Ezɨ Abraham kamaghɨn a mɨgei, ‘Me Moses ko Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba baraghan koghtɨma, tav aremegh ua dɨkavigh izɨ me mɨkɨmtɨma, me uaghan nɨghnɨzir gavgavim an akabar ikian kogham.’ ”

17

Arazir kuraba, nɨghnɨzir gavgavim gasɨghasɨsi

(Matyu 18:6-7; 18:21-22; Mak 9:42)

1 * *Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Gumazir nguazimɨn ikiava igharaz darazigh amima me arazir kurabagh amiba, mevzika! Me kuram iniam! Arazir kuraba guizbangɨra otifi, ezɨ arazir kurabagh amima da otivir gumazim, kɨ ghaze, Noka! Nɨ kuram iniam! 2 A ikɨva borir katam arazir kuratam an akagham, kamaghɨn ia a inighɨva dagɨam an fɨrim ikeghɨva a isɨ ongarim mɨkɨnightɨ, an aremeghtɨ deragham. 3 * *Kamaghɨn amizɨ ia deravɨra uari bagh gan.

“Egh nɨn aveghbuam arazir kuratam damightɨma, nɨ pamtem a mɨkɨm suam, nɨ da atakigh. Egh a navim giraghtɨma, nɨ an arazir kuraba gɨn amada. 4 Egh a 7plan dughiabar arazir kurabar nɨ damighɨva, egh a 7plan dughiabar uamategh nɨ bagh izɨ kamaghɨn mɨkɨmam, ‘Kɨ navim gɨra,’ eghtɨ nɨ an arazir kuraba gɨn amadagh.”

Iesus nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim mɨgei

5 * *Ezɨ aposelba kamaghɨn Iesus mɨgei, “Nɨ en nɨghnɨzir gavgavim damightɨ an ekefegh!”

6 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ian nɨghnɨzir gavgavim suvigh zuravarim mastetɨn ovɨzitamɨn mɨn ikɨtɨma, ia temer kam mɨkɨm suam, ‘Nɨ uabɨ asigh egh biba sara mangɨva ongarimɨn uabɨ ekaragh,’ eghtɨ a ian akam baragham.”*

Iesus ingangarir gumazimɨn arazim mɨgei

7 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ian tav ingangarir gumazitam an azenimɨn ingari o sipsipbar gari. Ingangarir gumazim azenibar ikegh izɨtɨma, eghtɨ a suam, nɨ izɨ daperagh damɨ? Puvatɨ. Ia kamaghɨn mɨgeir puvatɨ. 8 * *Gumazir dapanim kamaghɨn mɨkɨmam, nɨ na bagh dagheba isamigh uan inim kegh da tuigh faragh na danightɨ kɨ dar amam, eghtɨ nɨ gɨn damɨ. 9 A ingangarir gumazim amizir bizir kaba bagha a mɨnabagham, o puvatɨgham? Puvatɨ. 10 * *Ezɨ ia uaghan God damuasa ia mɨkemezir biziba ia bar dagh ami, egh ia suam, E pura ingangarir gumazir kuraba, ingangarir Ekiam e ganɨngiziba e pura dagh ami.”

Iesus 10plan gumazir lepa itiba akɨrizɨ me ua dera

11 * *Iesus Jerusalemɨn ghuava, Samaria ko Galilin Distrighɨn tɨzimɨn zui. 12 * *Egha a nguibar mamɨn aven zuima, 10pla lepa itir gumaziba a bato. Me mong saghon tuivighav ikia,† 13 * *tiarim akara an dei, “Iesus, Gumazir Ekiam, en apangkufigh.”

14 * *Ezɨ a men apigha kamaghɨn me mɨgei, “Ia mangɨva, uari isɨva Godɨn ofa gamir gumazibar akagh.” Ezɨ me me bagha ghua tuavir arɨzimɨn men mɨkarziba zuegha dera.

15 Ezɨ men mav, uabɨn garima an arɨmariam gɨvazɨma a uamategha izava pamtemɨn Godɨn dia egha an ziam fe. 16 Egha Iesusɨn suemningɨn boroghɨn nguazim girɨgha fuagha, Iesus a gamizir bizim bagha a mɨnaba. A Samarian gumazimra.

17 Ezɨ Iesus kamaghɨn azara, “Ezɨ kɨ ti 10plan gumazir kaba akɨris, o puvatɨ? Ezɨ 9pla managh iti? 18 Ezɨ Judan gumazitam ua iza, Godɨn ziam fe, o puvatɨ? Gumazir saghuiamɨn izezim uabɨra izava Godɨn ziam fe.”

19 * *Egha Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dɨkavigh mangɨ. Nɨn nɨghnɨzir gavgavim nɨ gamizɨ, nɨ dera.”

God Bizibagh Ativamin Dughiam izam

(Matyu 24:23-28; 24:37-41)

20 * *Dughiar mamɨn Farisin gumaziba Iesusɨn azara, “God Bizibagh Ativamin Dughiam manadɨzoghɨn izam?”

Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Ia oragh, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn arazaraziba ia uan damazibar dar ganighan kogham. 21 * *Eghtɨ gumazitam kamaghɨn mɨkɨman kogham, ‘A kara,’ o ‘A muna.’ Ezɨ God Bizibagh Ativamin Dughiam, a ian navir averiamɨn aven iti.”‡

22 * *Egha Iesus uan suren gumazibav gei, “Dughiam izɨtɨma, ia Gumazamizibar Otarim izamin dughiam bagh gansɨ damuva avegham. 23-24  *Gumazamiziba ia mɨkɨmam, ‘Ara muna!’ o ‘Ara kara!’ Ezɨ ia fo, Gumazamizibar Otarim izamin dughiam an onɨmarimɨn mɨn taghtagham. Eghtɨma an angazangarim bar overiamɨn ruaghatevimning uagharam aningɨn tagham. Eghtɨ ia ivemar men akaba gɨn mangan markɨ. 25 * *A faragh bizir avɨriba bagh mɨzazim inigham. Eghtɨ datɨrɨghɨn dughiar kamɨn itir gumazamiziba an aghuagham.

26 * *“Ezɨ bizir Noan dughiamɨn otiviziba, da uaghan Gumazamizibar Otarim izamin dughiamɨn otivam. 27 * *Gumazamiziba dagheba ko dɨpaba apava, uarir ikiava mamaghɨra ikia ghua, Noa uan kurimɨn ghuavanabozir dughiamɨn, aperiam iza bar me kuavareme.

28  *“Ezɨ Lotɨn dughiamɨn kamaghɨra, gumazamiziba dagheba ko dɨpaba apava, dagɨaba bagha biziba amagava, dagh ivezava, dagheba oparava dɨpenibar ingari. 29 Ezɨ Lot Sodom ataghizir dughiamɨn, avim ko dagɨar isiba amozimɨn mɨn overiamɨn ikegha sua izaghira bar moghɨra me kuavareme.

30 * *“Gumazamizibar Otarim azenara izighiramin dughiamɨn, biziba uaghan kamaghɨram otivam. 31 * *Eghtɨ dughiar kamɨn nɨ tina uan dɨpenimɨn pɨn itir avughsazir danganimɨn ikeghɨva, egha uan biziba ataghizɨ da aven iti, nɨ da bagh magɨrɨ da inian markɨ. Kamaghɨra, tina azenibar iti, a bizitam bagh nguibamɨn mangan markɨ. 32 * *Nɨ Lotɨn amuim gɨnɨghnɨgh! 33 * *Gumazamizir manam na bagh uan ikɨrɨmɨrim ateghɨva, uan ikɨrɨmɨrim iniam. 34 * *Kɨ ia mɨgei, dɨmagarir kamɨn taning uaning inigh mɨsiar vamɨra dakutɨ, God tav inighɨva tav ategham. 35-36 Eghtɨ amizir pumuning uaning inigh maziaba rɨghɨrɨghtɨma, God tav inighɨva tav ategham.”§

37 * *Ezɨ me an azara, “Ekiam managhɨra?”

Ezɨ a men akam ikaragha ghaze, “Gumazir kuaba managh iti naghɨn, taragiaba uari akuvagham.”

18

Zurara God ko mɨgeir arazimɨn akar isɨn zuim

1 * *Egha Iesus akar isɨn zuir mamɨn uan suren gumazibav gei, egh men akaghtɨ, me zurara God ko mɨkɨm mamaghɨra ikiam. Egh amɨrvaghan kogham. 2 Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Nguibar ekiar mamɨn aven jasɨn mam iti, a Godɨn atiatir puvatɨ. Egha gumazamizibagh nɨghnɨzir puvatɨ. 3 Ezɨ amuir odiarir mam uaghan nguibar ekiar kamɨn iti. Ezɨ gumazir mam pazava a gamua osɨmtɨziba a garɨsi. Ezɨ a jas bagha zurara izava a mɨgei, ‘Nɨ kotiamɨn nan akuragh.’

4 “Ezɨ dughiar avɨrir maba a bizitam gamizir puvatɨ. Egha abuan a uabɨra uabɨ mɨgei, ‘Kɨ Godɨn atiatir puvatɨ. Egha kɨ gumazamizibagh nɨghnɨzir puvatɨ. 5 * *Ezɨ amuir odiarir kam dughiar avɨribar na bagha izi. Kɨ bar amɨra. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua bagh zuamɨra an osɨmtɨzim akɨrigham, eghtɨ a ua izɨ na damutɨma kɨ bar amɨraghan kogham!’ ”

6 Egha Iesus ua mɨgɨa ghaze, “Ia jasɨn kuramɨn mɨgɨrɨgɨam baragh. 7 * *God inabazir gumazamiziba, me dɨmagariba ko aruebar a bagha araima, a men osɨmtɨziba bagh izɨ da akɨram, o puvatɨgham? A me ataghɨraghtɨ me pura mangam? Bar puvatɨ. 8 * *Kɨ ia mɨgei, a men osɨmtɨzibar ganɨva, zuamɨra men akuragham. Kamaghɨn amizɨma, Gumazamizibar Otarim uamateghamin dughiamɨn, a gantɨ, nguazimɨn itir gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim an ikiam, o puvatɨgham?”

Gumazir pumuning God ko mɨgeir akar isɨn zuim

9 * *Gumazamizir mabara uarira uan ziaba fa, egha igharaz daraziv gɨa ghaze, me derazir puvatɨ. Ezɨ Iesus kamaghɨn amir gumazamiziba bagha akar isɨn zuir kam gami, 10 “Gumazir pumuning God ko mɨkɨmasa Godɨn Dɨpenimɨn ghu, aningɨn mav Farisi, ezɨ mav dagɨaba isir gumazim. 11 * *Ezɨ Farisin gumazim tugha ua bagha kamaghɨn God mɨgei, ‘Kɨ nɨ mɨnaba, kɨ gumazir mabar mɨn amir puvatɨ. Me biziba okɨava, arazir kurabagh amuava egha amizir paba itiba okɨa me koma akui. Egha kɨ uaghan dagɨaba isir gumazir kamɨn mɨn amir puvatɨ. 12 * *Kɨ wighɨn vamɨran dughiar pumuningɨn nɨ ko mɨkɨmasa dagheba ataghɨrasi. Egha bizir kɨ isiba, kɨ 10plan pozibar da arɨgha, dar pozir vamɨra uaghan nɨ ganɨdi.’ 13 * *Ezɨ dagɨaba isir gumazim mong munamaghɨn tu. Egha a kogha overiamɨn gari puvatɨgha uan evarim mɨsogha kamaghɨn mɨgei, ‘Kɨ gumazir kuram, God nɨ nan apangkufigh!’ 14 * *Kamaghɨn amizɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazir dagɨaba isir kam, a Godɨn damazimɨn dera, egha dɨpenimɨn ghu. Ezɨ igharazim puvatɨ. Gumazamizir uan ziaba feba, God me abɨnam. Eghtɨ gumazamizir uari abɨriba, God me feghtɨ me ziar ekiaba iniam.”

Iesus ghaze, borir doziba na bagh izɨ

(Matyu 19:13-15; Mak 10:13-16)

15 * *Ezɨ Iesus dafarimning borir dozibar arɨghasa, gumazamiziba me inigha izi. Ezɨ an suren gumaziba kamaghɨn ganigha men atara men anogorosi. 16 * *Ezɨ Iesus borir dozibar diazɨ me a bagha zuima, a kamaghɨn me mɨgei, “Tina God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikɨsɨ, a borir dozir kabar mɨn ikɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia borir doziba ateghtɨ me na bagh izɨ, egh men anogoroghan markɨ. 17 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazitam borir dozir kabar mɨn God Bizibagh Ativamin Dughiam inighan koghɨva, egh an aven mangan bar iburagham.”

Gumazir dapanir biziba avɨrasemezim, Iesus ko mɨgei

(Matyu 19:16-30; Mak 10:17-31)

18 * *Ezɨ Judabar gumazir dapanir mam Iesusɨn azara, “Tisan Aghuim, kɨ manmaghɨn damigh zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam?”

19 Ezɨ Iesus an akam ikaragha ghaze, “Nɨ manmaghsua gumazir aghuim na garɨsi? Gumazir aghuitam itir puvatɨ. God uabɨra gumazir aghuim. 20 * *Nɨ God Moses ganɨngizir arazim gɨfo, ‘Nɨ gumazim mɨsueghtɨ an aremeghan markɨ, nɨ poroghamiba uari bakeir arazim damuam markɨ, nɨ gumazamizir igharazimɨn biziba okɨman markɨ, nɨ bizibagh ifaran markɨ, nɨ ua bagh biziba inisɨ gumazamizibagh ifaran markɨ, nɨ uan afeziam ko amebamɨn apengan ikɨ aningɨn akaba baragh.’ ”

21 Ezɨ a kamaghɨn Iesus mɨgei, “Kɨ fomɨram aghɨrimra ikia, arazir kabagh amua iza datɨrɨghɨn ikia kati.”

22 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn oregha a ikaragha ghaze, “Nɨ bizir vamɨra nɨ tɨghar a damuam. Bizir nɨ itiba bar, nɨ da amangighɨva dagɨaba inigh, egh gumazamizir biziba puvatɨzibar anɨngigh. Egh nɨ Godɨn Nguibamɨn bizir aghuariba iniam. Egh nan gɨn izɨ.” 23 Gumazir kam, biziba bar avɨriba iti, kamaghɨn amizɨma, a Iesusɨn akam baregha bar oseme.

24 * *Ezɨ Iesus an gara egha a mɨgɨa ghaze, “Gumazamizir bizir bar avɨriba itiba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn mangɨsɨ bar iburagham! 25 Kamelɨn tam iniba isair dɨkonir torimɨn aven mangɨsɨ ingangarir dafam damigh aven mangam. Eghtɨ gumazamizir biziba avɨrasemeziba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn mangɨsɨ guizbangɨra bar iburagham!”

26 Ezɨ marazi kamaghɨn oregha an azara, “Kamaghɨn damightɨma, tinara zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuir kam iniam?”

27 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Bizir kaba gumazimɨn bar osemegham. Bizir kaba Godɨn osemezir puvatɨ. A biziba bar dagh ami.”

28 * *Ezɨ Pita kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ge, e uan biziba bar da ategha, nɨn gɨn ize.”

29 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazitam God Bizibagh Ativamin Dughiam bagha uan dɨpenim, o uan amuim, o aveghbuaba, o ameboghfeziaba, o boriba ataki, 30 * *egh datɨrɨghɨn itir dughiar kamɨn, God bizir avɨrir me faragha inizir bizibagh afiragh me danɨngam. Egh dughiar gɨn otivamim me zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam.”

Dughiar mɨkezim Iesus ua mɨgɨa ghaze, an aremegh ua dɨkavigham

(Matyu 20:17-19; Mak 10:32-34)

31 * *Egha Iesus 12plan suren gumaziba inigha me uarira ikiava, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia oragh! E nguibar ekiam Jerusalemɨn ghuavanadi. Eghtɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba, Gumazamizibar Otarimɨn gun mɨkemezir osizirir biziba bar, guizbangɨra otogham. 32 * *Eghtɨ me a isɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribar arɨgham. Eghtɨ me a dɨpova a mɨkɨmam. Egh aghumsɨzir arazibar a damuam. Egh a giparɨva, a ifozoregh a mɨsueghtɨ an aremegham. 33 Eghtɨ dughiar mɨkezimɨn a ua dɨkavigham.” 34 * *Ezɨ an suren gumaziba bizir katam gɨfozir puvatɨ, a bizir tizim mɨgei. Dar mɨngariba men monge, ezɨ me bar fozir puvatɨ.

Iesus gumazir damazir kuram gamizɨ a gari

(Matyu 20:29-34; Mak 10:46-52)

35 Iesus Jerikon boroghɨra izima, gumazir damazir kurar mam tuavir mɨriamɨn aperaghav ikia biziba bagha azangsɨsi. 36 Egha an orazima gumazamizir avɨrim iza zuima, a men azara, kar tizim. 37 Ezɨ me a mɨgɨa ghaze, “Nasaretɨn gumazim Iesus iza zui.”

38 * *Ezɨ a dɨa mɨgei, “Iesus, Devitɨn Otarim, nɨ nan apangkufigh!” 39 Ezɨ gumazir faragha zuiba me an atara a mɨgɨa ghaze, nɨ nɨmɨra ikɨ.

Ezɨ a bar pamtem dɨa mɨgei, “Devitɨn Otarim, nɨ nan apangkufigh!”

40 Ezɨ Iesus tugha akar gavgavim gumazibav gɨa ghaze, “Ia gumazir munam inigh na bagh izɨ.”

Ezɨ a roghɨra izima, Iesus an azara, 41 “Kɨ tizim nɨ bagh a damuasa, nɨ ifonge?”

Ezɨ an a ikaragha ghaze, “Ekiam, kɨ ganasa ifonge.”

42 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nɨ gan. Nɨn nɨghnɨzir gavgavim nɨn akurazɨ nɨ dera.” 43 Ezɨ a zuamɨra gari. Egha Iesusɨn gɨn ghua Godɨn ziam fe. Ezɨ gumazamiziba an ganigha, uaghan Godɨn ziam fe.

19

Iesus Sakiusɨn dɨpenimɨn ghu

1 Iesus Jerikon nguibar ekiam abigha zui. 2 Ezɨ gumazir mam nguibar kamɨn iti, an ziam Sakius. A dagɨaba isir gumazibar gumazir dapanim, a dagɨaba bar avɨraseme. 3 A Iesusɨn ganasa, a manmaghɨra garir gumazim. Sakius bar gumazir otevim, egha gumazamizir avɨrimɨn tongɨn iti. Kamaghɨn amizɨ a Iesusɨn garir puvatɨ. 4 A fo, Iesus tuavir kamra izam. Kamaghɨn amizɨ, a ivegha faragha ghua, Iesusɨn ganasa temer fighɨn ghuavanabo.

5 Ezɨ Iesus danganir kamɨn oto. Egha kogha temer kam gisɨn gara, kamaghɨn Sakius mɨgei, “Sakius nɨ zuamɨra izighirɨ. Datɨrɨghɨn kɨ nɨn dɨpenimɨn ikiam.” 6 Ezɨ a zuamɨra izaghirɨgha bar akonge. Egha Iesus inigha uan dɨpenimɨn zui.

7 * *Ezɨ gumazamiziba bar an ganigha, kamaghɨn mɨgɨa ngavamadi, “A ghua gumazir kuramɨn dɨpenimɨn iti.”

8 * *Me dɨpenimɨn ikia, Sakius tugha, kamaghɨn Ekiam mɨgei, “Ekiam, Nɨ oragh! Datɨrɨghɨn kɨ uan biziba bar da tuiragham. Egh kɨ taba isɨ gumazir biziba puvatɨzibar anɨngam. Egh kɨ gumazitam gifaragh an bizitam okemeghɨva, kɨ datɨrɨghɨn uamategh bizir pumuning ko pumuning a danɨngam.”

9 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir kam a uaghan Abrahamɨn ovavim. Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn God dɨpenir kamɨn gumazamiziba bar men akura. 10 * *Gumazamizibar Otarim, gumazamizir ovengeziba bagha ruiava men akurvaghasa ize.”

Dagɨaba inizir ingangarir gumazir 10plan akar isɨn zuim

(Matyu 25:14-30)

11 * *Gumazamiziba ikia Iesus barazima, a mɨgei. A Jerusalemɨn boroghɨn itima, me ghaze, datɨrɨghɨra God Bizibagh Ativamin Dughiam otogham. Kamaghɨn amizɨ, an akar isɨn zuir mam me mɨgei. 12 A kamaghɨn me mɨgei, “Gumazir aruar mam nguibar saghuiamɨn mangasa, eghtɨ me a damightɨ an atrivimɨn ikiam. A gɨn uamategh uan nguibamɨn izegh men ganam. 13 A mangasa uan ingangarir gumazir 10plan diagha, 20 kina, 20 kina bar moghɨra me rome. Egha kamaghɨn me mɨgei, ‘Ia dagɨar kaba inighɨva uari bagh dagɨar ingangaribar amu ikɨtɨ, kɨ uamategham.’

14 * *“An apengan itir gumaziba me bar navir kuram an iti. Kamaghɨn amizɨ, me akam inigha zuir gumaziba amadazɨma me nguibar gumazir aruam ghuzimɨn ghu. Me kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazir kam en atrivimɨn otivan e aghua.’ 15 Ezɨ gumazir igharaziba gumazir aruar kam gamizɨ an atrivimɨn otogha, gɨn uamatenge. A uamategha izegha kamaghɨn me mɨgei, ‘Gumazir kɨ fomɨra dagɨaba anɨngiziba, men diagh. Kɨ foghasa me manmaghɨn nan dagɨabagh isɨn dagɨaba ini.’

16 “Ezɨ gumazir faragha zuim iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam, kɨ nɨn 20 kinan kamɨn dagɨar ingangarim gamighava, a gisɨn 200 kina ini.’ 17 * *Ezɨ atrivim kamaghɨn a mɨgei, ‘Nɨ nan ingangarir gumazir aghuim, nɨ ingangarir bar aghuim gami. Nɨ bar deraghvɨra bizir muziarim gami, kamaghɨn kɨ datɨrɨghɨn bizir ekiam nɨ danightɨma, nɨ nguibar ekiar 10plan ganam.’

18 “Ezɨ ingangarir gumazir igharazim iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam, kɨ nɨn 20 kinan kamɨn dagɨar ingangarim gamigha datɨrɨghɨn a gisɨn 100 kina ini.’ 19 Ezɨ atrivim a mɨgei, ‘Kɨ nɨ atɨghtɨ nɨ nguibar ekiar 5plan ganam.’

20 “Ezɨ ingangarir gumazir mɨkezim iza kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam nɨn 20 kina ikia kati. Kɨ inir avɨzimɨn a nomkezɨma, a kati. 21 * *Kɨ nɨ gɨfo, nɨ gumazir apangkuviba puvatɨzim. Gumazir igharaziba amir biziba, nɨ pura da isi. Egha dagher me opariziba, nɨ uaghan pura da isi. Kamaghɨn amizɨ kɨ nɨn atiati.’

22 * *“Ezɨ atrivim kamaghɨn ingangarir gumazim mɨgei, ‘Nɨ ingangarir gumazir kuram! Nɨn akamra kɨ nɨ tuisɨgham. Nɨ kamaghɨn na gɨnɨghnɨsi, kɨ ti gumazir apangkuviba puvatɨzim. Egha kɨ gumazir igharaziba amir biziba, kɨ ti pura da isi. Egha dagher me opariba, kɨ ti uaghan pura da isi? 23 Manmaghɨn amizɨ, nɨ nan dagɨaba isa, dagɨar dɨpenim gatɨzir puvatɨ, eghtɨ kɨ uamategh izɨva da iniva dagɨataba dagh isɨn ua da iniam?’ 24 Egha a kamaghɨn an boroghɨn tuivighav itir gumazibav gei, ‘Ia ada 20 kina inighɨva gumazir 200 kina itim danɨngigh.’ 25 Me kamaghɨn a mɨgei, ‘Ekiam, a 200 kina inigha gɨfa.’

26 * *“Ezɨ a ghaze, ‘Kɨ ia mɨgei! Gumazim o amizim Godɨn akabagh foghtɨ, God uan akabar fofozir igharaziba ia danɨngam, eghtɨ a Godɨn akar avɨribagh fogham. Eghtɨ Godɨn akabagh foghan aghuazir tav, an fofozir muziarim God a dam a inigham. 27 Nan apaniba, kɨ men atrivimɨn ikian me aghua, ia me inigh kagh izɨva, nan damazimɨn me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregh.’ ”

28 Iesus akar isɨn zuim gamigha gɨvagha, uan darorim gamua tuavir Jerusalemɨn zuimɨn ghuavanadi.

Iesus Jerusalemɨn otogha Godɨn Dɨpenimɨn gumaziba ko amizibar sure gami

(Sapta 19:29--21:38)

Iesus atrivimɨn mɨn
Jerusalemɨn aven zui

(Matyu 21:1-11; Mak 11:1-11; Jon 12:12-19)

29 Iesus Betfage ko Betanin boroghɨn oto, nguibar kamning Olivɨn Mɨghsɨam gisɨn iti. Egha a uan suren gumazir pumuning amaga, 30  *kamaghɨn aning mɨgei, “Gua nguibar munagh itimɨn mangɨ. Gua nguibar kamɨn mangɨ gantɨma donkin igiar mam me a ikezɨma, a iti. Gumazitam dughiatamɨn a gaperagha aruizir puvatɨ. Gua an benim fɨrighɨva donki inigh kagh izɨ. 31 Eghtɨ tav kamaghɨn guan azaragham, ‘Gua tizim bagha donkin kam fɨri?’ eghtɨ gua a mɨkɨm suam, ‘Ekiam ingangarim an iti.’ ”

32 * *Egha Iesus aning amadazɨ aning ghua garima, biziba bar moghɨra Iesus mɨkemezɨ moghɨn iti. 33 Ezɨ aning donkin benim fɨrima, an ghuaviba aningɨn azara, “Gua tizim bagha donkin benim fɨri?”

34 Ezɨ aning kamaghɨn me mɨgei, “Ekiam ingangarim an iti.”

35 * *Egha aning donki inigha Iesus bagha izi. Egha aning uan azenan azuir korotiar ruariba donki gisɨn da ghuani. Egha aning Iesusɨn akurazɨma a donki gisɨn apera. 36 * *A donki gaperagha zuima, gumazamiziba uan korotiar ruariba suava tuavimɨn da mɨghuari. 37 A iza danganir tuavir Olivɨn Mɨghsɨamɨn ghuaghirimɨn boroghɨn izima, an gɨn aruir darazi, me God amizir mirakelbar ganighava da bagha bar akongegha pamtem Godɨn ziam fe. 38 * *Me araghasa kamaghɨn mɨgei, “Gumazir Ekiamɨn ziam ko gavgavimɨn izim, God deragh a damu! Navir amɨrizim Godɨn Nguibamɨn iti. Nguibar bar pɨn itimɨn itir Godɨn ziam fɨ!”

39 Ezɨ Farisin marazi gumazamizir kabar tongɨn ikia, kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, nɨ uan suren gumazibav kɨmtɨma, me nɨmɨra ikɨ! Me kamaghɨn mɨkɨman markɨ!”

40 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ ia mɨgei, me nɨmɨra ikɨtɨ dagɨaba uari araghasam!”

Iesus Jerusalem bagha azi

41 * *Iesus Jerusalemɨn boroghɨra iza, egha an gara a bagha azi. 42 * *Egha a kamaghɨn mɨgei, “Jerusalem, kɨ kamaghsua, nɨ amua datɨrɨghɨn navir amɨrizimɨn bizibagh foghai. Kamaghɨn amizɨ, da datɨrɨghɨn nɨn modo. 43 * *Dughiam izɨtɨ, nɨn apaniba izɨ nguibam avɨnizir dɨvazimɨn boroghɨn nguazir pozir ekiabav kɨnɨva nɨ ekɨarughtɨ, nɨ arɨmangɨghan kogham. 44 * *Nɨ Jerusalem, me nɨn borir nɨn aven itiba sarama asɨghasigham. Nɨ Godɨn dughiar nɨn akuraghasa izezim, nɨ a gɨfozir puvatɨ. Bizir kam bagh me dɨpenimɨn ingarizir dagɨatam, ateghtɨ, tam tam gisɨn ikeghan kogham.”

Ivezir gumazamiziba ko biziba amadir gumazamiziba Iesus Godɨn Dɨpenimɨn me batosi

(Matyu 21:12-17; Mak 11:15-19; Jon 2:13-22)

45 * *Egha a Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua, biziba amadir gumaziba batosi. 46 * *Egha kamaghɨn me mɨgei, “Godɨn Akɨnafarimɨn aven, osizirim kamaghɨn iti, ‘Nan Dɨpenim, God ko mɨgeir Dɨpenimra. Ezɨ ia a gamizɨ, an okɨmakɨar gumazibar mogomer danganimɨn mɨn oto.’ ”

47 * *A zurara Godɨn Dɨpenimɨn aven men sure gami. Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba ko gumazir dapaniba, me a mɨsueghtɨ an aremeghasa. 48 * *Ezɨ gumazamiziba a baraghasa bar ifongegha, bar an boroghɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, an apaniba a mɨsoghan ibura.

20

Me Iesusɨn gavgavim bagha an azara

(Matyu 21:23-27; Mak 11:27-33)

1 Dughiar mamɨn Iesus Godɨn Dɨpenir avɨzimɨn aven ikia, gumazamizibar sure gamuava Akar Aghuim akuri. Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, ko Judabar gumazir aruaba, me iza anekufa. 2 * *Egha me kamaghɨn a mɨgei, “E mɨkemegh, nɨ gavgavir manamɨn bizir kabagh ami? Tina gavgavir kam nɨ ganɨngi?”

3-4 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ uaghan azangsɨzitam ia damuasa. Ia na mɨkɨm, Jonɨn rurim, a Godɨn ize o gumazamizibar ize?”

5 Ezɨ me uarira uariv gei, “E suam, ‘An rurim Godɨn ize,’ eghtɨ, a kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Ia manmaghɨn amigha ia nɨghnɨzir gavgavim Jonɨn ikian aghua?’ 6 * *Egh e suam, ‘An rurim gumazamizibar ize,’ eghtɨ gumazamiziba dagɨabar e ginivightɨ, e arɨghiregham. Me kamaghɨn fo Jon a Godɨn akam inigha izir gumazim.”

7 Egha me Iesus ikaragha ghaze, “E fozir puvatɨ, Jonɨn rurim manmaghɨn ize.”

8 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kamaghɨra, kɨ uan gavgavim inizir tuavimɨn gun ia mɨkemeghan kogham.”

Wainɨn azenir gumazibar
akar isɨn zuim

(Matyu 21:33-46; Mak 12:1-12)

9 * *Egha Iesus mɨgɨa ghua ua akar isɨn zuir kamɨn gumazamizibav gei, “Gumazir mam wainɨn azenim oparigha, egha azenimɨn garir gumazir mabar dafarim garɨgha ghaze, me gɨn a givezam. Egha a ghua dughiar ruarimɨn saghon iti. 10 * *Egha wainɨn ovɨziba kuarir dughiamɨn, a ingangarir gumazir mam amadagha ghaze, me wainɨn ovɨzir taba a danɨngam. Ezɨ azenimɨn garir gumaziba a mɨsuegha anemadazɨma, a dafarir kɨnibar uamatenge. 11 Ezɨ a ingangarir gumazir igharazim amada, ezɨ me uaghan a mɨsuegha aghumsɨzir arazibar a gamigha, anemadazɨ a dafaribara uamatenge. 12 Ezɨ a ua mɨkezim amadazɨ, me bar puv a mɨsuegha a isa azenim mɨkɨni.

13 “Ezɨ wainɨn azenir ghuavim uabɨra uabɨ mɨgei, ‘Kɨ manmaghɨn damuam? Kɨ uan otarir ifongezim amangam. Eghtɨ me ti a baregh deragh a damuam.’ 14 Ezɨ wainɨn azenimɨn garir gumaziba otarir kamɨn ganigha, kamaghɨn uariv gɨa ghaze, ‘Kar otarir gɨn azenir kam iniamim. E a mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, e uari bagh wainɨn azenir kam iniam.’ 15 Egha me a isa azenim mɨkɨnigha a mɨsoghezɨma an areme.”

Egha Iesus ua kamaghɨn gumazamizibav gei, “Wainɨn azenir ghuavim manmaghɨra azenimɨn garir gumazir kabar amuam? 16 A izɨva azenimɨn garir gumazir kabav soghtɨ, me arɨmɨghiram. Eghtɨ a wainɨn azenim inigh gumazir igharazibar anigam.”

Ezɨ gumazamiziba bizir kam baregha mɨgɨa ghaze, “Bar puvatɨgham!”

17 * *Ezɨ Iesus merara gara, egha men azara, “Ezɨ Godɨn Akɨnafarimɨn mɨgɨrɨgɨar otevir kam, an mɨngarim manmakɨn?

“ ‘Kar dɨpenir akɨnir ingangarir gumaziba aghuazim,

a datɨrɨghɨn dɨpenim aterir guarim gava?’

18 * *“Nɨ tina temer guarir kam gisɨn irɨghɨva dɨpɨrigh irɨgham, eghtɨ a tina gisɨn irɨghtɨma gumazir kam bar mɨsarighiregham.”

19 * *Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumaziba, ko ofa gamir gumazir ekiaba, me bar kaghɨra Iesusɨn suighasa tuaviba buri. Me fo, an akar isɨn zuir kam me gasara, ezɨ me an suighan gumazamizibar atiati.

Dagɨaba Sisar ganɨdi

(Matyu 22:15-22; Mak 12:13-17)

20 * *Egha me bar deravɨra a bagha gara, egha moga garir gumaziba amadazɨ, me ifara mati me guizɨn mɨgei. Me kamaghsua, me Iesusɨn mɨgɨrɨgɨar otevitamɨn suiraghɨva, egh a isɨ Romɨn gavmanɨn gumazir ekiam danigham. 21 Ezɨ moga garir gumazir kaba an azangsɨsi, “Tisa, e fo nɨ guizbangɨra bizibav geir gumazim. Nɨ Godɨn Arazibar gumazamizibar sure gamuava guizbangɨra me mɨgei. Nɨ tavɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨ. Akar vamɨra nɨ gumazamizir ziaba itiba, ko gumazamizir kɨniba uaghara, me mɨgei. 22 Nɨ e mɨkɨm, Judan Araziba manmaghɨn mɨgei? E dagɨaba isɨva Atrivim Sisar danɨngtɨma, arazir kam Godɨn damazimɨn dera, o puvatɨ?”

23-24 Ezɨ a men nɨghnɨzir ifavaribagh fogha kamaghɨn me mɨgei, “Dagɨatam nan akagh. Tinan nedazim ko ziam an iti?”

25 * *Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “Sisarɨn ziam koma nedazim an iti.”

Ezɨ a me mɨgei, “Kamaghɨra, ia Sisarɨn biziba isɨ Sisar danɨng, egh Godɨn biziba isɨ God danɨng.” 26 Ezɨ me gumazamizibar tongɨn, a mɨkemezir mɨgɨrɨgɨaba bagha an suighan ibura. Egha me pura an mɨgɨrɨgɨabagh nɨghnɨgha nɨmɨra iti.

Aremezir gumazamiziba ua dɨkavigham

(Matyu 22:23-33; Mak 12:18-27)

27 * *Sadyusin maba azangsɨzir mam sara Iesus bagha ize. (Me kamaghɨn nɨghnɨsi, aremeziba ua dɨkavan kogham.) 28 * *Egha me kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, Moses e bagha akɨnafarim osira ghaze, gumazitamɨn aveghbuam amuimɨn ikɨva boriba puvatɨgh aremeghtɨ, anarɨra irir aveghbuam an amuir odiarimɨn ikɨva a bagh boriba iniam. 29 Ezɨ 7plan aveghbuaba iti. Egha men mav faragha amuimɨn ikia boriba puvatɨgha areme. 30-31 Ezɨ anarɨra irim an ikia kamaghɨra, ezɨ mɨkezim kamaghɨra ghu. Kamaghɨra, 7plan aveghbuaba bar ariaghiregha boriba puvatɨ. 32 Ezɨ amizir kam gɨn uaghan areme. 33 Fomɨra me bar amizir kamɨn ike. Kamaghɨn amizɨ gumazamiziba ua dɨkavamin dughiamɨn, amizir kam tinan amuimra?”

34 Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Dughiar kamɨn itir gumazamiziba, me poroghamibagh ami. 35 Eghtɨ gɨn gumazamizir God inabaziba, me uaghan dughiar izamim ko ua dɨkavamin dughiamɨn, me poroghamibar amuan kogham. 36 * *God me damightɨma, me ua dɨkavigham. Me ua dɨkavightɨ e fogh suam me Godɨn boribara, egh me enselbar mɨn ikiam. Kamaghɨn amizɨ me uam arɨmɨghiran koghɨva, egh poroghamibar amuan kogham. 37 * *Ezɨ Moses uabɨ temer avimɨn eghaghanimɨn aven en aka, aremeziba ua dɨkavam. A kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam, Nɨ Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God.’ 38 * *Kamaghɨn e fo, God gumazir ariaghirezibar God puvatɨ, a gumazir angamɨra itibar God. Ezɨ an damazimɨn an boriba bar angamɨra iti.”

39 Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumazir maba kamaghɨn mɨgei, “Mar mɨgɨrɨgɨar aghuim, Tisa.” 40 Egha me uam an azangan atiati.

Iesus a tina?

(Matyu 22:41-46; Mak 12:35-37)

41 Ezɨ Iesus kamaghɨn gumazamizibav gei, “Manmaghɨn amizɨ gumazamiziba ghaze, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim Krais, a Devitɨn ovavim? 42  *Ezɨ Devit uabɨ Onger Akabar Akɨnafarimɨn aven kamaghɨn mɨkeme:

“ ‘Ekiam, nan Ekiam mɨgɨa ghaze,

“Nɨ nan agharir guvimɨn daperagh ikɨ mangɨtɨ,*

43 kɨ nɨn apaniba dɨkabɨragh me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ,

me nɨn dagarimningɨn apengan ikiam.” ’

44 “Egha Devit ‘Ekiam’ a gatɨ. Manmaghɨn amizɨ, a Devitɨn Ovavim?”

Judan Arazibagh fozir gumaziba
arazir kurabagh ami

(Matyu 23:1-36; Mak 12:38-40; Luk 11:37-54)

45 Ezɨ gumazamiziba orazima a kamaghɨn uan suren gumazibav gei, 46 * *“Ia Judan Arazibagh fozir gumaziba bagh gan. Me uari fava korotiar ruarir kaba aghuraruasa ifonge. Ezɨ gumazamiziba maketɨn danganibar men ziaba fasa me bar akonge. Egha God ko mɨgeir dɨpenibar aven dabirabir aghuariba iniva, egha isar ekiabar dughiabar me danganir ziaba itiba iniasa bar ifonge. 47 Me amuir odiaribagh ifara, men dɨpeniba okɨa ghaze e dera. Egha gumazamiziba men ziaba fasa, me God ko mɨgɨa mɨgɨrɨgɨar ruaribagh ami. Kamaghɨn amir gumaziba, men ivezir kuram gumazamizir arazir kurabagh amibar ivezim bar a gafiragham.”

21

Amuir odiarim dagɨamning God ganɨngi

(Mak 12:41-44)

1 * *Iesus kogha garima, dagɨaba itir gumazamiziba uan dagɨaba isa Godɨn Dɨpenimɨn dagɨaba arɨzir danganim garɨsi. 2 Ezɨ a garima biziba puvatɨzir amuir odiarir mam uaghan uan dagɨar muziarimning atɨ. 3 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, biziba puvatɨzir amuir odiarir kam dagɨar muziarir pumuning dagɨaba arɨzir danganim gatɨ, ezɨ an dagɨar pumuning gumazamizir igharaziba arɨghizir dagɨabagh afira. 4 Me uan dagɨar avɨribar amodoghɨn dagɨar muziariba anɨngi. Ezɨ a uan dabirabir onganarazimɨn mɨrara dagɨar muziarir abuananamning atɨ.”

Iesus ghaze, Godɨn Dɨpenim ikuvigham

(Matyu 24:1-2; Mak 13:1-2)

5 Ezɨ an suren gumazir maba Godɨn Dɨpenimɨn garava kamaghɨn mɨgei, “Me dagɨar bar aghuibar an ingarighava, Afeziar Ekiam danɨngamin bizir aghuir maba an kuruke.” 6 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia datɨrɨghɨn garir bizir kabanagh, dughiam izɨtɨma dagɨar kaba, gumaziba bar da pueghtɨ da bar moghɨra dagh iregham. Eghtɨ tam tam gisɨn ikeghan kogham.”

Iesus ghaze, osɨmtɨziba gɨn otivam

(Matyu 24:3-14; Mak 13:3-13)

7 Ezɨ me an azara, “Tisa, bizir kaba manadɨzoghɨn otivam? Arazir manam faragh otoghtɨ, e fogh suam, dughiar kam roghɨra ize?” 8 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ia uari bagh deraghvɨra gan, ia men ifavariba baraghan markɨ. Gumazir avɨriba nan ziamɨn izɨ suam, ‘Kar kɨrara!’ Eghtɨ tarazi suam, ‘Dughiam roghɨra ize!’ Eghtɨ ia men gɨn mangan markɨ. 9 Egh ia inogoviba ko adoghodozir mɨdorozir akaba baraghɨva, atiatingan markɨ. Bizir kabanagh faragh otivigham, eghtɨ nguazir kam gɨvamin dughiam datɨrɨghɨra otoghan kogham.”

10  *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Kantrin mamɨn itir darazi dɨkavigh kantrin igharazimɨn itir darazi ko mɨsogham. Eghtɨ atrivir mamɨn adarazi dɨkavigh atrivir igharazimɨn adarazi ko mɨsogham. 11 Eghtɨ danganir maba mɨkɨmkɨzir gavgaviba, ko dagheba otevir dughiaba koma arɨmariar gavgaviba otivtɨ, atiatingamin biziba ko overiamɨn pɨn arazarazir ekiaba otivam.

12 * *“Bizir kaba gɨn otivam, me faragh ian suiraghɨva arazir kurabar ia damuam. Me ia kotiam darɨghsɨ ia inighɨva God ko mɨgeir dɨpeniba koma kalabuziabar aven mangam. Eghtɨ ia nan gɨn zuir gumazamiziba me bizir kam bangɨn ia inighɨva atriviba ko gavmanɨn gumazir ekiabar damazimɨn mangam. 13 Eghtɨ kar dughiar aghuir ia nan akam me mɨkɨnamim. 14 * **Eghtɨ ia deraghvɨra nɨghnɨgh. Ia faragh me mɨkɨmsɨ akabagh nɨghnɨghan markɨ. 15 * *Eghtɨ kɨ nɨghnɨzir aghuiba ko mɨgɨrɨgɨar aghuiba ia danɨngtɨma, ia mɨgɨrɨgɨar aghuibara damutɨ, ian apanitam ian akaba batoghɨva ia adoghan kogham.

16 * *“Eghtɨ ian ameboghfeziaba, ko aveghbuaba, ko anababa, ko namakaba, merara ia inighɨva gumazir kurabar dafaribar atɨghtɨ, me ian taraziv soghtɨ ia arɨmɨghiregham. 17  *Eghtɨ gumazamiziba bar nan ziam bangɨn ian aghuagham. 18  *Egh me bar tong arazitam ia damuan kogham. Kamaghɨn ian dapanarɨzitam asighiran kogham. 19  *Ia tugh gavgavighvɨra ikɨva, dabirabir bar aghuim iniam.”

Iesus ghaze Jerusalem ikuvigham

(Matyu 24:15-21; Mak 13:14-19)

20 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Jerusalemɨn nguibamɨn gantɨ mɨdorozir gumaziba izɨ a kontɨma, nɨ fogh suam, a gasɨghasɨghamin dughiam roghɨra ize. 21 Egh gumazir Judian itiba arɨ mɨghsɨabar mangɨtɨ, Jerusalemɨn nguibamɨn itiba azenan mangɨtɨma, Jerusalemɨn azenan itir gumazamiziba uam an aven mangan markiam. 22 * *Kar osɨmtɨzibar dughiam, God da isɨ Israelia danɨngɨva, men arazir kuraba ikarvagham. A fomɨra osirizɨ moghɨn otogham. 23 * *Naviba adair amiziba ko boriba oteba apir amebaba, mevzika; dughiar izamin kaba bar men ikuvigham! Eghtɨ God gumazir kabar atartɨma, osɨmtɨzir ekiam nguazir kam bativam. 24 * *Eghtɨ mɨdorozir gumaziba mɨsozir sababar tarazigh inivtɨ me arɨghirɨtɨ, me tarazi suighɨva, me amangɨtɨma me nguibar Israelɨn azenan itibar mangam. Eghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar pazɨva Jerusalem damu mangɨ dughiar me Jerusalemɨn ganamin dughiam gɨvagham.”

Gumazamizibar Otarim gɨn izam

(Matyu 24:29-31; Mak 13:24-27)

25 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Eghtɨ arazaraziba aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba bativam. Eghtɨ ongarim dɨpɨr tɨngaghɨvɨra ikɨtɨma, nguazimɨn gumazamiziba bar atiatigh okam nɨghnɨgham. 26 Eghtɨ overiamɨn biziba bar nɨgham, kamaghɨn amizɨ gumazamiziba atiatingɨva damaziba men isirtɨma, me daighirɨva otivamin biziba bagh mɨzuamɨva nɨghnɨgham. 27 * *Egh me dughiar kamɨn Gumazamizibar Otarimɨn gantɨ, a ghuariamɨn tongɨn gavgavir ekiam ko angazangarir ekiam sara izam. 28 * *Eghtɨ bizir kabanagh otivighɨrɨtɨma ia dɨkavigh, uan dapaniba fegh gan! God ua ia iniamin dughiam roghɨra ize!”

Temer fighɨn akar isɨn zuim

(Matyu 24:32-35; Mak 13:28-31)

29 Egha Iesus kamaghɨn akar isɨn zuimɨn me mɨgei, “Ia temer fighɨn ganɨva temer maba sara gan. 30 Temebar dafariba asighɨrɨtɨ ia fogh suam, aruem ganamin dughiam roghɨra ize. 31 Kamaghɨra, ia bizir kabar gan fogh suam, God Bizibagh Ativamin Dughiam roghɨra ize.

32 “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, dughiar kamɨn itir gumazamizir kaba ikɨvɨra ikɨtɨ bizir kaba bar otivam. 33 * *Overiam ko nguazim gɨvagham, eghtɨ nan mɨgɨrɨgɨaba gɨvaghan kogham.”

Iesusɨn suren gumaziba uari bagh deraghvɨra gan

34 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia uari bagh ganigh! Isaba ko, dɨpar onganiba ko nguazir kamɨn biziba, ia puv dagh nɨghnɨghtɨ, da ia dɨkabɨntɨ, dughiar otivamin kam puram otoghɨva, asɨzibar suizir azuazimɨn mɨn ian suigham. 35 * *Dughiar kam, nguibaba ko nguazir kamɨn gumazamiziba bar me bativam. 36 * *Ia zurara uari bagh gan Afeziam ko mɨkɨmvɨra ikɨtɨ, a gavgavim ia danɨngtɨma ia bizir otivamin kabagh itavɨragham. Egh ia Gumazamizibar Otarimɨn damazimɨn tuivam.”

37 * *Dughiabar zurara, Iesus Godɨn Dɨpenimɨn aven men sure gamuava, guaratɨzibar Olivɨn Mɨghsɨamɨn ghuava dɨmagaribar an iti. 38 Ezɨ gumazamiziba bar Iesus baraghasa, mɨzarazibar Godɨn Dɨpenimɨn arui.

Iesus mɨzazim inigha
aremegha ua dɨkafi

22

(Sapta 22--24)

Judas Iesus isa gumazir kurabar dafaribagh atɨ

(Matyu 26:1-5; 26:14-16; Mak 14:1-2; 14:10-11; Jon 11:45-53)

1 * *Datɨrɨghɨn Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam roghɨra izi. An ziam, God Israelia Gitazir Dughiam. 2 * *Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me gumazamizibar atiati, kamaghɨn amizɨ me Iesus mɨsoghasa tuaviba buri. 3-4  *Iesusɨn 12plan suren gumazir mam Judas, an ziar mam Iskariot. Satan an navir averiamɨn ghu. Ezɨ a Iesus isava Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazir ekiaba, ko ofa gamir gumazir ekiabar dafaribar arɨghasa ghua me koma mɨgɨrɨgɨabagh ami. 5 * *Ezɨ me an mɨgɨrɨgɨam gifuegha ivezim a danɨngasa akabar kɨri. 6 Ezɨ Judas ivezim inian ifuegha Iesusɨn suiragh men dafaribar arɨghasa tuaviba buri. A ghaze, Iesus uabɨra ikɨtɨ, an an suiragh men dafarim darɨgham.

Suren gumazimning daghebar kɨri

(Matyu 26:17-25; Mak 14:12-21; Jon 13:21-30)

7 * *Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiam datɨrɨghɨn oto. Ezɨ dughiar kamɨn me God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam bagha sipsipɨn nguzim mɨsuegh anemɨ ikɨva, a gɨnɨghnɨghasa.* 8 Ezɨ Iesus Jon ko Pita amadagha kamaghɨn aning mɨgɨa ghaze, “Gua mangɨva, e God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam amamin daghebar kɨr.”

9 Ezɨ aning an azara, “Ga managh a bagh danganim akɨram?”

10 Ezɨ a kamaghɨn aning mɨgei, “Gua nguibar ekiamɨn aven mangɨtɨ, gumazitam mɨner dɨpam ater izɨ gua batoghtɨma, gua an gɨn a zuir dɨpenimɨn mangɨ. 11 Egh dɨpenimɨn ghuavim mɨkɨm suam, ‘Tisa kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Nan danganir kɨ uan suren gumaziba ko God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam amamim mana?” ’ 12 Eghtɨ a ghuriamɨn aven danganir bar ekiatam guan akagham, dakoziba ko dapiagh damamin dabirabiba ko biziba bar ikɨtɨ, gua magh bizibar kɨr.”

13 * *Ezɨ aning ghua garima, biziba bar Iesus mɨkemezɨ moghɨrama otifi. Ezɨ aning God Israelia Gitazir Dughiam bagha dagheba ko bizibar kɨri.

Iesus bret ko wain uan aposelbagh anɨdi

(Matyu 26:26-30; Mak 14:22-26; 1 Korin 11:23-25)

14 Ezɨ damamin dughiam otozɨ, Iesus uan aposelba ko me dagher dakozimɨn mɨn apiaghav iti. 15-16  *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, kɨ ua God Israelia Gitazir Dughiamɨn isamɨn dagher katam ameghan kogh, kamaghɨra ikɨ mangɨ, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn otogham. Kamaghɨn amizɨma, kɨ ia ko isar kam amasa bar ifonge. Egh kɨ gɨn mɨzazim iniam.”

17-18 Egha Iesus wain apir kap inigha Ekiam mɨnabagha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ia mɨgei, kɨ uam wainɨn ovɨzimɨn dɨpar katam aman kogh, kamaghɨra ikɨtɨ God Bizibagh Ativamin Dughiam otogham. Kamaghɨn amizɨ, ia a inigh ia uari danɨng.”

19 * *Egha a bret inigha, Ekiam mɨnabagha anebigha me ganɨga kamaghɨn me mɨgei, “Kar nan inivafɨzim, kɨ ia bagha anenɨngi. Ia anemɨ na gɨnɨghnɨgh.”

20 * *Me amegha gɨvazɨma, arazir kamra a wain apir kap inigha kamaghɨn mɨgei, “Kavɨn aven itir wainɨn kam, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam, kɨ uan ghuzimɨn a gamizɨma, a ia bagha iri.† 21 * *Eghtɨ ia gan, gumazir na inighɨva gumazir kurabar dafarim darɨghamim, a kara na ko dakozim gaperaghav iti. 22 * *Eghtɨ Gumazamizibar Otarim tuavir Afeziam faragha a bagh atɨzimɨn gɨn mangam. Ezɨ gumazir a inigha gumazir kurabar dafarim gatɨzim, gumaka, a bar ikuvigham.”

23 * *Ezɨ me akar kam baregha uarira uarir azangsɨsi, “Tina bizir kam damuam?”

Iesusɨn aposelba uari adogha mɨgei, tina faragham?

24 * *Egha aposelba uari adogha ghaze, tinara en faragham? 25 * **Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kantrin Igharazir Gumazamizibar atriviba, me uan gavgaviba ko ziaba fava, arazir kurabar gumazamizibagh amua kamaghɨn mɨgei ‘E gumazamizibar akurvasi.’ 26 * *Ia kamaghɨn damuan markɨ. Gumazir ian torimɨn ikia ian faragha zuim, a uabɨ apengan ikɨva, borimɨn mɨn uabɨ arɨgh. Ezɨ gumazir ian faragha zuim, ian ingangarir gumazimɨn mɨn ikɨ. 27 * *Tinara ekefe, gumazir pura dagher dakozimɨn aperaghav itim o gumazir dagheba anɨdim? Gumazir pura dagher dakozimɨn aperaghav itim. Ezɨ kɨ ian torimɨn ikia mati ian ingangarir gumazim.

28 * *“Kɨ osɨmtɨziba aterima ia na ko iti. 29 * *Kamaghɨra, nan afeziam Atrivimɨn mɨn na atɨzɨma, kɨ uaghan atrivibar mɨn ia arɨghasa. 30 * *Eghtɨ nan atrivir dughiamɨn aven ia na ko atrivimɨn dabirabir aghuaribar apiaghɨva Israelian anabar 12plan ganam.”

Iesus kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Pita akɨrim ragh a gasaragham

(Matyu 26:31-35; Mak 14:27-31; Jon 13:36-38)

31 * *Egha Iesus kamaghɨn mɨgei, “Saimon, Saimon, Satan nɨn nɨghnɨzir gavgavim tuisɨgh a gɨfoghasa Godɨn azara. 32 * *Ezɨ kɨ nɨ bagha Afeziar Ekiam ko mɨkemegha gɨfa, nɨn nɨghnɨzir gavgavim irɨghan kogham. Egh nɨ uamategh na bagh izɨ, egh gavgavim uan aveghbuabar anɨng.” 33 * *Ezɨ Pita kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, kɨ nɨ ko kalabusɨn mangam o aremeghasa ifuegha iti.”

34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn Pitan akam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨ mɨgei, nɨ datɨrɨghɨn dughiar pumuning ko mɨkezimɨn mɨkɨm suam, nɨ na gɨfozir puvatɨ, eghtɨ tuarim maghɨrama akam.”

Iesus ghaze, suren gumaziba uan dagɨar mɨtariba ko ruagha aruir mɨtariba ko mɨdorozir sababa ini

35 * *Egha Iesus men azara, “Kɨ dughiar kamɨn ia amadagha bizir kataba sara ia amadazir puvatɨ, dagɨaba azuir mɨtariba ko ruagha aruir mɨtariba koma dagarir asuaba. Ezɨ ia bizitamɨn otevez, o puvatɨ?”

Ezɨ me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Puvatɨ.”

36 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Eghtɨ datɨrɨghɨn, gumaziba dagɨaba itir mɨtarir muziariba ikɨ da inigh, egh gumaziba ruagha aruir mɨtariba ikɨ, uaghan da inigh. Eghtɨ gumazir mɨdorozir sababa puvatɨziba, ia uan initam amadaghɨva tam givesegh. 37 * *Guizbangɨra Godɨn Akɨnafarim ghaze, ‘Gumazamiziba an gari, a mati gumazir kuram.’ Kɨ ia mɨgei, bizir kaba na bativam. Are, Afeziar Ekiamɨn Akɨnafarim osirizɨ moghɨn biziba na bativavɨra iti.”

38 Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, nɨ gan. E mɨdorozir sabar pumuning kati.”

Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “A gɨfa.”

Iesus Olivɨn Mɨghsɨamɨn God ko mɨgei

(Matyu 26:36-46; Mak 14:32-42)

39 * *Egha Iesus nguibar ekiam, Jerusalem ategha, Olivɨn Mɨghsɨam bagha zui. A zurara ami mokɨn. Ezɨ an suren gumaziba an gɨn zui. 40 * *Me danganir kamɨn otivigha a kamaghɨn me mɨgei, “Ia uari bagh God ko mɨkɨm. Eghtɨ osɨmtɨzir ekiar kam ia damutɨ, ia ireghan kogham.”

41 Egha a me ategha, mati gumazim dagɨam akunizir tɨzimɨn ababanimɨn mɨn, mong saghon ghugha, tevimning apɨrigha kamaghɨn God ko mɨgei, 42 * *“Afeziam, nɨ ifueghava na da osɨmtɨzir kam inigh. Egh nɨ nan ifongiamɨn gɨn mangan markɨ. Nɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨ.”

43 Ezɨ ensel mam Godɨn Nguibamɨn ikegha iza gavgavim a ganɨdi. 44 * *Ezɨ Iesus nɨghnɨgha bar oseme, egha a pamtem Afeziam ko mɨgei. Ezɨ an doriba otivaghira mati ghuzim nguazim giri.‡ 45 An Afeziam ko mɨkemegha, dɨkavighava uamategha uan suren gumaziba bagha zui. Egha a men garima, me bar osemegha akuavɨra iti. 46 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha akui? Ia dɨkavighɨva Afeziam ko mɨkɨm. Eghtɨ osɨmtɨzir ekiam ia damutɨ, ia ireghan kogham.”

Judas Iesus isava, gumazir kurabar dafarim gatɨ

(Matyu 26:47-56; Mak 14:43-50; Jon 18:3-11)

47  *Egha Iesus mɨgɨavɨra itima maburan gumazir bɨzim oto. An 12plan suren gumazir mam Judas, a men faragha iza tuavim men aka. A Iesusɨn boroghɨra izegha an torasava ami. 48 Ezɨ Iesus kamaghɨn an azara, “Judas, kar nɨ Gumazamizibar Otarimɨn toreghɨva, a inigh gumazir kurabar dafarim darɨghasa?”

49 * *Ezɨ suren gumaziba Iesus ko ikia garima arazim otivasava amima, me kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, e uan mɨdorozir sababar me mɨsogham o?” 50 Ezɨ men mav mɨdorozir sabam inigha, ofa gamir gumazibar ekiamɨn ingangarir gumazir mam mɨsogha, bar an kuarim anetuzɨ a irɨ.

51 Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Arazir kam atakigh!” Egha Iesus an kuarimɨn suirazɨ, a ua dera.

52 * *Ezɨ ofa gamir gumazibar ekiaba, ko Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazir ekiaba, ko Judabar gumazir aruaba, me iza Iesusɨn suighasava amima, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia mɨdorozir sababa ko asianiba inigha iza mati, ia okɨmakɨar gumazim o mɨdorozir gumazim buri? 53 * *Kɨ zurara ia ko Godɨn Dɨpenimɨn aven itima, ia dafarim na garɨzir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn ian dughiam. Datɨrɨghɨn mɨtarmemɨn gavgavim oto.”

Pita ghaze, a Iesus gɨfozir puvatɨ

(Matyu 26:57-58; 26:69-75; Mak 14:53-54; 14:66-72; Jon 18:12-18; 18:25-27)

54 * *Ezɨ Iesusɨn apaniba an suigha a inigha ofa gamir gumazibar dapanimɨn dɨpenimɨn zui. Ezɨ Pita men gɨn ghua mong gɨrara iti. 55 Ezɨ me dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven avim atɨgha apiaghav itima, Pita uaghan me koma aperaghav iti. 56 * *Ezɨ ingangarir guivir mam avir angazangarimɨn an garima, a me koma aperaghav iti, ezɨ a mɨghɨgha an garava kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir kam a ko ike.”

57 Ezɨ Pita kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Puvatɨ! Amizim, kɨ a gɨfozir puvatɨ.”

58 A mong ikezɨma, mav ua gɨn iza an apigha kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ uaghan men mav.”

Ezɨ Pita kamaghɨn mɨgei, “Ai! Kɨ an suren gumazim puvatɨ!”

59 Dughiam mong ghugha gɨvazɨma, gumazir igharazim izava pamtem ghaze, “Guizbangɨra kav, a Galilin gumazimra. Kamaghɨn e guizbangɨra fo, a uaghan a ko ike.”

60 Ezɨ Pita kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Aiee! Nɨ tizim mɨgei? Kɨ bar fozir puvatɨ!” Egha a mɨgɨavɨra itima, tuarim ake.

61 * *Ezɨ Ekiam raghɨrɨgha mɨghɨgha Pitan garima, a mɨkemezir akabagh inɨrɨ, “Nɨ datɨrɨghɨn dughiar pumuning ko mɨkezimɨn mɨkɨm suam, Nɨ na gɨfozir puvatɨ, eghtɨ tuarim maghɨrama akegham.” 62 Egha Pita inɨrɨghava, azenan ghugha bar puvɨrama azi.

Me Iesus mɨsoghava a dɨpofi

(Matyu 26:67-68; Mak 14:65)

63 Ezɨ gumazir Iesusɨn suighiziba dɨbovir akabar a mɨgɨava a mɨsosi. 64 Egha me inir avɨzimɨn an damazimning ikegha kamaghɨn a mɨgei, “Godɨn akam inigha izir gumazim, nɨ e mɨkɨm! Tina nɨ mɨsoke?” 65 Egha me akar kurar avɨrir maba saram a mɨkeme.

Iesus gumazir apanibar damazimɨn tughav iti

(Matyu 26:59-66; Mak 14:55-64; Jon 18:19-24)

66 Ezɨ amɨnim tirazɨma, Judan kotɨn aven itir gumazir aruaba (ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba) me bar iza uari akuvaghav itima, me Iesus inigha men damazimɨn zui. 67 * *Ezɨ me kamaghɨn mɨgei, “Nɨ e mɨkɨm, kar nɨ Krais, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, o ti puvatɨ?”

Ezɨ a kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Kɨ ia mɨkemeghtɨma, ia nɨghnɨzir gavgavim nan ikian kogham. 68 Eghtɨ kɨ ian azaraghtɨma, ia na mɨkemeghan kogham. 69 * *Eghtɨ datɨrɨghɨn ko gɨn izamin dughiaba, Gumazamizibar Otarim gavgaviba bar itir Godɨn agharir guvimɨn daperaghɨv ikiam.”

70 * *Ezɨ me bar an azara, “Kar nɨ Godɨn Otarim?”

Ezɨ a me mɨgɨa ghaze, “Ia guizbangɨra mɨgei, kɨ an Otarimra.”

71 Egha me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E tizim bagh uamategh gumaziba inightɨ me gumazir kamɨn arazibar gun e mɨkɨmam? A uabɨ bizir kam mɨkemezɨma, e an akatorim baregha gɨfa.”

23

Me Iesus inigha Pailatɨn damazimɨn zuima a mɨtɨghav iti

(Matyu 27:1-2; 27:11-14; Mak 15:1-5; Jon 18:28-38)

1 Egha gumazir bɨzim bar dɨkavigha Iesus inigha Pailat bagha zui. 2 * *Egha me dɨkavigha a gifara, kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “E gumazir kamɨn garima an en gavmanɨn ikura. Egha a dagɨaba Sisar danɨngan bar en anogoregha, kamaghɨn mɨgɨa ghaze, a uabɨ atrivim ko God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, Krais.”

3 * *Ezɨ Pailat Iesusɨn azai, “Nɨ Judabar atrivim, o?”

Ezɨ Iesus ghaze, “Are, nɨ mɨkemezɨ moghɨra.”

4 * *Ezɨ Pailat kamaghɨn ofa gamir gumazir ekiaba koma gumazamizibav gɨa ghaze, “Kɨ gumazir kamɨn arazir kuratamɨn apizir puvatɨ.”

5 Ezɨ me bar gavgavigha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “A Galilin Distrighɨn ikegha nguibabagh aruava men sure gamua men navibagh inivava da fe. Egha datɨrɨghɨn a Judian Provinsɨn izegha kagh otogha kamaghɨn amuavɨra iti.”

Me Iesus inighava Herotɨn damazimɨn zui

6 Ezɨ Pailat mɨgɨrɨgɨar kam baregha kamaghɨn men azara, “Kar Galilin gumazim?” 7 * *Iesus, Herot garir Provinsɨn ikezɨma, Pailat kamaghɨn fogha anemadazɨ, a Herot bagha ghu. Dughiar kamɨn Herot uaghan Jerusalemɨn iti. 8 * *Herot fomɨra Iesusɨn ganasa ifuegha, an ganizir puvatɨgha dughiar kamɨn an an ganigha, bar akonge. Egha Iesusɨn akaba baregha an mirakelɨn tamɨn ganasa.

9 Egha Herot azangsɨzir avɨravɨribar Iesus gamima, a bar an azangsɨzitam ikarazir puvatɨ. 10 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba, ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me roghɨra tuivighav ikia an atara akaba pamtem a gasi. 11 * *Ezɨ Herot uan mɨdorozir gumaziba ko an atarava dɨbovir akar kurabar a mɨgei. Egha me atrivimɨn inir aghuir mam inigha a gikegha, uam anemadazɨ, a Pailat bagha zui. 12 * *Fomɨra Herot Pailatɨn apanim, egha dughiar kamɨn, aning roroamning.

Me Iesus isɨ temem gafughasa, Pailat mɨgei

(Matyu 27:15-26; Mak 15:6-15; Jon 18:38--19:16)

13 Ezɨ Pailat, ofa gamir gumazir ekiaba ko gumazir aruaba ko gumazamiziba, men deima me bar uari akuvagha iti. 14 Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Ia gumazir kam inigha na bagha ize. Egha ia kamaghɨn mɨgei, ‘A gumazamizibav geima me gavmanɨn ikura.’ Ezɨ kɨ ian damazimɨn arazir kabanagh bagha an azangsɨki. Ia oragh! Kɨ gumazir kamɨn arazitam batozir puvatɨ. Ia purama a gifari. 15 Ezɨ Herot uaghan nɨghnɨzir kam ikia, gumazir kam e bagha uam anemada. Ia oragh! An arazir kuratam damighɨva, an ovengam. Gumazir kam arazir kuratam gamizir puvatɨ, an ovengan kogham. 16-17 * *Kamaghɨn amizɨ, kɨ pura a fozoregh, an ateghtɨ a mangam.”*

18 Ezɨ gumazamiziba bar moghɨra tuai, “Gumazir mamɨn mɨsokegh! Egh Barabas ateghtɨ an e bagh izɨ!” 19 (Barabas a fomɨra Romɨn gavmanɨn ikuragha Jerusalemɨn nguibamɨn aven mɨdorozim fore. Ezɨ gumazir maba ariaghire. Ezɨ me a isa kalabus gatɨ.) 20 Ezɨ Pailat Iesus ateghtɨ a mangasa ua me mɨgei.

21 Ezɨ me kamaghɨn tuai, “A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh! E a isɨ ter ighuvimɨn a gafugh!”

22 Ezɨ dughiar mɨkezim a kamaghɨn mɨgei, “Manmagh su? An arazir kurar manam gami? Kɨ an arazir kuratamɨn apizir puvatɨ. An arazir kuratam damighɨva an ovengam. Gumazir kam arazir kuratam gamizir puvatɨ. Kɨ puram a fozoreghɨva aneteghtɨ, a mangam.”

23 Ezɨ me bar moghɨra gavgavigha dei, “Iesus isɨva ter ighuvimɨn a gafugh!” Ezɨ men dɨmdiaba bar Pailatɨn akam gafira. 24 Ezɨ Pailat men akamɨn gɨn ghugha, Iesus mɨgɨa ghaze, an ovengam. 25 Gumazamiziba me Pailatɨn deima a Barabas ataki. Gumazir kam a gavman ikuragha mɨdorozim forezɨma, gumazir maba ariaghire. Ezɨ me a isa kalabus gatɨ. Ezɨ Pailat gumazamizibar nɨghnɨzimɨn gɨn ghuava, Iesus isa mɨdorozir gumazibar dafarim gatɨ.

Me Iesus isa ter ighuvimɨn a gafu

(Matyu 27:32-44; Mak 15:21-32; Jon 19:17-27)

26 * *Ezɨ mɨdorozir gumaziba Iesus inigha zuima, Sairinin gumazir mam an ziam Saimon, a Jerusalemɨn mangasa iza me gitavɨrazɨma, me an suira. Egha me ter ighuvim an dɨpɨzim gatɨgha a mɨgeima, a Iesusɨn gɨn zui.

27 Ezɨ gumazir avɨrim an gɨn ghua, amiziba a bagha aziava azirakar ighiar amɨrizibagh ami. 28 Ezɨ Iesus raghɨrɨgha kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia Jerusalemɨn amiziba, ia na bagh arangan markɨ. Ia uari ko uan boriba bagh arang! 29 * *Gɨn dughiatam otoghtɨma, me kamaghɨn mɨkɨm suam, ‘Amizir furabaghatiba ko amizir tɨghar boriba batamiba ko, amizir oteba boribagh anɨngizir puvatɨziba, me bar akuegham.’

30 * *“ ‘Egh me dughiar kamɨn kamaghɨn mɨghsɨabav kɨmam,

“Ia e gisɨn irɨghɨva, e mongegh!” ’

31 * *“Me datɨrɨghɨn arazir kamɨn temer angamtɨzim damighɨva arazir manatamɨn temer mɨdiarim damuam?”

32 Ezɨ mɨdorozir gumaziba gumazir kurar pumuning Iesus ko aning mɨsueghtɨma, me aremeghasa aning inigha izi. 33 * *Egha me ghua danganir mamɨn oto, an ziam Dapanir Agharim. Egha me danganir kam Iesus isa ter ighuvimɨn anegura. Me uaghan gumazir kuramning agurazɨma, mam an agharir guvimɨn itima, mam an agharir kɨriamɨn iti. 34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Afeziam, me amir biziba, me dagh fozir puvatɨ. Nɨ men arazir kuraba gɨn amadagh.” Ezɨ mɨdorozir gumaziba Iesusɨn korotiaba iniasa satu gikararai.

35 * *Ezɨ gumazamiziba an gara tuivighav itima, gumazir dapaniba uaghan an gara mɨnbaba sighsirava kamaghɨn a mɨgei, “A gumazir mabar akurvakis. Egh a guizbangɨra God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, gumazir God inabazim, a uabɨ uabɨn akuragh.”

36-37  *Ezɨ mɨdorozir gumaziba iza uaghan a dɨpovava, egha wainɨn dɨpar mɨsozim a ganɨga kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ guizbangɨra Judabar atrivir gumazim, nɨ uabɨ uabɨn akuragh!”

38 Egha mɨdorozir gumaziba osizirir mam Iesusɨn dapanim gisɨn anegura. An osiziriba kamaghɨn mɨgei, “Gumazir kam Judabar Atrivim.”

39 Ezɨ gumazir kurar mam ter ighuvimɨn guraghav ikia, atara kamaghɨn Iesus mɨgei, “Nɨ guizbangɨra God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, nɨ uabɨn akurvaghɨva ga sarama akuragh!”

40 Ezɨ gumazir kurar igharazim atarava kamaghɨn mɨgei, “Nɨ ovengasava amuava, Godɨn atiati, o puvatɨ? 41 Me deragha ga gami, ga uan arazir kurabagh ipuri. Ezɨ gumazir kam arazir kuratam gamizir puvatɨ.”

42 * *Egha gumazir kam kamaghɨn Iesus mɨgei, “Iesus, nɨ gɨn atrivimɨn ikiamin dughiam, nɨ na ginɨrɨgh.”

43 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ datɨrɨghɨn na ko Godɨn Nguibar Aghuarimɨn ikiam.”

Iesus areme

(Matyu 27:45-56; Mak 15:33-41; Jon 19:28-30)

44-45  *Ezɨ aruem dughiar kamɨn garir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, mɨtatem 12 kloghɨn nguazim bar anevaragha ghua 3 kloghɨn tu. Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn itir inir ekiam tongɨra bɨki.

46 * *Ezɨ Iesus pamtem kamaghɨn dei, “Afeziam, kɨ uan duam nɨn dafarim garɨsi.” A kamaghɨn mɨkemegha, uan duam sue.

47 Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim kamaghɨn ganighava Godɨn ziam fe. Egha kamaghɨn mɨgei, “Guizbangɨra, kar gumazir aghuim, a bizitam pazava a gamizir puvatɨ.” 48 * *Ezɨ gumazamizir iza itiba bizir kabanangɨn gari da otivima, me azia, uan afarɨzibav sogha, uan dɨpenibar zui.

49 * *Ezɨ Iesus gɨfozir gumaziba, ko amizir an gɨn Galilin Distrighɨn izeziba, me mong saghon tuivigha ikia, bizir kabar gari da otifi.

Me Iesusɨn kuam dagɨar torim garɨsi

(Matyu 27:57-61; Mak 15:42-47; Jon 19:38-42)

50-51  *Ezɨ gumazir mam, an ziam Josep, a Judian Provinsɨn nguibam Arimatean ikegha ize. A gumazir aghuim, a Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh amir gumazim, egha a Judan kotɨn aven itir gumazir aruabar gumazir mam. Egha a men nɨghnɨziba ko arazibar gɨn mangan aghua. A God Bizibagh Ativamin Dughiam baghavɨra mɨzua iti. 52 Egha Josep Iesusɨn kuam iniasa ghua Pailatɨn azarazɨma, Pailat an amamangatɨ. 53 Ezɨ a Iesusɨn kuam ter ighuvimɨn anedegha, inir ghurghurimɨn a righa, a inigha ghua dagɨar torir me fomɨra gumazir kuatam atɨzir puvatɨzim gatɨ. 54 Kar dughiar bizibar kɨrim, ezɨ Sabatɨn dughiam roghɨra ize.

55 * *Ezɨ amizir Iesusɨn gɨn Galilin Distrighɨn izeziba, me Josepɨn gɨn ghua dagɨar torimɨn gari. Egha me uaghan garima, Josep manmaghɨn Iesusɨn kuam atɨ. 56 * *Egha me ganigha gɨvaghava, uamategha uan dɨpenibar ghua bizir mughuriaba itiba ko boreba isa da arɨsi. Egha Godɨn osizirim mɨkemezɨ moghɨn, me Sabatɨn dughiamɨn avughsi.

24

Iesus ua dɨkafi

(Matyu 28:1-10; Mak 16:1-8; Jon 20:1-10)

1 Ezɨ Sanden bar mɨzaraghara, amiziba borer mughuriar aghuir me arɨghiziba, inigha dagɨar torimɨn zui.* 2 Egha me gari, torim avarazir dagɨam, me a puegha ghu. 3 Egha me aven ghua Iesusɨn kuam bagha garava avenge. 4 * *Egha me kamaghɨn ganigha nɨghnɨzir avɨribagh amua tuivighav itima, gumazir pumuning zuamɨra aningɨn korotiaba onɨmarimɨn mɨn taghtagha men mɨn tughav iti. 5 * *Ezɨ amiziba bar atiatigha avigha nguazimɨn gari, ezɨ gumazimning kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha gumazir angamɨra itim, gumazir ovengezibar danganimɨn a buri? 6  *A kagh itir puvatɨ; a ua dɨkafi! A ia ko Galilin ikia mɨkemezir bizim, ia a gɨnɨghnɨgh, 7 ‘Gumazamizibar Otarim, me a isɨ gumazir arazir kurabagh amibar dafarim datɨghtɨ, me a isɨ ter ighuvimɨn a guragham. Eghtɨ a dughiar mɨkezimɨn ua dɨkavigham.’ ” 8 Ezɨ a mɨkemezir akaba, me dagh inɨrɨ.

9 * *Egha me mozim ategha uamategha ghua bizir kabar gun Iesusɨn suren gumazir 11plan mɨgɨava igharaz darazi sara mɨkeme. 10 * *Amizir bizir kabar gun Iesusɨn 11plan aposelba ko igharaz daraziv kemeziba. Makdalan nguibamɨn amizim Maria, ko Joana, ko Maria a Jemsɨn amebam, ko amizir igharazir maba uaghan me ko ikia bizir kabar gun aposelbav gei. 11 * *Ezɨ me amizibav gɨa ghaze, me ti onganighama, kamaghɨn amizɨ me nɨghnɨzir gavgavim men akabar itir puvatɨ. 12 Pita kamaghɨn oregha dɨkavigha ivegha mozimɨn ghu. Egha an aviragha, mozimɨn aven gara bizitamɨn apizir puvatɨgha inir ghurghuribara gari da ireghav iti. Egha a uamategha ghua nɨghnɨzir avɨribagh amua ghaze, kar manmaghɨn amizir bizim.†

Gumazir pumuning Emeusɨn tuavimɨn Iesus bato

(Mak 16:12-13)

13 Ezɨ dughiar kamra gumazir pumuning Emeusɨn nguibamɨn zui, Emeusɨn nguibamɨn ikegha Jerusalemɨn zuir tuavimɨn ruarim, a 11 kilomita. 14 Ezɨ aning bizir otivizir kabar gun uaningra uaning mɨgei. 15 * *Egha aning bizir kabav gɨa uaningɨn azangsɨzima, Iesus uabɨ otogha aning ko me zui. 16 * *Ezɨ aning an garava, deragha a gɨfozir puvatɨ.

17 Ezɨ an aningɨn azara, “Gua tizibar uaning mɨgɨa tuavimɨn zui?”

Ezɨ aning tugha an garava bar osemegha aziasava ami. 18 * *Ezɨ aningɨn mav, an ziam Kliopas, an azara, “Jerusalemɨn izezir gumazamiziba bar bizir kam gɨfo. Ezɨ nɨ ti uabɨra dughiar gɨvazibar Jerusalemɨn bizir kabagh fozir puvatɨ?”

19 * *Ezɨ Iesus aningɨn azara, “Bizir tiziba?”

Ezɨ aning a ikaragha ghaze, “Ga Nasaretɨn Iesus bativizir bizibav gei. A Godɨn akam inigha izir gumazir mam, ezɨ an akaba ko ingangariba God ko gumazamizibar damazimɨn bar gavgafi. 20 * *Ezɨ en ofa gamir gumazir ekiaba ko en gumazir aruaba a isa gavmanɨn dafarim gatɨzɨ, me a mɨsoghezɨ an areme, ezɨ me ter ighuvimɨn anegura. 21 * *Ezɨ e faragha nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn an iti, a God Ua Israelia Iniasa Mɨsevezir Gumazim.

“Ezɨ mɨgɨrɨgɨar mam ua iti, bizir kaba otivigha gɨvazɨ, ezɨ datɨrɨghɨn an aremezir dughiar mɨkezim oto. 22-23  *Ezɨ datɨrɨghɨn en amizir maba mɨzaraghara mozimɨn ghuegha an kuamɨn apizir puvatɨ. Egha me iza e mɨkemezɨ, e bar aguaghfa. Me ghaze, e irebamɨn mɨn enselbar garima, me kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, a ua dɨkafi. 24 * *Ezɨ en marazi mozimɨn ghuegha amiziba mɨkemezɨ moghɨn bizibar gari da iti, ezɨ me an apizir puvatɨ.”

25 Ezɨ Iesus kamaghɨn aning mɨgei, “Gua gumazir onganimning! Gua Godɨn akam inigha izir gumazimɨn akaba nɨghnɨzir gavgavim ko navim zuamɨrama dar itir puvatɨ. 26 * *Ezɨ gua ti fozir puvatɨ? God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim, faragh mɨzaziba inigh egh gɨn Godɨn damazimɨn ziar ekiam iniam.” 27 * *Egha Iesus aning geghari. A faragha Moses osirizir akabav gɨa, ghua, Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba bar aning mɨgei. A Godɨn Akɨnafarimɨn itir akar an gun mɨkemeziba, dar mɨngariba bar aningɨn sure gami.

28 Egha me nguibar me ikiamimɨn boroghɨra ghuava, Iesus aning bada ghuavɨra itima, 29 aning a mɨgɨa ghaze, “Aruem bar gɨvazɨma amɨnim pɨri. Nɨ ga ko dakuam.” Ezɨ a ghuava aning koma akui. 30 * *Egha Iesus damasa aning koma aperaghav ikia, bret inigha Afeziar Ekiam mɨnabagha, bret abigha aning ganɨdi.

31 Ezɨ aning datɨrɨghɨn an gara a gɨfofozima, a pura puvatɨ. 32 Ezɨ aning maghɨra uaning mɨgei, “A tuavimɨn ga batogha Godɨn Akɨnafarimɨn akabar ga mɨgeima, gan navimning dɨkafi.”

33 Egha aning dɨkavigha zuamɨra uamategha Jerusalemɨn ghua garima, Iesusɨn 11pla suren gumaziba, me marazi ko uari akuvagha iti. 34 * *Egha me kamaghɨn aning mɨgei, “Bar guizbangɨra! Iesus aremegha dɨkavigha ghua Saimon bato!” 35 Ezɨ aning maghɨra tuavimɨn otivizir bizibar gun me mɨgɨa ghaze, a bret abɨghizɨma ga an ganighava a gɨfo.

Iesus uan suren gumaziba bato

(Matyu 28:16-20; Mak 16:14-18; Jon 20:19-23)

36 * *Iesusɨn suren gumazir 11pla ko marasi, bizir kabar gun uariv geima, Iesus pura men tongɨn tughav ikia, kamaghɨn me mɨgei, “Navir amɨrizim ia ko ikɨ.”‡ 37 * *Ezɨ me bar atiatigha ghaze, me duamɨn gari.

38 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia tizim bagha atiatia nɨghnɨzir avɨribagh ami? 39 Ia kagh nan dafariba ko dagaribar gan. Egh ia fogh suam, kar kɨ Iesus uabɨ. Egh ia nan suigh ia fogham. Duaba aghariba ko inivafɨziba puvatɨ. Ezɨ ia nan gari, kɨ aghariba ko inivafɨzim iti.” 40 A kamaghɨn mɨkemegha uan duar torir dafarimningɨn itimning ko duar torir dagarimning itimning, men aka.§ 41 * *Ezɨ me bar akuegha tintinibar nɨghnɨgha, nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ.

Ezɨ a men azara, “Ia damamin daghetam iti?” 42 Ezɨ me tuazir osirir akuam a ganɨngizɨma, 43 a men damazibar a inighava anepi.

44 * *Egha a kamaghɨn me mɨgei, “Fomɨra Moses Osirizir Araziba, ko Godɨn akam inigha izir gumazibar osiziriba, ko Onger Akabar Akɨnafarim, da nan gun mɨkemezir biziba, da bar moghɨra guizɨn otivam. Kar bizir kɨ ia ko ikia ia mɨkemeziba.” 45 * *Egha a nɨghnɨzir aghuiba me ganɨngizɨma me Afeziar Ekiamɨn Akɨnafarimɨn akabar mɨngaribagh fo.

46 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Afeziar Ekiamɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim, Krais, an aremegh dughiar pumuning ko mɨkezimɨn ikegh uamategh mozimɨn dɨkavigham. 47 * *Eghtɨ nan ziamɨn, ia nan akam inigh mangam. Ia Jerusalem ikegh nan akam inigh nguazimɨn mɨkebaba bar dar mangɨ. Ia ikɨziba bar dar gumazamizibav kɨmtɨ, me navibagh iraghtɨ kɨ men arazir kuraba gɨn amangam. 48 * *Ia uari uan damazibar bizir kabar ganizɨ moghɨn dar gun mɨkɨm. 49 * *Ia oragh. Afeziam faragha akam akɨra ghaze, a uan Duam isɨ ia danɨngam. Ezɨ kɨ a mɨkemezɨ moghɨn, ia bagh anemangam. Kamaghɨn ia nguibar ekiamɨn ikɨ. Egh mamaghɨra ikɨ mangɨ dughiar God ko itir gavgavim izighirɨtɨma, ia a iniam.”

God Iesus inigha uamategha
uan Nguibamɨn ghuavanabo

(Mak 16:19-20; Aposel 1:9-12)

50 Egha Iesus uan suren gumaziba inigha ghuava Betanin boroghɨn itir danganimɨn tu. Egha a uan agharim ghufegha arazir aghuim me damuasava Godɨn azai. 51 * *An arazir aghuim me damuasa Godɨn azavɨra itima, God a inigha uan Nguibamɨn ghuavanadi. 52 * *Ezɨ me an ziam fa bar akuegha uamategha Jerusalemɨn zui. 53 * *Egha me Godɨn Dɨpenimɨn aven ikiava an ziam fa mamaghɨra iti.

* 1:1-4: Jon 15:27; Aposel 1:1; 11:4; 15:28; Hibru 2:3; 1 Pita 5:1; 1 Jon 1:1

* 1:5: 1 Sto 24:10

* 1:5: 1 Eghaghaniba 24:10

* 1:6: Stt 17:1, 1 Kin 9:4, Ap 23:1, Fl 3:6

* 1:6: Jenesis 17:1; 1 Atriviba 9:4; Aposel 23:1; Filipai 3:6

* 1:8: 1 Sto 24:19, 2 Sto 8:14, 31:2

* 1:8: 1 Eghaghaniba 24:19; 2 Eghaghaniba 8:14; 31:2

* 1:9: Kis 30:7-8, 1 Sml 2:28, 2 Sto 29:11

* 1:9: Ua Me Ini 30:7-8; 1 Samuel 2:28; 2 Eghaghaniba 29:11

* 1:9: Kar men arazim, God gumazim uan ingangarim bagh anemɨsɨvasa, me ikararer kam gami. Ikararer kam a Satun ikararer biziba iniasa ikararemɨn amir puvatɨ.

* 1:10: Wkp 16:17, MAA 8:3-4

* 1:10: Ofa Gami 16:17; Akar Mogomem 8:3-4

* 1:12: Het 6:22, Dan 10:8, Lu 1:29, Ap 10:4

* 1:12: Gumazir Dapaniba 6:22; Daniel 10:8; Luk 1:29; Aposel 10:4

* 1:14-15: Dɨboboniba 6:3; Gumazir Dapaniba 13:4; Jeremaia 1:5; Galesia 1:15

* 1:16: Mal 4:5-6

* 1:16: Malakai 4:5-6

* 1:17: Mal 3:1, 4:5-6, Mt 11:14, 17:11-13, Mk 9:12

* 1:17: Malakai 3:1; 4:5-6; Matyu 11:14; 17:11-13; Mak 9:12

* 1:18: Stt 18:11

* 1:18: Jenesis 18:11

* 1:19: Dan 8:16, 9:21, Mt 18:10, Hi 1:14

* 1:19: Daniel 8:16; 9:21; Matyu 18:10; Hibru 1:14

* 1:20: Ese 3:26, 24:27, Lu 1:45

* 1:20: Esekiel 3:26; 24:27; Luk 1:45

* 1:23: 1 Sto 9:25

* 1:23: 1 Eghaghaniba 9:25

* 1:25: Stt 30:23, Ais 4:1, 54:1, 54:4

* 1:25: Jenesis 30:23; Aisaia 4:1; 54:1; 54:4

* 1:27: Mt 1:18, Lu 2:5

* 1:27: Matyu 1:18; Luk 2:5

* 1:28: Het 6:12, Dan 9:23, 10:19

* 1:28: Gumazir Dapaniba 6:12; Daniel 9:23; 10:19

* 1:31: Ais 7:14, Mt 1:21, Lu 2:21

* 1:31: Aisaia 7:14; Matyu 1:21; Luk 2:21

* 1:32: Sng 132:11, Jer 23:5, Mk 5:7

* 1:32: Onger Akaba 132:11; Jeremaia 23:5; Mak 5:7

* 1:32: 2 Samuel 7:12-16; Aisaia 9:7

* 1:33: Dan 2:44, 7:14, 7:27, Mai 4:7, Jo 12:34, Hi 1:8

* 1:33: Daniel 2:44; 7:14; 7:27; Maika 4:7; Jon 12:34; Hibru 1:8

* 1:35: Mt 1:20, 14:33, Jo 1:34, Ap 8:37

* 1:35: Matyu 1:20; 14:33; Jon 1:34

* 1:36-37: Jenesis 18:14; Jeremaia 32:17; Sekaraia 8:6; Matyu 19:26; Rom 4:21

* 1:41: Lu 1:15

* 1:41: Luk 1:15

* 1:42: Lo 28:4, Het 5:24

* 1:42: Godɨn Araziba 28:4; Gumazir Dapaniba 5:24

* 1:45: Lu 1:20

* 1:45: Luk 1:20

* 1:46-49: 1 Samuel 2:1-10; Onger Akaba 34:2-3; 71:19; 111:9; 126:2-3; Habakuk 3:18

* 1:46-49: 1 Samuel 1:11; Onger Akaba 138:6; Malakai 3:12; Luk 1:25; 11:27

* 1:50: Kis 20:6, Sng 103:13-18

* 1:50: Ua Me Ini 20:6; Onger Akaba 103:13-18

* 1:51: 2 Sml 22:28, Sng 33:10, 98:1, Ais 40:10, 1 Pi 5:5

* 1:51: 2 Samuel 22:28; Onger Akaba 98:1; Aisaia 40:10; 1 Pita 5:5

* 1:52: 1 Sml 2:6, Jop 5:11, 12:19, Sng 113:6, 147:6

* 1:52: 1 Samuel 2:6; Jop 5:11; 12:19; Onger Akaba 147:6

* 1:53: 1 Sml 2:5, Sng 34:10, 107:9

* 1:53: 1 Samuel 2:5; Onger Akaba 34:10; 107:9

* 1:54-55: Stt 17:7, 17:19, 18:18, 22:17, Sng 98:3, 132:11, Ais 41:8, Mai 7:20, Ro 11:28, Ga 3:16

* 1:54-55: Jenesis 17:7; 17:19; 18:18; 22:17; Onger Akaba 98:3; 132:11; Aisaia 41:8; Maika 7:20; Rom 11:28; Galesia 3:16

* 1:59: Stt 17:12, Wkp 12:3, Lu 2:21

* 1:59: Jenesis 17:12; Ofa Gami 12:3; Luk 2:21

* 1:60: Lu 1:13

* 1:60: Luk 1:13

* 1:66: Stt 39:2, Sng 80:17, Ap 11:21

* 1:66: Jenesis 39:2; Onger Akaba 80:17; Aposel 11:21

* 1:67: Jol 2:28

* 1:67: Joel 2:28

* 1:68: Sng 41:13, 72:18, 106:48, Lu 7:16

* 1:68: Onger Akaba 41:13; 72:18; 106:48; Luk 7:16

* 1:69: Sng 18:2

* 1:69: Onger Akaba 18:2

* 1:70: Jer 23:5-6, Dan 9:24, Ap 3:21, Ro 1:2

* 1:70: Jeremaia 23:5-6; Daniel 9:24; Aposel 3:21; Rom 1:2

* 1:71: Sng 106:10

* 1:71: Onger Akaba 106:10

* 1:72: Stt 17:1, 17:7, Wkp 26:42, Sng 105:8-9, 106:45

* 1:72: Jenesis 17:1; 17:7; Ofa Gami 26:42; Onger Akaba 105:8-9; 106:45

* 1:73: Stt 22:16-17, Mai 7:20

* 1:73: Jenesis 22:16-17; Maika 7:20

* 1:74: Ro 6:18, 6:22, Hi 9:14

* 1:74: Rom 6:18; 6:22; Hibru 9:14

* 1:75: Ef 4:24, 2 Ti 1:9, Ta 2:12-14, 1 Pi 1:15, 2 Pi 1:4

* 1:75: Efesus 4:24; 2 Timoti 1:9; Taitus 2:12-14; 1 Pita 1:15; 2 Pita 1:4

* 1:76: Ais 40:3, Mal 3:1, 4:5, Mt 3:3, 11:10

* 1:76: Aisaia 40:3; Malakai 3:1; 4:5; Matyu 3:3; 11:10

* 1:77-78: Jer 31:34, Ais 60:1-2, Mk 1:4, Lu 3:3

* 1:77-78: Aisaia 60:1-2; Jeremaia 31:34; Mak 1:4; Luk 3:3

* 1:79: Ais 9:2, 49:9, 58:8, Mt 4:16, Ap 26:18

* 1:79: Aisaia 9:2; 49:9; 58:8; Matyu 4:16; Aposel 26:18

* 1:80: Mt 3:1, 11:7, Lu 2:40

* 1:80: Matyu 3:1; 11:7; Luk 2:40

* 2:2: Dughiar kam, Romɨn gavman Israelian nguibaba bar dagh ativagha dar gari. Israelɨn nguibar ekiam, a Provins Sirian aven iti. Romɨn gavmanɨn gumaziba, me men garir atriviba dɨbora ghaze, “Sisar.”

* 2:5: Lu 1:27

* 2:5: Luk 1:27

* 2:7: Mt 1:25

* 2:7: Matyu 1:25

* 2:10: Stt 12:3, Mt 28:19, Mk 1:15, Lu 24:47, Kl 1:23

* 2:10: Jenesis 12:3; Matyu 28:19; Mak 1:15; Luk 24:47; Kolosi 1:23

* 2:11: Ais 9:6, Mt 1:16, 1:21, Ap 2:36, Fl 2:11

* 2:11: Aisaia 9:6; Matyu 1:16; 1:21; Aposel 2:36; Filipai 2:11

* 2:13: Sng 103:20, Dan 7:10, Hi 1:14, MAA 5:11

* 2:13: Onger Akaba 103:20; Hibru 1:14; Akar Mogomem 5:11

* 2:14: Ais 57:19, Lu 19:38, Ro 5:1, Ef 2:17, Kl 1:20

* 2:14: Aisaia 57:19; Luk 19:38; Rom 5:1; Efesus 2:17; Kolosi 1:20

* 2:16: Lu 2:10-12

* 2:16: Luk 2:10-12

* 2:19: Lu 1:66, 2:51

* 2:19: Luk 1:66; 2:51

* 2:21: Wkp 12:3, Mt 1:21, 1:25, Lu 1:31, 1:59

* 2:21: Ofa Gami 12:3; Matyu 1:21; 1:25; Luk 1:31; 1:59

* 2:22: Ofa Gami 12:1-8

* 2:23: Kis 13:2, 13:12-15, Nam 3:13, 8:17

* 2:23: Ua Me Ini 13:2; 13:12-15; Dɨboboniba 3:13; 8:17

* 2:25: Ais 40:1, 49:13, Mk 15:43, Lu 2:38

* 2:25: Aisaia 40:1; 49:13; Mak 15:43; Luk 2:38

* 2:26: Sng 89:48, Hi 11:5

* 2:26: Hibru 11:5

† 2:26: Kraisɨn mɨngarimra kara, God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.

* 2:29-32: Jenesis 46:30; Aisaia 9:2; 42:6; 49:6; 52:10; 60:1-3; Matyu 4:16; Luk 3:6; Aposel 13:47; 28:28; Filipai 1:23; Taitus 2:11

* 2:34: Ais 8:14, Hos 14:9, Mt 21:42, Ap 28:22, Ro 9:32-33, 1 Ko 1:23, 1 Pi 2:7-8

* 2:34: Aisaia 8:14; Hosea 14:9; Matyu 21:42; Aposel 28:22; Rom 9:32-33; 1 Korin 1:23; 1 Pita 2:7-8

* 2:35: Sng 42:10, Jo 19:25

* 2:35: Onger Akaba 42:10; Jon 19:25

* 2:37: Ap 26:7, 1 Ti 5:5

* 2:37: Aposel 26:7; 1 Timoti 5:5

* 2:38: Ais 52:9, Mk 15:43, Lu 2:25, 24:21

* 2:38: Aisaia 52:9; Mak 15:43; Luk 2:25; 24:21

* 2:39: Mt 2:23

* 2:39: Matyu 2:23

* 2:40: Lu 1:80, 2:52

* 2:40: Luk 1:80; 2:52

* 2:41: Kis 12:1-27, 23:14-17, 34:23, Lo 16:1-8

* 2:41: Ua Me Ini 12:1-27; 23:14-17; 34:23; Godɨn Araziba 16:1-8

* 2:49: Jo 2:16

* 2:49: Jon 2:16

* 2:50: Lu 9:45, 18:34

* 2:50: Luk 9:45; 18:34

* 2:51: Lu 2:19

* 2:51: Luk 2:19

* 2:52: 1 Sml 2:26, Snd 3:4, Lu 1:80

* 2:52: 1 Samuel 2:26; Aghuzir Akaba 3:4; Luk 1:80

* 3:2: Lu 1:80

* 3:2: Luk 1:80

* 3:3: Ap 13:24, 19:4

* 3:3: Aposel 13:24; 19:4

* 3:4: Aisaia 40:3-5

* 3:6: Sng 98:2, Ais 52:10

* 3:6: Onger Akaba 98:2; Aisaia 52:10

* 3:7: Mt 12:34, 23:33

* 3:7: Matyu 12:34; 23:33

* 3:8: Jo 8:33, 8:39

* 3:8: Jon 8:33; 8:39

* 3:9: Mt 7:19

* 3:9: Matyu 7:19

* 3:10: Ap 2:37

* 3:10: Aposel 2:37

* 3:11: Lu 11:41, 2 Ko 8:14, Je 2:15-16, 1 Jo 3:17

* 3:11: Luk 11:41; 2 Korin 8:14; Jems 2:15-16; 1 Jon 3:17

* 3:12: Mt 21:32, Lu 7:29

* 3:12: Matyu 21:32; Luk 7:29

* 3:14: Kis 23:1, Wkp 19:11

* 3:14: Ua Me Ini 23:1; Ofa Gami 19:11

* 3:16: Mt 3:11, Ap 13:25

* 3:16: Matyu 3:11; Aposel 13:25

* 3:17: Mai 4:12, Mt 13:30

* 3:17: Maika 4:12; Matyu 13:30

* 3:19: Matyu 14:3-4; Mak 6:17-18

* 3:21: Jo 1:32

* 3:22: Stt 22:2, Sng 2:7, Ais 42:1, Mt 3:17, 17:5, Mk 1:11, Lu 9:35, Jo 1:32

* 3:22: Jenesis 22:2; Onger Akaba 2:7; Aisaia 42:1; Matyu 3:17; 17:5; Mak 1:11; Luk 9:35; Jon 1:32

* 3:23: Lu 4:22, Jo 6:42

* 3:23: Luk 4:22; Jon 6:42

* 3:27: 1 Sto 3:17-19, Esr 3:2

* 3:27: 1 Eghaghaniba 3:17-19; Esra 3:2

* 3:31: 2 Sml 5:14

* 3:31: 2 Samuel 5:14

* 3:32: Rut 4:17-22, 1 Sml 16:1-13

* 3:32: Rut 4:17-22; 1 Samuel 16:1-13

* 3:33: Stt 29:35

* 3:33: Jenesis 29:35

* 3:36: Stt 11:10-26

* 3:36: Jenesis 11:10-26

* 3:38: Stt 4:25-5:32

* 3:38: Jenesis 4:25--5:32

* 4:2: Kis 34:28, 1 Kin 19:8

* 4:2: Ua Me Ini 34:28; 1 Atriviba 19:8

* 4:4: Lo 8:3

* 4:4: Godɨn Araziba 8:3

* 4:6: Mt 28:18, Jo 12:31, 14:30, MAA 13:2, 13:7

* 4:6: Matyu 28:18; Jon 12:31; 14:30; Akar Mogomem 13:2; 13:7

* 4:8: Lo 6:13-14, 10:20

* 4:8: Godɨn Araziba 6:13-14; 10:20

* 4:10-11: Onger Akaba 91:11-12

* 4:12: Lo 6:16, 1 Ko 10:9

* 4:12: Godɨn Araziba 6:16; 1 Korin 10:9

* 4:13: Hi 2:18, 4:15

* 4:13: Hibru 2:18; 4:15

* 4:16: Mt 2:23, Mk 6:1, Ap 13:14, 17:2

* 4:16: Matyu 2:23; Mak 6:1; Aposel 13:14; 17:2

* 4:17: Ais 61:1-2

* 4:18-19: Ais 61:1-2

* 4:18-19: Aisaia 61:1-2

* 4:22: Sng 45:2, Mt 13:54, Mk 6:2, Lu 3:23, Jo 6:42

* 4:22: Matyu 13:54; Mak 6:2; Luk 3:23; Jon 6:42

* 4:23: Mt 4:13, Jo 2:12

* 4:23: Matyu 4:13; Jon 2:12

* 4:23: Dokta uabɨ uan mɨkarzim akɨramin akar mɨngarim, a kamaghɨn ghu. Gumazim ingangaritam damusɨ, a deravɨra gumazamizibar damazimɨn a damightɨ, me nɨghnɨzir gavgavim an akamɨn ikiam. Luk 4:18-19ɨn aven, Iesus God a ganɨngizir ingangarir ekiabav gei. Kamaghɨn, Iesus ghaze, gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨgham, me an gantɨ a faragh mirakelbar amightɨ, me an akam nɨghnɨzir gavgavim an ikiam.

* 4:24: Jo 4:44

* 4:24: Jon 4:44

* 4:25: 1 Kin 17:1, 17:7, 1 Kin 18:1

* 4:25: 1 Atriviba 17:1; 17:7; 18:1

* 4:26: 1 Kin 17:8-16

* 4:26: 1 Atriviba 17:8-16

* 4:27: 2 Kin 5:1-14

* 4:27: 2 Atriviba 5:1-14

* 4:30: Jo 8:59, 10:39

* 4:30: Jon 8:59; 10:39

* 4:31: Mt 4:13, Mk 1:21, Lu 4:23

* 4:31: Matyu 4:13; Mak 1:21; Luk 4:23

* 4:32: Mt 7:28-29, Jo 7:46, Ta 2:15

* 4:32: Matyu 7:28-29; Jon 7:46; Taitus 2:15

* 4:33: Mt 8:29, Mk 1:23, Lu 8:28

* 4:33: Matyu 8:29; Mak 1:23; Luk 8:28

* 4:34: Lu 1:35, 4:41, Jo 6:69

* 4:34: Luk 1:35; 4:41; Jon 6:69

* 4:41: Mt 8:29, Mk 1:25, 1:34, 3:11-12

* 4:41: Matyu 8:29; Mak 1:25; 1:34; 3:11-12

* 4:43: Lu 8:1

* 4:43: Luk 8:1

* 4:44: Mt 4:23

* 4:44: Matyu 4:23

* 5:1: Matyu 13:1-2; Mak 3:9-10; 4:1

* 5:1: Ziam “Genesaret,” a Galilin Dɨpar Akaremɨn ziar mam.

* 5:5: Jo 21:3

* 5:5: Jon 21:3

* 5:6: Jo 21:6

* 5:6: Jon 21:6

* 5:8-10: 2 Samuel 6:9; 1 Atriviba 17:18; Matyu 4:19

* 5:11: Mt 4:20, 19:27, Mk 1:18, Lu 18:28

* 5:11: Matyu 4:20; 19:27; Mak 1:18; Luk 18:28

† 5:12: Nɨ akar Matyu 8:2ɨn itimɨn gan.

* 5:14: Wkp 14:1-32

* 5:14: Ofa Gami 14:1-32

* 5:16: Mt 14:23, Mk 1:35, 6:46

* 5:16: Matyu 14:23; Mak 1:35; 6:46

* 5:20: Lu 7:48

* 5:20: Luk 7:48

* 5:21: Sng 32:5, Ais 43:25, Lu 7:49

* 5:21: Onger Akaba 32:5; Aisaia 43:25; Luk 7:49

* 5:24: Jo 5:8

* 5:24: Jon 5:8

‡ 5:27: Ziar kam Livai, ti Matyun ziar igharazir mam. Nɨ Matyu 9:9ɨn gan.

* 5:30: Lu 15:1-2

* 5:30: Luk 15:1-2

§ 5:30: Nɨ Matyu 9:11ɨn itir akamɨn gan.

* 5:32: 1 Ti 1:15

* 5:32: 1 Timoti 1:15

* 5:33: Mt 9:14, Mk 2:18

* 5:33: Matyu 9:14; Mak 2:18

* 5:34: Jo 3:29

* 5:34: Jon 3:29

** 5:38: Nɨ Matyu 9:17ɨn itir akamɨn gan.

* 6:1: Lo 23:25

* 6:1: Godɨn Araziba 23:25

* 6:2: Kis 20:10, Jo 5:10

* 6:2: Ua Me Ini 20:10; Jon 5:10

* 6:2: Nɨ Matyu 12:2ɨn itir akamɨn gan.

* 6:3: 1 Samuel 21:1-6

* 6:4: Wkp 24:5-9

* 6:4: Ofa Gami 24:5-9

* 6:7: Lu 14:1

* 6:7: Luk 14:1

* 6:8: Lu 5:22, 9:47

* 6:8: Luk 5:22; 9:47

* 6:12: Mt 14:23

* 6:12: Matyu 14:23

* 6:13: Mt 10:3-4, Mk 3:13-19, Jo 6:70

* 6:13: Matyu 10:3-4; Mak 3:13-19; Jon 6:70

* 6:20: Mt 5:3, 11:5, Je 2:5

* 6:20: Matyu 5:3; 11:5; Jems 2:5

* 6:21: Sng 126:5-6, Ais 55:1, 61:3, MAA 7:16-17

* 6:21: Onger Akaba 126:5-6; Aisaia 55:1; 61:3; Akar Mogomem 7:16-17

* 6:22: Mt 5:11, Jo 15:19, 16:2, 1 Pi 2:19, 4:14

* 6:22: Matyu 5:11; Jon 15:19; 16:2; 1 Pita 2:19; 4:14

* 6:23: 2 Sto 36:16, Mt 5:12, Ap 5:41, 7:52, Kl 1:24, Je 1:2

* 6:23: 2 Eghaghaniba 36:16; Matyu 5:12; Aposel 5:41; 7:52; Kolosi 1:24; Jems 1:2

* 6:24: Amo 6:1, Mt 6:2, 6:5, Je 5:1

* 6:24: Amos 6:1; Matyu 6:2; 6:5; Jems 5:1

* 6:25: Snd 14:13, Ais 65:13, Je 5:1-6

* 6:25: Aghuzir Akaba 14:13; Aisaia 65:13; Jems 5:1-6

* 6:26: Jo 15:19, 1 Jo 4:5

* 6:26: Jon 15:19; 1 Jon 4:5

* 6:27: Kis 23:4, Snd 25:21, Mt 5:44, Ro 12:20

* 6:27: Ua Me Ini 23:4; Aghuzir Akaba 25:21; Matyu 5:44; Rom 12:20

* 6:28: Lu 23:34, Ap 7:60

* 6:28: Luk 23:34; Aposel 7:60

* 6:29: Mt 5:39, 1 Ko 6:7

* 6:29: Matyu 5:39; 1 Korin 6:7

* 6:30: Lo 15:7-10, Snd 21:26, Mt 5:42

* 6:30: Godɨn Araziba 15:7-10; Aghuzir Akaba 21:26; Matyu 5:42

* 6:31: Mt 7:12

* 6:31: Matyu 7:12

* 6:32: Mt 5:46

* 6:32: Matyu 5:46

* 6:34: Mt 5:42

* 6:34: Matyu 5:42

* 6:35: Wkp 25:35-36, Sng 37:26, Mt 5:45

* 6:35: Ofa Gami 25:35-36; Onger Akaba 37:26; Matyu 5:45

* 6:37: Mt 6:14, 7:1

* 6:37: Matyu 6:14; 7:1

* 6:38: Snd 19:17, Mt 7:2, Mk 4:24, Je 2:13

* 6:38: Aghuzir Akaba 19:17; Matyu 7:2; Mak 4:24; Jems 2:13

* 6:39: Mt 15:14

* 6:39: Matyu 15:14

* 6:40: Mt 10:24-25, Jo 13:16, 15:20

* 6:40: Matyu 10:24-25; Jon 13:16; 15:20

* 6:41: Mt 7:3

* 6:41: Matyu 7:3

* 6:43: Mt 7:16-17

* 6:43: Matyu 7:16-17

* 6:44: Mt 12:33

* 6:44: Matyu 12:33

* 6:45: Mt 12:34

* 6:45: Matyu 12:34

* 6:46: Mal 1:6, Mt 7:21, 25:11, Lu 13:25

* 6:46: Malakai 1:6; Matyu 7:21; 25:11; Luk 13:25

* 6:48: Mt 7:24

* 6:48: Matyu 7:24

* 7:13: Lu 8:52

* 7:13: Luk 8:52

* 7:14: Lu 8:54, Jo 11:43, Ap 9:40, Ro 4:17

* 7:14: Luk 8:54; Jon 11:43; Aposel 9:40; Rom 4:17

* 7:15: 1 Kin 17:23, 2 Kin 4:36

* 7:15: 1 Atriviba 17:23; 2 Atriviba 4:36

* 7:16: Lu 1:68, 19:44, 24:19, Jo 4:19

* 7:16: Luk 1:68; 19:44; 24:19; Jon 4:19

* 7:19: Onger Akaba 40:7; Malakai 3:1; Matyu 11:3; Akar Mogomem 1:8

* 7:22: Ais 35:5-6, 61:1, Mt 11:4-5, Lu 4:18

* 7:22: Aisaia 35:5-6; 61:1; Matyu 11:4-5; Luk 4:18

* 7:22: Nɨ Matyu 11:5ɨn itir akamɨn gan.

* 7:23: Ais 61:1, Lu 4:18

* 7:23: Aisaia 61:1; Luk 4:18

* 7:24: Mt 11:7

* 7:24: Matyu 11:7

* 7:26: Mt 11:9, Lu 1:76

* 7:26: Matyu 11:9; Luk 1:76

* 7:27: Mal 3:1

* 7:27: Malakai 3:1

* 7:29: Matyu 21:32; Luk 3:12

* 7:31: Matyu 11:16-17

* 7:33: Mt 3:4, 11:18, Mk 1:6

* 7:33: Matyu 3:4; 11:18; Mak 1:6

* 7:34: Mt 11:19, Lu 15:2

* 7:34: Matyu 11:19; Luk 15:2

* 7:36: Mt 26:6, Mk 14:3, Lu 11:37

* 7:36: Matyu 26:6; Mak 14:3; Luk 11:37

* 7:37: Matyu 26:7; Mak 14:3; Jon 12:3

* 7:44: Stt 18:4

* 7:44: Jenesis 18:4

* 7:46: Sng 23:5

* 7:46: Onger Akaba 23:5

* 7:47: 1 Ti 1:14

* 7:48: Mt 9:2, Mk 2:5, Lu 5:20-21

* 7:48: Matyu 9:2; Mak 2:5; Luk 5:20-21

* 7:49: Mt 9:3, Mk 2:7

* 7:49: Matyu 9:3; Mak 2:7

* 7:50: Mt 9:22, Mk 5:34, 10:52, Lu 8:48, 17:19, 18:42

* 7:50: Matyu 9:22; Mak 5:34; 10:52; Luk 8:48; 17:19; 18:42

* 8:1: Lu 4:43

* 8:1: Luk 4:43

* 8:2: Matyu 27:55-56; Mak 15:40-41; 16:9; Luk 23:49

* 8:5: Mt 13:3, Mk 4:3

* 8:5: Matyu 13:3; Mak 4:3

* 8:10: Ais 6:9-10, Mk 4:12

* 8:10: Aisaia 6:9-10; Mak 4:12

* 8:11: Hi 4:12, 1 Pi 1:23

* 8:11: Hibru 4:12; 1 Pita 1:23

* 8:16: Mt 5:15, Lu 11:33

* 8:16: Matyu 5:15; Luk 11:33

* 8:17: Mt 10:26, Lu 12:2

* 8:17: Matyu 10:26; Luk 12:2

* 8:18: Mt 13:12, 25:29, Lu 19:26

* 8:18: Matyu 13:12; 25:29; Luk 19:26

* 8:21: Lu 6:47, 11:28, Jo 14:21

* 8:21: Luk 6:47; 11:28; Jon 14:21

* 8:23: Mt 8:24, Mk 4:37

* 8:23: Matyu 8:24; Mak 4:37

* 8:24: Mt 8:25, Mk 4:38

* 8:24: Matyu 8:25; Mak 4:38

* 8:31: MAA 9:11

* 8:31: Akar Mogomem 9:11

* 8:32: Mt 8:30, Mk 5:11

* 8:32: Matyu 8:30; Mak 5:11

* 8:41-42: Matyu 9:18; Mak 5:22

* 8:41-42: An guivir vamɨra, a 12plan azenibar boroghɨra ghu, kamaghɨn amizɨ, e ghaze, an azenir 12plan boroghɨra ghu.

* 8:44: Mt 9:20, Mk 5:28

* 8:44: Matyu 9:20; Mak 5:28

* 8:46: Mk 5:30, Lu 6:19

* 8:46: Mak 5:30; Luk 6:19

* 8:48: Lu 7:50

* 8:48: Luk 7:50

* 8:52: Lu 7:13, Jo 11:11-13

* 8:52: Luk 7:13; Jon 11:11-13

* 8:54: Lu 7:14, Jo 11:43

* 8:54: Luk 7:14; Jon 11:43

* 8:56: Mk 7:36, Lu 5:14

* 8:56: Mak 7:36; Luk 5:14

* 9:1: Mt 10:1, Mk 3:13-15

* 9:1: Matyu 10:1; Mak 3:13-15

* 9:3: Luk 10:4-11

* 9:4: Mt 10:11, Mk 6:10

* 9:4: Matyu 10:11; Mak 6:10

* 9:5: Mt 10:14, Mk 6:11, Ap 13:51

* 9:5: Matyu 10:14; Mak 6:11; Aposel 13:51

* 9:5: Judabar arazim kara, nɨ me baraghan koghtɨma, me nɨn sagh, uan dagarir asuaba mɨneziba apɨzighɨva nɨ ategh igharagh mangam. Ezɨ en arazim kamakɨn, kɨ nɨ mɨkɨmtɨ nɨ na baraghan koghtɨ, kɨ apem apɨrigh uan tuavim gighuvagh, suam, kɨ nɨn sagham.

* 9:6: Mk 6:12

* 9:6: Mak 6:12

* 9:7-8: Mt 16:14, Mk 8:28, Lu 9:19

* 9:7-8: Matyu 16:14; Mak 8:28; Luk 9:19

* 9:9: Lu 23:8

* 9:9: Luk 23:8

* 9:12: Mt 14:15, Mk 6:35-36, Jo 6:5

* 9:12: Matyu 14:15; Mak 6:35-36; Jon 6:5

* 9:18: Mt 16:13, Mk 8:27

* 9:18: Matyu 16:13; Mak 8:27

* 9:19: Mt 14:1-2, Mk 6:14-15, Lu 9:7-8

* 9:19: Matyu 14:1-2; Mak 6:14-15; Luk 9:7-8

* 9:20: Mt 16:15-16, Mk 8:29, Jo 6:68-69

* 9:20: Matyu 16:15-16; Mak 8:29; Jon 6:68-69

* 9:22: Mt 16:21, 17:22, Mk 8:31, 9:31, Lu 9:44, 18:32-33

* 9:22: Matyu 16:21; 17:22; Mak 8:31; 9:31; Luk 9:44; 18:32-33

* 9:23: Mt 10:38, 16:24, Mk 8:34, Lu 14:27

* 9:23: Matyu 10:38; 16:24; Mak 8:34; Luk 14:27

* 9:24: Mt 10:39, Lu 17:33, Jo 12:25

* 9:24: Matyu 10:39; Luk 17:33; Jon 12:25

* 9:25: Mt 16:26, Mk 8:36

* 9:25: Matyu 16:26; Mak 8:36

* 9:26: Mt 10:33, Mk 8:38, Lu 12:9, 2 Ti 2:12

* 9:26: Matyu 10:33; Mak 8:38; Luk 12:9; 2 Timoti 2:12

* 9:28: 2 Pita 1:17-18

* 9:31: Mt 17:3, 17:9, Mk 9:4, 9:9, Lu 9:22, 13:33

* 9:31: Matyu 17:3; 17:9; Mak 9:4; 9:9; Luk 9:22; 13:33

* 9:32: Mt 17:2-3, Mk 9:2-4, Jo 1:14, 2 Pi 1:16-18

* 9:32: Matyu 17:2-3; Mak 9:2-4; Jon 1:14; 2 Pita 1:16-18

† 9:32: Bizir otozir kam ti dɨmagarimɨn oto.

* 9:35: Ais 42:1, Mt 3:17, 12:18, 17:5, Mk 1:11, 9:7, Lu 3:22

* 9:35: Aisaia 42:1; Matyu 3:17; 12:18; 17:5; Mak 1:11; 9:7; Luk 3:22

* 9:44: Mt 16:21, 17:22, Mk 8:31, 9:31, Lu 9:22, 18:32-33

* 9:44: Matyu 16:21; 17:22; Mak 8:31; 9:31; Luk 9:22; 18:32-33

* 9:45: Mk 9:32, Lu 2:50, 18:34

* 9:45: Mak 9:32; Luk 2:50; 18:34

* 9:46: Lu 22:24

* 9:46: Luk 22:24

* 9:48: Mt 10:40, 23:11-12, Mk 9:37, Lu 10:16, Jo 12:44, 13:20

* 9:48: Matyu 10:40; 23:11-12; Mak 9:37; Luk 10:16; Jon 12:44; 13:20

* 9:49: Nam 11:28, Mk 9:38

* 9:49: Dɨboboniba 11:28; Mak 9:38

* 9:50: Mt 12:30, Lu 11:23

* 9:50: Matyu 12:30; Luk 11:23

* 9:51: Mk 10:32, 16:19

* 9:51: Mak 10:32; 16:19

* 9:53: Jo 4:9

* 9:53: Jon 4:9

‡ 9:53: Samarian gumazamiziba, me Gerasen Mɨghsɨamɨn uari akuva God bagha ofa gamua Godɨn ziam fe. Ezɨ Judaba Jerusalemɨn nguibamɨn ghuava ofa gamua Godɨn ziam fe. Nɨ Jon 4:20ɨn gan. Samarian gumazamiziba ghaze, Judaba deravɨra Ekiamɨn ziam fer arazimɨn gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn, me dughiar kam Iesusɨn akurvaghan aghua.

* 9:54: 2 Kin 1:9-16

* 9:54: 2 Atriviba 1:9-16

* 9:61: 1 Kin 19:20

* 9:61: 1 Atriviba 19:20

* 10:1: Mt 10:1, Mk 6:7

* 10:1: Matyu 10:1; Mak 6:7

* 10:1: Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazir Iesus amadazibar dɨbobonim, a 72 puvatɨ. Me ghaze, men dɨbobonim 70ra. Eghtɨ namba 70, a Luk 10:1ɨn ikɨtɨ, eghtɨ Luk 10:17 uaghan, namba 70 an ikɨ.

* 10:2: Mt 9:37-38, Jo 4:35, 2 Te 3:1

* 10:2: Matyu 9:37-38; Jon 4:35; 2 Tesalonika 3:1

* 10:3: Mt 10:16

* 10:3: Matyu 10:16

* 10:4: 2 Kin 4:29

* 10:4: 2 Atriviba 4:29

* 10:4: Matyu 10:7-14; Mak 6:8-11; Luk 9:3-5

* 10:7: Mt 10:10-11, 1 Ko 9:14, 10:27, 1 Ti 5:18

* 10:7: Matyu 10:10-11; 1 Korin 9:14; 10:27; 1 Timoti 5:18

* 10:8: 1 Ko 10:27

* 10:8: 1 Korin 10:27

* 10:10-11: Ap 13:51

* 10:10-11: Matyu 10:14; Luk 9:5; Aposel 13:51; 18:6

* 10:12: Stt 19:24-28, Mt 10:15, 11:24

* 10:12: Jenesis 19:24-28; Matyu 10:15; 11:24

* 10:13: Ais 23:1-18, Ese 26:1-28:26, Jo 3:4-8, Amo 1:9-10, Mt 11:21-23, Sek 9:2-4

* 10:13: Aisaia 23:1-18; Esekiel 26:1--28:26; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Sekaraia 9:2-4; Matyu 11:21-23

* 10:15: Ais 14:13-15

* 10:15: Aisaia 14:13-15

* 10:16: Mt 10:40, Mk 9:37, Lu 9:48, Jo 5:23, 13:20

* 10:16: Matyu 10:40; Mak 9:37; Luk 9:48; Jon 5:23; 13:20

* 10:18: Jo 12:31, 16:11, MAA 9:1, 12:8-9

* 10:18: Jon 12:31; 16:11; Akar Mogomem 9:1; 12:8-9

* 10:19: Sng 91:13, Mk 16:18, Ap 28:5

* 10:19: Onger Akaba 91:13; Mak 16:18; Aposel 28:5

* 10:20: Kis 32:32, Ais 4:3, Dan 12:1, Mt 7:22, Fl 4:3, Hi 12:23, MAA 3:5, 21:27

* 10:20: Ua Me Ini 32:32; Aisaia 4:3; Daniel 12:1; Matyu 7:22; Filipai 4:3; Hibru 12:23; Akar Mogomem 3:5; 21:27

* 10:22: Mt 28:18, Jo 1:18, 3:35, 10:15, 17:2

* 10:22: Matyu 28:18; Jon 1:18; 3:35; 10:15; 17:2

* 10:23-24: Matyu 13:16-17; 1 Pita 1:10

* 10:25: Mt 19:16, Lu 18:18

* 10:25: Matyu 19:16; Luk 18:18

* 10:25: Matyu 22:35-40; Mak 12:28-34

* 10:27: Wkp 19:18, Lo 6:5

* 10:27: Ofa Gami 19:18; Godɨn Araziba 6:5

* 10:28: Wkp 18:5, Neh 9:29, Ese 20:11-13, Ro 10:5, Ga 3:12

* 10:28: Ofa Gami 18:5; Nehemia 9:29; Esekiel 20:11-13; Rom 10:5; Galesia 3:12

* 10:29: Lu 16:15

* 10:29: Luk 16:15

* 10:33: Jo 4:9

* 10:33: Jon 4:9

* 10:33: 2 Eghaghaniba 28:15

* 10:38: Jon 11:1

* 10:39: Jo 12:2-3

* 10:39: Jon 12:2-3

* 10:42: Sng 27:4, Mt 6:33

* 10:42: Onger Akaba 27:4; Matyu 6:33

* 11:1: Lu 5:33

* 11:1: Luk 5:33

* 11:2: Matyu 6:9-13

* 11:8: Lu 18:1, 18:5

* 11:8: Luk 18:1; 18:5

* 11:9: Mt 7:7, Mk 11:24, Jo 15:7, 1 Jo 3:22

* 11:9: Matyu 7:7; Mak 11:24; Jon 15:7; 1 Jon 3:22

* 11:11: Mt 7:9-10

* 11:11: Matyu 7:9-10

* 11:15: Mt 9:34, 10:25, 12:24

* 11:15: Matyu 9:34; 10:25; 12:24

* 11:15: Satanɨn ziar mamra kara, Belsebul.

* 11:16: Mt 12:38, 16:1, Mk 8:11

* 11:16: Matyu 12:38; 16:1; Mak 8:11

* 11:17: Mt 12:25, Mk 3:24, Jo 2:25

* 11:17: Matyu 12:25; Mak 3:24; Jon 2:25

* 11:20: Kis 8:19

* 11:20: Ua Me Ini 8:19

* 11:22: Kl 2:15

* 11:22: Kolosi 2:15

* 11:23: Mt 12:30, Mkk 9:40, Lu 9:50

* 11:23: Matyu 12:30; Mak 9:40; Luk 9:50

* 11:24: Mt 12:43

* 11:24: Matyu 12:43

* 11:26: Mt 12:45, Jo 5:14, Hi 6:4, 2 Pi 2:20

* 11:26: Matyu 12:45; Jon 5:14; Hibru 6:4; 2 Pita 2:20

* 11:27: Lu 1:28, 1:42, 1:48

* 11:27: Luk 1:28; 1:42; 1:48

* 11:28: Mt 7:21, Lu 8:15, 8:21, Je 1:25

* 11:28: Matyu 7:21; Luk 8:15; 8:21; Jems 1:25

* 11:29: Mt 16:4, Mk 8:12

* 11:29: Matyu 16:4; Mak 8:12

* 11:30: Jna 1:17, 2:10, 3:4

* 11:30: Jona 1:17; 2:10; 3:4

* 11:31: 1 Kin 10:1-10, 2 Sto 9:1-12

* 11:31: 1 Atriviba 10:1-10; 2 Eghaghaniba 9:1-12

* 11:32: Jna 3:5

* 11:32: Jona 3:5

* 11:33: Mt 5:15, Mk 4:21, Lu 8:16

* 11:33: Matyu 5:15; Mak 4:21; Luk 8:16

* 11:34: Mt 6:22

* 11:34: Matyu 6:22

† 11:34: Israelia kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨn damazimning angazangarim puvatɨghtɨ, me suam nɨ akurvazir puvatɨ.

* 11:37: Lu 7:36, 14:1

* 11:37: Luk 7:36; 14:1

* 11:38: Mt 15:2, Mk 7:3

* 11:38: Matyu 15:2; Mak 7:3

* 11:39: Mt 23:25, Mk 7:4, Ta 1:15

* 11:39: Matyu 23:25; Mak 7:4; Taitus 1:15

* 11:41: Ais 58:7, Dan 4:27

* 11:41: Aisaia 58:7; Daniel 4:27

* 11:42: Wkp 27:30, Mt 23:23

* 11:42: Ofa Gami 27:30; Matyu 23:23

* 11:43: Mt 23:6-7, Mk 12:38-39

* 11:43: Matyu 23:6-7; Mak 12:38-39

* 11:44: Sng 5:9, Mt 23:27

* 11:44: Onger Akaba 5:9; Matyu 23:27

* 11:46: Mt 23:4

* 11:46: Matyu 23:4

* 11:47: Mt 23:29-31

* 11:47: Matyu 23:29-31

* 11:51: Stt 4:8, 2 Sto 24:20-21

* 11:51: Jenesis 4:8; 2 Eghaghaniba 24:20-21

* 11:52: Mt 23:13

* 11:52: Matyu 23:13

* 11:54: Lu 20:20

* 11:54: Luk 20:20

* 12:1: Mt 16:6, 16:12, Mk 8:15

* 12:1: Matyu 16:6; 16:12; Mak 8:15

* 12:2: Mt 10:26, Mk 4:22, Lu 8:17

* 12:2: Matyu 10:26; Mak 4:22; Luk 8:17

* 12:4: Ais 51:7, Jer 1:8, Mt 10:28, Jo 15:14-15

* 12:4: Aisaia 51:7; Jeremaia 1:8; Matyu 10:28; Jon 15:14-15

* 12:5: Hi 10:35

* 12:7: Lu 12:24, 21:18, Ap 27:34

* 12:7: Luk 12:24; 21:18

* 12:8: Lu 15:10

* 12:8: Luk 15:10

* 12:9: Mk 8:38, Lu 9:26, 2 Ti 2:12, 1 Jo 2:23

* 12:9: Mak 8:38; Luk 9:26; 2 Timoti 2:12; 1 Jon 2:23

* 12:10: Mt 12:31-32, Mk 3:28-29, 1 Jo 5:16

* 12:10: Matyu 12:31-32; Mak 3:28-29; 1 Jon 5:16

* 12:11: Matyu 10:19-20; Mak 13:11; Luk 21:14-15

* 12:15: 1 Ti 6:7-10

* 12:15: 1 Timoti 6:7-10

* 12:19: Sav 11:9, 1 Ko 15:32, Je 5:5

* 12:19: Fofozir Gumazim 11:9; 1 Korin 15:32; Jems 5:5

* 12:20: Sng 39:6, 52:7, Jer 17:11, Je 4:14

* 12:20: Onger Akaba 39:6; 52:7; Jeremaia 17:11; Jems 4:14

* 12:21: Mt 6:19-20, 1 Ti 6:18-19, Je 2:5

* 12:21: Matyu 6:19-20; 1 Timoti 6:18-19; Jems 2:5

* 12:24: Jop 38:41, Sng 147:9, Lu 12:7

* 12:24: Jop 38:41; Onger Akaba 147:9; Luk 12:7

* 12:27: 1 Kin 10:4-8, 2 Sto 9:3-6

* 12:27: 1 Atriviba 10:4-8; 2 Eghaghaniba 9:3-6

* 12:31: Mt 6:33

* 12:31: Matyu 6:33

* 12:32: Mt 25:34, Lu 22:29, MAA 1:6

* 12:32: Matyu 25:34; Luk 22:29; Akar Mogomem 1:6

* 12:33: Mt 19:21, Lu 18:22, Ap 2:45, 4:34

* 12:33: Matyu 19:21; Luk 18:22; Aposel 2:45; 4:34

* 12:35: Kis 12:11, Mt 25:1-13, Ef 6:14, 1 Pi 1:13

* 12:35: Matyu 25:1-13; 1 Pita 1:13

* 12:36: Mk 13:34-36, 1 Pi 1:13

* 12:36: Mak 13:34-36; 1 Pita 1:13

* 12:37: Jo 13:4

* 12:37: Jon 13:4

* 12:39: 1 Te 5:2, 2 Pi 3:10

* 12:39: 1 Tesalonika 5:2; 2 Pita 3:10

* 12:39: Matyu 24:43-44

* 12:40: Mk 13:33, 1 Te 5:6, 2 Pi 3:12

* 12:40: Mak 13:33; 1 Tesalonika 5:6; 2 Pita 3:12

* 12:44: Mt 25:21-23

* 12:44: Matyu 25:21-23

* 12:47: Lo 25:2, Ap 17:30, Je 4:17

* 12:47: Godɨn Araziba 25:2; Aposel 17:30; Jems 4:17

* 12:48: Wkp 5:17, 1 Ti 1:13

* 12:48: Ofa Gami 5:17; 1 Timoti 1:13

* 12:50: Mt 20:22, 26:38, Mk 10:38-39, Jo 12:27

* 12:50: Matyu 20:22; 26:38; Mak 10:38-39; Jon 12:27

* 12:51: Mt 10:34

* 12:51: Matyu 10:34

* 12:53: Mai 7:6

* 12:53: Maika 7:6

* 12:58: Snd 25:8, Mt 5:25

* 12:58: Aghuzir Akaba 25:8; Matyu 5:25

* 13:2: Jo 9:2-3

* 13:2: Jon 9:2-3

* 13:3: Sng 7:12

* 13:3: Onger Akaba 7:12

* 13:6: Ais 5:2, Mt 21:19

* 13:6: Aisaia 5:2; Matyu 21:19

* 13:7: Lu 3:9

* 13:7: Luk 3:9

* 13:8: 2 Pi 3:9, 3:15

* 13:8: 2 Pita 3:9; 3:15

* 13:13: Mk 16:18, Ap 9:17

* 13:13: Mak 16:18; Aposel 9:17

* 13:14: Kis 20:9-10, Lo 5:13-14, Mt 12:10, Mk 3:2, Lu 6:7, Jo 5:16

* 13:14: Ua Me Ini 20:9-10; Godɨn Araziba 5:13-14; Matyu 12:10; Mak 3:2; Luk 6:7; Jon 5:16

* 13:15: Lu 14:5

* 13:15: Luk 14:5

* 13:16: Lu 19:9

* 13:16: Luk 19:9

* 13:24: Mt 7:13, Jo 7:34, Ro 9:31, Fl 3:12

* 13:24: Matyu 7:13; Rom 9:31; Filipai 3:12

* 13:25: Sng 32:6, Ais 55:6, Mt 7:23, 25:10-12, Lu 6:46

* 13:25: Aisaia 55:6; Matyu 7:23; 25:10-12; Luk 6:46

* 13:27: Sng 6:8, Mt 7:23, 25:41

* 13:27: Onger Akaba 6:8; Matyu 7:23; 25:41

* 13:28: Mt 13:42, 22:13, 24:51, 25:30

* 13:28: Matyu 13:42; 22:13; 24:51; 25:30

* 13:28: Matyu 8:11-12

* 13:29: Sng 107:3, Lu 14:15

* 13:29: Onger Akaba 107:3; Luk 14:15

* 13:30: Mt 19:30, 20:16, Mk 10:31

* 13:30: Matyu 19:30; 20:16; Mak 10:31

* 13:34: Mt 23:37

* 13:34: Matyu 23:37

* 13:35: Sng 118:26, Ais 1:7, Jer 22:5, Mai 3:12, Mt 21:9, Mk 11:9-10, Jo 12:13

* 13:35: Onger Akaba 118:26; Aisaia 1:7; Jeremaia 22:5; Maika 3:12; Matyu 21:9; Mak 11:9-10; Jon 12:13

* 14:1: Lu 11:37

* 14:1: Luk 11:37

* 14:3: Mt 12:10, Lu 6:9

* 14:3: Matyu 12:10; Luk 6:9

* 14:5: Kis 23:5, Lo 22:4, Mt 12:11, Lu 13:15

* 14:5: Ua Me Ini 23:5; Godɨn Araziba 22:4; Matyu 12:11; Luk 13:15

* 14:6: Mt 22:46

* 14:6: Matyu 22:46

* 14:7: Mt 23:6

* 14:7: Matyu 23:6

* 14:8: Aghuzir Akaba 25:6-7

* 14:11: Snd 29:23, Mt 23:12, Lu 18:14, Je 4:6, 1 Pi 5:5

* 14:11: Aghuzir Akaba 29:23; Matyu 23:12; Luk 18:14; Jems 4:6; 1 Pita 5:5

* 14:13: Lo 14:29, Neh 8:10-12

* 14:13: Godɨn Araziba 14:29; Nehemia 8:10-12

* 14:14: Jo 5:29

* 14:14: Jon 5:29

* 14:15: Lu 13:29, MAA 19:9

* 14:15: Luk 13:29; Akar Mogomem 19:9

* 14:17: Snd 9:2, 9:5

* 14:17: Aghuzir Akaba 9:2; 9:5

* 14:20: 1 Ko 7:33

* 14:20: 1 Korin 7:33

* 14:24: Mt 21:43, 22:8, Ap 13:46

* 14:24: Matyu 21:43; 22:8; Aposel 13:46

* 14:26: Lo 33:9, Mt 10:37, Lu 18:29, Jo 12:25, MAA 12:11

* 14:26: Godɨn Araziba 33:9; Matyu 10:37; Luk 18:29; Jon 12:25; Akar Mogomem 12:11

* 14:27: Mt 10:38, 16:24, Mk 8:34, Lu 9:23, 2 Ti 3:12

* 14:27: Matyu 10:38; 16:24; Mak 8:34; Luk 9:23; 2 Timoti 3:12

* 14:27: Nɨ akar Matyu 10:38ɨn itimɨn gan.

* 14:33: Fl 3:7-8

* 14:33: Filipai 3:7-8

* 14:34: Mt 5:12, Mk 9:50

* 14:34: Matyu 5:13; Mak 9:50

* 15:1: Luk 5:29-30

* 15:2: Ap 11:3, Ga 2:12

* 15:2: Aposel 11:3; Galesia 2:12

* 15:4: Ese 34:11, 34:16, Mt 18:12, Lu 19:10

* 15:4: Esekiel 34:11; 34:16; Matyu 18:12; Luk 19:10

* 15:5-6: 1 Pita 2:10; 2:25

* 15:7: Lu 5:32

* 15:7: Luk 5:32

* 15:13: Snd 29:3

* 15:13: Aghuzir Akaba 29:3

* 15:16: Snd 23:21

* 15:16: Aghuzir Akaba 23:21

* 15:18: Sng 51:4, Jer 3:12-13

* 15:18: Onger Akaba 51:4; Jeremaia 3:12-13

* 15:20: Ap 2:39, Ef 2:13, 2:17

* 15:20: Aposel 2:39; Efesus 2:13; 2:17

* 15:21: Sng 51:4

* 15:21: Onger Akaba 51:4

* 15:23-24: Luk 15:32; Efesus 2:1; 2:5; 5:14; Akar Mogomem 3:1

* 15:27: Lu 15:2

* 15:27: Luk 15:2

* 16:8: Jo 12:36, Ef 5:8, 1 Te 5:5

* 16:8: Jon 12:36; Efesus 5:8; 1 Tesalonika 5:5

* 16:9: Dan 4:27, Mt 6:19-20, Lu 14:14, 1 Ti 6:17-19

* 16:9: Daniel 4:27; Matyu 6:19-20; Luk 14:14; 1 Timoti 6:17-19

* 16:10: Mt 25:21, Lu 19:17-26

* 16:10: Matyu 25:21; Luk 19:17-26

* 16:13: Mt 6:24

* 16:13: Matyu 6:24

* 16:14: Mt 23:14

* 16:15: 1 Sml 16:7, Sng 7:9, Snd 6:16-17, Mt 23:28, Lu 10:29, 18:9-14

* 16:15: 1 Samuel 16:7; Onger Akaba 7:9; Aghuzir Akaba 6:16-17; Matyu 23:28; Luk 10:29; 18:9-14

* 16:16: Mt 4:17, 11:12-13, Lu 7:29

* 16:16: Matyu 4:17; 11:12-13; Luk 7:29

* 16:17: Sng 102:26-27, Ais 40:8, Mt 5:18, 1 Pi 1:25

* 16:17: Onger Akaba 102:26-27; Aisaia 40:8; Matyu 5:18; 1 Pita 1:25

* 16:18: Mt 5:32, Mk 10:11, 1 Ko 7:10-11

* 16:18: Matyu 5:32; Mak 10:11; 1 Korin 7:10-11

* 16:20: Matyu 15:27

* 16:24: Ais 66:24, Sek 14:12, Mk 9:44

* 16:24: Aisaia 66:24; Sekaraia 14:12; Mak 9:43

* 16:25: Jop 21:13, Lu 6:24

* 16:25: Jop 21:13; Luk 6:24

* 16:29: Ais 8:20, Jo 5:39, 5:45, Ap 15:21

* 16:29: Aisaia 8:20; Jon 5:39; 5:45; Aposel 15:21

* 16:31: Jo 11:44-48, 12:10-11

* 16:31: Jon 11:44-48; 12:10-11

* 17:1: Mt 18:6-7, Mk 9:42, 1 Ko 11:19

* 17:1: Matyu 18:6-7; Mak 9:42

* 17:3: Wkp 19:17, Snd 17:10, Mt 18:15, Je 5:19

* 17:3: Ofa Gami 19:17; Aghuzir Akaba 17:10; Matyu 18:15; Jems 5:19

* 17:5: Mk 9:24

* 17:5: Mak 9:24

* 17:6: Mt 17:20, 21:21, Mk 9:23, 11:23

* 17:6: Matyu 17:20; 21:21; Mak 9:23; 11:23

* 17:6: Mastetɨn ovɨzim, a bar sufi.

* 17:8: Lu 12:37

* 17:8: Luk 12:37

* 17:10: Mt 25:30, Ro 3:12, 1 Ko 9:16-17, Fm 11

* 17:10: Matyu 25:30; Rom 3:12; 1 Korin 9:16-17; Filemon 1:11

* 17:11: Lu 9:51-52, 13:22, Jo 4:4

* 17:11: Luk 9:51-52; 13:22; Jon 4:4

* 17:12: Wkp 13:46

* 17:12: Ofa Gami 13:46

† 17:12: Lepan arɨmariar fomɨra Baibelɨn dughiamɨn ikezim ighara. Ezɨ datɨrɨghɨn itir lepan arɨmariam a igharaghav ami. Fomɨra ikezim, pura mɨkarzir ghurghurim gumazir namnabar otifi. Egha uaghan bizir igharaziba sara posi.

* 17:13: Wkp 13:45-46

* 17:13: Ofa Gami 13:45-46

* 17:14: Wkp 13:2, 14:1-32, Mt 8:4, Lu 5:14

* 17:14: Ofa Gami 13:2; 14:1-32; Matyu 8:4; Luk 5:14

* 17:19: Mt 9:22, Mk 5:34, Lu 7:50

* 17:19: Matyu 9:22; Mak 5:34; Luk 7:50

* 17:20: Jo 3:3, 18:36

* 17:20: Jon 3:3; 18:36

* 17:21: Mk 13:21, Lu 17:23, Ro 14:17

* 17:21: Mak 13:21; Luk 17:23; Rom 14:17

‡ 17:21: Gumazir maba kamaghɨn akar otevir kam giragha ghaze, “Ia oragh. God Bizibagh Ativamin Dughiam, ian aven iti.”

* 17:22: Mt 9:15, Jo 17:12

* 17:22: Jon 17:12

* 17:23-24: Matyu 24:23-27; Mak 13:21; Luk 17:21; 21:8

* 17:25: Mk 8:31, 9:31, Lu 9:22

* 17:25: Mak 8:31; 9:31; Luk 9:22

* 17:26: Stt 6:5-8, 7:1-24, Mt 24:37

* 17:26: Jenesis 6:5-8; 7:1-24; Matyu 24:37

* 17:27: Stt 7:6-24

* 17:27: Jenesis 7:6-24

* 17:28: Jenesis 18:20--19:25

* 17:30: 2 Te 1:7

* 17:30: 2 Tesalonika 1:7

* 17:31: Stt 19:17, 19:26, Mt 24:17-18, Mk 13:15-16

* 17:31: Jenesis 19:17; 19:26; Matyu 24:17-18; Mak 13:15-16

* 17:32: Stt 19:26

* 17:32: Jenesis 19:26

* 17:33: Mt 10:39, 16:25, Mk 8:35, Lu 9:24, Jo 12:25

* 17:33: Matyu 10:39; 16:25; Mak 8:35; Luk 9:24; Jon 12:25

* 17:34: Mt 24:40-41, 1 Te 4:17

* 17:34: Matyu 24:40-41; 1 Tesalonika 4:17

§ 17:35-36: Baibelɨn fofozir gumazir maba ghaze akar otevir mam uaghan kagh iti. Akar otevir kam kamakɨn, “Gumazir pumuning azenimɨn ikɨtɨ, God aningɨn tav inigh egha tav ategham.” Nɨ deragh foghsɨ, Matyu 24:40ɨn gan.

* 17:37: Jop 39:30, Mt 24:28

* 17:37: Jop 39:30; Matyu 24:28

* 18:1: Ro 12:12, Ef 6:18, Kl 4:2, 1 Te 5:17

* 18:1: Rom 12:12; Efesus 6:18; Kolosi 4:2; 1 Tesalonika 5:17

* 18:5: Lu 11:7-8

* 18:5: Luk 11:7-8

* 18:7: MAA 6:10

* 18:7: Akar Mogomem 6:10

* 18:8: Hi 10:37, 2 Pi 3:8-9

* 18:8: Hibru 10:37; 2 Pita 3:8-9

* 18:9: Lu 10:29, 16:15

* 18:9: Luk 10:29; 16:15

* 18:11: Sng 135:2, Ais 1:15, 58:2, Lu 16:15, MAA 3:17

* 18:11: Onger Akaba 135:2; Aisaia 1:15; 58:2; Luk 16:15; Akar Mogomem 3:17

* 18:12: Stt 14:20, Ais 58:2-3, Mt 23:23

* 18:12: Jenesis 14:20; Aisaia 58:2-3; Matyu 23:23

* 18:13: Sng 51:1

* 18:13: Onger Akaba 51:1

* 18:14: Jop 22:29, Mt 23:12, Lu 14:11, Je 4:6, 1 Pi 5:5-6

* 18:14: Jop 22:29; Matyu 23:12; Luk 14:11; Jems 4:6; 1 Pita 5:5-6

* 18:15: Mt 19:13, Mk 10:13

* 18:15: Matyu 19:13; Mak 10:13

* 18:16: Mt 19:14, Mk 10:14, 1 Ko 14:20, 1 Pi 2:2

* 18:16: Matyu 19:14; Mak 10:14; 1 Korin 14:20; 1 Pita 2:2

* 18:17: Mt 18:3, Mk 10:15

* 18:17: Matyu 18:3; Mak 10:15

* 18:18: Mt 19:16, Mk 10:17, Lu 10:25

* 18:18: Matyu 19:16; Mak 10:17; Luk 10:25

* 18:20: Kis 20:12-16, Lo 5:16-20, Ro 13:9, Ef 6:2, Kl 3:20

* 18:20: Ua Me Ini 20:12-16; Godɨn Araziba 5:16-20; Rom 13:9; Efesus 6:2; Kolosi 3:20

* 18:22: Mt 6:19-20, 19:21, 1 Ti 6:19

* 18:22: Matyu 6:19-20; 19:21; 1 Timoti 6:19

* 18:24: Mt 19:23, Mk 10:23, Snd 11:28

* 18:24: Aghuzir Akaba 11:28; Matyu 19:23; Mak 10:23

* 18:27: Jer 32:17, Sek 8:6, Mt 19:26, Mk 14:36

* 18:27: Jeremaia 32:17; Sekaraia 8:6; Matyu 19:26; Mak 14:36

* 18:28: Mt 4:19-20, 19:27, Mk 10:28

* 18:28: Matyu 4:19-20; 19:27; Mak 10:28

* 18:29: Lo 33:9, Mt 19:29, Mk 10:29-30

* 18:29: Godɨn Araziba 33:9; Matyu 19:29; Mak 10:29-30

* 18:30: Mt 19:29, Mk 10:30

* 18:30: Matyu 19:29; Mak 10:30

* 18:31: Sng 22, Ais 53, Mt 16:21, Mk 10:32, Lu 24:44

* 18:31: Onger Akaba 22:1-31; Aisaia 53:1-12; Matyu 16:21; Mak 10:32; Luk 24:44

* 18:32: Mt 27:2, Lu 9:22, 9:44, 23:1, Jo 18:28, Ap 3:13

* 18:32: Matyu 27:2; Luk 9:22; 9:44; 23:1; Jon 18:28; Aposel 3:13

* 18:34: Mk 9:32, Lu 9:45, Jo 10:6, 12:16

* 18:34: Mak 9:32; Luk 9:45; Jon 10:6; 12:16

* 18:38: Mt 15:22

* 18:38: Matyu 15:22

* 18:42: Lu 7:50, 17:19

* 18:42: Luk 7:50; 17:19

* 19:7: Mt 9:11, Lu 5:30, 15:2

* 19:7: Matyu 9:11; Luk 5:30; 15:2

* 19:8: Kis 22:1, Nam 5:6-7, 1 Sml 12:3, 2 Sml 12:6

* 19:8: Ua Me Ini 22:1; Dɨboboniba 5:6-7; 1 Samuel 12:3; 2 Samuel 12:6

* 19:9: Lu 13:16, Ap 16:31, Ro 4:11-13, Ga 3:7

* 19:9: Luk 13:16; Aposel 16:31; Rom 4:11-13; Galesia 3:7

* 19:10: Mt 10:6, 18:11, Lu 15:4, Jo 3:17, 1 Ti 1:15

* 19:10: Matyu 10:6; Luk 15:4; Jon 3:17; 1 Timoti 1:15

* 19:11: Mt 25:14-30, Ap 1:6

* 19:11: Matyu 25:14-30; Aposel 1:6

* 19:14: Jo 1:11

* 19:14: Jon 1:11

* 19:17: Mt 25:21, Lu 16:10

* 19:17: Matyu 25:21; Luk 16:10

* 19:21: Mt 25:24

* 19:21: Matyu 25:24

* 19:22: 2 Sml 1:16, Jop 15:6, Mt 12:37, 25:26

* 19:22: 2 Samuel 1:16; Jop 15:6; Matyu 12:37; 25:26

* 19:26: Mt 13:12, 25:29, Mk 4:25, Lu 8:18

* 19:26: Matyu 13:12; 25:29; Mak 4:25; Luk 8:18

* 19:30: Matyu 21:2-3; Mak 11:2-3

* 19:32: Lu 22:13

* 19:32: Luk 22:13

* 19:35: 2 Kin 9:13, Mt 21:7, Mk 11:7, Jo 12:14

* 19:35: 2 Atriviba 9:13; Matyu 21:7; Mak 11:7; Jon 12:14

* 19:36: 2 Kin 9:13, Mt 21:8

* 19:36: 2 Atriviba 9:13; Matyu 21:8

* 19:38: Sng 118:26, Lu 2:14, 13:35, Ef 2:14

* 19:38: Onger Akaba 118:26; Luk 2:14; 13:35; Efesus 2:14

* 19:40: Hab 2:11

* 19:40: Habakuk 2:11

* 19:41: Jo 11:35

* 19:41: Jon 11:35

* 19:42: Ais 6:9-10, Mt 13:14, Ro 11:8

* 19:42: Aisaia 6:9-10; Matyu 13:14; Rom 11:8

* 19:43: Ais 29:3-4, Jer 6:3, 6:6, Lu 21:20

* 19:43: Aisaia 29:3-4; Jeremaia 6:3; 6:6; Luk 21:20

* 19:44: Dan 9:24, Mai 3:12, Mt 24:2, Mk 13:2, Lu 1:68, 21:6

* 19:44: Daniel 9:24; Maika 3:12; Matyu 24:2; Mak 13:2; Luk 1:68; 21:6

* 19:45: Mt 21:12, Mk 11:11, 11:15, Jo 2:14-15

* 19:45: Matyu 21:12; Mak 11:11; 11:15; Jon 2:14-15

* 19:46: Ais 56:7, Jer 7:11

* 19:46: Aisaia 56:7; Jeremaia 7:11

* 19:47: Lu 21:37, 22:53, Jo 7:19, 8:37, 18:20

* 19:47: Luk 21:37; 22:53; Jon 7:19; 8:37; 18:20

* 19:48: Mt 21:46, Mk 14:1-2, Lu 20:19

* 19:48: Matyu 21:46; Mak 14:1-2; Luk 20:19

* 20:2: Ap 4:7, 7:27

* 20:2: Aposel 4:7; 7:27

* 20:6: Mt 14:5, 21:26, Lu 7:29

* 20:6: Matyu 14:5; 21:26; Luk 7:29

* 20:9: Ais 5:1

* 20:9: Aisaia 5:1

* 20:10: 2 Sto 36:15-16

* 20:10: 2 Eghaghaniba 36:15-16

* 20:17: Sng 118:22, Mt 21:42

* 20:17: Onger Akaba 118:22; Matyu 21:42

* 20:18: Ais 8:14-15, Dan 2:34-35, Mt 21:44

* 20:18: Aisaia 8:14-15; Daniel 2:34-35; Matyu 21:44

* 20:19: Mt 21:46, Mk 14:1-2, Lu 19:47-48

* 20:19: Matyu 21:46; Mak 14:1-2; Luk 19:47-48

* 20:20: Lu 11:54

* 20:20: Luk 11:54

* 20:25: Mt 22:2, Mk 12:17

* 20:25: Matyu 22:21; Mak 12:17

* 20:27: Mt 22:21, Mk 12:18, Ap 23:8

* 20:27: Matyu 22:23; Mak 12:18; Aposel 23:8

* 20:28: Lo 25:5

* 20:28: Godɨn Araziba 25:5

* 20:36: Ro 8:23, 1 Ko 15:42, 15:49, 15:52, 1 Jo 3:1-2

* 20:36: Rom 8:23; 1 Korin 15:42; 15:49; 15:52; 1 Jon 3:1-2

* 20:37: Kis 3:6

* 20:37: Ua Me Ini 3:6

* 20:38: Ro 6:10-11, 14:8-9

* 20:38: Rom 6:10-11; 14:8-9

* 20:42: Onger Akaba 110:1

* 20:42: Ekiam Iesus, God ko biziba bar dar ganam.

* 20:46: Mt 23:5, Lu 11:43

* 20:46: Matyu 23:5; Luk 11:43

* 21:1: Mk 12:41

* 21:1: Mak 12:41

* 21:3: 2 Ko 8:12

* 21:3: 2 Korin 8:12

* 21:6: Mt 24:2, Mk 13:2, Lu 19:44

* 21:6: Matyu 24:2; Mak 13:2; Luk 19:44

* 21:8: Mt 24:4-5, Mk 13:5-6, Ef 5:6, 2 Te 2:3

* 21:8: Matyu 24:4-5; Mak 13:5-6; Efesus 5:6; 2 Tesalonika 2:3

* 21:10: Matyu 24:6-7; Mak 13:7-8

* 21:12: Mt 24:9, Mk 13:9

* 21:12: Matyu 24:9; Mak 13:9

* 21:14: Mt 10:19, Mk 13:11

* 21:14: Matyu 10:19; Mak 13:11

* 21:14: Luk 12:11-12

* 21:15: Ap 6:10

* 21:15: Aposel 6:10

* 21:16: Mai 7:6, Mt 10:21-22, Mk 13:12, Ap 7:59, 12:2

* 21:16: Maika 7:6; Matyu 10:21-22; Mak 13:12; Aposel 7:59; 12:2

* 21:17: Matyu 10:22

* 21:18: Matyu 10:30; Luk 12:7

* 21:19: Matyu 10:22; 24:13; Hibru 10:36

* 21:20: Mt 24:15, Mk 13:14

* 21:20: Matyu 24:15; Mak 13:14

* 21:22: Lo 32:35, Jer 5:29, 46:10, Dan 9:26-27, Hos 9:7

* 21:22: Godɨn Araziba 32:35; Jeremaia 5:29; 46:10; Daniel 9:26-27; Hosea 9:7

* 21:23: Mt 24:19, Mk 13:17, 1 Ko 7:26

* 21:23: Matyu 24:19; Mak 13:17; 1 Korin 7:26

* 21:24: Esr 9:7, Sng 79:1, Ais 63:18, Ro 11:25, MAA 11:2

* 21:24: Esra 9:7; Onger Akaba 79:1; Aisaia 63:18; Akar Mogomem 11:2

* 21:25: Sng 46:2-3, 65:7-8, Ais 13:10, Ese 32:7, Jol 2:31, Mt 24:29, 2 Pi 3:10-12, MAA 6:12-13

* 21:25: Onger Akaba 46:2-3; 65:7-8; Aisaia 13:10; Esekiel 32:7; Joel 2:31; Matyu 24:29; 2 Pita 3:10-12; Akar Mogomem 6:12-13

* 21:27: Dan 7:13, Mt 24:30, 26:64, MAA 1:7, 14:14

* 21:27: Daniel 7:13; Matyu 24:30; 26:64; Akar Mogomem 1:7; 14:14

* 21:28: Ro 8:19, 8:23, 13:11

* 21:28: Rom 8:19; 8:23; 13:11

* 21:33: Sng 102:26-27, Ais 40:8, Lu 16:17, 1 Pi 1:25

* 21:33: Onger Akaba 102:26-27; Aisaia 40:8; Luk 16:17; 1 Pita 1:25

* 21:34: Mt 24:48-50, Mk 4:19, Lu 17:27, Ro 13:13, 1 Te 5:3, 5:6, 1 Pi 4:7

* 21:34: Matyu 24:48-50; Mak 4:19; Luk 17:27; Rom 13:13; 1 Tesalonika 5:3; 5:6; 1 Pita 4:7

* 21:35: 1 Te 5:2, 2 Pi 3:10, MAA 3:3, 16:15

* 21:35: 1 Tesalonika 5:2; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 3:3; 16:15

* 21:36: Mt 24:42, Mk 13:33, Lu 18:1, Ef 6:13, MAA 6:17

* 21:36: Matyu 24:42; Mak 13:33; Luk 18:1; Efesus 6:13; Akar Mogomem 6:17

* 21:37: Lu 19:47

* 21:37: Luk 19:47

* 22:1: Kis 12:1-27

* 22:1: Ua Me Ini 12:1-27

* 22:2: Sng 2:2, Lu 20:19, Ap 4:27

* 22:2: Onger Akaba 2:2; Luk 20:19; Aposel 4:27

* 22:3-4: Matyu 26:14; Mak 14:10; Luk 4:13; Jon 13:2; 13:27

* 22:5: Sek 11:12

* 22:5: Sekaraia 11:12

* 22:7: Kis 12:1-27

* 22:7: Ua Me Ini 12:1-27

* 22:7: Nɨ, God Israelia Gitazir Dughiam koma Yis Puvatɨzir Bretɨn Isam Damuamin Dughiamɨn mɨngariba gɨfoghsɨ, nɨ akɨrangɨn itir Akar Mɨngaribar gan.

* 22:13: Lu 19:32

* 22:13: Luk 19:32

* 22:15-16: Luk 13:29; 14:15; Aposel 10:41; Akar Mogomem 19:9

* 22:19: Mt 26:26, Mk 14:22, Lu 24:30, 1 Ko 11:24

* 22:19: Matyu 26:26; Mak 14:22; Luk 24:30; 1 Korin 11:24

* 22:20: Jer 31:31-34, 1 Ko 10:16

* 22:20: Jeremaia 31:31-34; 1 Korin 10:16

† 22:20: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, vezɨn kamɨn itir akaba, Luk uabɨ da osirizir puvatɨ. Gumazir igharazim gɨn a da osiri.

* 22:21: Sng 41:9, Mt 26:21-23, Mk 14:18, Jo 13:21-22, 13:26

* 22:21: Onger Akaba 41:9; Matyu 26:21-23; Mak 14:18; Jon 13:21-22; 13:26

* 22:22: Mt 26:24, Ap 2:23, 4:28

* 22:22: Matyu 26:24; Aposel 2:23; 4:28

* 22:23: Mt 26:22, Jo 13:22, 13:25

* 22:23: Matyu 26:22; Jon 13:22; 13:25

* 22:24: Mt 18:1, Mk 9:34, Lu 9:46

* 22:24: Matyu 18:1; Mak 9:34; Luk 9:46

* 22:25: Mt 20:25-27

* 22:25: Mak 10:42-45

* 22:25: Matyu 20:25-27; Mak 10:42-44

* 22:26: Mt 23:11, Mk 9:35, Lu 9:48, 1 Pi 5:3

* 22:26: Matyu 23:11; Mak 9:35; Luk 9:48; 1 Pita 5:3

* 22:27: Mt 20:28, Lu 12:37, Jo 13:12-15, Fl 2:7

* 22:27: Matyu 20:28; Luk 12:37; Jon 13:12-15; Filipai 2:7

* 22:28: 2 Ko 1:7, 2 Ti 2:12, Hi 4:15

* 22:28: 2 Korin 1:7; 2 Timoti 2:12; Hibru 4:15

* 22:29: Lu 12:32

* 22:29: Luk 12:32

* 22:30: Sng 49:14, Mt 19:28, 1 Ko 6:2, MAA 3:21

* 22:30: Onger Akaba 49:14; Matyu 19:28; 1 Korin 6:2; Akar Mogomem 3:21

* 22:31: Amo 9:9, 2 Ko 2:11, 1 Pi 5:8

* 22:31: Amos 9:9; 2 Korin 2:11; 1 Pita 5:8

* 22:32: Sng 51:13, Jo 17:9-11, 17:15, 17:20, 21:15-17

* 22:32: Onger Akaba 51:13; Jon 17:9-11; 17:15; 17:20; 21:15-17

* 22:33: Lu 22:54

* 22:33: Luk 22:54

* 22:34: Mt 26:34, Mk 14:30, Jo 13:38

* 22:34: Matyu 26:34; Mak 14:30; Jon 13:38

* 22:35: Mt 10:9-10, Mk 6:8-9, Lu 9:3, 10:4

* 22:35: Matyu 10:9-10; Mak 6:8-9; Luk 9:3; 10:4

* 22:36: Lu 22:49

* 22:36: Luk 22:49

* 22:37: Ais 53:12, Mk 15:28, Lu 22:52

* 22:37: Aisaia 53:12; Luk 22:52

* 22:39: Lu 21:37, Jo 18:1

* 22:39: Luk 21:37; Jon 18:1

* 22:40: Mt 6:13, 26:41, Mk 14:38, Lu 22:46

* 22:40: Matyu 6:13; 26:41; Mak 14:38; Luk 22:46

* 22:42: Mt 6:10, Jo 5:30, 6:38

* 22:42: Matyu 6:10; Jon 5:30; 6:38

* 22:44: Jo 12:27, Hi 5:7

* 22:44: Jon 12:27; Hibru 5:7

‡ 22:44: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, vezɨn kamɨn itir akaba, Luk uabɨ da osirizir puvatɨ. Gumazir igharazim gɨn a da osiri.

* 22:47: Matyu 26:47; Mak 14:43; Jon 18:3

* 22:49: Lu 22:36

* 22:49: Luk 22:36

* 22:52: Lu 22:37, Jo 7:30, 8:20, Kl 1:13

* 22:52: Luk 22:37; Jon 7:30; 8:20

* 22:53: Lu 19:47, 21:37, Jo 12:27

* 22:53: Luk 19:47; 21:37; Jon 12:27; Kolosi 1:13

* 22:54: Sng 31:11, Lu 22:33

* 22:54: Onger Akaba 31:11; Luk 22:33

* 22:56: Ap 4:13

* 22:56: Aposel 4:13

* 22:61: Lu 22:34

* 22:61: Luk 22:34

* 22:67: Jo 3:12, 8:45, 10:24

* 22:67: Jon 3:12; 8:45; 10:24

* 22:69: Ap 7:56, Hi 1:3, 8:1

* 22:69: Aposel 7:56; Hibru 1:3; 8:1

* 22:70: Lu 4:3, 4:9

* 22:70: Luk 4:3; 4:9

* 23:2: Mt 17:27, Lu 20:25, Jo 19:12, Ap 17:7

* 23:2: Matyu 17:27; Luk 20:25; Jon 19:12; Aposel 17:7

* 23:3: Mt 27:11, 1 Ti 6:13

* 23:3: Matyu 27:11; 1 Timoti 6:13

* 23:4: 1 Pi 2:22

* 23:4: 1 Pita 2:22

* 23:7: Lu 3:1

* 23:7: Luk 3:1

* 23:8: Mt 14:1, Mk 6:14, Lu 9:9

* 23:8: Matyu 14:1; Mak 6:14; Luk 9:9

* 23:11: Ais 53:3

* 23:11: Aisaia 53:3

* 23:12: Ap 4:27

* 23:12: Aposel 4:27

* 23:16-17: Mt 27:15, Jo 18:39

* 23:16-17: Matyu 27:15; Jon 18:39

* 23:16-17: Fofozir gumazir maba mɨgɨa ghaze, akar igharazir mam uaghan vezɨn kam iti. A kamakɨn, “Me arazir kam iti, me azeniba bar, Isar Ekiamɨn Dughiar kamɨn itima, Pailat kalabusɨn gumazir mam ataghizɨ a me bagha zui.” Nɨ Mak 15:6ɨn gan.

* 23:26: Mt 27:32, Mk 15:21

* 23:26: Matyu 27:32; Mak 15:21

* 23:29: Mt 24:19, Lu 21:23

* 23:29: Matyu 24:19; Luk 21:23

* 23:30: Ais 2:19, Hos 10:8, MAA 6:16

* 23:30: Aisaia 2:19; Hosea 10:8; Akar Mogomem 6:16

* 23:31: Jer 25:29, Ese 20:47, 1 Pi 4:17

* 23:31: Jeremaia 25:29; Esekiel 20:47; 1 Pita 4:17

* 23:33: Mt 27:33, Mk 15:22, Jo 19:17-18

* 23:33: Matyu 27:33; Mak 15:22; Jon 19:17-18

* 23:34: Sng 22:18, Ais 53:12, Mt 5:44, Ap 3:17, 7:60

* 23:34: Onger Akaba 22:18; Aisaia 53:12; Matyu 5:44; Aposel 3:17; 7:60

* 23:35: Sng 22:7, Sek 12:10, Mt 27:39, Mk 15:29

* 23:35: Onger Akaba 22:7; Matyu 27:39; Mak 15:29

* 23:36-37: Onger Akaba 69:21

* 23:42: Mt 16:27-28

* 23:42: Matyu 16:27-28

* 23:44-45: Ua Me Ini 26:31-33; 36:35; Amos 8:9

* 23:46: Sng 31:5, Ap 7:59

* 23:46: Onger Akaba 31:5; Aposel 7:59

* 23:48: Lu 18:13

* 23:48: Luk 18:13

* 23:49: Sng 38:11, Lu 8:2-3

* 23:49: Onger Akaba 38:11; Luk 8:2-3

* 23:50-51: Luk 2:25; 2:38

* 23:55: Lu 23:49

* 23:55: Luk 23:49

* 23:56: Kis 20:10, Lo 5:14

* 23:56: Ua Me Ini 20:10; Godɨn Araziba 5:14

* 24:1: Wikbar faraghavɨra zuir aruem, a Sandera.

* 24:4: Ap 1:10

* 24:4: Aposel 1:10

* 24:5: Lu 2:9

* 24:5: Luk 2:9

* 24:6: Matyu 16:21; 17:22-23; 20:18-19; Mak 8:31; 9:31; 10:33-34; Luk 9:22; 18:31-33

* 24:9: Mk 16:10

* 24:9: Mak 16:10

* 24:10: Lu 8:3

* 24:10: Luk 8:3

* 24:11: Mk 16:11, Lu 24:25

* 24:11: Mak 16:11; Luk 24:25

† 24:12: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, vezɨn kamɨn akaba, Luk uabɨ da osirizir puvatɨ. Gumazir igharazir mam gɨn da osiri.

* 24:15: Mt 18:20, Lu 24:36

* 24:15: Matyu 18:20; Luk 24:36

* 24:16: Jo 20:14, 21:4

* 24:16: Jon 20:14; 21:4

* 24:18: Jo 19:25

* 24:18: Jon 19:25

* 24:19: Mt 21:11, Jo 6:14, Ap 2:22

* 24:19: Matyu 21:11; Jon 6:14; Aposel 2:22

* 24:20: Lu 23:1, Ap 13:27-28

* 24:20: Luk 23:1; Aposel 13:27-28

* 24:21: Lu 1:68, 2:38, 19:11, Ap 1:6

* 24:21: Luk 1:68; 2:38; 19:11; Aposel 1:6

* 24:22-23: Matyu 28:8; Mak 16:10; Luk 24:1-11; Jon 20:18

* 24:24: Jo 20:3-10

* 24:24: Jon 20:3-10

* 24:26: Lu 9:22, 24:44, Ap 17:3, 1 Pi 1:11

* 24:26: Luk 9:22; 24:44; Aposel 17:3; 1 Pita 1:11

* 24:27: Stt 3:15, Nam 21:9, Lo 18:15, Sng 22:1-21, Ais 7:14, 7:53, Dan 9:24, Mal 3:1, Jo 13:31, Ap 3:13

* 24:27: Jenesis 3:15; Dɨboboniba 21:9; Godɨn Araziba 18:15; Onger Akaba 22:1-21; Aisaia 7:14; 53:7; Daniel 9:24; Malakai 3:1

* 24:30: Mt 14:19, Lu 22:19

* 24:30: Matyu 14:19; Luk 22:19

* 24:34: 1 Ko 15:4-5

* 24:34: 1 Korin 15:4-5

* 24:36: 1 Ko 15:5

* 24:36: 1 Korin 15:5

‡ 24:36: Fofozir gumazir maba ghaze, vezɨn kamɨn mɨgɨrɨgɨar otevir abuananam, Luk uabɨ an osirizir puvatɨ. Gumazir igharazir mam gɨn da osiri.

* 24:37: Mt 14:26

* 24:37: Matyu 14:26

§ 24:40: Fofozir gumazir maba ghaze, vezɨn kamɨn itir akaba, Luk uabɨ da osirizir puvatɨ. Gumazir igharazir mam gɨn da osiri.

* 24:41: Jo 21:5

* 24:41: Jon 21:5

* 24:44: Mt 16:21, 20:18, Mk 8:31, Lu 9:22

* 24:44: Matyu 16:21; 20:18; Mak 8:31; Luk 9:22

* 24:45: Lu 24:27, Ap 16:14

* 24:45: Luk 24:27; Aposel 16:14

* 24:46: Sng 22, Ais 50:6, 52:14-53:12, Hos 6:2, Lu 24:26, Ap 17:3

* 24:46: Onger Akaba 22:1-31; Aisaia 50:6; 52:14--53:12; Hosea 6:2; Luk 24:26; Aposel 17:3

* 24:47: Ais 49:6, 49:22, Jer 31:34, Mai 4:2, Mal 1:11, Mt 28:19, 1 Ti 3:16

* 24:47: Aisaia 49:6; 49:22; Jeremaia 31:34; Maika 4:2; Malakai 1:11; Matyu 28:19; 1 Timoti 3:16

* 24:48: Jo 15:27, Ap 1:8, 1:22, 2:32

* 24:48: Jon 15:27; Aposel 1:8; 1:22; 2:32

* 24:49: Ais 44:3, Jol 2:28, Jo 14:16, 14:26, 15:26, 16:7, Ap 1:4

* 24:49: Aisaia 44:3; Joel 2:28; Jon 14:16; 14:26; 15:26; 16:7; Aposel 1:4

* 24:51: Jo 20:17, Ef 4:8

* 24:51: Jon 20:17; Efesus 4:8

* 24:52: Jo 14:28, 16:22

* 24:52: Jon 14:28; 16:22

* 24:53: Ap 2:46, 5:42

* 24:53: Aposel 2:46; 5:42

Jon

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Jon Osirizir Akar Aghuim

O

Jon

Akar faragha zuim

Jon Osirizir Akar Aghuimɨn akɨnafarim, a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Iesus a “Godɨn Akam uabɨ gumazimɨn mɨn oto. God anemadazɨma an en tongɨn iti.” Jon kamaghɨn ifonge, gumazamiziba bar nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Otarim Iesusɨn ikiam. Egh me kamaghɨn fogh suam, Iesus a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim. Jon kamaghɨn fo, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba, me ikɨrɨmɨrir aghuarir zurara itim iniam. Kamaghɨn an akɨnafarir kam osiri. (Nɨ Jon 20:31ɨn gan.)

Jon faragha e mɨkeme, Akar fomɨra God ko itir kam, kar Iesusra. Egha gɨn Jon Iesusɨn mirakelbar eghaghanibar gun mɨgei. Eghtɨ e dar gan fogh suam, Iesus a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim, a Godɨn Otarim. Jon uaghan Iesus amizir mirakelbar akar mɨngaribar e mɨkeme. Ezɨ e gumazamizir mabar gari, me nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiava an gɨn zui. Ezɨ marazi nɨghnɨzir gavgavim an ikian aghua.

Akar sapta 13--17ɨn itiba, Iesusɨn apaniba dɨmagarimɨn an suirazimɨn dughiamɨn otivizir araziba, Jon a dagh eghari. Dɨmagarir kam, Iesus uan suren gumaziba ko ikia mɨgɨrɨgɨar aghuir avɨriba me ganɨngi. Ezɨ gɨn apaniba Iesusɨn suiragha a kot gatɨgha, a isa ter ighuvimɨn a gafu. Akar abuananam, Iesus mozimɨn ua dɨkavizɨ, an suren gumaziba an gani.

Bizir e dughiar avɨribar Jonɨn akɨnafarimɨn garir mam, a kamakɨn, Iesus nguazimɨn itir gumazamizibar dabirabimɨn bizibar gara da isa akar isɨn zuimɨn dav gei. Ezɨ amɨnimɨn akam, ko dɨpamɨn akam, ko bretɨn akam, ko angazangarimɨn akam, ko wainɨn ikarɨzimɨn akam, ko sipsipbar garir gumazimɨn akam, dɨpenimɨn tiar akamɨn akam, bizir kaba Jonɨn akɨnafarimɨn aven iti.

Akam gumazimɨn mɨn otogha iza gumazamizibar tongɨn iti

1

(Sapta 1)

Akar Ikɨrɨmɨrir Zurara Itim Anɨdim, a gumazimɨn mɨn oto

1 * *Bar fomɨra fomɨra, biziba bar tɨghar otivamin dughiam, Akam iti. Akar kam God ko iti, egha a uabɨ God. 2 * *Bar fomɨra fomɨra Akam God ko iti.

3 * *Ezɨ Akar kamɨn, God biziba bar dar ingarizɨma, da otifi. Ezɨ bizitam tuavir igharazitamɨn otozir puvatɨ. Akam uabɨ bizibagh amizɨma, da otifi. 4 * *Egha Akar kamra, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarimɨn mɨngarim. Ezɨ ikɨrɨmɨrir aghuarir kam, a uaghan gumazamiziba angazangarim me ganɨdi. 5 * *Ezɨ angazangarir kam a mɨtatemɨn isima, mɨtatem anevaraghava anemungezir puvatɨ.

6 * *Ezɨ God gumazir mam amada, an ziam Jon. 7 * *An akam akunasa ize. An angazangarir kamɨn akamɨn gun mɨkɨmtɨma, gumazamiziba bar moghɨra a baraghɨva nɨghnɨzir gavgavim an ikiam. A ingangarir kam damuasa ize. 8 * *Egha Jon uabɨ angazangarir kam puvatɨ. An angazangarir kamɨn akamɨn gun mɨkɨmasa ize. 9 * *Ezɨ angazangarir kam guizbangɨn angazangarim. Egha nguazir kamɨn izegha gumazamiziba bar angazangarim me ganɨdi.

10 * *Akam nguazir kamɨn iti. An gavgavimɨn, God nguazir kamɨn ingari, ezɨ nguazimɨn itir gumazamiziba a gɨfozir puvatɨ. 11 * *A uan nguibamra ghuzɨma an anababa an aghuagha a inizir puvatɨ. 12 * *Ezɨ gumazamizir maba a ini, egha nɨghnɨzir gavgavim an ziamɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, a me gamizɨma me Godɨn boribar mɨn otifi. 13 * *Me amebaba ko afeziabar ghuzibar otifi, o mɨkarzibar ifongiamɨn, o gumazimɨn ifongiamɨn Godɨn boribar otivizir pu. Bar puvatɨ. God uabɨ me gamizɨma me an boribar otifi.

14 * *Akam uabɨ gumazimɨn mɨn oto. A bar Godɨn Otarir vamɨra, ezɨ God a gamizɨ a Godɨn gavgavim ko angazangarim ini. Ezɨ God anemadazɨma an en tongɨn iti. Ezɨ e an gavgavim ko angazangarimɨn gani. Ezɨ apangkuvim ko guizɨn akam bar a gizɨfa.

15 * *Ezɨ Jon gumazir kamɨn gun me mɨgei. Egha pamten dɨa ghaze, “A gumazir kam, kɨ faragha an gun ia mɨkemegha gɨfa. Kɨ kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazir nan gɨn izim, a bar fomɨra iti, ezɨ nan amebam gɨn na bate. Kamaghɨn amizɨ, an gavgavim bar nan gavgavim gafira.’ ” 16 * *Ezɨ apangkuvim bar a gizɨfa, ezɨ a uan apangkuvimɨn a dughiar avɨribar bar deravɨra e gami. 17 * *Guizbangɨra, Moses Osirizir Araziba, God e bagha da isa Moses ganɨngizɨ, Moses e ganɨngi. Ezɨ God, Krais Iesusɨn aven apangkuvim ko guizbangɨn arazim en aka. 18 * *Gumazitam bar Godɨn ganizir puvatɨ. Ezɨ kar Godɨn Otarir vamɨra, a uabɨ God, egha a bar Godɨn boroghɨra iti. A uabɨra God en aka.

Jon Gumazamiziba Ruer Gumazim,
an akam akuri

(Matyu 3:1-12; Mak 1:7-8; Luk 3:15-17)

19 * *Ezɨ Judan gumazir aruaba, me ofa gamir gumazir maba ko Livain gumazir maba amadazɨ, me Jerusalem ategha Jon bagha iza kamaghɨn an azara, “Nɨ tinara?”

20 * *Ezɨ Jon bighavɨra mɨgɨa akam modir puvatɨ. A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim puvatɨ.”*

21 * *Ezɨ me an azara, “Nɨ tinara? Nɨ ti Elaija, o?”

Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ.”

Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ ti Godɨn akam inigha izir gumazir kamra, e nɨ mɨzuai.”

Ezɨ a men akam ikaragha ghaze, “Puvatɨ.”

22 Kamaghɨn amizɨma, me uam an azara, “Nɨ bar tinara? E ikarvazir aghuitam inigh mangɨva gumazir e amadazibav kɨmam. Nɨ manmaghɨra uabɨ mɨgei?”

23 * *Ezɨ Jon kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ gumazir kamɨn tiarim,

kɨ gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia egha kamaghɨn dɨa mɨgei,

‘Ia Ekiam baghɨva

tuaviba azenɨva, dar kɨr.’ ”

(Kar akar Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaia fomɨra osirizim.)

24 Gumazir kaba, Farisiba me amangizɨ me ize. 25 * *Egha me kamaghɨn Jonɨn azara, “Nɨ Gumazir God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezim puvatɨgh, egh nɨ Elaija puvatɨgh, nɨ Godɨn akam inigha izir gumazir kam puvatɨ, egha nɨ tizimsua gumazamiziba rue?”

26 Ezɨ Jon kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ dɨpamɨn me rue. Ezɨ gumazir mam ian tongɨn iti, ia a gɨfozir puvatɨ. 27 * *A gumazir kam, a nan gɨn izi. Kɨ an dagarir asuabar beniba fɨran ibura.” 28 * *Jon Betanin nguibamɨn ikia akar kam me mɨkeme, nguibar kam Jordanɨn Fanemɨn vongɨn iti. Danganir kamɨn Jon gumazamiziba rue.

Iesus a Godɨn Sipsipɨn Nguzim

29 * *Ezɨ amɨmzaraghan Jon Iesusɨn garima an a bagha izi. Ezɨ Jon kamaghɨn mɨgei, “Ia munagh gan! Munar Godɨn Sipsipɨn Nguzim. A nguazimɨn itir gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadi! 30 * *A gumazir kam, kɨ fomɨra kamaghɨn an gun mɨkeme, ‘Gumazir nan gɨn izim, a bar fomɨra iti, ezɨ nan amebam gɨn na bate. Kamaghɨn amizɨ, an gavgavim bar nan gavgavim gafira.’ 31 Kɨ uabɨ a gɨfozir puvatɨ, a tina. Kɨ gumazir kam aghurightɨma, Israelɨn gumazamiziba a gɨfoghasa, kamaghɨn kɨ iza dɨpamɨn gumazamiziba rue.”

32 * *Egha Jon ua kamaghɨn an gun mɨgei, “Kɨ garima Godɨn Duam kuarazir bunbamɨn mɨn Godɨn Nguibam ategha mɨghegha izaghira gumazir kam gisɨn iti. 33 * *Kɨ uabɨ a gɨfozir puvatɨ. God dɨpamɨn gumazamiziba ruasa na amadazɨ kɨ ize. A faragha kamaghɨn na mɨkeme, ‘Nɨ gantɨma, Godɨn Duam izighirɨghɨva, gumazitam gisɨn ikiam, a gumazir kamra, a Godɨn Duamɨn gumazamiziba ruam.’ 34 * *Kɨ uabɨ bizir kamɨn ganigha egha an gun kamaghɨn ia mɨgei, gumazir kamra, a Godɨn Otarim.”

4plan gumaziba Iesusɨn suren gumazibar otifi

35 Egha amɨmzaraghan Jon uan suren gumazir mamning ko ua danganir kamɨn tuivighav iti. 36 * *Egha a garima Iesus a gitavɨrazɨma, Jon aning mɨgei, “Gua gan! Kar Godɨn Sipsipɨn Nguzim!” 37 Ezɨ suren gumazir kamning a barazima a kamaghɨn akar kam mɨkemezɨma, aning ghua Iesusɨn gɨn zui.

38 Ezɨ Iesus ikɨgha gara aningɨn azara, “Gua tizim buri?”

Ezɨ aning an azara, “Rabi, nɨ dɨpenir manamɨn iti?” (Ziar kam “Rabi,” an mɨngarim kamakɨn, “Tisa.”)

39 Ezɨ Iesus kamaghɨn aning mɨgei, “Gua izɨ ganigh.” Ezɨ aning ghua dɨpenir a itimɨn gari. Dughiam, 4 kloghɨn guaratɨzim. Ezɨ dughiar kamɨn aning a ko iti.

40 * *Egha Andru, a Iesusɨn gɨn zuir gumazir kamningɨn mav. A Saimon Pitan aveghbuam. 41 * *Egha Andru Iesus ategha maghɨra ghua uan aveghbuam Saimon batogha, kamaghɨn a mɨgei, “E Mesaian gani.” (Ziar kam “Mesaia,” a kamakɨn, “Gumazir God Ua E Iniasa Mɨsevezim.”)

42 * *Egha Andru Saimon inigha Iesus bagha ghu. Ezɨ Iesus an gara kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Saimon, Jonɨn Otarim. Eghtɨ me gɨn ziam ‘Sifas’ nɨ darɨgh nɨ dɨponam.” (Ziar kam “Sifas,” a ziar kam “Pitan,” mɨrara ghu. An mɨngarim kamakɨn, “Dagɨam.”)†

Iesus Filip ko Natanielɨn dia

43 * *Egha amɨmzaraghan, Iesus Galilin Distrighɨn mangasa. Egha a ghua Filip batogha, kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan gɨn izɨ!” 44 (Filip a Betsaidan nguibamɨn gumazir mam. Andru ko Pitan nguibam, Betsaida.)

45 * *Ezɨ Filip ghua Nataniel batogha kamaghɨn a mɨgei, “E gumazir kamɨn ganigha gɨfa, Moses fomɨra Judan Arazibar Akɨnafarim osira gumazir kamɨn gun osiri. Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba uaghan gumazir kamɨn gun osiri. A Nasaretɨn nguibamɨn gumazim Iesus, a Josepɨn otarim.”

46 * *Ezɨ Nataniel kamaghɨn an azara, “Akurvazir bizir aghuitam Nasaretɨn nguibamɨn otivam? Ti puvatɨgham!”

Ezɨ Filip kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ izɨ ganigh.”

47 * *Ezɨ Iesus garima Nataniel a bagha izi. Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Ia ganigh. Gumazir izir kam, a guizbangɨra Israelɨn gumazim. Ezɨ ifavarir akatam ko ifavarir arazir tam an itir puvatɨ.”

48 Ezɨ Nataniel kamaghɨn Iesusɨn azara, “Nɨ manmaghɨn na gɨfo?” Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Filip tɨghar nɨn dɨmamin dughiamɨn, nɨ temer fighɨn povimɨn itima, kɨ nɨn gani.”

49 * *Ezɨ Nataniel akar kam baregha kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Tisa, nɨ Godɨn Otarim! Nɨ Israelian Atrivim!”

50 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ kamaghɨn nɨ mɨgei, nɨ temer fighɨn povimɨn itima, kɨ nɨn gani. Ezɨ bizir muziarir kamɨn, nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan iti. Nɨ gɨn bizir ekiabar gantɨ da bizir kam bar a gafiragham.”

51 * *Egha Iesus ua kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia gɨn Godɨn Nguibamɨn gantɨ a kuighirɨghtɨ, ia Godɨn enselbar gantɨ da Gumazamizibar Otarim bagh ghuavanang, ua izighiram.”

Iesus uan gavgavir bar ekiam akakagha mirakelɨn arazibagh ami

2

(Sapta 2--4)

Iesus dɨpam gɨrazɨma a wainɨn dɨpamɨn oto

1 Dughiar pumuning gɨvazɨma, gumazir mam Kanan nguibamɨn ikia amizimɨn ikiasa, ezɨ amuimɨn ikiamin isam oto. Kanan nguibam a Galilin Distrighɨn aven iti. Dughiar kam Iesusɨn amebam uaghan iti.* 2 Ezɨ me uaghan Iesus uan suren gumaziba ko men diazɨma me uaghan amuimɨn ikiamin isar kamɨn ghuegha iti.

3 Ezɨ wainɨn dɨpam gɨvazɨma, Iesusɨn amebam kamaghɨn a mɨgei, “Me ua wainɨn dɨpaba puvatɨ.”

4 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Amebam, kar nɨn bizim, nan bizim puvatɨ. Nan dughiam a tɨghar izam.”

5 Ezɨ an amebam ingangarir gumazibav gei, “A bizitam damusɨ ia mɨkɨmtɨ, ia a damu.”

6 * *Ezɨ dɨpenir kamɨn 6plan dagɨar mɨner ekiaba iti, da ekevegha egha vaghvagha 100 litan dɨpaba dar iti. Judaba uan rurir arazibar gɨn ghua dɨpar kabagh rue.

7 Ezɨ Iesus kamaghɨn ingangarir gumazibav gei, “Ia mɨner kabar dɨpaba tuigh.” Ezɨ me da tuizɨma da bar izevegha akabagh imara.

8 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia datɨrɨghɨn mɨner dozitam inigh dɨpatam tuighɨva a inigh gumazir isamɨn faragha zuim bagh mangɨ.” Ezɨ ingangarir gumaziba maba inigha zui. 9 Ezɨ dɨpar kam wainɨn dɨpamɨn otogha gɨfa, ezɨ gumazir isamɨn faragha zuim anepava a barasi, egha a fozir puvatɨ, me managh wainɨn dɨpar kam ini. Ezɨ ingangarir gumazir dɨpam tuiziba, merara fo.

Kamaghɨn amizɨ, isamɨn faragha zuir gumazim a gumazir amuimɨn ikiasava amim, an diagha, 10 kamaghɨn a mɨgei, “Gumazamiziba bar wainɨn dɨpar aghuim faragha me ganɨdi. Ezɨ gumazamiziba wainɨn avɨrim amegha gɨvazɨma, me gɨn wainɨn dɨpar mong afangizim anɨdi. Ezɨ no, nɨ wainɨn dɨpar aghuimɨn anogoregha, egha datɨrɨghɨra nɨ a inigha izi!”

11 * *Kar mirakelɨn arazir Iesus faragham amizim. A Galilin Distrighɨn aven itir nguibam Kanan, mirakelɨn arazir kam gami. Ezɨ mirakelɨn kamɨn, Iesus bar uan gavgavir ekiam aka. Ezɨ an suren gumaziba an ganigha egha nɨghnɨzir gavgavim an iti.

12 * *Ezɨ bizir kabar gɨn, Iesus uan amebam ko aveghbuaba ko an suren gumaziba, me Kanan ategha Kaperneamɨn nguibamɨn ghuaghiri. Egha me dughiar mabar nguibar kamɨn iti.

Iesus Godɨn Dɨpenimɨn aven dagɨaba bagha ingarir gumazamiziba batosi

(Matyu 21:12-13; Mak 11:15-17; Luk 19:45-46)

13 * *Ezɨ God Israelia Gitazir Dughiamɨn Isam otivasa roghɨra izima, bizir kam bagha, Iesus Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ghu. 14 Egha a Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua bizibar garima, gumazamiziba dagɨaba iniasa bulmakauba ko sipsipba ko kuaraziba amadi. Ezɨ a garima dagɨaba uari ikarvazir gumazamiziba apiaghav iti. 15 Ezɨ Iesus beniba inigha bɨzimɨn mɨn a da ike. Egha a gumazamiziba ko men sipsipba ko bulmakauba bar me batoke, ezɨ me Godɨn Dɨpenimɨn avɨzim ategha zui. Ezɨ a dagɨaba uari ikarvazir gumazamizibar dakoziba akuri da ira dagɨaba akɨzɨrɨgha tintinibar zui. 16 * *Ezɨ a kamaghɨn gumazir dagɨaba bagha kuaraziba amadiba pamten me mɨgei, “Ia kuaraziba inigh mangɨ! Ia nan Afeziamɨn Dɨpenim biziba amadir danganimɨn mɨn a damuan markɨ.”

17 * *Ezɨ an suren gumaziba an amizir arazir kamɨn ganigha, egha me Godɨn Akɨnafarimɨn itir akar mam ginɨrɨ. Akar kam a kamakɨn, “Nan navir averiam bar nɨn Dɨpenim gifuegha egha a baghavɨra iti.”

18 * *Ezɨ Judan gumazir aruaba Iesus amizir arazir kamɨn ganigha, kamaghɨn an azara, “Nɨ mirakelɨn arazir manam damigh en akagh suam, nɨ gavgavim ikia datɨrɨghɨn arazir kam gami?”

19 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ia Godɨn Dɨpenir kam apɨrightɨ, eghtɨ kɨ dughiar pumuning ko mɨkezimɨn uam an ingarightɨma a tugham.”

20 Ezɨ Judaba kamaghɨn mɨgei, “Me 46plan azenibar Godɨn Dɨpenir kamɨn ingari. Eghtɨ nɨ ti dughiar pumuning ko mɨkezimɨn a ingarightɨ a tugham, o?”

21 * *Ezɨ Iesus mɨgeir Godɨn Dɨpenir kam, an mɨkarzimra. 22 * *Ezɨ God gɨn mozimɨn a gamizɨma a ua dɨkafi, ezɨ an suren gumaziba ua akar a fomɨra mɨkemezir kam ginɨrɨ. Egha akar Godɨn Akɨnafarimɨn itim ko akar Iesus mɨkemezir kam nɨghnɨzir gavgavim dar iti.

Iesus gumazamizibar araziba bar dagh fo

23 * *Ezɨ Iesus, God Israelia Gitazir Dughiamɨn Isamɨn Jerusalemɨn itima, gumazamizir avɨrim mirakelɨn arazarazir Iesus amizibar gani. Kamaghɨn amizɨma me nɨghnɨzir gavgavim an iti. 24 Ezɨ Iesus, a bar men araziba ko nɨghnɨzibagh fo. Kamaghɨn, a nɨghnɨzir gavgavim men itir puvatɨ. 25 * *A uabɨ gumazamizibar navir averiabar aven itir nɨghnɨzibagh fogha gɨfa. A fofozitamɨn otevezir puvatɨ, gumazitam gumazamizibar arazibar gun a mɨkɨman kogham.

3

Iesus Nikodemus ko mɨgei

1 * *Gumazir mam iti, an ziam Nikodemus, a Farisin mam, egha a Judabar gumazir aruar mam. 2 * *Dɨmagarir mam gumazir kam Iesus bagha izegha kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, e fo, God tisan mɨn nɨ amadazɨma nɨ ize. E fo, God gumazitam ko ikian koghtɨma, gumazir kam mirakelɨn nɨ amir kaba, a tam damuva avegham.”

3 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ bar guizbangɨra nɨ mɨgei. Gumazitam ua gumazir igiamɨn otoghan koghɨva, a God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikian kogham.”

4 Ezɨ Nikodemus an azara, “Gumazim ghurigh gɨvagh manmaghɨn ua igiam gavagham? A ti uamategh uan amebamɨn navir averiamɨn mangɨtɨ an amebam uam a bategham?”

5 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, gumazitam dɨpam ko Godɨn Duamɨn ua gumazir igiamɨn otoghan kogh, egh a God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikian kogham. 6 * *Nguazir kamɨn itir amiziba boriba batima, borir igiaba otifi. Ezɨ Godɨn Duam gumazimɨn duam gamima, a gumazir igiamɨn oto. 7 Nɨ akar kɨ nɨ mɨkemezimɨn dɨgavir kuram damuan markɨ, ‘Ia ua igiabar otifigh.’ 8 * *Amɨnim a uan ifongiamɨn gɨntɨgha egha pura tintinibar vua zui. Nɨ an nɨgɨnim barasi, egha nɨ fozir puvatɨ, a managh iza egha ua managh zui. Kamaghɨra, Godɨn Duam gumazamiziba bar me gamima me igiabar otifi.”

9 Ezɨ Nikodemus kamaghɨn an azara, “Bizir nɨ mɨgeir kam, a manmaghɨn otogham?”

10 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Manmaghɨn ami? Nɨ Israelian tongɨn itir tisan ekiam, egha nɨ ti bizir kabagh fozir puvatɨ, o? 11 * *Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, e fozir bizim e a mɨgei. Egha e bizir e ganizimɨn gun mɨgei. Ezɨ ia, e mɨkemezir akam akɨrim ragha a gasara. 12 * *Kɨ nguazir kamɨn bizibar ia mɨkeme, ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim dar itir puvatɨ. Eghtɨ kamaghɨn kɨ Godɨn Nguibamɨn bizibar ia mɨkɨmtɨ, ia manmaghɨn nɨghnɨzir gavgavim dar ikiam? 13 * *Gumazir igharazitam Godɨn Nguibamɨn ghuavanabozir pu. Puvatɨ. Gumazamizibar Otarim uabɨra Godɨn Nguibam ategha izaghirɨ.

14 * *“Fomɨra Moses gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia kuruzimɨn nedazir aghorimɨn itim a ghufe, eghtɨ kamaghɨra me Gumazamizibar Otarim ghufam. 15 * *God kamaghsua, gumazir nɨghnɨzir gavgavim Gumazamizibar Otarimɨn itiba, me bar zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Bizir kam bagh me Gumazamizibar Otarim ghufam.

16 * *“God Otarir bar vamɨra iti. Egha God nguazimɨn itir gumazamiziba, bar me gifonge. A kamaghsua, gumazamiziba bar nɨghnɨzir gavgavim an Otarimɨn ikɨva ovengan kogh, zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Bizir kam bagha an Otarir bar vamɨran kam me ganɨngi. 17 * *God uan Otarim nguazimɨn gumazamizibar jasɨn mɨn me tuisɨghasa anemadazir puvatɨ. A men akurvaghasa anemada. 18 * *Gumazim nɨghnɨzir gavgavim Otarimɨn iti, a kotiaba puvatɨ. Ezɨ gumazim nɨghnɨzir gavgavim an ikian aghua, a kotɨn ikia bar ovegha gɨfa. A nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Otarir vamɨran kamɨn itir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, an ovegha gɨfa. 19 * *Ezɨ Godɨn kotiamɨn mɨngarimɨn arazim kamakɨn, Godɨn angazangarim nguazimɨn izegha gɨfa. Ezɨ gumazamiziba, me amir araziba bar ikufi, kamaghɨn amizɨ, me mɨtatem bagha bar ifonge, me angazangarimɨn aghua. 20 * *Gumazamizir arazir kurabagh amiba bar, angazangarimɨn apaniba. Men arazir kuraba azenim giran me aghua, kamaghɨn amizɨ, me angazangarimɨn izir puvatɨ. 21 Ezɨ gumazir guizbangɨn arazim gamim, a Godɨn angazangarimɨn izi. A kamaghɨn ifonge, Godɨn angazangarim deravɨra kamaghɨn gumazamizir igharazibar akagham, a Godɨn gavgavimɨn uan ingangarim gami. Ezɨ kamaghɨn gumazir kam Godɨn angazangarimɨn aven izi.”

Jon Gumazamiziba Ruer Gumazim, deraghavɨra bighatɨgha ghaze, Iesus a tina

22 * *Ezɨ bizir kabar gɨn Iesus uan suren gumaziba ko me Judian Distrighɨn zui. A me ko danganir kamɨn ikia gumazamiziba rue. 23 Jon, Salimɨn nguibamɨn boroghɨn itir nguibam Ainonɨn ikia gumazamiziba rue. Danganir kam dɨpar avɨriba iti, ezɨ gumazamizir avɨrim rurim iniasa izi. 24 * *(Dughiar kamɨn, Herot tɨghar Jon isɨ kalabus darɨgham.)

25 Ezɨ akavdorozir mam Jonɨn suren gumaziba ko Judan gumazir mamɨn tongɨn oto. Me uari adogha ghaze, e rurir arazir manamɨn gɨn mangɨ, Godɨn damazim zuegham? 26 * *Egha suren gumaziba Jon bagha ghuegha kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, gumazir kam fomɨra nɨ ko Jordanɨn Fanemɨn vongɨn ike, ezɨ nɨ an gun mɨkeme, gumazir kam datɨrɨghɨn gumazamiziba ruema, gumazamiziba bar a bagha zui.”

27 * *Ezɨ Jon kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Godɨn uan Nguibamɨn itim, bizitam gumazim danighan koghtɨ, an a inighan kogham. 28 * *Kɨ fomɨra akar kam ia mɨkeme, ezɨ ia uari a baraki, ‘Kɨ God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim puvatɨ. God na amadazɨma kɨ an faragha ize.’ 29 * *Gumazitam amizitamɨn ikiam, eghtɨ amizir kam a gumazir kamɨn amuim. Ezɨ gumazir kamɨn namakam, a tugha gumazir amuimɨn itimɨn akam baraghasa bar akonge. Ezɨ kamaghɨra agorogem nan navir averiam bar a gizɨfa. 30 An ziam bar ekevegh mamaghɨra ikɨtɨ, nan ziam bar magɨrɨgh.

31 * *“Gumazir Godɨn Nguibamɨn pɨn ikegha izezim, a bar bizibagh isɨn iti. Ezɨ nguazir kamɨn gumazim, a nguazir kamɨn bizibagh amua egha nguazir kamɨn bizibav gei. Ezɨ gumazir Godɨn Nguibamɨn izezim a biziba bar dagh isɨn iti. 32 * *A bizir a ganiziba ko oraghizibar gun mɨgei. Ezɨ gumazitam a mɨkemezir akar katam inigha nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. 33 * *Ezɨ gumazim an akam inigha nɨghnɨzir gavgavim an ikia, egha tuavir kamɨn kamaghɨn men aka, God a guizɨn akam mɨgei. 34 * *Gumazir God amadazir kam, God uan Duam isa bar a ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, a Godɨn akam akuri.

35 * *“Afeziam uan Otarim bar a gifongegha biziba bar an agharim gatɨzɨ a bar dagh atifa. 36 * *Gumazim nɨghnɨzir gavgavim Otarimɨn iti, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iti. Ezɨ gumazim Otarimɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim inian kogham, Godɨn anɨngagharim an ikɨvɨra ikiam.”

4

Iesus Samarian amizim ko mɨgei

1  *Ezɨ Farisiba kamaghɨn oraki, Iesus gumazamizir avɨriba ruezɨ, gumazamizir kaba an suren gumazibar otifi. Ezɨ men dɨbobonim Jonɨn suren gumazibar dɨbobonim gafira. 2 (Guizbangɨra, Iesus uabɨ gumazamiziba ruer puvatɨ. An suren gumaziba me rue.) 3 Iesus kamaghɨn fo, Farisiba orazima gumazamizir avɨriba an suren gumazamizibar otifi, kamaghɨn a Judian Distrik ategha uamategha Galilin Distrighɨn ghu. 4 Ezɨ tuavir a zuir kam, a Samarian Distrik abigha ghu.

5 * *Egha a ghua Samarian Distrighɨn aven itir nguibar mamɨn oto, an ziam Sikar. Ezɨ Sikarɨn nguibam, a nguazir Jekop uan otarim Josep ganɨngizimɨn boroghɨra iti. 6 Jekop fomɨra kuizir mozir dɨpam iti, a nguibar kamɨn ti. Ezɨ Iesus iza ghua bar amɨra. Egha a mozir dɨpar kamɨn boroghɨn apera. Ezɨ dughiam aruer arɨzimɨn tu.

7 Ezɨ Samarian amizir mam, a dɨpam tuasa izi, ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dɨpatam na danɨngam, o?” 8 (Dughiar kamɨn Iesusɨn suren gumaziba daghebagh ivezasa nguibamɨn ghu.)

9 * *Ezɨ Samarian amizim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Judan gumazim ezɨ kɨ Samarian amizim. Manmaghsua, nɨ dɨpam amasa na mɨgei?” (Amizir kam fo, Judaba me Samarian gumazamiziba ko itir puvatɨ, kamaghɨn an akar kam Iesus mɨgei.)

10 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn amizim ikaragha ghaze, “Nɨ, God gumazamizibagh anɨngizir bizir aghuim gɨfoghɨva, gumazir dɨpam bagha nɨ mɨgeir kam gɨfogham, egh nɨ an azaraghtɨ, a dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim nɨ danigham.”

11 * *Ezɨ amizim a mɨgei ghaze, “Gumazir ekiam, nɨ mɨneba pu. Mozir dɨpar kam bar kone. Eghtɨ dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim, nɨ managh a inigham? 12 * *En ovavim Jekop mozir dɨpar kam e ganɨngi. Egha a uabɨ uan boriba ko bulmakauba ko an asɨziba, me bar mozir dɨpar kam ame. Ezɨ nɨ ghaze, nɨ ti Jekop gafiraz, o?”

13 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Gumazamiziba bar dɨpar kam amegh, men kuariba ua men pɨram. 14 * *Eghtɨ gumazim o amizir kɨ danɨngamin dɨpar kam amegham, an kuarim dughiatamɨn uam an pɨran kogham. Puvatɨ. Dɨpar kɨ danɨngamin kam, a dɨpam nguazir averiamɨn ikiava otivi moghɨn, an navir averiamɨn otivam. Egh dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdir kam otiv mamaghɨra ikɨva, zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim a danɨngam.”

15 Ezɨ amizim kamaghɨn Iesus mɨgei, “Gumazir ekiam, dɨpar kam na danɨngigh. Eghtɨ nan kuarim gɨn ua nan pɨran koghtɨ kɨ ua kagh izɨ dɨpam tuan kogham.”

16 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨ uan pamɨn diagh, egh gua kagh izɨ.”

17 Ezɨ amizim kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Kɨ paba puvatɨ.”

Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Are, nɨ deragha mɨgei, nɨ paba puvatɨ. 18 Guizbangɨra, nɨ faragha 5pla paba iti. Ezɨ gumazir nɨ datɨrɨghɨn itim, a guizbangɨra nɨn pam puvatɨ. Nɨn akar kam a bar guizbangɨra.”

19 * *Ezɨ amizim a mɨgei, “Gumazir Ekiam, kɨ datɨrɨghɨn fo, nɨ Godɨn akam inigha izir gumazir mam. 20 * *En ovaviba me mɨghsɨar kamɨn uari akuvava, Godɨn ziam fe. Ezɨ ia Judaba ghaze, danganir gumazamiziba mangɨva Godɨn ziam fam, a Jerusalemɨn iti.”*

21 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Amizim, nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ. Dughiatam otoghtɨma ia mɨghsɨar kamɨn Afeziamɨn ziam fan kogh, egh uaghan Jerusalemɨn nguibamɨn an ziam fan kogham. 22 * *Ia Samariaba, ia fozir puvatɨzir God, ia an ziam fe. Ezɨ e Judaba e fozir God, e an ziam fe. E fo, Godɨn gumazamizibar akurvazir ingangarim, a faragh Judabar agharimɨn ikegh egh gɨn gumazamizir igharaziba bagh mangam. 23 * *Ezɨ dughiar otivamim, an otogha gɨfa, ezɨ gumazamiziba bar guizbangɨra Afeziamɨn ziam fasa, me an Duamɨn gavgavim ko guizbangɨn arazimɨn an ziam fam. Ezɨ Afeziam, gumazamizir kamaghɨn amiba, me an ziam fasa a bar ifonge. 24 * *God, a Duam. Ezɨ gumazir an ziam feba, me Godɨn Duamɨn gavgavim ko guizbangɨn arazimɨn an ziam fe.”†

25 * *Ezɨ amizim kamaghɨn Iesus mɨgei, “Kɨ fo, Mesaia a izam. A God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim. A izamin dughiam, a biziba bar e mɨkɨmam.”

26 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kar kɨrara, datɨrɨghɨn nɨ ko mɨgei.”

27 Iesus kamaghɨn a mɨgeima, dughiar kamɨn an suren gumaziba uamategha izi. Egha me an garima an amizir kam ko uaning mɨgeima, me okam nɨghnɨsi. Egha tav kamaghɨn amizimɨn azarazir puvatɨ, “Nɨ tizim iniasa?”

Egha tav Iesusɨn azarazir puvatɨ, “Nɨ tizimsua amizir kam ko mɨgei?”

28 Ezɨ amizir kam uan mɨnem ategha, uamategha nguibamɨn ghu. Egha a kamaghɨn gumazamizibav gei, 29 “Ia izɨ gumazir kamɨn ganigh. Kɨ fomɨra amizir araziba, a bar dar na mɨkeme. Ka ti gumazir kamra, God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim?” 30 Egha me nguibam ategha, Iesus bagha izi.

31 Ezɨ dughiar kamɨn, Iesusɨn suren gumaziba a gakaghora kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, nɨ damɨ.”

32 Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Dagher kɨ damamim, ia a gɨfozir puvatɨ.”

33 Ezɨ an suren gumaziba uarira kamaghɨn uariv gei, “Gumazitam ti a bagha dagheba inigha iza a ganɨngi?”

34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Nan daghemra kara, kɨ Godɨn ifongiamɨn gɨn zui, a gumazir na amadazɨ kɨ izezim. Ezɨ a na ganɨngizir ingangarim, kɨ anegɨvagham. 35 * *Ia kamaghɨn mɨgei, ‘4plan iakɨniba gɨvaghtɨ, e dar gɨn azeniba aghoram.’ Ezɨ kɨ ia mɨgei, ia tintinibar ganɨva egh deravɨra azenibar gan. Dagheba aghuigha gɨfa, ezɨ azeniba aghoramin dughiam otogha gɨfa! 36 * *Gumazir dagheba isim, a datɨrɨghɨn uan ivezim isi, egha zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim bagha dagheba akufi. Kamaghɨn amizɨ, gumazir dagheba oparim ko gumazir dagheba isim aning vɨrara bar akuegham. 37 Akar kam a guizbangɨra, ‘Gumazir mam azenim opari, ezɨ gumazir igharazim an dagheba isi.’ 38 Kɨ, ia faragha ingarizir puvatɨzir azenimɨn dagheba iniasa, kɨ ia amada. Gumazir igharaziba azenir kamɨn ingari, ezɨ ia ghua me uan gavgavimɨn oparizir dagheba isi.”

39 Amizir kam faragha ghaze, “Gumazir kam, kɨ fomɨra amizir araziba, a bar dar na mɨkeme.” Ezɨ nguibar kamɨn itir Samarian gumazamizir avɨriba, me amizimɨn akar kam baregha, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti. 40 Egha Samariaba a bagha ize, egha me uarir gan ikiasa a gakaghoravɨra iti. Ezɨ a dughiar pumuningɨn me ko iti. 41 Ezɨ gumazamizir igharazir avɨrir maba, me uaghan Iesusɨn akam baregha nɨghnɨzir gavgavim an iti.

42 * *Egha me kamaghɨn amizim mɨgei, “E nɨn akamra baregha nɨghnɨzir gavgavim gumazir kamɨn itir pu. Puvatɨ. E uari an akam baraki, egha e fo, gumazir kamra, a guizbangɨra nguazir kamɨn itir gumazamizibar Akurvazir Gumazim. Kamaghɨn e nɨghnɨzir gavgavim an iti.”

Iesus atrivimɨn ingangarir gumazimɨn borim gamizɨma, a ua dera

43 * *Ezɨ Iesus dughiar pumuningɨn Samarian adarazi ko ikegha gɨvagha, nguibar kam ategha Galilin Distrighɨn ghu. 44 * *Iesus uabɨ mɨgɨrɨgɨar kam gami, “Godɨn akam inigha izir gumazim, a uan nguibamra ziaba puvatɨ.” 45 * *Galilin Distrighɨn itir gumazamiziba, me uaghan Israel bagh Itazir Dughiamɨn Isam bagha Jerusalemɨn nguibamɨn ghue, ezɨ Iesus dughiar kamɨn mirakelɨn avɨribagh amizɨma me dar gani. Kamaghɨn amizɨ, Iesus datɨrɨghɨn uamategha ghua Galilin Distrighɨn otozɨ, Galilin gumazamiziba bar akuegha a ini.

46 * *Ezɨ Iesus ua Kanan nguibamɨn ghu, a Galilin Distrighɨn aven itir nguibam. A faragha nguibar kamɨn dɨpam gɨrazɨma a wainɨn dɨpamɨn oto. Ezɨ dughiar kamɨn atrivimɨn ingangarir gumazir mam, a Kanan nguibamɨn iti. Ezɨ an otarim arɨa, Kaperneamɨn nguibamɨn iti. 47 * *Ezɨ gumazir kam kamaghɨn oraki, Iesus Judian Distrik ategha uamategha Galilin Distrighɨn ize. Ezɨma a Iesus bagha ghua a gakaghora ghaze, “Nɨ Kaperneamɨn nguibamɨn magɨrɨ, nan otarim damightɨ, a ua deraka. Nan otarim bar ovengasava ami.”

48 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Ia mirakelba ko dɨgavir kuram gamir arazibar ganan koghɨva, ia nɨghnɨzir gavgavim nan ikian kogham.”

49 Ezɨ ingangarir gumazir kam kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir Ekiam, nɨ zuamɨra izighirɨ. Puvatɨghtɨma, nan otarim aremegham.”

50 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nɨ mangɨ, nɨn otarim angamɨra ikiam.” Ezɨ gumazir kam nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn akamɨn ikia, egha ghu.

51 Egha gumazir kam tuavimɨn ghuavɨra itima, an ingangarir gumaziba iza tuavimɨn a bato, egha me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨn otarim an angamɨra iti!”

52 Ezɨ a men azara, dughiar manamra borim mong dera. Ezɨ me ghaze, “Boghɨnaron 1 kloghɨn aruer arɨzimɨn, an arɨmariam gɨvazɨ mɨkarzim orangi.”

53 * *Ezɨ afeziam fo, boghɨnaron dughiar kamran Iesus a mɨkeme, “Nɨn otarim an angamɨra ikiam.” Kamaghɨn amizɨ, a nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itima, an adarazi uaghan nɨghnɨzir gavgavim iti. 54 * *Kar dughiar namba 2, Iesus Judian Distrik ategha ua iza Galilin Distrighɨn ikiava mirakelɨn mam uam a gami.

Iesus uan ingangarim gamua
egha Sabatɨn dughiabar
gumazamizibar sure gami

5

(Sapta 5--10)

Iesus Betesdan mozir dɨpamɨn gumazir mam gamizɨ a ua dera

1 Dughiar maba gɨvazɨ, Judabar isar ekiam otozɨ, Iesus isam bagha Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ghu.* 2 Ezɨ Jerusalemɨn mozir dɨpar ekiar mam iti, ezɨ Hibrun akam me Betesda, a garɨsi. A Sipsipba Aven Zuir Tiar Akar Ekiamɨn boroghɨra iti. Ezɨ mozir dɨpar kamɨn mɨriam azuarir 5pla iti.† 3-4 Ezɨ azuarir kaba arɨmariar gumazamizir avɨrim dar iti, damazir okavɨrɨziba ko suer kuraba, ko soroghafariba amɨraziba.‡

5 Gumazir mam an azuarir mamɨn iti, an suemning bar amɨrazɨma a 38plan azenibar arɨmariar kam iti. 6 Ezɨ Iesus gumazir kamɨn garima a irɨghav iti, ezɨ a fo, a fomɨram arɨa iti. Ezɨ Iesus an azara, “Nɨ ua deraghasa ifonge?”

7 Ezɨ arɨmariar gumazim kamaghɨn Iesusɨn akam ikaragha ghaze, “Gumazir ekiam, kɨ akurvazir gumaziba puvatɨ. Dɨpam sɨrvamadir dughiamɨn, gumazitam na inigha ghua mozir dɨpamɨn averiam gatɨzir puvatɨ. Kɨ uabɨ mangasa ifonge, ezɨ gumazamizir igharaziba na gafigha faragha ghuaghiri.”

8 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ dɨkavigh uan akuriam inigh, daru mangɨ.” 9 Ezɨ gumazir kamɨn suemning zuamɨra ua dera. Ezɨ a uan daguivsiaba inigha zui.

Ezɨ aruer kamɨn kar Sabatɨn dughiam, 10 * *ezɨ Judaba gumazir kamɨn ganigha kamaghɨn a mɨgei, “Datɨrɨghɨn Sabatɨn dughiam. Moses Osirizir Araziba ghaze, nɨ Sabatɨn dughiamɨn uan daguivsiaba ater daruan kogham.”

11 Ezɨ a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Gumazir na gamizɨ kɨ derazim, a kamaghɨn na mɨgei, ‘Nɨ dɨkavighɨva uan daguivsiaba inigh, daru mangɨ.’ ”

12 Ezɨ me an azara, “Gumazir manamra nɨ mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ dɨkavighɨva uan daguivsiaba inigh, daru mangɨ.’ ” 13 Ezɨ gumazir ua derazir kam a fozir puvatɨ, tinara a mɨkeme. Dughiar kam gumazamizir avɨrim nguibar kamɨn iti, ezɨ Iesus men tongɨn suiaghɨrɨgha ghu. Kamaghɨn amizɨ, gumazir kam fozir puvatɨ, tina an akura.

14 * *Ezɨ gɨn Iesus Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua an garima a iti. Ezɨ Iesus a mɨgei, “Nɨ oragh. Nɨ datɨrɨghɨn ua dera. Nɨ uam arazir kuratam damuan markɨ. Nɨ oraghan koghtɨ, osɨmtɨzir bar ekiatam nɨ batogham.”

15 Ezɨ gumazir kam ghua kamaghɨn Judabav gei, “Gumazir na gamizɨ kɨ derazim, a Iesusra.” 16 * *Iesus Sabatɨn dughiamɨn bizir kabagh ami, bizir kam bagha Judaba osɨmtɨziba Iesus garɨgha ghaze, an en apanim.

17 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Nan Afeziam a zurara ingara iza datɨrɨkɨn. Ezɨ kɨ uaghan kɨ ingari.” 18 * *Ezɨ Judaba me akar kam baregha me fo, Iesus Sabatɨn dughiamɨn Arazimɨn gɨn zuir puvatɨ, egha a uaghan ghaze, God guizbangɨra nan Afeziamra. Akar kamɨn, a uabɨ uabɨ gamigha egha Godɨn mɨn oto. Kamaghɨn amizɨ, Judaba Iesus mɨsueghtɨ an aremeghasa me bar ifonge.

Godɨn Otarim a ingangarim damuamin gavgavim iti

19 * *Ezɨ Iesus Judabar akam ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Otarim bizitam uan nɨghnɨzimɨn a damighan kogham. Puvatɨ. An Afeziamɨn gari, an amir biziba darara a dagh ami. Egha bizir Afeziam amiba, Otarim uaghan dagh ami. 20 * *Afeziam bar Otarim gifonge, egha bizir a uabɨ amiba, a bar ada isa uan Otarimɨn aka. Afeziam kamaghsua, a ia damutɨ ia dɨgavir kuram damuam, kamaghɨn a ingangarir ekiar igharaziba sara uaghan uan Otarimɨn akagham, da ingangarir an amigha gɨvazibagh afiragham. 21 * *Afeziam gumazir ariaghirezibagh amima me ua dɨkavima an angamɨra itir ikɨrɨmɨrim me ganɨdi. Ezɨ kamaghɨra Otarim uaghan gumazir a mɨseveziba angamɨra itir ikɨrɨmɨrim me ganɨdi. 22 * *Afeziam kotɨn gumazitamɨn araziba tuisɨzir puvatɨ. Egha gumazamizibar araziba tuisɨghamin ingangarim, an a isa Otarim ganɨngi. 23 * *Afeziam kamaghsua, gumazamiziba bar Afeziamɨn ziam fe moghɨn, me Otarimɨn ziam fam, kamaghɨn a gumazamiziba tuisɨghamin ingangarim isa Otarim ganɨngi. Gumazim Otarimɨn ziam fer puvatɨ, an Afeziar Otarim amadazimɨn ziam fer puvatɨ.

24 * *“Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazim nan akam baragha, egha nɨghnɨzir gavgavim Afeziar na amadazimɨn ikiava, egha a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iti. A kotiaba puvatɨ. An ovevem ategha, datɨrɨghɨn an angamɨra iti.

25 * *“Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, dughiar otivamim, a datɨrɨghɨn otogha gɨfa. Ezɨ gumazamizir ariaghireziba me Godɨn Otarimɨn akam baragham. Gumazamizir a baraghiziba, me angamɨra ikiam. 26 Afeziam, a uabɨ ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨngamin gavgavim iti. Kamaghɨra a uan Otarim gamizɨ, a uaghan ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨngamin gavgavim iti. 27 * *A Gumazamizibar Otarim, kamaghɨn amizɨ Afeziam gumazamizibar araziba tuisɨghamin gavgavim a ganɨngi. 28 Ia nan akar kam inigh egh dɨgavir kuram damuan markɨ. Dughiam otivasava amima gumazamizir ariaghireziba, me bar Otarimɨn akam baragham. 29 * *Egh me bar moziba ategh azenimɨn izam. Gumazamizir arazir aghuibagh amiziba, me ua dɨkavigh egh zurara angamɨra ikiam. Eghtɨ gumazamizir arazir kurabagh amiziba, me ua dɨkavighɨva kotiamɨn ikiam, eghtɨ kɨ kamaghɨn me mɨkɨmam, me bar helɨn mangɨva ivezir kuram iniam.”

Marazi uaghan ghaze, Iesus a tina

30 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ uabɨ uan nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ bizitam damighan kogham. Kɨ akar Afeziam da inizibar gɨn ghua, egha gumazamizibar araziba tuisɨsi. Kɨ uabɨ uan ifongiamɨn gɨn zuir puvatɨ. Kɨ Afeziamɨn ifongiamɨn gɨn zuima, a na amadazɨma kɨ ize. Kamaghɨn amizɨ, kɨ gumazamizibar araziba deravɨra da tuisɨsi, ezɨ nan kotiam a bar guizbangɨra ghua egha bar dera.

31 * *“Eghtɨ kɨ uabɨ ua bagh uan ingangariba ko arazibar gun mɨkɨmtɨma, gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim kɨ mɨgeir akar kabar ikian markɨ.§ 32 * *Ezɨ igharazitav a iti, egha a uaghan nan araziba ko nan ingangaribar gun mɨgei. Ezɨ kɨ fo, a nan gun mɨgeir akaba guizbangɨra.**

33  *“Iarara fomɨra gumazir maba amangizɨ me Jon bagha ghuezɨ a nan gun mɨkeme, ezɨ an akam guizbangɨra. 34 Kɨ uabɨ, kɨ gavgavim gumazitamɨn akam danɨngasa nɨghnɨzir puvatɨ. Kɨ God ian akurvaghasa, kɨ ifonge. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Jonɨn akamɨn gun ia mɨgei. 35 * *Jon a lamɨn mɨn ikia isia angazangarim gumazamizibagh anɨdi. Ezɨ dughiar otevimɨn ia an akam iniasa ifonge, ezɨ Jonɨn angazangarim ia gisiragha ia gamima ia bar akonge.

36 * *“Ezɨ nan gun mɨgeir akar mam iti, a Jonɨn akam gafira, akar kam datɨrɨghɨn nan gun ia mɨgei. Afeziam, kɨ ingangarir kam damuva anegɨvasa, a na ganɨngi. Ezɨ ingangarir kɨ amir kaba, da bar deraghavɨra nan gun gumazamizibav gei, Afeziam na amadazɨ kɨ ize. 37 * *Ezɨ Afeziar na amadazɨ kɨ izezim, a uabɨ nan gun mɨgei. Ezɨ ia tong an akam barazir puvatɨ. Egha ia dughiatam an guamɨn ganizir puvatɨ. Bar puvatɨ. 38 Ia Afeziam amadazir gumazir kamɨn akam nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. Ian arazir kaba ian gun mɨgei, Afeziamɨn akam uaghan ian navir averiabar itir puvatɨ.††

39 * *“Ia ghaze, akar Godɨn Akɨnafarimɨn itim, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim ia ganɨdi. Kamaghɨn amizɨma ia akar Godɨn Akɨnafarimɨn itibar gara da tuisɨsi. Ezɨ Godɨn Akɨnafarim uaghan nan gun mɨgei! 40 * *Ezɨ ia na bagh izɨ zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim inian aghua.

41 * *“Kɨ gumazamiziba da ziar ekiam iniasa, mɨgɨrɨgɨar kabagh amir puvatɨ. 42 Kɨ ia gɨfo. Ian navir averiabar, ia guizbangɨra God gifongezir puvatɨ.‡‡ 43 * *Kɨ uan Afeziamɨn ziamɨn ize, ezɨ ia nan akam baraghan aghua. Eghtɨ gumazitam uabɨ uan ziamɨn izeghtɨ, ia an akam zuamɨram a baregham. 44 * *Ia uan adarazira me da ziar ekiaba isi. Ezɨ God uabɨra ziar ekiam anɨdima, ia a inian aghua. Ia arazir kabar amu, egh ia manmaghɨn nɨghnɨzir gavgavim nan ikiam? Bar puvatɨgham!

45 * *“Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, kɨ Afeziamɨn damazimɨn akam ia gasam. Puvatɨ. Gumazir akam ia gasamim, a Moses uabɨ, a gumazir kam ia ghaze, a ian akuragham. 46 * *Ezɨ akar Moses osiriziba, da nan gun mɨgei. Kamaghɨn, ia nɨghnɨzir gavgavim Mosesɨn akabar ikɨva, egh ia uaghan nɨghnɨzir gavgavim nan akabar ikiam. Kamaghɨn amizɨ, ia guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Mosesɨn akaba ko nan akabar itir puvatɨ. 47 * *Ezɨ kamaghɨn, ia nɨghnɨzir gavgavim Moses osirizir akabar itir puvatɨ, egh ia manmaghɨn nɨghnɨzir gavgavim na akabar ikiam?”

6

Iesus dagheba isa 5,000plan gumazibagh anɨdi

(Matyu 14:13-21; Mak 6:30-44; Luk 9:10-17)

1 Ezɨ bizir kabar gɨn Iesus Galilin Dɨpar Akaremɨn dadarir vuemɨn ghu, dɨpar kamɨn ziar mam Taiberias. 2 Gumazamizir avɨrim faraghavɨra an garima a mirakelɨn arazir avɨribar arɨmariar gumazamizibagh amizɨ me ua dera. Kamaghɨn amizɨ, me datɨrɨghɨn an gɨn zui. 3 Ezɨ Iesus mɨghsɨamɨn ghuavanabogha, uan suren gumaziba ko aperaghav iti. 4 * *Ezɨ dughiar kamɨn God Israelia Gitazir Dughiamɨn Isam otivasa roghɨra izi. 5 * *Ezɨ Iesus kogha garima, gumazamizir avɨrir ekiam a bagha izi. Ezɨ a kamaghɨn Filipɨn azara, “E managh gumazamizir kaba bagh daghebagh ivezegh me danɨngam?” 6 (Ezɨ Iesus Filipɨn nɨghnɨzir gavgavim, gavgavim a danɨngasava, akar kam puram a gami. Iesus uabɨ bizir a damuamim gɨfo.)

7 Ezɨ Filip a ikaragha ghaze, “E 200 kina inigh bret givezeghtɨ, da bar gumazamizibar tughatɨghan kogham, me vaghvagh bretɨn akuar muziariba ini dar amam.”

8 Ezɨ Iesusɨn suren gumazibar mav, an ziam Andru, a Saimon Pitan aveghbuam, a kamaghɨn mɨgei, 9 * *“Otarir mam a kagh iti, a bretɨn me balin daghemɨn ingarizir 5pla, ko osirir pumuningra iti. Ezɨ gumazamizir avɨrir ekiam iti. Kamaghɨn bretɨn kam ko osirir kamning, da manmaghɨn en akuragham?”

10 Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Ia gumazamizibav kɨmtɨma me dapiagh.” (Grazir avɨrim danganir kamɨn iti.) Ezɨ gumazamiziba apia. Egha men tongɨn, 5,000ɨn gumaziba iti. 11 Me apiaghav itima, Iesus bretɨn kaba inigha God mɨnabagha gumazamizibagh anɨdi. A uaghan osirir pumuning kamaghɨra aning gami. A me ganɨdima, me uan ifongiabar amegha tughatɨ.

12 Me amegha naviba bar izɨvazɨma Iesus kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Ia dagher nar ikiavɨra itiba bar da akumakumigh. Taba pura ikian markɨ.” 13 Gumazamiziba, 5plan bretɨn me balin daghem ingariziba amegha gɨvazɨma, bretɨn naba iti. Ezɨ suren gumaziba bretɨn nar muziarir itiba akumakumigha 12plan akɨrabagh aghuizɨ da izɨfa.

14 * *Ezɨ gumazamiziba mirakelɨn arazir Iesus amizir kamɨn ganigha, kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra, kar Godɨn akam inigha izir gumazim, God nguazir kamɨn anemangasa mɨkeme!” 15 * *Ezɨ Iesus akar kam baregha fo, me izɨva an suiragh a damightɨ, a men atrivimɨn ikiam. Kamaghɨn amizɨ, a danganir kam ategha uabɨra uamategha mɨghsɨamɨn ghu.

Iesus Galilin Dɨpar Akarem gisɨn arua zui

(Matyu 14:22-33; Mak 6:45-52)

16 Ezɨ guaratɨzir kamɨn Iesusɨn suren gumaziba dɨpamɨn ghuaghiri. 17 Egha me botɨn mam inigha dɨpam abigha Kaperneamɨn nguibam bagha zui. Iesus tɨghar me bativam, ezɨ amɨnim pɨrigha gɨfa. 18 Ezɨ amɨnir dafam otogha, ongarim givaima an ekiabar dɨkafi. 19 Ezɨ me 5 o 6 kilomitan pul gamua ghua garima, Iesus dɨpam gisɨn arua botɨn boroghɨn izi. Ezɨ me bar atiatingi. 20 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei “Kar kɨrara izi. Ia atiatingan markɨ.” 21 Ezɨ me a inigh botɨn aven izasa bar ifonge, ezɨ bot bar zuamɨra danganir me zuimɨn oto.

Gumazamiziba Iesus buri

22 Amɨmzaraghan, gumazamizir dɨpamɨn vongɨn ikiavɨra ikeziba, me fo, botɨn vamɨra boghɨnaron ike, ezɨ Iesus uan suren gumaziba ko botɨn kamɨn ghuzir puvatɨ. Suren gumazibara botɨn kamɨn ghue. 23  *Ezɨ Taiberiasɨn botɨn maba, danganir kamɨn boroghɨra izi, danganir kam, Ekiam Iesus, God mɨnabagha bret gumazir avɨribagh anɨngizɨ me amezim. 24 Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn ganigha fo, Iesus itir puvatɨzɨma, an suren gumaziba uaghan itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me botɨn kabar ghuavanega, Iesus buriasa Kaperneamɨn nguibamɨn zui.

Iesus, a dagher ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim

25 Ezɨ gumazamiziba dɨpamɨn vongɨn Iesus batogha gɨvagha, kamaghɨn a mɨgei, “Tisa, nɨ manadɨzoghɨn kagh ize?”

26 * *Ezɨ Iesus men akam ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra kɨ ia mɨgei, ia mirakelɨn arazarazir ia ganiziba dagh nɨghnɨgha iza na buri, o? Puvatɨ. Kɨ ghaze, ia dagher kɨ ia ganɨngizir kam amegha ian naviba bar izefe, ezɨ bizir kam bagha ia na buri. 27 * *Ia dagher kuraghɨriba bagh ingar da inian markɨ. Ia dagher zurara ikia mamaghɨra itim bagh ingarɨva a inigh, kar dagher zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim anɨdim. Afeziam God kamaghɨn ian aka, Gumazamizibar Otarim, a uabɨn torogha gavgavim a ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, dagher kam, Gumazamizibar Otarim ia danɨngam.”

28 Ezɨ me an azara, “E manmaghɨn damighɨva egh e Godɨn ingangarim damuam?”

29 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Godɨn ingangarim kamakɨn. Ia gumazir God amadazir kam, ia nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ.”

30  *Ezɨ me kamaghɨn an azara, “Nɨ mirakelɨn arazir manam damightɨ e an ganighɨva, nɨghnɨzir gavgavim nɨn ikiam? Nɨ tizim damigham? 31 En ovaviba dagher mam an ziam mana, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia aneme. Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam mɨkemezɨ moghɨn, ‘A Godɨn Nguibamɨn manan daghem me ganɨngizɨma me aneme.’ ”

32 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Moses Godɨn Nguibamɨn daghem ia ganɨngizir pu. Puvatɨ. Kar nan Afeziam Uan Nguibamɨn itir guizɨn daghem ia ganɨngi. 33 Dagher God e ganɨngizir kam, a Godɨn Nguibam ategha izaghirɨ, a nguazir kamɨn itir gumazamizibagh amima me ikɨrɨmɨrir aghuarim iti.”

34 * *Ezɨ me an azara, “Ekiam, nɨ dagher kam zurara e danɨngvɨra ikɨ.”

35 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ uabɨ, dagher ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim. Gumazir na bagha izim, mɨtiriam uam an aghan kogham. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir gavgavim nan itim, kuarim uam an pɨran kogham. 36 * *Kɨ ia mɨkeme, ia nan ganigha gɨfa, egha ia nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨ. 37 * *Ezɨ gumazamizir Afeziam na ganɨngiziba, me bar na bagh izam. Egh gumazir na bagh izamim, kɨ a batueghan kogham. 38 * *Kɨ uan ifongiamɨn gɨn mangasa Godɨn Nguibam ategha izaghirɨzir puvatɨ. Kɨ Afeziar na amadazimɨn ifongiamɨn gɨn mangasa kɨ izaghirɨ. 39 * *Ezɨ Afeziar na amadazimɨn ifongiam, a kamakɨn, kɨ gumazamizir a na ganɨngizitam ateghan kogham. Puvatɨ. Kɨ Godɨn Kotɨn Dughiamɨn me damightɨ me bar ua dɨkavigham. 40 * *Nan Afeziamɨn ifongiam kamakɨn, gumazamiziba bar Otarimɨn ganighɨva egh nɨghnɨzir gavgavim an ikɨva, me zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Eghtɨ Godɨn Kotɨn Dughiam otoghtɨ kɨ me damightɨ me ua dɨkavigham.”

41 Ezɨ Judaba akar kam baraki, “Kɨ uabɨ kɨ dagher kam, Godɨn Nguibam ategha izaghirɨ,” egha me an atarava a gimobi.

42 * *Me ghaze, “Gumazir kam a Iesus, Josepɨn otarim. E an afeziam ko amebam gɨfo. Ezɨ manmaghsua a ghaze, ‘Kɨ Godɨn Nguibam ategha, egha izaghirɨ?’ ”

43 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ia atara egha uarigh imobir arazir kam atakigh. 44 * *Gumazitam uabɨ uan ifongiamɨn na bagh izeghan kogham. Puvatɨ. Afeziar na amadazim, an nɨghnɨzim feghɨva a inigh na bagh izam. Eghtɨ Godɨn Kotɨn Dughiam kɨ mozimɨn a damightɨ a ua dɨkavighɨva angamɨra ikiam. 45 * *Akar kam kamaghɨn Godɨn akam inigha izir gumazibar Akɨnafarimɨn iti, ‘God bar gumazamizibar sure damuam.’ Ezɨ kamaghɨn gumazamiziba Afeziamɨn akam baregha, Afeziam da fofozim isa na bagha izi.

46 * *“Gumazitam Afeziamɨn ganizir puvatɨ. Gumazir Afeziam ko ikegha izezir kam, a uabɨra Afeziamɨn gani. 47 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazir nɨghnɨzir gavgavim nan itim, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iti. 48 * *Kɨ uabɨ, kɨ dagher ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim. 49 Ian ovavir kaba me, dagher ziam mana, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia aneme, egha ariaghire. 50 Ezɨ dagher kam Godɨn Nguibam ategha izaghirɨ, gumazamiziba anemɨva, egh me aremeghan kogham. 51 * *Kɨ uabɨ dagher kam, ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim, Godɨn Nguibam ategha izaghirɨ. Eghtɨ gumazitam dagher kam ameghɨva, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Dagher kɨ a danɨngamim, a nan inivafɨzim. Kɨ kamaghsua, nguazimɨn gumazamiziba me angamɨra ikiam, kamaghɨn kɨ me bagh uan inivafɨzim anenigham.”

52 Ezɨ Judaba akar kam baregha egha uari tongɨn uarir atara ghaze, “Gumazir kam manmaghɨn uan inivafɨzim e danightɨ e anemam?”

53 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia Gumazamizibar Otarimɨn inivafɨzim ameghan koghɨva, egh an ghuzim ameghan koghɨva, egh ia angamɨra itir ikɨrɨmɨrim ian ikian kogham. 54-55  *Nan inivafɨzim a guizɨn daghem, ezɨ nan ghuzim a guizɨn apir bizim. Kamaghɨn amizɨ, gumazim nan inivafɨzim apava egha nan ghuzim api, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iti. Eghtɨ Godɨn Kotɨn Dughiamɨn kɨ a damightɨ a ua mozimɨn dɨkavigham. 56 * *Ezɨ gumazim nan inivafɨzim apava egha nan ghuzim api, a nan poroghav iti, ezɨ kɨ an poroghav iti. 57 * *Afeziar ikɨrɨmɨrir angamɨra itim anɨdim, a na amadazɨma kɨ ize, ezɨ kɨ Afeziamɨn gavgavimɨn angamɨra iti. Ezɨ kamaghɨra gumazim nan inivafɨzim api, a nan gavgavimɨn ikɨrɨmɨrir angamɨra itim iniam. 58 Dagher kamra, a Godɨn Nguibam ategha izaghirɨ. Egha dagher kam, a dagher ian ovaviba fomɨram anemegha gɨn ariaghirezimɨn mɨn garir pu. Puvatɨ. Gumazir dagher kam apim, a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam.” 59 Iesus Kaperneamɨn nguibamɨn itir God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ikia, egha gumazamizibar sure gamua akar kamɨn me mɨkeme.

Iesusɨn akaba, da zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim anɨdi

60 Ezɨ suren gumaziba Iesusɨn akar kam baregha, men avɨrim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Akar kam e gamima e nɨghnɨzir avɨribagh ami. Tina akar kam baragham?” 61 Ezɨ Iesus uan navir averiamɨn aven kamaghɨn fo, an suren gumaziba puvɨra akar a mɨkemezim mɨgɨa imobi.

Ezɨ a men azara, “Akar kam ti ian nɨghnɨzir gavgaviba gasɨghasɨsi, o? 62 * *Egh ia Gumazamizibar Otarimɨn ganightɨ, a nguibar a fomɨra ikezimɨn ua ghuavanaboghtɨ, ia manmaghɨn nɨghnɨgham? 63 * *Godɨn Duam uabɨ, angamɨra itir ikɨrɨmɨrim gumazamizibagh anɨdi. Gumazimɨn gavgavim tong ian akuraghan kogham. Akar kɨ ia mɨkemezir kaba, da Godɨn Duamɨn bizim, da angamɨra itir ikɨrɨmɨrim ia ganɨdi. 64 * *Ezɨ gumazir ian tongɨn itir maba, me nɨghnɨzir gavgaviba nan itir puvatɨ.” (Iesus fomɨra iza datɨrɨghɨn, a nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨzir gumazamizibagh fo. Egha a gumazir a isɨ apanibar dafarim darɨghamin kam gɨfo.)

65 * *Egha Iesus ua me mɨgei, “Me nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ, ezɨ bizir kam bagha, kɨ ia mɨkeme, ‘Afeziam gavgavim gumazitam danighan koghtɨ, kamaghɨn gumazir kam na bagh izeghan kogham.’ ”

66 Iesus akar kamɨn gun mɨkemegha gɨvazɨma, an suren gumazir avɨrim anetegha ua ghue, egha uam a ko aruir puvatɨ. 67 Ezɨ Iesus kamaghɨn 12plan suren gumazibar azara, “Ezɨ ia? Ia ti uaghan na ategh mangasa?”

68  *Ezɨ Saimon Pita an akam ikaragha ghaze, “Ekiam, e tina bagh mangam? Nɨn akabara, da zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim anɨdi. 69 * *Ezɨ e nɨghnɨzir gavgavim ikiava, egha deravɨra kamaghɨn fo, nɨ gumazir Godɨn damazimɨn bar zuegha arazir kuraba nɨn puvatɨzim, God ua bagha nɨ ginaba.”

70 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Manmaghɨn ami? Kɨ uabɨ ia 12plan suren gumaziba mɨsefe. Ezɨ ian tongɨn itir mav, a duar kuram.” 71 A Judasɨn mɨgei, a Saimon Iskariotɨn otarim, a 12plan suren gumazibar mav. Iesus fo, Judas gɨn a isɨ apanibar dafarim datɨghtɨ me a mɨsueghtɨ, an aremegham.

7

Judabar Averpenibar Aven Ikiamin Isar Ekiam otozɨ, Iesus an ganasa zui

1 * *Dughiar maba gɨvazɨma, Iesus Galilin Distrighɨn aven arui. A fo, Judaba a mɨsueghtɨma an aremeghasa a bagha mɨzuai. Kamaghɨn amizɨma, a ua Judian Distrighɨn mangan aghua. 2 * *Ezɨ Judabar Averpenibar Ikiamin Dughiar Ekiam otivasa roghɨra izi. 3 Ezɨ an doziba kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, “Nɨ danganir kam ateghɨva Judian Distrighɨn mangɨ. Eghtɨ nɨn suren gumaziba ingangarir nɨ amibar ganam. 4 Egh gumazitam gumazamiziba bar a gɨfoghsɨ, a modogh ingangarim damuan kogham. Nɨ bizir kabar amuava, kamaghɨn nɨ uabɨ isɨ gumazamiziba bar men akagham.” 5 * *(An doziba uaghan nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ, egha akar kam mɨkeme.)

6 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Nan dughiam a tɨghar izam. Ezɨ dughiaba bar, ian dughiar aghuiba. 7 * *Ezɨ nguazir kamɨn itir gumazamiziba me ian apanim damuan kogham. Ezɨ kɨ men arazir kurar me amibar gun mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, me nan apanim gami. 8 Ia uarira isamɨn dughiar kam bagh Jerusalemɨn mangɨ. Nan dughiam tɨghar izam, kamaghɨn amizɨ, kɨ isam bagh mangɨghan kogham.” 9 A kamaghɨn me mɨkemegha, Galilin Distrighɨn ikiavɨra iti.

10 Ezɨ an doziba ghuegha gɨvazɨma, Iesus uaghan men gɨn zui. An azenara zuir puvatɨ, a mogomebar zui, ezɨ gumazamiziba a gɨfozir puvatɨ.

11 * *Ezɨ isar ekiamɨn dughiamɨn, Judabar gumazir ekiaba a bagha garagharua mɨgei, “Gumazir kam managh iti?”

12 * *Ezɨ gumazamiziba uarir tongɨn a bagha sighsirir akabar uariv gei. Marazi ghaze, “A gumazir bar aghuim.”

Ezɨ marazi ghaze, “Puvatɨ, a gumazamizibagh ifari.” 13 * *Egha me Judabar gumazir ekiabar atiati. Kamaghɨn amizɨ, tav an araziba azenara dav geir puvatɨ.

14 Ezɨ isamɨn dughiar kamɨn tongɨn, Iesus Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghugha gumazamizibar sure gami. 15 * *Judaba an akar kam barasi, egha me nɨghnɨzir avɨribagh amua kamaghɨn mɨgei, “Manmagh amizɨ gumazir kam fofozir kaba iti? A suren ghuzir puvatɨ.”

16 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ ia ganɨngizir akar kam, kar nan akam puvatɨ, kar Godɨn akam, a na amadazɨma kɨ ize. 17 * *Ezɨ gumazitam Godɨn akam bar an gɨn mangasa ifonge, an akar kɨ mɨkemezir kamɨn mɨngarim bar a gɨfogham. Egh a fogham, akar kam Godɨn ize, o a pura nan nɨghnɨzimɨn ize. 18 * *Gumazir pura uan nɨghnɨzimɨn mɨgeim, a uabɨ uan ziam fasa ifonge. Ezɨ gumazim a gumazir anemadazimɨn ziam fasa ifonge, gumazir kam a guizɨn akabara mɨgei, egha a bizitam gifarir puvatɨ.

19 * *“Fomɨra Moses Godɨn Araziba osirigha ia ganɨngi. Ezɨ gumazitam ian tongɨn ikia Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨ. Ia tizim bagh na mɨsueghtɨ kɨ aremegham?”

20 * *Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Ti duar kuratam nɨ gapasa! Gumazir manamra nɨ mɨsueghtɨ na aremegham?”

21 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ mirakelɨn ingangarir vamɨra a gami, ezɨ ia bar nɨghnɨzir avɨribagh ami.* 22 * *Ezɨ ia nɨghnɨgh, Moses mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazim ia ganɨngi, ezɨ ia Sabatɨn dughiabar uaghan otaribar mɨkarzir mogomebar inibar ghori. (Guizbangɨra, Moses uabɨ arazir kam atɨzir puvatɨ. Arazir kam ian ovavibar oto.) 23 * *Ia Moses Osirizir Araziba deragh a dar gɨn mangɨsɨ, egh ia Sabatɨn dughiamɨn otaribar mɨkarzir mogomebar inibar ghoram. Ezɨ kɨ gumazir mam Sabatɨn dughiamɨn a gamizɨma a ua bar dera, ezɨ manmaghsua ia nan anɨngaghe?† 24 * *Ia pura damazir kɨnibar bizibar ganɨva, da tuisɨghan markɨ. Ia guizɨn arazimɨn araziba deravɨra da tuisɨgh.”

Gumazamiziba foghasa, Iesus a tinara

25 * *Ezɨ Jerusalemɨn gumazamizir maba, me Iesus amizir bizibar ganigha kamaghɨn mɨgei, “Manmaghɨn ami? Kar gumazir kamra, en gumazir ekiaba a mɨsueghtɨma an aremeghasa, me ifonge. 26 A kara, an azenara mɨgei, ezɨ me mɨgɨrɨgɨatam a gamir puvatɨ. Me ti fo, a gumazir kam, God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim? 27 * *Ezɨ e gumazir kamɨn nguibam gɨfo. Eghtɨ God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim otoghtɨ, gumazitam an nguibam gɨfoghan kogham.”

28 * *Ezɨ Iesus Godɨn Dɨpenimɨn ikia egha akam gumazamizibav kɨri. Egha a kamaghɨn dei, “Ia ghaze, ia bar na gɨfo, egha ia ti nan nguibar kɨ izezim gɨfoz, o? Kɨ uabɨ uan ifongiamɨn izezir puvatɨ. Afeziar na amadazim, an akam bar guizbangɨra. Ezɨ ia a gɨfozir puvatɨ. 29 * *Ezɨ kɨ a gɨfo. Kɨ a ko itima, a na amadazɨ kɨ ize.”

30 * *Me akar kam baregha a isɨ kalabus darɨghasa. Ezɨ an dughiam tɨgharɨ, kamaghɨn amizɨ, gumazitam an suirazir puvatɨ. 31 * *Gumazamizir avɨrim nɨghnɨzir gavgavim an ikia, egha me kamaghɨn mɨgei, “Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim otoghɨva, a mirakelɨn avɨribar amutɨ da mirakelɨn gumazir kam amibagh afiragham ti?”

Me Godɨn Dɨpenimɨn garir polisba amangizɨ me Iesus kalabus darɨghasa izi

32 Ezɨ Farisiba gumazamiziba barazima, me sighsirir akabar Iesus amizir bizibav gei. Kamaghɨn amizɨ, me ko, Godɨn ofa gamir gumazir dapaniba, me polisɨn gumaziba amadazɨ me Iesusɨn suighasa izi.

33 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Dughiar bar ovezimɨn kɨ ia ko ikegh, egh kɨ uamategh Afeziar na amadazim bagh mangam. 34 * *Eghtɨ ia na buriva, nan apighan kogham. Egh nguibar kɨ mangɨ ikiamim, ia an mangɨghan kogham.”

35 Ezɨ Judaba uarir tongɨn uarira uariv gɨa ghaze, “A managh mangɨghtɨ, e an ganighan kogham? A ti en gumazamizir kantri Grighɨn itiba bagh mangɨgham, egh Grighɨn gumazamizibar sure damuam, o? 36 A manmaghɨn nɨghnɨgha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘Ia na buriva, egh ia nan apighan kogham.’ Egha ghaze, ‘Ia nguibar kɨ ikiamim ia an mangɨghan kogham.’ Ezɨ akar kamɨn mɨngarim manmakɨn?”

Iesus, dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdimɨn gun mɨgei

37 * *Ezɨ isar ekiamɨn dughiar abuananam, a dughiar bar ekiam. Ezɨ dughiar kamɨn Iesus tugha egha pamten diagha kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam o amizitam kuarim an pɨrtɨ, a na bagh izɨ egh dɨpam amam. 38 * *Akar Godɨn Akɨnafarimɨn itim kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazir nɨghnɨzir gavgavim nan itim, a dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim, an navir averiam gizɨvagh, fasfagh iram.’ ”‡ 39 * *Iesus Godɨn Duam gɨnɨghnɨgha mɨgei, gumazir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, me a iniam. Dughiar kamɨn Iesus tɨghar ziar ekiam iniam, ezɨ kamakɨn Godɨn Duam tɨghar izam.

Gumazamiziba uari abɨki

40 * *Ezɨ gumazamizir maba akar a mɨkemeziba baregha, kamaghɨn mɨgei, “Bar guizbangɨra, gumazir kam a Godɨn akam inigha izir gumazim, God nguazimɨn anemangasa mɨkeme.”

41 * *Ezɨ marazi ghaze, “A Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim.”

Ezɨ marazi ghaze, “Puvatɨ, Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezir kam, a Galilin Distrighɨn otoghan kogham. Puvatɨ. 42 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezir kam Atrivim Devitɨn anabamɨn otogham, eghtɨ an amebam Betlehemɨn nguibamɨn a bategham, nguibar kam Atrivim Devit fomɨra an ike.” 43 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba nɨghnɨzir avɨriba Iesusɨn ikia, egha uarira uari abɨki. 44 * *Marazi a isɨ kalabus darɨghasa ifonge, ezɨ gumazitam an suirazir puvatɨ.

Judabar gumazir dapaniba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikian aghua

45 * *Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn garir polisba uamategha Godɨn ofa gamir gumazir dapaniba ko Farisiba bagha ghu. Ezɨ me kamaghɨn men azara, “Manmaghɨn amizɨ, ia Iesusɨn akua izir puvatɨ?”

46 * *Ezɨ polisɨn gumaziba kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Gumazitam faragha gumazir kam mɨkemezɨ moghɨn mɨgeir puvatɨ.”

47 Ezɨ Farisiba kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “A ti uaghan ia gifara? 48 * *E gumazir dapaniba ko Farisiba, ia ti en tongɨn gumazitamɨn garima a nɨghnɨzir gavgavim an iti, o? Bar puvatɨ. 49 Nɨghnɨzir gavgavim an itir darasi, kar Moses Osirizir Arazibagh fozir puvatɨzir gumazamiziba. God ghaze, me ovengam.”

50 * *Nikodemus, a faragha Iesus bagha ghuzir gumazim, a Farisibar mav, a kamaghɨn me mɨgei, 51 * *“En Arazir Moses Osiriziba ti ghaze, e pura gumazitam kotɨn aven a mɨkɨm suam, nɨ aremegham? Puvatɨ. E faragh an akam baregham, egh an amizir bizim deravɨra a gɨfogham.”

52 * *Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ ti uaghan Galilin gumazitam, o? Nɨ Godɨn Akɨnafarimɨn itir akaba nɨ bar deravɨra dar gan, egh nɨ uaghan kamaghɨn fogham, Godɨn akam inigha izir gumazitam Galilin Distrighɨn otoghan kogham.”

Me amizir arazir kuram gamizim inigha Iesus bagha izi

53 Ezɨ gumazamiziba bar uan dɨpenibar ghue.

8

1 * *Ezɨ Iesus Olivɨn Mɨghsɨamɨn ghu.

2 Ezɨ amɨnim tirazɨ, bar mɨzaraghara a ua Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghu. Ezɨ gumazamiziba bar a bagha izi. Ezɨ an aperaghav ikia men sure gami. 3 Ezɨ Judan Arazibagh fozir gumaziba ko Farisiba me pam itir amizir mamɨn, garima a gumazir igharazir mam ko akuizɨ me an akua ghua a gamizɨma, a gumazamizibar damazimɨn tughav iti. 4 Egha me kamaghɨn Iesus mɨgei, “Tisa, pam itir amizir kam, a gumazir igharazim ko akuizɨ, me an gani. 5 * *Ezɨ Moses Osirizir Araziba kamaghɨn mɨgei, e dagɨaba fɨva kamaghɨn amir amizim mɨkɨntɨma an aremegham. Ezɨ nɨ manmaghɨn mɨkɨmam.” 6 * *Me ghaze, an akatam mɨkemeghtɨ, me akar kam bagh akam a gasam. Egha me a gifarasa mɨgɨrɨgɨar kam gami. Ezɨ Iesus aviragha uan dafar puzimɨn nguazim osiri.

7 * *Ezɨ me an azangsɨghavɨra iti, ezɨ Iesus tugha kamaghɨn me mɨgei, “Gumazir manam ian tongɨn arazir kuratam gamizir puvatɨ, a faragh dagɨam amizir kam mɨkɨnigh.” 8 Egha a uam aviragha nguazimɨn osiri. 9 * *Me akar kam baregha, me bar vaghvagha danganir kam ataghɨragha zui. Gumazir ghuriba me faragha zui, ezɨ marazi men gɨn zui. Ezɨ Iesus uabɨram aviraghavɨra iti, ezɨ amizim an damazimɨn tughav iti.

10 Ezɨ Iesus dɨkavigha tugha kamaghɨn amizimɨn azai, “Amizim, gumazir kaba managh ghue? Gumazir akam nɨ gasamiba ti puvatɨ?”

11 * *Ezɨ amizim kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, ua gumaziba puvatɨ.”

Ezɨ Iesus a mɨgei, “Kɨ uaghan akam nɨ gasir puvatɨ. Nɨ mangɨ, egh gɨn uam arazir kuratam damuan markɨ.”*

Iesus, a gumazir angazangarim nguazimɨn itir gumazamizibagh anɨdim

12 * *Egha Iesus ua gumazamizibav gɨa ghaze, “Kɨ uabɨ, kɨ gumazir angazangarim nguazir kamɨn itir gumazamizibagh anɨdim. Gumazim nan gɨn izɨ, a mɨtatemɨn daruan kogham. Puvatɨ. An angazangarir gumazamizibagh amima me angamɨra itim, an an aven ikiam.”

13 * *Farisiba akar kam baregha kamaghɨn Iesus mɨgei, “Nɨ uabɨ uan ingangariba ko arazibar gun mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba nɨn akar nɨ mɨkemezim nɨghnɨzir gavgavim an ikian kogham. Nɨn akam, a pura bizim.”

14 * *Ezɨ Iesus men akam kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Guizbangɨra, kɨ uabɨ uan arazibar gun mɨgei. Ezɨ nguibar kɨ dɨkavigha izezim, kɨ a gɨfo, egha danganir kɨ uamategh mangamim, kɨ a gɨfo. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba nan akam nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ. Ia nan Nguibam gɨfozir puvatɨ. Egha danganir kɨ gɨn mangamim, ia uaghan a gɨfozir puvatɨ. 15 * *Ia nguazir kamɨn arazibar gɨn ghua, gumazamizibar inivafɨzibar gara me tuisɨsi. Kɨ gumazitamɨn araziba tuisɨzir puvatɨ. 16 * *Egh kɨ gumazamizibar araziba tuisɨghtɨ, gumazamiziba nan akar kɨ mɨkemezim nɨghnɨzir gavgavim an ikiam. Kɨ uabɨra a tuisɨzir puvatɨ. Afeziar na amadazim, a na ko ingari, ezɨ kamaghɨn nan tuisɨzir arazim bar guizbangɨra. 17 * *Ian Arazir Moses Osiriziba, akam kamaghɨn iti, gumazir pumuning akar otevir vamɨra mɨkɨmam, eghtɨ aningɨn akam a guizbangɨra. 18 * *Kɨ uabɨ kɨ uan araziba ko ingangaribar gun mɨgei, ezɨ Afeziar na amadazim, a uaghan nan ingangariba ko arazibar gun mɨgei.”

19 * *Ezɨ Farisiba kamaghɨn an azara, “Nɨn Afeziar nɨ mɨgeir kam, a managh iti?”

Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Ia guizbangɨra na gɨfozir puvatɨ. Egha ia nan Afeziam gɨfozir puvatɨ. Ia na gɨfoghɨva egh uaghan nan Afeziam gɨfogham.” 20 * *Iesus Godɨn Dɨpenimɨn ikia dagɨaba arɨzir danganimɨn boroghɨra gumazamizibar sure gami. Ezɨ an dughiam tɨghar otivam, kamaghɨn amizɨ, gumazitam an suirazir puvatɨ.

Iesus ghaze, kɨ mangamin danganim gumazamiziba an mangan kogham

21 * *Egha Iesus ua gumazamizibav gɨa ghaze, “Kɨ zui. Ia na buriva nan apighan kogham. Ian arazir kuraba ikɨvɨra ikɨtɨ ia ovengam. Egh kɨ mangamin danganim, ia an mangɨghan kogham.”

22 * *Ezɨ Judan gumazir aruaba akar kam baregha me uarira kamaghɨn uariv gei, “Manmaghsua a ghaze, ‘Ia danganir kɨ zuimɨn mangan kogham?’ A ti uabɨra uabɨ mɨsueghɨva aremegham?”

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia nguazimɨn vɨn itir darasi. Ezɨ ko, kɨ pɨn iti tav. Ia nguazir kamɨn adarasi. Ezɨ kɨ nguazir kamɨn gumazim puvatɨ. 24 Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia mɨkemegha gɨfa, ian arazir kuraba ikɨvɨra ikiam, eghtɨ ia aremegham. Ia kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim nan ikian kogh egh mɨkɨm suam, Kɨ Uabɨ Kɨ Kamaghɨn Iti, eghtɨ ian arazir kuraba ikɨvɨra ikɨtɨ ia arɨmɨghiram.”†

25 Ezɨ me kamaghɨn an azara, “Nɨ tina?”

Ezɨ Iesus me ikaragha ghaze, “Kɨ tina, kɨ faraghavɨra ia mɨkemegha gɨfa. 26 * *Kɨ ian araziba bagha akar avɨriba ia mɨkɨmasa. Egh uaghan kɨ ian arazir kuraba jasɨn mɨn da tuisɨghasa. Ezɨ Afeziar na amadazim, an araziba bar guizbangɨra. Ezɨ akar a na mɨkemezɨ kɨ oraghiziba, kɨ bar dar gun nguazimɨn gumazamizibav gei.”

27 Me kamaghɨn fozir puvatɨ, Iesus uan Afeziamɨn gun me mɨgei. 28 * *Kamaghɨn amizɨ, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Gumazamizibar Otarim fɨva ter ighuvimɨn aneguragh, egh ia kamaghɨn fogh, Kɨ Uabɨ Kɨ Kamaghɨn Iti. Egh kamaghɨn fogh, kɨ uabɨ uan nɨghnɨzimɨn gɨn ghua bizitam gamir pu. Puvatɨ. Afeziam na mɨkemezir akabara, kɨ darara gun mɨgei. 29 * *Afeziar na amadazɨ kɨ izezim, a na ko ikiavɨra iti. Bizir a ifongeziba kɨ zurara dagh ami, kamaghɨn amizɨ, a na ataghɨrazi kɨ uabɨra itir puvatɨ.”

30 * *Ezɨ gumazamiziba orazima Iesus akar kam mɨkeme, ezɨ men avɨrim nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Guizɨn akam gumazamizibar amutɨ me fɨrighɨrɨgham

31 Ezɨ Iesus kamaghɨn Judan nɨghnɨzir gavgavim an itibav gɨa ghaze, “Ia nan akamɨn suiragh gavgavigh ia guizbangɨra nan suren gumazibar otogham. 32 * *Egh ia guizɨn akam gɨfoghtɨ, guizɨn akam ia damutɨ ia fɨrighɨrɨgham.”

33 * *Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E Abrahamɨn ovaviba. E dughiatamɨn pura gumazitamɨn ingangarir gumazir kɨnibar ikezir puvatɨ. Ezɨ manmaghsua nɨ ghaze, ‘Ia fɨrighɨrɨgham?’ ”

34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Bar guizbangɨra kɨ ia mɨgei, gumazir arazir kurabagh amiba, me bar arazir kuramɨn ingangarir gumazir kɨnibar mɨn iti. 35 Ingangarir gumazir kɨniba me zurara uan anababa ko itir Puvatɨ. Ezɨ otarim zurara anababa ko iti. 36 * *Kamaghɨn amizɨ, Otarim ia damutɨ, ia fɨrighɨrɨghɨva, ia guizbangɨra fɨrighɨrɨgham. 37 * *Kɨ fo, ia Abrahamɨn ovaviba. Egha ia nan akam baraghan aghua, kamaghɨn amizɨ, ia na mɨsoghasava ami. 38 * *Nan Afeziam nan akazir akaba, kɨ dar gun mɨgei. Ezɨ ia uan afeziam da inizir araziba, ia dagh ami.”‡

39 * *Ezɨ Judaba Iesusɨn akam baregha a ikaragha ghaze, “Abraham, en afeziam.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Ia guizɨn Abrahamɨn boriba kamaghɨn, ia an mɨrara arazir an amizibar amuam. 40 * *Guizɨn akar God nan sure gamiziba, kɨ dar gun ia mɨgei. Ezɨ ia datɨrɨghɨn na mɨsoghasa. Kar Abrahamɨn arazim puvatɨ! 41 * *Ia uan afeziamɨn arazim gami.”

Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “En amebaba pura ikia e batezir pu. Puvatɨ. E afeziar vamɨra iti, a God.”

42 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ God ko ikegha ize. Kɨ uabɨ uan ifongiamɨn izezir pu. Puvatɨ. God na amadazɨ kɨ ize. Kamaghɨn God guizbangɨra ian Afeziamra, eghtɨ ia na gifuegham. 43 * *Ezɨ manmaghɨn amizɨ ia deravɨra nan akam gɨfozir puvatɨ? Ia nan akam baraghan aghua, egha bizir kam bangɨn ia deravɨra nan akam gɨfozir puvatɨ. 44 * *Ia uan afeziam Satanɨn boriba. Egha ia uan afeziamɨn ifongiamɨn gɨn mangasa bar gavgafi. A fomɨra ikia gumazamizibav sozima me ariaghiri. Ezɨ guizbangɨn arazim an itir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, a guizbangɨn arazibar gɨn zuir puvatɨ. An akar ifavaribagh ami, kar an akamra. An akar ifavaribagh amir gumazim, egha guizbangɨra akar ifavaribar afeziam. 45 Ezɨ ko, kɨ guizɨn akam akuri, ezɨ ia nan akam nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. 46 * *Ia ghaze, kɨ ti arazir kuram gami? Ia kamaghɨn nɨghnɨghɨva, nan arazir kuram azenim datɨgh. Ezɨ kɨ guizɨn akam akuri, ezɨ ia manmaghsua nɨghnɨzir gavgavim nan akabar itir puvatɨ? 47 * *Godɨn boriba Godɨn akaba bar da barasi. Ezɨ ia Godɨn boriba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, ia an akaba barazir puvatɨ.”

Iesus ghaze, kɨ fomɨra iti, ezɨ Abraham gɨn oto

48 * *Ezɨ Judaba an akam ikaragha ghaze, “E ghaze, nɨ Samarian gumazir mam, ezɨ duar kuram nɨ gapasa. Ezɨ e nɨn azai, bizir kam ti guizbangɨra, o?”

49 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Duar kuram na gapazazir pu. Puvatɨ. Kɨ uan Afeziamɨn ziamra fe, ezɨ ia nan ziam dɨkabɨri. 50 * *Kɨ uabɨ uan ziam fer puvatɨ. Ezɨ gumazir mam nan ziam fasa iti, egha a jas. 51 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazir nan akamɨn gɨn zuim, an aremeghan kogham. Bar puvatɨ.”

52 * *Ezɨ Judaba kamaghɨn Iesus mɨgei, “E datɨrɨghɨn fo, duar kuram nɨ gapasa. Abraham aremegha gɨfa, ezɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba uaghan ariaghiregha gɨfa. Ezɨ nɨ ghaze, gumazir nan akamɨn gɨn zuim, an aremeghan kogham? 53 * *Nɨ manmaghɨn nɨghnigha kamaghɨn mɨgei? En ovavim Abraham aremegha gɨfa! Nɨ ti Abraham gafiraz, o? Ezɨ Godɨn akam inigha izir gumaziba uaghan ariaghire. Ezɨ nɨ manmaghɨn uabɨn gun mɨkɨmam, nɨ bar tinara?”

54 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ uabɨ uan ziam fɨtɨ, nan ziam pura bizim. Ezɨ nan Afeziam, a nan ziam fe. Ezɨ ia kamaghɨn mɨgei, a ian God. 55 * *Ia a gɨfozir puvatɨ. Ezɨ kɨ a gɨfo. Egh kɨ suam, ‘Kɨ a gɨfozir puvatɨ,’ kamaghɨn, kɨ ian mɨn ifavarir gumazimɨn otogham. Kɨ a gɨfogha gɨvagha, egha deravɨra an akamɨn gɨn zui.

56 * *“Ian afeziam Abraham, a nan dughiar kɨ izamimɨn ganasa, a bar akonge. Ezɨ an an ganigha gɨvagha, egha an navim bar dera.”

57 Ezɨ Judaba akar kam baregha egha kamaghɨn Iesus mɨgei, “Nɨ tɨghar 50plan azeniba ikiam. Egha nɨ ti Abrahamɨn ganis, o?”

58 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, Abraham tɨghar otivam, Kɨ Fomɨra Iti.”§ 59 * *Ezɨ me a ginivasa dagɨaba isi. Ezɨ Iesus uabɨ modogha egha Godɨn Dɨpenimɨn mɨriam ategha azenan ghu.

9

Gumazir damazir okavɨrɨzimɨn eghaghanim

1 Egha Iesus ghuavigha gumazir damazir okavɨzir mamɨn api. An damazimning okavizɨ amebam a bate. 2 * *Ezɨ Iesusɨn suren gumaziba an azara, “Tisa, tina arazir kuram gami, gumazir kam o an amebam ko afeziam, ezɨ an damazimning okavizɨ amebam a bate?”

3 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Gumazir kam arazir kuram gamizir puvatɨ, ezɨ an amebam ko afeziam uaghan arazir kuratam gamizir puvatɨ. God kamaghsua, bizir gumazir kamɨn otozim, gumazamiziba an ganigh fogham, Godɨn ingangarim azenim girɨ. Kamaghsua an damaziba okavizɨ amebam a bate. 4 * *Ezɨ datɨrɨghɨn aruem ikiavɨra itima, e gumazir na amadazɨ kɨ izezim an ingangarim damuam. Amɨnim pɨrasa roghɨra izi, ezɨ gumazamiziba ingangaritam damighan kogham. 5 * *Dughiar kɨ nguazir kamɨn itim, kɨ gumazir angazangarim nguazimɨn itir gumazamizibagh anɨdim.”

6 * *Iesus kamaghɨn mɨkemegha nguazim giparigha nguazim sara uan ipazariba veregha, gumazimɨn damazimning gaghui. 7 * *Egha Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ mangɨva Siloamɨn mozir dɨpam guruegh.” (Ziar kam Siloam, an mɨngarim kamaghɨn ghu, “Amada.”) Ezɨ gumazir damazir okavɨrɨzim ghua rue. Egha uamategha iza, biziba bar deravɨra dar gari.

8 Gumazir kam faragha dagɨaba uabɨ danɨngasa gumazamizibagh inge, ezɨ gumazamizir avɨriba an gani. Datɨrɨghɨn men marazi ko an boroghɨn itir darasi, me ghaze, “Gumazir kamra, a faragha apiav ikia dagɨaba bagha gumazamizibagh inge?”

9 Ezɨ marazi ghaze, “Are, gumazir kamra.”

Ezɨ marazi ghaze, “Puvatɨ. A gumazir kamɨn mɨrara gara, a gumazir igharazim.”

Ezɨ gumazir kam uabɨ ghaze, “Kar kɨrara.”

10 Ezɨ me an azara, “Manmaghɨn amizɨma nɨn damazimning dera?”

11 Ezɨ a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Gumazir kam an ziam Iesus, a nguazim giparigha uan ipazarim sara veregha nan damazimning gatɨ. Egha na mɨgei, ‘Nɨ Siloamɨn mozir dɨpamɨn mangɨgh egh ruegh.’ Ezɨ kɨ ghua ruezɨma nan damazimning dera, ezɨ kɨ deravɨra bizibar gari.”

12 Ezɨ me an azara, “Gumazir kam managh iti?” Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Kɨ fozir puvatɨ.”

13 Egha me gumazir faragha damaziba okavɨzir kam inigha Farisiba bagha zui. 14 * *Ezɨ dughiar Iesus nguazir beghneazimɨn ingarigha gumazimɨn damazimning gamizɨ a garim, kar Sabatɨn dughiam. 15 Kamaghɨn amizɨ, Farisiba uam an azai, “Nɨn damazimning, manmaghɨn amigha dera?”

Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “A nguazir beghneazim isa nan damazimning gaghuizɨ, kɨ ghua ruegha datɨrɨghɨn deravɨra bizibar gari.”

16 * *Ezɨ Farisin maba ghaze, “Gumazir kam a Sabatɨn dughiamɨn arazibar gɨn zuir puvatɨ. Kamaghɨn e fo, God gumazir kam amadazir puvatɨ.”

Ezɨ marazi ghaze, “Manmagh amizɨ gumazir arazir kuram itim mirakelɨn kabar amigham.” Egha me uari abɨki.

17 * *Egha Farisiba ua faragha gumazir damaziba okavɨzir kamɨn azangsɨsi, “Nɨ ghaze, gumazir kam nɨn damazimning akɨri, ezɨ nɨ manmaghɨn nɨghnɨsi, a gumazir manmaghɨra garim?”

Ezɨ gumazir kam men akam ikaragha ghaze, “A Godɨn akam inigha izir gumazir mam.”

18 Bar guizbangɨra, faragha gumazir kamɨn damazimning okafi, egha datɨrɨghɨn an damazimning kuiaghirɨ. Ezɨ Judan gumazir aruaba nɨghnɨzir gavgavim bizir kamɨn ikian aghua. Egha kamaghɨn me gumazir kamɨn amebam ko afeziamɨn diagha ghaze, gua izɨ. 19 Ezɨ aning izima me kamaghɨn aningɨn azai, “Ka ti guan borimra, o? Gua ghaze amebam a batezir dughiamɨn, an damazimning okavigha iti, Ezɨ manmagh amizɨ a datɨrɨghɨn gari?”

20 Ezɨ an amebam ko afeziam kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ga fo, kar gan borim. Ezɨ dughiar amebam a batezim, an damazimning okavigha iti, ga uaghan a gɨfo. 21 Ezɨ datɨrɨghɨn an damazimning manmaghɨn kuiaghirɨ, ga uaghan fozir puvatɨ. Ezɨ tina an damazimning kui, ga uaghan fozir puvatɨ. Ia an azaragh. An asegha gɨfa. A uabɨ ua bagh mɨkɨmam.” 22 * *An amebam ko afeziam Judabar atiatigha, egha kamaghɨn mɨgɨrɨgɨar kam gami.

Me fo, Judaba faragha kamaghɨn akam mɨsoke, gumazitam kamaghɨn mɨkɨm suam, “Iesus a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim,” eghtɨ me an anogoreghtɨ a ua God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ikian kogham.

23 Kamaghɨn amizɨ, gumazir kamɨn amebam ko afeziam ghaze, “An asegha gɨfa. Ia an azangsɨgh.”

24 * *Egha gɨn me ua gumazir faragha damazimning okavizimɨn diagha a mɨgɨa ghaze, “Nɨ Godɨn damazimɨn guizɨn akam mɨkɨmsɨ egh akar dɨkɨrɨzim damigh. E fo, gumazir nɨ mɨgeir kam, an arazir kurabagh amir gumazim.”

25 Ezɨ a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “An arazir kurabagh amir gumazim o puvatɨ, kɨ kamaghɨn fozir puvatɨ. Egha bizir vamɨra, kɨ a gɨfo, kɨ faragha damazimning okafi, egha datɨrɨghɨn nan damazimning kuiaghirɨ.”

26 Ezɨ me uam an azara, “A manmaghɨn nɨ gami? A manmaghɨn nɨn damazimning akɨri?”

27 Ezɨ a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ ia mɨkemegha gɨfa, ezɨ ia oraghan aghua. Ia manmaghsua dughiar avɨribar oraghasa? Ia ti uaghan an suren gumazibar otivasa, o?”

28 Ezɨ Farisiba dɨbovibar kamaghɨn gumazir kam mɨgei, “Nɨrara an suren gumazim. E Mosesɨn suren gumaziba. 29 * *E kamaghɨn fo, God akam Moses ganɨngi. Ezɨ gumazir kam, e fozir puvatɨ, a nguibar manamɨn gumazim.”

30 Ezɨ gumazir faragha damazimning okavɨzir kam, a kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ia akar bar igharazim mɨgeima, kɨ dɨgavir kuram gami! Gumazir nan damazimning akɨrizir kam, ia ghaze ia a gɨfozir puvatɨ, a nguibar manamɨn gumazim. 31 * *E fo, God gumazir arazir kurabagh amiba barazir puvatɨ. Gumazitam Godɨn ziam fɨva egh an ifongiamɨn gɨn mangɨtɨ, eghtɨ God a baragham. 32 Bar fomɨra iza datɨrɨkɨn, e eghaghanir katam baraghizir puvatɨ, gumazitamɨn damazimning okavizɨ amebam a batezɨ, gɨn gumazir mam an damazimning akɨri. 33 * *God gumazir kam amadaghan koghtɨ, a bizitam damighan kogham.”

34 * *Farisiba me akar kam baregha kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Manmagh ami? Arazir kuram bar nɨ avara, dughiar nɨn amebam nɨ batezimɨn ikegha iza datɨrɨghɨn, ezɨ nɨ ti en sure damuasa, o?” Egha me a batoghezɨma an azenan ghu.

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨziba, me mati men damaziba okafi

35 * *Iesus orazima me gumazir kam batoke, ezɨ a ghua a buri. Egha a batogha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Gumazamizibar Otarim nɨghnɨzir gavgavim an iti, o puvatɨ?”

36 Ezɨ a kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Gumazir Ekiam, Gumazamizibar Otarir kam a tina? Kɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikɨsɨ, kamaghɨn nɨ na mɨkɨm, a tina.”

37 * *Ezɨ Iesus a mɨgɨa ghaze, “Nɨ an ganigha gɨfa. A gumazir datɨrɨghɨn nɨ ko mɨgeim.”

38 Ezɨ gumazir kam kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, kɨ nɨghnɨzir gavgavim iti.” Egha Iesusɨn guamɨn tevimning apɨrigha an ziam fe.

39 * *Ezɨ Iesus ghaze, “Kɨ gumazamizibar araziba tuisɨghasa kɨ ize. Kɨ kamaghsua, gumazir damazir okavɨrɨziba me ganam, eghtɨ gumazir gariba, men damaziba okavigham. Bizir kam bagha, kɨ nguazir kamɨn ize.”

40 * *Farisin maba Iesusɨn boroghɨra ikia akar kam baraki. Egha me an azara, “Nɨ ghaze, e ti uaghan damaziba okafi, o?”

41 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ian damaziba okavizɨ, ia arazir kurabar osɨmtɨziba puvatɨghai. Egha ia ghaze, ‘En damaziba gari.’ Kamaghɨn amizɨ ian arazir kurabar osɨmtɨzim ikiavɨra iti.”

10

Iesus, a sipsipbagh eghuvir gumazir aghuim

1 Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ bar guizbangɨra ia mɨgei, gumazim sipsipbar dɨvazimɨn tiar akamɨn aven zuir puvatɨgha, tuavir igharazimɨn dɨvazimɨn ikiavkɨnigha aven ghu, a mati okɨmakɨar gumazim, egha gumazir igharazibar biziba okei. 2 Ezɨ gumazir tiar akamɨn aven zuim, a sipsipbagh eghuvir gumazim. 3 Tiar akamɨn garir gumazim a gumazir kam bagha tiam kui. Ezɨ sipsipba an tiarim barasi. Ezɨ a uabɨ uan sipsipbar ziaba vaghvagha dar diava, egha men akua azenan zui. 4 * *A uan sipsipbar akua azenan ghugha, egha uabɨ men faragha zui. Ezɨ sipsipba an tiarim baragha an gɨn zui. 5 Me gumazir igharazibar gɨn zuir puvatɨ. Me gumazir igharazibar tiaribagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir igharazim men dɨmtɨ, sipsipba an aregham.” 6 * *Iesus akar isɨn zuimɨn me mɨkeme, ezɨ me akar kamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ.

7 Kamaghɨn amizɨ, Iesus ua kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ bar guizbangɨra ia mɨgei, kɨ uabɨ, kɨ sipsipba aven zuir tiar akam. 8 * *Gumazir nan faragha izeziba, me bar okɨmakɨar gumaziba egha gumazamizibar biziba isir gumaziba. Ezɨ sipsipba me barazir puvatɨ. 9 * *Kɨ uabɨ kɨ tiar akam. Ezɨ gumazitam na bagh izɨ dɨvazimɨn aven mangɨghtɨ, God an akurvagham. Eghtɨ an aven mangɨghɨva egh azenan izam, egh daruva dagheba iniam.

10 “Okɨmakɨar gumazim, a sipsipba okɨmɨva me mɨsoghtɨma me arɨmɨghiram, egh me gasɨghasɨghasa izi. A bizir igharazitam damuasa izir puvatɨ. Ezɨ ko, kɨ ia angamɨra itir ikɨrɨmɨrim iniasa, kɨ ize, eghtɨ ikɨrɨmɨrir aghuarim guizbangɨra ia gizɨvagham.

11 * *“Kɨ uabɨ kɨ sipsipbagh eghuvir gumazir aghuim. Sipsipbagh eghuvir gumazir aghuim, a uan sipsipbar akurvaghsɨ me bagh aremegham. 12 * *Ezɨ gumazir dagɨar ingangarimra amim, a guizbangɨra sipsipbagh eghuvir gumazim puvatɨ, a sipsipbar ghuavim puvatɨ. Egh a sipsipbar gantɨ afiar atiatam izɨtɨ, a sipsipba ategh arɨmangɨgham. Eghtɨ afiar atiam sipsipbar amɨsɨ dar agɨntɨghtɨ, da tintinibar mangegham. 13 Gumazir kam uan ivezim iniasavɨra ingara iti. A guizbangɨra sipsipbagh nɨghnɨzir puvatɨ. Kamaghɨn, a sipsipba ategh arɨmangɨgham.

14-15  *“Kɨ uabɨ kɨ sipsipbagh eghuvir gumazir aghuim. Afeziam na gɨfozɨma, kɨ Afeziam gɨfozɨ moghɨra kɨ uan sipsipbagh fo, ezɨ nan sipsipba na gɨfo. Ezɨ kɨ sipsipbar akurvaghsɨ, me bagh aremegham. 16 * *Kɨ sipsipɨn maba uaghan iti, da dɨvazir kamɨn sipsipba puvatɨ. Ezɨ kɨ sipsipɨn kaba uaghan men aku izam, eghtɨ me nan tiarim baragham. Eghɨva me bar sipsipɨn okoruar vamɨra ikɨtɨ, sipsipbagh eghuvir gumazir vamɨra bar me geghuvam.

17 * *“Kɨ kamaghsua, kɨ ua dɨkavigh angamɨra ikiam, kamaghɨn kɨ aremeghasa ifonge. Kamaghɨn amizɨ, Afeziam bar na gifonge. 18 * *Gumazitam na mɨsueghtɨ kɨ aremeghan kogham. Puvatɨ. Kɨ uabɨ nan ifongiamɨn kɨ aremegham. Kɨ oveghamin gavgavim ikia, egha uaghan ua dɨkavamin gavgavim iti. Nan Afeziam kamaghɨn damuasa na mɨkeme.”

19 * *Judaba akar kam baregha ua uari tuiragha okoruar pumuning iti. 20 * *Egha gumazir avɨriba ghaze, “Duar kuram a gapasa, ezɨ an ongani. Manmaghsua ia an akam barasi?”

21 * *Ezɨ marazi ghaze, “Akar kam, a duar kuram gapazazir gumazimɨn akam puvatɨ. Eghtɨ duar kuram manmaghɨn gumazir damazim okavɨzim akɨrigham?”

Judaba me Iesusɨn apanimɨn iti

22 Ezɨ dughiar kamɨn, isar ekiamɨn dughiam Jerusalemɨn oto. Kar dughiar me fomɨra Godɨn Dɨpenim gɨnɨghnɨgha ghaze, Dɨpenir kam a God baghavɨra itir Dɨpenim. Ezɨ datɨrɨghɨn me dughiar kam gɨnɨghnɨsi. An orangtɨzimɨn dughiamɨn oto. 23  *Ezɨ Iesus Godɨn Dɨpenimɨn ikia Solomonɨn Azuarimɨn aven arui. 24 * *Ezɨ Judaba iza an okarigha kamaghɨn an azara, “Dughiar manamra nɨ deravɨra e mɨkɨmam, nɨ bar tinara? Nɨ gumazir kamra, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, egh nɨ deravɨra e mɨkɨm.”

25 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ ia mɨkemegha gɨfa, ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim nan ikian aghua. Kɨ ingangariba bar uan Afeziamɨn ziamɨn dagh ami, ezɨ ingangarir kaba nan gun mɨgɨa ian akakasi, kɨ tinara. 26 * *Egha ia nan sipsipba puvatɨ, kamaghɨn amizɨma ia nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ. 27 * *Nan sipsipba nan tiarim barasi, ezɨ kɨ me gɨfozɨ, me nan gɨn izi. 28 * *Kɨ zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim me ganɨdi, eghtɨ me ovengan kogham. Bar puvatɨ. Eghtɨ gumazitam nan dafarimɨn me batueghan kogham. 29 * *Nan Afeziam me isa na ganɨngi. Egha an gavgavim bar ekevegha, bizir igharazibar gavgaviba, bar dagh afira. Kamaghɨn amizɨ, gumazitam an dafarimɨn me batueghan kogham. 30 * *Ezɨ kɨ uan Afeziam ko, ga gumazir vamɨran mɨn iti.”

31 * *Judaba akar kam baregha me ua a ginivasa dagɨaba isi. 32 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Nan Afeziam na mɨkemezɨ, kɨ ingangarir aghuir avɨribagh amizɨ, ia dar gani. Egha, ia ingangarir kabar manamra gɨnɨghnɨgha egha dagɨabar na ginivasa?”

33 * *Ezɨ Judaba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E ingangarir aghuitam gɨnɨghnɨgha dagɨaba fɨ nɨ mɨkɨnasa, puvatɨ. Nɨ Godɨn danganim iniasa, kamaghɨn amizɨ, e dagɨaba nɨ mɨkɨnasa. Nɨ pura gumazir kɨnim, egha nɨ kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nɨ uabɨ nɨ God.”

34 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ian Arazir Moses Osirizimɨn aven, akar kam iti, ‘God ghaze, “Iarara godba.” ’ 35 * *Fomɨra God akar kamɨn gun gumazamizibav keme, egha me mɨgɨa ghaze, me godba. Ezɨ e fo, Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam zurara ikɨva, egh ragh igharagh otoghan kogham. 36 * *Ezɨ ko, Afeziam uabɨ na mɨsefe, egha na amadazɨma kɨ nguazimɨn ize. Egha kɨ ghaze, ‘Kɨ Godɨn Otarim,’ ezɨ manmaghsua ia ghaze, ‘Nɨ Godɨn danganim iniasa?’

37 “Kɨ uan Afeziamɨn ingangarim damuan koghtɨ, ia nɨghnɨzir gavgavim nan akamɨn ikian markɨ. 38 * *Ezɨ kɨ an ingangarim gami. Ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim nan akamɨn ikian aghuaghɨva, ia nɨghnɨzir gavgavim nan ingangarir kɨ amizibar ikɨ. Egh ia deravɨra fofoziba ko nɨghnɨziba kamaghɨn da ini, Afeziam nan aven iti, ezɨ kɨ Afeziamɨn aven iti.”

39 * *Egha me uam an suighasava amima, a men tongɨn suiaghɨrɨgha ghu.

40 * *Egha Iesus uamategha ghua Jordanɨn Fanem abigha vongɨn ghu. Egha ghua danganir Jon fomɨra gumazamiziba ruezimɨn oto, egha a danganir kamɨn iti. 41 Ezɨ gumazamizir avɨriba a bagha iza kamaghɨn a mɨgei, “Guizbangɨra, Jon gavgavim uan akam danɨngasa mirakelɨn arazitam gamizir puvatɨ. Jon gumazir kamɨn gun mɨkemezir akaba, da bar guizbangɨra.” 42 * *Iesus danganir kamɨn itir dughiamɨn, gumazamizir avɨrim nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Iesus Judian Distrik ko Jerusalemɨn nguibamɨn ghuzɨma, gumazir aruaba a mɨsueghtɨ an aremeghasa

11

(Sapta 11--12)

Lasarus aremegha gɨfa

1 * *Gumazir mam Lasarus, an arei. A Betanin nguibamɨn gumazim. Betanin nguibam, Maria uan avenamebam Marta ko aning itir nguibam.* 2 * *(Marian kamra, a mughuriar aghuim zuir borem isa Ekiamɨn dagarimning ginge, egha uan dapanir arɨzibar anedɨsi. Datɨrɨghɨn an dozim Lasarus arei.) 3 * *Ezɨ an amizimning Iesus bagha akam amada, “Ekiam, gumazir nɨ bar ifongezim, an arei.”

4 * *Ezɨ Iesus oregha, kamaghɨn aning mɨgei, “Kar gumazim aremegh bar gɨvaghamin arɨmariam puvatɨ. Kar gumazamizibar amutɨ, me Godɨn gavgavimɨn ganɨva egh ziar ekiam a danɨngamin arɨmariam. Ezɨ tuavir kamra, Godɨn Otarim uaghan ziar ekiam iniam.” 5 Iesus bar Marta ko an afumim ko Lasarus, me gifonge. 6 Ezɨ a Lasarusɨn arɨmariamɨn akam baregha, ua dughiar pumuningɨn nguibar a itir kamɨn ikiavɨra iti.

7 Egha a gɨn suren gumazibav gɨa ghaze, “E uamategh Judian Distrighɨn mangam.”

8 * *Ezɨ suren gumaziba a mɨgɨa ghaze, “Tisa, boghɨmra Judian Distrighɨn itir gumaziba, me dagɨabar nɨ ginivasava ami. Ezɨ nɨ uamategh Judian Distrighɨn mangasa, a?”

9 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Dughiar vamɨra aruem ti 12plan auan gari, o? Gumazim aruemɨn aruava, angazangarimɨn gara, kamaghɨn an asaghpora irir puvatɨ. 10 * *Ezɨ gumazim dɨmagarimɨn aruava, a ganamin angazangariba puvatɨ, kamaghɨn an asaghpor iram.”

11 * *Iesus mɨkemegha gɨvagha, gɨn ua kamaghɨn me mɨgei, “En roroam Lasarus an akui. Eghtɨ kɨ mangɨva a gaghuraghtɨ a ua dɨkavigham.”

12 Ezɨ suren gumaziba an akar kam baregha kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, a dakuigh arɨmariam gɨvagham.” 13 Suren gumaziba me kamaghɨn fozir puvatɨ, Iesus ghaze, Lasarus aremegha gɨfa. Me ghaze, Iesus Lasarusɨn mɨgɨa ghaze, a puram akui.

14 Ezɨ datɨrɨghɨn Iesus deravɨra kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Lasarus an aremegha gɨfa. 15 Ezɨ kɨ ia gɨnɨghnɨsi, egha kɨ fo, bizir kam ia damutɨ, ia nɨghnɨzir gavgavim ikiam. Kamaghɨn, kɨ a ko dughiar kamɨn ikezir puvatɨgha, kɨ bar akonge. Ezɨ datɨrɨghɨn e a bagh mangam.”

16 * *Iesus mɨkemegha gɨvazɨma, Tomas an ziar mam Fufuzim, a kamaghɨn suren gumazir igharazibav gei, “E uaghan uan Tisa ko mangɨva, a ko ovengam.”

Iesus ghaze, Kɨ uabɨ, kɨ gumazir gumazamizibagh amima me ua dɨkavim, egha kɨ uabɨ, kɨ gumazir ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim

17 Ezɨ Iesus uan suren gumaziba ko ghuava Betanin nguibamɨn boroghɨn zui, egha kamaghɨn oraki, Lasarus 4plan aruebar mozimɨn ike. 18 * *Betanin nguibam a Jerusalemɨn boroghɨn iti, tuavimɨn ruarim a 3 kilomitan tu. 19 Ezɨ Judian gumazamizir avɨriba iza Marta ko Marian gara iti. Aningɨn dozimɨn ovevem bagha, me aningɨn akurvaghamin mɨgɨrɨgɨar tabav kɨmtɨ aningɨn navimning deraghasa, me ize. 20 Ezɨ Marta orazima, Iesus izima, a Maria ataghizɨ a dɨpenimɨn itima a ghua tuavimɨn Iesus bato.

21 * *Egha Marta kamaghɨn Iesus mɨgei, “Ekiam, nɨ kagh ikezɨ, nan dozim aremeghan koghai! 22 * *Ezɨ kɨ uaghan fo, nɨ datɨrɨghɨn bizitam bagh Godɨn azaraghtɨ a nɨ danigham.”

23 Ezɨ Iesus a mɨgei, “Nɨn dozim ua dɨkavigham.”

24 * *Ezɨ Marta a mɨgei, “Kɨ fo, a nguazim gɨvaghamin dughiamɨn dɨkavigham, dughiar gumazamiziba bar dɨkavamim.”

25 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ uabɨ, kɨ gumazir gumazamizibagh amima me ua dɨkavim, egha kɨ uabɨ, kɨ gumazir ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim. Gumazitam, nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨva aremegh, an angamɨra ikɨvɨra ikiam. 26 * *Ezɨ gumazamiziba bar angamɨra ikia egha nɨghnɨzir gavgavim nan iti, me aremeghan kogham. Puvatɨ. Me angamɨra ikɨ mamaghɨra ikiam. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim akar kabar iti, o puvatɨ?”

27 * *Ezɨ Marta kamaghɨn Iesus mɨgei, “Are, Ekiam! Kɨ nɨghnɨzir gavgavim ikia fo, nɨ Godɨn Otarim. Nɨ gumazir kam God nguazimɨn nɨ amangasa mɨkeme, Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim.”

Iesus Lasarusɨn apangkuvigha azi

28 Marta kamaghɨn mɨkemegha, ghua uan afumim Marian dia. Egha nɨmɨra Marian kuarim gatɨgha kamaghɨn a mɨgei, “Tisa ize, egha nɨ bagha azai.” 29 * *Ezɨ Maria kamaghɨn oregha, zuamɨra dɨkavigha Iesus bagha ghu. 30 (Iesus tɨghar nguibamɨn otivam. A danganir Marta faragha a batozɨ naghɨra iti.) 31 Ezɨ Judaba Marian apangkuvigha a ko dɨpenimɨn iti, egha an garima, a zuamɨra dɨkavigha azenan ghu. Ezɨ me an gɨn zui. Me ghaze, a ti aziasa mozimɨn zui.

32 * *Ezɨ Maria ghua Iesus itir danganir kamɨn otogha Iesus bato. Egha a Iesusɨn suemningɨn boroghɨra tevimning apɨrigha, kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, nɨ ti kagh ikezɨ, nan dozim aremeghan koghai.”

33 Ezɨ Iesus Marian garima, an azi. Egha a Judan Marian gɨn izezibar garima, me uaghan azi. Ezɨ a bar men apangkuvigha uaghan aziasava ami. 34 Egha a kamaghɨn men azara, “Ia managh anefa?”

Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Ekiam, nɨ izɨ ganigh.”

35 * *Ezɨ Iesus azia teriba iri. 36 Ezɨ Judaba an ganigha kamaghɨn uariv gei, “Ia munagh gan. A gumazir kam bar a gifonge.”

37 * *Ezɨ marazi ghaze, “A gumazir damaziba okaviziba akɨrizɨma, me ua gari. Egha a gumazir kamɨn akurazɨ, an aremeghan koghai. A ti manmaghsua an akuraghan aghua?”

Iesus Lasarus gamizɨma, a ua dɨkafi

38 * *Ezɨ Iesus ua bar osemegha, ghua mozimɨn oto. Mozir kam a dagɨar mozim, me mɨghsɨamɨn an ingari. Ezɨ dagɨar ekiar mam an tiar akam avara. 39 Ezɨ Iesus ghaze, “Ia dagɨam puegh munagh amadagh.”

Ezɨ gumazir aremezimɨn amizim Marta, a kamaghɨn Iesus mɨgei, “Ekiam, an kuam 4plan aruebar mozimɨn ike. An kuamɨn mughuriar kuram otivam.”

40 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ faragha nɨ mɨkemegha gɨfa, nɨ nɨghnɨzir gavgavim ikɨva, egh nɨ Godɨn gavgavir ekiamɨn ganam.”

41 Egha me dagɨam puegha munagh amadazɨ, Iesus kogha overiamɨn gara kamaghɨn mɨgei, “Afeziam, nɨ na barasi, kamaghɨn amizɨ kɨ nɨ mɨnaba. 42 * *Kɨ fo, nɨ zurara na barasi. Ezɨ kɨ gumazir kagh tuivighav itibagh nɨghnɨgha, kamaghɨn ifonge, me kamaghɨn fogh suam, nɨ na amadazɨ kɨ ize. Kamaghɨn kɨ akar kam gami.”

43 Iesus mɨkemegha gɨvagha, a pamtem dɨa ghaze, “Lasarus, nɨ azenan izɨ.” 44 Ezɨ Lasarus ua dɨkavigha azenan ize. An sueba ko aghariba ko guam, me inimɨn da nomke.

Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia inim adegh, egh aneteghtɨ, a daru.”

Gumazir dapaniba Iesus mɨsueghtɨ
an aremeghasa akam mɨsoke

(Matyu 26:1-5; Mak 14:1-2; Luk 22:1-2)

45 * *Ezɨ Judan gumazamizir iza Maria ko itiba, men avɨrim Iesus amizir bizir kamɨn ganigha kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim an iti. 46 * *Ezɨ men marazi Farisiba bagha ghuegha bizir Iesus amizir kamɨn gun me mɨgei.

47 Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazir ekiaba ko Farisiba, me Judan kotɨn aven itir gumaziba bar men diagha me akuvagha kamaghɨn me mɨgei, “E manmaghɨn damuam? Gumazir kam mirakelɨn avɨrim gami! 48 E aneteghtɨ an arazir kam damuvɨra ikɨtɨ, kamaghɨn gumazamiziba bar nɨghnɨzir gavgavim an ikiam. Eghtɨ Romɨn gumazir ekiaba izɨva en Godɨn Dɨpenim ko en adarazi saram asɨghasigham.”

49 Ezɨ men tongɨn gumazir mam, an ziam Kaiafas, an azenir kamɨn ofa gamir gumazibar dapanim. A kamaghɨn me mɨgei, “Ia fofoziba bar puvatɨ. 50 * *Ia ti arazitam gɨfozir puvatɨ, a ian akurvagham. Kamaghɨn a dera, gumazir vamɨra gumazamizibar danganim inigh egh aremegham. Puvatɨghtɨma, en adarazi bar ovegham.”

51 * *Kaiafas uabɨ uan nɨghnɨzimɨn akar kam mɨkemezir puvatɨ. A azenir kamɨn ofa gamir gumazibar dapanimɨn iti. Egha an arazir Godɨn akam inigha izimɨn mɨrara mɨgɨa ghaze, Iesus a Judabar akurvaghsɨ aremegham. 52 * *Ezɨ Iesus Judabar akurvaghsɨvɨra aremeghan kogham. Puvatɨ. A Godɨn borir tintinibar itiba bagh aremegh me akuvaghtɨ me vamɨran otogham. 53 * *Ezɨ dughiar kamɨn ikegha ghua, gumazir aruaba Iesus mɨsueghtɨma an aremeghasa tuaviba buria egha akabar kɨri.

54 * *Kamaghɨn amizɨ, Iesus Judabar tongɨn uabɨ azenim gatɨgha aruir puvatɨ. Egha a nguibar kam ategha ghua, gumazamiziba puvatɨzir danganim boroghɨn itir nguibar mamɨn iti. Nguibar kam, an ziam Efraim. A uan suren gumaziba ko, me nguibar kamɨn iti.

55 * *Ezɨ God Israelia Gitazir Dughiamɨn isar ekiam roghɨra ize. Kamaghɨn tintinimɨn nguibabar gumazamiziba, Godɨn damazimɨn uari zuasa Jerusalemɨn ghue. 56 * *Egha me Iesus bagha ruiavɨra iti. Me Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven tuivighav ikia, egha me uarir tongɨn kamaghɨn uarir azangsɨsi, “Ia manmaghɨn nɨghnɨsi? A ti izɨ isar ekiamɨn dughiamɨn ganam, o puvatɨgham?” 57 Ezɨ gumazir aruaba ko Farisiba me gumazamizibav kemegha gɨfa, gumazitam danganir Iesus itim gɨfogh, egh me mɨkemegh. Eghtɨ me an suiragh kalabus darɨghasa.

12

Maria mughuriar aghuim zuir borem Iesusɨn dagarimning ginge

(Matyu 26:6-13; Mak 14:3-9)

1 * *Ezɨ 6plan dughiaba ikiavɨra itima, God Israelia Gitazir Dughiamɨn isar ekiam otivasa. Ezɨ dughiar kamɨn Iesus Betanin nguibamɨn ghu. Betani a Lasarusɨn nguibam, a gumazir Iesus mozimɨn a gamizɨma a ua dɨkavizim. 2 * *Ezɨ me nguibar kamɨn Iesusɨn ziam fasa dagheba isai. Ezɨ Marta dagheba tui. Ezɨ Lasarus, a gumazir Iesus ko dakozimɨn apiaghav ikia apibar mav. 3 * *Ezɨ Maria, mughuriar aghuim zuir borer ivezim bar pɨn kozim inigha iza Iesusɨn dagarimning ginge, egha uan dapanir arɨzimɨn an dagarimning adɨsi. Ezɨ borer kamɨn mughuriar aghuim dɨpenim bar a koro. 4 * *Ezɨ an suren gumazir mam, Judas Iskariot, a gumazir gɨn Iesus isa apanibar agharim gatɨzim, a kamaghɨn mɨgei, 5 * *“Manmaghsua kav borer kam 300 silvan dagɨaba bagh anemangan aghua, eghtɨ e an dagɨaba inighɨva gumazamizir onganarazibar anɨngam?” 6 * *Judas onganarazir gumazamizibagh nɨghnɨzir puvatɨ, egha a kamaghɨn mɨgei. Puvatɨ. An okɨmakɨar gumazim. Iesusɨn adarazir dagɨabar mɨtarim an gara iti, ezɨ a dughiar mabar da okei.

7 * *Ezɨ Iesus akar kam baregha kamaghɨn me mɨgei, “Amizir kam atakigh! Eghtɨ bizir an amizir kamɨn nɨghnɨzim ikɨvɨra ikɨ mangɨ dughiar kɨ aremeghtɨ me na mozim datɨgham. 8 * *Gumazir onganaraziba ia ko ikɨvɨra ikiam. Ezɨ kɨ ia ko zurara ikɨvɨra ikian kogham.”

Ofa gamir gumazir ekiaba Lasarus mɨsueghtɨ an aremeghasa, akam mɨsosi

9 * *Ezɨ Judan avɨrir ekiam oregha me fo, Iesus Betanin nguibamɨn iti. Ezɨ me a bagha izi. Me Iesusɨn ganasavɨra izir puvatɨ. Me fo, Iesus faragha Lasarus mozimɨn a gamizɨma a ua dɨkafi. Ezɨ me uaghan Lasarusɨn ganasa. 10 Kamaghɨn amizɨ, ofa gamir gumazir ekiaba uaghan Lasarus mɨsueghtɨ an aremeghasa akam mɨsosi. 11 * *Me fo, Judan avɨriba Iesus Lasarus gamizir bizim gɨnɨghnɨsi, egha me ofa gamir gumazir ekiaba ategha akɨrim ragha me gasara, egha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, me uaghan Lasarus mɨsoghasava ami.

Iesus atrivimɨn mɨn
Jerusalemɨn aven zui

(Matyu 21:1-11; Mak 11:1-11; Luk 19:28-40)

12 Ezɨ gumazamizir avɨriba God Israelia Gitazir Dughiamɨn isar ekiamɨn ganasa iza Jerusalemɨn iti. Boghɨnaronra Iesus Lasarusɨn dɨpenimɨn ame. Ezɨ datɨrɨghɨn gumazamiziba kamaghɨn oraki, Iesus roghɨra iza Jerusalemɨn otivasa. 13 * *Ezɨ me uan dafaribar okavir aghuabar suigha ghua tuavimɨn Iesus batogha me kamaghɨn dei:

“Hosana!

Ia Godɨn ziam fɨ!

Gumazir Ekiamɨn ziam ko gavgavimɨn izim,

God deragh a damu!

A Israelian Atrivim!”

14 Ezɨ Iesus donkin mam inigha a gaperagha zui, mati Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn:

15 * *“Ia Saionɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba, ia atiatingan markɨ.

Ia gan, ian atrivimra mara, ia bagha izi!

A donkin nguzim gaperagha izi.”

16 * *Dughiar kamɨn an suren gumaziba akar kabar mɨngaribagh fozir puvatɨ. Egha gɨn God ziar ekiam isa Iesus ganigha gɨvazɨma, me akar Godɨn Akɨnafarimɨn itim ginɨrɨgha me fo, a Iesusra mɨgei. Egha me ua bizir gumazamiziba Iesus gamizim gɨnɨghnɨsi.

17 * *Lasarus aremegha mozimɨn itir dughiam, gumazamizir avɨrim Iesus ko ikia egha Iesusɨn garima, a Lasarus mozimɨn an diagha a gamizɨma a ua dɨkafi. Ezɨ datɨrɨghɨn gumazamizir kaba, Iesus amizir bizir kamɨn gun mɨgɨavɨra iti. 18 Ezɨ gumazamiziba orazi a mirakelɨn kam gamizɨ, me a bagha ghua tuavimɨn a bato. 19 * *Ezɨ Farisiba ganigha, me uarir tongɨn kamaghɨn uariv gei, “Ia an gan! Bizir e damuamin kam, a datɨrɨghɨn otoghan kogham. Gumazamiziba bar an gɨn zui.”

Grighɨn marazi Iesusɨn ganasa

20 Ezɨ dughiar kamɨn, gumazamiziba isar ekiamɨn Godɨn ziam fasa Jerusalemɨn ghuavanabo, ezɨ men tongɨn, Grighɨn marazi uaghan iti. 21 * *Egha Grighɨn gumazir kaba Filip bagha ize. (Filip a Betsaidan nguibamɨn gumazim, a Galilin Distrighɨn iti.) Egha me kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ekiam, e Iesusɨn ganasa ifonge.” 22 Ezɨ Filip ghua Andru mɨkemegha aning uaghara ghua Iesus mɨgei.

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn aningɨn akam ikaragha ghaze, “Dughiar Gumazamizibar Otarim ziar ekiam iniamim, an otogha gɨfa. 24 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, witɨn ovɨzitam nguazim girɨgh egh aremeghan koghɨva, a uabɨra ikiam. An aremegh, uam aghungɨva witɨn ovɨzir avɨriba mɨsɨvam. 25 * *Gumazamizir uabɨra uan ikɨrɨmɨrim gifongeziba, me aremegham. Ezɨ gumazamizir nguazir kamɨn ikia uabɨ uan ikɨrɨmɨrimɨn aghuaziba, me angamɨra itir ikɨrɨmɨrimɨn suiragh mangɨ zurara ikɨvɨra ikiam. 26 * *Ezɨ gumazir nan ingangarim damuasa ifongeziba, me nan gɨn izɨ. Egh nguibar kɨ itim, nan ingangarir gumazamiziba uaghan na ko ikiam. Eghtɨ gumazamizir nan ingangarim gamiba, Afeziam ziar ekiam me danɨngam.”

Iesus uan ovevem mɨgei

27 * *Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Datɨrɨghɨn nan navim bar osemegha nɨghnɨzir avɨriba iti. Eghtɨ kɨ manmagh mɨkɨmam, ‘Afeziam, datɨrɨghɨn na bativamin bizir kam, nɨ a batokegh?’ Ezɨ puvatɨ. Kɨ kamaghɨn mɨkɨman kogham. Osɨmtɨzir dughiar kamɨn otivim a mar otiv. Bizir kam bagha kɨ ize. 28 * *Afeziam nɨ uan ziam damutɨ, an ekefegh!”

Iesus mɨkemegha gɨvazɨma, tiarir mam Godɨn Nguibamɨn izaghira ghaze, “Kɨ uan ziam gamizɨma an ekevegha gɨfa, eghtɨ kɨ ua kamaghɨn damuam.”

29 * *Ezɨ gumazamizir roghɨra tughav itiba, me tiarir kam baraki, egha me kamaghɨn mɨgei, “Ararim dagara!”

Ezɨ marazi ghaze, “Enselɨn mam a mɨgei!”

30 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn akam ikaragha ghaze, “Akar ia datɨrɨghɨn oraghazir kam, a nan akurvaghasa izezir puvatɨ. A ian akurvaghasa ize. 31 * *Datɨrɨghɨn God nguazir kamɨn gumazamizibar araziba tuisɨgham. Egh nguazir kam gativazir gumazir dapanim Satan a batuegham. 32 * *Datɨrɨghɨn kɨ nguazimɨn iti, ezɨ gɨn me ter ighuvimɨn na guragham, eghtɨ dughiar kamɨn kɨ gumazamiziba bar me damutɨ me na bagh izam.”* 33 * *(Iesus mɨgɨrɨgɨar kam gamua a uan ovengamimɨn arazimɨn gun mɨgei.)

34 * *Ezɨ gumazamiziba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E kamaghɨn Moses Osirizir Arazibar akam baraki, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim otogh, egh ikɨ mamaghɨra ikiam. Egha manmaghsua nɨ ghaze, ‘Me Gumazamizibar Otarim fegh ter ighuvimɨn aneguragham?’ Gumazamizibar Otarir kam, a bar tinara?”

35 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Dughiar ovezimɨn angazangarim ian tongɨn ikiam. Datɨrɨghɨn angazangarim ian ikiavɨra iti, ezɨ ia angazangarimɨn aven daru. Puvatɨghtɨ, mɨtatem ia avaragham. E fo, gumazim mɨtatemɨn arui, a fozir puvatɨ, a managh zui. 36 * *Angazangarim datɨrɨghɨn ia ko ikiavɨra iti, eghtɨ ia nɨghnɨzir gavgavim angazangarimɨn ikɨ. Kamaghɨn ia angazangarimɨn gumazamizibar mɨn otivigham.”

Judan gumazir avɨrim nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir puvatɨ

Iesus gumazamiziba ko mɨkemegha gɨvagha, me ategha ghua men modo. 37 * *Me an garima a mirakelɨn avɨrim gami. Ezɨ me nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. 38 * *God kamaghsua, an akam inigha izir gumazim Aisaian akam guizbangɨra otogham. Aisaia kamaghɨn mɨkeme:

“Ekiam, tina en akam nɨghnɨzir gavgavim an iti?

Terara, Ekiam, uan ingangarir gavgaviba isa men akazɨ,

me dar gani?”

39 Me nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨzir bizimɨn mɨngarim, Aisaia uaghan akar igharazir mamɨn an osiri. A kamaghɨn mɨgei:

40 * *“God kamaghsua, me bizitamɨn ganan koghɨva,

egh me naviba akamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham.

Egh me navibagh iragh ua na bagh izɨtɨ,

kɨ me damightɨ me ua deraghan kogham.

Kamaghɨn God men damazibagh amizɨ da okafi,

ezɨ me gari puvatɨ.

Egha men nɨghnɨzibagh amizɨ

me ongani.”

41 * *Aisaia Iesusɨn angazangarim ko gavgavimɨn ganigha, kamaghɨn an an gurara mɨgei. 42 * *Guizbangɨra, gumazir dapanir avɨrim uaghan nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti. Egha me Farisibar atiatigha, uan nɨghnɨzir gavgavimɨn gun mɨgeir puvatɨ. Me atiatigha ghaze, Farisiba men anogoreghtɨ me ua God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ikian kogham. 43 * *Gumazamiziba men ziaba fasa me bar ifonge, egha God men ziaba fasa me ifongezir puvatɨ.

Akar Iesus mɨkemezim, a gumazamizibar araziba tuisɨgham

44 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn diagha ghaze, “Gumazir nɨghnɨzir gavgavim nan itim, a nɨghnɨzir gavgavim narara itir puvatɨ. A nɨghnɨzir gavgavim Afeziar na amadazɨ kɨ izezim uaghan an iti. 45 * *Ezɨ gumazir nan garim, a uaghan Afeziar na amadazɨ kɨ izezimɨn gari. 46 * *Kɨ kamaghsua, gumazir nɨghnɨzir gavgavim nan itiba, me bar mɨtatemɨn ikian kogham. Bizir kam bagha kɨ angazangarimɨn mɨn nguazir kamɨn ize.

47 * *“Gumazitam nan akam baregha nan gɨn zuir puvatɨ, kɨ jasɨn mɨn a tuisɨghan kogham. Kɨ nguazimɨn gumazamizibar jasɨn ikiasa izezir puvatɨ. Kɨ men akurvaghasa ize. 48 * *Ezɨ gumazim akɨrim na gasara egha nan akam inizir puvatɨ, a kot iti, eghtɨ jas a tuisɨgham. Akar kɨ mɨkemezim, a nguazim gɨvaghamin dughiamɨn an an araziba tuisɨgham. 49 * *Kɨ uabɨ uan nɨghnɨzimɨn mɨgeir puvatɨ. Afeziam na amadazɨ kɨ ize. A uabɨ akaba bar na mɨkeme, ezɨ kɨ dar gun mɨgei. 50 * *Ezɨ kɨ fo, Afeziamɨn akam gumazamizibar amutɨ, me zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Kamaghɨn amizɨ, akar kɨ mɨkemezir kaba bar, Afeziam na mɨkemezɨ moghɨn kɨ dar gun mɨgei.”

Iesus kamaghɨn suren gumazibav gɨa ghaze, a me ategh ua Afeziam bagh mangam

13

(Sapta 13--17)

Iesus uan suren gumazibar dagariba rue

1 * *Dughiar kam, God Israelia Gitazir Dughiam a gurumzaraghan otivam. Ezɨ Iesus fo, a mangamin dughiam otozɨ, a nguazir kam ategh uan Afeziam bagh mangasava ami. A uan gumazamizir nguazir kamɨn itiba a fomɨra bar me gifonge, egha me gifueghavɨra ikia ghua an areme. 2 * *Ezɨ guaratɨzir kamɨn me apa iti. Satan faragha nɨghnɨzir Iesus isɨ apanibar dafarim darɨghamim isa Judasɨn navim gatɨgha gɨfa. Judas, a Saimon Iskariotɨn otarim. 3 * *Iesus kamaghɨn fo, Afeziam bizibar amuamin gavgavim bar a isa a ganɨngi. A uaghan kamaghɨn fo, God anemadazɨ a ize, egh a ua God bagh mangam. 4 * *Kamaghɨn amizɨ, Iesus dagher dakozim ategha dɨkavigha uan korotiar ruarim suegha, taulɨn mam inigha uan ivariam gike. 5 Egha dɨpam itarir mam gingegha maghɨra uan suren gumazibar dagariba ruegha, taulɨn uan ivariam amɨghɨrɨzimɨn men dagariba adɨsi. 6 * *Egha a Saimon Pita bagha izezɨ Pita an azara, “Ekiam, nɨ ti nan dagariba ruam, o?”

7 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Bizir kɨ datɨrɨghɨn amim, nɨ a gɨfozir puvatɨ, nɨ gɨn a gɨfogham.”

8 * *Ezɨ Pita a mɨgɨa ghaze, “Nɨ nan dagariba ruan markɨ. Bar markɨ!”

Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ nɨn dagariba rueghan koghtɨ, nɨ na ko ikian kogham.”

9 Ezɨ Saimon Pita a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, mamaghɨn nɨ nan dagaribara ruan markɨ. Nɨ nan dagariba ko dafariba ko dapanim sara, bar da ruegh!”

10 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Gumazir ruegha gɨvazim, zuegha gɨfa, a ua ruan markɨ. A pura dagaribara ruegh bar zuegham. Ezɨ ia bar moghɨra zuegha gɨvagha iti. Ezɨ ian gumazir vamɨra, a zuezir puvatɨ.” 11 (Iesus gumazir a isɨ apanibar dafaribar arɨghamim, an a gɨfogha gɨfa. Egha kamaghɨn mɨgei, “Ia bar moghɨra zuezɨ, ian vavɨra zuezir puvatɨ.”)

12  *Iesus men dagariba ruegha gɨvagha, uan korotiar ruarim uam anerugha, ghua uan danganim gapera. Egha kamaghɨn men azai, “Kɨ ia bagha amizir bizir kamɨn mɨngarim, ia a gɨfoz, o? 13 * *Ia ‘Tisa’ na garɨgha ‘Ekiam’ na garɨsi. Guizbangɨra, kɨ Tisa egha kɨ ian Ekiam. Egha bar deragha ia kamaghɨn mɨgei. 14 * *Kɨ, ian Ekiam ko ian Tisa, egha kɨ ian dagariba rues. Ezɨ ia uaghan uarira uarir dagariba ruegh. 15 * *Kɨ arazim ian aka, ezɨ ia uaghan arazir kɨ datɨrɨghɨn ia gamizir kamra damu. 16 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ingangarir gumazamizir kɨnitam uan ekiam gafirazir puvatɨ. Ezɨ akam inigha izir gumazim o amizim, a gumazir anemadazir a ghuzim gafirazir puvatɨ. 17 * *Ezɨ datɨrɨghɨn ia arazir kɨ amizir kamɨn mɨngarim gɨfogha gɨfa, kamaghɨn ia deraghvɨra an gɨn mangɨva, egh ia bar akuegham.

18 * *“Kɨ bar ia mɨgeir puvatɨ. Kɨ gumazir kɨ ua bagha mɨsevezibagh fo. Egha kɨ kamaghɨn fo, akar Godɨn Akɨnafarimɨn itim, a guizbangɨram otivam. Akar kam kamakɨn ‘Gumazir na ko dagheba apim, nan apanimɨn oto.’ 19 * *Bizir kam tɨghar otivam, ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ia mɨkemegha gɨfa. Eghtɨ kamaghɨn a gɨn otoghamin dughiam, ia kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim ikɨ fogh, Kɨ Uabɨ Kɨ Kamaghɨn Iti.* 20 * *Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, gumazir manam ingangarir gumazir kɨ amadazim inigha deravɨra a gami, gumazir kam na inigha deravɨra na gami. Gumazamizir na iniziba, me Godɨn na amadazɨ kɨ izezim ini.”

Judas Iesus isɨ
apanibar dafaribar arɨgham

(Matyu 26:20-25; Mak 14:17-21; Luk 22:21-23)

21 * *Iesus bizir kabav kemegha gɨvagha, an navim bar a baseme. Egha a bighavɨra kamaghɨn mɨgei, “Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ian tav na isɨva gumazir nan apanim gamibar agharim darɨgham.”

22 A kamaghɨn mɨkemezɨ, an suren gumaziba vaghvagha uari uarir gari. Me fozir puvatɨ, Iesus tina mɨgei. 23 * *Egha suren gumazibar mav, gumazir Iesus bar ifongezim, a bar Iesusɨn boroghɨra iti. 24 Ezɨ Saimon Pita benim akuigha a mɨgei, “Nɨ an azaragh, a tina mɨgei?”

25 Ezɨ suren gumazir kam uan dapanim isa Iesusɨn afarɨzim boroghɨram atɨgha, kamaghɨn an azara, “Ekiam, nɨ tina mɨgei?”

26 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ dagher otevir kam inigh itarim darugh uam a inigh, egh gumazitam danɨngam. A gumazir kamra, kɨ a mɨgei.” Egha a dagher otevim isa itarim garugha uam a inigha Judas ganɨngi, a Saimon Iskariotɨn otarim. 27 * *Ezɨ Judas dagher kam inigha gɨvazɨ, dughiar kamra Satan an navir averiamɨn aven ghua a gapasa. Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Bizir nɨ damuasa ifongezim, nɨ zuamɨra a damigh!” 28 Gumazir dakozimɨn apiaghav itiba, me bar akar Iesus Judas mɨkemezir kam baregha, me akamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ. 29 * *Judas dagɨabar mɨtarimɨn gari. Ezɨ marazi ghaze, Iesus ti isar ekiam bagha bizibagh ivezasa a mɨkeme, o a mangɨ biziba gumazir onganarazibar anɨngam. 30 Ezɨ Judas dagher otevir kam inigha gɨvagha, zuamɨra azenan ghu. Ezɨ amɨnim bar pɨri.

Iesus Akar Gavgavir Igiam suren gumazibagh anɨdi

31 * *Judas azenan ghugha gɨvazɨma, ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Datɨrɨghɨn Gumazamizibar Otarimɨn ziar ekiam azenan oto. God uan Otarim isa gumazamizibar akazɨ Otarim me damutɨ me fogham, God ziar bar ekiam iti. 32 * *God uan ziar ekiam pɨrafɨ, uan Otarim isɨ gumazamizibar akaghtɨ me fogham, Gumazamizibar Otarim ziar ekiam iti. Egh God zuamɨra a pɨrafagh ziar ekiam a danɨngam. 33 * *Nan boriba, dughiar otevimra kɨ ia ko ikiam. Eghtɨ ia na buriam. Kɨ Judabav kemezɨ moghɨn, akar kamra kɨ ua ia mɨgei, ia danganir kɨ mangamim, ia an mangan kogham. 34 * *Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ Akar Gavgavir Igiam ia ganɨdi, a kamakɨn, ia uari uarigh ifongegh. Kɨ bar ia gifonge, ezɨ kamaghɨra ia uari uarigh ifongegh. 35 * *Ia uari uarigh ifongeghtɨ, gumazamiziba bar arazir kamɨn ganigh fogh suam, ia nan suren gumaziba.”

Iesus ghaze, Pita akɨrim ragh
a gasaragham

(Matyu 26:31-35; Mak 14:27-31; Luk 22:31-34)

36 * *Ezɨ Saimon Pita kamaghɨn Iesusɨn azara, “Ekiam, nɨ managh mangam?”

Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nguibar kɨ mangamim, nɨ datɨrɨghɨn nan gɨn an mangɨghan kogham. Nɨ gɨn nan gɨn izam.”

37 * *Ezɨ Pita an azara, “Ekiam, manmagh amizɨma kɨ datɨrɨghɨn nɨn gɨn mangɨghan kogham? Kɨ nɨ bagh aremeghasa ifonge.”

38 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ ghaze, nɨ ti na bagh aremegham? Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, tuarim tɨghar akam, eghtɨ nɨ dughiar pumuning ko mɨkezimɨn kamaghɨn mɨkɨm suam, nɨ na gɨfozir puvatɨ.”

14

Iesus, an Afeziam bagha zuir tuavim

1 * *Ezɨ Iesus ua kamaghɨn uan suren gumazibav gei, “Ia nɨghnɨzir avɨribar amuva osɨman markɨ. Ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ, egh uaghan nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ. 2 * *Nan Afeziamɨn dɨpenimɨn danganir avɨriba iti, ezɨ kɨ mangɨva ia bagh danganibar kɨram. Bizir kam guizbangɨra puvatɨzɨ, kɨ ia mɨkemeghan koghai. 3 * *Kɨ mangɨ ia bagh danganim akɨrigh, ua izɨ ia inigh mangɨtɨ ia na ko ikiam. Egh nguibar kɨ ikiamim, ia uaghan na ko an ikiam. 4 Ezɨ nguibar kɨ zuim, ia an tuavim gɨfogha gɨfa.”

5 Ezɨ Tomas a mɨgɨa ghaze, “Ekiam, e fozir pu, nɨ managh zui, kamaghɨn e manmaghɨn tuavir nɨ zuim gɨfogham?”

6 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ uabɨ kɨ tuavim, egha kɨ guizɨn akamɨn mɨngarim, egha kɨ ikɨrɨmɨrir aghuimɨn mɨngarim. Ezɨ gumazitam tuavir igharazimɨn Afeziam bagh mangɨghan kogham. Puvatɨ. Kɨrara kɨ Afeziam bagha zuir tuavim. 7 * *Eghtɨ ia na gɨfoghɨva, egh uaghan nan Afeziam gɨfogham. Ezɨ datɨrɨghɨn ikegha zui, ia nan Afeziam gɨfofogha, an gari.”

8 Ezɨ Filip ghaze, “Ekiam, nɨ Afeziam en akagh, eghtɨ e uan damazibar an ganigh, ua nɨn azangan kogham.”

9 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Filip, dughiar ruarimɨn kɨ ia ko iti, ezɨ ia ti na gɨfozir puvatɨ? Gumazim nan gari, an Afeziamɨn gari. Ezɨ manmaghsua nɨ ghaze, ‘Nɨ Afeziam en akagh?’ 10 * *Filip, nɨ ti kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨ, kɨ Afeziamɨn aven itima, Afeziam nan aven iti? Akar kɨ ia mɨgeiba, kɨ uan nɨghnɨzimɨn dav geir puvatɨ. Afeziar nan aven itim, a uabɨ uan ingangarim gami. 11 * *Ia nɨghnɨzir gavgavim akar kamɨn ikɨ, kɨ Afeziamɨn aven iti, ezɨ Afeziam nan aven iti. Puvatɨghtɨ, ia nan ingangarir kɨ amibagh nɨghnɨghtɨ, ingangarir kaba ian nɨghnɨzir gavgavibar amutɨ da gavgavigham. 12 * *Kɨ bar guizbangɨra ia mɨgei, gumazir nɨghnɨzir gavgavim nan itim, a uaghan kɨ amir ingangarir kabar amuam. Kɨ uan Afeziam bagh mangam, kamaghɨn amizɨ, ingangarir ekiar gumazir kam damuamiba, da ingangarir kɨ amibagh afiragham. 13 * *Kɨ kamaghsua, Afeziam ziar ekiam uan Otarimɨn ingangarimɨn a iniam. Kamaghɨn, ia nan ziamɨn biziba bagh azangsɨghtɨ, kɨ dar amuam. 14 Ia nan ziamɨn bizitam bagh nan azaraghtɨ, kɨ a damuam.”

Iesus ghaze, a Godɨn Duam amadaghtɨ a izam

15 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Ia bar na gifueghɨva, egh ia deravɨra nan akaba baragh dar gɨn mangam. 16 * *Eghtɨ kɨ Afeziamɨn azangsɨghtɨ, a gavgavim ia danɨngamin Akurvazir mam ia bagh anemangam. Eghtɨ a ia ko ikɨ mamaghɨra ikiam. 17 * *Ezɨ Akurvazir kam a Godɨn Duam, a guizɨn akabav geir Duam. Ezɨ nguazir kamɨn gumazamiziba me an ganighan koghɨva, egh a gɨfoghan kogham, kamaghɨn me a inighan kogham. Ezɨ iarara, a ia ko iti, egh a ian navir averiabar aven ikiam. Kamaghɨn ia a gɨfo.

18 * *“Kɨ ia ateghtɨ, ia mati borir ameboghfeziaba puvatɨzibar mɨn uarira ikian kogham. Puvatɨ. Kɨ ua ia bagh izam. 19 * *Dughiar ovezimɨn nguazimɨn gumazamiziba ua nan ganan kogham. Eghtɨ ia nan ganam. Kɨ angamɨra iti, eghtɨ kamaghɨn ia uaghan angamɨra ikiam. 20 * *Dughiar kamɨn ia kamaghɨn fogham, kɨ uan Afeziamɨn aven iti moghɨn, ia nan aven iti, ezɨ kɨ ian aven iti. 21 * *Ezɨ tina nan Akar Gavgaviba baragha dar gɨn zui, gumazir kam a bar na gifonge. Egha gumazir na gifongezim, nan Afeziam a gifuegham. Eghtɨ kɨ uaghan a gifuegham, egh kɨ uabɨ isɨva an akagham.”

22 * *Iesus kamaghɨn mɨkemezɨ, Judasɨn igharazim (a Judas Iskariot puvatɨ) a kamaghɨn Iesusɨn azara, “Ekiam, manmagh su nɨ uabɨ isɨva en akaghasa, egha nɨ uabɨ isɨva nguazimɨn gumazamizibar akaghan aghua?”

23 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Gumazitam na gifueghɨva, deraghvɨra nan akamɨn gɨn mangam. Eghtɨ nan Afeziam bar gumazir kam gifuegham. Eghtɨ ga izɨva a ko ikɨ mamaghɨra ikiam. 24 * *Gumazir na gifongezir puvatɨzim, a deravɨra nan akabar gɨn zuir puvatɨ. Ezɨ akar ia oraghizir kam, kar nan akam puvatɨ. Kar Afeziar na amadazimɨn akam.

25 “Dughiar kɨ ia ko ikiavɨra itim, kɨ bizir kabar gun ia mɨkeme. 26 * *Ezɨ Gavgavim ia Danɨngamin Akurvazir Gumazim, a Godɨn Duam. Ezɨ nan ziamɨn, Afeziam anemadaghtɨ a izam. A biziba bar ian sure damuam. Eghtɨ akar kɨ ia mɨkemeziba, a ian sure damutɨ ia uam a dagh nɨghnɨgham.

27 * *“Kɨ ia ataghɨraghasa, egha kɨ navir amɨrizim ia ganɨdi. Ezɨ nan navir amɨrizir kɨ ia ganɨdim, a nguazimɨn gumazamiziba anɨdi moghɨn puvatɨ. Kamaghɨn amizɨma, ia nɨghnɨzir avɨribar amuva egh osɨman markɨ, egh atiatingan markɨ. 28 * *Ezɨ ia akar kɨ ia ganɨngizir kam baregha gɨfa, ‘Kɨ ia ategha zui, egh kɨ ua ia bagh izam.’ Egh ia bar na gifueghtɨ, akar kam ia damutɨ ia bar akuegham. Afeziamɨn gavgavim bar ekevegha nan gavgavim gafira, kamaghɨn, kɨ uan Afeziam bagha zui. 29 * *Kɨ kamaghsua, bizir kam gɨn otoghtɨ, ia an ganigh nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ. Kamaghɨn kɨ datɨrɨghɨn bizir kam tɨghar otivamin dughiamɨn, kɨ an gun ia mɨgei.

30 * *“Nguazir kam gativazir gumazir dapanim, a na gativamin gavgaviba puvatɨ. Egha a datɨrɨghɨn izi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua mɨgɨrɨgɨar avɨriba ia mɨkɨman kogham. 31 * *Kɨ kamaghsua, nguazimɨn gumazamiziba kamaghɨn fogh, kɨ bar Afeziam gifonge, ezɨ bizir Afeziam na mɨkemezibara kɨ dagh ami. Ia dɨkavigh danganir kam ategh, e mangam.”

15

Iesus a guizbangɨra wainɨn ikarɨzimɨn mɨn iti

1 Ezɨ Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ uabɨ kɨ guizbangɨra wainɨn ikarɨzimɨn mɨn iti. Ezɨ nan Afeziam a wainɨn azenimɨn ghuavim. 2 * *Ezɨ nan agharir ber puvatɨziba, Afeziam vaghavagha dar ghora da makuri. Egha agharir ovɨziba itiba, Afeziam vaghavagha a dar ghora da otefi. A ghaze, da zuegh ikɨ, egh gɨn bɨva ovɨzir avɨriba ikiam, kamaghɨn an adar ghori. 3 * *Ia zuegha gɨfa. Akar kam kɨ ia ganɨdi, a ia gamima ia zue. 4 * *Ia nan porogh, eghtɨ kɨ ian porogham. Ezɨ wainɨn ikarɨzimɨn agharim, a ikarɨzimɨn poroghan koghɨva, egh a ban kogham. Kamaghɨra, ia nan poroghan kogh, ia uaghan ban kogham.

5 * *“Kɨ uabɨ kɨ wainɨn ikarɨzim, ezɨ ia wainɨn aghariba. Ezɨ gumazim nan porozɨ ezɨ kɨ an poro, a zurara bava ovɨzir avɨriba iti. Ezɨ ia na ategh, ia bizitam damighan kogham. 6 * *Eghtɨ gumazitam nan poroghan kogh, egh a mati wainɨn ikarɨzimɨn agharim me a makunizɨ a mɨsɨngi. Egha me agharir kaba akuva da isava avim mɨkɨra egha dagh aboi.

7 * *“Ia nan porogh ikɨtɨ, nan akam ian aven ikiam, eghtɨ ia uan ifongiamɨn bizitam bagh azangam, eghtɨ biziba ia mɨkemezɨ moghɨn otivam. 8 * *Egh ia bɨva ovɨzir avɨriba ikɨ, egh kamaghɨn ia nan suren gumazibar mɨn ikiam. Eghtɨ tuavir kamɨn nan Afeziam ziar ekiam iniam.

9 “Afeziam bar na gifonge, ezɨ arazir kamra kɨ ia gifonge. Egh ia nan poroghtɨ kɨ ia gifuegh mamaghɨra ikiam. 10 * *Kɨ uan Afeziamɨn Akar Gavgavibar gɨn zui, egha an porozɨ a na gifongezɨ moghɨn, ia uaghan nan Akar Gavgavibar gɨn mangɨva nan poroghtɨ, kɨ ia gifuegh mamaghɨra ikiam.

11 * *“Nan navir agorogem ian ikiasa kɨ ifonge. Ezɨ agoroger kam bar ian navir averiabagh izɨvagham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ akar kabar ia mɨkeme. 12 * *Kɨ ia mɨkemezir Akar Gavgavimra kara: kɨ bar ia gifongezɨ moghɨn, arazir kamra ia uari uarigh ifongegh. 13 * *Gumazitam uan namakar aghuim gifuegh a bagh aremegham, ezɨ an arazir uarira uari ifongezim, a gumazamizir igharazibagh ifongezir araziba bar dagh afira. 14 * *Ezɨ kɨ ia mɨkemezɨ moghɨn ia ami, egha ia nan namakar aghuibar iti. 15 * *E fo, ingangarir gumazim bizir an gumazir ekiam amiba, an adagh fozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ua ‘ingangarir gumaziba’ ia dɨborir puvatɨ. Akaba bar kɨ uan Afeziam da, da baregha kɨ ia mɨkemegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ‘namakar aghuiba’ ia garɨsi.

16 * *“Ia uari ko ikiasa na mɨsevezir pu. Puvatɨ. Ia nan adarazir ikiasa kɨ ia mɨsefe. Egha kɨ ingangarim ia ganɨdi, ia mangɨ bɨva dagher avɨriba ikɨ, eghtɨ ian dagheba ikɨvɨra ikiam. Kamaghɨn ia bizitam uari danɨngɨsɨ nan ziamɨn Afeziamɨn azaraghtɨ, a ia danɨngam. 17 * *Kar nan Akar Gavgavim, kɨ ia ganɨdi: Ia uari uarigh ifongegh.”

Nguazimɨn gumazamiziba suren gumazibar apanim damuam

18 * *Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Nguazimɨn gumazamiziba ian apanim damutɨ, ia okɨnɨghnɨghan markɨ, me faragha uaghan nan apanimɨn ike. 19 * *Ia nguazir kamɨn gumazamizibar mɨn ikɨtɨ, nguazimɨn gumazamiziba uan adarazigh ifongezɨ moghɨn, ia gifongegham. Ezɨ ia nguazir kamɨn gumazamiziba puvatɨ. Kɨ ia mɨsevegha gɨfa, ezɨ ia nguazir kamɨn araziba ataki. Kamaghɨn amizɨ, nguazimɨn gumazamiziba ian aghuagha ian apanim gami. 20 * *Ia akar kɨ ia mɨkemeziba deraghvɨra da gɨnɨghnɨgh, ingangarir gumaziba uan gumazir ekiam gafirazir puvatɨ. Kamaghɨra me paza na gamizɨ moghɨn, me uaghan pazɨ ia damuam. Egh me ti nan akam bareghai, me uaghan ian akam baragham. 21 * *Egha me Afeziam gɨfozir puvatɨ, a na amadazɨ kɨ izes. Ezɨ ia nan adarasi, kamaghɨn, me arazir kurar kaba bar dar ia damuam. 22 * *Ezɨ kɨ ti izeghan kogha akam me ganɨngizir puvatɨzɨ, ezɨ ia arazir kurabar osɨmtɨziba puvatɨghai. Ezɨ datɨrɨghɨn me uan arazir kurabar mongan tuaviba puvatɨ. 23 * *Gumazir nan aghuagha nan apanim gamim, a uaghan nan Afeziamɨn aghuagha an apanim gami. 24 * *Kɨ men tongɨn ikia mirakelbagh ami, da gumazir igharazitam faragha amizir puvatɨzir ingangariba. Ezɨ kɨ men tongɨn mirakelɨn kabagh amizir puvatɨzɨ, me arazir kurabar osɨmtɨziba puvatɨghai. Ezɨ datɨrɨghɨn me mirakelɨn kɨ amizibar ganigha gɨfa, egha me na ko Afeziam sara, gan aghuagha gan apanim gami. 25 * *Osizirir mam, Judan Arazibar aven iti, a kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazamiziba pura nan apanim gami.’ Ezɨ akar kam guizbangɨra otivasa, kamaghɨn me nan apanim gami.

26 * *“Godɨn Duar Gavgavim ia Danɨngamim, an Afeziam ko iti. A guizbangɨra mɨgeir Duam, an Afeziam ko ikegh izam. A izɨva deravɨra nan araziba ko ingangaribar gun mɨkɨmam. 27 * *Kɨ faragh ingangarim gamima, ia na ko ikia iza datɨrɨghɨn. Kamaghɨn, ia uaghan nan gun mɨkɨmam.

16

1 * *“Ezɨ kɨ kamaghsua, ia uan nɨghnɨzir gavgavim ataghɨraghan markɨ, kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kamɨn ia mɨkeme. 2 * *Me ian anogoreghtɨ ia ua God ko mɨgeir dɨpenibar aven ikian kogham. Eghtɨ gɨn dughiam izɨtɨ, gumaziba ia mɨsoghtɨ ia arɨmɨghiram, egh me suam, me Godɨn ingangarir aghuim gami. 3 * *Me Afeziam gɨfozir puvatɨgha, uaghan na gɨfozir puvatɨ. Kamaghɨn me arazir kabar amuam. 4 * *Kɨ kamaghsua, gumaziba gɨn arazir kabar ia damutɨ, eghtɨ ia akar kɨ ia mɨkemezir kam gɨnɨghnɨgham. Kamaghɨn amizɨ, bizir otivamin kaba, kɨ datɨrɨghɨn dar gun ia mɨkemegha gɨfa.”

Iesus Godɨn Duamɨn ingangarim mɨgei

Egha Iesus kamaghɨn mɨgei, “Kɨ faragha uabɨ ia ko iti, kamaghɨn kɨ bizir kabar gun ia mɨkemezir puvatɨ. 5 * *Egha datɨrɨghɨn Afeziar na amadazɨ kɨ izezim, kɨ a bagha zui. Ezɨ ian tav nan azarazir puvatɨ, ‘Nɨ managh zui?’ 6 * *Kɨ akar kamɨn ia mɨkemezɨ, ian naviba datɨrɨghɨn bar oseme. 7 * *Ezɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei, kɨ ian akurvaghasa ia ategha zui. Kɨ fo, kɨ mangɨghan koghtɨ, Godɨn Duar Gavgavim ia Danɨngamim, a ia bagh izeghan kogham. Kɨ mangɨgh ia bagh anemangam. 8 Eghtɨ a izɨva nguazir kamɨn gumazamizibar amutɨ me arazir kuramɨn mɨngarim ko arazir aghuimɨn mɨngarim ko Godɨn kotiamɨn mɨngarim gɨfogham. 9 * *Arazir kuramɨn mɨngarim, a kamakɨn, me nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨ. 10 * *Arazir aghuimɨn mɨngarim, a kamakɨn, kɨ Afeziam bagh mangɨghtɨ, ia ua nan ganighan kogham.* 11 * *Godɨn kotiamɨn mɨngarim, a kamakɨn, nguazir kam gativazir gumazir dapanim, God kotiamɨn aven a tuisigha gɨvagha ghaze, a ivezir kuram inigh aremegham.

12 * *“Kɨ ia mɨkɨmamin akar avɨriba iti, ezɨ datɨrɨghɨn ian nɨghnɨziba bar izɨfa, eghtɨ ia bar da bareghan kogham. 13 * *Ezɨ Godɨn Duam, a guizɨn akam mɨgeir Duam, a izɨva, ian nɨghnɨzibar amutɨ ia guizɨn akaba bar dagh fogham. A uabɨ uan nɨghnɨzimɨn akatam mɨkemeghan kogham. Puvatɨ. Akar an oraghizim, akar kamra an an gun mɨkɨmam. Egh a bizir gɨn otivamibar gun ia mɨkɨmam. 14 A nan akam inighɨva an gun ia mɨkɨmam. Egh arazir kamɨn a nan ziar ekiam ko nan gavgavim, ian akagham. 15 * *Afeziamɨn biziba da bar nan biziba. Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghɨn ia mɨkeme, an Duam nan akam inighɨva an gun ia mɨkɨmam.”

Bar akongezir arazim, a navir osɨmtɨzimɨn danganim inigham

16 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Dughiar bar ovezimɨn ia ua nan ganighan kogham. Egh dughiar bar otevimɨn gɨn ia ua nan ganam.” 17 Ezɨ suren gumazir maba uarira uarir tongɨn uariv gei, “Akar a mɨgeir kamɨn mɨngarim manmaghɨn ghu? A ghaze, ‘Dughiar bar ovezimɨn ia nan ganighan kogham. Egha uaghan ghaze, dughiar otevimɨn gɨn ia ua nan ganam.’ Egha uaghan ghaze, ‘Bizir kamɨn mɨngarim, a kamakɨn, kɨ Afeziam bagha zui.’ ”

18 Egha me mɨgɨa ghuavɨra iti, “Dughiar ovezir a mɨkemezir kam, a bizir tizim? E akar a mɨkemezir kamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ.”

19 Ezɨ Iesus fo, me an azangsɨghasa, ezɨ a me mɨgɨa ghaze, “Ia ti tintinibar akar kɨ mɨkemezir kamɨn mɨngarim bagha azangsɨsi? Kɨ kamaghɨn mɨgei, ‘Dughiar ovezimɨn ia nan ganighan kogham. Egh gɨn dughiar otevimɨn ia uan nan ganam.’ Ia ti bizir kam bagha azai, o? 20 Kɨ bar guizbangɨra ia mɨgei, ia puvɨram aziva arangam. Eghtɨ nguazimɨn gumazamiziba bar akuegham. Ian naviba osemegham. Eghtɨ ian navir osɨmtɨzir kam raghɨrɨghtɨ, navir agorogem otogham. 21 * *Amizim borim batasava amuava, a fo, a mɨzazim iniamin dughiam otogha gɨfa. Kamaghɨn an oseme. Egha an otegha gɨvagha, a ua mɨzazir kam gɨnɨghnɨzir puvatɨ. An borim nguazimɨn otogha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, a bar akonge. 22 * *Ezɨ kamaghɨra, ia datɨrɨghɨn naviba oseme. Eghtɨ kɨ ua ian gantɨ, ian naviba bar akuegham. Eghtɨ tav ian agoroger kam batueghan kogham. 23 * *Eghtɨ dughiar kamɨn ia ua bizitam bagh nan azaraghan kogham. Kɨ guizbangɨra ia mɨgei, ia bizitam bagh nan ziamɨn Afeziamɨn azaraghtɨ, a ia danɨngam. 24 * *Ia fomɨra ikegha iza datɨrɨghɨn, ia nan ziamɨn bizitam iniasa azarazir puvatɨ. Ia azangsɨgh biziba iniam, eghtɨ agorogem bar ian navibagh izɨvagham.”

Iesus nguazir kamɨn gavgavim dɨkabɨrazɨ a iraghu

25 * *Egha Iesus ua kamaghɨn mɨgei, “Kɨ akar isɨn zuimɨn akar kabar ia gami. Kɨ gɨn ua akar isɨn zuitam ia mɨkemeghan kogham. Puvatɨ. Kɨ bighɨvɨra ia mɨkɨmɨva, egh Afeziamɨn gun ia mɨkɨmam. 26 Ia dughiar kamɨn nan ziamɨn azangsɨgham. Kɨ kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, kɨ ia bagh Afeziamɨn ko mɨkɨmam. Puvatɨ. 27 * *Afeziam a uabɨ ia gifonge. Ia a gifongegha ia nɨghnɨzir gavgavim nan ikia egha fo, kɨ Afeziam ko ikegha ize. Kamaghɨn a ia gifonge. 28 Guizbangɨra, kɨ fomɨra Afeziam ko ikegha nguazimɨn ize. Egh datɨrɨghɨn kɨ ua nguazim ategh uam Afeziam bagh mangam.”

29 Ezɨ an suren gumaziba kamaghɨn mɨgei, “Are, nɨ datɨrɨghɨn bighavɨra mɨgei, egh akar isɨn zuibav geir puvatɨ. 30 * *Ezɨ e datɨrɨghɨn fo, nɨ biziba bar dagh fo. Gumazitam bizitam bagh nɨn azangasa nɨghnɨsi, nɨ an nɨghnɨzim gɨfogha gɨfa. Nɨ an azangsɨzim bagha mɨzuai puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, e nɨghnɨzir gavgavim ikia ghaze, nɨ God ko ikegha ize.”

31 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Ia datɨrɨghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, o? 32 * *Ia oragh. Dughiam a roghɨra izi, egha a izegha gɨfa, eghtɨ me vaghvagh ian agɨntɨghtɨ ia tintinibar uan nguibabar mangam. Egh ia na ateghtɨ kɨ uabɨra ikiam. Ezɨ Afeziam na ko iti, kamaghɨn kɨ bar uabɨra ikeghan kogham. 33 * *Ia nan poroghɨv ikɨva egh ia navir amɨrizim ikiasa kɨ ifonge. Kamaghsua kɨ akar kam ia mɨkeme. Eghtɨ ia nguazir kamɨn ikɨtɨ, osɨmtɨziba ia bativam. Eghtɨ ian naviba gavgavigh ikɨ! Kɨ nguazir kamɨn gavgavim dɨkabɨragha anegɨfa!”

17

Iesus suren gumaziba bagha God ko mɨgei

1 * *Egha Iesus suren gumazibav kemegha gɨvagha, kogha overiamɨn gara, kamaghɨn mɨgei, “Afeziam, dughiam izegha gɨfa. Eghtɨ nɨn Otarim ziar ekiam nɨ danɨngɨsɨ, kamaghɨn nɨ datɨrɨghɨn ziar ekiam uan Otarim danɨngigh. 2 * *Kamaghɨn ami, nɨ gavgavim a ganigha gɨfa. Nɨ kamaghɨn ifonge, a ikɨrɨmɨrir aghuim gumazamizir nɨ a ganɨngiziba, bar me danɨngam. Kar zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim. Bizir kam bagha, nɨ gumazamiziba bar men dapanimɨn ikiasa anemɨsefe. 3 * *Ezɨ zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim, a kamakɨn: Gumazamizir ikɨrɨmɨrir aghuarir kam iniziba, me nɨ gɨfo, nɨ uabɨra nɨ guizbangɨn God. Egha me Krais Iesus gɨfo, nɨ anemadazɨ a ize.

4 * *“Kɨ nɨn ziar ekiam ko gavgavim nguazir kamɨn gumazamizibar akagha gɨfa. Egha kɨ, ingangarir kɨ damuasa nɨ na ganɨngizir kam, kɨ a gamigha gɨfa. 5 * *Afeziam, fomɨra nguazim tɨghar otivam, kɨ nɨ ko ikia nan ziam ekefe. Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ uan damazimɨn, nɨ ua ziar ekiam na danɨngasa, kɨ ifonge.

6 * *“Kɨ nɨn ziar ekiam isa nguazir kamɨn gumazir nɨ na ganɨngizibar aka. Me nɨn gumazamiziba, ezɨ nɨ me na ganigha gɨfa. Ezɨ me deravɨra nɨn akam baragha an gɨn zui. 7 Egha me datɨrɨghɨn fo, bizir nɨ na ganɨngiziba, da bar nɨn ize. 8 * *Ezɨ akar nɨ na ganɨngiziba, kɨ bar da isa me ganɨngi. Ezɨ me da ini, egha me guizbangɨra kamaghɨn fo, kɨ fomɨra nɨ ko ikegha, egha kɨ ize. Egha me nɨghnɨzir gavgavim ikia kamaghɨn fo, nɨ na amadazɨ kɨ ize.

9 * *“Kɨ me bagha nɨ ko mɨgei. Kɨ bar nguazimɨn gumazamiziba bagha nɨ ko mɨgeir pu. Kɨ fo, gumazamizir nɨ na ganɨngizir kaba, me nɨn adarasi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ me bagha nɨ ko mɨgei. 10 * *Ezɨ nan gumazamiziba, me nɨn adarasi. Ezɨ nɨn gumazamiziba, me nan adarasi. Ezɨ gumazamiziba nan gumazamizir kabar gari, me nan ziar ekiam gɨfo.

11 * *“Kɨ datɨrɨghɨn nɨ bagh izam, egh kɨ ua nguazimɨn ikian kogham. Ezɨ me nguazimɨn ikiavɨra iti. Ezɨ Afeziam, nɨ bar zue ezɨ tav nɨn mɨn itir puvatɨ! Kɨ kamaghsua, me uari inigh navir vamɨra ikɨ, mati nɨ na ko, ga uaning inigha iti mokɨn. Bizir kam bagha, nɨ uan ziamɨn gavgavimɨn deravɨra men gan. Kar ziar nɨ na ganɨngizim. 12 * *Ezɨ dughiar kɨ me ko itiba, kɨ nɨn ziamɨn gavgavimɨn men gari. Kar ziar nɨ na ganɨngizim. Kɨ bar deravɨra men garima men tav ovengezir puvatɨ. Ezɨ gumazir ovengamim, a uabɨram ovengam. Kɨ kamaghsua, nɨn Akɨnafarimɨn itir akam guizbangɨra otivam, kamaghɨn gumazir kam ovengam.

13 * *“Kɨ datɨrɨghɨn nɨ bagha izi. Kɨ kamaghɨn ifonge, nan agorogem men navibagh izɨvagh ikiam. Kamaghɨn, dughiar kɨ nguazimɨn itim, kɨ akar kabav keme.

14 * *“Nɨn akam, kɨ me ganigha gɨfa. Kɨ nguazir kamɨn gumazim puvatɨ. Ezɨ kamaghɨra, nan gumazamiziba me nguazir kamɨn gumazamiziba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨma, nguazir kamɨn gumazamiziba men aghuagha men apanim gami. 15 * *Kɨ, nɨ nguazir kamɨn me inigh azenan mangasa nɨn azangsɨzir pu. Puvatɨ. Kɨ, nɨ men ganasa, kɨ nɨn azai, eghtɨ Gumazir Kuram pazɨ me damuan kogham. 16 Kɨ uabɨ kɨ nguazir kamɨn gumazim puvatɨ. Ezɨ kamaghɨra, me nguazir kamɨn gumazamiziba puvatɨ. 17 * *Ezɨ nɨn akam a bar guizbangɨra, ezɨ nɨ uan akam damutɨ a men navir averiabar ingarasa, kɨ ifonge. Eghtɨ nɨ me damutɨ me uari isɨ nɨ danɨngam. 18 * *Nɨ fomɨra na amadazɨ ezɨ kɨ izegha nguazir kamɨn gumazamizibar tongɨn iti. Ezɨ kamaghɨra nɨ gumazir na ganɨngiziba, kɨ me amadagha ghaze, me nguazir kamɨn gumazamizibar tongɨn ikiam. 19 * *Kɨ kamaghɨn ifonge, me bar guizbangɨra uari isɨ nɨ danɨngam. Bizir kam bagha kɨ men akurvaghasa, kɨ bar uabɨ isa nɨ ganɨngi.

20 “Kɨ gumazir kabara bagha God ko mɨgeir puvatɨ. Kɨ, gumazamizir men akam baragh nɨghnɨzir gavgavim nan ikiamiba, kɨ uaghan me bagha God ko mɨgei. 21 * *Egha gumazir kaba bar navir vamɨra ikiasa kɨ ifonge. Afeziam, nɨ nan aven itima kɨ nɨn aven iti, ezɨ kamaghɨra me gan aven ikiasa kɨ ifonge. Eghtɨ nguazimɨn gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim ikɨ egh fogh suam, nɨ na amadazɨ kɨ ize. Kamaghɨn kɨ ghaze, me bar navir vamɨra ikɨ. 22 * *Kɨ ghaze, nɨ na ko, ga navir vamɨra iti moghɨn, kamaghɨra me navir vamɨra ikiam. Bizir kam bagha, ziar ekiar na ganɨngizim, kɨ ziar ekiar kamra isa me ganɨngi. 23 * *Kɨ kamaghsua, nguazimɨn gumazamiziba fogh suam, nɨ na amadazɨ kɨ ize. Egh fogh suam, nɨ na gifongezɨ moghɨra nɨ nan adarazigh ifonge. Kamaghɨn kɨ men aven iti, ezɨ nɨ nan aven iti, ezɨ arazir kamɨn me guizbangɨra navir vamɨra ikiasa kɨ ifonge.

24 * *“Afeziam, gumazamizir nɨ na ganɨngiziba, me na ko nguibar kɨ itimɨn ikiasa kɨ ifonge. Me nan angazangarir ekiam ko nan gavgavimɨn ganasa kɨ ifonge. Dughiar nguazim tɨghar otivam, nɨ na gifonge, egha nɨ angazangarir kam ko gavgavim na ganɨngi.

25 * *“Nɨ Arazir Aghuibaram Amir Afeziam, nguazimɨn gumazamiziba nɨ gɨfozir puvatɨ. Ezɨ kɨ nɨ gɨfo. Ezɨ nan adarasi, me fo, nɨ na amadazɨ kɨ ize. 26 * *Kɨ kamaghɨn ifonge, me igharaz darazigh ifongezir arazim inigham, mati nɨ na gifongezɨ mokɨn. Eghtɨ kɨ uaghan men aven ikiam. Kamaghɨn kɨ nɨ isa men aka, egh kɨ kamaghɨn damu mamaghɨra ikiam.”

Iesus mɨzazim inigha
aremegha ua dɨkafi

18

(Sapta 18--20)

Judas Iesus isa apanibar agharim gatɨ

(Matyu 26:47-56; Mak 14:43-50; Luk 22:47-53)

1 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn God ko mɨkemegha gɨvagha, egha uan suren gumaziba ko me ghua Kidronɨn Zarim girɨgha vongɨn ghue. Ezɨ dɨpar kamɨn vongɨn azenir mam iti, ezɨ Iesus uan suren gumaziba ko me azenir kamɨn aven ghue. 2 * *Dughiar avɨribar Iesus uan suren gumaziba azenir kamɨn me batifi. Kamaghɨn Judas, a Iesus isɨ gumazir apanibar agharim darɨghamim, a uaghan azenir kam gɨfo. 3 * *Egha a Romɨn mɨdorozir gumaziba ko, ofa gamir gumazir ekiaba ko Farisiba amadazir polisɨn maba inigha me danganir kamɨn ghue. Egha me adenir aviba ko lamba ko mɨdorozir biziba sara suigha zui. 4 Ezɨ Iesus bizir a bativamiba a bar dagh fo. Egha a sɨvagha men boroghɨra ghua kamaghɨn men azara, “Ia tina buri?”

5 Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E Nasaretɨn gumazim Iesus buriasa izi.”

Ezɨ Iesus me mɨgɨa ghaze, “Kar kɨrara.” Dughiar kam Judas, a gumazir Iesus isa me ganɨdim, a me ko tughav iti.

6 Me Iesus barazi a kamaghɨn mɨgei, “Kar kɨrara,” ezɨ me ua ekuigha ghua nguazim gire.

7 Ezɨ Iesus ua men azara, “Ia tina buri?”

Ezɨ me ghaze, “Nasaretɨn gumazim Iesus.” 8 Ezɨ Iesus kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Kɨ ia mɨkemegha gɨfa, kar kɨrara. Kamaghɨn ia na buriva, gumazir kaba ateghtɨ me mangɨ.”

9 * *A kamaghsua an akar fomɨra mɨkemezim, an daghem otogham, “Ezɨ gumazir nɨ na ganɨngiziba, men tav ovengezir puvatɨ.” Kamaghɨn an arazir kam gami.

10 * *Ezɨ Saimon Pita mɨdorozir sabar mam inigha ize, egha uan sabam a mɨkɨrɨgha ofa gamir gumazibar dapanimɨn ingangarir gumazim mɨsogha, an kuarir guvimɨn itim atuzɨ, a irɨ. Ingangarir gumazir kamɨn ziam, Malkus. 11 * *Ezɨ Iesus Pita mɨgei, “Nɨ sabam inigh ua an nodozim darugh. Manmagh ami? Nɨ ghaze, kɨ ti Afeziam na ganɨngizir osɨmtɨzir kam inian kogham, o?”

Me Iesus inigha Anas bagha zui

12 Ezɨ Romɨn mɨdorozir gumaziba ko men gumazir ekiam, ko Judan polisɨn gumaziba, me Iesusɨn suighava benimɨn a ike. 13 * *Egha faraghava a inigha Anas bagha ghu. Anas a Kaiafasɨn ivozir afeziam. Kaiafas a azenir kamɨn ofa gamir gumazibar dapanim. 14 * *Egha Kaiafas, Judaba kamaghɨn me mɨkemezir gumazim, “Kamaghɨn a dera, gumazir vamɨra gumazamizibar danganim inigh aremegham.”

Pita ghaze, a Iesus gɨfozir puvatɨ

(Matyu 26:69-70; Mak 14:66-68; Luk 22:55-57)

15 * *Ezɨ Saimon Pita ko suren gumazir igharazir mam, aning Iesusɨn gɨn zui. Ofa gamir gumazibar dapanim, a suren gumazir kam gɨfo, kamaghɨn amizɨ, a Iesusɨn gɨn ghua ofa gamir gumazibar dapanimɨn dɨpenimɨn dɨvazimɨn aven ghu. 16 * *Ezɨ Pita azenan ikia tiar akamɨn boroghɨra tughav iti. Ezɨ suren gumazir igharazim, a ghua amizir tiar akamɨn garim mɨkemegha, Pita inigha aven zui. 17 Ezɨ amizir tiar akamɨn garim a kamaghɨn Pitan azara, “Nɨ ti uaghan gumazir kamɨn suren gumazim?”

Ezɨ Pita ghaze, “Puvatɨ. Kɨ an suren gumazim puvatɨ.” 18 Ezɨ danganim bar orangi. Kamaghɨn amizɨ, ingangarir gumaziba ko polisɨn gumaziba me avir mam atɨ. Egha me avimɨn fɨava an mɨn tuivighav iti. Ezɨ Pita uaghan me ko tughav ikia egha avimɨn fɨa iti.

Ofa gamir gumazibar dapanim
Iesusɨn kotim gami

(Matyu 26:59-66; Mak 14:55-64; Luk 22:66-71)

19 Ezɨ dughiar kamɨn ofa gamir gumazibar dapanim, a Iesusɨn suren gumaziba ko akar a men sure gamizim bagha, a Iesusɨn azangsɨsi. 20 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ gumazamiziba azenara me mɨkeme. Egha kɨ zurara God ko mɨgeir dɨpeniba ko Godɨn Dɨpenimɨn aven gumazamizibar sure gami. Kar danganir Judaba bar uari akuviba. Kɨ modogha akatam mɨkemezir puvatɨ. 21 Ezɨ manmagh amizɨ nɨ nan azangsɨsi? Nɨ gumazamizir akar kam baraghizibar azangsɨgh. Me kɨ mɨkemezir akam gɨfo.”

22 * *Iesus kamaghɨn mɨgeima ezɨ polisɨn gumazir mam tughav ikia, egha an an guam a mɨsuegha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ kamaghɨn ofa gamir gumazibar dapanimɨn akam ikaragha ghaze, kar ti arazir aghuim, o?”

23 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ akar kuratam mɨkemeghtɨ, nɨ deravɨra akar kɨ mɨkemezimɨn gun mɨkɨm. Eghtɨ kɨ mɨgɨrɨgɨar aghuim damightɨ, ezɨ nɨ tizim bagha na apese?” 24 Ezɨ Anas Iesus isa ofa gamir gumazibar dapanim Kaiafas bagha anemada. Egha me Iesus ikezir benim fɨrizir puvatɨ.

Pita ua ghaze, a Iesus gɨfozir puvatɨ

(Matyu 26:71-75; Mak 14:69-72; Luk 22:58-62)

25 * *Saimon Pita tughav ikia egha avimɨn fɨi. Ezɨ me kamaghɨn an azara, “Nɨ ti uaghan an suren gumazir mam?”

Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ. Kɨ an suren gumazim puvatɨ.” 26 * *Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanimɨn ingangarir gumazir mam iti, a Pita kuarim atuzir gumazimɨn adarazir mav.

A ghaze, “Kɨ ti nɨn gani, nɨ Iesus ko azenimɨn aven ikes?”

27 * *Ezɨ Pita ua kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ.” Ezɨ dughiar kamra tuarim ake.

Me Iesus inigha Pailat bagha zui

(Matyu 27:1-2; 27:11-14; Mak 15:1-5; Luk 23:1-5)

28 * *Egha Judaba Iesus inigha Kaiafasɨn dɨpenim ategha an akua gavmanɨn dapanir ekiamɨn dɨpenimɨn zui. Ka bar mɨzaraghara. Egha me ghaze, “E Godɨn damazimɨn mɨzeghɨva, egh e God Israelia Gitazir Dughiamɨn isar ekiamɨn asɨzim ameghan kogham.” Kamaghɨn amizɨ, me uari gavman dapanir ekiamɨn dɨpenimɨn aven ghuzir puvatɨ.*

29 Me azenan iti, ezɨ Pailat me bagha izegha kamaghɨn men azara, “Ia akar manam gumazir kam gasarazɨ, a kotɨn iti?”

30 Ezɨ me kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “An arazir kuram gamir puvatɨzɨ, e nɨ bagha a inigha izeghan koghai.”

31 * *Ezɨ Pailat kamaghɨn me mɨgei, “Kamaghɨn, ia a inigh mangɨva uan Arazibagh isɨn a tuisɨgh.”

Ezɨ Judaba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E gumazitam puram a mɨsueghtɨ an aremeghan kogham.”† 32 * *(Iesus fomɨra uan ovengamin arazim mɨgei. A kamaghsua, an akar kam guizbangɨra otivam, ezɨ kamaghɨn Pailat ko Judaba kamaghɨn uariv gei, ezɨ bizir kam oto.)

33 * *Ezɨ Pailat uamategha gavmanɨn dɨpenimɨn aven ghua, Iesusɨn diazɨma a izi. Ezɨ a kamaghɨn an azara, “Nɨ Judabar Atrivim, o?”

34 Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ uabɨ nɨghnɨgha akar kam gami, o gumazir igharazitam nan gun nɨ mɨkeme?”

35 * *Ezɨ Pailat kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Manmaghɨn ami? Nɨ ghaze, kɨ ti Judabar mav o? Nɨn adarazi ko ofa gamir gumazir ekiaba, me nɨn akua na bagha ize. Nɨ bizir tizim gami?”

36 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ nguazir kamɨn atrivim puvatɨ. Kɨ nguazir kamɨn atrivimɨn ikiai, kamaghɨn nan ingangarir gumaziba na bagha mɨsoghai, egha tav na isa Judabar agharim gatɨghan koghai. Ezɨ kɨ nguazir kamɨn atrivibar mɨn ingarir puvatɨ.”

37 * *Ezɨ Pailat an azara, “Ezɨ nɨ guizbangɨra atrivir mam, o?”

Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Atrivimɨn mɨgɨrɨgɨar kam, kar nɨn akamra. Amebam na batezɨ kɨ nguazir kamɨn ingangarir vamɨra damuasa ize. Ingangarir kam kamakɨn: kɨ guizɨn akam akunam. Ezɨ gumazamizir guizɨn akamɨn gɨn mangamiba, me nan akam barasi.”

38 * *Ezɨ Pailat an azara, “Guizɨn akam, a bar bizir tizimra?”

Pailat ter ighuvimɨn
Iesus gafughasa mɨgei

(Matyu 27:15-31; Mak 15:6-20; Luk 23:13-25)

Pailat mɨkemegha gɨvagha ua Judaba bagha azenan ghu. Egha kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ an arazir kuratam batozir puvatɨ. 39 * *Egha, arazir kɨ gɨn zuir kam, ia a gɨfo. Azeniba bar, God Israelia Gitazir Dughiabar, kɨ ian arazimɨn gɨn ghua gumazir vamɨra kalabusɨn a isa azenim garɨsi. Ia ifueghtɨ kɨ Judabar atrivir kam fɨrigh ia bagh anemangam, o?”

40 * *Ezɨ me kamaghɨn dɨa ghaze, “Mam puvatɨ! Nɨ Barabasra fɨrigh!” (Barabas, a gumazir okeim egha uaghan mɨsosi.)‡

19

1 * *Ezɨ Pailat me mɨkemezɨ me Iesus inigha a ifozorosi. 2 * *Ezɨ mɨdorozir gumaziba dɨkoniba itir beniba inigha atrivimɨn dapanir asuamɨn mɨn an ingarigha, an dapanim garu. Egha me korotiar aghevir mam a garu. 3 * *Egha me an boroghɨra izegha a mɨgei, “Judabar Atrivim, nɨrara atrivir ekiam!” Egha me kamaghɨn mɨgɨava an guam apezavɨra iti.

4 * *Ezɨ Pailat ua azenan ghugha kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia oragh. Kɨ a inigh ia bagh azenan izam, eghtɨ ia fogham, kɨ an arazir kuratamɨn apizir puvatɨ.”

5 Ezɨ Iesus azenan zui. Ezɨ dapanir asuar me benir dɨkoniba itimɨn ingarizim, an an dapanimɨn ikiavɨra iti. Ezɨ korotiar aghevir kam, a uaghan an ikiavɨra iti. Ezɨ Pailat me mɨgei, “Ia gan, gumazir kam a kara.”

6 * *Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba ko polisɨn gumaziba an ganigha kamaghɨn dei, “A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh! A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh!”

Ezɨ Pailat kamaghɨn me mɨgei, “Ia uari a inighɨva egh ter ighuvimɨn a gafugh. Kɨ uabɨ, kɨ an arazir kuratamɨn apizir puvatɨ.”

7 * *Ezɨ Judaba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “A uabɨ ghaze ‘Kɨ Godɨn Otarim.’ Ezɨ en Arazibar Osizirir mam iti, ezɨ arazir kam kamaghɨn mɨgei, gumazir kamaghɨn mɨgeim, an aremegham.”

8 Ezɨ Pailat akar kam baregha bar atiatingi. 9 * *Egha a ua ghua gavmanɨn dɨpenimɨn aven ghugha, kamaghɨn Iesusɨn azai, “Nɨ nguibar manamɨn ikegha ize?” Ezɨ Iesus an akar kam ikarazir puvatɨ.

10 Ezɨ Pailat a mɨgei, “Manmaghɨn amizɨ nɨ nan akam ikarvaghan aghua? Kɨ nɨ fɨrighamin gavgavim iti, egha uaghan nɨ isɨ ter ighuvim gafughamin gavgavim iti. Ezɨ nɨ ti bizir kam gɨfozir puvatɨ?”

11 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Godɨn pɨn itim, a gavgavim nɨ ganɨngizir puvatɨzɨ, nɨ na dɨkabɨnamin gavgaviba puvatɨghai. Ezɨ gumazir na isa nɨn agharim gatɨzim, an arazir kuramɨn osɨmtɨzim, a nɨn arazir kuramɨn osɨmtɨzim, bar a gafira.”

12 * *Pailat akar kam baregha Iesus ateghtɨ a mangasa tuaviba buri. Ezɨ Judaba kamaghɨn dei, “Nɨ gumazir kam ateghtɨ a mangɨtɨ, nɨ Sisarɨn namakam puvatɨ. Guizbangɨra, gumazim uabɨra uabɨ mɨgɨa ghaze, an atrivim, a Sisarɨn apanim.”

13 Pailat akar kam baregha, Iesusɨn akua azenan ghu. Egha a jasɨn dabirabim gaperaghav iti, danganir kam, me “Dagɨar Azuarim,” a garɨsi. (Hibrun akam me ghaze, “Gabata.”)

14 * *Ezɨ dughiar kam a dughiar me God Israelia Gitazir Dughiamɨn isam bagh daghebar amu bizibar kɨramim. Kar aruer arɨzim. Ezɨ Pailat Judabav gei, “Ia ganigh! Ian Atrivim kara.”

15 Ezɨ me kamaghɨn dei, “A batokegh! A batueghtɨ a mangɨ! A isɨ ter ighuvimɨn a gafugh!”

Ezɨ Pailat men azara, “Ia ifonge, kɨ ian Atrivim isɨ ter ighuvimɨn a gafugham?”

Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “E atrivir igharaziba puvatɨ. Sisar bar uabɨra!” 16 * *Kamaghɨn amizɨ, Pailat Iesus isa, me ter ighuvimɨn a gafughasa, a men agharim gatɨ.

Me Iesus isa ter ighuvimɨn a gafu

(Matyu 27:32-44; Mak 15:21-32; Luk 23:26-43)

Ezɨ me Iesus inigha zui. 17 * *Ezɨ a uabɨ uan ter ighuvim gupugha, nguibar ekiam ategha danganir mamɨn zui, an ziam “Dapanir Agharir Danganim.” (Hibrun akam me ghaze, “Golgota.”) 18 Ezɨ danganir kamɨn me a isa ter ighuvimɨn anegura. Egha me gumazir igharazir pumuning a ko, aning agura, mam vongɨn itima, mam vongɨn iti. Ezɨ Iesus aningɨn torimɨn iti.

19 * *Ezɨ Pailat uaghan me mɨgeima me ziar mam osirigha ter ighuvim gatɨ. Ziar kam a kamakɨn, “Nasaretɨn Gumazim Iesus, Judabar Atrivim.” 20 Me ziar kam, Hibrun akam ko Romɨn akam ko Grighɨn akamɨn, men akabar an osiri. Danganir me Iesus ter ighuvimɨn anegurazim, a nguibar ekiam boroghɨra iti, kamaghɨn amizɨ, Judan avɨrim izava osizirir kamɨn gara egha a dɨbori.

21 Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba kamaghɨn Pailat mɨgei, “Nɨ kamaghɨn osiran markɨ, ‘Judan Atrivim.’ Bar markɨ. Nɨ kamaghɨn osirigh, ‘Gumazir kam ghaze, kɨ Judabar Atrivim.’ ”

22 Ezɨ Pailat kamaghɨn men akam ikaragha ghaze, “Markɨ. Akar kɨ osirigha gɨvazim, a kamaghɨra ikɨ.”

23 * *Mɨdorozir gumaziba ter ighuvimɨn Iesus gafugha gɨvagha, gɨn me an korotiaba inigha 4plan akuabar uari rome. Egha me akuar vamɨra vamɨra isi. Egha me uaghan an korotiar ruarim sara ini, egha mɨdorozir gumaziba kamaghɨn gari, me inir akuar avɨriba inigha korotiar ruarir kam isamizir pu. Puvatɨ. Me inir vamɨram an ingarigha, isamizir puvatɨ. 24 * *Egha mɨdorozir gumaziba kamaghɨn uarira uariv gei, “E korotiar ruarir kam abɨghan kogham. Puvatɨ. E satu gikararang fogham tina a iniam.”

Godɨn Akɨnafarimɨn itir akar mam kamaghɨn mɨgei, “Me nan korotiaba tuiragh uarira uari danɨngam. Egh me satu gikararangɨva gumazim amɨseveghtɨ a nan korotiar ruarim iniam.” Ezɨ akar kam guizbangɨra otoghasa, kamaghɨn arazir kamra mɨdorozir gumaziba a gami.

25 * *Ezɨ Iesusɨn amebam ko, an amebamɨn afumim ko, Klopasɨn amuim Maria ko, Makdalan nguibamɨn amizim Maria, me bar an ter ighuvimɨn boroghɨra tuivighav iti. 26 * *Ezɨ Iesus garima an amebam ko suren gumazir a bar ifongezim, aning roghɨra tughav iti. Ezɨ a kamaghɨn uan amebam mɨgei, “Amizim, gumazir kam datɨrɨghɨn, a nɨn otarim.”

27 Egha a kamaghɨn suren gumazir kam mɨgei, “Amizir kam, a datɨrɨghɨn nɨn amebam.” Ezɨ dughiar kamɨn ghua, suren gumazir kam Maria inigha uan dɨpenimɨn ghugha an gara uan amebamɨn mɨn a gami.

Iesus areme

(Matyu 27:45-56; Mak 15:33-41; Luk 23:44-49)

28 * *Ezɨ Iesus fo, an ingangariba datɨrɨghɨn bar gɨfa. Egha a kamaghɨn mɨgei, “Nan kuarim nan pɨri.” Godɨn Akɨnafarimɨn itir akar mam guizbangɨra otivasa, kamaghɨn an akar kam gami. 29 * *Ezɨ mɨner mam wainɨn afangtɨzim an ikia roghɨra iti. Ezɨ me dɨpamɨn suizir bizim inigha wainɨn dɨpam garu. Ezɨ wain a gizɨvazɨma, me a isa hisopɨn aghorim gikegha a isa Iesusɨn akam darɨghasa an amadi. 30 * *Ezɨ Iesus wainɨn kam amegha gɨvagha, kamaghɨn mɨgei, “A datɨrɨghɨn gɨfa.” Egha a dapanim aviragha uan duam sue.

Mɨdorozir gumazir mam Iesusɨn ivim bɨra

31 * *Kar dughiar me Sabat bagha bizibar kɨrim. Sabatɨn dughiar kam, a dughiar bar ekiam. Kamaghɨn amizɨ, Judaba gumazir kuaba dughiar kamɨn ter ighuvibar ikian me aghua. Egha me kamaghɨn Pailatɨn azangsɨgha ghaze, a men amamangatɨghtɨ me ter ighuvibar itir gumazibar suer agharibav sogh da apɨrightɨ, me zuamɨram aremeghtɨ me men kuaba adegh izighiram. 32 Ezɨ mɨdorozir gumaziba ghua gumazir Iesus ko guraghav itir mamɨn suer agharimning mɨsogha aning apɨrigha, egha ghua gumazir igharazim uaghan an suer agharimning mɨsogha aning apɨri. 33 Egha me iza Iesusɨn garima an aremegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨma me an suer agharimning apɨrizir puvatɨ. 34 * *Ezɨ mɨdorozir gumazir mam afuzim inigha Iesusɨn ivim bɨra. Ezɨ ghuzim ko dɨpam zuamɨra ire. 35 * *(Kɨ, Jon, kɨ gumazir bizir kamɨn ganizim, kɨ kamaghɨn ifonge, ia bizir kam gɨfoghɨva nɨghnɨzir gavgavim an ikiam. Kamaghɨn kɨ an gun ia mɨgei. Akar kɨ gun mɨgeir kam, a guizbangɨra. Kɨ uabɨ fo, kɨ guizbangɨra mɨgei.) 36 * *Godɨn Akɨnafarimɨn itir akar mam, a kamakɨn, “Me an agharitam apɨrighan kogham.” God kamaghsua, akar kam guizbangɨram otogham, ezɨ kamaghɨn bizir kam oto.

37 * *Ezɨ akar igharazir mam Godɨn Akɨnafarimɨn iti, a kamakɨn, “Gumazir me afuzimɨn ruazim, me an ganam.”

Me Iesusɨn kuam isa
mozir igiar mam gatɨ

(Matyu 27:57-61; Mak 15:42-47; Luk 23:50-56)

38 * *Ezɨ gɨn Arimatean nguibamɨn gumazim Josep ghua Iesusɨn kuam iniasa Pailatɨn azangsɨsi. Josep a Iesusɨn suren gumazir mam, egha a Judabar atiatigha, uan nɨghnɨzir gavgavim modo. Ezɨ Pailat an amamangatɨzɨ, a ghua Iesusɨn kuam ini. 39 * *Ezɨ Nikodemus, gumazir faragha dɨmagarimɨn Iesusɨn ganizim, a uaghan ize. Egha borer mughuriar aghuir maba inigha ize, me temer pumuningɨn borem inigha aning veregha, borer kam gami. Ezɨ borer kamɨn osɨmtɨzim 30 kilogremɨn ghu. 40 * *Ezɨ Josep ko Nikodemus aning Iesusɨn kuam inigha borer kam an kuam gaghui. Egha inir aghuimɨn an mɨkarzim nomke, Judaba uan gumazir oveaghuezibagh ami mokɨn. 41 Ezɨ mɨdorozir gumaziba Iesus ter ighuvimɨn anegurazir danganir kamɨn boroghɨra, azenir mam iti. Egha azenir kamɨn mozir igiar mam iti, me dagɨar mozir kamɨn, faragha gumazitamɨn kuatam afazir puvatɨ. 42 * *Kar dughiar Judaba Sabatɨn dughiam bagh bizibar kɨramim, ezɨ mozir kam, a Iesus aremezir danganimɨn boroghɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, aning Iesusɨn kuam inigha ghua mozir kamɨn anetɨ.

20

Iesus ua dɨkafi

(Matyu 28:1-8; Mak 16:1-8; Luk 24:1-12)

1 * *Ezɨ Sanden bar mɨzaraghara, amɨnim mɨtateghavɨra iti, ezɨ Makdalan nguibamɨn amizim Maria, a mozimɨn ghu. Egha a garima mozimɨn tiar akam gasarazir dagɨam ua itir puvatɨ.* 2 * *Ezɨ a, Saimon Pita ko suren gumazir igharazir Iesus bar ifongezim bagha ivegha ghua kamaghɨn aning mɨgei, “Me Ekiamɨn kuam mozimɨn a inigha ghu, ezɨ e fozir puvatɨ, me managh anetɨ.”

3 Ezɨ Pita ko suren gumazir igharazir kam, aning nguibam ategha mozimɨn zui. 4 Aning vɨrara ivegha ghua, suren gumazir igharazir kam Pita gafiragha, faragha mozimɨn oto. 5 * *Egha an aviragha mozimɨn aven inir aghuir me Iesusɨn kuam avarazir kabar gara, egha aven ghuzir puvatɨ.

6 Ezɨ Saimon Pita an gɨn ghua, mozimɨn averiamɨn ghu. Egha a inir aghuir kabar garima da iti. 7 * *Egha a inir igharazir mamɨn garima a uaghan iti, kar inir me Iesusɨn dapanimɨn ikezim. Inir kam a inir igharaziba ko itir puvatɨ. Saimon ghaze, me ti a righa igharagha anetɨ. 8 Ezɨ suren gumazir igharazir faragha mozimɨn otozim, a uaghan aven ghu. Egha a bizir kabar ganigha nɨghnɨzir gavgavim iti. 9 * *(Guizbangɨra, Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam ghaze, Iesus mozimɨn ua dɨkavigham. Ezɨ dughiar kamɨn aning akar kam tɨghar deraghvɨra a gɨfogham.) 10 Egha suren gumazimning uamategha dɨpenimɨn ghu.

Makdalan nguibamɨn amizim Maria Iesusɨn gani

(Matyu 28:9-10; Mak 16:9-11)

11 * *Ezɨ Maria mozimɨn azenan tughav ikia azi. Egha aziavɨra ikia aviragha mozimɨn averiamɨn gari. 12 Egha a enselɨn pumuningɨn garima, aning korotiar ghurghurimning aru. Egha aning danganir Iesusɨn kuam faragha ikezimɨn aperaghav iti. Egha mam an dapanim ikezir naghɨn aperazɨ, mam an suemning ikezir naghɨn apera. 13 Egha aning kamaghɨn Marian azai, “Amizim, nɨ manmaghsuava azi?”

Ezɨ a kamaghɨn aning mɨgei, “Me nan Ekiamɨn kuam inigha ghu, ezɨ kɨ fozir puvatɨ, me managh anetɨ.” 14 * *A kamaghɨn mɨkemegha, ragha garima, Iesus tughav iti. Ezɨ Maria fozir puvatɨ, kar Iesus.

15 Ezɨ Iesus kamaghɨn an azara, “Amizim, nɨ manmaghsuava azi? Nɨ tina buri?”

Ezɨ Maria ghaze, kar ti azenimɨn garir gumazim, egha a kamaghɨn Iesus mɨgei, “Gumazir aruam, nɨ an kuam inigh mangɨghɨva, egh danganir nɨ an atɨzimɨn gun na mɨkemegh. Eghtɨ kɨ mangɨva a iniam.”

16 Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Maria!”

Ezɨ Maria ragha kamaghɨn Hibrun akamɨn a mɨgei, “Rabonai.” Akar kamɨn mɨngarim a kamakɨn, “Tisa.”

17 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ tɨghar uan Afeziam bagh mavanangam, kamaghɨn nɨ nan suiraghɨv ikian markɨ. Nɨ nan aveghbuaba bagh mangɨva kamaghɨn me mɨkɨm, kɨ e uan Afeziam bagha uamategha ghuavanadi. A nan God, ko uaghan ian God.”

18 Ezɨ Makdalan Maria ghua suren gumaziba kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ Ekiamɨn ganigha gɨfa.” Egha an akar Iesus a mɨkemezimɨn gun me mɨgei.

Suren gumaziba Iesusɨn gani

(Matyu 28:16-20; Mak 16:14-18; Luk 24:36-49)

19 * *Sanden guaratɨzimɨn amɨnim pɨrigha gɨvazɨ, suren gumaziba Judabar atiatigha dɨpenir me itim, me pamten an tiar akaba ase. Ezɨ Iesus iza pura suren gumazibar tongɨn tugha, kamaghɨn me mɨgei, “Ian naviba amɨragh ikɨ.” 20 * *A kamaghɨn mɨgɨa, uan duar torir dafarimningɨn itimning ko duar ivir vuemɨn itim, men aka. Ezɨ suren gumaziba Ekiamɨn ganigha me bar akonge.

21 * *Ezɨ Iesus ua me mɨgei, “Ian naviba amɨragh ikɨ. Afeziam na amadazɨ ezɨ kɨ ize. Ezɨ kamaghɨra kɨ ia amadima ia zui.”

22 A kamaghɨn mɨgɨa, egha uan amɨnim men a giveragha, men amada, egha kamaghɨn me mɨgei, “Ia Godɨn Duam uan navir averiabar a inigh. 23 * *Egh ia gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadagham, eghtɨ God uaghan men arazir kuraba gɨn amadaghtɨ, da puvatɨgham. Eghtɨ ia men arazir kuraba gɨn amadaghan koghtɨ, men arazir kuraba ikɨvɨra ikiam.”

Tomas Iesusɨn gani

24 * *Dughiar Iesus uan suren gumaziba batozim, men 12plan suren gumazibar mav, a me ko itir puvatɨ. Kar Tomas, an ziar mam Fufuzim. 25 Ezɨ suren gumazir igharaziba kamaghɨn Tomas mɨgei, “E Ekiamɨn ganigha gɨfa.”

Ezɨ Tomas kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ an duar torir me an dafarimning gafuzimingɨn ganighan koghɨva, egh kɨ uan dafar puzim an duar torimning datɨghan kogh, egh uan dafarim an ivir vuemɨn itir duam datɨghan koghɨva, kɨ nɨghnɨzir gavgavim ikian kogham. Bar puvatɨgham.”

26 Ezɨ 7plan dughiaba gɨvazɨma, suren gumaziba ua dɨpenimɨn aven iti, ezɨ Tomas me ko aven iti. Me tiar akaba bar pamten da asegha gɨfa. Ezɨ Iesus iza men tongɨn tughav iti. Egha me mɨgei, “Ian naviba amɨragh ikɨ.”

27 * *Egha a kamaghɨn Tomas mɨgei, “Nɨ uan dafar puzimɨn kagh suiragh, egh nan dafarimningɨn ganigh. Egh nɨ uan agharim amadagh uan dafarim nan ivir vuemɨn itir duam datɨgh. Nɨ nɨghnɨzir pumuning ikian markɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ.”

28 Ezɨ Tomas kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Nɨ nan Ekiam. Nɨ nan God.”

29 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan ganigha gɨvagha, nɨghnɨzir gavgavim nan iti, a? Gumazir nan ganizir puvatɨziba, egha nɨghnɨzir gavgavim nan iti, gumazir kaba bar akongegh.”

Akɨnafarir kamɨn mɨngarim

30 * *Iesus mirakelɨn avɨrir maba uaghan suren gumazibar damazimɨn dagh ami. Ezɨ kɨ bar Akɨnafarir kamɨn da osirizir puvatɨ. 31 * *Ezɨ akar kɨ osirizir kam, kɨ kamaghsua, ia nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiasa, kɨ an osiri. A Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim, a Godɨn Otarim. Eghtɨ ia nɨghnɨzir gavgavim an ikɨva, egh ia an ziamɨn zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. Kɨ kamaghsua, akɨnafarir kam an osiri.

Iesus ua uabɨ isa uan suren gumazibar aka

21

(Sapta 21)

7plan suren gumaziba Iesusɨn gani

1 Dughiar maba gɨvazɨma, Iesus Galilin Dɨpar Akaremɨn boroghɨn, uabɨ isa ua uan suren gumazibar aka. Galilin Dɨpar Akaremɨn ziar mam Taiberiasɨn dɨpam. Bizir kam kamaghɨn oto. 2 * *Dughiar kam Saimon Pita ko Tomas (an ziar mam Fufuzim) ko Nataniel (an nguibam, Kanan nguibar Galilin Distrighɨn aven itim) ko Sebedin otarir pumuning, ko Iesusɨn suren gumazir igharazir pumuning, me bar uari inigha iti. 3 * *Egha Saimon Pita kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ osiriba burisɨ mangam.”

Ezɨ me ghaze, “E nɨ ko mangam.” Egha me dɨkavigha botɨn mamɨn ghuavanabogha me zui. Ezɨ dɨmagarir kamɨn me osirir taba inizir puvatɨ. 4 * *Ezɨ bar mɨzaraghara, aruem ovɨrima, me gumazir mamɨn garima a dɨpamɨn dadarimɨn tughav iti. Ezɨ suren gumaziba kamaghɨn fozir pu, kar Iesus.

5 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn men azara, “Otariba, ia osiritaba iniz, o?”

Ezɨ me kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Bar puvatɨ.”

6 * *Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Ia ivem inigh, botɨn agharir guvimɨn amadaghan anekunigh, egh ia osiritaba iniam.” Ezɨ me ivem akunizɨ, osirir bar avɨrim ivem gizɨvazɨ, me a gekuigh anangan ibura.

7 * *Ezɨ suren gumazir Iesus bar ifongezim, a kamaghɨn Pita mɨgei, “Kar Ekiamra.” Pita faragha ingarasava uan korotiar aruzim sue.

Egha a kamaghɨn oraki, “Kar Ekiamra,” egha korotiam uam anerugha uabɨ ikegha, dɨpam uabɨ akunigha egha dɨpamɨn ghua dadarimɨn oto. 8 Ezɨ suren gumazir igharaziba botɨn mam inigha ghua, osiriba sara ivem amɨkɨrɨgha dadarimɨn zui. Me saghon itir puvatɨ, me 100 mitan dɨpar dadarimɨn boroghɨra iti. 9 Ezɨ me iza dadarimɨn otogha gɨvagha, me avir mamɨn garima osiri maba avim gisɨn iti. Ezɨ bretɨn maba sara iti.

10 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Osirir ia datɨrɨghɨn iniziba, ia taba inigh izɨ.” 11 * *Ezɨ Saimon Pita botɨn ghuavanabogha, egha ivem a mɨkɨrɨgha dɨpar dadarimɨn ghu. Ezɨ osirir ekiabara ivem gizɨfa, da bar moghɨra, 153plan osiriba. Osiriba bar avɨrasemezɨ ivem akariaghɨrɨzir puvatɨ.

12 Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Ia izɨ damɨ.”

Ezɨ suren gumaziba atiatigha men tav an azarazir puvatɨ, “Nɨ tina?” Me fo, kar Ekiamra. 13 * *Ezɨ Iesus avimɨn boroghɨra ghua bret inigha me ganɨdi. Egha osiriba sara inigha uaghan me ganɨdi. 14 * *Dughiar Iesus mozimɨn dɨkavizimɨn gɨn, kar an namba 3ɨn dughiam a uabɨ isa uan suren gumazibar aka.

Iesus Pita mɨgɨa ghaze, nɨ nan sipsipba deraghvɨra men gan men akurvagh

15 * *Iesus uan suren gumaziba ko amegha gɨvagha, Iesus kamaghɨn Saimon Pitan azai, “Saimon, Jonɨn otarim, nɨ ti bar na gifonge, egha nɨ na gifongezir arazir kam, a gumazir kaba na gifongezir arazibagh afira?”

Ezɨ Pita ghaze, “Are, Ekiam, nɨ fo, kɨ nɨ gifonge.”

Ezɨ Iesus a mɨgei, “Nɨ nan gumazamiziba sipsipɨn nguzibar mɨn men akurvagh deraghvɨra men gan.”*

16 * *Ezɨ Iesus uam an azara, “Saimon, Jonɨn otarim, nɨ ti na gifonge?”

Ezɨ Pita a ikara, “Are, Ekiam, nɨ fo, kɨ nɨ gifonge.”

Ezɨ Iesus a mɨgei, “Nɨ nan gumazamiziba sipsipbar mɨn men akurvagh deraghvɨra men gan.”†

17 * *Egha dughiar mɨkezimɨn uam an azara, “Saimon, Jonɨn otarim, nɨ ti na gifonge?”

Ezɨ Pita Iesus baseme, a dughiar mɨkezim uam an azaragha ghaze, nɨ ti na gifonge? Ezɨ a kamaghɨn Iesus mɨgei, “Ekiam, nɨ bar bizibagh fo. Nɨ fo, kɨ nɨ gifonge.”

Ezɨ Iesus kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan gumazamiziba sipsipbar mɨn men akurvagh deraghvɨra men gan.‡ 18 * *Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, nɨ fomɨra igiamra ikia, nɨ uabɨ letiam uan ivariam ikegha danganir nɨ mangasa ifongezibagh arui. Egh nɨ ghurighamin dughiam, nɨ uan agharimning feghtɨ, gumazir igharazim nɨ gikegh nɨ inigh danganir nɨ mangasa ifongezir puvatɨzimɨn mangam.”

19 * *(Iesus mɨgɨrɨgɨar kam mɨgɨa kamaghɨn Pitan aka, a tuavir manamɨn aremegh ziar ekiam God danɨngam.) Egha a kamaghɨn Pita mɨgei, “Nɨ nan gɨn izɨ.”

Suren gumazir Iesus bar ifongezir kamɨn akam

20 * *Ezɨ Pita ragha suren gumazir Iesus bar ifongezir kamɨn garima, an aningɨn gɨn izi. Suren gumaziba faragha Iesus koma apava, gumazir kam uan dapanim isa Iesusɨn afarɨzim boroghɨra anetɨgha, kamaghɨn an azai, Ekiam, tina nɨ isɨ apanibar agharim darɨgham? 21 Ezɨ Pita an ganigha kamaghɨn Iesus azara, “Ekiam, gumazir kam, bizir tizim a batogham?”

22 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Kɨ ifueghtɨ a ikɨvɨra ikɨ mangɨ dughiar kɨ uamategh izamim otogham, kar nɨn bizim puvatɨ. Nɨ nan gɨn izɨ.”

23 Kamaghɨn amizɨ, akar kam tintinibar arui, ezɨ gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Suren gumazir kam an aremeghan kogham.”

Ezɨ Iesus guizbangɨra kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ, an aremeghan kogham. Puvatɨ. A ghaze, “Kɨ ifueghtɨ a ikɨvɨra ikɨ mangɨ dughiar kɨ uamategh izamim otogham, kar nɨn bizim puvatɨ.” 24 * *Kar suren gumazir kamra, a datɨrɨghɨn bizir kabar gun mɨkemegha, an akar kaba osiri. E datɨrɨghɨn fo, akar a gun mɨkemezir kaba, da guizbangɨra. 25 * *Ezɨ bizir avɨrir igharazir maba Iesus uaghan dagh amizɨ, da iti. Ezɨ me ti vaghvagha bizir kabar akɨnafariba osirighai, nguazir kamɨn akɨnafarir kabar arɨghamin danganiba bar puvatɨgham.

* 1:1: Snd 8:22, 8:30, Jo 17:5, Fl 2:6, Kl 1:17, 1 Jo 1:1-2, MAA 1:2, 19:13

* 1:1: Aghuzir Akaba 8:22; 8:30; Jon 17:5; Filipai 2:6; Kolosi 1:17; 1 Jon 1:1-2; Akar Mogomem 1:2; 19:13

* 1:2: Stt 1:1

* 1:2: Jenesis 1:1

* 1:3: Jo 1:10, 1 Ko 8:6, Ef 3:9, Kl 1:16-17, Hi 1:2

* 1:3: Jon 1:10; 1 Korin 8:6; Efesus 3:9; Kolosi 1:16-17; Hibru 1:2

* 1:4: Jo 5:26, 8:12, 9:5, 1 Jo 5:11

* 1:4: Jon 5:26; 8:12; 9:5; 1 Jon 5:11

* 1:5: Jo 3:19

* 1:5: Jon 3:19

* 1:6: Mt 3:1, Mk 1:4, Lu 1:13-17, 1:76, 3:1-2, Jo 1:33

* 1:6: Matyu 3:1; Mak 1:4; Luk 1:13-17; 1:76; 3:1-2; Jon 1:33

* 1:7: Ap 19:4

* 1:7: Aposel 19:4

* 1:8: Jo 1:20

* 1:8: Jon 1:20

* 1:9: Ais 49:6, Jo 1:4, 8:12, 1 Jo 2:8

* 1:9: Aisaia 49:6; Jon 1:4; 8:12; 1 Jon 2:8

* 1:10: Jo 1:3, 17:25, Hi 1:2, 11:3

* 1:10: Jon 1:3; 17:25; Hibru 1:2; 11:3

* 1:11: Lu 19:14, Ap 3:26, 13:46

* 1:11: Luk 19:14; Aposel 3:26; 13:46

* 1:12: Ro 8:15, Ga 3:26, 2 Pi 1:4, 1 Jo 3:1

* 1:12: Rom 8:15; Galesia 3:26; 2 Pita 1:4; 1 Jon 3:1

* 1:13: Jo 3:3-6, Je 1:18, 1 Pi 1:23

* 1:13: Jon 3:3-6; Jems 1:18; 1 Pita 1:23

* 1:14: Ais 60:1-2, Mt 1:16, 1:20, Lu 9:32, Jo 2:11, Ro 1:3-4, Ga 4:4, Fl 2:7, Kl 1:19, 1 Ti 3:16, Hi 2:11-16

* 1:14: Aisaia 60:1-2; Matyu 1:16; 1:20; Luk 9:32; Jon 2:11; Rom 1:3-4; Galesia 4:4; Filipai 2:7; Kolosi 1:19; 1 Timoti 3:16; Hibru 2:11-16

* 1:15: Mt 3:11, Lu 3:16, Jo 1:27-32, 8:58, Kl 1:17

* 1:15: Matyu 3:11; Luk 3:16; Jon 1:27-32; 8:58; Kolosi 1:17

* 1:16: Jo 3:34, Ef 1:6-8, Kl 1:19, 2:9-10

* 1:16: Jon 3:34; Efesus 1:6-8; Kolosi 1:19; 2:9-10

* 1:17: Kis 34:28, lo 4:44, Jo 8:32, Ro 3:24, 6:14, 10:4

* 1:17: Ua Me Ini 34:28; Godɨn Araziba 4:44; Jon 8:32; Rom 3:24; 6:14; 10:4

* 1:18: Kis 33:20, Mt 11:27, Lu 10:22, Jo 6:46, 1 Ti 1:17, 6:16, 1 Jo 4:9, 4:12, 4:20

* 1:18: Ua Me Ini 33:20; Matyu 11:27; Luk 10:22; Jon 6:46; 1 Timoti 1:17; 6:16; 1 Jon 4:9; 4:12; 4:20

* 1:19: Jo 5:33

* 1:19: Jon 5:33

* 1:20: Lu 3:15-16, Jo 3:28, Ap 13:25

* 1:20: Luk 3:15-16; Jon 3:28; Aposel 13:25

* 1:20: Grighɨn akamɨn, God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezir Gumazim, me a dɨbora ghaze, “Krais.”

* 1:21: Lo 18:15-18, Mal 4:5, Mt 11:14, 17:10-13, Jo 6:14, 7:40

* 1:21: Godɨn Araziba 18:15-18; Malakai 4:5; Matyu 11:14; 17:10-13; Jon 6:14; 7:40

* 1:23: Ais 40:3, Mt 3:3, Mk 1:3, Lu 3:4

* 1:23: Aisaia 40:3; Matyu 3:3; Mak 1:3; Luk 3:4

* 1:25: Mt 21:25, Jo 1:33

* 1:25: Matyu 21:25; Jon 1:33

* 1:27: Jo 1:15, 1:30, Ap 13:25, 19:4

* 1:27: Jon 1:15; 1:30; Aposel 13:25; 19:4

* 1:28: Mt 3:6, Jo 10:40

* 1:28: Matyu 3:6; Jon 10:40

* 1:29: Kis 12:3, Ais 53:6-7, 53:11, Jo 1:36, Ap 8:32, 1 Ko 15:3, 1 Pi 1:19

* 1:29: Ua Me Ini 12:3; Aisaia 53:6-7; 53:11; Jon 1:36; Aposel 8:32; 1 Korin 15:3; 1 Pita 1:19

* 1:30: Jo 1:15, 1:27

* 1:30: Jon 1:15; 1:27

* 1:32: Mt 3:16, Mk 1:10, Lu 3:22

* 1:32: Matyu 3:16; Mak 1:10; Luk 3:22

* 1:33: Mt 3:11, Lu 3:2-3, Ap 1:5, 2:4, 19:6

* 1:33: Matyu 3:11; Luk 3:2-3; Aposel 1:5; 2:4; 19:6

* 1:34: Mt 3:17, 17:5, 27:54

* 1:34: Matyu 3:17; 17:5; 27:54

* 1:36: Jo 1:29

* 1:36: Jon 1:29

* 1:40: Mt 4:18-20

* 1:40: Matyu 4:18-20

* 1:41: 1 Sml 2:10, Sng 2:2, Jo 4:25

* 1:41: 1 Samuel 2:10; Onger Akaba 2:2; Jon 4:25

* 1:42: Mt 16:18, Mk 3:16

* 1:42: Matyu 16:18; Mak 3:16

† 1:42: Ziar kam Sifas, an Aramɨn akam ize. Dughiar kamɨn a Judabar akam. Ezɨ ziar kam Pita, a Grighɨn akamɨn ize.

* 1:43: Mt 8:22, Mk 2:14

* 1:43: Matyu 8:22; Mak 2:14

* 1:45: Stt 3:15, 49:10, Lo 18:18, Ais 7:14, 9:6, Jer 23:5, Ese 34:23, Sek 6:12, Mt 2:23

* 1:45: Jenesis 3:15; 49:10; Godɨn Araziba 18:18; Aisaia 7:14; 9:6; Jeremaia 23:5; Esekiel 34:23; Sekaraia 6:12; Matyu 2:23

* 1:46: Jo 7:41, 7:52

* 1:46: Jon 7:41; 7:52

* 1:47: Sng 32:2, Jo 8:39, Ro 2:28, 9:6

* 1:47: Onger Akaba 32:2; Jon 8:39; Rom 2:28; 9:6

* 1:49: Mt 14:33, 16:16, 27:42, Mk 3:11, Jo 12:13

* 1:49: Matyu 14:33; 16:16; 27:42; Mak 3:11; Jon 12:13

* 1:51: Stt 28:12, Mt 4:11, Lu 2:9, 2:13

* 1:51: Jenesis 28:12; Matyu 4:11; Luk 2:9; 2:13

* 2:1: Iesus amizir mirakelɨn avɨribar akaba, da Jonɨn akɨnafarimɨn aven iti. Arazir kabar, an akagha ghaze, a guizbangɨra Godra. Nɨ vezɨn kabar gan: Luk 2:11, 2:18-19, 2:23, 3:2, 4:54, 6:2, 6:14, 6:26, 9:16, 11:45, 12:18, ko 12:37.

* 2:4: Mt 12:48, Jo 7:6, 7:30, 8:20

* 2:4: Matyu 12:48; Jon 7:6; 7:30; 8:20

* 2:6: Mk 7:3-4

* 2:6: Mak 7:3-4

* 2:11: Lu 9:32, Jo 1:14, 4:54, 11:40

* 2:11: Luk 9:32; Jon 1:14; 4:54; 11:40

* 2:12: Mt 4:13

* 2:12: Matyu 4:13

* 2:13: Kis 12:1-27, Jo 6:4, 11:55

* 2:13: Ua Me Ini 12:1-27; Jon 6:4; 11:55

* 2:16: Lu 2:49

* 2:16: Luk 2:49

* 2:17: Sng 69:9

* 2:17: Onger Akaba 69:9

* 2:18: Mt 12:38, 21:23, Jo 6:30

* 2:18: Matyu 12:38; 21:23; Jon 6:30

* 2:19: Mt 26:61, 27:40, Mk 14:58, 15:29, Ap 6:14

* 2:19: Matyu 26:61; 27:40; Mak 14:58; 15:29; Aposel 6:14

* 2:21: 2 Ko 6:16, Kl 2:9, 2 Pi 1:14

* 2:21: 2 Korin 6:16; Kolosi 2:9

* 2:22: Lu 24:6-8, Jo 12:16, 14:26

* 2:22: Luk 24:6-8; Jon 12:16; 14:26

* 2:23: Jo 2:11, 7:31

* 2:23: Jon 2:11; 7:31

* 2:25: Mt 9:4, Mk 2:8, Jo 6:64, Ap 1:24, MAA 2:23

* 2:25: Matyu 9:4; Mak 2:8; Jon 6:64; Aposel 1:24; Akar Mogomem 2:23

* 3:1: Jo 7:50, 19:39

* 3:1: Jon 7:50; 19:39

* 3:2: Mt 22:16, Jo 9:16, 9:33, Ap 2:22, 10:38

* 3:2: Matyu 22:16; Jon 9:16; 9:33; Aposel 2:22; 10:38

* 3:3: Mt 18:3, Ga 6:15, Ta 3:5, Je 1:18, 1 Pi 1:23, 1 Jo 3:9

* 3:3: Matyu 18:3; Galesia 6:15; Taitus 3:5; Jems 1:18; 1 Pita 1:23; 1 Jon 3:9

* 3:5: Ese 36:25-27, Mk 16:16, Ap 2:38, Ta 3:5

* 3:5: Esekiel 36:25-27; Mak 16:16; Aposel 2:38; Taitus 3:5

* 3:6: Sng 51:5, Jo 1:13

* 3:6: Onger Akaba 51:5; Jon 1:13

* 3:8: Sav 11:5, 1 Ko 2:11

* 3:8: Fofozir Gumazim 11:5; 1 Korin 2:11

* 3:11: Mt 11:27, Jo 3:32, 7:16, 8:26

* 3:11: Matyu 11:27; Jon 3:32; 7:16; 8:26

* 3:12: Lu 22:67

* 3:12: Luk 22:67

* 3:13: Snd 30:4, Jo 3:6, 6:33, 6:38, Ap 2:34, Ro 10:6, 1 Ko 15:47, Ef 4:9-10

* 3:13: Aghuzir Akaba 30:4; Jon 3:6; 6:33; 6:38; Aposel 2:34; Rom 10:6; 1 Korin 15:47; Efesus 4:9-10

* 3:14: Nam 21:9, Jo 8:28, 12:32

* 3:14: Dɨboboniba 21:9; Jon 8:28; 12:32

* 3:15: Jo 3:36, 6:47, 20:31

* 3:15: Jon 3:36; 6:47; 20:31

* 3:16: Jo 3:36, 10:28, Ro 5:8, 8:32, 1 Jo 4:9-10

* 3:16: Jon 3:36; 10:28; Rom 5:8; 8:32; 1 Jon 4:9-10

* 3:17: Lu 19:10, Jo 5:22, 5:45, 12:47, Ap 17:31, 1 Jo 4:14

* 3:17: Luk 19:10; Jon 5:22; 5:45; 12:47; Aposel 17:31; 1 Jon 4:14

* 3:18: Jo 3:36, 5:24, 6:40, 6:47, 20:31

* 3:18: Jon 3:36; 5:24; 6:40; 6:47; 20:31

* 3:19: Jo 1:4-5, 1:8-12, 8:12

* 3:19: Jon 1:4-5; 1:8-12; 8:12

* 3:20: Jop 24:13-17, Ef 5:11-13

* 3:20: Jop 24:13-17; Efesus 5:11-13

* 3:22: Jo 4:1-2

* 3:22: Jon 4:1-2

* 3:24: Mt 4:12, 14:3, Mk 6:17, Lu 3:19-20

* 3:24: Matyu 4:12; 14:3; Mak 6:17; Luk 3:19-20

* 3:26: Jo 1:26-34

* 3:26: Jon 1:26-34

* 3:27: Jo 19:11, 1 Ko 4:7, Hi 5:4, Je 1:17

* 3:27: Jon 19:11; 1 Korin 4:7; Hibru 5:4; Jems 1:17

* 3:28: Mal 3:1, Mt 11:10, Mk 1:2, Lu 1:17, Jo 1:20, 1:23, 1:27

* 3:28: Malakai 3:1; Matyu 11:10; Mak 1:2; Luk 1:17; Jon 1:20; 1:23; 1:27

* 3:29: Mt 9:15

* 3:29: Matyu 9:15

* 3:31: Mt 28:18, Jo 8:23, Ro 9:5, 1 Ko 15:47, Ef 1:21, Fl 2:9, 1 Jo 4:5-6

* 3:31: Matyu 28:18; Jon 8:23; Rom 9:5; 1 Korin 15:47; Efesus 1:21; Filipai 2:9; 1 Jon 4:5-6

* 3:32: Jo 3:11, 8:26, 15:15

* 3:32: Jon 3:11; 8:26; 15:15

* 3:33: Ro 3:4, 1 Jo 5:10

* 3:33: Rom 3:4; 1 Jon 5:10

* 3:34: Ais 42:1, Jo 1:16, 7:16

* 3:34: Aisaia 42:1; Jon 1:16; 7:16

* 3:35: Mt 11:27, Lu 10:22, Jo 5:20, 10:17, Hi 2:8

* 3:35: Matyu 11:27; Luk 10:22; Jon 5:20; 10:17; Hibru 2:8

* 3:36: Lu 3:7, Jo 1:12, 3:16-18, 6:47, Ro 1:17, 1 Jo 5:10-12

* 3:36: Luk 3:7; Jon 1:12; 3:16-18; 6:47; Rom 1:17; 1 Jon 5:10-12

* 4:1: Jon 3:22; 3:26

* 4:5: Stt 33:19, Jos 24:32

* 4:5: Jenesis 33:19; Josua 24:32

* 4:9: 2 Kin 17:24, Esr 4:1-5, 9:1-10:44, Neh 4:1-2, Lu 9:52-53, Ap 10:28

* 4:9: 2 Atriviba 17:24; Esra 4:1-5; 9:1--10:44; Nehemia 4:1-2; Luk 9:52-53; Aposel 10:28

* 4:10: Ais 12:3, Jer 2:13, Sek 13:1, 14:8, Jo 4:26

* 4:10: Aisaia 12:3; Jeremaia 2:13; Sekaraia 13:1; 14:8; Jon 4:26

* 4:11: Jo 7:37-38, MAA 21:6

* 4:11: Jon 7:37-38; Akar Mogomem 21:6

* 4:12: Jo 8:53

* 4:12: Jon 8:53

* 4:14: Jo 6:35, 6:58, 7:38

* 4:14: Jon 6:35; 6:58; 7:38

* 4:19: Lu 7:16, Jo 6:14, 7:40, 9:17, 1 Ko 14:24-25

* 4:19: Luk 7:16; Jon 6:14; 7:40; 9:17; 1 Korin 14:24-25

* 4:20: Lo 12:5, 12:11-14, 1 Kin 9:3, Sng 122:1-5

* 4:20: Godɨn Araziba 12:5; 12:11-14; 1 Atriviba 9:3; Onger Akaba 122:1-5

* 4:20: Mɨghsɨar amizir kam an gun mɨgeim, a Gerazimɨn Mɨghsɨam, a Samarian Distrighɨn iti. Samarian gumazamiziba mɨghsɨar kamra ghuava Godɨn ziam fe. Nɨ deragh foghsɨ, Luk 9:53ɨn vezɨn itir akamɨn gan.

* 4:21: Mal 1:11, 1 Ti 2:8

* 4:21: Malakai 1:11; 1 Timoti 2:8

* 4:22: 2 Kin 17:29-41, Ais 2:3, Lu 24:47, Ro 9:4-5

* 4:22: 2 Atriviba 17:29-41; Aisaia 2:3; Luk 24:47; Rom 9:4-5

* 4:23: Jo 1:17, Fl 3:3

* 4:23: Jon 1:17; Filipai 3:3

* 4:24: Ro 12:1, 2 Ko 3:17, Fl 3:3

* 4:24: Rom 12:1; 2 Korin 3:17; Filipai 3:3

† 4:24: Gumazir maba akar kam “Godɨn Duamɨn gavgavimɨn,” me a giragha ghaze, “me uari uan duabar gavgavimɨn.”

* 4:25: Jo 1:41

* 4:25: Jon 1:41

* 4:26: Mt 26:63-64, Mk 14:61-62, Jo 9:37

* 4:26: Matyu 26:63-64; Mak 14:61-62; Jon 9:37

* 4:34: Jo 6:38, 17:4, 19:30

* 4:34: Jon 6:38; 17:4; 19:30

* 4:35: Mt 9:37, Lu 10:2, MAA 14:15

* 4:35: Matyu 9:37; Luk 10:2; Akar Mogomem 14:15

* 4:36: Sng 126:5-6, Dan 12:3

* 4:36: Onger Akaba 126:5-6; Daniel 12:3

* 4:42: Jo 17:8, 1 Jo 4:14

* 4:42: Jon 17:8; 1 Jon 4:14

* 4:43: Jo 4:40

* 4:43: Jon 4:40

* 4:44: Mt 13:57, Mk 6:4, Lu 4:24

* 4:44: Matyu 13:57; Mak 6:4; Luk 4:24

* 4:45: Jo 2:23

* 4:45: Jon 2:23

* 4:46: Jo 2:1-11

* 4:46: Jon 2:1-11

* 4:47: Mt 8:5-6, Lu 7:1-10

* 4:47: Matyu 8:5-6; Luk 7:1-10

* 4:48: Jo 2:18, 20:29, 1 Ko 1:22

* 4:48: Jon 2:18; 20:29; 1 Korin 1:22

* 4:50: Mt 8:13, Mk 7:29

* 4:50: Matyu 8:13; Mak 7:29

* 4:53: Ap 16:14-15, 16:31

* 4:53: Aposel 16:14-15; 16:31

* 4:54: Jo 2:11, 2:23

* 4:54: Jon 2:11; 2:23

* 5:1: Jonɨn akɨnafarimɨn aven itir saptan 5, 6, 7, 8, 9, ko 10, Iesus Sabatɨn dughiaba ko Judabar Isar Ekiamɨn dughiabar, ingangarir avɨribar akaba iti. Nɨ Luk 5:1, 5:9, 6:4, 7:2, ko 10:22ɨn gan. Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, Jon kamaghɨn en akaghasa, Iesus a Judabar Dughiar Ekiaba, a uabɨ dar mɨngarim. Nɨ Luk 2:13 ko 2:23 ko 11:55ɨn gan.

† 5:2: Dughiar kam Jerusalem nguibamɨn dɨvazir bar ekiam iti. Ezɨ tiar akar avɨriba an iti. Ezɨ tiar akar kabar mam, an ziam Sipsipba Aven Zuir Tiar Akam. Betesdan mozir dɨpar ekiam, a tiar akar kam boroghɨra iti.

‡ 5:3-4: Fofozir gumazir maba ghaze, akar igharazir mam uaghan vezɨn kam iti. Akar kam kamakɨn: “Me dɨpar kam siravamangasa, me a mɨzuai. Dughiar maba Ekiamɨn enselɨn mam ghuaghirigha dɨpam gamima a siravamadi. Dɨpam siravamangigha gɨvazɨ, gumazir arɨmariar manam itim, a dɨpamɨn aven magɨrɨgh, egh ua deragham.”

* 5:8: Mt 9:6

* 5:8: Matyu 9:6

* 5:10: Kis 20:10, Neh 13:19, Jer 17:21, Mt 12:2, Mk 2:24, Lu 13:14, Jo 9:14

* 5:10: Ua Me Ini 20:10; Nehemia 13:19; Jeremaia 17:21; Matyu 12:2; Mak 2:24; Luk 13:14; Jon 9:14

* 5:14: Jo 8:11

* 5:14: Jon 8:11

* 5:16: Mt 12:14

* 5:16: Matyu 12:14

* 5:17: Jo 9:4, 14:10

* 5:17: Jon 9:4; 14:10

* 5:18: Mt 26:4, Jo 7:1, 7:19, 7:30, 10:30, 10:33, Fl 2:6

* 5:18: Matyu 26:4; Jon 7:1; 7:19; 7:30; 10:30; 10:33; Filipai 2:6

* 5:19: Jo 5:30, 8:28-29, 12:49, 14:10

* 5:19: Jon 5:30; 8:28-29; 12:49; 14:10

* 5:20: Mt 3:17, Jo 3:35, 2 Pi 1:17

* 5:20: Matyu 3:17; Jon 3:35; 2 Pita 1:17

* 5:21: Lo 32:39, 1 Sml 2:6, 2 Kin 5:7, Lu 7:14, 8:54, Jo 11:25, 11:43, Ro 4:17, Ef 2:5

* 5:21: Godɨn Araziba 32:39; 1 Samuel 2:6; 2 Atriviba 5:7; Luk 7:14; 8:54; Jon 11:25; 11:43; Rom 4:17; Efesus 2:5

* 5:22: Mt 11:27, Jo 3:17, 5:27, 9:39, Ap 10:42, 17:31, 1 Pe 4:5

* 5:22: Matyu 11:27; Jon 3:17; 5:27; 9:39; Aposel 10:42; 17:31; 1 Pita 4:5

* 5:23: Fl 2:10-11, 1 Jo 2:23

* 5:23: Filipai 2:10-11; 1 Jon 2:23

* 5:24: Jo 3:15-18, 6:40, 8:51, 1 Jo 3:14

* 5:24: Jon 3:15-18; 6:40; 8:51; 1 Jon 3:14

* 5:25: Jo 5:28, Ef 2:1, 2:5-6, Kl 2:13

* 5:25: Jon 5:28; Efesus 2:1; 2:5-6; Kolosi 2:13

* 5:27: Dan 7:13-14, 7:22, Jo 5:22, Ap 10:42, 17:31

* 5:27: Daniel 7:13-14; 7:22; Jon 5:22; Aposel 10:42; 17:31

* 5:29: Ais 26:19, Dan 12:2, Mt 16:27, Jo 6:40, Ap 24:15, 1 Ko 15:52, 1 Te 4:16

* 5:29: Aisaia 26:19; Daniel 12:2; Matyu 16:27; Jon 6:40; Aposel 24:15; 1 Korin 15:52; 1 Tesalonika 4:16

* 5:30: Mt 26:39, Jo 4:34, 5:19, 6:38

* 5:30: Matyu 26:39; Jon 4:34; 5:19; 6:38

* 5:31: Jo 8:13-14, MAA 3:14

* 5:31: Jon 8:13-14; Akar Mogomem 3:14

§ 5:31: Nɨ Godɨn Araziba 19:15ɨn gan.

* 5:32: Mt 3:17, Jo 5:36-37, 8:18, 1 Jo 5:6-9

* 5:32: Matyu 3:17; Jon 5:36-37; 8:18; 1 Jon 5:6-9

** 5:32: Iesus “igharazitav,” mɨgɨa, a uan Afeziam God mɨgei.

* 5:33: Jon 1:19-34; 3:27-30; Efesus 2:8; Taitus 3:5

* 5:35: Mt 13:20-21, Mk 6:20, 2 Pi 1:19

* 5:35: Matyu 13:20-21; Mak 6:20; 2 Pita 1:19

* 5:36: Jo 3:2, 10:25, 10:38, 14:11, 1 Jo 5:9

* 5:36: Jon 3:2; 10:25; 10:38; 14:11; 1 Jon 5:9

* 5:37: Mt 3:17, 17:5, Mk 1:11, Lu 3:22, Jo 5:32, 6:27, 8:18, 1 Ti 1:17, 1 Jo 4:12

* 5:37: Matyu 3:17; 17:5; Mak 1:11; Luk 3:22; Jon 5:32; 6:27; 8:18; 1 Timoti 1:17; 1 Jon 4:12

†† 5:38: Gumazir Afeziam amadazir kam, a Iesus uabɨ.

* 5:39: Lo 18:15-18, Lu 16:29, 24:27, 24:44, Jo 5:46, Ap 13:27, 17:11, 2 Ti 3:15, 1 Pi 1:10-11

* 5:39: Godɨn Araziba 18:15-18; Luk 16:29; 24:27; 24:44; Jon 5:46; Aposel 13:27; 17:11; 2 Timoti 3:15; 1 Pita 1:10-11

* 5:40: Jo 1:11, 3:19

* 5:40: Jon 1:11; 3:19

* 5:41: Jo 5:34, 1 Te 2:6

* 5:41: Jon 5:34; 1 Tesalonika 2:6

‡‡ 5:42: Gumazir maba akar kam giragha ghaze, “Godɨn apangkuvim ian navibar itir puvatɨ.”

* 5:43: Mt 24:5, 24:24

* 5:43: Matyu 24:5; 24:24

* 5:44: Jo 12:43, Ro 2:29

* 5:44: Jon 12:43; Rom 2:29

* 5:45: Lo 31:26-27, Ro 2:12

* 5:45: Godɨn Araziba 31:26-27; Rom 2:12

* 5:46: Stt 3:15, Lo 18:15-18, Jo 1:45, Ap 3:22, 26:22

* 5:46: Jenesis 3:15; Godɨn Araziba 18:15-18; Jon 1:45; Aposel 3:22; 26:22

* 5:47: Lu 16:31

* 5:47: Luk 16:31

* 6:4: Jo 2:13

* 6:4: Jon 2:13

* 6:5: Mt 14:14, Mk 6:34, Lu 9:12

* 6:5: Matyu 14:14; Mak 6:34; Luk 9:12

* 6:9: 2 Kin 4:43

* 6:9: 2 Atriviba 4:43

* 6:14: Stt 49:10, Lo 18:15-18, Mt 11:3, Jo 1:21, 2:11, 4:19, 4:25, 5:46

* 6:14: Jenesis 49:10; Godɨn Araziba 18:15-18; Matyu 11:3; Jon 1:21; 2:11; 4:19; 4:25; 5:46

* 6:15: Mt 14:23, Jo 18:36

* 6:15: Matyu 14:23; Jon 18:36

* 6:23: Jon 6:11

* 6:26: Jo 6:11-12

* 6:26: Jon 6:11-12

* 6:27: Mt 3:17, Lu 3:22, Jo 1:33, 4:14, 6:48-58, Ap 2:22, 2 Pi 1:17

* 6:27: Matyu 3:17; Luk 3:22; Jon 1:33; 4:14; 6:48-58; Aposel 2:22; 2 Pita 1:17

* 6:29: 1 Jo 3:23

* 6:29: 1 Jon 3:23

* 6:30: Ua Me Ini 16:4; 16:15; Dɨboboniba 11:7-9; Nehemia 9:15; Onger Akaba 78:24; Matyu 12:38; 16:1; Mak 8:11; Jon 2:18; 1 Korin 1:22; 10:3

* 6:34: Jo 4:14-15, 6:48-58, 7:37

* 6:34: Jon 4:14-15; 6:48-58; 7:37

* 6:35: Jo 4:14, 6:48-58

* 6:35: Jon 4:14; 6:48-58

* 6:36: Jo 6:26, 6:64, 20:29

* 6:36: Jon 6:26; 6:64; 20:29

* 6:37: Mt 11:28, Jo 10:28-29, 17:6-8, 2 Ti 2:19, 1 Jo 2:19

* 6:37: Matyu 11:28; Jon 10:28-29; 17:6-8; 2 Timoti 2:19; 1 Jon 2:19

* 6:38: Mt 26:39, Jo 4:34, 5:30

* 6:38: Matyu 26:39; Jon 4:34; 5:30

* 6:39: Jo 10:28-29, 17:12, 18:9

* 6:39: Jon 10:28-29; 17:12; 18:9

* 6:40: Jo 3:15, 6:27, 6:47, 6:54, 11:24

* 6:40: Jon 3:15; 6:27; 6:47; 6:54; 11:24

* 6:42: Mt 13:55, Mk 6:3, Lu 4:22

* 6:42: Matyu 13:55; Mak 6:3; Luk 4:22

* 6:44: Jo 6:65

* 6:44: Jon 6:65

* 6:45: Ais 54:13, Jer 31:34, Mai 4:2, Hi 8:10

* 6:45: Aisaia 54:13; Jeremaia 31:34; Maika 4:2; Hibru 8:10

* 6:46: Mt 11:27, Lu 10:22, Jo 1:18

* 6:46: Matyu 11:27; Luk 10:22; Jon 1:18

* 6:47: Jo 3:15-18, 3:36, 6:40

* 6:47: Jon 3:15-18; 3:36; 6:40

* 6:48: Jo 6:31-35, 6:58

* 6:48: Jon 6:31-35; 6:58

* 6:51: Jo 3:13, Hi 10:5, 10:10

* 6:51: Jon 3:13; Hibru 10:5; 10:10

* 6:53: Mt 26:26-28

* 6:53: Matyu 26:26-28

* 6:54-55: Jon 4:14; 6:27; 6:40; 6:63

* 6:56: 1 Jo 3:24, 4:15-16

* 6:56: 1 Jon 3:24; 4:15-16

* 6:57: Jo 15:4-5, 1 Jo 3:24

* 6:57: Jon 15:4-5; 1 Jon 3:24

* 6:62: Mk 16:19, Jo 3:13, Ap 1:9-11, Ef 4:8

* 6:62: Mak 16:19; Jon 3:13; Aposel 1:9-11; Efesus 4:8

* 6:63: 2 Ko 3:6

* 6:63: 2 Korin 3:6

* 6:64: Jo 6:36, 13:11

* 6:64: Jon 6:36; 13:11

* 6:65: Jo 6:44-45

* 6:65: Jon 6:44-45

* 6:68: Matyu 16:16; Mak 8:29; Luk 9:20

* 6:69: Mt 14:33, Mk 1:24, Jo 1:49

* 6:69: Matyu 14:33; Mak 1:24; Jon 1:49

* 7:1: Jo 5:18

* 7:1: Jon 5:18

* 7:2: Wkp 23:24, Lo 16:13

* 7:2: Ofa Gami 23:34; Godɨn Araziba 16:13

* 7:5: Mt 13:55, Mk 3:21, Ap 1:14

* 7:5: Matyu 13:55; Mak 3:21; Aposel 1:14

* 7:6: Jo 2:4, 7:8, 7:30, 8:20

* 7:6: Jon 2:4; 7:8; 7:30; 8:20

* 7:7: Jo 3:19, 15:18-19

* 7:7: Jon 3:19; 15:18-19

* 7:11: Jo 11:56

* 7:11: Jon 11:56

* 7:12: Mt 21:46, Lu 7:16, Jo 10:19

* 7:12: Matyu 21:46; Luk 7:16; Jon 10:19

* 7:13: Jo 9:22, 12:42, 19:38, 20:19

* 7:13: Jon 9:22; 12:42; 19:38; 20:19

* 7:15: Mt 13:54, Lu 2:47

* 7:15: Matyu 13:54; Luk 2:47

* 7:16: Jo 3:11, 8:28, 12:49, 14:10

* 7:16: Jon 3:11; 8:28; 12:49; 14:10

* 7:17: Jo 8:43

* 7:17: Jon 8:43

* 7:18: Jo 5:41, 5:44, 8:50

* 7:18: Jon 5:41; 5:44; 8:50

* 7:19: Kis 24:3, Lo 33:4, Mt 12:14, Mk 3:6, Ap 7:38, 7:53, Ro 2:21-24

* 7:19: Ua Me Ini 24:3; Godɨn Araziba 33:4; Matyu 12:14; Mak 3:6; Aposel 7:38; 7:53; Rom 2:21-24

* 7:20: Jo 8:48, 8:52, 10:20

* 7:20: Jon 8:48; 8:52; 10:20

* 7:21: Iesus faragha Betesdan mozir dɨpamɨn boroghɨn ikia mirakelɨn kam gamigha, egha datɨrɨghɨn a mɨgei. Nɨ Jon 5:1-18 ko, Ua Me Ini 31:14-15ɨn gan.

* 7:22: Stt 17:9-13, Wkp 12:3

* 7:22: Jenesis 17:9-13; Ofa Gami 12:3

* 7:23: Jo 5:8-10, 5:16

* 7:23: Jon 5:8-10; 5:16

† 7:23: Moses Osirizir Araziba kamaghɨn mɨgei, amizitam otaritam batezɨmrama, me an gɨrara dughiabar bora, egha dughiar namba 8ɨn me otarimɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghori. Nɨ Ofa Gami 12:3ɨn gan. Iesusɨn dughiamɨn, me Sabatɨn dughiamɨn ingangaribar anogoroke. Eghtɨ otaritamɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghoramin dughiam Sabatɨn dughiatamɨn otogham, me ingangarir kam damuam. Me ghaze, mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir arazim uaghan ingangarir mam, egha me guizbangɨra ingangarir kam Sabatɨn dughiam uaghan a gami.

* 7:24: Wkp 19:15, Lo 1:16-17, Ais 11:3-4, Jo 8:15, Je 2:1

* 7:24: Ofa Gami 19:15; Godɨn Araziba 1:16-17; Aisaia 11:3-4; Jon 8:15; Jems 2:1

* 7:25: Jo 5:18

* 7:25: Jon 5:18

* 7:27: Mt 13:55, Mk 6:3, Lu 4:22, Jo 7:41, 9:29

* 7:27: Matyu 13:55; Mak 6:3; Luk 4:22; Jon 7:41; 9:29

* 7:28: Mt 11:27, Jo 5:32, 5:43, 8:14, 8:26, 8:55

* 7:28: Matyu 11:27; Jon 5:32; 5:43; 8:14; 8:26; 8:55

* 7:29: Mt 11:27, Jo 10:15

* 7:29: Matyu 11:27; Jon 10:15

* 7:30: Mk 11:18, Lu 19:47, Jo 7:44, 8:20, 8:37, 13:1

* 7:30: Mak 11:18; Luk 19:47; Jon 7:44; 8:20; 8:37; 13:1

* 7:31: Jo 2:23, 8:30, 10:42, 11:45, 12:11, 12:42

* 7:31: Jon 2:23; 8:30; 10:42; 11:45; 12:11; 12:42

* 7:33: Jo 13:33, 16:16

* 7:33: Jon 13:33; 16:16

* 7:34: Hos 5:6, Jo 8:21, 13:33, 13:36, 17:24

* 7:34: Hosea 5:6; Jon 8:21; 13:33; 13:36; 17:24

* 7:37: Wkp 23:36, Ais 55:1, Jo 4:10, 4:14, 6:35, MAA 22:17

* 7:37: Ofa Gami 23:36; Aisaia 55:1; Jon 4:10; 4:14; 6:35; Akar Mogomem 22:17

* 7:38: Ais 12:3, 58:11, Ese 47:1, Sek 14:8

* 7:38: Aisaia 12:3; 58:11; Esekiel 47:1; Sekaraia 14:8

‡ 7:38: Godɨn Akɨnafarimɨn aven, akar otevir mam, akar Iesus vezɨn kamɨn mɨkemezɨ moghɨn, akar kam ko, aning magh ghuzir puvatɨ. Nɨ Aisaia 44:3 ko Aghuzir Akaba 18:4ɨn gan.

* 7:39: Ais 44:3, Jol 2:28, Jo 12:16, 16:7, 20:22, Ap 2:4, 2:17, 2:33

* 7:39: Aisaia 44:3; Joel 2:28; Jon 12:16; 16:7; 20:22; Aposel 2:4; 2:17; 2:33

* 7:40: Lo 18:15-18, Jo 1:21, 2:11, 6:14

* 7:40: Godɨn Araziba 18:15-18; Jon 1:21; 2:11; 6:14

* 7:41: Jo 1:46, 4:29

* 7:41: Jon 1:46; 4:29

* 7:42: 2 Sml 7:12, Sng 89:3-4, 132:11, Jer 23:5, Mai 5:2, Mt 2:5-6, Lu 2:4

* 7:42: 2 Samuel 7:12; Onger Akaba 89:3-4; 132:11; Jeremaia 23:5; Maika 5:2; Matyu 2:5-6; Luk 2:4

* 7:43: Jo 9:16

* 7:43: Jon 9:16

* 7:44: Jo 7:30

* 7:44: Jon 7:30

* 7:45: Jo 7:32

* 7:45: Jon 7:32

* 7:46: Mt 7:29, Mk 1:22

* 7:46: Matyu 7:29; Mak 1:22

* 7:48: Jo 12:42

* 7:48: Jon 12:42

* 7:50: Jo 3:1-2

* 7:50: Jon 3:1-2

* 7:51: Lo 1:16-17, 19:15

* 7:51: Godɨn Araziba 1:16-17; 19:15

* 7:52: Jo 7:41-42

* 7:52: Jon 7:41-42

* 8:1: Lu 21:37

* 8:1: Luk 21:37

* 8:5: Wkp 20:10, Lo 22:22-24

* 8:5: Ofa Gami 20:10; Godɨn Araziba 22:22-24

* 8:6: Mt 22:15

* 8:6: Matyu 22:15

* 8:7: Lo 17:7, Ro 2:1

* 8:7: Godɨn Araziba 17:7; Rom 2:1

* 8:9: Mt 22:22

* 8:9: Matyu 22:22

* 8:11: Jo 3:17, 5:14

* 8:11: Jon 3:17; 5:14

* 8:11: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, Jon 7:53--8:11, Jon uabɨ an osirizir puvatɨ. Gumazir igharazim gɨn an osiri. Nɨ Jon 8:13 ko Godɨn Araziba 19:15ɨn gan.

* 8:12: Ais 49:6, Mt 5:14, Jo 1:4-9, 3:19, 9:5, 12:46

* 8:12: Aisaia 49:6; Matyu 5:14; Jon 1:4-9; 3:19; 9:5; 12:46

* 8:13: Jo 5:31

* 8:13: Jon 5:31

* 8:14: Jo 5:31-32, 7:28-29, 9:29

* 8:14: Jon 5:31-32; 7:28-29; 9:29

* 8:15: Jo 7:24, 12:47

* 8:15: Jon 7:24; 12:47

* 8:16: Jo 5:30, 8:29

* 8:16: Jon 5:30; 8:29

* 8:17: Lo 17:6, 19:15, Mt 18:16, 2 Ko 13:1, Hi 10:28

* 8:17: Godɨn Araziba 17:6; 19:15; Matyu 18:16; 2 Korin 13:1; Hibru 10:28

* 8:18: 1 Jo 5:9

* 8:18: 1 Jon 5:9

* 8:19: Jo 8:55, 14:7, 16:3

* 8:19: Jon 8:55; 14:7; 16:3

* 8:20: Jo 7:30

* 8:20: Jon 7:30

* 8:21: Jo 7:34-36, 8:24, 13:33

* 8:21: Jon 7:34-36; 8:24; 13:33

* 8:22: Jo 7:35

* 8:22: Jon 7:35

* 8:23: Jo 3:31

* 8:23: Jon 3:31

† 8:24: Ua Me Ini 3:14, God Moses ko uaning mɨgɨa, egha a uabɨ uan ziam dɨbora ghaze, “Kɨ Uabɨ Kɨ Kamaghɨn Iti.” Ezɨ Iesus uaghan kamaghɨra uabɨ dɨbori. Ezɨ gumazamiziba a mɨgeir akar kam deragha a gɨfozir puvatɨ. Nɨ Jon 8:28 ko 8:58 ko 13:19ɨn gan.

* 8:26: Jo 7:28, 12:49

* 8:26: Jon 7:28; 12:49

* 8:28: Jo 3:11, 3:14, 5:19, 5:30, 12:32, Ro 1:4

* 8:28: Jon 3:11; 3:14; 5:19; 5:30; 12:32; Rom 1:4

* 8:29: Jo 8:16, 16:32

* 8:29: Jon 8:16; 16:32

* 8:30: Jo 7:31

* 8:30: Jon 7:31

* 8:32: Ro 6:14, 6:18, 6:22, 8:2, Je 1:25

* 8:32: Rom 6:14; 6:18; 6:22; 8:2; Jems 1:25

* 8:33: Mt 3:9, Lu 3:8

* 8:33: Matyu 3:9; Luk 3:8

* 8:34: Ro 6:16, 6:20, 2 Pe 2:19

* 8:34: Rom 6:16; 6:20; 2 Pita 2:19

* 8:36: Ro 8:2, Ga 5:1

* 8:36: Rom 8:2; Galesia 5:1

* 8:37: Jo 5:38, 7:19, 8:40

* 8:37: Jon 5:38; 7:19; 8:40

* 8:38: Jo 3:32, 5:19, 5:30

* 8:38: Jon 3:32; 5:19; 5:30

‡ 8:38: Fofozir gumazir maba ghaze, e akar kam ti kamaghɨn a giragham, “Ia bizir ian Afeziam mɨkemezibara, ia dar amu.”

* 8:39: Mt 3:9, Ro 2:28, Ga 3:7, 3:29

* 8:39: Matyu 3:9; Rom 2:28; Galesia 3:7; 3:29

* 8:40: Jo 8:26, 8:37

* 8:40: Jon 8:26; 8:37

* 8:41: Lo 32:6, Ais 63:16, 64:8

* 8:41: Godɨn Araziba 32:6; Aisaia 63:16; 64:8

* 8:42: Jo 16:28, 1 Jo 5:1

* 8:42: Jon 16:28; 1 Jon 5:1

* 8:43: Jo 7:17, Ro 8:7

* 8:43: Jon 7:17; Rom 8:7

* 8:44: Mt 13:38, 1 Jo 3:8, Ju 6

* 8:44: Matyu 13:38; 1 Jon 3:8; Jut 1:6

* 8:46: 2 Ko 5:21, 1 Pi 2:22, 1 Jo 3:5

* 8:46: 2 Korin 5:21; 1 Pita 2:22; 1 Jon 3:5

* 8:47: Jo 10:26-27, 18:37, 1 Jo 4:6

* 8:47: Jon 10:26-27; 18:37; 1 Jon 4:6

* 8:48: Mk 3:21-22, Jo 7:20

* 8:48: Mak 3:21-22; Jon 7:20

* 8:50: Jo 5:41, 7:18

* 8:50: Jon 5:41; 7:18

* 8:51: Jo 5:24, 6:40, 6:47, 11:26

* 8:51: Jon 5:24; 6:40; 6:47; 11:26

* 8:52: Sek 1:5, Hi 11:13

* 8:52: Sekaraia 1:5; Hibru 11:13

* 8:53: Jo 4:12

* 8:53: Jon 4:12

* 8:55: Jo 7:28-29

* 8:55: Jon 7:28-29

* 8:56: Lu 10:24, Hi 11:13

* 8:56: Luk 10:24; Hibru 11:13

* 8:58: Ais 43:13, Jo 1:1, Kl 1:17, MAA 1:8

* 8:58: Aisaia 43:13; Jon 1:1; Kolosi 1:17; Akar Mogomem 1:8

§ 8:58: Nɨ akar Jon 8:24ɨn itimɨn gan.

* 8:59: Jo 10:31

* 8:59: Jon 10:31

* 9:2: Kis 20:5, Ese 18:20, Lu 13:2-4

* 9:2: Ua Me Ini 20:5; Esekiel 18:20; Luk 13:2-4

* 9:3: Jo 11:4

* 9:3: Jon 11:4

* 9:4: Jo 4:34, 5:17, 5:20, 11:9, 12:35, 17:4

* 9:4: Jon 4:34; 5:17; 5:20; 11:9; 12:35; 17:4

* 9:5: Mt 5:14, Jo 1:5, 1:9, 3:19, 8:12, 12:35

* 9:5: Matyu 5:14; Jon 1:5; 1:9; 3:19; 8:12; 12:35

* 9:6: Mk 7:33, 8:23

* 9:6: Mak 7:33; 8:23

* 9:7: 2 Kin 5:10

* 9:7: 2 Atriviba 5:10

* 9:14: Lu 13:14

* 9:14: Luk 13:14

* 9:16: Jo 3:2, 7:12, 7:43, 9:23, 9:31-33, 10:19

* 9:16: Jon 3:2; 7:12; 7:43; 9:23; 9:31-33; 10:19

* 9:17: Jo 4:19

* 9:17: Jon 4:19

* 9:22: Jo 7:13, 16:2, 19:38, Ap 5:13

* 9:22: Jon 7:13; 16:2; 19:38; Aposel 5:13

* 9:24: Jos 7:19, 1 Sml 6:5

* 9:24: Josua 7:19; 1 Samuel 6:5

* 9:29: Jo 8:14

* 9:29: Jon 8:14

* 9:31: Jop 35:12, Sng 34:15, 66:18, Snd 15:29, Ais 1:15, Jer 11:11, Mai 3:4, Sek 7:13

* 9:31: Jop 35:12; Onger Akaba 34:15; 66:18; Aghuzir Akaba 15:29; Aisaia 1:15; Jeremaia 11:11; Maika 3:4; Sekaraia 7:13

* 9:33: Jo 9:16

* 9:33: Jon 9:16

* 9:34: Sng 51:5, Jo 9:2

* 9:34: Onger Akaba 51:5; Jon 9:2

* 9:35: Mt 14:33, 16:16, Mk 1:1, 1 Jo 5:13

* 9:35: Matyu 14:33; 16:16; Mak 1:1; 1 Jon 5:13

* 9:37: Jo 4:26

* 9:37: Jon 4:26

* 9:39: Mt 13:11-15, Jo 3:17, 5:22, 8:15-16, 12:47

* 9:39: Matyu 13:11-15; Jon 3:17; 5:22; 8:15-16; 12:47

* 9:40: Mt 15:14, 23:26, Ro 2:19

* 9:40: Matyu 15:14; 23:26; Rom 2:19

* 9:41: Jo 15:22-24

* 9:41: Jon 15:22-24

* 10:4: Jo 10:27

* 10:4: Jon 10:27

* 10:6: Jo 16:25

* 10:6: Jon 16:25

* 10:8: Jer 23:1-2, Ese 34:2-3

* 10:8: Jeremaia 23:1-2; Esekiel 34:2-3

* 10:9: Sng 118:20, Jo 14:6, Ef 2:18

* 10:9: Onger Akaba 118:20; Jon 14:6; Efesus 2:18

* 10:11: Sng 23:1, Ais 40:11, Ese 34:11-23, Jo 15:13, Hi 13:20, 1 Pi 2:25, MAA 7:17

* 10:11: Onger Akaba 23:1; Aisaia 40:11; Esekiel 34:11-23; Jon 15:13; Hibru 13:20; 1 Pita 2:25; Akar Mogomem 7:17

* 10:12: Sek 11:16-17, Ap 20:29

* 10:12: Sekaraia 11:16-17; Aposel 20:29

* 10:14-15: Matyu 11:27; Luk 10:22; Jon 10:27; Jon 15:13; 2 Timoti 2:19; 1 Jon 3:16

* 10:16: Ais 56:8, Ese 34:23, 37::22-24, Jo 11:52, Ef 2:14, 1 Pi 2:25

* 10:16: Aisaia 56:8; Esekiel 34:23; 37:22-24; Jon 11:52; Efesus 2:14; 1 Pita 2:25

* 10:17: Ais 53:7-8, 53:12, Fl 2:8-9, Hi 2:9

* 10:17: Aisaia 53:7-8; 53:12; Filipai 2:8-9; Hibru 2:9

* 10:18: Jo 2:19, 5:26, 6:38, 14:31, 19:11, Ap 2:24, 2:32

* 10:18: Jon 2:19; 5:26; 6:38; 14:31; 19:11; Aposel 2:24; 2:32

* 10:19: Jo 7:43

* 10:19: Jon 7:43

* 10:20: Jo 7:20, 8:48, 8:52

* 10:20: Jon 7:20; 8:48; 8:52

* 10:21: Sng 94:9, 146:8, Jo 9:6-7, 9:32-33

* 10:21: Onger Akaba 94:9; 146:8; Jon 9:6-7; 9:32-33

* 10:23: Aposel 3:11; 5:12

* 10:24: Ap 3:11, 5:12, Lu 22:67

* 10:24: Luk 22:67

* 10:25: Jo 3:2, 4:26, 5:36, 10:38

* 10:25: Jon 3:2; 4:26; 5:36; 10:38

* 10:26: Jo 6:64, 8:45-47, 1 Jo 4:6

* 10:26: Jon 6:64; 8:45-47; 1 Jon 4:6

* 10:27: Jo 8:47, 10:3-4, 10:14

* 10:27: Jon 8:47; 10:3-4; 10:14

* 10:28: Jo 3:16, 6:37-39, 17:11-12, 18:9

* 10:28: Jon 3:16; 6:37-39; 17:11-12; 18:9

* 10:29: Jo 14:28, 17:2, 17:6

* 10:29: Jon 14:28; 17:2; 17:6

* 10:30: Jo 17:11, 17:22

* 10:30: Jon 17:11; 17:22

* 10:31: Jo 8:59

* 10:31: Jon 8:59

* 10:33: Wkp 24:16, Mt 26:65, Jo 5:18

* 10:33: Ofa Gami 24:16; Matyu 26:65; Jon 5:18

* 10:34: Sng 82:6

* 10:34: Onger Akaba 82:6

* 10:35: Mt 5:18

* 10:35: Matyu 5:18

* 10:36: Jo 3:17, 5:17-18, 6:27, 9:35-37

* 10:36: Jon 3:17; 5:17-18; 6:27; 9:35-37

* 10:38: Jo 14:10-11

* 10:38: Jon 14:10-11

* 10:39: Lu 4:30, Jo 8:59

* 10:39: Luk 4:30; Jon 8:59

* 10:40: Jo 1:28

* 10:40: Jon 1:28

* 10:42: Jo 7:31

* 10:42: Jon 7:31

* 11:1: Lu 10:38-39

* 11:1: Luk 10:38-39

* 11:1: Maria ko Marta, aning Lasarusɨn amizimning.

* 11:2: Mt 26:7, Mk 14:3, Jo 12:3

* 11:2: Matyu 26:7; Mak 14:3; Jon 12:3

* 11:3: Jo 11:36

* 11:3: Jon 11:36

* 11:4: Jo 9:3, 11:40

* 11:4: Jon 9:3; 11:40

* 11:8: Jo 8:59

* 11:8: Jon 8:59

* 11:9: Jo 9:4-5

* 11:9: Jon 9:4-5

* 11:10: Jo 12:35, 1 Jo 2:11

* 11:10: Jon 12:35; 1 Jon 2:11

* 11:11: Mt 9:24

* 11:11: Matyu 9:24

* 11:16: Mk 14:31

* 11:16: Mak 14:31

* 11:18: Mt 21:17

* 11:18: Matyu 21:17

* 11:21: Jo 11:32

* 11:21: Jon 11:32

* 11:22: Jo 9:31

* 11:22: Jon 9:31

* 11:24: Lu 14:14, Jo 5:29

* 11:24: Luk 14:14; Jon 5:29

* 11:25: Jo 6:35, Kl 3:4, 1 Jo 1:1-2, 5:10

* 11:25: Jon 6:35; Kolosi 3:4; 1 Jon 1:1-2; 5:10

* 11:26: Jo 8:51

* 11:26: Jon 8:51

* 11:27: Mt 16:16, Jo 4:42, 6:14, 6:69

* 11:27: Matyu 16:16; Jon 4:42; 6:14; 6:69

* 11:29: Jo 11:20

* 11:29: Jon 11:20

* 11:32: Jo 11:21

* 11:32: Jon 11:21

* 11:35: Lu 19:41

* 11:35: Luk 19:41

* 11:37: Jo 9:6

* 11:37: Jon 9:6

* 11:38: Mt 27:60

* 11:38: Matyu 27:60

* 11:40: Jo 11:4, 11:23-26

* 11:40: Jon 11:4; 11:23-26

* 11:42: Jo 12:30

* 11:42: Jon 12:30

* 11:45: Jo 4:48, 7:31

* 11:45: Jon 4:48; 7:31

* 11:46: Lu 16:31

* 11:46: Luk 16:31

* 11:50: Jo 18:14

* 11:50: Jon 18:14

* 11:51: Stt 50:20

* 11:51: Jenesis 50:20

* 11:52: Ais 49:6, Jo 10:16, 17:21, Ef 2:14-17, 1 Jo 2:2

* 11:52: Aisaia 49:6; Jon 10:16; 17:21; Efesus 2:14-17; 1 Jon 2:2

* 11:53: Jo 5:18

* 11:53: Jon 5:18

* 11:54: 2 Sto 13:19, Jo 4:1-4, 7:1

* 11:54: 2 Eghaghaniba 13:19; Jon 4:1-4; 7:1

* 11:55: 2 Sto 30:17, Jo 2:13, 5:1, 6:4, Ap 21:26

* 11:55: 2 Eghaghaniba 30:17; Jon 2:13; 5:1; 6:4; Aposel 21:26

* 11:56: Jo 7:11

* 11:56: Jon 7:11

* 12:1: Jo 11:1, 11:43

* 12:1: Jon 11:1; 11:43

* 12:2: Lu 10:40

* 12:2: Luk 10:40

* 12:3: Lu 7:37-38, 10:38-39, Jo 11:2

* 12:3: Luk 7:37-38; 10:38-39; Jon 11:2

* 12:4: Jo 18:3

* 12:4: Jon 18:3

* 12:5: Mt 19:21

* 12:5: Matyu 19:21

* 12:6: Jo 13:29

* 12:6: Jon 13:29

* 12:7: Jo 19:40

* 12:7: Jon 19:40

* 12:8: Lo 15:11, Mt 26:11, Mk 14:7

* 12:8: Godɨn Araziba 15:11; Matyu 26:11; Mak 14:7

* 12:9: Jo 11:43-44

* 12:9: Jon 11:43-44

* 12:11: Jo 11:45, 12:18

* 12:11: Jon 11:45; 12:18

* 12:13: Sng 118:25-26, Mt 27:42, Jo 1:49

* 12:13: Onger Akaba 118:25-26; Matyu 27:42; Jon 1:49

* 12:15: Sek 9:9

* 12:15: Sekaraia 9:9

* 12:16: Lu 18:34, Jo 2:22, 7:39, 14:26

* 12:16: Luk 18:34; Jon 2:22; 7:39; 14:26

* 12:17: Jo 11:43-44

* 12:17: Jon 11:43-44

* 12:19: Jo 11:48

* 12:19: Jon 11:48

* 12:21: Lu 19:3, 23:8, Jo 1:44

* 12:21: Luk 19:3; 23:8; Jon 1:44

* 12:23: Jo 13:31-32, 17:1

* 12:23: Jon 13:31-32; 17:1

* 12:24: 1 Ko 15:36

* 12:24: 1 Korin 15:36

* 12:25: Mt 10:39, 16:25, Mk 8:35, Lu 9:24, 17:33

* 12:25: Matyu 10:39; 16:25; Mak 8:35; Luk 9:24; 17:33

* 12:26: Jo 14:3, 17:24, 1 Te 4:17

* 12:26: Jon 14:3; 17:24; 1 Tesalonika 4:17

* 12:27: Sng 6:3, 42:5, Mt 26:38, Lu 12:50, 22:53, Jo 18:37

* 12:27: Onger Akaba 6:3; 42:5; Matyu 26:38; Luk 12:50; 22:53; Jon 18:37

* 12:28: Mt 3:17

* 12:28: Matyu 3:17

* 12:29: Ap 23:9

* 12:29: Aposel 23:9

* 12:30: Jo 11:42

* 12:30: Jon 11:42

* 12:31: Mt 12:29, Lu 10:18, Jo 9:39, 14:30, 16:11, Ap 26:18, Ef 2:2

* 12:31: Matyu 12:29; Luk 10:18; Jon 9:39; 14:30; 16:11; Aposel 26:18; Efesus 2:2

* 12:32: Jo 3:14, 8:28, Ro 5:18, Hi 2:9

* 12:32: Jon 3:14; 8:28; Rom 5:18; Hibru 2:9

* 12:32: Iesus ghaze, “Gumaziba na fegh ter ighuvimɨn na aguragham.” Tuavir kamra, God a feghtɨ an an Nguibamɨn mangɨ, egh bar pɨn ikiam. Nɨ Filipai 2:9-11ɨn gan.

* 12:33: Jo 18:32

* 12:33: Jon 18:32

* 12:34: Sng 89:4, 89:36, 110:4, Ais 9:9, 53:8, Ese 37:25, Dan 2:44, 7:14, Mai 4:7

* 12:34: Onger Akaba 89:4; 89:36; 110:4; Aisaia 9:7; 53:8; Esekiel 37:25; Daniel 2:44; 7:14; Maika 4:7

* 12:35: Jer 13:16, Jo 1:9, 7:33, 8:12, 11:10, Ef 5:8, 1 Jo 2:10-11

* 12:35: Jeremaia 13:16; Jon 1:9; 7:33; 8:12; 11:10; Efesus 5:8; 1 Jon 2:10-11

* 12:36: Ef 5:8

* 12:36: Efesus 5:8

* 12:37: Jo 2:11

* 12:37: Jon 2:11

* 12:38: Ais 53:1, Ro 10:16

* 12:38: Aisaia 53:1; Rom 10:16

* 12:40: Ais 6:9-10, Mt 13:15

* 12:40: Aisaia 6:9-10; Matyu 13:15

* 12:41: Ais 6:1

* 12:41: Aisaia 6:1

* 12:42: Jo 7:48, 9:22

* 12:42: Jon 7:48; 9:22

* 12:43: Jo 5:44

* 12:43: Jon 5:44

* 12:44: Mt 10:40, Mk 9:37, 1 Pi 1:21

* 12:44: Matyu 10:40; Mak 9:37

* 12:45: Jo 14:9

* 12:45: Jon 14:9

* 12:46: Jo 3:19, 8:12, 9:5, 9:39, 12:35

* 12:46: Jon 3:19; 8:12; 9:5; 9:39; 12:35

* 12:47: Jo 3:17, 5:45, 8:15, 8:26

* 12:47: Jon 3:17; 5:45; 8:15; 8:26

* 12:48: Lo 18:19, Mk 16:16, Lu 10:16, Hi 4:12

* 12:48: Godɨn Araziba 18:19; Mak 16:16; Luk 10:16; Hibru 4:12

* 12:49: Lo 18:18, Jo 8:38, 14:10

* 12:49: Godɨn Araziba 18:18; Jon 8:38; 14:10

* 12:50: Jo 8:26-28

* 12:50: Jon 8:26-28

* 13:1: Mt 26:2, Jo 7:30, 12:23, 15:13, 17:1, 17:11, Fl 2:8, 1 Jo 3:16

* 13:1: Matyu 26:2; Jon 7:30; 12:23; 15:13; 17:1; 17:11; Filipai 2:8; 1 Jon 3:16

* 13:2: Lu 22:3, Jo 13:27

* 13:2: Luk 22:3; Jon 13:27

* 13:3: Mt 28:18, Jo 3:35, 16:28, Ap 2:36, 1 Ko 15:27, Hi 2:8

* 13:3: Matyu 28:18; Jon 3:35; 16:28; Aposel 2:36; 1 Korin 15:27; Hibru 2:8

* 13:4: Lu 22:27, Fl 2:7-8

* 13:4: Luk 22:27; Filipai 2:7-8

* 13:6: Mt 3:14

* 13:6: Matyu 3:14

* 13:8: 1 Ko 6:11, Ef 5:26, Ta 3:5, Hi 10:22

* 13:8: 1 Korin 6:11; Efesus 5:26; Taitus 3:5; Hibru 10:22

* 13:10: Jo 6:64, 6::70-71, 15:3

* 13:10: Jon 6:64; 6:70-71; 15:3

* 13:12: Luk 22:27

* 13:13: Mt 23:8-10, Lu 6:46, 1 Ko 8:6, 12:3, Fl 2:11

* 13:13: Matyu 23:8-10; Luk 6:46; 1 Korin 8:6; 12:3; Filipai 2:11

* 13:14: Mt 20:28, Lu 22:27, Ro 12:10, Ga 6:1-2, 1 Pi 5:5

* 13:14: Matyu 20:28; Luk 22:27; Rom 12:10; Galesia 6:1-2; 1 Pita 5:5

* 13:15: Mt 11:29, Fl 2:5, Kl 3:13, 1 Pi 2:21, 1 Jo 2:6

* 13:15: Matyu 11:29; Filipai 2:5; Kolosi 3:13; 1 Pita 2:21; 1 Jon 2:6

* 13:16: Mt 10:24, Lu 6:40, Jo 15:20

* 13:16: Matyu 10:24; Luk 6:40; Jon 15:20

* 13:17: Mt 7:24, Je 1:25

* 13:17: Matyu 7:24; Jems 1:25

* 13:18: Sng 41:9

* 13:18: Onger Akaba 41:9

* 13:19: Jo 14:29, 16:4

* 13:19: Jon 14:29; 16:4

* 13:19: Nɨ akar Jon 8:24ɨn itimɨn gan.

* 13:20: Mt 10:40, 25:40, Mk 9:37, Lu 9:48, 10:16

* 13:20: Matyu 10:40; 25:40; Mak 9:37; Luk 9:48; 10:16

* 13:21: Mt 26:21, Mk 14:18, Lu 22:21, Jo 12:27, Ap 1:17, 1 Jo 2:19

* 13:21: Matyu 26:21; Mak 14:18; Luk 22:21; Jon 12:27; Aposel 1:17; 1 Jon 2:19

* 13:23: Jo 19:26, 20:2, 21:7, 21:20, 21:24

* 13:23: Jon 19:26; 20:2; 21:7; 21:20; 21:24

* 13:27: Lu 22:3, Jo 6:70, 13:2

* 13:27: Luk 22:3; Jon 6:70; 13:2

* 13:29: Jo 12:6

* 13:29: Jon 12:6

* 13:31: Jo 12:23, 14:13, 1 Pi 4:11

* 13:31: Jon 12:23; 14:13; 1 Pita 4:11

* 13:32: Jo 17:5

* 13:32: Jon 17:5

* 13:33: Jo 7:34

* 13:33: Jon 7:34

* 13:34: Wkp 19:18, Jo 15:12, 15:17, 1 Pi 1:22, 1 Jo 2:7-8, 3:23, 4:21, 2 Jo 5

* 13:34: Ofa Gami 19:18; Jon 15:12; 15:17; 1 Pita 1:22; 1 Jon 2:7-8; 3:23; 4:21; 2 Jon 1:5

* 13:35: 1 Jo 2:5, 4:20

* 13:35: 1 Jon 2:5; 4:20

* 13:36: Jo 7:34, 21:18-19, 2 Pi 1:14

* 13:36: Jon 7:34; 21:18-19; 2 Pita 1:14

* 13:37: Mt 26:33-35, Mk 14:29-31, Lu 22:33-34

* 13:37: Matyu 26:33-35; Mak 14:29-31; Luk 22:33-34

* 14:1: Jo 14:27, 16:33

* 14:1: Jon 14:27; 16:33

* 14:2: Jo 13:33, 13:36

* 14:2: Jon 13:33; 13:36

* 14:3: Jo 12:26, 17:24, Ap 1:11, 1 Te 4:17

* 14:3: Jon 12:26; 17:24; Aposel 1:11; 1 Tesalonika 4:17

* 14:6: Jo 1:4, 1:17, 8:19, 8:32, 10:9, 11:25, Ro 5:1-2, Hi 9:8, 10:20

* 14:6: Jon 1:4; 1:17; 8:19; 8:32; 10:9; 11:25; Rom 5:1-2; Hibru 9:8; 10:20

* 14:7: Jo 8:19

* 14:7: Jon 8:19

* 14:9: Jo 12:45, Kl 1:15, Hi 1:3

* 14:9: Jon 12:45; Kolosi 1:15; Hibru 1:3

* 14:10: Jo 7:16, 8:28, 10:38, 12:49, 14:24, 17:21-23

* 14:10: Jon 7:16; 8:28; 10:38; 12:49; 14:24; 17:21-23

* 14:11: Jo 5:36, 10:38, 14:20

* 14:11: Jon 5:36; 10:38; 14:20

* 14:12: Mt 21:21, Mk 16:16-20, Lu 10:17

* 14:12: Matyu 21:21; Mak 16:16-20; Luk 10:17

* 14:13: Mt 7:7, Lu 11:9, Jo 15:7, 15:16, Je 1:5, 1 Jo 3:22

* 14:13: Matyu 7:7; Luk 11:9; Jon 15:7; 15:16; Jems 1:5; 1 Jon 3:22

* 14:15: Jo 14:21-23, 15:10, 15:14, 1 Jo 5:3

* 14:15: Jon 14:21-23; 15:10; 15:14; 1 Jon 5:3

* 14:16: Jo 14:26, 15:26, 16:7, Ro 8:15, 8:26

* 14:16: Jon 14:26; 15:26; 16:7; Rom 8:15; 8:26

* 14:17: Mt 10:20, Jo 16:13, Ro 8:26, 1 Ko 2:14, 1 Jo 2:27, 4:6

* 14:17: Matyu 10:20; Jon 16:13; Rom 8:26; 1 Korin 2:14; 1 Jon 2:27; 4:6

* 14:18: Mt 28:20, Jo 14:3, 14:28

* 14:18: Matyu 28:20; Jon 14:3; 14:28

* 14:19: Jo 16:16, 1 Ko 15:20

* 14:19: Jon 16:16; 1 Korin 15:20

* 14:20: Jo 10:38, 14:10, 17:21-26

* 14:20: Jon 10:38; 14:10; 17:21-26

* 14:21: Jo 14:15, 14:23, 15:10, 16:27, 1 Jo 2:5, 5:3

* 14:21: Jon 14:15; 14:23; 15:10; 16:27; 1 Jon 2:5; 5:3

* 14:22: Ap 10:41-42

* 14:22: Aposel 10:41-42

* 14:23: Mt 18:20, Jo 14:15, 2 Ko 6:16, Ef 3:17, 1 Jo 2:24, MAA 3:20

* 14:23: Matyu 18:20; Jon 14:15; 2 Korin 6:16; Efesus 3:17; 1 Jon 2:24; Akar Mogomem 3:20

* 14:24: Jo 5:19, 5:38, 7:16, 12:49

* 14:24: Jon 5:19; 5:38; 7:16; 12:49

* 14:26: Lu 24:49, Jo 14:16, 15:26, 16:13, 1 Jo 2:20, 2:27

* 14:26: Luk 24:49; Jon 14:16; 15:26; 16:13; 1 Jon 2:20; 2:27

* 14:27: Jo 14:1, 16:33, Fl 4:7, Kl 3:15

* 14:27: Jon 14:1; 16:33; Filipai 4:7; Kolosi 3:15

* 14:28: Lu 24:51, Jo 14:3, 14:12, 14:18, 16:28, 20:17, Fl 2:6

* 14:28: Luk 24:51; Jon 14:3; 14:12; 14:18; 16:28; 20:17; Filipai 2:6

* 14:29: Jo 13:19, 16:4

* 14:29: Jon 13:19; 16:4

* 14:30: Jo 12:31, 16:11, Ef 2:2

* 14:30: Jon 12:31; 16:11; Efesus 2:2

* 14:31: Mt 26:46, Jo 10:18, 12:49, Ph 2:8, Hi 5:8

* 14:31: Matyu 26:46; Jon 10:18; 12:49; Filipai 2:8; Hibru 5:8

* 15:2: Mt 3:10, 15:13

* 15:2: Matyu 3:10; 15:13

* 15:3: Jo 13:10, 17:17, Ef 5:26, 1 Pi 1:22

* 15:3: Jon 13:10; 17:17; Efesus 5:26; 1 Pita 1:22

* 15:4: Jo 6:56, Kl 1:23, 1 Jo 2:6

* 15:4: Jon 6:56; Kolosi 1:23; 1 Jon 2:6

* 15:5: Hos 14:8, Jo 15:16, 2 Ko 3:5, Fl 1:11, 4:13

* 15:5: Hosea 14:8; Jon 15:16; 2 Korin 3:5; Filipai 1:11; 4:13

* 15:6: Mt 3:10, 7:19, 13:42

* 15:6: Matyu 3:10; 7:19; 13:42

* 15:7: Mt 7:7, Jo 14:13-14, 15:16, 16:23

* 15:7: Matyu 7:7; Jon 14:13-14; 15:16; 16:23

* 15:8: Mt 5:16, Jo 8:31, Fl 1:11

* 15:8: Matyu 5:16; Jon 8:31; Filipai 1:11

* 15:10: Jo 14:15, 14:21-23, 1 Jo 2:5

* 15:10: Jon 14:15; 14:21-23; 1 Jon 2:5

* 15:11: Jo 16:24, 17:13, 1 Jo 1:4

* 15:11: Jon 16:24; 17:13; 1 Jon 1:4

* 15:12: Jo 13:34, 15:17, 1 Te 4:9, 1 Pi 4:8, 1 Jo 3:11, 3:23, 4:21, 2 Jo 5

* 15:12: Jon 13:34; 15:17; 1 Tesalonika 4:9; 1 Pita 4:8; 1 Jon 3:11; 3:23; 4:21; 2 Jon 1:5

* 15:13: Jo 10:11, Ro 5:7-8, Ef 5:2, 1 Jo 3:16

* 15:13: Jon 10:11; Rom 5:7-8; Efesus 5:2; 1 Jon 3:16

* 15:14: Mt 12:50, Jo 14:15, 14:23

* 15:14: Matyu 12:50; Jon 14:15; 14:23

* 15:15: Jo 17:26, Ap 20:27

* 15:15: Jon 17:26; Aposel 20:27

* 15:16: Mt 28:19, Mk 16:15, Jo 6:70, 14:13, 1 Jo 4:10, 4:19

* 15:16: Matyu 28:19; Mak 16:15; Jon 6:70; 14:13; 1 Jon 4:10; 4:19

* 15:17: Jo 13:34

* 15:17: Jon 13:34

* 15:18: Mt 10:22, 1 Jo 3:1, 3:13

* 15:18: Matyu 10:22; 1 Jon 3:1; 3:13

* 15:19: Jo 17:14, 1 Jo 4:5

* 15:19: Jon 17:14; 1 Jon 4:5

* 15:20: Ese 3:7, Mt 10:24, Lu 6:40, Jo 13:16

* 15:20: Esekiel 3:7; Matyu 10:24; Luk 6:40; Jon 13:16

* 15:21: Mt 5:11, 10:22, 24:9, Mk 13:13, Jo 16:3

* 15:21: Matyu 5:11; 10:22; 24:9; Mak 13:13; Jon 16:3

* 15:22: Jo 9:41, Ro 1:20, Je 4:17

* 15:22: Jon 9:41; Rom 1:20; Jems 4:17

* 15:23: Lu 10:16, 1 Jo 2:23

* 15:23: Luk 10:16; 1 Jon 2:23

* 15:24: Jo 3:2, 7:31, 9:32, 9:41, 14:11

* 15:24: Jon 3:2; 7:31; 9:32; 9:41; 14:11

* 15:25: Sng 35:19, 69:4

* 15:25: Onger Akaba 35:19; 69:4

* 15:26: Lu 24:49, Jo 14:26, 16:7, 16:13, Ap 2:33, 1 Jo 5:6

* 15:26: Luk 24:49; Jon 14:26; 16:7; 16:13; Aposel 2:33; 1 Jon 5:6

* 15:27: Lu 1:2, 24:48, Ap 1:8, 1:21-22, 1 Pi 5:1, 2 Pi 1:16

* 15:27: Luk 1:2; 24:48; Aposel 1:8; 1:21-22; 1 Pita 5:1; 2 Pita 1:16

* 16:1: Mt 11:6, 24:10, 26:31

* 16:1: Matyu 11:6; 24:10; 26:31

* 16:2: Mt 24:9, Lu 6:22, Jo 9:22, 9:34, Ap 8:1, 26:9-11

* 16:2: Matyu 24:9; Luk 6:22; Jon 9:22; Aposel 8:1; 26:9-11

* 16:3: Jo 15:21, Ro 10:2, 1 Ko 2:8, 1 Ti 1:13

* 16:3: Jon 15:21; Rom 10:2; 1 Korin 2:8; 1 Timoti 1:13

* 16:4: Jo 13:19, 14:29

* 16:4: Jon 13:19; 14:29

* 16:5: Jo 7:33, 13:3, 13:36, 14:28, 16:10, 16:16

* 16:5: Jon 7:33; 13:3; 13:36; 14:28; 16:10; 16:16

* 16:6: Jo 14:1, 16:22

* 16:6: Jon 14:1; 16:22

* 16:7: Jo 14:16, 14:26, 15:26, Ap 2:33, Ef 4:8

* 16:7: Jon 14:16; 14:26; 15:26; Aposel 2:33; Efesus 4:8

* 16:9: Jo 3:18, 15:22, Ap 2:22-37

* 16:9: Jon 3:18; 15:22; Aposel 2:22-37

* 16:10: Jo 3:14, 5:32, Ap 2:32, 5:31, Ro 4:25

* 16:10: Jon 3:14; Aposel 2:32; 5:31; Rom 4:25

* 16:10: Nguazir kamɨn gumazamiziba Iesus isa kot gatɨgha ghaze, an arazir kuram gami, egh an ovengam. Ezɨ God Iesus gamizɨ a ua dɨkavizɨ anenigha ghuzɨ, an a ko iti. Arazir kamra, God gumazamizibar akagha ghaze, Iesus arazir aghuimram ami.

* 16:11: Jo 12:31, Ap 26:18, Ef 2:2, Kl 2:15, Hi 2:14

* 16:11: Jon 12:31; Aposel 26:18; Efesus 2:2; Kolosi 2:15; Hibru 2:14

* 16:12: Mk 4:33, 1 Ko 3:1-2, Hi 5:12

* 16:12: Mak 4:33; 1 Korin 3:1-2; Hibru 5:12

* 16:13: Jo 14:17, 14:26, 15:26, 1 Jo 2:20, 2:27

* 16:13: Jon 14:17; 14:26; 15:26; 1 Jon 2:20; 2:27

* 16:15: Mt 11:27, Jo 3:35, 17:10

* 16:15: Matyu 11:27; Jon 3:35; 17:10

* 16:16: Jo 7:33, 14:19, 16:10

* 16:16: Jon 7:33; 14:19; 16:10

* 16:21: Ais 26:17

* 16:21: Aisaia 26:17

* 16:22: Ais 66:14, Lu 24:41, 24:52, Jo 14:1, Ap 2:46, 1 Pi 1:8

* 16:22: Aisaia 66:14; Luk 24:41; 24:52; Jon 14:1; Aposel 2:46; 1 Pita 1:8

* 16:23: Mt 7:7, Jo 14:13, 15:16

* 16:23: Matyu 7:7; Jon 14:13; 15:16

* 16:24: Jo 15:11

* 16:24: Jon 15:11

* 16:25: Jo 10:6

* 16:25: Jon 10:6

* 16:27: Jo 14:21-23

* 16:27: Jon 14:21-23

* 16:30: Jo 2:25, 16:27, 17:8, 21:17

* 16:30: Jon 2:25; 16:27; 17:8; 21:17

* 16:32: Mt 26:31, 26:56, Mk 14:27, Jo 8:29, 20:10

* 16:32: Matyu 26:31; 26:56; Mak 14:27; Jon 8:29; 20:10

* 16:33: Jo 14:27, Ro 5:1, 8:37, Ef 2:14, 2 Ti 3:12, 1 Jo 4:4, 5:4

* 16:33: Jon 14:27; Rom 5:1; 8:37; Efesus 2:14; 2 Timoti 3:12; 1 Jon 4:4; 5:4

* 17:1: Jo 11:41, 12:23, 13:32

* 17:1: Jon 11:41; 12:23; 13:32

* 17:2: Dan 7:14, Mt 11:27, Jo 6:37, 1 Ko 15:25-27, Fl 2:10, Hi 2:8

* 17:2: Daniel 7:14; Matyu 11:27; Jon 6:37; 1 Korin 15:25-27; Filipai 2:10; Hibru 2:8

* 17:3: Ais 53:11, Jo 5:36-37, 1 Ko 8:4, 1 Te 1:9, 1 Jo 5:20

* 17:3: Aisaia 53:11; Jon 5:36-37; 1 Korin 8:4; 1 Tesalonika 1:9; 1 Jon 5:20

* 17:4: Jo 4:34, 13:31, 14:13, 14:31, 15:10

* 17:4: Jon 4:34; 13:31; 14:13; 14:31

* 17:5: Jo 1:1-2, 17:24, Fl 2:6, Kl 1:15-17, Hi 1:3, 1:10

* 17:5: Jon 1:1-2; 17:24; Filipai 2:6; Kolosi 1:15-17; Hibru 1:3; 1:10

* 17:6: Sng 22:22, Jo 6:37-39, 10:29

* 17:6: Onger Akaba 22:22; Jon 6:37-39; 10:29

* 17:8: Jo 8:28, 12:49, 14:10, 16:27, 16:30

* 17:8: Jon 8:28; 12:49; 14:10; 16:27; 16:30

* 17:9: Jo 6:37, 6:44, 1 Jo 5:19

* 17:9: Jon 6:37; 6:44; 1 Jon 5:19

* 17:10: Jo 16:15

* 17:10: Jon 16:15

* 17:11: Jo 10:30, 13:1, 17:21, 1 Pi 1:5, Ju 1

* 17:11: Jon 10:30; 13:1; 17:21; 1 Pita 1:5; Jut 1:1

* 17:12: Sng 41:9, 109:8, Jo 6:39, 13:18, 18:9, Ap 1:20, Hi 2:13, 1 Jo 2:19

* 17:12: Onger Akaba 41:9; 109:8; Jon 6:39; 13:18; 18:9; Aposel 1:20; Hibru 2:13; 1 Jon 2:19

* 17:13: Jo 15:11

* 17:13: Jon 15:11

* 17:14: Jo 8:23, 15:18-19, 17:16, 1 Jo 3:13

* 17:14: Jon 8:23; 15:18-19; 17:16; 1 Jon 3:13

* 17:15: Mt 6:13, Ga 1:4, 2 Te 3:3, 1 Jo 5:18

* 17:15: Matyu 6:13; Galesia 1:4; 2 Tesalonika 3:3; 1 Jon 5:18

* 17:17: Sng 119:142, Ap 15:9, Ef 5:26, 1 Pi 1:22

* 17:17: Onger Akaba 119:142

* 17:18: Jo 20:21

* 17:18: Jon 20:21

* 17:19: 1 Ko 1:2, 1:30, 1 Te 4:7, Hi 10:10

* 17:19: 1 Korin 1:2; 1:30; 1 Tesalonika 4:7; Hibru 10:10

* 17:21: Jo 10:16, 10:38, 17:11, Ro 12:5, Ga 3:28

* 17:21: Jon 10:16; 10:38; 17:11; Rom 12:5; Galesia 3:28

* 17:22: Jo 14:20, Ap 4:32, 1 Jo 1:3, 3:24

* 17:22: Jon 14:20; Aposel 4:32; 1 Jon 1:3; 3:24

* 17:23: Kl 3:14

* 17:23: Kolosi 3:14

* 17:24: Jo 12:26, 17:5, 1 Te 4:17

* 17:24: Jon 12:26; 17:5; 1 Tesalonika 4:17

* 17:25: Jo 8:55, 15:21, 16:3, 16:27

* 17:25: Jon 8:55; 15:21; 16:3; 16:27

* 17:26: Jo 15:9, 15:15, 17:6

* 17:26: Jon 15:9; 15:15; 17:6

* 18:1: 2 Sml 15:23, Mt 26:36, Mk 14:32, Lu 22:39

* 18:1: 2 Samuel 15:23; Matyu 26:36; Mak 14:32; Luk 22:39

* 18:2: Lu 21:37, 22:39

* 18:2: Luk 21:37; 22:39

* 18:3: Mt 26:47, Mk 14:43, Lu 22:47, Jo 7:45, Ap 1:16

* 18:3: Matyu 26:47; Mak 14:43; Luk 22:47; Jon 7:45; Aposel 1:16

* 18:9: Jo 17:12

* 18:9: Jon 17:12

* 18:10: Mt 26:51, Mk 14:47, Lu 22:38, 22:49-50

* 18:10: Matyu 26:51; Mak 14:47; Luk 22:38; 22:49-50

* 18:11: Mt 20:22, 26:39, 26:42, Mk 14:36, Lu 22:42

* 18:11: Matyu 20:22; 26:39; 26:42; Mak 14:36; Luk 22:42

* 18:13: Mt 26:57, Lu 3:2

* 18:13: Matyu 26:57; Luk 3:2

* 18:14: Jo 11:49-50

* 18:14: Jon 11:49-50

* 18:15: Mt 26:58, Mk 14:54, Lu 22:54, Jo 20:3, 21:20, Ap 3:1

* 18:15: Matyu 26:58; Mak 14:54; Luk 22:54; Jon 20:3; 21:20; Aposel 3:1

* 18:16: Mt 26:69, Mk 14:66, Lu 22:54

* 18:16: Matyu 26:69; Mak 14:66; Luk 22:54

* 18:20: Mt 26:55, Lu 4:15, Jo 7:14, 7:26-28

* 18:20: Matyu 26:55; Luk 4:15; Jon 7:14; 7:26-28

* 18:22: Jer 20:2, Ap 23:2

* 18:22: Jeremaia 20:2; Aposel 23:2

* 18:25: Mt 26:69-71, Mk 14:69, Lu 22:58

* 18:25: Matyu 26:69-71; Mak 14:69; Luk 22:58

* 18:26: Jo 18:10

* 18:26: Jon 18:10

* 18:27: Mt 26:74, Mk 14:72, Lu 22:60, Jo 13:38

* 18:27: Matyu 26:74; Mak 14:72; Luk 22:60; Jon 13:38

* 18:28: Mt 27:2, Mk 15:1, Lu 23:1, Ap 3:13, 10:28

* 18:28: Matyu 27:2; Mak 15:1; Luk 23:1; Aposel 3:13; 10:28

* 18:28: Gavmanɨn faragha zuir gumaziba, Pailat ko an adarasi, me bar Romɨn gumaziba. Egha Judan Arazibar gɨn zuir puvatɨ. Me Godɨn damazimɨn zuegh ikiamin nɨghnɨziba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Judaba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, me Romɨn gumaziba ko poroghɨva Godɨn damazimɨn ti mɨzegham.

* 18:31: Jo 19:6-7, Ap 18:15

* 18:31: Jon 19:6-7; Aposel 18:15

† 18:31: Romɨn gavman Judabar Nguazim gatifa. Egha me amamangatɨzɨ, Judaba uari uan kotɨn aven bizitabar akɨram. Egha me Judabar kotiabar kamaghɨn anogoroke, me gumazitam bagh mɨkɨmtɨ, an aremeghan markiam. Arazir gumazim ter ighuvim gafuzɨ an aremeghamim, kar Rombar arazimra.

* 18:32: Mt 20:19, Jo 3:14, 12:32-33

* 18:32: Matyu 20:19; Jon 3:14; 12:32-33

* 18:33: Mt 27:11

* 18:33: Matyu 27:11

* 18:35: Jo 1:11

* 18:35: Jon 1:11

* 18:36: Dan 2:44, 7:14, 1 Ti 6:13

* 18:36: Daniel 2:44; 7:14; 1 Timoti 6:13

* 18:37: Jo 8:47, 1 Ti 6:13, 1 Jo 3:19, 4:6

* 18:37: Jon 8:47; 1 Timoti 6:13; 1 Jon 3:19; 4:6

* 18:38: Mt 27:24, Lu 23:4

* 18:38: Matyu 27:24; Luk 23:4

* 18:39: Mt 27:15, Mk 15:6, Lu 23:17

* 18:39: Matyu 27:15; Mak 15:6; Luk 23:17

* 18:40: Lu 23:19, Ap 3:14

* 18:40: Luk 23:19; Aposel 3:14

‡ 18:40: Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, Barabas, a gumazir Judan nguazim bagha Romɨn gavman ko mɨsozir mav.

* 19:1: Mt 20:19, Mk 15:15, Lu 18:33

* 19:1: Matyu 20:19; Mak 15:15; Luk 18:33

* 19:2: Lu 23:11

* 19:2: Luk 23:11

* 19:3: Jo 18:22

* 19:3: Jon 18:22

* 19:4: Jo 18:38, 19:6

* 19:4: Jon 18:38; 19:6

* 19:6: Jo 18:31, Ap 3:13

* 19:6: Jon 18:31; Aposel 3:13

* 19:7: Wkp 24:16, Mt 26:65, Jo 5:18

* 19:7: Ofa Gami 24:16; Matyu 26:65; Jon 5:18

* 19:9: Ais 53:7, Mt 26:62-63, 27:12-14, Lu 23:9

* 19:9: Aisaia 53:7; Matyu 26:62-63; 27:12-14; Luk 23:9

* 19:11: Lu 22:53, Jo 7:30, 10:18, Ap 2:23, Ro 13:1

* 19:11: Luk 22:53; Jon 7:30; 10:18; Aposel 2:23; Rom 13:1

* 19:12: Lu 23:2, Ap 17:7

* 19:12: Luk 23:2; Aposel 17:7

* 19:14: Mt 27:62

* 19:14: Matyu 27:62

* 19:16: Mt 27:26, 27:31, Mk 15:15, Lu 23:24

* 19:16: Matyu 27:26; 27:31; Mak 15:15; Luk 23:24

* 19:17: Mt 27:31-33, Mk 15:21-22, Lu 23:26, 23:33

* 19:17: Matyu 27:31-33; Mak 15:21-22; Luk 23:26; 23:33

* 19:19: Mt 27:37, Mk 15:26, Lu 23:38

* 19:19: Matyu 27:37; Mak 15:26; Luk 23:38

* 19:23: Mt 27:35, Mk 15:24, Lu 23:34

* 19:23: Matyu 27:35; Mak 15:24; Luk 23:34

* 19:24: Sng 22:18

* 19:24: Onger Akaba 22:18

* 19:25: Mt 27:55-56, Mk 15:40, Lu 23:49, 24:18

* 19:25: Matyu 27:55-56; Mak 15:40; Luk 23:49; 24:18

* 19:26: Jo 2:4, 13:23, 21:7, 21:20

* 19:26: Jon 2:4; 13:23; 21:7; 21:20

* 19:28: Sng 22:15, 69:21

* 19:28: Onger Akaba 22:15; 69:21

* 19:29: Mt 27:48

* 19:29: Matyu 27:48

* 19:30: Jo 17:4

* 19:30: Jon 17:4

* 19:31: Lo 21:22-23, Mk 15:42, Jo 19:42

* 19:31: Godɨn Araziba 21:22-23; Mak 15:42; Jon 19:42

* 19:34: 1 Jo 5:6-8

* 19:34: 1 Jon 5:6-8

* 19:35: Jo 21:24

* 19:35: Jon 21:24

* 19:36: Kis 12:46, Nam 9:12, Sng 34:20

* 19:36: Ua Me Ini 12:46; Dɨboboniba 9:12; Onger Akaba 34:20

* 19:37: Sng 22:16-17, Sek 12:10, MAA 1:7

* 19:37: Onger Akaba 22:16-17; Sekaraia 12:10; Akar Mogomem 1:7

* 19:38: Mt 27:57, Mk 15:42, Lu 23:50, Jo 7:13, 9:22

* 19:38: Matyu 27:57; Mak 15:42; Luk 23:50; Jon 7:13; 9:22

* 19:39: Jo 3:1-2, 7:50

* 19:39: Jon 3:1-2; 7:50

* 19:40: Ap 5:6

* 19:40: Aposel 5:6

* 19:42: Ais 53:9, Jo 19:31

* 19:42: Aisaia 53:9; Jon 19:31

* 20:1: Mt 28:1, Mk 16:1, Lu 24:1

* 20:1: Matyu 28:1; Mak 16:1; Luk 24:1

* 20:1: Wikbar faraghavɨra zuir aruem, a Sandera.

* 20:2: Jo 13:23, 19:26, 21:7, 21:20, 21:24

* 20:2: Jon 13:23; 19:26; 21:7; 21:20; 21:24

* 20:5: Jo 19:40

* 20:5: Jon 19:40

* 20:7: Jo 11:44

* 20:7: Jon 11:44

* 20:9: Sng 16:10, Ap 2:25-31, 13:34-35

* 20:9: Onger Akaba 16:10; Aposel 2:25-31; 13:34-35

* 20:11: Mk 16:5

* 20:11: Mak 16:5

* 20:14: Mt 28:9, Mk 16:9, Lu 24:16, 24:31, Jo 21:4

* 20:14: Matyu 28:9; Mak 16:9; Luk 24:16; 24:31; Jon 21:4

* 20:17: Sng 22:22, Mt 28:10, Ro 8:29, Ef 1:17, Hi 2:11-12

* 20:17: Onger Akaba 22:22; Matyu 28:10; Rom 8:29; Efesus 1:17; Hibru 2:11-12

* 20:19: Mk 16:14, Lu 24:36, Jo 19:38, 1 Ko 15:5

* 20:19: Mak 16:14; Luk 24:36; Jon 19:38; 1 Korin 15:5

* 20:20: Jo 16:22, 19:34, 1 Jo 1:1

* 20:20: Jon 16:22; 19:34; 1 Jon 1:1

* 20:21: Mt 28:18-19, Jo 17:18, 2 Ti 2:2, Hi 3:1

* 20:21: Matyu 28:18-19; Jon 17:18; 2 Timoti 2:2; Hibru 3:1

* 20:23: Mt 16:19, 18:18

* 20:23: Matyu 16:19; 18:18

* 20:24: Jo 11:16, 14:5, 21:2

* 20:24: Jon 11:16; 14:5; 21:2

* 20:27: 1 Jo 1:1

* 20:27: 1 Jon 1:1

* 20:29: 2 Ko 5:7, 1 Pi 1:8

* 20:29: 2 Korin 5:7; 1 Pita 1:8

* 20:30: Jo 21:25

* 20:30: Jon 21:25

* 20:31: Lu 1:4, Jo 3:15-16, 5:24, Ro 1:17, 1 Pi 1:8-9, 1 Jo 5:13

* 20:31: Luk 1:4; Jon 3:15-16; 5:24; Rom 1:17; 1 Pita 1:8-9; 1 Jon 5:13

* 21:2: Mt 4:21, Jo 1:45-51, 20:24

* 21:2: Matyu 4:21; Jon 1:45-51; 20:24

* 21:3: Lu 5:5

* 21:3: Luk 5:5

* 21:4: Jo 20:14

* 21:4: Jon 20:14

* 21:5: Lu 24:41

* 21:5: Luk 24:41

* 21:6: Lu 5:4-7

* 21:6: Luk 5:4-7

* 21:7: Mt 14:29, Jo 13:23, 20:2

* 21:7: Matyu 14:29; Jon 13:23; 20:2

* 21:11: Lu 5:6

* 21:11: Luk 5:6

* 21:13: Jo 6:11, Ap 10:41

* 21:13: Jon 6:11; Aposel 10:41

* 21:14: Jo 20:19, 20:26

* 21:14: Jon 20:19; 20:26

* 21:15: Mt 26:33, Jo 1:42

* 21:15: Matyu 26:33; Jon 1:42

* 21:15: Gumazir maba Iesusɨn akar kam kamagh a giragha ghaze, “Nɨ ti bar na gifuegha, egha bizir igharazibagh ifongezir puvatɨ?” Kamaghɨra gumazir maba uaghan Pitan akar kam giragha ghaze, “Ekiam, guizbangɨra, nɨ fo, kɨ nɨn roroam.”

* 21:16: Ap 20:28, Hi 13:20, 1 Pi 2:25

* 21:16: Aposel 20:28; Hibru 13:20; 1 Pita 2:25

† 21:16: Gumazir maba Pitan akar kam kamaghɨn a giragha ghaze, “Ekiam, guizbangɨra, nɨ fo, kɨ nɨn roroam.”

* 21:17: Jo 13:38, 16:30

* 21:17: Jon 13:38; 16:30

‡ 21:17: Gumazir maba Iesusɨn akar kam kamagh a giragha ghaze, “Nɨ nan roroam?” Egha Pitan akar kam giragha ghaze, “Nɨ fo, kɨ nɨn roroam.”

* 21:18: Jo 13:36, Ap 12:3-4

* 21:18: Jon 13:36; Aposel 12:3-4

* 21:19: Mt 16:24-25, Mk 1:17, Jo 13:36, 2 Pi 1:14

* 21:19: Matyu 16:24-25; Mak 1:17; Jon 13:36; 2 Pita 1:14

* 21:20: Jo 13:23-25, 20:2

* 21:20: Jon 13:23-25; 20:2

* 21:22: Mt 16:27-28, 25:31, 1 Ko 4:5, MAA 22:7, 22:20

* 21:22: Matyu 16:27-28; 25:31; 1 Korin 4:5; Akar Mogomem 22:7; 22:20

* 21:24: Jo 19:35, 3 Jo 12

* 21:24: Jon 19:35; 3 Jon 1:12

* 21:25: Jo 20:30

* 21:25: Jon 20:30

Aposel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Aposelbar Ingangariba

O

Aposel

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kam, Aposelbar Ingangariba, Lukra an osiri. Luk faragha, akɨnafarir igharazim osiri, a Luk Osirizir Akar Aghuim. Egha datɨrɨghɨn Aposelbar Ingangariba osiri.

E akɨnafarir kamɨn garima, Godɨn Duam aposelba tuavim men akazɨ, me Iesusɨn Akar Aghuim “Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn aven ko, Judian danganiba bar moghɨra ko, Samarian Distrik ko, nguazir kamɨn danganiba bar,” an gun me mɨgei. (Nɨ sapta 1:8ɨn gan.)

Aposelbar akɨnafarim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Iesusɨn sios Judabar tongɨn dɨkavigha egha gɨn ghua bar ekevegha tintinibar ghua nguazimɨn otevir mabar ghu. Luk uaghan kamaghɨn en akaghasa, Kraisɨn ingangarim ko gumazamizir an gɨn zuibar dabirabim, da God fomɨra Israelɨn gumazamiziba bagha dɨkɨrɨzir akam bar a ko voroghɨra ghu.

Ezɨ bizir ekiar mam Aposelbar akɨnafarim a mɨgei, a Godɨn Duamɨn ingangarim. Pentikosɨn dughiamɨn Godɨn Duam faragha Iesusɨn suren gumazamizibar ize. Egha gɨn Godɨn Duam nɨghnɨziba me ganɨga, egha gavgavim me ganɨdi.

Ezɨ akɨnafarir kam e uaghan aposelbar akar ruarir avɨribar gari. Dughiar avɨriba aposelba Iesusɨn Akar Aghuim gumazamizir igharazibav kɨnasa. Ezɨ e garima gumazamizir avɨrim Akar Aghuir kamɨn gɨn zui, ezɨ sios otogha gavgafi.

Aposelbar akɨnafarim, an aposelɨn avɨribar eghaghaniba an iti. Egha akar bar avɨriba, Pita ko Pol amizir bizibav gei. Pita a suren gumazir mam, a uaghan Iesus ko arui. Ezɨ Pol faragha Iesusɨn gɨn aruizir puvatɨ. A Iesusɨn siosɨn gumazamiziba dɨkabɨnasa pamtemɨn ingari. Ezɨ Iesus Polɨn diazɨ, a Iesus baghavɨra itir gumazimɨn mɨn otogha guizbangɨra an ingangarim pamtem a gami.

Ezɨ akɨnafarir kamɨn otevir maba, Luk bizir Pol bativizibagh eghanasa, ghaze, “Eia,” e dagh ami. Fofozir gumazir avɨrim ghaze, Luk uabɨ ti Pol ko dughiar mabar arui, kamaghɨn amizɨ, a ghaze, “Eia.”

Aposelba Jerusalemɨn aven Iesusɨn Akar Aghuim akuri

1

(Sapta 1:1--8:3)

Iesus akar dɨkɨrɨzimɨn ghaze, a Godɨn Duam amangam

1-2  *Tiofilus, kɨ akɨnafarir kam nɨ bagha an osiri. Nan akɨnafarir faragha zuimɨn, kɨ Iesus amizir biziba ko, a gumazamizibar sure gamiziba bar, ada osiri. Dughiar kamɨn Iesus dɨkavigha uan ingangarim gamua mamaghɨra ikia, ghua a Godɨn Nguibamɨn ghuavanabozir dughiamɨn tuzir biziba, kɨ da osiri. A tɨghar Godɨn Nguibamɨn mangasa, aposelba mɨsevegha Godɨn Duamɨn gavgavimɨn ingangarir akabar me mɨgei.* 3 * *A faragha mɨzaziba inigha aremegha ua dɨkafi. Egha a tɨghar Godɨn Nguibamɨn mangasava amua uabɨ isa uan aposelbar aka. Egha a bizir avɨribar men akazɨ, me bar fo, a ua dɨkavigha iti. Ezɨ 40plan dughiaba, dughiar kamɨn aven dughiar avɨriba a uabɨ men akakaghava God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn gun me mɨgei. 4 * *Dughiar mamɨn a me ko ikia, apava mɨgɨrɨgɨar gavgavir kam me ganɨngi, “Ia Jerusalemɨn nguibar ekiam ategh mangan markɨ. Bizir aghuarir nan Afeziam ia danɨngasa akam akɨrizim a izam. Kɨ an gun ia mɨkemezɨ, ia a baraki. Ia a bagh ikɨ. 5 * *Jon dɨpamɨn gumazamiziba rue, ezɨ gurumra ia Godɨn Duamɨn ruegham.”

6 * *Ezɨ me uari akuvazir dughiamɨn, me an azara, “Ekiam, nɨ dughiar kam atrivim Israel danightɨma, a ua Israelɨn nguazimɨn ganam, o?”†

7 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn me mɨgei, “Biziba otivamin dughiaba, nan afeziam uabɨ uan gavgavimɨn da atɨ. Ezɨ ia tizim bagh dughiar an atɨzir kam gɨfoghasa. Kar ian bizim puvatɨ. 8  *Godɨn Duam izighirɨ ia gizɨvaghtɨ, ia an gavgavim iniam. Eghtɨ bizir ia ganigha foziba, ia Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn aven ko, Judian danganiba bar moghɨra ko, Samarian Distrik ko, nguazir kamɨn danganiba bar, me geghanam.”

Iesus Godɨn Nguibamɨn zui

(Mak 16:19-20; Luk 24:50-53)

9 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨkemegha gɨvazɨ, an aposelba garavɨra itima God anesiarafazɨma a Godɨn Nguibamɨn ghuavanabo. Ezɨ ghuariam me gari naghɨn a modo.

10 * *A ghuavanadima me kogha overiamɨn garavɨra itima, gumazimning korotiar ghurghurimning arugha bemɨra men mɨn tu. 11 * *Egha aning kamaghɨn me mɨgei, “Galilin gumaziba, ia tizim bagha kagh tuivighav ikia pɨn overiamɨn gari? Gumazir kam Iesus, God a inizɨ a ia ategha uan Nguibamɨn ghu. Ia an ganizɨ a Godɨn Nguibamɨn ghuzɨ moghɨn, kamaghɨra a uamategham.”

Me Judasɨn ingangarir danganim bagha Matias amɨsefe

12 *Egha Iesusɨn aposelba Olivɨn Mɨghsɨam ategha ua Jerusalemɨn zui. Olivɨn Mɨghsɨar kam Jerusalemɨn boroghɨra ikia an ruarim 1 kilomitan mɨrara ghu. 13 * *Egha me otivigha, ghuriar pɨn itir me zurara itimɨn ghuavanabo. Men ziabar kara:

Pita, Jon, Jems ko Andru, Filip ko Tomas, Bartolomyu ko Matyu, Jems, Alfiusɨn otarim, ko Saimon a Selotbar gumazir mam, ko Judas, a Jemsɨn otarim.

14 * *Egha me zurara navir vamɨra ikia uari inigha God ko mɨgei. Ezɨ amizir maba ko, Iesusɨn amebam Maria ko Iesusɨn doziba uakan.

15 Dughiar kabar aven Pita nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazir tongɨn tu. (Men avɨrimɨn dɨbobonim 120.) 16 * *Egha kamaghɨn mɨgei, “Nan adarasi, Godɨn Duam fomɨra Devit gamizɨ, an akar mam mɨkeme. Ezɨ akar kam Godɨn Akɨnafarimɨn aven iti. Akar kam a Judasɨn mɨgei. Judas, a gumazir Iesus isa gumazir an suirazibar akazim. Akar kam datɨrɨghɨn Devit mɨkemezɨ moghɨra otogha gɨfa. 17 * *Judas fomɨra en gumazir mamra, egha uaghan ingangarir e amir kam gami.”

18 * **(Ivezir Judas uan arazir kuramɨn inizim, a nguazir mam givese. Egha nguazir kamɨn a uabɨ ekunigha aremegha an mɨkarzim afoaraghirɨ, ezɨ an muriaba bar azenim gire. 19 Kamaghɨn amizɨ, Jerusalemɨn itir darazi bar moghɨra bizir kam baregha, nguazir kam uan akamɨn ziar kam a gatɨ, Akeldama. An mɨngarim kamakɨn, “Ghuzimɨn Nguazim.”)

20 * *Egha Pita ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Godɨn Akɨnafarimɨn itir Onger Akabar aven osizirir kam iti, ‘An danganim pura ikɨ, tav an danganim inian markɨ.’

“Egha a uaghan ghaze, ‘A gumazir dapanim, eghtɨ igharaz tav an danganim ini.’

21 “Kamaghɨn amizɨ, e gumazir zurara e ko ikia uaghan Ekiam Iesus ko aruizir gumazitam amɨsɨvam. 22 * *Dughiar Jon gumazamiziba ruezim ko Iesus faragha ingangarim igiamra a gamir dughiam ikegha, ghua dughiar God Iesus inizɨ an e ategha ghuavanabozir dughiamɨn tu. E dughiar kaba bar e ko ikezir gumazitam amɨsɨvam. Gumazir kam Iesusɨn garima, a ua dɨkafi. An e ko mɨgɨrɨgɨar kamɨn gun akam akunam.”

23 Egha me gumazir pumuningɨn ziamning dɨboro, Josep, an ziar mam Barsabas (an ziar igharazir mam Jastus) ko Matias. 24-25  *Egha me God ko mɨgei, “Ekiam, gumazamizibar navir averiaba, nɨ bar dagh fo. Nɨ en akagh, nɨ aningɨn tav amɨseveghtɨ, an aposelɨn ingangarim bagh Judasɨn danganim iniam. Ingangarir kam Judas anetegha uan danganir ikiamimɨn ghu.” 26 Egha me dagɨaba aningɨn ziamning osirigha torim gatɨgha aning givazvasi. Ezɨ dagɨar Matiasɨn ziam isɨn itim faragha azenim girɨ. Ezɨ me Matias isa, uaghan 11plan aposelbar tongɨn anetɨ.

2

Godɨn Duam izaghiri

1 * *Ezɨ Pentikosɨn Dughiar Ekiam otozɨma, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darasi, me bar moghɨra uari akuvagha danganir vamɨran iti.* 2 * *Ezɨ zuamɨra nɨgɨnir mam Godɨn Nguibamɨn ikegha izaghira mati amɨnir gavgavim izi. Egha dɨpenir me apiaghav itim bar a gizɨvagha anevara. 3 * *Egha me garima bizir mam mati avir mɨzariaba bɨaghira vaghvagha men dapanir siriabagh apiaghiri. 4 * *Ezɨ Godɨn Duam bar moghɨra me gizɨvagha, gavgavim me ganɨga me gamima, me nguibar igharazibar akabav gei.

5 Ezɨ Judan gumazamizir Godɨn apengan itir maba, me nguazimɨn itir kantriba bar dar ikegha izegha datɨrɨghɨn Jerusalemɨn iti. 6 Egha me nɨgɨnir kam baregha iza bar uari akuvaghava, vaghvagha orazima gumazamiziba men nguibabar akabav gei. Kamaghɨn amizɨ, me dɨgavir kuram gamua okam nɨghnɨsi. 7 * *Egha me dɨgavir kuram gamigha azangsɨsi, “Gumazamizir mɨgeir kaba, me bar Galilin gumazamizibara! 8 Ezɨ manmaghɨn amizɨ, e vaghvagha me barazi me en nguibabar akabav gei? 9 * *En marazi Partian kantri ko Midian kantri ko Elamɨn kantribar ize. Ezɨ marazi Mesopotemian Distrighɨn ize. Ezɨ marazi Judian Distrik ko Kapadosian Provins ko, Pontusɨn Provins ko, Esian Provinsɨn ize. 10 Ezɨ marazi Frigian Distrik ko Pamfilian Provinsɨn ize. Ezɨ marazi Isipɨn kantri, ko Libian Distrighɨn aven itir nguibar ekiam Sairinin boroghɨn ikegha ize. Ezɨ marazi Judan gumazir Romɨn nguibamɨn ikegha izeziba. Marazi Judaba, ezɨ marazi Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me Judan Arazibagh amua dar gɨn ghua, egha me uaghan, mati en marasi. 11 Ezɨ en marazi Kritɨn Arighatɨzim ko Arebian Distrighɨn gumazamiziba, e vaghvagha me barazima me en nguibabar akabar God amizir bizir ekiabar gun mɨgei!”

12 Ezɨ Judan gumazamiziba dɨgavir kuram gamigha pura okam nɨghnɨgha uarir azangsɨsi, “Kar bizir tizim?”

13 Ezɨ Judan gumazamizir maba dɨbovir akabav gɨa ghaze, “Me wainɨn dɨpar avɨriba amegha ongani.”

Pita akam akuri

14 Ezɨ Pita 11plan aposelba ko tughav ikia, egha pamtem kamaghɨn gumazamizibav gei, “Ia Judaba ko Jerusalemɨn itir gumazamiziba, ia bar deraghvɨra na baragh. Kɨ bizir otozir kamɨn gun ia mɨkemeghtɨ, ia a gɨfogham. 15 * *Gumazamizir kaba wainɨn dɨpamɨn onganizir puvatɨ. Ia fo, kar 9 kloghɨn mɨzarazimra.† 16 Bizir otozir kam, kar Godɨn akam inigha izir gumazim Joel fomɨra mɨkemezɨ moghɨn:

17  *“ ‘God kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

Dughiar gɨn izamibar kɨ uan Duam gumazamiziba bar me gingegham.

Eghtɨ ian otariba ko guiviba Godɨn akam inigha izir gumazamizibar mɨn mɨkɨmtɨma,

ian gumazir igiaba irebabar mɨn bizibar gantɨ,

ian gumazir ghuriba irebabar ganam.

18 Dughiar kabar kɨ uaghan uan Duam isɨ,

uan ingangarir gumaziba ko ingangarir amizibagh ingegham,

eghtɨ me Godɨn akam inigha izir gumazamizibar akabav kɨmam.

19 Eghtɨ kɨ pɨn overiamɨn dɨgavir kuram gamir araziba akakagh,

egh nguazimɨn mirakelɨn arazibar amuam.

Eghtɨ ghuzim ko avim ko mɨturir dafam otogham.

20 Eghtɨ aruem mɨtarmeghtɨ, iakɨnim ghuzimɨn mɨn otogham.

Bizir kaba faragh otivightɨ,

gɨn Ekiam Izamin Dughiam otogham.

Dughiar kamɨn Ekiam uan gavgavim ko angazangarim sara izam.

21 * *Eghtɨ Ekiamɨn ziamɨn dɨmamin adarasi,

a men akurvagham.’

22 * *“Israelɨn gumazamiziba, ia mɨgɨrɨgɨar kam baragh. Nasaretɨn Iesus, God ia bagha anemadagha gavgavim a ganɨngizɨ, a ian tongɨn ingangarir gavgavir ekiaba ko mirakelɨn gavgavibagh amizɨ, da otivizɨ ia dar ganigha uari fo. 23 * *God uan ifongiamɨn gɨn ghua ia bagha fomɨra nɨghnɨzir mam gamigha, uan Otarim isa ian agharim gatɨ. Ezɨ ia gumazir kurabar agharimɨn, a isa ter ighuvimɨn a gafuzɨ, an areme. 24 * *Ovevem bar Iesusɨn suiraghan kogham. Kamaghɨn, God a gamizɨ a dɨkavigha ovevemɨn gavgavim ataki. 25  *Devitɨn Onger Akabar Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme:

“ ‘Kɨ Ekiamɨn garima a zurara bar nan boroghɨra iti.

A bar roghɨra ikia gavgavim na ganɨdi.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ atiatiava agoir puvatɨ.

26-27  *Nɨ na ateghtɨ,

kɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikian kogham.

Nɨ ua bagha inabazir gumazim aneteghtɨma,

an inivafɨzim kurighan kogham.

Kamaghɨn nan navir averiam bar akonge.

Ezɨ kɨ mɨgɨrɨgɨar aghuibagh ami.

God na damuamin bizir aghuiba,

kɨ da bagha mɨzuai.

28 Ikɨrɨmɨrir aghuarim iniamin tuavim,

nɨ nan akagha gɨfa.

Nɨ na ateghtɨ kɨ nɨ ko ikiam,

egh nɨ na damutɨ,

kɨ bar akuegham.’

29 * *“Nan adarasi, kɨ guizbangɨra ia mɨgei, en ovavim Devit aremezɨ me anefa. Ezɨ an dagɨar mozim datɨrɨghɨn e ko ikia kati. 30 * *Devit a Godɨn akam inigha izir gumazir mam, egha a fo, God mɨgɨrɨgɨar gavgavim a ganɨga ghaze, ‘Nɨn atrivir danganimɨn kɨ nɨn ovavitam afagham.’ 31 * *God gɨn damuamin bizim, Devit a gɨfo, a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim, Krais, an aremegh ua dɨkavamin bizim mɨgei. Egha ghaze, God aneteghtɨma a Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ikian kogham. Egh an inivafɨzim kurighan kogham.‡ 32 * *Ezɨ gumazir kam Iesus, God a gamizɨ a ua dɨkafi. Ezɨ e uari uan damazibar an ganigha, an gun mɨgei. 33 * *Ezɨ Iesus ghuanabogha uan Afeziam Godɨn agharir guvim gaperaghav ikia a da gavgavim isi. Ezɨ an Afeziam a mɨkemezɨ moghɨn uan Duam Iesus ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn ia oragha garir bizir kaba, Iesus uabɨ dagh ami. 34  *Devit Iesusɨn mɨn Godɨn Nguibamɨn ghuzir puvatɨ. Egha a kamaghɨn mɨgei:

“ ‘Ekiam kamaghɨn nan Ekiam mɨgɨa ghaze,

“Nɨ nan agharir guvimɨn daperagh ikɨ mangɨtɨ,

35 kɨ nɨn apaniba dɨkabɨragh me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ,

me nɨn dagarimningɨn apengan ikiam.” ’

36 * *“Kamaghɨn amizɨ, Israelia ia bar bizir kam gɨfo, ia mɨsuegha ter ighuvimɨn gurazir Iesusɨn kam, God datɨrɨghɨn a gamizɨ an Ekiamɨn oto, a Krais, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.”

Gumazamizir avɨriba uan naviba iragha rue

37 * *Gumazamiziba Pitan akaba barazima, da men navibagh kuizɨ, me kamaghɨn Pita ko aposelɨn igharazibav gei, “En aveghbuaba, e manmaghɨn damuam?”

38 * *Ezɨ Pita kamaghɨn me mɨgei, “Ia bar navibagh iragh Krais Iesusɨn ziamɨn rueghtɨ, a ian arazir kuraba gɨn amangɨtɨ, God uan Duam ia danɨngam. 39 * *God fomɨra akam akɨrigha ghaze, a uan Duam isɨ, ia ko, ian boriba ko, ian saghon itir darazi bar, a uan Duam ia danɨngam. God, en Ekiam, gumazamizir a diaziba, a uan Duam me danɨngam.”

40 * *Egha Pita mɨgɨrɨgɨar avɨribar me gamua akar gavgavir maba sara me mɨkeme, “Ia uari uarir akuragh, eghtɨ God dughiar kamɨn gumazamizir kurar kabagh asɨghasɨgh uaghan ia gasɨghasɨghan kogham.” 41 * *Ezɨ gumazamizir avɨriba an akam baregha a gifuegha, egha rue. Ezɨ dughiar kamɨn God ua 3,000plan gumazamizir maba ua me inizɨ, me Kraisɨn adarazir aven ize.

Godɨn gumazamizibar ikɨrɨmɨrim

42 * *Kraisɨn adarazi me aposelbar mɨgɨrɨgɨaba baragha, bizibar uarir akurvagha, uari isava apava, God ko mɨkɨmasa bar ifonge.§ 43 * *Ezɨ aposelba dɨgavir kuram gamir arazir avɨriba ko mirakelɨn avɨribagh ami. Kamaghɨn gumazamizir avɨriba dɨgavir kuram gami. 44 * *Egha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darasi, navir vamɨra ikiava, bizir me itiba, me uarir akurvasi. 45 Egha me uan nguaziba ko biziba amaga dar dagɨaba isava, dagheba otevezibar akurvasi. 46 * *Dughiabar zurara, me Godɨn Dɨpenir avɨzimɨn uari akufi. Egha dɨpeniba roa vaghvagha dagh arua, uari isava apava, bar akongegha, men naviba bar dera. 47 * *Egha me Godɨn ziam fema, gumazamizir igharaziba me bagha bar akonge. Ezɨ Ekiam dughiabar zurara gumazamiziba akurvaghavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, men dɨbobonim dughiabar ghuavanagavɨra iti.

3

Gumazir suer kurar mam ua dera

1 * *Aruer mam, aruem 3 kloghɨn tu, kar Judaba God ko mɨgeir dughiam. Dughiar kamra Pita ko Jon Godɨn Dɨpenimɨn zui. 2 * *Ezɨ gumazir navimɨn averara suemning ikuvizir mam iti. Ezɨ gumaziba anetera ghua Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar mamɨn anerɨsi, an ziam, Tiar Akar Bar Dirim. A kagh ikiava dagɨaba bagha gumazamizir Godɨn Dɨpenimɨn aven zuibagh ginge. 3 Ezɨ a gari Pita ko Jon Godɨn Dɨpenimɨn aven mangasa izima a dagɨaba bagha aning ginge. 4 * *Ezɨ Pita bar anarɨra gari, ezɨ Jon uakan. Egha Pita ghaze, “Nɨ kagh gan ganigh!” 5 Ezɨ gumazim bizitam iniasa nɨghnɨgha, aningra gari.

6 * *Ezɨ Pita kamaghɨn mɨgei, “Kɨ dagɨaba puvatɨ, bizir kɨ itim, kɨ nɨ danɨngasa. Nasaretɨn gumazim Krais Iesus, an ziamɨn, nɨ dɨkavigh daru!” 7 Egha Pita an dafarir guvimɨn suiragha a fe. Ezɨ an duiavaniba ko dagariba zuamɨra gavgafi. 8 * *Ezɨ a dɨkavigha uabɨ ekunigha maghɨram arui. Egha a Pita ko Jon sara Godɨn Dɨpenir avɨzibar aven aruava, pɨn uabɨ ekura, Godɨn ziam fe. 9 * *Ezɨ gumazamiziba bar an gari an arua Godɨn ziam fema, 10 me an ganigha a gɨfogha ghaze, gumazir kamra Godɨn Dɨpenimɨn tiar akar ziam, Tiar Akar Bar Dirimɨn apiav ikia, dagɨaba bagha gumazamizibagh inge. Egha me dɨgavir kuram gamigha pura nɨghnɨsi, manmaghɨn amizir bizim kav bato.

Pita Godɨn Dɨpenimɨn aven
akam akuri

11 Ezɨ gumazamiziba akar kam baregha, dɨgavir kuram gamigha, ivemara ghua gumazir kamɨn garima a Pita ko Jonɨn suiragha, Godɨn Dɨpenir azuarimɨn tughav iti. Dɨpenir azuarir kamɨn ziam, Solomonɨn Azuarim. 12 Ezɨ Pita kamaghɨn ganigha, me mɨgei, “Israelɨn gumazamiziba, tizim bagha bizir kam ia gamizɨma ia dɨgavir kuram gami? Ia tizim bagha pamtem gan gara ghaze, ga ti uan gavgavibar tuavim, o ga Godɨn damazimɨn deravɨra itir tuavimɨn, gumazir kam gamizɨma an arui? Bar puvatɨ. 13 * *Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God, a en inazir afeziabar God, a uan ingangarir gumazim Iesus bar a pɨrafa. Ia, an aremeghasa a isa apanibar dafarim gatɨ. Egha dughiar Pailat anetaghɨraghasa mɨgeim, ia kamaghɨn mɨgei, ‘E tong a gifongezir puvatɨ!’ Egha akɨrim a gasara. 14 * *Ia Godɨn damazimɨn zuegha derazir gumazimɨn aghuaghava, gumazir kuram uari bagh anetaghɨraghasa Pailat mɨgei. A gumazibav sozi me ariaghirezir gumazim. 15 * *Ia gamizɨ ia angamɨra itir gumazim, ia a mɨsoghezɨ an aremezɨ God a gamizɨ a ua dɨkafi. Ga uaning bizir kamɨn ganighava a gɨfogha an gun mɨgei. 16 * *Ga Iesusɨn ziamɨn nɨghnɨzir gavgavim iti. Ezɨ Iesusɨn ziamɨn gumazir ia ganigha fozir kam, a gavgavim ini. Iesusra gan nɨghnɨzir gavgavir kam gamizɨ, nɨghnɨzir gavgavir kamra gumazir kam gamizɨ, a bar derazɨ, ia datɨrɨghɨn uari an gari.

17 * *“Ezɨ nan adarasi, kɨ kamaghɨn fo, ia uan gumazir dapaniba ko amizir arazim, ia a gɨfozir puvatɨ. 18 * *Ezɨ God fomɨra an akam inigha izir gumaziba bar me mɨkemezɨ, me mɨgɨa ghaze, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, Krais, mɨzazim iniam. Ezɨ God uan mɨgɨrɨgɨabagh amizɨ moghɨn dar dagheba otifi.

19-20  *“Ia kamaghɨn ifueghtɨma, God ian arazir kuraba angarightɨ dughiar kabar Godɨn Duam izɨva ian duaba avughsɨzim ko navir amɨrizim, ia danightɨ, God ia bagh Iesus uam anemangam, a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim, a ia bagha anemɨsefe. Ia bizir kabagh nɨghnɨgh da inisɨ, uan navibagh iraghɨva uamategh God bagh izɨ. 21 God fomɨra uan akam inigha izir gumazir zuezibav kemezɨ, me ghaze, ‘Iesus datɨrɨghɨn Godɨn Nguibam ikɨ, mangɨ dughiar God bizibar amutɨ da bar igiabar otivam.’ Eghtɨ God mɨkemezɨ moghɨn, biziba bar otivam. 22 * *Ezɨ akar dɨkɨrɨzir kam God fomɨra Moses mɨkemezɨ, a kamaghɨn mɨgei, ‘Ekiam ian God, a nan mɨn ia bagh akam inigha izir gumazitam, ian tongɨn gumazitamra mɨsevegham. Bizir a mɨgeiba, ia da baragh dar amu. 23 * *A barazir puvatɨziba God me gasɨghasigham. Eghtɨ me ua Godɨn adarazi ko ikian kogham.’* 24 Godɨn akam inigha izir gumaziba bar, Samuelɨn tugha izi, me bar mɨgɨa dughiar kabar gun mɨkeme.

25 * *“God fomɨra uan akam inigha izir gumaziba Akar Gavgavim me ganɨngi, ezɨ ia men boriba mɨn ikɨ, eghtɨ Akar Gavgavir kabanang uaghan iana. God fomɨra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim ian ovaviba ko a gamizɨ, ia men boribar mɨn iti, ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, a uaghan iana. God kamaghɨn Abraham mɨkeme, ‘Kɨ kamaghɨn damuam, nɨn ovavibar borimɨn tuavimɨn, kɨ nguazir kamɨn itir nguibaba bar deravɨra me damuam.’ 26 * *God kamaghɨn ifonge, ia vaghvagh uan arazir kuraba ateghtɨ, a deravɨra ia damuam. Bizir kam bagha a uan ingangarir gumazim amɨsevegha ia bagha faragha anemada.”

4

Pita ko Jon Judan kotɨn iti

1 * *Pita ko Jon gumazamizibav gɨavɨra itima, ofa gamir gumaziba ko Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazibar gumazir dapanim ko Sadyusiba, me izava aning bato.* 2 * *Egha me fo, Pita ko Jon Iesus aremegha ua dɨkavizir bizir kamɨn gun gumazamizibav gei. Kamaghɨn amizɨ, gumazir dapanibar naviba aning bagha bar ikufi. 3 Egha me Pita ko Jonɨn agharimning suiragha aning kot darɨghasava amima, amɨnim pɨri. Kamaghɨn amizɨ, me aning sel gatɨzɨ aning ikia ghua amɨmzaraghan. 4 * *Ezɨ gumazamizir avɨriba akar kam baregha nɨghnɨzir gavgavimɨn an iti. Egha Kraisɨn adarazir dɨbobonim bar ekevegha ghua 5,000ɨn boroghɨn tu.

Me Pita ko Jon kot gatɨ

5 Egha amɨmzaraghan Judan gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba ko Judan Arazibagh fozir gumaziba, me Jerusalemɨn uari akuvagha iti.† 6 Anas, ofa gamir gumazibar dapanim, a uaghan iti, ezɨ Kaiafas ko Jon ko Aleksanda ko ofa gamir gumazibar dapanimɨn adarazir gumazir igharaziba, me uaghan iti. 7 * *Egha me mɨkemezɨ, gumaziba Pita ko Jon inigha men damazibar izezɨ, me maghɨram aningɨn azangsɨsi, “Gua gavgavir manam inigha, tinan ziamɨn gua bizir kabagh ami?”

8 * *Ezɨ Godɨn Duam Pita gizɨvazɨma, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia Judan gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba! 9 Ia ti gumazir suer kurar ga akurazir kam bagha gan azangsɨgh, egha ti uaghan foghasa, gumazir kam a manmaghɨn dera. 10 * *Eghtɨ ia ko Israelɨn itir darasi, ia bar moghɨra bizir kam gɨfogh! Kar Nasaretɨn gumazim Krais Iesusɨn ziamɨn, gumazir ian damazibar tughav itir kam ua dera. Gumazir kam a Iesus, ia a inigha ter ighuvim gafuzɨ, an aremezɨ God a gamizɨ a ua dɨkafi.‡ 11 * *Ezɨ Iesus:

“ ‘Kar dɨpenir akɨnir ingangarir gumaziba aghuazim,

a datɨrɨghɨn dɨpenim aterir guarim gava.’

12 * *“Nguazir kamɨn gumazitam en akuraghan kogham, bar puvatɨ. Iesusɨn ziamra e akurvazir aghuim iniam. A uabɨra, en Akurvazir Gumazim.”

13 Egha me Pita ko Jonɨn garima aning bar gavgavighav atiatir puvatɨgha me mɨgeima, me aningɨn ganighava fo, aning sure gamizir puvatɨ. Aning pura gumazir kɨnimning. Egha me aningɨn gara dɨgavir kuram gamigha ghaze, gumazir kamning Iesus koma arui. 14 Egha me gumazir faragha suer ikuvizimɨn gari, a Jon ko Pita, ko tughav itima, me bizitam mɨkɨman asa.

15 Kamaghɨn amizɨ, me akar gavgavimra aning ganɨngizɨma, aning Judan kotɨn dɨpenim ategha zuima, me aning bagha akam mɨsosi. 16 * *Egha me uarir azangsɨsi, “E manmaghɨn gumazir kamning damuam? Jerusalemɨn itir gumazamiziba, fo, aning mirakelɨn bar ekiam gami. Eghtɨ e kamaghɨn mɨkɨman kogham, bizir kam guizbangɨra otozir puvatɨ. 17 E kamaghɨn aghua, gumazamizir igharaziba bizir kam baraghan kogham. Egh e akar bar gavgavimra aning danightɨ, aning ua Iesusɨn ziamɨn gun bar tav mɨkɨman kogham.”

18 * *Egha me ua aningɨn diazɨma aning aven ghuzɨ, me akar gavgavimɨn aning mɨgɨa ghaze, gua uamategh Iesusɨn ziamɨn gun mɨkɨmɨva gumazitabar sure damuan bar markɨ.

19-20  **Ezɨ Pita ko Jon men akam ikaragha mɨgei, “Ga uaning ganighava oraghizir bizibar ghuangsɨghan kogham, ga dar gun mɨkɨmvɨra ikiam. Ia uari nɨghnɨgh, arazir manam Godɨn damazimɨn dera, ga Godɨn akam baragham, o ga ian akam baragham?”

21-22 Gumazir Pita ko Jon Godɨn gavgavimɨn amizir derazim, a 40plan azenibagh afira. Gumazamiziba uari bizir kabar gari da otivizɨ, kamaghɨn me Godɨn ziam fe. Kamaghɨn amizɨ, gumazir dapaniba ivezir kuram aning danɨngasa pura nɨghnɨsi, me manmaghɨn aning damuam. Egha me atiatir mɨgɨrɨgɨaba ko mɨgɨrɨgɨar gavgavir maba uam aning gamigha aning amadazɨ aning zui.

Nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazi God ko mɨgei

23 Ezɨ Judan kotɨn aven itir gumaziba Pita ko Jon ataghizɨma aning azenim girɨgha uamategha uan adarazi bagha ghu. Egha aning ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba aning mɨkemezir akabar gun uan adarazi bar me mɨkeme. 24 * *Ezɨ me kamaghɨn oregha uari akuvagha God ko mɨgei. Me kamaghɨn mɨgei, “En Ekiar en garim, nɨ overiam ko nguazimɨn ingarigha, ongarim sara ingari, egha dar itir biziba sara, bar dar ingari. 25  *Fomɨra nɨn Duam akar mam en ovavim Devit, a nɨn ingangarir gumazim, nɨ akar kam a ganɨngi. Ezɨ Devit kamaghɨn mɨkeme:

“ ‘Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba tizim bagha atari?

Egha me tizim bagha arazir kurabar amuasava akabav sosi?

26 Ezɨ nguazir kamɨn itir atriviba me mɨsoghasava ami.

Ezɨ gumazir ekiaba uari inigha Ekiam mɨsoghasa.

Egha uaghan God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim mɨsoghasa.’

27 * *“Bar guizbangɨra, Herot ko Pontius Pailat, Israelɨn gumaziba, ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba sara, me Jerusalemɨn nguibamɨn uari akuvagha arazir kurabar Godɨn ingangarir gumazir zuezim, Iesus damuasava akabav sosi. A gumazir nɨ fomɨra uan ingangarim bagha inabazim. 28 * *Nɨ fomɨram otivasa mɨkemezir biziba, me nɨn gavgavim ko nɨn nɨghnɨzimɨn gɨn ghua dagh ami. 29 * *Ezɨ Ekiam, nɨ atiatir akar me e ganɨngizibagh nɨghnɨgh. Egh nɨ en akuraghtɨma e tugh gavgavigh atiatingan kogh nɨn akam akunam. 30 Egh nɨ uan dafarim arɨmariar gumazamizibar arɨghtɨ me ghuamagham. Egh nɨ mirakelba ko dɨgavir kuram gamir arazibar amutɨ da Iesusɨn ziamɨn otivam, a nɨn ingangarir gumazir bar zuezim.”

31 * *Egha me Afeziam ko mɨkemegha gɨvazɨma, danganir me itim ivazvazima, Godɨn Duam bar moghɨra me gizɨvazɨ, me atiatir puvatɨgha Godɨn akam akuri.

Nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazi uan bizibar uarir akurvasi

32 * *Egha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darasi, me bar navir vamɨra ko nɨghnɨzir vamɨra iti. Men tav uabɨra uan bizitam gamir puvatɨ, me uari inighava biziba bar moghɨra dagh ami. 33 * *Egha aposelba Godɨn gavgavir ekiamɨn amodoghɨn, Ekiam Iesus aremegha ua dɨkavizir bizir kamɨn gun gumazamizibav gei. Ezɨ Godɨn apangkuvir ekiamra me ko iti. 34-35  *Ezɨ kamaghɨn, men tav bizitamɨn otevezir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir nguaziba ko dɨpeniba itiba, me da amaga dar dagɨaba inigha iza aposelbagh anɨdima, me da isava gumazamizir biziba puvatɨzibar akurvasi.

36 * *Gumazir mam Josep, a Livain gumazim. Ezɨ aposelba Barnabas a garɨsi. An mɨngarim kamaghɨn ghu, gumazamizibar akurvagha gavgavim me ganɨdir gumazim. Barnabas, a Saiprusɨn Arighatɨzimɨn gumazim. 37 A uan nguazir mam amadagha, an dagɨaba inigha aposelbagh anɨngi.

5

Ananaias ko Safaira God gifari

1 Gumazir mam Ananaias, an amuim Safaira, aning uaghara fuegha uan nguazir mam amadagha an ivezim ini. 2 * *Egha aning uaghara bar fogha, Ananaias dagɨar maba ua bagha dar suira. Egha naba inigha aposelbagh ifaragha me ganɨngi.

3 * *Ezɨ Pita kamaghɨn Ananaias mɨgei, “Nɨ manmaghsua, Satan ataghizɨma a nɨn navim gizɨvazɨ, nɨ Godɨn Duam gifari? Egha nguazir ivezimɨn dagɨar maba nɨ ua bagha dar suira? 4 Kar nɨn nguazim, nɨ uabɨ ifuegha anemada. An ivezimɨn dagɨaba uaghan nɨn dagɨabara. Nɨ manmaghɨn nɨghnigha uan dagɨar kabar e gifari? Nɨ gumazamizibagh ifari puvatɨ, nɨ God gifari.”

5 Ezɨ Ananaias kamaghɨn oregha degiaghirɨgha maghɨram areme. Ezɨ gumazamiziba bizir kam baregha atiatir ekiam me ini. 6 Ezɨ gumazir igiaba izava an kuam nomkegha a inigha azenan ghuava a mozim gatɨ.

7 Ezɨ auan pumuning ko mɨkezim gɨvazɨ, an amuim fozir puvatɨgha aven izi. 8 Ezɨ Pita an azara, “Nɨ na mɨkɨm, kar nguazir ivezim, nɨ Ananaias ko gua a ini?”

Ezɨ a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Are, bar an ivezimra.”

9 Ezɨ Pita kamaghɨn a mɨgei, “Gua manmaghsua vɨrara fuegha Godɨn Duam gifari? Nɨ gan! Gumazir nɨn pam mozim gatɨziba, me tiar akamɨn iti. Egh me uaghan nɨn kuam inigh azenan mangam.”

10 Pita mɨgɨavɨra itima, Safaira maghɨram an suemningɨn irɨghava areme. Ezɨ gumazir igiaba aven iza garima an aremezɨ me a inigha azenan ghugha an pamɨn mozimɨn mɨriamɨn anefa. 11 Ezɨ atiatir ekiam Kraisɨn adarazi bar me batozɨ, gumazir bizir kaba baraghiziba bar uaghan bar atiatingi.

Mirakelɨn avɨravɨriba otifi

12 * *Aposelba mirakelɨn avɨriba ko dɨgavir kuram gamir bizir avɨriba, gumazamizibar tongɨn dagh ami. Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir gumazamiziba, me Solomonɨn Azuarimɨn zurara uari akufi. 13 Gumazir igharaziba, me ko poghasa tong nɨghnɨzir puvatɨ. Me men ziaba fa egha fo, me arazir aghuim gami. 14 * *Marazi me ko poghan aghua, ezɨ avɨrim nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikia men aven zuima, men dɨbobonim bar ghuavanabo. 15 * *Kamaghɨn, gumaziba arɨmariar gumazamiziba inigha men mɨsiaba ko akuriaba sara me atera iza tuavir mɨriamɨn me arɨsi. Me kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, Pitan nedazim me gisɨn mangɨtɨ me ua ghuamagham.* 16 * *Ezɨ uaghan Jerusalem torim gatɨzir nguibar dozibar gumazir avɨrim, me uan arɨmariar gumazamiziba inigha ize. Egha uaghan uan gumazamizir duar kuraba apazaziba inigha izezɨma, me bar moghɨra ghuamaghegha dera.

Ensel aposelbar akurazɨ,
me kalabus ataki

17 * *Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim ko an akurvazir adarasi, kar Sadyusibar aven itir gumaziba. Me aposelba amir biziba bagha navim ikufi. 18 Egha Sadyusiba men suiragha kalabuziar ekiam gatɨ. 19 * *Me kalabusɨn itima, dɨmangan Ekiamɨn ensel tiaba kuigha me inigha azenan ize. 20 Egha ensel kamaghɨn mɨgei, “Ia mangɨ, Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn avɨzibar tuiv ikɨrɨmɨrir igiar kamɨn mɨgɨrɨgɨaba bar, gumazamizibav kɨm.”

21 Ezɨ amɨnim itima aposelba, ensel me mɨkemezɨ moghɨn Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn aven ghua, gumazamizibar sure gami.

Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim uan akurvaziba ko iza, Judan kotɨn aven itir gumazibar diazɨ, me ghua uari akufa. Israelɨn gumazir aruaba bar uari akufa. Egha me kalabusɨn dɨpenimɨn aposelba inigh izasa akam amada. 22 Ezɨ polisɨn maba ghua kalabusɨn dɨpenimɨn otogha garima, me itir puvatɨ, ezɨ me uamategha iza bizir kamɨn gun mɨgei, 23 “E kalabusɨn dɨpenimɨn garima me deravɨra an tiam asarazɨ kalabusɨn dɨpenimɨn garir gumaziba an tiar akamɨn tuivighav iti. Ezɨ e tiaba kuigha garima, tav aven itir puvatɨ.”

24 Ezɨ me ghua bizir kamɨn gun mɨkemezɨ, Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazibar dapanim ko ofa gamir gumazir ekiaba pura nɨghnɨsi, bizir tizitam uam otogham?†

25 Ezɨ gumazir mam iza ghaze, “Ia oragh! Gumazir ia kalabus gatɨziba Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn tughav ikia gumazamizibar sure gami.” 26 * *Kamaghɨn amizɨ, Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazibar gumazir dapanim, uan gumazir a ko ingariba ko ghua aposelba inigha izi. Me kamaghɨn atiati, gumazamiziba dagɨabar me ginivigham, egha me pura nɨmɨra me inigha izi.

Aposelba Judan kotɨn aven itir gumaziba akam me mɨkɨman atiatir puvatɨ

27 Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn garir gumaziba, me aposelba inigha izegha me mɨgeima, me Judan kotɨn aven itir gumazibar damazimɨn tuifi. Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim me kotɨn Itir bizim bagha men azangsɨsi. 28 * *Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim kamaghɨn me mɨgei, “E akar gavgavim ia ganɨga ghaze, ia Iesusɨn ziamɨn gumazamizibar sure damuan markɨ! Ezɨ ia orazir puvatɨgha men sure gamima ian suren mɨgɨrɨgɨaba Jerusalem bar a garui. Egha ia ghaze, e Iesus mɨsoghezɨ an areme.”

29 * *Ezɨ Pita aposelɨn igharaziba ko, me kamaghɨn me mɨgei, “E God baragham, e gumazamiziba baraghan kogham. 30 * *Iarara Iesusɨn mɨsuegha ter ighuvimɨn anegurazɨma an areme. Ezɨ en ovavibar God Iesus fezɨ a ua dɨkafi. 31 * *Ezɨ God a isa uan agharir guvimɨn anetɨzɨ, an Atrivimɨn Otarim ko Gumazamizibar Akurvaghamin Gumazimɨn ikiam. Egh a Israelia damutɨ me navibagh iraghtɨ, God men arazir kuraba gɨn amangam. 32 * *E God amizir bizir kaba uan damazibar dar ganigha dar gun mɨgei. Ezɨ Godɨn Duam uaghan bizir kabar gun mɨgei. God baragha an gɨn zui adarasi, a uan Duam me ganɨngi.”

Gamalielɨn fofozim

33 * *Judan kotɨn aven itir gumaziba kamaghɨn aposelbar akam baregha, men naviba me bagha bar ikufi. Egha me mɨsueghtɨ me aremeghasa nɨghnɨsi. 34 Ezɨ Farisin gumazir mam Gamaliel, Judan Arazibar sure gamizir gumazir me bar ifongezim. A Judan kotɨn aven tugha ghaze, aposelba tong azenan ikegh.‡ 35 Egha a mɨgɨrɨgɨar kabagh ami, “Israelɨn gumaziba, ia arazitam gumazir kabar amusɨ deravɨra nɨghnɨgh. 36 * *Boghɨmra Teudas otogha kamaghɨn uabɨ mɨgɨa ghaze, kɨ gumazir dapanir mam, ezɨ 400ɨn boroghɨra ghuzir gumaziba an gɨn ghue. Ezɨ gavman a mɨsoghezɨ, an areme. Ezɨ an gɨn zuir darazi bar uari aghamsɨki. Ezɨ me amizir bizir kam dagheba puvatɨ. 37 *Ezɨ an gɨn, gavman gumazamiziba dɨborir dughiam, Galilin gumazir mam Judas oto. Egha, a gumazir bɨzir mamɨn faragha ghuava me gavman ko mɨsosi. A uaghan aremezɨ an gɨn zuir darasi, me uari aghamsɨki. 38 *Kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn ia mɨkɨmasa. Ia bizitamɨn gumazir kabar amuan markɨ! Me ateghtɨ me mar mangɨ! Ia pura gan, men ingangarim gumazitam gisɨn tughɨva, degeghirɨgham. 39 * *Egh me Godɨn tugh bizim damutɨ, ia men anogoroghan kogham. Ia fogh suam, ia God ko mɨsosi.”

40 * *Ezɨ me Gamalielɨn nɨghnɨzimɨn gɨn ghugha aposelbar diazɨ, me aven ghuezɨ me pura me fozoroke. Egha Iesusɨn ziamɨn bizibav kɨman men anogoregha me ataghizɨ me ghue.

41 * *Egha me ghaze, God e bagha bar akongegha en amamangatɨzɨ, e Iesusɨn ziamɨn osɨmtɨziba ini. Egha kamaghɨn me Judan kotɨn aven itir gumaziba ataghɨragha bar akonge. 42 * *Egha dughiaba zurara me Godɨn Dɨpenimɨn mɨriaba ko dɨpenibar Akar Aghuim gumazamiziba sure gamuavɨra iti. Egha akam me mɨkɨra ghaze, Iesus a Krais, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.

6

Me 7pla gumazir maba aposelbar akurvaghasa me amɨsefe

1 * *Dughiar kabar Iesusɨn suren gumazamizibar dɨbobonim bar ghuavanadi. Ezɨ suren gumazamizir maba Grighɨn akamɨn mɨgei, ezɨ marazi Aramɨn akam mɨgei. Ezɨ Grighba ghaze, “Dughiar avɨriba ia zurara gumazamizir dagheba puvatɨzibar akurvasi, egha ia en amuir odiaribar akurvazir puvatɨ.” Bizir kam bagha me uarir atari.*

2 Ezɨ aposelɨn 12pla, suren gumazamiziba bar men diazɨ me iza uari akuvazɨma, me kamaghɨn me mɨgei, “E Godɨn akam akurir ingangarim ateghɨva dagher ingangarim damuam, kamaghɨn derazir puvatɨ. 3 * *Kamaghɨn amizɨ, en adarasi, ia uarir tongɨn 7plan gumaziba mɨsefegh. Men araziba gumazamizibar damazibar bar deragh, Godɨn Duam me gizɨvaghtɨ, me uaghan fofozir aghuarim ikɨ. Eghtɨ e me isɨ ingangarir kam datɨghtɨ, me an ganam. 4 Eghtɨ e uari ingangarir kamning damuam, e God ko mɨkɨmɨva, Godɨn Akar Aghuim gumazamizibar sure damuam.”

5 * *Ezɨ gumazamiziba akar kam baregha bar a gifonge. Egha me Stiven amɨsefe, a gumazir bar nɨghnɨzir gavgavim itim, ezɨ Godɨn Duam bar a gizɨfa. Egha me uaghan Filip, ko Prokorus, ko Nikanor, ko Timon, Parmenas, ko Nikolas me amɨsefe. Nikolas an Antioghɨn gumazim, a Judan gumazim puvatɨ, a faragha Judan Arazibagh amuava dar gɨn zui. Egha a datɨrɨghɨn Kraisɨn gɨn zui. 6 * *Ezɨ me gumazir kaba inigha aposelbar damazimɨn ghuzɨ, me dafariba men dapanibagh isɨn arɨgha me bagha God ko mɨgei.

7 * *Ezɨ Godɨn akam bar moghɨra ekevegha bar nguibabar ghue. Ezɨ Jerusalemɨn itir suren gumazamizibar dɨbobonim zuamɨram ekefe. Ezɨ ofa gamir gumazir avɨrim Godɨn akam baregha nɨghnɨzir gavgavim an ikia uaghan an gɨn zui.

Judan gumaziba Stivenɨn suira

8 * *Ezɨ God guizbangɨra Stivenɨn akuragha, apangkuvim ko gavgavim a ganɨngizɨma, a dɨgavir kuram gamir araziba ko mirakelɨn araziba gumazamizibar tongɨn dagh amima da otifi. 9 * *Ezɨ marazi dɨkavigha Stiven ko me mɨgɨrɨgɨabar uari adosi. Me Judan God ko mɨgeir dɨpenir mamɨn gumaziba, dɨpenir kamɨn ziam, Friman. Me Sairinin nguibamɨn gumaziba, ko Aleksandrian nguibamɨn gumaziba, ko Silisian Provins ko Esian Provinsɨn gumaziba. Me Stiven ko uari adosi.† 10 * *Ezɨ Godɨn Duam fofozir aghuim isa Stiven ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, Judan gumaziba an akaba ko mɨkɨman ibura.

11 * *Ezɨ me moga, gumazir mabagh ifara me abɨra ghaze, ia kamaghɨn mɨkɨm, “E orazima Stiven mɨgɨrɨgɨar kurabar Moses ko God gami.”

12 Ezɨ me arazir kamɨn gumazamiziba, ko men gumazir aruaba ko Judan Arazibagh fozir gumazibar navibagh inivima da dɨkafi. Ezɨ me Stiven bagha ghugha an suiragha a inigha Judan kotɨn aven itir gumazibar damazimɨn ghue.

13 * *Egha me mɨgɨrɨgɨar ifavarir tabar a damuasa gumazir maba ini. Gumazir kaba kamaghɨn mɨgei, “Gumazir kam zurara akar kurabar Godɨn Dɨpenim ko Judan Arazibagh asi. 14 E orazima a kamaghɨn mɨgei, ‘Gumazir kam Nasaretɨn gumazim, Iesus, a Godɨn Dɨpenir kam apɨrigh a gasɨghasɨgh, egh arazir Moses fomɨra e ganɨngiziba otɨvkɨnigham.’ ”

15 Ezɨ Judan kotɨn aven itir gumaziba bar moghɨra apiaghav ikia dɨkɨravɨra Stivenɨn garima, an guam enselɨn guamɨn mɨn gara taghtasi.

7

Stiven Judan kotɨn damazimɨn
akam akuri

1 Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim Stivenɨn azara, “Me nɨ gasir akar kaba, da guizbangɨra, o puvatɨ?”

2 * **Ezɨ Stiven me ikaragha ghaze, “Nan aveghbuaba ko nan afeziaba, ia na baragh! En ovavim Abraham, a tɨghar Haranɨn mangam, a Mesopotemian kantrin ikiavɨra itima angazangarim itir God, a bato. 3 Egha a mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ uan nguazim ko uan adarazi ategh nguazir kɨ nɨn akaghamimɨn mangɨ.’

4 * *“Ezɨ Abraham Kaldian nguazim ategha Haranɨn nguazimɨn ikiasa zui. Ezɨ an afeziamɨn ovevemɨn gɨn God nguazir ia datɨrɨghɨn itir kamɨn anemada. 5 * *God tong nguazir otevitam atugha a uan adarazi ko, me ganɨngizir puvatɨ. God a ko akam akɨra ghaze, a ko an ovavir gɨn izamiba nguazir kamɨn ikiam. Ezɨ dughiar kamɨn Abraham uabɨ boriba puvatɨ. 6 * **Egha God kamaghɨn Abrahamɨn mɨgei, ‘Nɨn ovavir boriba mangɨ kantrin igharazimɨn ikiam. Egh pura men ingangarir gumazamizibar mɨn ikiam. Eghtɨ kantrin kamɨn gumazamiziba 400plan azenibar pazɨ me damuam. 7 * *Eghtɨ kɨ osɨmtɨzir ekiam isɨ paza me damuamin gumazir kabar anɨngam. Eghtɨ gɨn me kantrin kam ategh azenan izegh, danganir kamɨn nan ziam fam.’ 8 * *God mɨkarzir mogomebar iniba aghoramin Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Abraham koma a gami. Ezɨ Abraham, Aisakɨn afeziamɨn oto, egha amebam a batezɨ, 8plan dughiabar gɨn Abraham Aisakɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atu. Egha gɨn Aisak Jekopɨn afeziamɨn oto. Ezɨ Jekop en inazir afeziar 12plan afeziam.

9-10  *“Ezɨ en inazir afeziaba navir averiabar Josepɨn ikuvigha Isipɨn nguibamɨn ingarir gumazir kɨnimɨn ikiasa anemada. Ezɨ God a ko ikia an osɨmtɨziba agɨvagha an akura. God fofozir bar aghuiba Josep ganɨngizɨ, an arazir aghuarim akakasi, ezɨ Isipian atrivim bar a gifongegha, a gamizɨ a Isipɨn gumazir dapanimɨn oto. Egha an dɨpenimɨn biziba sara gari.

11 * *“Ezɨ gɨn dagheba otevezir dughiam Isipɨn nguibaba ko Kenanɨn nguaziba bar me batifi. Ezɨ gumazamiziba osɨmtɨzir ekiam isi. En inazir afeziaba uaghan dagheba puvatɨ. 12 * *Ezɨ Jekop orazima dagheba Isipɨn itima, a uan otariba, en inazir afeziaba, a me amangizɨ me darorir farazim gamua zui. 13 * *Ezɨ me darorir namba 2ɨn ua zuima, Josep uan aveghbuabagh eghara ghaze, ‘Kɨ Josep.’ Ezɨ gɨn atrivim uaghan Josepɨn adarazigh fo. 14 * *Egha bizir kamɨn gɨn, Josep uan afeziam Jekop ko an 75plan gumazamiziba bar moghɨra a bagh izasa, a me bagha akam amada. 15 * *Ezɨ Jekop Isipɨn nguibamɨn iraghugha, a en inazir afeziaba ko me kagh ariaghire. 16 * *Ezɨ me men kuaba inigha uamategha Sekemɨn nguibamɨn ua izegha me dagɨar torir mozim garɨki, kar Abraham fomɨra Sekemɨn nguibamɨn Hamorɨn otariba da ivezezir mozim.

17 * **“Ezɨ God Abraham ko dɨkɨrɨzir Akar Gavgavim guizbangɨra otivasa roghɨra izima, en gumazamizir Isipɨn itiba bar avɨraseme. 18 Ezɨ gɨn atrivir igiar mam Isipɨn kantrin atrivimɨn oto. Atrivir kam Josep gɨfozir puvatɨ. 19 * *Egha an en gumazamizibagh ifara arazir kurabar en inazir afeziabagh ami. Eghtɨ me uan borir iririviba puram azenan me akuntɨ, me ariaghɨrasa a me gakaghori.

20 * *“Ezɨ dughiar kamɨn Mosesɨn amebam a bate, a Godɨn damazimɨn bar derazir borim. A iakɨnir pumuning ko mɨkezimɨn uan afeziamɨn dɨpenimɨn itima, me an gari. 21 * *Egha gɨn me a inigha azenan anetɨzɨma, atrivimɨn guivim a inigha ghua uan borimɨn mɨrarama an gari. 22 Ezɨ Moses Isipbar fofozir ekiar aghuiba ini, egha an araziba ko an mɨgɨrɨgɨaba bar gavgafi.

23  *“Moses 40plan azeniba ikia, egha ua uan adarazi Israelian ganasa nɨghnɨsi. 24 Egha a Israelian mavɨn garima, Isipian mav a mɨsogha bar pazava a gami. Ezɨ a ghua an akuragha, Isipɨn gumazimɨn arazir kuram ikarvagha, a mɨsoghezɨ an areme. 25 Moses kamaghɨn nɨghnɨsi, an adarazi kamaghɨn fogh suam, God men akurvaghasa nan aven ingari. Ezɨ me bar fozir puvatɨ. 26 Egha amɨmzaraghan Moses garima Israelɨn gumazimningra uaning mɨsosi. Ezɨ aning uaning gifueghasa a navir amɨrizimɨn aning mɨgei, ‘Maning, gua orakigh, gua avetinganing, egha gua tizim bagha kaghɨra uaning mɨsosi?’

27 “Ezɨ gumazir igharazitav mɨsozim, Moses a dugha ghua kamaghɨn mɨgei, ‘Tina nɨ amɨsevezɨ nɨ en gumazir dapanim ko jasɨn ikiava en gari? 28 Nɨ boghɨnaron Isipian gumazim mɨsoghezɨ an aremezɨ moghɨn, datɨrɨghɨn na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa?’ 29 * *Ezɨ Moses kamaghɨn oregha Isip ategha ara ghua Midian nguazir igharazimɨn ikia egha otarir pumuning ini.

30  *“Egha 40plan azenibar gɨn, Moses gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, God enselɨn mam a bagha anemada. Enselɨn kam Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn temer otevir mamɨn aguabar tongɨn avir mɨzariabar aven, puram a bato. 31 A bizir kamɨn ganigha dɨgavir kuram gami. Egh bar roghɨra mangɨ deragh ganasava amua, egha Ekiamɨn tiarim barasi, 32 ‘Kɨ nɨn inazir afeziabar God, kɨ Abraham ko Aisak ko Jekopɨn God.’ Ezɨ Moses nɨgha, ganan atiatingi.

33 * *“Ezɨ Ekiam kamaghɨn a mɨgei, ‘Nguazir nɨ isɨn tughav tir kam, kar anogoroghezir nguazim, a nan nguazimra. Kamaghɨn nɨ uan dagarir asuaba suegh. 34 Kɨ arazir bar kurar me Isipɨn nan gumazamizibagh amibar gani. Egha kɨ men arareba baregha, men osɨmtɨziba gɨvasa izaghiri. Nɨ izɨ, kɨ ua Isipɨn nɨ amangam.’

35 * *“Mosesɨn kamra Israelia an aghuagha ghaze, ‘Tina nɨ amɨsevezɨ nɨ en gumazir dapanim ko jasɨn ikiava en gari?’ Ezɨ kar anarɨra, gumazir God uabɨ men gumazir dapanimɨn ikɨ, ua me iniasava amadazim. E fo, God Moses bagha enselɨn mam amadazɨ ensel temer isimɨn aven otozɨ Moses an gara God amadazir akam ini. 36 * *Ezɨ a me inigha Isip ateghasava egha mirakelɨn avɨribagh ami. A Isipɨn ko Ongarir Aghevimɨn, dagh ami. Egha gumaziba puvatɨzir danganimɨn a 40plan azenibar dagh ami.

37 * *“Mosesɨn kamra, a Israelia mɨgɨa ghaze, ‘God ian tongɨn akam inigha izir gumazitam nan mɨn anemɨsevegham.’ 38 * *Ezɨ Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn uari akuvagha itima a me ko iti, a Sainaian mɨghsɨamɨn ghuavanabozɨ ensel a mɨkeme. Ezɨ an akar angamɨra itir ikɨrɨmɨrim e danɨngasa, a ini.

39 * *“Ezɨ en inazir afeziaba Mosesɨn akaba baraghan aghua. Egha me an mɨgɨrɨgɨaba batosi. Egha men navir averiabar aven me uamategh Isipɨn mangasa. 40 * *Egha me kamaghɨn Aron mɨgei, ‘E fozir puvatɨ, gumazir e inigha Isipɨn azenan izezim Moses, bizir tizim a bato. Kamaghɨn amizɨ, nɨ e bagh marvir guabar ingarightɨ da en faragh mangam.’ 41 * *Dughiar kamɨn me bulmakaun nguzimɨn mɨrarama marvir guamɨn ingari. Egha uan dafaribar ingarizir bizim bagha ofabagh gamua, ighiabagh amua bar akonge. 42 * *Ezɨ God akɨrim ragha me gasaragha, me ataghizɨ me overiamɨn mɨkovezibar ziaba fe. Akam inigha izir gumazibar akɨnafarimɨn akam an mɨrara ghu:

“ ‘Ia Israelɨn gumaziba,

mar ia 40plan azenibar gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia

nan ofa gami?

Bar puvatɨ.

43 Ia asem Molekɨn marvir guamɨn averpenim aneteri,

egha ia uaghan asem Refanɨn mɨkovezir nedazim ateragha arui.

Kar asemning,

ia aningɨn arazibar gɨn mangasa

aningɨn ingari.

Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian nguazimɨn ia batuegh,

ia amadaghtɨ ia mangɨ

Babilonɨn nguazimɨn vongɨn ikiam.’*

44 * *“En inazir afeziaba gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn itima, Godɨn Purirpenim me ko iti. Dɨpenir kamɨn aven me fo, God me ko iti. God Moses mɨkemegha an akazɨ moghɨra, a Israelia mɨkemezɨ me an ingari. 45 * *Ezɨ en inazir afeziaba Purirpenim inigha, anetera Josuan gɨn zui. Me ghua nguibar igharazimɨn nguazim, God men damazibar me batoghezɨ, me a ini. Purirpenir kam me ko ikiavɨra itima Devitɨn dughiam oto. 46 * *Ezɨ Devit Godɨn damazimɨn derazɨ God deravɨram a gami. Egha a kamaghɨn Godɨn azara, ‘Kɨ Jekopɨn God bagh Dɨpenimɨn ingaram, o?’ Ezɨ God ghaze, ‘Puvatɨ.’ 47 * *Ezɨ gɨn Solomon a bagha Dɨpenimɨn ingari.

48 * *“Ezɨ Godɨn Bar Pɨn Itim dɨpenir gumaziba ingaribar itir puvatɨ. Godɨn akam inigha izir gumazim kamaghɨn mɨkeme:

49 * **“ ‘God kamaghɨn mɨgei:

Overiam, a nan atrivir dabirabim,

ezɨ nguazim kɨ uan dagarimning arɨzir danganim.

Eghtɨ ia managh nan Dɨpenimɨn ingaram?

Eghtɨ danganir manamra nan avughsɨzir danganim ikiam?

Bar puvatɨgham.

50 Kɨ uabɨ, uan dafarimningɨn

overiam ko nguazim ko biziba bar dar ingari.’ ”

51 * *Egha Stiven ua kamaghɨn Judan kotɨn gumazibav gei, “Ia bar orazir puvatɨzir darasi! Ian naviba ko nɨghnɨziba mati, God gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba! Ia uan inazir afeziabar mɨrarama ami! Ia uaghan Godɨn Duam zurara a batosi! 52 * *Ian inazir afeziaba Godɨn akam inigha izir gumaziba, osɨmtɨziba bar me garɨki. Ezɨ me fomɨra Godɨn damazimɨn derazir gumazimɨn izirimɨn gun mɨgeima, ian inazir afeziaba me mɨsozi me ariaghire. Ezɨ datɨrɨghɨn ia a inigha gumazir kurabar dafaribagh atɨgha, a mɨsoghezɨ an areme. 53 * *Ia enselbar dafaribar Moses Osirizir Araziba inigha, dar gɨn zuir puvatɨ.”

Me dagɨabar Stiven ginivizɨma an areme

54 * *Ezɨ me kamaghɨn oregha, men navir averiaba a bagha bar ikuvigha uan ataribagh ivi. 55 * *Ezɨ Godɨn Duam Stiven gizɨvazɨma, a kogha Godɨn Nguibamɨn Godɨn angazangarir gavgavimɨn gari, ezɨ Iesus Godɨn agharir guvimɨn tughav iti. 56 * *Ezɨ a kamaghɨn mɨgei, “Ia Gan! Kɨ Godɨn Nguibamɨn gari, a kuiaghirɨzɨma Gumazamizibar Otarim Godɨn agharir guvimɨn tughav iti.”

57 Ezɨ me kamaghɨn oregha pamtem diava ara, egha dafaribar uan kuaribav konegha, ivemara a bagha zui. 58 * *Egha me a kurugha nguibar ekiamɨn azenan ghugha, maghɨrama dagɨabar a ginifi. Egha akam a gasir darazi uan azenan azuir korotiaba suegha gumazir igiam, an ziam Solɨn dagarimningɨn a da arɨsi.†

59 * *Egha me dagɨabar a ginivavɨra itima, Stiven kamaghɨn God ko mɨgei, “Ekiam Iesus, nan duam inigh.”

60 * *Egha a uan tevimning apɨrigha irɨgha pamtem dei, “Ekiam, nɨ men arazir kurar kam gɨnɨghnɨghan markɨ, a gɨn amadagh.” A kamaghɨn mɨkemegha areme.

8

1 * *Ezɨ Sol uaghan ikia bizir kamɨn ganigha ghaze, a dera.

Sol Kraisɨn adarazi pazavɨra me gami

Me Stiven mɨsoghezɨ dughiamɨn gɨn, me Jerusalemɨn itir Kraisɨn adaraziv sogha, arazir kurabar me gami. Kamaghɨn amizɨ, Kraisɨn adarazi bar ara Judian Distrik ko Samarian Distrighɨn ghue. Ezɨ aposelbara Jerusalemɨn iti. 2 Ezɨ gumazir God baghavɨra itiba, me Stivenɨn kuam isa mozim gatɨgha a bagha puvɨrama azi. 3  *Ezɨ Sol Kraisɨn adarazigh asɨghasɨghavɨra ikia, egha vaghvagha men dɨpenibar ghua gumazamiziba isa, me kurvagha ghua kalabus garɨsi.

Aposelba Akar Aghuim Judian Distrik ko Samarian Distrighɨn anekuragharui

(Sapta 8:4--12:25)

Filip Samarian Distrighɨn
Akar Aghuim akuri

4 * *Ezɨ gumazamizir areziba, me Akar Aghuim nguibar me itibar anekuri. 5 Ezɨ Filip Samarian Distrighɨn aven itir nguibar mamɨn ghua, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, Kraisɨn akam akuri. 6 Ezɨ gumazamizir okoruaba an akaba baragha, uan damazibar an amir mirakelbar gara, kuariba arigha bar deraghavɨra a barasi. 7 * *Me Filipɨn garima a duar kurar gumazamizibagh apazaziba batozima, da pamtem diava arava me ataghɨragha azenan izi. Ezɨ gumazamizir agharir amɨriziba ko suer kurar avɨriba, uaghan ua dera. 8 Kamaghɨn amizɨ, nguibar kamɨn gumazamiziba bar akonge.

Kukunir gumazim Saimonɨn eghaghanim

9 Gumazir mam an ziam Saimon, a fomɨra Samarian nguibamɨn ikia mirakelɨn ifavarir kurabagh amima, Samarian gumazamiziba an ganigha nɨghnɨzir avɨribagh ami. A kamaghɨn mɨgei, “Kɨ gumazir ekiam.”

10 Ezɨ gumazir ekiaba ko gumazamizir kɨniba, me Saimonɨn akam baraghasa ifonge. Egha me kamaghɨn mɨgei, “Kar aser gavgavim, an ziam Gavgavir Bar Ekiam, a Saimonɨn iti.” 11 A dughiar avɨribar mirakelɨn ifavarir kurabagh ami da otivi me dar garava, nɨghnɨzir avɨribagh ami. Bizir kam bagha, me an akam baraghasa ifongegha an gɨn arui. 12 Egha datɨrɨghɨn Filip, a God Bizibagh Ativir Arazimɨn Akar Aghuim ko Krais Iesusɨn ziam sara kuri. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Filipɨn akamɨn ikiava, me rue. 13 Ezɨ Saimon uaghan nɨghnɨzir gavgavim ikia egha rue. Egha Saimon Filipɨn gɨn arua garima, Filip arazarazir ekiaba ko mirakelbagh amima da otifi, ezɨ a dɨgavir kuram gami.

14 Ezɨ Jerusalemɨn itir aposelba orazima, Samarian gumazamiziba Godɨn akam inigha gɨfa, kamaghɨn amizɨ, me Pita ko Jon amadazɨ aning me bagha ghu. 15-16  *Samarian gumazamiziba, me Ekiam Iesusɨn ziamɨn ruegha Godɨn Duam inizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Pita ko Jon ghua otogha, me Godɨn Duam iniasa me bagha God ko mɨgei. 17 * *Aning God ko mɨkemegha, uan dafariba me gisɨn arɨzima me Godɨn Duam isi.

18 Ezɨ Saimon gari, aposelning uan dafariba me gisɨn arɨzima me Godɨn Duam isi. Ezɨma a dagɨaba inigha aning ganɨga, kamaghɨn mɨgei, 19 “Gua gavgavir kam uaghan na danɨngigh. Eghtɨ kɨ uan dafarim tav gisɨn datɨghtɨ, a uaghan Godɨn Duam iniam.”

20 * *Ezɨ Pita kamaghɨn Saimon mɨgei, “Nɨ ghaze, nɨ dagɨaba ga danɨngigh, egh tuavir kamɨn God anɨngizir bizir aghuim givezam. Bar puvatɨ! Bizir kam bagh nɨ uan dagɨaba sara helɨn mangam. 21 * *Nɨn navir averiam Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, nɨ Godɨn ingangarimɨn aven ikian kogham. 22-23  *Kɨ nɨn garima, nɨ navim ikufi, egha uaghan arazir kuraba nɨn ike. Kamaghɨn amizɨ, nɨ navim giragh arazir kuraba ateghɨva, Ekiam ko mɨkɨm. Eghtɨ a ti nɨghnɨzir kurar nɨn navir averiamɨn itiba gɨn amadagham.”

24 * *Ezɨ Saimon an akam ikaragha ghaze, “Gua na bagh Ekiam ko mɨkɨmtɨma, bizir gua mɨkemeziba na bativan kogham.”

25 Ezɨ Pita ko Jon Ekiam aningɨn akurvaghizir bizibar gun mɨgɨava, an akam akuri. Egha aning uamategha Jerusalemɨn ghua, Akar Aghuim Samarian Distrighɨn nguibar avɨribar anekura zui.

Filip Akar Aghuimɨn
Itiopian gumazim mɨgei

26 Ekiamɨn ensel kamaghɨn Filipɨn mɨgei, “Nɨ Sautɨn zuir tuavimɨn mangɨ, tuavir kam Jerusalem ategha ghuaghira Gazan nguibamɨn oto. Tuavir kam gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn iti.” 27-28  *Ezɨ Filip maghɨra dɨkavigha zui, a tuavir arɨzimɨn Itiopian gumazir mam bato. A gumazir dapanim, a Itiopian Atrivir Amizim Kandasɨn dagɨabar garir gumazim. Gumazir kam Jerusalemɨn ghugha Godɨn ziam fegha uamategha izi. Egha a karis gaperagha, Godɨn akam inigha izir gumazim, Aisaian akɨnafarimɨn gari.

29 Ezɨ Godɨn Duam Filip mɨgei, “Nɨ mangɨva karisɨn munamɨn boroghɨn ikɨ.”

30 Ezɨ Filip ivegha karisɨn boroghɨn ghugha Itiopian gumazim barazima, a Godɨn akam inigha izir gumazim Aisaian akɨnafarimɨn gari. Ezɨ Filip an azara, “Nɨ garir akɨnafarir mam nɨ a gɨfoz, o puvatɨ?”

31 * *Ezɨ Itiopian gumazim a ikaragha ghaze, “Kɨ manmaghɨn fogham? Tav na gegharaghtɨ, kɨ fogham.”

Egha a Filip mɨgɨa ghaze, “Nɨ izɨvanang na ko daperagh.”

32-33 * *Itiopian gumazim Godɨn Akɨnafarimɨn itir akar kabar gari:

“A mati sipsipɨn nguzim uan akam dukuazɨ,

me a mɨsueghtɨ an aremeghasa a inigha zui.

Egha uaghan mati sipsip me an arɨziba aghorasava amima,

a bizitam mɨgeir puvatɨ.

Kamaghɨra gumazir kam, me a mɨsoghasava amima,

a pura nɨmɨra ikia bizitam mɨgeir puvatɨ.

Ezɨ me guizɨn arazim oteghavkɨnigha puram a isa

kalabus gatɨgha, a inigha kotɨn ghu,

ezɨ kot a mɨgɨa ghaze, an aremegham.

Kamaghɨn amizɨ, a boriba puvatɨ,

ezɨ tina an gun me geghanam?

Me an ikɨrɨmɨrim agɨvazɨ,

a ua nguazimɨn itir puvatɨ.”

34 Egha Itiopian gumazim Filipɨn azara, “Ga uaning, nɨ na mɨkemegh, Godɨn akam inigha izir gumazim, a tinan gun mɨgei? A uabɨn gun mɨgei, o a gumazir igharazimɨn mɨgei?” 35 * *Ezɨ Filip dɨkavigha Godɨn Akɨnafarimɨn aven akar kamra an mɨngarimɨn mɨgɨa ghua, egha Iesusɨn Akar Aghuimɨn gun a mɨgei.

36-37 * *Me tuavimɨn ghua, dɨpar mam bato. Egha Itiopian gumazim kamaghɨn mɨgei, “Nɨ gan, dɨpam kara. Kɨ datɨrɨghɨra ruasa, bizir tizitam ua nan suigham?”* 38 Egha Itiopian gumazim karisɨn suizir gumazim mɨgeima, a karis gamizɨma a tu. Ezɨ Filip ko Itiopian gumazim dɨpamɨn ghuaghirɨgha, Filip a rue. 39 * *Aning dɨpamɨn ikegha azenan izezɨ, Ekiamɨn Duam zuamɨra Filip inigha ghu. Ezɨ Itiopian gumazim ua Filipɨn garir puvatɨ, egha tuavimɨn ghuava bar akonge. 40 * *Ezɨ Filip gari, a Azotusɨn nguibamɨn oto. Egha ghua, nguibaba bar dar Akar Aghuim akura ghua Sisarian oto.

9

Sol navim gɨra

(Aposel 22:4-16; 26:9-18)

1-2  *Dughiar kamɨn Sol Iesusɨn suren gumazamizibagh asɨghasɨgh, me mɨsoghtɨ me arɨghirasa, mɨgɨrɨgɨar gavgavim gamuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, an ofa gamir gumazibar dapanim bagha ghua kamaghɨn an azai, “Nɨ Damaskusɨn itir God ko mɨgeir dɨpenibar garir gumazir dapaniba bagh akɨnafariba osir suam, ‘Gumazitam o amizitam, Iesusɨn Tuavimɨn gɨn mangɨtɨ, Sol an apigh, an suiragh mangɨva kalabuziar gumazimɨn mɨn a ikɨrarighɨva, a inigh Jerusalemɨn mangam.’ ”

3 * *Egha Sol Damaskusɨn nguibamɨn boroghɨn zuima overiamɨn angazangarir gavgavim a gisira. 4 *Ezɨ a nguazim girɨgha orazima, tiarir mam kamaghɨn a mɨgei, “Sol, Sol, nɨ tizim bagha na gasɨghasɨsi?”

5 * *Ezɨ Sol azara, “Ekiam, nɨ tina?”

Ezɨ a kamaghɨn a mɨgei, “Kɨ Iesus, nɨ na gasɨghasɨsi. 6 Nɨ dɨkavigh nguibar ekiamɨn mangɨ. Egh arazir nɨ manmaghɨn damuamim, gumazitam tɨghar nɨ mɨkɨmam.”

7 * *Ezɨ gumazir Sol ko zuiba, me pura gumazimɨn mɨgɨrɨgɨar kɨnim baragha gumazitamɨn garir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, me mɨgɨrɨgɨaba puvatɨgha pura iti. 8 Ezɨ Sol dɨkavigha, uan damazimning kuigha, ua bizitamɨn garir puvatɨ, an damazimning mɨtarmangi. Ezɨ a koma aruir gumaziba an agharimningɨn suiragha a inigha me Damaskusɨn zui. 9 A Damaskusɨn itima an damatuzimning dughiar pumuning ko mɨkezimɨn ikuvighavɨra itima, a daghetam ko dɨpatam amezir puvatɨ.

10 * *Dughiar kamɨn Damaskusɨn aven Iesusɨn suren gumazir mam iti, an ziam Ananaias. Ezɨ Ekiam irebamɨn mɨn garir bizimɨn aven an diagha ghaze, “Ananaias!”

Ezɨ Ananaias a ikara ghaze, “Ekiam, kɨ kati.”

11 * *Ezɨ Ekiam a mɨgɨa ghaze, “Gumazir mam, an ziam Sol, a Tarsusɨn gumazim. A na ko mɨgɨa iti. Kamaghɨn amizɨ, nɨ dɨkavigh, tuavir kamɨn mangɨ, an ziam Voroghɨra Zui. Nɨ Judasɨn dɨpenimɨn mangɨ Sol bagh azaragh. 12 Sol irebamɨn mɨn garir bizimɨn garima, gumazimɨn ziam Ananaias, a iza an damazimning deraghasa uan dafarimning a gisɨn atɨ.”

13 * *Ezɨ Ananaias a ikaragha ghaze, “Ekiam, kɨ orazima, gumazir avɨriba kamaghɨn gumazir kamɨn gun mɨgei, me ghaze, a nɨn gumazir Jerusalemɨn aven itiba paza me gami. 14 * *Ezɨ ofa gamir gumazir ekiaba akar gavgavim an amamangatɨzɨ a ize. Egh te nɨn ziam fa nɨ ko mɨgei, a men suighɨva me kalabus darɨgham.”

15 * *Ezɨ Ekiam kamaghɨn Ananaias mɨgei, “Nɨ mangɨ! Gumazir kam, mar kɨ inabazir ingangarir gumazim. A nan ziam ater Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko men atriviba ko Israelɨn gumazamiziba bagh mangam. 16 * *Eghtɨ a nan ziamɨn iniamin mɨzaziba ko osɨmtɨziba, kɨ dar an akagham.”

17 * *Ezɨ Ananaias ghua dɨpenimɨn aven ghu. Egha uan dafarimning Sol gisɨn atɨgha kamaghɨn mɨgei, “Nan aveghbuam Sol, nɨ kagh izima Ekiam Iesus tuavimɨn nɨ bato. Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ ua gantɨ, Godɨn Duam nɨ gizɨvaghasa, a na amadazɨ kɨ ize.” 18 Ezɨ zuamɨra, osirir naziamɨn mɨn garir bizim, Solɨn damazimningɨn ikegha kuiaghirɨgha irɨ. Ezɨ a datɨrɨghɨn ua gari. Ezɨ a dɨkavizɨma me Iesusɨn ziamɨn a rue. 19 Sol dagher maba amegha gɨn ua uan gavgavim ini. Egha a Iesusɨn suren gumazamiziba ko mong dughiar mabar Damaskusɨn ike.

Sol Damaskusɨn Akar Aghuim akuri

20 Egha Sol Iesusɨn suren gumazamiziba ko Damaskusɨn ikia maghɨra God ko mɨgeir dɨpenibar akam akura ghaze, Iesus a Godɨn Otarim. 21 * *Ezɨ Solɨn mɨgɨrɨgɨam baraghizir darasi, me dɨgavir kuram gamighava azai, “Kar ti gumazir kamra, a Jerusalemɨn ikia, Iesusɨn ziamɨn deir gumazamizibar suigha me gasɨghasɨsi? Egh a ti me inigh mangɨ kalabusɨn gumazamizibar mɨn me ikɨrarɨgh ofa gamir gumazir ekiabar dafarim darɨghasa, egha a kagh ize?” 22 * *Ezɨ Sol akurir akar kabar gavgavim bar ghuanabozɨ, a mɨgɨrɨgɨam bar deravɨrama anebɨghizɨ, Judan gumazamizir Damaskusɨn itiba fo, Iesus a Krais, a Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim.

Judaba Solɨn apanimɨn itima
an arav ghu

23 * **Dughiar avɨriba ghua gɨvazɨma, Judaba Sol mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buri. 24 Me a mɨsoghasava amua, a bagha arueba ko dɨmagaribar zurazurara nguibar ekiamɨn tiar akabar gari, ezɨ Sol men nɨghnɨzir kurar kam gɨfo. 25 Ezɨ an gɨn aruir gumaziba, me dɨmagarimɨn a mɨkemezɨ an akɨrar ekiam gaperazɨma, me dagɨar dɨvazir torir mamɨn anetaghizɨma a ghuaghira nguibar ekiamɨn dɨvazimɨn azenan irɨ.

Sol Jerusalemɨn iti

26 * *Sol gɨn Jerusalemɨn izegha, a uaghan Iesusɨn suren gumazibar aven mangasava ami. Ezɨ me nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn an itir puvatɨ, a Iesusɨn suren gumazim, egha me bar an atiatingi. 27 * *Ezɨ Barnabas a inigha an gun aposelbav kɨmasa zui. Egha kamaghɨn me mɨgei, Sol tuavimɨn ghua Ekiamɨn gani. Ezɨ Ekiam a mɨkemezɨ, a Damaskusɨn tavɨn atiatingizir puvatɨgha, Iesusɨn ziamɨn akam akuri. 28 Ezɨ Sol Jerusalemɨn deravɨra me koma aruava me ko ikia, egha atiatir puvatɨgha Iesusɨn ziamɨn akam akura ghuavɨra iti. 29 * *Egha a Judan Grighɨn akam mɨgeir gumaziba ko me uariv gɨa uari adosi, ezɨ me a mɨsueghtɨ an aremeghasa tuaviba buri. 30 * *Ezɨ Kraisɨn adarazi kamaghɨn oregha, a inigha Sisarian nguibamɨn ghuaghira, egha a isa Tarsusɨn nguibamɨn anemada.*

31 Ezɨ Judian Distrik ko Galilin Distrik ko Samarian Distrighɨn aven itir Kraisɨn adarasi, dughiar kamɨn navir amɨrizimɨn ikia deravɨra itima, Godɨn Duam gavgavim me ganɨdi. Ezɨ Kraisɨn adarazir dɨbobonim ghuavanadi. Gumazamiziba Godɨn atiatiava an apengan iti.

Pita Ainias gamizɨma a ua dera

32 Ezɨ Pita nguibaba bar dagh aruigha, egha Lidan nguibamɨn itir Godɨn gumazamizibar ganasa zui. 33 Egha a nguibar kamɨn gumazir mam bato, an ziam Ainias. An soroghafariba an amɨrazɨma, a 8plan azenibar mɨsiamra iti. 34 * *Ezɨ Pita kamaghɨn a mɨgei, “Ainias, Krais Iesus nɨ gamizɨ, nɨ dera. Nɨ dɨkavigh uan akuriam apɨrigh.” Ezɨ Ainias zuamɨra dɨkafi. 35 * *Ezɨ Lidan nguibam ko Saronɨn danganir voroghɨra irɨghav itimɨn itir gumazamiziba, an ganigha uan navibagh iragha Iesus bagha ize.

Pita Tabita gamizɨma a ua dɨkafi

36 * *Ezɨ Jopan nguibamɨn suren amizir mam iti, an ziam Tabita, Grighɨn akamɨn an ziam Dorkas, a zurarama arazir aghuibagh amuava gumazir onganarazibar akurvasi. 37 Ezɨ dughiar mamɨn arɨmariam a inizɨma an areme. Ezɨ me an kuam ruegha a isava ghuriar pɨn itimɨn anetɨ. 38 Jopan nguibam, a Lidan nguibamɨn boroghɨra iti, ezɨ suren gumaziba kamaghɨn oraki, Pita Lidan nguibamɨn itima, me a mɨkɨmasa gumazir pumuning amadazɨma aning zui. Aning ghua a mɨgɨa ghaze, “E uari, nɨ zuamɨra datɨrɨghɨra ga ko izɨ!”

39 Ezɨ Pita aning ko ghua otogha, maghɨra ghuriar pɨn itimɨn ghuavanabo. Ezɨ amizir odiarir pura itiba, an mɨriamɨn tuivighav ikia azia, Dorkas angamɨra ikia me bagha ingarizir korotiaba ko korotiar azenan azuiba an akakasi.

40 * *Ezɨ Pita gumazamiziba bar me amangizɨ me azenan ghue. Ezɨ a uan tevimning apɨrigha God ko mɨgei. Egha raghɨrɨgha amizir aremezim gara ghaze, “Tabita, nɨ dɨkafigh.” Ezɨ Tabita uan damazimning kuigha Pitan apigha, dɨkavigha apera. 41 Ezɨ Pita an akuragha a fezɨ a dɨkavigha tu. Egha Pita nɨghnɨzir gavgavim God baghavɨra itir gumazamiziba ko amizir odiaribar diagha Tabita men aka, ezɨ me gari an angamɨra iti. 42 Ezɨ Jopan itir gumazamiziba bizir kamɨn eghaghanim baregha men avɨriba nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn iti. 43 * *Ezɨ Pita dughiar mabar Jopan itir gumazir asɨzir inibar bizibar ingarir mam, an ziam Saimon, a ko ike.

10

Ensel Kornilius bagha izeghava akam a ganɨdi

1 * *Gumazir mam Sisarian nguibamɨn iti, an ziam Kornilius. A Romɨn mɨdorozir gumazir 100plan garir gumazir dapanim. A uaghan men mav, me Italin Kantrin Mɨdorozir Gumaziba. 2 * *Kornilius, a God ifongezir arazibagh amir gumazim, a uan adarazi ko me Godɨn apengan iti. Egha a uaghan Judan gumazamizir onganarazibar akurvagha, zurara God ko mɨgei. 3 * *Dughiar mamɨn 3 kloghɨn guaratɨzimɨn Kornilius bar deravɨra garima Godɨn ensel irebamɨn mɨn bizimɨn aven iza kamaghɨn a mɨgei, “Kornilius!”

4 Ezɨ Kornilius atiatia dɨkɨravɨram an gara, kamaghɨn an azara, “Ekiam, bizir tizim?”

Ezɨ ensel an azangsɨzim ikaragha ghaze, “God nɨn mɨgɨrɨgɨaba baragha, ingangarir nɨ gumazamizir onganarazibagh amiba, God dagh ifuegha dagh nɨghnɨsi. 5 Nɨ datɨrɨghɨn gumazitaba amadaghtɨ, me Jopan mangɨ gumazir kam an ziam Saimon, me uaghan Pita a garɨsi, me a batogh a inigh izɨ. 6 * *An asɨzir inibar bizibar ingarir gumazim Saimon ko iti. An dɨpenim ongarir mɨriamɨn iti.”

7 Egha enselɨn Kornilius mɨkemezim anetegha ghuzɨma, a uan ingangarir gumazimning koma mɨdorozir gumazir bar God gifongezim uaghan a ko itimɨn diazɨma me a bagha izi. 8 Ezɨ a bizir otivizir kabar gun bar me mɨkemegha, me amadazɨ me Jopan ghue.

Pita irebamɨn mɨn bizimɨn gari

9 * *Ezɨ amɨmzaraghan aruer arɨzimɨn Kornilius amadazir gumaziba ghua Jopan nguibar ekiamɨn boroghɨn otivima, dughiar kamra Pita dɨpenimɨn avughsir danganimɨn ghuavanabogha God ko mɨgei. 10 Ezɨ mɨtiriam Pita azima, a daghetam amasa, ezɨ me daghebagh amuavɨra itima, a irebamɨn mɨn bizir mamɨn gari. 11 * *Egha a pɨn garima overiam kuiaghirɨzɨ, bizir mam inir ekiamɨn mɨn gari. Bizir kam, me an ruaghatevir 4plan suirazɨma, a nguazimɨn izaghiri. 12 Egha inir kamɨn aven, asɨziba bar an iti, asɨzir soroghafariba ikia aruiba, ko nguazim davaragha aruir asɨziba, ko pɨn itir kuaraziba sara an iti. 13 Ezɨ tiarir mam kamaghɨn a mɨgei, “Pita, nɨ dɨkavigh dav suegh dar amɨ.”

14 * *Ezɨ Pita kamaghɨn a ikaragha ghaze “Ekiam bar puvatɨgham! Kɨ fomɨram Godɨn damazimɨn bizir mɨzɨrɨzitam amezir puvatɨ.”

15 * *Ezɨ tiarim uam a mɨgɨa ghaze, “Bizir God amizir zueziba, nɨ uam mɨzɨrɨzibar dar arɨghan markɨ.”

16 Ezɨ bizir kamnagh dughiar pumuning ko mɨkezimɨn Pita bato. Ezɨ inir ekiar kam zuamɨra uamategha overiamɨn ghuavanabo.

17 Pita irebamɨn mɨn ganizir bizir kamɨn mɨngarim gɨnɨghnɨghavɨra itima, Kornilius amadazir gumaziba otifi. Egha me Saimonɨn dɨpenim bagha azangsɨsi, an dɨpenim managh iti. Egha me datɨrɨghɨn izava an tiar akamɨn otifi. 18 Egha me diava azangsɨsi, “Saimon, an ziar mam Pita, a kagh iti o puvatɨ?”

19 * *Pita irebamɨn mɨn ganizir bizim gɨnɨghnɨghavɨra itima, Godɨn Duam kamaghɨn a mɨgei, “Saimon, gumazir pumuning ko mɨkezim nɨ buriagharui. 20 Kɨ me amadazɨ me nɨ bagha izi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me ko mangɨsɨ nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ. Nɨ dɨkavigh vangɨnan magɨrɨ.”

21 Ezɨ Pita vangɨnan iraghugha me mɨgei, “Kar kɨrara, ia na buri. Ia tizim bagha izi?”

22 * *Ezɨ gumaziba an akam ikaragha ghaze, “Kornilius 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim, a nɨ bagha e amadazɨ e ize. A Godɨn damazimɨn deragha an apengan itir gumazim. Judan gumazamiziba bar a gifongegha an ziam fe. Ezɨ Godɨn enselɨn mam a mɨgɨa ghaze, nɨ Pita bagh akam amadaghtɨ a nɨn dɨpenimɨn izegh mɨgɨrɨgɨatabar amutɨ nɨ da baragh.” 23 * *Egha Pita me mɨgeima, me dɨpenimɨn aven ghu. Me akuigha amɨmzaraghan, Jopan nguibamɨn nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir gumazir maba uaghan me ko Sisarian zui.

Pita Korniliusɨn dɨpenimɨn ghu

24 Me ghua tuavimɨn akuigha, ua dɨkavigha ghua Sisarian oto. Ezɨ Kornilius me mɨzua iti. A uan roroaba ko uan adarazi diagha, me akuvagha me ko iti. 25 Pita dɨpenimɨn aven zuima, Kornilius a batogha, an suemningɨn irɨgha an ziam fe. 26 * *Ezɨ Pita an suiragha a fegha ghaze, “Nɨ dɨkavigh tugh. Kɨ pura gumazir kɨnim.”

27 Pita a mɨgɨavɨra dɨpenimɨn aven ghua garima, gumazamizir avɨriba uari akuvagha iti. 28 * *Ezɨ Pita kamaghɨn me mɨgei, “Ia bar fo, e Judaba en arazim. E Kantrin Igharazibar Gumazamizibar boroghɨn mangan kogh me ko ikian kogham. Ezɨ God kamaghɨn na mɨgɨa ghaze, kɨ Godɨn damazimɨn gumazitam mɨzɨrɨzim a darɨghan kogham. 29 Ia na bagha akam amadazɨ, kɨ ize, kɨ aghuazir puvatɨ. Egha kɨ ian azangsɨsi, ia tizim bagha na bagha akam amada?”

30 * *Ezɨ Kornilius kamaghɨn an akam ikaragha ghaze, “Dughiar pumuning ko pumuning gɨvazɨma, kɨ 3 kloghɨn guaratɨzimɨn uan dɨpenimɨn aven ikia God ko mɨgei. Ezɨ gumazir mam korotiar ghurghurim arugha bemɨra nan guamɨn mɨtɨghav iti.* 31 * *Egha ghaze, ‘Kornilius, God nɨn mɨgɨrɨgɨam baraki, egha arazir nɨ gumazamizir onganarazibagh amiba, an adagh nɨghnɨsi. 32 Eghtɨ Saimon, an ziar mam Pita, nɨ a bagh gumazitam amadaghtɨma, a Jopan mangɨva a inigh izɨ. A Saimon asɨzir inibar bizibar ingarir gumazimɨn dɨpenimɨn akuima, anan gara iti. Dɨpenir kam ongarir mɨriamɨn iti.’ 33 Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ bagha zuamɨram akam amada. Ezɨ nɨ deragha izi. E datɨrɨghɨn bar iza Godɨn damazimɨn iti. God nɨ mɨkemezir akaba, nɨ dav kɨmtɨma e bar da baragham.”

Pita Korniliusɨn dɨpenimɨn
Godɨn akam akuri

34 * *Ezɨ Pita kamaghɨn Korniliusɨn dɨpenimɨn aven itir daraziv gei, “Bar guizbangɨra, kɨ datɨrɨghɨn fos. God gumazamizir vabara ifuegha merara garir puvatɨ, a bar gumazamizibagh ifonge. 35 * *Nguibaba bar dar itir gumazamizir an apengan ikia, arazir aghuibagh amiba, a me gifonge. 36 * *Kar God Israelɨn gumazamiziba bagha amadazir akam. A kamaghɨn mɨgei, Krais Iesus a bar moghɨra en Ekiam. Egha an e gamima, e God ko navir amɨrizimɨn iti. 37 * *Ia uari fo, bizir manaba kantri Israelɨn nguibaba bar da batifi. Bizir kaba Distrik Galilin dɨkafi. Da, Jon gumazamiziba ruasa akam akuragharuigha gɨvazɨma, da gɨn otifi. 38 * *Ia fo, God Nasaretɨn gumazim Iesus, uan Duam ko gavgavim a ganɨngi. Egha God a ko itima, ezɨ a nguibabagh arua gumazamizibar akurvasi. Egha Satanɨn apengan itir gumazamizibagh ami me ua dera.

39 * *“E uari uan damazibar an garima, an en nguibar Judan aven itiba ko Jerusalemɨn nguibamɨn bizir avɨribagh ami. Ezɨ me a mɨsuegha ter ighuvimɨn anegurazɨma an areme. 40 * *Ezɨ dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvazɨma God a gamizɨ a ua dɨkafi. Ezɨ God a isava gumazamizibar aka. 41 * *Egha a Judaba bar me bativizir Puvatɨ. E gumazir God mɨseveziba, erara an gari. An aremegha ua dɨkavizir dughiamɨn gɨn, an e ko ikiava dagheba ko dɨpaba ame. 42 * *Iesus uan akamɨn gun gumazamizibav kɨmasava e mɨkeme. A ghaze, e kamaghɨn me mɨkɨm suam, God gumazir kam, Iesus anemɨsevezɨma, anarɨra en kotiaba baragham, oveaghueziba ko angamɨra itiba sara. 43 * *Godɨn akam inigha izir gumaziba bar, me Iesusɨn guizɨn akar kam akuni. Egha ghaze, gumazitam nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ziamɨn ikɨtɨ, God Iesusɨn ziamɨn an arazir kuraba gɨn amangam.”

Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Godɨn Duam isi

44 * *Pita akam akuravɨra iti, gumazamiziba a baragha itima, Godɨn Duam bar me gisɨn izaghiri. 45-46 * *Judan gumazir nɨghnɨzir gavgavim itiba, Pita ko ize. Egha me orazima me nguibar igharazibar akabar Godɨn ziam fe. Kamaghɨn amizɨ, me dɨgavir kuram gamigha kamaghɨn mɨgei, “Ia munagh gan! God uan Duam bizir aghuarimɨn mɨn Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan me ganɨngi.”

47 * *Ezɨ Pita kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “Gumazamizir kaba, me en mɨn Godɨn Duam inis. Ezɨ tina, e dɨpamɨn me ruan en anogorosi?”

48 * *Egha Pita kamaghɨn gumazir kabav gei, “Ia Krais Iesusɨn ziamɨn me ruegh.” Ezɨ me ruegha gɨvagha, uari ko dughiar tabar ikiasa Pita mɨgei.

11

Pita Jerusalemɨn ghugha bizir otivizibar gun mɨgei

1 Ezɨ aposelba ko Judian nguibabar aven itir darasi, me kamaghɨn oraki, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan Godɨn akam ini. 2-3  *Ezɨ Pita uamategha Jerusalemɨn ghuavanabo. Ezɨ gumazir uan mɨkarzir mogomebar iniba aghoregha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba, me Pitan atara ghaze, “Nɨ arazir manam gamua, egha ghua gumazir uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨzibar dɨpenibar me koma api.”

4 Ezɨ Pita maghɨra bizir a batoziba, bar deravɨra dar gun me mɨgei, 5 * *“Kɨ Jopan nguibar ekiamɨn ikia God ko mɨgei. Egha irebamɨn mɨn bizimɨn garima, bizim mati inir avɨzir dafam, me an ruaghatevir 4plan suirazɨma, an overiam ategha izaghira kɨ iti naghɨn asara. 6 Ezɨ kɨ an aven garima, asɨzir soroghafariba ikia nguazimɨn itiba, ko asɨzir atiar maba, ko nguazimɨn davaragha aruir asɨziba, ko pɨn itir kuaraziba iti. 7 Ezɨ kɨ orazi, tiarir mam kamaghɨn na mɨgei, ‘Pita, dɨkavigh, asɨzitam mɨsuegh anemɨ.’

8 “Ezɨ kɨ kamaghɨn a ikaragha ghaze, ‘Ekiam! Bar puvatɨgham! Nan akam Godɨn damazimɨn bizir mɨzɨrɨzir katam bar anemezir puvatɨ.’

9 “Ezɨ tiarim ua kamaghɨn Godɨn Nguibamɨn mɨgei, ‘Bizir God amizir zueziba, nɨ uam mɨzɨrɨzibar dar arɨghan markɨ.’ 10 Ezɨ bizir kam dughiar pumuning ko mɨkezimɨn amigha, ua ekuigha overiamɨn ghuavanabo.

11 “Ezɨ dughiar kamra gumazir pumuning ko mɨkezim, na bagha Sisarian nguibamɨn iza dɨpenir kɨ itimɨn oto. 12 * *Ezɨ Godɨn Duam na mɨgɨa ghaze, nɨ me ko mangɨsɨ nɨghnɨzir avɨribar amuan markɨ. Ezɨ 6plan aveghbuaba uaghan na ko zui. Egha e gumazir na bagha akam amadazimɨn dɨpenimɨn aven ghue. 13 Ezɨ an e mɨgɨa ghaze, enselɨn mam an dɨpenimɨn aven a batogha ghaze, nɨ gumazitaba amangightɨ, me Jopan nguibamɨn mangɨ, Saimon, an ziar mam Pita, a batogh. 14 * *Eghtɨ a Godɨn akam inigh izɨ, nɨ mɨkɨmtɨ, tuavir kamɨn nɨ ko nɨn dɨpenimɨn itir gumazamiziba bar, Ekiam uaghan ua me iniam.

15 * *“Ezɨ kɨ mɨgɨavɨra itima, Godɨn Duam maghɨra me gisɨn izaghiri, mati bar faraghavɨra an e gisɨn izaghirɨzɨ mokɨn. 16 * *Ezɨ kɨ Ekiam mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam ginɨrɨ, ‘Jon dɨpamɨn ia rue, eghtɨ kɨ Godɨn Duamɨn ia ruam.’ 17 * *E fo, e faragha nɨghnɨzir gavgavim Ekiam Krais Iesusɨn itima, Godra uan Duam bizir aghuimɨn mɨn e ganɨngi. Egha kamaghɨra datɨrɨghɨn God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan uan Duam, bizir aghuim mɨn me ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ tina, kɨ God me ko ingaramin ingangarimɨn anogoregham?”

18 * *Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir gumazamiziba kamaghɨn oregha, uam ataramin nɨghnɨziba puvatɨgha, Ekiamɨn ziam fa ghaze, “A dera, God uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamizibar amamangatɨghtɨ, me uaghan navibagh iragh egh ikɨrɨmɨrir zurara itim iniam.”

Antioghɨn itir gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti

19 * *Me Stivenɨn mɨsoghezɨ an aremezir dughiamɨn, me arazir kuram uaghan nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir igharazibagh amizɨ, me tintinibar ara ghua, Fonisian Distrik ko Saiprusɨn Arighatɨzim ko Antioghɨn nguibar ekiamɨn ghua, Godɨn akam Judan gumazamizibav gei. 20 Ezɨ men marazi uaghan Saiprusɨn Arighatɨzim ko Sairinin nguibar ekiamɨn ikegha ize, egha Antioghɨn ghuegha Ekiam Iesusɨn Akar Aghuimɨn gun Grighɨn gumazamizibav gei. 21 * *Ezɨ Ekiamɨn gavgavim me ko iti. Ezɨ gumazamizir bar avɨrim nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikia egha uan navibagh iragha Ekiam bagha ize.

22 * *Ezɨ Jerusalemɨn itir Kraisɨn adarazi bizir kamɨn eghaghanim baregha, Barnabas amadazɨma an Antioghɨn ghu. 23 * *Egha an otogha gari, God men apangkuvigha, men akurvagha arazir aghuibar me gamizɨ Barnabas bar akonge. Egha me uan navir averiabar aven guizbangɨra Ekiam ko ikiamin mɨgɨrɨgɨabar me mɨgei. 24 * *A bar gumazir aghuim, Godɨn Duam a gizɨvazɨ Godɨn nɨghnɨzir gavgavim an iti. Ezɨ gumazamizir bar avɨrim Ekiam bagha ize.

25-26  *Ezɨ Barnabas Sol buriasa Tarsusɨn zui. Egha an apigha, a inigha Antioghɨn ize. Egha azenir vamɨra Barnabas ko Sol uaning inigha Kraisɨn adarazi ko uari akufa. Egha gumazamizir bar avɨribar sure gami. Ezɨ suren gumaziba Antiokɨn, faragha ziar kam, Kraisɨn gɨn zuir darasi, me a ini.

27 * *Ezɨ dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazir maba Jerusalemɨn ikegha Antioghɨn izaghiri. 28 * *Ezɨ men mav, an ziam Agabus, a dɨkavigha Godɨn Duamɨn gavgavimɨn kamaghɨn mɨgei, Romɨn nguaziba bar dagheba otevegham. (Sisar Klodius, atrivimɨn itir dughiamɨn bizir kam oto.) 29 * *Ezɨ suren gumaziba akam mɨsuegha, vaghvagh uan dabirabimɨn mɨn dagɨaba danɨngɨva, Judian itir darazir akurvaghasa dagɨaba amangasa. 30 * *Me kamaghɨn amigha, uan dagɨaba isa, Barnabas ko Sol ganɨngizɨ, aning ghua Kraisɨn adarazir gumazir dapanibagh anɨngi.

12

Herot Jems mɨsoghezɨ an aremezɨ, a Pita kalabus gatɨ

1 Dughiar kamɨn Atrivim Herot Kraisɨn adarazir marazir suigha me gasɨghasɨghasa.* 2 * *Egha a mɨgeima, me Jonɨn aveghbuam Jems mɨdorozir sabamɨn a mɨsoghezɨ, an areme. 3 * *Ezɨ Herot garima, an amizir arazir kam, Judaba a gifonge, kamaghɨn amizɨ, a uaghan Pitan suiragha a isa kalabus gatɨ. Herot Yis Puvatɨzir Bretɨn Isamɨn Dughiamɨn bizir kam gami. 4 * *A Pitan suiragha a isa kalabus gatɨ. Egha a isa mɨdorozir gumazir 4plan okoruabar agharim gatɨ. Ezɨ me dughiaba isa vaghvagha an gari. Egha 4plan okoruar kaba, me dar vaghvagha 4plan gumaziba inizɨma me an gari. Herot, God Israelia Gitazir Dughiamɨn Isar Ekiar kam gɨvaghtɨ, a Pita isɨ gumazamizir avɨribar damazimɨn a kot darɨghasa. 5 * *Ezɨ Pita kalabusɨn dɨpenimɨn aven itima Kraisɨn adarazi uan navir averiabar a bagha puvɨra God ko mɨgɨavɨra iti.

Ensel kalabuziar dɨpenimɨn Pita inigha azenim gatɨ

6 * *Egha Herot Pita inigh kot bagh mangasa dughiar mam dɨboro. Ezɨ dɨmagarir kamɨn, amɨnim tɨghar tiam, me senɨn pumuningɨn a ikezɨ a mɨdorozir gumazir pumuningɨn tongɨn akui. Ezɨ mɨdorozir gumazir igharazir maba kalabuziar dɨpenimɨn a bagha gara tiar akamɨn iti. 7 Ezɨ zuamɨra Ekiamɨn ensel otozɨ, an angazangarim kalabuziar dɨpenimɨn aven sira. Egha ensel Pitan ivim amɨsuegha a gaghuragha kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ zuamɨra dɨkafigh!” Ezɨ senɨn an agharimning gikezimning fɨriaghɨrɨgha nguazim girɨ.

8 Ezɨ ensel a mɨgɨa ghaze, “Nɨ korotiam arughɨva dagarir asuabar aghuigh.”

Ezɨ Pita kamaghɨn amigha gɨvazɨ ensel a mɨgei, “Nɨ uan korotiar ruarim arugh nan gɨn izɨ.” 9 * *Ezɨ Pita kalabuziar dɨpenim ategha, enselɨn gɨn azenan ghu. A bizir kabagh fozir puvatɨzɨ, ensel dagh amima, da guizbangɨram otifi. Pitan nɨghnɨzim ghaze, a irebamɨn mɨn bizimɨn gari. 10 * *Aning ghuava, kalabusɨn dɨpenimɨn garir gumazir pumuning gitagha, ghua kalabusɨn zuir ainɨn tiar akar nguibar ekiamɨn zuimɨn oto. Aning an otozɨ, tiam uabɨ kuiaghirɨzɨma, aning azenan ghua tuavir mamɨn zui. Aning mong saghon ghua, ensel zuamɨra Pita ategha ghu.

11 Ezɨ Pitan nɨghnɨzim ua izima, a kamaghɨn mɨgei, “Kɨ datɨrɨghɨn guizbangɨra fo, Ekiam uan ensel amadazɨma a ize. Egha a Herotɨn agharim da nan akura, egha Judaba na damuasa nɨghnɨzir bizir kuraba sara nan akura.”

12 * *Pita bizir kabagh fogha, Jonɨn amebam Marian dɨpenimɨn ghu. Jonɨn ziar mam Mak. Ezɨ gumazamizir avɨrim uari akuvagha dɨpenir kamɨn ikia God ko mɨgei. 13 Ezɨ Pita azenan ikia dɨvazimɨn tiar akar azenan itim gafughafuzima, ingangarir amizimɨn ziam Roda, a bagha tiam kuasa izi. 14 Egha a Pitan tiarim baregha, bar akuegha, tiam kuizir puvatɨgha uamategha ivegha aven ghua, kamaghɨn gumazamizibav gɨa ghaze, “Pita muna iza tiar akamɨn iti!”

15 * *Ezɨ me kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ onganis ti.”

Ezɨ a bar gavgavigha kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ. Guizbangɨra a iti.”

Ezɨ me a mɨgɨa ghaze, “Nɨ ti an enselɨn gani.”†

16 Ezɨ Pita tiam gafughafuzima, me iza tiam kuigha an apigha, dɨgavir kuram gami. 17 *Ezɨ Pita uan dafarimɨn me aminivazɨma, me aghumra iti. Ezɨ an Ekiam kalabuziar dɨpenimɨn aven a inigha azenan anetɨzir arazibagh eghari. Egha a kamaghɨn mɨgei, “Ia bizir kabar gun Jems ko aveghbuaba sara mɨkemegh.” Egha Pita me ategha danganir igharazimɨn ghu.‡

18 * *Egha amɨnim tirazɨma, mɨdorozir gumaziba Pita bagh garava avenge. Egha bar dɨgavir kuram gamigha uarira uarir azangsɨgha ghaze, “Pita managh ghu?” 19 Pita itir puvatɨzɨ, Herot a gumazibav kemezɨ me Pita buriasa ghue. Egha me tong bar an apizir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ mɨdorozir gumazir a Pitan ganasa arɨghiziba, Herot me isa kot gatɨgha ghaze, me arɨmɨghiram. Egha Herot gɨn Judian danganim ategha, Sisarian nguibar ekiamɨn ikiasa uaghirɨ.

Herotɨn ovevem

20 * *Egha Herot adarim Tair ko Saidonian gumazamizibar iti. Me Herot garir nguibar ekiamɨn uan dagheba isi. Kamaghɨn amizɨ, me datɨrɨghɨn uari akuvagha izi an ganasa. Me faragha Blastus ko uariv kemezɨ a me ko navir amɨrizim inis. Blastus, an Atrivim Herot akuir danganimɨn garir gumazim. Egha gɨn, me Herotɨn ganasa zui, Herot men apangkuvigh adarir kam me kom anegɨvagham.

21 Herot dughiar atɨzimɨn, a uan atrivir korotiaba aghuigha, uan atrivimɨn dabirabim gaperagha gumazamizibav gei. 22 Ezɨ me pamtem dɨa ghaze, “Kar gumazim mɨgeir puvatɨ. Kar godɨn mam mɨgei.” 23 * *Herot Godɨn ziam fer puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, Ekiamɨn ensel maghɨra a mɨsoghezɨ a irɨ. Ezɨ apiziba angamɨra anepa zuima, an areme.

24 * *Ezɨ Godɨn akam nguibaba bar dar ghua bar ekevegha ghuavɨra iti.

25 * *Ezɨ Barnabas ko Sol uan ingangarim Jerusalemɨn anegɨvagha, uamategha Antioghɨn ghu. Jon, an ziar mam Mak, aning a inigha a sara ghu.

Pol kantrin avɨribar ghua Iesusɨn Akar Aghuim akuri

13

(Sapta 13:1--21:14)

God kantrin igharazibar Akar Aghuim akunasa Barnabas ko Sol amɨsefe

1 * *Antioghɨn itir Kraisɨn adarasi, men marazi Godɨn akam inigha izir gumaziba ko tisaba. Men ziabar kara: Barnabas, ko Simeon (an ziar mam Niger) ko Sairinin gumazim Lusius, ko Manain (a Atrivim Herotɨn roroam, a Herot koma aghungi) ko Sol.* 2 * *Ezɨ dughiar mamɨn Kraisɨn adarasi, me Godɨn apengan ikia uari isa God ganɨga, God ko mɨkɨmasa dagheba ta. Ezɨ Godɨn Duam kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ Barnabas ko Sol uan ingangarim bagha aningɨn dia. Ia ingangarir kam bagh aning amɨseveghtɨ, aning nan ingangarim bagh mangɨ.” 3 * *Kamaghɨn amizɨ, me God ko mɨkɨmasa dagheba tagha, God ko mɨgei. Egha uan dafariba Barnabas ko Sol gisɨn atɨgha, aning amadazɨ aning zui.

Barnabas ko Sol Saiprusɨn Arighatɨzimɨn Akar Aghuim akuri

4 * *Ezɨ Godɨn Duam Barnabas ko Sol amadazɨ, aning Selusian nguibar ekiamɨn ghugha, ua kurim inigha Saiprusɨn Arighatɨzimɨn ghu. 5 * *Egha me Salamisɨn otivigha Judaba God ko mɨgeir dɨpenibar, Godɨn akam akuri. Jon Mak aning ko ghua aningɨn akura.

6 Me Saiprusɨn nguibar arighatɨzim bar a garua ghua, Pafosɨn nguibar ekiamɨn oto. Egha me Judan kukunir gumazir mam bato. A Godɨn akam inigha izir ifavarir gumazim, an ziam Bar-Iesus. 7 A gavmanɨn gumazir dapanim Sergius Paulus ko iti. Sergius Paulus, a gumazir nɨghnɨzir aghuiba ko fofozir aghuiba itim. A Godɨn akam baraghasa, egha kamaghɨn a Pol ko Barnabasɨn diazɨ aning ize. 8 * *Kukunir gumazir kam, me Grighɨn akamɨn ziar kam Elimas a gatɨ, an mɨngarim kukunir gumazim. Elimas, a gavmanɨn gumazim Sergius Paulus, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikian an aghua. Elimas, Barnabas ko Solɨn ingangarim pazɨva a damuasa. 9 Ezɨ Sol, an ziar mam Pol, Godɨn Duam a gizɨvazɨma, a dɨkɨravɨra Elimasɨn gara kamaghɨn mɨgei,† 10 * *“Nɨ Satanɨn borim. Nɨ arazir aghuaribar apanimɨn iti. Ifavarir araziba ko arazir kuraba bar nɨ gizɨfa. Egha nɨ tizim baghavɨra Ekiamɨn arazir aghuibagh asɨghasɨsi? Nɨ ti arazir kuraba ataghɨraghan aghua? 11 * *Datɨrɨghɨn Ekiam nɨn apanim damu uan gavgavimɨn nɨn damazimning okavigham. Eghtɨ nɨ aruer angazangarimɨn ganan kogh dughiatabar ikegham.”

Ezɨ zuamɨra ghuariam an damazimning korozɨ amɨnim an pɨri. Ezɨ a tavɨn agharimɨn suighasa pura ruia asaghinifi. 12 Ezɨ gavmanɨn gumazir dapanim, Ekiamɨn akam baregha dɨgavir kuram gami. A bizir otivizir kabar ganigha, kamaghɨn a nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn iti.

Barnabas ko Pol Antioghɨn aven Iesusɨn akam akuri

13 * *Ezɨ Pol ko gumazir a koma aruiba, me Pafosɨn kurim inigha ghua Pergan nguibamɨn otifi. A Pamfilian Provinsɨn aven iti. Ezɨ Jon Mak kagh me ategha uamategha Jerusalemɨn ghu. 14 Ezɨ me Pergan nguibamɨn dɨkavigha ghua Antioghɨn nguibamɨn otifi, a Pisidian Distrighɨn aven iti. Egha, Judaba avughsa Godɨn ziam fer dughiamɨn, me God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghuegha apiaghav iti.‡ 15 * *Ezɨ God ko mɨgeir dɨpenimɨn garir gumazir dapanir ekiaba, me Moses Osirizir Araziba ko Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba dar bora me mɨgei. Me dar ponegha gɨvagha, Pol ko Barnabas bagha akam amaga ghaze, “Aveghbuaba, ia akurvazir mɨgɨrɨgɨatam gumazir kabav kɨmsɨ, ia me mɨkɨm.”

16 *Ezɨ Pol dɨkavigha, uan dafarimɨn me aminiva, kamaghɨn me mɨgei, “Ia Israelɨn gumazamiziba ko, Kantrin Igharazibar Gumazamizir Godɨn atiatia uari isa God ganɨdiba, ia na baragh! 17 * *Fomɨra Israelɨn gumazamizibar God en ovaviba amɨsevezɨma, kamaghɨn me an gumazamizibara. Egha gɨn me uan nguibam ategha ghua Isipɨn kantrin ghue. Egha dughiar kamɨn God me gamima men dɨbobonim bar pɨn ghua, me bar avɨraseme. Ezɨma gɨn God uan gavgavimɨn Isipɨn me inighava azenim gatɨ. 18 * *Egha a 40plan azenibar gumazamiziba puvatɨzir danganim me ko ikia, men osɨmtɨziba atera men akurvasi. 19 * *Egha Kenanɨn nguaziba, God 7plan gumazamizir bɨzim gasɨghasɨgha, men nguaziba isa uan gumazamizibagh anɨngi. Ezɨ me dar ghuaviba ikiangi. 20 * *Bizir kaba 450 azenimɨn aven otifi.

“Egha bizir kabar gɨn God Israelian ganasa gumazir dapaniba amɨsɨva, mamaghɨra ikia ghua, Godɨn akam inigha izir gumazim Samuelɨn dughiamɨn tu.

21 * *“Dughiar kamɨn Israelia atrivim bagha Godɨn azangsɨsi. Ezɨ a Sol me ganɨngi, a Kisɨn otarim, egha Benjaminɨn adarazir gumazim, a 40plan azenibar men gari. 22 * *Ezɨ God Sol agɨvagha, Devit amɨsevezɨ an an danganim inigha atrivimɨn oto. Ezɨ a Devitɨn gun me mɨgei, ‘Kɨ Devitɨn gani, Jesin otarim, gumazir kɨ bar ifongezim, bizir kɨ ifongeziba a bar dar amuam.’

23 * *“God fomɨra akam akɨrizɨ moghɨn, God gumazir mam amadazɨ a Israelɨn ize. A Iesus, Devitɨn ovavir mam, a en Akurvazir Gumazim.

24 * *“Iesus tɨghar izamin dughiamɨn, Jon faragha izava navibagh iraghamin akam ko rurumɨn akamɨn Israelɨn gumazamizibav gei. 25 * *Jonɨn ingangarir dughiam gɨvasava amima, a kamaghɨn me mɨgei, ‘Ia ghaze, kɨ tina? Kɨ gumazir ia mɨzua itim puvatɨ. A nan gɨn izi. Kɨ an dagarir asuabar beniba fɨran derazir puvatɨ. Kɨ gumazir kɨnim.’

26 * *“Aveghbuaba, ia Abrahamɨn igiaba, ko ia God gifuegha an apengan itir Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, e bagha, God uam e iniasa mɨgɨrɨgɨar kam amadazɨ a ize. 27 * *Jerusalemɨn gumazamiziba ko gumazir ekiaba, me kamaghɨn fozir puvatɨ, Iesus en Akurvazir Gumazim. Egha me zurara Sabatɨn dughiamɨn Godɨn akam inigha izir gumazimɨn akaba dɨbora, egha deragha dagh fozir puvatɨ. Egha ghaze gumazir kam aremegham. Kamaghɨn amizɨ, Godɨn akam inigha izir gumazimɨn akaba guizbangɨra otos. 28 * *Egha me a mɨsueghtɨ an aremeghan mɨgɨrɨgɨar otevir aghuitam batozir puvatɨ. Ezɨ me pamtem kamaghɨn Pailat mɨgei, nɨ mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ me a mɨsueghtɨ an aremegh. 29 * *Godɨn akam inigha izir gumaziba fomɨra mɨkemezɨ moghɨn me ami. Egha me ter ighuvimɨn anedegha a inigha dagɨar torim gatɨ. 30 * *Ezɨ God a gamizɨ a ua dɨkafi. 31 * *A ko Galilin Distrighɨn ikia Jerusalemɨn zuir gumazamiziba, me dughiar avɨribar an gani. Ezɨ datɨrɨghɨn gumazir uari an ganizir kaba, me an gun Judan gumazamizibav gei.

32 * *“E Akar Aghuim kamaghɨn ia mɨgei. God fomɨra en ovaviba bagha akam akɨra ghaze, a gumazir uam e iniamim amadagham. 33 * *Datɨrɨghɨn, a Iesus gamizɨ a matmatɨn ua dɨkafi. E men boriba, kamaghɨn amizɨ, an e bagha uan akar dɨkɨrɨzir kam gamizɨ a guizbangɨram oto. Onger Akabar Akɨnafarim sapta 2, kamaghɨn a mɨgei:

“ ‘Nɨ nan otarim,

ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨn afeziamɨn oto.’

34 * *“E fo, God a gamizɨma a ua matmatɨn dɨkafi. Ezɨ a ua matmatɨn mangɨ kurighan kogham. God bizir kamɨn kamaghɨn mɨkeme:

“ ‘Kɨ guizbangɨra deraghvɨra ia damuva,

bizir aghuiba ia danɨngam,

kɨ fomɨra akar dɨkɨrɨzibar Atrivim Devit mɨkemezɨ moghɨn,

kɨ bizir aghuiba ia danɨngam.

Ezɨ bizir kam kɨ mɨkemezɨ moghɨn guizbangɨram otivam.’

35 * *“Ezɨ akar igharazir mam uaghan Godɨn Akɨnafarimɨn iti. A kamaghɨn mɨgei:

“ ‘Nɨ uan ingangarim bagha mɨsevezir gumazim ateghtɨma,

a matmatɨn ikɨ kurighan kogham.’

36 * *“E fo, dughiar kamɨn Devit nguazimɨn ikia, a Godɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zui. Egha a gɨn aremezɨ, me an kuam inigha ghua an ovaviba afi naghɨn anefazɨ, an kuam kuri. 37-38  *Ezɨ gumazir God amizɨ a ua matmatɨn dɨkavizir kamnang, an kuam kurizir puvatɨ. Nan adarasi, kamaghɨn amizɨma, e ua mɨgei, ia akar kam gɨfogh, gumazir kam Iesus ian arazir kuraba gɨn amangasa ize. 39 * *Moses Osirizir Araziba ian akuragh ian arazir kuraba gɨn amadaghtɨ, ia Godɨn damazimɨn deraghan kogham. Puvatɨ. Gumazir kam Iesusɨn ingangarimɨn, God gumazir nɨghnɨzir gavgaviba itiba bar, men akuragha men arazir kuraba bar, da gɨn amaga, me gamima me an damazimɨn dera. 40 * *Ia uari bagh gan, Godɨn akam inigha izir gumaziba fomɨra mɨkemezɨ moghɨn, bizitam ia batoghan kogham:

41 * *“ ‘Kɨ ian dughiamɨn bizir igharazitam damightɨ

a ia batogham.

Eghtɨ gumazitam ia mɨkɨmtɨ

ia nɨghnɨzir gavgavim an ikian kogham.

Kamaghɨn, ia gumazir dɨbovir akar kurabagh amiba, ia gan,

ia dɨgavir kuram damigh ikuvigham.’ ”

42 Egha Pol ko Barnabas Judaba God ko mɨgeir dɨpenim ataghɨrazima, gumazamiziba kamaghɨn aning mɨgei, “Gua Sabatɨn munamɨn dughiamɨn uamategh izɨva bizir kabar mɨgɨrɨgɨar taba uam e mɨkɨm.” 43 * *Egha me bar God ko mɨgeir dɨpenim ategha azenan ghue. Ezɨ Judan avɨriba ko gumazamizir igharaziba, me Judan Arazibar gɨn zuir gumazamiziba, me Pol ko Barnabasɨn gɨn zui. Ezɨ aning me mɨgɨa, men nɨghnɨziba fa ghaze, ia Godɨn nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ an apangkuvimɨn apengan ikɨ.

44 Ezɨ Sabatɨn dughiar igharazim otozɨ, nguibar ekiar kamɨn itir gumazamizir avɨrim bar iza uari akuvagha Ekiamɨn akam barasi. 45 * *Ezɨ Judaba gumazamizir okoruar kamɨn ganigha, men naviba bar ikufi. Ezɨ me Polɨn akabar kurakuragha a mɨgei.

46 * *Kamaghɨn amizɨ, Pol ko Barnabas atiatir puvatɨgha, akar bar gavgavimɨn me mɨgei, “Ia Judaba, ga faragha Godɨn akamɨn ia mɨkeme. Ezɨ ia akɨrim ragha akar kam gasara. Egha ghaze, e ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim inian kogham. Kamaghɨn amizɨ, ia oragh, ga uam akar kamɨn ia mɨkɨman kogham. Ga Kantrin Igharazibar Gumazamizibav kɨmam. 47 * *Ekiam bizir kam bagha kamaghɨn e mɨkeme:

“ ‘Kɨ nɨ amɨsevegha

ingangarir ekiam nɨ ganɨdi.

Egh nɨ damightɨ,

nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagh angazangarimɨn mɨn ikiam.

Eghtɨ kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar men akuragh

ua me iniam.’ ”

48 * *Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me akar kam baregha, bar akuegha ghaze, akar kam bar dera. Ezɨ gumazamizir God ikɨrɨmɨrir aghuir zurara ikiam bagha mɨseveziba, me bar nɨghnɨzir gavgavim an iti.

49 Ezɨ Ekiamɨn akam bar nguibaba bar dar ghu. 50 * *Amizir maba God gifuegha an apengan ikia ziar ekiaba iti, ezɨ gumazir ziaba itir maba, me uaghan nguibar ekiar kamɨn iti. Judaba men navibagh inivima, me osɨmtɨziba Pol ko Barnabas garɨsi. Egha me uan distrighɨn aning batoke. 51 * *Kamaghɨn amizɨ, Pol ko Barnabas, uan dagarimningɨn itir nguaziba apɨsi, eghtɨ gumazamiziba fogh suam, men arazir kam osɨmtɨzim me ganɨngi. Ezɨ, Pol ko Barnabas Antiok ategha Aikoniam nguibamɨn ghu. 52 * *Kamaghɨn amizɨ, Antioghɨn itir Kraisɨn suren gumazamiziba, Godɨn Duam bar me gizɨvazɨma me bar akonge.

14

Pol ko Barnabas Aikoniamɨn Iesusɨn Akar Aghuim akuri

1 Pol ko Barnabas Antioghɨn ikiav amizir arazibara, aning iza Aikoniamɨn Judaba God ko mɨgeir dɨpenibar dagh ami. Egha aning kagh bar deraghvɨra akam akurima, Judan avɨriba ko Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨriba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti. 2 * *Ezɨ Judan marazi nɨghnɨzir gavgavim men akabar ikian aghuagha Kantrin Igharazibar Gumazamizibar nɨghnɨzibagh asɨghasɨgha men navibagh inivima, me nɨghnɨzir kurabar nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazigh ami. 3 * *Ezɨ Pol ko Barnabas dughiar ruarimɨn Aikoniamɨn ikiava, Ekiamɨn apangkuvimɨn akam mɨkɨmasava atiatir puvatɨ. Ezɨ Ekiam gavgavim aning ganɨngizɨ, aning mirakelba ko dɨgavir kuram gamir bizibagh ami, da otifi. Ezɨ kamaghɨn Ekiam gumazamizibar akakagha ghaze, akar aning me mɨgeir kaba, da guizɨn akaba. 4 Ezɨ nguibar ekiar kamɨn itir gumazamiziba uari abɨki, marazi Judabar gɨn zuima, marazi aposelning bagha zui. 5 * *Egha gɨn Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me uan gumazir aruaba ko, Pol ko Barnabas aremeghasa me nɨghnigha aning bagha tuaviba buria ghaze, me arazir kurabar aning damuasa ifonge. Egha me dagɨabar aning ginivasava ami.

Pol ko Barnabas Listra ko Derben Akar Aghuim akuri

6 * *Ezɨ Pol ko Barnabas kamaghɨn oregha ara Listra ko Derben ghu, aning Likonian Distrighɨn nguibar ekiamning. Egha aning uaghan nguibar ekiar kamningɨn boroghɨn itir nguibaba sara ghu. 7 Egha aning kagh Akar Aghuim akuravɨra iti.

8 * *Listran nguibar ekiamɨn aven gumazir mam, an suemning ikuvigha an amɨrazɨ an aruir puvatɨgha aperaghavɨra iti. An amebam a batezɨma a kamaghɨra gari. 9 * *A Pol barazi an akam akuri. Ezɨ Pol dɨkɨravɨram an gara kamaghɨn fo, gumazir kam nɨghnɨzir gavgavim iti, a deragham.

10 Egha Pol kamaghɨn pamtemɨn dia, “Nɨ dɨkavigh mɨtɨgh!” Ezɨ gumazir kam uabɨ ekunigha mɨtɨgha maghɨram arui.

11 * *Egha gumazamizir avɨrim Pol amizir bizir kamɨn ganigha, pamtemɨn Likonian akamɨn dɨa mɨgei, “Aseba gumazibar mɨn otivigha e bagha izaghire!” 12 Egha Barnabas, me asem Sus a gatɨ. Pol a mɨgɨrɨgɨabar faragha zuir gumazim, kamaghɨn me asem Hermes a gatɨ.* 13 Asem Susɨn dɨpenim, a Listran nguibar ekiamɨn avɨnizir tiar akamɨn boroghɨn azenan iti. Ezɨ Susɨn ofa gamir gumazim, a ko gumazir avɨriba, me Pol ko Barnabas bagh asɨzibav sueghɨva aningɨn ofa damuasa. Kamaghɨn, a bulmakaun apuriba ko akɨmarir bɨziziba inigha Listran nguibar ekiamɨn tiar akamɨn ize.

14 Ezɨ aposelning Pol ko Barnabas, aning bizir kaba baregha, uan korotiaba abɨagharigha, ivegha gumazamizibar okoruamɨn aven ghua pamtem dɨa mɨgei, 15 * *“Maia! Gumazamiziba, ia tizim bagha arazir kam gami? Ga pura gumazir kɨnimning, egha uaghan ian mɨrara gari. Ga kamaghsua Akar Aghuir kam ia mɨgei. Ia pura bizir kɨnir kabar ziaba fan markɨ. Ia uari isɨ Ekiam danɨng, an Angamɨra Itir God. A Godɨn overiam ko nguazim ko ongarimɨn ingarizim, egha dar itir biziba bar adar ingari. 16 * *Fomɨra, God nguibaba bar, me ataghizɨma me pura uan nɨghnɨzibar arua bizibagh ami. 17 * *Egha a ian modozir puvatɨ, eghtɨ gumazamiziba a gɨfoghan kogham. Puvatɨ. A zuraram arazir aghuibar ia gamua, amozim ia ganɨga, dagher aghuir avɨriba ia ganɨga, dagher aghuibagh ami da otifi. Egha ia gamima ian naviba deragha bar akonge.” 18 Aning bizir kabar pamten me mɨgɨa, uaningɨn ofa damuan men anogoroghavɨra iti.

19 * *Ezɨ gɨn Judan gumazir maba Antiok ko Aikoniamɨn ikegha Listran izegha, gumazamizibar nɨghnɨzibagh ekuizɨ, me Polɨn apanibar otifi. Egha me dagɨabar Pol ginivigha an ganigha ghaze, an areme. Egha anemɨkɨrɨgha Listran nguibar ekiamɨn azenan ghu. 20 Ezɨ gɨn suren gumazamiziba iza an okarizɨ, a dɨkavigha uamategha Listran nguibar ekiamɨn ghu. Egha dughiar igharazimɨn a Barnabas ko Derben zui.

Pol ko Barnabas gavgavim isa suren gumazamizibagh anɨdi

21 * *Pol ko Barnabas Derben nguibar ekiamɨn ikia Akar Aghuim akura gumazamizir avɨribagh ami, me suren gumazamizibar otifi. Egha aning uamategha Listra ko Aikoniam ko Antioghɨn ghu. 22  *Aning gavgavim suren gumazamizibagh anɨga akurvazir mɨgɨrɨgɨabar me gamua ghaze, ia uan nɨghnɨzir gavgavibar tuivigh gavgafigh. Aning kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, “E God Bizibagh Ativaghamin Dughiamɨn aven mangɨsɨ, e faragh osɨmtɨzir avɨribar aven mangɨgham.” 23 * *Egha Pol ko Barnabas Kraisɨn adarazi itir nguibaba bagha vaghvagha gumazamizir dapaniba amɨsefe. Gumazamizir dapanir kaba nɨghnɨzir gavgaviba Ekiamɨn iti. Ezɨ aning me bagha dagheba tagha Ekiam ko mɨkemegha me isava Ekiamɨn agharim gatɨ.

Pol ko Barnabas uamategha Sirian Distrighɨn aven Antioghɨn zui

24 Egha Pol ko Barnabas Pisidian Distrighɨn ghugha gɨn iza Pamfilian Provinsɨn ghu. 25 Egha aning Pergan nguibamɨn Akar Aghuim akunigha gɨvagha Atalian nguibam uaghirɨ.

26 * *Egha aning Atalian ikegha kurim inigha uamategha Antioghɨn nguibamɨn ghu. Nguibar kamra, aning kagh faragha ikezɨ, Antioghɨn itir Kraisɨn adarazi aning isa Godɨn agharim ganɨga ghaze, Godɨn apangkuvim aning ko ikɨtɨ aning ingangarir kam damuam. Ezɨ aning ingangarir kam gamua iza datɨrɨghɨn anegɨvagha, uamategha Antioghɨn ghu. 27 * *Egha aning Antioghɨn otogha, Kraisɨn adarazir diazɨ me iza uari akuvazɨma, aning bizir God aningɨn dafaribar amiziba bar, dar gun me mɨgei. Egha uaghan God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagha nɨghnɨzir gavgavimɨn tiam kuizir akam me mɨgei. 28 Egha aning kagh dughiar ruarimɨn suren gumazamiziba ko ike.

15

Kraisɨn adarazi Jerusalemɨn nguibamɨn uari akufa

1 * *Ezɨ Judian Distrighɨn gumazir maba Antioghɨn izegha Kraisɨn adarazir sure gamua ghaze, “Ia Mosesɨn Arazimɨn gɨn mangan kogh, egh uan mɨkarzir mogomebar iniba aghoreghan koghtɨ, God ua ia inighan kogham.”* 2 * *Bizir kam bangɨn, Pol ko Barnabas maburan odorozim me koma a gami. Kamaghɨn amizɨ, Kraisɨn adarazi Pol ko Barnabas ko nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir gumazir maba sara me amɨsevegha ghaze, me Jerusalemɨn mangɨ bizir kam bagh aposelba ko Siosɨn gumazamizir dapanibav kɨmam.

3 Egha Kraisɨn adarazi, me amadazɨma me zui. Me Fonisian Distrik ko Samarian moghɨn ghua Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uan navibagh irazir bizimɨn gun me mɨgei. Ezɨ Kraisɨn adarazi bar mɨgɨrɨgɨar kam baregha bar akonge.

4 * *Ezɨ Pol ko Barnabas, me ko zui darazi ko, me Jerusalemɨn otivizɨ, aposelba ko Kraisɨn adarazi ko men gumazir dapaniba bar akuegha me ini. Ezɨ Pol ko Barnabas God aningɨn agharimɨn amizir bizibar, gun me mɨgei.

5 Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir gumazir maba, me fomɨra Farisibar mɨn ike, me dɨkavigha kamaghɨn mɨgei, “Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨva uan mɨkarzir mogomebar aghor.”†

6 Ezɨ aposelba ko siosɨn gumazamizir dapaniba akar kam akɨrasa uari akufa. 7 * *Dughiar ruarimɨn me bizir kam mɨgɨa ghua, Pita dɨkavigha me mɨgei, “Nan adarasi, ia fo dughiar maba gɨvazɨ God kamaghɨn ifonge, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nan akatorimɨn Akar Aghuimɨn mɨgɨrɨgɨam bareghɨva nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiam. Egha a ian tongɨn na mɨsefe. 8 * *E fo, God gumazamizibar navir averiabagh fo. Egha a uan Duam me ganɨngi. An e gamizɨ moghɨra, me gami. Egha tuavir kamɨn a kamaghɨn en aka, a me gifuegha ua me ini. 9 * *Godɨn damazimɨn Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, e bar magh ghue. Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itima, God men nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimɨn, men navibagh amizɨ me an damazimɨn dera. 10 * *Ezɨ kamaghɨn ia tizim bagh God damightɨ, a ian nɨghnɨzibar gɨn mangam? Egha osɨmtɨzir faragha en ovaviba ateran iburaziba ko, osɨmtɨzir e uaghan datɨrɨghɨn ateran iburaziba, da isa nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazigh arɨsi. 11 * *Kamaghɨn puvatɨ. En nɨghnɨzir gavgavim ghaze, en Ekiam Iesusɨn apangkuvimɨn, God uam e inizir moghɨra me ini.”

12 * *Ezɨ gumazir uari akuvaziba bar nɨmɨra ikia Barnabas ko Pol barasi. Ezɨ aning mirakelɨn arazaraziba ko dɨgavir kuram gamir bizibar gun me mɨgei. Egha aning ghaze, God aningɨn dafaribar arazir kaba Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn, dagh ami.

13 * *Aning mɨkemegha gɨvazɨ Jems kamaghɨn mɨgei, “Nan adarasi, ia na baragh. 14 * *Saimon kamaghɨn e geghara ghaze, kar faragha zuir dughiam, God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uan apangkuvim men akagha, men tongɨn gumazir maba ua bagha me inigha me gamizɨ, me an gumazamizibar otifi. 15 Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨgɨrɨgɨamɨn mɨrara ghu. Me fomɨra kamaghɨn osiri, men mɨgɨrɨgɨamɨn osizirimra kara:

16  *“ ‘God kamaghɨn mɨgei,

Devitɨn ovaviba mati, purirpenim degiaghirɨ.

Egh kɨ gɨn uamategh izɨ,

an ingarightɨ a tugham.

An bizir ikuviziba kɨ ua dar ingarigham,

egh kɨ a damightɨ

a ua deragham.

17 Eghtɨ gumazamizir ikiavɨra itir naba

God bagh ruiam.

Kantrin Igharazibar Gumazamizir nan ziamɨn itiba

bar uaghan na buriam.

18 Ekiam kamaghɨn mɨkeme.

A bizir kaba fomɨra gumazamizibar akazɨ

me dagh fo.’ ”

19 Jems ua kamaghɨn mɨgei, “Nan nɨghnɨzimra kara, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me navibagh iragha God bagha zui. Eghtɨ e men tuaviba apɨran kogham. 20 * *E me bagh osir kamaghɨn me mɨkɨm suam, ia dagher me marvir guabagh anɨdibar aman markɨ. Ia dar amɨ kamaghɨn ia Godɨn damazimɨn mɨzegham. Ia dagher kabar aman markɨ. Ia uari isava akuir arazir kurabar amuan markɨ. Egha asɨzir me benibar fɨribagh afi ariaghɨriba, dar ghuziba darara iti, ia dar aman markɨ. Egh ia ghuzibar aman markɨ. 21 * *E fo, Moses osirizir arazir kamnagh fomɨra iza datɨrɨghɨn, me an akam nguibar ekiabar aven bar anekura, egha Sabatba zurara God ko mɨgeir dɨpenibar aven a dɨbori.”‡

Me Kantrin Igharazibar Gumazamizir God gɨfoziba bagha akɨnafarim amadi

22 Egha aposelba ko siosɨn gumazamizir dapaniba ko Jerusalemɨn itir Kraisɨn adarazi bar mɨkemegha, uarir tongɨn gumazir maba mɨsevegha me amadazɨ me Pol ko Barnabas ko Antioghɨn zui. Me gumazir dapanir pumuning uaghan aning amɨsefe: Sailas ko Judas, an ziar mam Barsabas. Gumazir kamning Kraisɨn adarazir faragha zui. 23 Egha me akɨnafarir kam me koma anemada:

E, aposelba ko siosɨn gumazamizir dapaniba, e ian adarasi.

Ia Kantrin Igharazimɨn itir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darasi, ia Antioghɨn nguibar ekiam ko Sirian Provins ko Silisian itiba. Akɨnafarir kam ia bagha izi. Dughiar aghuim.

24 * *E kamaghɨn oraki, en tongɨn marazi me en azarazir puvatɨgha, ghua ia mɨgɨa ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨki. Me ia gifarazɨ ia okam nɨghnɨsi. 25 Ezɨ e bar navir vamɨra inigha gumazir maba ko en namakar aghuimning Barnabas ko Pol a mɨsevegha me amada. 26 * *Gumazir kamning, aning en Ekiam Krais Iesusɨn ziam bagha nguazir kamɨn ikɨrɨmɨrim ategha uaningɨn sa. 27 Kamaghɨn amizɨ, Judas ko Sailas uaghan akamɨn ia mɨkɨmasa, e aning amada. 28 * *E Godɨn Duam ko navir vamɨra ikia kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, e osɨmtɨzitam ua ia darɨghan kogham. Bizir e ia mɨkemeziba, darara ia dar gɨn mangɨ. 29 * *Ia me marvir guabagh anɨdir daghebar aman markɨ, egh asɨzibar ghuzibar aman markɨ, egh me beniba fɨribagh afi ariaghirir asɨzibar aman markɨ, egh uari isava akuir arazir kurabar amuan markɨ. Ia bizir kaba ategh deragham. En akam kamaghɨra tu.

30 Egha Jerusalem itir Kraisɨn adarazi gumazir kaba amadazɨ, me Jerusalem ategha Antioghɨn iraghuegha Kraisɨn adarazi akuvagha akɨnafarim me ganɨngi. 31 Ezɨ Antioghɨn itir Kraisɨn adarazi akɨnafarir kam barazima, a gavgavim me ganɨga men navibagh ami da dera. Ezɨ me bizir kam bagha bar akonge. 32 * *Judas ko Sailas aning uaghan Godɨn akam inigha izir gumazimning. Egha aning mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami. Kamaghɨn, aning gavgavim Kraisɨn adarazi ganɨga mɨgɨrɨgɨar akurvazir avɨribar me gami. 33-34 Egha aning dughiar maba mong Antioghɨn me ko ike. Ezɨ gɨn Kraisɨn adarazi navir amɨrizim sara me amadazɨ, me Jerusalemɨn uamategha gumazir me amangiziba bagha zui.§ 35 Ezɨ Pol ko Barnabas Antioghɨn ikia gumazir avɨrir maba ko gumazamizibar sure gamua Ekiamɨn akam akuri.

Pol ko Barnabas uaning abɨki

36 Dughiar maba gɨvazɨ, gɨn Pol kamaghɨn Barnabas mɨgei, “Ga uamategh nguibar ekiar ga Ekiamɨn akam akuniziba, bar dar mangɨva uan adarazir ganam, me manmaghɨn iti.” 37 * *Ezɨ Barnabas kamaghɨn nɨghnɨsi, a Jon, an ziar mam Mak, an a inightɨma, a aningɨn gɨn mangam. 38 * *Jon Mak Pamfilian purama aning ataki, egha aning ko ingangarim a gɨvazir puvatɨ. Kamaghɨn an aning ko mangan Pol aghua. 39 Egha aning odorozir dafam gamigha kamaghɨn aning uaning abɨki. Ezɨ Barnabas ko Mak kurim inigha arighatɨzim Saiprusɨn ghu. 40 Ezɨ Pol Sailas amɨsefe. Ezɨ Kraisɨn adarazi uari akuvagha aning isa Godɨn agharim gatɨgha kamaghɨn mɨgei, “Godɨn akurvazim gua ko ikɨ.” Ezɨ aning ghu. 41 Egha aning Sirian Provins ko Silisian moghɨn ghua Pol gavgavim Kraisɨn adarazigh anɨdi.

16

Timoti Pol ko Sailasɨn gɨn zui

1 * *Pol ghua Derben otogha ghua Listran oto. Ezɨ kagh suren gumazir mamɨn ziam Timoti, a iti. An amebam Judan amizim, a Kraisɨn mav. Ezɨ an afeziam Grighɨn gumazim. 2 * *Listra ko Aikoniamɨn itir en adarasi, me kamaghɨn a mɨgei, Timoti gumazir bar aghuim. 3 * *Ezɨ Pol a inightɨ, an a ko mangasa ifonge. Judaba danganir kamɨn iti. Egha me bar fo, an afeziam a Grighɨn gumazim. Kamaghɨn, Pol Timotin mɨkarzir mogomemɨn inim atu. 4 * *Egha me nguibar ekiabagh arui. Akar aposelba ko siosɨn gumazamizir dapaniba Jerusalemɨn mɨkemegha amamangatɨzim, gumazamiziba da baragh, dar gɨn mangasa, me me mɨgɨagharui. 5 * *Kamaghɨn amizɨ, Kraisɨn adarasi, men nɨghnɨzir gavgaviba gavgafi. Ezɨ men dɨbobonim aruebar zurara pɨn ghuavanadi.

Pol irebamɨn mɨn bizimɨn Masedonian gumazimɨn gani

6 * *Ezɨ Godɨn Duam, Esian Provinsɨn Akar Aghuim kunan men anogoroke. Kamaghɨn amizɨ, Pol, ko Sailas, ko Timoti, me Frigian Distrighɨn nguibar ekiam ko Galesian Distrighɨn moghɨn ghue. 7 *Egha me Misian Distrik ko Bitinian Provinsɨn mɨtaghniamɨn otogha Bitinian Provinsɨn aven mangasava amima, Iesusɨn Duam men anogoroke. 8 Kamaghɨn amizɨ, me Misian Distrighɨn mɨriam gatɨgha, Troasɨn ira ghue. 9 Ezɨ dɨmangan Pol irebamɨn mɨn bizimɨn garima, Masedonian Provinsɨn gumazim tughav ikia a gakaghora ghaze, “Ia Masedonian izɨva en akuragh.” 10 * *Pol irebamɨn mɨn bizir kamɨn ganigha gɨvagha, e zuamɨra bizibar kɨrigha Masedonian mangasa tuavibar kɨri. E fo, God Akar Aghuim me mɨkɨnasa en dia.*

Filipain amizim, Lidia, Kraisɨn anavɨn oto

11 Egha e Troasɨn kurim inigha biaghatɨgha Samotresɨn zui. Egha amɨmzaraghan Neapolis bagha zui. 12 Egha e kagh dɨkavigha ghua Filipain otifi. Romba fomɨra izava apiazir nguibar ekiam. A Masedonian Distrighɨn nguibar faragha zuir mam. E kagh dughiar mabar ike.

13 Ezɨ Sabatɨn dughiamɨn, e nguibar ekiamɨn tiar akamɨn azenan ghua dɨpamɨn uaghiri. E ghaze, God ko mɨkɨmamin danganitam ti kagh ikiama? Ezɨ e kagh amizir mabar gari me uari akuvagha itima, e me mɨgei. 14 Amizir e barazir kabar mav, an ziam Lidia, a faragha Taiatairian nguibar ekiamɨn ikia izegha inir pɨghagheviba amadi. A zurara Godɨn ziam fer amizim. Ekiam an navim kuizɨma a Polɨn mɨgɨrɨgɨaba barasi. 15 * *Egha a ko an gara dɨpenir vamɨran itir darasi, e me ruegha gɨvazɨ, a uan dɨpenimɨn mangasa en gighami. A kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, “Ia kamaghɨn na gɨnɨghnɨgh suam, kɨ guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikɨ, kamaghɨn ia izɨ nan dɨpenimɨn ikɨ.” A kamaghɨn e mɨgɨa bar e gakaghone.

Pol ko Sailas kalabusɨn iti

16 * *Dughiar mamɨn e God ko mɨgeir danganimɨn zuima, ingangarir amizir igiam, duar kuram a gapazazɨ, an e bato. Duar kuram a gapazazɨma a gɨn otivamin bizibagh fogha dar gun mɨgei. Ezɨ kamaghɨn an garir gumaziba an amir ingangarir kamɨn dagɨar avɨriba isi. 17 * *Ezɨ guivir kam, Pol ko bar en gɨn iza kamaghɨn dɨa mɨgei, “Gumazir kaba Godɨn Bar Pɨn Itimɨn ingangarir gumaziba. Me God ian akurvaghamin tuavimɨn gun ia mɨgei.” 18 * *A dughiar avɨribar kamaghɨn ami.

Ezɨ Pol an amɨragha raghɨrɨgha kamaghɨn duar kuram mɨgei, “Kɨ Krais Iesusɨn ziamɨn nɨ mɨgei, nɨ azenim girɨgh!” Ezɨ duar kuram maghɨra anetaki.

19 * *Ezɨ an garir gumaziba fo, men dagɨaba isir tuavim pɨri. Kamaghɨn amizɨ, me Pol ko Sailasɨn suiragha aning amɨkɨrɨgha gumazir dapaniba bagha biziba amadir danganir ekiamɨn ghu. 20 * *Egha me aningɨn akua jas bagha ghugha kamaghɨn mɨgei, “Kar Judan gumazimning. Aning en nguibar ekiamɨn itir gumazamizibar navibagh inivima osɨmtɨzir avɨriba otifi. 21 Egha aning Romɨn kantri en anogoroghezir arazibar gɨn mangasa, gumazamizibav gei.”

22 * *Ezɨ gumazamiziba iza uari akuvagha uaghan akaba Pol ko Sailas gasi. Ezɨ jas mɨdorozir gumazibav gɨa ghaze, ia aningɨn korotiaba suegh aning mɨsogh. 23 Me Pol ko Sailas puv aning mɨsuegha, aning isa kalabus gatɨ. Egha deraghɨva aningɨn ganamin akar gavgavim isa, kalabusɨn garir gumazim ganɨngi. 24 Ezɨ kalabusɨn dɨpenimɨn garir gumazim jasɨn akam baregha, aning isa selɨn danganir bar aven itim gatɨgha, aningɨn sueba pamtem temem sara da ike.

25 Ezɨ dɨmagarir arɨzimɨn Pol ko Sailas God ko mɨgɨava ighiabagh ami. Ezɨ kalabusɨn itir gumazir maba aning barasi. 26 * *Ezɨ zuamɨra mɨkɨmkɨzir dafar mam otogha, gavgavim kalabuziar dɨpenimɨn mɨngarim ganɨdir dagɨabagh inobaghnobasi. Ezɨ kalabusɨn tiar akaba zuamɨra kuiaghire. Ezɨ me kalabuziaba ikezir senba bar fɨriaghɨre. 27 * *Ezɨ kalabusɨn dɨpenimɨn garir gumazim osegha dɨkavigha kalabusɨn dɨpenimɨn tiar akabar garima da bar kuiaghirezɨ, an nɨghnɨzim ghaze gumazir kalabusɨn itiba bar are. Kamaghɨn a uan mɨdorozir sabam asigha uabɨ uabɨ bɨragh aremeghasa. 28 Ezɨ Pol pamtemɨn dia, “Nɨ pazɨ uabɨ damuan markɨ! E bar ka iti.”

29 Ezɨ kalabusɨn garir gumazim angazangariba bagha dia, egha ivegha Pol ko Sailas itir danganimɨn ghua atiatia puvɨra nɨgha, aningɨn suebar irɨ. 30 * *Egha an aning inigha azenan otogha aningɨn azangsɨsi, “Aruamning, kɨ tizim damightɨma God nan akuragham?”

31 * *Ezɨ aning a ikaragha ghaze, “Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ekiam Iesusɨn ikɨtɨ, a nɨn akuragh, nɨn adarazi sara akuragham.” 32 Ezɨ aning Ekiamɨn akam a mɨgɨa egha uaghan a ko itir darazi bar me mɨgei. 33 * *Dɨmagarir kamra, gumazir dapanir kam aning inigha aning duaba rue. Ezɨ aning zuamɨra a ko an adarasi, Iesusɨn ziamɨn bar me rue. 34 Ezɨ kalabuzibar garir gumazir dapanim, Pol ko Sailas inigha uan dɨpenimɨn aven ghugha dagheba aning ganɨdi. A uan adarazi ko nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, me bar akonge.

35 Ezɨ amɨnim tirazɨ, jasba polisɨn gumaziba amadazɨ me iza kamaghɨn kalabuziar dapanim mɨgei, “Jasba kamaghɨn mɨgei, ‘Nɨ Pol ko Sailas ateghtɨma aning mangɨ.’ ”

36 Ezɨ kalabuziabar garir gumazir dapanim kamaghɨn Pol mɨgei, “Jasba nɨ ko Sailas ataghɨraghasa na mɨkeme. Ezɨ gua datɨrɨghɨn navir amɨrizim sara mangɨ.”

37 Ezɨ Pol kamaghɨn polisɨn gumazibav gei, “Ga Romɨn gumazimning. Me ga isa kot gatɨzir puvatɨgha gumazir avɨribar damazimɨn pura ga mɨsogha, ga isa kalabusɨn ga amada. Egha me datɨrɨghɨn nɨmɨra ga amangasa? Ti puvatɨgham! Me uari izɨva gan aku mangam.”†

38 Ezɨ polisɨn gumaziba akar kabar gun jasbav keme. Ezɨ me orazi Pol ko Sailas Romɨn gumazimning. Ezɨ me atiatingi. 39 * *Kamaghɨn amizɨ, jasba kalabusɨn dɨpenimɨn ghuegha, kamaghɨn aning mɨgɨa ghaze, gua ataran markɨ. Egha me aningɨn akua azenan ghuegha, aningɨn azangsɨsi, “Gua nguibar ekiar kam ategh mangɨ.” 40 Ezɨ aning kalabusɨn dɨpenim ategha Lidian dɨpenimɨn ghu. Egha Kraisɨn adarazir ganigha, akar maba me mɨgɨa, gavgavim me ganigha, egha aning ghu.

17

Me Tesalonikan nguibamɨn aven akam akuri

1 * *Pol ko an gɨn aruir gumaziba, me Amfipolis ko Apolonian nguibamning ategha ghuavɨra ikia Tesalonikan nguibamɨn oto. Tesalonikan nguibamɨn aven, Judabar dɨpenir God ko mɨgeir mam iti. 2 Egha Pol God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven ghu. Kar a zuraram amir arazim. Egha Sabatɨn pumuning ko mɨkezimɨn Godɨn Akɨnafarimɨn itir osiziriba me geghara me mɨgei. 3 * *An osiziriba men akakagha dar mɨngaribav gɨa ghaze, “Krais mɨzazim inigh aremegh ua dɨkavamin mɨgɨrɨgɨam, a guizbangɨra.”

Egha kamaghɨn mɨgei, “Iesusɨn kɨ akam akurir kamnagh, a Gumazir God Ua Gumazamiziba Iniasa Mɨsevezim, a Krais.”* 4 * *Ezɨ Judan gumazir maba oregha nɨghnɨzir gavgavim akar kabar ikia Pol ko Sailasɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zui. Ezɨ uaghan Godɨn atiatir Grighɨn gumazir avɨriba ko ziaba itir amizir avɨriba sara aningɨn gɨn zui.

5 *Gumazir avɨrim Pol ko Sailasɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zuima, Judaba kamaghɨn naviba bar ikufi. Egha puram aruir gumazir kurar maba akumakumigha gumazir bɨzir dafam gami. Egha ghua nguibar ekiamɨn aven arua pamtem atarava araghasi. Me Pol ko Sailas inigh avɨrir torimɨn mangasa, aning buriasa ivemara Jesonɨn dɨpenimɨn aven ghue. 6 * *Egha me aningɨn apizir puvatɨgha, Jeson ko Kraisɨn marazi kurɨvegha nguibar ekiamɨn garir gumazir dapaniba bagha me inigha ghu. Egha kamaghɨn dei, “Gumazir kaba osɨmtɨzim nguazir kamɨn nguibaba bar dagh arɨgha iza datɨrɨghɨn kagh oto. 7 * *Ezɨ Jeson me inigha uan dɨpenim gatɨ. Gumazir kaba bar moghɨra Sisar osirizir arazibar gɨn mangan aghua. Egha kamaghɨn mɨgei, Atrivir ekiar igharazim uaghan iti, an ziam Iesus.” 8 Ezɨ gumazamizir avɨrir uari akuvaziba ko nguibar ekiamɨn garir gumazir dapaniba, me men akar kam baragha dɨgavir kuram gamigha diava arai. 9 Egha nguibar ekiamɨn garir gumazir dapaniba, me Jeson ko an adaraziv kemezɨ, me sel givese. Ezɨ me me ataghizɨ, me zui.

Berian nguibamɨn itir Judabar arazir aghuim

10 Ezɨ amɨnim pɨrima, Kraisɨn adarazi zuamɨra aning amadazɨ aning Berian nguibamɨn ghu. Aning ghua otivavɨra Judabar dɨpenir God ko mɨgeimɨn aven ghu. 11 * *Berian Judaba, men araziba ko men nɨghnɨziba bar dera. Me Polɨn mɨgɨrɨgɨaba baraghasa bar ifonge. Egha me Polɨn mɨgɨrɨgɨabar mɨngariba abɨgh bar dagh fofoghasa zurara Godɨn Akamɨn Osiziribar gari. Me kamaghɨn foghasa, Polɨn mɨgɨrɨgɨaba, da guizɨn mɨgɨrɨgɨaba, o? Kamaghɨn, me Tesalonikan itir Judabar arazibagh afira. 12 Ezɨ Judan avɨriba nɨghnɨzir gavgavim Polɨn mɨgɨrɨgɨabar iti. Ezɨ uaghan Grighɨn amizir ziaba itir maba ko Grighɨn gumazir avɨriba sara aningɨn gɨn zui.

13 * *Ezɨ Judan gumazir Tesalonikan itiba orazi, Pol Berian ikia Godɨn akam akuri. Ezɨ me uaghan Berian otivigha gumazamizir kabar nɨghnɨzim gasɨghasɨgha men navibagh inifi. 14 Ezɨ Kraisɨn adarazi zuamɨra Pol amadazɨ an ongarir mɨriamɨn ghu. Sailas ko Timoti Berian ikiavɨra iti. 15 Ezɨ Polɨn akua zuir gumaziba, ghua Atensɨn anetɨ. Ezɨ Pol, Sailas ko Timoti zuamɨra a bativasa, an aning bagha akam isa me ganɨngi.

Pol Atensɨn ikiava akam akuri

16 Egha Pol Atensɨn ikia Sailas ko Timoti bagha mɨzuai. Egha a gari, Atensɨn nguibar ekiamɨn aven marvir guaba bar izɨfa. Ezɨ Pol bar osemegha an muriam bar ikufi. 17 * *Egha a bizir kam bagha God ko mɨgeir dɨpenibar aven a Judaba ko Grighɨn Godɨn atiatia itir gumazamiziba sara mɨgei. Egha uaghan bizibagh ivezir danganimɨn zurara gumazir pura iza otivibav gei. 18 Ezɨ Epikurian ko Stoikɨn gumazir fofoziba itiba, me Pol ko uari adosi. Marazi kamaghɨn mɨgei, “Onganir mam tizibav gei?” Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “A ti aser igharazibar akam akuri.” Pol Iesus ua dɨkavizir bizimɨn Akar Aghuim akurima, kamaghɨn me mɨgɨrɨgɨar kabar a gami.†

19-20 Egha me a inigha Atensɨn garir gumazir dapanibar tongɨn ghua me mɨghsɨamɨn Areopagus uari akuvagha iti. Egha me kamaghɨn Pol mɨgei, “Nɨ nɨghnɨzir e fomɨra tong oraghizir puvatɨzibav gei. E dar mɨngarim gɨfoghasa ifonge. Kamaghɨn e foghasa, kar nɨghnɨzir igiar manam, nɨ an gumazamizibar sure gami. Nɨ e mɨkɨm.” 21 (Atensɨn gumaziba ko Atensɨn azenan itir gumazir izeziba, me zurara pura ikiava nɨghnɨzir igiar otivir kabara mɨgei.)

22 Ezɨ Pol Areopagusɨn Mɨghsɨamɨn tongɨra tugha kamaghɨn mɨgei, “Ia Atensɨn gumaziba! Kɨ ian gari, ia godɨn mɨn asebar gɨn mangasa bar gavgafi. 23 Kɨ arua bar deravɨra bizir ia ziaba febar gani, egha kɨ uaghan ofa gamir dakozir mamɨn gari ziar kam an iti: E fozir puvatɨzir godɨn ofa gamir dakozim. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ, godɨn ia fozir puvatɨgha gɨn zuim, kɨ an akam ia mɨkɨmasa.

24 * **“Godɨn mam iti, a nguazir kam ko an itir biziba bar dar ingari, anarɨra overiam ko nguazimɨn Ekiam. Egha a gumaziba dafaribar ingarir dɨpenibar itir puvatɨ. 25 * *Godɨn kam a uabɨ ikɨrɨmɨrim ko biziba bar gumazamizibagh anɨngi. Egha a bizitamɨn otevezir puvatɨ. Kamaghɨn, e uan dafaribar an akurvagh bizitam damighan kogham. 26 Ezɨ God gumazir vamɨran ingari, egha an ovavir kamɨn a gumazamiziba bar men ingari. Egha me isa nguazimɨn danganiba bar dagh arɨki. Egha a uabɨ me ikiamin ikɨrɨmɨrimɨn dughiaba arɨki. Egha danganir me itiba a me bagha nguazir mɨtaghniaba arɨki. 27 * *God kamaghɨn ifonge, gumazamiziba a buri, an boroghɨn izɨva an apigh, kamaghɨn a bizir kabagh ami. Guizbangɨra God e vaghvagha en saghon itir puvatɨ. 28 * *‘Anarɨra e gamima, e ikiava, aruava egha ikɨrɨmɨrim isi.’ Ezɨ ian fofozir gumazir mabara kamaghɨn mɨkeme, ‘E Godɨn boribara.’‡

29 * *“Kamaghɨn amizɨ, e guizbangɨra an ovavibar ikɨva, egh kamaghɨn nɨghnɨghan kogh suam, God ti golɨn nedazim o silvan nedazim o dagɨabar nedazim. E uaghan kamaghɨn nɨghnɨghan kogh suam, a ti gumazamiziba uari uan dafariba ko uan nɨghnɨzibar ingarizir marvir guatam.

30 * *“Fomɨra gumazamiziba God gɨfozir puvatɨ. Dughiar kamɨn, me fozir puvatɨgha amizir biziba, God dagh nɨghnɨzir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn God Akar Gavgavim anɨga ghaze, nguazir kamɨn danganiba bar dar itir gumazamiziba bar uan navibagh iragh. 31 * *God gumazamizibar arazir kuraba bagh me tuisɨghamin dughiam akɨrigha gɨfa. An arazir aghuimɨn mɨrara a inabazir gumazim, nguazir kamɨn gumazamiziba tuisɨgham. Gumazir kam aremezɨ God a gamizɨ a ua dɨkafi. Bizir kamɨn God e tuisɨghamin ingangarim gumazamiziba bar men akazɨ, me fo, a guizbangɨram otogham.”

32 Egha me ua dɨkavamin mɨgɨrɨgɨam baregha, marazi a dɨpofi. Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “Nɨ dughiatam ua bizir kam mɨkɨmtɨ, e nɨ baraghasa.” 33 Ezɨ Pol me ategha ghu. 34 Ezɨ gumazamizir maba Polɨn nɨghnɨzimɨn gɨn ghua nɨghnɨzir gavgavim an mɨgɨrɨgɨabar iti. Men tongɨn Dionisius, a Areopagus kaunselɨn aven itir gumazir mam. Ezɨ amizir mam, an ziam Damaris, a gumazamizir igharazir maba ko, me uaghan nɨghnɨzir gavgavim Polɨn mɨgɨrɨgɨabar iti.

18

Pol Korinɨn nguibar ekiamɨn Godɨn Akar Aghuim akuri

1 Bizir kabar gɨn, Pol Atens ategha Korinɨn nguibamɨn ghu. 2 * *Egha a Judan gumazir mam bato, an ziam Akwila. An nguibam Pontusɨn Provinsɨn aven iti. A uan amuim Prisila ko, aning mong fomɨra kantri Italin ike, ezɨ Sisar Klodius Judabav gɨa ghaze, me Romɨn nguibar ekiam ategh igharagh mangɨ. Kamaghɨn amizɨ, aning Itali ategha Korinɨn ize. Ezɨ Pol aning ganasa zui. 3 * *Pol uaghan aningɨn mɨrara, selɨn dɨpenibar ingari. Kamaghɨn amizɨ, an aningɨn ganasa ghugha, aning ko ikia egha me ko ingari. 4 Sabatɨn dughiabar, Pol zurara Judaba God ko mɨgeir dɨpenibar ghua me ko uariv gei. A Judaba ko Grighbar nɨghnɨzibar amutɨma, me nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiasa me gakaghori.

5 * *Ezɨ Sailas ko Timoti Masedonia ategha izaghirɨzɨ, Pol dughiabar zurara Godɨn Akar Aghuim akuri. An akar gavgavimɨn kamaghɨn deravɨra Judabagh eghari, Iesus a Krais, Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim. 6 * *Ezɨ Judaba Polɨn akam baraghan aghuagha, mɨgɨrɨgɨar kuraba a ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, a uan korotiamɨn mɨneziba apɨzigha, kamaghɨn me mɨgei, “Kamaghɨn ia Godɨn saghon ikɨ oveghtɨ, mar ian osɨmtɨzimra. Ezɨ kɨ uabɨ osɨmtɨziba puvatɨ. Kɨ datɨrɨghɨn Godɨn Akar Aghuim Kantrin Igharazibar Gumazamiziba me mɨkɨnam.”

7 Ezɨ Pol God ko mɨgeir dɨpenim ategha Titius Jastusɨn dɨpenimɨn ghu. Gumazir kam zurara Godɨn ziam fe. An dɨpenim a Judaba God ko mɨgeir dɨpenimɨn boroghɨn iti. 8 * *Krispus, God ko mɨgeir dɨpenibar garir gumazir dapanim. Ezɨ a uan adarazi ko me nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn iti. Ezɨ Korinɨn gumazamizir avɨrim Polɨn akam baregha, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikia egha rue.

9 * *Ezɨ dɨmagarir mamɨn Ekiam irebamɨn mɨn garir bizimɨn kamaghɨn Pol mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ, nɨ mɨkɨmvɨra ikɨ, egh nɨmɨra ikian markɨ. 10 * *Kɨ nɨ ko iti, nan gumazamizir avɨriba nguibar ekiar kamɨn iti. Kamaghɨn tav pazɨ nɨ damighan kogh, egh nɨ mɨsueghan kogham.” 11 Ezɨ Pol azenir vamɨra ko akuamɨn ikiava, Godɨn Akar Aghuim men sure gami.

12 Galio, Akaian Provinsɨn gavmanɨn gumazir dapanimɨn itima, Judan gumaziba bar dɨkavigha Polɨn apanimɨn gamua a isa kot gatɨ. 13 Me ghaze, “Gumazir kam, a gumazamizibav gɨa ghaze, ‘Ia Moses Osirizir Araziba riaghɨriaghɨva, arazir igharazimɨn Godɨn ziam fɨ.’ ”

14 * *Pol bar men akam ikarvaghasava ami, ezɨ Galio Judabav gei, “Ia Judaba, gumazir kam Rom osirizir araziba abigham, o an arazir kuratam damightɨma, kɨ ian akam baregham. 15 * *Ezɨ ia mɨgɨrɨgɨaba ko ziaba ko ia uan araziba, bagha nɨghnɨgha na bagha izi. Markiam. Ia uari dar kɨrmɨgh. Kɨ bizir kabar kotiaba bareghan kogham.” 16 Kamaghɨn amizɨ, a me amadazɨ, me kot ategha azenan ize. 17 Ezɨ Korinɨn gumaziba, maghɨra Sostenesɨn suira, a Judabar dɨpenir God ko mɨgeimɨn garir gumazir dapanim, egha kotɨn danganim boroghɨra a mɨsosi. Ezɨ Galio bizir me amizir kam gunuira.*

Pol uamategha Antioghɨn nguibam ghu

18 * *Pol dughiar mabar Korinɨn ikegha, Kraisɨn adarazi ategha kurimɨn ghuavanabogha Sirian Distrighɨn ghu. Prisila koma Akwila a ko zui. Dughiar a tɨghar kurimɨn mangamim, a Senkrian ikia God ko akar dɨkɨrɨzir mam gami. Kamaghɨn a uan dapanir arɨzim gise.† 19 * *Ezɨ me Efesus otivigha, Pol Prisila ko Akwila kagh aning ataki. Egha a uabɨ Judabar dɨpenir God ko mɨgeimɨn ghua me ko uariv gei. 20 Ezɨ me dughiar tabar uarir gan ikiasava a mɨgeima, a ghaze, Puvatɨ. 21 * *A me ataghɨragha, akar dɨkɨrɨzim gamua kamaghɨn me mɨgei, “God ifueghtɨ, kɨ ua ia bagh izam.” Egha kurim inigha Efesus ategha ghu. 22 Egha a Sisarian otogha, Jerusalemɨn itir Kraisɨn adarazigh etiasa ghuavanabo. Egha gɨn Antioghɨn nguibamɨn ghuaghirɨ.

23 Pol dughiar mabar Antioghɨn ikegha, Distrik Galesia ko Frigian itir nguibaba bar dagh arua, men nɨghnɨzir gavgavir Iesusɨn itiba gavgavim me ganɨdi.

Apolos Godɨn Akar Aghuim Efesusɨn nguibamɨn anekuri

24 Judan gumazir mam, an ziam Apolos, an Aleksandrian gumazim. A iza Efesusɨn nguibamɨn iti. A bar deravɨra mɨgɨava, Godɨn Akɨnafarimɨn Osiziriba bar dagh fo. 25 * *Me Ekiamɨn tuavimɨn a geghani, ezɨ a gumazamizibar sure damuasa an navim bar a dɨkafi. A bar deravɨra Iesus amizir bizibar me mɨgei. Egha a Jonɨn rurimra fo. 26 * *Egha Apolos Judabar God ko mɨgeir dɨpenimɨn ghugha, atiatir puvatɨgha Godɨn akam akuri. Ezɨ Prisila ko Akwila a baregha a inigha uan dɨpenimɨn ghugha Godɨn tuavim a geghanizɨ, a deravɨra Godɨn tuavim gɨfos.

27 * *Ezɨ Apolos Akaian mangasava amima, Efesusɨn itir Kraisɨn adarasi, gavgavim a ganɨdi, egha a iniasa Akaian suren gumaziba bagha akɨnafarim osiri. Apolos Akaian otozir dughiamɨn, a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir darazi akurvazir ekiam me gami. God men apangkufi, kamaghɨn amizɨ, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. 28 * *Apolos bar gavgavigha gumazamizibar damazibar akam akuri, egha men akaba ikarvagha, Judabar akar kurar me mɨgeiba dɨkabɨri. A Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam akuri, eghtɨ me fogh suam, Iesus a God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, Krais.

19

Pol Efesusɨn akam akuri

1 * *Dughiar kam Apolos Korinɨn ikiavɨra itima, Pol mɨghsɨabar itir nguibabagh arua ghua iza Efesusɨn oto. Egha a kagh suren gumazir maba bato. 2 * *Egha men azara, “Ia faraghavɨra nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itima, Godɨn Duam ia gizɨvaz, o puvatɨ?”

Ezɨ me ghaze, “Puvatɨ, e uaghan tong oraghizir pu, Godɨn Duam iti, o puvatɨ.”

3 * *Ezɨ Pol men azara, “Ia rurir manamra ini?”

Ezɨ me ikara ghaze, “Jonɨn rurim.”

4 * *Ezɨ Pol ghaze, “Jonɨn rurim a navim gɨrazir rurim. Jon gumazamizibav gɨa ghaze, ia nɨghnɨzir gavgavim nan gɨn izamin gumazimɨn ikɨ, a Iesus.” 5 Ezɨ me kamaghɨn oraghizɨ, Pol Ekiam Iesusɨn ziamɨn me rue. 6 * *Ezɨ Pol uan agharimning me gisɨn atɨzɨ, Godɨn Duam me bagha izegha me avara. Ezɨ me nguibar igharazibar akabav gei. Egha Godɨn akam inigha izir gumazibar mɨn Godɨn akam mɨgei. 7 Me bar moghɨra men dɨbobonim 12pla.

8 Ezɨ Pol iakɨnir pumuning ko mɨkezimɨn, a God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven, gumazamiziba akar gavgavibar me mɨgɨa atiatir puvatɨ. A God Bizibagh Ativir Arazimɨn mɨgɨrɨgɨamɨn gun me mɨgɨa, men nɨghnɨziba iraghasa me mɨgei. 9 * *Ezɨ marazir naviba gavgavizɨ, me nɨghnɨzir gavgavim Polɨn akabar ikian aghuagha, gumazamizibar damazibar azenara mɨgɨrɨgɨar kurabar Godɨn Tuavim gami. Ezɨ Pol me ategha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazi inigha ghu. Egha dughiabar zurara Tiranusɨn suren dɨpenimɨn bizibar me mɨgei. 10 * *Pol azenir pumuningɨn kamaghɨn amima, Judaba ko Grighɨn Esian Provinsɨn itiba, me bar Ekiamɨn akam baraki.

Skevan otariba duar kuraba batoghasa

11 * *Egha God mirakelɨn bar gavgavir igiaba Polɨn dafarimningɨn dagh ami. 12 * *Me uaghan inir avɨzir doriba adiziba ko, inir avɨzir maba, me da Polɨn mɨkarzimɨn poegha, da isa ghuava arɨmariabagh arɨzi me ghuamazima, duar kuraba me ataghɨrasi.

13 * *Ezɨ Judan gumazir maba nguibabagh arua duar kuraba batosi. Me Ekiam Iesusɨn ziamɨn duar kurar gumazamizibar aven itiba batoghasa kamaghɨn mɨgei, “Iesusɨn Pol akam akurimɨn ziamɨn, kɨ pamtem nɨ mɨgei, ‘Nɨ azenan izɨ.’ ”

14 Ezɨ Skeva, a Judan ofa gamir gumazir dapanir mam. An otarir 7pla, arazir kam gami. 15 * *Ezɨ dughiar mam, duar kurar mam kamaghɨn me mɨgei, “Iesus, kɨ a gɨfo, egha kɨ Pol, kɨ a gɨfo, ezɨ ia taia?” 16 Ezɨ gumazir duar kuram apazazir kam, uabɨ fegha me mɨkɨnigha puv me mɨsuagharɨki. A mɨzazir kuram me gasima me ghuzibagh rua bibiabara dɨpenim ategha arava azenan ghue.

17 * *Ezɨ Judaba ko Grighɨn gumazir Efesusɨn itiba bizir kam baregha bar atiatingi. Ezɨ Ekiam Iesus an ziam, gumazamiziba bar a pɨrafa. 18 Faragha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba datɨrɨghɨn iza, gumazamizibar damazimɨn uan arazir kurabar gun mɨgei. 19 Ezɨ gumazamizir avɨrir imeziba ko mirakel kurabagh amiba, me uan akɨnafarir mirakelɨn kurabar osiziriba itiba inigha iza, gumazamizibar damazimɨn da tue. Me mirakelɨn kurabar akɨnafarir kabar ivezimɨn dɨbobonim dɨboborima, da 50,000ɨn silvan dagɨabar tu. 20 * *Kamaghɨn amizɨ, Ekiamɨn mɨgɨrɨgɨam nguibaba bar dar zui. Ezɨ gumazamizir avɨrim nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn mɨgɨrɨgɨamɨn itima a pamtem men navibar aven ingari.

Efesusɨn nguibamɨn gumaziba dia Polɨn atari

21 * *Bizir kaba otivigha gɨvazɨ, Pol Godɨn Duamɨn gɨn Masedonian Provins ko Akaian Provins moghɨn mangɨ, Jerusalemɨn otivasa. Egha ghaze, “Kɨ nguibar kamɨn ikeghɨva, gɨn uaghan Romɨn nguibar ekiamɨn mangam.” 22 * *Egha an akurvazir gumazimning, Timoti ko Erastus, an aning isa Masedonian aning amada. Egha a uabɨ mong Esian Provinsɨn ike.

23 * *Dughiar kamra gumazir maba Ekiamɨn Tuavimɨn adarir mɨgɨrɨgɨar dafam gami. 24 * *Ezɨ gumazir mam, an ziam Demitrius. A silvan bizibar ingarir gumazim. A dagɨaba iniasa, aser amizim Artemisɨn dɨpenimɨn mɨn, a dɨpenir dozibar ingarigha, silvan dagh ami. Gumazir avɨriba Demitrius ko ingara dagɨar avɨriba isi. 25 Egha a ko an ingangarir gumaziba ko men ingangarimɨn mɨn amir ingangarir igharazibagh amir gumaziba, men dia. Egha kamaghɨn mɨgei, “Maia, ia fo. E dagɨar ingangarir kam gamua dagɨar dafam isi. 26 * *Ia garava orasi, gumazir kam Pol, gumazamizir avɨrim an akaba bangɨn ira dar gɨn zui. Efesusɨn kaghɨra puvatɨ, Esian Provins bar. A gumazamizibar nɨghnɨzibagh ami, da tuavir igharazibar zui. A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumaziba amir marvir guaba, da guizbangɨra godba puvatɨ. 27 Polɨn akar kam en dagɨar ingangarimɨn ziar aghuim gasɨghasigham. Bizir kamra puvatɨ, uaghan gumazamizibar nɨghnɨzimɨn, Artemisɨn dɨpenim pura bizir kɨnim gavagham. Eghtɨ Artemis uabɨ, me Esian Provins ko nguazir kam bar moghɨra ua asemɨn mɨn an ganan kogham. An marvir guam pura bizir kɨnim gavagham!”

28 Ezɨ me oregha atara maghɨra pamtem mɨgɨa ghaze, “Aser amizim Artemis, an Efesusɨn bar Ekiam!” 29 * *Ezɨ mong gɨn nguibar kamɨn itir gumazamiziba bar nɨgɨnir dafam gami. Egha me bar, Gaius ko Aristarkusɨn suiragha aning a mɨkɨrɨgha, voroghɨra uari akuvir danganir ekiamɨn zuamɨra ivemara ghue. Aning, Masedonian gumazir Pol koma aruimning. 30 Pol uabɨ gumazamizir okoruamɨn tongɨn mangasa nɨghnɨsi. Ezɨ Kraisɨn adarazi an anogorosi. 31 * *Ezɨ uaghan Efesusɨn gavmanɨn gumazir maba, me Polɨn namakaba, me a bagha akam amaga pamtem a gakaghora ghaze, a danganir ekiar gumazamiziba uari akuvimɨn mangan markɨ.

32 Ezɨ uari akuvazir gumazamiziba me okam nɨghnɨsi, marazi bizir mam mɨgɨa dei, ezɨ marazi bizir igharazim mɨgɨa dei. Gumazir avɨrim fozir puvatɨ, me tizim bagha iza uari akufa. 33 Ezɨ Judaba, me gumazir mam Aleksanderɨn tɨvazɨ, a ghua faraghavɨra tu. Ezɨ marazi ghaze, Aleksander ti osɨmtɨzimɨn mɨngarim. Ezɨ a uan dafarimra nɨmɨra ikiasa me mɨgei. A men akaba ikarvaghasa.* 34 Ezɨ me fo, a Judan gumazir mam, me bar moghɨra uari inigha dɨa ghaze, “Aser amizim Artemis, an Efesusɨn bar Ekiam.” Men dɨmdiam auan pumuningɨn ghu.

35 Ezɨ Efesusɨn nguibar ekiamɨn kuskus gumazir okoruar kam me amɨnivagha kamaghɨn me mɨgei, “Efesusɨn gumazamiziba, nguazir kamɨn gumazamiziba bar fo. Artemisɨn marvir guam overiamɨn ikegha kagh suiaghɨrɨ. Ezɨ Efesusɨn nguibar ekiam, an Artemisɨn dɨpenim ko an marvir guamɨn garir nguibam. 36 E fo, gumazitam akar kabar ghuaraghan kogham. Kamaghɨn ia nɨmɨra ikɨ, zuamɨra bizitam damuan markɨ. 37 Ia gumazir kamning inigha kagh ize. Aning Artemisɨn dɨpenimɨn bizitam okemezir puvatɨ. Egha aning Artemisɨn ziam gasɨghasɨghizir puvatɨ. 38 Demitrius ko ingarir gumaziba, me osɨmtɨzitam gumazitamɨn ikɨtɨ, kotiaba ko gumazir kotiaba baraziba iti. Me men osɨmtɨzim kotiamɨn anekɨram. 39 Ka kot puvatɨ. Egh ia osɨmtɨzitaba ua ikɨva, ia kotɨn dughiamɨn dar kɨr. 40 Kamaghɨn amizɨ, gavmanɨn gumaziba bizir datɨrɨghɨn otozir kam baregh, egh e isɨ kot datɨgham. Kamaghɨn e pamtemɨn atara amizir bizir kam bagh, me e damightɨ e ivezegham. E amizir bizir kamɨn mɨngariba puvatɨ. Me bizir kam bagh azaraghtɨ e mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨaba puvatɨ.” 41 A kamaghɨn mɨkemegha gumazamiziba amadazɨ me ghue.

20

Pol Provins Masedonia ko kantri Grighɨn zui

1 Ezɨ gumazamizibar arareba ko dɨmdiaba gɨvazɨma, Pol gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba, men diazɨ me iza uari akufa. Ezɨma an akar mabar me mɨgɨa ghaze, me tuivigh gavgavigh. Egha a men dafariba suigha me ategha Masedonian ghu. 2 Egha Pol nguibar kabagh arua akar avɨrir men navibar amutɨ, me tuivigh gavgavighamibav gei. Egha a gɨn ghua Grighɨn kantrin oto. 3 Egha a iakɨnir pumuning ko mɨkezimɨn Grighɨn iti. Pol kurim inigha Sirian mangasava amima, Judaba a mɨsoghamin mɨgɨrɨgɨar mam akɨri. Kamaghɨn amizɨ, a uamategha Masedonian ghu. 4 * *Pol zuima, Berian gumazim, Sopater, a Pirusɨn otarim, an gɨn zui. Ezɨ Aristarkus koma Sekundus, aning Tesalonikan gumazimning. Ezɨ Gaius, nguibar ekiam Derben gumazim. Ezɨ Timoti ko Esian gumazir pumuning, Tikikus koma Trofimus, aning Provins Esian gumazimning, me bar moghɨra Pol ko ghue. 5 Gumazir kaba faragha ghuava Troasɨn nguibamɨn e bagha mɨzua iti. 6 Ezɨ e Filipain ikiavɨra itima, Yis puvatɨzir Bretɨn Dughiaba gɨvazɨ, e kurim inigha Filipai ataki. Ezɨ 5plan dughiaba ua gɨvazɨ e ghua Troasɨn gumazir e bagha mɨzuaiba batifi. Egha 7plan dughiaba Troasɨn iti.*

Pol Troasɨn nguibamɨn Yutikus gamizɨ a ua dɨkafi

7 * *Wighɨn kamɨn faragha zuir aruemɨn, e bret abɨagharigha damasa iza uari akufa. Ezɨ Pol amɨmzaraghan mangasa, kamaghɨn amizɨ, an akam akura ghuavɨra ikia dɨmagarir arɨzimɨn tu.† 8 Ghuriar e uari akuvazir pɨn itir kam, lamɨn avɨriba an iti. 9 Ezɨ winduan aperaghav itir gumazir igiam, an ziam Yutikus, an osemegha akuava ongani. Pol mɨgɨavɨra itima, Yutikus pɨn ikegha degha nguazim girɨ. Ezɨ me ghua a gaghuigha an garima, a bar areme. 10 * *Ezɨ Pol uaghira a gisɨn ghua a muigha kamaghɨn mɨgei, “Ia atiatingan markɨ. An angamɨra iti.”

11 Egha Pol ghuriar pɨn itimɨn ghuavanabogha, bret abɨagharigha gumazamiziba ko me da api. Pol me mɨgɨa ghuavɨra itima amɨnim tirazɨ a me ategha zui. 12 Ezɨ me gumazir igiar angamɨra itim inigha an dɨpenimɨn ghua bar akonge.

Pol Troas ateghava uan suebar Miletusɨn nguibamɨn zui

13 Ezɨ e Pol ategha faragha kurim inigha Asosɨn nguibamɨn zui. E ghaze, e Asosɨn Pol batogh a inigh kurimɨn mangam. Pol uabɨ ghaze, kɨ tuavimɨn mangam. 14 Ezɨ Pol Asosɨn e batogha e ko kurir kam inigha Mitilinɨn nguibamɨn ghue. 15 Egha amɨmzaraghan e kurimɨn ghua Kiosɨn Arighatɨzimɨn otifi. Dughiar kamɨn gɨn e ghua Samosɨn nguibamɨn otogha, dughiar abuananamɨn e ghua Miletusɨn nguibamɨn oto. 16 * *Pol dughiar avɨribar Esian Provinsɨn ikian aghua, a zuamɨra mangasa. A Jerusalemɨn otoghɨva, Pentikosɨn Dughiar Ekiamɨn ganasa ifonge. Bizir kam bagha an Efesus azovagh mangasa nɨghnɨzir mam gami.‡

Pol ko Efesusɨn Kraisɨn adarazir gumazir dapaniba

17 * *E ghua Miletusɨn otogha, Pol Efesusɨn Kraisɨn adarazir gumazamizir dapaniba bagha akam amada.§ 18 * *Ezɨ me iza otivizɨma, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia kɨ amir arazibagh fo, kɨ dughiar faragha ghuzimɨn Esian Provinsɨn izegha arazir kabagh amua, iza datɨrɨghɨn tu. 19 * *Judaba na mɨsoghasa mɨgei. Kamaghɨn kɨ bar uabɨ dɨkabɨragha, osɨmtɨziba ko terim sara Ekiamɨn ingangarim gami. 20 Ia kamaghɨn fo, kɨ ian akurvaghamin akatamɨn ia mɨkɨmsɨ ia mɨkɨmam, kɨ atiatir puvatɨ. Egha kɨ vaghvagha ian dɨpeniba ko azenara ian sure gami. 21 Kɨ akar gavgavimra Judaba ko Grighɨn gumazamizibav gɨa ghaze, ia uan navibagh iragh, uan arazir kuraba ateghɨva Godɨn gɨn mangɨ, egh nɨghnɨzir gavgavim e uan Ekiam Krais Iesusɨn ikɨ.

22 * *“Ia oragh, Godɨn Duar nan aven itim, a datɨrɨghɨn Jerusalemɨn mangasa puvɨra na mɨgei. Ezɨ kɨ fozir puvatɨ, bizir manatam munagh na batogham. 23 * *Kɨ kamaghɨn fo, nguibar ekiar kɨ zuiba bar Godɨn Duam na mɨgɨa ghaze, kalabusba ko osɨmtɨziba na mɨzua iti.

24 * *“Ezɨ kɨ uan mɨkarzir angamɨra itim gɨnɨghnɨzi, a pura bizim. Ekiam Iesus ingangarir mam na ganɨngi. Ezɨ ingangarir kam kamakɨn, kɨ bizitam iniasa ivemari. Mati gumazim uan ivemarim a gɨvasava ami, kamaghɨra kɨ uaghan uan ingangarim agɨvasa bar ifonge. Ingangarir kam kamakɨn, God uan apangkuvim gumazamiziba bar men akakaghasa. Ezɨ kɨ bizir kabar akam akuri.

25 “Ezɨ ia oragh. Kɨ ian tongɨn ikia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn akam akuragha arui. Egha kɨ fo, datɨrɨghɨn ia ua nan guamɨn apighan kogham. 26-27  *Bizir kam bagha kɨ atiatir puvatɨgha Godɨn nɨghnɨziba bar ia mɨgei. Kamaghɨn amizɨma, datɨrɨghɨn kɨ bar deraghvɨra ia mɨkɨmasa, gumazitam ian tongɨn oveghtɨ, kar ian osɨmtɨzim. 28 * *Ia uari uari bagh ganɨva, egh uaghan Godɨn gumazamizibar gan. Godɨn Duam Godɨn gumazir nɨghnɨzir gavgaviba iti, a bar dar ganasa ia mɨsefe. Ia gumaziba gari gumazibar mɨn ikɨ, ia Kraisɨn adarazir gan. God uabɨ uan Otarimɨn ghuzimɨn me givese. 29 * *Kɨ kamaghɨn fo, kɨ gɨn ia ategh mangɨghtɨ, gumazitaba afiar atiabar mɨn ian tongɨn izam. Ezɨ afiar atiaba sipsipbagh asɨghasɨzi moghɨn, gumazir kaba ian gari darazigh asɨghasɨgham. 30 * *Eghtɨ ian tongɨn tarazi, dɨkavigh guizɨn akam giragh nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir daraziv kɨmtɨ, me men gɨn mangam. 31 * *Kamaghɨn amizɨ, ia uari bagh gan. Kɨ azenir pumuning ko mɨkezimɨn amizir araziba, ia dagh nɨghnɨgh. Kɨ arueba ko dɨmagaribar, teriba sara, zurazurara nɨghnɨzir aghuiba vaghvagha ia mɨgɨa, tong mɨtetam atɨzir puvatɨ. Egha ghaze, ia uari bagh ganigh.

32 * *“Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn ia isa Godɨn dafarim gatɨ, eghtɨ an apangkuvimɨn akam ia damutɨ, ia gavgavigham. Egh gɨn apangkuvimɨn akar kam, bizir aghuiba ia danɨngɨva, ia ko Godɨn damazimɨn zuezir gumazamiziba sara danɨng, akurvazir aghuibar gumazamizir Godɨn damazim zuezibar tongɨn gɨn ia danɨngam.

33 * *“Kɨ tavɨn silva ko gol ko inibagh ifongezir puvatɨ. 34 * *Ia uari kamaghɨn fo, nan dafarir kamning, kɨ uabɨ ua bagha ingarir biziba isa uabɨn akurvagha, egha na ko ingarir darazir akurvasi. 35 * *Ezɨ kɨ amizir ingangariba bar, kɨ kamaghɨn ian aka, e pamtemɨn ingangarir arazimɨn gɨn mangɨ, egh kamaghɨn, e ingaran iburazir gumazibar akurvagham. Egh ia Ekiam Iesus, a uabɨ mɨkemezir akam gɨnɨghnɨgh, ‘Nɨ bizir aghuarim munav ganɨdir arazim, a bar dera. Egha a nɨ ua baghavɨra biziba isir arazim gafira.’ ”

36 * *Egha Pol akar kam mɨkemegha, me ko me bar moghɨra teviba apɨrigha, gumazir dapaniba ko, me God ko mɨgei. 37 Ezɨ me bar aziava a muigha an tori. 38 * *Ezɨ Pol me mɨgɨa ghaze, “Ia ua nan guamɨn ganighan kogham.” Ezɨ bizir kam bagha, me bar osemegha bar nɨghnɨghava avenge. Egha Polɨn akua, kurimɨn anemangasa zui.

21

Pol kurimɨn Jerusalemɨn zui

1 Egha e, Efesusɨn Kraisɨn adarazir gumazir dapaniba, ataghɨragha bar oseme. Egha e kurim inigha Kosɨn Arighatɨzim baghavɨra zui. Egha amɨmzaraghan, e Rodesɨn Arighatɨzimɨn ghue. Egha Rodes ategha Pataran nguibamɨn ghue. 2 Egha e Pataran kurir mam bato. A Finisian zuima, e an bɨnigha zui. 3 Egha e Saiprusɨn Arighatɨzimɨn gara, agharir kɨriamɨn amadaghan a gitagha ghua, Sirian Provinsɨn zui. Egha Tairɨn nguibamɨn aghegha kurimɨn itir biziba kagh dar arighasa. 4 * *E kagh Kraisɨn adarazir apigha me ko 7plan aruebar ike. Ezɨ Godɨn Duam me mɨkemezɨ me Pol mɨgɨa ghaze, nɨ Jerusalemɨn mangan kogham. 5 Ezɨ kurim Tair ataghɨraghasava amima, Kraisɨn adarazi uan amuiroghboriba ko, en akua nguibar ekiamɨn azenan zui. Egha ongarir dadarimɨn e teviba pɨrigha God ko mɨgei. 6 * *Ezɨ e me ko uan dafaribar suigha, e kurim inigha zuima, me uamategha uan dɨpenibar zui.

Godɨn akam inigha izir gumazim Agabus akar mam Pol ganɨngi

7 Ezɨ e Tair ategha Tolemesɨn nguibamɨn otivigha, dughiar aghuim Kraisɨn adarazigh anigha, me ko aruer vamɨran ike. 8 * *Egha amɨmzaraghan e me ategha Sisarian nguibar ekiamɨn otivigha ghua, Filipɨn dɨpenimɨn iti. Filip Ekiamɨn Akar Aghuim akurir gumazir mam. Egha a 7plan gumazir aposelbar akurvazir gumazamizibar mav. 9 * *A guivir igiar pumuning ko pumuning iti, egha me Godɨn akam inigha izir amizibar mɨn akam akuri.

10 * *E mong dughiar maba Sisarian ikezɨ, Godɨn akam inigha izir gumazir mam, Agabus, a Judian Distrighɨn ikegha Sisarian izaghirɨ. 11 * *Egha a en bighan izava Polɨn letiam uan dafarimning ko suemning ikegha kamaghɨn mɨgei, “Godɨn Duam kamaghɨn mɨgei, ‘Kamaghɨra Judan Jerusalemɨn itiba, letɨn kamɨn ghuavim ikeghɨva a isɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar anɨngam.’ ”

12 * *E kamaghɨn oregha, e ko Sisarian gumazamiziba Jerusalemɨn mangan koghasa Pol gakaghori. 13 * *Ezɨ Pol me ikaragha kamaghɨn mɨgei, “Ia tizim bagha aziava nan navim gamima a ikufi? Me na ikɨsɨ, a dera. Kɨ uaghan Ekiam Iesusɨn ziam bagh Jerusalemɨn aven aremegham, a dera.”

14 Pol bar gavgavizɨma e tagha anetegha kamaghɨn mɨgei, “Bizir tizim Ekiam a damusɨ ifongegh, an a damu.”

Pol Judian kalabusɨn itima
me an kotiam barasi

(Sapta 21:15--26:32)

Pol ghua Jerusalemɨn oto

15 Egha gɨn e bizibar kɨrigha Jerusalemɨn ghuavanabo. 16 Ezɨ Sisarian itir Kraisɨn adarasi, men marazi en akua ghua Nasonɨn dɨpenimɨn e ikiamin naghɨn e atɨ. A Saiprusɨn gumazir bar faraghavɨra Iesus gɨfogha an gɨn zuim.

17 Egha e Jerusalemɨn otozɨma, Kraisɨn adarazi e bagha bar akonge. 18 * *Egha amɨmzaraghan, Pol en marazi ko Jemsɨn ganasa zui. Dughiar kamɨn siosɨn gumazamizir dapaniba bar, uaghan iti. 19 * *Pol dughiar aghuim me ganigha, Ekiam Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn an dafarimɨn amizir biziba bar dar gun me mɨgei.

Gumazir dapaniba Godɨn Dɨpenimɨn mangasa Pol mɨgei

20 * *Ezɨ Kraisɨn adarazir gumazir dapaniba kamaghɨn oregha Ekiamɨn ziam fe. Egha me Pol mɨgɨa ghaze, “En anav, nɨ fo Judan gumazamizir bar avɨriba nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn iti. Egha me bar Moses Osirizir Araziba bagha gavgafi. 21 * *Ezɨ gumazir maba me mɨgɨa ghaze, Pol Judan gumazir Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn itiba Moses Osirizir Arazibar gɨn mangan men anogorosi. Egha ghaze, ia uan boribar mɨkarzir mogomebar iniba aghoran markɨ, egh Judaba e uan arazibar amuan markɨ. 22 E fo, nɨ izezɨ, me oregham, eghtɨ e ua manmaghɨn damuam? 23  *Nɨ kamaghɨn damu. Kagh e ko itir gumazir pumuning ko pumuning God ko akar dɨkɨrɨzir gavgavir mam gami. 24 * *Nɨ me inigh ia Godɨn damazimɨn zueghsɨ, arazir kam damu. Egh me uan dapanir arɨzibagh isamin ofaba, nɨ adagh ivezam. Nɨ kamaghɨn damightɨma, gumazamiziba bar fogh suam, ka ti akar ifavaritam, ezɨ nɨ uaghan Judan Arazibagh ami.* 25  *Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizir Iesusɨn gɨn zuiba, e akɨnafarir mamɨn uan nɨghnɨzim osirigha me bagha fomɨra anemada. Egha me mɨgɨa ghaze, ia marvir guabar ofa gamir asɨzibar aman markɨ. Egh ia uaghan asɨzir ghuziba itiba koma asɨzir me fɨragharim dafa mɨsozibar aman markɨ, egh uari isɨ dakuva arazir kurabar amuan markɨ.”

26 * *Kamaghɨn amizɨ, Pol tagha ghua gumazir kaba ini. Egha amɨmzaraghan, me ghua arazir Godɨn damazimɨn zueghamim, a me ko a gamigha, Godɨn Dɨpenir mɨriamɨn aven ghua ofa gamir gumazibav gɨa ghaze, dughiar manamɨn e Godɨn damazimɨn zueghamin arazimɨn dughiam gɨvaghtɨ, me e bagh vaghvagh ofa damuam.

Judan gumaziba Godɨn Dɨpenimɨn Polɨn suira

27 * *Ezɨ dughiar 7pla gɨvasava amima Judan gumazir Esian Provinsɨn itiba Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven Polɨn api. Egha gumazamizibar navibagh inivima me Polɨn suiragha kamaghɨn dɨa mɨgei, 28 * *“Israelɨn gumaziba, ia en akuragh! Gumazir kam, en gumazamizibagh asɨghasɨghasa, gumazir igharaziba ko nguibar igharaziba bar men sure gami. Egha Moses Osirizir Araziba ko Godɨn Dɨpenim gasɨghasɨgha mɨgei. A uaghan Grighɨn gumaziba inigha Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghua, God ua bagha inabazir Dɨpenim gamima a Godɨn damazimɨn mɨze.” 29 * *(Me faragha Efesusɨn gumazim Trofimusɨn garima, a Pol ko nguibar ekiamɨn aven arui. Ezɨ me kamaghɨn nɨghnɨsi, Pol a inigha Godɨn Dɨpenim avɨnizir dɨvazimɨn aven ghu.)

30 Ezɨ nguibar ekiamɨn gumazamiziba bar naviba me ginivima, me tintinibar ivemara izi. Egha Godɨn Dɨpenimɨn mɨriamɨn Polɨn suiragha a kurugha zui. Egha me zuamɨra Godɨn Dɨpenimɨn mɨriamɨn tiar akar ekiaba ase.†

Romɨn mɨdorozir gumaziba Polɨn suira

31 Egha Judan gumazamiziba aremeghamin mɨdorozim Pol gamima Romɨn mɨdorozir gumazibar ekiam oraki. Ezɨ mɨgɨrɨgɨam ghua kamaghɨn a bato, Jerusalemɨn gumazamiziba uariv sosi. 32 Ezɨ a zuamɨra mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanir maba ko, mɨdorozir gumaziba inigha me ivemara danganir gumazamizir avɨrim iti naghɨn zui. Ezɨ Pol mɨsozir gumaziba mɨdorozir gumazir ekiam ko an gumazibar ganigha Pol ataki.

33 * *Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim iza Polɨn suiragha mɨdorozir gumazibav geima, me senɨn pumuningɨn a ike. Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim, Judan gumazibar azara, “Kar tina, egha a tizim gami?” 34 Ezɨ avɨrir ekiar kamɨn aven me pura tintinimɨn bizibav gei. Me nɨgɨnir dafam gamima, mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim deragha bizitam baragha a gɨfozir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, a uan mɨdorozir gumazibav kemezɨma, me a inigha uan dɨpenimɨn ghu. 35 Pol dɨpenir kamɨn adɨrɨziamɨn otivasava amima gumazamiziba a mɨsoghasa bar kaghɨram anerɨsi. Ezɨ mɨdorozir gumaziba a gisaghpu. 36 * *Ezɨ gumazamizir avɨrir men gɨn zuiba dia kamaghɨn mɨgei, “A mɨsueghtɨ, an aremegh!”

Pol uan nɨghnɨzir gavgavimɨn gun Judabagh eghari

37 Ezɨ me Pol inigha mɨdorozir gumazibar dɨpenimɨn aven mangasava amima, a Grighɨn akamɨn men gumazir dapanimɨn azara, “Kɨ bizitam nɨ mɨkɨmam, o?”

Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim an azara, “Nɨ Grighɨn akam mɨgei? 38 * *Kɨ ghaze, nɨ Isipɨn gumazim, nɨ fomɨra gavman ko mɨsogha, 4,000plan gumazir kuraba inigha ghua gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. Nɨ gumazir kam?”

39 Ezɨ Pol kamaghɨn mɨgei, “Puvatɨ. Kɨ Judabar gumazim, kɨ Silisian Distrighɨn aven itir nguibam Tarsusɨn gumazim. Kɨ ziam itir nguibar ekiamɨn gumazim. Kɨ nɨ azai, nɨ nan amamangatɨghtɨ, kɨ akatam gumazamizibav kɨmasa.”

40 Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim a mɨkemezɨ, Pol adɨrɨziamɨn tugha uan dafarimra gumazamiziba aminifa. Ezɨ me bar moghɨra nɨmɨra itima, a Hibrun akamɨn me mɨgei.

22

1 “Nan adarazi ko nan afeziaba, ia oragh. Kɨ datɨrɨghɨn deravɨra ia geghanam. Kɨ osɨmtɨzitam gamizir puvatɨ.”

2 Ezɨ me a barazima, a Hibrun akam me mɨgeima, me bar nɨmɨra iti. Ezɨ Pol kamaghɨn mɨgei, 3 * *“Kɨ Judan gumazir mam, nan amebam Silisian Distrighɨn, Tarsusɨn nguibamɨn na bate. Ezɨ kɨ Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ikiava aghungi. Kɨ Gamalielɨn dafarimɨn itima, a en ovavibar arazibar nan sure gamizɨ, kɨ bar deravɨra dagh fo. Egha ia datɨrɨghɨn ami moghɨn kɨ Godɨn gɨn mangasa bar gavgafi. 4 * **Kɨ faragha gumazamizir nɨghnɨzir gavgaviba itiba, me Tuavir Kamɨn zuima, kɨ me gasɨghasɨsi. Egha kɨ men suigha senbar me ikiava kalabus garɨsi. 5 * *Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim ko Judan kotɨn aven itir gumazir aruaba bar nan arazibagh fo, me dar gun ia mɨkɨmam. Me Judan Damaskusɨn itir en darazi bagha osirizir akɨnafariba na ganɨngi. Ezɨ kɨ ghaze, kɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgaviba itir Tuavir Kamɨn gɨn zuiba, kalabusbar mɨn me inigh Jerusalemɨn izɨva, mɨzaziba me danɨngam. Egha kɨ bizir kam bagha Damaskusɨn ghu.”

Pol manmaghɨn amigha datɨrɨghɨn Iesus bagha nɨghnɨzir gavgavim an iti

(Aposel 9:3-19; 26:12-18)

6 * *Pol mɨgɨa ghua, ua kamaghɨn me mɨgei, “Kɨ aruer arɨzimɨn Damaskusɨn boroghɨra zuima, angazangarir gavgavim Godɨn Nguibam ikia bar na gisira. 7 Ezɨ kɨ nguazim girɨgha orazima, tiarir mam na mɨgei, ‘Sol! Sol! Nɨ manmaghsua na gasɨghasɨsi?’

8 “Ezɨ kɨ an azara, ‘Ekiam, nɨ tina?’

“Ezɨ tiarir kam na ikara, ‘Kɨ Nasaretɨn gumazim Iesus, nɨ na gasɨghasɨsi.’ 9 Ezɨ na ko zuir darasi, me angazangarimɨn ganigha, me mɨgɨrɨgɨam baragha deragha fozir puvatɨ, tina na mɨgei.

10 “Ezɨ kɨ azara, ‘Ekiam, kɨ manmaghɨn damuam?’

“Ezɨ Ekiam na mɨgei, ‘Nɨ dɨkavigh Damaskusɨn mangɨ. Eghtɨ gumazitam munagh, kɨ nɨ bagha mɨsevezir ingangariba bar, dar nɨ mɨkɨmam.’ 11 Ezɨ angazangarir kam nan damazimning okavizɨ, kɨ garir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, na ko itir darazi me uan dafaribar nan suigha Damaskusɨn ghu.

12 * *“Ezɨ gumazir mam, an ziam Ananaias, a God baghavɨra ikiava, egha Moses Osirizir Araziba bar deraghavɨra dar gɨn zui. Ezɨ Judan Damaskusɨn itir darasi, me a mɨgɨa ghaze, a gumazir aghuim. Ezɨ a iza nan gari. 13 A iza nan boroghɨn tugha, kamaghɨn na mɨgei, ‘Nan aveghbuam, Sol, nɨn damazimning ua deragh.’ Ezɨ dughiar kamra, kɨ maghɨra an gari.

14 * *“Ezɨ Ananaias na mɨgei, ‘En ovavibar God uan nɨghnɨzim gɨfoghasa nɨ ginaba. Nɨ Gumazir arazir aghuibagh amir kamɨn ganɨva, an akamɨn otivir mɨgɨrɨgɨaba baragh. 15 * *Nɨ an akam akun, egh ganigha oraghizir bizibar gun gumazamiziba bar me mɨkɨmam. 16 * *Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ tizibav zuai? Nɨ dɨkavigh ruegh, an ziamɨn diaghtɨma a nɨn arazir kuraba gɨn amadagh.’ ”

God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagha Pol amada

17 Egha Pol mɨgɨa ghua ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Kɨ gɨn uamategha Jerusalemɨn izegha, Godɨn Dɨpenimɨn aven ikia God ko mɨgɨa irebamɨn mɨn bizimɨn gari. 18 * *Kɨ Ekiamɨn garima a na mɨgei, ‘Nɨ zuamɨra dɨkavigh Jerusalem ategh mangɨ. Nɨ kagh nan akam akuntɨma, me a bareghan kogham.’

19 * *“Ezɨ kɨ a ikaragha ghaze, ‘Ekiam, gumazir kaba me uari fo, kɨ God ko mɨgeir dɨpenibar ghua gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim nɨn itibar suigha me kalabus garɨgha, me mɨsosi. 20 * *Ezɨ nɨn akam akurir gumazir kam Stiven, me a mɨsoghezɨ an areme. Kɨ an boroghɨn tughav ikia, uan damazimɨn arazir kamɨn garima a dera. Ezɨ kɨ Stiven mɨsoghezɨ an aremezir adarazir korotiar ruaribar gari.’

21 * *“Ezɨ Ekiam kamaghɨn na mɨgei, ‘Nɨ mangɨ. Kɨ saghon itir gumazamizir Kantrin Igharazibar Itiba bagh nɨ amangam.’ ”

Pol mɨdorozibar gumazibav gɨa ghaze, kɨ Romɨn gumazim

22 * *Ezɨ gumazamizir avɨrim Polɨn mɨgɨrɨgɨaba baragha ghua mɨgɨrɨgɨar kam gami, a Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagh mangasa. Ezɨ Judaba maghɨra tiariba akara, a dagarvasi, “E a mɨsueghtɨ an aremeka! Gumazir kamaghɨn amim nguazimɨn ikian kogham.”

23 Egha me dagarvagha uan korotiaba makurava nguazir mɨnemniaba pɨn da akuri. 24 Ezɨ Romɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim, uan mɨdorozir gumazibav geima, me Pol inigha uan dɨpenibar ghue. A kamagh deragh foghasa, manmaghɨn amizɨ me kamaghɨn Pol dagarvasi. Kamaghɨn a bizir kam gɨfoghasa, uan mɨdorozir gumazibav keme, ia a fozoregh an azangsɨgh. 25 * *Ezɨ me Polɨn soroghafariba ikegha a fozoroghasa. Ezɨ Pol gari, Romɨn mɨdorozir gumazir 100plan garir gumazir dapanim tughav itima, Pol an azara, “Romɨn gavman osirizir arazitam, Romɨn kantrin gumazitam damuasa ian amamangatɨ, o puvatɨ? Kɨ Romɨn gumazim. Ia na kotiam gatɨzir puvatɨgha egh na fozoroghasa.”*

26 Ezɨ mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim kamaghɨn oregha, Romɨn mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ manmaghɨn damuam? Kar Romɨn gumazim.”

27 Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim Pol bagha ghua an azara, “Nɨ na mɨkɨm, nɨ Romɨn gumazimra?”

Ezɨ Pol a ikaragha ghaze, “Are, kɨrara.”

28 Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim kamaghɨn mɨgei, “Kɨ ivezir dafam gamigha, egha Romɨn gumazimɨn oto.”

Ezɨ Pol kamaghɨn a mɨgei, “Nan afeziam, a Romɨn gumazim, ezɨ kɨ Romɨn gumazim.” 29 * *Ezɨ an azangsɨghasava amir gumaziba me kamaghɨn oregha, zuamɨra uarigh ekuigha saghuiamɨn tuivighav iti. Ezɨ mɨdorozir gumazibar gumazir dapanir senɨn Pol ikezim a fo, Pol Romɨn gumazimra. Kamaghɨn amizɨ, a uaghan atiatingi.

Pol Judan kotɨn aven akam akuri

30 Ezɨ amɨmzaraghan mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim bar deragh foghasa, Pol arazir kurar manam gamizɨ, Judaba a mɨgei. Ezɨ a Polɨn senba fɨrigha, Godɨn ofa gamir gumazir ekiaba ko Judan kotɨn aven itir gumaziba bar men diazɨ, me iza uari akufa. Ezɨ a Pol inigha ghuaghira men damazimɨn anetɨzɨ a tughav iti.

23

1 * *Egha Pol dɨkɨravɨra Judan kotɨn aven itir gumazibar garava kamaghɨn me mɨgei, “Nan adarasi, kɨ ingangarir God baghava amizim, kɨ bar deravɨra a gamua iza datɨrɨghɨn tu. God nan nɨghnɨzibagh fo, kɨ uan araziba deravɨra da tuisɨgha arazir aghuimɨn gɨn zui.” 2 * *Pol kamaghɨn mɨkemezɨ, ofa gamir gumazibar dapanim, Ananaias, Polɨn akam mɨsoghasa an boroghɨn itir gumazibav gei.

3 * *Ezɨ Pol kamaghɨn a mɨgei, “God uaghan nɨ mɨsuegham! Nɨ mati dɨpenir bɨrir kuram, me azenan aneghefe. Eghtɨ me aven an kuramɨn ganan kogham. Nɨ magh aperaghav ikia Moses Osirizir Arazibagh isɨn tugha na kot garɨsi. Egha nɨ na mɨsoghasa mɨgeir mɨgɨrɨgɨamɨn nɨ uabɨ Moses Osirizir Arazim gasɨghasɨsi.”*

4 Ezɨ Polɨn boroghɨn tuivighav itir gumaziba kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim akar kuramɨn a mɨgei.”

5 * *Ezɨ Pol kamaghɨn mɨgei, “Nan adarasi, kɨ kamaghɨn fozir puvatɨ, an ofa gamir gumazir dapanir ekiam. Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim kamaghɨn iti, ‘Ia akar kuratam uan gumazir dapanitam mɨkɨman kogh, an ziam gasɨghasɨghan kogham.’ ”

6 * *Ezɨ Pol fo men marazi Sadyusiba, ezɨ marazi Farisiba. Ezɨ a Judan kotɨn aven itir gumazibar diagha kamaghɨn mɨgei, “Nan adarasi, kɨ Farisin mav, nan afeziam a Farisin gumazim. Nan nɨghnɨzir gavgavim kamakɨn, ovengeziba ua dɨkavam. Me bizir kam bagha na isa kot gatɨ.”

7 Polɨn mɨgɨrɨgɨam me gamizɨ Farisiba ko Sadyusiba me uari abigha, egha uari adosi. 8 * *(Sadyusiba ghaze, ovengeziba ua dɨkavan kogham, egha uaghan ghaze enselba ko duaba itir puvatɨ. Ezɨ Farisiba ghaze, bizir kaba bar iti.)

9 * *Kamaghɨn amizɨ, adoghodozir dafam otozɨ Judan Arazibagh fozir gumaziba (me Farisiba), me dɨkavigha pamtem mɨgɨa ghaze, “Gumazir kam osɨmtɨziba an puvatɨ. A ti guizbangɨra mɨgei, ensel o duam ti a mɨkemeghama.” 10 Men odorozim bar gavgavizɨma mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim kamaghɨn atiatingi, Judaba Pol mɨsoghɨva a gekutɨ, an asighɨregham. Kamaghɨn amizɨ, a mɨdorozir gumazibav kemezɨ me ghuaghira me da anemɨkegha a inigha mɨdorozir gumazibar dɨpenimɨn ghu.

11 * *Ezɨ amɨnim tirazɨ ua dɨmangan, Ekiam an boroghɨn tugha ghaze, “Nɨ atiatingan markɨ! Nɨ Jerusalemɨn nan gun mɨkemezɨ moghɨra nɨ nan gun Romɨn me mɨkɨm.”

Judaba Pol mɨsueghtɨ an aremeghasa akam akɨri

12 Egha amɨmzaraghan Judan gumaziba uari akuvagha Pol mɨsueghtɨ an aremeghasa God ko akam akɨri. Me kamaghɨn akam akɨra ghaze, “E daghetam o dɨpatam rameghan kogh, mangɨtɨ dughiar Pol aremeghamim otogham.”

13 Akam akɨrizir gumazir kabar dɨbobonim, 40 gafira. 14 Egha me ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba bagha ghua kamaghɨn me mɨgei, “E kamaghɨn akam akɨra ghaze, e Pol mɨsueghtɨ an aremeghtɨ, e gɨn daghetam amam.”

15 * *Ezɨ datɨrɨghɨn ia ko Judan kotɨn aven itir gumaziba, ia mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim kamaghɨn a bagh ifar akam amadagh, “E Polɨn mɨgɨrɨgɨar otevitam deravɨra a gɨfoghasa. Eghtɨ e a bagh pɨragham. A tɨghar izɨ ia bativtɨ, e a mɨsueghtɨ an aremegham.”

16 Me mɨgeima Polɨn amizimɨn otarim oregha ghua mɨdorozir gumazibar dɨpenimɨn Pol mɨkeme.

17 Ezɨ Pol Romɨn mɨdorozir gumazir 100plan garir gumazir dapanimɨn diagha ghaze, “Otarir igiar kam inigh mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim bagh mangɨ. A bizir mamɨn a mɨkɨmasa.” 18 Ezɨ mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim Polɨn amizimɨn otarim inigha mɨdorozir gumazibar gumazir dapanim bagha zui.

Egha mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim ghaze, “Kalabusɨn itir gumazim Pol na bagha akam amada. Egh otarir igiar kam inigh nɨ bagh izasa nan azara. Otarir igiar kam nɨ mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨar mam iti, kamaghɨn kɨ a inigha nɨ bagha izi.”

19 Ezɨ mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim, otarimɨn dafarimɨn suiragha aning mɨriamɨn ghugha an an azara, “Nɨ tizimɨn na mɨkɨmasa?”

20 Ezɨ otarim ghaze, “Judaba nɨn azangsɨghasa akam akɨri. Me ghaze, nɨ Pol amadaghtɨ a gurumzaraghan Judan kotɨn mangam. Me ifara ghaze, a mangɨtɨ Judan kot deravɨra an mɨgɨrɨgɨaba iniam. 21 Gumazibar dɨbobonim 40 gafira, me an aravagha a bagha monge. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me baraghan markɨ. Me akam akɨrigha gɨfa, me daghetam ko dɨpatam ameghan kogh mangɨ me a mɨsueghtɨ an aremeghvɨra gɨvagham. Datɨrɨghɨn nɨ men amamangatɨghamin akamra, me a baghavɨram oragha iti.”

22 Ezɨ mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim, anemaga akar gavgavim kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ na mɨkemezɨ bizir kam tavɨn mɨkɨman markɨ.”

Me Pol amadazɨ a gavmanɨn gumazir ekiam, Feliks bagha ghu

23 Egha mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim, uan mɨdorozir gumazir 100plan garir gumazir dapanir pumuningɨn diagha kamaghɨn aning mɨgei, “Gua 200plan mɨdorozir gumaziba ko 70plan mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaghira mɨsoziba ko 200plan afuzibar mɨsozir mɨdorozir gumaziba akumakum. Egh ia 9 kloghɨn datɨrɨghɨn dɨmagarimɨn Sisarian mangɨ. 24 Egh Pol isɨn dapiamin hoziataba, nɨ uaghan da inigh. Eghtɨ a deravɨra mangɨ gavmanɨn gumazir ekiam Feliks bativam.”

25 Ezɨ mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim kamaghɨn akɨnafarim osiri:

26 Kɨ Klodius Lisias.

Kɨ bar pɨn itir gavmanɨn gumazir ekiam Feliks bagha akɨnafarim osiri.

Dughiar aghuim, nɨ deravɨra ikɨ.

27 * *Judaba gumazir kamɨn suiragh a mɨsueghtɨ an aremeghasa. Kɨ kamaghɨn fo, a Romɨn gumazim, ezɨ kɨ uan mɨdorozir gumaziba ko ghua uam a ini. 28 * *Kɨ foghasa, me bizir tizim bagha akam a gasi. Egha kɨ a inigha men kotɨn ghu. 29 * *Kɨ kamaghɨn fo, me uan osirizir arazibar mɨgɨrɨgɨam gamua pura akaba a gasi. An aremegham o kalabusɨn mangamin arazitam gamizir puvatɨ. 30 * *Gumazir mam na mɨkemezɨ, kɨ fo, me a mɨsueghtɨ an aremeghasa, moga akabav sosi. Ezɨ kɨ nɨ bagha zuamɨra anemadi. Egha akam a gasir gumaziba, kɨ uaghan nɨn damazimɨn me uan mɨgɨrɨgɨabar amuasa, me mɨkeme.

31 Ezɨ mɨdorozir gumaziba akam baregha dɨmagarimɨn Polɨn akua ghua Antipatrisɨn oto. 32 Ezɨ amɨmzaraghan hoziabagh apiaghira mɨsozir mɨdorozir gumaziba a ko zuima, mɨdorozir gumazir igharaziba uamategha uan dɨpenibar Jerusalemɨn ghue. 33 Ezɨ hoziabagh apiaghirir mɨdorozir gumaziba Sisarian otogha akɨnafarim isa gavmanɨn gumazir ekiam ganɨga Pol isava a ganɨngi. 34 Ezɨ gavmanɨn gumazir ekiam akɨnafarimɨn ganigha Polɨn azara, “Nɨ provinsɨn manamɨn gumazim?”

Ezɨ Pol kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Silisian gumazim.”

Gavmanɨn gumazir ekiam kamaghɨn oregha, 35 ghaze, “Akam nɨ gasir gumaziba kagh otivightɨ kɨ nɨn kotiam baragham.” Egha a Herotɨn dɨpenir ekiamɨn Pol atɨgh deravɨram an ganasa, me mɨkeme.

24

Judan gumazir dapanir aruaba Pol kot gatɨ

1 Aruer 5pla gɨvazɨma, Godɨn ofa gamir gumazibar dapanim Ananaias, a Judan gumazir aruar maba ko Romɨn gavman osirizir arazibagh fozir gumazir mam, an ziam Tertulus, me Sisarian ghuaghiri. Egha me Pol gasir akamɨn gun gavman gumazir ekiam mɨgei, egha akar kam bagha me Pol isɨ kot darɨghasa. 2 Egha gavman gumazir ekiam Polɨn diazɨ an aven ghuzɨma, Tertulus, Feliksɨn damazimɨn maghɨram akaba a gasi. A kamaghɨn mɨgei, “Gumazir Ekiam Feliks, nɨ en akurazɨma e dughiar ruarimɨn bar deraghvɨra iti. Nɨn nɨghnɨzir aghuarimɨn nɨ en akurvagha en kantrin aven itir bizir avɨribar akɨri. 3 Nguibaba bar ko dughiaba zurara e bar nɨ mɨnabi: Feliks, nɨ bar gumazir aghuim.

4 “Ezɨ kɨ nɨn suiraghtɨma nɨ dughiar ruarimɨn ikeghan kogham, nɨ en deragh en akar otevim baraghasa, kɨ nɨn azangsɨsi.

5 * *“E gumazir kamɨn garima an osɨmtɨzir avɨribagh ami. A Judan nguibaba bar dar adariba ko mɨdoroziba forima da otifi, a Nasaretɨn ifarir darazir gumazir dapanim. 6-8 * *Egh uaghan, a Godɨn Dɨpenim damutɨ, a Godɨn damazimɨn mɨzegh ikuvighasava ami. Bizir kam bagha e an suighasa. Kamaghɨn nɨ uabɨ gumazir kamɨn azaragh, egh deraghvɨra akar e a gasibagh fogham.”*

9 Ezɨ Judaba uaghan Tertulusɨn akuragha akaba bar Pol gasi. Me kamaghɨn mɨgei, bizir kaba bar guizbangɨra.

Pol Feliks mɨgei

10 Ezɨ gavmanɨn gumazir ekiam mɨkɨmasa dafarim Polɨn akuizɨma, a kamaghɨn me ikaragha ghaze, “Kɨ fo, azenir avɨriba nɨ gumazamizir kabar jasɨn iti. Kamaghɨn kɨ nɨn akam ikarvaghasa nan navim bar dera. 11 * *Ezɨ nɨ puram azangsɨgh, egh fogham, kɨ 12plan dughiar ghuzibara, Godɨn ziam fasa Jerusalemɨn ghuavanabo. 12 Ezɨ akam na gasibar damazimɨn, kɨ gumazitam ko, Godɨn Dɨpenim danganimɨn aven akatamɨn anedoghezir puvatɨ. Egha me nan gari, kɨ gumaziba God ko mɨgeir dɨpeniba o Jerusalemɨn aven me akuva men navibagh inivizir puvatɨ. 13 Ezɨ me datɨrɨghɨn na gasir akaba, me nɨn akaghamin tuavitam itir puvatɨ. Akar me na gasir kam, a guizɨn akam puvatɨ.

14 * *“Ezɨ kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ en ovavibar Godɨn ziam fa egha Tuavir kamɨn zui. Tuavir kamɨn ziam Judaba kamaghɨn a dɨbori, ifarir darasi. Kɨ nɨghnɨzir gavgavim bar Moses Osirizir Araziba ikia, egha Godɨn akam inigha izir gumaziba osirizir akabar iti. 15 * *Ezɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia kamaghɨn fo, a gumazir ovengezibar amutɨ me ua dɨkavam. Gumazir aghuiba ko kuraba sara. A damuamin bizim, kɨ a bagha mɨzuai. Ezɨ akam na gasir gumaziba uaghan bizir kam bagha mɨzuai iti. 16 * *Kamaghɨn kɨ zurara God ko gumazamizibar damazimɨn uan araziba deravɨra da tuisɨgha, arazir aghuimɨn gɨn mangasa, pamtem ingari.

17 * **“Egha kɨ azenir mabar nguibar igharazibar ikegha, uamategha Jerusalemɨn ize. Kɨ God danɨngamin ofaba ko gumazamizir onganarazibar akurvaghasa dagɨaba inigha izi. 18 Ezɨ kɨ Godɨn Dɨpenimɨn itima me nan gari kɨ Godɨn damazimɨn zue. Gumazir avɨrim na ko itir puvatɨzɨ, nɨgɨnir avɨriba uaghan puvatɨ.† 19 * *Ezɨ Judan gumazir Esian itir maba, me iza nan suiki, kamaghɨn me akatam nan ikɨ, me uari kagh izɨva, nɨn damazimɨn na isɨ kot darɨgh. 20 Ezɨ dughiar kɨ Judan kotɨn aven tughav itim, gumazir kagh itir kaba me nan gari arazir kurar manam nan iti, me nɨ mɨkɨm. 21 * *Ezɨ kɨ men tongɨn tughav ikia dɨa mɨkemezir akam, me ti a gifongezir puvatɨ. Akar kam, ‘Gumazir ovengeziba ua dɨkavam, ezɨ bizir kam bagha me na inigha ian kot darɨghasa ize.’ ”

22 * *Feliks men nɨghnɨzir gavgaviba ko arazir me Ekiamɨn gɨn zuir Tuavim gɨfogha gɨfa. Ezɨ Pol mɨkemegha gɨvazɨma, Feliks Judabav gɨa ghaze, “Ia orarkegh. Mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim, Lisias, izɨtɨma, kɨ ian mɨgɨrɨgɨabar kɨram.” 23 * *Egha a Pol kalabus darɨghasa mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim mɨgɨa ghaze, nɨ kalabusɨn gavgavim Pol damuan markɨ. Polɨn namakaba bizibar an akurvaghtɨ nɨ men anogoroghan markɨ.

Feliks Polɨn tɨvazɨ an azenir pumuningɨn kalabusɨn iti

24 Dughiar maba gɨvazɨma, Feliks uan amuim Drusila ko ize. A Judan amizim. Ezɨ Feliks Polɨn diagha an mɨgɨrɨgɨaba barazi a nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn itir arazibav gei. 25 Ezɨ Pol Godɨn damazimɨn derazir arazimɨn mɨgɨrɨgɨam gamua navir ghurimɨn arazim dɨkabɨrir arazimɨn mɨgɨrɨgɨam gamua, Godɨn Kotiar Gɨn Izamin mɨgɨrɨgɨabagh ami. Ezɨ Feliks bizir kam baregha atiatigha ghaze, “Kamaghɨra tuzɨ, nɨ mangɨ. Kɨ gɨn dughiatam ikɨ ua nɨn diagham.” 26 Ezɨ dughiar kamra Feliksɨn nɨghnɨzim ghaze, Pol dagɨataba inigh a danightɨ a Pol ateghtɨma a mangam. Bizir kam bagha dughiar avɨribar a Polɨn deima, a iza a ko mɨgɨrɨgɨabagh ami.

27 * *Ezɨ azenir pumuning gɨvazɨma, Porsius Festus a Feliksɨn danganim ini. Feliks Judabar amutɨ me a bagh bar akueghasa, a Pol ataghizɨ a kalabusɨn ikiavɨra iti.

25

Pol ghaze, Sisar nan kotiam baragham

1 Ezɨ Festus Judian Distrighɨn izezɨ, dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvazɨma a Sisaria ategha Jerusalemɨn ghuavanadi. 2 * *Festus Jerusalemɨn ghuavanabozɨ, ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir dapaniba Festusɨn kotiamɨn tugha akaba Pol gasi. 3 * *Me pamtemɨn kamaghɨn Festus mɨgei, nɨ en akuragh gumazir kam amadaghtɨ, a Jerusalemɨn ghuavanang. Me gumazir mabav gɨa ghaze, ia Pol mɨsueghtɨ an aremeghsɨ, mangɨ an aravagh mongegh. Kamaghɨn amizɨ, me kamaghɨn Festus mɨgei. 4 Ezɨ Festus me ikara, “Pol a Sisarian kalabusɨn iti. Ezɨ kɨ gurumra Sisarian magɨram. 5 Pol guizbangɨn osɨmtɨzim damightɨ, ia akam a gasɨsɨ, ian gumazir dapanir taba nan gɨn Sisarian magɨrɨ kotiam baragh.”

6 Festus 8pla o 10plan arueba kamaghɨn me ko ikegha Sisarian iraghu. Egha amɨmzaraghan a kotɨn aperagha me mɨkemezɨ me Pol inigha a bagha izi. 7 * *Pol izava otozɨma Judan Jerusalemɨn ikegha izaghireziba an okarigha tuifi. Egha kamaghɨn mɨgei, gumazir kam arazir kurar avɨribagh ami. Egha me an osɨmtɨzitam Festusɨn akazir puvatɨ.

8 * *Ezɨ Pol ua bagha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Judabar arazitam abɨghizir puvatɨ. Egha Godɨn Dɨpenim gasɨghasɨghizir puvatɨ, egha osɨmtɨzitam Sisar gatɨzir puvatɨ.”

9 * *Ezɨ Festus Judabar akurvaghasa nɨghnɨgha Polɨn azara, “Nɨ kotiam bagh Jerusalemɨn ghuavanaboghtɨ, kɨ munagh akar me nɨ gasiba baragham? Nɨ kamaghɨn ifongez, o?”

10 Ezɨ Pol a ikara, “Kotɨn kɨ tughav itir kam, kar Sisarɨn kotiam. Kotɨn kamra, kar nan kot. Nɨ uaghan bar fo, kɨ osɨmtɨzitamɨn Judabagh amizir puvatɨ. 11 * *Kɨ guizbangɨra ovengamin arazitam damighɨva ovengam. Kɨ ovevemɨn arɨmangɨghan kogham. Ezɨ Judaba na gasir mɨgɨrɨgɨaba, da mɨngariba puvatɨghtɨ, tav na inigh Judabar dafarim datɨghan kogham. Sisar nan kotiam baraghasa kɨ ifonge!”*

12 Festus a ko kotiam barazir gumazibar nɨghnɨzim inigha, kamaghɨn Pol mɨgei, “Sisar nɨn kotiam baraghsɨ, nɨ Sisar bagh mangɨ!”

Atrivim Agripa Polɨn kotiam barasi

13 Ezɨ dughiar maba gɨvazɨma, Atrivim Agripa uan amuim Bernaisi ko aning Festusɨn gan dughiar aghuim a danɨngasa Sisarian zui.† 14 * *Aning dughiar avɨribar Sisarian itima Festus Polɨn gun Atrivim Agripa mɨgei. Festus ghaze, “Gumazir mam kagh iti. Feliks a isa kalabus gatɨzɨ a ikiavɨra ikia kagh iti. 15 Kɨ Jerusalemɨn itima ofa gamir gumazir ekiaba ko Judabar gumazir aruaba akaba a gasa nan azangsɨgha ghaze, kɨ an osɨmtɨzim gun mɨkemeghtɨ, mɨdorozir gumaziba a mɨsueghtɨ an aremegham.

16 “Ezɨ kɨ kamaghɨn me mɨgei, ‘Romɨn arazimra kara, me gumazitam puram a mɨsueghan kogham. A faragh akam a gasir gumaziba ko kotiamɨn tugham. Egh a me ko me uarir ganam. Dughiar kam a ua bagh mɨkɨm suam guizɨn bizim o puvatɨ.’

17 “Ezɨ me na ko kagh izezɨ, kɨ tong sughsughizir puvatɨ. Egha amɨmzaraghan kɨ kotiam gaperagha gumazim inigh aven izasa mɨkemezɨ, me a inigha ize. 18 Akam asir gumaziba me akam Pol gasir dughiamɨn, kɨ orazi me arazir kuratam baghava a gasir puvatɨ. Kɨ ghaze, an arazir kuratam gamizɨ, me akam a gasi. Ezɨ puvatɨ. 19 * *Judaba uan nɨghnɨzir gavgaviba bagha Pol ko uari adosi. Egha aremezir gumazir mam Iesus, Pol ghaze, an angamɨra itima me bizir kam bagha uari adosi. 20 * *Kɨ akar kamɨn mɨngarim buriava avenge. Kɨ deragha fozir puvatɨ. Egha kamaghɨn an azai, ‘Nɨ ti Jerusalemɨn mangɨva akar me nɨ gasir kaba bagh kotiam damu?’ 21 Ezɨ Pol ghaze, ‘Kɨ kalabusɨn ikiam, eghtɨ gɨn Sisar nan kotiam baragham.’ Kamaghɨn amizɨ, kɨ me mɨkemezɨ, me an suirazɨ a kalabusɨn iti. Eghtɨ kɨ gɨn tuavitam batogh Sisar bagh anemangam.”

22 Ezɨ Agripa oregha kamaghɨn mɨgei, “Kɨ uabɨ gumazir kam baraghasa.”

Ezɨ Festus kamaghɨn mɨgei, “Nɨ gurumɨn an kotiam baragh.”

23 * *Ezɨ amɨmzaraghan Agripa ko Bernaisi atrivimɨn kurukazir aghuaribagh amigha, mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapaniba ko nguibar ekiamɨn gumazir aruaba sara me gumaziba iti naghɨn aven zui. Ezɨ Festus mɨkemezɨ me Pol inigha aven ize.

24 * *Ezɨ Festus kamaghɨn mɨgei, “Atrivim Agripa ko ia kagh itir darazi bar, ia gumazir kamɨn gan! Judan gumazamizir Jerusalemɨn itiba ko Sisarian kagh itiba, me akam a gasa bar pamtem dɨa ghaze, ‘Nɨ a mɨsueghtɨ an aremegh, an angamɨra ikian markɨ!’ 25 Ezɨ kɨ an aremeghamin arazir kuratam batozir puvatɨ. Ezɨ Sisar an kotiam baraghasa Pol ifonge. Kamaghɨn kɨ a isa Romɨn anemadi. 26 Ezɨ kɨ bizir tizitamra uan ekiam Sisar bagh an osirigh anemangam? Eghtɨ a fogh suam, me bizir kam bagha akam a gasi. Kamaghɨn amizɨ, ia bar kagh itir gumaziba ko, nɨrara Atrivim Agripa, kɨ a inigha ia bagha ize. Eghtɨ nɨ an kot bareghtɨ, kɨ deravɨra an gun osiram.

27 “Nan nɨghnɨzim, kɨ pura kalabuziar gumazitam amang, an arazimɨn gun osirighan koghtɨ, kar arazir aghuim puvatɨ.”

26

Pol Agripa mɨgei

1 Ezɨ Agripa kamaghɨn Pol mɨgei, “Nɨ uabɨ uabɨ geghan.”

Ezɨ Pol uan agharim fegha uan akabav gɨa ghaze, 2 “Atrivim Agripa, kɨ Judaba na gasir akar kam ikarvaghasa. Ezɨ bar dera kɨ an gun nɨ mɨkɨmam. 3 E Judaba, nɨ en araziba ko bizir e mɨgɨa uari adoziba nɨ bar a dagh fo. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨn azai, nɨ nɨmɨra daperagh ikɨ nan akaba baragh.

4 “Judaba me bar na gɨfo, kɨ aghɨrimra itir dughiamɨn, kɨ uan nguibamɨn uan adarazir ko ikegha, gɨn ghua Jerusalemɨn iti.* 5 * *Me fomɨra na gɨfo, egh me ifongegh, nan arazibar gun nɨ mɨkɨm. Kɨ uan igiamɨn ikia, Farisibar gumazir mamɨn otogha men arazibar gɨn zui. Ezɨ gumaziba men arazibar gɨn mangan bar iburaghburaki.

6 * *“God fomɨra en ovaviba ko akar dɨkɨrɨzir mam gami. Ezɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim akar kamɨn ikiava a bagha datɨrɨghɨn kotɨn iti. 7 Ezɨ kar Godɨn akar dɨkɨrɨzim, en 12plan anababa, me Godɨn ziam arueba ko dɨmagaribar a fe, egha nɨghnɨzir gavgavim ikia bizir kam baghavɨra mɨzuai. O Atrivim, e bizir kam bagha mɨzuai, ezɨ bizir kamɨn, Judaba a bagha akaba na gasi.

8 “Manmaghɨn amizɨ ia gumazir maba ghaze, e nɨghnɨzir gavgavim God ikian kogham, a gumazamizir oveaghuezibar amutɨ me ua dɨkavam?

9 * **“Fomɨra kɨ uabɨ ghaze, kɨ bizir bar avɨribar amutɨ da Nasaretɨn gumazim Iesusɨn ziam gasɨghasɨgham.

10 * *“Egha kɨ bizir kaba Jerusalemɨn dagh ami. Kɨ Godɨn ofa gamir gumazir ekiaba da gavgavim inigha, Kraisɨn adarazir avɨriba isa kalabus garɨki. Ezɨ gumazir dapaniba me mɨsoghtɨ me aremeghasa me mɨgeima, kɨ uaghan ghaze, me aremegham. 11 Egha dughiar avɨriba kɨ God ko mɨgeir dɨpenibar aven ghua, men suigha me mɨsosi. Kɨ kamaghsua, me Iesusɨn ziam akar kurabar a mɨkɨm, egh nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikian kogham. Nan navim me bagha puv nan isi, ezɨ kɨ nguibar saghon itibar ghua me gasɨghasɨghasa me buri.”

Pol uabɨ geghari, a manmaghɨn
Kraisɨn anavɨn oto

(Aposel 9:3-19; 22:6-16)

12 * *Egha Pol mɨgɨa ghua ua kamaghɨn mɨgei, “Ezɨ darorir kabar mam, kɨ Godɨn ofa gamir gumazir ekiaba da akar gavgavim ini, ezɨ me na amadazɨ kɨ Damaskusɨn nguibar ekiamɨn ghu. 13 O Atrivim, dughiam kamaghɨn 12 kloghɨn zuima, kɨ tuavimɨn ghua gari, angazangarir mam Godɨn Nguibamɨn ikegha izaghiri. Angazangarir kam bar gavgavigha, aruemɨn angazangarim gafiragha, na ko zui darazi bar e gisira. 14 Ezɨ e bar nguazim gire, egha kɨ orazima akar mam Hibrun akamɨn kamaghɨn na mɨgei, ‘Sol, Sol, nɨ manmaghsua na gasɨghasɨghavɨra iti? Kɨ nɨn akurvaghasava amima, nɨ nan akurvazim tɨvagha, uabɨ osɨmtɨzim uabɨ ganɨdi.’

15 “Ezɨ kɨ an azara, ‘Ekiam, nɨ tina?’

“Ezɨ Ekiam na ikaragha ghaze, ‘Kɨ Iesus, nɨ na gasɨghasɨghavɨra iti. 16 * *Nɨ dɨkavigh tugh. Kɨ nɨ amɨseveghtɨ, nɨ nan ingangarim damuasa, kɨ datɨrɨghɨn nɨ bato. Ezɨ bizir datɨrɨghɨn otozir nɨ ganiziba ko bizir kɨ gɨn nɨn akakaghamiba, nɨ dar gun mɨkɨmam. 17 * *Eghtɨ kɨ nɨn ganɨva nɨn akurvagham, eghtɨ nɨn gumazamiziba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba pazɨ nɨ damighan kogham. Kɨ me bagha nɨ amadi, 18 * *eghtɨ nɨ men damaziba kuightɨma, me akɨrim ragh mɨtatemɨn arazir kurabagh asaragh, angazangarimɨn izɨ. Egh me Satanɨn atrivir gavgavim ateghɨva, God bagh izɨ. Kamaghɨn kɨ men arazir kuraba gɨn amangtɨ, me nɨghnɨzir gavgavim nan itir gumazamizibar tongɨn danganim iniam. Nan gumazamizir kaba, me nɨghnɨzir gavgavim nan itima, kɨ me gamizɨ me zue. Nɨ ingangarir kam damuasa, kɨ me bagha nɨ amadi.’ ”

Pol uan ingangarimɨn gun Agripa mɨgei

19 Egha Pol ua kamaghɨn mɨgei, “Atrivim Agripa, kɨ Godɨn Nguibamɨn izezir irebamɨn mɨn bizimɨn ganigha an aghuazir puvatɨ, kɨ an akam baraki. 20 * *Egha kɨ faragha Damaskusɨn nguibamɨn akam akuni, egha Jerusalemɨn akam akunigha, Judan nguibaba bar dar akam akurava, uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamiziba sara akam me mɨkɨra ghaze, ‘Ia uan navibagh iragh ua God bagh izɨ. Eghtɨ ian arazir ia amiba, ian gun mɨkɨm suam, ia navibagh iragha gɨfa.’ 21 * *Kɨ bizir kabar akam akurima, Judaba na mɨsueghtɨ kɨ aremeghasa, me Godɨn Dɨpenir avɨzibar nan suira. 22 * *God nan akurazɨ kɨ deragha ikia iza datɨrɨkɨn, egha kɨ kagh tughav ikia akam me mɨgei, gumazir kɨniba ko gumazir ekiaba me bar. Akar kamra, Moses ko Godɨn akam inigha izir gumaziba fomɨra an gun mɨkeme. Kɨ uam akar igharazitam akuri puvatɨ. 23 * *Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim, Krais, a mɨzazim inigh aremegh, egh faraghɨvɨra ovevemɨn dɨkavighamin gumazimɨn otogham. Egh, a Godɨn angazangarimɨn gun Israelia ko Kantrin Igharazibar Gumazamizibav kɨmam.”

Pol, nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiasa Agripa mɨgei

24 Pol akam akuravɨra itima, Festus a dagaragha kamaghɨn a mɨgei, “Pol, nɨ ongani! Nɨ suren avɨribagh amizɨ, da nɨ gamima nɨ ongani!”

25 Ezɨ Pol kamaghɨn a ikaragha ghaze, “Gumazir Aruam Festus, kɨ onganizir puvatɨ, kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ nɨghnɨzim ikiava kɨ mɨgei. 26 * *Ezɨ Atrivim Agripa bizir kaba bar dagh fo, da modogha otozir puvatɨ, ezɨ kɨ fo, bizir kaba a gitazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ atiatir puvatɨgha dar gun bar Atrivim Agripa mɨgei. 27 Atrivim Agripa, nɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn akam inigha izir gumazibar iti, o puvatɨ? Kɨ fo, nɨ nɨghnɨzir gavgavim iti.”

28 Ezɨ Agripa kamaghɨn Polɨn azara, “Nɨ ghaze, nɨ ti dughiar otevir kamɨn na damightɨ, kɨ Kraisɨn anavɨn otogham, o?” 29 Ezɨ Pol a ikaragha ghaze, “Dughiar otevim o dughiar ruarim, kɨ kamaghɨn God ko mɨkɨmam, nɨ ko karasi ia datɨrɨghɨn nan akam baraki, ia bar nan mɨn otivigham. Ezɨ bizir vamɨra, me senbar ia ikegh ia isɨ kalabus darɨghan, kɨ aghua.”

30 Ezɨ Atrivim ko gavmanɨn dapanim ko Bernaisi ko gumazir me ko ikeziba, me dɨkavigha, 31 * *dɨpenim ategha ghua, uarira uariv gɨa ghaze, “Gumazir kam arazir kuratam damighɨva, an aremegham, o a kalabusɨn ikiam. An arazir kuratam gamizir puvatɨ.”

32 * *Ezɨ Agripa kamaghɨn Festus mɨgei, “A uabɨ ghaze, Sisar nan kotiam baragham. A ti kamaghɨn mɨkemezir puvatɨgha, fɨriaghɨrɨghai.”

Pol Romɨn nguibar ekiamɨn zui

27

(Sapta 27--28)

Me Pol isa kurim gatɨzɨ a Romɨn zui

1 * *Me, e kurim inigh Italin mangasa akam akɨrigha gɨvagha, me Pol ko kalabuziar igharaziba sara isa 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanimɨn dafarim gatɨ. An ziam Julius, an Atrivim Sisarɨn garir mɨdorozir gumazibar mav.* 2 * *E Adramitiumɨn nguibamɨn kurimɨn bɨni. Kurir kamnagh Esian Provinsɨn itir ongarir mɨkebabar mangasa, ezɨ e an zui. Ezɨ Aristarkus, a Tesalonikan Provinsɨn itir nguibam Masedonian gumazim, a uaghan e ko iti.

3 * *E amɨmzaraghan Saidonɨn oto. Egha Julius arazir aghuim Pol gamua anetaghizɨ a uan adarazi bagha zuima, me dagheba ko bizibar an akurvasi. 4 E Saidonɨn ikegha uamategha zuima amɨnim bar gavgavizɨ, kamaghɨn e Saiprusɨn Arighatɨzimɨn amɨnim amɨrazir naghɨn zui. 5 E ongarir ekiam abigha Silisian Provins ko Pamfilian Provinsɨn dadarimning gitagha ghua, Lisian Provinsɨn itir nguibar ekiam Mairan oto. 6 Ezɨ 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim Aleksandrian, kurimɨn gari a Italin mangasa, ezɨ an e isava a gatɨ. 7 Egha e dɨkavigha kurim dughiar avɨribar nɨmɨra zuima e pamten ingarava ghua nɨmɨra Nidusɨn boroghɨn zuima, amɨnim bar gavgavizɨma kurim uan tuavim ategha ghua Kritɨn Arighatɨzimɨn oto, a Salmonɨn Arighatɨzimɨn nguazir otevimɨn boroghɨn iti. Egha Kritɨn amɨnim ivai puvatɨzir danganimɨn ghuaghiri. 8 Amɨnim bar amɨrazɨ, e pamten ingara ongarir dadarimɨn boroghɨram anaga izava, danganir ziam Ongarir Mɨkebar Aghuim bato. Danganir kam a Lasean nguibamɨn boroghɨn iti.

9 Kurir darorir kam ikufi; ezɨ dughiar avɨriba pura gɨfa. Ezɨ kamaghɨn Judaba dagheba ataghɨrazir dughiar kam otogha gɨfa. Ezɨ Pol kamaghɨn me mɨgei,† 10 * *“Gumaziba, kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, e datɨrɨghɨra dughiar kuram bativam, kurim ko bizir avɨrir an itiba ko e sara, e bar ovengam.”

11 Ezɨ mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim Pol baraghan fɨrɨn, kurimɨn ghuavim ko an suizir gumazimɨn mɨgɨrɨgɨam baraki. 12 Kuritam amɨnir ekiamɨn ongarir mɨkebar kamɨn ikeghan kogham. A bar ikufi. Kamaghɨn gumazir avɨriba mangɨvɨra ikiasa mɨgei. Egha ghaze, me manmaghɨn Finiksɨn otivigh ikɨtɨ amɨnir kam gɨvagham. Kar Kritɨn Arighatɨzimɨn itir ongarir mɨkebam. Finiks, a Kritɨn Arighatɨzimɨn Sautɨn ongarir mɨkebamɨn aven iti. An aruem ghuaghiri naghɨn gari.

Amɨnir ekiam ko ongarim dɨkafi

13 Ezɨ Sautɨn amɨnir amɨrizim dɨkafi. Ezɨ me ghaze, me ti deravɨra mangɨ ongarir mɨkebar me mɨkemezim batogham. Egha kamaghɨn me kurimɨn anka asigha Kritɨn ongarir dadarimɨn mɨriamɨn zui. 14-15 Egha mong ikezɨ amɨnir bar gavgavim dɨkavigha ongarim gamima a puvɨra ingari. Me kamaghɨn amɨnir kam dɨbori, “Not ko aruem anadi naghɨn tizimɨn dɨkavir amɨnim.” A Kritɨn Arighatɨzimɨn vongɨn izava pamten kurim givava a munamadi. Amɨnim bar gavgavizɨ kurimɨn ingarir gumaziba kurimɨn suizir puvatɨgha kurim ataghizɨ amɨnim a givaima a pura zui. 16 E ghua Kaudan Arighatɨzimɨn mɨriamɨn ghue. Arighatɨzim amɨnim mong anepazazɨma e botɨn dozim gekuigha kurimɨn boroghɨn izasa bar ingangarir ekiam gami. 17 Ezɨ kurimɨn ingarir gumaziba botɨn dozim fegha pɨn anetɨgha, me benibar a ikegha, kurim sara a ikezɨ a gavgafi. Egh me mangɨ Afrikan ongarir dadarimɨn gigimɨn ghuanangan atiatigha, kurimɨn selba akunizɨ amɨnim kurim gɨsɨvaghsɨvazima a zui. 18 Ezɨ amɨnim ko ongarim vɨrara bar gavgavigha puvɨra e mɨsosi. Ezɨ amɨmzaraghan kurimɨn ingarir gumaziba kurimɨn aven itir biziba isava ongarimɨn da makuri. 19 Dughiar mɨkezimɨn me kurimɨn sel ko an biziba sara uaghan da makuri. Me uan dafaribar da isa da akuri.‡ 20 Egha dughiar avɨribar e aruem ko mɨkovezibar garir puvatɨ. Ezɨ amɨnim pamtem vavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, e abuan uarir akurvaghamin nɨghnɨzitam ua itir puvatɨgha ghaze, e arɨmɨghiregham.

21 Dughiar ruarimɨn gumaziba daghetam amezir puvatɨzɨ, Pol dɨkavigha men guamɨn tugha kamaghɨn mɨgei, “Gumaziba, ia nan akam baregha, e Kritɨn Arighatɨzimra ikegha dughiar kurar kam batozir puvatɨzɨ, bizitaba oveghan koghai. 22 * *Kɨ datɨrɨghɨn ia mɨkɨmasa, en tav oveghan kogham. Kamaghɨn ia atiatingan markɨ, egh pura nɨmɨra ikɨ. Kamaghɨn amizɨ, kurim uabɨra guizbangɨra bar ikuvigham. 23 * *Kɨ Godɨn gumazim, kɨ an ziam fe. Ezɨ dɨmangan, Godɨn ensel iza na boroghɨn tugha kamaghɨn mɨgei, 24 * *‘Pol, nɨ atiatingan markɨ. Nɨ mangɨtɨ, Sisar nɨn kotiam baragh. Nɨ oragh, God nɨn azangsɨzim baregha gɨvagha nɨn apangkufi. Gumazir nɨ ko kurimɨn itiba, me oveghan kogham.’ 25 * *Gumaziba, ia oragh! Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia kamaghɨn fo, God na mɨkemezɨ moghɨra biziba otivam. Kamaghɨn amizɨ, ia gavgavigh atiatingan markɨ. 26 * *E kurim ateghtɨ a mangɨ arighatɨzitamɨn dadarimɨn poroka.”

27 Ezɨ namba 14ɨn aruemɨn dɨmagarimɨn, amɨnim e givarazɨ e Mediterenianɨn ongarir ekiam gisɨn zui. Ezɨ dɨmagarir arɨzim roghɨra izezɨma kurimɨn ingarir gumaziba nɨghnɨsi, e nguazimɨn boroghɨn izi. 28 Kamaghɨn amizɨ, me ongarimɨn konim gɨfofoghasa benim akunizɨ a iraghu. Ezɨ ongarimɨn konim 40 mitan tu. Egha kurim mong isɨvagha ghuzɨ, me ongarimɨn abarima a 30 mitan tu. 29 Ezɨ me kamaghɨn atiatingi, kurim mangɨ dagɨataba iti naghɨn bɨraghɨva bar mɨsarighiregham. Egha me ankan 4pla kurimɨn gɨrakɨrangɨn da akunigha, amɨnim zuamɨra tiasa me God ko mɨgei. 30 Egha kurimɨn ingarir gumaziba, me kurim ategh arasa tuaviba buri. Egha odava botɨn muziarim isa ongarim dafa. Egha ifara ghaze, kar kurimɨn guamɨn tir anka.

31 * *Ezɨ Pol kamaghɨn 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim ko mɨdorozir gumazibav gei, “Gumazir kaba kurimɨn ikian koghtɨ, ia ovegham.” 32 Kamaghɨn mɨdorozir gumaziba botɨn muziarimɨn beniba aghorezɨ an ongarim giraghu.

33 Egha amɨnim tiasava amima Pol daghetam amasa bar me gakaghori, “Ia, 14plan dughiaba ian dɨghoriba mɨtivighav itima dagheba ian navibar puvatɨ, ia daghetam amezir puvatɨ. 34 * *Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ daghetam iniasa ia gakaghori. Daghem ian akuraghtɨ ia gavgavigham. Ian tongɨn tav ikuvighan kogham. Ian dapanir arɨzitam oveghan kogham.” 35 * *A kamaghɨn mɨkemegha gɨvagha, bretɨn mam inigha men damazibar God mɨnabi. Egha anebigha maghɨram anepi. 36 Kamaghɨn amizɨ, me bar navir aghuarim ikia, egha uari dagheba api. 37 E gumazir kurimɨn itiba, en dɨbobonim bar 276ɨn tu. 38 Egha me amegha naviba izevegha ghaze, kurim mɨghɨvghigh pɨrara ikiam. Egha me witɨn nar kurimɨn itiba isa ongarimɨn da akuri.

Kurim ikufi

39 Ezɨ amɨnim tirazɨ aruem anadima, kurimɨn ingarir gumaziba ongarir dadarir e zuimɨn garava a gɨfozir puvatɨ. Egha me ongarir mɨkebar mamɨn gari, a bar aven ghugha egha gigir aghuim iti. Ezɨ me ghaze, me deravɨra kurim damightɨ a ti gigir dadarir kamɨn azenan mangasa, me ifonge. 40 Egha me ankabar suighizir beniba aghorezɨ da ongarim giraghue. Egha kurimɨn pul gamir pulɨn ekiamning ikezir beniba fɨri. Egha me amɨnim bagha kurimɨn guamɨn itir sel agurazɨ amɨnim kurim inigha dadarimɨn zui. 41 * *Ezɨ kurim ghua ongarir torimɨn itir gigir fɨghtɨzimɨn ghuavanabogha, maghɨram aperaghav iti. Kurimɨn guam gigim vuigha ghugha bar gavgafi. Ezɨ an gɨnkevim, ongarim izava a mɨsozima a bar bɨaghire.

42 Mɨdorozir gumaziba kamaghɨn nɨghnɨgha atiati, kalabusɨn gumazitaba mangɨva dadarimɨn otivigh aregham. Egha me me mɨsueghtɨ me aremeghasa nɨghnɨsi. 43 Ezɨ 100plan mɨdorozir gumazibar garir gumazir dapanim, Pol aremeghan an aghua. Egha a mɨdorozir gumazibar anogoroke. Afozofogha fozir adarasi, a me mɨgɨa ghaze, ia kurimɨn uari akunigh afozofogh dadarimɨn mangɨ. 44 * *Eghtɨ igharaz darazi ter arariba ko kurimɨn arariba dagh isɨn mangɨ. Ezɨ me kamaghɨn bar moghɨra deravɨra nguazimɨn otifi.

28

Pol Maltan arighatɨzimɨn iti

1 E deraghavɨra ghuava ongarir dadarimɨn otivigha, gara fo, e arighatɨzir mamɨn ti, an ziam Malta. 2 * *Ezɨ gumazir arighatɨzir kamɨn itiba arazir aghuaribar e gami. Ezɨ amozim izima, en mɨkarziba bar orangi, kamaghɨn amizɨ, e avimɨn fɨngasa, me e bagha avim atɨgha e inigha avim boroghɨra ghu. 3 Pol dazir pozir mam inigha da avim garɨsi. Ezɨ kuruzir mam dazibar aven itima, avir fefem a inizɨ an azenan oto. Egha kuruzim Polɨn agharim givigha guraghav iti. 4 Ezɨ arighatɨzir kamɨn itir gumazamiziba kamaghɨn an garima, kuruzim an agharim gitoroghav itima, me kamaghɨn uariv gei, “Gumazir kam ti gumazibav sozi me ariaghirir gumazim, an ongarimɨn aremezir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, aser arazir kuraba ikarvazim datɨrɨghɨn a ikarvagha ghaze, an angamɨra ikian kogham.” 5 * *Ezɨ Pol kuruzim kavkɨnizɨ an avim giraghu. Ezɨ bizitam Pol batozir puvatɨ. 6 * *Ezɨ gumaziba pura Polɨn mɨzuai, me ghaze, an mɨkarzim ti buigham, o a ti irɨghɨva aremegham. Me dughiar ruarimɨn an gara a mɨzua ghua puram an gari, bizitam a batozir puvatɨ. Egha me ghaze, an aser mam.

7 Ezɨ nguazir mam danganir kamɨn boroghɨra iti, kar Publiusɨn nguazim, an arighatɨzimɨn gavman gumazir dapanim. An e inigha uan dɨpenimɨn ghuzɨ, e dughiar pumuning ko mɨkezimɨn a ko deraghvɨra iti. 8 * *An afeziam arɨa iti, an mɨkarzim an feima, a buarir dɨpabagh avi. Ezɨ Pol an ganasa aven ghugha, a bagha God ko mɨkemegha, uan dafarimning a gisɨn atɨzɨma, a ghuamaghe. 9 A kamaghɨn amizɨ, arighatɨzir kamɨn itir arɨmariar gumazamiziba bar moghɨra izima a me gamima me ua dera. 10 Me arazir aghuibar e gami, ezɨ e kurim inigh mangasava amima, me bizir e puvatɨziba isa e ganɨgava egha da isa kurim garɨsi.

Pol ghua Romɨn oto

11 Ezɨ iakɨnir pumuning ko mɨkezim gɨvazɨma e mangasa. Ezɨ kurir mam Maltan itima, amɨnir ekiamɨn dughiam gɨfa. An Aleksandrian nguibamɨn kurim. Kurimɨn guamɨn asem Susɨn otarir fufuzimningɨn nedazimning an iti. Aningɨn ziamning Kastor ko Polluks. 12 Ezɨ e ghua Sirakyusɨn otivigha, dughiar pumuning ko mɨkezimɨn an iti. 13 Egha e kagh dɨkavigha ghua Regiumɨn otifi. Egha amɨmzaraghan, Sautɨn amadaghan amɨnim dɨkavizɨ, e dughiar mɨkezimɨn Puteolin otifi. 14 E kagh Kraisɨn adarazir marazi batifi. Ezɨ me 7plan aruebar uari ko ikiasa e mɨkemezɨ, e me ko iti. Egha me ategha ghua Romɨn nguibar ekiamɨn oto. 15 Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darazi Romɨn ikia e barazi e izima, me e bativasa izi. Ezɨ e Apiusɨn biziba amadir danganim ko Pasindian Dɨpenir 3pla itir danganimɨn me bato. Ezɨ Pol men ganigha, God mɨnabagha an navim gavgavim ini. 16 * *Egha e Romɨn otivizɨ, gavmanɨn gumazir dapanim Polɨn amamangatɨgha ghaze, a uabɨra dɨpenitamɨn ikɨtɨ mɨdorozir gumazitam an ganam.

Pol Romɨn Akar Aghuim akuri

17 * *Ezɨ 3pla dughiaba gɨvazɨma, Pol Judan gumazir dapanibar diazɨ, me iza uari akufa. Ezɨ a kamaghɨn me mɨgei, “Nan aveghbuaba, kɨ bizitam e uan adarazi paza me gamizir puvatɨ, o en ovavibar arazitam iriazir puvatɨ. Ezɨ me Jerusalemɨn na kalabus gatɨghava, na isa Romɨn gumazibar dafarim gatɨ. 18 * *Ezɨ me nan kotiam baragha, nan gara fo, kɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ. Kɨ tam damighɨva ovegham. Kamaghɨn amizɨ, me na ataghɨraghasa. 19 * *Ezɨ Judaba kamaghɨn aghua. Kamaghɨn amizɨ, kɨ tuaviba ua puvatɨ. Kɨ ghaze, Sisar nan kotiam baragham. Ezɨ kɨ uan adarazi akam me gasamin bizir mɨngaritam itir puvatɨ. 20 * *Ezɨ bizir kam bagha kɨ ian diazɨ ia ize. Kamaghɨn kɨ ian ganɨva ia ko mɨkɨmasa. Ezɨ kɨ nɨghnɨzir gavgavim ikia mɨzuai bizir kam, Israelia bar uaghan a mɨzuai. Bizir kam bangɨn me datɨrɨghɨn senɨn kamɨn na ike.”

21 Ezɨ me kamaghɨn Pol ikara, “E Judian Provinsɨn gumaziba da akɨnafarir osirizir nɨ mɨgeitam inizir puvatɨ. Ezɨ Judan gumazitam iza eghaghanitam e geghara mɨgɨrɨgɨar kuratam nɨ gamizir puvatɨ. 22 * *E fo, nguibaba bar men gumazamiziba mɨgɨrɨgɨar kurabar Judan aven itir dakozir igiar igharazir kam mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, e nɨn nɨghnɨzim baraghasa.”

23 Ezɨ me dughiar mam dɨborogha, gumazir avɨriba iza Pol bagha a itir dɨpenir kamɨn zui. Mɨzarazimɨn ghua guaratɨzimɨn, a God Bizibagh Ativir Arazimɨn akam geghara an gun me mɨgei. Egha Moses Osizirir Arazibar akaba ko Godɨn akam inigha izir gumazibar akabar, men nɨghnɨziba fa me mɨgei. Egha me nɨghnɨzir gavgavim akar kabar Iesusɨn ikiasa, a pamtemɨn me mɨgei. 24 Ezɨ marazi ghaze, Pol mɨkemezir akaba da guizbangɨra, ezɨ marazi nɨghnɨzir gavgavim dar ikian aghua. 25 *Egha me uarira uarir tongɨn akaba uariv sogha me mangasava amima, Pol akar abuananamɨn me mɨgei, “Godɨn Duam guizbangɨra ian ovavibav keme. An akam inigha izir gumazim Aisaian akatorimɨn kamaghɨn ia mɨkeme:

26-27 * *“ ‘Nɨ gumazamizir kaba bagh mangɨ,

egh kamaghɨn me mɨkɨm:

Gumazamizir kaba uan navir averiabar kua,

ezɨ men kuariba oraghan aghua,

ezɨ men damaziba okafi.

Me kamaghɨn amizɨ, God ghaze, markɨ,

men damaziba bizitamɨn ganighai, me foghai,

ezɨ men kuariba oreghai, ezɨ me foghai.

Ezɨ men naviba kuiaghirɨzɨ

me mɨgɨrɨgɨabagh fogha

navibagh iragha na bagha izima,

kɨ ua me inigha

me gamizɨ me deraghai.

Me kamaghɨn damuan aghua,

kamaghɨn me zurara oraghɨva,

egh deragh bizitamɨn mɨngarim gɨfoghan kogham.

Me zurara ganɨva,

egh deragh bizitamɨn ganighan kogham.’ ”

28-29 * *Egha Pol mɨgɨa ghua, kamaghɨn mɨgei, “Kamaghɨn amizɨ, kɨ kamaghsua, ia kamaghɨn fogh, Godɨn akurvazim, a Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagha anemadagha gɨfa. Eghtɨ me oragham!”*

30 * *Pol azenir pumuningɨn dɨpenir mam ikia egha dɨpenir kam givesi. Ezɨ gumazamiziba an ganasa an dɨpenimɨn izima a bar akonge.†

31 * *Pol God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn Arazimɨn akam akura, egha Ekiam Krais Iesusɨn akabar gumazamizibar sure gami. Egha a uaghan atiatir puvatɨzɨ, bizitam bar an tuavim apɨrizir puvatɨ.

* 1:1-2: Mak 16:19; Luk 1:1-4; 24:49-51

* 1:1-2: Luk, a akɨnafarir kam Aposelbar Ingangariba, an osiri. A faragha zuir akɨnafarim an osirizɨ, a Luk Osirizir Akar Aghuim.

* 1:3: Mt 28:17, Mk 16:12, Lu 24:36-49, Ap 10:41, 1 Ko 15:5-7

* 1:3: Matyu 28:17; Mak 16:12; Luk 24:36-49; Aposel 10:41; 1 Korin 15:5-7

* 1:4: Lu 24:49, Jo 14:16-17, Ap 2:33

* 1:4: Luk 24:49; Jon 14:16-17; Aposel 2:33

* 1:5: Mt 3:11, Mk 1:8, Lu 3:16, Jo 1:33, Ap 11:16

* 1:5: Matyu 3:11; Mak 1:8; Luk 3:16; Jon 1:33; Aposel 11:16

* 1:6: Ais 1:26, Dan 7:17, Amo 9:11, Mt 24:3, Lu 24:21

* 1:6: Aisaia 1:26; Amos 9:11; Matyu 24:3; Luk 24:21

† 1:6: Fomɨra Israelɨn gumazir maba uari atrivimɨn ikia uan nguazimɨn gari. Egha Iesusɨn dughiamɨn Israelia Romɨn apengan iti. Ezɨ Iesus dughiar kamɨn otogha aruima, gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, a Romɨn gavman batueghɨva uabɨ Israelian ganam. Eghtɨ gɨn Israel Kantrin igharaziba dar ganɨva egh dar apengan ikian kogham.

* 1:7: Mt 24:36, Mk 13:32, 1 Te 5:1

* 1:7: Matyu 24:36; Mak 13:32; 1 Tesalonika 5:1

* 1:8: Matyu 28:19; Mak 16:15; Luk 24:47-48; Jon 15:27; Aposel 2:32; 3:15; 5:32

* 1:9: Mk 16:19, Lu 24:50-51, Jo 6:62, 20:17

* 1:9: Mak 16:19; Luk 24:50-51; Jon 6:62; 20:17

* 1:10: Mt 28:3, Mk 16:5, Lu 24:4, Jo 20:12, Ap 10:3, 10:30

* 1:10: Matyu 28:3; Mak 16:5; Luk 24:4; Jon 20:12; Aposel 10:3; 10:30

* 1:11: Mt 24:30, 26:64, Lu 21:27, Jo 14:3, 1 Te 1:10, 4:16, MAA 1:7

* 1:11: Matyu 24:30; 26:64; Luk 21:27; Jon 14:3; 1 Tesalonika 1:10; 4:16; Akar Mogomem 1:7

* 1:12: Lu 24:50

* 1:13: Mt 10:2-4, Mk 3:16-19, Lu 6:14-16

* 1:13: Matyu 10:2-4; Mak 3:16-19; Luk 6:14-16

* 1:14: Mt 13:55, Lu 23:49, 23:55, 24:10, Jo 6:42, 7:5

* 1:14: Matyu 13:55; Luk 23:49; 23:55; 24:10; Jon 6:42; 7:5

* 1:16: Sng 41:9

* 1:16: Onger Akaba 41:9

* 1:17: Mt 10:4, Lu 6:16, Ap 1:25

* 1:17: Matyu 10:4; Luk 6:16; Aposel 1:25

* 1:18: Mt 26:15, 2 Pi 2:15

* 1:18: Matyu 26:15; 2 Pita 2:15

* 1:18: Matyu 27:3-8

* 1:20: Sng 69:25, 109:8

* 1:20: Onger Akaba 69:25; 109:8

* 1:22: Mt 3:16, Mk 1:9, 16:19, Lu 3:21, 24:51, Jo 15:27, Ap 4:33

* 1:22: Matyu 3:16; Mak 1:9; 16:19; Luk 3:21; 24:51; Jon 15:27; Aposel 4:33

* 1:24-25: 1 Samuel 16:7; Jeremaia 11:20; Jon 2:25; Akar Mogomem 2:23

* 2:1: Lo 16:9-11, Ap 1:14

* 2:1: Godɨn Araziba 16:9-11; Aposel 1:14

* 2:1: Pentikosɨn Dughiar Ekiam, an ziar igharazimra kara: Obaribar Aghavir Dughiar Ekiam.

* 2:2: Ap 4:31

* 2:2: Aposel 4:31

* 2:3: Mt 3:11

* 2:3: Matyu 3:11

* 2:4: Mk 16:17, Ap 1:5, 4:31, 10:44-46, 1 Ko 12:10, 13:1

* 2:4: Mak 16:17; Aposel 1:5; 4:31; 10:44-46; 1 Korin 12:10; 13:1

* 2:7: Ap 1:11

* 2:7: Aposel 1:11

* 2:9: 2 Ti 1:15

* 2:9: 2 Timoti 1:15

* 2:15: 1 Te 5:7

* 2:15: 1 Tesalonika 5:7

† 2:15: Judaba dughiar kamɨn mɨzaraghara dɨpar onganiba apir puvatɨ. Kamaghɨn Pita akar kam me mɨgei.

* 2:17: Joel 2:28-32; Sekaraia 12:10; Jon 7:38; Aposel 10:45; 21:9

* 2:21: Ro 10:13

* 2:21: Rom 10:13

* 2:22: Jo 3:2, 14:10-11, Hi 2:4

* 2:22: Jon 3:2; 14:10-11; Hibru 2:4

* 2:23: Mt 27:35, Mk 15:24, Lu 23:33, Jo 19:18, Ap 4:28, 1 Pi 1:20

* 2:23: Matyu 27:35; Mak 15:24; Luk 23:33; Jon 19:18; Aposel 4:28; 1 Pita 1:20

* 2:24: Mt 28:5-6, Mk 16:6, Lu 24:5, Ap 3:15, 4:10, 10:40, 13:30-31, 17:31, 1 Ko 15:15

* 2:24: Matyu 28:5-6; Mak 16:6; Luk 24:5; Aposel 3:15; 4:10; 10:40; 13:30-31; 17:31; 1 Korin 15:15

* 2:25: Onger Akaba 16:8-11

* 2:26-27: Aposel 13:35

* 2:29: 1 Kin 2:10, Lu 1:32, 1:69, Ap 13:36, 2 Ti 2:8

* 2:29: 1 Atriviba 2:10; Aposel 13:36; 2 Timoti 2:8

* 2:30: 2 Sml 7:12-13, Sng 89:3-4, 132:11

* 2:30: 2 Samuel 7:12-13; Onger Akaba 89:3-4; 132:11

* 2:31: Sng 16:10, Ap 13:35

* 2:31: Onger Akaba 16:10; Aposel 13:35

‡ 2:31: Grighɨn akam me ghaze, “Krais,” an mɨngarim God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.

* 2:32: Ap 1:8, 2:24

* 2:32: Aposel 1:8; 2:24

* 2:33: Jo 14:26, Ap 1:4, 5:31, 7:55-56, 10:45, Ef 4:8, Hi 10:12

* 2:33: Jon 14:26; Aposel 1:4; 5:31; 7:55-56; 10:45; Hibru 10:12

* 2:34: Onger Akaba 110:1

* 2:36: Ap 5:30-31

* 2:36: Aposel 5:30-31

* 2:37: Sek 12:10, Lu 3:10-12, Ap 9:6, 16:30

* 2:37: Sekaraia 12:10; Luk 3:10-12; Aposel 9:6; 16:30

* 2:38: Lu 24:47, Ap 3:19

* 2:38: Luk 24:47; Aposel 3:19

* 2:39: Ais 57:19, Jol 2:28, Ap 10:45, 14:27, Ef 2:13, 2:17

* 2:39: Aisaia 57:19; Joel 2:28; Aposel 10:45; 14:27; Efesus 2:13; 2:17

* 2:40: Lo 32:5, Fl 2:15

* 2:40: Godɨn Araziba 32:5; Filipai 2:15

* 2:41: Ap 2:47, 4:4, 5:14

* 2:41: Aposel 2:47; 4:4; 5:14

* 2:42: Ap 20:7

* 2:42: Aposel 20:7

§ 2:42: Fofozir gumazir avɨriba kamaghɨn nɨghnɨsi, Faragha zuir Kraisɨn adarazi uari akuva egha uari koma api. Me amegha gɨvagha, me Iesusɨn inivafɨzim ko ghuzim gɨnɨghnɨgha bret ko wainɨn dɨpam api.

* 2:43: Mk 16:17, Ap 4:33, 5:11-12

* 2:43: Mak 16:17; Aposel 4:33; 5:11-12

* 2:44: Ap 4:32-35, 5:12, 6:8

* 2:44: Aposel 4:32-35; 5:12; 6:8

* 2:46: Lu 24:53, Ap 1:14, 20:7

* 2:46: Luk 24:53; Aposel 1:14; 20:7

* 2:47: Ap 2:41, 4:33, 5:14, 6:7, 11:21, 11:24, Ro 14:18

* 2:47: Aposel 2:41; 4:33; 5:14; 6:7; 11:21; 11:24; Rom 14:18

* 3:1: Sng 55:17, Ap 2:46, 10:3, 10:9, 10:30

* 3:1: Aposel 2:42; 10:9; 10:30

* 3:2: Jo 9:1, Ap 14:8

* 3:2: Jon 9:1; Aposel 14:8

* 3:4: Ap 14:9

* 3:4: Aposel 14:9

* 3:6: Ap 3:16, 4:10, 16:18

* 3:6: Aposel 3:16; 4:10

* 3:8: Ais 35:6, Jo 5:14, Ap 14:10

* 3:8: Aisaia 35:6; Jon 5:14; Aposel 14:10

* 3:9: Ap 4:16, 4:21

* 3:9: Aposel 4:16; 4:21

* 3:13: Kis 3:6, 3:15, Mt 22:32, Lu 23:13-25, Ap 2:23, 7:32

* 3:13: Ua Me Ini 3:6; 3:15; Matyu 22:32; Luk 23:13-25; Aposel 2:23; 7:32

* 3:14: Mt 27:15-23, Mk 15:6-14, Lu 23:13-23, Jo 19:12-15

* 3:14: Matyu 27:15-23; Mak 15:6-14; Luk 23:13-23; Jon 19:12-15

* 3:15: Ap 1:8, 2:24, 2:32, 2:36, 4:10

* 3:15: Aposel 1:8; 2:24; 2:32; 2:36; 4:10

* 3:16: Mt 9:22, Ap 4:10, 14:9

* 3:16: Matyu 9:22; Aposel 4:10; 14:9

* 3:17: Lu 23:34, Jo 16:3, 1 Ko 2:8, 1 Ti 1:13

* 3:17: Luk 23:34; Jon 16:3; 1 Korin 2:8; 1 Timoti 1:13

* 3:18: Ais 50:6, 53:5, Lu 24:27, 24:44, Ap 26:22, 1 Pi 1:10-11

* 3:18: Aisaia 50:6; 53:5; Luk 24:27; 24:44; Aposel 26:22; 1 Pita 1:10-11

* 3:19-20: Aposel 2:38

* 3:22: Lo 18:15-19, Ap 7:37

* 3:22: Godɨn Araziba 18:15-19; Aposel 7:37

* 3:23: Wkp 23:29

* 3:23: Ofa Gami 23:29

* 3:23: Akar kam, akam inigha izir gumazir God amadazim, a Godɨn Araziba 18:15, 16, 17, 18, 19ɨn iti. Pita kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Iesus, a uabɨ akam inigha izir gumazim.

* 3:25: Stt 12:3, 18:18, 22:18, Ro 9:4, 9:8, Ga 3:8, 3:26

* 3:25: Jenesis 12:3; 18:18; 22:18; Rom 9:4; 9:8; Galesia 3:8; 3:26

* 3:26: Mt 10:5, Lu 24:47, Ap 13:32-33, 13:46

* 3:26: Matyu 10:5; Luk 24:47; Aposel 13:32-33; 13:46

* 4:1: Lu 22:4, 22:52

* 4:1: Luk 22:4; 22:52

* 4:1: Godɨn Dɨpenimɨn garir gumazibar ekiam, a ofa gamir gumazir mam. A Livain gumaziba, a me gativagha men garima, me Godɨn Dɨpenimɨn mɨriamɨn ingara bizibar gara polismanɨn ingangarim gami.

* 4:2: Mt 22:23, Ap 23:8

* 4:2: Matyu 22:23; Aposel 23:8

* 4:4: Ap 2:41

* 4:4: Aposel 2:41

† 4:5: Gumazir okoruar pumuning ko mɨkezim, me uari akufa. Egha me Judabar Kaunselbar mɨn iti. Egha men ingangarim kamakɨn, me Judabar dabirabim gativagha egha men gari.

* 4:7: Mt 21:23, Ap 7:27

* 4:7: Matyu 21:23; Aposel 7:27

* 4:8: Mt 10:19-20

* 4:8: Matyu 10:19-20

* 4:10: Ap 2:24, 3:6, 3:13-16

* 4:10: Aposel 2:24; 3:6; 3:13-16

‡ 4:10: Gumazir okoruar kam, Judabar Kaunselba, merara Pailat (Romɨn gavman faragha zuir gumazim) mɨgɨa ghaze, a Iesus mɨsueghtɨ an ovengegh. Nɨ Luk 22:66--23:5ɨn gan. Egha Iesus ovengegha gɨvazɨ, me gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavimɨn an ikian me aghua.

* 4:11: Sng 118:22, Ais 28:16, Mt 21:42

* 4:11: Onger Akaba 118:22; Aisaia 28:16; Matyu 21:42

* 4:12: Mt 1:21, Ap 10:43

* 4:12: Matyu 1:21; Aposel 10:43

* 4:16: Jo 11:47, Ap 3:9-10

* 4:16: Jon 11:47; Aposel 3:9-10

* 4:18: Ap 5:28, 5:40

* 4:18: Aposel 5:28; 5:40

* 4:19-20: Aposel 5:29

* 4:19-20: Aposel 1:8; 22:15; 1 Jon 1:1-3

* 4:24: Kis 20:11, Neh 9:6, Sng 146:6

* 4:24: Ua Me Ini 20:11; Nehemia 9:6; Onger Akaba 146:6

* 4:25: Onger Akaba 2:1-2

* 4:27: Mt 27:1-2, Mk 15:1, Lu 23:1, 23:7-11, Jo 18:28-29, Ap 3:13

* 4:27: Matyu 27:1-2; Mak 15:1; Luk 23:1; 23:7-11; Jon 18:28-29; Aposel 3:13

* 4:28: Ap 2:23, 3:18

* 4:28: Aposel 2:23; 3:18

* 4:29: Ap 9:27, 13:46, 19:8, Ef 6:19

* 4:29: Aposel 9:27; 13:46; 19:8; Efesus 6:19

* 4:31: Ap 2:4, 4:29, 16:26

* 4:31: Aposel 2:4; 4:29; 16:26

* 4:32: Ap 2:44-45, 2 Ko 13:11, 1 Pi 3:8

* 4:32: Aposel 2:44-45; 2 Korin 13:11; 1 Pita 3:8

* 4:33: Ap 1:8, 1:22, 2:45-47

* 4:33: Aposel 1:8; 1:22; 2:45-47

* 4:34-35: Aposel 2:45

* 4:36: Ap 11:22-26, 13:2-3

* 4:36: Aposel 11:22-26; 13:2-3

* 5:2: Ap 4:34-37

* 5:2: Aposel 4:34-37

* 5:3: Lo 23:21, Lu 22:3, Jo 13:2

* 5:3: Godɨn Araziba 23:21

* 5:12: Ap 2:43, 4:32, 14:3, Ro 15:19, 2 Ko 12:12

* 5:12: Aposel 2:43; 14:3; Rom 15:19; 2 Korin 12:12

* 5:14: Ap 2:41, 21:20

* 5:14: Aposel 2:41; 21:20

* 5:15: Mt 9:21, 14:36, Ap 19:12

* 5:15: Matyu 9:21; 14:36; Aposel 19:12

* 5:15: Gumazamizir kaba nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn iti, aruem Pita gisiraghtɨ an nedazim arɨmariar gumazamizibagh isɨn ikɨtɨ, me ua deragham.

* 5:16: Mk 6:56, Ap 19:11-12

* 5:16: Mak 6:56; Aposel 19:11-12

* 5:17: Ap 4:1-2, 4:6

* 5:17: Aposel 4:1-2; 4:6

* 5:19: Ap 12:7-10, 16:26

* 5:19: Aposel 12:7-10; 16:26

† 5:24: Grighɨn akam, vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ. Gumazir maba akar kam giragha ghaze, “Me nɨghnɨgha egha ghaze, bizir tizim datɨrɨghɨn otogham?”

* 5:26: Mt 14:5, 21:26

* 5:26: Matyu 14:5; 21:26

* 5:28: Mt 27:25, Ap 2:23, 2:36, 4:18, 7:52

* 5:28: Matyu 27:25; Aposel 2:23; 2:36; 4:18; 7:52

* 5:29: Ap 4:19

* 5:29: Aposel 4:19

* 5:30: Ap 3:15, 10:39, 13:29, Ga 3:13, 1 Pi 2:24

* 5:30: Aposel 3:15; 10:39; 13:29; Galesia 3:13; 1 Pita 2:24

* 5:31: Ap 2:33-34, 3:15, Ef 1:20, Fl 2:9, Hi 2:10, 12:2

* 5:31: Aposel 2:33-34; 3:15; Efesus 1:20; Filipai 2:9; Hibru 2:10; 12:2

* 5:32: Jo 15:26-27, Ap 1:8, 2:4, 10:44

* 5:32: Jon 15:26-27; Aposel 1:8; 2:4; 10:44

* 5:33: Ap 2:37, 7:54

* 5:33: Aposel 7:54

‡ 5:34: Dughiar Pol tɨghar Kraisɨn adarazir mavɨn otivam, gumazir kam Gamaliel an sure gami. Nɨ akar Aposel 22:3ɨn itimɨn gan.

* 5:36: Ap 21:38

* 5:36: Aposel 21:38

* 5:37: Lu 2:1-2

* 5:38: Ais 8:10, Mt 15:13

* 5:39: Lu 21:15, Ap 7:51, 9:5, 1 Ko 1:25

* 5:39: Luk 21:15; Aposel 7:51; 9:5; 1 Korin 1:25

* 5:40: Ap 4:18

* 5:40: Aposel 4:18

* 5:41: Mt 5:10-12, 1 Pi 4:13

* 5:41: Matyu 5:10-12; 1 Pita 4:13

* 5:42: Ap 9:22, 17:3

* 5:42: Aposel 9:22; 17:3

* 6:1: Ap 2:41, 4:35, 5:14, 9:29

* 6:1: Aposel 2:41; 4:35; 5:14; 9:29

* 6:1: Aramɨn akam, a Judia ko Galilin Distrighɨn gumazibar akam. A Hibrun akamɨn mɨn ghu.

* 6:3: Lo 1:13, Ap 1:21, 16:2, 1 Ti 3:7

* 6:3: Godɨn Araziba 1:13; Aposel 16:2; 1 Timoti 3:7

* 6:5: Ap 8:5

* 6:5: Aposel 8:5

* 6:6: Ap 13:3, 14:23

* 6:6: Aposel 13:3; 14:23

* 6:7: Jo 12:42, Ap 2:41, 12:24, 16:5, Kl 1:6

* 6:7: Jon 12:42; Aposel 2:41; 12:24; 16:5; Kolosi 1:6

* 6:8: Ap 2:43

* 6:8: Aposel 2:43

* 6:9: 2 Ti 1:15

* 6:9: 2 Timoti 1:15

† 6:9: Frimanɨn gumazir kaba, me fomɨra pura ingangarim gamir gumazir kɨniba. Egha datɨrɨghɨn me gumazitamɨn apengan ikia ingarir puvatɨ.

* 6:10: Ais 54:17, Lu 21:15, Ap 5:39

* 6:10: Aisaia 54:17; Luk 21:15; Aposel 5:39

* 6:11: Mt 26:59-61

* 6:11: Matyu 26:59-61

* 6:13: Jer 26:11

* 6:13: Jeremaia 26:11

* 7:2: Stt 11:31

* 7:2: Jenesis 11:31

* 7:2: Jenesis 12:1

* 7:4: Stt 11:31, 12:4

* 7:4: Jenesis 11:31; 12:4

* 7:5: Stt 12:7, 13:15, 15:3, 15:18, 17:8, 26:3, 48:4, Lo 2:5

* 7:5: Jenesis 12:7; 13:15; 15:3; 15:18; 17:8; 26:3; 48:4; Godɨn Araziba 2:5

* 7:6: Stt 15:16, Kis 12:40, Ga 3:17

* 7:6: Jenesis 15:16; Ua Me Ini 12:40; Galesia 3:17

* 7:6: Jenesis 15:13-14

* 7:7: Kis 3:12

* 7:7: Ua Me Ini 3:12

* 7:8: Stt 17:10-14, 21:2-4, 25:26, 29:31-35:18

* 7:8: Jenesis 17:10-14; 21:2-4; 25:26; 29:31--35:18

* 7:9-10: Jenesis 37:11; 37:28; 39:2; 39:21; 41:37-41

* 7:11: Stt 41:54, 42:1-2

* 7:11: Jenesis 41:54; 42:1-2

* 7:12: Stt 42:1-5

* 7:12: Jenesis 42:1-5

* 7:13: Stt 45:1, 45:16

* 7:13: Jenesis 45:1; 45:16

* 7:14: Stt 45:9-10, 45:17-18, 46:27

* 7:14: Jenesis 45:9-10; 45:17-18; 46:27

* 7:15: Stt 46:1-7, 49:33

* 7:15: Jenesis 46:1-7; 49:33

* 7:16: Stt 23:3-16, 33:19, 50:7-13, Jos 24:52

* 7:16: Jenesis 23:3-16; 33:19; 50:7-13; Josua 24:32

* 7:17: Stt 15:5, Sng 105:24-25, Ap 7:5-7

* 7:17: Jenesis 15:5; Onger Akaba 105:24-25; Aposel 7:5-7

* 7:17: Ua Me Ini 1:7-8

* 7:19: Kis 1:10-22

* 7:19: Ua Me Ini 1:10-22

* 7:20: Kis 2:2, Hi 11:23

* 7:20: Ua Me Ini 2:2; Hibru 11:23

* 7:21: Kis 2:3-10

* 7:21: Ua Me Ini 2:3-10

* 7:23: Ua Me Ini 2:11-15

* 7:29: Kis 2:21-22, 18:3-4

* 7:29: Ua Me Ini 2:21-22; 18:3-4

* 7:30: Ua Me Ini 3:1-10

* 7:33: Jos 5:15

* 7:33: Josua 5:15

* 7:35: Kis 2:14, 14:11-12, Nam 20:16

* 7:35: Ua Me Ini 2:14

* 7:36: Kis 7:3, 12:41, 14:21, 16:1, 16:35, Nam 14:33, Sng 105:27

* 7:36: Ua Me Ini 7:3; 12:41; 14:21; 16:1; 16:35; Dɨboboniba 14:33; Onger Akaba 105:27

* 7:37: Lo 8:15, 8:18, Mt 17:5, Ap 3:22

* 7:37: Godɨn Araziba 18:15; 18:18; Matyu 17:5; Aposel 3:22

* 7:38: Kis 19:1-20:17, Lo 5:1-33, Ais 63:9, Ap 7:53, Ro 3:2, Ga 3:19, Hi 2:2

* 7:38: Ua Me Ini 19:1--20:17; Godɨn Araziba 5:1-33; Aisaia 63:9; Aposel 7:53; Rom 3:2; Galesia 3:19; Hibru 2:2

* 7:39: Nam 14:3

* 7:39: Dɨboboniba 14:3

* 7:40: Kis 32:1, 32:23

* 7:40: Ua Me Ini 32:1; 32:23

* 7:41: Kis 32:2-6, Lo 9:16, Sng 106:19

* 7:41: Ua Me Ini 32:2-6; Godɨn Araziba 9:16; Onger Akaba 106:19

* 7:42: Sng 81:12, Jer 19:13, Ese 20:25, 20:39, 2 Te 2:11

* 7:42: Onger Akaba 81:12; Jeremaia 19:13; Esekiel 20:24; 20:39; 2 Tesalonika 2:11

* 7:43: Molek, a gumazir igharazibar asem, Judaba puvatɨ. Ezɨ Refan a mɨkovezir mamɨn ziam, me Godɨn mɨn an ziam fe. Mɨgɨrɨgɨar Stiven amir kamnagh, a Godɨn akam inigha izir gumazim, Amosɨn akɨnafarimɨn iti. (Amos 5:25-27) Amos kamaghɨn mɨkeme, Israelia faragha guizɨn Godɨn ziam fer puvatɨ. Me Godɨn akaba batogha egha gumazir igharazibar godbar ziaba fe. Ezɨ azenir avɨribar gɨn God Israelian gari me akɨrim a gasara. Ezɨ God amamangatɨzɨ Babilonba izava Israelia mɨsogha me inigha ghua Babilonɨn me kalabus gatɨ. (Nɨ 2 Atriviba 24:10-16ɨn gan.)

* 7:44: Kis 25:9, 25:40, 26:30, Hi 8:5

* 7:44: Ua Me Ini 25:9; 25:40; 26:30; Hibru 8:5

* 7:45: Jos 3:14-17, 18:1, 23:9, Neh 9:24, Sng 44:2, Ap 13:19

* 7:45: Josua 3:14-17; 18:1; 23:9; Nehemia 9:24; Onger Akaba 44:2; Aposel 13:19

* 7:46: 1 Sml 16:1, 2 Sml 7:1-16, 1 Kin 8:19, 1 Sto 17:1-14, Sng 89:19, 132:1-5

* 7:46: 1 Samuel 16:1; 2 Samuel 7:1-16; 1 Atriviba 8:19; 1 Eghaghaniba 17:1-14; Onger Akaba 89:19; 132:1-5

* 7:47: 1 Kin 6:1-38, 8:20, 1 Sto 17:12, 2 Sto 3:1-17

* 7:47: 1 Atriviba 6:1-38; 8:20; 1 Eghaghaniba 17:12; 2 Eghaghaniba 3:1-17

* 7:48: 1 Kin 8:27, 2 Sto 2:6, 6:18

* 7:48: 1 Atriviba 8:27; 2 Eghaghaniba 2:6; 6:18

* 7:49: Mt 5:34-35, 23:22

* 7:49: Matyu 5:34-35; 23:22

* 7:49: Aisaia 66:1-2

* 7:51: Kis 32:9, Wkp 26:41, Lo 10:16, Ais 48:4, 63:10, Jer 6:10, 9:26

* 7:51: Ua Me Ini 32:9; Ofa Gami 26:41; Godɨn Araziba 10:16; Aisaia 48:4; 63:10; Jeremaia 6:10; 9:26

* 7:52: 2 Sto 36:16, Mt 21:35, 23:31, 1 Te 2:15

* 7:52: 2 Eghaghaniba 36:16; Matyu 21:35; 23:31; 1 Tesalonika 2:15

* 7:53: Kis 20:1, Ap 7:38, Ga 3:19, Hi 2:2

* 7:53: Ua Me Ini 20:1-17; Aposel 7:38; Galesia 3:19; Hibru 2:2

* 7:54: Ap 5:33

* 7:54: Aposel 5:33

* 7:55: Mt 22:44, Ap 2:33-34, 5:31, 6:5

* 7:55: Matyu 22:44; Aposel 2:33-34; 5:31; 6:5

* 7:56: Ese 1:1, Dan 7:13, Mt 3:16, Ap 10:11, Kl 3:1

* 7:56: Esekiel 1:1; Daniel 7:13; Matyu 3:16; Aposel 10:11; Kolosi 3:1

* 7:58: Lo 13:9, Lu 4:29, Ap 6:13-14, 22:20, Hi 13:12

* 7:58: Godɨn Araziba 13:9; Luk 4:29; Aposel 6:13-14; 22:20; Hibru 13:12

† 7:58: Moses Osirizir Araziba ghaze, gumazitam arazir kuram damightɨ, me a inigh nguibamɨn azenan mangɨ dagɨaba isɨ a ginivightɨ, an aremegham. Nɨ Ofa Gami 24:13-16, ko Dɨboboniba 15:35ɨn gan.

* 7:59: Sng 31:5, Lu 23:46

* 7:59: Onger Akaba 31:5; Luk 23:46

* 7:60: Mt 5:44, Lu 23:34, Ap 9:40, 21:5

* 7:60: Matyu 5:44; Luk 23:34; Aposel 9:40

* 8:1: Ap 7:58, 8:4, 11:19, 22:20

* 8:1: Aposel 7:58; 8:4; 11:19; 22:20

* 8:3: Aposel 9:1; 9:13; 9:21; 22:4-5; 26:9-11; 1 Korin 15:9; 1 Timoti 1:13

* 8:4: Mt 10:23, Ap 6:5, 11:19

* 8:4: Matyu 10:23; Aposel 11:19

* 8:7: Mt 10:1, Mk 16:17

* 8:7: Matyu 10:1; Mak 16:17

* 8:15-16: Matyu 28:19; Aposel 2:38; 10:48; 19:2

* 8:17: Ap 6:6, 19:6, Hi 6:2

* 8:17: Aposel 6:6; 19:6; Hibru 6:2

* 8:20: Mt 10:8, Ap 2:38, 10:45

* 8:20: Matyu 10:8; Aposel 2:38; 10:45

* 8:21: Sng 78:37

* 8:21: Onger Akaba 78:37

* 8:22-23: Daniel 4:27; 2 Timoti 2:25; Hibru 12:15

* 8:24: Kis 8:8, Nam 21:7, 1 Kin 13:6, Je 5:16

* 8:24: Ua Me Ini 8:8; Dɨboboniba 21:7; 1 Atriviba 13:6; Jems 5:16

* 8:27-28: Aisaia 56:3-7; Sefanaia 3:10; Jon 12:20

* 8:31: Jo 16:13

* 8:31: Jon 16:13

* 8:32-33: Ais 53:7-8

* 8:32-33: Aisaia 53:7-8

* 8:35: Lu 24:27, Ap 18:28

* 8:35: Luk 24:27; Aposel 18:28

* 8:36-37: Ap 10:47

* 8:36-37: Aposel 10:47

* 8:36-37: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, akar otevir igharazir mam uaghan kagh iti. Filip kamaghɨn mɨgei, “Nɨ guizbangɨra uan navimɨn aven nɨghnɨzir gavgavim ikɨtɨ, kɨ nɨ ruam.” Ezɨ Itiopian gumazim kamaghɨn mɨgei, “Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn iti, a Godɨn Otarim.”

* 8:39: 1 Kin 18:12, 2 Ki 2:16, Ese 3:12-14

* 8:39: 1 Atriviba 18:12; 2 Atriviba 2:16; Esekiel 3:12-14

* 8:40: Ap 21:8

* 8:40: Aposel 21:8

* 9:1-2: Aposel 8:3; Galesia 1:13; 1 Timoti 1:13

* 9:3: Ap 22:6, 26:12, 1 Ko 15:8

* 9:3: Aposel 22:6; 26:12; 1 Korin 15:8

* 9:4: Mt 25:40

* 9:5: Ap 5:39, 1 Ko 15:8

* 9:5: Aposel 5:39; 1 Korin 15:8

* 9:7: Ap 22:9, 26:13

* 9:7: Aposel 22:9; 26:13

* 9:10: Ap 22:12

* 9:10: Aposel 22:12

* 9:11: Ap 16:9, 21:39, 22:3

* 9:11: Aposel 16:9; 21:39; 22:3

* 9:13: Ap 8:3

* 9:13: Aposel 8:3

* 9:14: Ap 9:1-2, 9:21, 22:16, 1 Ko 1:2, 2 Ti 2:22

* 9:14: Aposel 9:1-2; 9:21; 22:16; 1 Korin 1:2; 2 Timoti 2:22

* 9:15: Ap 25:13, 25:22, 26:17, 27:24, Ro 1:5, 1 Ko 15:10, Ga 2:7-8, 1 Ti 2:7

* 9:15: Aposel 25:13; 25:22; 26:17; 27:24; Rom 1:5; 1 Korin 15:10; Galesia 2:7-8; 1 Timoti 2:7

* 9:16: Ap 20:23, 21:11, 2 Ko 11:23-28

* 9:16: Aposel 20:23; 21:11; 2 Korin 11:23-28

* 9:17: Ap 13:52, 22:12-13

* 9:17: Aposel 13:52; 22:12-13

* 9:21: Ap 8:3, Ga 1:13, 1:23

* 9:21: Aposel 8:3; Galesia 1:13; 1:23

* 9:22: Ap 17:3, 18:5, 18:28

* 9:22: Aposel 17:3; 18:5; 18:28

* 9:23: Ap 23:12, 25:3, 2 Ko 11:23

* 9:23: Aposel 23:12; 25:3; 2 Korin 11:23

* 9:23: 2 Korin 11:32-33

* 9:26: Ap 22:17, Ga 1:17-19

* 9:26: Aposel 22:17; Galesia 1:17-19

* 9:27: Ap 4:36, 9:4, 9:20-22, 1 Ko 9:1, 15:8

* 9:27: Aposel 4:36; 9:4; 9:20-22; 1 Korin 9:1; 15:8

* 9:29: Ap 6:1, 9:23, 11:20, 2 Ko 11:26

* 9:29: Aposel 6:1; 9:23; 11:20; 2 Korin 11:26

* 9:30: Ga 1:21

* 9:30: Galesia 1:21

* 9:30: Ezɨ gɨn Barnabas Sol inigh Antioghɨn mangasa, egha ghua Tarsusɨn nguibamɨn a buri. Nɨ Aposel 11:25ɨn gan.

* 9:34: Ap 3:6, 3:16, 4:10

* 9:34: Aposel 3:6; 3:16; 4:10

* 9:35: 1 Sto 5:16, Ap 11:21

* 9:35: 1 Eghaghaniba 5:16; Aposel 11:21

* 9:36: 1 Ti 2:10, Ta 3:8

* 9:36: 1 Timoti 2:10; Taitus 3:8

* 9:40: Mt 9:25, Mk 5:40-41, Jo 11:43, Ap 7:60

* 9:40: Matyu 9:25; Mak 5:40-41; Jon 11:43; Aposel 7:60

* 9:43: Ap 10:6

* 9:43: Aposel 10:6

* 10:1: Mt 8:5, Ap 27:1-3

* 10:1: Matyu 8:5; Aposel 27:1-3

* 10:2: Ap 8:2, 10:22, 10:35, 22:12

* 10:2: Aposel 8:2; 10:22; 10:35; 22:12

* 10:3: Ap 3:1, 10:30, 11:13

* 10:3: Aposel 10:30; 11:13

* 10:6: Ap 9:43

* 10:6: Aposel 9:43

* 10:9: Ap 11:5

* 10:9: Aposel 11:5

* 10:11: Ap 11:5-17

* 10:11: Aposel 11:5-17

* 10:14: Wkp 11:1-47, Lo 14:3, 14:7, Ese 4:14

* 10:14: Ofa Gami 11:1-47; Godɨn Araziba 14:3; 14:7; Esekiel 4:14

* 10:15: Mt 15:11, Mk 7:15, 7:19, Ap 10:28, Ro 14:14-20, 1 Ko 10:25

* 10:15: Matyu 15:11; Mak 7:15; 7:19; Aposel 10:28; Rom 14:14-20; 1 Korin 10:25

* 10:19: Ap 11:12, 13:2

* 10:19: Aposel 11:12; 13:2

* 10:22: Ap 10:1-2, 22:12

* 10:22: Aposel 10:1-2; 22:12

* 10:23: Ap 10:45, 11:12

* 10:23: Aposel 10:45; 11:12

* 10:26: Ap 14:13-15, MAA 19:10

* 10:26: Aposel 14:13-15; Akar Mogomem 19:10

* 10:28: Jo 4:9, Ap 15:8-9, Ga 2:12-14, Ef 3:6

* 10:28: Jon 4:9; Aposel 15:8-9; Galesia 2:12-14; Efesus 3:6

* 10:30: Ap 1:10, 3:1

* 10:30: Aposel 1:10; 3:1

* 10:30: Gumazir kam, a Godɨn enselɨn mam.

* 10:31: Dan 10:12, Hi 6:10

* 10:31: Daniel 10:12; Hibru 6:10

* 10:34: Lo 10:17, 1 Sml 16:7, Ro 2:11, Ga 2:6, Ef 6:9, Kl 3:25, 1 Pi 1:17

* 10:34: Godɨn Araziba 10:17; 1 Samuel 16:7; Rom 2:11; Galesia 2:6; Efesus 6:9; Kolosi 3:25; 1 Pita 1:17

* 10:35: Jo 9:31, Ro 2:13, 1 Ko 12:13, Ga 3:28, Ef 3:6

* 10:35: Jon 9:31; Rom 2:13; 1 Korin 12:13; Galesia 3:28; Efesus 3:6

* 10:36: Sng 107:20, Ais 52:7, 57:19, Mt 28:18, Ro 10:12, MAA 17:14

* 10:36: Onger Akaba 107:20; Aisaia 52:7; 57:19; Matyu 28:18; Rom 10:12; Akar Mogomem 17:14

* 10:37: Mt 4:12-17, Lu 4:14

* 10:37: Matyu 4:12-17; Luk 4:14

* 10:38: Mt 3:16, Lu 4:17-20, Jo 3:2, Hi 1:9

* 10:38: Matyu 3:16; Luk 4:17-20; Jon 3:2; Hibru 1:9

* 10:39: Ap 2:32, 5:30

* 10:39: Aposel 2:32; 5:30

* 10:40: Ap 2:24, 1 Ko 15:4-7

* 10:40: Aposel 2:24; 1 Korin 15:4-7

* 10:41: Lu 24:42-43, Jo 14:17-24, 15:27, Ap 1:8, 13:31

* 10:41: Luk 24:42-43; Jon 14:17-24; 15:27; Aposel 1:8; 13:31

* 10:42: Mt 28:19-20, Ap 17:31, Ro 14:9-10, 2 Ko 5:10, 2 Ti 4:1, 1 Pi 4:5

* 10:42: Matyu 28:19-20; Aposel 17:31; Rom 14:9-10; 2 Korin 5:10; 2 Timoti 4:1; 1 Pita 4:5

* 10:43: Ais 33:24, 53:5-6, 53:11, Jer 31:34, Dan 9:24, Mai 7:18, Sek 13:1, Ro 10:11, Ga 3:22

* 10:43: Aisaia 53:5-6; 53:11; Jeremaia 31:34; Maika 7:18; Sekaraia 13:1; Rom 10:11; Galesia 3:22

* 10:44: Ap 4:31, 8:15-16, 11:15, 15:8

* 10:44: Aposel 4:31; 8:15-16; 11:15; 15:8

* 10:45-46: Ap 2:4, 10:23, 11:18, 19:6, Ga 3:14

* 10:45-46: Aposel 2:4; 10:23; 11:18; 19:6; Galesia 3:14

* 10:47: Ap 8:36, 11:17, 15:8-9, Ro 10:12

* 10:47: Aposel 8:36; 11:17; 15:8-9; Rom 10:12

* 10:48: Ap 2:38

* 10:48: Aposel 2:38

* 11:2-3: Aposel 10:28; Galesia 2:12

* 11:5: Ap 10:9-48

* 11:5: Aposel 10:9-48

* 11:12: Jo 16:13, Ap 10:19, 10:23, 10:45

* 11:12: Aposel 10:19; 10:23; 10:45

* 11:14: Ap 16:31

* 11:14: Aposel 16:31

* 11:15: Ap 2:4

* 11:15: Aposel 2:4

* 11:16: Jol 2:28, Mt 3:11, Jo 1:26, 1:33, Ap 1:5

* 11:16: Joel 2:28; Matyu 3:11; Jon 1:26; 1:33; Aposel 1:5

* 11:17: Ap 10:47, 15:8-9

* 11:17: Aposel 10:47; 15:8-9

* 11:18: Ap 13:48, 14:27, Ro 10:12-13, 15:9, 15:16

* 11:18: Aposel 13:48; 14:27; Rom 10:12-13; 15:9; 15:16

* 11:19: Ap 8:1-4

* 11:19: Aposel 8:1-4

* 11:21: Ap 2:41

* 11:21: Aposel 2:41

* 11:22: Ap 4:36

* 11:22: Aposel 4:36

* 11:23: Ap 13:43

* 11:23: Aposel 13:43

* 11:24: Ap 2:41, 5:14, 6:5, 11:21

* 11:24: Aposel 2:41; 5:14; 11:21

* 11:25-26: Aposel 9:30

* 11:27: Ap 13:1, 15:32, 21:9, 1 Ko 12:28, Ef 4:11

* 11:27: Aposel 13:1; 15:32; 21:9; 1 Korin 12:28; Efesus 4:11

* 11:28: Ap 21:10

* 11:28: Aposel 21:10

* 11:29: Ro 15:26, 1 Ko 16:1, 2 Ko 9:1

* 11:29: Rom 15:26; 1 Korin 16:1; 2 Korin 9:1

* 11:30: Ap 12:25

* 11:30: Aposel 12:25

* 12:1: Atrivir kam Herot, a Maria Iesus batezir dughiamɨn itir Atrivir kam Herotɨn ovavir borim. Egha a Atrivim Agripan afeziam.

* 12:2: Mt 4:21, 20:23

* 12:2: Matyu 4:21; 20:23

* 12:3: Ap 4:3

* 12:3: Aposel 4:3

* 12:4: Kis 12:1-27

* 12:4: Ua Me Ini 12:1-27

* 12:5: Je 5:16

* 12:5: Jems 5:16

* 12:6: Ap 5:23

* 12:6: Aposel 5:23

* 12:9: Ap 10:3, 10:17, 11:5

* 12:9: Aposel 10:3; 10:17; 11:5

* 12:10: Sng 34:7, Dan 3:28, 6:22, Ap 5:19, Hi 1:14, 2 Pi 2:9

* 12:10: Onger Akaba 34:7; Daniel 6:22; Aposel 5:19; Hibru 1:14; 2 Pita 2:9

* 12:12: Ap 4:23, 12:5, 12:25, 15:37

* 12:12: Aposel 4:23; 12:5; 15:37

* 12:15: Mt 18:10, Ap 26:24

* 12:15: Matyu 18:10; Aposel 26:24

† 12:15: Dughiar kam Judan avɨriba kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, enselɨn maba gumazamizibar ganamin ingangariba iti. Egha me ghaze, Pitan ensel markiama.

* 12:17: Ap 13:16, 19:33, 21:40

‡ 12:17: Jemsɨn kam a Iesusɨn dozim. Nɨ Galesian 1:19ɨn gan. Jems Jerusalemɨn siosɨn itir gumazir dapanimɨn oto.

* 12:18: Ap 5:22-24

* 12:18: Aposel 5:22-24

* 12:20: 1 Kin 5:9-11, Ese 27:17

* 12:20: 1 Atriviba 5:9-11; Esekiel 27:17

* 12:23: 1 Sml 25-38, 2 Sml 24:17, Sng 115:1, Dan 5:20

* 12:23: 1 Samuel 25:38; 2 Samuel 24:17; Onger Akaba 115:1; Daniel 5:20

* 12:24: Ais 55:11, Ap 6:7, 19:20, Kl 1:6

* 12:24: Aisaia 55:11; Aposel 6:7; 19:20; Kolosi 1:6

* 12:25: Ap 11:29-30, 12:12, 13:5, 13:13, 15:37

* 12:25: Aposel 11:29-30; 13:5; 13:13; 15:37

* 13:1: Ap 11:27

* 13:1: Aposel 11:27

* 13:1: Ziar kam Niger, an mɨngarim kamaghɨn ghu, “pɨzim.” Gumazir maba ghaze, Simeon Niger, a Afrikan gumazim.

* 13:2: Ap 9:15, Ro 10:15, Ga 1:15, Ef 3:7-8, 1 Ti 2:7, Hi 5:4

* 13:2: Aposel 9:15; Rom 10:15; Galesia 1:15; Efesus 3:7-8; 1 Timoti 2:7; Hibru 5:4

* 13:3: Ap 6:6

* 13:3: Aposel 6:6

* 13:4: Ap 15:39

* 13:4: Aposel 15:39

* 13:5: Ap 12:12, 12:25, 13:13, 13:46, 15:37

* 13:5: Aposel 12:12; 12:25; 13:13; 13:46; 15:37

* 13:8: 2 Ti 3:8

* 13:8: 2 Timoti 3:8

† 13:9: Ziar kam Sol, a Hibrun akamɨn otivir ziar mam. Ezɨ ziar kam Pol, a Grighɨn akam otivir ziam. Gumazir maba ghaze, Sol Grighɨn akamɨn mɨgeir darazir tongɨn ingara, egha kamaghɨn dughiar kamɨn a ziar kam Pol uabɨ garɨsi.

* 13:10: Mt 13:38, Jo 8:44, 1 Jo 3:8

* 13:10: Matyu 13:38; Jon 8:44; 1 Jon 3:8

* 13:11: Kis 9:3, 1 Sml 5:6, Ap 9:8

* 13:11: Ua Me Ini 9:3; 1 Samuel 5:6; Aposel 9:8

* 13:13: Ap 13:5, 15:38

* 13:13: Aposel 13:5; 15:38

‡ 13:14: A Sabatɨn dughiam.

* 13:15: Lu 4:16, Ap 13:27, 15:21, Hi 13:22

* 13:15: Luk 4:16; Aposel 13:27; 15:21; Hibru 13:22

* 13:16: Ap 12:17

* 13:17: Kis 1:7, 6:6, 12:5, Lo 7:6-7, Sng 105:23-24

* 13:17: Ua Me Ini 1:7; 6:6; Godɨn Araziba 7:6-7; Onger Akaba 105:23-24

* 13:18: Kis 16:35, Nam 14:34, Lo 1:31, Sng 95:10, Ap 7:36

* 13:18: Ua Me Ini 16:35; Dɨboboniba 14:34; Godɨn Araziba 1:31; Onger Akaba 95:10; Aposel 7:36

* 13:19: Lo 7:1, Jos 14:1, Sng 78:55

* 13:19: Godɨn Araziba 7:1; Josua 14:1; Onger Akaba 78:55

* 13:20: Het 2:16, 1 Sml 3:20

* 13:20: Gumazir Dapaniba 2:16; 1 Samuel 3:20

* 13:21: 1 Sml 8:5, 8:19, 10:1, 10:21

* 13:21: 1 Samuel 8:5; 8:19; 10:1; 10:21

* 13:22: 1 Sml 13:14, 15:23-26, 16:12-13, 2 Sml 2:4, Sng 89:20, Hos 13:11

* 13:22: 1 Samuel 13:14; 15:23-26; 16:12-13; 2 Samuel 2:4; Onger Akaba 89:20; Hosea 13:11

* 13:23: 2 Sml 7:12-16, Sng 132:11, Ais 11:1, Lu 1:32, 1:69, Ro 11:26

* 13:23: 2 Samuel 7:12-16; Onger Akaba 132:11; Aisaia 11:1; Luk 1:32; 1:69; Rom 11:26

* 13:24: Mt 3:1-2, Mk 1:4, Lu 3:3, Ro 11:26

* 13:24: Matyu 3:1-2; Mak 1:4; Luk 3:3; Rom 11:26

* 13:25: Mt 3:11, Mk 1:7, Lu 3:16, Jo 1:20-27

* 13:25: Matyu 3:11; Mak 1:7; Luk 3:16; Jon 1:20-27

* 13:26: Mt 10:6, Lu 24:47, Ap 13:16, 13:46

* 13:26: Matyu 10:6; Luk 24:47; Aposel 13:46

* 13:27: Lu 23:34, 24:20, 24:44, Jo 16:3, Ap 3:17, 15:21, 1 Ko 2:8

* 13:27: Luk 23:34; 24:20; 24:44; Jon 16:3; Aposel 3:17; 15:21; 1 Korin 2:8

* 13:28: Mt 27:22-23, Mk 15:13-14, Lu 23:21-23, Jo 19:15

* 13:28: Matyu 27:22-23; Mak 15:13-14; Luk 23:21-23; Jon 19:15

* 13:29: Mt 27:57-61, Mk 15:42-47, Lu 18:31, 23:50-56, Jo 19:28-30, 19:36-42

* 13:29: Matyu 27:57-61; Mak 15:42-47; Luk 18:31; 23:50-56; Jon 19:28-30; 19:36-42

* 13:30: Mt 28:6, Ap 2:24

* 13:30: Matyu 28:6; Aposel 2:24

* 13:31: Ap 1:3, 1:8

* 13:31: Aposel 1:3; 1:8

* 13:32: Stt 12:3, Ap 13:23, Ro 4:13, Ga 3:16

* 13:32: Aposel 13:23; Rom 4:13; Galesia 3:16

* 13:33: Sng 2:7, Ro 1:4, Hi 1:5, 5:5

* 13:33: Onger Akaba 2:7; Rom 1:4; Hibru 1:5; 5:5

* 13:34: Ais 55:3

* 13:34: Aisaia 55:3

* 13:35: Sng 16:10, Ap 2:27, 2:31

* 13:35: Onger Akaba 16:10; Aposel 2:27; 2:31

* 13:36: 1 Kin 2:10, Ap 2:29

* 13:36: 1 Atriviba 2:10; Aposel 2:29

* 13:37-38: Daniel 9:24; Luk 24:47; Aposel 10:43; 1 Jon 2:12

* 13:39: Ais 53:11, Ro 3:28, 8:3, 10:4, Hi 7:19

* 13:39: Aisaia 53:11; Rom 3:28; 8:3; 10:4; Hibru 7:19

* 13:40: Ais 29:14

* 13:40: Aisaia 29:14

* 13:41: Hab 1:5

* 13:41: Habakuk 1:5

* 13:43: Ap 11:23, 14:22, Ta 2:11, Hi 12:15, 1 Pi 5:12

* 13:43: Aposel 11:23; 14:22; Taitus 2:11; Hibru 12:15; 1 Pita 5:12

* 13:45: Ap 14:2, 18:6, 1 Pi 4:4, Ju 10

* 13:45: Aposel 14:2; 18:6; 1 Pita 4:4; Jut 1:10

* 13:46: Ais 55:5, Lu 7:30, Ap 3:26, 18:6, Ro 1:16, 10:19

* 13:46: Aisaia 55:5; Luk 7:30; Aposel 3:26; 18:6; Rom 1:16; 10:19

* 13:47: Ais 42:6, 49:6, Lu 2:32

* 13:47: Aisaia 42:6; 49:6; Luk 2:32

* 13:48: Ap 11:18

* 13:48: Aposel 11:18

* 13:50: Ap 17:4, 17:12

* 13:50: Aposel 17:4; 17:12

* 13:51: Mt 10:14, Mk 6:11, Lu 9:5, 10:11, Ap 18:6

* 13:51: Matyu 10:14; Mak 6:11; Luk 9:5; 10:11; Aposel 18:6

* 13:52: Mt 5:12, Jo 16:22, Ap 2:46

* 13:52: Matyu 5:12; Jon 16:22; Aposel 2:46

* 14:2: Ap 13:45

* 14:2: Aposel 13:45

* 14:3: Mk 16:20, Ap 19:11, Hi 2:4

* 14:3: Mak 16:20; Aposel 19:11; Hibru 2:4

* 14:5: Ap 14:19, 2 Ti 3:11

* 14:5: Aposel 14:19; 2 Timoti 3:11

* 14:6: Mt 10:23

* 14:6: Matyu 10:23

* 14:8: Jo 9:1, Ap 3:2

* 14:8: Jon 9:1; Aposel 3:2

* 14:9: Mt 8:10, 9:28-29, Ap 3:4

* 14:9: Matyu 8:10; 9:28-29; Aposel 3:4

* 14:11: Ap 8:10, 28:6

* 14:11: Aposel 8:10; 28:6

* 14:12: Grighɨn gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn iti, aser avɨriba uaghan iti. Men aser mam, Sus, a men asebar gumazir dapanir ekiam. Ezɨ Hermes, a men aser akaba inigha me bagha izim.

* 14:15: Kis 20:11, 2 Sml 12:21, Sng 33:6, 146:6, Ap 10:26, 1 Ko 8:4, 1 Te 1:9, Je 5:17

* 14:15: Ua Me Ini 20:11; Onger Akaba 33:6; 146:6; Aposel 10:26; 1 Korin 8:4; 1 Tesalonika 1:9; Jems 5:17

* 14:16: Sng 81:13, Ap 17:30, 1 Pi 4:3

* 14:16: Onger Akaba 81:12; Aposel 17:30; 1 Pita 4:3

* 14:17: Sng 147:8, Jer 5:24, 14:22, Ap 17:27, Ro 1:20

* 14:17: Onger Akaba 147:8; Jeremaia 5:24; 14:22; Aposel 17:27; Rom 1:20

* 14:19: Ap 13:45, 17:13, 2 Ko 11:25, 2 Ti 3:11

* 14:19: Aposel 13:45; 17:13; 2 Korin 11:25; 2 Timoti 3:11

* 14:21: Mt 28:19

* 14:21: Matyu 28:19

* 14:22: Matyu 7:14; Aposel 11:23; 15:32; 18:23; 1 Tesalonika 3:3

* 14:23: Ap 13:1-3, 15:40

* 14:23: Aposel 15:40

* 14:26: Ap 13:1-3, 15:40

* 14:26: Aposel 13:1-3; 15:40

* 14:27: Ap 11:18, 15:4, 15:12

* 14:27: Aposel 11:18; 15:4; 15:12

* 15:1: Wkp 12:3, Jo 7:22, Ga 2:12, 5:2, Kl 2:8, 2:11, 2:16

* 15:1: Ofa Gami 12:3; Jon 7:22; Galesia 2:12; 5:2; Kolosi 2:11; 2:16

* 15:1: Gumazir kaba me Judan gumaziba, egha me ghaze, gumazir azenan itiba me en arazibar amuam. Men marazi fomɨra Farisibar ike.

* 15:2: Ap 11:30, Ga 2:1

* 15:2: Aposel 11:30; Galesia 2:1

* 15:4: Ap 14:27

* 15:4: Aposel 14:27

† 15:5: Nɨ akar Filipai, 3:2ɨn itimɨn gan.

* 15:7: Ap 10:1-43

* 15:7: Aposel 10:1-43

* 15:8: 1 Sto 28:9, Ap 1:24, 2:4, 10:44, 11:15

* 15:8: Aposel 1:24; 2:4; 10:44; 11:15

* 15:9: Ap 10:15, 10:28, 10:34-35, Ro 10:11, 1 Ko 1:2, 1 Pi 1:22

* 15:9: Aposel 10:15; 10:28; 10:34-35; Rom 10:11; 1 Korin 1:2; 1 Pita 1:22

* 15:10: Mt 11:30, 23:4, Lu 11:46, Ga 3:10, 5:1

* 15:10: Matyu 11:30; 23:4; Luk 11:46; Galesia 3:10; 5:1

* 15:11: Ro 3:24, Ga 2:16, Ef 2:5-8, Ta 2:11

* 15:11: Rom 3:24; Galesia 2:16; Efesus 2:5-8; Taitus 2:11

* 15:12: Ap 14:27

* 15:12: Aposel 14:27

* 15:13: Ap 12:17, Ga 2:9

* 15:13: Galesia 2:9

* 15:14: Ap 15:7-9

* 15:14: Aposel 15:7-9

* 15:16: Amos 9:11-12

* 15:20: Stt 9:4, Kis 34:15-17, Wkp 17:10-16, 18:6-23, 1 Ko 6:9, 6:18, 8:1, Ga 5:19, Ef 5:3, Kl 3:5, 1 Pi 4:3

* 15:20: Jenesis 9:4; Ua Me Ini 34:15-17; Ofa Gami 17:10-16; 18:6-23; 1 Korin 6:9; 6:18; 8:1; Galesia 5:19; Efesus 5:3; Kolosi 3:5; 1 Pita 4:3

* 15:21: Ap 13:15

* 15:21: Aposel 13:15

‡ 15:21: Judaba, me Israelɨn nguazimra itir puvatɨ. Fomɨra me ghua kantrin igharazir Israelɨn nguazim boroghɨra itibar iti. Egha men God ko mɨgeir dɨpeniba, nguibar ekiamɨn uaghan nguazir kam iti. Nɨ akar Aposel 2:5-11ɨn itimɨn gan. Kamaghɨn, nguibar ekiar kabar itir gumazamiziba, me Moses Osirizir Arazibar akaba da baregha gɨfa.

* 15:24: Ap 15:1

* 15:24: Aposel 15:1

* 15:26: Ap 13:50, 14:19, 1 Ko 15:30, 2 Ko 11:23, 11:26

* 15:26: Aposel 13:50; 14:19; 1 Korin 15:30; 2 Korin 11:23; 11:26

* 15:28: Mt 23:4

* 15:28: Matyu 23:4

* 15:29: Wkp 17:14, Ap 15:20, 21:25, MAA 2:14, 2:20

* 15:29: Ofa Gami 17:14; Aposel 15:20; 21:25; Akar Mogomem 2:14; 2:20

* 15:32: Ap 11:27, 13:1, 14:22

* 15:32: Aposel 11:27; 14:22

§ 15:33-34: Fofozir gumazir maba uaghan kamaghɨn nɨghnɨsi, mɨgɨrɨgɨar otevir mam uaghan kagh iti. Mɨgɨrɨgɨar kam kamaghɨn ghu, “Ezɨ Sailas uan nɨghnɨzim gɨn ghua Antioghɨn iti.”

* 15:37: Ap 12:12, 12:25, Kl 4:10, 2 Ti 4:11

* 15:37: Aposel 12:12; 12:25; Kolosi 4:10; 2 Timoti 4:11

* 15:38: Ap 13:13, Kl 4:10

* 15:38: Aposel 13:13; Kolosi 4:10

* 16:1: Ap 14:6, 2 Ti 1:5

* 16:1: Aposel 14:6; 2 Timoti 1:5

* 16:2: Fl 2:19-22

* 16:2: Filipai 2:19-22

* 16:3: 1 Ko 9:20, Ga 2:3-5

* 16:3: 1 Korin 9:20; Galesia 2:3-5

* 16:4: Ap 15:23-29

* 16:4: Aposel 15:23-29

* 16:5: Ap 2:47

* 16:5: Aposel 2:47

* 16:6: Ap 18:23

* 16:6: Aposel 18:23

* 16:7: 2 Ti 1:15

* 16:10: 2 Ko 2:13

* 16:10: 2 Korin 2:13

* 16:10: Aposelɨn akɨnafarimɨn akar otevir maba iti, “e,” iti. Gumazir avɨrim a ghaze, Luk, Pol koma dughiar mabar arui, kamaghɨn a mɨgei, “e.” Dughiar kam Luk Pol ko ghua Filipain tugha, Filipain iti. Bizir kam bagha, Pol Filipai ataghizɨma, akar kam, “e,” ua itir puvatɨ. Nɨ Aposel 16:40, an ganigh.

* 16:15: Ap 16:33, 18:8

* 16:15: Aposel 16:33; 18:8

* 16:16: Ap 19:24

* 16:16: Aposel 19:24

* 16:17: Mk 1:24, 1:34

* 16:17: Mak 1:24; 1:34

* 16:18: Mk 16:17

* 16:18: Mak 16:17

* 16:19: Ap 19:25-26, 2 Ko 6:5

* 16:19: Aposel 19:25-26; 2 Korin 6:5

* 16:20: 1 Kin 18:17, Mt 5:11, Mk 13:9, Ap 17:6

* 16:20: 1 Atriviba 18:17; Matyu 5:11; Mak 13:9; Aposel 17:6

* 16:22: 2 Ko 6:5, 11:23-25, Fl 1:30, 1 Te 2:2

* 16:22: 2 Korin 6:5; 11:23-25; Filipai 1:30; 1 Tesalonika 2:2

* 16:26: Ap 4:31, 5:19, 12:7, 12:10

* 16:26: Aposel 4:31; 5:19; 12:7; 12:10

* 16:27: Ap 12:18-19

* 16:27: Aposel 12:18-19

* 16:30: Lu 3:10, Ap 2:37, 9:6

* 16:30: Luk 3:10; Aposel 2:37; 9:6

* 16:31: Jo 3:16, 3:36, 6:47, 1 Jo 5:10

* 16:31: Jon 3:16; 3:36; 6:47; 1 Jon 5:10

* 16:33: Ap 16:15

* 16:33: Aposel 16:15

† 16:37: Dughiar kamɨn Romɨn nguibar ekiamɨn atrivim, an ziam Sisar. A Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn boroghɨra itir kantribar gari. Kamaghɨn amizɨ, Romɨn kantrin itir gumaziba mati gumazir ziar ekiaba iti moghɨn iti. Ezɨ men osirizir arazim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Kotiaba ko gavmanɨn gumaziba pura me mɨsoghan kogham. Dughiar mabar Romba, gumazir igharaziba uaghan me ataghizɨma me uaghan Romɨn kantrin gumazibar mɨn otifi. Polɨn afeziam a uaghan kamaghɨn amizir gumazir mam. Kamaghɨn amizɨ, Polɨn amebam a batezɨ, a uaghan Romɨn kantrin gumazir mam. (Nɨ Aposel 22:24-29 an ganigh.)

* 16:39: Mt 8:34

* 16:39: Matyu 8:34

* 17:1: 1 Te 1:1-2, 2:1-2

* 17:1: 1 Tesalonika 1:1-2; 2:1-2

* 17:3: Lu 24:26, Ap 3:18, 9:22, 18:28, Ga 3:1

* 17:3: Luk 24:26; Aposel 3:18; 9:22; 18:28; Galesia 3:1

* 17:3: Mɨgɨrɨgɨar kamɨn mɨngarim, Krais, kamaghɨn ghu, “God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.”

* 17:4: Ap 13:50, 15:22, 15:27, 15:40, 28:24

* 17:4: Aposel 13:50; 15:22; 15:27; 15:40; 28:24

* 17:5: Ro 16:21

* 17:6: Ap 16:20

* 17:6: Aposel 16:20

* 17:7: Lu 23:2, Jo 19:12, 1 Pi 2:13

* 17:7: Luk 23:2; Jon 19:12; 1 Pita 2:13

* 17:11: Ais 34:16, Lu 16:29, Jo 5:39

* 17:11: Aisaia 34:16; Luk 16:29; Jon 5:39

* 17:13: Ap 13:50, 14:19

* 17:13: Aposel 13:50; 14:19

* 17:17: Ap 18:19

* 17:17: Aposel 18:19

† 17:18: Faragha zuir akam, Grighbar tongɨn gumazir avɨriba, me fofozir gumazir fomɨra ikezibar nɨghnɨzibar gɨn zui. Men fofozir gumazibar mamning, aning ziamning Epikurian ko Stoik.

* 17:24: Mt 11:25, Ap 7:48, 14:15

* 17:24: Matyu 11:25; Aposel 7:48; 14:15

* 17:24: 1 Atriviba 8:27; Aisaia 42:5

* 17:25: Jop 12:10, Sng 50:12, Sek 12:1, Ap 7:48

* 17:25: Jop 12:10; Onger Akaba 50:12; Sekaraia 12:1; Aposel 7:48

* 17:27: Lo 32:8, Sng 145:18, Ais 55:6, Jer 23:23, Ap 14:17, Ro 1:20

* 17:27: Onger Akaba 145:18; Aisaia 55:6; Jeremaia 23:23; Aposel 14:17; Rom 1:20

* 17:28: Kl 1:17, Ta 1:12, Hi 1:3

* 17:28: Kolosi 1:17; Hibru 1:3

‡ 17:28: Pol gumazir kaba an akam deravɨra agɨfoghasa, egha a men fomɨra itir Grighɨn gumazibar akar otevir pumuning isa, uan akam gavgavim a danɨngasa, aning gun me mɨgei.

* 17:29: Ais 40:18-20, 44:10-17, Ap 19:26

* 17:29: Aisaia 40:18-20; 44:10-17; Aposel 19:26

* 17:30: Ap 14:16, Ro 3:25, Ta 2:11-12, 1 Pi 1:14

* 17:30: Aposel 14:16; Rom 3:25; Taitus 2:11-12; 1 Pita 1:14

* 17:31: Sng 9:8, 96:13, Ap 2:24, 10:42, Ro 2:16, 14:10

* 17:31: Onger Akaba 9:8; 96:13; Aposel 2:24; 10:42; Rom 2:16; 14:10

* 18:2: Ro 16:3, 1 Ko 16:19, 2 Ti 4:19

* 18:2: Rom 16:3; 1 Korin 16:19; 2 Timoti 4:19

* 18:3: Ap 20:34, 1 Ko 4:12, 1 Te 2:9, 2 Te 3:8

* 18:3: Aposel 20:34; 1 Korin 4:12; 1 Tesalonika 2:9; 2 Tesalonika 3:8

* 18:5: Ap 9:22, 17:3, 17:14-15, 18:28

* 18:5: Aposel 9:22; 17:3; 17:14-15; 18:28

* 18:6: Ese 18:13, Ap 13:45-46, 13:51, 20:26, 1 Pi 4:4

* 18:6: Aposel 13:45-46; 13:51; 20:26; 1 Pita 4:4

* 18:8: 1 Ko 1:14

* 18:8: 1 Korin 1:14

* 18:9: Ap 23:11, 1 Ko 2:3

* 18:9: Aposel 23:11; 1 Korin 2:3

* 18:10: Jos 1:9, Ais 41:10, Jer 1:8, 1:18-19, Mt 28:20, Jo 10:16

* 18:10: Josua 1:9; Aisaia 41:10; Jeremaia 1:8; 1:18-19; Matyu 28:20; Jon 10:16

* 18:14: Ap 23:29, 25:11,25:19

* 18:14: Aposel 23:29; 25:11; 25:19

* 18:15: Jo 18:31, Ap 23:29, 25:18-19

* 18:15: Jon 18:31; Aposel 23:29; 25:18-19

* 18:17: Grighɨn akam deragha bizir kam gɨfozir puvatɨ. Fofozir gumazir maba ghaze, Judaba uari uan gumazir dapanir ekiamɨn atarav egha me a mɨsosi.

* 18:18: Nam 6:18, Ap 21:24, Ro 16:1

* 18:18: Dɨboboniba 6:18; Aposel 21:24; Rom 16:1

† 18:18: Judaba kamaghɨn ami, me Godɨn akar dɨkɨrɨzim gɨn mangɨva, uan dapanir arɨzim gisegham.

* 18:19: Ap 17:17

* 18:19: Aposel 17:17

* 18:21: Ro 1:10, 1 Ko 4:19, Hi 6:3, Je 4:15

* 18:21: Rom 1:10; 1 Korin 4:19; Hibru 6:3; Jems 4:15

* 18:25: Ap 19:3, Ro 12:11

* 18:25: Aposel 19:3; Rom 12:11

* 18:26: Ap 19:8

* 18:26: Aposel 19:8

* 18:27: 1 Ko 3:6, 2 Ko 3:1

* 18:27: 1 Korin 3:6; 2 Korin 3:1

* 18:28: Ap 9:22, 17:3, 18:5

* 18:28: Aposel 9:22; 17:3; 18:5

* 19:1: 1 Ko 1:12, 3:6

* 19:1: 1 Korin 1:12; 3:6

* 19:2: Ap 2:38, 8:16

* 19:2: Aposel 2:38; 8:16

* 19:3: Mt 3:11

* 19:3: Matyu 3:11

* 19:4: Mt 3:11, Mk 1:4, 1:7-8, Lu 3:4, 3:16, Jo 1:15, 1:26-30, Ap 18:25, 19:4

* 19:4: Matyu 3:11; Mak 1:4; 1:7-8; Luk 3:4; 3:16; Jon 1:15; 1:26-30; Aposel 18:25; 19:4

* 19:6: Ap 2:4, 6:6, 8:17, 10:44-46

* 19:6: Aposel 2:4; 6:6; 8:17; 10:44-46

* 19:9: Ap 9:2, 2 Ko 6:14-18, 2 Pi 2:2

* 19:9: Aposel 9:2; 2 Korin 6:14-18; 2 Pita 2:2

* 19:10: 2 Ti 1:15

* 19:10: 2 Timoti 1:15

* 19:11: Ap 14:3

* 19:11: Aposel 14:3

* 19:12: Ap 5:15

* 19:12: Aposel 5:15

* 19:13: Mk 9:38

* 19:13: Mak 9:38

* 19:15: Mk 1:24, 1:34

* 19:15: Mak 1:24; 1:34

* 19:17: Lu 7:16, Ap 2:43, 5:5, 5:11

* 19:17: Luk 7:16; Aposel 2:43; 5:5; 5:11

* 19:20: Ap 6:7, 12:24

* 19:20: Aposel 6:7; 12:24

* 19:21: Ap 18:21, 20:22, 23:11, Ro 1:13, 15:24-28, Ga 2:1

* 19:21: Aposel 18:21; 20:22; 23:11; Rom 1:13; 15:24-28; Galesia 2:1

* 19:22: Ro 16:23, 2 Ti 4:20

* 19:22: Rom 16:23; 2 Timoti 4:20

* 19:23: 2 Ko 1:8

* 19:23: 2 Korin 1:8

* 19:24: Ap 16:16-19

* 19:24: Aposel 16:16-19

* 19:26: Sng 115:4, Ais 44:10-20, Jer 10:3, Ap 17:29, 2 Ti 1:15

* 19:26: Onger Akaba 115:4; Aisaia 44:10-20; Jeremaia 10:3; Aposel 17:29; 2 Timoti 1:15

* 19:29: Ap 20:4, 27:2, Ro 16:23, 1 Ko 1:14, Kl 4:10, Fm 24

* 19:29: Aposel 20:4; 27:2; Rom 16:23; 1 Korin 1:14; Kolosi 4:10; Filemon 1:24

* 19:31: 2 Ti 1:15

* 19:31: 2 Timoti 1:15

* 19:33: Grighɨn akam bizir kam deragha a gɨfozir puvatɨ.

* 20:4: Ap 19:29, 21:29, Ef 6:21

* 20:4: Aposel 19:29; 21:29; Efesus 6:21

* 20:6: Fofozir gumazir avɨrim kamaghɨn nɨghnɨsi, Pol Filipain otogha, Luk inigha a ko ghu. Kamaghɨn amizɨma mɨgɨrɨgɨar otevir kam iti, “e.” (Nɨ Aposel 16:10, an gan.)

* 20:7: Ap 2:42, 2:46, 1 Ko 16:2, MAA 1:10

* 20:7: Aposel 2:42; 2:46; 1 Korin 16:2; Akar Mogomem 1:10

† 20:7: Fofozir gumazir avɨrim kamaghɨn nɨghnɨsi, me dagher kam gamua, Iesusɨn inivafɨzim ko ghuzim gɨnɨghnɨsi.

* 20:10: 1 Kin 17:21

* 20:10: 1 Atriviba 17:21

* 20:16: Ap 18:21, 24:17, 1 Ko 16:8

* 20:16: Aposel 18:21; 24:17; 1 Korin 16:8

‡ 20:16: Nɨ Aposel 2:1ɨn akamɨn ganigh.

* 20:17: Ap 18:21

* 20:17: Aposel 18:21

§ 20:17: Miletusɨn nguibam, a Efesusɨn nguibam mong an saghon iti. Aning tongɨn ababanim 50 kilomitan tu.

* 20:18: Ap 18:19, 19:10

* 20:18: Aposel 19:10

* 20:19: Ap 20:3

* 20:19: Aposel 20:3

* 20:22: Ap 19:21

* 20:22: Aposel 19:21

* 20:23: Ap 19:21, 21:4, 21:11, 1 Te 3:3

* 20:23: Aposel 19:21; 21:4; 21:11; 1 Tesalonika 3:3

* 20:24: Ap 21:13, Ro 8:35, 2 Ko 4:1, 4:16, Ga 1:1, 2 Ti 4:7

* 20:24: Aposel 21:13; Rom 8:35; 2 Korin 4:1; 4:16; Galesia 1:1; 2 Timoti 4:7

* 20:26-27: Aposel 18:6; 2 Korin 7:2

* 20:28: 1 Ko 12:28, 1 Ti 4:16, Hi 9:14, 1 Pi 1:19, 5:2-4

* 20:28: 1 Korin 12:28; 1 Timoti 4:16; Hibru 9:14; 1 Pita 1:19; 5:2-4

* 20:29: Mt 7:15, Jo 10:12, 2 Pi 2:1

* 20:29: Matyu 7:15; Jon 10:12; 2 Pita 2:1

* 20:30: 1 Ti 1:20, 1 Jo 2:19

* 20:30: 1 Timoti 1:20; 1 Jon 2:19

* 20:31: Mk 13:37, Ap 19:8-10, 1 Te 2:11

* 20:31: Mak 13:37; Aposel 19:8-10; 1 Tesalonika 2:11

* 20:32: Ap 26:18, Ef 1:18, Kl 1:12, Hi 13:9

* 20:32: Aposel 26:18; Efesus 1:18; Kolosi 1:12; Hibru 13:9

* 20:33: 1 Sml 12:3, 1 Ko 9:11-12, 2 Ko 7:2

* 20:33: 1 Samuel 12:3; 1 Korin 9:11-12; 2 Korin 7:2

* 20:34: Ap 18:3, 1 Ko 4:12, 1 Te 2:9

* 20:34: Aposel 18:3; 1 Korin 4:12; 1 Tesalonika 2:9

* 20:35: Mt 10:8, 2 Ko 11:9, 11:12, Ef 4:28, 1 Te 4:11, 2 Te 3:8

* 20:35: Matyu 10:8; 2 Korin 11:9; 11:12; 1 Tesalonika 4:11; 2 Tesalonika 3:8

* 20:36: Ap 21:5

* 20:36: Aposel 21:5

* 20:38: Ap 20:25

* 20:38: Aposel 20:25

* 21:4: Ap 20:23, 21:12

* 21:4: Aposel 20:23; 21:12

* 21:6: Ap 20:36

* 21:6: Aposel 20:36

* 21:8: Ap 6:5, 8:5, 8:26, 8:40, Ef 4:11, 2 Ti 4:5

* 21:8: Aposel 6:5; 8:5; 8:26; 8:40; Efesus 4:11; 2 Timoti 4:5

* 21:9: Jol 2:28, Ap 2:17

* 21:9: Joel 2:28; Aposel 2:17

* 21:10: Ap 11:28

* 21:10: Aposel 11:28

* 21:11: Jo 21:18, Ap 20:23, 21:33

* 21:11: Jon 21:18; Aposel 20:23; 21:33

* 21:12: Mt 16:22

* 21:12: Matyu 16:22

* 21:13: Ap 20:24

* 21:13: Aposel 20:24

* 21:18: Ap 15:2, 15:13, Ga 1:19, 2:9

* 21:18: Aposel 15:2; 15:13; Galesia 1:19; 2:9

* 21:19: Ap 15:4, 15:12, Ro 15:18-19

* 21:19: Aposel 15:4; 15:12; Rom 15:18-19

* 21:20: Ap 15:1, 15:5, 22:3, Ro 10:2, Ga 1:14

* 21:20: Aposel 15:1; 15:5; 22:3; Rom 10:2; Galesia 1:14

* 21:21: Ap 16:3, Ga 2:3

* 21:21: Aposel 16:3; Galesia 2:3

* 21:23: Dɨboboniba 6:13-21

* 21:24: Ap 18:18

* 21:24: Aposel 18:18

* 21:24: Nɨ Aposelbar Ingangariba 18:18ɨn gan, uaghan Dɨboboniba 6:1-21.

* 21:25: Aposel 15:29

* 21:26: Nam 6:13, Ap 24:18, 1 Ko 9:20

* 21:26: Dɨboboniba 6:13; Aposel 24:18; 1 Korin 9:20

* 21:27: 2 Ti 1:15

* 21:27: 2 Timoti 1:15

* 21:28: Ese 44:7, Ap 6:13

* 21:28: Esekiel 44:7; Aposel 6:13

* 21:29: Ap 20:4, 24:5-6, 2 Ti 4:20

* 21:29: Aposel 20:4; 24:5-6; 2 Timoti 4:20

† 21:30: Dɨvazir avɨriba Godɨn Dɨpenim okari, ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba dɨvazir faraghavɨra itimrama aven mangam. Akar kam, “Me Pol kurugha Godɨn Dɨpenimɨn dɨvazir azenan itimɨn ghu,” a dɨvazir namba 2 mɨgei. Tiar akaba me da ase, kar namba 2ɨn dɨvazimɨn tiar akaba. Kamaghɨn gumazamiziba danganir ekiar uari akuvir itimɨn iti, kar Godɨn Dɨpenimɨn dɨvazir namba 1 an okarizim.

* 21:33: Ap 20:23

* 21:33: Aposel 20:23

* 21:36: Lu 23:18, Jo 19:15, Ap 22:22

* 21:36: Luk 23:18; Jon 19:15; Aposel 22:22

* 21:38: Ap 5:36-37

* 21:38: Aposel 5:36-37

* 22:3: Ap 5:34-39, 9:11, 21:39, 26:5, Ro 10:2, 2 Ko 11:22, Ga 1:14, Fl 3:5

* 22:3: Aposel 5:34-39; 9:11; 21:39; 26:5; Rom 10:2; 2 Korin 11:22; Galesia 1:14; Filipai 3:5

* 22:4: Ap 22:19, 26:9-11, Fl 3:6, 1 Ti 1:13

* 22:4: Aposel 22:19; 26:9-11; Filipai 3:6; 1 Timoti 1:13

* 22:4: Aposel 8:3

* 22:5: Ap 9:2

* 22:5: Aposel 9:2

* 22:6: Ap 9:3, 26:12-13

* 22:6: Aposel 9:3; 26:12-13

* 22:12: Ap 9:17, 10:22, 1 Ti 3:7

* 22:12: Aposel 9:17; 10:22

* 22:14: Ap 9:15, 1 Ko 9:1, 11:23, Ga 1:12

* 22:14: Aposel 9:15; 1 Korin 9:1; 11:23; Galesia 1:12

* 22:15: Ap 23:11, 26:16

* 22:15: Aposel 23:11; 26:16

* 22:16: Ap 2:21, 9:11, 9:18, Ro 10:13, Hi 10:22

* 22:16: Aposel 2:21; 9:11; 9:18; Rom 10:13; Hibru 10:22

* 22:18: Ap 9:29-30

* 22:18: Aposel 9:29-30

* 22:19: Ap 8:3, 22:4, 26:9-11

* 22:19: Aposel 8:3; 22:4; 26:9-11

* 22:20: Ap 7:58, 8:1

* 22:20: Aposel 7:58; 8:1

* 22:21: Ap 9:15, 13:2, 13:46, Ga 1:15-16, 1 Ti 2:7

* 22:21: Aposel 9:15; 13:2; 13:46; Galesia 1:15-16; 1 Timoti 2:7

* 22:22: Ap 21:36

* 22:22: Aposel 21:36

* 22:25: Ap 16:37

* 22:25: Aposel 16:37

* 22:25: Nɨ akar Aposel 16:37ɨn itimɨn gan. Romɨn Arazir mam kamaghɨn mɨgɨava anogoroke, me Romɨn gumazitam bar fozoroghan kogham.

* 22:29: Ap 16:38

* 22:29: Aposel 16:38

* 23:1: Ap 24:16, 1 Ko 4:4, 2 Ko 1:12, 2 Ti 1:3

* 23:1: Aposel 24:16; 1 Korin 4:4; 2 Korin 1:12; 2 Timoti 1:3

* 23:2: 1 Kin 22:24, Jer 20:2, Jo 18:22-23

* 23:2: 1 Atriviba 22:24; Jeremaia 20:2; Jon 18:22-23

* 23:3: Wkp 19:35, Lo 25:1-2, Mt 23:27-28, Jo 7:51

* 23:3: Godɨn Araziba 25:1-2; Matyu 23:27-28; Jon 7:51

* 23:3: Ofa Gami 19:15 kamaghɨn mɨgei, gumazir kotiam barazim an arazir aghuimra kotɨn a damu. Pol ti mɨgɨrɨgɨar kam gɨnɨghnɨgha egha kamaghɨn mɨgei, ofa gamir gumazibar dapanim uabɨ Moses Osirizir Arazim abɨki.

* 23:5: Kis 22:28

* 23:5: Ua Me Ini 22:28

* 23:6: Ap 4:2, 24:15, 24:21, 26:5, Fl 3:5

* 23:6: Aposel 4:2; 24:15; 24:21; 26:5; Filipai 3:5

* 23:8: Mt 22:23, Mk 12:18, Lu 20:27

* 23:8: Matyu 22:23; Mak 12:18; Luk 20:27

* 23:9: Ap 5:39, 22:7, 22:17-18, 25:25

* 23:9: Aposel 5:39; 22:7; 22:17-18; 25:25

* 23:11: Ap 18:9, 19:21, 27:23-24, 28:16-23

* 23:11: Aposel 18:9; 19:21; 25:11; 27:23-24; 28:16-23

* 23:15: Ap 25:3

* 23:15: Aposel 25:3

* 23:27: Ap 21:30-33, 22:25-27, 24:7

* 23:27: Aposel 21:30-33; 22:25-27; 24:7

* 23:28: Ap 22:30

* 23:28: Aposel 22:30

* 23:29: Ap 18:14-15 , 25:19, 26:31

* 23:29: Aposel 18:14-15; 25:19; 26:31

* 23:30: Ap 23:20, 24:5-8

* 23:30: Aposel 23:20; 24:5-8

* 24:5: Ap 6:13, 16:20, 17:6, 21:28, 1 Pi 2:12, 2:15

* 24:5: Aposel 6:13; 16:20; 17:6; 21:28; 1 Pita 2:12; 2:15

* 24:6-8: Ap 21:28-30

* 24:6-8: Aposel 21:28-30

* 24:6-8: Fofozir gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, mɨgɨrɨgɨar otevir mam uaghan kagh iti. A kamaghɨn iti: “E uan araziba bagh a isɨ kot darɨghasa. Ezɨ puvatɨ, mɨdorozir gumazibar ekiam Lisias uan gumaziba ko izava en tongɨn an suiragha a gekui. Egha kamaghɨn mɨgei, ‘Tina gumazir kam kot darɨghsɨ nɨ bagh kagh izɨ.’ ”

* 24:11: Ap 21:17, 21:26, 24:17

* 24:11: Aposel 21:17; 21:26; 24:17

* 24:14: Ap 24:5, 26:22, 28:23, 2 Ti 1:3

* 24:14: Aposel 24:5; 26:22; 28:23; 2 Timoti 1:3

* 24:15: Dan 12:2, Jo 5:28-29, Ap 23:6, 26:6-7, 28:20

* 24:15: Daniel 12:2; Jon 5:28-29; Aposel 23:6; 26:6-7; 28:20

* 24:16: Ap 23:1

* 24:16: Aposel 23:1

* 24:17: Ap 11:29-30, 20:16, Ro 15:25-26, 2 Ko 8:4, Ga 2:10

* 24:17: Aposel 11:29-30; 20:16; Rom 15:25-26; 2 Korin 8:4; Galesia 2:10

* 24:17: Aposel 21:17-28

† 24:18: Tertulus ves 6ɨn aven Pol akam a gasa ghaze, Pol Godɨn Dɨpenim damutɨ, a Godɨn damazimɨn mɨzegham. Ezɨ Pol akar kam ikarvaghasa, kamaghɨn mɨgei, a zuegha gɨvagha gɨn Godɨn Dɨpenimɨn aven zui.

* 24:19: Ap 23:30, 25:16, 2 Ti 1:15

* 24:19: Aposel 23:30; 25:16; 2 Timoti 1:15

* 24:21: Ap 23:6, 28:20

* 24:21: Aposel 23:6; 28:20

* 24:22: Ap 23:26

* 24:22: Aposel 23:26

* 24:23: Ap 27:3, 28:16, 28:30

* 24:23: Aposel 27:3; 28:16; 28:30

* 24:27: Ap 25:9, 25:14

* 24:27: Aposel 25:9; 25:14

* 25:2: Ap 24:1, 25:15

* 25:2: Aposel 24:1; 25:15

* 25:3: Ap 23:12, 23:15

* 25:3: Aposel 23:12; 23:15

* 25:7: Ap 24:5-6, 24:13

* 25:7: Aposel 24:5-6; 24:13

* 25:8: Ap 24:12, 28:17

* 25:8: Aposel 24:12; 28:17

* 25:9: Ap 24:27, 25:20

* 25:9: Aposel 24:27; 25:20

* 25:11: Ap 23:29, 25:25, 26:31-32, 28:19

* 25:11: Aposel 23:11; 23:29; 25:25; 26:31-32; 28:19

* 25:11: Romɨn Arazibar mam ghaze, Romɨn gumazitam nɨghnɨsi, kotɨn aven me deragha an akam baraghizir puvatɨ, eghtɨ a kotɨn azaraghtɨ, Sisar uabɨ an kotiam baragham. Sisar, a Rombar atrivibar ziam.

† 25:13: Atrivim Agripa, a Atrivim Herotɨn otarim. Atrivim Herot faragha Jonɨn dozim Jems mɨsoghezɨ an areme. Nɨ akar Aposel 12 vɨn itimɨn gan.

* 25:14: Ap 24:27

* 25:14: Aposel 24:27

* 25:19: Ap 18:15, 23:29

* 25:19: Aposel 18:15; 23:29

* 25:20: Ap 25:9

* 25:20: Aposel 25:9

* 25:23: Mt 10:18, Mk 13:9

* 25:23: Matyu 10:18; Mak 13:9

* 25:24: Ap 25:2-3, 25:7, 22:22

* 25:24: Aposel 22:22; 25:2-3; 25:7

* 26:4: Pol, dughiar aghɨrimra itimɨn, a Tarsusɨn nguibar Silisian Provinsɨn itimɨn iti. Nɨ akar Aposel 22:3ɨn itimɨn gan.

* 26:5: Ap 22:3, 23:6, 24:15, 24:21, Fl 3:5

* 26:5: Aposel 22:3; 23:6; 24:15; 24:21; Filipai 3:5

* 26:6: Lo 18:5, Sng 132:11, Ais 7:14, Dan 9:24, Ap 23:6, 28:20

* 26:6: Daniel 9:24; Aposel 23:6; 28:20

* 26:9: 1 Tim 1:13

* 26:9: 1 Timoti 1:13

* 26:9: Aposel 8:3; 22:4-5

* 26:10: Ap 9:14, 9:21, Ga 1:13

* 26:10: Aposel 9:14; 9:21; Galesia 1:13

* 26:12: Ap 9:3, 22:6

* 26:12: Aposel 9:3; 22:6

* 26:16: Ap 22:15

* 26:16: Aposel 22:15

* 26:17: Ap 22:21

* 26:17: Aposel 22:21

* 26:18: Ais 35:5, 42:7, 42:16, Jo 8:12, Ap 20:32, 2 Ko 6:14, Ef 2:2, Kl 1:13

* 26:18: Aisaia 35:5; 42:7; 42:16; Jon 8:12; Aposel 20:32; 2 Korin 6:14; Efesus 2:2; Kolosi 1:13

* 26:20: Mt 3:8, Ap 9:20, 9:28-29, 11:26, 13:14

* 26:20: Matyu 3:8; Aposel 9:20; 9:28-29; 11:26; 13:14

* 26:21: Ap 21:30-31

* 26:21: Aposel 21:30-31

* 26:22: Lu 24:27, 24:44, Jo 5:46, Ro 3:21

* 26:22: Luk 24:27; 24:44; Jon 5:46; Rom 3:21

* 26:23: Ais 42:6, 49:6, Lu 24:26, 24:44-47, 1 Ko 15:20, Kl 1:18

* 26:23: Aisaia 42:6; 49:6; Luk 24:26; 24:44-47; 1 Korin 15:20; Kolosi 1:18

* 26:26: Jo 18:20

* 26:26: Jon 18:20

* 26:31: Ap 23:9, 23:29, 25:25

* 26:31: Aposel 23:9; 23:29; 25:25

* 26:32: Ap 25:11

* 26:32: Aposel 25:11

* 27:1: Ap 25:12, 25:25

* 27:1: Aposel 25:12; 25:25

* 27:1: Pol Jerusalemɨn izima, Luk ti uaghan a ko ize. Nɨ Aposel 16:10 ko Aposel 21:17ɨn gan. Ezɨ Pol Judia ategha Romɨn zuima, Luk ti uaghan a ko ghu.

* 27:2: Ap 19:29

* 27:2: Aposel 19:29

* 27:3: Ap 24:23

* 27:3: Aposel 24:23

† 27:9: Dughiar ekiar kam, a dughiar ekiar God gumazamizibar arazir kuraba da gɨn amadi. Nɨ Ofa Gami 23:26-32ɨn gan. Ezɨ azenir dughiar kam, amɨnir ekiaba Mediterenianɨn Ongarir Ekiamɨn dɨkafi, ezɨ kuriba aruir puvatɨ.

* 27:10: Ap 27:22

* 27:10: Aposel 27:22

‡ 27:19: Grighɨn akam deravɨra bizir kam a mɨkemezir puvatɨ.

* 27:22: Ap 27:10, 27:31

* 27:22: Aposel 27:10; 27:31

* 27:23: Dan 6:16, Ap 23:11, Ro 1:9

* 27:23: Daniel 6:16; Aposel 23:11; Rom 1:9

* 27:24: Ap 23:11

* 27:24: Aposel 23:11

* 27:25: Ro 4:20-21, 2 Ti 1:12

* 27:25: Rom 4:20-21; 2 Timoti 1:12

* 27:26: Ap 28:1

* 27:26: Aposel 28:1

* 27:31: Ap 27:22

* 27:31: Aposel 27:22

* 27:34: 1 Kin 1:52, Mt 10:30, Lu 12:7

* 27:34: 1 Atriviba 1:52; Matyu 10:30; Luk 12:7

* 27:35: Mt 15:36, Jo 6:11, 1 Ti 4:3-5

* 27:35: Matyu 15:36; Jon 6:11; 1 Timoti 4:3-5

* 27:41: 2 Ko 11:25

* 27:41: 2 Korin 11:25

* 27:44: Ap 27:22-25

* 27:44: Aposel 27:22-25

* 28:2: Ro 1:14, 1 Ko 14:11, 2 Ko 11:27, Kl 3:11

* 28:2: Rom 1:14; 2 Korin 11:27

* 28:5: Mk 16:18, Lu 10:19

* 28:5: Mak 16:18; Luk 10:19

* 28:6: Ap 14:11

* 28:6: Aposel 14:11

* 28:8: Ap 19:11, 1 Ko 12:9, 12:28, Je 5:14-15

* 28:8: Aposel 19:11; 1 Korin 12:9; 12:28; Jems 5:14-15

* 28:16: Ap 24:23

* 28:16: Aposel 24:23

* 28:17: Ap 21:33, 24:12-13, 25:8

* 28:17: Aposel 21:33; 24:12-13; 25:8

* 28:18: Ap 22:24, 25:8, 26:31

* 28:18: Aposel 22:24; 25:8; 26:31

* 28:19: Ap 25:11

* 28:19: Aposel 25:11

* 28:20: Ap 24:15, 26:6-7, 26:29, Ef 3:1-2, 2 Ti 2:9, Fm 10, 13

* 28:20: Aposel 24:15; 26:6-7; 26:29; Efesus 3:1-2; 2 Timoti 2:9; Filemon 1:10; 1:13

* 28:22: Ap 24:5, 24:14, 1 Pi 2:12, 4:14

* 28:22: Aposel 24:5; 24:14; 1 Pita 2:12; 4:14

* 28:25: Ais 6:9-10, Mt 13:14

* 28:26-27: Ais 6:9-10

* 28:26-27: Aisaia 6:9-10; Jeremaia 5:21; Esekiel 12:2; Matyu 13:14; Rom 11:8

* 28:28-29: Sng 67:2, Lu 3:6, Ap 13:46-47, 18:6, 22:21, Ro 11:11

* 28:28-29: Onger Akaba 67:2; Luk 3:6; Aposel 13:46-47; 18:6; 22:21; Rom 11:11

* 28:28-29: Fofozir gumazir mabar ghaze, mɨgɨrɨgɨar otevir mam uaghan iti. Akar kam kamakɨn, “Pol akar kam mɨkemegha gɨvazɨma, Judaba anetegha ghu. Ezɨ adarir dafar men tongɨn otozɨma me uarira uariv gɨa, akabar uariv sosi.”

* 28:30: Ap 28:16

* 28:30: Aposel 28:16

† 28:30: Luk azenir pumuning Pol batozir bizimɨn gun e mɨkemezir puvatɨ. Ezɨ gumazir maba ghaze, gavmanɨn gumaziba kalabusɨn a fɨrizɨ a ghua nguibar igharazibar Godɨn akam akuri. Ezɨ gumazir maba ghaze, Romɨn gavmanɨn gumaziba Pol mɨsoghezɨma an aremes.

* 28:31: Ap 4:31, 28:23, Ef 6:19

* 28:31: Aposel 4:31; 28:23; Efesus 6:19

Rom

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Akɨnafarir Pol Romɨn Nguibar Ekiamɨn Itir Sios Bagha Osirizim

O

Rom

Akar faragha zuim

Pol kamaghɨn ifonge, a mangɨva Romɨn nguibar ekiamɨn itir Kraisɨn adarazir ganasa. Kamaghɨn amizɨ, an akɨnafarir kam osiri. A ghaze, a dughiar otevimɨn me ko ikegh, gɨn mangɨ kantri Spenɨn Akar Aghuim akunam. Akɨnafarir kamɨn, Pol bar deraghvɨra bigha Iesusɨn Akar Aghuimɨn gun me mɨgɨa, egha Iesusɨn gɨn zuir gumazamizibar ikɨrɨmɨrimɨn gun me mɨgei.

Pol faragha Romɨn itir Kraisɨn adarazi mɨgɨa ghaze, a zurara God ko mɨgɨava, men akurvaghasa Godɨn azangsɨsi. Egha gɨn an akɨnafarir kamɨn akar mɨngarim abigha ghaze, “Nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimra e Godɨn damazimɨn gumazamizir aghuibar otivigham.” (1:17) Pol kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazamiziba bar, me Judan adarasi o Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me bar arazir kurabagh ami. Kamaghɨn amizɨ, God men apangkuvigh ua me iniam. Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn itiba, God uam me inightɨ, me Godɨn namakabar otogh Krais Iesusɨn aveghbuabar ikiam.

Kamaghɨn amizɨ God ua gumazitam o amizitam inightɨ, a ikɨrɨmɨrim igiam ikiam. Ezɨ God a ko itima, Godɨn Duam a gizɨfa. Kamaghɨn, ovevem ko arazir kuram ua a dɨkabɨnɨva a gativaghamin gavgaviba puvatɨ. Sapta 5, 6, 7, ko 8, Pol Godɨn Arazibar mɨngarim mɨgɨava, Godɨn Duamɨn gavgavim mɨgei. Pol ghaze, Godɨn Duam, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itibar aven ikia, egha men ikɨrɨmɨribar aven ingari.

Sapta 9, 10 ko 11, Pol uan osɨmtɨzir ekiar mamɨn gun mɨgei. Pol uabɨ Judabar gumazir mam. Kar gumazamizir God fomɨra ua baghavɨra mɨseveziba. Ezɨ Judan avɨrir ekiam, me akɨrim ragha Iesus gasara. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizir avɨriba, me Iesusɨn suren gumazamizibar otifi. Ezɨ Judaba puvatɨ. Ezɨ Pol kamaghɨn mɨgei, arazir kurar kam, kar me uari men osɨmtɨzim. Me bizir ekiar God me bagh damuasa ifongezir kam me deragha a gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Ezɨ Polɨn nɨghnɨzim, gɨn Judan gumazamizitaba uaghan Iesusɨn adarazir aven izam.

Ezɨ Polɨn akɨnafarimɨn akar abuananaba, sapta 12, 13, 14, 15, ko 16, Pol Kraisɨn adarazi gɨn mangamin arazibav gei. A igharaz darazigh ifongezir arazimɨn mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami. Egha a uaghan Godɨn ingangarim damuamin arazim mɨgɨava, gavmanɨn apengan ikiamin arazim mɨgɨava, igharaz darazir akurvaghamin arazim mɨgei.

E nɨghnɨzir gavgavim
Kraisɨn ikia tuavir kamɨn,
e Godɨn damazimɨn dera

1

(Sapta 1--4)

Pol uan aposelɨn ingangarimɨn gun mɨgei

1 * *Kɨ Pol, kɨ ia bagha akɨnafarir kam osiri. Kɨ Krais Iesusɨn ingangarir gumazir mam. Krais Iesus nan diagha ghaze, nɨ Godɨn aposelɨn otogham. Egha a na mɨsevegha Akar Aghuim akunamin ingangarim na ganɨngi.

2 * *Faraghavɨra God akam akɨra ghaze, akar aghuir kam otogham. Egha akar kam inigha, an akam inigha izir gumazibav keme. Ezɨ me akar kam osirizɨ a Godɨn Akɨnafarimɨn iti. 3 * *Akar aghuir kam a Godɨn Otarimɨn gun mɨgei. Otarir kam, a gumazamizibar mɨn otogha, kamaghɨn a Atrivim Devitɨn ikɨzimɨn iti. 4 * *Egha Godɨn Duamɨn gavgavimɨn tuavimɨn, God a gamizɨ a ua dɨkavigha kamaghɨn en aka, a gavgavim itir Godɨn Otarim: A Krais Iesus, en Ekiam. 5 * *God kamaghɨn ifonge, Kantrin Igharazibar Gumazamizir maba, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨva an akamɨn gɨn mangam. Kamaghɨn God, Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimra, a en apangkufi. Egha God, Krais bagha, aposelɨn ingangarim damuasa e atɨ. 6 Ezɨ ia uaghan, Krais Iesus ian diagha ghaze, ia nan adarasi, ezɨ ia an gɨn zui. Egha ia Iesusɨn aven itir marasi.

7 * *God ia gifongegha ian diagha ghaze, ia nan adarasi, egh na baghvɨra ikɨ. Ezɨ kɨ akɨnafarir kam ia Romɨn nguibar ekiamɨn itir gumazamiziba bagha an osiri.

Egha kɨ ghaze, en Afeziam God ko en Ekiam Krais Iesus, aning ian apangkuvighɨva navir amɨrizim ia danɨngam.

Pol Romɨn nguibar ekiamɨn mangasa bar ifonge

8 * *Kɨ faragh kamaghɨn ia mɨkɨmasa. Nguazir kamɨn nguibaba bar dar itir gumazamiziba, me ian nɨghnɨzir gavgavimɨn eghaghanim barasi. Ezɨ Krais Iesus na gamima, kɨ bar moghɨra ia bagha God mɨnabi. 9-10  *Kɨ bar God bagha pamten ingara, egha uan gavgavim sara ingari, egha an Otarimɨn Akar Aghuim akuri. God nan gara na gɨfo, kɨ ia gɨnɨghnɨghavɨra iti. Kɨ God ko mɨgɨa zurara kamaghɨn an azai, a ifueghɨva, a uabɨ na bagh tuavitam atɨghtɨ, kɨ ia bagh izɨva ian ganam.

11 Kɨ kamaghsua, kɨ ia damutɨ, Godɨn Duam amir ingangarir aghuiba, ian ikiam, eghtɨ ian duaba gavgavigham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ian ganasa bar ifonge. 12 Nan nɨghnɨzim kamakɨn, e uarira uarir akurvagham. Ian nɨghnɨzir gavgavim nan akurvaghtɨ, nan nɨghnɨzir gavgavim ian akurvagham.

13 * *Nan adarasi, ia kamaghɨn fogh, kɨ dughiar avɨribar izɨ ian ganasava amima, bizir avɨriba otiva nan tuavim apɨrima, kamaghɨn kɨ izir puvatɨ. Kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ingarizɨ, men avɨriba navibagh ira. Kamaghɨra, kɨ ian tongɨn ingartɨ, ian gumazamizir avɨriba navibagh iragham. 14 God Grighba ko gumazamizir Grighɨn aven itir puvatɨzibar akurvaghasa ingangarim na ganɨngi. Fofozir gumazamiziba ko, fofoziba puvatɨzir gumazamiziba me uakan. Kamaghɨn, kɨ gumazamiziba me ikarvaghamin osɨmtɨzim aterɨva, ingangarir kam damuam. 15 Kamaghɨn amizɨ ia Romɨn itir gumazamiziba, kɨ Akar Aghuim uaghan ia mɨkɨnasa, nan navim dɨkafi.

Godɨn gavgavim, an an Akar Aghuimɨn aven iti

16 * *Kɨ fo, Godɨn gavgavim an Akar Aghuimɨn aven iti. Gavgavir kam gumazir nɨghnɨzir gavgavir an itiba bar men akurvagham. A faragh Judabar akurvagh, egh uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamizibar akurvagham. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Akar Aghuim akunasa aghumsɨzir puvatɨ. 17 * *Akar Aghuir kam, an arazir aghuir God amizir kamɨn e dɨpon suam, e an damazimɨn dera. Ezɨ nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimra e an damazimɨn gumazamizir aghuibar otogham. Mati akam Godɨn Akɨnafarimɨn iti, “Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, God me mɨkɨm suam, me nan damazimɨn dera, eghtɨ gumazamizir kaba zurara deraghvɨra ikiam.”

Gumazamiziba bar akɨrim God gasara

18 * *E fo, God uan Nguibamɨn ikia uan anɨngagharim azenimra aneka. A gumazamizir akɨrim a gasaragha arazir kurabagh amiba, ivezir kuram me danɨngam. Men arazir kurar kam guizɨn akam abɨri. 19 * *God gumazamizir kaba uabɨ deravɨra men akazɨ, me an arazir avɨribagh fo. Me guizbangɨra fo, egha me akɨrim God gasara, kamaghɨn amizɨ, God ivezir kuram me ganɨdi. 20 * *God nguazimɨn biziba bar dar ingarizir dughiamɨn ikegha, iza datɨrɨghɨn gumazamiziba bar a ingarizir bizibar gani. Tuavir kamɨn, gumazamiziba Godɨn arazir mogomer maba deravɨra dagh fogham. Egha me an arazir aghuibar mɨngarim ko an gavgavir bar ekiar zurara itim gɨfos. Kamaghɨn amizɨ, gumazitam o amizitam kamaghɨn mɨkɨman kogh suam, “Kɨ God gɨfozir puvatɨ, egha kɨ osɨmtɨziba puvatɨ.” Ti puvatɨgham!

21 * *Me God gɨfogha kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, “A guizbangɨra God.” Egha an ziam fan aghua. Egha a mɨnabir pu. Puvatɨ. Men nɨghnɨziba onganizɨ moghɨn itima, me fofozir aghuiba puvatɨzɨ, mɨtatem men nɨghnɨziba avaragha dagh izɨfa. 22 * *Me ghaze, me fofozir aghuim iti. Me guizbangɨra puvatɨgha, ongani. 23 * *Me Godɨn zurara itim akɨrim a gasara, egha an ziam fer pu. Puvatɨ. Me aremeghamin gumazamizibar mɨn gara, marvir guaba ko, kuaraziba ko, asɨziba ko, kuruziba ko, ipebar marvir guabar ingara, egha da isa dar ziaba fe.

Gumazamiziba arazir kurar igharagha garir avɨribagh ami

24 * *Gumazamiziba God akɨrim a gasara, ezɨ bizir kam bangɨn a me ataghizɨma men naviba ifongezir arazir kuraba me dɨkavima, me arazir bar kurar aghumsɨziba itibar uari gami. 25 * *Kamaghɨn amir gumazamiziba, me Godɨn guizɨn akamɨn gɨn mangan fɨrɨn, akar ifavarimɨn anetɨ. Me biziba bar adar ingarizir Godɨn kamnangɨn ziam fan aghuagha, uam akɨrim ragha a gasara. Egha a ingarizir bizibar ziaba fava da bagha ingari. God a biziba bar dar mɨngarim, kamaghɨn e zurazurara an ziam fɨ mamaghɨra ikiam! Guizbangɨra!

26 * *Me God akɨrim a gasara, kamaghɨn God akɨrim ragha me gasaragha me ataghizɨ, me uan aghumsɨzim itir arazir kurabagh ami. Ezɨ men amuiba poroghamibar arazir aghuim ategha arazir kuraba amizir igharaziba ko uari gami. 27 * *Kamaghɨra, gumaziba poroghamibar arazir aghuim ategha naviba me dɨkava mati avim men isima, me arazir kuraba gumazir igharaziba ko uari gami. Gumaziba aghumsɨzir araziba uarira uari gami, egh bizir kamɨn me uarira uan arazir kurabar ivezir kuram iniam.

28 Me Godɨn guizɨn fofozim suiragh a gɨnɨghnɨghan aghua, kamaghɨn God me ataghizɨ, me uan nɨghnɨzir kurar mɨzɨrɨzibar gɨn ghua arazir bar kurar e damuan koghamibagh amua, nɨghnɨziba bar ikufi. 29 Me arazir kurar avɨrir kabagh ami: men araziba bar ikuvigha, munavɨn bizim bagha navim dɨkafi, egha uarir apanim gamigha, bizir avɨriba itir gumazamiziba bagha navim ikufi, egha gumazamizibav sozima da ariaghiri, egha biziba bagha uarir atara uari abɨsi, egha gumazamizibagh ifari. Egha gumazamiziba paza me damuasa nɨghnɨsi, egha gɨrakɨrangɨn mɨgɨrɨgɨar kurabar gumazamizibagh ami. 30 Egha mɨgɨrɨgɨar ifavarir gumazamizir igharazibar ziabagh asɨghasɨzibagh ami. Egha Godɨn apanim gamua, egha tiraghtirazir arazim gamua, egha uan navir averiabar aven ghaze erara e bar dera, egha me uari uan ziaba fe. Egha me uari arazir kurar igiar mabagh ami da otifi. Egha me uan afeziaba ko amebabar akaba batosi. 31 Me nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ. Egha me uari uan akar dɨkɨrɨzibar gɨn zuir puvatɨ. Egha me igharaz darazir akurvaghan aghuagha, men apangkuvir puvatɨ. 32 * *Me fo, Godɨn Akɨnafarimɨn itir Akar Gavgavim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Gumazamizir kamaghɨn amiba, me ivezir kuram inigh arɨmɨghiregham.” Gumazamizir kaba Godɨn Akar Gavgavim gɨfogha, me a batogha arazir kurar avɨribagh ami. Egha uaghan me arazir kurar kabarama amir pu. Puvatɨ. Me arazir kurar kabagh amir gumazamizir igharazibar ziaba fe.

2

God gumazamizibar araziba tuisɨzir arazim, a guizbangɨra ghua bar dera

1 * *Kamaghɨn amizɨ, ia akaba igharaz darazi gasir gumazamiziba, kɨ vaghvagh kamaghɨn ia mɨkɨmasa, nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ suam, kɨ uabɨ osɨmtɨziba nan puvatɨ. Ia orakigh, nɨ akam igharazitav gasi, egha nɨ uabɨ arazir me amiba nɨ uaghan dagh ami, kar nɨ akam uaghan uabɨ gasi. 2 E fo, God, gumazamizir arazir kurar kabagh amiba, men araziba tuisɨgha ivezir kuram me ganɨdi, arazir God amir kam a bar guizbangɨra ghua bar dera. 3 Ia arazir kabagh amir gumazamiziba akam me gasa, egha ia uari arazir kaba uaghan me ko dagh ami. Nɨ ghaze, God ti akam nɨ gasan kogham? Bar puvatɨ! 4 * *Manmaghɨn amizɨ God arazir aghuibar nɨ gamua, egha dughiar ruarimɨn nɨ mɨzua ikia, nɨn arazir kuram bagha ivezir kuram zuamɨra nɨ ganɨngizir puvatɨ. Godɨn arazir aghuarir kam, nɨ ti an garima a ti pura bizim? Nɨ uan navim giraghasa God ifuegha arazir aghuimɨn nɨ gami. Nɨ foz, o?

5 Nɨ uan navimɨn suiragha gavgavigha uan navim gɨghasa nɨghnɨzir puvatɨ. Egha arazir kamɨn nɨ uabɨ ivezir bar ekiar kuram uabɨ garɨsi. 6 * *God gumazamiziba amizir araziba bagh ivezim vaghvagh me danɨngam. 7 Gumazamizir maba arazir aghuiba bagha gavgavigha dar gɨn ghua, God ko dabirabir aghuim, ko ziar ekiam, ko ikɨrɨmɨrir ikuvighan koghamim, da iniasa tuavim buri. God ikɨrɨmɨrir zurazurara itim gumazamizir kabar anɨngam. 8 * *Ezɨ gumazamizir maba uarira uari gɨnɨghnɨgha, guizɨn akam akɨrim ragh a gasaragha arazir kurabar gɨn zui. Eghtɨ God uan anɨngagharim isɨ gumazamizir kabagh ingeghɨva ivezir bar kuram me danɨngam. 9 * *Osɨmtɨzir ekiam ko mɨzazir kuram gumazamizir arazir kurabagh amiba batogham. Judaba faraghtɨma Kantrin Igharazibar Gumazamiziba gɨn. 10 Eghtɨ God dabirabir aghuim ko ziar ekiam ko navir amɨrizim isɨ gumazamizir arazir aghuibagh amibar anɨngam. Judaba faraghtɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba gɨn. 11 * *God ikɨzitam uabɨn toroghan kogh, egh bar deravɨra gumazamizibar araziba tuisɨgham.

12 Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Moses Osirizir Araziba men puvatɨ. Egha arazir kuram gamigha, Moses Osirizir Arazibar saghon ikia me ovenge. Ezɨ Judaba Moses Osirizir Araziba ikia dagh fo. Egha arazir kuram gamizɨ, God men gara Moses Osirizir Arazibar aven itir akamɨn gɨn ghua men araziba tuisɨsi. 13 * *E fo, gumazitam o amizitam Moses Osirizir Araziba pura da baragha, Godɨn damazimɨn derazir pu. Puvatɨ. Gumazamizir Moses Osirizir Arazibar gɨn zuibara, God me mɨgɨa ghaze, me an damazimɨn dera. 14 * *Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me Moses Osirizir Araziba puvatɨ. Egha men marazi uan nɨghnɨzimra arazir aghuibar gɨn zui, ezɨ arazir kaba Moses Osirizir Araziba mɨrara zui. Me Moses Osirizir Araziba puvatɨ, egha dar aven itir arazir aghuibar gɨn zui. Arazir kam kamaghɨn en aka, arazir aghuiba men nɨghnɨzimɨn iti me fo, me manmaghɨn damuam. 15  *Me amir arazir kamɨn e fo, God Moses Osirizir Arazibar akam men navir averiabar an osirizɨma an azenim girɨ. Dughiar maba men nɨghnɨzimra akam me gasi; egha dughiar maba men nɨghnɨzim ghaze, ia deravɨram ami. Kamaghɨn amizɨ, nɨghnɨzir men navir averiabar aven itir kam uaghan kamaghɨn en aka, Moses Osirizir Araziba guizbangɨra men navir averiabar aven iti. 16 Kamaghɨn amizɨ, Akar Aghuir kɨ kurim kamaghɨn mɨgei, God gumazamiziba bar men navir averiabar itir nɨghnɨzir mogomeba tuisɨghamin dughiam, gumazamizir kabar nɨghnɨzibara arazir kurar me amiziba bagh men araziba tuisɨgham. God gumazamizibar araziba bagh me tuisɨghamin ingangarim isava, Krais Iesusɨn dafarim gatɨ.

Judaba ghaze, Moses Osirizir Araziba men akurvasi

17 * *Ezɨ datɨrɨghɨn ia manmaghɨn ami? Ia ghaze, erara e Judaba; e Moses Osirizir Arazibagh isɨn tu. Egha ia uari fa ghaze, e Godɨn adarasi, erara God uabɨn toro. 18 Kamaghɨn ia God ifongezir arazibagh fo. Moses Osirizir Araziba ian sure gami, ezɨ ia fo, arazir manaba dera, o da ikufi. 19-20 * *Ia kamaghɨn nɨghnɨsi, Moses Osirizir Araziba fofozimɨn mɨngarir aghuim ko guizɨn akaba bar e ganɨngi. Kamaghɨn ia ghaze, e gumazamizir damazir okavɨrɨziba tuavim men akakasi. Egha mɨtatemɨn itir gumazamiziba, angazangarim men akakasi. Egha gumazamizir onganiba fofozim me ganɨga, borir dozibar sure gami. 21 * *Guizbangɨra, ia marazir sure gami. Egha manmaghsua ia uari sure damuan aghua? Ia kamaghɨn akam akuri, biziba okɨman markɨ. Egha iarara biziba okei. 22 Ia ghaze, poroghamiba uari isɨ arazir kurabar amuan markɨ. Egha ia uaghan kamaghɨn ami. Ia ghaze, e asebar marvir guaba, bar dar aghua. Egha manmaghsua dar dɨpenibar ghua, marvir guaba okei. 23 Ia uarira uan ziaba fa ghaze, “E Moses Osirizir Araziba iti.” Egha ia dar gɨn mangan aghua. Egha arazir kamɨn ia Godɨn ziam gasɨghasɨsi. 24 * *Ia fo, Godɨn Akɨnafarim bizir kamɨn mɨgɨrɨgɨam iti, “Ia Judaba, ian arazir kuraba bangɨn, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Godɨn ziam gasɨghasɨsi.”

Guizɨn mɨkarzir mogomer dɨghorimɨn arazim

25 * *Ia guizbangɨra Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨtɨ, ian arazir mɨkarzir mogomemɨn inim aghorim a dera. Egh ia Moses Osirizir Arazibar gɨn mangan koghtɨ, ian mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir arazim pura bizimɨn oto. 26 * *Eghtɨ Kantrin Igharazimɨn Gumazitam, a mɨkarzir mogomemɨn inim atuzir puvatɨzir gumazim, Moses Osirizir Araziba bar dar gɨn mangɨtɨ, God an ganigh mɨkɨm suam, a mati gumazir me mɨkarzir mogomer inim atuzim. 27 Ia Judaba guizbangɨra Moses Osirizir Arazibar akɨnafarim iti, ezɨ me ian mɨkarzir mogomebar iniba aghore. Ezɨ ia deravɨra Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨ. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Moses Osirizir Araziba deravɨra dar gɨn zui, ezɨ me men mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨ. Bar guizbangɨra, ia Judaba, Moses Osirizir Arazibar gɨn mangan koghtɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ian araziba tuisɨgh egh mɨkɨm suam, ian araziba ikufi. 28 * *Akar kamɨn mɨngarim kamakɨn: mɨkarzir mogomer iniba aghorir arazim gumazitam damutɨ, a guizɨn Judan gumazimɨn otoghan kogham. Mɨkarzir mogomemɨn inibar aghorir arazim a inivafɨzimɨn bizim pu. 29 * *Puvatɨ. Guizɨn Judan gumazim a kamakɨn: an nɨghnɨzim ko navir averiam Judan gumazimɨn iti. Guizɨn mɨkarzir mogomer inir dɨghorim, a uaghan gumazimɨn nɨghnɨzim ko navir averiamɨn aven ikegh otivam. Guizɨn mɨkarzir mogomer inir dɨghorim, a Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir tuavimɨn otivir puvatɨ. Kar bizir Godɨn Duamɨn tuavimɨn otivim. Gumazir kamaghɨn amim, gumazamizibar damazimɨn ziar aghuim isir puvatɨ. Egha Godɨn damazimɨn a ziar aghuim isi.

3

God deravɨra uan akamɨn gɨn zui

1 E fo, mɨkarzir mogomemɨn inimɨn dɨghorim a pura inivafɨzimɨn bizim puvatɨ. Ezɨ kamaghɨn Judaba ti manmaghɨn Kantrin Igharazibar Gumazamizibagh afira? Ezɨ bizir aghuir manaba mɨkarzir dɨghorimɨn arazimɨn otifi? 2 * *God bizir bar aghuir avɨriba Judabagh anɨngi! Bar bizir ekiam, God uan akam isa Judabagh anɨga ghaze, ia deravɨra a geghuv an ganam. 3 * *Bar guizbangɨra, Judan marazi akar kam deravɨra an gɨn zuir puvatɨ. Eghtɨ God manmaghɨn damuam? Me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikian koghtɨ, bizir kam God damightɨ, a uan akamɨn gɨn mangan kogham, o? 4 * *Bar puvatɨ! Gumazamiziba bar moghɨra ifari, ezɨ God uabɨra zurara guizbangɨra mɨgei. Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim kamaghɨn mɨgei:

“God, nɨ mɨgeima, gumazamiziba fo, nɨ guizbangɨra mɨgei.

Egh me nɨn araziba tuisɨghɨva, me fogh suam, nɨ arazir kuratam itir puvatɨ.”

5  *Ezɨ manmaghɨn ami? E kamaghɨn mɨkɨm suam, en arazir kuraba ti Godɨn arazir aghuiba azenim garɨsi? O, e kamaghɨn mɨkɨm suam, God en arazir kuraba ikarvagha ivezir kuraba e ganɨga, kamaghɨn a ti arazir kuram gami? (Mɨgɨrɨgɨar kaba, nguazimɨn itir gumazamizibar mɨgɨrɨgɨabar mɨn zui.) 6 Bar puvatɨ! God deraghan koghɨva, manmaghɨn gumazamiziba bar men araziba tuisɨgham? Bar puvatɨ, an araziba dera, kamaghɨn amizɨ a gumazamizibar arazir kuraba ikarvasi. 7 Gumazitam o amizitam kamaghɨn mɨkɨm suam, “Nan akar ifavarim, Godɨn guizɨn akam gamizɨ, an azenim girɨ, egha an ziam gamima an ekefe. Egh manmagh su, God na mɨkɨm suam, kɨ gumazir arazir kuram gamim, egh nan arazir kuram ikaragham?” 8 * *Mɨgɨrɨgɨar onganir igharazir mamra kara: “Aria, e arazir kuram damutɨma arazir aghuim otivam.” Gumazamizir maba akam na gasa ghaze, kɨ kamaghɨn bizibav gei! Kamaghɨn God me gasɨghasɨghtɨ, bar deragham.

Gumazamiziba Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ

9 * *Ezɨ manmaghɨn ami? E Judaba ti Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Godɨn damazimɨn me gafira? Bar puvatɨ! Kɨ mɨkemegha gɨfa, Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba sara, arazir kurabar gavgavim bar e avarazɨ e an apengan iti. 10 * **Godɨn Akɨnafarim bizir kam kamaghɨn a mɨgei:

“Gumazamiziba bar moghɨra,

men tav arazir aghuitam bar a gamizir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

11 Gumazitam fofozir aghuim itir puvatɨ.

Gumazitam God buri puvatɨ.

12 Gumazamiziba bar tuavir aghuim ataki.

Gumazamiziba bar pazav ami.

Men tav arazir aghuitam bar a gamizir puvatɨ.

Bar puvatɨ.

13 * *Men akar toriba mati gumazamizir moziba akaba akari;

kamaghɨn amizɨ me mɨgeima ovevem otifi.

Me akar ifavarir bar avɨribagh ami.

Me gumazibagh asɨghasɨghasa mɨgeir akaba,

men akatoribar ikia

mati kuruzim imezir kuram an aven iti.

14 * *Dughiaba zurara me akavghuriaba gumazamizibagh arɨgha,

mɨgɨrɨgɨar gumazamizibagh asɨghasɨsibagh amua

osɨmtɨziba me garɨsi.

15  *Me zurara atamra ghua

gumazamizir arazir kurabagh amir puvatɨzibav sozi,

me ariaghiri.

16 Me aruava bizir gumazamizibar dabirabim gasɨghasɨzibagh amua,

mɨzaziba ko osɨmtɨziba me garɨsi.

17 Me navir amɨrizimɨn tuavim gɨfozir puvatɨgha

igharaz darazi ko deragha apiaghiri puvatɨ.

18 * *Me tong Godɨn atiatia

an apengan itir puvatɨ.

Bar puvatɨ.”

19 * *E fo, God kamaghɨn ifonge, an kotɨn dughiamɨn Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba sara, me Godɨn arazir gumazamiziba tuisɨzim riagh mɨgɨrɨgɨatam damighan kogham. Kamaghɨn God, Moses Osirizir Araziba isa, Judabagh anɨngi. Eghtɨ me dar gɨn mangɨ dar apengan ikiam. 20 * *E fo, tav Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨtɨ, God kamaghɨn mɨkɨman kogham, nɨ nan damazimɨn dera. Puvatɨ. Gumazamizir Moses Osirizir Arazibar gɨn mangasava amiba, me uan arazir kurabar gara fo, kar arazir kuram.

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim, God ghaze, a nan damazimɨn dera

21 * *Ezɨma tuavir e Godɨn damazimɨn derazim, a datɨrɨghɨn azenim girɨ. A Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir tuavimɨn otozir puvatɨ. A tuavir igharazimɨn oto. Mosesɨn Osiziriba, ko Godɨn akam inigha izir gumazibar Akɨnafariba bizir kamɨn gun mɨgei. 22 * *Bizir kam kamakɨn, gumazamiziba bar nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn ikɨtɨ, God suam ia nan damazimɨn dera. Tuavir igharazitam ua itir puvatɨ. 23 * *Gumazamiziba bar moghɨra arazir kuram gamigha, Godɨn angazangarimɨn saghon ikia an aven mangan ibura. 24 * *Ezɨ God en apangkuvigha Krais amizir ingangarimɨn a uam e givezegha ghaze, e an damazimɨn dera. E uan ingangaritamɨn Godɨn damazimɨn derazir pu. Puvatɨ. Kraisɨn Iesusɨn ingarim bangɨn, God bizir aghuir kam isa puram e ganɨngi. 25 * *God kamaghɨn ifonge, Krais aremeghɨva, tuavir kamɨn a gumazamizibar amutɨ, men arazir kuraba gɨn amadagham. Bizir kam bagha, God Krais amɨsefe. Eghtɨ tina nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨtɨ, God suam, nɨ nan damazimɨn dera. Kraisɨn ovevemɨn tuavimɨn, God uabɨ en akagha ghaze, a uabɨ bar dera. Fomɨra God gumazamizibar asughav ikia, zuamɨra men arazir kurabar ivezir kuram da ikarazir puvatɨ. 26 Egha datɨrɨghɨn dughiar kam God uabɨ en akagha ghaze, a uabɨ bar dera. A uan arazir aghuim kamaghɨn en aka, eghtɨ gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨtɨ, a suam, ia nan damazimɨn dera.

27 * *Eghtɨ e tizim bagh uarira uan ziaba fam? Biziba bar puvatɨ. E kamaghɨn mɨkɨman kogham, e Moses Osirizir Arazibar gɨn zuima God e mɨgɨa ghaze, e dera. Bar puvatɨ. Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨtɨ, God suam, ia nan damazimɨn dera. 28 * *E fo, Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir tuavir kam gumazitam gamizɨ, a Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ. Nɨghnɨzir gavgavim itir gumazamiziba, merara Godɨn damazimɨn dera. 29-30  *Ezɨ manmaghɨn ami, God ti Judabar Godra? O, a ti Kantrin Igharazibar Gumazamiziba sara, men God? Are. A Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar moghɨra men God. Godɨn vamɨra iti. Egha a gumazir uan mɨkarzir mogomebar iniba aghoreziba, men nɨghnɨzir gavgavimɨn garava, uaghan gumazir uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨziba, men nɨghnɨzir gavgavimɨn gari. Egha ghaze, ia nan damazimɨn dera. 31 * *Ezɨ manmakɨn? E kamaghɨn mɨkɨm suam, nɨghnɨzir gavgavim bar bizir ekiam, egh e ti suam, Moses Osirizir Araziba pura bizim? Bar puvatɨ. E kamaghɨn mɨkɨm suam, Moses Osirizir Araziba da gavgavigha ingangarim iti.

4

God Abraham dɨbora ghaze, a nan damazimɨn dera

1 Kamaghɨn amizɨ, e Abraham gɨnɨghnɨgham, an en mɨn nguazir kamɨn gumazir mam, egha en ovavim. Bizir tizim guizɨn a bato? 2 * *Ia nɨghnɨgh: Abraham arazir aghuibar amutɨ, God suam nɨ nan damazimɨn dera, eghtɨ bizir kam bagh Abraham uan ziam fam. Ezɨ bizir kam guizɨn bizim puvatɨ. Abraham tuavir kamɨn Godɨn damazimɨn gumazir aghuim otozir puvatɨ. Abraham bizir kam bagh uan ziam fan kogham. 3 * *Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God an nɨghnɨzir gavgavim bagha a dɨbora ghaze, nɨ nan damazimɨn dera.”

4 * *Gumazim ingangarim gamima, me ivezim a ganɨdi. Ivezir kam, a bizir aghuir me pura a ganɨdir puvatɨzim. Puvatɨ. Kar an ingangarimɨn ivezimra. 5 Eghtɨ gumazitam o amizitam Godɨn damazimɨn gumazir aghuimɨn mɨn otivsɨ, a manmaghɨn damuam? An arazir aghuim bagh pamten ingaran markɨ. Puvatɨ. A nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ suam, God arazir kurabagh amizir gumazim dɨpon suam, nɨ nan damazimɨn dera. God gumazir kam o amizir kamɨn nɨghnɨzir gavgavimɨn garava a mega ghaze, nɨ nan damazimɨn dera. 6 Devit uaghan akar otevir kam gamua ghaze, gumazamizir arazir aghuibagh amir puvatɨziba, God ghaze, me nan damazimɨn dera. Gumazamizir kaba, me bar akongegh. Devit kamaghɨn mɨgei:

7  *“Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

God men arazir kuraba gɨn amadagha da avara,

eghtɨ gumazamizir kaba bar akuegham.

8 Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

God men arazir kuram mengvɨra ikian koghtɨ,

gumazamizir kaba bar akuegham.”

9 * *Bar akongezir arazir kam, ten bizim? A gumazir uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorezibar bizimra? O, gumazir mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir puvatɨziba uaghan, men bizim? Ia deravɨra nɨghnɨgh. E kamaghɨn mɨgei, “Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God an nɨghnɨzir gavgavim bagha a dɨbora ghaze, nɨ nan damazimɨn dera.” 10 Ia nɨghnɨgh, dughiar manamra God ghaze, nɨ nan damazimɨn dera? Dughiar a tɨghar uan mɨkarzir mogomemɨn inim aghoramim, an a mɨkemez, o? Dughiar a uan mɨkarzir mogomemɨn inim atugha gɨvazimɨn gɨn, an a mɨkeme? Guizbangɨra, Abraham tɨghar uan mɨkarzir mogomemɨn inim aghoramin dughiamɨn God ghaze, nɨ nan damazimɨn dera! 11 * *Ezɨ gɨn, me an mɨkarzir mogomemɨn inim atu. God mɨkarzir mogomemɨn inimɨn dɨghorimɨn arazim a ganɨngi, eghtɨ me Abrahamɨn duar kurimɨn gan fogh suam, dughiar a tɨghar mɨkarzir mogomemɨn inim aghoramim a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Ezɨ bizir kam bagha God ghaze, nɨ nan damazimɨn dera. Kamaghɨn amizɨ, Abraham gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itibar ovavimɨn mɨn oto. Gumazir kaba, me gumazir mɨkarzir mogomemɨn inim aghorezir puvatɨziba. Egha nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima God ghaze, ia nan damazimɨn dera. 12 * *Egha Abraham uaghan mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir marazir ovavim, me pura mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir pu. Puvatɨ. Me mɨkarzir mogomebar iniba aghoregha, me uaghan en ovavim Abrahamɨn arazibar gɨn ghua, nguazir kamɨn ikia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, mati Abraham, dughiar a tɨghar mɨkarzir mogomemɨn inim aghoramimɨn, a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti.

God Abraham ko dɨkɨrɨzir akam

13 * *Fomɨra God akar dɨkɨrɨzim Abraham ko an gɨn zuir ovaviba me ganɨga ghaze, a nguazir kam me danɨngam. Abraham, Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨzɨ, God a ko akar dɨkɨrɨzim gami. Puvatɨ, Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God ghaze, nɨ nan damazimɨn dera. Egha God Abrahamɨn nɨghnɨzir gavgavimɨn ganigha, kamaghɨn a ko akar dɨkɨrɨzim gami. 14 * *Gumazitam o amizitam Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨva a Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn biziba initɨ, kamaghɨn an nɨghnɨzir gavgavim a pura bizimɨn otozɨ, Godɨn akar dɨkɨrɨzim gavgaviba puvatɨghai. 15 * *E kamaghɨn fo, Moses Osirizir Araziba itima gumazamiziba dar gɨn zuir puvatɨzɨma bizir kam God gamima a men anɨngazi. Moses Osirizir Araziba puvatɨghtɨma, e kamaghɨn mɨkɨman kogham, gumazamiziba Moses Osirizir Arazibar akaba batosi.

16 * *God kamaghɨn ifonge, a Abrahamɨn gɨn zuir ovavibar apangkuvighɨva akar dɨkɨrɨzim me danɨngam. Kamaghɨn amizɨ, God Abrahamɨn nɨghnɨzir gavgavimɨn ganigha, a gisɨn akar dɨkɨrɨzim Abraham koma a gami. Gumazamizir Moses Osirizir Arazibar gɨn zuibara, bizir kaba inian kogham. Puvatɨ. Tina Abrahamɨn mɨn nɨghnɨzir gavgavim ikɨva me uaghan bizir kaba iniam. Kamaghɨn, Abraham bar en afeziam. 17 * *Kamaghɨn amizɨ Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Kɨ nɨ damightɨ nɨ kantrin avɨribar afeziamɨn otogham.” Akar dɨkɨrɨzir kam, God uabɨ a gamizɨ an an damazimɨn gavgafi. Godɨn kamra, Abraham nɨghnɨzir gavgavim an iti. Egha Godɨn kamra, a gumazamizir ovengezibagh amima me ua dɨkafi, egha a pura mɨgeima bizir faragha itir puvatɨziba, da otifi.*

18 * *Abraham fozir puvatɨ, God manmaghɨn uan akar dɨkɨrɨzim damightɨ an otivam. Egha a guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, bizir aghuir a fogha iniamiba bagha mɨzuai iti. Egha kamaghɨn a “Kantrin avɨribar afeziamɨn oto.” Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn, “Nɨn ovavir boriba bar avɨrasemegham.” 19 * *Abraham fo, an mɨkarzim bar ghurigha mati aremezir gumazim. Egha a 100plan azenibar roghɨra ghu. Egha a fo, an amuim Sara boritam batan kogham, a navim ronge. 20-21  *Egha Abraham uan nɨghnɨzir gavgavim anetaghizir puvatɨ. Egha Godɨn akar dɨkɨrɨzim gɨnɨghnɨgha navir pumuningɨn itir puvatɨ. An nɨghnɨzir gavgavim a gamima a bar gavgavigha Godɨn ziam fe. A bar fo, God uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn mangɨ bizir kam damuamin gavgavim iti. 22 * *Kamaghɨn God Abrahamɨn nɨghnɨzir gavgavim gɨnɨghnɨgha a dɨbora ghaze, a nan damazimɨn dera.

23 Akar kam Godɨn Akɨnafarimɨn iti, “God a dɨbora ghaze, a nan damazimɨn dera.” Kar an Abrahamra mɨgeir puvatɨ. 24 * *Kar uaghan en mɨgɨrɨgɨam. E uaghan nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. God en Ekiam Iesus gamizɨ a ua mozimɨn dɨkafi, ezɨ e nɨghnɨzir gavgavim an iti. Kamaghɨn amizɨ God uaghan e dɨpon suam, ia nan damazimɨn dera. 25 * *En arazir kuraba bagha, God Iesus isa gumazir kurabar dafarim gatɨzɨ me a mɨsoghezɨ, an areme. E an damazimɨn deraghasa, an e bagha Iesus gamizɨ a ua mozimɨn dɨkafi.

E Krais ko aremegha uaghan
a ko angamɨra iti

5

(Sapta 5--8)

E datɨrɨghɨn Godɨn damazimɨn dera

1 * *E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, tuavir kamɨn God ghaze, e an damazimɨn dera. Kamaghɨn, en Ekiam Krais Iesus an e gamizɨ, e navir vamɨra God ko iti. 2 * *E Krais nɨghnɨzir gavgavim an itima, tuavir kamɨn an e inigha God bagha ghuzɨma, e datɨrɨghɨn Godɨn apangkuvimɨn aven iti. E fo, e Godɨn ziar ekiam ko dabirabir aghuim a ko a iniasa, bizir kam mɨzuai ikia bar akonge. 3 * *Egha e bizir kabanangɨra bagha bar akongezir puvatɨ. E fo, e osɨmtɨzibar aven iti, eghtɨ osɨmtɨziba e damutɨ, e tugh gavgavighamin arazim gɨfogham. Kamaghɨn amizɨ e bar akonge. 4 E tugh gavgavightɨ, God mɨgɨrɨgɨar aghuim e damuam. Eghtɨ an mɨgɨrɨgɨar kam e damutɨ, e bizir aghuir gɨn izamiba bagh mɨzuam ikɨ suam, e da iniam. 5 * *God uan Duamɨn, an arazir gumazamizibagh ifongezim e gingezɨ, a bar en navibagh izɨfa. Kamaghɨn amizɨ, e Godɨn bizir aghuiba bagha mɨzua, egha bar fo, e pura mɨzuai puvatɨ, da guizbangɨra otivam.

6 * *E uarira uarir akurvaghan iburazir dughiamɨn, Krais e gumazamizir kuraba bagha areme. An ovevem, God inabazir dughiamɨn oto. 7 Guizbangɨra, gumazir aghuimɨn akurvaghsɨ aremeghamin bizim bar oseme. Ezɨ ti dughiar vabara, tarazi ti, gumazir aghuitam bagh aremegham. 8 * *Ezɨ e arazir kurabagh amuavɨra itir dughiamɨn, Krais en akurvaghasa areme. Arazir kamɨn, God bar e gifongezir arazim en aka. 9 * *Bizir bar ekiam, Krais e bagh aremezɨ, tuavir kamɨn God en gara ghaze, ia nan damazimɨn dera. Kamaghɨn amizɨ e fo, gɨn Godɨn kotiamɨn dughiamɨn an anɨngagharim otoghtɨ, a dughiar kam guizɨn uaghan en akurvagham. 10 * *E faragha Godɨn apaniba, ezɨ an Otarimɨn ovevemɨn an e gamizɨ e an namakaba. Datɨrɨghɨn e an namakaba, ezɨ Iesus angamɨra ikiava, kamaghɨn bar guizbangɨra a en akurvagham. 11 Uaghan bizir mam kamakɨn, en Ekiam Krais Iesus e gamizɨ e guizɨn Godɨn namakabara, kamaghɨn e bar akonge.

Adamɨn aven, ovevem oto, ezɨ Kraisɨn aven, ikɨrɨmɨrir zurara itim oto

12 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazir vamɨra arazir kuram gami, ezɨ tuavir kamɨn arazir kuraba nguazir kamɨn oto. Ezɨ nguazir kamɨn gumazamiziba arazir kurabagh amima, ovevem oto. Ezɨ gumazamiziba bar arazir kurabagh amima, ovevem bar me bato. 13 * *E fo, fomɨra Moses Osirizir Arazibar tɨghar otivamin dughiam, dughiar kamɨn arazir kuraba nguazir kamɨn iti. Ezɨ Moses Osirizir Araziba itir puvatɨzɨ, God gumazamizibar arazir kurar kaba medir puvatɨ. 14 * *Ezɨ Adamɨn dughiamɨn ikegha ghua Mosesɨn dughiamɨn, ovevem gumazamiziba gativagha me avara. Gumazir maba Adamɨn mɨn arazir kuratam gamizir puvatɨ, men arazir kuraba ighara. Ezɨ ovevem uaghan me avara. Ezɨ Adam mati Gumazir Izamimɨn nedazim.

15 Ezɨ Godɨn apangkuvir a pura anɨngizim, an Adam amizir arazir kuramɨn mɨn amir puvatɨ. Guizbangɨra, gumazir vamɨra Adam arazir kuram gamizɨ, tuavir kamɨn gumazamizir avɨriba ariaghire. Ezɨ gumazir vamɨra Krais Iesus an apangkuvimɨn, God e gamizɨ, e an damazimɨn dera. Ezɨ Godɨn apangkuvimɨn gavgavim bar ovevemɨn gavgavim gafira. Bizir kam, a gumazamizir avɨriba pura me ganɨngizɨ, a me gizɨfa! 16 Egha uaghan God puram e ganɨngizir bizim ko, gumazir vamɨran arazir kuramɨn otozir bizim, aning uaghara zuir puvatɨ. Aning arazir vamɨra e gamir pu. Bar puvatɨ. Gumazir kam arazir kurar vamɨra gamizɨ, God gumazamiziba me tuisɨgha ghaze, ia bar ikuvigham. Egha God puram e ganɨngizir bizim kamakɨn, gumazamiziba arazir kurar avɨribagh amima, God men apangkuva gari, mati me arazir kuratam gamizir puvatɨ. 17 Guizbangɨra, gumazir vamɨra Godɨn akam batoke, ezɨ an arazir kuramɨn ovevem gumazamiziba bar me gatifa. Ezɨ God uan apangkuvim gumazamiziba avarazɨ a me gizɨfa, ezɨ a ghaze, ia nan damazimɨn dera. Kar a pura anɨngizir bizim. Egh gumazir vamɨra Krais Iesusɨn ingangarimɨn, tina God pura anɨdir bizim iniva, a Krais ko ikɨva bizibagh ativagh dar ganam. Egh me kamagh ikɨva me bizibagh ativaghamin gavgavim, ovevemɨn gavgavim gafiragham.

18 * *Kamaghɨn amizɨ, e deravɨra akar kam gɨnɨghnɨgham. Gumazir mam arazir kurar vamɨram amizɨ, God ghaze, gumazamiziba bar moghɨra bar ikufi. Kamaghɨra, Gumazir Igharazir Vamɨra arazir aghuir Godɨn damazimɨn derazim gami. Kamaghɨn amizɨ God gumazamiziba bar men gari, me mati arazir kuratam gamizir puvatɨ. Egh God zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim me danɨngam. 19 * *Gumazir vamɨra Godɨn akam baraghizir puvatɨ, ezɨ an arazir kam gumazamizir avɨribagh amizɨ, me arazir kurabagh amir gumazamizibagh ava. Kamaghɨra Gumazir Vamɨra Godɨn akam baraghizɨ, an arazir kam gumazamizir avɨribagh amizɨ, me Godɨn damazimɨn dera.

20 * *God kamaghɨn nɨghnɨgha, Moses Osirizir Araziba anɨngi, eghtɨ gumazamiziba arazir kurabar amuamin tuavibagh fogh dar amutɨ, arazir kurar avɨrim otivighɨram. Kamaghɨn amizɨ gumazamiziba puv arazir kurabagh ami, ezɨ Godɨn apangkuvim bar ekevegha, bar dar pɨn iti. 21 * *Arazir kuram faragha gumazamizibagh amima me ariaghiri, kamaghɨn amizɨ ovevemɨn tuavimɨn, arazir kuram men atrivimɨn mɨn iti. Kamaghɨra, Godɨn apangkuvim datɨrɨghɨn gumazamizibagh amima, me an damazimɨn dera. Ezɨ apangkuvim en atrivimɨn mɨn iti. Eghtɨ gɨn izamin dughiam, en Ekiam Krais Iesusɨn ingarimɨn, God zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim e danɨngam.

6

E Krais ko ovenge

1 * *Kamaghɨn amizɨ, e manmaghɨn mɨkɨmam? E ti arazir kurabar amuvɨra ikɨtɨ, Godɨn apangkuvim ekevegh mangɨvɨra ikiam? 2 * *Bar puvatɨgham! E aremezir gumazamizibar mɨn ikia, egha arazir kurar e amiba ategha gɨfa. Egh e manmagh su, uam arazir kurabar tuavimɨn gɨn mangɨvɨra ikiam? 3 * *Ia ti kamaghɨn fo, e bar Krais Iesusɨn aven ruegha a ko poke. Arazir kamɨn e bar an ovevem ko poke. 4 * *E ruegha, tuavir kamɨn Kraisɨn ovevemɨn poghezɨ, Afeziam Krais ko mozimɨn aven e akaragha e avara. A uan gavgavir ekiamɨn Krais gamizɨ a mozimɨn ua dɨkafi, kamaghɨra, e uaghan ikɨrɨmɨrir igiar aghuimɨn ikɨvɨra ikiam.

E Krais Iesus ko uaghan ikɨrɨmɨrir aghuarimɨn ikiam

5 * *E Krais ko puegha mati an aremezɨ moghɨn areme. Kamaghɨra, a ua dɨkavizɨ moghɨn e a ko puegh ua dɨkavigham. 6 * *E kamaghɨn fo, en navir ghurimɨn araziba, da Krais ko ter ighuvimɨn aremegha gɨvazɨ, en inivafɨzimɨn agoroger arazir kurabar gavgavim gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, e ua arazir kuramɨn ingangarir gumazamizibar ikian kogham. 7 * *Guizbangɨra, gumazim o amizim aremeghtɨ, arazir kuramɨn gavgavim uam a gativaghtɨ, an an apengan ikian kogham. 8 E ghaze, e Krais ko aremegha, nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn iti, e uaghan a ko ikɨrɨmɨrir aghuir kamɨn ikiam.

9 * *E kamaghɨn fo, Krais mozimɨn ua dɨkavigha gɨfa. Egh uam aremeghan kogham. Ovevem, a mɨsueghtɨ a uam aremeghamimɨn gavgaviba puvatɨ. 10 * *Krais dughiar vamɨram areme, egha ua aremeghan kogham. Egha ovever arazir kamɨn, an arazir kuramɨn gavgavim agɨfa. Eghtɨ ovevem uam a gativsɨ damuan kogham. A datɨrɨghɨn ikɨrɨmɨrir aghuarimɨn ikia God baghavɨra iti. 11 * *Ia uaghan nɨghnɨzir kamra ikɨ, ia uaghan Krais ko aremegha arazir kuramɨn gavgavim uam an apengan itir puvatɨ. Ia Krais Iesus ko puegha God baghavɨra ikia ikɨrɨmɨrir aghuimɨn iti.

12 * *E Ovever mɨkarzim iti, ezɨ ia arazir kuram ateghtɨma a ian mɨkarzibagh ativan markɨ. Arazir kuram ia gekutɨma ia mɨkarzim ifongezir arazir kuramɨn gɨn mangan kogham. 13 * *Egh ia arazir kuramɨn amamangatɨghtɨ a ian soroghafariba ko bizitaba ikɨrarɨghtɨ ia arazir kuratam damuan markɨ. Ia mati, gumazamizir ovegha mozimɨn ikegha ua dɨkavigha angamɨra itiba, kamaghɨn ia uari isɨ God danɨng. Egh Godɨn amamangatɨghtɨ a ian mɨkarzim bar a gativaghtɨ ia arazir aghuibar amu. 14 * *Arazir kuram ua ian mɨkarzibagh ativan kogham. Ia Moses Osirizir Arazibar apengan itir puvatɨ, ia Godɨn apangkuvimɨn apengan iti.

E arazir aghuibar ingangarir gumazamiziba

15 * *E datɨrɨghɨn ua Moses Osirizir Arazibar apengan itir puvatɨ. Egh e manmaghɨn damuam? E datɨrɨghɨn Godɨn apangkuvimɨn apengan iti, egh e arazir kurabar amuvɨra ikiam o? Bar puvatɨ! 16 * *Ia ti kamaghɨn fos o? Ia uari isɨ, gumazitam danɨngɨva, an akamɨn gɨn mangɨva, an ingangarir gumazamizibar otivigham. Kamaghɨra, ia arazir kuramɨn ingangarir gumazamizibar ikɨtɨ, a ia damightɨ ia aremegham. Egh ia Godɨn akam bareghɨva an gɨn mangɨva an ingangarir gumazamizibar ikɨtɨ, a ia damightɨ, ia an damazimɨn deragham. 17 Guizbangɨra, ia faragha arazir kuramɨn ingangarir gumazamizibar ike, ezɨ God gɨn ia isa, uan akamɨn apengan ia arɨki. Me Godɨn guizɨn akam ian sure gamizɨ, ia a inigha guizbangɨra an gɨn zui. Ezɨ bizir kamɨn, e God mɨnabi! 18 * *Faragha arazir kuraba ia ikiagharɨghizɨ, God ia fɨri. Egha ia gamizɨ, ia arazir aghuibar ingangarir gumazamizibar otifi.

19 Iavzika. Ian navir ghuribar nɨghnɨziba otevezɨ, ia foghasa kɨ bizir kam akar otevir isɨn zuimɨn ia mɨgei. Bizir kam guizbangɨra, ia faragha uan mɨkarziba bar da anɨngizɨ, da arazir kurabar ingangarir gumazamizibar otivizɨ, ia arazir mɨzɨrɨziba ko bar ikuvizir arazibagh ami. Egh datɨrɨghɨn ia bar uan mɨkarzibar anightɨ, da arazir aghuibar ingangarir gumazamizibar otivightɨ, ia Godɨn mɨrara zuegh ikiam.

20 * *Faragha ia arazir kurabar ingangarir gumazamizibar ikia, arazir aghuimɨn gavgavimɨn apengan itir puvatɨ. 21 * *Ia faragha amir arazibagh da akurvazir manabar ia gami? Arazir kaba, ia datɨrɨghɨn dagh nɨghnɨgha aghumsɨsi. Arazir kabara gumazamizibagh amima me ariaghiri. 22 Ezɨ datɨrɨghɨn God ia fɨrizɨ, ia arazir kurabar gavgavimɨn apengan itir puvatɨgha, Godɨn ingangarir gumazamizibar otifi. Ia iniamin bizir aghuimra kara, God ia damightɨ, ia Godɨn mɨrara zuegh ikɨ, zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam. 23 * *Guizbangɨra, arazir kuram ivezim isa uan ingangarir gumazamizibagh anɨngi. Ivezir kam an ovevemra. Ezɨ God bizir aghuarir pura e ganɨngizimra kara, zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim. Ikɨrɨmɨrir kam, e uan Ekiam Krais Iesus ko poroghava a isi.

7

Datɨrɨghɨn e navir igiamɨn arazibar gɨn ghua ingangarim gami

1 Nan adarasi, ia Moses Osirizir Arazibagh fozɨ kɨ ia mɨgei. Ia fo, gumazamiziba angamɨra ikiavɨra ikia, Moses Osirizir Arazibar apengan iti. Gumazamiziba aremegha uam Moses Osirizir Arazibar apengan itir puvatɨ. 2 * *Amizim pam ikɨtɨ, an pam angamɨra ikɨvɨra ikɨtɨma, Moses Osirizir Araziba uaghara aning ike. Amizimɨn pam aremeghtɨ, Moses Osirizir Arazir uaghara aning ikezim, uam amizim ikeghan koghtɨ amizim fɨrighɨrɨgham. 3 * *Gumazim angamɨra ikɨvɨra ikɨtɨ, amizim gumazir igharazim ko dakuightɨ, me amizir kam mɨkɨm suam, a poroghamiba uari bakeir arazim gamir amizim. Amizir kamɨn pam aremeghtɨ, Moses Osirizir Arazim a ikeghan koghtɨ a fɨrighɨrɨgham. Kamaghɨn, a gumazir igharazimɨn ikɨtɨ, me kamaghɨn mɨkɨman kogham, a poroghamiba uari bakeir arazim gami. Puvatɨ.

4 * *Kamaghɨra, nan adarasi, ia Kraisɨn mɨkarzim ko puegha bizir kamɨn ia a ko ovegha, uam Moses Osirizir Arazimɨn apengan itir puvatɨ. God kamaghɨn ifonge, e a bagh ingartɨ dagher aghuiba otivam. Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn gumazir God amizɨ ua mozimɨn dɨkavizim, ia an adarasi. 5 * *E faragha uan navir ghurimɨn arazibar gɨn zuima, Moses Osirizir Araziba agoroger kuram en mɨkarzibagh anɨngizɨma, e arazir kuram gami. Ezɨ arazir kamɨn ovevem e bato. 6 * *Ezɨ datɨrɨghɨn e Kraisɨn mɨn ovengegha faragha en suighizir biziba, e da ataki. Kamaghɨn amizɨ, Moses Osirizir Araziba uam en suirazir puvatɨzɨ e fɨriaghɨre. Ezɨ datɨrɨghɨn en ingangarir e amiba, ua Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨ. Datɨrɨghɨn, Godɨn Duam e gamima e tuavir igiamɨn gɨn ghua ingangarim gami.

Arazir kuraba paza e gami

7 * *Eghtɨ manmakɨn? Moses Osirizir Araziba agoroger kuram en mɨkarzibar anightɨ, e arazir kuram damigh, manmagh mɨkɨmam? Tarazi suam, Moses Osirizir Araziba ti ikufi. Bar puvatɨ. Moses Osirizir Araziba ikian koghtɨma, kɨ guizɨn kamaghɨn azangam, arazir kuraba, da tizim? Kɨ dagh foghan kogham. Moses Osirizir Araziba kamaghɨn mɨgei, “Nɨ munavɨn biziba bagh navim dɨkavan markɨ.” A kamaghɨn mɨkemeghan koghtɨ, kɨ foghan kogham, biziba bagha navim dɨkavir arazim, an arazir kuram. 8 * *Ezɨ arazir kuram nan navir ghurimɨn aven ingara, egha Moses Osirizir Arazibar aven tuavimɨn apigha nɨghnɨzir kuraba na ganɨdi. Egha tuavir avɨribar nan navim gami a dɨkavima, kɨ gumazamizir igharazibar bizibar gara nan navim da bagha arai. Moses Osirizir Araziba ti puvatɨzɨma, arazir kuram gavgaviba puvatɨghai. 9-10  *Fomɨra Moses Osirizir Araziba itir puvatɨzɨ, kɨ angamɨra iti. Ezɨ Moses Osirizir Araziba otozɨ, arazir kuraba dɨkavigha angamɨra iti kɨ fo, kɨ Godɨn damazimɨn areme. Moses Osirizir Arazibar ingangarimra kara, a ikɨrɨmɨrir aghuarim e ganɨdi. Kɨ Moses Osirizir Arazibar tuavimɨn, ikɨrɨmɨrir aghuarim inizir pu. Puvatɨ. Da na gamizɨ, kɨ areme. 11 * *Ezɨ arazir kuram nan aven ingara Moses Osirizir Arazibar aven tuavimɨn apigha na gifari. Egha Moses Osirizir Arazibar tuavmɨn na mɨsoghezɨ, kɨ areme.

12 * *E kamaghɨn fo, Moses Osirizir Araziba, da Godɨn otivaghire. Moses Osirizir Arazibar aven itir mɨgɨrɨgɨar gavgaviba, da uaghan Godɨn otivaghiregha Godɨn damazimɨn derazir arazibar amuasa e mɨgɨa, egha gumazamizibar akurvasi. 13 * *Ezɨ manmakɨn? Bizir aghuir kam ti na gamizɨ kɨ ovenge? Bar puvatɨ. Arazir kuram uabɨ na gamizɨ kɨ ovenge. God kamaghɨn ifonge, arazir kuram azenim girɨghtɨma e bar fogh suam, arazir kuram a bar bizir kuram. Kamaghɨn amizɨ God arazir kuramɨn amamangatɨzɨ, arazir kuram bizir aghuir kamɨn aven otogha na gamizɨ kɨ ovenge. Kamaghɨn amizɨ Moses Osirizir Arazibar tuavimɨn, God guizbangɨra kamaghɨn en aka, arazir kuram bar kurigha mughasi.

Arazir kuram en mɨkarzibagh atifa

14 * *E fo, Moses Osirizir Araziba, da Godɨn Nguibamɨn bizim, ezɨ kɨ nguazir kamɨn gumazim. Ezɨ arazir kuramɨn gavgavim nan suirazɨ, kɨ arazir kuramɨn ingangarir gumazimɨn oto. 15 * *Egha kɨ amir araziba, kɨ deragha dar mɨngaribagh fozir puvatɨ. Arazir kɨ damuasa bar ifongeziba, kɨ dagh amir puvatɨ. Egha arazir kɨ ifongezir puvatɨziba, kɨ zurara dagh ami. 16 Arazir kɨ ifongezir puvatɨziba, kɨ dar amutɨ nan arazir kam kamaghɨn ian akaghtɨ, kɨ ti kamaghɨn mɨkɨmam, Are, Moses Osirizir Araziba da bar dera. 17 Kamaghɨn amizɨ, kɨ uabɨ arazir kurar kabagh amir pu. Puvatɨ. Arazir kurar nan aven itimra, dagh ami. 18 * *Kɨ uan navir ghurim mɨgei. Kɨ fo, bizir aghuitam nan aven itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ arazir aghuibar amuasa ifuegha, dar amuamin gavgaviba pu. 19 Arazir aghuir kɨ damuasa ifongeziba, kɨ dagh amir pu. Egha arazir kurar kɨ damuasa ifongezir puvatɨziba, kɨ dagh ami. 20 Arazir kɨ aghuaziba, kɨ dagh amua, kamaghɨn fo, kɨ uabɨ kamaghɨn amir pu. Puvatɨ. Arazir kurar nan aven itimra, dagh ami.

21 Kamaghɨn amizɨ kɨ gari, arazir kam guizbangɨra nan ingari: kɨ arazir aghuibar amuasa ifongezɨ, arazir kuram zurara na ko ikia nan tuavim apɨri. 22 * *Guizbangɨra, nan navir averiamɨn aven, Godɨn otivir Moses Osirizir Araziba, kɨ dagh nɨghnɨghavɨra ikia da bagha bar akonge. 23 * *Kamaghɨn, kɨ arazir igharazimɨn garima, a nan mɨkarzimɨn aven ingari. Egha Godɨn mɨgɨrɨgɨar nan nɨghnɨzimɨn aven itibav sosi. Arazir igharazir kam, na gamima, Moses Osirizir Arazibar otozir arazir kuram, a nan mɨkarzimɨn aven ingara na ikiagharigha na gatifa. 24 Maia! Kɨ ghaze, kɨ bar ikufi! Tina nan akuraghtɨma, kɨ mɨkarzir ovengamin kamɨn fɨrighɨrɨgham? 25 * *Godra, a en Ekiam Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn, a nan akuragham! Ezɨ kɨ God mɨnabi! Egha kɨ uabɨ, uan nɨghnɨzimɨn navir averiamɨn aven Godɨn mɨgɨrɨgɨabar ingarir gumazimɨn iti. Egha uan navir ghurimɨn aven, kɨ uaghan Moses Osirizir Arazibar otozir arazir kuram, kɨ an ingangarir gumazimɨn iti.

8

Krais arazir kuraba agɨvagha Godɨn Duam e ganɨngi

1 * *Kamaghɨn amizɨ e Krais Iesus ko pogheziba, God datɨrɨghɨn uan kotiamɨn aven uam ivezir kuram e danɨngɨsɨ mɨkɨman kogham. 2 * *E fo, e bar datɨrɨghɨn Krais Iesus ko pueghav itiba, Godɨn Duamɨn gavgavim ikɨrɨmɨrir aghuarim e ganɨga, ovevemɨn arazim ko arazir kuramɨn e fɨragharɨki. Eghtɨ arazir kaba ua e gativagh e ikɨrarighan kogham. 3 * *En navir ghuriba, gavgaviba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Moses Osirizir Araziba, en arazir kurabar gɨn amangamin gavgaviba puvatɨ. Ezɨ Moses Osirizir Araziba damuan koghamin bizir kam, God uabɨ a gami. God uan Otarim amadazɨ, a gumazimɨn mɨn otogha, arazir kurabagh amir gumazimɨn mɨn gari. A en arazir kuraba agɨvasa izezɨ, an ingangarimɨn tuavimɨn, God gumazamiziba itir arazir kurabar gavgavim agɨvagha a gasɨghasɨki. 4 * *Ezɨ e datɨrɨghɨn navir ghurimɨn arazibar gɨn zuir puvatɨ, e Godɨn Duamɨn arazibar gɨn zui. God kamaghɨn ifonge, Moses Osirizir Arazibar aven itir arazir aghuiba en navibar aven deragh otogham. Kamaghɨn amizɨ God en arazir kurabar gavgavim a gɨvagha a gasɨghasɨki.

5 * *Guizbangɨra, navir ghurimɨn arazibar gɨn zuir gumazamiziba, me dughiaba bar navir ghurim ifongezir biziba baghavɨra nɨghnɨsi. Ezɨ Godɨn Duamɨn gɨn zuir gumazamiziba, me Godɨn Duam ifongezir biziba baghavɨra nɨghnɨsi. 6 * *Eghtɨ gumazim o amizim navir ghurimɨn araziba baghvɨra nɨghnɨghɨva, an aremegham. Eghtɨ tina Godɨn Duam baghvɨra nɨghnɨghɨva, a ikɨrɨmɨrir aghuarim ko navir amɨrizim iniam. 7 * *Eghtɨ gumazim o amizim navir ghurimɨn araziba baghvɨra nɨghnɨgh, a Godɨn aghuaghɨva an apanimɨn ikiam. A Godɨn otivir Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨgha guizbangɨra dar gɨn mangan kogham. 8 Gumazamizir navir ghurimɨn arazibar gɨn zuiba, me God ifongezir arazibar amuan kogham.

9 * *Eghtɨ Godɨn Duam guizbangɨra ian navir averiabar aven ikɨtɨ, ia ua navir ghurimɨn arazibar gɨn mangan kogham, ia Godɨn Duam ifongezir arazibar gɨn mangam. Gumazim o amizimɨn navir averiam Kraisɨn Duam guizbangɨra an itir puvatɨ, a Kraisɨn anav puvatɨ. 10 * *Ia arazir kuram gamigha, bizir kamɨn ia ariaghire. Eghtɨ Krais ian navir averiabar aven ikɨtɨ, God ia mɨkɨm suam, ia nan damazimɨn dera, eghtɨ Godɨn Duam ikɨrɨmɨrir aghuarim ia danɨngam. 11 * *Godɨn Duam Iesus mozimɨn a gamizɨ a ua dɨkafi, ezɨ Duar kamra, ian navir averiabar aven iti. Egh gumazir Krais gamizɨ a dɨkavizir kam, a ian ovengamin mɨkarzibar amutɨ, da ua dɨkavigh angamɨra ikiam. God uan Duar ian navir averiabar aven itimɨn tuavimɨn, bizir kam damuam.

Godɨn Duam ia gamizɨ, ia Godɨn boribar otifi

12 Kamaghɨn amizɨ, nan adarasi, e ikarvazir ingangarir mam iti. Ikarvazir ingangarir kam, a navir ghurimɨn bizim puvatɨ, e an gɨn mangan kogham. 13 * *Ia navir ghurimɨn arazibar gɨn mangɨva, ia arɨmɨghiregham. Ia Godɨn Duamɨn gavgavimɨn tuavimɨn, ia uan mɨkarzibar arazir kurabav soghtɨ, da arɨmɨghireghtɨ, ia angamɨra ikɨvɨra ikiam.

14 * *E fo, gumazamizir Godɨn Duam men faragha zuima me an gɨn zuiba, gumazamizir kaba bar Godɨn boriba. 15 * **E kamaghɨn fo, Duar God ia ganɨngizim, a ia gamizɨ, ia pura ingangarir gumazamizibar otozir puvatɨ, egh ia bizibar atiati. Puvatɨ. Godɨn Duam ia gamizɨ, ia an boribar otifi. Egha Godɨn Duamɨn gavgavimɨn e an dɨa ghaze, “O Ame, En Afeziam!”* 16 * *Godɨn Duam uabɨ, en duaba ko porozɨ, e uarir gun mɨgɨa ghaze, e Godɨn boriba. 17 * *E Godɨn boriba, egh gɨn bizir aghuir God e danɨngasa e bagha inabaziba iniam. Bizir kaba, en avebam Krais da inigha gɨfa. E fo, e datɨrɨghɨn Krais ko mɨzazir a iniziba e da aterɨva, gɨn a ko ziar ekiam ko dabirabir aghuim uaghan a iniam.

E gɨn Godɨn Nguibamɨn mangɨva ziar ekiam ko dabirabir aghuim iniam

18 * *Kɨ fo, ziar ekiam ko dabirabir aghuir kam God gɨn en akaghtɨ, e a gɨfogham. Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, bizir kam, a mɨzazir e datɨrɨghɨn isiba bar dagh afiragham. 19 * *Guizbangɨra, God ingarizir biziba bar, me dughiar God uan boriba azenim darɨghamim a bagha mɨzua, uan dapaniba fegha tintinibar gara nɨghnɨghɨsi, dughiar manamra bizir kam otivam? 20 * *Guizbangɨra, God fomɨra nguazimɨn itir biziba da tuisɨgha ghaze, da bar ikufi, da pura bizir kɨniba. Da uari kamaghɨn otozir pu. Puvatɨ. God uabɨ dagh amizɨ da kamaghɨn otifi. Egha da God damuamin bizir aghuim bagha mɨzuai. 21 * *Datɨrɨghɨn, nguazimɨn itir biziba da ovevem ko biziba kuraghɨrir arazimɨn apengan ikia, mati da kalabusɨn iti. Egha me kamaghɨn fo, dughiar God mɨsevezimɨn, God biziba kalabusɨn itir arazir kam agɨvaghtɨ, biziba bar Godɨn boriba ko fɨrighɨreghɨva dabirabir aghuarim ko ziar ekiam iniam.

22 E fo, bizir God ingariziba bar moghɨra, mati amizim borim batasa mɨzazim isi moghɨn, da mɨzazim isi. Egha da bar puv tuava ara, iza datɨrɨghɨn oto. 23 * *Ezɨ bizir kabarama arair pu. Puvatɨ, e uari uaghan arai. E Godɨn Duam inigha gɨfa, mati God e danɨngamin bizir aghuibar faragha zuim a e ganɨngi. Egha e tuavara, dughiar God e damightɨ e an boribar mɨraram otivamim, e a bagha mɨzuai. Dughiar kam, God en mɨkarzibar amightɨ da fɨrighɨregh ganganir igharazimɨn otogham. 24 * *E bizir aghuir e fogha iniamiba bagh mɨzuai iti, kamaghɨn amizɨ God en akura. E suam, e bizir mam bagh mɨzuam fogham, e tɨghar a iniam. Egh gumazamiziba tizim bagha bizir me inigha gɨvazim bagh mɨzuam ikiam? 25 E fo, bizir e tɨghar iniamiba e guizbangɨra da iniam. Kamaghɨn amizɨ, e navibar suigha da bagha mɨzuai.

26 * *Kamaghɨra, e gavgaviba puvatɨzir darasi, Godɨn Duam en akurvasi. E fozir puvatɨ, e manmaghɨn biziba bagh God ko mɨkɨmam? En mɨgɨrɨgɨaba otefe. Kamaghɨn amizɨ, Godɨn Duam uabɨ e bagha God ko mɨgɨa, tuavara, an ararem akar e mɨkɨman asazibagh afira. 27 * *Ezɨ God gumazamizibar navir averiaba guizbangɨra dar gari. A uan Duamɨn nɨghnɨzim gɨfo. Kamaghɨn, an Duam Godɨn ifongiamɨn gɨn ghua Godɨn gumazamiziba bagha a ko mɨgei.

28 * *E fo, God bizibagh amima da vɨrara uari inigha ingara, gumazamizir bar God gifongezibagh amima, me dera. Kar gumazamizir God ua me iniasa mɨkemegha gɨvaziba, a men dia. 29 * *Kar, gumazamizir God fomɨra ua me iniasa mɨgeiba, a me ginaba, eghtɨ me uaghan an Otarimɨn mɨn ikiam. Eghtɨ borir avɨriba ikɨtɨ Krais uabɨ men avebar ekiamɨn mɨn ikiam. 30 * *Ezɨ gumazamizir a fomɨra me ginabaziba, a uaghan men dia. Egha gumazamizir kaba dɨbora ghaze, ia nan damazimɨn dera. Egha gumazamizir an damazimɨn derazir kaba, a ziar ekiam ko dabirabir aghuim me ganɨngizɨ me a ko a isi.

Bizitam e damutɨ, e God e gifongezir arazimɨn saghon ikian kogham

31 * *E bizir kabagh foghava, manmaghɨn mɨkɨmam? E fo, God e baghvɨra ikɨtɨ, tina e dɨkabɨragh e gafiragham? Bar puvatɨgham. 32 * *God uan Otarimɨn suirazir pu. Puvatɨ, a bar moghɨra e bagha ofan mɨn anenɨngizɨ, an areme. E fo, a uan Otarim e ganɨngi, a uaghan bizir aghuir igharaziba bar, da pura e danɨngam. 33 * *Eghtɨ tina God inabazir gumazamizibar kotɨn aven akam me gasam? Puvatɨ. God uabɨ gumazamizir kabav gɨa ghaze, ia nan damazimɨn dera. 34 * *Tinara e mɨkɨm suam, ia uan arazir kuramɨn ivezim iniam? Puvatɨ, Krais Iesus, gumazir aremezim, God a gamizɨ a ua dɨkavigha, datɨrɨghɨn Godɨn agharir guvimɨn aperaghav iti. Egha anarɨra e bagha God ko mɨgei!

35 * *Krais bar e gifongeghavɨra iti, kamaghɨn amizɨ tina e damutɨ, e Krais e gifongezir arazimɨn saghon ikiam? Puvatɨ. Osɨmtɨziba e bativam, o dughiar kuram e bativam, o gumazamiziba arazir kurabar e damuam o, mɨtiriaba en agham o, bizir daghuamiba puvatɨgham o, bizir kuram e gasɨghasɨgham o, me e mɨsoghtɨ e arɨmɨghiram, bizir kabanang e damutɨ, e ti Krais e gifongezir arazimɨn saghon ikiam, o? Bar puvatɨ. 36 * *Guizbangɨra, Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn bizir kaba e batifi:

“E nɨn gɨn zui, ezɨ bizir kam bangɨn,

me zurara e mɨsozima, e ariaghirasava ami.

Me kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze,

e mati sipsipɨn gumaziba mɨsueghtɨ aremeghasavɨrama amibar mɨn,

me e mɨsoghasa.”

37 * *Bar puvatɨ. Krais bar e gifonge, ezɨ bizir manam e batifi, a zurara e gamima e uan apanim dɨkabɨri. 38 * *Guizbangɨra, Krais bar e gifonge, ezɨ nan nɨghnɨzir gavgavim kamakɨn, bizitam e damutɨ, e Krais e gifongezir arazimɨn saghon ikian kogham: Ovevem, o ikɨrɨmɨrir aghuim, o enselba, o duar kuraba, o gavgaviba itir biziba, o datɨrɨghɨn itir biziba, o bizir gɨn otivamiba, 39 o bizir pɨn itiba, o bizir vazimɨn itiba, o God ingarizir biziba bar, dar tongɨn bizitam e damutɨ, e God e gifongezir arazimɨn saghon ikian kogham. An arazir e gifongezir kam, a Krais Iesus en Ekiamɨn ingangarimɨn, e ganɨngi.

God Israelia gamizir arazim,
Pol a geghari

9

(Sapta 9--11)

Pol Israelia gɨnɨghnɨgha men apangkufi

1 Kɨ Kraisɨn gumazim, kamaghɨn amizɨ kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ ifarir puvatɨ. Godɨn Duam nɨghnɨzir zuezim na ganɨngizɨ, nan navimɨn aven kɨ kamaghɨn fo, nan akar kam a guizbangɨra. 2 Kɨ zurara uan anabam bagha nɨghnɨgha, bar men apangkuvigha, osemegha nan navir averiam ikufi. 3 * *Kɨ kamaghɨn bar ifonge, God nan anabam Israel, ua men iniam. Eghtɨ Krais nan nɨghnɨzimɨn gɨn mangan koghtɨ, kɨ an azangsɨgh a ko mɨkɨmtɨ, a uan gumazamizibar tongɨn na batueghtɨ, nan anabam Israel nan danganim iniam. Bizir kam men akurazɨ, kamaghɨn deraghai. 4 * *Me Israelɨn gumazamiziba, ezɨ God me dɨbora ghaze, me an boriba. Ezɨ me Godɨn ziar ekiam a ko a inigha gɨfa. Ezɨ God uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim me ko a gami. Egha Moses Osirizir Araziba isa, me ganɨngi. Egha uan ziam fer arazim men akagha, me ko akam akɨri. 5 * *Men ovavir faragha itiba, bar ziar ekiaba iti. Ovavir kabar iza, Gumazir God Uam E Iniasa Mɨsevezim, Krais nguazir kamɨn gumazimɨn mɨn men ikɨzimɨn aven oto. Krais a God, egha biziba bar dar dapanimɨn iti. Eghtɨ e zurazurara Kraisɨn ziam fam!*

God Israelia gamir arazim, Pol an gun mɨgei

6 * *Kɨ kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, Godɨn akar dɨkɨrɨzim pura ghua otozir pu. Puvatɨ. E fo, gumazamizir maba Israelɨn anabamɨn aven ikia, guizɨn Israelia puvatɨ. 7 * *Abrahamɨn ovaviba, men marazi guizbangɨra Godɨn boriba puvatɨ. Fomɨra God kamaghɨn Abraham mɨkeme, “Aisakra, nɨn ovavir boriba otivam.” 8 * *Akar kamɨn mɨngarim kamaghɨn ghu, borir inivafɨzimɨn otiviziba, me Godɨn boriba pu. Puvatɨ. Borir Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn otiviba, me guizbangɨra Abrahamɨn ovaviba. 9 * *Ezɨ akar dɨkɨrɨzim kamaghɨn ghu, “Dughiar kɨ inabazimɨn, kɨ uamategh izɨtɨ, Sara otarim batam.”

10 * *Kamaghɨra, akar igharazir mam kamaghɨn iti: Rebekan otarir pumuning afeziar vamɨran oto, a en ovavim, Aisak. 11-12  *God arazir a zurara amimɨn gɨn ghua, gumazamiziba uan nɨghnɨzimɨn me ginabi. A gumazamizibar ingangarim bagha nɨghnɨzir pu. Puvatɨ. A uabɨ men diava me ginabi. Kamaghɨn amizɨ Rebeka tɨghar otarir pumuning batamin dughiamɨn, aning arazir kuratam o arazir aghuim gamizir puvatɨzɨ, God kamaghɨn Rebeka mɨgei, “Otarir faragha irɨzim, otarir gɨn irɨzimɨn ingangarir gumazimɨn mɨn ikiam.” 13 * *Bizir kam, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, “Kɨ Jekop gifuegha, Ison aghua.”

14 * *Kamaghɨn amizɨ e manmaghɨn mɨkɨmam? E suam, God ti arazir kuram gami? Bar puvatɨ! 15 * *Guizbangɨra, God kamaghɨn Moses mɨgei, “Kɨ gumazamizitabar kuarkuvighsɨ, kɨ men kuarkuvam. Kɨ gumazamizitabar apangkuvsɨ, kɨ men apangkuvam.” 16 * *Kamaghɨn amizɨ God gumazitam o amizitam ginabaghsɨ, an an nɨghnɨzim ko an ingangarimɨn gara a ginabir pu. Puvatɨ. God uan apangkuvimra gɨn ghua gumazamizibagh inabi. 17 * *Guizbangɨra, Godɨn Akɨnafarimɨn itir akam Isipɨn atrivim mɨgɨa ghaze, “Kɨ kamaghsua ifonge, kɨ uan gavgavim isɨ ian akagham, eghtɨ nguazir kamɨn danganiba bar, dar gumazamiziba nan ziar ekiam geghanam. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia ataghizɨ ia ikiavɨra iti.” 18 * *Kamaghɨn amizɨ e fo, God gumazitam o amizitamɨn apangkuvighsɨ ifuegh, an apangkuvam. Egh a gumazitam o amizitam damightɨ an dapanim gavgavigh an akam batoghsɨ ifuegh, a damuam.

19 * *Ian tav ti na mɨkɨm suam, “God kamaghɨn amigha, tizimsua e mɨgɨa ghaze, ‘Ia uan arazir kurabar ivezim iniam?’ Gumazitam o amizitam Godɨn ifongiam iriaghan kogham.” 20 * *Ia gumazamizir kɨniba! Ia Godɨn arazir an amizim bagh an ataran markɨ! Nguazir mɨnem kamaghɨn gumazir an ingarizimɨn mɨkɨman kogham, “Nɨ tizim bagha kamaghɨn nan ingari?” 21 * *Nguazir mɨnemɨn ingarizir gumazim, a uan nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ mɨner pumuning ingarigham. A nguazitam inigh, mɨner pumuning ingarightɨ, tam dughiar ekiam bagh ikɨtɨ, igharazim, me pura bizir kuraba zuraram a mɨkɨnam. Kar an nɨghnɨzim.

22 God uaghan kamaghɨram ami. God kamaghsua, a uan anɨngagharim azenim datɨghtɨma, gumazamiziba bar an gavgavir ekiam gɨfogham. Nguazir mɨner ivezir kuram iniamiba, kar gumazamizir an asɨghasɨghasava amiba, a dughiar ruarim me ganɨngi. Egh a gɨn me abɨghɨrarɨgham. 23 * *A kamaghsua, an ziar bar ekiam ko dabirabir aghuim azenim girɨghtɨ, gumazamiziba bar a gɨfogham. A fomɨra uan ziar ekiam ko dabirabir aghuim e a ko da iniasa, gumazim nguazir mɨneba akɨrizɨ moghɨn, an en navibar akɨri. Egha uan ziar ekiam ko dabirabir aghuim isa, nguazir mɨner an apangkuvim itibagh ingezɨ, da bar izɨfa. 24 Nguazir mɨner apangkuvim iniamin kaba, kar e gumazamizir God deiba. E Israelia merara men tongɨn izezir puvatɨ, e uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ize. 25 * *Ezɨ Hosean akɨnafarimɨn, God kamaghɨn mɨgei:

“Gumazamizir fomɨra nan adarazi puvatɨziba,

datɨrɨghɨn kɨ me dɨpon suam, ia nan adarasi.

Kantrin kɨ fomɨra aghuazir kam, kɨ gɨn me mɨkɨm suam,

ia kɨ bar ifongezir darasi.

26 * *Ia faragha danganir mamɨn itima, kɨ ia mɨgɨa ghaze,

‘Ia nan adarazi puvatɨ.’

Egh danganir kamnaghɨra kɨ ia mɨkɨm suam,

‘Ia Godɨn zurazurara angamɨra itimɨn boriba.’ ”

27-28 * *Aisaia Israelia gɨnɨghnɨgha kamaghɨn akam akuri, “Guizbangɨra, Ekiam dughiar vamɨra gumazamizir nguazimɨn itiba bar men araziba tuisɨgh, zuamɨra men ivezir kuram isɨ me danighɨva bar me gasɨghasɨgham. Fomɨra, Israelian gumazamiziba, mati ongarimɨn itir gigimɨn mɨn bar avɨraseme, ezɨ pura bizim, me markɨ. Ekiam men ikiavɨra itir varazira, ua me inigham.” 29 * *Bizir kaba Aisaia fomɨra mɨkemezɨ moghɨn otifi, a kamaghɨn mɨgei, “Ekiar Gavgavir Ekiam Itim, en tarazi ataghizir puvatɨzɨ, e itir puvatɨghai. Ezɨ bar guizbangɨra, e bar gevegha gɨvaghai, mati bar fomɨra Sodom ko Gomoran nguibamning bar ikufi.”

Israelia nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨ

30 * *E manmaghɨn mɨkɨmam? E kamaghɨn mɨkɨmam, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Godɨn damazimɨn deraghasa ingangarir ekiam gamizir puvatɨ. Me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God ghaze, me nan damazimɨn dera. 31 * *Ezɨ Israelia me Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua ingara, Godɨn damazimɨn deraghasa tuavim buriava, a batozir puvatɨ. 32 * *Manmaghɨn amizɨ, me a batozir puvatɨ? Me Godɨn damazimɨn deraghasa, uan gavgavibar pamtem ingarava avenge. Me nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimɨn gɨn zuir puvatɨ. Dagɨar dagariba asim, me a gasaghporaghiri. 33 * *Godɨn Akɨnafarim bizir kam mɨgɨa ghaze:

“Ia oragh!

Kɨ gumazamiziba asaghporir dagɨar mam amɨsevegha

a isa Saionɨn Mɨghsɨamɨn anefa.

Dagɨar kam a gumazamizibagh amima, me asaghpora daighiri.

Egh gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba,

me aghumsɨghan kogham.”

10

Israelia Godɨn Araziba deravɨra dagh fozir puvatɨ

1 Nan adarasi, God ua Israelia iniasa kɨ uan navir averiamɨn aven bar ifuegha, me bagha God ko mɨgei. 2 * *Kɨ bar deragha Israelia gɨfogha kamaghɨn mɨgei, me Godɨn Arazibar gɨn mangasa bar gavgafi. Egha me guizɨn God ifongezir arazim gɨfozir puvatɨ. 3 * *Me, tuavir God ghaze e an damazimɨn derazim, me a gɨfozir puvatɨ. Egha uan gavgavibar, Godɨn damazimɨn deraghasa tuaviba buri. Kamaghɨn amizɨ me Godɨn damazimɨn deraghamin tuavimɨn apengan itir puvatɨ. 4 * *E fo, Krais Moses Osirizir Arazibagh amizɨma, dar gavgavim gɨfa. Kamaghɨn, tina nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti, anarɨra Godɨn damazimɨn deragham.

5 * *Gumazamizir Godɨn damazimɨn deraghasa Moses Osirizir Arazibar gɨn zuiba, Moses me mɨgɨa kamaghɨn osiri, “Gumazamiziba Moses Osirizir Araziba mɨgei moghɨn damu egh dughiaba zurara dar amutɨ, arazir kaba me damutɨ, me ikɨvɨra ikiam.” 6  *Kar Godɨn Akɨnafarimɨn akar otevir mam, a gumazamizir nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimɨn Godɨn damazimɨn deraziba, a kamaghɨn me mɨgei, “Ia uan navir averiabar kamaghɨn mɨkɨmam markɨ, ‘Tina Godɨn Nguibamɨn ghuavanangam?’ ” (Akar kam kamakɨn, nɨ Krais e bagh izighirɨsɨ, nɨ mangɨva an azangam?) 7 “Egh nɨ uaghan kamaghɨn mɨkɨman markɨ, ‘Tina Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn magɨram?’ ” (Akar kam kamakɨn, nɨ ovevemɨn mozimɨn mangɨ, Krais inigh anangam?) 8 Ezɨ Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Godɨn akam bar nɨn boroghɨra iti, a nɨn akatorim ko nɨn navir averiamɨn aven iti.” Kar nɨghnɨzir gavgavimɨn akar e ia mɨgeim. 9 * *Nɨ uan akamɨn kamaghɨn mɨkɨm suam, “Iesus a nan Ekiam,” egh uan navir averiamɨn aven nɨghnɨzir gavgavim ikɨ, kamaghɨn fogh, God Iesus gamizɨ a mozimɨn ua dɨkafi, eghtɨ God nɨn akurvaghtɨ, nɨ ikɨvɨra ikiam. 10 E fo, nɨ navir averiamɨn nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨtɨ, God suam, nɨ nan damazimɨn dera. Egh uaghan nɨ uan akatorimɨn suam, “Iesus nan Ekiam,” eghtɨ God nɨn akuraghtɨ, nɨ ikɨvɨra ikiam. 11 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim an itiba, me aghumsɨghan kogham. Puvatɨ.” 12-13  *Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Ekiamɨn ziamɨn diaghamin adarasi, a men akurvagham.” Kamaghɨn amizɨ, Godɨn vamɨra iti, a bar en Ekiam. Eghtɨ gumazamizir an deiba, a bar bizir aghuir avɨriba men akurvagham. Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Godɨn damazimɨn magh gari.

14 Ezɨ manmakɨn? Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨziba, me manmaghɨn an ziamɨn dɨmam? Egh gumazamizir eghaghanim baraghizir puvatɨziba, me manmaghɨn nɨghnɨzir gavgavim an ikiam? Eghtɨ gumazamizitaba Akar Aghuim me mɨkɨnighan koghtɨ, me manmaghɨn a baregham? 15 * *Eghtɨ siosba Akar Aghuim akurir gumazamiziba amangan koghtɨma, me manmaghɨn akamɨn gun me mɨkɨmam? Godɨn Akɨnafarimɨn aven Aisaia kamaghɨn osiri, “Godɨn Akar Aghuim inigha izir gumazamizibar darorim, a bar dera.”

Israelia Akar Aghuim inizir puvatɨ

16 * *Ezɨ Israelian marasi me Godɨn Akar Aghuim inizir puvatɨ. Aisaia uabɨ kamaghɨn mɨgei, “Ekiam, tinara en Akar Aghuim nɨghnɨzir gavgavim an iti?” 17 * *Kamaghɨn e fo, nɨghnɨzir gavgavim a gumazamiziba Akar Aghuim barazir tuavimɨn izam. Eghtɨ gumazamizir Kraisɨn akam akuribar tuavimɨn, gumazamiziba Akar Aghuim baregham.

18 * *Ezɨ kɨ ian azai, Israelɨn gumazamiziba me Godɨn Akar Aghuim, me uan kuaribar a baraghizir puvatɨ, o? Kɨ ghaze, me guizbangɨra oraki. E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“Akam inigha izir gumazibar akatoribar otivir mɨgɨrɨgɨaba,

da ghua nguazir kamɨn nguibaba bar dar otozɨ,

gumazamiziba bar, men kuariba a baraki.”

19 * *Ezɨ kɨ ua ian azai, Israelia me ti akar kamɨn mɨngarim gɨfozir puvatɨ, o? Puvatɨ. Me fos. Moses God bagha faragha kamaghɨn mɨkeme:

“Kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizir ziaba puvatɨgha pura bizibar mɨn itiba kɨ me inightɨma,

ian naviba bar ikuvigham.

Kɨ gumazamizir fofoziba puvatɨziba inightɨma,

bizir kam ia damightɨ

ia ataram.”

20 * *Ezɨ Aisaia uaghan Akar Gavgavimɨn kamaghɨn mɨgei:

“Gumazamizir na burir puvatɨziba,

me nan api.

Gumazamizir na bagha azai puvatɨziba,

kɨ uabɨ men aka.”

21 * *Egha a Israelia gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ zurara dughiabar men suigh me mughasa me baghavɨra ikia

uan dafarim amadagha men azangsɨghavɨra itima,

me nan akaba barazir puvatɨgha

akɨrim ragha na gasara.”

11

God Israelian tongɨn itir varaziran apangkuvigha, ua bagha me amɨsefe

1 * *Kamaghɨn amizɨ, kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha ian azai, God uan gumazamiziba batosi, o? Bar puvatɨ! Kɨ uabɨ Israelɨn gumazir mam, egha Abrahamɨn ovavim, kɨ Benjaminɨn anabar gumazir mam. 2 * *God uan gumazamizir fomɨra ua bagha mɨseveziba, a me batozir puvatɨ. Ia Elaijan eghaghanir Godɨn Akɨnafarimɨn itim gɨnɨghnɨgh. Elaija Israelian osemegha me bagha pamtem God azangsɨgha ghaze, 3 * *“Ekiam, Israelia nɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨ me ariaghirezɨ, me nɨn ofa gamir dakozibagh asɨghasɨki. Ezɨ kɨ uabɨra nɨ bagha ikiavɨra itima, me na mɨsoghasava ami.” 4 * *Ezɨ God manmaghɨn an akam ikara? A ghaze, “Kɨ ua bagha Israelian tongɨn itir gumazir 7,000ɨn varazira amɨsevezɨ, me Israelɨn ikiavɨra iti. Me asem Baal bagha teviba apɨrizir puvatɨ.” 5 * *Kamaghɨra, dughiar kamɨn uaghan Israelian tongɨn ikiavɨra itir varazira, God men apangkuvigha, ua bagha me amɨsefe. 6 * *Guizbangɨra, God men apangkuvigha me amɨsefe. A me amir ingangaribagh nɨghnɨzir puvatɨ. God gumazamiziba mɨsevir arazim, gumazamiziba amir ingangarimɨn tuavimɨn otoghtɨ, Godɨn apangkuvimɨn tuavim, a guizbangɨra otoghan kogham.

7 * *Ezɨ manmakɨn? Israelia Godɨn damazimɨn deraghamin bizim bagha pamtem ingara, egha a inizir puvatɨ. Ezɨ Israelian avɨrimɨn tongɨn itir God mɨsevezir varazira, merara a ini. Israelɨn igharaz darasi, naviba gavgavigha Godɨn dɨmdiamɨn aghua. 8 * *Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim iti:

“God me gamizɨ, me mati gumazamizir aremeziba moghɨn akui.

Ezɨ men damaziba bizibar garir puvatɨzɨ,

men kuariba biziba barazir puvatɨgha,

iza datɨrɨghɨn tu.”

9 * **Ezɨ Devit Godɨn Akɨnafarimɨn aven kamaghɨn mɨgei:

“Kamaghɨn deragham, dughiar me isar ekiaba bagha uari akuvibar,

men isar ekiar kaba me damutɨ

me irɨ,

mati azuazim asɨzim a mɨsoke.

Me irɨva,

uan arazir kurabar ivezim iniam.

10 Eghtɨ God men damazibar amightɨ

amɨnim men pɨrightɨ,

me ua ganan kogham.

A me damutɨ

me osɨmtɨziba aterɨva

akɨraghariba avigh

mamaghɨra ikiam.”

God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ua me ini

11 * *Kɨ ua ian azai, Israelia asaghporegh iregh mamaghɨra ikɨ, ua daruan kogham, o? Bar puvatɨ! Guizbangɨra, men arazir kuraba bangɨn Godɨn akurvazim Kantrin Igharazibar Gumazamizibar ize. God kamaghɨn ifonge, Israelia na bagh ua izam, kamaghɨn a Kantrin Igharazibar Gumazamizibar akurvaghtɨ, me men gan naviba ikuvigh ua na bagh izam. 12 Israelia akɨrim God gasarazɨma, God bizir aghuir avɨriba nguazir kamɨn itir gumazamizibar akura. Israelia Godɨn arazimɨn irezɨ, God akurvazir ekiam Kantrin Igharazibar Gumazamizibagh anɨngi. Kamaghɨn amizɨ, gɨn Israelian God mɨseveziba bar God bagh ua izeghtɨ, God guizbangɨra bizir bar aghuir avɨribar gumazamizibar amuam.

13 Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, kɨ ia mɨgei, God ian tongɨn ingarasa na amadazɨ ingangarir kɨ amir kam, kɨ bar a gifonge. 14 Tuavir kamɨn, kɨ uan adarazir nɨghnɨzibar amutɨ, men naviba God ia gamizir arazir aghuim bagh dɨkavam. Eghtɨ nan ingangarir kamɨn, God men tarazi ua me iniam. 15 God Israelia batuegha, nguazimɨn itir gumazamizibagh amizɨma me a ko navir vamɨra iti. Kamaghɨn amizɨ gɨn God ua Israelia inightɨ, bar deragham, mati God gumazamizir aremezibar amightɨ, me ua dɨkavam. 16 * *Nɨ bretɨn ingar, egh plauan atiaritam inigh faragh a isɨ ofan mɨn God danɨngigh. Eghtɨ arazir kamnangɨn bretɨn igharaziba uaghan Godɨn biziba. Eghtɨ, gumazitam temer biba God danɨngtɨ, an aguaba uaghan Godɨn biziba.

17 * *Israelia mati olivɨn temer aghuir mam, ezɨ God an aguar maba aghoragharɨki. Ezɨ ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba mati ruarimɨn itir olivɨn temer atiamɨn aguaba. God ia inigha olivɨn temer aghuimɨn aguar a dɨghorezibar danganimɨn ia isavsuiki. Ezɨ ia datɨrɨghɨn olivɨn temer aghuimɨn bimɨn daghem isa, mati olivɨn aguar faragha ikezibar mɨn deragha iti. 18 * *Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, ia bar deragha guizɨn olivɨn tememɨn aguabagh afira. Ia faragh deravɨra nɨghnigh, egh nɨghnɨzir kam damu. Ia olivɨn aguaba daghem olivɨn bim ganɨdir pu. Puvatɨ. Temer bim daghem ia ganɨdi.

19 Eghtɨ ia ti kamaghɨn mɨkɨmam, God e isa, temer aguar kabar danganimɨn e isavsuiraghasa, kamaghɨn ana dar aghore. 20 * *Guizbangɨra, God kamaghɨn ami. Arazir an amizir kamɨn mɨngarim kamakɨn, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨzɨ, a me aghore. Ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha deravɨra iti. Kamaghɨn amizɨ ia deragh uari bagh gan, uari uan ziaba fan markɨ. Ia atiatingtɨ deragham. 21 Ia nɨghnɨgh, God fomɨra guizɨn olivɨn aguaba ataghizɨma, da ikezir puvatɨ. Kamaghɨra, ia akaba batoghtɨma a ia ateghtɨ ia ikian kogham.

22 * *Kamaghɨn amizɨ ia deravɨra nɨghnɨgh. God arazir aghuibagh amua, uaghan ivezir kuraba anɨdi. Gumazamizir an arazibar gɨn zuir puvatɨziba, a ivezir kuram me ganɨdi. Ia an arazir aghuibar suiragh tugh gavgavightɨma, an arazir aghuibar ia damuam. Ia dar amuan koghtɨma, a uaghan ia aghoregham. 23 * *Olivɨn temer aguar a fomɨra dɨghoreziba, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikian koghamin arazim ateghtɨ, a ua me inigh olivɨn tememɨn me isavsuiragham. Guizbangɨra, God me inigh ua tememɨn me isavsuiraghamin gavgavim iti. 24 Ia fo, ia fomɨra ruarimɨn itir olivɨn atiamɨn aguaba, ezɨ God ia aghoregha olivɨn aghuimɨn ia isavsuiki. Kar guizbangɨra ian temem pu. Kamaghɨn amizɨ, a temer kamɨn aguar faragha an ikezibara inigh ua da isavsuigham, kar ingangarir ekiam puvatɨ, a pura bizim.

God uan apangkuvim bar gumazamizibar akaghasa ifonge

25 * *Nan adarasi, ia guizɨn akar mogomer mam gɨfoghasa kɨ ia mɨgei. Ia a gɨfoghɨva, kamaghɨn mɨkɨman kogham, ia fofozir ekiam iti. Akar kam kamakɨn: Israelɨn marazi datɨrɨghɨn nɨghnɨzir gavgavim ikian aghua; men arazir kam zurara ikɨvɨra ikian kogham. Me kamaghɨra ikɨ mangɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamizir God mɨseveziba bar God bagh izamin dughiamɨn tugham. Eghtɨ me gɨn Godɨn gumazamizibar tongɨn ikiam. 26 * *Tuavir kamnangra God Israelia bar men akurvagham. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme:

“Akurvazir Gumazim Jerusalemɨn ikegh izam.

Egh a Jekopɨn ovavir boribar amightɨma

me Godɨn akam barazir puvatɨzir arazim ategham.

27 * *Kɨ men arazir kuraba bar da agɨvaghɨva,

egh dughiar kamɨn uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam me ko a damuam.”

28 Israelia Iesusɨn Akar Aghuim akɨrim a gasaragha mati Godɨn apaniba. Ezɨ men arazir kam Kantrin Igharazibar Gumazamizibar akura. God fomɨra uan gumazamiziba amɨsevegha, me gifueghavɨra iti. A men ovavir fomɨra itibagh nɨghnigha kamaghɨn ami. 29 God diazir gumazamiziba, a bizir aghuiba me ganɨngi, egh a gɨn uamategh uan nɨghnɨzim giragh kamaghɨn mɨkɨman kogham, ia markɨ, kɨ uan dɨmdiam ko bizir aghuiba ua da iniam. 30 * *Ezɨ ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ia fomɨra Godɨn akam batoghezɨ, datɨrɨghɨn Israelia a batosi. Ezɨ tuavir kamɨn ia Godɨn apangkuvim ini. 31 Kamaghɨra, Israelia Godɨn akam batoke. Ezɨ Godɨn apangkuvir ia inizir kamɨn tuavimɨn, me datɨrɨghɨn Godɨn apangkuvim uaghan a iniam. 32 * *God kamaghɨn ifonge, a uan apangkuvim gumazamiziba bar men akagham. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba bar Godɨn akam batoke. God me gamizɨ me kamaghɨn amua, uan arazir kuramɨn apengan ikia kalabuziar gumazamizibar mɨn iti.

E Godɨn ziam fam

33 * *Ame! Godɨn bizir aghuiba ko an fofozim ko an nɨghnɨzim, da guizbangɨra bar ekevegha bar pɨn iti! Egha ongarimɨn mɨn bar kone! Gumazitam o amizitam an nɨghnɨzimɨn mɨngarim manmaghɨn deravɨram a geghanam? Puvatɨ. A zuraram amir araziba, gumazitam o amizitam manmaghɨn dagh fogham? Bar puvatɨ! 34-35  *Bizir kam, Godɨn Akɨnafarimɨn aven iti:

“Guizbangɨra, tina Ekiamɨn nɨghnɨzim gɨfo?

Gumazitam bizibar amuamin fofozim Ekiamɨn sure damuan kogham.

Gumazitam an faragh mangɨ nɨghnɨziba a danɨngan kogham.

Bar puvatɨ!”

36 * *E fo, God uan dafarimɨn biziba bar dar ingari, egha dar mɨngarim, ezɨ da a baghavɨra ikia, mamaghɨra iti. Kamaghɨn amizɨ e zurazurara ziar ekiam a danɨng mamaghɨra ikiam! Bar guizbangɨra.

Pol ghaze, Kraisɨn adarazi me arazir manabar amuam

12

(Sapta 12:1--15:13)

E uan inivafɨziba isɨ ofan mɨn God danɨngam

1 * *Kamaghɨn amizɨ, nan adarasi, kɨ Godɨn apangkuvir ekiam gɨnɨghnɨgha, kamaghɨn ia gakaghori: Ia uari uan inivafɨziba isɨ angamɨra itir ofan mɨn God danɨngvɨra ikɨ. Egh a baghvɨra ikɨva an ingangarim damu. Egh ia God damutɨ, a bizir kam bagh bar akuegham. Ia uari isɨ God danɨngamin arazir kam, kar guizɨn arazir Godɨn ziam fem. 2 * *Ia nguazir kamɨn itir gumazamiziba amir arazibar gɨn mangan markɨ. Ia teghtɨma God nɨghnɨzir igiaba ia danɨngtɨ ia arazir igiabar amuam. Kamaghɨn, ia Godɨn ifongiam gɨfogham, a kamakɨn: ia arazir aghuiba, ko God bar akongezir araziba, ko arazir bar deragha arazir mabagh afiraziba, ia dagh fogham.

God ingangaribar amuasa fofoziba isa e ganɨngi, eghtɨ e igharaziba bagh ingangarim deravɨra a damuam

3 * *God uan apangkuvimɨn gɨn ghua ingangarim damuasa bizir aghuim na ganɨngizɨ, kɨ vaghvagha kamaghɨn ia mɨkɨmasa. Ia uari fɨva pɨn uari arɨghan markɨ. Ia deragh nɨghnɨghɨva, God ia ganɨngizir nɨghnɨzir gavgavimɨn ganɨva, tuavir kamɨn ia uari tuisɨgh. 4 * **E fo, inivafɨzir vamɨra itima, an aven soroghafariba ko bizir maba sara iti. Ezɨ inivafɨzir kamɨn aven itir bizir kaba, vaghvagha ingangarir igharazibagh ami. 5 * *Kamaghɨra, e gumazamizir avɨriba ikia, datɨrɨghɨn Krais ko porogha inivafɨzir vamɨran mɨn oto. Egha inivafɨzir kamɨn aven itir bizir kabar mɨn, e uari inigha Kraisɨn poroghav iti. 6 * **Kamaghɨn amizɨ, God uan apangkuvimɨn gɨn ghua ingangaribar amuasa fofoziba isa mati bizir aghuibar mɨn vaghvagha e ganɨngi. Eghtɨ gumazitam o amizitam, Godɨn akam inigha izir fofozim ikɨva, a uan nɨghnɨzir gavgavimɨn mɨrara deravɨra Godɨn akamɨn gun me mɨkɨmam. 7 * *Eghtɨ gumazim o amizim igharazibar akurvaghamin fofozim ikɨva, a deravɨra men akurvagh. Eghtɨ gumazim o amizim igharazibar sure damuamin fofozim ikɨva, a deravɨra men sure damu. 8 * *Eghtɨ gumazim o amizim gavgavim igharaz darazir navibar anɨngamin fofozim ikɨva, a bar deravɨra ingangarir kam damu. Eghtɨ gumazim o amizim biziba isa gumazamizibagh anɨdir fofozim ikɨva, an avɨriba me danɨng. Eghtɨ gumazim o amizim ingangarimɨn faragha zuir fofozim ikɨva, a deravɨra an apengan itir gumazamizibar ganɨva ingangarir kam damu. Eghtɨ gumazim o amizim igharaz darazir apangkuvamin fofozim ikɨva, a men apangkuvsɨ bar akongegh mamaghɨra ikɨ.

E navir averiabar aven guizɨn gumazamizibagh ifongegham

9 * *Ia ifar gumazamizibagh ifongan markɨ, ia uan navir averiabar aven guizɨn gumazamizibagh ifongegh. Egh arazir kurabar aghuaghɨva, arazir aghuibar suiragh gavgafigh. 10 * *Ia uan ikɨzimɨn aven uari uarigh ifongezɨ moghɨn, ia uaghan Kraisɨn adarazir aven uari uarigh ifongegh. Egh ia zurara uarira uan ziaba pɨrafɨsɨ pamtem ingar. 11 * *Ia pamten ingarɨva amɨrvaghan markɨ, Godɨn Duam ian navibar amutɨ ia zurara Ekiamɨn ingangarim damusɨ naviba dɨkavam. 12 * *Egh ia, bizir aghuir ia fogha iniamiba bagha mɨzua itiba, da bagh nɨghnɨgh bar akongegh. Egh osɨmtɨziba izamin dughiamɨn, ia ikɨ uaghan da aterɨva tugh gavgavigh, egh zurara God ko mɨkɨm.

13 * *Eghtɨ Godɨn gumazamiziba biziba puvatɨghtɨ, bizir ia itiba men akurvagh. Egh nguibar igharazimɨn gumazamiziba ian bighan izamin dughiamɨn, ia me inigh uan dɨpenibar mangɨ deragh me damu. 14 * *Gumazim o amizim arazir kuramɨn nɨ damightɨ, nɨ arazir aghuimɨn a damusɨ Godɨn azangsɨgh. Egh a gasɨghasɨghsɨ Godɨn azangsɨghan markɨ. 15 * *Ia igharaz darazi bar akongeghtɨ ia me ko bar akongegh. Egh igharaz darazi osemeghtɨ, ia me ko osemegh. 16 * *Ia arazir vabara, gumazamiziba bar me damu. Egh uarira uari fan markɨ. Ia gumazamizir ziaba puvatɨzibar namakabar amu. Kamaghɨn uabɨ gɨnɨghnɨghan markɨ, kɨrara fofozim iti.

17 * *Gumazitam o amizitam arazir kuratamɨn nɨ damightɨma, nɨ uam arazir kuramɨn a ikarvaghan markɨ. Puvatɨ. Ia zurara gumazamizibar damazimɨn arazir aghuibar amu.

18 * *Ia uari navir amɨrizim ikɨva gumazamizir igharaziba ko navir vamɨra ikɨsɨ pamtem ingar. 19 * *Nan namakar aghuiba, me arazir kuram ia damightɨ, ia men arazir kuram ikarvaghan markɨ. Ia teghtɨ, God uabɨ uan anɨngagharimɨn tuavimɨn me ikarvagham. Ia fo, Godɨn Akɨnafarimɨn aven en Ekiam kamaghɨn mɨgei, “Arazir kuraba ikarvaghamin ingangarim, kar nan bizim. Kɨ uabɨ men arazir kuraba ikarvagh egh ivezir kuraba me danɨngam.” 20 * *Nɨ Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn damu, “Nɨn apanim, mɨtiriam an aghɨtɨ, nɨ daghem a danɨng. Egh kuarim an pɨrtɨ, nɨ dɨpatam a danɨng. Nɨn arazir aghuir kamɨn a damightɨ, a uan arazir kuram gɨnɨghnɨgh bar aghumsɨgham.” 21 Nɨ arazir kuram ateghtɨ, a nɨ gafighan markɨ. Nɨ arazir aghuim damutɨ, nɨn arazir kam arazir kuram abɨragh a gafiragham.

13

E gavmanɨn apengan ikiam

1 * *Gumazamiziba bar gavmanbar apengan ikɨ. E fo, gavmanɨn tam puram otozir puvatɨ. Gavmanɨn ingangariba Godɨn dafarimram oto. Gavmanɨn aven itir gumazamizir dapaniba bar, God uabɨ me arɨki. 2 Gumazitam o amizitam gavmanɨn gumazir dapanibar akam batoghɨva, kamaghɨn a God uabɨ ingangarir kam damuasa mɨsevezir gumazamizibar akaba batosi. Gumazamizir kamaghɨn amiba, me uari uan arazibar ivezir kuraba iniam. 3 * *Gavmanba gumazamizir arazir aghuibagh amiba atiatim me danɨngasa itir puvatɨ. Gavmanba gumazamizir arazir kurabagh amiba atiatim me danɨngasa iti. Kamaghɨn amizɨ, nɨ gavmanɨn atiatingan koghsɨ, nɨ arazir aghuibar amutɨ, me nɨn ziam fam. 4 * *E fo, gavman a mati Godɨn ingangarir gumazim, egha arazir aghuibar ian akurvaghasa ingari. Ia arazir kuram damigh gavmanɨn atiating. Ia fo, gumazamizibagh asɨghɨsɨghamin ingangarim ko gavgavim, gavmanɨn dafarimɨn iti, a puram aningɨn suirazir puvatɨ. A Godɨn ingangarir gumazim, ia te arazir kuram damightɨ, a ian arazir kuramɨn ivezim ia danɨngam. 5 * *Kamaghɨn amizɨ, ia gavmanbar apengan ikɨ. Ia gavmanɨn apengan ikian kogh, ivezir kuram iniam, kar guizbangɨra. Ezɨ ia uaghan kamaghɨn fogh, ia uan navir averiamɨn aven uan araziba deravɨra da tuisɨgh, arazir aghuibar gɨn mangɨ. Ia kamaghɨn damuva, gavmanbar apengan ikiam.

6  *Gavmanba Godɨn ingangarir gumazamizibar ikɨ, zurara ingangarir God me ganɨngizim deragh a damu. Bizir kam bagh, ia uaghan takisɨn dagɨaba isɨ me danɨngam. 7 Bizir tizir ia gavmanba danɨngamiba, ia me danɨng. Takisɨn dagɨaba ko takisɨn igharazir maba sara, me danɨngɨva, egh arazir aghuibar me damu, men ziaba fɨ.

E gumazamizir igharaziba bar me gifuegham

8 * *Ia ikarvaghamin biziba, tam ikian markɨ, ia bar da gɨfagh. Eghtɨ ikarvaghamin bizir mam zurara ikiam. A kamakɨn: e gumazamizir igharaziba bar me gifuegham. Tina gumazamizir igharaziba bar me gifonge, a guizbangɨra Moses Osirizir Arazibar gɨn zui. 9 * *E fo, Moses Osirizir Araziba kamaghɨn mɨgei, “Ia gumazamizibav soghtɨ, me arɨmɨghiran markɨ. Ia okɨman markɨ. Ia gumazamizir igharazibar biziba bagh naviba dɨkavan markɨ. Ia poroghamiba uari bakɨm uari ko dakuan markɨ.” Moses Osirizir Arazir kaba ko maba sara uaghan iti, da bar moghɨra akar vamɨra an aven iti, akar kam kamakɨn: “Nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, gumazamizir igharazibagh ifongegh.” 10 * *Nɨ gumazamizir igharazim gifongegh, arazir kuratamɨn a damighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, gumazim igharaz darazigh ifongeghɨva, a Moses Osirizir Araziba guizɨn dar gɨn zui.

E angazangarimɨn aruir gumazamizibar mɨn daruam

11 * *Dughiar e datɨrɨghɨn itim, ia a gɨfo, kamaghɨn amizɨ arazir kɨ ia mɨkemeziba ia dar amu. Kar dughiar ia daguraguim ategh dɨkavigh angamɨra ikiamim. Ia fo, fomɨra dughiar e nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim, ko God en akuraghamin dughiam, aning mong uaningɨn saghon iti. Ezɨ datɨrɨghɨn God en akurvaghamin dughiar kam a roghɨra ize. 12 * *Amɨnirbɨrim gɨvasava amima, amɨnim tiasa. Kamaghɨn amizɨ, e mɨtatemɨn araziba bar da ateghɨva angazangarimɨn aven mɨsoghsɨ, mɨdorozir biziba inigh dar aghuam. 13 * *E angazangarimɨn aruir gumazamizibar mɨn deraghvɨra daruam. E dɨpar onganibar amɨva onganan kogh, egh pura gumazamiziba isɨ pamten dɨmɨva ighiar kurabar arazibar amuan kogham. Egh gumaziba ko amiziba pura tintinibar uari ko dakuva, afiar arazibar amuan markɨ. Egh uari uariv soghɨva, munavɨn biziba bagh navim ikuvighɨva da inisɨ navim isian markɨ. 14 * *Egh ia uan Ekiam Krais Iesus arugh, mati gumazim mɨdorozir biziba aghui. Ia uan navir ghurimɨn arazibagh nɨghnɨghɨva, navir ghurimɨn ifongiam uam an gɨn mangan markɨ.

14

Ia uan adarazir araziba tuisɨghan markɨ, egh suam, ian araziba ikufi

1 * **Gumazim nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikia, an nɨghnɨzir gavgavim gavgavizir puvatɨ, ia gumazir kam inigh aven izɨtɨ a ian tongɨn ikiam. Ia, an navir averiamɨn aven itir nɨghnɨziba bagh, a ko uari adoghan markɨ. 2 * *Gumazir nɨghnɨzir gavgavim itim, a biziba bar ada api. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir gavgavim mong gavgavizir puvatɨzim, an asɨziba apir puvatɨ.* 3 * *Gumazir biziba bar da apim, gumazir asɨziba apir puvatɨzim gɨrakɨrangɨn adarir nɨghnɨzibar a damuan markɨ. Eghtɨ uaghan gumazir asɨziba apir puvatɨzim, a fo, God a inizɨ a siosɨn aven ize, kamaghɨn, a gumazir biziba bar ada apimɨn arazibar gan da tuisɨghan markɨ egh suam, an araziba ikufi. 4 * *Nɨ tina, nɨ ghaze, kɨ ti gumazir igharazimɨn ingangarir gumazimɨn araziba tuisɨgham. Puvatɨ. Bizir a tugh gavgavigham o a irɨghamim, kar an Gumazir Ekiamɨn bizim. Kamaghɨn amizɨ, Ekiam uabɨ a damightɨ, a guizbangɨra tugh gavgavigham.

5 * *Gumazitam suam, dughiar mam dughiar mabagh afira. Eghtɨ gumazir igharazim suam, dughiaba bar magh gari. Eghtɨ gumazamiziba bar vaghvagh uari gɨfogh suam, nɨghnɨzir manam men nɨghnɨzimɨn dera. 6 * *Gumazir dughiar mam pɨrafim, an Ekiamɨn ziam fasa kamaghɨn ami. Ezɨ gumazir biziba bar ada apim, a dagheba bagha God mɨnabava, tuavir kamɨn Ekiamɨn ziam fe. Gumazir asɨziba apir puvatɨzim, a God mɨnaba, Ekiamɨn ziam fasa nɨghnɨgha, dagher maba ataghɨrasi.

7 * *E fo, en tongɨn itir gumazitam suam, nan ikɨrɨmɨrir angamɨra itim, a nan bizimra puvatɨ. Eghtɨ gumazitam suam, nan ovevem, uaghan nan bizimra puvatɨ. 8 * *E angamɨra ikɨva, Ekiam bagh ikiam. E aremeghɨva, Ekiam bagh aremegham. Kamaghɨn amizɨ, e angamɨra iti, o e areme, e Ekiamɨn adarazira. 9 * *Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn. Krais aremegha ua dɨkafi. Kamaghɨn an angamɨra itiba ko aremeziba bar moghɨra men Ekiamɨn iti.

10 * *E fo, e bar Godɨn kotiamɨn tuivightɨ, an en araziba tuisɨgham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uabɨ, nɨ uan adarazir araziba tuisɨghan kogh suam, men araziba ikufi. Nɨ uabɨ, nɨ uan adarazir gɨrakɨrangɨn adarir nɨghnɨzibar me damuan markɨ. 11 * *E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ ian Ekiam, kɨ zurara ikɨvɨra ikiam,

kamaghɨn amizɨ kɨ guizbangɨra ia mɨgei,

‘Nguazimɨn itir gumazamiziba bar moghɨra

nan guamɨn teviba apɨrigh,

egh uan akabar nan gun mɨkɨm suam,

kɨ guizbangɨra God.’ ”

12 * *Kamaghɨn amizɨ, e bar vaghvagh uan arazir amizibar gun Godɨn mɨkɨmam.

Nɨ uan tav damutɨ, an arazir kuram damuan kogham

13 * *Kamaghɨn amizɨ, e gumazir igharazibar araziba ua da tuisɨghan kogham. Egh ia nɨghnɨzir igharazimɨn gɨn mangɨva, uan adarazir amutɨ me arazir kuram damu iran kogham. 14 * *Kɨ Ekiam Iesus ko poroghav iti, bizir kam nan nɨghnɨzim gamizɨ a bar kuiaghirɨzɨ, kɨ guizbangɨra kamaghɨn fo, bizitam uabɨ Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. Eghtɨ gumazitam suam, bizir manam an damazimɨn zuezir puvatɨ. Eghtɨ bizir kam an nɨghnɨzimɨn guizbangɨra bar mɨzeghtɨ an a damuan markɨ. 15 * *Nɨ daghetam amɨtɨ, nɨn anav gan nɨghnɨgh suam, a Godɨn damazimɨn mɨze, eghtɨ arazir kamɨn nɨ an nɨghnɨzim gasɨghasɨgham. Nɨ kamaghɨn damuva nɨ munav gifongezir arazimɨn gɨn mangan kogham. Krais munav bagha areme, ezɨ nɨ puram apir arazim a damuva a gasɨghasɨghan markɨ. 16 * *Egh ia kamaghɨn damuan markɨ, ia igharaz darazir amutɨ, me ian arazir aghuim mɨkɨm suam, ia arazir kuram gami. 17 * *E fo, God Bizibagh Ativir Arazim, a dagheba apir araziba o dɨpaba apir arazim puvatɨ. A Godɨn damazimɨn derazir arazim ko, navir vamɨran ikiamin arazim ko, bar akongezir arazim. Arazir aghuir kaba, da Godɨn Duamɨn aven otifi. 18 * *Tina tuavir kamɨn Kraisɨn ingangarim damigh, a God damutɨ, an a bagh bar akuegham. Egh a gumazamizibar amutɨ, me mɨgɨrɨgɨar aghuibar a mɨkɨmam.

19 * *Kamaghɨn amizɨ, e zurara igharaz darasi ko navir vamɨra ikiamin arazibar gɨn mangɨva, arazir gumazamizir igharazibar amutɨ me tugh gavgavighamiba, dar gɨn mangɨ dar amuam. 20 * *Nɨ daghemra nɨghnɨgh, tuavir kamɨn God amizir arazibagh asɨghasɨghan markɨ. Guizbangɨra, dagheba bar, ada dera. Eghtɨ nɨ daghetam amɨtɨ, bizir kam gumazir igharazim damightɨ, an arazir kuram damigh irɨghtɨ, kamaghɨn nɨ arazir kuram gami. 21 Nɨ asɨzitam ko wainɨn dɨpatam amɨva bizir igharazitam damightɨ, tuavir kamɨn da nɨn anav damightɨ a irɨgham. Nɨ kamaghɨn damuan markɨ. 22 Nɨn nɨghnɨzir gavgavir bizir kamɨn itim, a nɨn navimɨn ikɨ. God nɨn nɨghnɨzim gɨfozɨ, nɨ gumazir igharazitamɨn mɨkɨman markɨ. Gumazitam bizitam guizbangɨra, a gɨnɨghnɨzi, bizir kam derazɨ, an navim osemezir puvatɨ, gumazir kam bar akongegham.† 23 * *Gumazitam asɨzitam o daghetam amɨva, nɨghnɨzir pumuning ikɨtɨ, God a mɨkɨm suam, an arazir kuram gami. An amir arazir kam, nɨghnɨzir gavgavim gisɨn tuzir puvatɨ, kamaghɨn osɨmtɨzim an iti. Guizbangɨra, e nɨghnɨzir gavgavim gisɨn tughan kogh arazir manam damutɨ, God suam, an arazir kuram.

15

E Kraisɨn nɨghnɨzim ko arazimɨn gɨn mangam

1 * *E gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim itiba, gumazamizir gavgaviba puvatɨziba, men osɨmtɨziba ater men akurvagham. E uarira uarir akurvaghsɨ nɨghnɨghan kogham. 2 * *E bar vaghvagh uan adarazi bagh pamten ingar men akurvagham. E kamaghsua, men nɨghnɨzir gavgavim gavgavigh ikɨvɨra ikiam, kamaghɨn e men akurvagham. 3 * *E fo, Krais uabɨ uabɨn akurvaghasa nɨghnɨzir puvatɨ. Godɨn Akɨnafarimɨn arazir a batozimɨn osizirim kamakɨn, “Akar kurar gumazamiziba nɨ gasiba, da uaghan na gire.” 4 * *Godɨn mɨgɨrɨgɨar me fomɨra Godɨn Akɨnafarimɨn osiriziba, da bar en sure damuasa me ada osiri. Mɨgɨrɨgɨar kam e damutɨ, e nɨmɨra ikɨ, osɨmtɨziba aterɨva tugh gavgavigh God e danɨngamin bizir aghuiba bagh mɨzuamam. 5 * *Datɨrɨghɨn kɨ ia bagha God ko mɨgɨa ghaze, God uabɨ e gamima, e nɨmɨra ikia osɨmtɨziba atera tugha gavgafi. Egh a ia damutɨ, ia Krais Iesus amizir arazibar gɨn mangɨ, egh tuavir kamɨn ia igharaz darazi ko navir vamɨra ikiam. 6 * *Kamaghɨn amizɨ kɨ ia bagh Godɨn azangsɨghtɨ, ia navir vamɨra ikɨva bar moghɨra uari inigh Godɨn ziam fam, an en Ekiam Krais Iesusɨn Afeziam.

Krais, Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan, bar men akura

7 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba Godɨn ziam fɨsɨ, ia Kraisɨn adarazi ia uarira uari inigh bar akongegh. Krais ia inigha aven izezɨ moghɨn, ia igharaz darazi inigh aven izɨ bar akongegh. 8 * *Kɨ ia mɨgei, Krais Judabar ingangarir gumazimɨn oto. An arazir kam kamaghɨn aka, God mɨkemezir akaba da bar guizbangɨra. Da kamakɨn, God en ovaviba ko amizir akar dɨkɨrɨziba, da guizbangɨra otivigham. 9 * *Krais uaghan kamaghsua, a Kantrin Igharazibar Gumazamizibar amightɨ, me Godɨn apangkuvim bagh an ziam fam. Godɨn Akɨnafarim bizir kam kamaghɨn a mɨgei:

“Kamaghɨn amizɨ, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ikɨva nɨ mɨnamam.

Egh kɨ nɨn ziam fɨva ighiabar amuam.”

10 * *Egha Godɨn Akɨnafarim mɨgɨrɨgɨar igharazim uaghan iti:

“Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba,

ia Godɨn gumazamiziba Israelia,

ia me ko ikɨ bar akongegh.”

11 * *Ezɨ mɨgɨrɨgɨar mam uaghan kamaghɨn mɨgei:

“Ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar,

ia Ekiamɨn ziam fɨ!

Egh nguazimɨn itir anababa,

ia bar an ighiabar amu!”

12 * *Ezɨ Aisaia uaghan kamaghɨn mɨkeme:

“Atrivir igiam, Jesin ovavir boribar tongɨn otogh,

mati temer ghuzir igiam, temer dakar kamɨn oto.

God gumazir kam amɨseveghtɨ,

an atrivimɨn otogh izɨva

Kantrin Igharazibar Gumazamizibar ganam.

Egh a me damutɨ,

me bizir aghuir a me danɨngamiba bagh mɨzuam ikiam.”

13 * *Kɨ ia bagha God ko mɨgei, Godra, a ian akuraghtɨ, ia bizir aghuir gɨn izamiba bagh mɨzuamam. God kamaghsua, an Duamɨn gavgavimɨn, a ia damutɨ, ian arazir gɨn izamin bizir aghuiba bagha mɨzuaim, an aghung mangɨ bar ekevegham. Kamaghɨn amizɨ, God ian nɨghnɨzir gavgavir an itimɨn tuavimɨn, a ia damutɨ, navir amɨrizim ko bar akongezir arazim, bar ia gizɨvagham.

Pol uabɨ uan ingangarim geghara, uan akam isa
uan namakaba bagha anemadi

(Sapta 15:14--16:27)

Pol uan ingangarim bagha bar akonge

14 * *Nan adarasi, kɨ uan navimɨn aven kɨ nɨghnɨzir gavgavim ikia kamaghɨn fo, ia zurara arazir aghuibagh ami. Egha fofozir guar avɨriba iti. Kamaghɨn ia vaghvagh nɨghnɨzir aghuiba uarira uari danɨngam. 15-16  *Ezɨ kɨ akɨnafarir kamɨn aven akar mabagh nɨghnigha, kamaghɨn ian nɨghnɨziba dɨkavasa ia bagha mong akar gavgaviba osiri. Kɨ fo, God nan apangkuvigha na mɨsevezɨ, kɨ Krais Iesusɨn ingangarir gumazimɨn ikiava, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bagha ingari. God kamaghɨn ifonge, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me ofan mɨn ikɨ a damutɨ a me bagh bar akongegham. Eghtɨ Godɨn Duam me damightɨ, me God baghvɨra ikiam. Kamaghɨn amizɨ, nan ingangarim kamaghɨn iti, kɨ ofa gamir gumazimɨn mɨn ingara Godɨn Akar Aghuim me mɨkɨri.

17 Kɨ Krais Iesus ko porogha ingangarim gami, kamaghɨn amizɨ ingangarir kɨ God bagha amir kam, kɨ a bagha bar akonge. 18-19 * *Kɨ bizir igharazibar gun mɨkɨman kogham, bizir vamɨran kam kɨ an gun mɨkɨmasa: Kɨ Krais ko ingarima Krais na bagha tuaviba arɨzima, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba an gɨn mangasa men sure gami. A nan aven ingarima, mɨgɨrɨgɨar kɨ me mɨgeiba ko arazir kɨ amiziba, ko mirakelɨn gavgaviba ko arazarazir kɨ amiziba, me dar garima da me gamima me Godɨn gɨn zui. Bizir otozir kaba, Godɨn Duamɨn gavgavimɨn kɨ a dagh amima da otifi. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Jerusalemɨn ikegha Kraisɨn Akar Aghuim bar anekura ghua Ilirikumɨn Provinsɨn oto. 20 * *Nan ifongiam kamakɨn: kɨ Kraisɨn Akar Aghuim danganir gumaziba oraghizir puvatɨzibar anekunasa bar ifonge. Kɨ kamaghɨn aghua, me suam, Pol gumazir igharazim kunizir dɨpenir akɨnibagh isɨn dɨpenimɨn ingari. 21 * *Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn kɨ damuasa:

“Gumazamizir an eghaghaniba faragha da baraghizir puvatɨziba,

datɨrɨghɨn da baragham.

Gumazamizir faragha an mɨgɨrɨgɨaba baraghizir puvatɨziba,

datɨrɨghɨn dagh fogham.”

Pol Romɨn itir Kraisɨn adarazir ganigh, Spenɨn Kantrin mangam

22 * *Dughiar avɨriba, kɨ ia bagha izasava amima, ingangarir kam nan suirazɨ, kamaghɨn kɨ izezir puvatɨ. 23 Egha datɨrɨghɨn kɨ nguibar kabar ingangariba puvatɨ. Kɨ azenir avɨribar ian ganasa ifonge, 24 * *kamaghɨn amizɨ, kɨ datɨrɨghɨn izasa. Kɨ ghaze, kɨ kagh dɨkavigh Spenɨn Kantrin mangɨsɨ mangɨ, Spenɨn darorim ategh ia ko tong ikeghɨva, gɨn Spenɨn mangam. Kɨ ian gan, egh tong ia ko ikɨsɨ bar akuegham. Eghtɨ ia tuavimɨn ivezim nan akuraghtɨ, kɨ Spenɨn mangam.

25 * **Kɨ datɨrɨghɨn Godɨn adarazi bagh akurvazitam inigh Jerusalem Nguibar Ekiamɨn mangam. 26 * *Ia fo, Jerusalemɨn itir Godɨn adarasi, men tongɨn itir gumazamizir maba biziba bar puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Masedonia ko Akaian Provinsɨn itir siosba me bagha dagɨaba arɨghasa bar ifuegha akam mɨsoke. 27 * *Me uan ifongiamra an gɨn ghua kamaghɨn ami. Kar guizbangɨra, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me Israelɨn gumazamizir onganarazibar akurvaghamin ingangarim iti. Guizbangɨra, Israelia fomɨra Godɨn bizir aghuir avɨriba isa Kantrin Igharazibar Gumazamizibagh anigha men duabar akura. Kamaghɨn amizɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ikarvaghamin bizim iti, me nguazir kamɨn bizir aghuiba isɨ Israelia danɨngɨva me ikarvagham.

28 Kɨ faragh dagɨar kaba bar a da inigh Jerusalemɨn mangamin ingangarim agɨvaghɨva, gɨn Spenɨn mangɨsɨ izɨ ian ganigh, mangam. 29 * *Kɨ fo, kɨ izɨ ia bativamin dughiam, Krais bizir aghuir bar avɨribar en tongɨn dar amuam.

30 * *Nan adarasi, en nɨghnɨzir gavgavir Ekiam Krais Iesusɨn itim ko, Godɨn Duam e ganɨdir igharaz darazigh ifongezir arazim, kɨ bizir kamning gɨnɨghnɨgha kamaghɨn ia gakaghori, ia na ko porogh pamtem God ko mɨkɨm na bagh an azangsɨgh. 31 Egh kamaghɨn mɨkɨm, Judian itir nɨghnɨzir gavgavim puvatɨziba na gasɨghasighan kogham. Eghtɨ Jerusalemɨn itir Kraisɨn adarazi nan ingangarir kɨ me bagha amim bagh bar akuegham. 32 Kamaghɨn God ifueghtɨma, kɨ ia bagh izɨsɨ nan navir averiam bar akuegham. Egh ia ko avughsɨ ua uan gavgavim inisɨ, egh bar akuegham. 33 Kɨ kamaghɨn Godɨn azai, Godɨn navir amɨrizim ko dabirabir aghuim anɨdim, bar moghɨra ia ko ikɨ. Guizbangɨra.

16

Pol gumazamizir avɨriba bagha akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ

1 Kɨ ghaze, ia kamaghɨn fogh, Fibi en buaramizim, an amizir bar aghuim. Ia deragh a damu. An ingangarim kamakɨn, a Senkrian nguibar ekiamɨn itir siosɨn ingangarir amizim. 2 Kɨ kamaghsua, ia Ekiam gɨnɨghnɨgh Fibi inightɨ a ia ko ikɨ. Kar arazir aghuir e Godɨn gumazamiziba damuamim. Egh a bizitizim puvatɨghtɨ ia an akuragh. Guizbangɨra, a gumazamizir avɨribar akurvagha egha uaghan nan akura.

3 * *Ezɨ kɨ uan akam isa Prisila ko Akwila bagha anemaga ghaze, Afeziam aning ko ikɨ. Aning na ko Krais Iesusɨn ingangarim gami. 4 Aning nan akurvagha na bangɨn oveghai. Kamaghɨn, kɨ uabɨra puvɨram aning mɨnabi. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar siosba uaghan aning mɨnabi.

5 * *Egha kɨ uan akam isa aningɨn dɨpenimɨn uari akuvir sios bagha anemaga ghaze, Afeziam vaghvagh me ko ikɨ.

Egha kɨ uan akam isa nan namakam Epainetus bagh anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. A Esian Provinsɨn itir gumazamiziba bar men faraghavɨra nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti.

6 Egha kɨ uan akam isa Maria bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. A ian akuraghasa pamten ingari.

7 Egha kɨ uan akam isa Andronikus ko Junia bagha anemaga ghaze, Afeziam aning ko ikɨ. Gumazir kam ko amizir kam, aning e Judan ikɨzir vamɨra, egha na ko kalabusɨn ike. Aning Kraisɨn aposelbar tongɨn ziar ekiamning itima, me bar aning gɨfo. Ezɨ aning nan faragha ghua Krais gɨfo.

8 Egha kɨ uan akam isa Ampliatus bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. Ga uaghara Ekiam ko porogha kamaghɨn ga namakar aghuimningɨn mɨn iti.

9 Egha kɨ uan akam isa Urbanus bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. An e ko Kraisɨn ingangarir gumazim. Egha Stakis uaghan, kɨ a bagha akam amaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. A uaghan nan namakar aghuim.

10 Egha kɨ uan akam isa Apeles bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. A Kraisɨn gɨn zuima osɨmtɨziba a bativima, an nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikiavɨra iti, ezɨ bizir kam bagha a ziam iti. Egha kɨ uan akam isa Aristobulusɨn dɨpenimɨn itir darazi bagha anemaga ghaze, Afeziam me ko ikɨ.

11 Egha kɨ uan akam isa Herodion bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. Ga Judan ikɨzir vamɨra. Egha kɨ uaghan uan akam isa Narsisusɨn dɨpenimɨn aven itir Ekiamɨn adarazi bagha ghaze, Afeziam me ko ikɨ.

12 Egha kɨ uan akam isa Trifina ko Trifosa bagha anemaga ghaze, Afeziam aning ko ikɨ. Aning Ekiam bagha pamten ingari. Egha uaghan uan akam isa nan roroam Persis bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. A uaghan Ekiam bagha pamten ingari.

13 * *Egha uaghan akam isa Rufus bagha anemaga ghaze, Afeziam a ko ikɨ. A gumazir bar deragha Ekiamɨn gɨn zuim. An amebam uaghan, kɨ a bagha akar aghuim amadi. A guizbangɨra uan borimɨn mɨn deravɨra na gami.

14 Egha kɨ uan akam isa Asinkritus ko Flegon ko Hermes, ko Patrobas, ko Hermas, ko nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikia me ko itiba bar, me bagh akam amaga ghaze, Afeziam bar me ko ikɨ.

15 Egha kɨ uan akam isa Filologus ko Julia, ko Nereus uan buaramizim sara, ko Olimpas, ko Godɨn gumazamizir me ko uari akuviba bar, me bagh akam amaga ghaze, Afeziam bar me ko ikɨ.

16 * *Ia Kraisɨn adarasi, e uan arazimɨn gɨn mangɨva, ia uan adarazir dafaribar suigh. Ezɨ Kraisɨn siosba bar, uan akaba isa ia bagha da amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ.

Ia gumazir ia abɨziba bagh deragh gan

17 * *Nan adarasi, kɨ akar gavgavim ia mɨkɨmasa, Ia gumazir ia abɨziba bagh deraghvɨra gan. Gumazir kaba, ian marazir nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨghava, suren akar ia inizibar apanim gami. Kamaghɨn amizɨ, ia men saghon ikɨ. 18 * *Me en Ekiam Krais Iesusɨn ingangarim gamir pu. Puvatɨ. Me uan inivafɨzim ifongezir arazibar gɨn zui. Me mɨgɨrɨgɨar aghuiba ko mɨgɨrɨgɨar navibagh inivibagh amuava, gumazamizir arazir kurabagh ifozir puvatɨziba me gifara, men nɨghnɨzibagh amima, me okam nɨghnɨsi. 19 * *Gumazamiziba bar kamaghɨn oraki, ia Akar Aghuim inigha deravɨra an gɨn zui. Kamaghɨn amizɨ, kɨ ia bagha bar akonge. Kɨ kamaghɨn ifonge, ia arazir aghuiba bar adagh fogh, egh arazir kurabar amuamin fofoziba puvatɨgham. 20 * *Dughiar bar otevimɨn, Godɨn navir amɨrizim ko dabirabir aghuarim anɨdim, a Satanɨn gavgavim gasɨghasɨghɨva ian amamangatɨghtɨ, ia Satan dɨkaraghtɨma, a ian dagaribar apengan ikiam. En Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim ia ko ikɨ.

Gumazir maba uan akaba isa Romɨn itir gumazamiziba bagha da amadi

21 * *Timoti, na ko ingarir gumazim, a uan akam isa ia bagha anemaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Ezɨ Lusius ko, Jason ko, Sosipater, me na ko e ikɨzir vamɨra, me uaghan ia bagha akam amadi.

22 Kɨ Tertius, kɨ uaghan uan akam isa ia bagha Ekiamɨn ziamɨn anemadi. Kɨ Polɨn akaba inigha ia bagha akɨnafarir kamɨn da osiri. 23-24 * *Ezɨ Gaius uan akam isa, ia bagha anemaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Kɨ Pol kɨ Gaiusɨn dɨpenimɨn aven itima, a bar deragha na gami. Ezɨ Siosɨn mam uaghan Gaiusɨn dɨpenimɨn aven uari akufi. Ezɨ Erastus nguibar kamɨn Gavmanɨn dagɨabar garir gumazim, ko en mav Kuartus, aning uan akam isa ia bagha anemadi.*

E Godɨn ziam fam!

25-26  *E Godɨn ziam fam! God gavgavir ekiam ikia, kamaghɨn a ia damutɨ ia nɨghnɨzir gavgavimɨn suiragh gavgavigham! Bizir kam, kɨ an akar aghuim akura, bizir kam uaghan a mɨgei. Akar Aghuir kɨ akurim, a Krais Iesusɨn Akar Aghuim, a guizɨn akar mogomem, bar fomɨra azenir avɨribar modogha iza, datɨrɨghɨn azenim girɨ. Guizɨn akar mogomer kam, Godɨn akam inigha izir gumazibar osiziriba, da gumazamizibagh amizɨ, me akar mogomer kam gɨfo. Godɨn ovengan koghamim, Akar Gavgavimɨn kamaghɨn mɨgɨa ghaze, akar mogomer kaba azenim girɨtɨ, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar dagh foghɨva, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikɨ kamaghɨn an gɨn mangam. 27 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn ifonge, Krais Iesus e damutɨ, e Godɨn ziam fam. Anarɨra a God, egha a uabɨra fofoziba bar iti. Kamaghɨn amizɨ, e zurara an ziam fɨ mamaghɨra ikiam. Guizbangɨra!

* 1:1: Ap 9:15, 13:2, 22:21, 1 Ko 1:1, Ga 1:15

* 1:1: Aposel 9:15; 13:2; 22:21; 1 Korin 1:1; Galesia 1:15

* 1:2: Ap 26:6, Ro 3:21, 16:25-26, Ga 3:8, Ta 1:2

* 1:2: Aposel 26:6; Rom 3:21; 16:25-26; Galesia 3:8; Taitus 1:2

* 1:3: Mt 22:42, Lu 1:32, Jo 1:14, Ap 2:30, Ro 9:5, Ga 4:4, 2 Ti 2:8

* 1:3: Matyu 22:42; Luk 1:32; Jon 1:14; Aposel 2:30; Rom 9:5; Galesia 4:4; 2 Timoti 2:8

* 1:4: Ap 13:33, Hi 9:14

* 1:4: Aposel 13:33; Hibru 9:14

* 1:5: Ap 26:16-18, Ro 12:3, 15:18, 1 Ko 15:10, Ga 2:7-9, Ef 3:8

* 1:5: Aposel 26:16-18; Rom 12:3; 15:18; 1 Korin 15:10; Galesia 2:7-9; Efesus 3:8

* 1:7: Nam 6:25-26, 1 Ko 1:2-3, 2 Ko 1:1, Ga 1:3, Ef 1:2, 1 Te 4:7

* 1:7: Dɨboboniba 6:25-26; 1 Korin 1:2-3; 2 Korin 1:1; Galesia 1:3; Efesus 1:2; 1 Tesalonika 4:7

* 1:8: Fl 1:3, Kl 1:3-4, 1 Te 1:2, 1:8

* 1:8: Filipai 1:3; Kolosi 1:3-4; 1 Tesalonika 1:2; 1:8

* 1:9-10: Aposel 19:21; Rom 15:23; 15:32; 2 Korin 1:23; Efesus 1:16; Filipai 1:8; 1 Tesalonika 2:5; 2:10; 3:10; 2 Timoti 1:3; Jems 4:15

* 1:13: Jo 15:15-16, Ap 19:21, Ro 15:23, 16:7, Fl 4:17

* 1:13: Jon 15:15-16; Aposel 19:21; Rom 15:23; 16:7; Filipai 4:17

* 1:16: Sng 119:46, Mk 8:38, Ap 3:26, 13:46, 1 Ko 1:18-24, 2 Ti 1:8

* 1:16: Onger Akaba 119:46; Mak 8:38; Aposel 3:26; 13:46; 1 Korin 1:18-24; 2 Timoti 1:8

* 1:17: Hab 2:4, Jo 3:36, Ro 3:21-22, Ga 3:11, Hi 10:38

* 1:17: Habakuk 2:4; Jon 3:36; Rom 3:21-22; Galesia 3:11; Hibru 10:38

* 1:18: Ap 17:30, Ef 5:6, Kl 3:6, 2 Te 2:12

* 1:18: Aposel 17:30; Efesus 5:6; Kolosi 3:6; 2 Tesalonika 2:12

* 1:19: Jo 1:9, Ap 14:15-17, 17:24-28

* 1:19: Jon 1:9; Aposel 14:15-17; 17:24-28

* 1:20: Jop 12:7-9, Sng 19:1, Ap 14:17, 17:27, Hi 11:3

* 1:20: Jop 12:7-9; Onger Akaba 19:1; Aposel 14:17; 17:27; Hibru 11:3

* 1:21: Jer 2:5, Ef 4:17-18

* 1:21: Jeremaia 2:5; Efesus 4:17-18

* 1:22: Jer 10:14, 1 Ko 1:20

* 1:22: Jeremaia 10:14; 1 Korin 1:20

* 1:23: Lo 4:16-18, Sng 106:20, Jer 2:11, Ese 8:10, Ap 17:29

* 1:23: Godɨn Araziba 4:16-18; Onger Akaba 106:20; Jeremaia 2:11; Esekiel 8:10; Aposel 17:29

* 1:24: Ap 7:42, 14:16, 1 Ko 6:18, Ef 4:18, 1 Te 4:4

* 1:24: Aposel 7:42; 14:16; 1 Korin 6:18; Efesus 4:18; 1 Tesalonika 4:4

* 1:25: Ais 44:20, Jer 13:25, 16:19, Amo 2:4, Ro 9:5, 1 Te 1:9, 1 Jo 5:20

* 1:25: Aisaia 44:20; Jeremaia 13:25; 16:19; Amos 2:4; Rom 9:5; 1 Tesalonika 1:9; 1 Jon 5:20

* 1:26: Wkp 18:22-23, Ef 5:12

* 1:26: Ofa Gami 18:22-23; Efesus 5:12

* 1:27: Wkp 18:22, 20:13, 1 Ko 6:9

* 1:27: Ofa Gami 18:22; 20:13; 1 Korin 6:9

* 1:32: Sng 50:18, Hos 7:3, Ro 2:2, 6:21

* 1:32: Onger Akaba 50:18; Hosea 7:3; Rom 2:2; 6:21

* 2:1: Mt 7:1, Lu 6:37, Jo 8:7-9, Ro 1:20

* 2:1: Matyu 7:1; Luk 6:37; Jon 8:7-9; Rom 1:20

* 2:4: Ais 30:18, Ro 3:25, Ef 1:7, 2:9, 2 Pi 3:9, 3:15

* 2:4: Aisaia 30:18; Rom 3:25; Efesus 1:7; 2:9; 2 Pita 3:9; 3:15

* 2:6: Sng 62:12, Snd 24:12, Mt 16:27, Jo 5:29, 1 Ko 3:8, 2 Ko 5:10, MAA 22:12

* 2:6: Onger Akaba 62:12; Aghuzir Akaba 24:12; Matyu 16:27; Jon 5:29; 1 Korin 3:8; 2 Korin 5:10; Akar Mogomem 22:12

* 2:8: Ro 1:18, 2 Te 1:8

* 2:8: Rom 1:18; 2 Tesalonika 1:8

* 2:9: Amo 3:2, Lu 12:47-48, Ro 1:16, 1 Pi 4:17

* 2:9: Amos 3:2; Luk 12:47-48; Rom 1:16; 1 Pita 4:17

* 2:11: Lo 10:17, 2 Sto 19:7, Jop 34:19, Ap 10:34, Ga 2:6, Ef 6:9, Kl 3:25, 1 Pi 1:17

* 2:11: Godɨn Araziba 10:17; 2 Eghaghaniba 19:7; Jop 34:19; Aposel 10:34; Galesia 2:6; Efesus 6:9; Kolosi 3:25; 1 Pita 1:17

* 2:13: Mt 7:21, Je 1:22-25, 1 Jo 3:7

* 2:13: Matyu 7:21; Jems 1:22-25; 1 Jon 3:7

* 2:14: Ap 10:35

* 2:14: Aposel 10:35

* 2:15: Matyu 25:31; Aposel 10:42; 1 Timoti 1:11; 2 Timoti 2:8; 4:1; 4:8

* 2:17: Ais 45:25, Jo 8:33, 2 Ko 11:22, Je 2:19

* 2:17: Aisaia 45:25; Jon 8:33; 2 Korin 11:22

* 2:19-20: Mt 15:14, 23:16-19, Lu 18:9, Jo 9:34, 9:40, Ro 6:17, 2 Ti 1:13, 3:5, 3:15

* 2:19-20: Matyu 15:14; 23:16-19; Luk 18:9; Jon 9:40; Rom 6:17; 2 Timoti 3:5; 3:15

* 2:21: Sng 50:16-21, Mt 23:3-4

* 2:21: Onger Akaba 50:16-21; Matyu 23:3-4

* 2:24: Ais 52:5, Ese 36:20-23

* 2:24: Aisaia 52:5; Esekiel 36:20-23

* 2:25: Jer 4:4, 9:25, Ga 5:3

* 2:25: Jeremaia 4:4; 9:25; Galesia 5:3

* 2:26: Ga 5:6

* 2:26: Galesia 5:6

* 2:28: Jo 7:24, 8:39, Ro 9:6-7

* 2:28: Jon 7:24; 8:39; Rom 9:6-7

* 2:29: Lo 30:6, 1 Ko 4:5, 2 Ko 10:18, Kl 2:11, 1 Pi 3:4

* 2:29: Godɨn Araziba 30:6; 1 Korin 4:5; 2 Korin 10:18; Kolosi 2:11; 1 Pita 3:4

* 3:2: Lo 4:7-8, Sng 147:19-20, Ro 2:18, 9:4

* 3:2: Godɨn Araziba 4:7-8; Onger Akaba 147:19-20; Rom 2:18; 9:4

* 3:3: Ro 9:6, 10:16, 11:29, 2 Ti 2:13, Hi 4:2

* 3:3: Rom 9:6; 10:16; 11:29; 2 Timoti 2:13; Hibru 4:2

* 3:4: Sng 51:4, 62:9, Jo 3:33

* 3:4: Onger Akaba 51:4; 62:9; Jon 3:33

* 3:5: Rom 6:19; Galesia 3:15

* 3:8: Ro 5:20, 6:1, 6:15

* 3:8: Rom 5:20; 6:1; 6:15

* 3:9: Ro 1:18-2:24, 3:23

* 3:9: Rom 1:18--2:24; Rom 3:23

* 3:10: Sav 7:20

* 3:10: Fofozir Gumazim 7:20

* 3:10: Onger Akaba 14:1-3; 53:1-3

* 3:13: Sng 5:9, 140:3, Je 5:16

* 3:13: Onger Akaba 5:9; 140:3

* 3:14: Sng 10:7

* 3:14: Onger Akaba 10:7

* 3:15: Aghuzir Akaba 1:16; Aisaia 59:7-8

* 3:18: Sng 36:1

* 3:18: Onger Akaba 36:1

* 3:19: Jo 10:34, Ro 1:20, 2:2, 3:9, 3:23

* 3:19: Jon 10:34; Rom 1:20; 2:2; 3:9; 3:23

* 3:20: Sng 143:2, Ap 13:39, Ro 7:7, Ga 2:16, Ef 2:8-9, Ta 3:5

* 3:20: Onger Akaba 143:2; Aposel 13:39; Rom 7:7; Galesia 2:16; Efesus 2:8-9; Taitus 3:5

* 3:21: Ap 10:43, 15:11, 26:22, Hi 11:4, 1 Pi 1:10

* 3:21: Aposel 10:43; 15:11; 26:22; Hibru 11:4; 1 Pita 1:10

* 3:22: Ro 1:17, 10:12, Ga 2:16, 3:28, Kl 3:11

* 3:22: Rom 1:17; 10:12; Galesia 2:16; 3:28; Kolosi 3:11

* 3:23: Ro 3:9, 5:2, 11:32, Ga 3:22

* 3:23: Rom 3:9; 5:2; 11:32; Galesia 3:22

* 3:24: Ro 5:1, Ef 1:7, 2:8, Kl 1:14, 1 Ti 2:6, 1 Pi 1:18-19

* 3:24: Rom 5:1; Efesus 1:7; 2:8; Kolosi 1:14; 1 Timoti 2:6; 1 Pita 1:18-19

* 3:25: Ap 13:38-39, 17:30, Ef 1:7, Kl 1:20, Hi 9:15

* 3:25: Aposel 13:38-39; 17:30; Efesus 1:7; Kolosi 1:20; Hibru 9:15

* 3:27: Ro 2:17, 2:23, 1 Ko 1:29-31, Ef 2:9

* 3:27: Rom 2:17; 2:23; 1 Korin 1:29-31; Efesus 2:9

* 3:28: Ap 13:38-39, Ro 3:20-22, 8:3, Ga 2:16

* 3:28: Aposel 13:38-39; Rom 3:20-22; 8:3; Galesia 2:16

* 3:29-30: Godɨn Araziba 6:4; Rom 4:11-12; 10:12; Galesia 3:8; 3:20; 3:28

* 3:31: Mt 5:17, Ro 8:4

* 3:31: Matyu 5:17; Rom 8:4

* 4:2: Ro 3:20, 3:27-28

* 4:2: Rom 3:20; 3:27-28

* 4:3: Stt 15:6, Ga 3:6, Je 2:23

* 4:3: Jenesis 15:6; Galesia 3:6; Jems 2:23

* 4:4: Ro 11:6

* 4:4: Rom 11:6

* 4:7: Onger Akaba 32:1-2

* 4:9: Ro 4:3

* 4:9: Rom 4:3

* 4:11: Stt 17:10, Lu 19:9, Ga 3:7

* 4:11: Jenesis 17:10; Luk 19:9; Galesia 3:7

* 4:12: Mt 3:9

* 4:12: Matyu 3:9

* 4:13: Stt 17:4-6, 22:17-18, Ga 3:29

* 4:13: Jenesis 17:4-6; 22:17-18; Galesia 3:29

* 4:14: Ga 3:18

* 4:14: Galesia 3:18

* 4:15: Ro 3:20, 5:13, 5:20, 7:8, 2 Ko 3:7-9, Ga 3:10, 3:19

* 4:15: Rom 3:20; 5:13; 5:20; 7:8; 2 Korin 3:7-9; Galesia 3:10; 3:19

* 4:16: Ro 3:24, Ga 3:7, 3:22

* 4:16: Rom 3:24; Galesia 3:7; 3:22

* 4:17: Stt 17:5, Ais 48:13, 1 Ko 1:28, Ef 2:1, 2:5, 1 Pi 2:10

* 4:17: Jenesis 17:5; Aisaia 48:13; 1 Korin 1:28; Efesus 2:1; 2:5; 1 Pita 2:10

* 4:17: Grighɨn akam, vezɨn kam deragha bigha mɨkemezir puvatɨ. Marazi nɨghnɨgha ghaze, vezɨn kam kamaghɨn mɨgei, “Abraham, Godɨn damazimɨn en ovavir afeziam.”

* 4:18: Stt 15:5, Hi 11:1

* 4:18: Jenesis 15:5; Hibru 11:1

* 4:19: Stt 17:17, 18:11, Hi 11:11-12

* 4:19: Jenesis 17:17; 18:11; Hibru 11:11-12

* 4:20-21: Onger Akaba 115:3; Hibru 11:19

* 4:22: Stt 15:6

* 4:22: Jenesis 15:6

* 4:24: Ap 2:24, 13:30, Ro 15:4, 1 Pi 1:21

* 4:24: Aposel 2:24; 13:30; Rom 15:4; 1 Pita 1:21

* 4:25: Ais 53:4-5, 1 Ko 15:17, 2 Ko 5:21, Ga 1:4, 1 Pi 1:21

* 4:25: Aisaia 53:4-5; 1 Korin 15:17; 2 Korin 5:21; Galesia 1:4; 1 Pita 1:21

* 5:1: Jo 16:33, Ro 3:24, 3:28-30, 4:24, Ef 2:14, Kl 1:20

* 5:1: Jon 16:33; Rom 3:24; 3:28-30; 4:24; Efesus 2:14; Kolosi 1:20

* 5:2: 1 Ko 15:1, Ef 2:18, 3:12, Hi 3:6, 10:19

* 5:2: 1 Korin 15:1; Efesus 2:18; 3:12; Hibru 3:6; 10:19

* 5:3: Ap 5:41, 2 Ko 12:10, Fl 2:17, Je 1:2-3, 1 Pi 1:5-7, 3:14

* 5:3: Aposel 5:41; 2 Korin 12:10; Filipai 2:17; Jems 1:2-3; 1 Pita 1:5-7; 3:14

* 5:5: Sng 22:5, 25:20, 2 Ko 1:22, Ga 4:6, Ef 1:13-14, Hi 6:18-19

* 5:5: Onger Akaba 22:5; 25:20; 2 Korin 1:22; Galesia 4:6; Efesus 1:13-14; Hibru 6:18-19

* 5:6: Ro 4:25, 5:8-10

* 5:6: Rom 4:25; 5:8-10

* 5:8: Jo 3:16, 15:13, 1 Pi 3:18, 1 Jo 3:16, 4:10

* 5:8: Jon 3:16; 15:13; 1 Pita 3:18; 1 Jon 3:16; 4:10

* 5:9: Ro 1:18, 2:5, 2:8, 3:25, 1 Te 1:10, Hi 9:14, 1 Jo 1:7

* 5:9: Rom 1:18; 2:5; 2:8; 3:25; 1 Tesalonika 1:10; Hibru 9:14; 1 Jon 1:7

* 5:10: Jo 14:19, Ro 8:7-8, 2 Ko 4:10-11, 5:18-19, Kl 1:20-21

* 5:10: Jon 14:19; Rom 8:7-8; 2 Korin 4:10-11; 5:18-19; Kolosi 1:20-21

* 5:12: Stt 2:17, 3:6, 3:19, Ro 6:23, 1 Ko 15:21

* 5:12: Jenesis 2:17; 3:6; 3:19; Rom 6:23; 1 Korin 15:21

* 5:13: Ro 4:15, 1 Jo 3:4

* 5:13: Rom 4:15; 1 Jon 3:4

* 5:14: 1 Ko 15:21-22, 15:45

* 5:14: 1 Korin 15:21-22; 15:45

* 5:18: 1 Ko 15:22

* 5:18: 1 Korin 15:22

* 5:19: Ais 53:11

* 5:19: Aisaia 53:11

* 5:20: Jo 15:22, Ro 3:20, 4:15, 7:8, Ga 3:19, 3:23, 1 Ti 1:14

* 5:20: Jon 15:22; Rom 3:20; 4:15; 7:8; Galesia 3:19; 3:23; 1 Timoti 1:14

* 5:21: Ro 6:23

* 5:21: Rom 6:23

* 6:1: Ro 3:5-8, 6:15

* 6:1: Rom 3:5-8; 6:15

* 6:2: Ro 7:4, Ga 6:14, Kl 3:3, 1 Pi 2:24, 4:1

* 6:2: Rom 7:4; Galesia 6:14; Kolosi 3:3; 1 Pita 2:24; 4:1

* 6:3: 1 Ko 15:29, Ga 3:27

* 6:3: 1 Korin 15:29; Galesia 3:27

* 6:4: Ro 8:11, Ga 6:15, Ef 4:22-24, Kl 2:12, 3:10

* 6:4: Rom 8:11; Galesia 6:15; Efesus 4:22-24; Kolosi 2:12; 3:10

* 6:5: Fl 3:10-11

* 6:5: Filipai 3:10-11

* 6:6: Ga 5:24, 6:14, Ef 4:22, Kl 2:11, 3:5, 3:9

* 6:6: Galesia 5:24; 6:14; Efesus 4:22; Kolosi 2:11; 3:5; 3:9

* 6:7: 1 Pi 4:1

* 6:7: 1 Pita 4:1

* 6:9: MAA 1:18

* 6:9: Akar Mogomem 1:18

* 6:10: Lu 20:38, Hi 9:26-28, 1 Pi 3:18

* 6:10: Luk 20:38; Hibru 9:26-28; 1 Pita 3:18

* 6:11: Ro 6:2, 2 Ko 5:15, Ga 2:19, 1 Pi 2:24

* 6:11: Rom 6:2; 2 Korin 5:15; Galesia 2:19; 1 Pita 2:24

* 6:12: Stt 4:7, Sng 19:13, 119:133

* 6:12: Jenesis 4:7; Onger Akaba 19:13; 119:133

* 6:13: Ro 7:5, 12:1, Ef 2:5, 5:14, Kl 3:5, Je 4:1

* 6:13: Rom 7:5; 12:1; Efesus 2:5; 5:14; Kolosi 3:5; Jems 4:1

* 6:14: Ro 7:4-6, 8:2, Ga 5:18, 1 Jo 3:6

* 6:14: Rom 7:4-6; 8:2; Galesia 5:18; 1 Jon 3:6

* 6:15: Ro 6:1

* 6:15: Rom 6:1

* 6:16: Mt 6:24, Jo 8:34, 2 Pi 2:19

* 6:16: Matyu 6:24; Jon 8:34; 2 Pita 2:19

* 6:18: Jo 8:32, 1 Ko 7:22, Ga 5:1, 1 Pi 2:16

* 6:18: Jon 8:32; 1 Korin 7:22; Galesia 5:1; 1 Pita 2:16

* 6:20: Jo 8:34

* 6:20: Jon 8:34

* 6:21: Ro 1:32, 7:5, 8:6, 8:13

* 6:21: Rom 1:32; 7:5; 8:6; 8:13

* 6:23: Stt 2:17, Ro 2:7, 5:12, 5:15, Je 1:15, 1 Pi 1:4

* 6:23: Jenesis 2:17; Rom 2:7; 5:12; 5:15; Jems 1:15; 1 Pita 1:4

* 7:2: 1 Ko 7:39

* 7:2: 1 Korin 7:39

* 7:3: Mt 5:32

* 7:3: Matyu 5:32

* 7:4: Ro 6:2, 6:11, 8:2, Ga 2:19, 5:22, Kl 2:14

* 7:4: Rom 6:2; 6:11; 8:2; Galesia 2:19; 5:22; Kolosi 2:14

* 7:5: Ro 6:13, 6:21, Ga 5:19, Je 1:15

* 7:5: Rom 6:13; 6:21; Galesia 5:19; Jems 1:15

* 7:6: Ro 2:29, 6:4, 8:2, 2 Ko 3:6

* 7:6: Rom 2:29; 6:4; 8:2; 2 Korin 3:6

* 7:7: Kis 20:17, Lo 5:21, Ap 20:33

* 7:7: Ua Me Ini 20:17; Godɨn Araziba 5:21; Aposel 20:33

* 7:8: Ro 4:15, 5:20, 1 Ko 15:56

* 7:8: Rom 4:15; 5:20; 1 Korin 15:56

* 7:9-10: Ofa Gami 18:5; Esekiel 20:11-13; 20:21; Rom 10:5; 2 Korin 3:7; Jems 1:15

* 7:11: Stt 3:13, Hi 3:13

* 7:11: Jenesis 3:13; Hibru 3:13

* 7:12: Sng 19:8, 119:138, 1 Ti 1:8

* 7:12: Onger Akaba 19:8; 119:138; 1 Timoti 1:8

* 7:13: Ro 5:20

* 7:13: Rom 5:20

* 7:14: Sng 51:5, Jo 3:6

* 7:14: Onger Akaba 51:5; Jon 3:6

* 7:15: Ga 5:17

* 7:15: Galesia 5:17

* 7:18: Stt 6:5, 8:21

* 7:18: Jenesis 6:5; 8:21

* 7:22: Sng 1:2, 2 Ko 4:16, Ef 3:16

* 7:22: Onger Akaba 1:2; 2 Korin 4:16; Efesus 3:16

* 7:23: Ro 6:13, 6:19, Ga 5:17, Je 4:1, 1 Pi 2:11

* 7:23: Rom 6:13; 6:19; Galesia 5:17; Jems 4:1; 1 Pita 2:11

* 7:25: Ro 6:13, 6:19, 1 Ko 15:57, Ga 5:17

* 7:25: Rom 6:13; 6:19; 1 Korin 15:57; Galesia 5:17

* 8:1: Ro 8:34, 8:39

* 8:1: Rom 8:34; 8:39

* 8:2: Jo 8:36, Ro 7:23-25, 2 Ko 3:6, Ga 2:19

* 8:2: Jon 8:36; Rom 7:23-25; 2 Korin 3:6; Galesia 2:19

* 8:3: Ap 13:38-39, 15:10, Ro 3:20, 2 Ko 5:21, Fl 2:7, Hi 4:15, 7:18-19

* 8:3: Aposel 13:38-39; 15:10; Rom 3:20; 2 Korin 5:21; Filipai 2:7; Hibru 4:15; 7:18-19

* 8:4: Ga 5:16, 5:25

* 8:4: Galesia 5:16; 5:25

* 8:5: Jo 3:6, 1 Ko 2:14, Ga 5:22, 5:25

* 8:5: Jon 3:6; 1 Korin 2:14; Galesia 5:22; 5:25

* 8:6: Ro 6:21, 8:13, Ga 6:8

* 8:6: Rom 6:21; 8:13; Galesia 6:8

* 8:7: Mt 12:34, Jo 8:43, 12:39, 1 Ko 2:14, Je 4:4

* 8:7: Matyu 12:34; Jon 8:43; 12:39; 1 Korin 2:14; Jems 4:4

* 8:9: 1 Ko 3:16, 12:3, Ga 4:6, Fl 1:19, 1 Pi 1:11

* 8:9: 1 Korin 3:16; 12:3; Galesia 4:6; Filipai 1:19; 1 Pita 1:11

* 8:10: Ga 2:20, Ef 3:17, 1 Pi 4:6

* 8:10: Galesia 2:20; Efesus 3:17; 1 Pita 4:6

* 8:11: Ap 2:24, 1 Ko 3:16, 6:14, 2 Ko 4:14, Ef 2:5

* 8:11: Aposel 2:24; 1 Korin 3:16; 6:14; 2 Korin 4:14; Efesus 2:5

* 8:13: Ga 6:8, Ef 4:22, Kl 3:5

* 8:13: Galesia 6:8; Efesus 4:22; Kolosi 3:5

* 8:14: Ga 5:18

* 8:14: Galesia 5:18

* 8:15: 1 Ko 2:12, 4:6, 2 Ti 1:7, Hi 2:15

* 8:15: 1 Korin 2:12; 2 Timoti 1:7; Hibru 2:15

* 8:15: Galesia 4:5-7

* 8:15: Aramɨn akam, a Iesusɨn nguibamɨn akam, me uan afeziam dɨbora ghaze, “Aba.” Egha Iesus uan Afeziam ko mɨgɨa, a kamaghɨn a dɨbora ghaze, “Aba.” Nɨ Mak 14:36ɨn gan.

* 8:16: 2 Ko 1:22, Ef 4:30

* 8:16: 2 Korin 1:22; Efesus 4:30

* 8:17: Ap 26:18, Ga 4:5-7, Fl1:29, 2 Ti 2:11-12, MAA 21:7

* 8:17: Aposel 26:18; Galesia 4:5-7; Filipai 1:29; 2 Timoti 2:11-12; Akar Mogomem 21:7

* 8:18: Ro 5:2, 2 Ko 4:17

* 8:18: Rom 5:2; 2 Korin 4:17

* 8:19: Kl 3:4, 2 Pi 3:13, 1 Jo 3:2

* 8:19: Kolosi 3:4; 2 Pita 3:13; 1 Jon 3:2

* 8:20: Stt 3:17-19

* 8:20: Jenesis 3:17-19

* 8:21: 2 Pi 3:13, 1 Jo 3:2

* 8:21: 2 Pita 3:13; 1 Jon 3:2

* 8:23: 2 Ko 5:2-4, Ga 5:5, Ef 1:14, 4:30

* 8:23: 2 Korin 5:2-4; Galesia 5:5; Efesus 1:14; 4:30

* 8:24: 2 Ko 5:7, Hi 11:1

* 8:24: 2 Korin 5:7; Hibru 11:1

* 8:26: Sek 12:10, Ef 6:18, Je 4:3

* 8:26: Sekaraia 12:10; Efesus 6:18; Jems 4:3

* 8:27: Sng 7:9, 139:1, Ap 1:24, 1 Ko 4:5, 1 Te 2:4, 1 Jo 5:14

* 8:27: Onger Akaba 7:9; 139:1; Aposel 1:24; 1 Korin 4:5; 1 Tesalonika 2:4; 1 Jon 5:14

* 8:28: Ro 9:11, 9:23-24, Ef 1:11, 2 Ti 1:9

* 8:28: Rom 9:11; 9:23-24; Efesus 1:11; 2 Timoti 1:9

* 8:29: Jo 17:22, 2 Ko 3:18, Ef 1:5, 1:11, Kl 1:5, 1:11, 1:18, 2 Ti 2:19, Hi 1:6

* 8:29: Jon 17:22; 2 Korin 3:18; Efesus 1:5; 1:11; Kolosi 1:18; 2 Timoti 2:19; Hibru 1:6

* 8:30: Ro 9:24, 1 Ko 6:11, Ef 4:4, 1 Pi 2:9

* 8:30: Rom 9:24; 1 Korin 6:11; Efesus 4:4; 1 Pita 2:9

* 8:31: Nam 14:9, Sng 118:6

* 8:31: Dɨboboniba 14:9; Onger Akaba 118:6

* 8:32: Jo 3:16

* 8:32: Jon 3:16

* 8:33: Ais 50:8

* 8:33: Aisaia 50:8

* 8:34: Sng 110:1, Ap 7:55-56, Kl 3:1, Hi 7:25, 9:24, 1 Jo 2:1

* 8:34: Onger Akaba 110:1; Aposel 7:55-56; Kolosi 3:1; Hibru 7:25; 9:24; 1 Jon 2:1

* 8:35: Ro 8:38-39

* 8:35: Rom 8:38-39

* 8:36: Sng 44:22, 1 Ko 15:30-31, 2 Ko 4:11

* 8:36: Onger Akaba 44:22; 1 Korin 15:30-31; 2 Korin 4:11

* 8:37: Jo 16:33, 1 Ko 15:57, 2 Ko 2:14, 1 Jo 4:4, MAA 12:11

* 8:37: Jon 16:33; 1 Korin 15:57; 2 Korin 2:14; 1 Jon 4:4; Akar Mogomem 12:11

* 8:38: Ef 1:21, Kl 1:16, 2:15, 1 Pi 3:22

* 8:38: Efesus 1:21; Kolosi 1:16; 2:15; 1 Pita 3:22

* 9:3: Kis 32:32

* 9:3: Ua Me Ini 32:32

* 9:4: Kis 4:22, 9:4, Lo 7:6, 14:1-2, Ap 3:25, 13:22, Ef 2:12, Hi 8:8-10, 9:1

* 9:4: Ua Me Ini 4:22; 9:4; Godɨn Araziba 7:6; 14:1-2; Aposel 3:25; 13:22; Efesus 2:12; Hibru 8:8-10; 9:1

* 9:5: Mt 1:1-16, Jo 1:1, Ro 1:25

* 9:5: Matyu 1:1-16; Jon 1:1; Rom 1:25

* 9:5: Gumazir maba nɨghnɨgha ghaze, vezɨn kamɨn mɨgɨrɨgɨar otevir abuananam e kamaghɨn a gighɨ suam, “God biziba bar dar dapanimɨn iti. Eghtɨ e zuraram an ziam fɨ mangɨvɨra ikiam.”

* 9:6: Nam 23:19, Jo 8:39, Ro 2:28, 3:3, Ga 6:16

* 9:6: Dɨboboniba 23:19; Jon 8:39; Rom 2:28; 3:3; Galesia 6:16

* 9:7: Stt 21:12, Ga 4:23, Hi 11:18

* 9:7: Jenesis 21:12; Galesia 4:23; Hibru 11:18

* 9:8: Ga 4:23

* 9:8: Galesia 4:23

* 9:9: Stt 18:10, 18:14

* 9:9: Jenesis 18:10; 18:14

* 9:10: Stt 25:21

* 9:10: Jenesis 25:21

* 9:11-12: Jenesis 25:23

* 9:13: Lo 21:15, Mal 1:2-3, Lu 14:26

* 9:13: Godɨn Araziba 21:15; Malakai 1:2-3; Luk 14:26

* 9:14: 2 Sto 19:7, Jop 8:3, 34:10, Sng 92:15

* 9:14: 2 Eghaghaniba 19:7; Jop 8:3; 34:10; Onger Akaba 92:15

* 9:15: Kis 33:19

* 9:15: Ua Me Ini 33:19

* 9:16: Ef 2:8

* 9:16: Efesus 2:8

* 9:17: Kis 9:16, Ga 3:8, 3:22

* 9:17: Ua Me Ini 9:16; Galesia 3:8; 3:22

* 9:18: Kis 4:21, 9:12, 14:4

* 9:18: Ua Me Ini 4:21; 9:12; 14:4

* 9:19: 2 Sto 20:6, Jop 23:13, Dan 4:35

* 9:19: 2 Eghaghaniba 20:6; Jop 23:13; Daniel 4:35

* 9:20: Ais 29:16, 45:9, 64:8

* 9:20: Aisaia 29:16; 45:9; 64:8

* 9:21: Jer 18:6, 2 Ti 2:20

* 9:21: Jeremaia 18:6; 2 Timoti 2:20

* 9:23: Ro 8:28-30, Ef 1:3-12, Kl 1:27

* 9:23: Rom 8:28-30; Efesus 1:3-12; Kolosi 1:27

* 9:25: Hos 2:23, 1 Pi 2:10

* 9:25: Hosea 2:23; 1 Pita 2:10

* 9:26: Hos 1:10

* 9:26: Hosea 1:10

* 9:27-28: Ais 10:22-23

* 9:27-28: Aisaia 10:22-23; Rom 11:5

* 9:29: Ais 1:9, 13:19, Jer 50:40

* 9:29: Aisaia 1:9; 13:19; Jeremaia 50:40

* 9:30: Ro 1:17, 4:11, 10:20

* 9:30: Rom 1:17; 4:11; 10:20

* 9:31: Ro 10:2-3, 11:7, Ga 5:4

* 9:31: Rom 10:2-3; 11:7; Galesia 5:4

* 9:32: Ais 8:14, Lu 2:34, 1 Ko 1:23

* 9:32: Aisaia 8:14; Luk 2:34; 1 Korin 1:23

* 9:33: Sng 118:22, Ais 8:14, 28:16, Mt 21:42, Ro 10:11, 1 Pi 2:6-8

* 9:33: Onger Akaba 118:22; Aisaia 8:14; 28:16; Matyu 21:42; Rom 10:11; 1 Pita 2:6-8

* 10:2: Ap 21:20, 22:3, Ga 1:14, 4:17

* 10:2: Aposel 21:20; 22:3; Galesia 1:14; 4:17

* 10:3: Ro 1:17, 9:30-32, Fl 3:9

* 10:3: Rom 1:17; 9:30-32; Filipai 3:9

* 10:4: Mt 5:17, Jo 3:18, Ga 3:24

* 10:4: Matyu 5:17; Jon 3:18; Galesia 3:24

* 10:5: Wkp 18:5, Neh 9:29, Ese 20:11-13, Ro 7:10, Ga 3:12

* 10:5: Ofa Gami 18:5; Nehemia 9:29; Esekiel 20:11-13; Rom 7:10; Galesia 3:12

* 10:6: Godɨn Araziba 30:12-14

* 10:9: Mt 10:32, Lu 12:8, Ap 8:37

* 10:9: Matyu 10:32; Luk 12:8

* 10:11: Ais 28:16, Jer 17:7, Ro 9:33

* 10:11: Aisaia 28:16; Jeremaia 17:7; Rom 9:33

* 10:12-13: Joel 2:32; Aposel 2:21; 9:14; 10:36; 15:9; Rom 3:22; 3:29; Galesia 3:28

* 10:15: Ais 52:7, Nah 1:15

* 10:15: Aisaia 52:7; Nahum 1:15

* 10:16: Ais 53:1, Jo 12:38, Hi 4:2

* 10:16: Aisaia 53:1; Jon 12:38; Hibru 4:2

* 10:17: Jo 17:20

* 10:17: Jon 17:20

* 10:18: Sng 19:4, Mt 24:14, Mk 16:15, Kl 1:6, 1:23

* 10:18: Onger Akaba 19:4; Matyu 24:14; Mak 16:15; Kolosi 1:6; 1:23

* 10:19: Lo 32:21, Ro 11:11, Ta 3:3

* 10:19: Godɨn Araziba 32:21; Rom 11:11; Taitus 3:3

* 10:20: Ais 65:1, Ro 9:30

* 10:20: Aisaia 65:1; Rom 9:30

* 10:21: Ais 65:2

* 10:21: Aisaia 65:2

* 11:1: 1 Sml 12:22, Sng 94:14, Jer 31:37, 2 Ko 11:22, Fl 3:5

* 11:1: 1 Samuel 12:22; Onger Akaba 94:14; Jeremaia 31:37; 2 Korin 11:22; Filipai 3:5

* 11:2: Sng 94:14, Ro 8:29

* 11:2: Onger Akaba 94:14; Rom 8:29

* 11:3: 1 Kin 19:10, 19:14

* 11:3: 1 Atriviba 19:10; 19:14

* 11:4: 1 Kin 19:18

* 11:4: 1 Atriviba 19:18

* 11:5: Ro 9:27

* 11:5: Rom 9:27

* 11:6: Ro 4:4-5, Ga 3:18

* 11:6: Rom 4:4-5; Galesia 3:18

* 11:7: Ro 9:31, 10:3

* 11:7: Rom 9:31; 10:3

* 11:8: Lo 29:4, Ais 29:10, Jer 5:21, Jo 12:40, Ap 28:26-27

* 11:8: Godɨn Araziba 29:4; Aisaia 29:10; Jeremaia 5:21; Jon 12:40; Aposel 28:26-27

* 11:9: Sng 35:8

* 11:9: Onger Akaba 35:8

* 11:9: Onger Akaba 69:22-23

* 11:11: Ap 13:46, 22:18, 22:21, Ro 10:19

* 11:11: Aposel 13:46; 22:18; 22:21; Rom 10:19

* 11:16: Nam 15:17-21, Ese 44:30

* 11:16: Dɨboboniba 15:17-21; Esekiel 44:30

* 11:17: Jer 11:16, Ap 2:39, Ef 2:11-19

* 11:17: Jeremaia 11:16; Aposel 2:39; Efesus 2:11-19

* 11:18: Jo 4:22, 1 Ko 10:12

* 11:18: Jon 4:22; 1 Korin 10:12

* 11:20: Ais 66:2, Ro 12:16, Fl 2:12

* 11:20: Aisaia 66:2; Rom 12:16; Filipai 2:12

* 11:22: Jo 15:2-4, 1 Ko 15:2, Hi 3:14

* 11:22: Jon 15:2-4; 1 Korin 15:2; Hibru 3:14

* 11:23: 2 Ko 3:16

* 11:23: 2 Korin 3:16

* 11:25: Lu 21:24, Jo 10:16, Ro 12:16, 2 Ko 3:14, MAA 7:9

* 11:25: Luk 21:24; Jon 10:16; Rom 12:16; 2 Korin 3:14; Akar Mogomem 7:9

* 11:26: Sng 14:7, Ais 59:20, Mt 23:39

* 11:26: Onger Akaba 14:7; Aisaia 59:20

* 11:27: Jer 31:33-34, Hi 8:8, 10:16

* 11:27: Jeremaia 31:33-34; Hibru 8:8; 10:16

* 11:30: Ef 2:2, Kl 3:7

* 11:30: Efesus 2:2; Kolosi 3:7

* 11:32: Ro 3:9, Ga 3:22, 1 Ti 2:4

* 11:32: Rom 3:9; Galesia 3:22; 1 Timoti 2:4

* 11:33: Jop 11:7, Sng 36:6, 92:5, Ais 55:8-9

* 11:33: Jop 11:7; Onger Akaba 36:6; 92:5; Aisaia 55:8-9

* 11:34-35: Jop 15:8; 35:7; 36:22; 41:11; Aisaia 40:13; 1 Korin 2:16

* 11:36: 1 Ko 8:6, Ga 1:5, 2 Ti 4:18, Hi 13:21, 2 Pi 3:18

* 11:36: 1 Korin 8:6; Galesia 1:5; 2 Timoti 4:18; Hibru 13:21; 2 Pita 3:18

* 12:1: Sng 50:13-14, Jo 4:24, Ro 6:11-13, 1 Ko 6:13, 6:20, Hi 10:20, 1 Pi 2:5

* 12:1: Onger Akaba 50:13-14; Jon 4:24; Rom 6:11-13; 1 Korin 6:13; 6:20; 1 Pita 2:5

* 12:2: Ef 1:18, 4:23, 5:10, 5:17, Kl 1:21, 1 Pi 1:14, 1 Jo 2:15

* 12:2: Efesus 1:18; 4:23; 5:10; 5:17; Kolosi 1:21; 1 Pita 1:14; 1 Jon 2:15

* 12:3: 1 Ko 3:10, 12:7, 12:11, Ga 2:9, Ef 4:7

* 12:3: 1 Korin 3:10; 12:7; 12:11; Galesia 2:9; Efesus 4:7

* 12:4: Ef 4:16

* 12:4: Efesus 4:16

* 12:4: 1 Korin 12:12

* 12:5: 1 Ko 12:27, Ef 4:25

* 12:5: 1 Korin 12:27; Efesus 4:25

* 12:6: 1 Ko 12:28, 13:2, 1 Pi 4:10-11

* 12:6: 1 Korin 12:28; 13:2; 1 Pita 4:10-11

* 12:6: 1 Korin 12:4-11

* 12:7: Ap 13:1, Ga 6:6, 1 Ti 5:17

* 12:7: Aposel 13:1; Galesia 6:6; 1 Timoti 5:17

* 12:8: Ap 15:32, 20:28, 2 Ko 9:7, 1 Pi 5:2

* 12:8: Aposel 15:32; 20:28; 2 Korin 9:7; 1 Pita 5:2

* 12:9: Sng 34:14, Amo 5:15, 1 Ti 1:5, 1 Pi 1:22

* 12:9: Onger Akaba 34:14; Amos 5:15; 1 Timoti 1:5; 1 Pita 1:22

* 12:10: Fl 2:3, Hi 13:1, 1 Pi 1:22, 2 Pi 1:7

* 12:10: Filipai 2:3; Hibru 13:1; 1 Pita 1:22; 2 Pita 1:7

* 12:11: Ap 18:25, MAA 3:15

* 12:11: Aposel 18:25; Akar Mogomem 3:15

* 12:12: Ap 2:42, Fl 3:1, 1 Te 5:16-17, Hi 3:6, 10:36, Je 1:4

* 12:12: Aposel 2:42; 1 Tesalonika 5:16-17; Hibru 3:6; 10:36; Jems 1:4

* 12:13: 1 Ko 16:1, 2 Ko 9:1, 9:12, Hi 13:2, 13:16, 1 Pi 4:9

* 12:13: 1 Korin 16:1; 2 Korin 9:1; 9:12; Hibru 13:2; 13:16; 1 Pita 4:9

* 12:14: Mt 5:44, Lu 6:28, Ap 7:60, 1 Ko 4:12, 1 Pi 3:9

* 12:14: Matyu 5:44; Luk 6:28; Aposel 7:60; 1 Korin 4:12; 1 Pita 3:9

* 12:15: Sng 35:13

* 12:15: Onger Akaba 35:13

* 12:16: Sng 131:1-2, Snd 3:7, Ais 5:21, Jer 45:5, Ro 11:20, 15:5

* 12:16: Onger Akaba 131:1-2; Aghuzir Akaba 3:7; Aisaia 5:21; Rom 11:20; 15:5

* 12:17: Mt 5:39, Ro 14:16, 2 Ko 8:21, 1 Te 5:15

* 12:17: Matyu 5:39; Rom 14:16; 2 Korin 8:21; 1 Tesalonika 5:15

* 12:18: Mk 9:50, Ro 14:19, Hi 12:14

* 12:18: Mak 9:50; Rom 14:19; Hibru 12:14

* 12:19: Lo 32:35, Snd 24:29, Mt 5:39, Ro 12:17, 13:4, 1 Te 1:6-7, Hi 10:30

* 12:19: Godɨn Araziba 32:35; Aghuzir Akaba 24:29; Matyu 5:39; Rom 12:17; 13:4; Hibru 10:30

* 12:20: Kis 23:4-5, Snd 25:21-22, Mt 5:44

* 12:20: Ua Me Ini 23:4-5; Aghuzir Akaba 25:21-22; Matyu 5:44

* 13:1: Snd 8:15, Dan 2:21, Jo 19:11, Ta 3:1, 1 Pi 2:13

* 13:1: Aghuzir Akaba 8:15; Daniel 2:21; Jon 19:11; Taitus 3:1; 1 Pita 2:13

* 13:3: 1 Pi 2:13-14, 3:13

* 13:3: 1 Pita 2:13-14; 3:13

* 13:4: Ro 12:19, 1 Te 4:6

* 13:4: Rom 12:19; 1 Tesalonika 4:6

* 13:5: Sav 8:2, 1 Pi 2:19

* 13:5: Fofozir Gumazim 8:2; 1 Pita 2:19

* 13:6: Matyu 22:21; Mak 12:17; Luk 20:25

* 13:8: Mt 22:39-40, Ga 5:14, Kl 3:14, Je 2:8

* 13:8: Matyu 22:39-40; Galesia 5:14; Kolosi 3:14; Jems 2:8

* 13:9: Kis 20:13-17, Wkp 19:18, Lo 5:17-21

* 13:9: Ua Me Ini 20:13-17; Ofa Gami 19:18; Godɨn Araziba 5:17-21

* 13:10: Mt 22:40, Ro 13:8, 1 Ko 13:4-7

* 13:10: Matyu 22:40; Rom 13:8; 1 Korin 13:4-7

* 13:11: 1 Ko 15:34, Ef 5:14, 1 Te 5:5-7

* 13:11: 1 Korin 15:34; Efesus 5:14; 1 Tesalonika 5:5-7

* 13:12: Ef 5:11, 6:11-13, Kl 3:8, 1 Te 5:5-6, 1 Jo 2:8

* 13:12: Efesus 5:11; 6:11-13; Kolosi 3:8; 1 Tesalonika 5:5-6; 1 Jon 2:8

* 13:13: Lu 21:34, Ef 5:18, Fl 4:8, 1 Te 4:12, Je 3:14, 1 Pi 2:12, 4:3

* 13:13: Luk 21:34; Efesus 5:18; Filipai 4:8; 1 Tesalonika 4:12; Jems 3:14; 1 Pita 2:12; 4:3

* 13:14: Ga 3:27, 5:16, Kl 3:10, 1 Pi 2:11

* 13:14: Galesia 3:27; 5:16; Kolosi 3:10; 1 Pita 2:11

* 14:1: Ro 15:1, 15:7, 1 Ko 8:9-11, 9:22

* 14:1: Rom 15:1; 15:7; 1 Korin 8:9-11; 9:22

* 14:1: Kolosi 2:16

* 14:2: Stt 1:29, 9:3, Ro 14:14, 1 Ko 10:25, 1 Ti 4:4

* 14:2: Jenesis 1:29; 9:3; Rom 14:14; 1 Korin 10:25; 1 Timoti 4:4

* 14:2: Ia akar 1 Korin 8:1ɨn itimɨn gan.

* 14:3: Kl 2:16

* 14:3: Kolosi 2:16

* 14:4: Mt 7:1, Je 4:11-12

* 14:4: Matyu 7:1; Jems 4:11-12

* 14:5: Ga 4:10

* 14:5: Galesia 4:10

* 14:6: 1 Ko 10:31, Ga 4:10, 1 Ti 4:3

* 14:6: 1 Korin 10:31; Galesia 4:10; 1 Timoti 4:3

* 14:7: 1 Ko 6:19-20, Ga 2:20, 1 Te 5:10, 1 Pi 4:2

* 14:7: 1 Korin 6:19-20; Galesia 2:20; 1 Tesalonika 5:10; 1 Pita 4:2

* 14:8: Lu 20:38, Ga 2:20, 1 Te 5:10

* 14:8: Luk 20:38; Galesia 2:20; 1 Tesalonika 5:10

* 14:9: Ap 10:36, 2 Ko 5:15

* 14:9: Aposel 10:36; 2 Korin 5:15

* 14:10: Mt 25:31-32, Ap 10:42, 17:31, 2 Ko 5:10

* 14:10: Matyu 25:31-32; Aposel 10:42; 17:31; 2 Korin 5:10

* 14:11: Ais 45:23, Fl 2:10-11

* 14:11: Aisaia 45:23; Filipai 2:10-11

* 14:12: Mt 12:36, Ga 6:5, 1 Pi 4:5

* 14:12: Matyu 12:36; Galesia 6:5; 1 Pita 4:5

* 14:13: 1 Ko 8:9, 8:13, 10:32

* 14:13: 1 Korin 8:9; 8:13; 10:32

* 14:14: Ap 10:15, Ro 14:2, 14:20, 1 Ko 8:7-8, 1 Ti 4:4, Ta 1:15

* 14:14: Aposel 10:15; Rom 14:2; 14:20; 1 Korin 8:7-8; 1 Timoti 4:4; Taitus 1:15

* 14:15: 1 Ko 8:11-13

* 14:15: 1 Korin 8:11-13

* 14:16: Ta 2:5

* 14:16: Taitus 2:5

* 14:17: 1 Ko 8:8

* 14:17: 1 Korin 8:8

* 14:18: 2 Ko 8:21

* 14:18: 2 Korin 8:21

* 14:19: Ro 12:18, 15:2, 1 Ko 14:12, 1 Te 5:11

* 14:19: Rom 12:18; 15:2; 1 Korin 14:12; 1 Tesalonika 5:11

* 14:20: Mt 15:11, Ro 14:14-15, 1 Ko 8:9, 8:13, Ta 1:15

* 14:20: Matyu 15:11; Rom 14:14-15; 1 Korin 8:9; 8:13; Taitus 1:15

† 14:22: Grighɨn akam vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 14:23: Ta 1:15

* 14:23: Taitus 1:15

* 15:1: Ro 14:1, Ga 6:1

* 15:1: Rom 14:1; Galesia 6:1

* 15:2: Ro 14:19, 1 Ko 9:19, 9:22, 10:24, 10:33, 13:5, Fl 2:4-5

* 15:2: Rom 14:19; 1 Korin 9:19; 9:22; 10:24; 10:33; 13:5; Filipai 2:4-5

* 15:3: Sng 69:9, Mt 26:39, Jo 5:30, 6:38

* 15:3: Onger Akaba 69:9; Matyu 26:39; Jon 5:30; 6:38

* 15:4: Ro 4:23-24, 1 Ko 9:9-10, 10:11, 2 Ti 3:16-17

* 15:4: Rom 4:23-24; 1 Korin 9:9-10; 10:11; 2 Timoti 3:16-17

* 15:5: Ro 12:16, 1 Ko 1:10, 9:9-10, Fl 3:16

* 15:5: Rom 12:16; 1 Korin 1:10; Filipai 3:16

* 15:6: Ap 4:24, 4:32

* 15:6: Aposel 4:24; 4:32

* 15:7: Ro 5:2, 14:1-3

* 15:7: Rom 5:2; 14:1-3

* 15:8: Mt 15:24-25, Ap 3:25-26, 2 Ko 1:20

* 15:8: Matyu 15:24-25; Aposel 3:25-26; 2 Korin 1:20

* 15:9: 2 Sml 22:50, Sng 18:49, Jo 10:16, Ap 3:25, Ro 9:23, 11:30

* 15:9: 2 Samuel 22:50; Onger Akaba 18:49; Jon 10:16; Aposel 3:25; Rom 9:23; 11:30

* 15:10: Lo 32:43

* 15:10: Godɨn Araziba 32:43

* 15:11: Sng 117:1

* 15:11: Onger Akaba 117:1

* 15:12: Ais 11:1, 11:10, MAA 5:5, 22:16

* 15:12: Aisaia 11:1; 11:10; Akar Mogomem 5:5; 22:16

* 15:13: Ro 12:12, 14:17

* 15:13: Rom 12:12; 14:17

* 15:14: 1 Ko 8:1, 8:7, 8:10, 2 Pi 1:12, 1 Jo 2:21

* 15:14: 1 Korin 8:1; 8:7; 8:10; 2 Pita 1:12; 1 Jon 2:21

* 15:15-16: Rom 1:5; 11:13; 12:3; Galesia 2:7-9; Filipai 2:17

* 15:18-19: Ap 19:18, 2 Ko 3:5, 12:12

* 15:18-19: Aposel 19:11; 2 Korin 3:5; 12:12

* 15:20: 2 Ko 10:15-16

* 15:20: 2 Korin 10:15-16

* 15:21: Ais 53:15

* 15:21: Aisaia 52:15

* 15:22: Ro 1:13

* 15:22: Rom 1:13

* 15:24: 1 Ko 16:6

* 15:24: 1 Korin 16:6

* 15:25: Ap 19:21, 20:22, 24:17

* 15:25: Aposel 19:21; 20:22; 24:17

* 15:25: 1 Korin 16:1-4

* 15:26: Ap 24:17, 2 Ko 8:1, 9:2, 9:12

* 15:26: 2 Korin 8:1; 9:2; 9:12

* 15:27: Ro 9:4, 11:17, 1 Ko 9:11, Ga 6:6

* 15:27: Rom 9:4; 11:17; 1 Korin 9:11; Galesia 6:6

* 15:29: Ro 1:11

* 15:29: Rom 1:11

* 15:30: 2 Ko 1:11, Fl 2:1, Kl 4:3, 4:12, 2 Te 3:1

* 15:30: 2 Korin 1:11; Filipai 2:1; Kolosi 4:3; 4:12; 2 Tesalonika 3:1

* 16:3: Ap 18:2, 18:18, 18:26, 2 Ti 4:19

* 16:3: Aposel 18:2; 18:18; 18:26; 2 Timoti 4:19

* 16:5: 1 Ko 16:15, 16:19, Kl 4:15, 2 Ti 1:15, Fm 2

* 16:5: 1 Korin 16:15; 16:19; Kolosi 4:15; 2 Timoti 1:15; Filemon 1:2

* 16:13: Mk 15:21

* 16:13: Mak 15:21

* 16:16: 1 Ko 16:20, 1 Pi 5:14

* 16:16: 1 Korin 16:20; 1 Pita 5:14

* 16:17: Mt 7:15, Ap 15:1, 15:5, 1 Ko 5:9-11, 2 Ti 3:5, Ta 3:10, 2 Jo 10

* 16:17: Matyu 7:15; Aposel 15:1; 15:5; 1 Korin 5:9-11; 2 Timoti 3:5; Taitus 3:10; 2 Jon 1:10

* 16:18: Fl 3:19, Kl 2:4, 1 Ti 6:5, Ta 1:10, 2 Pi 2:3

* 16:18: Filipai 3:19; Kolosi 2:4; 1 Timoti 6:5; Taitus 1:10; 2 Pita 2:3

* 16:19: Mt 10:16, Ro 1:8, 1 Ko 14:20

* 16:19: Matyu 10:16; Rom 1:8; 1 Korin 14:20

* 16:20: Stt 3:15, Ro 15:33, 1 Ko 16:23, 1 Te 5:28, MAA 22:21

* 16:20: Jenesis 3:15; Rom 15:33; 1 Korin 16:23; 1 Tesalonika 5:28; Akar Mogomem 22:21

* 16:21: Ap 16:1, 19:22, 20:4

* 16:21: Aposel 16:1; 19:22; 20:4

* 16:23-24: Ap 19:29, 1 Ko 1:14, 2 Ti 4:20

* 16:23-24: Aposel 19:29; 1 Korin 1:14; 2 Timoti 4:20

* 16:23-24: Fofozir gumazir maba uaghan ghaze, akar otevir mam uaghan vezɨn kamɨn iti. Akar kam kamakɨn. En Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim zurazurara ia ko ikɨ. Guizbangɨra.

* 16:25-26: Rom 1:5; Efesus 1:9; 3:5; 3:9; 3:20; Kolosi 1:26-27; 1 Tesalonika 3:13

* 16:27: 1 Ti 1:17, 6:16, Ju 25

* 16:27: 1 Timoti 1:17; 6:16; Jut 1:25

1 Korin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Akɨnafarir Faragha Zuim, Pol Korinɨn Nguibamɨn Itir Sios Baghava an Osiri

O

1 Korin

Akar faragha zuim

Polɨn dughiamɨn, Korin, a nguibar ekiar mam, an Akaian Provinisɨn iti. A uaghan Grighɨn nguazimɨn aven iti. Pol uabɨ faragha Iesusɨn akam Korinɨn nguibar ekiam anekunigha, sios gamizɨ a tu. Egha gɨn Pol me ategha, ghua nguibar igharazibar ingarava aruima, osɨmtɨziba Korinɨn sios batifi. Kamaghɨn amizɨ, Pol nɨghnɨzir aghuiba me danɨngɨva men osɨmtɨziba akɨrasa akɨnafarir kam osiri.

Pol garima, Korinɨn itir Kraisɨn adarasi, men arazir maba ikufi. Ezɨ a kamaghɨn nɨghnɨsi, me ti uan nɨghnɨzir gavgavim ategham. A kamaghɨn men apangkufi. Egha poroghamiba arazir aghuibar amuasa a me mɨgei. A uaghan ghaze, me Godɨn Duamɨn amamangatɨghtɨ, a men daroribar faragh mangan koghtɨ, osɨmtɨziba guizbangɨra me bativam. A Godɨn ziam fer arazir aghuim mɨgɨa, uaghan Godɨn Duamɨn bizir aghuibar me mɨkeme. Egha gumazamizir ovengezibav gɨa ghaze, me ua dɨkavam.

Bizir kaba, osɨmtɨziba Korinɨn itir darazigh anɨdi. Me Godɨn ifongiam gɨfoghasa Pol akar bar aghuir kamɨn me gami. A men akuraghtɨ, me a gɨfogham. Akar otevir Kraisɨn adarazi bar ifongezir mam, a sapta 13ɨn iti. Sapta 13 Pol kamaghɨn men akagha ghaze, igharaz darazigh ifongezir arazim, a bizir bar aghuir God uan gumazamizibagh anɨdim.

Kraisɨn adarasi uarira uari adogh uan ziaba fan markɨ

1

(Sapta 1--4)

1 Kɨ Pol, kɨ Krais Iesusɨn aposel. God uabɨ ifongegha, na gamizɨ kɨ aposelɨn oto. Kɨ, Kraisɨn gɨn zuir gumazim Sostenes ko, 2 * *ga akɨnafarir kam ia Korinɨn nguibar ekiamɨn itir sios bagha an osiri. Krais Iesus ia gamizɨma, ia a baghavɨra iti. Egha a ua bagha ia amɨsevezɨ, ia a ko poroghav iti. A ia ko, nguazimɨn itir gumazamizir Krais Iesusɨn ziam feba bar, a ia mɨsefe. Krais Iesus, en Ekiam. A men Ekiam, ko uaghan en Ekiam. 3 * *Kɨ God ko mɨgɨa ghaze, God en Afeziam ko en Ekiam Krais Iesus, aning ian apangkuv, egh navir amɨrizim ia danɨng.

Pol God mɨnabi

4 God, Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn, ian apangkuvigha, deragha ia gami. Kamaghɨn kɨ zurara ia gɨnɨghnɨgha uan God mɨnabi. 5-6 * *Kɨ a mɨnabagha ghaze, Kraisɨn akar e ia mɨkɨnizim, a ian navibar ikia gavgafi. Ia Krais ko poroghav itima, God bizir aghuir avɨrim ia ganɨngizɨ, da ia gizɨfa, kar akam akurir arazir avɨriba, ko fofozir guar avɨriba. 7 * *Kamaghɨn, ia datɨrɨghɨn en Ekiam Krais Iesus azenim giramin dughiam mɨzua, Godɨn Duam anɨngizir bizir aghuitam, ia an otevizir puvatɨ. 8 * *Krais Iesus gavgavim ia danɨngtɨ, ia gavgavigh mangɨ, dughiar abuananamɨn otoghtɨ, bizir kuratam en Ekiam Krais Iesus Uamateghamin Dughiamɨn ian ikian kogham. 9 * *God uan Otarim Krais Iesus, en Ekiam a ko navir vamɨra ikiasa ian dia. Eghtɨ God damuasa mɨkemezɨ biziba, a bar adar amigham.

Sios bar bɨaghire

10 * *Nan adarasi, kɨ en Ekiam Krais Iesusɨn ziamɨn pamtem kamaghɨn ia gakaghori, ia bar navir vamɨra uariv geir mɨgɨrɨgɨaba ikɨ. Egh ia tintinimɨn bɨghiran markɨ. Ia ikɨzir vamɨra, ko nɨghnɨzir vamɨra, ko ifongiar vamɨra ikɨ. 11 Nan adarasi, Kloen adarazi na mɨgɨa ghaze, ia adaribar uarigh ami. 12 * *Kɨ arazir ia uari adozir ian tongɨn itim mɨgei. Marazi kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Polɨn anav.” Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Apolosɨn anav.” Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Pitan anav.” Ezɨ marazi kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Kraisɨn anav.” 13 Ezɨ manmakɨn? Krais ti bɨaghireghama? Kɨ Pol ti ian akurvaghasa ter ighuvimɨn aremez, o? Ia ti nan ziamɨn rurim iniz, o? Bar puvatɨ!

14 * *Ian tongɨn, kɨ Krispus ko Gaiusra rue, ua gumazamiziba puvatɨ. Kamaghɨn kɨ God mɨnabi. 15 Kamaghɨn amizɨ, gumazitam o amizitam kamaghɨn mɨkɨman kogham, “E Polɨn ziamɨn rurim ini.” 16 * *(Guizbangɨra, kɨ igharaz darazi uaghan me rue, kar Stefanasɨn dɨpenimɨn itir adarasi. Egha kɨ fozir puvatɨ, kɨ ti igharaz darazi uaghan me rues o puvatɨ.) 17 * *Krais gumazamiziba ruasa na amadazir pu. Puvatɨ. An akam akunasa na amada. Eghtɨ kɨ apezeperir mɨgɨrɨgɨaba ko nguazir kamɨn itir gumazamizibar fofozimɨn anekunan kogham. Kɨ kamaghɨn damu, Kraisɨn ter ighuvimɨn ovevem damightɨ, a mati pura bizim.

Krais, a Godɨn gavgavim

18 * *Guizbangɨra, gumazamizir ovengamiba ghaze, ter ighuvimɨn mɨgɨrɨgɨam, mati mɨgɨrɨgɨar onganim egha mɨngariba puvatɨ. Ezɨ e gumazamizir God en akurvaziba, e fo, ter ighuvimɨn mɨgɨrɨgɨam, a Godɨn gavgavim. 19 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ gumazir nɨghnɨzir aghuiba me ganɨdibar fofoziba adegham,

egh kɨ men fofozir gumazibar fofoziba bar da agɨvagham.”

20 * *Eghtɨ e manmaghɨn nguazir kamɨn itir gumazamizibar nɨghnɨzir aghuibav kɨmam? E manmaghɨn Judan Arazibagh fozir gumazibav kɨmam? E gumazamizir akaba uariv sozir arazim bar a gɨfoziba, e manmaghɨn me mɨkɨmam? Guizbangɨra, God nguazir kamɨn itir fofozibagh amizɨma, da mati mɨgɨrɨgɨar onganiba mɨngariba puvatɨ.

21 * *Godɨn nɨghnɨzir aghuim ko an fofozimɨn, God kamaghɨn fo, nguazir kamɨn itir gumazamiziba uan fofozimɨn tuavimɨn me Godɨn fofozim inighan kogham. Kamaghɨn, God tuavir igharazir mam men akuraghasa anemɨsefe. Kar, me “mɨgɨrɨgɨar onganim,” arazir akam, e anekuri. Gumazamiziba akar kam baragha nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God men akurvasi. 22 * *Judaba mirakelbar ganasa bar gavgafi, ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨghnɨzir aghuim ko fofozim bagha pamten ingari. 23 * *Ezɨ e Krais ter ighuvimɨn aremezir akam me mɨkɨri. Ezɨ akar kam Judabar nɨghnɨzimɨn, mati bizir me asaghporaghirim. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar nɨghnɨzim ghaze, kar mɨgɨrɨgɨar onganim. 24 * *Ezɨ e gumazamizir God diaziba, Juda ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghara, e fo, Kraisra a Godɨn gavgavim ko Godɨn fofozim. 25 * *Nguazimɨn itir gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, “Godɨn nɨghnɨzir maba bar ongani.” Ezɨ nɨghnɨzir kamra bar gumazamizibar nɨghnɨzibagh afira. Ezɨ me kamaghɨn nɨghnɨsi, Godɨn arazir maba kamaghɨn en akakasi, God gavgaviba puvatɨ. Ezɨ an arazir kabara bar gavgavigha, bar gumazamizibar gavgavim gafira.

26 * *Nan adarasi, ia dughiar God ian diazim gɨnɨghnɨgh. Ian avɨriba faragha, nguazir kamɨn itir gumazamizibar damazimɨn, fofozir gumazamizibar mɨn ikezir puvatɨ. Ezɨ ian avɨriba, gavgaviba puvatɨ. Ian avɨriba, anabar ziar ekiaba itibar otivizir puvatɨ. 27 * *God kamaghsua, a nguazir kamɨn itir fofozir gumazamizibar amutɨ, me bar aghumsɨgham. Kamaghɨn, a gari, gumazamizir gavgaviba puvatɨgha nguazimɨn itir gumazamizibar damazimɨn nɨghnɨziba onganiziba, merara God me amɨsefe. God ghaze, a gavgaviba itir gumazamizibar amutɨ, me aghumsɨgham. Kamaghɨn, gumazamizir gavgaviba puvatɨgha nguazir kamɨn itir gumazamizibar damazimɨn itiba, merara God me amɨsefe. 28 Egha a nguazir kamɨn ziaba puvatɨzir gumazamiziba ini, kar gumazamizir me kamaghɨn mɨgeiba, me bizir kɨnir me aghuaziba. Ezɨ arazir kamɨn, God ziar ekiaba itiba ko gavgaviba itibagh amizɨ, da mati bizir kɨnibar mɨn iti. 29 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazitam o amizitam Godɨn damazimɨn uabɨ uan ziam fan kogham. 30 * *God uabɨ ia gamizɨ, ia Krais Iesus ko poroghav iti. Ezɨ a Krais gamizɨ, a en nɨghnɨzir aghuimɨn mɨngarimɨn iti. Ezɨ Kraisɨn ingangarimɨn, God e gamizɨma, e Godɨn damazimɨn deragha, God baghavɨra iti. Ezɨ Kraisɨn ingangarimɨn, a uam e givezegha, arazir kuramɨn gavgavimɨn e fɨri. 31 * *Ezɨ Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn God kamaghɨn ifonge, “Tina bar akongeghsɨ, an Ekiam amizir arazibagh nɨghnɨgh, a bagh bar akongegh.”

2

Pol Korinɨn itir gumazamizibar nɨghnɨzir gavgavimɨn mɨgei

1 * *Nan adarasi, kɨ ia bagha izezir dughiamɨn, kɨ Godɨn akar mogomemɨn ia mɨgɨa, fofozir gumazamizibar mɨn akar ekiar guar avɨritabar ia mɨkemezir puvatɨ. 2 * *Kɨ faraghavɨra kamaghɨn nɨghnɨki, kɨ ian tongɨn ikiamin dughiamɨn, kɨ bizir igharazitam gɨnɨghnɨghan kogham. Puvatɨgham. Kɨ Krais Iesusra nɨghnɨghɨva, a ter ighuvimɨn aremezir ovevem uaghan a gɨnɨghnɨgham. 3 * *Kɨ ia ko itir dughiamɨn, kɨ guizbangɨra gavgaviba puvatɨ. Kɨ atiatiava, mɨghɨghavɨra agoi. 4 * *Ezɨ akar kɨ mɨkemezim ko Akar Aghuir kɨ kunizim, kɨ nguazir kamɨn itir fofozim o nɨghnɨzibagh etuir akam, ia mɨkemezir pu. Puvatɨ. God uan Duamɨn gavgavim, ian akazɨ, ia fo, kɨ mɨgeir akaba da guizbangɨra. 5 * *Guizbangɨra, kɨ kamaghsua, ian nɨghnɨzir gavgavim nguazir kamɨn itir fofozim gisɨn ikian kogham. Puvatɨ. Ian nɨghnɨzir gavgavim, Godɨn gavgavimra, a gisɨn tugham.

Godɨn Duam nɨghnɨzir aghuim ko fofozim e ganɨdi

6 * *Guizbangɨra, gumazamizir gavgavigha Godɨn Arazibar gɨn zuiba, e fofozir aghuim me ganɨdi. Ezɨ fofozir me inizir kam, a nguazir kamɨn itir fofozim puvatɨ. Egha uaghan a nguazir kamɨn gumazir dapanibar fofozim puvatɨ, kar gumazir ovengasava amiba. 7 * *Fofozir aghuir e ia ganɨdir kam, a Godɨn nɨghnɨzir mogomem. Fomɨra, God tɨghar nguazimɨn ingaramin dughiamɨn, a uan fofozir aghuimɨn a kamaghɨn ifonge, e an Nguibamɨn ikɨ, ziar ekiam ko dabirabir aghuim a ko a iniam. Ezɨ dughiar kamɨn ikegha iza datɨrɨghɨn an fofozir aghuir kam en modo. 8 * *Ezɨ, nguazir kamɨn gumazir dapanitam a gɨfozir pu. Puvatɨ. Me ti foghava, ziar ekiam itir Ekiam isa ter ighuvim gafughan koghai. 9 * *Ezɨ e Godɨn Akɨnafarimɨn itir akamɨn mɨgɨrɨgɨar kam mɨgei, a kamakɨn:

“Bizir gumazitam o amizitam faragha uan damazimɨn ganizir puvatɨziba,

ko akar gumazitam o amizitam faragha oraghizir puvatɨziba,

ko bizir gumazitam o amizitamɨn nɨghnɨzimɨn itir puvatɨziba,

bizir bar aghuir kaba,

God gumazamizir a gifongeziba baghavɨra da akɨri.”

10 * *Bizir kabar mɨgɨrɨgɨam fomɨra modo, ezɨ Godɨn Duamɨn ingangarimɨn God da azenim gatɨzɨ, e dar gari. Godɨn Duam biziba bar deravɨra dar gara, uaghan Godɨn nɨghnɨzir mogomebar gara fo. 11 * *Tav gumazamizir igharazibar nɨghnɨzibagh foghan kogham. Puvatɨ. Gumazimɨn duar an aven itimra fo. Kamaghɨra, gumazitam o amizitam Godɨn nɨghnɨzim gɨfoghan kogham. Godɨn Duam, a uabɨra fo. 12 * *E nguazir kamɨn duam inizir pu. Puvatɨ. E God amadazir Duam ini. Eghtɨ tuavir kamɨn, e bizir aghuir God e ganɨngiziba, e deraghvɨra dagh fogham. 13 * *E bizir aghuir kabav geima, en mɨgɨrɨgɨaba nguazimɨn itir fofozimɨn tuavimɨn otozir pu. Puvatɨ. Godɨn Duam uabɨ en sure gamima, e akar kabagh ami. E Godɨn Duamɨn akaba isa, Godɨn Duam itir gumazamiziba akar kaba bɨgha me geghari. 14 * *Ezɨ gumazamizir Godɨn Duam puvatɨziba, me Godɨn Duamɨn bizir aghuiba inighan kogham. Guizbangɨra, me kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, da bizir onganiba, egha mɨngariba puvatɨ. Bizir aghuir kaba, da Godɨn Duamɨn otifi. Kamaghɨn, gumazamizir Godɨn Duam itiba, merara Godɨn Duamɨn bizir aghuir kaba tuisɨghamin fofozim iti. 15 * *Gumazamizir Godɨn Duam itiba, me biziba bar da tuisɨsi. Eghtɨ gumazitam o amizitam, Godɨn Duam itir gumazamizibar araziba tuisɨghɨva avegham. 16 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“Tina Ekiamɨn nɨghnɨzim gɨfo?

Gumazitam bizibar amuamin fofozim Ekiamɨn sure damuan kogham.”

Ezɨ erara, Kraisɨn nɨghnɨzim en iti.

3

Siosɨn ingangarir gumazamiziba, me Godɨn ingangarir gumazamiziba

1 * *Nan adarasi, kɨ gumazamizir Godɨn Duamɨn gɨn zuibav gei moghɨn ia mɨkɨman kogham. Puvatɨ. Kɨ gumazamizir navir ghurimɨn arazibar gɨn zuibav gei moghɨn, kɨ ia mɨgei. Dughiar kamɨn ia borir iririvibar mɨn ikia, Kraisɨn arazibar gɨn zui. 2 * *Kɨ faragha, mati otem ia ganɨga, dagher gavgavitam ia danɨngan ibura. Faraghavɨra, kɨ fo, ia tɨghar dagher gavgavitam iniam. Egha datɨrɨghɨn ikia, kamaghɨra iti. 3 * *Kɨ fo, ia navir ghurimɨn arazibar gɨn ghuavɨra iti. Ia uan adarazi navim men ikuvir arazim, ko uarir adoghodozir arazim, da ian ikiavɨra iti. Arazir ia amir kaba, kar navir ghurimɨn araziba. Ia dagh amuava, nguazir kamɨn itir gumazamizibar mɨn ami. 4 * *Gumazir mam kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Polɨn anav.” Ezɨ mav kamaghɨn mɨgei, “Kɨ Apolosɨn anav.” Ezɨ arazir kamɨn ia mati nguazir kamɨn gumazamiziba.

5 Ia deravɨra nɨghnɨgh. Apolos, a tina? Kɨ Pol, kɨ tina? Ga ingangarir gumazir kɨnimning. Ekiam ingangariba isa, vaghvagha ga ganɨngi. Ezɨ ingangarir ga amir kabar, ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. 6 * *Kɨ mati, dagher ovɨzim opari. Ezɨ Apolos dɨpam a ganɨdi. Ezɨ God a gamima, an aghui. 7 * *Gumazamizir dagher ovɨziba opariba, me ziaba puvatɨ. Gumazamizir dɨpam a ganɨdiba, me uaghan ziaba puvatɨ. God daghebagh amima, da aghui, kamaghɨn a uabɨra ziam iti. 8 * *Gumazamizir dagher ovɨziba opariba, ko gumazamizir dɨpaba anɨdiba, me uaghara Godɨn ingangarir gumazamiziba. Egh me vaghvagh uan ingangarir amizibar ivezim iniam. 9 * *E bar moghɨra, e uari inigha Godɨn ingangarim gami, ezɨ ia mati an azenim.

Siosɨn ingangarir gumazamiziba, mati dɨpenibar ingarir gumazamiziba

Egha ia uaghan mati Godɨn Dɨpenim. 10 * *God uan apangkuvimɨn, fofozim na ganɨngizɨ, kɨ mati dɨpenibar ingarir gumazir fofozir bar ekiam itim. Egha kɨ dagɨaba arɨzima, gumazamizir igharaziba dagh isɨn dɨpenimɨn ingari. Eghtɨ dɨpenimɨn ingarir gumazamiziba vaghvagh deravɨra ganɨva dɨpenimɨn ingar. 11 * *Ia fo, God Krais Iesus isa, dɨpenimɨn ingarir dagɨar faragha atɨzimɨn mɨn anetɨgha gɨfa. Eghtɨ gumazitam o amizitam, dɨpenimɨn ingarir dagɨar faragha itir igharazitam, uam anerɨghan kogham. 12 Gumazamiziba dagɨar kam gisɨn dɨpenimɨn ingarsɨ, tarazi ti golɨn dagɨabar an ingaram, tarazi ti silvan dagɨabar an ingaram, eghtɨ tarazi ti dagɨar ivezim bar pɨn kozibar an ingaram, eghtɨ tarazi temebar an ingaram, eghtɨ tarazi dadabar an ingaram, eghtɨ tarazi maziar mɨsiabar an ingaram. 13 * *Eghtɨ gɨn, Godɨn Kotiamɨn Dughiamɨn, gumazamiziba bar, men ingangariba azenim giram. Eghtɨ dughiar kam avir ekiamɨn mɨn otoghtɨ, avir kam men ingangaribar isi vaghvagh da tuisɨgham, men ingangariba deraz, o puvatɨ. 14 Eghtɨ gumazamizir manam dagɨar kam gisɨn dɨpenimɨn ingarightɨ, an dɨpenim isighan koghtɨ, a ingangarir kamɨn ivezir aghuim iniam. 15 Eghtɨ ingangarir gumazamizibar dɨpeniba bar isightɨ, me uan ingangaribar ivezim inighan kogham. Ingangarir gumazamiziba uari avimɨn mɨseveaghɨrɨgh egh me ovengan kogham.

Ia Godɨn Dɨpenimra

16 * *Ia kamaghɨn fos ti? Ia Godɨn Dɨpenimra, ezɨ Godɨn Duam ian aven iti. 17 Godɨn Dɨpenim, a ua baghavɨram a ginabas. Ezɨ dɨpenir kam, kar iarara. Kamaghɨn amizɨ, gumazim o amizim Godɨn Dɨpenim gasɨghasightɨma, God a gasɨghasɨgham.

E gumazamizibar ziaba fan kogham

18 * *Ian tav uabɨra uabɨ gifaran markɨ. Kɨ ghaze, ian tongɨn gumazitam o amizitam nguazir kamɨn bizibagh fogh kamagh nɨghnɨgham, “Kɨ fofozir bar aghuim iti,” egh a faragh gumazir onganimɨn mɨn otogh, gɨn bar fofozir gumazimɨn otogham. Kamaghɨn deragham. 19 * *Guizbangɨra, nguazir kamɨn fofozir aghuim, a Godɨn damazimɨn mati arazir onganim. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Gumazamizir maba paza gumazamizir igharazibar amuasa, arazir avɨribagh nɨghnɨsi. Ezɨ God gumazamizir kabar arazibagh amima, da meraram asɨghasɨsi.” 20 * *Godɨn Akɨnafarim uaghan kamaghɨn mɨkeme, “Ekiam a fofozir gumazamizibar nɨghnɨzibagh fo. A fo, me damuasa nɨghnɨzir biziba, da otivan kogham.” 21 * *Kamaghɨn amizɨ, ia gumazamizibar ziaba fer arazim atakigh. Biziba bar, ian biziba. 22 Pol, ko Apolos, ko Pita, ko nguazir kam, ko ikɨrɨmɨrim, ko ovevem, ko bizir datɨrɨghɨn itiba, ko gɨn otivamin biziba, da bar iana. 23 * *Ezɨ ia Kraisɨn adarasi, ezɨ Krais, Godɨn anav.*

4

Ekiam uabɨ uan ingangarir gumazamiziba tuisɨsi

1 * *Ia kamaghɨn e gɨnɨghnɨgh, e Kraisɨn ingangarir gumazamiziba. Egha Godɨn akar mogomeba deraghvɨra dar ganamim ingangarim gami. 2 * *Eghtɨ gumazamiziba tavɨn ingangarir gumazibar ikɨ, egh me uan gumazir ekiamɨn akaba deraghvɨra dar gɨn mangɨ. 3 Kamaghɨn amizɨ, ia nan araziba tuisɨgham, o gumazamizir igharazitaba nan araziba kotɨn da tuisɨghsɨ damuam, kar pura bizim. Kɨ uaghan uabɨ uan araziba tuisɨzir puvatɨ. 4 * *Guizbangɨra, kɨ uan arazir kuratam gɨfozir puvatɨ. Kɨ kamaghɨn mɨkɨman kogham, “Kɨ gumazir arazir kuraba puvatɨzim.” Puvatɨ, na tuisɨghamin ingangarim, kar Ekiamɨn bizimra. 5 * *Kotiamɨn Dughiam tɨghar otivam. Kamaghɨn, ia gumazamizir igharazibar araziba tuisɨghan markɨ. Ia Ekiam izamin dughiam mɨzuam. A bizir mɨtarmemɨn mueghav itiba inigh angazangarimɨn dar atɨgham. Egh a gumazamiziba bar men navir averiabar itir nɨghnɨziba, azenim darɨgham. Eghtɨ dughiar kamɨn, God bar vaghvagh e mɨkɨm suam, en ingangarim deraz, o ikufi.

Korinba uari uan ziaba fe

6 * *Nan adarasi, kɨ ian nɨghnɨzibar akurvaghasa, Apolos ko ga uaning geghari. Ia ga gɨnɨghnɨgh, egh Godɨn Akɨnafarim mɨkemezɨ moghɨn deravɨra an gɨn mangɨ. Egh ia arazir osirizir kamɨn mɨrara mangɨ. Ia akaba batogh uari fɨva, gumazamizir mabar ziaba fɨva igharazibar ziaba abɨnan markɨ. 7 * *Namakam, tina gumazir ekiamɨn nɨ atɨ? Nɨ ti bizir aghuir nɨ ititam, God dama a inizir puvatɨ, o? Guizbangɨra, bizir nɨ itiba, God nɨ ganɨngizɨ, nɨ manmaghsua uabɨ uan ziam fa, mati nɨ bizir kabagh amizɨ, da otifi?

8 * *Guizbangɨra, ia ti biziba bar izɨvaghama? Ia ti biziba bar izɨvagha deraghavɨram apia? Ia ti e gafiragha atrivibar otivighama? A dera, kɨ mamagh sua, ia guizɨn atrivibar ikɨtɨma, e ia ko uaghan atrivibar ikiam. 9 * *Kɨ ghaze, puvatɨ. Nan nɨghnɨzimɨn, God ti e aposelba isa, danganir bar gɨn itimɨn e atɨ. E mati gumaziba me kotɨn aven ghaze, e aremegham. Me nguazir kamɨn itir enselba ko gumazamiziba bar, men damazimɨn e mɨsueghtɨ, e arɨghregham. 10 * *E Kraisɨn ziam fer arazim bangɨn, e gumazamizir onganibar mɨn iti. Ezɨ ia Krais ko poroghav ikiava, ia fofozir gumazamizibar mɨn iti. E gavgaviba puvatɨ, ezɨ ia bar gavgafi. E ziaba pu, ezɨ ia ziar ekiaba iti. 11 * *Bar fomɨra iza datɨrɨkɨn, e mɨtiriaba sara itima, kuariba puv en pɨrima, e korotiar bɨbɨziba azui. Ezɨ me tintinibar e mɨsozi, e deravɨra danganitam gaperazir puvatɨ. 12 * *E uari uan dafaribar ingangarir bar osɨmtɨzibagh ami. Me paza e mɨgeima, e deragh me damuasa Godɨn azangsɨsi. Me arazir kurabar e gamima, e pura nɨmɨra ikia osɨmtɨziba ateri. 13 * *Me akar bar kurabar e mɨgeima, e akar aghuaribar men akaba ikarvasi. E mati bizir kurar gumazamiziba makuniziba. Gumazamizibar damazibar e mati bizir kurar bar mɨzɨrɨziba. E kamaghɨra ikia iza datɨrɨkɨn.

Polɨn ifongiam, Korinba an arazibar gɨn mangam

14 Akar kam, ia damutɨ ia aghumsɨghasa kɨ an osirizir puvatɨ. Kɨ kamaghsua, ia mati nan boribara. Kɨ ian nɨghnɨzibar amutɨ ia deragh foghasa, egha akar kam osiri. 15 * *Gumazamizir bar avɨrim ia ko ikiam maraghe, Kraisɨn arazibar ian akurvagh, ia geghuf, a pura bizim. Ia afeziar vamɨra iti. Kɨ Akar Aghuim inigha ia bagha iza ia ganɨngizɨ, ia Krais Iesus ko poroghav iti. Kamaghɨn, kɨ ian afeziamɨn oto. 16 * *Kamaghɨn kɨ ia gakaghori, ia nan arazibar gan, dar gɨn mangɨ. 17 * *Bizir kam bagha, kɨ Timoti ia bagha anemada. A nan otarimɨn mɨn iti, ezɨ kɨ bar a gifonge. An Ekiamɨn ingangarim deragha an gari. Kɨ kamaghɨn ifonge, a nan arazir kɨ Kraisɨn poroghav ikia amibar gun ia mɨkɨmam. Arazir kabara, kɨ zurara nguibaba bar dar ghua, siosba bar dar men sure gami. Eghtɨ, Timoti arazir kabar ia mɨkɨm, ian nɨghnɨzibar amutɨ, da dɨkavam.

18 Ian marazi ghaze, kɨ izɨ ian ganan kogham, egha me akaba batogha uan ziaba fe. 19 * *Puvatɨ. Ekiam ifueghtɨma, kɨ ia bagh zuamɨra izam. Egh kɨ izeghamin dughiamɨn, kɨ gumazamizir uan ziaba feba, kɨ men akaba baraghsɨ izan kogham. Puvatɨ. Kɨ izɨ foghasa, me gavgavir manam iti. 20 * *Guizbangɨra, God Bizibagh Ativamin Arazim, kar pura mɨgɨrɨgɨar kɨnimɨn bizim puvatɨ. Kar gavgavir ekiam itir bizim. 21 Ezɨ kɨ manmaghɨn damuasa ia ifonge? Kɨ ia mɨsoghamin aghorim inigh ia bagh izasa, ia ifonge? O kɨ uan navim ia danɨngɨva, ian asughasugham?

Kraisɨn adarazi arazir kurar men tongɨn otiviba akɨr

5

(Sapta 5--6)

Gumazamiziba tintinibar uari isava akuir arazim, Korinɨn siosɨn aven iti

1 * *Kɨ kamaghɨn eghaghaniba baraki, gumazamiziba tintinibar uari isava akuir arazim ian tongɨn oto. Kar arazir bar kuram. Arazir kam, Krais gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba amir arazir kuraba, bar dagh afira. Arazir kamnang kamakɨn, gumazir mam uan afeziamɨn amuim koma akui. 2 Egha ia manmaghɨn amigha ghaze, ia bar pɨn ikia, marazi gafira? Ia ti arazir uan ziaba fer kam ateghɨva azi. Egh gumazir arazir kurar kam gamizim, ia a batueghtɨma, a ua ia ko ikian markɨ. 3 * *Guizbangɨra, kɨ uan inivafɨzimɨn ian saghon iti, egha uan duamɨn kɨ ia ko iti. Egha mati, kɨ guizbangɨra uabɨ ia ko ikia, gumazir arazir kurar kam gamizimɨn arazim tuisɨgha gɨfa. 4 * *Egha kɨ kamaghɨn mɨgei, ia en Ekiam Iesusɨn ziamɨn, ia uari akuvaghtɨ, en Ekiam Iesusɨn gavgavim, ko nan duam uaghan, ia ko ikɨtɨ, 5 * *ia gumazir kam isɨ, Satanɨn dafarim datɨghtɨ, an inivafɨzim ikuvigham. Ia kamaghɨn damightɨ, Ekiam Izamin Dughiamɨn, God gumazir kamɨn duamɨn akuragham.

Korinba gumazir arazir kuram gamim batokegh

6 * *Ia uari uan ziaba fe, kar arazir aghuim puvatɨ. Ia ti kamaghɨn fozir pu, yisɨn muziarim, a bret damuamin plaua bar a gamima, a bui? 7 * *Kamaghɨn, ia yisɨn ghurimɨn mɨn arazir kuraba bar da batoghɨva, zuegh, mati bretɨn igiar yisba puvatɨzimɨn mɨn ikɨ. Kɨ kamaghɨn fo, ia yis puvatɨzir bretɨn mɨn iti. Ia fo, God Israelia Gitazir Dughiam Gɨnɨghnɨzir Isar Ekiam, an ababanim gamigha gɨfa. Me, mati Isar Ekiam bagha sipsip isa ofa gami moghɨn, me Krais isa sipsipɨn mɨn a mɨsoghezɨ, an areme. 8 * *Kamaghɨn amizɨ, en araziba, gumazamizir Isar Ekiar kam damuasava amir arazibar mɨn mangɨ. Egh uan arazir kuraba batuegh, mati me Isar Ekiam damuasa uan dɨpenibar yisɨn ghuriba isa, da makuri. Egh arazir zuruzim ko guizɨn akamɨn gɨn mangɨtɨ, arazir kam mati bretɨn igiar yis puvatɨzim.*

9 * *Akɨnafarir igharazir kɨ ia bagha faragha osirizimɨn, kɨ kamaghɨn ia mɨkeme, “Ia gumazamizir tintiniba uari bakɨava akuiba, me ko ikian markɨ.” 10 * *Ia bar nguazir kamɨn gumazamizir arazir kurar kabagh amiba ataghɨraghasa, kɨ mɨgeir puvatɨ. Gumazamizir tintinibar uari bakɨava akuiba, ko gumazamizir igharazibar biziba bagha naviba dɨkaviba, ko gumazamizir igharazibar biziba okeiba, ko gumazamizir marvir guabar ziaba feba, ia gumazamizir kabanang bar me ataghɨraghsɨ, ia bar nguazir kamɨn ikian kogham. 11 * *Kɨ osirizir akar kam, an mɨngarim kamakɨn: Gumazir Kraisɨn adarazir aven iti tam arazir kurabagh amua, gumazamizir uari bakɨava akuir arazim gami, o gumazir igharazibar biziba bagha navim dɨkafi, o marvir guabar ziaba fe, o akar kuraba uari gasir arazim gami, o dɨpar onganiba api, o gumazir igharazibar biziba okei, ia gumazir kam ko ikian markɨ. Egh ia uaghan gumazir kamaghɨn amim ko daghebar aman kogham.

12 * *Ezɨ manmakɨn? Kɨ ti Kraisɨn adarazir azenan itir gumazamiziba tuisɨzir ingangarim iti? Bar puvatɨ. Kraisɨn adarazir aven itir gumazamiziba tuisɨzir ingangarim, a ian ingangarimra. 13 * *Azenan itir gumazamiziba, God uabɨ men araziba tuisɨgham. Ezɨ Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, “Ia gumazir kurar ian tongɨn itim batokegh.”

6

Kraisɨn adarazi uarira uari kot darɨghan markɨ

1 Ian tongɨn tav osɨmtɨzitam Kraisɨn adarazir mavɨn ikia, tizim bagha Godɨn gumazamiziba ategha ghua Godɨn gɨn zuir puvatɨzibar damazimɨn a isa kot garɨsi? Ia arazir kam gamua aghumsɨzir puvatɨ, o? 2 * *Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? E Godɨn gumazamiziba, e nguazimɨn itir biziba bar, da tuisɨgham. Egh ia guizbangɨra gɨn nguazir kamɨn biziba tuisɨghamin fofozim ikiam, egha datɨrɨghɨn manmaghsua osɨmtɨzir muziarir kaba uarir tongɨn ia da tuisɨghamin fofoziba puvatɨ? 3 * *Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? E enselbar araziba tuisɨgham. E kamaghɨn damuva, e guizbangɨra nguazir kamɨn osɨmtɨziba tuisɨghamin fofozim ikiam. 4 Kamaghɨn, osɨmtɨzitam ian tongɨn otoghtɨma, tizim bagh ia osɨmtɨzir kam tuisɨghamin ingangarim isava, siosɨn azenan itir darazigh anɨdi? 5 Ia aghumsɨghasa, kɨ kamaghɨn mɨgei. Kɨ ghaze, ian tongɨn, gumazir fofozim ititam ti mar ikia, egha Kraisɨn adarazir tongɨn osɨmtɨziba tuisɨghamin fofozim ikiama. 6 Ezɨ manmaghsua, Kraisɨn adarazi uari isava, gumazir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzibar damazimɨn ghua uari isa kot garɨsi.

7 * *Ia Kraisɨn adarasi, ia osɨmtɨziba uarir ikia, uari isa kotɨn zui, ezɨ ian arazir kam kamaghɨn e gamizɨ e fo, Kraisɨn arazir ia gɨn zuim, ia anetakis. Manmaghsua ia me ateghtɨ, me paza ia damuan ia aghua? Manmaghsua ia me ateghtɨ, me pura ian biziba inian ia aghua? 8 Ia arazir aghuir kabar gɨn mangan aghuagha, uari paza me gamua men biziba pura da isi. Egha arazir kamra, ia uaghan uan adarazigh ami.

9 * *Gumazamizir arazir kurabagh amiba, God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangan kogham. Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? Ia uari uan navibagh ifaran markɨ. Gumazamizir tintinibar uari isava akuiba, ko gumazamizir marvir guabar ziaba feba, ko poroghamiba uari bakeir arazim gamiba, ko gumazir uarira uari isa akua arazir aghumsɨzibagh amiba, 10 ko okɨmakɨar gumazamiziba, ko gumazamizir igharaz darazir biziba bagha navim dɨkaviba, ko dɨpar onganiba apiba, ko akar kuraba uari gasir arazim gamiba, ko gumazir pura igharazibar biziba uari bagha da isiba, gumazamizir kamaghɨn amiba bar, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikian kogham. 11 * *Fomɨra ian marazi kamaghɨn ike. Ezɨ God ia ruegha, ia gamizɨ, ia an gumazamizibar otifi. Ia, Ekiam Krais Iesusɨn ziam ko en Godɨn Duamɨn gavgavimɨn, God ia gamizɨ, ia an damazimɨn derazir gumazamizibar otifi.

En inivafɨziba, da Godɨn Duamɨn Dɨpenimɨn mɨn iti

12 * *Gumazamizir maba kamaghɨn mɨgei, “Bizitam nan suirazir puvatɨ, kamaghɨn kɨ biziba bar dar amuam.” A guizbangɨra, egh nɨ uaghan nɨghnɨgh, bizir maba nɨn dabirabimɨn akurvazir puvatɨ. Guizbangɨra, kɨ fɨrighɨrɨgh biziba bar dar amuam. Eghtɨ bizitam na damightɨ, kɨ an ingangarir gumazimɨn mɨn ikian kogham. 13 * *Gumazamizir maba ghaze, “Dagheba, da navim bagha itir biziba, ezɨ navim, a dagheba isir bizim.” Akar kam guizbangɨra, ezɨ God bizir kamning vɨraram aning agɨvagham. Eghtɨ en inivafɨziba, gumazamiziba uari bakɨa akuir arazim bagh ikian kogham. Puvatɨ. En inivafɨziba, Ekiam bagh ikɨva, an ingangarim damuam. Ekiam en inivafɨzibar gara dar akurvasi. 14 * *God uan gavgavimɨn Ekiam gamizɨ, a ua dɨkafi, egh a uaghan en inivafɨzibar amightɨ e ua dɨkavam.

15 * *Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? Ian inivafɨziba, da Kraisɨn inivafɨzir akuaba. Kamaghɨn, kɨ ti Kraisɨn inivafɨzir akua tam inighɨva, amizir arazir kurabagh amimɨn inivafɨzimɨn poroghtɨ, kar arazir aghuim? Bar puvatɨ! Kɨ kamaghɨn damighan kogham! 16 * *Gumazim arazir kurabagh amir amizim ko porogha, a ko aning inivafɨzir vamɨram oto. Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, “Aning, inivafɨzir vamɨram otogham.” 17 * *Eghtɨ gumazitam o amizitam Ekiam ko porogh, egh a ko Duar vamɨram otogham.

18 * *Ia zurara arazir gumazamizir uari bakɨava akuimɨn arɨ mangɨ, an saghon ikɨ. Arazir kurar igharaziba, gumazamiziba dagh amima, da inivafɨzimɨn azenan otifi. Ezɨ gumazim o amizim, gumazamiziba tintinibar uari ko akuir arazim damigh, a uabɨ uan inivafɨzim gasɨghasigham. 19 * *Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? Ian inivafɨziba, da Godɨn Duamɨn Dɨpenimɨn mɨn iti. God uan Duam isa ia ganɨngizɨma, a ian aven iti. Ia uarira uari bagha itir puvatɨ, ia God bagha iti. 20 * *God ivezir bar ekiamɨn ia givese. Kamaghɨn, ia uan inivafɨziba isɨ, God danɨng an ziam fɨ.

Pol poroghamir arazimɨn akam mɨgei

7

(Sapta 7)

Pol poroghamibar arazimɨn azangsɨziba ikarvasi

1 * *Kɨ datɨrɨghɨn mɨgɨrɨgɨar ia akɨnafarimɨn osiriziba ikarvaghasa. Gumazim o amizim poroghamim gamizir puvatɨ, a dera. 2 Gumazamizir uari bakɨa akuir arazim, bar ekevima, kamaghɨn gumaziba bar, vaghvagh amuimɨn ikɨtɨ, amiziba bar, vaghvagh pamɨn ikɨ. 3 * *Pamɨn inivafɨzim, kar an amuimɨn bizim, ezɨ gumazim an anogoroghan kogham. Kamaghɨra, amuimɨn inivafɨzim, kar an pamɨn bizim, amuim an anogoroghan kogham. 4 Amizim uabɨ, uan inivafɨzim gativan kogham. Puvatɨ, pam a gatifa. Kamaghɨra, gumazim uabɨ, uan inivafɨzim gativan kogham. Puvatɨ, amuim a gatifa. 5 * *Gua poroghamimning, gua akɨrim ragh uaning gasɨ uaningɨn aghuaghuagh, uan inivafɨzimning uaningɨn anogoroghan markɨ. Gua God ko mɨkɨmsɨ, vɨrara ifongegh uaning mɨkɨm suam, ga dughiar otevimɨn uan inivafɨzimning anogoregham, eghtɨ arazir kam dera. Egh arazir kamɨn gɨrara, gua ua uaningɨn porogh. Gua kamaghɨn damuan koghtɨ, Satan gua gifarɨsɨ, gua gakaghontɨ, gua uan inivafɨzimɨn agorogem dɨkabɨnɨva avegh, irɨgham.

6 Akar kɨ ia mɨkemezir kam, kɨ pura ian amamangarɨsi. Kɨ akar gavgavim ia ganɨdir puvatɨ. 7 * *Kɨ kamaghsua, gumazamiziba bar nan mɨn pura odiaribar ikɨ. God vaghvagha gavgavim isa, gumazamiziba vaghvagha me ganɨngi. Gumazir mam, gavgavir mam iti, ezɨ gumazir igharazir mam, gavgavir igharazir mam iti.

8 Gumaziba ko amizir odiarbar itiba, ko amizir men paba ariaghireziba, kɨ kamaghɨn mɨgei, me nan mɨn odiarimɨn ikɨtɨ, deragham. 9 * *Nɨ uan inivafɨzimɨn agorogem dɨkabɨnamin gavgavim puvatɨghɨva, nɨ amuimɨn ikɨ, o pamɨn ikɨ. Nɨ odiarimɨn ikɨtɨma, inivafɨzir agorogem bar nɨn ekeveghtɨ, nɨ gumazamiziba pura tintinibar uari ko akuir arazim bagh bar ikuvigham.

10 * **Poroghamiba, kɨ akar gavgavir kam ia ganɨdi, kar nan akam puvatɨ, kar Ekiamɨn akam. A kamakɨn: Amizim uan pam ataghɨraghan kogham. 11 Amizim uan pam ategh, a pura ikɨ. Puvatɨghtɨma, a uamategh uan pam bagh mangɨva a ko navir vamɨra ikɨ. Eghtɨ gumazim uaghan uan amuim batoghan markɨ.

12 Ezɨ, gumazir igharazir maba, kɨ kamaghɨn me mɨkɨmasa, akar kam Ekiamɨn akam puvatɨ. Kɨ uabɨ kamaghɨn me mɨgɨa ghaze, Kraisɨn adarazir tavɨn amuim, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikian kogh, egh amizir kam a ko ikɨsɨ bar ifongeghtɨ, gumazir kam a batoghan kogham. 13 Eghtɨ Kraisɨn adarazir amizitamɨn pam, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikian kogh, egh gumazir kam a ko ikɨsɨ bar ifongeghtɨ, amizir kam anetaghɨraghan markɨ. 14 Gumazir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzim, amizir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim ko poroghtɨ, arazir kamɨn God a damutɨ, a God baghavɨra itir gumazimɨn otogham. Ezɨ amizir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzim, gumazir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim ko poroghtɨ, arazir kamɨn God a damutɨ, a God baghavɨra itir amizimɨn otogham. Me kamaghɨn amizir puvatɨzɨ, men boriba ti Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨghai. Ezɨ datɨrɨghɨn men boriba God baghavɨra itir boriba.

15 * *Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzitav, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir tav ataghɨraghsɨ, a dera. A mar anetakigh. Arazir kam otoghtɨ, pam o amuir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim, datɨrɨghɨn poroghamir arazir kam uam aning ikɨrarighan kogham. Aning fɨriaghɨrɨ. Ia fo, God navir amɨrizimɨn ikiasa en dia. 16 * *Nɨ amuim, nɨ manmaghɨn fogh, uan pamɨn akuraghtɨma, a nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikiam? Nɨ kamaghɨn fozir puvatɨ. Ezɨ nɨ pam, nɨ manmaghɨn fogh, uan amuimɨn akuraghtɨma, a nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikiam, o puvatɨgham? Nɨ uaghan fozir puvatɨ.

E ikɨrɨmɨrir God e bagha inabazimɨn moghɨn ikiam

17  *God vaghvagha e bagha inabazir ikɨrɨmɨrim isa, e ganɨngi. Kamaghɨn, e deravɨra ikɨrɨmɨrir kamɨn aven daruam. Eghɨva e ikɨrɨmɨrir God faragha en diazim, e an ikɨva kamaghɨra daruam. Kɨ zurara arazir kam siosba bar men sure gami. 18 Gumazir mam, me an mɨkarzir mogomemɨn inim atughtɨ, gɨn God an diaghtɨ, a uan duar kurim mongan markɨ. Eghtɨ gumazitam, me an mɨkarzir mogomemɨn inim atughan koghtɨ, gɨn God an diaghtɨ, a uan mɨkarzir mogomemɨn inim aghoran markɨ. 19 * *Mɨkarzir mogomemɨn inim atuz, o mɨkarzir mogomemɨn inim atuzir puvatɨ, aning pura bizim. Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuir arazim, a bizir ekiam. 20 E bar moghɨra, dughiar God en diazimɨn, manmaghɨn itir ikɨrɨmɨrim e faragha an ike, e ikɨrɨmɨrir kamra ikiam. 21 Nɨ ti fomɨra ingangarir gumazir kɨnim o ingangarir amizir kɨnimɨn itima, God nɨn dia? Nɨ bizir kamɨn osɨman markɨ. Eghtɨ tuavir nɨ fɨrighɨrɨghamin tam ikɨtɨma, nɨ tuavir kamɨn gɨn mangɨ. 22 * *Gumazim ingangarir gumazir kɨnimɨn itima, God an dia, ezɨ a datɨrɨghɨn Ekiamɨn gumazimra. An Ekiamɨn damazimɨn fɨriaghɨrɨgha, ua ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn itir puvatɨ. Kamaghɨra, gumazim fɨriaghɨrɨgha itima, God an diazɨ, a datɨrɨghɨn Kraisɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn iti. 23 * *God bar ivezir ekiamɨn ia givese, kamaghɨn, ia gumazamizibar ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ikian markɨ. 24 Nan adarasi, manmaghɨn itir ikɨrɨmɨrim e an itima, God en dia, eghtɨ ikɨrɨmɨrir kamra e an aven daru God ko porogham.

Pol akam isa odiarir gumazamizibagh anɨdi

25 * *Ekiam gumazamizir odiaribar mɨkɨmamin akatam na ganɨngizir puvatɨ. Ezɨ kɨ uan nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨ mɨkɨmasa. Ia fo, Godɨn apangkuvimra na gamizɨ, kɨ guizɨn akam akurir gumazimɨn oto. 26 Kɨ dughiar kamɨn osɨmtɨzir ekiabar gara ghaze, ia kamaghɨra iti moghɨra ikɨtɨ, deragham. 27 Nɨ amuimɨn iti, nɨ anetaghɨraghsɨ tuaviba burian markɨ. Nɨ odiarimɨn iti, nɨ poroghamim damusɨ nɨghnɨghan markɨ. 28 * *Nɨ amimɨn ikɨ, kar arazir kuram puvatɨ. Ezɨ amizir igiam pamɨn ikɨ, kar arazir kuram puvatɨ. Guizbangɨra gumazamizir poroghamibagh amiziba, nguazimɨn itir osɨmtɨziba me bativam. Osɨmtɨzir kaba, ia bativan kɨ aghua.

29 * *Nan adarasi, kɨ kamaghɨn ia mɨgei, dughiam bar otefe. Ezɨ dughiar kamɨn tugh mangɨva, poroghamibagh amizir gumaziba, me gumazir amibar itir puvatɨzɨ moghɨn ikɨ. 30 Ezɨ gumazamizir aziba, me azi puvatɨzɨ moghɨn ikɨ. Eghtɨ gumazamizir bar akongeziba, me akongan markɨ. Eghtɨ gumazamizir bizibagh iveziba, me biziba puvatɨzɨ moghɨn ikɨ. 31 * *Ezɨ nguazimɨn biziba bagha ingarir gumazamiziba, me bizir kaba bagh pamtem nɨghnɨghan markɨ. E fo, dughiar ruarim puvatɨ, eghtɨ nguazir kam ko an itir biziba bar gɨvagham.

32 Kɨ kamaghɨn aghua, nguazir kamɨn navir osɨmtɨziba tintinibar ian nɨghnɨzibagh ekuam. Odiarir gumazim, a mɨghɨgha Ekiamɨn bizibagh nɨghnɨgha, Ekiam ifongezir arazibar amuasa. 33 Ezɨ poroghamim gamizir gumazim, a mɨghɨgha nguazir kamɨn bizibagh nɨghnɨsi. A uan amuim ifongezir arazibar amuasa. 34 * *Ezɨ kamaghɨn nɨghnɨzir pumuning a getui. Amizir igiaba ko odiarir amiziba, me mɨghɨgha Ekiamɨn bizibagh nɨghnɨsi. Me uan duaba ko inivafɨziba bar da isɨ God danɨng, egh God baghvɨra ikiasa. Ezɨ poroghamim gamizir amizim, a mɨghɨgha nguazir kamɨn bizibagh nɨghnɨsi. A uan pam ifongezir arazibar amuasa.

35 Kɨ ian akuraghtɨ ia deragh ikiasa akar kam gami. Kɨ ian anogoroghasa nɨghnɨzir puvatɨ. Kɨ kamaghsua, ia zurara arazir aghuibar gɨn mangɨ, egh Ekiamɨn ingangarim damu. Biziba pura tintinimɨn ian nɨghnɨzibagh ekuan kɨ aghua.

36 Gumazitam kamaghɨn nɨghnɨgh suam, kɨ amizir igiar me na bagha inabazim, arazir aghuibar a gamir puvatɨ. Egha a bagha nɨghnɨgha, uan inivafɨzimɨn agorogem dɨkabɨnamin gavgavim puvatɨ. Egh a gantɨ tuaviba ua puvatɨgham. Kamaghɨn a uan ifongiamɨn gɨn mangɨ, aning uaningɨn ikɨ. An arazir kuram gamir puvatɨ. 37 Eghtɨ gumazitam uabɨn gavgavigh, avɨghan kogh, uan inivafɨzimɨn agorogem dɨkabɨnɨva, uan nɨghnɨzimɨn suam, kɨ amizir igiar me na bagha inabazimɨn ikian kogh, ga pura odiarimningɨn ikiam, arazir kam dera. 38 Kamaghɨn, gumazir poroghamim gamizim, an arazir aghuim gami. Ezɨ gumazir odiarimɨn itim, bar arazir aghuim gami.*

39 * *Amizitamɨn pam ikɨvɨra ikɨtɨ, amizir kam a ko porogh mamaghɨra ikɨ. An pam aremeghtɨ, datɨrɨghɨn a fɨriaghɨrɨ. A ua gumazitamɨn ikɨsɨ, tavɨn ikɨ. Eghtɨ a ikiamin gumazim, nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikɨ. 40 * *Kɨ uabɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, an odiarimɨn ikɨ, kamaghɨn a bar akuegham. Kɨ nɨghnɨzi, Godɨn Duam nan iti, ezɨ kɨ akar kabav gei.

Me marvir guabar ofa gamir asɨziba, Kraisɨn adarazi dar amam, o puvatɨ?

8

(Sapta 8--10)

Pol asɨzir me isa marvir guabar ofa gamibav gei

1 * *Kɨ datɨrɨghɨn asɨzir me marvir guabar ofa gamua apir arazimɨn mɨkɨmasa. Gumazamizir maba ghaze, “E bar, fofozim iti.” Akar kam guizbangɨra, fofozir kɨnim, gumazamizibagh amima, me uarira uan ziaba fe. Ezɨ gumazamizir igharazibagh ifongezir arazim, a gumazamizibagh amima, men nɨghnɨzir gavgavir Kraisɨn itim bar gavgafi.* 2 * *Gumazitam o amizitam suam, a biziba bar dagh fo. Ti puvatɨ, an fofozim apengara iti. 3 * *Ezɨ gumazamizir God gifongeziba, God bar me gɨfo.

4 * *Ezɨ, asɨzir me marvir guabar ofa gamua apir arazim, kɨ a mɨkɨmasa. E fo, marvir guam, a guizɨn bizim puvatɨ, a nedazir kɨnim. Godɨn avɨriba puvatɨ. Godɨn bar vamɨra iti. 5 Guizbangɨra, bizir avɨriba me “god,” dagh arɨgha, bizir avɨriba me “ekiam,” dagh arɨsi. Da guizbangɨra overiam o nguazimɨn iti, da pura biziba. 6 * *E Godɨn vamɨra iti, a God Afeziam. A biziba bar dar mɨngarim, ezɨ e an gumazamizibar mɨn iti. Ezɨ Ekiar vamɨra iti, a Krais Iesus. A biziba bar dar ingarigha, e gamima, e angamɨra iti.

7 * *Ezɨ gumazamizir maba bizir kabagh fozir puvatɨ. Marazi fomɨra marvir guabar arazibar gɨn ghuegha kamaghɨn amigha, datɨrɨghɨn asɨzir me apir kaba, me ghaze, kar marvir guabar guizɨn ofa. Men nɨghnɨziba kuiaghirezir puvatɨgha gavgavizir puvatɨzɨ, me asɨzir kaba apava ghaze, me derazir puvatɨzir arazim gami. 8 * *Guizbangɨra, daghem e damightɨ, e bar Godɨn boroghɨra mangan kogham. E daman koghtɨ, bizir kam e damightɨ, e Godɨn damazimɨn ikuvighan kogham. Egh e damɨtɨ, bizir kam uaghan e damightɨ, e Godɨn damazimɨn deravɨra ikian kogham.

9 * *Ia deravɨra ganigh, kamaghɨn fogh dagher tizir ia ifongezim, ia pura aneremam. Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir muziariba itiba, ian arazir ia amir kamɨn ganɨva, uam arazir kuramɨn aven mangam.

10 Nɨ gumazir fofozim itim, nɨ marvir guabar dɨpenimɨn mangɨ asɨzibar amɨtɨ, gumazamizir nɨghnɨziba kuiaghirezir puvatɨgha gavgavizir puvatɨziba, izɨ nɨn gantɨ, nɨn arazir kam gavgavim an navim a danightɨ, me uaghan asɨzir me marvir guabar ofa gamibar amam. 11 * *Eghtɨ nɨn arazir kamɨn, fofozim gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir muziarim itiba me gasɨghasigham. Kar, ian anav, Krais uaghan a bagha areme. 12 Ia oragh. Kraisɨn adarasi, men marasi, men nɨghnɨziba kuiaghirezir puvatɨgha gavgavizir puvatɨ. Ezɨ ia arazir kurar kam me gamua men nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨsi, egha arazir kamɨn ia mati arazir kuramɨn Krais gami. 13 * *Kamaghɨn, dagher manam nan adarazir mav damightɨ, an arazir kuramɨn aven mangɨtɨ, kɨ tong uam asɨzitam ameghan kogham. Kɨ uan namakam damutɨ, an arazir kuramɨn aven mangan, kɨ aghua.

9

Pol aposelɨn ingangarimɨn ivezim isir puvatɨgha, bar akonge

1 * *Ia nan gan fogh, kɨ gumazir fɨriaghɨrɨzim! Kɨ guizbangɨra aposelɨn mam! Egha kɨ uabɨ Iesus en Ekiam, kɨ an ganigha gɨfa. Egha kɨ Ekiamɨn ingangarim gamima, nan ingangarimɨn ia gamizɨma, ia Kraisɨn adarazir otifi! 2 * *Marazi ghaze, kɨ aposel puvatɨ. Ezɨ ia fo, kɨ aposel. Ia Kraisɨn adarazir otivigha, a ko poroghav itima, bizir kam kamaghɨn ian aka, kɨ guizɨn Ekiamɨn aposel.

3 Gumazamizir maba nan araziba tuisɨgha, akam na gasi. Ezɨ kɨ kamaghɨn ua bagha me ikarvasi. 4 * *Kamaghɨn ti derazir puvatɨ, e aposelba uan ingangarimɨn ivezim dagheba ko dɨpabar mɨn da iniam? Guizbangɨra, e da iniam. 5 A ti kamaghɨn derazir puvatɨ, e amuibar ikɨva, me ko tuavir saghuiabar mangam. Mati aposelɨn igharaziba, ko Ekiamɨn aveghbuar doziba, ko Pita amizɨ moghɨn? Are, arazir kam uaghan dera. 6 Ga Barnabasra ti, uan ingangarimɨn ivezim isir puvatɨgha, uan ikɨrɨmɨrim bagh dagɨar ingangarim damuam, eghtɨ aposelɨn igharaziba ti puvatɨgham? Puvatɨ, e bar moghɨra ingangarimɨn ivezim iniam.

7 * *Gumazir manam mɨdorozir gumazimɨn ingangarim gamua, uabɨ ua bagha dagheba buri? A guizbangɨra, da burir puvatɨ. Gumazir manam ua bagha azenim oparigha, an dagheba isir puvatɨ? Puvatɨ, an ada iniam. Gumazir manam sipsipbar gara, egha a uabɨ dar oteba apir pu? Puvatɨ, an ada api.

8 Ia suam, kɨ ti nguazir kamɨn gumazamizibar nɨghnɨzibar gɨn ghua mɨgɨrɨgɨar kam gami. Puvatɨ. Moses Osirizir Araziba uaghan kamaghɨn mɨkeme. 9 * *Moses Osirizir Arazibar aven a kamaghɨn mɨkeme, “Bulmakau raizɨn iniba tuir dughiamɨn, ia damɨsɨ an anogorogh an akam ikian markɨ.” God ti bulmakaubagh nɨghnɨgha mɨgɨrɨgɨar kam gami, o? Puvatɨ. 10 * *An e gɨnɨghnɨgha mɨgɨrɨgɨar kam gami. Guizbangɨra, gumazir azenim bagha nguazim abɨzim, ko gumazir raizɨn inim amɨsevim, aning fo, aning uan ingangarimɨn daghetam iniam. Kamaghɨn e fo, mɨgɨrɨgɨar kam, en mɨgɨrɨgɨam.

11 * *E Godɨn Duamɨn bizir aghuariba ian tongɨn da opari. Eghtɨ ia inivafɨzimɨn akurvazir bizibar en akurvaghtɨ, kamaghɨn ti deragham? Are, arazir kam dera, e oparizir bizibar dagheba iniam. 12 * *Ia igharaz darazir amamangarɨghtɨ, me ia da biziba iniam, ia zurara en amamangarɨghtɨma, e biziba iniam. Eghtɨ bizir ia e ganɨdiba, me ganɨdir bizibagh afiragham.

Ezɨ bizir e ia da iniamiba bar, e da isir puvatɨgha, kamaghɨn e osɨmtɨzir avɨriba ateri. E Kraisɨn Akar Aghuimɨn tuavim apɨran aghuagha, kamaghɨn e da isir puvatɨ. 13 * *Ia fo, gumazir Godɨn Dɨpenimɨn ingangarim gamiba, me Godɨn Dɨpenimɨn dagheba isi. Ezɨ gumazir ofa gamir dakozimɨn ingariba, me gumazamiziba ofa gamir asɨzir naba isa da api. Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? 14 * *Kamaghɨra, Ekiam mɨgɨrɨgɨar kam e ganɨngi, gumazamizir Akar Aghuim akuriba, me gumazamizir Akar Aghuim barazibar dafarimɨn, men inivafɨzimɨn akurvazir biziba iniam.

15 * *Ezɨ arazir Ekiam damuasa mɨkemezim, kɨ uabɨ a gamir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn uaghan, kɨ ian bizitam iniasava akar kam osirir pu. Bar puvatɨ. Kɨ ti aremeghtɨ, ia bizitam na danɨngam. Arazir kɨ amim, kɨ a bagha bar akongezɨ gumazitam anegɨvan kɨ bar aghua. 16 * *Kɨ Akar Aghuim akunɨva, uabɨ uan ziam fɨ bar akongeghan kogham. Puvatɨ. Akar aghuim akurir ingangarim, kar Ekiam na ganɨngizir ingangarim. Kɨ Akar Aghuim akunan kogh bar ikuvigham.

17 * *Kɨ uabɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨ ingangarir kam damuva, kɨ an ivezim iniam. Puvatɨ. Ekiam ingangarir kam na ganɨngizɨ, kɨ a gami. 18 * *Kamaghɨn, kɨ ivezir manam iniam? Kɨ Akar Aghuim akura iniasava amir biziba, kɨ da isir puvatɨ. Kɨ pura Akar Aghuim gumazamizibav kɨnasa, bar akonge. Ezɨ bar akongezir arazir kɨ isir kam, a mati nan ivezimra.

Pol gumazamiziba bar men ingangarir gumazimɨn mɨn iti

19 * *Kɨ fɨriaghɨrɨgha iti, egha gumazitamɨn ingangarir gumazimɨn itir puvatɨ. Egha kɨ uan ifongiamɨn gumazamiziba bar men ingangarir gumazimɨn mɨn oto. Kɨ gumazamizir avɨrim uam me inigh, Kraisɨn adarazir aven izasa. Kamaghɨn, kɨ men ingangarir gumazim mɨn iti. 20 * *Kɨ Judaba ko itir dughiamɨn, kɨ me iniasa, kamaghɨn kɨ Judan Arazibar gɨn zui. Kɨ uabɨ Moses Osirizir Arazibar apengan itir puvatɨ. Kɨ Moses Osirizir Arazibar apengan iti darasi kɨ me iniasa, kamaghɨn kɨ men damazimɨn, Moses Osirizir Arazibar apengan itir gumazimɨn mɨn iti. 21 * *Kamaghɨra, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba iniasa. Kamaghɨn, kɨ me ko ikia, mati Kantrin Igharazibar Gumazimɨn mɨn iti. Egha kɨ kamaghɨn amua, Godɨn arazim ataghizir puvatɨ. Guizbangɨra, kɨ Kraisɨn arazimɨn apengan ikiavɨra iti. 22 * *Kɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir muziariba itiba, me iniasa. Kamaghɨn, kɨ men damazibar, kɨ gavgaviba puvatɨzir gumazimɨn mɨn iti. Kɨ gumazamizir guar avɨriba, men tarazi iniasa, tuavir avɨriba buri. Kamaghɨn kɨ pura tintinimɨn gumazamiziba bar men arazibar mɨn zui. 23 Kɨ fo, Ekiam gɨn bizir aghuiba isɨ, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Akar Aghuimɨn itiba, me danɨngam. Kɨ kamaghsua, kɨ uaghan bizir aghuir kataba me ko da iniam. Bizir kam bagha, kɨ Iesusɨn Akar Aghuim damutɨ a gavgavasa, kamaghɨn kɨ ingangarir kabagh ami.

E pamtem ivemarɨ ivezim iniam

24 * *Gumazir ivemariba, me bar ivemara, vamɨra ivezim isi. Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ? Ia uaghan pamtem ivemar egh ivezim iniam. 25 * *Eghtɨ gumazitam ivemarimɨn faragh otoghsɨ, inivafɨzimɨn ifongiam dɨkabɨragh, ivezim inisɨ pamten ingar. Ivezir a isir kam, a zurara ikian kogham. Ivezir e iniasa amim, a zurara ikiam. 26 Kamaghɨn, kɨ mati gumazim pamtem ivemara tintinimɨn garir puvatɨzim. Egha mati mɨsozir gumazim deragha mɨsogha, pura agharim akurir puvatɨzim. 27 * *Puvatɨ. Kɨ uan inivafɨzim mɨsogha a dɨkabɨrima, a nan apengan iti. Kɨ kamaghɨn aghua, kɨ Akar Aghuim gumazamizir igharazibav kɨmɨva, gɨn ivezim inighan kogham.

10

Ia uaribagh gan, ia ifavariba ko osɨmtɨziba bangɨn iran markɨ

1 * *Nan adarasi, ia kamaghɨn foghasa kɨ ifonge. Mosesɨn dughiamɨn, en ovaviba bar ghuariar God tuavimɨn men akakazimɨn apengan iti. Ezɨ me bar deravɨra Ongarir Aghevim abigha ghue. 2 Egha me bar ghuariam ko ongarimɨn rurim ini, ezɨ rurir kam me gamizɨma, me Mosesɨn gɨn aruir gumazamizibar otifi. 3 * *Egha me bar moghɨra dagher God me ganɨngiziba ame. 4 * *Egha me bar moghɨra dɨpar God me ganɨngiziba ame. God dagɨar me ko aruim gamizɨma, dɨpam an ikegha otivaghirima, me aneme. Ezɨ dagɨar kam, a Krais uabɨ.* 5 * *Ezɨ God gumazamizir kabar avɨriba, men arazibagh ifongezir puvatɨ. Kamaghɨn, God me mɨsuagharigha, men kuaba tintinimɨn danganir dɨpaba puvatɨzimɨn pura da kavamangi.

6 * *Ezɨ arazir me amizir kaba, da mati ababaniba, e dar ganigh ua men mɨn bizir kuraba bagh naviba dɨkavan kogham. 7 * *Mati me marazi amizɨ moghɨn, ia marvir guabar ziaba fan markɨ. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Me apiagha dagheba ko dɨpaba amegha, gɨn dɨkavigha ghua ighiar kurabagh ami.” 8 * *Mati men marazi amizɨ moghɨn, e gumazamiziba uari bakɨava akuir arazim damuan kogham. Ia fo, dughiar vamɨran, men 23,000pla gumazamiziba ariaghire. 9 * *Mati men marazi amizɨ, kuruzir kuraba me givima me ariaghirezɨ moghɨn, e Krais bizitam damusɨ a gakaghonan kogham. 10 * *Mati men marazi amizɨ, Ovevemɨn Ensel iza me mɨsoghezɨ me ariaghirezɨ moghɨn, Ia God gimoman markɨ.

11 * *Bizir me batozir kabanang, da mati ababaniba, eghtɨ gumazir igharaziba dar ganam. God kamaghɨn ifonge, da nɨghnɨzim e datɨrɨghɨn itir gumazamizibar anightɨ, e deraghvɨra uari bagh ganam. Kamaghɨn, gumazamiziba fomɨra eghaghanir kaba Godɨn Akɨnafarimɨn e bagha da osiri. Dughiar e itir kam, kar nguazim gɨvamim dughiar abuananam.

12 Kamaghɨn, gumazitam o amizitam suam, kɨ tugha gavgafi, a deragh gan, egh iran markɨ. 13 * *Osɨmtɨzir ia bativiba, da osɨmtɨzir kabanangɨra, gumazamiziba bar me batifi. Ezɨ God uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua, osɨmtɨzir ian gavgavibagh afirazɨ tam ateghtɨ, a ia batoghan kogham. Osɨmtɨziba ia bativtɨ, God ian akuraghsɨ tuavim damigham. Tuavir kam kamakɨn: a ia damightɨ, ia tuivigh gavgavigham, eghtɨ osɨmtɨzir kam ia abɨraghan kogham.

E God ko marvir guam vɨrara aningɨn ziaba fan kogham

14 * *Kamaghɨn, nan namakaba, ia marvir guabar ziaba fer arazimɨn saghon ikɨ. 15 Ia fofoziba iti, kamaghɨn kɨ ia mɨgei. Ia uari nan akaba tuisɨgh. 16 * *Kavɨn kam Godɨn bizir aghuiba an itima, e a bagha God mɨnabi. E an wainɨn dɨpam apir dughiamɨn an e gamima, e bar moghɨra uari inigha Kraisɨn ghuzimɨn posi. Ezɨ bretɨn e bɨzir kam, e anepir dughiamɨn, an e gamima, e bar moghɨra uari inigha Kraisɨn inivafɨzimɨn posi. 17 * *Bretɨn rubuzir vamɨra iti, ezɨ e bar moghɨra uari inigha bretɨn rubuzir kamnaghɨram apa, kamaghɨn e gumazamizir avɨriba, e inivafɨzir vamɨra iti.

18 * *Ia Israelian arazim gɨnɨghnɨgh. Me ofa gamir dakozim gisɨn tuezir asɨziba apir dughiamɨn, me uari inigha ofa God ganɨdi.†

19-20  *Kɨ kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, asɨzir me isa ofan mɨn marvir guabagh anɨdiba, da bizir ekiam, o marvir guaba da bizir ekiaba. Puvatɨ, da pura biziba. Guizbangɨra, kɨ kamaghɨn mɨgei, Godɨn ziam fer puvatɨzir darazi ofa gamir biziba, me da isa asebagh anɨdi. Me God bagha ofa gamir puvatɨ. Egh ia uari inigh aseba ko poghan, kɨ aghua. 21 * *Ia Ekiamɨn kap ko asebar kap vɨraram aningɨn daman markɨ. Egh ia Ekiamɨn dagher dakozim ko asebar dagher dakozim vɨraram aningɨn daman markɨ.

22 * *E ti Ekiam damightɨ, an navim ikuvigham o? En gavgavim ekevegha, Ekiamɨn gavgavim gafiras? Bar puvatɨ!

E zurara Godɨn ziam fam

23 * *Marazi ghaze, “God en amamangarɨgha ghaze, e biziba bar dar amuam.” Ezɨ e amir bizir maba deravɨra en akurvazir puvatɨ. Marazi ghaze, “God en amamangarɨgha ghaze, e biziba bar dar amuam.” Ezɨ e amir bizir maba, e Kraisɨn adarasi, da gavgavim e ganɨdir puvatɨ. 24 * *E uarira uarir akurvaghsɨ, nɨghnɨghan kogham. Puvatɨ, e igharaz darazir akurvaghsɨ nɨghnɨgham.

25 Asɨzir me maketɨn amadiba, ia dar amɨ. Egh navir averiamɨn nɨghnɨzir avɨribar amu, tintinimɨn azangsɨghan markɨ suam, a dera o a ikufi. Puvatɨ.‡ 26 * *E fo, Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Nguazir kam ko an itir biziba bar, da bar moghɨra Ekiamɨn biziba.”

27 * *Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir puvatɨzitaba, ia ko damɨsɨ ia mɨkɨmtɨ, ia ifongegh, me ko mangɨ. Dagher manam me ia danightɨ, ia pura aneremɨ. Nɨ navir averiamɨn nɨghnɨzir avɨribar amu, pura tintinimɨn azangsɨghan markɨ suam, dagher kam deras, o a ikufi. 28 * *Eghtɨ tav ia mɨkɨm suam, “Dagher kaba, me da isa, marvir guabar ofa gami.” Eghtɨ ia gumazim o amizir ia mɨkemezim bagh nɨghnigh, daman markɨ. Ia pazɨ damuan markɨ. 29 * *Ia paza uarir amuasa, kɨ ia mɨgeir puvatɨ. Kɨ gumazir igharazir kamɨn mɨgei, a ua suam, ia pazav ami.

Eghtɨ tav kamaghɨn azangsɨgham, tizim bagh kɨ gumazamizir igharazibar nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨva, bizir kɨ damuamim, kɨ a damuan kogham?§ 30 * *Kɨ God mɨnabagh damɨtɨ, gumazamizir igharaziba tizim bagh mɨgɨrɨgɨar kurabar nan dagher kɨ God mɨnabazir kabav kɨmam?

31 * *Kamaghɨn, ia dagheba api, o ia dɨpaba api, o ia bizir igharazibagh ami, ia ziar ekiam God danɨngɨsɨ, bizir kaba bar dar amu. 32 * *Ia Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko Kraisɨn adarazigh nɨghnɨghɨva, egh me damutɨ, me arazir kuramɨn iran markɨ. 33 * *Egh kɨ amir arazibara, ia dar gɨn mangɨ. Kɨ kamagh sua, God gumazamiziba bar men akurvaghasa. Kamaghɨn, kɨ amir araziba bar, me damightɨ, me dagh ifuegham. Kɨ uabɨ uabɨn akurvaghasa amir puvatɨ, kɨ gumazamizir igharazibar akurvaghasava ami.

11

1 * *Mati kɨ Kraisɨn arazibar gɨn zui moghɨn, ia nan arazibar gɨn mangɨ.

Pol Godɨn Duam anɨdir bizir aghuiba ko Godɨn ziam fer
arazir aghuibav gei

(Sapta 11--14)

Pol dapaniba aver arazimɨn mɨgei

2 Ia zurara na gɨnɨghnɨgh mɨgɨrɨgɨar kɨ ia ganɨdiba, pamtem dar suisi. Kamaghɨn, kɨ ghaze, ia arazir bar aghuim gami.

3 * *Egha kɨ kamaghsua, ia uaghan mɨgɨrɨgɨar igharazir mam gɨfogh, a kamakɨn: Krais, a gumaziba bar men dapanim, ezɨ pam uan amuimɨn dapanim, ezɨ God Kraisɨn dapanim. 4 Ezɨ gumazim uan dapanim avaragha God ko mɨgei, o Godɨn akam azenim darɨgh, gumazir kam uan dapanim Krais, aghumsɨzim a ganɨdi. 5 Ezɨ amizitam uan dapanim avaraghan koghɨva, God ko mɨkɨmam, o Godɨn akam azenim darɨghɨva, a uaghan uan pam, aghumsɨzim a danɨngam. Amizir kamaghɨn amim, amizir bar uan dapanim gisezim ko, aning uaghara aghumsɨzim anɨdi. 6 Eghtɨ amizim uan dapanim avaraghan koghɨva, a uan dapanarɨzim apɨrightɨ an otefegh. A uan dapanarɨzim apɨr, o bar a gisan aghumsɨgh, egh a uan dapanim avaragh.

7 * *Gumazim Godɨn nedazimɨn mɨn ikia, Godɨn ziar ekiam akakasi, kamaghɨn a uan dapanim avan markɨ. Ezɨ amizim, uan pamɨn ziar ekiam akakasi.

8 * **God amizimɨn inivafɨzimɨn gumazimɨn ingarizir puvatɨ. A gumazimɨn inivafɨzimɨn amizimɨn ingari. 9 Egha God amizimɨn akurvaghasa nɨghnɨgha, gumazimɨn ingarizir puvatɨ. A gumazimɨn akurvaghasa nɨghnɨgha, amizimɨn ingari. 10 Egh enselba amizir kamɨn gansɨ, amizir kam uan dapanim avaraghtɨ, e bar fogh suam, a gavgavim ikia uabɨ uan dapanim gativa Godɨn ingangarim gami.*

11 E datɨrɨghɨn Ekiam ko porogha fo, amiziba uari baghavɨra itir puvatɨ, ezɨ gumaziba uari baghavɨra itir pu. Puvatɨ. Amizim gumazimɨn akurvazim, ezɨ gumazim amizimɨn akurvazim. 12 Faraghavɨra God gumazimɨn inivafɨzimɨn amizimɨn ingari. Kamaghɨra, datɨrɨghɨn gumazim amizimɨn inivafɨzimɨn otifi. Ezɨ God uabɨ, biziba bar dar mɨngarim.

13 Ia uari akar kam tuisɨgh, amizim uan dapanim avaraghan kogh, God ko mɨkɨmtɨ, arazir kam dera? 14 Nguazir kamɨn gumazamizibar arazim, kamaghɨn en aka, gumazimɨn dapanarɨzim ruaraghtɨ, kamaghɨn deraghan kogham. 15 Eghtɨ amizimɨn dapanarɨzim ruaraghtɨ, kar an adiarir aghuarim, egha gumazamizibar damazimɨn ziar ekiam a ganɨdi. Guizbangɨra, God dapanarɨzir ruarim an dapanim avasa a ganɨngi.

16 Eghtɨ gumazitam o amizitam nan mɨgɨrɨgɨar kaba adoghsɨ, a deravɨra kamaghɨn fogh, e arazir igharazitabar gɨn zuir puvatɨ, ezɨ Godɨn siosba uaghan arazir igharaziba itir puvatɨ.

Korinba Ekiam Gɨnɨghnɨzir Isamɨn Dughiam, arazir aghuim gamir puvatɨ

17 Kɨ datɨrɨghɨn arazitabar ia mɨkemeghtɨma, ia dar gɨn mangam. Kɨ gari, dughiar ia uari akuva Godɨn ziam fem, arazir aghuim otivir pu. Puvatɨ, arazir ia amim, mong derazir puvatɨ. Kamaghɨn, bizir kɨ ia mɨkɨmamim, kɨ ia fe moghɨn mɨgɨrɨgɨatam damuan kogham. 18 * *Kɨ faraghavɨra kamaghɨn ia mɨkɨmam, kɨ orazi, dughiar ia Godɨn ziam fasa uari akuviba, ia uari abɨgha uari adosi. Ezɨ kɨ mong nɨghnɨzir gavgavim mɨgɨrɨgɨar kamɨn iti. 19 * *(Kɨ kamaghɨn fo, ia uari abɨgh, deravɨra foghasa, ian gumazamizir manaba guizɨn God ifongezir arazibar gɨn zui.) 20 Egha ia Godɨn ziam fasa uari akuvir dughiam, ia ghaze, ia Ekiam Gɨnɨghnɨzir Isam api. Egha ia guizbangɨra anepir puvatɨ. 21 Ia damasava amigha, ian marazi vaghvagha faraghavɨra uari bagha dagheba isa da api. Ezɨ kamaghɨn marazi mɨtiriaba sara itima, marazi pamtemɨn dɨpar onganiba apava ongani. 22 * *Manmaghɨn ami? Ia ti dagheba ko dɨpaba apir dɨpeniba puvatɨ? Ia ti ghaze, Godɨn sios, a pura bizim? Egha ia izava dagheba puvatɨzir aveghbuabagh amima, me aghumsɨsi. Kɨ manmaghɨn ia mɨkɨmam? Kɨ ti ia amir arazim bagh ian ziam fɨtɨ, ia bar akongegham? Puvatɨ. Bizir kam bagha, kɨ ian ziam famin akar aghuitamɨn ia mɨkɨman kogham. Bar puvatɨ.

Ekiam Iesus bret ko wainɨn dɨpam aposelbagh anɨngi

(Matyu 26:26-29; Mak 14:22-25; Luk 22:14-20)

23 * *Akar kɨ ia mɨkemezim, kar Ekiamra na ganɨngi. Akar kam kamakɨn: Dɨmagarir Judas Ekiam Iesus isava apanibar agharim gatɨzimɨn, Iesus bret inigha, 24 God mɨnabagha anebigha ghaze, “Kar nan inivafɨzim, kɨ ian akurvaghasa anenɨdi. Ia kamaghɨn damuva, na gɨnɨghnɨgh.” 25 * *Me amegha gɨvazɨ, a wain apir kap inigha, kamaghɨram ami. A kamaghɨn mɨgei, “Wain apir kavɨn kam, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam, kɨ uan ghuzimɨn a gamua gavgavim a ganɨdi. Ia anemamin dughiamɨn, ia anemɨva na gɨnɨghnɨgh.” 26 * *Iesusɨn akar kam kamaghɨn en aka, zurara dughiabar ia bretɨn kam, ko wainɨn kavɨn kam amɨva, ia Ekiamɨn ovevemɨn gun mɨkɨm, mangɨ dughiar a uamategh izamimɨn tugham.

E deravɨra uan naviba tuisɨghɨva Ekiam Gɨnɨghnɨzir Isam amam

27 * *Eghtɨ tina Ekiamɨn bret o an wainɨn kavɨn apir dughiamɨn, an arazir aghuitam damuan kogh, kamaghɨn an arazir kurabar Ekiamɨn ghuzim ko inivafɨzim gami. 28 * *Gumazamiziba faragh deraghvɨra uan naviba tuisɨgh, egh bretɨn kam ko wainɨn kavɨn kamɨn damɨ. 29 Kamaghɨn tina Ekiamɨn inivafɨzimɨn mɨngarim gɨfoghan koghɨva, bret ko wainɨn kavɨn damɨva, a uabɨ pazɨ uabɨ damutɨ, God ivezir kuram a danɨngam. 30 Bizir kam baghavɨra gumazamizir ian tongɨn itir avɨriba gavgavim puvatɨgha, arɨava egha marazi ariaghire. 31 * *Ezɨ e deravɨra uari uan naviba tuisɨgh damɨva, egh e osɨmtɨziba inian kogham. 32 * *Ekiam kamaghɨn ifonge, e nguazimɨn itir gumazamiziba ko ovengan kogham. Egha kamaghɨn a en arazir kuraba akɨrasa osɨmtɨziba e ganɨdi.

33 Kamaghɨn amizɨ, nan adarasi, dughiar ia Ekiam Gɨnɨghnɨzir Isam amasa uari akuvamimɨn, ia igharaz adaraziv zuam. 34 Ian tav mɨtiriam an aghɨtɨma, a uan dɨpenimɨn damegh. Kamaghɨn ia uari akuvir dughiamɨn, God ivezir kuram ia danɨngan kogham. Mɨgɨrɨgɨar maba ikiavɨra iti, kɨ izɨ ian ganamin dughiamɨn, dar kɨram.

12

Pol Godɨn Duam anɨngizir bizir aghuir guar avɨribav gei

1 Nan adarasi, kɨ datɨrɨghɨn deravɨra Godɨn Duam anɨngizir bizir aghuibar ia mɨkɨmasa. 2 * *Ia kamaghɨn fo, ia fomɨra Kraisɨn adarazir otivizir puvatɨzir dughiamɨn, biziba tintinimɨn ia getuima, ia mɨgeir puvatɨzir marvir guar kaba pura dar gɨn zui. 3 * *Kamaghɨn, ia kamaghɨn foghasa kɨ ifonge. Godɨn Duam gumazitamɨn ikɨtɨma a kamaghɨn mɨkemeghan kogham, “Iesus, a ikufigh.” Ezɨ uaghan Godɨn Duam puvatɨzir gumazitam kamaghɨn mɨkemeghan kogham, “Iesus, an Ekiam.”

4 * **Godɨn Duam bizir aghuir guar avɨribagh ami, Duar kamra ada nɨdi. 5 * *God bagha ingarir tuavir guar avɨriba iti, ezɨ e Ekiar kamra bagha ingari. 6 Ingangarim gamir arazarazir avɨriba iti, ezɨ Godɨn vamɨrara gavgavim ko fofozim bar gumazamizibagh anɨdima, me ingangarir kabagh ami.

7 * *Godɨn Duam gumazamiziba vaghvagha men aven uan ingangarim akakasi, egh tuavir kamɨn a gumazamiziba bar men akurvagham. 8 * *Gumazamizibar tav, Godɨn Duam akar nɨghnɨzir aghuiba itim mɨkɨmasa gavgavim a ganɨdi. Egha gumazamizir igharaziba, Duar kamra akar fofozim bar izɨvazim mɨkɨmasa gavgavim a ganɨdi. 9 * *Duar kamra, nɨghnɨzir gavgavim ikiasa gavgavim gumazir mam ganɨdi. Egha Duar kamra, arɨmariar gumazamiziba amutɨ, me ghuamaghamin gavgavim gumazamizir igharazibagh anɨdi. 10 * *Egha igharazitav, a mirakelbagh amir gavgavim a ganɨdi. Egha igharazitav, a Godɨn otivir akabar gun mɨgeir gavgavim a ganɨdi. Egha igharazitav, a duaba tuisɨghamin gavgavim a ganɨdi. Egha igharazitav, Godɨn Duamɨn otivir mɨzer guar avɨribav kɨmamin gavgavim a ganɨdi. Egha igharazitav, a mɨzer kabagh ighavkɨnamin gavgavim a ganɨdi. 11 * *Duar vamɨra, anarɨra bizir kaba bar dagh ami. A uabɨ ifongezɨ moghɨn, bizir aghuarir mam isa gumazamizir mabagh anɨga, ua bizir igharazir aghuir mam isa, gumazamizir igharazibagh anɨdi.

E bar moghɨra, e mati inivafɨzir vamɨran akuaba

12 * *Gumazamiziba vaghvagha inivafɨzir vamɨra, egha akuar avɨriba iti. Ezɨ akuar avɨrir kaba, inivafɨzir vamɨran poro. Ezɨ Kraisɨn sios uaghan kamaghɨra. 13 * *Duar vamɨra bar moghɨra e ruezɨ, e inivafɨzir vamɨran mɨn iti. E Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ko ingangarir gumazamizir kɨniba ko fɨriaghɨrezir gumazamiziba, Godɨn Duam bar moghɨra e gamizɨ, mati gumazamizir avɨriba uari inigha dɨpar itarir vamɨran api moghɨn, e uari inigha Godɨn Duam ko poro.

14 E fo, inivafɨzim an akuar vamɨra puvatɨ, an akuar avɨriba iti. 15 Eghtɨ suem suam, “Kɨ dafarim puvatɨ, egha kɨ inivafɨzimɨn akuam pu,” puvatɨ, suem a inivafɨzimɨn akuar mam. 16 Eghtɨ kuarim suam, “Kɨ damazim puvatɨ, egha kɨ inivafɨzimɨn akuam pu,” puvatɨ, kuarim a inivafɨzimɨn akuar mam. 17 Eghtɨ inivafɨzim bar moghɨra damazimra, a manmaghɨn oragham? Egh inivafɨzim bar moghɨra kuarimra, a manmaghɨn bizibar mughuriabar amuam? 18 * *Ezɨ guizɨn inivafɨzim kamaghɨn puvatɨ. God an akuaba uabɨ ifongezɨ moghɨn, vaghavagha bar da isa an poke. 19 Inivafɨzim an akuar vamɨra ikɨva, kamaghɨn a guizɨn inivafɨzim puvatɨ. 20 Ezɨ inivafɨzim a kamaghɨn puvatɨ. Inivafɨzim akuar avɨriba ikia, bar inivafɨzir vamɨran poke.

21 Eghtɨ damazim kamaghɨn dafarimɨn mɨkɨman kogham, “Nɨ ikian koghtɨ, kɨ uabɨra deravɨra ikiam.” Eghtɨ dapanim uaghan kamaghɨn suem mɨkɨman kogham, “Nɨ ikian koghtɨ, kɨ uabɨra deravɨra ikiam.”

22 Puvatɨ. Inivafɨzimɨn akuar maba, e dav gɨa ghaze, da gavgaviba puvatɨgha pura biziba, eghtɨ da ikian koghtɨ, inivafɨzim deraghvɨra ikian kogham. Bar puvatɨgham. 23 Egha inivafɨzimɨn akuar maba, e dav gɨa ghaze, da derazir puvatɨ. Egha e bar deravɨra da asi. Egha inivafɨzimɨn akuar e aghumsɨziba, e bar deravɨra da ave. 24 Egha inivafɨzir akuar igharaziba, e da ave puvatɨzɨ, da pura iti. God bar deravɨra inivafɨzimɨn akuabar ingarizɨ da bar uari akufa. Egha kamaghɨn inivafɨzir akuar ziaba puvatɨzibagh amizɨ, da uaghan ziar ekiaba iti. 25 God kamaghɨn ifonge, inivafɨzimɨn akuaba uari abɨghan kogh, bar uari inigh uarir akurvaghsɨ nɨghnɨgham. 26 Kamaghɨn amizɨ, inivafɨzimɨn akuatam mɨzazim initɨ, inivafɨzimɨn akuaba uaghan bar mɨzazim iniam. Eghtɨ inivafɨzimɨn akuatam ziar ekiam initɨ, inivafɨzir akuar igharaziba uaghan a ko bar akongegham.

27 * *Ia bar moghɨra Kraisɨn inivafɨzim. Egha ia vaghavagh an inivafɨzimɨn akuaba. 28 * *Egha God siosɨn ingangarim damuasa, faragha aposelbav sefe, egha aposelbar gɨn, a uan akamɨn otivir akabar gun mɨgeir gumazamizibav sefe, egha men gɨn, God ifongezir arazibar igharaz darazir sure gamir gumazamizibav sefe. Egha uaghan mirakelbagh amir gumazamiziba ko, gumazamizir arɨmariabagh amima da ghuamaziba ko, gumazamizir igharaz darazir akurvaziba ko, siosɨn ingangaribar amuasa gumazamizibav gɨa ingangariba vaghvagh me ganɨdiba ko, Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir gumazamizibav sefe. 29 Ezɨ manmakɨn? Me ti bar aposelbar ingangarim damuam? Me ti bar Godɨn otivir akabar gun mɨgeir ingangarim damuam? Me ti bar gumazamizibar sure gamir ingangarim damuam? Me ti bar mirakelbagh amir gavgavim ikiam? 30 Me ti bar arɨmariabar amutɨ da ghuamaghamin gavgavim ikiam? Me ti bar Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmam? Me ti bar mɨzer kabagh ighavkɨnamin fofozim ikiam? Bar puvatɨ, me bar vaghavagha ingangariba iti. 31 * *Ia Godɨn Duam anɨdir gavgavir faragha zuiba ia da inisɨ, bar ifongegh. Eghtɨ kɨ datɨrɨghɨn arazir faraghavɨra itim, kɨ ian akagham.

13

E gumazamizir igharaziba bar me gifuegham

1 Kɨ enselba mɨgeir mɨzeba o nguazimɨn itir gumazamizibar akabav geir fofozim ikɨva, kɨ igharaz darazi ifongeghan koghtɨ, da pura bizim. Kɨ mati dɨbɨarimɨn mɨn pura nɨdi, egha belon mɨn pura tɨngazi. 2 * *Eghtɨ God gavgavim na danightɨ, kɨ an otivir akabar gun mɨgeir gavgavim ikɨva, Godɨn nɨghnɨzir mogomebagh fogh, fofozir avɨriba bar ikɨva, nan nɨghnɨzir gavgavim bar ekevegh na damutɨ kɨ mɨghsɨaba munamangamin gavgavim ikɨ, egh kɨ igharaz darazigh ifongeghan koghɨva, kɨ mati pura bizim. 3 * *Kɨ bizir itiba bar da isɨ onganarazibar anɨghɨva, uaghan uan inivafɨzim ateghtɨ, me nan suiragh nan inivafɨzim avimɨn na daboroghtɨ, kɨ igharaz darazigh ifongeghan koghtɨ, nan arazir kaba tong bar nan akuraghan kogham.*

4 * *Gumazim o amizir igharaz darazigh ifongezim, arazir kaba an iti. A zuamɨra atarir puvatɨgha, arazir aghuibar gumazamiziba bar me gamua, igharaz darazir biziba bagha navim ikuvir puvatɨgha, uabɨ uan ziam fer puvatɨ. 5 * *An akaba batozir arazim gamir puvatɨgha, uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨzir puvatɨgha, zuamɨra navim isir puvatɨgha, arazir kurar me a gamibagh nɨghnɨghavɨra itir puvatɨ. 6 * *An arazir kuraba bagha aguer pu. Puvatɨ, an agorogem guizɨn araziba bagha iti. 7 * *Gumazamizir igharaz darazigh ifongeziba, bizir kaba men otivam. Me biziba bar da atertɨ, bizitam me abɨnan kogham. Egh me nɨghnɨzir gavgavir Godɨn itim ateghan kogham. Egh bizir aghuir me fogha iniamiba bagh mɨzuam ikɨva, osɨmtɨzibar dughiamɨn, me tugh gavgavigh irɨghan kogham.

8 Eghtɨ igharaz darazigh ifongezir arazir kam gɨvaghan kogham. Bar puvatɨ. Godɨn otivir akabar gun mɨgeir arazim mangɨ gɨvagham. Eghtɨ Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzeba mangɨ gɨvagham. Eghtɨ gumazamizibar fofozir guar avɨriba, da uaghan mangɨ gɨvagham. 9 Guizbangɨra, en fofozim mong otefe, ezɨ arazir e Godɨn otivir akaba gun mɨgeim, a uaghan mong otefe. 10 Eghtɨ gɨn otivamin bizim, a guizbangɨra bar deragh, bizitam gasaghan kogham. Eghtɨ dughiar kamɨn, bizir mong otevezir kaba, da gɨvagham. 11 Kɨ borimra ikiava, kɨ borimɨn mɨn mɨgɨava amuava, borimɨn mɨn nɨghnɨgha, egha borimɨn mɨn bizibagh fofosi. Egha kɨ gumazir aruamɨn otogha, ua boribar arazir kabagh amir puvatɨ. 12 * *Godɨn bizir e datɨrɨghɨn gariba, e deravɨra dar garir puvatɨ, mati e ganganimɨn aven dar gari. Eghtɨ gɨn izamin dughiamɨn, e deraghvɨra Godɨn guamɨn ganɨva a gɨfogham, mati datɨrɨghɨn God bar deravɨra e gɨfozɨ mokɨn.

13 * *Guizbangɨra, arazir pumuning ko mɨkezim zurara ikɨvɨra ikiam. Dar kara: nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itim ko, bizir aghuir e iniamiba bagha mɨzuair arazim ko, igharaz darazigh ifongezir arazim. Ezɨ arazir mam, arazir igharazibagh afiragha bar faraghavɨra iti. Kar, igharaz darazigh ifongezir arazim.

14

Ia Godɨn otivir akabar gun mɨkɨmsɨ bar ifongegh

1 * *Ia igharaz darazigh ifongeghsɨ pamtemɨn ingar. Egh Godɨn Duam anɨdir gavgaviba inisɨ bar gavgafigh. Godɨn otivir akabar gun mɨgeir gavgavim, a gavgavir mabar fara, eghtɨ ia a inisɨ bar ifongegh. 2 * *E fo, Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir gumazamiziba, me gumazir igharazim ko mɨgeir puvatɨ. Me God ko mɨgei. Guizbangɨra, gumazamiziba me mɨgeir bizibagh fozir puvatɨ. Me Godɨn Duamɨn gavgavimɨn, guizɨn akar mogomebav gei. 3 Ezɨ gumazamizir Godɨn otivir akabar gun mɨgeiba, me gumazamizibav gɨa, men nɨghnɨzir gavgaviba gavgavim dagh anɨga, arazir aghuibar amuasa me abɨra, men navibagh amima da dera. 4 Ezɨ Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir gumazamiziba, me uarira uarir akurvasi. Ezɨ gumazamizir Godɨn otivir akabar gun mɨgeiba me siosɨn gumazamiziba uari akuvir dughiamɨn, me bar men akurvasi. 5 * *Ia bar, Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmasa, kɨ ifonge. Egh ia uaghan Godɨn otivir akabar gun mɨkɨmasa, kɨ guizbangɨra bar ifonge. Gumazim o amizim Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmtɨ, dagh ighavkɨnamin gumazitam ikɨva akabagh ighavkɨntɨ, siosɨn aven itir adarazi gavgavim iniam. Akam ighavkɨnamin gumaziba puvatɨghtɨ, gumazamizir Godɨn otivir akabar gun mɨgeiba, men ingangarim ekevegha, Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir gumazamizibar ingangarim gafira.

6 Nan adarasi, ia deravɨra akar kam gɨnɨghnɨgh. Kɨ ia bagh izɨva, Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmɨva, manmaghɨn ian akuragham? Kɨ ian akurvaghsɨ, kɨ mɨgɨrɨgɨar God nan akazitaba, o fofozir aghuitaba, o Godɨn otivir akataba, o ian sure damuamin akataba, kɨ ia danɨngam.

7 Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh. Bizir arareir aghuiba, mati marvim o gita, da gumazamizibar mɨn duaba itir puvatɨ. Da deraghvɨra arangan koghɨva, deraghvɨra uan ingangarim damuan kogham. Kamaghɨn e manmaghɨn fogh suam, me ighiar manam gami? 8 Kamaghɨra sɨgham deraghvɨram arangan koghtɨ, tina mɨdorozim damusɨ biziba iniam? 9 Ia uaghan kamaghɨra. Ia Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmtɨma, gumazamiziba ian akaba baragh dagh foghan koghɨva, manmaghɨn mɨgɨrɨgɨar kabar mɨngaribagh fogham? Nɨn mɨgɨrɨgɨaba, mati nɨ gumazamizibar tuaghagɨriabav gɨa, pura zui. 10 Nguazimɨn itir nguibaba akar bar avɨriba iti. Egha da bar akar mɨngariba iti. 11 Eghtɨ kɨ gumazamizitaba mɨkɨmamin mɨgɨrɨgɨam gɨfoghan kogh, egh nɨghnɨgh suam, me nguibar igharazimɨn akamɨn gumazamiziba. Egh me uaghan kamaghɨn nɨghnɨgh suam, e nguibar igharazimɨn akamɨn gumazamiziba. 12 Arazir kamra, ian tongɨn otivam. Kɨ fo, ia Godɨn Duam anɨdir gavgaviba iniasa bar ifonge. Egh ia siosɨn aven itir darazi gavgavim me danɨngamin gavgaviba, ia da inisɨ pamtemɨn ingar.

Pol Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir arazim mɨgei

13 Gumazamizir Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geiba, me God ko mɨkɨmɨva, me uan akar kaba ighavkɨnamin gavgavim inisɨ, Godɨn azangsɨgh. 14 Ia fo, kɨ Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebar God ko mɨkɨmtɨ, nan duam God ko mɨgeima, na nɨghnɨzim pura iti. 15 * *Kamaghɨn kɨ manmaghɨn damuam? Kɨ uan duamɨn God ko mɨkɨmɨva, uaghan uan nɨghnɨzimɨn God ko mɨkɨmam. Kɨ uan duamɨn ighiam bangɨva, uaghan uan nɨghnɨzimɨn ighiam bangam. 16 Nɨ kamaghɨn damuan kogh, egh duamɨn aven God mɨnabɨtɨ, gumazamizir kɨnitaba ian tongɨn ikɨva, nɨ amir mɨgɨrɨgɨar kam gɨfoghan koghɨva, me manmaghɨn nɨ mɨnabir mɨgɨrɨgɨam gɨfogh suam, “A guizbangɨra?” Me foghan kogham, nɨ tizibav gei. 17 Guizbangɨra, nɨ God mɨnabir mɨgɨrɨgɨam a bar deragham. Eghtɨ gumazamizir igharaziba bar akurvazitam inighan kogham.

18 Kɨ Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzeba dughiar avɨribar dav gei, egha arazir kamɨn kɨ bar ia gafira. Kamaghɨn kɨ God mɨnabi. 19 Egh siosɨn aven itir gumazamiziba uari akuvir dughiamɨn, kɨ men sure damusɨva, akar otevir 5pla me foghsɨ me mɨkɨmtɨ, deragham. Egh Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzer bar avɨribar me mɨkɨman kogham.

20 * *Nan adarasi, ia aghɨribar mɨn nɨghnɨgh ikian markɨ. Ia borir iririvibar mɨn arazir kurabagh ami puvatɨzɨ moghɨn ikɨ. Eghtɨ ian nɨghnɨziba, da gumazamizir aruabar nɨghnɨzibar mɨn ikɨ. 21 * *Godɨn Akɨnafarimɨn aven osizirim kamaghɨn iti:

“Ekiam kamaghɨn mɨgei, Gumazamiziba nguibar igharazibar akabav geir tuavimɨn,

kɨ dar aven gumazamizir kabav kɨmam.

Kɨ nguibar igharazibar gumazamizibar amutɨ, me me mɨkɨmtɨ,

me nan akaba baraghan aghuagham.”

22 Kamaghɨn, Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir gavgavim, God nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzibar akakaghasa, anenɨngi. Egha a nɨghnɨzir gavgavim itiba bagha anenɨngizir puvatɨ. Egha Godɨn otivir akabar gun mɨgeir gavgavim, God nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itibar akakaghasa, anenɨngi. Egha nɨghnɨzir gavgavim puvatɨziba bagha, anenɨngizir puvatɨ.

23 * *Kamaghɨn, siosɨn gumazamiziba uari akuvamin dughiamɨn, ia bar moghɨra Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmtɨ, gumazamizir kɨniba o nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨziba aven izɨ, ia baragh suam, ia ti ongani. 24 * *Eghtɨ ia bar moghɨra Godɨn otivir akabar gun mɨkɨmtɨ, gumazir kɨnitam o nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzitav aven izɨ, ia baraghtɨ, ian mɨgɨrɨgɨaba an navim bɨragh, a damutɨ, a fogh suam, kɨ arazir kurabagh ami. 25 * *Nɨghnɨzir mogomer an navimɨn itiba, da azenim girɨgham. Eghtɨ a tevimning apɨrigh magɨrɨgh, Godɨn ziam fɨ, egh suam, “Guizbangɨra, God ian tongɨn iti.”

Siosɨn gumazamiziba uari akuvir dughiamɨn, me deravɨra bizibar amu

26 * *Kamaghɨn amizɨ, nan adarasi, ia uari akuva Kraisɨn ziam fer dughiamɨn, ia manmaghɨn damuam? Ia bar moghɨra ingangariba iti. Gumazim o amizir mam Godɨn ziam fer ighiam iti, ezɨ mav suren mɨgɨrɨgɨam iti, ezɨ mav God an akakazir mɨgɨrɨgɨam iti, ezɨ mav Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzev giragham iti, ezɨ gumazir igharazim o amizir igharazim mɨzev gɨrɨgɨar kam ighavkɨnamin gavgavim iti. Egh bizir ia damuamiba bar, ia gavgavim sios danɨngɨsɨ, dar amu. 27 Egh tarazi Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmsɨ, gumazamizir pumuning o gumazamizir pumuning ko mɨkezimra, dav mɨkɨmam. Egh me uaghara mɨkɨman markɨ. Tav mɨkemeghtɨma, tav mɨkɨm. Eghtɨ tav men mɨzer mɨgɨrɨgɨaba da ighɨvkɨn. 28 Ezɨ akam ighɨvkɨnamin gumazamiziba puvatɨghtɨ, gumazir Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geiba, me nɨmɨra ikɨ, God ko nɨmɨra uariv kɨm.

29 * *Eghtɨ gumazamizir pumuning, o gumazamizir pumuning ko mɨkezim, me Godɨn otivir akaba gun mɨgeir gavgavim ikɨva, merara akam akunam. Eghtɨ igharaz darazi men akaba tuisɨgh. 30 Tav daperaghav ikɨtɨ, God mɨgɨrɨgɨatam an akaghtɨ, gumazamizir faragha mɨgeiba, me nɨmɨra ikɨ. 31 Tuavir kamɨn, ia bar Godɨn otivir akaba vaghvagh dar gun mɨkɨmam, kamaghɨn siosɨn gumazamiziba bar fofozim ko gavgavam iniam. 32 Gumazamizir Godɨn otivir akaba gun mɨgeir gavgaviba itiba, me deraghvɨra uan gavgavibagh ativagh dar gan. Egh dar dughiamra, me dav kɨm. 33-34 * *Ia fo, God okam nɨghnɨzir arazim gamima an otivir puvatɨ. A uan biziba bar deravɨra dar kɨri. Egha, e navir vamɨran ikɨ deraghvɨra ikiasa, a kamaghɨn ifonge.

Siosɨn gumazamiziba Godɨn ziam fasa uari akuvir dughiamɨn, amiziba bizibav kɨman markɨ. Me pura nɨmɨra ikɨ. Godɨn gumazamizibar siosba bar, arazir kam iti. Amiziba faragh mangan markiam, me en araziba mɨkemezɨ moghɨn, puram apengan ikɨ. 35 Amizim bizitam gɨfoghsɨ, mangɨ uan dɨpenimɨn uan pamɨn azangsɨgh. Amizim sios uari akuvir dughiamɨn bizibav kɨmɨva, kamaghɨn a uabɨ aghumsɨzim uabɨ danɨngam.*

36 Guizbangɨra, Godɨn akam faragha ian tongɨn otogha, ti tintinimɨn ghuzir puvatɨ. An akam ia baghavɨra izezɨ, igharaz darazi ti puvatɨ. 37 * *Eghtɨ gumazitam o amizitam suam, a Godɨn otivir akabar gun mɨgeir mav, o a Godɨn Duam nɨghnɨzir aghuim anɨdir gumazir mam, a kamaghɨn fogh suam, bizir kɨ ia bagha osirizim, kar Ekiam anɨngizir Akar Gavgaviba. 38 Eghtɨ a nan akar kam baraghan koghtɨ, ia an akam baraghan markɨ.

39 * *Kamaghɨn amizɨ, nan adarasi, ia Godɨn otivir akabar gun mɨkɨmsɨ, bar ifongegh. Egh Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav kɨmsɨ uarir anogoroghan markɨ. 40 * *Ia uari akuvir dughiabar, ia arazir aghuimɨn gɨn mangɨva, bar deraghvɨra bizibar amu.

Gumazamizir ariaghireziba,
me ua dɨkavam

15

(Sapta 15)

Krais aremegha ua dɨkafi

1 * *Nan adarasi, kɨ ua ian nɨghnɨzibar amutɨ, ia ua Akar Aghuir kɨ ia mɨkɨnizim, gɨnɨghnɨgh. Ia Akar Aghuir kam inigha a gisɨn tuivigha gavgafi. 2 * *Kar Akar Aghuir kɨ ia mɨkɨnizim. Ia pamtemɨn an suiragh gavgavightɨ, ian nɨghnɨzir gavgavim pura bizimɨn mɨn ikian koghtɨ, tuavir kamɨn God ian akurvagham.

3 * *Akar bar ekiar kɨ inizim, kɨ ia ganɨngi. Akar kam kamakɨn: Krais en arazir kuraba batoghasava aremegha, mati Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim mɨkemezɨ moghɨn. 4 * *Ezɨ me an kuam isa mozim gatɨzɨ, ezɨ dughiar pumuning ko mɨkezim gɨvazɨma, a ua dɨkafi, mati Godɨn Akɨnafarimɨn osizirim mɨkemezɨ moghɨn. 5 * *Egha a Pita batogha, gɨn 12plan aposelba bato. 6 Egha gɨn a dughiar vamɨran gumazamizir an gɨn zuir avɨrim batifi, men dɨbobonim mong 500 gafira. An ganizir gumazamizir avɨriba ikiavɨra itima, marazi ariaghire. 7 * *Egha a uaghan Jems bato, egha gɨn aposelba bar me batifi.

8 * *Egha bar men gɨn a uaghan na bato. Kamaghɨn kɨ mati borir amebam borim batamin dughiamra, a batezir puvatɨzim. 9 * *Kɨ aposelbar tongɨn, kɨ bar men gɨn iti. Kɨ faraghavɨra Godɨn sios gasɨghasɨsi, egha kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, me ziam “aposel,” na darɨghan kogham. 10 * *Ezɨ Godɨn apangkuvimɨn a na gamizɨ, kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn otogha, aposelɨn iti. Ezɨ an apangkuvir a nan itim, a pura zuir pu. Bar puvatɨ, kɨ pamtem ingari, ezɨ nan ingaramin gavgavim aposelɨn igharazibar ingaramin gavgavim gafira. Egha kɨ uabɨ ingari puvatɨ, Godɨn apangkuvim nan itima, kɨ ingari. 11 Ezɨ kamaghɨn akar kam, kɨ anekuri, o me anekuri, e bar moghɨra Iesus aremegha ua dɨkavizir Akar Aghuim akuri. Ezɨ ia a baregha nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Gɨn gumazamizir aremeziba me ua dɨkavam

12 E zurara kamaghɨn akam akura ghaze, Krais ovegha ua dɨkafi. Ezɨ manmaghsua ian marazi ghaze, “Ariaghireziba, me ua dɨkavan kogham?” 13 Ia nɨghnɨgh. Ariaghireziba ua dɨkavan koghtɨ, kamaghɨn God ti Krais gamizɨ a ua dɨkavizir puvatɨghai. 14 Krais ti ovevemɨn ua dɨkavizir puvatɨzɨ, akar e ia mɨkɨnamim, ti mɨngariba puvatɨghai. Ezɨ uaghan, ia nɨghnɨzir gavgavim iniamin akaba mɨngariba puvatɨghai. 15 * *Krais ti ovevemɨn ua dɨkavizir puvatɨzɨ, e ti God amizir bizibar ifavarir gumazamizibar mɨn otivighai. E kamaghɨn akam ia mɨkɨri, God Krais gamizɨ a ua dɨkafi. Egh guizbangɨra gumazamizir aremeziba ua dɨkavan koghtɨ, kamaghɨn Krais ti ua dɨkavizir puvatɨghai. 16 E fo, God gumazamizir aremezibar amutɨ me ua dɨkavan koghtɨ, e kamaghɨn mɨkɨm suam, “God Krais gamizɨ, a ua dɨkavizir puvatɨ.” 17 God ti Krais gamizɨ a ua dɨkavizir puvatɨzɨ, ian nɨghnɨzir gavgavir Kraisɨn itim, a pura bizir kɨnim. Ezɨ arazir kurabar gavgavim ia gativazɨ, ia ti dar apengan ikiavɨra ikiai. 18 Ezɨ uaghan, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikiava ariaghireziba, me uaghan ti bar ovegha gɨvagha uan ivezir kuram inighai. 19 E nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikia, bizir aghuir e fogha iniamiba bagha mɨzuai iti. Egh, e nguazir kamɨn itir biziba baghvɨra mɨzuamɨva, gɨn izamin biziba bagh mɨzuaman koghtɨ, gumazamiziba bar en kuarkuvigham. Eghtɨ me en kuarkuvir arazir kam, a me gumazir igharazibar kuarkuvir arazim, bar a gafiragham.

20 * *Ezɨ guizɨn bizim kamakɨn: God Krais gamizɨma, a ua dɨkafi. An oveaghuezibar faragha dɨkavigha, mati azenimɨn dagher ovɨzir faragha zuim. Kamaghɨn e fo, oveaghueziba ua dɨkavam. 21 * *Gumazir mam a ovevem gamizɨ, an oto. Ezɨ gumazir igharazim ua dɨkavir arazim gamizɨ, an oto. 22 Ia fo, gumazamiziba Adam ko porogha kamaghɨn an mɨn me bar areme, egha kamaghɨra gumazamiziba Krais ko poro, eghtɨ kamaghɨn an mɨn me bar ua dɨkavigham. 23 * *Egh me bar vaghvagh uan dughiamra ua dɨkavam. Krais bar men faraghtɨ, a ua izamin dughiam, an adarazi ua dɨkavam.

24 Eghtɨ nguazir kam gɨvaghamin dughiam otogham. Eghtɨ Krais duar gavgavir gumazamizibagh ativiba ko, nguazir kamɨn garir adariaba ko, aser gavgaviba, a bar me gasɨghasigham. Egh a God Bizibagh Ativamin Dughiam isɨ, God Afeziamɨn dafarim darɨgham. 25 * *E fo, Krais atrivimɨn ikɨvɨra ikɨ, mangɨtɨ, God an apaniba bar me dɨkabɨragh me isɨ an suemningɨn apengan me arɨghamin dughiamɨn tugham. 26 * *God dɨkabɨnamin apanir abuananamra kara: ovevem. 27 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, “God biziba bar da isa an suemningɨn apengan da atɨ.” Akar kam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, God uabɨ biziba isa Kraisɨn suemningɨn apengan da arɨki. Ezɨ e fo God uabɨ Kraisɨn apengan itir puvatɨ. 28 Eghtɨ gɨn, biziba bar Kraisɨn apengan ikɨtɨ, Godɨn Otarim uabɨ uabɨ isɨ, Godɨn apengan uabɨ atɨgham. Faraghɨvɨra God biziba bar da isɨ, Otarimɨn apengan dar arɨgham. Eghtɨ dughiar Otarim uabɨ uabɨ isɨ Godɨn apengan uabɨ atɨghamim, God biziba bar moghɨra dar dapanimɨn ikiam.

29 Ia nɨghnɨgh, marazi ariaghireziba bagha rue, egha tizim bagha me kamaghɨn ami? Me manmaghɨn men akurvaghasa arazir kam gami? Gumazamiziba ua dɨkavan koghtɨma, tizim bagha gumaziba men akurvaghasa rue? 30 * *Ezɨ e manmaghɨn damuam? E aruava, aremegha ua dɨkavir akam akurir ingangarim gamima, gumazamizir avɨriba zurara e gasɨghasɨghasava ami. Ariaghireziba ua dɨkavan koghtɨ, e tizim bagha ingangarir kam gami? 31 * *Nan adarasi, kɨ dughiabar zurara ovevem bativasava ami. Kɨ ia ko, en Ekiam Krais Iesus ko porogha, egha ia bangɨn bar akonge, kamaghɨn kɨ akar kam ian modir puvatɨ. 32 * *Kɨ ti nguazir kamɨn nɨghnɨzimɨn gɨn ghua Efesusɨn nguibamɨn ikia, “asɨzir atiaba,” ko uariv soke, kamaghɨn kɨ ivezir aghuir manam iniam? Bar puvatɨ. Ariaghireziba ua dɨkavan koghtɨma, kamaghɨn e mɨgɨrɨgɨar kamɨn gɨn mangam, “E fo, e gurumɨn ovengam, kamaghɨn ia izɨ e damɨ wainɨn dɨpabar amam.”*

33 Ia gumazamizir igharazibar amamangatɨghtɨ, me ia gifaran markɨ. Ia akar kam gɨfo, “Ia gumazamizir kuraba ko poroghtɨ, me ian arazir aghuibagh asɨghasɨgham.”† 34 * *Ia arazir onganiba ateghɨva deravɨra nɨghnɨgh. Egha ia uam arazir kurabar amuan markɨ. Ia oragh, ian marazi God gɨfozir puvatɨ. Ia aghumsɨghasa kɨ akar kamɨn ia mɨgei.

Inivafɨzir ua dɨkavamim, igharagh ganam

35 * *Eghtɨ tav azaragham, “Ariaghireziba manmaghɨn ua dɨkavigham? Me manmaghɨn garir inivafɨziba ikiam?” 36 * *Nɨ gumazir onganim! Nɨ ter ovɨzim nguazimɨn aven an ekaraghtɨ, a faragh aremeghɨva, biam otivam. 37 Ezɨ ter ovɨzir nɨ dɨkarazir kam, a witɨn ovɨzim, o tizimɨn ovɨzim, a bizir gɨn aghungamimɨn mɨn garir puvatɨ, a pura ter ovɨzir kɨnim. 38 * *God ifongezɨ moghɨn, a uabɨ aguaba ko namnam ko dafariba isa, igharagha garir dagheba ko graziba ko temebagh anɨdi. Egha bizir God anɨngizir kaba, mati men inivafɨziba. Kamaghɨn amizɨ, da bar moghɨra vaghvagha inivafɨzir igharagha gariba iti.

39 Ezɨ inivafɨzir angamɨra itiba, bar uaghara garir puvatɨ. Gumazamiziba inivafɨzir igharagha garim iti. Ezɨ asɨzim inivafɨzir igharagha garim iti, ezɨ kuarazim inivafɨzir igharagha garim iti, ezɨ osirim inivafɨzir igharagha garim iti.

40 Ezɨ overiamɨn itir biziba, mati me inivafɨziba iti moghɨn, igharagha gari. Ezɨ nguazimɨn itir biziba uaghan, mati me inivafɨziba iti moghɨn, igharagha gari. Overiamɨn itir inivafɨzibar dɨgɨriba, nguazimɨn itir inivafɨzibar dɨgɨriba mɨn garir puvatɨ. 41 Aruem dɨgɨrir igharazim iti, ezɨ iakɨnim dɨgɨrir igharazim iti, ezɨ mɨkovezim dɨgɨrir igharazim iti, egha mɨkovezibar aven da vaghvagha dɨgɨrir igharagha gariba iti.

42 * *Gumazamizir aremegh ua dɨkavibar arazim, a kamakɨn. Inivafɨzir e dafazim, a ikuvightɨ inivafɨzir ua dɨkavamim, ikuvighan kogham. 43 * *Inivafɨzir e dafazim, a derazir puvatɨ, eghtɨ inivafɨzir ua dɨkavamim, a dɨgɨrir aghuim ikiam. Inivafɨzir e dafazim, a gavgaviba puvatɨ, eghtɨ inivafɨzir ua dɨkavamim, bar gavgavigham. 44 Inivafɨzir e dafazim, a nguazir kamɨn otozir bizim. Ezɨ inivafɨzir ua dɨkavamim, a Godɨn Duam anɨdir bizim. Kamaghɨra e fo, nguazimɨn inivafɨziba iti, ezɨ uaghan Godɨn Duam anɨdir inivafɨziba iti. 45 * *Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Gumazir faragha otozim, Adam, God a gamizɨ an angamɨra iti.” Ezɨ Adamɨn bar gɨn izezim, a Duamɨn otogha, gumazamizibar amutɨ me angamɨra ikiam.‡ 46 Godɨn Duam anɨdir ikɨrɨmɨrim faragha otozir pu. Puvatɨ, nguazir kamɨn otozir ikɨrɨmɨrim faragha otozɨ, Godɨn Duam anɨdir ikɨrɨmɨrim gɨn oto. 47 * *Adamɨn faragha zuim, a nguazimɨn gumazim. God nguazimɨn an ingari. Ezɨ Adamɨn gɨn zuim, a Godɨn Nguibamɨn ikegha ize. 48 Nguazir kamɨn gumazamiziba, me nguazir kamɨn otozir gumazir kamɨn mɨn ami. Ezɨ Godɨn Nguibamɨn gumazamiziba, me gumazir Godɨn Nguibamɨn ikegha izezir gumazir kamɨn mɨn ami. 49 * *E datɨrɨghɨn nguazimɨn otozir gumazir kamɨn mɨn gari, egh gɨn Godɨn Nguibamɨn izezir gumazimɨn mɨn ganam.

50 * *Nan adarasi, ia kamaghɨn foghasa kɨ ia mɨgei. Nguazir kamɨn gumazamiziba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangɨ ikɨ an bizir aghuiba inian kogham. Egh ariaghɨriba, bizir ariaghirir puvatɨziba inian kogham.

51-52 * *Ia oragh. Kɨ akar mogomer mamɨn gun ia mɨkɨmasa. En tarazi oveghan kogham. Me ikɨvɨra ikɨtɨma, sɨghar abuananam arangtɨ dughiar kamra God me damightɨ men inivafɨziba igharagh otogham. Bizir kam damazim komokoi moghɨn bar zuamɨram otogham. Sɨgham arangamin dughiamɨn, ariaghireziba ua dɨkavighɨva uam ikuvan kogham. God bar moghɨra e damightɨ e inivafɨzir igharagha garibar otivam. 53 * *A kamakɨn, mati gumazamiziba korotiar ghurim suegha korotiar igiam aruzɨ moghɨn, e inivafɨzir kuram sueghɨva, ikuvighan koghamin inivafɨzim arugham. Egh e ariaghirir inivafɨzim sueghɨva, ariaghirir puvatɨzir inivafɨzim arugham. 54 * *E gɨn uan ariaghirir inivafɨzir kuram sueghɨva, uan inivafɨzir ikuvan koghamibar aghuightɨ, dughiar kamɨn Godɨn Akɨnafarimɨn itir mɨgɨrɨgɨam a guizɨn otogham:

“God ovevem dɨkabɨragha,

a gasɨghasɨgha, bar a gafira.

55 * *O ovevem,

nɨ gumazamiziba dɨkabɨrir gavgavim

managh iti?

O ovevem,

nɨ gumazamiziba mɨzazim me ganɨdir gavgavim

managh iti?”

56 * *Ovevem, mɨzazir gavgavir gumazamizibagh anɨdim, arazir kuram dama a ini. Ezɨ arazir kuram uan gavgavim, Moses Osirizir Araziba dama a ini. 57 * *En Ekiam Krais Iesusɨn ingangarimɨn, God gavgavim e ganɨdima, e ovevem ko mɨsogha a dɨkabɨri. Kamaghɨn, e God mɨnabi!

58 * *Kamaghɨn, nan namakar bar aghuiba, ia tuivigh gavgavightɨ, bizitam ia munamangan kogham. Ia kamaghɨn fo, ingangarir ia Ekiam bagha amiba pura zuir puvatɨ. Kamaghɨn, ia zurara Ekiam bagh ingarsɨ bar gavgafigh.

Pol, damuasava amir bizibav gei

16

(Sapta 16)

Me Jerusalemɨn amangasava amir dagɨaba, Pol dav gei

1 * *Kɨ datɨrɨghɨn dagɨar ia Jerusalemɨn itir Godɨn adarazi bagha darɨghasava amibav kɨmasa. Kɨ faragha Galesian Provinsɨn itir siosba, arazir kam men aka, egha kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa, ia uaghan arazir kam damuam. 2 * *Ia bar, Sandebar zurara, vaghvagh dagɨar ia isibar mɨrara, dagɨataba tuiragh, egh da isɨ uan dɨpenibar da mongegh. Eghtɨ dagɨaba tong avɨrasemegh. Eghtɨ dughiar kɨ izamimɨn, ia ua dagɨaba burian kogham. 3 Kɨ izeghɨva, gumazir ia mɨseveziba, men gun mɨgeir akɨnafarim me danɨngɨva, me amadaghtɨ, me mangam. Eghtɨ me dagɨar ia anɨngizir kaba inigh mangɨ Jerusalemɨn itir darazir dafarim darɨgham. 4 Biziba deraghtɨ, kɨ uaghan mangɨtɨ, me na ko mangam.

Pol mangɨ Korinbar ganasa ifonge

5 * *Kɨ ia bagh mangɨsɨ, Masedonian Provins abigh mangɨgh, gɨn ian bighan otogham. Kɨ faragh Masedonian mangasa ifonge. 6 * *Kɨ foghan kogham, kɨ ti tong dughiatabar ia ko ikeghtɨ, orangtɨzim ko amɨnir gavgavimɨn dughiam gɨvaghtɨma, kɨ managh mangɨsɨ ifueghtɨ, ia nan akuraghtɨma kɨ mangam. 7 * *Kɨ izɨ, dughiar otevimɨn ia ko ikian aghua. Kɨ tong dughiar ruarimɨn ia ko ikiasa ifonge. Ekiam kamaghɨn ifongeghtɨ, kɨ dughiar ruarim ia ko ikiam.

8 * **Kɨ Efesusɨn Nguibamɨn kagh ikɨ mangɨtɨ, Pentikosɨn Dughiar Ekiam gɨvagham.* 9 * *Kɨ fo, God na bagha tuavim kuizɨma, kɨ kagh ikɨ ingangarim damuamin dughiar aghuim iti. Egh kɨ gumazamizir avɨribar akuraghtɨma, me Kraisɨn adarazir otivigham. Ezɨ uaghan gumazir avɨriba en apanim gami.

10 * *Timoti ia batoghtɨma, ia a inigh an akurvaghtɨma, a ian tongɨn ia ko navir amɨrizimɨn ikɨ, egh atiatingan kogham. Ia fogh, kɨ Ekiam bagha ingari moghɨn, a ingari. 11 Ian tarazi an gan kamaghɨn mɨkɨman markɨ, a pura bizim. Ia an akuraghtɨ, a navir amɨrizim sara mangɨ darorim gɨvagh, ua na bagh izam. An, aveghbuaba ko izasa, kɨ a bagha mɨzua gari.†

12 * *Ezɨ en aveghbuam Apolosɨn mɨgɨrɨgɨam a kamakɨn. Kɨ dughiar avɨribar aveghbuar igharaziba ko izɨ, ian ganasa pamtemɨn a mɨgei. Ezɨ a datɨrɨghɨn tong izasa nɨghnɨzir puvatɨ. Gɨn, tuavitam ikɨtɨ, a izam.

Mɨgɨrɨgɨar abuananaba

13 * *Ia uari bagh gan, egh nɨghnɨzir gavgavimɨn tugh gavgafigh. Egh gavgavighɨva bizitamɨn atiatingan markɨ. 14 * *Ia God ko gumazamizir igharaziba bar me gifongeghɨva uan ingangaribar amu.

15-16  *Nan adarasi, ia Stefanas ko an adarazigh fo. Me Akaian Provinsɨn ikia faraghavɨra Kraisɨn adarazir otifi, ezɨ gɨn Akaian Provinsɨn itir gumazamizir igharaziba Kraisɨn adarazi otifi. Ezɨ Stefanas uan adarazir ko, uari isa ingangarir Godɨn gumazamizibar akurvaghamim ganɨngi. Nan adarasi, kɨ kamaghɨn ia gakaghora ghaze, ia kamaghɨn amir gumazamizibar apengan ikɨ, egh uaghan gumazamizir me ko ingaribar apengan ikɨ.

17 Stefanas ko Fortunatus ko Akaikus na bagha ize. Ia na bagh izamin tuaviba puvatɨzɨ, me ian danganim inigha na ko iti. Kamaghɨn kɨ bar akonge.‡ 18 * *Me nan navim gamizɨ, an amɨra, egha uaghan ian navibagh ami. Ia kamaghɨn amir gumazibar akaba baragh.

19 * *Esian Provinsɨn itir siosba uan akam isa ia bagha anemaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Ezɨ Akwila ko Prisila, ko aningɨn dɨpenimɨn uari akuvir sios, Ekiamɨn ziamɨn uan akam isa ia bagha anemaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. 20 * *Kagh itir Kraisɨn adarasi, me bar uan akaba isa ia bagha da amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Ia Kraisɨn adarasi, ia uan arazimɨn gɨn mangɨva, ia uan adarazir agharibar suigh.

21 * *Kɨ Pol, kɨ uabɨ uan dafarimɨn dughiar aghuir kam ia bagha an osiri.§

22 * *Tina Ekiam gifongezir puvatɨ, a mar ikufigh. En Ekiam, nɨ izɨ!

23 En Ekiam Iesusɨn apangkuvim, a ia ko ikɨ.

24 E bar Krais Iesus ko poroghav ikia, arazir kamɨn kɨ bar moghɨra ia gifonge. Guizbangɨra.

* 1:2: Ap 9:14, 18:1, 18:17, Ro 1:7, 10:12, 1 Ko 6:11, 2 Ti 1:9

* 1:2: Aposel 9:14; 18:1; 18:17; Rom 1:7; 10:12; 1 Korin 6:11; 2 Timoti 1:9

* 1:3: Ro 1:7, 2 Ko 1:2

* 1:3: Rom 1:7; 2 Korin 1:2

* 1:5-6: 1 Ko 2:1-2, 12:8, 2 Ko 8:7, 2 Ti 1:8, MAA 1:2

* 1:5-6: 1 Korin 2:1-2; 12:8; 2 Korin 8:7; 2 Timoti 1:8; Akar Mogomem 1:2

* 1:7: Lu 17:30, Fl 3:20, 2 Te 1:7, Ta 2:13, 2 Pi 3:12

* 1:7: Luk 17:30; Filipai 3:20; 2 Tesalonika 1:7; Taitus 2:13; 2 Pita 3:12

* 1:8: Fl 1:6, Kl 1:22, 1 Te 3:13, 5:23

* 1:8: Filipai 1:6; Kolosi 1:22; 1 Tesalonika 3:13; 5:23

* 1:9: Ais 49:7, Jo 17:21, 1 Ko 10:13, 1 Te 5:24, 1 Jo 1:3

* 1:9: Aisaia 49:7; Jon 17:21; 1 Korin 10:13; 1 Tesalonika 5:24; 1 Jon 1:3

* 1:10: Ro 12:16, 2 Ko 13:11, Fl 2:2, 3:16, 1 Pi 3:8

* 1:10: Rom 12:16; 2 Korin 13:11; Filipai 2:2; 1 Pita 3:8

* 1:12: Jo 1:42, Ap 18:24-28, 19:1, 1 Ko 3:4

* 1:12: Jon 1:42; Aposel 18:24-28; 19:1; 1 Korin 3:4

* 1:14: Ap 18:8, 19:29, Ro 16:23

* 1:14: Aposel 18:8; 19:29; Rom 16:23

* 1:16: 1 Ko 16:15

* 1:16: 1 Korin 16:15

* 1:17: Mt 28:19, Jo 4:2, 1 Ko 2:1, 2:4, 2:13, 2 Pi 1:16

* 1:17: Matyu 28:19; Jon 4:2; 1 Korin 2:1; 2:4; 2:13; 2 Pita 1:16

* 1:18: Ap 17:18, Ro 1:16, 1 Ko 2:14, 15:2, 2 Ko 4:3

* 1:18: Aposel 17:18; Rom 1:16; 1 Korin 2:14; 15:2; 2 Korin 4:3

* 1:19: Ais 29:14, Jer 8:9

* 1:19: Aisaia 29:14; Jeremaia 8:9

* 1:20: Jop 12:17, Ais 19:12, 33:18, 44:25, Mt 11:25, Lu 10:21, Ro 1:20-21, 1:28

* 1:20: Jop 12:17; Aisaia 19:12; 33:18; 44:25; Matyu 11:25; Luk 10:21; Rom 1:20-21; 1:28

* 1:21: Mt 11:25, Lu 10:21, Ro 1:20-21, 1:28

* 1:21: Matyu 11:25; Luk 10:21; Rom 1:20-21; 1:28

* 1:22: Mt 12:38, Mk 8:11, Jo 4:48, Ap 17:18, 17:32

* 1:22: Matyu 12:38; Mak 8:11; Jon 4:48; Aposel 17:18; 17:32

* 1:23: Ais 8:14, Mt 11:6, Jo 6:60, 6:66, Ro 9:32, 1 Ko 2:14, Ga 5:11

* 1:23: Aisaia 8:14; Matyu 11:6; Jon 6:60; 6:66; Rom 9:32; 1 Korin 2:14; Galesia 5:11

* 1:24: Ro 1:4, 1:16, 1 Ko 1:18, Kl 2:3

* 1:24: Rom 1:4; 1:16; 1 Korin 1:18; Kolosi 2:3

* 1:25: 2 Ko 13:4

* 1:25: 2 Korin 13:4

* 1:26: Mt 11:25, Jo 7:48, Je 2:1-5

* 1:26: Matyu 11:25; Jon 7:48; Jems 2:1-5

* 1:27: Mt 11:25, Je 2:5

* 1:27: Matyu 11:25; Jems 2:5

* 1:29: Ro 3:27, Ef 2:9

* 1:29: Rom 3:27; Efesus 2:9

* 1:30: Jer 23:5-6, Jo 17:19, 2 Ko 5:21

* 1:30: Jeremaia 23:5-6; Jon 17:19; 2 Korin 5:21

* 1:31: Jer 9:23-24, 2 Ko 10:17

* 1:31: Jeremaia 9:23-24; 2 Korin 10:17

* 2:1: 1 Ko 1:17

* 2:1: 1 Korin 1:17

* 2:2: Ga 6:14, Fl 3:8

* 2:2: Galesia 6:14; Filipai 3:8

* 2:3: Ap 18:9, 2 Ko 10:1

* 2:3: Aposel 18:9; 2 Korin 10:1

* 2:4: Ro 15:19, 1 Ko 1:17, 1 Te 1:5, 2 Pi 1:16

* 2:4: Rom 15:19; 1 Korin 1:17; 1 Tesalonika 1:5; 2 Pita 1:16

* 2:5: 2 Ko 4:7, 6:7

* 2:5: 2 Korin 4:7; 6:7

* 2:6: 1 Ko 1:28, Ef 4:13, Fl 3:15, Hi 5:14

* 2:6: 1 Korin 1:28; Efesus 4:13; Filipai 3:15; Hibru 5:14

* 2:7: Ro 16:25-26, Ef 3:5, 3:9, Kl 1:26, 2 Ti 1:9

* 2:7: Rom 16:25-26; Efesus 3:5; 3:9; Kolosi 1:26; 2 Timoti 1:9

* 2:8: Lu 23:34, Jo 7:48, Ap 13:27, 2 Ko 3:14

* 2:8: Luk 23:34; Jon 7:48; Aposel 13:27; 2 Korin 3:14

* 2:9: Ais 64:4

* 2:9: Aisaia 64:4

* 2:10: Mt 13:11, 16:17, Jo 14:26, 1 Jo 2:27

* 2:10: Matyu 13:11; 16:17; Jon 14:26; 1 Jon 2:27

* 2:11: Snd 20:27, Jer 17:9, Ro 11:33-34

* 2:11: Aghuzir Akaba 20:27; Jeremaia 17:9; Rom 11:33-34

* 2:12: Jo 16:13-14

* 2:12: Jon 16:13-14

* 2:13: 1 Ko 1:17, 2:4, 2 Pi 1:16

* 2:13: 1 Korin 1:17; 2:4; 2 Pita 1:16

* 2:14: Mt 16:23, Jo 8:47, 14:17, Ro 8:5-7, 1 Ko 1:18, 1:23

* 2:14: Matyu 16:23; Jon 8:47; 14:17; Rom 8:5-7; 1 Korin 1:18; 1:23

* 2:15: 1 Te 5:21, 1 Jo 2:20, 4:1

* 2:15: 1 Tesalonika 5:21; 1 Jon 2:20; 4:1

* 2:16: Jop 15:8, Ais 40:13, Jer 23:18, Jo 15:15, Ro 11:34

* 2:16: Jop 15:8; Aisaia 40:13; Jeremaia 23:18; Jon 15:15; Rom 11:34

* 3:1: Jo 16:12, 1 Ko 2:14-15

* 3:1: Jon 16:12; 1 Korin 2:14-15

* 3:2: Jo 16:12, Hi 5:12-14, 1 Pi 2:2

* 3:2: Jon 16:12; Hibru 5:12-14; 1 Pita 2:2

* 3:3: 1 Ko 1:10-11, 11:18, Ga 5:20-21, Je 3:16

* 3:3: 1 Korin 1:10-11; 11:18; Galesia 5:20-21; Jems 3:16

* 3:4: 1 Ko 1:12

* 3:4: 1 Korin 1:12

* 3:6: Ap 18:4-11, 18:24-28, 19:1, 1 Ko 1:30, 2 Ko 3:5, 10:14-15

* 3:6: Aposel 18:4-11; 18:24-28; 19:1; 1 Korin 1:30; 2 Korin 3:5; 10:14-15

* 3:7: 2 Ko 12:11, Ga 6:3

* 3:7: 2 Korin 12:11; Galesia 6:3

* 3:8: Ro 2:6, Ga 6:4-5, MAA 22:12

* 3:8: Rom 2:6; Galesia 6:4-5; Akar Mogomem 22:12

* 3:9: Mt 13:3-9, Ap 15:4, 2 Ko 6:1, Ef 2:20-22, Hi 3:3-4, 1 Pi 2:5

* 3:9: Matyu 13:3-9; Aposel 15:4; 2 Korin 6:1; Efesus 2:20-22; Hibru 3:3-4; 1 Pita 2:5

* 3:10: Ro 15:20, 1 Ko 4:15, 15:10, 1 Pi 4:11, 2 Pi 3:15, MAA 21:14

* 3:10: Rom 15:20; 1 Korin 4:15; 15:10; 2 Pita 3:15; Akar Mogomem 21:14

* 3:11: Ais 28:16, Mt 16:18, 2 Ko 11:4, Ga 1:7, 1 Pi 2:4-6

* 3:11: Aisaia 28:16; Matyu 16:18; 2 Korin 11:4; Galesia 1:7; 1 Pita 2:4-6

* 3:13: Lu 2:35, 1 Ko 4:5, 2 Te 1:7-10, 1 Pi 1:7, 4:12

* 3:13: Luk 2:35; 1 Korin 4:5; 2 Tesalonika 1:7-10; 1 Pita 1:7; 4:12

* 3:16: 1 Ko 6:19, 2 Ko 6:16, Ef 2:21-22, Hi 3:6, 1 Pi 2:5

* 3:16: 1 Korin 6:19; 2 Korin 6:16; Efesus 2:21-22; Hibru 3:6; 1 Pita 2:5

* 3:18: Snd 3:7, Ais 5:21

* 3:18: Aghuzir Akaba 3:7; Aisaia 5:21

* 3:19: Jop 5:13, 1 Ko 1:20, 2:6

* 3:19: Jop 5:13; 1 Korin 1:20; 2:6

* 3:20: Sng 94:11

* 3:20: Onger Akaba 94:11

* 3:21: 1 Ko 1:12, 3:4-6, 2 Ko 4:5, 4:15

* 3:21: 1 Korin 1:12; 3:4-6; 2 Korin 4:5; 4:15

* 3:23: Ro 14:8, 1 Ko 11:3, 2 Ko 10:7, Ga 3:29

* 3:23: Rom 14:8; 1 Korin 11:3; 2 Korin 10:7; Galesia 3:29

* 3:23: 1 Korin 1:12 ko 3:4, Pol kamaghɨn mɨgei, Korinɨn siosɨn itir darazi uari abɨgha, marazi ghaze, e Polɨn adarasi, ezɨ marazi ghaze, e Apolosɨn adarasi. Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kaba da nguazimɨn gumazamizibar nɨghnɨzibar gɨn zui. Korinɨn siosɨn itir gumazamiziba deravɨra Godɨn nɨghnɨzim gɨfogh, egh kamaghɨn mɨkɨm suam, Pol bar en anav, ezɨ Apolos bar en anav. Pol ko Apolos ko bizir igharaziba sara, me ingangarir gumazamizibar mɨn ikɨ, Korinɨn siosɨn akurvagh egh me damutɨ, me guizɨn Kraisɨn adarazir mɨn otivam. Kamaghɨn, God me ginaba. Nɨ 2 Korin 3:1-9ɨn gan.

* 4:1: Lu 12:42, 1 Ko 3:5, 2 Ko 6:4, Ta 1:7, 1 Pi 4:10

* 4:1: Luk 12:42; 1 Korin 3:5; 2 Korin 6:4; Taitus 1:7; 1 Pita 4:10

* 4:2: Lu 12:42

* 4:2: Luk 12:42

* 4:4: Jop 9:2, Sng 143:2, Snd 21:2, Ro 4:2

* 4:4: Jop 9:2; Onger Akaba 143:2; Aghuzir Akaba 21:2; Rom 4:2

* 4:5: Ro 2:1, 2:29, 1 Ko 3:8, 2 Ko 5:10, MAA 20:12

* 4:5: Rom 2:1; 2:29; 1 Korin 3:8; 2 Korin 5:10; Akar Mogomem 20:12

* 4:6: Ro 12:3, 1 Ko 1:12, 3:4, 3:21

* 4:6: Rom 12:3; 1 Korin 1:12; 3:4; 3:21

* 4:7: Jo 3:27, Ro 12:6, Je 1:17, 1 Pi 4:10

* 4:7: Jon 3:27; Rom 12:6; Jems 1:17; 1 Pita 4:10

* 4:8: MAA 3:17, 3:21

* 4:8: Akar Mogomem 3:17; 3:21

* 4:9: Ro 8:36, 1 Ko 15:30-31, 2 Ko 6:9, Hi 10:33

* 4:9: Rom 8:36; 1 Korin 15:30-31; 2 Korin 6:9; Hibru 10:33

* 4:10: Ap 26:24, 1 Ko 1:18, 3:18

* 4:10: Aposel 26:24; 1 Korin 1:18; 3:18

* 4:11: Ap 23:2, Ro 8:35, 2 Ko 11:23-27, Fl 4:12

* 4:11: Aposel 23:2; Rom 8:35; 2 Korin 11:23-27; Filipai 4:12

* 4:12: Sng 109:28, Mt 5:44, Ap 18:3, 1 Ko 9:14-15, 1 Te 2:9, 2 Te 3:8, 1 Ti 4:10

* 4:12: Onger Akaba 109:28; Matyu 5:44; Aposel 18:3; 1 Korin 9:14-15; 1 Tesalonika 2:9; 2 Tesalonika 3:8; 1 Timoti 4:10

* 4:13: Kra 3:45

* 4:13: Azir Akam 3:45

* 4:15: Ap 18:11, Ga 4:19, Je 1:18

* 4:15: Aposel 18:11; Galesia 4:19; Jems 1:18

* 4:16: 1 Ko 11:1, Fl 3:17, 1 Te 1:6, 2 Te 3:9

* 4:16: 1 Korin 11:1; Filipai 3:17; 1 Tesalonika 1:6; 2 Tesalonika 3:9

* 4:17: Ap 19:22, Fl 2:19-22

* 4:17: Aposel 19:22; Filipai 2:19-22

* 4:19: Ap 18:21, 19:21, 1 Ko 16:5, 2 Ko 1:15, 1:23, Hi 6:3

* 4:19: Aposel 18:21; 19:21; 1 Korin 16:5; 2 Korin 1:15; 1:23; Hibru 6:3

* 4:20: 1 Ko 2:4, 1 Te 1:5

* 4:20: 1 Korin 2:4; 1 Tesalonika 1:5

* 5:1: Wkp 18:7-8, Lo 22:30, 27:20, Ef 5:3

* 5:1: Ofa Gami 18:7-8; Godɨn Araziba 22:30; 27:20; Efesus 5:3

* 5:3: Kl 2:5

* 5:3: Kolosi 2:5

* 5:4: Mt 16:19, 18:18, Jo 20:23, 2 Ko 13:10

* 5:4: Matyu 16:19; 18:18; Jon 20:23; 2 Korin 13:10

* 5:5: Ap 26:18, 1 Ti 1:20, 1 Pi 4:6

* 5:5: Aposel 26:18; 1 Timoti 1:20

* 5:6: 1 Ko 3:21, 15:33, Ga 5:9, Je 4:16

* 5:6: 1 Korin 3:21; 15:33; Galesia 5:9; Jems 4:16

* 5:7: Kis 12:5, 12:21, 13:7, Ais 53:7, Jo 1:29, 1 Pi 1:19, MAA 5:6, 5:12

* 5:7: Ua Me Ini 12:5; 12:21; 13:7; Aisaia 53:7; Jon 1:29; 1 Pita 1:19; Akar Mogomem 5:6; 5:12

* 5:8: Lo 16:3, Mt 16:6, 16:12, Lu 12:1

* 5:8: Godɨn Araziba 16:3; Matyu 16:6; 16:12; Luk 12:1

* 5:8: Ves 6ɨn ikegha ghua ves 8ɨn tuzir mɨgɨrɨgɨam, God Israelia Gitazir Dughiam an arazibagh nɨghnɨgha, Judaba amir arazibav gei. Nɨ Ua Me Ini 12:3-21 ko 13:5-7ɨn gan. An arazir kaba bar dagh amizɨma, da Kraisɨn adarazir dabirabimɨn nedazim oto.

* 5:9: Mt 18:17, 2 Ko 6:14, Ef 5:11, 2 Te 3:14

* 5:9: Matyu 18:17; 2 Korin 6:14; Efesus 5:11; 2 Tesalonika 3:14

* 5:10: Jo 17:15, 1 Ko 1:20, 10:27

* 5:10: Jon 17:15; 1 Korin 1:20; 10:27

* 5:11: Mt 18:17, Ro 16:17, 2 Te 3:6, Ta 3:10, 2 Jo 10

* 5:11: Matyu 18:17; Rom 16:17; 2 Tesalonika 3:6; Taitus 3:10; 2 Jon 1:10

* 5:12: Mk 4:11, 1 Ko 6:1-4, Kl 4:5, 1 Te 4:12, 1 Ti 3:7

* 5:12: Mak 4:11; 1 Korin 6:1-4; Kolosi 4:5; 1 Tesalonika 4:12; 1 Timoti 3:7

* 5:13: Lo 13:5, 17:7, 21:21, 22:21-24

* 5:13: Godɨn Araziba 13:5; 17:7; 21:21; 22:21-24

* 6:2: Dan 7:22, Mt 19:28, MAA 2:26, 3:21, 20:4

* 6:2: Daniel 7:22; Matyu 19:28; Akar Mogomem 2:26; 3:21; 20:4

* 6:3: 2 Pi 2:4, Ju 6

* 6:3: 2 Pita 2:4; Jut 1:6

* 6:7: Mt 5:39, Snd 20:22, Lu 6:29, Ro 12:17-19, 1 Te 5:15, 1 Pi 3:9

* 6:7: Aghuzir Akaba 20:22; Matyu 5:39; Luk 6:29; Rom 12:17-19; 1 Tesalonika 5:15; 1 Pita 3:9

* 6:9: Ga 5:19-21, Ef 5:5, 1 Ti 1:9, Hi 12:14, MAA 22:15

* 6:9: Galesia 5:19-21; Efesus 5:5; 1 Timoti 1:9; Hibru 12:14; Akar Mogomem 22:15

* 6:11: Ef 2:2, Kl 3:7, Ta 3:3-7, Hi 10:22

* 6:11: Efesus 2:2; Kolosi 3:7; Taitus 3:3-7; Hibru 10:22

* 6:12: 1 Ko 10:23

* 6:12: 1 Korin 10:23

* 6:13: Ro 14:17, 1 Ko 6:15, 15:19-20, Kl 2:22-23, 1 Te 4:3-7

* 6:13: Rom 14:17; 1 Korin 6:15; Kolosi 2:22-23; 1 Tesalonika 4:3-7

* 6:14: Ro 6:5, 6:8, 8:11, 1 Ko 15:20, 2 Ko 4:14, Ef 1:19-20

* 6:14: Rom 6:5; 6:8; 8:11; 1 Korin 15:20; 2 Korin 4:14; Efesus 1:19-20

* 6:15: Ro 12:5, 1 Ko 12:27, Ef 4:12, 4:16, 5:30

* 6:15: Rom 12:5; 1 Korin 12:27; Efesus 4:12; 4:16; 5:30

* 6:16: Stt 2:24, Mt 19:5, Ef 5:31

* 6:16: Jenesis 2:24; Matyu 19:5; Efesus 5:31

* 6:17: Jo 17:21-23, Ro 8:9-11, Ef 4:4

* 6:17: Jon 17:21-23; Rom 8:9-11; Efesus 4:4

* 6:18: Ro 1:24, 6:12-13, 1 Te 4:3, Hi 13:4

* 6:18: Rom 1:24; 6:12-13; 1 Tesalonika 4:3; Hibru 13:4

* 6:19: Ro 14:7-8, 1 Ko 3:16, 2 Ko 6:16

* 6:19: Rom 14:7-8; 1 Korin 3:16; 2 Korin 6:16

* 6:20: 1 Ko 7:23, Ga 3:13, Fl 1:20, Hi 9:12, 1 Pi 1:18-19

* 6:20: 1 Korin 7:23; Galesia 3:13; Filipai 1:20; Hibru 9:12; 1 Pita 1:18-19

* 7:1: 1 Ko 7:8, 7:26

* 7:1: 1 Korin 7:8; 7:26

* 7:3: Kis 21:10, 1 Pi 3:7

* 7:3: Ua Me Ini 21:10; 1 Pita 3:7

* 7:5: Jol 2:16, Sek 7:3, 1 Te 3:5

* 7:5: Joel 2:16; Sekaraia 7:3; 1 Tesalonika 3:5

* 7:7: Mt 19:12, Ap 26:29, 1 Ko 12:11

* 7:7: Matyu 19:12; Aposel 26:29; 1 Korin 12:11

* 7:9: 1 Ti 5:14

* 7:9: 1 Timoti 5:14

* 7:10: Mal 2:14-16

* 7:10: Malakai 2:14-16

* 7:10: Matyu 5:32; 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18

* 7:15: Ro 12:18, 14:19, Hi 12:14

* 7:15: Rom 12:18; 14:19; Hibru 12:14

* 7:16: 1 Pi 3:1

* 7:16: 1 Pita 3:1

* 7:17: 1 Korin 4:17; 7:20; 7:24

* 7:19: Jo 15:14, Ro 2:25, Ga 5:6, 6:15

* 7:19: Jon 15:14; Rom 2:25; Galesia 5:6; 6:15

* 7:22: Jo 8:36, Ga 5:13, Ef 6:6, Fm 16, 1 Pi 2:16

* 7:22: Jon 8:36; Galesia 5:13; Efesus 6:6; Filemon 1:16; 1 Pita 2:16

* 7:23: 1 Ko 6:20, 1 Pi 1:18-19

* 7:23: 1 Korin 6:20; 1 Pita 1:18-19

* 7:25: 1 Ko 7:6, 7:10, 7:40, 2 Ko 8:8-10, 1 Ti 1:12-13, 1:16

* 7:25: 1 Korin 7:6; 7:10; 7:40; 2 Korin 8:8-10; 1 Timoti 1:12-13; 1:16

* 7:28: 1 Ko 7:38

* 7:28: 1 Korin 7:38

* 7:29: Ro 13:11

* 7:29: Rom 13:11

* 7:31: Sng 39:6, Je 1:10, 4:14, 1 Pi 1:24, 1 Jo 2:17

* 7:31: Onger Akaba 39:6; Jems 1:10; 4:14; 1 Pita 1:24; 1 Jon 2:17

* 7:34: Lu 10:40

* 7:34: Luk 10:40

* 7:38: Grighɨn akam ves 36ɨn ghua 38ɨn tuzim, deragha bigha mɨgeir puvatɨ.

* 7:39: Ro 7:2-3, 2 Ko 6:14

* 7:39: Rom 7:2-3; 2 Korin 6:14

* 7:40: 1 Ko 7:25, 1 Te 4:8

* 7:40: 1 Korin 7:25; 1 Tesalonika 4:8

* 8:1: Ap 15:20, 15:29, Ro 14:3, 14:10, 14:14, 1 Ko 10:19

* 8:1: Aposel 15:20; 15:29; Rom 14:3; 14:10; 14:14; 1 Korin 10:19

* 8:1: Polɨn dughiamɨn, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzir gumazamiziba asɨziba isa, marvir guabar dɨpenibar ghua dav sogha, marvir guabar ofa gami. Egha me gɨn asɨzir kaba isa maketɨn ghua da amadi. Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir darasi, bizir kam bagha Polɨn azangsɨsi, me asɨzir kamaghɨn amizibar amam, o puvatɨgham?

* 8:2: 1 Ko 13:8-9, 13:12, Ga 6:3, 1 Ti 6:4

* 8:2: 1 Korin 13:8-9; 13:12; Galesia 6:3; 1 Timoti 6:4

* 8:3: Nah 1:7, Mt 7:23, Ga 4:9

* 8:3: Matyu 7:23; Galesia 4:9

* 8:4: Lo 4:35, 4:39, 6:4, Ais 41:24, 1 Ko 10:19, Ga 4:8, Ef 4:6, 1 Ti 2:5

* 8:4: Godɨn Araziba 4:35; 4:39; 6:4; Aisaia 41:24; 1 Korin 10:19; Galesia 4:8; Efesus 4:6; 1 Timoti 2:5

* 8:6: Mal 2:10, Jo 1:3, Ap 17:28, Ro 11:36, 1 Ko 12:6, Ef 4:5-6, Fl 2:11

* 8:6: Malakai 2:10; Jon 1:3; Aposel 17:28; Rom 11:36; 1 Korin 12:6; Efesus 4:5-6; Filipai 2:11

* 8:7: Ro 14:14, 14:23, 1 Ko 10:28-29

* 8:7: Rom 14:14; 14:23; 1 Korin 10:28-29

* 8:8: Ro 14:17

* 8:8: Rom 14:17

* 8:9: Ro 14:13-15, 14:20, Ga 5:13

* 8:9: Rom 14:13-15; 14:20; Galesia 5:13

* 8:11: Ro 14:15-20

* 8:11: Rom 14:15-20

* 8:13: Ro 14:21, 2 Ko 11:29

* 8:13: Rom 14:21; 2 Korin 11:29

* 9:1: Ap 9:3, 9:15-17, 18:9, 26:16, 1 Ko 15:8, 2 Ko 12:12, Ga 2:7-8

* 9:1: Aposel 9:3; 9:15-17; 18:9; 26:16; 1 Korin 15:8; 2 Korin 12:12; Galesia 2:7-8

* 9:2: 2 Ko 3:2-3

* 9:2: 2 Korin 3:2-3

* 9:4: Lu 10:8, 1 Ko 9:13-14

* 9:4: Luk 10:8; 1 Korin 9:13-14

* 9:7: Lo 20:6, 2 Ko 10:4, 1 Ti 1:18, 1 Pi 5:2

* 9:7: Godɨn Araziba 20:6; 2 Korin 10:4; 1 Timoti 1:18

* 9:9: Lo 25:4, 1 Ti 5:18

* 9:9: Godɨn Araziba 25:4; 1 Timoti 5:18

* 9:10: 2 Ti 2:6

* 9:10: 2 Timoti 2:6

* 9:11: Ro 15:27, Ga 6:6

* 9:11: Rom 15:27; Galesia 6:6

* 9:12: Ap 20:33-35, 1 Ko 9:15, 9:18, 13:7, 2 Ko 11:7-9, 11:12

* 9:12: Aposel 20:33-35; 1 Korin 13:7; 2 Korin 11:7-9; 11:12

* 9:13: Wkp 6:16, 6:26, Nam 18:8, 18:31, Lo 10:9, 18:1

* 9:13: Ofa Gami 6:16; 6:26; Dɨboboniba 18:8; 18:31; Godɨn Araziba 10:9; 18:1

* 9:14: Mt 10:10, Lu 10:7, Ga 6:6, 1 Ti 5:17

* 9:14: Matyu 10:10; Luk 10:7; Galesia 6:6; 1 Timoti 5:17

* 9:15: Ap 18:3, 20:34, 2 Ko 11:10, 1 Te 2:9

* 9:15: Aposel 18:3; 20:34; 2 Korin 11:10; 1 Tesalonika 2:9

* 9:16: Jer 20:9

* 9:16: Jeremaia 20:9

* 9:17: 1 Ko 3:8, 3:14, 4:1, Ga 2:7, Kl 1:25

* 9:17: 1 Korin 3:8; 3:14; 4:1; Galesia 2:7; Kolosi 1:25

* 9:18: 1 Ko 7:31, 10:33, 2 Ko 4:5

* 9:18: 1 Korin 10:33; 2 Korin 4:5

* 9:19: Mt 18:15, 20:26-27, Ga 5:13, 1 Pi 3:1

* 9:19: Matyu 20:26-27; Galesia 5:13; 1 Pita 3:1

* 9:20: Ap 16:3, 18:18, 21:20-26

* 9:20: Aposel 16:3; 18:18; 21:20-26

* 9:21: Ro 2:12-14, 1 Ko 7:22, Ga 2:3, 3:2, 5:13

* 9:21: Rom 2:12-14; Galesia 2:3; 3:2; 5:13

* 9:22: Ro 11:14, 15:1, 1 Ko 10:33, 2 Ko 11:29

* 9:22: Rom 11:14; 15:1; 1 Korin 10:33; 2 Korin 11:29

* 9:24: Ga 5:7, Fl 2:16, 3:14, 2 Ti 4:7, Hi 12:1

* 9:24: Galesia 5:7; Filipai 3:14; 2 Timoti 4:7; Hibru 12:1

* 9:25: Ef 6:12, Fl 3:14, 2 Ti 2:4-5, 4:8, Je 1:12, 1 Pi 1:4, 5:4, MAA 2:10

* 9:25: Efesus 6:12; Filipai 3:14; 2 Timoti 2:4-5; 4:8; Jems 1:12; 1 Pita 1:4; 5:4; Akar Mogomem 2:10

* 9:27: Ro 6:18-19, 8:13, 13:14, 2 Ko 13:5-6, Kl 3:5

* 9:27: Rom 6:18-19; 8:13; 13:14; 2 Korin 13:5-6; Kolosi 3:5

* 10:1: Kis 13:21-22, 14:22-29, Nam 9:18, Neh 9:12, Sng 78:13

* 10:1: Ua Me Ini 13:21-22; 14:22-29; Dɨboboniba 9:18; Nehemia 9:12; Onger Akaba 78:13

* 10:3: Kis 16:35, Neh 9:15, 9:20, Sng 78:24

* 10:3: Ua Me Ini 16:35; Nehemia 9:15; 9:20; Onger Akaba 78:24

* 10:4: Sng 78:15

* 10:4: Onger Akaba 78:15

* 10:4: Akɨnafarir Mosesɨn ingangarimɨn gun mɨgeiba, da mɨgɨrɨgɨar otevir pumuning iti, aning Israelia dɨpam dagɨamɨn a inizir arazim geghari. Mam, Ua Me Ini 17:1-7ɨn iti, ezɨ mam Dɨboboniba 21:1-13ɨn iti. Judabar marazi ghaze, mɨgɨrɨgɨar otevir kamning dagɨar vamɨram eghari. Dagɨar kam Israelian gɨn danganir me aruiba bar dagh arui.

* 10:5: Nam 14:16, 14:29-30, Sng 106:26, Hi 3:17, Ju 5

* 10:5: Dɨboboniba 14:16; 14:29-30; Onger Akaba 106:26; Hibru 3:17; Jut 1:5

* 10:6: Nam 11:4, 11:34, Sng 106:14, 1 Ko 10:11

* 10:6: Dɨboboniba 11:4; 11:34; Onger Akaba 106:14; 1 Korin 10:11

* 10:7: Kis 32:6, 1 Ko 10:14

* 10:7: Ua Me Ini 32:6; 1 Korin 10:14

* 10:8: Nam 25:1-18, Sng 106:29, MAA 2:14

* 10:8: Dɨboboniba 25:1-18; Onger Akaba 106:29; Akar Mogomem 2:14

* 10:9: Kis 17:2, 17:7, Nam 21:5-6, Lo 6:16

* 10:9: Ua Me Ini 17:2; 17:7; Dɨboboniba 21:5-6; Godɨn Araziba 6:16

* 10:10: Kis 16:2, Nam 14:2, 14:29, 14:37, 16:41-49, 1 Sto 21:15, Hi 3:11, 3:17

* 10:10: Ua Me Ini 16:2; Dɨboboniba 14:2; 14:29; 14:37; 16:41-49; 1 Eghaghaniba 21:15; Hibru 3:11; 3:17

* 10:11: Ro 15:4, 1 Ko 10:6, Fl 4:5, Hi 10:25, 10:37, 1 Pi 4:7, 1 Jo 2:18

* 10:11: Rom 15:4; 1 Korin 10:6; Filipai 4:5; Hibru 10:25; 10:37; 1 Pita 4:7; 1 Jon 2:18

* 10:13: Jer 29:11, 1 Ko 1:9, 2 Pi 2:9

* 10:13: Jeremaia 29:11; 1 Korin 1:9; 2 Pita 2:9

* 10:14: 2 Ko 6:17, 1 Jo 5:21

* 10:14: 2 Korin 6:17; 1 Jon 5:21

* 10:16: Mt 26:26-28, Mk 14:22-24, Lu 22:19-20, Ap 2:42, 2:46

* 10:16: Matyu 26:26-28; Mak 14:22-24; Luk 22:19-20; Aposel 2:42; 2:46

* 10:17: Ro 12:5, 1 Ko 12:27, Ef 4:16

* 10:17: Rom 12:5; 1 Korin 12:27; Efesus 4:16

* 10:18: Wkp 7:6, 7:15

* 10:18: Ofa Gami 7:6; 7:15

† 10:18: Grighɨn akamɨn, vezɨn kam deragha mɨgɨrɨgɨam a bɨghizir puvatɨ.

* 10:19-20: Godɨn Araziba 32:17; Onger Akaba 106:37; 1 Korin 8:4; Akar Mogomem 9:20

* 10:21: Lo 32:38, 2 Ko 6:15-16

* 10:21: Godɨn Araziba 32:38; 2 Korin 6:15-16

* 10:22: Lo 32:21, Ese 22:14

* 10:22: Godɨn Araziba 32:21; Esekiel 22:14

* 10:23: 1 Ko 6:12

* 10:23: 1 Korin 6:12

* 10:24: Ro 15:1-2, 1 Ko 13:5, Fl 2:4, 2:21

* 10:24: Rom 15:1-2; 1 Korin 13:5; Filipai 2:4; 2:21

‡ 10:25: Dughiar mabar me asɨziba marvir guabar ofa gamua, egha gɨn da isa ghua maketɨn da amadi. Ezɨ Pol kamaghɨn mɨgei, Kraisɨn adarazi maketɨn ivezir asɨzibagh nɨghnɨgh osɨman markɨ, egh suam, me dar amegh, paza damigham. Puvatɨ. Me dar amam.

* 10:26: Kis 19:5, Lo 10:14, Sng 24:1

* 10:26: Ua Me Ini 19:5; Godɨn Araziba 10:14; Onger Akaba 24:1

* 10:27: Lu 10:8

* 10:27: Luk 10:8

* 10:28: 1 Ko 8:7

* 10:28: 1 Korin 8:7

* 10:29: Ro 14:16

* 10:29: Rom 14:16

§ 10:29: Grighɨn akam vezɨn kamɨn mɨgɨrɨgɨam deravɨra anebɨghizir puvatɨ.

* 10:30: Ro 14:6, 1 Ti 4:3-4

* 10:30: Rom 14:6; 1 Timoti 4:3-4

* 10:31: Kl 3:17, 1 Pi 4:11

* 10:31: Kolosi 3:17; 1 Pita 4:11

* 10:32: Ro 14:13, 1 Ko 8:13, 2 Ko 6:3, 1 Ti 3:5

* 10:32: Rom 14:13; 1 Korin 8:13; 2 Korin 6:3; 1 Timoti 3:5

* 10:33: Ro 15:2, 1 Ko 9:20-22, 10:24

* 10:33: Rom 15:2; 1 Korin 9:20-22; 10:24

* 11:1: 1 Ko 4:16, Ef 5:1, Fl 3:17, 2 Te 3:9

* 11:1: 1 Korin 4:16; Efesus 5:1; Filipai 3:17; 2 Tesalonika 3:9

* 11:3: Stt 3:16, 1 Ko 3:23, 15:27-28, Ef 5:23, 1 Pi 3:1, 3:5-6

* 11:3: Jenesis 3:16; 1 Korin 3:23; 15:27-28; Efesus 5:23; 1 Pita 3:1; 3:5-6

* 11:7: Stt 1:26-27, Je 3:9

* 11:7: Jenesis 1:26-27; Jems 3:9

* 11:8: 1 Ti 2:13

* 11:8: 1 Timoti 2:13

* 11:8: Jenesis 2:18-23

* 11:10: Grighɨn akam vezɨn kamɨn deravɨra bigha mɨgeir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, Pol ghaze, amiziba uan dapaniba aver puvatɨgha, Godɨn akam azenim garɨsi, ezɨ arazir kam mati me gumaziba ziar ekiam me ganɨdi. Kamaghɨn me uan dapaniba avɨtɨ, me bar fogh suam, amiziba gavgavim ikia uari uan dapanibagh ativa Godɨn ingangarim gami.

* 11:18: 1 Ko 1:10-12, 3:3

* 11:18: 1 Korin 1:10-12; 3:3

* 11:19: Lo 13:3, 1 Jo 2:19

* 11:19: Godɨn Araziba 13:3; 1 Jon 2:19

* 11:22: Je 2:5-6

* 11:22: Jems 2:5-6

* 11:23: Mt 26:26, Mk 14:22, Lu 22:19

* 11:23: Matyu 26:26; Mak 14:22; Luk 22:19

* 11:25: Kis 24:6-8, Jer 31:31-34, Sek 9:11, Hi 8:8-13

* 11:25: Ua Me Ini 24:6-8; Jeremaia 31:31-34; Sekaraia 9:11; Hibru 8:8-13

* 11:26: Jo 14:3, Ap 1:11, 1 Te 4:16, MAA 1:7

* 11:26: Jon 14:3; Aposel 1:11; 1 Tesalonika 4:16; Akar Mogomem 1:7

* 11:27: Nam 9:10, 9:13, Jo 6:51, 6:63-64, Hi 10:29

* 11:27: Dɨboboniba 9:10; 9:13; Jon 6:51; 6:63-64; Hibru 10:29

* 11:28: Mt 26:22, 2 Ko 13:5, Ga 6:4

* 11:28: Matyu 26:22; 2 Korin 13:5; Galesia 6:4

* 11:31: Sng 33:5, 1 Jo 1:9

* 11:31: 1 Jon 1:9

* 11:32: Sng 94:12-13, Hi 12:5-6, 12:11

* 11:32: Onger Akaba 94:12-13; Hibru 12:5-6; 12:11

* 12:2: Sng 115:5-7, Hab 2:18-19, 1 Ko 6:11, Ef 2:11-12, 1 Pi 4:3

* 12:2: Onger Akaba 115:5-7; Habakuk 2:18-19; Efesus 2:11-12; 1 Pita 4:3

* 12:3: Mt 16:17, Mk 9:39, 2 Ko 3:5, 1 Jo 4:2-3

* 12:3: Matyu 16:17; Mak 9:39; 2 Korin 3:5; 1 Jon 4:2-3

* 12:4: Ef 4:4, Hi 2:4, 1 Pi 4:10

* 12:4: Efesus 4:4; Hibru 2:4; 1 Pita 4:10

* 12:4: Rom 12:6-8

* 12:5: Ro 12:6-8, Ef 4:11

* 12:5: Rom 12:6-8; Efesus 4:11

* 12:7: 1 Ko 14:26, Ef 4:7, 1 Pi 4:10-11

* 12:7: 1 Korin 14:26; Efesus 4:7; 1 Pita 4:10-11

* 12:8: 1 Ko 13:2, 2 Ko 8:7

* 12:8: 1 Korin 13:2; 2 Korin 8:7

* 12:9: Mt 17:19-20, 1 Ko 13:2, 2 Ko 4:13, Je 5:14

* 12:9: Matyu 17:19-20; 1 Korin 13:2; 2 Korin 4:13; Jems 5:14

* 12:10: Ap 2:4, Ro 12:6, 1 Ko 14:5, 14:29, 1 Jo 4:1

* 12:10: Aposel 2:4; Rom 12:6; 1 Korin 14:5; 14:29; 1 Jon 4:1

* 12:11: Ro 12:4-8, 1 Ko 7:7, 2 Ko 10:13, Hi 2:4

* 12:11: Rom 12:4-8; 1 Korin 7:7; 2 Korin 10:13; Hibru 2:4

* 12:12: Ro 12:4-5, 1 Ko 10:17, Ga 3:16, Ef 4:4, 4:16

* 12:12: Rom 12:4-5; 1 Korin 10:17; Galesia 3:16; Efesus 4:4; 4:16

* 12:13: Jo 6:63, Ro 6:5, Ga 3:28, Kl 3:11

* 12:13: Jon 6:63; Rom 6:5; Galesia 3:28; Kolosi 3:11

* 12:18: Ro 12:3, 1 Ko 3:5, 12:11, 12:28

* 12:18: Rom 12:3; 1 Korin 3:5; 12:11; 12:28

* 12:27: Ro 12:5, Ef 1:23, 5:30, Kl 1:24

* 12:27: Rom 12:5; Efesus 1:23; 5:30; Kolosi 1:24

* 12:28: Ap 13:1, Ro 12:6, Ef 2:20, 4:11-12

* 12:28: Aposel 13:1; Rom 12:6; Efesus 2:20; 4:11-12

* 12:31: 1 Ko 14:1

* 12:31: 1 Korin 14:1

* 13:2: Mt 17:20, 21:21, Mk 11:23, Lu 17:6, 1 Ko 12:8-10, 12:28

* 13:2: Matyu 17:20; 21:21; Mak 11:23; Luk 17:6; 1 Korin 12:8-10; 12:28

* 13:3: Mt 6:2

* 13:3: Matyu 6:2

* 13:3: Grighɨn akamɨn akɨnafarir ghuriba bar vezɨn kamɨn mɨgɨrɨgɨaba da uaghara zuir puvatɨ. Akɨnafarir maba akar kam iti, “kɨ uaghan uan inivafɨzim ateghtɨ, me nan suiragh nan inivafɨzim avimɨn na daboroghtɨ, kɨ aremegham.” Ezɨ maba akar kam iti, “Me nan suiragh na gekuigh mangɨtɨma, kɨ ziar ekiam iniam.”

* 13:4: Snd 10:12, 1 Pi 4:8

* 13:4: Aghuzir Akaba 10:12; 1 Pita 4:8

* 13:5: 1 Ko 10:24, Fl 2:4

* 13:5: 1 Korin 10:24; Filipai 2:4

* 13:6: Sng 10:3, Ro 1:32, 12:9, 2 Jo 4

* 13:6: Onger Akaba 10:3; Rom 1:32; 12:9; 2 Jon 1:4

* 13:7: Ro 15:1, 1 Ko 9:12, Ga 6:2, 2 Ti 2:24, 1 Pi 4:8

* 13:7: Rom 15:1; 1 Korin 9:12; Galesia 6:2; 2 Timoti 2:24; 1 Pita 4:8

* 13:12: Mt 18:10, 2 Ko 3:18, 5:7, Fl 3:12, Je 1:23, 1 Jo 3:2

* 13:12: Matyu 18:10; 2 Korin 3:18; 5:7; Filipai 3:12; Jems 1:23; 1 Jon 3:2

* 13:13: 1 Te 1:3, 1 Jo 4:16

* 13:13: 1 Tesalonika 1:3; 1 Jon 4:16

* 14:1: 1 Ko 12:31, 14:39

* 14:1: 1 Korin 12:31; 14:39

* 14:2: Ap 2:4, 10:46

* 14:2: Aposel 2:4; 10:46

* 14:5: Nam 11:29

* 14:5: Dɨboboniba 11:29

* 14:15: Sng 47:7, Ef 5:19, Kl 3:16

* 14:15: Onger Akaba 47:7; Efesus 5:19; Kolosi 3:16

* 14:20: Mt 18:3, Ro 16:19, Ef 4:14, Fl 3:15, Hi 5:12-14, 1 Pi 2:2

* 14:20: Matyu 18:3; Rom 16:19; Efesus 4:14; Filipai 3:15; Hibru 5:12-14; 1 Pita 2:2

* 14:21: Ais 28:11-12, Jo 10:34

* 14:21: Aisaia 28:11-12

* 14:23: Ap 2:13

* 14:23: Aposel 2:13

* 14:24: Jo 16:8

* 14:24: Jon 16:8

* 14:25: Ais 45:14, Sek 8:23, Jo 4:19

* 14:25: Aisaia 45:14; Sekaraia 8:23; Jon 4:19

* 14:26: 1 Ko 12:7-10, 2 Ko 12:19, Ef 4:12

* 14:26: 1 Korin 12:7-10; 2 Korin 12:19; Efesus 4:12

* 14:29: Ap 17:11, 1 Te 5:19-22

* 14:29: Aposel 17:11; 1 Tesalonika 5:19-22

* 14:33-34: 1 Ko 11:3, 14:40, Kl 3:18, 1 Ti 2:11-12, Ta 2:5, 1 Pi 3:1

* 14:33-34: 1 Korin 11:3; 14:40; Kolosi 3:18; 1 Timoti 2:11-12; Taitus 2:5; 1 Pita 3:1

* 14:35: Pol, sios uari akuvaghtɨ, dughiar kam amiziba bizitam mɨkɨman men anogoroghezir pu. Puvatɨ, Pol sapta 11ɨn mɨgɨa ghaze, amiziba God ko mɨkɨmɨva, egh Godɨn otivir akabar gun mɨkɨmam. (Nɨ 1 Korin 11:5ɨn gan.) Pol kamaghɨn ifonge, Godɨn gumazamiziba, me uari akuvir dughiamɨn, uarira uarigh nɨghnigh, Godɨn Duam anɨngizir gavgavibar deravɨra ingangarim damu, egh Godɨn ziam fam. Pol sios gavgavighasa, egha akar kam me ganɨngi. Korinɨn amiziba ti Godɨn otivir akabar gun mɨgeir arazim, ko Godɨn Duamɨn otivaghirir mɨzebav geir arazim mɨgɨa, mɨzem giraghɨragha nɨgɨnir avɨribagh ami. Ezɨ bizir kam, Godɨn ziam fer arazim, akoravɨra ikia an tuavim apɨri. Pol ghaze, Korinɨn amiziba mɨzem giraghɨragh azangsɨzir avɨribav kɨm, egh Godɨn ziam fer arazimɨn tuavim apɨran kogham. Me azangsɨziba ikɨ, uan paba dɨpenimɨn men azangsɨgh.

* 14:37: 2 Ko 10:7, 1 Jo 4:6

* 14:37: 2 Korin 10:7; 1 Jon 4:6

* 14:39: 1 Ko 12:31, 1 Te 5:20

* 14:39: 1 Korin 12:31; 1 Tesalonika 5:20

* 14:40: 1 Ko 14:33, Kl 2:5

* 14:40: 1 Korin 14:33; Kolosi 2:5

* 15:1: Ro 5:2, Ga 1:11

* 15:1: Rom 5:2; Galesia 1:11

* 15:2: Ga 3:4

* 15:2: Galesia 3:4

* 15:3: Sng 22:15, Ais 53:5-12, Dan 9:26, Sek 13:7, 1 Ko 11:2, 11:23, Ga 1:12

* 15:3: Aisaia 53:5-12; 1 Korin 11:2; 11:23; Galesia 1:12

* 15:4: Sng 16:8-10, Mt 12:40, Lu 24:26, 24:46, Ap 2:24-32, 13:33-35

* 15:4: Onger Akaba 16:8-10; Matyu 12:40; Luk 24:26; 24:46; Aposel 2:24-32; 13:33-35

* 15:5: Mt 28:16-17, Mk 16:14, Lu 24:34-36, Jo 20:19

* 15:5: Matyu 28:16-17; Mak 16:14; Luk 24:34-36; Jon 20:19

* 15:7: Lu 24:50, Ap 1:3-4

* 15:7: Luk 24:50; Aposel 1:3-4

* 15:8: Ap 9:3-6, 22:14, 22:18, 1 Ko 9:1

* 15:8: Aposel 9:3-6; 22:14; 22:18; 1 Korin 9:1

* 15:9: Ap 8:3, 9:1, Ga 1:13, Ef 3:8, 1 Ti 1:13-15

* 15:9: Aposel 8:3; 9:1; Galesia 1:13; Efesus 3:8; 1 Timoti 1:13-15

* 15:10: Ap 8:3, Ro 15:18-19, 2 Ko 3:5, 6:1, 11:5, 11:23, Fl 2:13

* 15:10: Aposel 8:3; Rom 15:18-19; 2 Korin 3:5; 6:1; 11:5; 11:23; Filipai 2:13

* 15:15: Ap 1:22, 2:24-32, 4:10, 4:33, 5:32, 13:30

* 15:15: Aposel 1:22; 2:24-32; 4:10; 4:33; 5:32; 13:30

* 15:20: Ap 26:23, 1 Ko 15:23, Kl 1:18, 1 Pi 1:3, MAA 1:5

* 15:20: Aposel 26:23; 1 Korin 15:23; Kolosi 1:18; 1 Pita 1:3; Akar Mogomem 1:5

* 15:21: Jo 11:25, Ro 5:12, 5:17-18, 6:23

* 15:21: Jon 11:25; Rom 5:12; 5:17-18; 6:23

* 15:23: 1 Te 4:15-17, MAA 20:5

* 15:23: 1 Tesalonika 4:15-17; Akar Mogomem 20:5

* 15:25: Sng 110:1, Mt 22:44, Ap 2:34-35, Hi 1:13

* 15:25: Onger Akaba 110:1; Matyu 22:44; Aposel 2:34-35; Hibru 1:13

* 15:26: 2 Ti 1:10, MAA 20:14, 21:4

* 15:26: 2 Timoti 1:10; Akar Mogomem 20:14; 21:4

* 15:27: Sng 8:6, Mt 28:18, Hi 2:8, 1 Pi 3:22

* 15:27: Onger Akaba 8:6; Matyu 28:18; Hibru 2:8; 1 Pita 3:22

* 15:30: Ro 8:36, 2 Ko 11:26, Ga 5:11

* 15:30: Rom 8:36; 2 Korin 11:26; Galesia 5:11

* 15:31: Ro 8:36, 2 Ko 4:10-11, 1 Te 2:19

* 15:31: Rom 8:36; 2 Korin 4:10-11; 1 Tesalonika 2:19

* 15:32: Sav 2:24, Ais 22:13, Lu 12:19-20, 2 Ko 1:8, 4:10-11

* 15:32: Fofozir Gumazim 2:24; Aisaia 22:13; Luk 12:19-20; 2 Korin 1:8; 4:10-11

* 15:32: Gumazir maba ghaze, Pol guizɨn asɨzir atiabav gei. Romɨn gumaziba, arazir kurabagh amir gumazibav soghasa, dughiar mabar me gamima, me asɨzir atiaba ko mɨsosi, mati laion. Ezɨ gumazir avɨriba ghaze, Pol guizɨn asɨzir atiabav geir puvatɨ. An akar isɨn zuimɨn a gasɨghasɨghasava amir gumazibav gei.

† 15:33: Kar Grighɨn fofozir gumazir mamɨn mɨgɨrɨgɨam.

* 15:34: Ap 26:8, Ro 13:11, 1 Ko 6:5, Ef 5:14, 1 Te 4:5

* 15:34: Rom 13:11; 1 Korin 6:5; 1 Tesalonika 4:5

* 15:35: Jo 12:24, 1 Jo 3:2

* 15:35: Jon 12:24; 1 Jon 3:2

* 15:36: Jo 12:24

* 15:36: Jon 12:24

* 15:38: Stt 1:11

* 15:38: Jenesis 1:11

* 15:42: Dan 12:3, Mt 13:43

* 15:42: Matyu 13:43

* 15:43: Fl 3:20-21

* 15:43: Filipai 3:20-21

* 15:45: Stt 2:7, Jo 6:33, 6:39-40, 6:54, 6:63, 2 Ko 3:4-6, 3:17, Fl 3:21

* 15:45: Jenesis 2:7; Jon 6:33; 6:39-40; 6:54; 6:63; 2 Korin 3:4-6; 3:17; Filipai 3:21

‡ 15:45: Adamɨn bar gɨn otozir kam, a Kraisra. Nɨ 1 Korin 15:21-22 ko Rom 5:14-19ɨn ganigh.

* 15:47: Stt 2:7, 3:19, Jo 3:13, 3:31

* 15:47: Jenesis 2:7; 3:19; Jon 3:13; 3:31

* 15:49: Ro 8:29, 2 Ko 3:18, Fl 3:21, 1 Jo 3:2

* 15:49: Rom 8:29; 2 Korin 3:18; Filipai 3:21; 1 Jon 3:2

* 15:50: Mt 16:17, Jo 3:3-5, 1 Ko 6:13

* 15:50: Matyu 16:17; Jon 3:3-5; 1 Korin 6:13

* 15:51-52: 1 Te 4:15-17

* 15:51-52: Sekaraia 9:14; Matyu 24:31; Filipai 3:21; 1 Tesalonika 4:15-17

* 15:53: 2 Ko 5:4

* 15:53: 2 Korin 5:4

* 15:54: Ais 25:8, Hi 2:14-15, MAA 20:14

* 15:54: Aisaia 25:8; Hibru 2:14-15; Akar Mogomem 20:14

* 15:55: Hos 13:14

* 15:55: Hosea 13:14

* 15:56: Ro 4:15, 5:13, 6:14, 7:5, 7:13

* 15:56: Rom 4:15; 5:13; 6:14; 7:5; 7:13

* 15:57: Ro 7:25, 1 Jo 5:4-5

* 15:57: Rom 7:25; 1 Jon 5:4-5

* 15:58: 2 Sto 15:7, 1 Ko 3:8, 2 Pi 3:14, MAA 14:13

* 15:58: 2 Eghaghaniba 15:7; 1 Korin 3:8; 2 Pita 3:14; Akar Mogomem 14:13

* 16:1: Ap 24:17, Ro 15:25-26, 2 Ko 8:1-9, Ga 2:10

* 16:1: Aposel 24:17; Rom 15:25-26; 2 Korin 8:1-9; Galesia 2:10

* 16:2: Ap 20:7, MAA 1:10

* 16:2: Aposel 20:7; Akar Mogomem 1:10

* 16:5: Ap 19:21

* 16:5: Aposel 19:21

* 16:6: Ro 15:24, Ta 3:12

* 16:6: Rom 15:24; Taitus 3:12

* 16:7: Ap 18:21

* 16:7: Aposel 18:21

* 16:8: Wkp 23:15-21, Lo 16:9-11

* 16:8: Ofa Gami 23:15-21; Godɨn Araziba 16:9-11

* 16:8: Aposel 19:8-10

* 16:8: “Pentikosɨn Dughiar Ekiam,” nɨ Aposel 2:1ɨn itir mɨgɨrɨgɨamɨn gan.

* 16:9: Ap 14:27, 19:8-10, 2 Ko 2:12, Kl 4:3, MAA 3:8

* 16:9: Aposel 14:27; 19:8-10; 2 Korin 2:12; Kolosi 4:3; Akar Mogomem 3:8

* 16:10: 1 Ko 4:17

* 16:10: 1 Korin 4:17

† 16:11: Timoti a gumazir igiam, ezɨ bizir kam bagha gumazir maba akɨrim ragha a gasi. Nɨ 1 Timoti 4:12ɨn gan.

* 16:12: 1 Ko 1:12, 3:6

* 16:12: 1 Korin 1:12; 3:6

* 16:13: Sng 31:24, 1 Ko 15:1, Ef 6:10, Fl 1:27, Kl 1:11, 1 Te 5:6

* 16:13: Onger Akaba 31:24; 1 Korin 15:1; Efesus 6:10; Filipai 1:27; Kolosi 1:11; 1 Tesalonika 5:6

* 16:14: 1 Ko 14:1, 1 Pi 4:8

* 16:14: 1 Korin 14:1; 1 Pita 4:8

* 16:15-16: Rom 16:5; 1 Korin 1:16; 1 Tesalonika 5:12

‡ 16:17: Grighɨn akam vezɨn kamɨn deragha akatam mɨgeir pu.

* 16:18: Fl 2:29

* 16:18: Filipai 2:29

* 16:19: Ap 18:2, 18:18, 18:26, Ro 16:5, 2 Ti 1:15

* 16:19: Aposel 18:2; 18:18; 18:26; Rom 16:5; 2 Timoti 1:15

* 16:20: Ro 16:16, 2 Ko 13:12

* 16:20: Rom 16:16; 2 Korin 13:12

* 16:21: Kl 4:18, 2 Te 3:17

* 16:21: Kolosi 4:18; 2 Tesalonika 3:17

§ 16:21: Pol uabɨ uan akɨnafariba osirir pu. Puvatɨ, a mɨgeima gumazir igharazim a bagha osiri. Ezɨ mɨgɨrɨgɨar vezɨn kamɨn itim, Pol uabɨ uan dafarimɨn an osiri.

* 16:22: Ga 1:8-9

* 16:22: Galesia 1:8-9

2 Korin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Polɨn Akɨnafarir Namba 2,
a Korinɨn Nguibamɨn Itir Sios Baghava an Osiri

O

2 Korin

Akar Faragha Zuim

Korinɨn nguibar ekiamɨn siosɨn gumazamizir maba akar kurabar Pol mɨkeme. Ezɨ bizir kam Pol gamima, a bar oseme. Pol Korinɨn sios ko akabar kɨrasa. Kamaghɨn amizɨ, a me bagha akɨnafarir kam osiri. Egh ua me gakuegham.

Ezɨ akar otevir akɨnafarimɨn itir mam, Pol akar gavgavir a faragha Korinba bagha amizimɨn gun mɨgei. An akar kam mɨkɨman aghua, ezɨ me a barazir puvatɨgha, akar kurabar a mɨkeme. Ezɨ kamaghɨn an akar gavgavim me ganɨngi. Ezɨ me an akam baregha uan arazibar kɨri, kamaghɨn amizɨ, a datɨrɨghɨn me bagha guizbangɨra bar akonge.

Ezɨ dughiar kamɨn Judian Distrighɨn itir Kraisɨn adarasi, me paza iti. Ezɨ Pol me bagha dagɨaba akumakumigh, da inigh mangɨ me danɨngasa. Egha Sapta 8 ko 9, Pol akar Korinba navibagh aghuvkɨntɨma, me dagɨaba isɨ ingangarir kam danɨngamin akabav gei.

Ezɨ akɨnafarimɨn akar otevir abuananam, aposelɨn ifavarir iza Korinɨn itir maba, me Polɨn ziam dɨkabɨra an Aposelɨn ingangarim gasɨghasɨsi. Kamaghɨn amizɨ, Pol men arazir kurabar gun mɨgei.

Pol ingangarir God aposelbagh anɨngizimɨn gun mɨgei

1

(Sapta 1--7)

1 * *Kɨ Pol, kɨ Krais Iesusɨn aposelɨn mam. God uan ifongiamɨn gɨn ghua, aposelɨn mɨn ikiasa na amɨsefe. Kɨ en aveghbuam Timoti ko, ga akɨnafarir kam osirigha, ia Korinɨn nguibar ekiamɨn aven Godɨn siosɨn itiba, ko Godɨn gumazamizir Akaian Provinsɨn danganiba bar adar itiba, ia bagha an osirigha anemadi. 2 * *Egha ga God ko mɨgɨa ghaze, God en Afeziam, ko en Ekiam Krais Iesus ian apangkuv, navir amɨrizim ia danɨngam.

Pol God an akurazir bizim bagha a mɨnaba

3 * *E Godɨn ziam fam, a God, egha en Ekiam Krais Iesusɨn Afeziam. A en Afeziam, ezɨ akurvazir arazim ko apangkuvir arazim an otifi. Ezɨ a, gumazamizir osɨmtɨziba ateriba, men gɨrakɨrangɨn tuiva navir amɨrizim me ganɨdi. 4 God kamaghɨn ifonge, an en gɨrakɨrangɨn tuiva navir amɨrizim e ganɨdi moghɨn, e gumazamizir osɨmtɨzir avɨriba ateritabar gɨrakɨrangɨn tuiva navir amɨrizim me danɨngam. Kamaghɨn, osɨmtɨziba e bativir dughiabar, an en gɨrakɨrangɨn tuiva navir amɨrizim e ganɨdi. 5 * *Krais osɨmtɨzir bar ekiam aterezɨ moghɨn e uaghan aneteri. Ezɨ God Kraisɨn gɨrakɨrangɨn tugha navir amɨrizim a ganɨngizɨ moghɨn, God Kraisɨn ingangarimɨn, en gɨrakɨrangɨn tuzɨma navir amɨrizim e gizɨfa. 6 God kamaghsua, ia navir amɨrizim ko an akurvazim iniam, bizir kamɨn e osɨmtɨzim ateri. God navir amɨrizim e danɨngɨva, a uaghan navir amɨrizim ia danɨngam. Ia en mɨn tuivigh gavgavigh osɨmtɨziba atertɨ, God navir amɨrizim en mɨn ia danɨngam. 7 * *Ezɨ e kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia bar fogha ghaze, ia tuivigh gavgavigham. E fo, ia e ko osɨmtɨzim ateri, kamaghɨn amizɨ, ia uaghan e ko navir amɨrizim iniam.

8 * *Nan adarasi, osɨmtɨzir Esian Provinsɨn e batozim, ia a gɨfoghasa. Osɨmtɨzir bar ekiam e avaragha, en gavgaviba bar dagh afira. Ezɨ kamaghɨn e ghaze, e ti ovegham. 9 Bar guizbangɨra, e mati gumazim jas ovengasava a mɨgei moghɨn, e uari barasi. God kamaghsua, e uan gavgavibara nɨghnɨghan kogham. Puvatɨ, e Godɨn gavgavimra nɨghnɨgh a gisɨn tugham, a gumazir ovengezibagh amizɨ me ua dɨkafi. Kamaghɨn, bizir kam e bato. 10 * *Kar bizir bar kuram, an e gamizɨ e atam oveghai. Ezɨ God en akura. Egh a gɨn uam en akuragham. E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia bar fogha ghaze, zurara bizir kuram e bativtɨma, God uam en akuraghtɨma, e deraghvɨra ikiam. 11 Egh ia en akuragh God ko mɨkɨm. Eghtɨ God gumazamizir avɨribar dɨmdiaba baragh en akuragham. Eghtɨ gumazamizir bar avɨriba ganigh, me God en akuragha e gamizir biziba bagh a mɨnabagham.

Pol Korinbagh ifarazir puvatɨ

12 * *Bizir kam na gamima kɨ bar akonge. Nan navir averiamɨn, kɨ uan araziba deravɨra da tuisɨgha kamaghɨn fo, kɨ nguazir kamɨn ikia arazir aghuim gami, egha guizbangɨra ian damazibara e arazir bar aghuim gami. Kɨ arazir God nan akazir kam gamua God baghavɨra itir arazibar gɨn ghua, bizitam ian modozir puvatɨ. Kɨ nguazir kamɨn fofozim isa arazir kam gamizir pu. Puvatɨ, kɨ Godɨn apangkuvimɨn gavgavim isa, arazir kam gami. 13-14 * *Egha kɨ ia bagha akɨnafarim osirava, akar ia deravɨra gan dar mɨngaribagh foghamiba, kɨ dararama osiri. Kɨ ia bagha akar igharazitaba osirir puvatɨ. Guizbangɨra, dughiar mabar kɨ osirir mɨgɨrɨgɨar maba, ia deragha dagh fozir puvatɨ. Kɨ kamaghsua, ia en Ekiam Iesus Izamin Dughiamɨn, kɨ ia bagha ziar ekiam inizɨ moghɨn, ia na bagh ziar ekiam iniam. Kamaghɨn ia guizbangɨra nan akabar mɨngaribagh foghasa, kɨ ifonge.

15-16 * *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim ikia ghaze, ia na bagh ziar ekiam iniam. Ezɨ bizir kam bagha, kɨ akam akɨrigha ghaze, kɨ faragh izɨ ian ganam. Egh kɨ ia ategh, Masedonian Provinsɨn mangam. Egha kɨ Masedonia Provins ataghizir dughiamɨn, kɨ uamategh izɨ ian ganasa nɨghnɨsi. Ezɨ arazir kamɨn God dughiar pumuningɨn arazir aghuimɨn ia damuam. Eghtɨ ia nan akuraghtɨ, kɨ Judian Distrighɨn mangam. 17 Ezɨ manmaghɨn ami? Ia ti ghaze, kɨ amizir mɨgɨrɨgɨar kaba, kɨ pura ia gifari. Ia ti ghaze, kɨ nguazir kamɨn gumazamizibar mɨn puram akar dɨkɨrɨzibagh amua dar ghuangsɨgha ghaze, “Guizbangɨra,” o “Puvatɨ,” uagharam aning mɨkɨmam? Bar puvatɨ.

18 God zurara uan mɨgɨrɨgɨabar gɨntɨsi. Ezɨ kamaghɨra kɨ guizbangɨra ia mɨgei, mɨgɨrɨgɨar kɨ ia gamiba bar, da uaghara “Guizbangɨra,” o “Puvatɨ,” mɨgeir pu. 19 * *Kɨ, ko Sailas, ko Timoti, e ian tongɨn Godɨn Otarim Krais Iesusɨn akam kuri. Ezɨ ia bar fo Krais, “Guizbangɨra,” ko “Puvatɨ,” uagharam aningɨn mɨgeir puvatɨ. Krais zurara guizbangɨra mɨgei. 20 * *Godɨn akar dɨkɨrɨzir avɨriba iti. Ezɨ Krais “Guizbangɨra,” akar dɨkɨrɨzir kaba bar dav gei. Kamaghɨn, e Godɨn akam barazima a Kraisɨn ziamɨn ghaze, “A guizbangɨra,” ezɨ e Godɨn ziam fe. 21 * *Ezɨ God uabɨ gavgavim isa, e ko ia ganɨdi, ezɨ e Krais ko porogha, ikia gavgafi. Egha a uabɨ ua bagha e amɨsefe. 22 * *Egha a uabɨ uan inabazir ababanim e gatɨ, kamaghɨn me en gan fogh suam, e an gumazamizibara. Egha uan Duam en navir averiabar ikiasa an e ganɨngi. Godɨn Duamra a uaghan bizir aghuir faragha zuir mam, God e danɨngasa. E Godɨn Duam inigha gɨvagha, kamaghɨn e fo, e guizbangɨra bizir avɨrir maba sara iniam.

Pol zuamɨra Korinɨn ghuzir puvatɨ

23 * *God, a gumazir nan mɨgɨrɨgɨaba gavgavim dagh anɨdim, egha a nan navimɨn gari. Ezɨ kɨ an ziamɨn guizbangɨra kamaghɨn mɨgei, kɨ osɨmtɨzim ia danɨngan aghuagha, kamaghɨn, kɨ zuamɨra Korinɨn izezir puvatɨ. A kamaghɨra tu. 24 * *Kɨ kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ, e ian nɨghnɨzir gavgavibar gantɨ da en apengan ikiam. Puvatɨ. E fo, ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikia mɨtivigha gavgavigha gɨfa. Egh e ian agorogem damutɨ, an otivasa, ia ko ingari.

2

1 * *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ ia bagh izan kogham, egh ia damutɨ ia fomɨra na basemezɨ moghɨn na basɨman kogham. Kamaghɨn kɨ izezir puvatɨ. 2 Egh kɨ ia damutɨ, ia na basemeghtɨma, tina ikɨ na damutɨ kɨ bar akuegham? Ia, gumazamizir kɨ ia gamizɨ ia na basemeziba, iarara ikiam. 3 Ia gumazamizir agorogem na ganɨdiba, kamaghɨn kɨ ia bagh izɨ osɨmtɨzim ia danɨngan aghua. Ezɨ bizir kam bagha kɨ fomɨra ia bagha akɨnafarir mam osirigha anemada. Kɨ fo, kɨ bizitam bagh bar akueghtɨ, ia uaghan bar moghɨra bar akuegham. 4 * *Guizbangɨra, kɨ ia bagha akɨnafarim osirir dughiamɨn, kɨ bar ian apangkuvigha, nan navim bar osemezɨ, kɨ puvɨram azi. Kɨ osɨmtɨzim ia danɨngasa akɨnafarir kam osirizir puvatɨ. Kɨ ghaze, ia kamaghɨn fogh suam, kɨ bar ia gifuegha, bar uan navim ia ganɨngi. Kamaghɨn kɨ ia bagha osiri.

Korinba, gumazir arazir kuram gamizimɨn arazir kuram gɨn amang

5 * *Gumazitam osɨmtɨzim gumazir igharazibagh anɨngi, an osɨmtɨzim na ganɨngizir puvatɨ. Kɨ mɨgɨrɨgɨar gavgavir avɨribar bizir kam mɨkɨman aghua. Kɨ kamaghɨn mɨkɨmasa, a ia gamizɨma, ian naviba bar moghɨra, mong ian oseme. 6 Ezɨ ian avɨriba ghaze, gumazir kam a ivezir kuratam inigh. Ezɨ datɨrɨghɨn an a inigha gɨvagha, kamaghɨra tu. 7 Kamaghɨn amizɨ, ia arazir igharazitamɨn datɨrɨghɨn a damu. Ia an arazir kuraba gɨn amadaghɨva, an gɨrakɨrangɨn tugh, navir amɨrizim a danɨng. Puvatɨghtɨ, osɨmtɨzir bar ekiam gumazir kam dɨkabɨragham. 8 Kamaghɨn, kɨ ia gakaghora ghaze, ia an akaghtɨ a fogham, ia a gifuegha mamaghɨra iti. 9 * *Akɨnafarir kɨ faragha osirizim, mar kɨ pura ia basamasa an osiri. Kɨ kamaghɨn foghasa, ia nan akabar gɨntɨgha biziba bar dagh ami, o puvatɨ? 10 Eghtɨ ia gumazitamɨn arazir kuraba gɨn amangɨtɨ, kɨ uaghan da gɨn amangam. Eghtɨ kɨ gɨn amangamin arazir kuratam ikɨtɨ, kɨ ian akurvaghsɨ Kraisɨn damazim a gɨn amangam. 11 * *Kɨ atiatia ghaze, Satan ti e gifaragh e dɨkabɨragham. Kamaghɨn kɨ arazir kuraba gɨn amadi. E Satanɨn mogomer nɨghnɨzir kurabagh fogha gɨfa.

Pol Taitusɨn ganasa

12 * **Kɨ Kraisɨn Akar Aghuim akunasa izava, Troasɨn nguibar ekiamɨn otogha gari, Ekiam kɨ ingangarir kam damuasa, a na bagha tuavim atɨ. 13 Ezɨ kɨ uan aveghbuam Taitusɨn ganizir puvatɨ. Kamaghɨn nan navim derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Troasia ategha uamategha iza Masedonian Provinsɨn oto.

Aposelba Godɨn gavgavimɨn mɨdorozibagh afisi

14 Ezɨ God, Krais ko porogha en faragha zuima, e an gɨn ghua kalabuziar gumazamizibar mɨn ghua bar akuegha mɨgɨa ghaze, Krais modorozim gafiragha apaniba dɨkabɨragha gɨfa! Ezɨ arazir kamɨn gumazamiziba bar God gɨfoghamin fofozim ini. A mati mughuriar aghuimɨn mɨn otozɨ, amɨnim a bɨrazɨ a tintinibar ghu. Bizir kam bagha kɨ God mɨnabi.* 15 * *Guizbangɨra, e mati pauran mughuriar aghuim zuimɨn mɨn, Krais a inigha ofan mɨn God ganɨngi. Mughuriar kam, a Godɨn Nguibamɨn zuir tuavimɨn zuir gumazamizibar tongɨn otiva zui. Egha uaghan helɨn zuir tuavimɨn itir gumazamizibar tongɨn otiva zui. 16 * *Egha helɨn tuavimɨn zuir darasi, mughuriar kam barazima, an ovever mughuriamɨn mɨn zui. Egha me gamima, me ovei. Ezɨ Godɨn Nguibamɨn tuavimɨn zuir darasi, me mughuriar kam barazima, a mati ikɨrɨmɨrir aghuim isir mughuriam. Egha a ikɨrɨmɨrir aghuim me ganɨdi. Tinara gavgavigh ingangarir kamagh garim damuam? Bar puvatɨ. 17 * *Ezɨ e gumazamizir mabar mɨn amir puvatɨ, me danganiba bar dagh aruava Godɨn akam mɨgɨa, mati me dagɨaba bagha biziba amadi. God uabɨ ingangarir kam e ganɨngizɨ e ifarir puvatɨ, e guizbangɨra mɨgei. E Krais ko porogha, Godɨn damazimɨn deravɨram an akaba akuri.

3

Aposelba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiamɨn ingangarir gumazibar otifi

1 * *E ti ian aghariba apɨrtɨ, ia suam, e gumazir aghuiba, kamaghɨn e ti mɨgɨrɨgɨar kabagh ami? O e ti gumazir mabar mɨn e gumazibav kɨmtɨ, me ia bagh akɨnafariba osir ia mɨkɨm suam, e gumazir aghuiba? O e uarir akurvaghsɨ ian azangsɨghtɨ, ia en akurvaghamin akɨnafarim osiram? Bar puvatɨ! 2 * *Ia uari, mati akɨnafarir en gun gumazamizibav geim. Ezɨ akɨnafarir kamɨn osiziriba, da en navir averiabar aven iti. Eghtɨ gumazamiziba bar akɨnafarir kamɨn ganɨva a dɨponam. 3 * *Ia bar azenara iti, mati akɨnafarir mam Krais an osirizɨ e a inigha ize. A fɨnfɨnir dɨpamɨn an osirizir puvatɨ. A zurara ikiamin Godɨn Duamɨn an osiri. Egha a dagɨar ekiatam gisɨn an osirizir puvatɨ. A gumazamizibar navir averiabar an osiri.

4 *E fo, God ingangarir kam damuasava e amɨsefe. Ezɨ Krais fofozir kam e ganɨngi. Kamaghɨn, e akar kabar gun ia mɨgei. 5 * *Guizbangɨra, e uari ingangarir kam damuan buraghburaki, egh e uari kamaghɨn mɨkɨman kogh suam, e uari bizibagh ami. Puvatɨ, God uabɨra gavgavim e ganɨdima, e ingangarir kam gami. 6 * *Ezɨ a uabɨ e gamizɨma, e Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiar kam, e an ingangarir gumazibar otifi. Akar Dɨkɨrɨzir kam, a bizir me akɨnafarimɨn osirizir puvatɨzim, mati Moses Osirizir Arazir fomɨram otoziba. Puvatɨ. Kar Godɨn Duamɨn bizim. Moses Osirizir Araziba gumazamizibagh amima me ovei. Ezɨ Godɨn Duam ikɨrɨmɨrir aghuim me ganɨdi.

7 * *Ingangarir God amizim, a Moses Osirizir Arazibagh amizɨ da otifi. Ezɨ tuavir kamɨn ovevem otos. Dughiar kam God dagɨam abɨghizɨ, osiziriba vaghvagha an otifi, ezɨ Godɨn angazangarim uaghan ize. Egha angazangarir kam Mosesɨn guam gisirazɨ Israelia an guamɨn ganan buraghburaki. Ezɨ gɨn angazangarir kam gɨfa. 8 * *Ingangarir God uan Duam gumazamizibar anɨngasava amizim, a ingangarir Moses Osirizir Araziba anɨngasava amizim, bar a gafira. Eghtɨ Godɨn angazangarim ko gavgavim, ingangarir kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam. 9 * *Moses Osirizir Arazibar ingangarir kam, a en araziba tuisɨghɨva e mɨkɨm suam, e ovengam. E fo, ingangarir kam Godɨn angazangarim sara ize. Egh ingangarir kam Godɨn angazangarim sara izɨtɨ, ingangarir gumazamizibar amutɨ me Godɨn damazimɨn deraghamim, a Godɨn angazangarir bar ekiam sara izɨ mamaghɨra ikiam. 10 * *Godɨn angazangarir ekiam ko gavgavim, ingangarir igiar an amizim ko ikia bar ekevegha mamaghɨra iti. Egha angazangarir kam, Godɨn angazangarir ingangarir ghurim ko itim, bar a gafira. Kamaghɨn, e datɨrɨghɨn gara nɨghnɨsi, ingangarir ghurimɨn angazangarim munge. 11 Ingangarir ghurir kam a zurara ikian kogham. Puvatɨ, a mungegham. Egha a Godɨn angazangarim sara ize. Kamaghɨn e fo, ingangarir igiar zurara ikiamim, a Godɨn angazangarir bar ekiam sara iza mamaghɨra iti.

12 * *Ezɨ e nɨghnɨzir gavgavim ikia bar fo, angazangarir kam izɨva e bativ mamaghɨra ikiam, ezɨ e a bagha mɨzuai. Kamaghɨn, e atiati puvatɨgha azenara an gun mɨgei. 13 * *E Moses amizɨ moghɨn amir puvatɨ. An guamɨn angazangarim siragha mungemarima, a kamaghɨn aghua, Israelia an ganam. Kamaghɨn a iniravɨzim inigha uan guam avara. 14 * *Ezɨ fomɨra iza datɨrɨghɨn tuzir dughiamɨn, Israelian nɨghnɨziba bar pɨrizɨ, me Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghuribar gara, dar mɨngariba deragha dagh fozir puvatɨ. Egha mati Mosesɨn guam avarazir iniravɨzim, men nɨghnɨziba avaraghavɨra iti. Ezɨ gumazitam o amizitam me avarazir iniravɨzir kam adangizir puvatɨ. Krais uabɨra, gumazim a gɨfoghtɨma, God an iniravɨzir a dukuaghav itim adegham. 15 Guizbangɨra, dughiaba bar me Moses Osirizir Arazibar bori, ezɨ iniravɨzir kam ikia men nɨghnɨziba apɨra, iza datɨrɨghɨn oto. 16 * *Egh tina uan navim Ekiam bagh a giraghtɨ, God iniravɨzir an nɨghnɨzim avarazim adegham. 17 * *Kɨ Ekiam mɨgɨa, kar kɨ Godɨn Duam mɨgei. Eghtɨ Ekiamɨn Duam gumazitam o amizitamɨn ikɨtɨ, bizitam an suiragh a ikɨrarighan kogham. Bar puvatɨ. A bar fɨrighɨrɨgh ikiam. 18 * *E bar moghɨra, bizitam en guaba avarazir puvatɨ. Ezɨ Ekiamɨn angazangarir ekiam e gisirazɨma, e ganganir guabar garimɨn mɨn otogha, Godɨn angazangarim gumazamizibar akakasi. E zurara Godɨn angazangarir kam isavɨra iti, ezɨ a bar en arazibagh ighavɨra itima, e Ekiamɨn nedazimɨn mɨn otivavɨra iti. Ekiam, a Godɨn Duam, egha a bizir kabagh ami.

4

Aposelba, me nguazir mɨnebar mɨn iti

1 * *God en apangkuvigha ingangarir kam e ganɨngi. Ezɨ kamaghɨn e ingangarir kam gamua amɨrvazir puvatɨ. 2 * *E aghumsɨzir arazir gumazamiziba mogava amiba, e akɨrim ragha dagh asara. E ifavarir arazibagh amir puvatɨ. Egha e Godɨn akam gɨrazɨ, a igharagha otozir puvatɨ. E Godɨn guizɨn akam azenarama anekuri, eghtɨ gumazamiziba bar uan navir averiabar aven en araziba tuisɨgham. Egh me kamaghɨn fogham, e ingangarir bar aghuim Godɨn damazimɨn a gami. 3 * *Ezɨ tarazi Akar Aghuir e kurir kamɨn mɨngarim gɨfoghan kogh, mati iniravɨzim men nɨghnɨzim avaraghavɨra iti. Gumazamizir kaba, me helɨn zuir tuavimɨn itibara. 4 * *Satan a nguazir kamɨn godɨn ifavarim, a gumazamizir kabar nɨghnɨziba mɨtatem dagh anɨngizɨma, me nɨghnɨzir gavgavim puvatɨ. Ezɨ kamaghɨn Kraisɨn Akar Aghuimɨn angazangarim ko an apangkuvim men navir averiabar aven ghuava avenge. Kamaghɨn, me Krais deragha an garir puvatɨ, a uabɨ Godɨn mɨrara itir nedazim.

5 * *E uari uan arazibar akam akurir puvatɨ. E kamaghɨn akam akura ghaze, “Krais Iesus, a en Ekiam. Ezɨ e Iesusɨn mɨgɨrɨgɨamɨn gɨn ghua egha ian ingangarir gumazibar iti.” 6 * *Fomɨra God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Mɨtatemɨn aven, angazangarim otogh siragham.” Ezɨ Godɨn kamnangran angazangarim iza en navir averiabar ikia e gamizɨma, e Godɨn fofozir aghuiba iti. E Krais Iesusɨn guamɨn angazangarir kamɨn gara, egha e Godɨn angazangarim ko an gavgavim gɨfo.

7 * *E pura nguazir mɨner kɨnir gavgaviba puvatɨzibar mɨn ami, ezɨ bizir bar aghuir kam en aven iti. Bizir kam kamaghɨn en aka, gavgavir bar ekiar kam, a Godɨn otifi, an en otivir puvatɨ. 8 * *Ezɨ dughiar mabar osɨmtɨzir avɨriba e bativigha, e dɨkabɨrazir puvatɨ. Ezɨ bizir avɨriba en nɨghnɨzibar iza e gamima e okam nɨghnɨsi, da en nɨghnɨziba bar da apɨrizir puvatɨ. 9 Gumazamizir avɨriba en apanibar itima, God e ataghizir puvatɨ. Me e mɨsogha pazava e gamua, egha bar e gasɨghasɨghizir puvatɨ. 10 * *E kamaghsua, e uan ovengamin inivafɨzir kaba, gumazamiziba Iesusɨn ikɨrɨmɨrir aghuim men akaghtɨma, me dar ganam. Kamaghɨn e zurara uan ovengamin inivafɨzibar, Iesusɨn ovevem men akakasi. 11 * *E kamaghɨn ifonge, e uan ovengamin inivafɨzir kaba, e gumazamiziba Iesusɨn ikɨrɨmɨrir aghuim men akaghtɨma, me dar ganam. Kamaghɨn e angamɨra ikia Iesusɨn ingangarim bangɨn, gumazamiziba e mɨsozima, e dughiar avɨribar atam ariaghiri. 12 Kamaghɨn, e ghaze, ovevem e bativasa amuavɨra iti, eghtɨ en arazir kam ia damutɨ, ia ikɨrɨmɨrir aghuarim iniam.

13 * *Gumazir mam Godɨn Duamɨn fofozim an itima, a Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn osiri, “Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha kamaghɨn kɨ an gun mɨgei.” Kamaghɨra, Godɨn Duam en aven ingara e gamima, e uaghan nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia kamaghɨn an gun mɨgei. 14 * *E kamaghɨn fo, God, Ekiam Iesus gamizɨ, a ua mozimɨn dɨkavigha ikɨrɨmɨrir aghuarim ini. A uaghan e damightɨ, e Iesus ko ua dɨkavightɨ, a bar e ko ia sara inigh mangɨtɨ, e an boroghɨn ikiam. 15 * *Bizir e bativir kaba bar, da ia bangɨn e batifi. God kamaghsua, arazir kamɨn an apangkuvim gumazamizir avɨriba bativ mangɨvɨra ikiam. Egh gumazamizir kaba a mɨnabɨ mangɨvɨra ikɨ, an ziam fam. Kamaghɨn bizir kaba e batifi.

Aposelba nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikia egha gavgavim ini

16 * *E ingangarir bar aghuir God amizir kam gɨnɨghnɨgha, kamaghɨn an ingangarim damuasa amɨrvazir puvatɨ. E fo, en inivafɨzir azenan itiba, bar ikuvighasava amima, ezɨ en navir averiabar aven, e zurara dughiabar gumazamizir bar igiabar mɨn otivavɨra iti. 17 * *E fo, osɨmtɨziba ko mɨzazir e datɨrɨghɨn ateriba, da osɨmtɨzir ekiaba puvatɨ. Egh da dughiar otevimra ikiam. Egh da en akuraghtɨ, e dabirabir bar aghuim Godɨn Nguibamɨn zurazurara a iniam. E fo, bizir aghuir e iniamin kaba, da bizir igharaziba bar dagh afiraghtɨ, osɨmtɨzir e datɨrɨghɨn aterir kaba, da pura bizibar mɨn otivigham. 18 * *E uan damazibar garir biziba, e dar gara dagh nɨghnɨzir puvatɨ. Bizir e uan damazibar ganan koghamiba, e mɨghɨgha a dar gara dagh nɨghnɨsi. Bizir e uan damazibar gariba, da bar dughiar otevimra ikiam. Ezɨ bizir aghuir e uan damazibar ganan koghamiba, da bar zurara ikiam.

5

1 * *E kamaghɨn fo, nguazimɨn purirpenir e datɨrɨghɨn aven itir kaba, da gɨn dɨpɨrighirɨgh ikuvigham, kar en inivafɨzimɨn ovevem. Eghtɨ dughiar kam God dɨpenir igharazir aghuim e danɨngam, kar en inivafɨzir igiam. Dɨpenir kam, gumazitam an ingarizir puvatɨ, God uabɨ an ingari. A Godɨn Nguibamɨn ikɨ zurazurara ikɨvɨra ikiam.* 2 * *E datɨrɨghɨn nguazimɨn dɨpenir kamɨn ikia, egha navim bigha ara ikia uan dɨpenir Godɨn Nguibamɨn itim inigh, korotiamɨn mɨn e anerughasa bar ifonge. 3 E anerugh uan inivafɨzim avaragh, egh bibiamra ikian kogham. 4 * *E nguazimɨn purirpenimɨn aven ikiavɨra ikia, osɨmtɨziba atera navim bigha ara iti. Ezɨ da e gamima e uan inivafɨzir ghurir kam ataghɨraghasava amir puvatɨ. E inivafɨzir igiar aghuim a gisɨn aneghuasa ifonge, mati e korotiar igiam ghurim gisɨn anerughtɨma, anagapazagh ganganir bar aghuim damuam. Tuavir kamɨn en inivafɨzir ovengamim, a ua raghɨrɨgh, inivafɨzir angamɨra ikɨvɨra ikiamimɨn otogham. 5 * *God uabɨ e akɨrigha angamɨra itir ikɨrɨmɨrir kam e ganɨngi, egha uan Duam e ganɨngi. God bizir bar aghuir maba e danɨngasa, egha faragha uan Duam e ganɨngi. Ezɨ e Godɨn Duam inigha gɨvagha bar fo, e bizir aghuir igharaziba uaghan da iniam.

6 * *Kamaghɨn e bizir kam gɨnɨghnɨgha tuivigha gavgavighavɨra iti. E fo, e inivafɨzir kam sara ikɨva, Ekiam ko an Nguibamɨn ikian kogham. 7 * *Bizir e gariba, e dagh nɨghnɨgha, dar gɨn zuir puvatɨ. E pura nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikia, egha an gɨn zui. 8 * *Ezɨ kɨ mɨkemegha gɨfa, e uan navibar suigha ikia, egha atiatir puvatɨ. E inivafɨzir ghurir kam ategh mangɨ Ekiam ko ikɨ an Nguibamɨn ikiasa bar ifonge. Eghtɨ an Nguibar a itim, guizbangɨra en nguibamɨn mɨn ikiam. 9 * *Egha e nguibar manamɨn iti, an en nguibam, o Godɨn Nguibam, e zurara kamaghɨn bar ifonge, e arazir aghuir Ekiam ifongezibar amuam. 10 * *Guizbangɨra, e bar moghɨra Kraisɨn kotɨn otivightɨ, an en araziba tuisɨgham. Dughiar e nguazimɨn inivafɨzimɨn aven itim, e arazir aghuibagh ami, o arazir kurabagh ami, eghtɨ kotiamɨn dughiam e bar vaghvagh uan arazir amizibar ivezim iniam.

E gumazamizibar akurvaghtɨ, me Godɨn namakabar otivam

11 * *Egha e Ekiamɨn atiatiava an apengan iti. Kamaghɨn, gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiasa, e men nɨghnɨziba fa me gakaghori. God guizbangɨra bar en nɨghnɨziba ko arazibagh fo. Kɨ uaghan kamaghɨn nɨghnɨsi, ia en araziba tuisɨgha fo, e ingangarir aghuim gami. 12 * *E ua mɨgeir akar kam, e ian aghariba apɨrtɨ, ia en ziaba fɨ suam, e gumazir aghuiba, e kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ. Ia fo, marazi pura gumazamizibar ziar ekiaba itiba bagha bar akongegha, men navimɨn aven otivir araziba bagh nɨghnɨzir puvatɨ. Ezɨ e kamaghsua, ia gumazir kabar akaba ikarvaghamin fofozim ikɨ. Bizir kamɨn e ia bagha osiri, eghtɨ ia en arazir aghuiba bagh bar akongegham. 13 Guizbangɨra, marazi ghaze, en araziba ko en nɨghnɨziba ti gumazir onganibar mɨn iti. Puvatɨ, kar e guizbangɨra Godɨn ingangarim gami. E nɨghnɨzir aghuarim ikɨva, egh ian akurvaghsɨ kamaghɨn damuam. 14 * *E deragha nɨghnɨgha fo, gumazir mam bar e bagha areme. Ezɨ tuavir kam mati, e bar moghɨrama ovegha gɨfa. Kamaghɨn Krais e gifongezir arazim, en naviba fa e abɨrima, e an ingangarim gami. 15 * *Gumazir kam kamaghɨn ifonge, e gumazamizir angamɨra itiba uarira uari bagh ikian kogham. E gumazir e bagha ovegha ua dɨkavizim baghvɨra ikiam. Kamakɨn, a bar moghɨra e bagha ovenge.

16 * *Kamaghɨn amizɨ, e datɨrɨghɨn ua navir ghurimɨn arazimɨn gɨn ghua gumazamizibar araziba tuisɨzir puvatɨ. Guizbangɨra, e faragha navir ghurimɨn arazimɨn gɨn ghua Kraisɨn araziba tuisɨki. Egha datɨrɨghɨn ua kamaghɨn amir puvatɨ. 17 * *Gumazim o amizim Krais ko poroghtɨ, God a damightɨ, a bar igiamɨn otogham. Eghtɨ bizir ghurim bar gɨvaghtɨ, bizir bar igiam otogham.

18 * *Bizir kaba bar, God dagh amima, da e batifi. E fomɨra an apanibar mɨn iti, ezɨ Kraisɨn ingangarimɨn an e gamizɨ, e datɨrɨghɨn an namakabar otifi. Egha a uaghan, ingangarir kam e ganɨngi, eghtɨ e an apanir igharazibar amightɨ, me an namakabar otivam. 19 * *En mɨgɨrɨgɨam kamakɨn: God, Kraisɨn ingangarimɨn tuavimɨn, a nguazimɨn itir gumazamiziba bar me gamima, me Godɨn apanim gamir arazim ataghɨragha an namakabar mɨn otifi. Egha men arazir kurar me amiziba, a ua dagh nɨghnɨzir puvatɨ. Egha a ingangarir kam e ganɨga ghaze, ia akam nan apanibav kɨnightɨ, me oregh nan namakabar otivigham. 20 * *Kar e Kraisɨn abuir gumazamizibar otivigha, mati God uabɨ uan dɨmdiam ia ganɨngizɨ moghɨn, e akar kam ia mɨkɨri. Kamaghɨn, e Kraisɨn danganim isa, ia gakaghora ghaze, ia Godɨn apanim gamir araziba ategh an namakabar otifigh. 21 * *Krais uabɨ arazir kuratam gamizir puvatɨ. Ezɨ God kamaghsua, e Krais ko porogh, an gavgavimɨn e Godɨn damazimɨn gumazamizir aghuibar otivam. Kamaghɨn, God en akurvaghasa en arazir kuraba bar Krais gisɨn da arɨki, ezɨ Krais mati uaghan gumazir arazir kurabagh amir mamɨn mɨn oto.

6

Aposelba uan ingangarim gamua osɨmtɨzir avɨriba ateri

1 *God ko ingara pamten ia gakaghora ghaze, ia gumazamizir Godɨn apangkuvim iniziba, ia aneteghtɨ a pura bizimɨn mɨn otivan markɨ. 2 * *God kamaghɨn mɨgei, “Dughiar kɨ ian kuarkuvigha atɨzim, an otozɨ, kɨ ian dɨmdiam barasi. Dughiar kɨ ian akurvaghasa atɨzir kam, an otozɨ, kɨ ian akura.” Ia oragh! Kɨ ian kuarkuvighamin dughiam datɨrɨghɨn otos. Ezɨ uaghan kɨ ian akurvaghamin dughiam datɨrɨghɨn otos!

3 * *Gumazitam o amizitam mɨgɨrɨgɨar kuratam e amir ingangarim damuan e aghuagha, kamaghɨn en arazir e amiba bar, e gumazitam o amizitam gamizɨ a uan dagarim asegha irɨzir puvatɨ. 4 * *E Godɨn ingangarir gumazibar ikia, kamaghɨn zurara uan arazir aghuiba gumazamizibar akakasi. E men aghariba apɨra me mɨgeima me kamaghɨn fo: Osɨmtɨzir e bativiba, ko bizir me bar pazava e gamiba, ko bizir e gasɨghasɨziba, e dar tuivigha gavgavighavɨra iti. 5 * *Me e mɨsogha e isa kalabusɨn e arɨsi. Apanir avɨriba e akumakua nɨgɨnir dafam gamua en atari. Ezɨ e puvɨra ingara deragha akuir puvatɨghava, mɨtiriabara iti. 6 * *E arazir Godɨn damazimɨn zuezibagh amua, guizɨn akamɨn fofozimɨn suira. E akamadariba ikarvagha bemɨram atarir puvatɨ. E arazir aghuibar gumazamizibagh ami. E Godɨn Duamɨn gavgavim iti. E igharaz darazigh ifongezir arazim guizbangɨram a gami. E arazir kabagh amua kamaghɨn ian aka, e guizbangɨra Godɨn ingangarir gumazamiziba. 7 * *E guizɨn akam akura, egha Godɨn gavgavimɨn uan ingangarim gami. E Godɨn arazir aghuimɨn suira, mati inogovimɨn bizibar mɨn, e uan agharir kɨriam ko guvimɨn dar suigha, Godɨn ingangarim bagha mɨsosi.

8 Gumazamizir maba en ziaba fe. Ezɨ igharaziba en ziabagh asɨghasɨsi. Ezɨ marazi gɨrakɨrangɨn e mɨgɨa e gasɨghasɨsi, ezɨ igharaziba en gun uan namakabav gɨa ghaze, e arazir aghuibagh ami. Gumazamizir maba ghaze, e gumazir ifariba. Kamaghɨn puvatɨ, e gumazir guizɨn akabav geiba. 9 * *Marazi en gara, mati me e gɨfozir puvatɨ. Ezɨ guizbangɨra, gumazamiziba bar moghɨram e gɨfos. Marazi en gara ghaze, dughiar avɨriba e atam ovei. Ezɨ guizbangɨra, e angamɨra ikiavɨra iti. Marazi en gara ghaze, God uam e akɨrmɨghasa mɨzazir ekiar kam e ganɨdi. Ezɨ guizbangɨra, e aremezir puvatɨ. 10 * *Marazi en gara ghaze, e bar oseme. Ezɨ guizbangɨra, e zurara bar akuegha iti. Marazi en gara ghaze, e onganarazibar mɨn iti. Ezɨ guizbangɨra, e gumazamizir avɨribar akurvazima, me Godɨn Duamɨn amodoghɨn, bizir aghuir avɨriba bar izɨfa. Marazi en gara ghaze, e biziba puvatɨzɨ moghɨn pura iti. Ezɨ guizbangɨra, e Godɨn Duamɨn amodoghɨn, e biziba bar avɨrasemegha iti.

11 Ia, Korinɨn itir Kraisɨn adarasi, e azenara bighɨvɨra ia mɨkɨmasa. E guizbangɨra uan naviba kuighava da isa ia ganɨdi. 12 E uan navibar kuazɨ pu. Puvatɨ. E ia bagha bar ifonge. Ezɨ ia uari uan navibar kumi. Ezɨ navir vamɨran itir arazir kam, en tongɨn itir puvatɨ. 13 * *Kɨ datɨrɨghɨn mati Afeziam uan boribav gei moghɨn, kɨ ia mɨgei. Ia arazir e amibar mɨn, uaghan uan naviba kuighɨva da isɨ e danɨngam.

E Godɨn Dɨpenimɨn mɨn iti

14 * *Kraisɨn adarazir azenan itir gumazamiziba, men araziba bar ighara. Kamaghɨn amizɨ, ia me ko porogh me ko ingangaribar amuan markɨ. Kɨ ian azai, Godɨn arazir aghuim ko arazir kuram ti manmaghɨn uaning ko porogh uaning ko ingaram? Eghtɨ angazangarim ko mɨtatem manmagh uaning inigh ikiam? Bar puvatɨgham. 15 Krais ko Satan, aning ti navir vamɨran iti, o? O, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim ititam, ko gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim puvatɨzitam, aning manmaghɨn nɨghnɨzir vamɨra ikiam? Bar puvatɨ. 16 * *Manmaghsu, e Godɨn Dɨpenim ko marvir guabar dɨpeniba isafuragham? God fomɨra kamaghɨn mɨgei, “Kɨ me ko ikɨ, egh men tongɨn daruam. Eghtɨ me nan gumazamizibar mɨn ikɨtɨ, kɨ men Godɨn ikiam.” Kamaghɨn amizɨ, ia fo, e uari Godɨn zurara itimɨn dabirabir Dɨpenim.

17-18  *Ezɨ Ekiam ua kamaghɨn mɨgei, “ ‘Ia me ategh, mangɨ danganir igharazitamɨn ikɨ. Egh ia bar deraghvɨra uari bagh gan, ia ua bizir Godɨn damazimɨn zuezir puvatɨzitam uam an suighan markɨ. Kɨ uabɨ ia inigh, ian Afeziamɨn mɨn ikɨtɨ, ia nan boribar mɨn ikiam.’ Ekiar Gavgavir Ekiam Itim kamaghɨn mɨgei.”

7

1 * *Nan namakar aghuiba, Godɨn e bagha inabazɨ itir bizir kaba e da inigha gɨfa. Kamaghɨn, e inivafɨzim ko duam gami aning mɨzezir biziba, bar da batuegh, Godɨn damazimɨn bar zuegham. Egh e Godɨn atiating an apengan ikiam. Egh uari isɨ bar God danigh, egh Godɨn arazir zuezim zuraram an gɨn mangam.

Korinba navibagh irazɨma Pol bar akonge

2 * *Ia uan naviba kuighɨva, da isɨ e danɨng. E arazir kuratamɨn gumazitam o amizitam gamizir puvatɨ. Egha e gumazitam o amizitam pazava a gamizir puvatɨ. Egha e gumazitam o amizitam gifaragha an bizitam pura a inizir puvatɨ. 3 * *Kɨ akatam ia gasa mɨgɨrɨgɨar kam ia mɨgeir puvatɨ. Ia fo, kɨ fomɨra mɨkeme, e uan naviba bar ia ganigha bar ia gifueghɨvɨra ikiam. Egh e ovengam, o e angamɨra ikɨvɨra ikiam, arazir kam kamaghɨra ikiam. 4 Kɨ kamagh fogha bizitam modozir puvatɨ. Kɨ bighɨvɨra ia mɨkɨmam, nan navim bar amɨraghɨrɨzɨ, kɨ ia bagha bar akonge. Osɨmtɨziba guizbangɨra e batifi, ezɨ da pura biziba. E ia gɨnɨghnɨsi, ezɨ bizir kam e gamizɨ, en naviba ia bagha bar akueghavɨra iti.

5 * *E ghua Masedonian itir dughiam, e avughsasa amuava avenge. Nguibar kamɨn osɨmtɨzir avɨrir maba zurara e isi. Gumazamiziba akabar, e uari batogha uariv gei. Ezɨ atiatir nɨghnɨziba, en navir averiabar aven iti. 6 * *Gumazamizir osɨmtɨziba men naviba abɨnigha itiba, God men gɨrakɨrangɨn tuiva navir amɨrizim me ganɨdi. Egha a Taitus amadazɨma, a uam e bagha izezɨma, en navir averiaba bar dera. 7 Taitus ua izezir arazir kamra, God e gamizɨ en naviba derazir puvatɨ. Ia faragha Taitus gamizɨ an navim ian dera, egha a ian arazir kamɨn gun e geghani. Ian arazir kamɨn God uaghan en navibagh amizɨ da dera. Taitus kamaghɨn e mɨgɨa ghaze, ia nan ganasa bar ifongegha, ararer kam ian navir averiabar iti. Egha ia na ko navir vamɨran ikiasa bar puvɨra nɨghnɨsi. Ezɨ kamaghɨn kɨ bar guizbangɨra bar akonge.

8 * *Kɨ fo akɨnafarir kɨ ia bagha osirizim ia gamizɨ, ian naviba oseme. Ezɨ kɨ uabɨ bizir kam mɨghɨgha a gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Kɨ guizbangɨra faragha bizir kam gɨnɨghnɨgha ian apangkufi, egha datɨrɨghɨn puvatɨ. Akɨnafarir kɨ ia bagha osirizir kam ia gamizɨ, ia osemegha aghumsɨki. Ezɨ arazir kam bar dughiar otevimram iti. 9 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn bar akonge. Kɨ fo, ia oseme, ezɨ kɨ bizir kam bagha bar akongezir puvatɨ. Kɨ fo, ian osɨmtɨzim ko aghumsɨzim ia gamizɨ, ia uan navibagh ira, ezɨ kɨ bizir kam bagha bar akonge. Kɨ fo, God uabɨ ia gamizɨ, ian naviba osemegha aghumsɨki. Ezɨ en mɨgɨrɨgɨar kataba bar ian navibagh asɨghasɨghizir puvatɨ. 10 * *E fo, Godɨn otivir osɨmtɨziba ko aghumsɨzir araziba, da gumazamizibagh amima, me uan navibagh iraghɨrasi. Arazir kamɨn God uam en akura. Kamaghɨn, e arazir kam bagh uan navibagh isɨn nɨghnɨzir avɨribara amuan markiam. Ezɨ nguazir kamɨn osɨmtɨziba ko aghumsɨzir araziba, da gumazamizibagh amima ovevem otifi. 11 Ia kamaghɨn deragh nɨghnɨgh. God ia ganɨngizir osɨmtɨzir kam, bizir bar aghuir igharagha garibar ia gami. Bizir kamɨn God ia gamizɨ ia uari, uari bagha uan osɨmtɨzim deravɨra bighɨvɨra mɨkɨmasa ia ifonge. Ezɨ God ian naviba fezɨ, ia gumazir arazir kuram gamizimɨn atari. Ezɨ a ia gamizɨ, ia an atiatingi. Ia datɨrɨghɨn mɨghɨgha e gɨnɨghnɨgha, gumazir arazir kuram gamizimɨn arazim akɨrasa pamten ingari. Arazir ia mɨgɨrɨgɨar kam akɨrasava amiba, kamaghɨn akagha ghaze, ia Godɨn damazimɨn osɨmtɨzitam itir puvatɨ.

12 Kɨ akɨnafarir kam ia bagha an osira, egha arazir kuram gamizir gumazim gɨnɨghnɨgha an osirizir puvatɨ. Egha gumazir igharazir pazava a gamim, kɨ uaghan a gɨnɨghnɨghizir pu. Bar puvatɨ. Kɨ kamaghɨn ifonge, ian arazir aghuim azenim girɨghtɨ, ia Godɨn damazimɨn deragh fogh suam, ia bar na gifonge. Bizir kam bagha kɨ akɨnafarir kam osiri.

13 Ezɨ datɨrɨghɨn ian arazir kam e gamizɨ, en navir averiaba amɨraghavɨra iti. En naviba amɨraghɨrɨgh iti, e bar akonge. Ia Taitusɨn akuragha an osɨmtɨziba agɨvazɨ, an navim amɨra. Ezɨ bizir kamɨn e guizbangɨra bar akonge. 14 Kɨ faragha ian arazir aghuibar gun Taitusɨn mɨgɨa ian ziaba fe. Egha uan mɨgɨrɨgɨar kamɨn aghumsɨzim inizir pu. Puvatɨ. Akar e ian arazir aghuibar gun mɨkemeziba, da guizbangɨra. Kamaghɨn datɨrɨghɨn Taitus fo, e ian ziaba fer mɨgɨrɨgɨaba, da bar guizbangɨra. 15 * *Taitus ia bagha izezir dughiamɨn, ia atiatia nɨgha, a inigha, bar an mɨgɨrɨgɨabar mɨrara ghue. A ian arazir kam gɨnɨghnɨghavɨra ikia bar ian apangkuvigha navim ia bagha ikiavɨra iti. 16 Kɨ datɨrɨghɨn bar fogha ghaze, ia arazir aghuibara damuam. Kamaghɨn kɨ bar akonge.

Korinba, Judian itir Kraisɨn adarazir akurvaghasa dagɨaba arɨsi

8

(Sapta 8--9)

Kraisɨn adarasi, Judian itir Kraisɨn adarazi bagha dagɨaba arɨsi

1  *Nan adarasi, e kamaghɨn ia mɨkɨmasa, God Masedonian Provinsɨn itir siosba bar men apangkuvigha men akurvasi. 2 Osɨmtɨzir ekiam me batozɨ, dughiar kamɨn me biziba bar puvatɨ. Ezɨ God me gamizɨ, me bar akuegha, Kraisɨn adarazigh nɨghnɨgha, men akurvaghasa dagɨar bar avɨriba arɨzima da bar izɨfa. 3 Kɨ deravɨra kamaghɨn ia mɨkɨmasa, me uari uan ifongiamɨn gɨn ghua dagɨar kaba anɨngi. Bizir me danɨngamin me itiba, me da anɨga, dagh isɨn bar avɨriba anɨngi. 4 * *Me pamten e gaghora e mɨgɨa ghaze, e men amamangatɨghtɨ, me Godɨn apangkuvir arazim inigh, siosɨn igharaziba ko ingarɨva Judian itir Godɨn gumazamizibar akurvagham. 5 E kamaghɨn nɨghnɨsi, me dagɨataba anɨngam. Ezɨ men arazir aghuim, en nɨghnɨzi moghɨn, bar a gafira. Me uari isa God bar a ganɨga, God ifongezir arazimɨn gɨn ghua uaghan uari isa bar e ganɨngi.

6 Taitus faragha Godɨn apangkuvir arazimɨn gɨn ghua ingangarir aghuir kam ian tongɨn a gami. Kamaghɨn amizɨ, e anemadi, eghtɨ a uamategh mangɨ, uan ingangarir nam bar anegɨvagham. 7 * *Bizir ia amiba bar, da guizbangɨra bar dera. Ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, deravɨram an gun mɨgei. Egha ia fofozir ekiam ikia, Godɨn ingangarim damuasa bar moghɨra ifonge. Egha ia uaghan e bagha bar ifonge. Kamaghɨra, datɨrɨghɨn ia apangkuvir arazimɨn gɨn mangɨva a gisɨn arazir bar aghuir kam isafuragh ingangarir kam damu.

8 Ia nan akar kamɨn gɨrara mangasa kɨ akar gavgavim ia ganɨdir puvatɨ. Kɨ kamaghɨn nɨghnɨgha ia mɨgei, gumazamizir igharaziba ingangarir kam damuasa naviba me dɨkafi. Eghtɨ ia damuamin arazir manatamɨn, kɨ dar ganɨva da tuisɨgh deragh dagh fogham, ia igharaz darazigh ifongezir arazim a guizbangɨrama otifi, o puvatɨ? 9 * *Ia fo, en Ekiam Krais Iesus, en apangkuvir arazim bar ekefe. A Godɨn Nguibamɨn bizir aghuir bar avɨriba ikia, egha ia bangɨn nguazir kamɨn izegha onganarazimɨn mɨn iti. A ian akuraghtɨ, ia bizir avɨriba iniasa, kamaghɨn a biziba puvatɨzir gumazimɨn mɨn oto.

10 Kɨ datɨrɨghɨn ia dagɨaba arɨzir ingangarir kamɨn uan nɨghnɨzim ia danɨngasa. Ia azenir gɨvazimɨn ingangarir kam gamizɨ a dɨkafi. Egha ia ingangarir kam damuasa bar ifonge. 11 Egh ia datɨrɨghɨn ingangarir amir kam, ia gavgavigh anegɨfagh! Ia faragha ingangarir kam damuamin ifongiam iti moghɨn, ia zuamɨra a damigh anegɨfagh. Ia itir bizibar amodoghɨn, ia ingar mangɨ otogh. 12 * *Gumazitam o amizitam bizibar anɨngsɨ bar ifueghtɨ, God da inisɨ bar akuegham. God bizir gumazamiziba vaghvagha ikiava anɨdibagh nɨghnɨgha, egha bizir me anɨdiba isi. A gumazamizir biziba puvatɨzibagh nɨghnɨgha men araziba tuisɨzir puvatɨ.

13-14  *Kɨ ia osɨmtɨzir ekiam atertɨ, igharaz darazi deravɨra ikiasa, kɨ mɨgeir puvatɨ. Kɨ e arazir magh garibara e vaghvagh uarir amuasa, kɨ ifonge. Ia datɨrɨghɨn dughiar kamɨn bizir avɨriba iti, ia biziba otevezir gumazamizibar akuragh. Eghtɨ gɨn ia bizibar oteveghtɨ, me bizir avɨrir me itibar ian akurvagham. Kamaghɨn, ia bar arazir vabara damuva, ia deravɨra ikiam. 15 * *Mati Godɨn Akɨnafarim mɨkeme, “Gumazamizir dagher avɨriba iniziba, men mɨneba izevezir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir dagher avɨriba inizir puvatɨziba, men dagheba otevezir puvatɨ.”

Pol gumaziba amangizɨma me Korinɨn ghue

16 God Taitusɨn navim fezɨma, an e ko nɨghnɨzir vamɨrama amua, uaghan ian akurvaghasa bar akonge. Kamaghɨn e God mɨnabi. 17 E ua ia bagh mangasava an azangsɨsi, a mangasa bar ifonge. Egha a uaghan ingangarir kam damuasa bar ifonge. Kamaghɨn amizɨ, a uabɨ ifueghava, ia bagha ghu. 18 Ezɨ e uaghan Kraisɨn adarazir mav amadazɨma, a Taitus ko mar zui. Gumazir kam siosba bar dar Akar Aghuim akura, egha ziam iti. 19 Ezɨ bizir kamra puvatɨ. A en gɨn daru apangkuvim itir ingangarir kam damuasa, Siosba anemɨsevegha ghaze, an en akuragh dagɨaba arɨgham. E kamaghsua, e ingangarir kamɨn Ekiamɨn ziam fɨtɨ, gumazamiziba uaghan fogham, en naviba ingangarir kam damuasa dɨkavima e a gami. Bizir kamning bagha, e ingangarir kam gami. 20 Bizir ekiar gumazamiziba anɨngizɨ e garim, tav a bagh akar kuratam e gasan e aghua. Kamaghɨn, e Kraisɨn adarazir kav inizɨ an e ko izi. 21 * *E arazir aghuibara damuasa. Egh e arazir aghuir kam Godɨn damazimra a damuan aghua. Puvatɨ, e uaghan gumazamizibar damazibar dar amuam.

22 Ezɨ e Kraisɨn adarazir gumazir igharazir mam uaghan anemadazɨma, an aning ko zui. E dughiar avɨribar ingangarir guar avɨriba a ganɨga an garima, a gavgavigha deragha dagh ami. A bar fo, ia bar arazir aghuibara damuam. Kamaghɨn datɨrɨghɨn a ingangarir kam damuasa bar ifonge.* 23 Ia Taitus gɨfogha gɨfa, a nan roroam ko na ko ingarir gumazim, e ian akurvasi. Ezɨ en aveghbuar kamning, ia kamaghɨn aning gɨfo, aning siosbar ingangarir gumazimningɨn ikia, aningɨn ingangarimɨn aning Kraisɨn ziam fe. 24 * *Ia arazir bar aghuibar gumazir kabar amu. Eghtɨ ian arazir kam siosbar gumazamizibar akaghtɨ, me fogh suam, ia guizbangɨra igharaz darazigh ifonge. Egh me fogham, e faragha me mɨgɨa ian ziam fe, ezɨ akar kam, a guizbangɨra, e pura mɨgeir puvatɨ.

9

Korinba dagɨaba Godɨn gumazamizibar akurvaghsɨ dar anɨngam

1 * *Ia dagɨar e Godɨn gumazamizir Judian itibar akurvaghasa arɨghɨzibagh fogha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ akar ruaritam bizir kam bagh an osiran kogham. 2 Kɨ fogha gɨfa, ia igharaz darazir akurvaghasa ian naviba dɨkavigha gɨfa. Ezɨ kɨ zurara ian ziaba Masedonian gumazamizibar damazibar da fe. Kɨ kamaghɨn me mɨgei, “Azenir gɨvazim Akaiaba ingangarir kam damuasa biziba akɨrigha gɨfa.” Egha me orazi ia dagɨaba anɨngasa bar ifonge, ezɨ bizir kam Masedonian avɨribar naviba fema me uaghan dagɨabar anɨngasa. 3 Ezɨ nan mɨgɨrɨgɨar kɨ ian ziaba fer kaba, pura bizimɨn mɨn otivan, kɨ kamaghɨn aghua. Kɨ kamaghɨn ifonge, ia dagɨaba arighɨva, egh kɨ mɨkemezɨ moghɨn, ia da me danɨngsɨvɨra ia gan ikɨ. Kɨ bizir kam gɨnɨghnɨgha, aveghbuar kaba amangizɨ, me ia bagha izi. 4 Kɨ guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn iti, ia dagɨabar anɨngasa da arigha mɨzuai iti. Nan nɨghnɨzim Masedonian gumazitaba na ko izɨ gantɨ, ia dagɨaba arighan koghtɨ, kɨ bizir kamɨn aghumsɨzim inigham. Eghtɨ ia uaghan bar aghumsɨgham. 5 Kamaghɨn kɨ ghaze, kɨ gumazir kaba amadaghtɨ me faragh izɨ ian ganɨva, ian akuragh dagɨar ia danɨngasa akam akɨriziba, dar akɨrigh da amadaghtɨ da mangam. Eghtɨ kɨ izamin dughiamɨn, gumaziba ian gantɨ, ia bar akuegh dagɨar kabar anɨngam. Egh me kamaghɨn nɨghnɨghan kogham, e men dagɨaba okɨmasa me gifari. Puvatɨ.

6 * *Ia deragh bizir kam gɨnɨghnɨgh. Gumazim dagher bofera oparigh, a bar bofera iniam. Eghtɨ gumazim dagher avɨriba oparigh, a dagher bar avɨriba iniam. 7 * *Kamagh amizɨ, ia bar vaghvagh deravɨra faragh nɨghnigh, egh bizir ia anɨngasa ifongezim faragha a gɨfogh. Gumazitam o amizitam uan bizitam anɨngsɨ osemegh suam, me bizibara anɨngasa puvɨram e gaghora e abɨri. Gumazamizir bar akuegha uan ifongiamɨn gɨn ghua biziba anɨdiba, God bar me gifonge. 8 * *God bizir aghuir guar avɨriba ia danɨngamin gavgavim iti, eghtɨ ia bizir aghuir bar avɨriba ikiam. Egh ia zurazurara biziba bar izɨvagham. Eghtɨ ia ingangarir aghuiba bar dar amusɨ, bizir bar avɨriba ia bagh izɨvagh ikiam. 9 * *Godɨn Akɨnafarim arazir kam mɨgɨa ghaze, “Gumazamizir bizir avɨriba isa onganarazibagh anɨdiba, me mati gumazamiziba dagher ovɨziba oparasa pura tintinibar nguazim mɨkɨri. Ezɨ men arazir aghuir kam gɨvaghan kogham, a ikɨvɨra ikiam.” 10 * *God dagher ovɨziba gumazamizibagh anɨdima me uan azenibar da opari. Egha dagher guar bar avɨriba isa gumazamiziba bar me ganɨdima, me da api. Kamaghɨra God biziba uaghan ia danɨngtɨ, ia bar izɨvagham. Kamaghɨra ia Godɨn gumazamizir igharaziba men akurvagham. Eghtɨ ian arazir aghuiba otiv mangɨvɨra ikɨ, mati gumazim dagher ovɨziba oparizɨ dar dagheba otiva ghuavɨra iti. 11 * *God zurara bizir bar avɨriba ia danɨngtɨ, ia bizir avɨriba igharaz darazi danɨngamin tuavim ikiam. Eghtɨ en ingangarimɨn, ia me danɨngamin bizir kaba, me damightɨ, me God bar a mɨnabagham.

12 * *Kamagh amizɨ, ingangarir ia amir kam Godɨn gumazamizibar akuraghtɨ, me uam bizibar oteveghan kogham. Egh uaghan ingangarir kam gumazamizibar amightɨ, me God bar a mɨnabagham. 13 Ingangarir ia amua men akurvazir kam, a ian arazir aghuim bar azenaram anekagham. Eghtɨ me fogh suam, ia Kraisɨn Akar Aghuim guizɨn a inigha, deraghavɨra an akamɨn gɨn zui. Eghtɨ me bizir avɨrir ia me ganɨngiziba, ko bizir ia gumazamizir igharazibagh anɨngiziba uaghan dar gan, egh Godɨn ziam fam. 14 Egh me kamaghɨn fogham, Godɨn apangkuvim guizbangɨra bar ia gizɨfa. Kamaghɨn, me bar ia gifuegh, God bar deravɨra ia damusɨ, me ia bagh Godɨn azangsɨgham. 15 * *Bizir aghuir God e ganɨngizim, a guizbangɨra bar ekefe, ezɨ e a mɨkɨmamin akabagh asa. E pura bizir ekiar kam bagh God mɨnamam!

Gumazir maba akar kuramɨn Pol mɨkemegha, Korinbagh amizɨ,
me Polɨn oseme.
Ezɨ Pol men nɨghnɨziba ua dar kɨri

10

(Sapta 10--13)

Pol gumazir an ingangarim abɨnasava amibar akaba ikarvasi

1 * *Gumazamizir maba kamaghɨn akam na gasa na mɨgɨa ghaze, Pol e ko ikia bar uabɨ abɨragha iti. Egha a saghon ikia akar bar gavgaviba e ganɨdi. Ezɨ kɨ Pol, nan ifongiam kamakɨn, ia uari amɨragha itir arazim, ko igharazibar asughasugha deragha me gamir arazir Krais amizim gɨnɨghnɨgh. Egh kɨ Kraisɨn arazir kabar gɨn ghua, akar kɨ mɨgeiba ia deragh dagh nɨghnɨghasa kɨ ian azangsɨsi.* 2 * *Kɨ kamaghɨn ia gaghora ia mɨkɨmasa, ia deravɨra ganigh fogh, kɨ izɨ ia ko ikɨva uam akar bar gavgavitam ia mɨkɨman maraghe. Gumazir e mɨgɨa ghaze, e nguazimɨn bizibar gɨn zuiba, kɨ akar gavgavim me mɨkɨmamin gavgavim iti. 3 Guizbangɨra e nguazir kamɨn ikia, nguazir kamɨn itir gumazamizibar mɨn mɨsozir puvatɨ. 4 * *Inogovir bizir e suighiziba, da nguazimɨn inogovir biziba pu. Bar puvatɨ. Bizir kaba, Godɨn gavgavim dar iti. Eghtɨ e dar suighɨva apanibar dɨvɨnir gavgavim abɨghɨrarɨgham. 5 * *Egha e ifavarir akaba, ko nɨghnɨzir guar avɨriba dɨkabɨri. Nɨghnɨzir kaba, gumazamiziba Godɨn fofozim iniasava amima, da men tuaviba apɨri. Ezɨ e gumazamizibar nɨghnɨziba ikiagharɨsi, mati me gumazir kuram isa kalabus gatɨ. Egh e men nɨghnɨzibar amightɨ, men nɨghnɨziba Kraisɨn akamɨn gɨrara mangam. 6 * *Ezɨ e iarara mɨzuai. Ia en akaba bar dar gɨn mangɨtɨ, e gumazamizir akaba batoziba, mɨzazim me danɨngam.

7 * *Ia bar deravɨra bizir azenan itir ia gariba tuisɨgh. Egh gumazitam o amizitam uabɨra uabɨ mɨkɨm suam, a guizbangɨra Kraisɨn anav, a bar deravɨra nɨghnigh kamaghɨn fogh, e uaghan an mɨrara Kraisɨn adarasi. 8 * *Ekiam ingangarir kam damuasa gavgavim e ganɨngi. Egha, e ian nɨghnɨzir gavgaviba fasa, a ifonge. Egha e ian nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨghan a bar aghua. Kamagh amizɨ, kɨ ingangarir e amir kam bagh bar akuegh, e uan ziaba tong ada fegh, akar mɨkemezir kamɨn aghumsɨghan kogham. 9 Ia kamaghɨn na gɨnɨghnɨghan kɨ aghua, kɨ gumazir akɨnafariba ia bagha da osira atiatim ia ganɨdim. 10 Gumazamizir maba guizbangɨra kamaghɨn na mɨgei, Polɨn akɨnafariba akar gavgavir igharagha gariba dar iti. Ezɨ a uabɨ iza e ko mɨgeir dughiaba, e an garima a gavgaviba puvatɨ. Egha akam akurir arazim bar deragha a gɨfozir puvatɨ. 11 * *Gumazamizir mɨgɨrɨgɨar kabagh amiba, me bar deragh nɨghnigh kamaghɨn fogh, arazir e iza ia ko ikia amiba, da mati arazir e saghon ikia ia bagha Akɨnafarim osirizɨ moghɨn, da dar mɨrara ghu.

12 * *E kamagh mɨkɨman kogh, uari tuisɨgh suam, e gumazamizir uarira uan ziaba feba ko, e uaghara ghue. Egh e kamaghɨn mɨkɨman kogham, en araziba men araziba ko magh ghu. Puvatɨ, gumazamizir kaba uari uan araziba tuisɨsi. Egha gumazir mam uan arazim igharazitavɨn arazim koma a tuisɨsi. Gumazamizir kamaghɨn amiba, me fofozir aghuiba bar puvatɨ. 13 * *E uari uarigh isɨvagh pɨn mavanangan aghua, eghtɨ en ziaba bar pɨn mar ikiam. Puvatɨ, e ingangarir God e bagha inabazim damuasa, God e bagha abarazɨ moghɨn, e uan araziba tuisɨghasa. Ezɨ ingangarir God e ganɨngizir kamɨn ababanim, ia Korinba uaghan aven iti. 14 * *Ezɨ ingangarir God e ganɨngizir kamɨn ababanim, a uaghan ia avara. Kamaghɨn, dughiar e akam ia mɨkɨrim, e ababanir kamɨn ikiavkɨnizir puvatɨ. Erara bar faraghavɨra Korinɨn iza Kraisɨn Akar Aghuir kam ia bagha a inigha ize. 15 * *E uan ababanim gafirazir puvatɨgha, gumazamizir igharaziba amizir ingangarim gɨnɨghnɨgha, uan ziaba fer puvatɨ. Bar puvatɨ: E ingangarir God e ganɨngizim guizbangɨrama a damuasa ifonge. Eghtɨ ian nɨghnɨzir gavgaviba gavgavightɨ, en ingangarir kam ian tongɨn bar ekevegham. 16 Eghtɨ e Akar Aghuim inigh ian gɨrakɨrangɨn itir kantribar mangam. E nguibar gumazamiziba ingangarim gamigha gɨvazibar mangan aghua. Egha e gumazamizir igharaziba amigha gɨvazir ingangarim bagh pura uan ziaba fan aghua.† 17 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Tina bar akongeghsɨ, an Ekiam amizir arazibagh nɨghnɨgh, a bagh bar akongegh.” 18 * *E fo, gumazamiziba bar akuegha uarira uan ziaba fe, gumazamizir kaba Godɨn damazimɨn ziaba pu. Bar puvatɨ. Eghtɨ Ekiam gumazamizibar ziaba fɨtɨ, gumazamizir kaba guizbangɨra ziaba iti.

11

Polɨn arazim Aposelɨn ifavaribar arazibar mɨrara zuir puvatɨ

1 Ia nan amamangatɨghtɨ, kɨ onganizɨ moghɨn tong mɨkemeka. Ia nan amamangatɨgham, o? 2 * *God gumazamiziba anarɨram apengan ikiasava a ifonge. Ezɨ kamaghɨra, ia Kraisra gɨn mangasa, kɨ uaghan ifonge. Ia Kraisɨn adarazir mɨrara ikiasa kɨ ia mɨsefe, mati amizir igiar bar zuezim kɨ a inigh mangɨ par a ko poroghamim danɨngam. 3 * *Ia kuruzim fomɨra Iv gifarazimɨn eghaghanim gɨnɨghnɨgh. Kɨ kamaghɨn atiati, bizir Iv batozir kam uaghan ia batogham. Gumazir kuram ia gifaraghan maraghe, eghtɨ ia ua Krais baghavɨra itir guizɨn arazim ategham. 4 * *Kɨ fo, gumazamizir maba ia bagha iza Iesusɨn igharazimɨn akam ia mɨkɨri. Kar Iesusɨn e akam ia mɨkɨnizim, puvatɨ. Ezɨ arazir kamɨn ia duar igharagha garim ini. Kar ia faragha inizir Godɨn Duam puvatɨ. Ia akar aghuir igharazim ini. Kar Akar Aghuir ia faragha inizim puvatɨ. Kɨ fo, me ian tongɨn arazir kam gamizɨ, ia pura uari isa men mɨgɨrɨgɨabar gɨn mangasava ami.

5 * *Ia orakigh! Kɨ ghaze, ian gumazir “Aposelɨn Ekiabar,” arɨziba, me na gafirazɨ kɨ men apengan itir pu. Bar puvatɨ. 6 * *Guizbangɨra, kɨ akam akurir arazim mong deragha a gɨfozir puvatɨ. Ezɨ nan fofozim otevezir puvatɨ. Arazir e zurarama amiba, e uan fofozim gumazamiziba bar men akakazima, ia deravɨra dar gani.

7 * *Ia fo, kɨ Godɨn Akar Aghuim ia mɨkɨni, egha ingangarir kamɨn ivezitam inizir puvatɨ. Arazir kamɨn, kɨ ia fasa, egha uabɨra uabɨ abɨragha iti. Manmaghɨn ami, arazir kɨ amir kam, kɨ ti arazir kuram gami, o? Puvatɨ. 8 Kɨ ian tongɨn ingangarim gamima, siosɨn igharaziba nan akurazɨ, kɨ me da dagɨaba ini. Arazir kam mati, kɨ men biziba okemegha ian akura. 9 * *Dughiar kɨ ia ko itimɨn, kɨ dagɨabar otevegha, da bagha ian tavɨn azangsɨzir pu. Puvatɨ, Kraisɨn marazi Masedonian Provinsɨn ikegha iza bizir kɨ otevegha ifongeziba, me bar dar nan akura. Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ osɨmtɨzim ia danɨngan aghuagha nɨghnɨzir kamɨn suiraghavɨra iti. 10 * *Kɨ fo, kɨ uan arazir kam bagha uan ziam fe. Ezɨ Kraisɨn guizɨn akam na ko itima kɨ guizɨn kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Akaian Provinsɨn nguibaba bar, dar gumazitam o amizitam kɨ uan ziam fer arazir kam bagh, nan tuavim apɨrighan kogham. 11 Kɨ tizim bagh kamaghɨn damuam? Kɨ ti ia gifongezir pu? Puvatɨ, God bar fo, kɨ bar ia gifonge.

12 Gumazamizir maba uarira uan ziaba fasa tuaviba buria gumazamizibar damazibar e ko magh otivasava ami. Ezɨ kɨ men tuavir kam apɨrasava ami. Kɨ kamaghɨra ingar mamaghɨra ikiam.

13 * *Gumazamizir kaba me aposelɨn ifavariba ko ingarir gumazir ifavariba. Me gumazibagh ifar uan araziba otavkɨntɨ gumazamiziba men gan suam, me guizbangɨra Kraisɨn aposelbar iti. 14 * *Eghtɨ ia men arazir kurabar gan, dɨgavir kuram damuan markɨ. E fo, Satan uabɨ uan arazim oteghavkɨnigha, angazangarimɨn enselɨn mɨn oto. 15 * *Kamaghɨn amizɨ, Satanɨn ingangarir gumazamiziba uaghan uan araziba otevkɨnigh, Godɨn arazir aghuimɨn ingangarir gumazamizibar mɨraram otoghtɨ, e kamaghɨn ganigh dɨgavir kuram damuan kogham. Me gɨn me amir arazir kurar kam baghvɨra ivezim guizbangɨram a iniam.

Pol Aposelɨn ingangarim gamir dughiamɨn, an osɨmtɨzir bar avɨriba ateri

16 * *Kɨ faragha mɨkemegha gɨvagha datɨrɨghɨn ua mɨgei, ia nan mɨgɨrɨgɨar kam baragh kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, kɨ gumazir onganim. Egha ia gumazir onganimɨn na arɨsi, a uaghan dera. Egh ia nan amamangatɨghtɨma, kɨ uan ziam tong a feka. 17 Kɨ Ekiamɨn ifongiamɨn gɨn ghua mɨgɨrɨgɨar kam gamir puvatɨ. Kɨ gumazir onganimɨn mɨn mɨgɨa, uabɨ uan ziam fe. 18 Gumazamizir avɨriba nguazimɨn bizibar gɨn ghuava, uari uan ziaba fe. Eghtɨ kɨ uaghan arazir kamɨn gɨn mangɨva uan ziam fam.

19 Ia gumazir nɨghnɨzir aghuiba itiba, gumazir onganiba mɨgɨrɨgɨar onganiba ia danɨngasa, ia bar ifonge. 20 Bar guizbangɨra, gumazitam ia gativaghtɨ, ia mati kalabuziar gumazamizibar mɨn ikiam, o a ian biziba bar ada gɨvagham, o a ia gifar ia isɨ uan gavgavimɨn apengan darɨgham, o a uabɨ uabɨ damigh gumazir ekiamɨn mɨn ikiam, o a ian tav akar kurabar a damuva, an guam apezegham. Eghtɨ gumazir arazir kabar ia gamiba, ia uari men amamangatɨghtɨ, me uari ifongezɨ moghɨn ia damuam. 21 * *Iavzika, e arazir kabar ia damuamin gavgaviba puvatɨ. Kɨ ian arazir kurar kaba aghuran bar aghumsɨki.

Gumazitam uan arazir an amiba bagh gavgavigh mɨkɨmtɨ, kɨ uaghan gavgavigh mɨkɨmam. Kɨ fo, kɨ datɨrɨghɨn gumazir onganimɨn mɨn mɨgei. 22 Me ti Hibruian gumaziba? Kɨ uaghan, Hibruian gumazir mam. Me ti Israelian gumaziba? Kɨ uaghan Israelian gumazir mam. Me ti Abrahamɨn adarasi? Kɨ uaghan Abrahamɨn adarazir mav. 23 * *Me ti Kraisɨn ingangarir gumaziba? Kɨ datɨrɨghɨn gumazir bar onganimɨn mɨn mɨgei. Kraisɨn ingangarimɨn, kɨ bar me gafira. Nan ingangarir kɨ amir kam, bar men ingangarim gafira. Dughiar avɨribar gumaziba na isa kalabus gatɨ, ezɨ osɨmtɨzir kabar kɨ gumazir kaba guizbangɨra bar me gafira. Dughiar bar avɨriba me na fozorosi, kɨ dar dɨbobonim gɨfozir puvatɨ. Dughiar avɨribar kɨ atam ovia taghɨrasi. 24 * *Ezɨ Judaba benim isa, 39plan ifozorozibar na gami. Arazir kam, 5plan dughiabar na bato.* 25 * *Dughiar 3plan, me aghorimɨn na mɨsoke. Egha dughiar mamɨn me dagɨaba na ginifi. Ezɨ dughiar 3plan, kɨ kuribar aven itima da ongarim giraghue. Kɨ dɨmagarim ko aruer vamɨran ongarim gisɨn pura iti. 26 * *Dughiar avɨribar kɨ saghuiabar ghua, dɨpabar ovengasava amua okɨmakɨar gumazibar dafaribar atam ovei. Egha uan adarazi Judabar dafaribar atam ovia, uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamizibar dafaribar atam ovei. Egha nguibar ekiabar aven atam ovei. Egha ruaribagh arua atam ovei. Egha ongarim gisɨn arua atam ovei. Egha ifavarir Kraisɨn adarazir dafaribar atam ovei. 27 * *Kɨ osɨmtɨziba itir ingangarir bar avɨribagh ami. Kɨ dughiar avɨribar dɨmagaribar ingara deravɨram akuir puvatɨ. Mɨtiriaba nan azi kɨ pura iti. Egha dɨpam bagha kuarim nan pɨri. Dughiar avɨribar kɨ dagheba puvatɨ. Ezɨ dughiar avɨribar arugharuzim na isima, kɨ daghuamin korotiar mɨtiaba puvatɨ. 28 * *Ezɨ osɨmtɨzir avɨrir igharazir na bativiziba, kɨ dav kɨman aghua. Egha kɨ dughiabar bar, siosbar ganamin ingangarim atera a gɨnɨghnɨsi. Ezɨ bizir kam osɨmtɨzir ekiam na gatɨ. 29 * *Eghtɨ Kraisɨn adarazir tav, gavgaviba puvatɨghtɨ, kɨ uaghan gavgaviba puvatɨgham. Eghtɨ bizitam otogh Kraisɨn adarazir tav damightɨ, an arazir kuramɨn irɨghtɨ kɨ arazir kam bagh guizbangɨra osemegh ataram.

30 * *Tuaviba bar puvatɨghtɨ, bizir otivigha kɨ gavgaviba puvatɨzir arazim akaziba kɨ dav kɨmam. Bizir kam bagh kɨ uan ziam fam. 31 * *God, a en Ekiam Iesusɨn God koma an Afeziam, a fo, kɨ ifarir puvatɨ. E an ziam zurazuraram a fam. 32  *Kɨ Damaskusɨn nguibar ekiamɨn itima, Atrivim Aretas nan suiragh na kalabus darɨghasa, uan mɨdorozir gumazibav kemezɨ, me nguibamɨn dɨvazimɨn tiar akabar tuivigha na bagha gari. 33 Ezɨ Kraisɨn adarazir marasi, na isa akɨrar ekiam garugha, akɨram isa dɨvazir torimɨn azenan nɨmɨra na ataghɨrazima, kɨ izaghira azenan nguazimɨn otogha tu. Ezɨ arazir kamɨn kɨ mɨdorozir gumazibar dafarimɨn modogha arav ghu.

12

God irebamɨn mɨn garir bizimɨn, akar avɨribar Pol mɨkeme

1 Kɨ tuaviba ua puvatɨ. Kɨ uabɨ uan ziam fam. Arazir kam guizbangɨram en akuraghan kogham. Ezɨ markɨ, kɨ irebaba ko akar mogomer God nan akazibav kɨmam. 2 Kɨ Kraisɨn adarazir mav gɨfo, God fomɨra, 14plan azenibar faragha, a inigha ghua namba 3 overiamɨn ghuavanabogha Godɨn Nguibamɨn oto. Kɨ fozir puvatɨ, a ti uan inivafɨzim sara ghu, o a uan inivafɨzim ategha duamɨn ghu. God uabɨra bizir kam gɨfo.* 3-4 Kɨ kamaghɨn fo, God gumazir kam inigha uan Nguibar Aghuarimɨn ghu. (A uan inivafɨzimɨn ikiavɨra iti, o uan inivafɨzim ategha duamɨn iti, kɨ fozir puvatɨ, God uabɨra fo.) Egha a Nguibar Aghuarir kamɨn ikia akar gumazamizibav kɨman koghamiba barasi, ezɨ akar kaba akunamin anogorozim iti. 5 * *Kɨ gumazir kamɨn ziam fasa ifonge, egh uabɨra uan ziam fan kogham. Kɨ kamaghɨn mɨkɨm suam, kɨ gavgaviba puvatɨ, egh kɨ bizir kam baghvɨra uan ziam fam.

6 * *Kɨ guizbangɨn uan ziam fɨsɨ, gumazir onganimɨn mɨn mɨkɨman kogham. Kɨ guizɨn akamra akunam. Kɨ ghaze, gumazamiziba nan nɨghnɨzimra gɨn mangɨ ziar ekiam na danɨngan, kɨ aghua. Nan nɨghnɨzim kamakɨn: Me nan arazir kɨ amiba, ko akar kɨ kuribara gan, arazir kamɨn me nɨghnɨzir aghuim nan ikɨ. Kamaghɨn, kɨ uabɨra uan ziam fan aghua.

Bizim dɨkonir atarimɨn mɨn Polɨn mɨkarzim mɨtifi

7 * *God bizir bar aghuiba nan akakaki, egha kamaghɨn aghua, kɨ bizir kabagh nɨghnɨgh uan arazim bagh bar akuegham. Ezɨ a dɨkonir atarimɨn mɨn garir bizir mam ataghizɨ a iza nan mɨkarzim mɨtiva na ko ikiavɨra iti. Bizir kam, a Satanɨn ingangarir gumazim, a na dɨkabɨraghtɨ kɨ bar akuegh uabɨra uan ziam fan koghasa, a ize.† 8 * *Kɨ dughiar 3plan bizir kam batoghasa Ekiamɨn azangsɨgha a gakaghone. 9 * *Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nan apangkuvim nɨ baghavɨra iti, eghtɨ nɨ bizitamɨn oteveghan kogham. Guizbangɨra, nan gavgavim, gumazamizir gavgaviba puvatɨziba, bar me gizefi.” Ekiam kamaghɨn mɨkemezɨ, kɨ datɨrɨghɨn gumazir gavgaviba puvatɨzimɨn mɨn ikia bar akuegha iti, eghtɨ Kraisɨn gavgavim na ko ikɨ na avaragham. 10 * *Guizbangɨra, dughiar kɨ gavgaviba puvatɨzim, dughiar kamra kɨ gavgavir bar ekiam iti. Kamaghɨn amizɨ, Kraisɨn ziam bangɨn kɨ gavgaviba puvatɨ, ezɨ gumazamiziba pazavɨra na gamima, osɨmtɨzir avɨriba na bativima gumazamiziba arazir kurabar na gami, ezɨ gumazamiziba bar na gasɨghasɨghasava ami. Ezɨ kɨ arazir kabagh nɨghnɨgha nan navir averiam bar deravɨra uabɨn asugha iti.

Pol Korinɨn itir Kraisɨn adarazir nɨghnɨzir gavgavim damightɨ me gavgavighasa

11 * *Kɨ mɨgeir mɨgɨrɨgɨar kam, a gumazir onganimɨn mɨgɨrɨgɨamɨn mɨn ghu. Ezɨ ia uari na gamizɨ, kɨ mɨgɨrɨgɨar kam gami. Ia nan arazir aghuibar gun mɨkemeghtɨ, deragham. Ia kamaghɨn amizir puvatɨzɨ, kɨ uabɨ mɨgei. Guizbangɨra kɨ pura bizim, egha kɨ ian “Aposelɨn Ekiaba,” bar men apengan itir puvatɨ. 12 * *Kɨ ian tongɨn ikia bizir bar avɨribagh ami, egha kamaghɨn uabɨ ian aka, kɨ guizɨn Aposel. Kɨ tugha gavgavigha osɨmtɨziba atera, mirakelɨn avɨriba, ko dɨgavir kuram gamir araziba, ko Godɨn gavgavim itir ingangariba, ian tongɨn dagh ami. Ezɨ bizir kaba kamaghɨn nan ian akazɨ ia fo, kɨ Godɨn ingangarim gami. 13 * *Kɨ siosɨn igharazibagh amir arazibara, kɨ uaghan dar ia gami. Bizir bar vamɨra, kɨ ian tongɨn a gamizir puvatɨ, a kamakɨn: Kɨ dagɨabar uabɨn akurvaghasa osɨmtɨzim ia gatɨzir puvatɨ. Kar kɨ pazava ami, o? Kɨ paza damightɨ, ia nan arazir kurar kam gɨn amadagh.

14 * *Kɨ datɨrɨghɨn namba 3ɨn dughiamɨn ia bagh izasa. Kɨ izegh uam osɨmtɨzim ia danɨngan kogham. Kɨ ian biziba iniasa puvatɨ, kɨ iarara iniasa. Ia fo, boriba uan ameboghfeziaba bagh dagheba buri dar pozim mɨkɨnan kogham. Puvatɨ. Ameboghfeziaba uan boriba bagh dagheba buri dar pozim mɨkɨnamin ingangarim iti. 15 * *Kɨ uan biziba isɨ ia danɨngasa bar akuegha iti. Egha kɨ ian duabar akurvaghsɨ, bar moghɨra uan ikɨrɨmɨrim anɨngasa bar akonge. Kɨ guizbangɨra bar ia gifonge, ezɨ bizir kam ti ia gamizɨ, ia mong na gifongezir puvatɨ. 16 Ezɨ ia bar moghɨra nan arazibagh fogha ghaze, “Pol dagɨabar uabɨn akurvaghasa osɨmtɨzim e gatɨzir puvatɨ.” Ezɨ marazi ghaze, “An e apezeperir mɨgɨrɨgɨabagh amua, e gifara en bizir avɨriba pura dagh ekua da isi.” 17 Ezɨ manmaghɨn ami? Gumazir kɨ ia bagh amadaziba, men tavɨn dafarimɨn, kɨ ti ia gifaragha ian biziba okeme, o? Puvatɨ. 18 * *Kɨ Taitus nɨghnɨzim a ganɨngizɨ, a ia bagha zui. Ezɨ kɨ en aveghbuar igharazir mam amadazɨma an an gɨn ghu. Taitus ti ia gifaragha ian biziba okeme, o? Bar puvatɨ. Ga nɨghnɨzir vamɨra iti. Egha ga tuavir vamɨran gɨn zui. 19 Kɨ ghaze, ia ti mɨgɨrɨgɨar kabar garava nɨghnɨgha ghaze, e uan arazibar ian damazibar dar akɨrasa, da osiri. Bar puvatɨ. God guizbangɨra en garima, e Kraisɨn ingangarir gumazibar mɨrara mɨgei. Nan adarasi, e amir biziba bar, da ian akurvaghasa, e dagh ami. 20 * *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨgha atiati, kɨ ia bagh izɨ ian gantɨ, ia gumazir kɨ ganasa ifongezir puvatɨzibar mɨraram otivigham. Eghtɨ ia uaghan nan gantɨ, kɨ gumazamizir ia ganasa ifongezir puvatɨzimɨn mɨraram otogham. Kɨ ua ian gantɨ, arazir guar avɨrir kaba ian tongɨn ikian, kɨ atiatingi. Arazir kabanang, akaba uari batogha, naviba uarir ikuva, adarir mɨgɨrɨgɨabagh amua, uan biziba baghavɨra nɨghnɨgha, akar kuraba igharaz daraziv gɨa, gɨrakɨrangɨn uariv gɨa, uan ziaba fava, ingangaribagh ami da pazavɨram otifi. 21 * *Kɨ kamaghɨn atiati, kɨ magh mangɨtɨ faragha otozir bizir kam, ikɨvɨra ikiam. Eghtɨ God na damightɨ, kɨ ian damazibar aghumsɨzir bar dafam inigham. Kɨ kamaghɨn atiatingi, arazir kurar gumazamiziba fomɨram amiziba, me datɨrɨghɨn dagh amuavɨra iti, eghtɨ kɨ mangɨ men ganigh ua me bagh aziam. Me afiar araziba ko, pura tintinibar uari koma akuir araziba ko, aghumsɨzir puvatɨzir araziba, me da tegha navibagh irazir puvatɨ.

13

Korinba uan nɨghnɨzir gavgavim deragh an gan

1 * *Kɨ datɨrɨghɨn namba 3ɨn dughiamɨn, kɨ ia bagh izasa. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Gumazir pumuning, o pumuning ko mɨkezim uaghara, gumazim amizir arazir kuramɨn ganigh a mɨkɨmtɨ, kamaghɨn e osɨmtɨzibar akɨramin tuavim iti.” 2 Kɨ namba 2ɨn dughiamɨn izegha ia ko ikia, gumazir arazir kuraba faragha dagh amiziba, ko gumazir igharaziba sara, kɨ men arazir kuram ikarvaghamin arazim, kɨ me mɨkeme. Kɨ datɨrɨghɨn saghon ikia, egha ua kamaghɨn me mɨkɨmasa, kɨ ua ia bagh izegh, gumazir arazir kurabagh amiziba ateghtɨ me pura mangɨghan kogham. 3 Ia kamaghɨn foghasa, Krais nan akamɨn aven, akam akuri, o puvatɨ. Arazir kamɨn kɨ ia damightɨ, ia bar deraghvɨra fogham. Ia orakigh. Krais ian arazir kuraba akɨrsɨ amɨrvaghan kogham. Puvatɨ. A guizbangɨra uan gavgavim ian akagham. 4 * *Guizbangɨra, fomɨra Iesus gavgaviba puvatɨzɨ, me a isa ter ighuvimɨn a gafu. Ezɨ datɨrɨghɨn Godɨn gavgavimɨn an angamɨra iti. E uaghan an puegha gavgaviba puvatɨ. Egh Godɨn gavgavimɨn, e angamɨra a ko ikiam. Egh e gavgavir kam ian tongɨn anekaghtɨ, ia an ganam.

5 * *Ia zurara uan nɨghnɨziba ko araziba tuisɨgh, egh uan nɨghnɨzir gavgavim gɨfogham, a gavgaviz, o puvatɨ. Ia bar deraghvɨra uari uan araziba tuisɨgh. Ia ti kamaghɨn fozir puvatɨ, Krais Iesus ian navir averiabar iti? Egh a ia ko ikian koghtɨ, e fo, ia guizɨn nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. 6 Kɨ kamagh ifonge, ia deravɨra e tuisɨgh kamaghɨn fogh, e guizbangɨra Kraisɨn ingangarim gami. 7 E ia bagha God ko mɨgɨa ghaze, a ian akuraghtɨ, ia arazir kuratam damuan kogham. E kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, ia kamaghɨn e gɨnɨghnɨgh suam, e Kraisɨn ingangarir gumazibar ikia egha mɨgɨrɨgɨar kabagh ami. Puvatɨ. E fo, marazi e gɨnɨghnɨgha ghaze, e pura ifara ingangarir kam gami. Ezɨ pura bizim. En ifongiar ekiamra kara, ia arazir aghuibara damuasa, e ifonge. 8 * *Ia fo, e guizɨn akam dɨkabɨnamin bizitam damighan kogham. Puvatɨ, e guizɨn akamɨn akurvaghasavɨra ingari. 9 Ia gavgaviba ikɨtɨ, e gavgaviba puvatɨgham, egh e bizir kam bagh bar akongegham. E zurara ia bagha God ko mɨgɨa ghaze, ia ua tugh, gavgavighvɨra ikiam. 10 * *Ekiam uan ingangarimɨn ganasa na mɨsevegha ingangarir kam damuasa gavgavim na ganɨngi. A ghaze, kɨ ian nɨghnɨzir gavgaviba gavgavim dar anɨng, egh ia gasɨghasɨghan koghasa, a gavgavir kam na ganɨngi. Kɨ kamaghɨn aghua, kɨ ia bagh izɨva, gavgavir kam gisɨn, akar gavgavibar ia mɨkɨmɨva ian arazir kurabar kɨram. Kamaghɨn, kɨ saghon ikia, egha akɨnafarir kam ia bagha an osiri.

Pol mɨgɨrɨgɨar abuananaba, me ganɨdi

11 * *Nan adarasi, kɨ datɨrɨghɨn uan akam agɨvasa. Ia uan arazibar kɨrigh, ua tuivigh gavgavighvɨra ikɨ. Egh nan akam baragh. Egh ia bar moghɨra navir vamɨra ikɨva navir amɨrizimɨn ikɨ. Eghtɨ Godɨn ia gifongegha, navir amɨrizim ia ganɨngizim, a bar moghɨra ia ko ikiam.

12-14  *Eghtɨ mati e Godɨn gumazamiziba ami moghɨn, ia vaghvagh uarira uan agharibar suigh. Godɨn gumazamizir na ko itiba uan akam isa, ia bagha anemaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Kɨ ia bagha Godɨn azangsɨgha ghaze, Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim, ko God ia gifongezir arazim, ko arazir Godɨn Duam ia gamima ia navir vamɨra itim, da bar moghɨra ian ikɨ.*

* 1:1: Ap 18:1, 1 Ko 1:1

* 1:1: Aposel 18:1; 1 Korin 1:1

* 1:2: 1 Ko 1:3

* 1:2: 1 Korin 1:3

* 1:3: Ro 15:5, Ef 1:3, 1 Pi 1:3

* 1:3: Rom 15:5; Efesus 1:3; 1 Pita 1:3

* 1:5: Sng 34:19, 94:19, Kl 1:24

* 1:5: Onger Akaba 34:19; 94:19; Kolosi 1:24

* 1:7: Ro 8:17, 2 Ti 2:12

* 1:7: Rom 8:17; 2 Timoti 2:12

* 1:8: Ap 19:23, 1 Ko 15:32

* 1:8: Aposel 19:23; 1 Korin 15:32

* 1:10: 2 Ti 4:18, 2 Pi 2:9

* 1:10: 2 Timoti 4:18; 2 Pita 2:9

* 1:12: 1 Ko 1:17, 2:4, 2:13, 2 Ko 2:17, Hi 13:18

* 1:12: 1 Korin 1:17; 2:4; 2:13; 2 Korin 2:17; Hibru 13:18

* 1:13-14: 2 Ko 5:12, Fl 2:16

* 1:13-14: 2 Korin 5:12; Filipai 2:16

* 1:15-16: Ap 19:21, 1 Ko 16:5-6

* 1:15-16: Aposel 19:21; 1 Korin 16:5-6

* 1:19: Ap 9:20, 18:5

* 1:19: Aposel 9:20; 18:5

* 1:20: Ro 15:8-9, MAA 3:14

* 1:20: Rom 15:8-9; Akar Mogomem 3:14

* 1:21: 1 Jo 2:20, 2:27

* 1:21: 1 Jon 2:20; 2:27

* 1:22: Ro 8:16-17, 2 Ko 5:5, Ef 1:13-14, 2 Ti 2:19, 1 Jo 2:27, MAA 2:17

* 1:22: Rom 8:16-17; 2 Korin 5:5; Efesus 1:13-14; 2 Timoti 2:19; 1 Jon 2:27; Akar Mogomem 2:17

* 1:23: Ro 1:9, 2 Ko 11:31

* 1:23: Rom 1:9; 2 Korin 11:31

* 1:24: 1 Pi 5:3

* 1:24: 1 Pita 5:3

* 2:1: 1 Ko 4:21, 2 Ko 12:21

* 2:1: 1 Korin 4:21; 2 Korin 12:21

* 2:4: Ap 20:31

* 2:4: Aposel 20:31

* 2:5: 1 Ko 5:1, Ga 4:12

* 2:5: 1 Korin 5:1; Galesia 4:12

* 2:9: 2 Ko 7:15, 10:6

* 2:9: 2 Korin 7:15; 10:6

* 2:11: Lu 22:31

* 2:11: Luk 22:31

* 2:12: Ap 14:27, 1 Ko 16:9

* 2:12: Aposel 14:27; 1 Korin 16:9

* 2:12: Aposel 20:1

* 2:14: Grighɨn akar otevitam kagh deragha mɨkemezir puvatɨ.

* 2:15: 1 Ko 1:18, 2 Ko 4:3

* 2:15: 1 Korin 1:18; 2 Korin 4:3

* 2:16: Lu 2:34, Jo 9:39, 1 Ko 15:10, 2 Ko 3:5-6, 1 Pi 2:7-8

* 2:16: Luk 2:34; Jon 9:39; 1 Pita 2:7-8

* 2:17: 2 Ko 1:12, 4:2, 11:13, 1 Pi 4:11, 2 Pi 2:3

* 2:17: 2 Korin 1:12; 4:2; 11:13; 1 Pita 4:11; 2 Pita 2:3

* 3:1: Ap 18:27, Ro 16:1, 2 Ko 5:12

* 3:1: Aposel 18:27; Rom 16:1; 2 Korin 5:12

* 3:2: 1 Ko 9:2

* 3:2: 1 Korin 9:2

* 3:3: Kis 24:12, Jer 31:33, Ese 11:19, 36:26, 1 Ko 3:5, Hi 8:10

* 3:3: Ua Me Ini 24:12; Jeremaia 31:33; Esekiel 11:19; 36:26; Hibru 8:10

* 3:4: 2 Ko 2:16

* 3:5: Jo 15:5, 1 Ko 15:10, Fl 2:13

* 3:5: Jon 15:5; 1 Korin 15:10; Filipai 2:13

* 3:6: Jer 31:31, Jo 6:63, Ro 7:6, 1 Ko 11:25, Ga 3:10, Ef 3:7, Kl 1:25, Hi 8:6-8

* 3:6: Jeremaia 31:31; Jon 6:63; Rom 7:6; 1 Korin 11:25; Galesia 3:10; Efesus 3:7; Kolosi 1:25; Hibru 8:6-8

* 3:7: Kis 34:1, 34:28-30, Lo 10:1, Ro 7:10

* 3:7: Ua Me Ini 34:1; 34:28-30; Godɨn Araziba 10:1; Rom 7:10

* 3:8: Ga 3:2, 3:5

* 3:8: Galesia 3:2; 3:5

* 3:9: Lo 27:26, Ro 1:17, 3:21

* 3:9: Godɨn Araziba 27:26; Rom 1:17; 3:21

* 3:10: Kis 34:29

* 3:10: Ua Me Ini 34:29

* 3:12: 2 Ko 7:4, Ef 6:19

* 3:12: 2 Korin 7:4; Efesus 6:19

* 3:13: Kis 34:33-35, Ro 10:4, Ga 3:23

* 3:13: Ua Me Ini 34:33-35; Rom 10:4; Galesia 3:23

* 3:14: Ais 6:10, Jo 12:40, Ap 28:26-27, Ro 11:7-8, 11:25

* 3:14: Aisaia 6:10; Jon 12:40; Aposel 28:26-27; Rom 11:7-8; 11:25

* 3:16: Kis 34:34, Ais 25:7, Ro 11:23, 11:26

* 3:16: Ua Me Ini 34:34; Aisaia 25:7; Rom 11:23; 11:26

* 3:17: Jo 8:32, 8:36, Ro 8:2, 1 Ko 15:45, 2 Ko 3:6, Ga 5:1

* 3:17: Jon 8:32; 8:36; Rom 8:2; 1 Korin 15:45; 2 Korin 3:6; Galesia 5:1

* 3:18: Kis 16:7, 24:17, Ro 8:29, 1 Ko 13:12, 15:49, 1 Ti 1:11

* 3:18: Ua Me Ini 16:7; 24:17; Rom 8:29; 1 Korin 13:12; 15:49; 1 Timoti 1:11

* 4:1: 2 Ko 3:6, 1 Ti 1:13

* 4:1: 2 Korin 3:6; 1 Timoti 1:13

* 4:2: 1 Ko 1:18, 2 Ko 2:17, 6:4, 6:7, 1 Te 2:3-5

* 4:2: 1 Korin 1:18; 2 Korin 2:17; 6:4; 6:7; 1 Tesalonika 2:3-5

* 4:3: 1 Ko 1:18, 2 Ko 2:15, 2 Te 2:10

* 4:3: 1 Korin 1:18; 2 Korin 2:15; 2 Tesalonika 2:10

* 4:4: Jo 1:18, 12:31, 12:45, 2 Ko 4:4, Ef 2:2, Fl 2:6, Kl 1:15, Hi 1:3

* 4:4: Jon 1:18; 12:31; 12:45; 1 Korin 9:19; Efesus 2:2; Filipai 2:6; Kolosi 1:15; Hibru 1:3

* 4:5: 1 Ko 1:9, 1:13, 1:19, 1:23, 2 Ko 1:24

* 4:5: 1 Korin 1:9; 1:13; 1:19; 1:23; 2 Korin 1:24

* 4:6: Stt 1:3, Ais 9:2, 2 Ko 3:18, 1 Pi 2:9, 2 Pi 1:19

* 4:6: Jenesis 1:3; Aisaia 9:2; 2 Korin 3:18; 1 Pita 2:9; 2 Pita 1:19

* 4:7: 1 Ko 2:5, 2 Ko 5:1, 12:9

* 4:7: 1 Korin 2:5; 2 Korin 5:1; 12:9

* 4:8: 2 Ko 1:8, 7:5

* 4:8: 2 Korin 1:8; 7:5

* 4:10: Ro 8:17, 1 Ko 15:31, Fl 3:10, 1 Pi 4:13

* 4:10: Rom 8:17; 1 Korin 15:31; Filipai 3:10; 1 Pita 4:13

* 4:11: Ro 8:36, 1 Ko 15:31, 15:49

* 4:11: Rom 8:36; 1 Korin 15:31; 15:49

* 4:13: Sng 116:10, Ro 1:12, 2 Pi 1:1

* 4:13: Onger Akaba 116:10; Rom 1:12; 2 Pita 1:1

* 4:14: Ro 8:11, 1 Ko 6:14

* 4:14: Rom 8:11; 1 Korin 6:14

* 4:15: 1 Ko 3:21, 2 Ko 1:3-6, Kl 1:24, 2 Ti 2:10

* 4:15: 1 Korin 3:21; 2 Korin 1:3-6; Kolosi 1:24; 2 Timoti 2:10

* 4:16: Ro 7:22, Ef 3:16, Kl 3:10, 1 Pi 3:4

* 4:16: Rom 7:22; Efesus 3:16; Kolosi 3:10; 1 Pita 3:4

* 4:17: Mt 5:12, Ro 8:17-18, 1 Pi 1:6

* 4:17: Matyu 5:12; Rom 8:17-18; 1 Pita 1:6

* 4:18: Ro 8:24, 2 Ko 5:7, Kl 1:16, Hi 11:1-3

* 4:18: Rom 8:24; 2 Korin 5:7; Kolosi 1:16; Hibru 11:1-3

* 5:1: 2 Ko 4:7, 2 Pi 1:13-14

* 5:1: 2 Korin 4:7; 2 Pita 1:13-14

* 5:1: Purirpenir nguazimɨn itir kamnang, kar inivafɨzir e nguazir kamɨn inizibar akar isɨn zuim. Ezɨ dɨpenir igharazir mam, kar e Godɨn Nguibamɨn iniamin inivafɨzir igharagha garir bar igiaba.

* 5:2: Ro 8:23

* 5:2: Rom 8:23

* 5:4: 1 Ko 15:53-54

* 5:4: 1 Korin 15:53-54

* 5:5: Ro 8:16, 8:23, 2 Ko 1:22, Ef 1:14, 2:10

* 5:5: Rom 8:16; 8:23; 2 Korin 1:22; Efesus 1:14; 2:10

* 5:6: Hi 11:13-16

* 5:6: Hibru 11:13-16

* 5:7: Ro 8:24-25, 1 Ko 13:12, 2 Ko 4:18, Hi 11:1

* 5:7: Rom 8:24-25; 1 Korin 13:12; 2 Korin 4:18; Hibru 11:1

* 5:8: Fl 1:23

* 5:8: Filipai 1:23

* 5:9: Kl 1:10, 1 Te 4:1

* 5:9: Kolosi 1:10; 1 Tesalonika 4:1

* 5:10: Sav 12:14, Ro 2:16, 14:10, Ga 6:7, Kl 3:24-25, MAA 22:12

* 5:10: Fofozir Gumazim 12:14; Rom 2:16; 14:10; Galesia 6:7; Kolosi 3:24-25; Akar Mogomem 22:12

* 5:11: 2 Ko 4:2, Hi 10:31, Ju 23

* 5:11: 2 Korin 4:2; Hibru 10:31; Jut 1:23

* 5:12: 2 Ko 1:14, 3:1

* 5:12: 2 Korin 1:14; 3:1

* 5:14: Ro 5:15

* 5:14: Rom 5:15

* 5:15: Ro 14:7-8, 1 Ko 6:19, Ga 2:20, 1 Te 5:10, 1 Ti 2:6, 1 Pi 4:2

* 5:15: Rom 14:7-8; 1 Korin 6:19; Galesia 2:20; 1 Tesalonika 5:10; 1 Timoti 2:6; 1 Pita 4:2

* 5:16: Jo 6:63, 15:14, Fl 3:7-8, Kl 3:11

* 5:16: Jon 6:63; Filipai 3:7-8; Kolosi 3:11

* 5:17: Ais 43:18, Ro 8:1, 8:9-10, Ga 5:6, 6:15, Ef 2:15, MAA 21:5

* 5:17: Aisaia 43:18; Rom 8:1; 8:9-10; Galesia 5:6; 6:15; Efesus 2:15; Akar Mogomem 21:5

* 5:18: Ro 5:10, Ef 2:16, Kl 1:20, 1 Jo 2:2

* 5:18: Rom 5:10; Efesus 2:16; Kolosi 1:20; 1 Jon 2:2

* 5:19: Ro 3:23-25, Kl 1:19-20

* 5:19: Rom 3:23-25; Kolosi 1:19-20

* 5:20: 2 Ko 3:6, 6:1, Ef 6:20

* 5:20: 2 Korin 3:6; 6:1; Efesus 6:20

* 5:21: Ais 53:6-12, Jo 8:46, Ro 5:19, 1 Ko 1:30, Ga 3:13, Fl 3:9, Hi 4:14-15, 1 Pi 2:22-24, 1 Jo 3:5

* 5:21: Aisaia 53:6-12; Jon 8:46; Rom 5:19; 1 Korin 1:30; Galesia 3:13; Filipai 3:9; Hibru 4:14-15; 1 Pita 2:22-24; 1 Jon 3:5

* 6:1: 1 Ko 3:9, 2 Ko 5:20, Hi 12:15

* 6:2: Ais 49:8, Lu 4:19-21

* 6:2: Aisaia 49:8; Luk 4:19-21

* 6:3: Ro 14:13, 1 Ko 9:12, 10:32

* 6:3: Rom 14:13; 1 Korin 9:12; 10:32

* 6:4: 2 Ko 4:2

* 6:4: 2 Korin 4:2

* 6:5: Ap 16:23, 2 Ko 11:23-27

* 6:5: Aposel 16:23; 2 Korin 11:23-27

* 6:6: 1 Ti 4:12

* 6:6: 1 Timoti 4:12

* 6:7: 1 Ko 2:4, 2 Ko 10:4, Ef 6:11-13, 2 Ti 4:7

* 6:7: 1 Korin 2:4; 2 Korin 10:4; Efesus 6:11-13; 2 Timoti 4:7

* 6:9: Sng 118:18, 1 Ko 4:9, 2 Ko 4:2, 4:9-10

* 6:9: Onger Akaba 118:18; 1 Korin 4:9; 2 Korin 4:2; 4:9-10

* 6:10: 2 Ko 7:4, Fl 2:17, Kl 1:24

* 6:10: 2 Korin 7:4; Filipai 2:17; Kolosi 1:24

* 6:13: 1 Ko 4:14

* 6:13: 1 Korin 4:14

* 6:14: Lo 7:2-3, 1 Sml 5:2-3, 1 Ko 5:9, Ef 5:7, 5:11

* 6:14: Godɨn Araziba 7:2-3; 1 Korin 5:9; Efesus 5:7; 5:11

* 6:16: Wkp 26:12, Ese 37:27, 1 Ko 3:16, 6:19

* 6:16: Ofa Gami 26:12; Esekiel 37:27; 1 Korin 3:16; 6:19

* 6:17-18: 2 Samuel 7:14; 1 Eghaghaniba 17:13; Aisaia 43:6; 52:11; Jeremaia 31:9; Esekiel 20:34; 2 Korin 7:1; Akar Mogomem 1:8; 18:4; 21:7

* 7:1: 2 Ko 6:17-18, 1 Jo 3:3

* 7:1: 2 Korin 6:17-18; 1 Jon 3:3

* 7:2: Ap 20:33, 2 Ko 12:17

* 7:2: Aposel 20:33; 2 Korin 12:17

* 7:3: 2 Ko 6:11-12

* 7:3: 2 Korin 6:11-12

* 7:5: 2 Ko 2:13

* 7:5: 2 Korin 2:13

* 7:6: 2 Ko 1:3-4, 2:13

* 7:6: 2 Korin 1:3-4; 2:13

* 7:8: 2 Ko 2:4

* 7:8: 2 Korin 2:4

* 7:10: 2 Sml 12:13, Snd 17:22, Mt 26:75, 27:3-5, Hi 12:16-17

* 7:10: 2 Samuel 12:13; Aghuzir Akaba 17:22; Matyu 26:75; 27:3-5; Hibru 12:16-17

* 7:15: 2 Ko 2:9

* 7:15: 2 Korin 2:9

* 8:1: Rom 15:26

* 8:4: 2 Ko 9:1-2

* 8:4: 2 Korin 9:1-2

* 8:7: 1 Ko 1:5, 12:13, 16:1-2, 2 Ko 9:8

* 8:7: 1 Korin 1:5; 16:1-2; 2 Korin 9:8

* 8:9: Mt 8:20, Lu 9:58, Fl 2:6-7

* 8:9: Matyu 8:20; Luk 9:58; Filipai 2:6-7

* 8:12: Mk 12:43, Lu 21:3

* 8:12: Mak 12:43; Luk 21:3

* 8:13-14: 2 Korin 9:12-13

* 8:15: Kis 16:18

* 8:15: Ua Me Ini 16:18

* 8:21: Snd 3:4, Ro 12:17, Fl 4:8, 1 Pi 2:12

* 8:21: Aghuzir Akaba 3:4; Rom 12:17; Filipai 4:8; 1 Pita 2:12

* 8:22: E aveghbuar, Taitus ko Korinɨn mangasava amir kamningɨn ziamning, e deragha aning gɨfozir puvatɨ. Pol ves 18 ko 20ɨn mavɨn gun mɨkeme. Egha igharazitav Pol ves 22ɨn an gun mɨkeme.

* 8:24: 2 Ko 7:13-14, 8:1-7

* 8:24: 2 Korin 7:13-14; 8:1-7

* 9:1: 2 Ko 8:1-7

* 9:1: 2 Korin 8:1-7

* 9:6: Snd 11:24, 22:9, Ro 12:8, Ga 6:7-9

* 9:6: Aghuzir Akaba 11:24; 22:9; Rom 12:8; Galesia 6:7-9

* 9:7: Lo 15:7, Snd 11:25, Ro 12:8

* 9:7: Godɨn Araziba 15:7; Aghuzir Akaba 11:25; Rom 12:8

* 9:8: Snd 28:27, Fl 4:19

* 9:8: Aghuzir Akaba 28:27; Filipai 4:19

* 9:9: Sng 112:9

* 9:9: Onger Akaba 112:9

* 9:10: Ais 55:10, Hos 10:12, Mt 6:1

* 9:10: Aisaia 55:10; Hosea 10:12; Matyu 6:1

* 9:11: 2 Ko 1:11, 4:15

* 9:11: 2 Korin 1:11; 4:15

* 9:12: 2 Ko 8:14

* 9:12: 2 Korin 8:14

* 9:15: Je 1:17

* 9:15: Jems 1:17

* 10:1: 1 Ko 2:3

* 10:1: 1 Korin 2:3

* 10:1: Sapta 10--13ɨn itir mɨgɨrɨgɨaba, da 2 Korinɨn itir saptan igharaziba, mong dar mɨrara ghuezir puvatɨ. Pol sapta 9ɨn mɨgɨa ghaze, a Korinbar araziba bagha bar ifonge. Egha ua sapta 10ɨn bar akar gavgavibar me gami. Bizir kamɨn fofozir gumazir maba kamagh nɨghnɨsi, Sapta 10--13ɨn akɨnafarir Pol dughiar igharazimɨn osirizimɨn aven iti. Ezɨ gɨn moghɨra gumaziba uaghara aning isafura.

* 10:2: 1 Ko 4:21

* 10:2: 1 Korin 4:21

* 10:4: 1 Ko 2:5, Ef 6:13-17, 1 Te 5:8, 1 Ti 1:18

* 10:4: 1 Korin 2:5; Efesus 6:13-17; 1 Tesalonika 5:8; 1 Timoti 1:18

* 10:5: 1 Ko 1:19, 3:19

* 10:5: 1 Korin 1:19; 3:19

* 10:6: 2 Ko 2:9

* 10:6: 2 Korin 2:9

* 10:7: 1 Ko 3:23, 14:37, 2 Ko 5:12, 1 Jo 4:6

* 10:7: 1 Korin 3:23; 14:37; 2 Korin 5:12; 1 Jon 4:6

* 10:8: 2 Ko 12:6, 13:10

* 10:8: 2 Korin 12:6; 13:10

* 10:11: 2 Ko 7:14, 12:6, 13:2, 13:10

* 10:11: 2 Korin 7:14; 12:6; 13:2; 13:10

* 10:12: 2 Ko 3:1, 5:12

* 10:12: 2 Korin 3:1; 5:12

* 10:13: Ro 12:3

* 10:13: Rom 12:3

* 10:14: 1 Ko 3:5, 3:10, 4:15, 9:1

* 10:14: 1 Korin 3:5; 3:10; 4:15; 9:1

* 10:15: Ro 15:20

* 10:15: Rom 15:20

† 10:16: Pol, Korinɨn gɨrakɨrangɨn itir kantribav gei. Kar, a ti Korinɨn aruem uaghiri naghɨn itir kantribagh nɨghnɨsi. A ti Rom ko Spen aningɨn mɨgei.

* 10:17: Ais 65:16, Jer 9:24, 1 Ko 1:31

* 10:17: Jeremaia 9:24; 1 Korin 1:31

* 10:18: Snd 27:2, Ro 2:29, 1 Ko 4:4-5

* 10:18: Aghuzir Akaba 27:2; Rom 2:29; 1 Korin 4:4-5

* 11:2: Hos 2:19-20, 1 Ko 4:15, Ga 4:17-18, Ef 5:26-27, Kl 1:28

* 11:2: Hosea 2:19-20; 1 Korin 4:15; Galesia 4:17-18; Efesus 5:26-27; Kolosi 1:28

* 11:3: Stt 3:1-5, 3:13, Jo 8:44, Hi 13:9, 2 Pi 3:17

* 11:3: Jenesis 3:1-5; 3:13; Jon 8:44; Hibru 13:9; 2 Pita 3:17

* 11:4: Ga 1:7-9

* 11:4: Galesia 1:7-9

* 11:5: 1 Ko 15:10, 2 Ko 12:11, Ga 2:6

* 11:5: 1 Korin 15:10; 2 Korin 12:11; Galesia 2:6

* 11:6: 1 Ko 1:17, 2:1, 2:13, 2 Ko 4:2, 10:10, Ef 3:4

* 11:6: 1 Korin 1:17; 2:1; 2:13; 2 Korin 4:2; 10:10; Efesus 3:4

* 11:7: 1 Ko 9:12, 9:18

* 11:7: 1 Korin 9:12; 9:18

* 11:9: 2 Ko 12:13, Fl 4:15-18, 1 Te 2:9

* 11:9: 2 Korin 12:13; Filipai 4:15-18; 1 Tesalonika 2:9

* 11:10: 1 Ko 9:15

* 11:10: 1 Korin 9:15

* 11:13: Ro 16:18, 2 Ko 2:17, Ga 1:7, Fl 3:2, 2 Pi 2:1, MAA 2:2

* 11:13: Rom 16:18; 2 Korin 2:17; Galesia 1:7; Filipai 3:2; 2 Pita 2:1; Akar Mogomem 2:2

* 11:14: Ga 1:8

* 11:14: Galesia 1:8

* 11:15: 2 Ko 3:9, Fl 3:19

* 11:15: 2 Korin 3:9; Filipai 3:19

* 11:16: 2 Ko 12:6

* 11:16: 2 Korin 12:6

* 11:21: Fl 3:5

* 11:21: Filipai 3:5

* 11:23: Ap 16:23, 1 Ko 15:10

* 11:23: Aposel 16:23; 1 Korin 15:10

* 11:24: Lo 25:3

* 11:24: Godɨn Araziba 25:3

* 11:24: Godɨn Araziba 25:1-3, a kamaghɨn mɨgei, Israelia gumazitam fofozim a danɨngsɨva benimɨn a ifozorogh, meng mangɨ 40ra tugham. Ezɨ Judaba nɨghnɨsi, me ti paza mega ghua ababanim gafira. Kamaghɨn amizɨ, Judaba gumazim fofozim a danɨngsɨva, egh mengvɨra a mɨsogh a ifozorogh mangɨ 39ra tugham.

* 11:25: Ap 14:19, 16:22, 27:41

* 11:25: Aposel 14:19; 16:22; 27:41

* 11:26: Ap 9:23, 13:50, 14:15, 20:3, 23:10-11

* 11:26: Aposel 9:23; 13:50; 14:15; 20:3; 23:10-11

* 11:27: Ap 20:31, 1 Ko 4:11, 2 Ko 6:5

* 11:27: Aposel 20:31; 1 Korin 4:11; 2 Korin 6:5

* 11:28: Ap 20:18-21, 20:31

* 11:28: Aposel 20:18-21; 20:31

* 11:29: 1 Ko 8:13, 9:22

* 11:29: 1 Korin 8:13; 9:22

* 11:30: 2 Ko 12:5, 12:9-10

* 11:30: 2 Korin 12:5; 12:9-10

* 11:31: 2 Ko 1:23

* 11:31: 2 Korin 1:23

* 11:32: Aposel 9:23-25

* 12:2: Akar kam “Kraisɨn adarazir mav,” kar ti Pol uabɨ. Nɨ ves 7ɨn gan.

* 12:5: 2 Ko 11:30

* 12:5: 2 Korin 11:30

* 12:6: 2 Ko 10:8, 11:16

* 12:6: 2 Korin 10:8; 11:16

* 12:7: Jop 2:6, Ese 28:24, Lu 13:16, Ga 4:13-14

* 12:7: Jop 2:6; Esekiel 28:24; Luk 13:16; Galesia 4:13-14

† 12:7: Pol ghaze, dɨkonir atarimɨn mɨn garir bizim an mɨkarzim mɨtifi. Kar guizbangɨra dɨkonir atarim puvatɨ. Kar ti osɨmtɨzitaba an mɨkarzim batozɨma, a bizir kam gisɨn akar isɨn zuim gami.

* 12:8: Mt 26:44

* 12:8: Matyu 26:44

* 12:9: 2 Ko 11:30, Fl 4:11-13, 1 Pi 4:14

* 12:9: 2 Korin 11:30; Filipai 4:11-13; 1 Pita 4:14

* 12:10: Ro 5:3, 2 Ko 7:4, 13:4

* 12:10: Rom 5:3; 2 Korin 7:4; 13:4

* 12:11: 2 Ko 11:5

* 12:11: 2 Korin 11:5

* 12:12: Ro 15:19

* 12:12: Rom 15:19

* 12:13: 2 Ko 11:9

* 12:13: 2 Korin 11:9

* 12:14: 2 Ko 13:1

* 12:14: 2 Korin 13:1

* 12:15: Fl 2:17

* 12:15: Filipai 2:17

* 12:18: 2 Ko 8:6, 8:16-18

* 12:18: 2 Korin 8:6; 8:16-18

* 12:20: 2 Ko 2:1-4

* 12:20: 2 Korin 2:1-4

* 12:21: 2 Ko 13:2

* 12:21: 2 Korin 13:2

* 13:1: Lo 17:6, 19:15, Mt 18:16, 2 Ko 12:14, 1 Ti 5:19

* 13:1: Godɨn Araziba 17:6; 19:15; Matyu 18:16; 2 Korin 12:14; 1 Timoti 5:19

* 13:4: Ro 6:4, Fl 2:7-8, 1 Pi 3:18

* 13:4: Rom 6:4; Filipai 2:7-8; 1 Pita 3:18

* 13:5: 1 Ko 9:27, 11:28, Ga 4:19

* 13:5: 1 Korin 9:27; 11:28; Galesia 4:19

* 13:8: 1 Ko 13:6

* 13:8: 1 Korin 13:6

* 13:10: 1 Ko 4:21, 2 Ko 2:3, 10:2, 10:8, 12:20-21, Ta 1:14

* 13:10: 1 Korin 4:21; 2 Korin 2:3; 10:2; 10:8; 12:20-21; Taitus 1:14

* 13:11: Ro 15:33

* 13:11: Rom 15:33

* 13:12-14: Rom 16:16; 1 Tesalonika 5:26; 1 Pita 5:14

* 13:12-14: Inglisɨn akamɨn Baibelɨn maba, ves 12 abigha an akuar pumuning gami. Egha mam mɨgɨa ghaze, ves 12, egha igharazim ves 13ɨn a garɨsi. Egha ves 13ɨn mɨgɨa ghaze, ves 14.

Galesia

1

2

3

4

5

6

Akɨnafarir Pol Galesian Provinsɨn Itir Sios Bagha Osirizim

O

Galesia

Akar faragha zuim

Gumazamizir faragha Iesusɨn gɨn zuiba, me Judan gumazamizibara. Ezɨ gɨn Iesus Pol amadazɨma, a ghua Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan Akar Aghuim me mɨkɨri. Ezɨ gumazamizir kaba Iesusɨn gɨn zuima, osɨmtɨzir mam oto. Fomɨra gumazamizir kaba Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨ, mati Judaba ami mokɨn. Egha me Kraisɨn gɨn zuima, azangsɨzir ekiam kamaghɨn iti: me uaghan Moses Osirizir Arazibar gɨn mangam, o puvatɨgham?

Gumazir maba kamaghɨn ifonge, me gumazir kabar amutɨ me Judabar arazimɨn gɨn mangɨ uan mɨkarzir mogomebar iniba aghoregh Moses Osirizir Arazir igharazibar gɨn mangam. Ezɨ Pol ghaze, puvatɨ. A ghaze, e nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn iti, ezɨ bizir kamra e gamima, e Godɨn damazimɨn gumazamizir aghuibar otivigha ikɨrɨmɨrir igiam ini.

Judan gumazir kabar maba ti faragha Galesian Provinsɨn ghuegha Kraisɨn adarazigh amima, me Moses Osirizir Arazibar gɨn mangasava ami. Pol bizir otozir kam baregha, ua Galesiabar nɨghnɨzir gavgaviba ko arazibar kɨrasa, akɨnafarir kam me bagha an osiri.

Pol akɨnafarir kamɨn faragha kamaghɨn mɨgei, God uabɨ Aposelɨn ingangarim damuasava anemɨsefe. A uabɨ uan ifongiamɨn gɨn zuir puvatɨgha, gumazitamɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ. God an diagha egha Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Akar Aghuim akunamin ingangarim a ganɨngi. Akɨnafarir kamɨn, Pol ua kamaghɨn mɨgei, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn itiba, merara Godɨn damazimɨn deragha iti. Akɨnafarir kamɨn akar abuananaba kamakɨn, Krais e fɨrizima, Godɨn Duam tuavim en akazɨma, e arazir aghuibar igharaz darazigh ami.

God aposelɨn ingangarim damuasa Pol amɨsefe

1

(Sapta 1:1--2:14)

1 * *Kɨ Pol. Nguazir kamɨn gumazitam o amizitam aposelɨn ikiasa na mɨsevegha ingangarir kam na ganɨngizir puvatɨ. God, en Afeziar Iesus gamizɨ a ua dɨkavizim, a ko Ekiam Krais Iesus, aning aposelɨn ikiasa na mɨsefe. 2 Kɨ, na ko itir darazi ko, e Galesian Provinsɨn itir Kraisɨn adarazi bagha akɨnafarir kam amadi.

3-5  *Datɨrɨghɨn e nguazir kamɨn itima, arazir kuraba bar e ikiava e adafi. Ezɨ God en Afeziam en akurvaghasa ifonge. Ezɨ kamaghɨn Ekiam Krais Iesus en arazir kuraba batoghɨva, en akurvaghasava areme. En Afeziam God ko Ekiam Krais Iesus, aning apangkuvim ko navir amɨrizim ian ikia, egha kamaghɨn ami. Eghtɨ gumazamiziba zurazurara ziar ekiam God danɨng mamaghɨra ikiam. Bar guizbangɨra.

Kɨ gari, ia God ataghɨrazima, kamaghɨn kɨ dɨgavir kuram gami

6 Kɨ faragha Kraisɨn Akar Aghuimɨn ia mɨkemezɨ, ia fo, Kraisɨn apangkuvim ian iti. Ia fozɨ, kamaghɨn God ian dɨa ghaze, ia izɨ. Ezɨ ia zuamɨra Godɨn ian diazim ataki. Egha ia akar aghuir igharazimɨn gɨn zui. Ezɨ kamaghɨn kɨ ian arazir kamɨn dɨgavir kuram gami. 7 * *Ia ghaze, ia akar aghuir igharazimɨn gɨn zui. Bar puvatɨ, akar aghuir igharazitam ua itir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir maba Kraisɨn Akar Aghuim giraghava akar ifavaribar amuasa. Egha ia gamizɨ, ia okam nɨghnɨsi. 8 *Eghtɨ e uari, o Godɨn Nguibamɨn enselɨn tam Akar Aghuir e faragha ia mɨkɨnizim ia mɨkɨnighan kogh, egh akar igharazitam ia mɨkɨnigham, egh gumazamizir kaba, helɨn mangɨ zurara ikɨ. 9 * *E faragha ia mɨkemezɨ moghɨn, kɨ datɨrɨghɨn ua ia mɨgei. Gumazamizitaba akar igharazitam ia mɨkɨnightɨ, an Akar Aghuir ia faragha gɨn zuimɨn mɨn mangan koghtɨ, gumazamizir kaba helɨn mangɨva zurara ikɨ!

10 * *Ia manmaghɨn nɨghnɨsi? Kɨ ian navibar amutɨ da deraghasa, kɨ ti mɨgɨrɨgɨar kam gamiz? O kɨ Godɨn navim damutɨ a deraghasa, kɨ ti mɨgɨrɨgɨar kam gami? Kɨ gumazamizibar damazimɨn ziam iniasa, mɨgɨrɨgɨar kam gami, o? Bar puvatɨ. Kɨ ingangarir kam damu, gumazamizibar damazimɨn ziam iniva, egh kamaghɨn kɨ Kraisɨn ingangarir gumazimɨn ikian kogham.

Nguazimɨn gumazamizitaba akar kɨ ia mɨkɨrir kam na ganɨngizir puvatɨ

11-12  *Nan adarasi, kɨ guizbangɨra ia mɨgei. Kɨ ti pura gumazitam o amizitamɨn akam ia mɨkɨnizɨ ia anetegha akar igharazimɨn gɨn zuima, kɨ ti dɨgavir kuram gamighan koghai. Ezɨ gumazamiziba Akar Aghuir kam na ganɨngizir puvatɨ. Egha gumazamiziba akar kam nan sure gamizir puvatɨ. Krais Iesus uabɨ Akar Aghuir kam nan akazɨ kɨ a gɨfo. Kamaghɨn ia foghasa, kɨ ia mɨgei, Akar Aghuir kɨ ia mɨkɨnizim, kar puram akar gumazamizitabar akamɨn otozir puvatɨzim.

13-14  *Kɨ eghaghanitam ia damutɨ ia fogh suam, bizir kɨ mɨgeir kaba da guizbangɨra. Nan Judan ovavibar araziba ikɨvɨra ikiasa, kamaghɨn kɨ pamtem dar gɨn zui. Kɨ Judan Araziba bar dar gɨn ghua, kamaghɨn kɨ Judan igiar na ko aghungizibagh afira. Kamaghɨn kɨ Kraisɨn adarazigh asɨghasɨghasa osɨmtɨziba me garɨsi. Kɨ Judan Arazibar gɨn ghua arazir kam gamizɨ, ia a baraki. (Ia fo, dughiar kam kɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn Akar Aghuimɨn itir puvatɨgha, arazir kabagh ami.) 15-17  *Nan amebam tɨghar na batamin dughiamɨn God aposelɨn ikiasa na ginaba. Egha gɨn a nan apangkuvigha ingangarir kam damuasa nan dia. Egha kamaghɨn mɨgɨa ghaze, nɨ nan otarimɨn Akar Aghuimɨn gun Kantrin Igharazibar Gumazamizibav kɨnasa, kɨ ifonge. Bizir kam bagha a uan otarim nan akaghasa ifonge. Ezɨ kɨ maghɨra Akar Aghuim gumazamizibav kɨnasa ua tavɨn azarazir puvatɨ. Dughiar kam kɨ aposelɨn faragha ingariba bagha Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ghuavanabozir puvatɨ. Kɨ maghɨra Arebian kantrin ghugha gɨn uamategha Damaskusɨn nguibar ekiamɨn ghu.

18 * *Egha gɨn azenir pumuning ko mɨkezim gɨvazɨma, kɨ Pita gɨfoghɨva a ko mɨkɨmasa Jerusalemɨn nguibar ekiamɨn ghuavanabo. Kɨ ghugha 15plan dughiabar a ko ike. 19 * *Dughiar kam kɨ Ekiamɨn dozim, Jemsra gani. Egha kɨ aposelɨn igharazitam uam an ganizir puvatɨ. 20 Ia oregh fogh suam nguazimɨn gumazamiziba Akar Aghuir kɨ ia mɨkɨnizir kam na mɨkemezir puvatɨ. Kamaghɨn ia fogh suam, eghaghanir kɨ eghara akɨnafarimɨn osirir kamnagh, a guizbangɨra. God fo. 21-23  *Egha kɨ gɨn Jerusalem ategha ghua Sirian Provins ko Silisian Provins bar aningɨn aven arui. Kɨ kamaghɨn amima, Judian Distrighɨn aven itir Kraisɨn adarazi me tong nan guamɨn ganizir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir maba ghaze, Pol fomɨra en nɨghnɨzir gavgavir Godɨn itim gasɨghasɨghasa osɨmtɨziba e garɨsi. Egha datɨrɨghɨn gumazir kamra Godɨn Akar Aghuim gumazamizibav kɨra ghaze, ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikɨ. 24 Judian Distrighɨn itir gumazamiziba orazi, God nan nɨghnɨzibagh irazɨma, me bizir kam bagha Godɨn ziam fe.

2

Aposelɨn igharaziba, Pol ko uari inigha navir vamɨra iti

1-3  *Kɨ kamaghɨn atiati, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba gɨn Judan Araziba me ikɨrarigham. Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, gumazamizir kaba Judan Arazibar gɨn mangɨtɨ, ingangarir kɨ fomɨram amizim ko ingangarir datɨrɨghɨn amim aning pura ingangarir kɨnim gavagham. Kɨ kamaghɨn nɨghnɨzima, God bizir kam nan akagha ghaze, nɨ Jerusalemɨn mangasa kɨ ifonge. Kɨ fomɨra Jerusalemɨn ghuavanabozɨ, 14pla azeniba datɨrɨghɨn gɨvazɨ, kɨ datɨrɨghɨn God nan akazir bizimɨn mɨrara kɨ uamategha Jerusalemɨn ghuavanabo. Kɨ ghua Barnabas ko ghua, egha Taitus uaghan a inigha ghu. E ghuegha, kɨ Kraisɨn adarazir ziaba itir gumazir dapanibara, me akuvaghava, Akar Aghuir kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibav kemezimra, kɨ me mɨgei. Taitus, na ko ghuzir gumazim, a Grighɨn gumazimra. Kɨ Akar Aghuir Kantrin Igharazibar Gumazamizibav geir kamra gumazir dapanibav geima, me oregha Taitusɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghorasa a gaghorir puvatɨ.

4 * *Taitusɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir mɨgɨrɨgɨamɨn mɨngarim kamaghɨn oto. Gumazir ifavarir maba mogomemɨn en tongɨn ize. Me e gifara mati me guizbangɨra en marasi. Me orazi, e fomɨra Judan Arazibar apengan itima, da e ikiagharɨki, ezɨ Iesus e gamizɨma, e datɨrɨghɨn fɨriaghɨrɨ. Ezɨ gumazir kaba Krais e fɨrizir arazibar ganasa iza ifarava en tongɨn iti. Gumazir kaba e damutɨ e ua Judan Arazibar apengan ikɨtɨ da uam e ikɨrarɨghasa, me ifonge. Egha me Taitusɨn mɨkarzir mogomemɨn inim aghorasa, e mɨgei. 5 * *Ezɨ e ghaze, Akar Aghuim a guizbangɨra mɨgɨrɨgɨam, ezɨ a ia ko ikɨvɨra ikiasa, e ifonge. Kamaghɨn e me baragha tong men akabar gɨn zuir puvatɨ.

6 * *Ezɨ Jerusalemɨn itir gumazir dapaniba, me akar otevir igharazitam nan mɨgɨrɨgɨam isafurazir puvatɨ. Gumazir kaba me gumazir dapaniba, a dera. God gumazir ziaba itibar garir puvatɨ. Kamaghɨn, tina ziam iti, o tina ziam pu, nan nɨghnɨzim, ziar ekiam pura bizim. Kɨ mɨgeima gumazir dapaniba oraghava kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, “Nɨ paza bizir mabav gei.” Egha me bar akar otevir igharazitam nan mɨgɨrɨgɨam isafurazir puvatɨ. 7-9  *God faragha Judan gumazamizibar tongɨn aposelɨn ingangarim damuasa, Pita ginaba. Egha ingangarim damuasa gavgavim a ganɨngi. Egha Akar Aghuim Judan gumazamizibav kɨnasa Pita mɨkeme. Kamaghɨra God Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn aposelɨn ingangarim damuasa, kɨ Pol na ginaba, egha God uabɨ gavgavim na ganɨngi. Egha ghaze, nɨ Pol nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Akar Aghuim me mɨkɨn. Kraisɨn adarazir gumazir dapanir pumuning ko mɨkezim, Jems, Pita ko Jon, me nan mɨgɨrɨgɨaba baregha, fo, God uabɨ ingangarir kam na ganɨngi. Me fo, Godɨn apangkuvim na ko itima, a ingangarir kam na ganɨngi. Me kamaghɨn fogha, bar akar otevir vamɨra na ko Barnabas ganɨngi, “E Judan gumazamizibar tongɨn ingartɨ, nɨ ko Barnabas Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn ingar. 10 * *Gua me ko ingarɨva gumazamizir onganarazir Jerusalemɨn itiba, gua men akurvaghamin nɨghnɨzim gɨnamangan markɨ.” Kɨ fomɨra akurvazir kam gamua iza datɨrɨghɨn a damuasa ifongegha nan nɨghnɨzim a bagha bar gavgafi. Egha e ingangarim kamaghɨn anebɨgha uari ganigha, egh nɨghnɨzir vamɨra ikiasa uan agharibar suisi.

Kɨ gari, Pita arazir kuram gamima kɨ an anogoroke

11-13  *Dughiar mam Pita Antioghɨn nguibar ekiamɨn izegha, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba koma api. Ezɨ gɨn nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir Judan marazi me Jems ko ikegha uaghan Antioghɨn ize. Me izezɨ, Pita kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko ikɨ damɨtɨ, Judaba me mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir darasi, me nan ataram. A kamaghɨn atiatigha, Judan izezir darazigh ifara, egha Kantrin Igharazibar Gumazamiziba me ategha saghon ikiasa. Egha a Kantrin Igharazibar Gumazamiziba koma uam apir puvatɨ. Egha Judabar gumaziba me koma api. An arazir kam gamizɨ, Judan Antioghɨn itir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir darasi, me uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko ikɨ daman aghua. Me ifavarir arazir kam gamima, Barnabas uaghan men mɨn ami. Ezɨ gumazir kaba Pitan arazir ifavarimɨn gɨn zui. Ezɨ an arazir kurar kam azenim girɨzɨ me bar fo, an arazir kuram gami. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Pitan arazir kurar kam bagha an guam gatɨgha an atari.

14 * *Me Akar Aghuimɨn guizbangɨra mɨgɨrɨgɨaba deravɨra dar gɨn zui puvatɨ. Ezɨ kɨ kamaghɨn men arazir kurabar ganigha, Pita men damazimɨn kamaghɨn a mɨgei, “Pita, nɨ Judabar gumazir mam, egha nɨ nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn iti, egha nɨ Judan Araziba ategha, Kantrin Igharazibar Gumazamizibar arazir mabagh ami. Gumazir maba Jems ko ikegha izezɨma, nɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibar araziba ategha, manmaghsua ua Judan Arazibagh ami? Nɨ kamaghɨn amuava, manmaghsua Judan Arazibar gɨn mangasa Kantrin Igharazibar Gumazamizibav gɨa, me abɨri?”

Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba, merara
Godɨn damazimɨn dera

(Sapta 2:15--4:31)

Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghara, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨtɨ,
God suam, ia nan damazimɨn dera

15 Egha Pol mɨgɨa ghua kamaghɨn Pita mɨgei, “Guizbangɨra, e Judan gumazamizibara, egha ghaze, e ti bar dera. Ezɨ Kantrin Igharazibar Gumazamizibara, arazir kurabagh ami. 16 * *Ezɨ e fo, gumazamiziba Moses Osizirir Arazibar gɨn zuima, God kamaghɨn me mɨgeir puvatɨ, ia nan damazimɨn dera. Bar puvatɨ. Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨtɨ, merara God kamaghɨn me mɨgei, ia nan damazimɨn dera. Kamaghɨn amizɨ e Krais Iesus nɨghnɨzir gavgavim an iti. E fo, gumazamiziba Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨtɨ, God kamaghɨn me mɨkemeghan kogh suam, ia nan damazimɨn dera. Nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itir tuavimra God suam, ia nan damazimɨn dera. Ezɨ Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir tuavim puvatɨ. God kamaghɨn e mɨkɨm suam, ia nan damazimɨn dera, kamaghsua, e nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn iti.

17-20  *“E nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikɨtɨ, God tuavir kamɨn suam, e an damazimɨn dera. Tuavir kamɨn e fo, e Judaba uaghan Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn arazir kurabagh ami. Egh e ti kamaghɨn mɨkɨmam, Krais uabɨ arazir kurabar amuasa, gumazamiziba abɨri. Bar puvatɨ. E, Moses Osirizir Araziba ateghɨva, kamaghɨn e arazir kurabagh amir puvatɨ. Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Otarimɨn iti. A bar na gifuegha nan akurvaghasa uan mɨkarzim gasɨghasɨki. Ezɨ ikɨrɨmɨrir kɨ datɨrɨghɨn nguazir kamɨn amim, kɨ nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimɨn gɨn ghuava, ikɨrɨmɨrir kam gami. Kɨ Krais ko ter ighuvimɨn aremegha, ikɨrɨmɨrir igiam ini. Ezɨ ikɨrɨmɨrir kam a nan ikɨrɨmɨrimra puvatɨ. Krais angamɨra nan aven iti. Kɨ ikɨva Godɨn ingangarim damuasa, kamaghɨn Moses Osirizir Araziba na gamizɨ kɨ aremegha ua Moses Osirizir Arazibar gavgavimɨn apengan itir puvatɨ. Bizir kɨ Mosesɨn Osirizir Arazibar apengan ikiava amiziba, kɨ da agɨfa. Egh gɨn ua dar amuva, kamaghɨn mati kɨ arazir kurabagh amir gumazim.* 21 * *Egh kɨ Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨ Godɨn damazimɨn deraghtɨ, Kraisɨn ovevem mati pura bizim. Ezɨ God uan arazir Moses ganɨngizibar gɨn mangan gumazamizibar anogoroke. Me dar gɨn mangɨva Godɨn damazimɨn deraghan kogham. Kamaghɨn kɨ Godɨn apangkuvim damightɨ a pura bizir kɨnimɨn mɨn otivan, kɨ aghua.”

3

Ia Galesian onganiba, tinara ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨki?

1 * *O Galesiaba, ia bar ongani. E Krais Iesusɨn gun bar deravɨra ia mɨkeme. Ezɨ mati ia uari an garima, a ter ighuvimɨn areme. Ezɨ tinara ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨki. 2-4  *Kɨ bizir vamɨra gɨfoghasa ian azai. Ia, Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua, Godɨn Duam iniz, o ia Akar Aghuim baregha nɨghnɨzir gavgavim an ikia, Godɨn Duam ini? Ia faragha Godɨn Duamɨn gavgavimɨn amodoghɨn ghuava, datɨrɨghɨn ia Godɨn Duam ategha uan gavgavibar darorim agɨvasa. Ia ti bar onganighama? Bizir faragha ia bativiziba, ia pura a da isi, o? Nan nɨghnɨzimɨn, ia pura da inizir puvatɨ.*

God gari, ia nɨghnɨzir gavgavim an itima a ian akurvasi

5 God gari, ia Moses Osirizir Arazibar gɨn zuima, a uan Duam ia ganigha, ian tongɨn mirakelbagh ami? O a gari, ia nɨghnɨzir gavgavim an Akar Aghuimɨn itima, a uan Duam ia ganigha ian tongɨn mirakelbagh ami? 6-9  *Ia Abrahamɨn eghaghanim gɨnɨghnɨgh. God fomɨra kamaghɨn fo, gɨn Kantrin Igharazibar Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Akar Aghuimɨn ikɨtɨ, a kamaghɨn me mɨkɨm suam, ia nan damazimɨn dera. Ezɨ Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, God fomɨra Akar Aghuim Abraham ganigha kamaghɨn mɨgei, “Nɨ bangɨn, kɨ nguazir kamɨn itir kantriba bar deravɨra me damuam.” Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, ezɨ God kamaghɨn a mɨgɨa ghaze, nɨ nan damazimɨn dera.” Kamaghɨn, ia fogh suam, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn itiba, me uaghan Abrahamɨn ovavir boriba. Abraham nɨghnɨzir gavgavim itima, God deravɨra a gami. Kamaghɨra gumazamiziba bar nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨtɨ, a uaghan deravɨra me damuam.

10-12  *Moses Osirizir Arazibar mɨngarim, a nɨghnɨzir gavgavimɨn bizim puvatɨ, a bizir igharazim. Ezɨ Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Gumazamiziba Moses Osirizir Araziba mɨgei moghɨn damu egh dughiaba zurara dar amutɨ, arazir kaba me damutɨ, me ikɨvɨra ikiam.”† Egha Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam o amizitam nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨtɨ, God suam, nɨ nan damazimɨn dera, gumazir kamra zurara deravɨra ikɨvɨra ikiam.” Kamaghɨn, e bar fo, gumazitam o amizitam Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua, Godɨn damazimɨn derazir puvatɨ. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam o amizitam akɨnafarimɨn aven itir araziba deravɨra dar gɨn mangan koghtɨ, God gumazir kam gasɨghasigham.” Eghtɨ kamaghɨn tina suam, e Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨva Godɨn damazimɨn deragham, kamaghɨn amir gumazamiziba, God me gasɨghasɨgham. 13 * *Moses Osirizir Araziba kamaghɨn mɨkeme, e gumazamiziba bar Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨva, egh ikuvigham. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, “Gumazir ter ighuvimɨn duiba God ghaze, me gumazir kuraba.” Ezɨ kamaghɨn Krais en akurvaghasa ziar kam ini, “gumazir kuram.” Egha ziar kam bangɨn a uam e ini. 14 * *God Abraham deravɨra a gamigha ghaze, kɨ Abraham gamizɨ moghɨra, kɨ Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn Kantrin Igharazibar Gumazamiziba deravɨra me damuam. Egha God kamaghɨn ifonge, e nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn ikɨva, an Duam iniam. Egha kamaghɨn a uam e ini.

Moses Osirizir Araziba ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn mɨgɨrɨgɨaba

15-18  *Fomɨra God bizir aghuir gɨn otivam an gun mɨkeme. God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam Abraham uan ovavim ko aning ganɨngi. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkemezir puvatɨ, “Nɨn ovavir boriba.” An ovavir avɨribav geir puvatɨ. An ovavir vamɨra mɨgɨa ghaze, “Nɨn ovavir borim.” Kar a Krais mɨgei. God e bagha inabazir biziba inisɨva e Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨ, egh akar dɨkɨrɨzimɨn tuavimɨn da inighan kogham. E fo, God fomɨra akar dɨkɨrɨzimɨn mɨn bizir kaba Abraham ganɨngi. Nan adarasi, datɨrɨghɨn kɨ e gumazamiziba zurara amir arazim mɨkɨmasa. Gumazitam aremeghsɨ, egh uan biziba tuiragh uan boribar anɨngsɨ, mɨgɨrɨgɨar tam osirightɨ, an mɨgɨrɨgɨar kam mati Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim. Eghtɨ gumazitam uam akar igharazitam akar dɨkɨrɨzir kam gifuraghan kogham. Egha kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, “E akar dɨkɨrɨzir kamɨn gɨn mangan kogham.” Nan mɨgɨrɨgɨar mɨngarim kamakɨn: Faraghavɨra God, Abraham ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim gami. Ezɨ 430pla azeniba gɨvazɨ gɨn God uan arazir osiriziba Moses ganɨngi. Moses Osirizir Arazir kaba bar gɨn otifi. Egh da Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn mɨgɨrɨgɨam batueghan kogham. Egh Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam angarighan kogham.

19 * *Ezɨ kamaghɨn manmaghsua God uan osirizir araziba Moses ganɨngi? God gumazamizibar amutɨ, me arazir kurabar mɨngarim gɨfoghasa, uan osirizir araziba anɨngi. God faragha akar dɨkɨrɨzim Abraham ganigha ghaze, nɨn ovavim gumazamiziba bar men akurvagham. Ezɨ gumazir kam zuamɨra izezir puvatɨ. Ezɨ arazir kurar kaba bagha, God gɨn uan osirizir araziba anɨngi. A kamaghɨn ifonge, an osirizir araziba ikɨ mangɨ, ovavim otoghamin dughiamɨn tugham. God uan osirizir arazir kaba isa enselbar dafarim gatɨzɨ, me da isa abuir gumazim Moses ganɨngizɨ, abuir gumazim e ganɨngi. 20 * *Egh gumazitam ingangaritam damusɨ gumazir igharazitam ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim akɨrsɨ, an a isɨva abuir gumazimɨn dafarim datɨghtɨma, abuir gumazim a isɨva gumazir igharazim danɨngan kogham. Ezɨ God uabɨra, a uabɨ uan Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim Abraham ganɨngi, egha enselɨn tam ganɨngizir puvatɨ, o abuir gumazitam ganɨngizir puvatɨ.

Datɨrɨghɨn Godɨn Duam zurara en akurvasi

21 * *Kɨ kamaghɨn mɨkɨmam, Moses Osirizir Araziba Godɨn akar fomɨra dɨkɨrɨzimɨn apanim gami, o? Bar puvatɨ. Osirizir arazitam ikɨrɨmɨrir aghuim e ganɨdir puvatɨ. Osirizir arazitam ikɨrɨmɨrir aghuim e danightɨ, e ti fomɨra Moses Osirizir Arazibar gɨn zuima, da e gamizɨ e Godɨn damazimɨn deraghai. Moses Osirizir Araziba ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdi puvatɨ. 22 * *Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn mɨrara e gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn itir darasi, God bizir kaba e danɨngasa ifonge. Kamaghɨn amizɨ, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, nguazir kamɨn gumazamiziba, arazir kurabar gavgavim bar me ikiagharɨki. 23 *Faraghavɨra nɨghnɨzir gavgavir kam izezir puvatɨzɨ, arazir kurabar gavgavim e ikiagharɨghizɨ, e Moses Osirizir Arazibar apengan iti. Egh mangɨ God nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavim en akaghamin dughiam otogham. 24 * *God kamaghɨn ifonge, e nɨghnɨzir gavgavim Akar Aghuimɨn ikɨtɨ, a suam, ia nan damazimɨn dera. Egha, a uaghan kamaghɨn ifonge, Moses Osirizir Araziba e inigh Krais bagh mangam. Egha kamaghɨn a Moses Osirizir Arazibagh amizɨ, da e gativagha en garir gumazimɨn mɨn oto. 25 Ezɨ datɨrɨghɨn nɨghnɨzir gavgavim azenimɨn otozɨ, e ua Moses Osirizir Arazibar apengan itir puvatɨzɨ da ua e gativagha en gari puvatɨ.

26-28  *Ia gumazamizir dɨpamɨn rueziba, ia Kraisɨn puegha, Kraisɨn mɨn otifi. Egha datɨrɨghɨn Krais Iesusɨn aven ia ikɨzir vamɨra. Bar guizbangɨra, ia datɨrɨghɨn Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn itir pu. Ia ingangarir gumazamizir kɨniba ko gumazamizir fɨriaghɨrezibar mɨn itir pu. Ia gumaziba ko amizibar mɨn itir pu. Bar puvatɨ. Ia nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn ikia, ia bar moghɨra Godɨn boriba. Kamaghɨn, e ua Moses Osirizir Arazibar apengan itir puvatɨzɨ, da ua e gativagha en garir puvatɨ.

Datɨrɨghɨn ia Godɨn boriba, ezɨ Moses Osirizir Araziba ia ikiagharɨzir puvatɨ

29 * *Krais an Abrahamɨn ovavim. Ezɨ ia Kraisɨn ikɨzimɨn ikɨva, egh ia uaghan Abrahamɨn ovaviba. Ia Kraisɨn ikɨzir kam, iarara God fomɨra Abrahamɨn ovaviba bizir aghuir kaba me danɨngasa Abraham ko akam akɨri. Kar iarara, God ia mɨgei.

4

1 Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ akar isɨn zuimɨn bizir kam deravɨra ia mɨkɨmam. Afeziatam borir aghɨritam ikɨva, egh gɨn a uan biziba bar da isɨva borir kam danɨngam. Bizir kaba borim bagha fomɨra iti. Ezɨ borim tɨghar aghuir dughiam, a pura mati a uan afeziamɨn ingangarir gumazir kɨnir mam. Bizir kaba, an biziba. 2 Egha a suvighavɨra itima, gumazir an gariba ko an bizibar gariba, an garava an biziba sara gari. Egha ghua dughiar an afeziam biziba an agharim darɨghamim oto. Egha dughiar kamɨn, a uabɨ uan biziba inigha dar gari. 3 * *Ezɨ e uaghan kamaghɨn ami, e borir aghɨribar mɨn itir dughiam, e nguazim ko overiamɨn bizibagh ativagha dar garir duar kuraba ko bizir nedaziba, e dar ingangarir gumazamizir kɨnibagh ava. 4-5  *Ezɨ God kamaghɨn ifonge, e an boribar otivasa, egha Moses Osirizir Arazibar apengan itir gumazamiziba, a uam e givezasa. God fomɨra e givezasa dughiam ginaba. Ezɨ dughiar a fomɨra inabazim datɨrɨghɨn otozɨ, a uan otarim amadazɨma a ize. Ezɨ amizim a bate. Ezɨ a gumazir Moses Osirizir Arazibar apengan itimɨn mɨn oto. Egha e Moses Osirizir Arazibar apengan itir gumazamiziba, a ua e ini. 6 * *Ezɨ ia datɨrɨghɨn Godɨn boribagh ava. Ezɨma God uan Otarimɨn Duam amadazɨma an en navir averiabar iti. Ezɨ Duar kam en aven kamaghɨn dei, “O Ame! Nan afeziam.” 7 * *Kamaghɨn, nɨ ua pura ingangarir gumazamizir kɨnimɨn itir puvatɨ. God nɨ gamizɨ nɨ an borim gava. Egh nɨ fogh, nɨ an bizir aghuir inabaziba iniam.

Tizim bagha nguazir kamɨn biziba ua ia ikiagharɨsi?

8 * *Fomɨra ia God gɨfozir puvatɨgha, bizir guizbangɨra God puvatɨzibagh amuava, dar ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn iti. 9-10  *Ezɨ datɨrɨghɨn ia Godɨn boroghɨn zui. O kɨ kamaghɨn mɨkɨmam, God ian boroghɨn zui. Ia kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, ia zurara Moses Osirizir Arazibar dughiar ekiaba ko iakɨnir igiabar dughiaba ko azenir igiabar dughiaba ko dagheba otir dughiabar gɨn mangam. Manmaghsua ia ua nguazim ko overiamɨn bizibagh ativagha dar garir pura duar kurabar gɨn zui? Da gavgaviba puvatɨ. Ia ti uamategh dar ingangarir gumazir kɨnibar ikiasa? 11 Kɨ ian arazir kam gɨnɨghnɨgha, kamaghɨn atiati, ingangarir kɨ ian tongɨn amizim an daghem puvatɨgham.

Ia nan arazibar gɨn izɨ

12-15  *Nan adarasi, kɨ uabɨ Moses Osirizir Araziba ategha ian mɨn iti. Ezɨ ia nan mɨn ikiasa kɨ ia gakaghori. Ia fo, fomɨra kɨ Galesian Provinsɨn izeghava, nguibar igharazitamɨn mangasava amuava arɨmariam ini. Egha dughiar kamra Akar Aghuim faragha ia mɨkɨni. Nan mɨkarzim gavgavim puvatɨgha osɨmtɨzir ekiam ia ganɨngi. Ezɨ ia akɨrim ragha na gasarazir puvatɨ, egha na ko ikian aghuazir puvatɨ. Enselɨn tam, o Krais Iesus uabɨ izɨva ia ko ikɨtɨ, ia aning inigh bar deravɨra aning damuam. Ezɨ kɨ areir dughiamɨn, ia na inighava arazir kamra na gami. Ia na inizɨ kɨ ian gara itima, ia arazir kuratam na gamizir puvatɨ. Kɨ guizbangɨra kamaghɨn mɨkɨmam, dughiar kamɨn ia nan akurvaghasa bar ifonge. Egha ia uan damaziba na bagha da asiasa ifuegha da asigha na ganighai. Ia faragha na gifuegha na bagha bar akonge. Ezɨ ia na gifongezir navir kam datɨrɨghɨn managh iti? 16 * *Manmaghɨn ami? Kɨ guizbangɨra akam ia mɨkɨni, egha kamaghɨn kɨ ti ian apanim gava?

17 Ifavarir gumazir kaba kamaghɨn ifonge, ia me baghavɨra ikiasa, me pura ian kuariba isava, egha guizbangɨra ian akurvaghamin nɨghnɨziba puvatɨ. Ia men nɨghnɨzibar gɨn mangɨva egh ia en saghon ikiasa, me ifonge. 18 Tina gumazamizir igharaziba baghvɨra ikɨ, egh men akurvaghamin nɨghnɨzir aghuim ikɨtɨ, kamaghɨn dera. Ia zurara arazir kam damuvɨra ikɨ. Egh kɨ ia ko ikiamin dughiabara puvatɨ.* 19-20 Kɨ orazi, ia arazir kam gamima, kɨ ia bagha okam nɨghnɨgha ghaze, kɨ manmaghɨn ian akurvagham. Kɨ ia ko itir puvatɨ, Iavzika. Kɨ ia ko ikia, ti tong akar aghuitam ia mɨkemeghai. Nan boriba, ia guizbangɨra Godɨn boribagh avaghɨva Kraisɨn mɨn ikiasa, kamaghɨn kɨ ia bagha ua mɨzazir kam barasi. Mati amizim borim batasa isir mɨzazim.

Hagar ko Sara

21-23  **Ia gumazamizir Moses Osirizir Arazibar apengan ikiasa ifongeziba ia na mɨkɨm. Ia ti Moses Osirizir Araziba mɨkemezɨ moghɨn fozir puvatɨ? Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme, Abraham otarir pumuning iti. Ingangarir amizir kɨnim, Hagar, mam bate. Ezɨ guizbangɨra an amuim, Sara, mam bate. Ingangarir amizir kɨnimɨn borim nguazimɨn amiziba boriba isi moghɨn oto. Ezɨ guizbangɨra an amuimɨn borim, an akar dɨkɨrɨzimɨn tuavimɨn oto. 24-25  *Amizir kamning Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir pumuningɨn mɨn iti. Eghaghanir kamnagh akar isɨn zuim an iti. Hagar, a Sainain Mɨghsɨamɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn mɨn iti. Sainain Mɨghsɨam, a kantri Arebian iti. Hagar ingangarir amizir kɨnir mam. Ezɨ an boriba uaghan ingangarir gumazir kɨniba. Hagar uan boriba ko me ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ti. Ezɨ Jerusalemɨn datɨrɨghɨn itim, an Hagarɨn mɨn iti. Datɨrɨghɨn itir Jerusalem uan boriba ko, me Moses Osirizir Arazibar apengan ikia ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ami. 26-27  *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme:

“Amizir boriba puvatɨzir kam, nɨn boriba gɨn bar avɨrasemegham.

Nɨ mati amizir nɨn pam nɨ ataghizim.

Egh nɨ gɨn borir bar avɨriba inightɨ,

nɨn boribar dɨbobonim,

amizir uan pam ko itimɨn boribar, dɨbobonim gafiragham.

Kamaghɨn nɨ amizir boriba isir puvatɨzim, nɨ bar akongegh.

Nɨ amizir otɨrɨmɨrir mɨzazibagh fozir puvatɨzim,

nɨn navim deragh, nɨ bar akuegh,

pamtem dɨmɨva araghasɨ.”

Ezɨ kamaghɨn Jerusalemɨn igharazim a Godɨn Nguibamɨn iti, Moses Osirizir Araziba a ikiagharɨghɨzir puvatɨzɨma, a datɨrɨghɨn fɨriaghɨrɨ. Ezɨ an en amebamɨn mɨn iti.† 28 * *Ezɨ nan adarasi, ia Aisakɨn mɨn ami. Godɨn akar dɨkɨrɨzim mɨrara, ia an boriba. 29 * *Nguazimɨn amiziba boriba isi moghɨn otozir otarim, a Godɨn Duamɨn gavgavimɨn otozir otarim pazava a gami. Kamaghɨra, datɨrɨghɨn Moses Osirizir Arazibar apengan itir gumazamiziba, e tina Godɨn Duamɨn apengan iti, me en aghuagha osɨmtɨziba e garɨsi. 30 * *Ezɨ Godɨn Akɨnafarim manmaghɨn mɨkeme? A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ingangarir amizir kɨnimɨn borim, a guizbangɨra Abrahamɨn amuimɨn borim ko afeziamɨn bizir aghuiba da inian kogham. Kamaghɨn, nɨ ingangarir amizir kɨnim uan otarim ko aning batokegh.”

31 * *Nan adarasi, e ingangarir amizir kɨnimɨn boriba puvatɨ, e guizbangɨra Abrahamɨn amuimɨn boriba.

Godɨn gumazamiziba fɨriaghɨre

5

(Sapta 5--6)

Ia uari bagh ganigh, Moses Osirizir Araziba ua ia ikɨrarighan kogham

1 * *Krais, e Moses Osirizir Arazibar apengan ikian aghuaghava, kamaghɨn an e gamizɨ, e fɨriaghɨrɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia tuivigh gavgafigh. Ia gumazamizitabar gantɨ, me ua ia damutɨ, ia ua ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ikian markɨ.

2 Ia na baragh. Kɨ Pol, kɨ ia mɨgei, ia men gantɨma me ian mɨkarzir mogomebar iniba aghoreghtɨma, Kraisɨn ingangarim tong bar ian akuraghan kogham. Bar puvatɨ. 3 * *Kɨ datɨrɨghɨn ua deravɨra kamaghɨn ia mɨkɨmasa, nɨ tina gumazitamɨn gantɨ, a nɨn mɨkarzir mogomemɨn inim atughtɨ, kamaghɨn nɨ uaghan Moses Osirizir Araziba bar dar gɨn mangam. 4 * *Ia gumazamizir Moses Osirizir Arazibar gɨn mangasava amiba, ezɨ tuavir kamɨn ia ghaze, e Godɨn damazimɨn dera, ia kamaghɨn Krais ategha gɨfa. Ia Godɨn apangkuvimɨn tuavim ategha gɨfa. 5-6  *Egh gumazim Krais Iesus ko ikɨtɨ, gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazim, a pura bizim, egh gumazibar mɨkarzir mogomebar inibar aghorir puvatɨzir arazim, a uaghan pura bizim. Ezɨma gumazir nɨghnɨzir gavgavim itim, an nɨghnɨzir gavgavim a gamima, a bar gumazir igharazibagh ifonge, kar guizbangɨn bizim. Godɨn Duamɨn gavgavimɨn, e nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Egha e, dughiar God suam, ia nan damazimɨn derazim, mɨzuai.

7 * *Ia fomɨra deraghavɨra Kraisɨn tuavimɨn zui. Ezɨ tina tuavim apɨrizɨma ia ua guizbangɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ? 8 Nɨghnɨzir ia datɨrɨghɨn gɨntɨzim, a Godɨn ian diazimɨn izezir puvatɨ. 9 * *Yisɨn muziarim, a bret bar a damightɨ, a buigham. 10 * *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, Ekiam ian akuragham. Egh ia nan nɨghnɨzimɨn gɨn mangɨva, nɨghnɨzir igharazim atakigh. Kɨ fozir pu, tina ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨsi. Gumazamizir kaba arazir kurar ia gamizim bagh ivezir kuram iniam. 11 * *Nan adarasi, ia orakigh, gumazir maba ghaze, Pol gumaziba uan mɨkarzir mogomebar iniba aghorir akam dughiabar anekuravɨra iti. Egh me guizbangɨra kamaghɨn nɨghnigh, me tizim bagha osɨmtɨzim na garɨsi? Kar guizbangɨra nɨghnɨzim puvatɨ. Ezɨ kɨ ter ighuvimɨn akam akurima, akar kam gumazamizibar nɨghnɨzibagh asɨghasɨsi. Egh kɨ mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir akam akunɨva, ter ighuvimɨn akam akunan koghtɨ, ter ighuvimɨn akar gumazibar nɨghnɨzibagh asɨghɨsɨzim, a pura akar amɨrizimɨn mɨn otogh, ua gumazibar nɨghnɨzibagh asɨghasɨghan kogham. 12 Gumazir ian navibagh inivir kaba, me mɨkarzir mogomebar iniba aghoramin arazim bagha bar gavgafi. Kamaghɨn me uarira uan inibar ghor, magh suegh bar dar ghoregh.

13-15  *Nan adarasi, ia fɨrighɨrasa God ifonge, egha kamaghɨn a ian dia. Eghtɨ ia ua Moses Osirizir Arazibar apengan ikian kogh kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ suam, “Moses Osirizir Araziba e ikiagharɨghizɨ, e arazir kaba ategha fɨriaghɨre. Egh e navir ghurimɨn arazibar amuam.” Moses Osirizir Arazibar mɨgɨrɨgɨaba, da bar uari inigha akar vamɨran iti, “Nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, gumazamizir igharazibagh ifongegh.” Ia bar Godɨn gumazamizibar ingangarir gumazamizibar mɨn ikɨ, uarira uarigh ifongegh. Egh ia uarir atar pura tintinibar uariv sogh, egh deravɨra nɨghnɨgh. Ia uarigh asɨghasɨgham.

Godɨn Duam nɨn sure gamir arazir aghuibar gɨn mangɨ

16-18  *Godɨn Duam koma nɨn navir ghurim, bizir kamning uaningɨn apanimning gami. Godɨn Duam ghaze, nɨ Godɨn arazir aghuibara damu. Ezɨ kamaghɨn nɨ dar amuasa. Kamaghɨn amizɨma, nɨ arazir aghuibar gɨn mangɨsɨ damutɨ, nɨn navir ghurimɨn araziba suam, markɨ. Nɨn navir ghurim suam, “Arazir kuratam damu.” Eghtɨ nɨ tam damuam. Kamaghɨn nɨ arazir kurabar gɨn mangɨtɨ, Godɨn Duam suam, markiam. E fo, navir ghurimɨn araziba Godɨn Duam dɨkabɨnasa. Ezɨ Godɨn Duam navir ghurimɨn araziba dɨkabɨnasa. Aning uaning adosi. Ezɨ bizir ia damuasa ifongezim, ia a damighan kogham. Ia Godɨn Duamɨn gɨn mangɨva, Moses Osirizir Arazibar apengan ikian kogham. Egh, ia navir ghurimɨn arazibar gɨn mangan kogham. Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨgei, ia navir ghurimɨn araziba ateghtɨma, Godɨn Duamra ian faraghtɨma, ia an gɨn mangɨ.

19 * *Ia navir ghurimɨn arazibagh fogha gɨfa. Arazir kaba, gumazamiziba tintinibar uari koma akua arazir mɨzɨrɨzibagh amuava, afiar arazibagh ami. 20 Egha nguazir kamɨn biziba e God gami moghɨn e uari isa dagh anɨdi, imezibagh amir arazibagh amuava, munavɨn biziba bagha navim ikuvigha da iniasa navim isi. Egha atara bizibagh asɨghasɨsi, uarir apanibagh ami, gumazamizir igharazibar aghuagha, uabɨra uabɨ gɨnɨghnɨsi, biziba bagha uari batogha uari abɨsi. 21 * *Egha dɨpar onganiba apava onganigha, pura gumazamiziba isa pamtemɨn diava ighiar kurabar arazibagh ami. Egha arazir kurar maba uaghan kamaghɨn iti. Kɨ fomɨra ia mɨkemegha gɨfa. Egha kɨ datɨrɨghɨn akar kamra ua ia mɨgei. Gumazamizir arazir kabagh amiba, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangan kogham.

22-23  *Ezɨ Godɨn Duam arazir aghuir kabar amuasava en naviba fe: arazir bar igharaz darazigh ifongezim, bar akongezim, navir amɨrizim, dughorir amɨrazim, gumazibar akurvagha arazir aghuibar me gami. Egha guizbangɨra mɨgɨa deravɨra bizibagh amua, gumazibar asughasusi, egha navir ghurimɨn araziba dɨkabɨri. Moses Osirizir Arazitam arazir kabar anogoroghezir puvatɨ. 24 * *Gumazamizir Krais Iesusɨn gɨn zuiba, me navir ghurimɨn araziba ko biziba bagha bar ifongezir arazir kuraba inigha, ter ighuvimɨn da gura. Egha dagh afuzɨma, da aremegha gɨfa. 25 * *Godɨn Duam ikɨrɨmɨrir aghuim e ganɨngi. Kamaghɨn, anarɨra e ko daruva en akurvagham. 26 * *Kamaghɨn amizɨ, e pura uarira uan ziaba fan kogham. Egh e igharaz darazir navibagh inivtɨ, me uarir ataran kogham. Egh e men biziba bagh naviba isian kogham.

6

Bizir manam nɨ uan navir averiamɨn an opari, bizir kamnaghɨra, an otogham

1 * *Nan adarasi, ian tav arazir kuratam damightɨ, ia gumazir Godɨn Duamɨn gɨn zuiba, ia navir amɨrizimɨn arazibar a damuva, an akuraghtɨ, a uan arazir kuraba ategham. Kamaghɨn ia deravɨra uari bagh gan, Satan ia gifaraghtɨma, ia uaghan arazir kuratam damigham. 2-3  *Eghtɨ gumazitam suam, a ziar ekiam iti, puvatɨ, a ziam pu, egha kamaghɨn gumazir kam uabɨra uabɨ gifari. Ia igharaz darazir akuragh men osɨmtɨziba ater. Egh ia kamaghɨn damuva, guizbangɨra Kraisɨn arazibar gɨn mangam. 4-5  *Gumazamiziba bar, me uari uan arazir me amibar osɨmtɨziba ateram. Gumazamiziba uari uan ingangaribar gan, da deras ti puvatɨ. Gumazamiziba kamaghɨn damuva, me uari uan arazibar gan dagh ifongegh. Egh me uan arazibar gan, egh gumazir igharazimɨn arazibara gan dav kɨman markɨ.

6 * *Gumazir Godɨn akam barazim, a uan bizir aghuitaba an sure gamir gumazim danɨng.

7-8  *Bizir manam nɨ uan navir averiamɨn anekara, bizir kamnaghɨra, an otogham. Gumazitam o amizitam uan navir ghurimɨn arazibar gɨn mangɨtɨma, an navir ghurir kamɨn dagher kuraba otivtɨma a bar ikuvigham. Egh gumazitam o amizitam Godɨn Duamɨn gɨn mangɨtɨ, Godɨn Duam a damutɨ, dagher aghuiba otivtɨma, a ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim iniam. Egh ia suam, ia God gifari, bar puvatɨ. Ia uarira uarigh ifarɨva, kamaghɨn damuan markɨ. 9 * *Egh e ingangarim damusɨ amɨrvaghan kogh, dagheba iniamin dughiamɨn, e dagher bar aghuiba iniam. Kamaghɨn e arazir aghuibar amusɨ amɨrvaghan kogham. 10 * *Kamaghɨn amizɨma, datɨrɨghɨn dughiam ikiavɨra iti, e arazir aghuibar gumazamizir igharaziba bar deravɨra me damuam. Egh bizir ekiam, e deravɨra gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn itibar amuam.

Polɨn mɨgɨrɨgɨar abuananaba

11 Kɨ osirizir osizirir ekiar kaba, ia dar gari, kar kɨ uabɨ uan dafarimɨn osirizir akaba.*

12-13  *Ifavarir gumaziba atiatia kamaghɨn nɨghnɨsi, “Gumazir igharaziba kamaghɨn fogh suam, e nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ter ighuvimɨn iti, egh me pazɨ e damuam.” Kamaghɨn me ian mɨkarzir mogomebar iniba aghorasa bar gavgafi. Me ghaze, me ian mɨkarzir mogomebar iniba aghoreghtɨ, gumaziba bizir kam bagh men ziaba fam. Ezɨ gumazir uan mɨkarzibar iniba aghorezir kabanagh, uaghan deravɨra Moses Osirizir Arazibar gɨn zuir puvatɨ. Ia oragh. Gumazir kaba ian mɨkarzir mogomebar iniba aghorasa bar gavgafi. Me kamaghsua, me kamaghɨn ia damigh gumazir igharazibar damazimɨn ziar ekiaba iniasa. 14-15  *Ezɨ mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir arazim, a pura bizim. Egha mɨkarzir mogomemɨn inim aghorir puvatɨzir arazim, a uaghan pura bizim. God e gamizɨma e gumazamizir igiabar otifi, kar bizir ekiam. En Ekiam Krais Iesus ter ighuvimɨn areme. Ezɨ kɨ bizir kam bagha uan ziam o gumazir igharazitamɨn ziam fer puvatɨ. Kɨ Godɨn ziamra fe. Iesus ter ighuvimɨn areme, ezɨ tuavir kamɨn nguazir kamɨn araziba nan nɨghnɨzimɨn aremegha gɨfa. Egha mati kɨ uabɨ ter ighuvimɨn areme. Egh kɨ uam nguazir kamɨn arazibar gɨn mangan kogham. 16 Nɨghnɨzir kamɨn suiragha an gɨntɨziba, Godɨn apangkuvim men ikiam. Egh a men navibar amutɨma me nɨmɨra ikiam. Eghtɨ gumazamizir kaba, me guizbangɨra Godɨn Israelia.

17 * *Gumaziba na mɨsoghezɨ, men duar kuriba nan mɨkarzimɨn iti. Ia bizir kabar gan suam, kɨ guizbangɨn Iesusɨn ingangarir gumazim. Eghtɨ gumazitam uam osɨmtɨzitam na darɨghan kɨ aghua. 18 Nan adarasi, en Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim ian duaba ko ikɨ. Guizbangɨra.

* 1:1: Ga 1:11-12

* 1:1: Galesia 1:11-12

* 1:3-5: Rom 1:7; Filipai 1:2; Rom 4:25; Galesia 2:20; 1 Timoti 2:6; Taitus 2:14; 1 Jon 5:19

* 1:7: Ap 15:1, 15:24, 2 Ko 2:17, 11:4, 11:13

* 1:7: Aposel 15:1; 15:24; 2 Korin 2:17; 11:4; 11:13

* 1:8: 1 Ko 16:22

* 1:9: Lo 4:2, Snd 30:6, MAA 22:18-19

* 1:9: Godɨn Araziba 4:2; Aghuzir Akaba 30:6; Akar Mogomem 22:18-19

* 1:10: 1 Te 2:4, Je 4:4, 1 Jo 3:19

* 1:10: 1 Tesalonika 2:4

* 1:11-12: Matyu 16:17; 1 Korin 15:1-3; Galesia 1:1; Efesus 3:3

* 1:13-14: Aposel 8:3; 9:1; 22:3-5; 26:9-11; Filipai 3:6; 1 Timoti 1:13

* 1:15-17: Aisaia 49:1; Jeremaia 1:5; Aposel 9:3-6; 9:15; 22:6-10; 26:13-18; Rom 1:1; 11:13; Galesia 2:7

* 1:18: Jo 1:42, Ap 9:26-30

* 1:18: Aposel 9:26-30

* 1:19: Mt 13:55

* 1:19: Matyu 13:55

* 1:21-23: Aposel 9:30

* 2:1-3: Aposel 11:30; 15:2; 16:3

* 2:4: Ap 15:1, 15:24, 2 Ko 11:20, 11:26, Ga 1:7, 5:1, 5:13

* 2:4: Aposel 15:1; 15:24; 2 Korin 11:20; 11:26; Galesia 1:7; 5:1; 5:13

* 2:5: Ga 3:1, 4:16

* 2:5: Galesia 3:1

* 2:6: Lo 10:17, Ap 10:34, Ro 2:11, 2 Ko 12:11, Ga 6:3

* 2:6: Godɨn Araziba 10:17; Aposel 10:34; Rom 2:11; 2 Korin 12:11; Galesia 6:3

* 2:7-9: Aposel 22:21; Rom 1:5; Efesus 3:8

* 2:10: Ap 11:29-30

* 2:10: Aposel 11:29-30

* 2:11-13: Aposel 11:3

* 2:14: 1 Ti 5:20

* 2:14: 1 Timoti 5:20

* 2:16: Sng 143:2, Ap 13:38-39, 15:10-11, Ro 1:17, 3:20-28, 4:5, 11:6, Ga 3:11, Hi 7:18-19

* 2:16: Onger Akaba 143:2; Aposel 13:38-39; 15:10-11; Rom 1:17; 3:20-28; 4:5; 11:6; Galesia 3:11; Hibru 7:18-19

* 2:17-20: Jon 13:1; Rom 6:11; 6:14; 7:6; 2 Korin 5:15; Galesia 1:4; Efesus 5:2; 1 Tesalonika 5:10; Taitus 2:14; Hibru 9:14; 1 Pita 4:2; 1 Jon 3:8-9

* 2:17-20: Grighɨn akam, vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ. Pol ti kamaghɨn mɨkɨmasa, gumazamiziba Kraisɨn gɨn mangɨ, egh ua Moses Osirizir Arazibar apengan ikian kogham. Kraisɨn gɨn zuir marazi, Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨsɨ gavgavigh, egh me uaghan arazir kurabagh amibar otivigham, mati gumazamizir bar Moses Osirizir Arazibar apengan itibar mɨn iti. Nɨ Rom 7:4-6ɨn gan.

* 2:21: Ga 3:21, Hi 7:11

* 2:21: Galesia 3:21; Hibru 7:11

* 3:1: Ga 2:13-14, 5:7

* 3:1: Galesia 2:13-14; 5:7

* 3:2-4: Aposel 10:47; 15:8; Rom 10:16-17; Galesia 4:9; Hibru 6:4; 9:10; 10:35-36; 2 Jon 1:8

* 3:2-4: Fofozir gumazir avɨriba vezɨn kam giragha ghaze, “Godɨn Duam ian tongɨn amizir bizir aghuiba, ia ti da gɨn amadas, o? Kɨ ghaze, ia ti dagh nɨghnɨghavɨra iti.”

* 3:6-9: Jenesis 12:3; 15:6; 18:18; 22:18; Jon 8:39; Aposel 3:25; Rom 4:3; 4:11-16; 9:17; Jems 2:23

* 3:10-12: Ofa Gami 18:5; Godɨn Araziba 27:26; Nehemia 9:29; Jeremaia 11:3; Habakuk 2:4; Rom 1:17; 10:5; 11:6; Galesia 2:16; Hibru 10:38

† 3:10-12: Gumazitam Moses Osirizir Araziba zurara bar deravɨra tamɨn gɨn zuir puvatɨ.

* 3:13: Lo 21:23, Ro 8:3, 2 Ko 5:21, Ga 4:5

* 3:13: Godɨn Araziba 21:23; Rom 8:3; 2 Korin 5:21; Galesia 4:5

* 3:14: Ese 11:19, Jol 2:28-29, Sek 12:10, Ap 2:33

* 3:14: Joel 2:28-29; Sekaraia 12:10; Aposel 2:33

* 3:15-18: Jenesis 12:3; 12:7; Ua Me Ini 12:40; Aposel 7:5; Rom 4:13-14; 8:17; 11:6; 1 Korin 12:12; Galesia 3:21

* 3:19: Lo 5:5, 5:22-27, Jo 1:17, Ap 7:38, 7:53, Ro 5:20, Hi 2:2

* 3:19: Godɨn Araziba 5:5; 5:22-27; Jon 1:17; Aposel 7:38; 7:53; Rom 5:20; Hibru 2:2

* 3:20: Ro 3:29-30

* 3:20: Rom 3:29-30

* 3:21: Ro 8:2-4

* 3:21: Rom 8:2-4

* 3:22: Ro 3:9-19, 3:23, 4:11-12, 4:16, 11:32

* 3:22: Rom 3:9-19; 3:23; 4:11-12; 4:16; 11:32

* 3:23: Ga 4:3

* 3:24: Ap 13:39, Ro 10:4, Ga 2:16, Kl 2:17, Hi 9:9-10

* 3:24: Aposel 13:39; Rom 10:4; Galesia 2:16; Kolosi 2:17; Hibru 9:9-10

* 3:26-28: Jon 1:12; 10:16; Rom 6:3; 8:14-16; 10:12-13; 13:14; 1 Korin 12:13; Efesus 2:14; Kolosi 3:11; 1 Jon 3:1-2

* 3:29: Ro 4:13, 9:7, Ga 4:7, 4:28, 5:1, Ef 3:6, Hi 11:18

* 3:29: Rom 4:13; 9:7; Galesia 4:7; 4:28; Efesus 3:6; Hibru 11:18

* 4:3: Ga 2:4, 3:23, Kl 2:20

* 4:3: Galesia 2:4; Kolosi 2:20

* 4:4-5: Jenesis 3:15; Matyu 5:17; 20:18; Luk 1:31; Jon 1:12-14; Rom 1:3; 8:15-17; Galesia 3:13; Efesus 1:5-10; 1 Pita 1:18-19

* 4:6: Ro 5:5

* 4:6: Rom 5:5

* 4:7: Ga 3:29

* 4:7: Galesia 3:29

* 4:8: Ro 1:25, 1 Ko 8:4-6, 12:2, Ef 2:11-12, 1 Te 4:5

* 4:8: Rom 1:25; 1 Korin 8:4-6; 12:2; Efesus 2:11-12; 1 Tesalonika 4:5

* 4:9-10: Rom 8:3; 14:15; 1 Korin 8:3; Kolosi 2:16-20; Hibru 7:18

* 4:12-15: 1 Korin 2:3; 2 Korin 11:30; 12:7-9

* 4:16: Amo 5:10, Ga 2:5, 2:14

* 4:16: Amos 5:10; Galesia 2:14

* 4:18: Grighɨn akam vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 4:21-23: Jenesis 16:15; 21:2

* 4:21-23: Jenesis 18:10-14; Rom 9:7-9; Hibru 11:11

* 4:24-25: Rom 8:15; Galesia 5:1

* 4:26-27: Aisaia 54:1; Hibru 12:22; Akar Mogomem 3:12; 21:2; 21:10

† 4:26-27: Ves 22ɨn aven, Pol Sara dɨbora ghaze, “Guizbangɨra Abrahamɨn amuim, Sara.” Kar akar isɨn zuir mam, Sara Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn mɨn iti. Saran otarim Aisak, a Kraisɨn gɨn zuir darazir mɨn iti. Nɨ Galesia 4:28ɨn gan.

* 4:28: Ap 3:25, Ro 9:7-8, Ga 3:29

* 4:28: Aposel 3:25; Rom 9:7-8; Galesia 3:29

* 4:29: Stt 21:9, Ga 5:11, 6:12

* 4:29: Jenesis 21:9; Galesia 5:11; 6:12

* 4:30: Stt 21:10, Jo 8:35

* 4:30: Jenesis 21:10; Jon 8:35

* 4:31: Jo 8:36, Ga 3:29, 5:1, 5:13

* 4:31: Jon 8:36; Galesia 3:29; 5:1; 5:13

* 5:1: Jo 8:32, 8:36, Ap 15:10, Ro 6:18, Ga 2:4, 5:13, 1 Pi 2:16

* 5:1: Jon 8:32; 8:36; Aposel 15:10; Rom 6:18; Galesia 2:4; 5:13; 1 Pita 2:16

* 5:3: Ga 3:10

* 5:3: Galesia 3:10

* 5:4: Ro 9:31-32, Hi 12:15

* 5:4: Rom 9:31-32; Hibru 12:15

* 5:5-6: Rom 8:24-25; 1 Korin 7:19; Galesia 6:15; Kolosi 3:11; 2 Timoti 4:8; Jems 2:18-22

* 5:7: 1 Ko 9:24, Ga 1:6, 3:1

* 5:7: 1 Korin 9:24; Galesia 1:6; 3:1

* 5:9: 1 Ko 5:6, 15:33

* 5:9: 1 Korin 5:6; 15:33

* 5:10: 2 Ko 2:3, 8:22, 10:6, 11:15, Ga 1:7

* 5:10: 2 Korin 2:3; 10:6; 11:15; Galesia 1:7

* 5:11: 1 Ko 1:23, 15:30, Ga 6:12, 6:17

* 5:11: 1 Korin 1:23; 15:30; Galesia 6:12; 6:17

* 5:13-15: Ofa Gami 19:18; Matyu 5:43; 7:12; Rom 13:8-9; 1 Korin 8:9; 9:19; 1 Pita 2:16; 2 Pita 2:16-19; Jems 2:8

* 5:16-18: Rom 6:12-14; 7:15-23; 8:2-7; 8:14; 13:14; Galesia 5:25; 1 Pita 2:11

* 5:19: 1 Ko 3:3, 6:9-10, Ef 5:3, Kl 3:5, Je 3:14-15

* 5:19: 1 Korin 3:3; 6:9-10; Efesus 5:3; Kolosi 3:5; Jems 3:14-15

* 5:21: 1 Ko 6:9, Ef 5:5, Kl 3:6, MAA 22:15

* 5:21: 1 Korin 6:9; Efesus 5:5; Kolosi 3:6; Akar Mogomem 22:15

* 5:22-23: 1 Korin 13:7; Efesus 5:9; Kolosi 3:12; 1 Timoti 1:9; Jems 3:17

* 5:24: Ro 6:6, 13:4, Kl 3:5, 1 Pi 2:11

* 5:24: Rom 6:6; Kolosi 3:5; 1 Pita 2:11

* 5:25: Ro 8:4-5, Ga 5:16

* 5:25: Rom 8:4-5; Galesia 5:16

* 5:26: Fl 2:3

* 5:26: Filipai 2:3

* 6:1: Mt 18:15, 1 Ko 2:15, 4:21, 7:5, 2 Ti 2:25, Hi 12:13, Je 5:19

* 6:1: Matyu 18:15; 1 Korin 2:15; 4:21; 2 Timoti 2:25; Hibru 12:13; Jems 5:19

* 6:2-3: Jon 13:14-15; Rom 12:3; 15:1; 1 Korin 8:2; 2 Korin 3:5; 1 Tesalonika 5:14; 1 Jon 4:21

* 6:4-5: Rom 2:6; 14:12; 1 Korin 3:8; 11:28; 2 Korin 13:5

* 6:6: Ro 15:27, 1 Ko 9:11, 9:14

* 6:6: Rom 15:27; 1 Korin 9:11; 9:14

* 6:7-8: Jop 13:9; Hosea 8:7; Luk 16:25; Jon 3:6; 6:63; Rom 2:6; 8:13; 1 Korin 6:9; 10:12; Jems 3:18

* 6:9: 1 Ko 15:58, 2 Te 3:13, Hi 3:6, 3:14, MAA 2:10

* 6:9: 1 Korin 15:58; 2 Tesalonika 3:13; Hibru 3:6; 3:14; Akar Mogomem 2:10

* 6:10: Ef 2:19, 1 Te 5:15, 1 Ti 6:18, Hi 3:6

* 6:10: 1 Tesalonika 5:15; 1 Timoti 6:18

* 6:11: Nɨ akar 1 Korin 16:21ɨn itimɨn gan.

* 6:12-13: Galesia 2:3; 2:14; 5:11; Filipai 3:18

* 6:14-15: Rom 2:29; 6:6; 1 Korin 1:31; 2:2; 2 Korin 5:17; Galesia 5:6; Filipai 3:3; Kolosi 3:11

* 6:17: 2 Ko 1:5, 4:10, 11:23, Ga 5:11, Kl 1:24

* 6:17: 2 Korin 1:5; 4:10; 11:23; Galesia 5:11; Kolosi 1:24

Efesus

1

2

3

4

5

6

Akɨnafarir Pol Efesusɨn Nguibamɨn Itir Sios Bagha Osirizim

O

Efesus

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn akar mɨngarim a kamakɨn, God kamaghɨn nɨghnɨsi, a uan Nguibam ko nguazir kamɨn ingarizir biziba bar, dar amu da isɨ Kraisɨn apengan dar arɨgham. Eghtɨ Krais biziba bar dar dapanimɨn ikiam (1:10). Ezɨ God kamaghɨn ifonge, a uan gumazamiziba gaghuvkɨntɨ, me bar Krais ko poroghɨv ikɨva navir vamɨra ikiam.

Ezɨ akɨnafarimɨn aven faragha itir akaba, Pol Godɨn apangkuvimɨn mɨgɨrɨgɨar avɨribagh ami. A ghaze, God gumazamizibagh amima, me bar nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikiava uari akuvagha, ikɨzir vamɨran gumazamizibar otifi. Iesusɨn ingangarimɨn, God ua gumazamiziba inigha, Godɨn Duam me ganɨngi. Ezɨ tuavir kamɨn me bar fo, me Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn bizir mɨkemeziba, me bar da iniam (1:14).

Egha akɨnafarimɨn itir namba 2ɨn akar otevimɨn, Pol kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Kraisɨn adarasi me Krais ko poroghav iti. Kamaghɨn amizɨ, me bar navir vamɨra ikɨva, Godɨn Arazibar gɨn mangɨ.

Ezɨ akɨnafarir kamɨn Pol akar isɨn zuibav gɨa, kamaghɨn men akakaghtɨ me fogh suam, me Krais ko poroghav ikia egha ikɨzir vamɨran gumazamizibar oto. A kamaghɨn mɨkeme, Godɨn gumazamiziba, me inivafɨzir vamɨran mɨn oto, ezɨ Krais mati inivafɨzir vamɨran kamɨn dapanim. (4:1-16). Ezɨ uaghan, Godɨn gumazamiziba mati dɨpenir mam, ezɨ Krais, a mati dɨpenir kamɨn guarir akɨnim (2:19-22). Egha Godɨn gumazamiziba mati amizir mam, ezɨ Krais mati amizir kamɨn pam (5:22-32). Ezɨ akɨnafarir kamɨn aven e bar deravɨra bizir aghuir God uan gumazamizibar amuamibar gari.

E Kraisɨn poroghav itima, God e gamizɨ e gumazamizir igiabar otifi

1

(Sapta 1--3)

1 * *Kɨ Pol, God uan ifongiamɨn gɨn ghua Krais Iesusɨn aposelɨn ikiasa na mɨsefe. Ia, Efesusɨn itir Kraisɨn adarasi, ia Krais ko poroghav ikia deraghavɨra an gɨn zui. Kɨ ia bagha akɨnafarir kam osirigha anemadi. 2 * *Kɨ kamaghsua, God en Afeziam ko Ekiam Krais Iesus, aning apangkuvim ko navir amɨrizim ia danɨngam.

E Krais Iesusɨn poroghav itima, God uan Nguibamɨn itir bizir aghuiba bar da isava e ganɨdi

3 * *E Krais Iesusɨn poroghav iti, ezɨ tuavir kamɨn God deravɨra e gamua en duabar akurvaghasa uan Nguibamɨn otivir bizir aghuiba e ganɨdi. Kamaghɨn, e God mɨnamam, a en Ekiam Krais Iesusɨn Afeziam ko an God. 4-5  *Dughiar God tɨghar nguazir kamɨn ingaramim, a kamaghɨn ifonge, e a baghvɨra itir gumazamizibar ikɨva, an damazimɨn arazir kuratam ikian kogham, egha a fomɨra e ginaba. Egha ghaze, e Krais ko poroghɨv ikɨ, egh tuavir kamɨn e an gumazamizibar mɨn otogham. A fomɨra bar e gifongegha e ginabagha ghaze, a Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn e damightɨ, e an boribar otivigham. God uan bar akongezir arazim ko uan ifongiamɨn gɨn ghua bizir kam gami. 6 * *A ifongezir Otarimɨn ziamɨn, a bar pura bizir aghuimɨn mɨn uan apangkuvim isa e ganɨngi. Kamaghɨn e apangkuvir bar ekiar kam gɨnɨghnɨghɨva, Godɨn ziam fam.

7-8  *E fo, Kraisɨn ovevemɨn God uam e inigha en arazir kuraba gɨn amada. Godɨn apangkuvim guizbangɨra bar ekevegha izɨfa. Kamaghɨn a uan apangkuvim e gufusfuzima an e girava, fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim e ganɨdi. 9 * *God fomɨra uan ifongiamɨn gɨn ghua, Kraisɨn ingangarimɨn tuavimɨn uan nɨghnɨzir mogomem azenim darɨghasa nɨghnɨki. Ezɨ datɨrɨghɨn an nɨghnɨzir mogomer kam a en akazɨ an azenan oto. 10 * *Godɨn nɨghnɨzir kam a kamakɨn, a ingarizir biziba bar dar amutɨ da mangɨva dughiar a inabazimra a da isɨ Kraisɨn apengan dar arɨgham. Overiamɨn itir biziba ko nguazimɨn itir biziba sara bar. Eghtɨ Krais biziba bar dar dapanimɨn ikiam.

11 * *God uan ifongiam ko nɨghnɨzimɨn gɨn ghua, bizibagh amima da otifi. A faraghavɨra uan nɨghnɨzimɨn gɨn ghua, e Krais ko porogh an gumazamizibar mɨn ikiasa, an e amɨsefe. 12 E Judaba, e faraghavɨra Krais mɨzuava an gɨn zuir gumazamiziba, e Godɨn ziar ekiam bar a pɨrafam.

13 * *Ezɨ ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uaghan, ia guizɨn akam baraghizɨma God ia gamizɨ ia an gumazamizibar otifi. Akar aghuir kamra kara: God ian akurvasi. Ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itima God uan Duam ia gatɨ. Kamaghɨn me fogh suam, ia an gumazamizibara. Kar Godɨn Duar a fomɨra akar dɨkɨrigha amizim. 14 * *E Godɨn Duam inigha gɨfa, kamaghɨn e bar fo, e bizir God akar dɨkɨrɨzimɨn uan gumazamizibav kemeziba, e bar da iniam. Bizir kamɨn e fo, God uan gumazamizibar amightɨ me guizbangɨra fɨrighɨregham. Kamaghɨn e Godɨn ziar ekiam bar a pɨrafam.

Pol God ko mɨgɨa ghaze, God fofozim Efesusɨn sios danɨngam

15 * *Kɨ fo, God bizir kabanang gami, ezɨ kɨ orazi, ia nɨghnɨzir gavgavim Ekiam Iesusɨn ikiava, Godɨn gumazamiziba bar me gifonge, 16 * *kamaghɨn amizɨ, kɨ zurara ia gɨnɨghnɨgha God ko mɨgɨa ia bagha God mɨnabavɨra iti. 17 * *Egha kɨ Godɨn azangsɨsi, en Ekiam Krais Iesusɨn God, Afeziar ziar ekiam itim, kɨ an azangsɨgha ghaze, a uan Duam ia danightɨ a ia damutɨ, ia fofozir aghuim iniam. Eghtɨ Godɨn Duam uan guizɨn akam ian akaghtɨ, ia deragh Godra fogham. 18 * *Kɨ kamaghɨn Godɨn azangsɨsi, ian nɨghnɨzim kuighirɨghtɨ ia Godɨn angazangarimɨn ganam. Egh ia kamaghɨn fogham, God ian diazɨma bizir aghuir ia fogha iniamiba bagha mɨzuai iti. Egh kamaghɨn fogham, bizir aghuir God uan gumazamizibar anɨngamiba, da bar ekevegha pɨn ko. 19-20  *Egh ia kamaghɨn fogham, e nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir darasi, an gavgavim zurara en navibar aven ikia ingara en akurvasi. Gavgavir kam, guizbangɨra bar ekevezɨ, e guizbangɨra an gavgavim tuisɨghɨva avegham. Gavgavir en aven ingarir kamra, dughiar Krais ovengezimɨn, God gavgavir kamɨn Krais gamizɨ, a ua dɨkafi. Egha a inigha uan Nguibamɨn ghua a isa uan agharir guvimɨn amadaghan anefa. 21 * *Kamaghɨn Krais Godɨn Nguibamɨn ikia egha duar gavgaviba itiba bar, ko gumazir dapaniba, ko gavmanɨn gumaziba, ko atriviba, a bar men gavgavibagh afiragha me gatifa. Egha Ziar Krais uan ingangarim bagha inizim a ziar manaba, manaba bar dagh afira, dughiar kamɨn ziaba ko dughiar tɨghar izamimɨn ziaba bar. 22 * **God biziba bar dagh amizɨma da Kraisɨn apengan iti. Egha a gamizɨ, a sios bagha biziba bar dar dapanimɨn oto. 23 * *Sios mati Kraisɨn namnam. Ezɨ Krais biziba bar dar aven ikia bar dagh izɨfa. Egha Krais uan siosɨn aven ikia bar a gizɨfa.

2

E gumazamizir ariaghireziba, God e gamizɨ e Krais ko angamɨra iti

1 * **Ia fomɨra Godɨn akam barazi puvatɨgha arazir kurabagh amuava, kamaghɨn ian duaba guizbangɨra aremezɨ moghɨn iti, mati gumazamizir ariaghireziba. 2 * *Faragha zuir dughiamɨn, ia nguazir kamɨn arazir kurabar gɨn zui. Egha ia duar kurar overiamɨn itibar atrivim, ia an akam baregha an gɨn zui. Duar kurar kam, gumazamizir Godɨn akam barazi puvatɨzibar navir averiabar aven ingari. 3 * *Fomɨra e bar moghɨra men mɨn ami, egha uan navir ghurimɨn ifongiamɨn gɨn zui. E uan inivafɨzir agorogem ko uan nɨghnɨzir kurabar gɨn zui. Dughiar kamɨn e nguazimɨn itir gumazamizibar mɨn amima, kamaghɨn God bar en arazir kuraba bagh ivezir kuram e danɨngasa nɨghnɨzim gami. 4-5 * *Guizbangɨra, en arazir kuraba e gamizɨ en duaba guizbangɨra aremezɨ moghɨn iti, mati gumazamizir ariaghireziba. Ezɨ God bar e gifongezɨ, an apangkuvir dafam bar e avara. Kamaghɨn an e gamizɨ e Krais ko angamɨra iti. Ezɨ God uan apangkuvimɨn tuavimra, a en akura. 6 * *A kamaghsua, e Krais Iesus ko Godɨn Nguibamɨn atrivimɨn ikiam. Kamaghɨn an e gamizɨ e Krais ko poroghav ikia, a ko ua dɨkafi. 7 * *A kamaghsua, a uan apangkuvir bar dafam, tɨghar izamin dughiabar gumazamiziba bar men akaghasa. Eghtɨ me fogh suam, a Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn a bar me gifonge. Kamaghɨn an arazir aghuir kamɨn e gami. 8-9  *Ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, a uan apangkuvimɨn tuavimra ian akurvasi. Kar ia uari amizir puvatɨzir bizim. Puvatɨ. God pura ia ganɨngi. Kar ian ingarimɨn ivezim puvatɨ. Kamaghɨn bizir kam bagh gumazitam uabɨ uan ziam fan markɨ. 10 * *God fomɨra e bagha, ingangarir aghuir e gɨn damuamiba, a dagh nɨghnɨgha da atɨ. A kamaghsua, e ingangarir kabar amuasa, egha kamaghɨn an e gamizɨ, e Krais Iesus ko poroghav ikia datɨrɨghɨn gumazamizir igiabar otifi.

Krais apanim gamir arazim a gɨvazɨ, Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ikɨzir vamɨran iti

11 * *Ia Kantrin Igharazibar otivir gumaziba, ia kamaghɨn fo, Judaba, uan gumazibar mɨkarzir mogomebar iniba aghori. Egha me kamaghɨn ia dɨbori, ia gumazir mɨkarzir mogomebar iniba aghorir puvatɨziba. Arazir kam kamakɨn, gumaziba uari uan mɨkarzir mogomebar iniba aghori. Eghtɨ ia deravɨra nɨghnɨgh, ia fomɨra Kantrin Igharazibar Gumazamizibar mɨn ike. 12 * *Egha dughiar kam ia Kraisɨn saghon iti. Ia Israelɨn gumazamizibar azenan iti, kamaghɨn ia nguibar igharazibar gumazamizibar mɨn iti. God uan adarazi ko akam akɨrigha, uan gumazamiziba Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim me ganɨngi. Ezɨ ia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn aven itir puvatɨ. Ia nguazir kamɨn ikiava God gɨfozir puvatɨ, egha bizir aghuir mɨzuai iti tam itir puvatɨ. 13 * *Ia faragha saghon iti, ezɨ datɨrɨghɨn Kraisɨn ghuzim ia ruegha ian akua izezɨ, ia Krais Iesus ko poroghav ikia, Godɨn boroghɨn iti.

14 * *Krais uabɨ e gamizɨ e navir amɨrizim ikiava deravɨra uari inigha iti. Fomɨra Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba uarir apanim gami. Ezɨ arazir kam a dɨvazimɨn mɨn men tongɨn ikia me abɨki. Ezɨ Krais uan ovevemɨn tuavimɨn dɨvazir kam anekariaghatɨgha egha apanir arazir kam agɨfa. Ezɨ Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ikɨzir vamɨram oto. 15 * *Krais, Moses Osirizir Araziba, ko Akar Gavgaviba, ko bizir a damuasa e mɨkemeziba sara, bar da gɨfa. A ghaze, a kamaghɨn damigh, ikɨzir pumuning damutɨ, aning a ko porogh ikɨva ikɨzir igiar vamɨran otogham. A tuavir kamɨn an e gamizɨ e navir vamɨra iti. 16 * *Krais ter ighuvimɨn aremegha tuavir kamɨn ikɨzir pumuning gamizɨ aning ikɨzir vamɨran oto. Egha uam aning inigha God bagha ize. Egha an ovever tuavir kamra me uarir apanim gamir arazim anegɨfa. 17 * *Kamaghɨn Krais izeghava Akar Aghuim gumazamiziba bar me mɨkɨra ghaze, ia navir vamɨra ikɨ. A, gumazamizir Godɨn saghon itiba ko gumazamizir Godɨn boroghɨn itiba bar, Akar Aghuim me mɨkɨri. 18 * *Kamaghɨn Kraisɨn ingangarimɨn tuavimra e bar, Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, Godɨn Duam en akurvazima e uari akuvagha Afeziamɨn boroghɨn izi.

E Kraisɨn adarasi, e mati Godɨn Dɨpenimra

19 * *Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, ia ua kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ suam, ia nguibar igharazibar gumazamiziba o nguibaba puvatɨzir gumazamiziba. Puvatɨ. Ia Godɨn adarazi ko uaghara ghu, egha uaghan Godɨn gumazamizibar tongɨn itir marasi. 20 * *Ia uaghan mati God ingarizir dɨpenimɨn mɨn iti. Gumazim dɨpenim ingarasa ter akɨniba kuazizɨ moghɨn, God aposelba ko uan akam inigha izir gumazibav sevezɨ me tuivigha ingangarim gami. Ezɨ Krais Iesus, a uabɨ dɨpenir guarimɨn mɨn iti. 21 * *Dɨpenir guarim a dɨpenir agharim bar a gupuzɨ moghɨn, Krais bar e isafuragha e gamima e aghua, ghuava God baghavɨra itir dɨpenimɨn oto. 22 * *Ia uaghan Krais ko poroghav iti, ezɨ God igharaz darazi ko ia isafuragha ia gamizɨ, ia guizɨn Godɨn Dɨpenimɨn mɨn oto. Ezɨ Godɨn Duam dɨpenir kamɨn aven iti.

3

Pol Kantrin Igharazibar Gumazamizibar tongɨn Akar Aghuim akunamin ingangarim gami

1 * *God guizbangɨra deravɨra ia gami. Ezɨ bizir kam bagha kɨ Pol, kɨ Krais Iesusɨn ingangarim gamua egha ia Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ian akurvagha, kamaghɨn kɨ kalabusɨn iti. Egha kɨ ia bagha God ko mɨgei. 2 * *Ia ti oreghama, God apangkuvim ikia ia bagha ingangarir kam na ganɨngi. 3 * *Egha God uan nɨghnɨzir mogomem azenan anekagha na gamizɨ, kɨ a gɨfo. Kɨ mong an gun osiri, 4  *eghtɨ ia mɨgɨrɨgɨar kɨ osirizibar gan fogh suam, Krais amizir ingangarimɨn nɨghnɨzir mogomem, kɨ bar a gɨfo. 5 Faragha zuir dughiaba, God gumazamiziba nɨghnɨzir mogomer kamɨn me mɨkemezir puvatɨ. Ezɨ datɨrɨghɨn God uan Duamɨn tuavimɨn uan aposelɨn a baghavɨra itiba ko an akam inigha izir gumazibar akazɨ an azenim girɨ. 6 * *Nɨghnɨzir mogomer kam a kamakɨn: Akar Aghuimɨn aven Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko Judaba uaghara, God uan bizir aghuiba isa bar moghɨra me ganɨdi. Me uari ko ikia mati inivafɨzir vamɨran aven iti. Me bar moghɨra, Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn, bizir God e bagha akam akɨriziba e da iniam.

7 * *Godɨn apangkuvimɨn tuavimɨn, a bizir aghuir kam pura na ganɨngi, egha a na gamizɨ an gavgavim nan aven ingari, ezɨ kɨ Akar Aghuimɨn ingangarir gumazimɨn oto. 8 * *Kɨ, Godɨn gumazamizibar abuan itir gumazim, kɨ bar men gɨn iti. Ezɨ God bar nan deragha Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Akar Aghuim akunasa ingangarir ekiar kam na ganɨngi. Akar Aghuir kam, a Kraisɨn bizir aghuibar gun mɨgei. Bizir aghuir kaba, gumazamiziba dagh nɨghnɨgh da tuisɨghɨva avegham. 9 * *God biziba bar dar ingari, egha faragha zuir dughiaba uan nɨghnɨzir mogomem men ghuara. Egha iza datɨrɨghɨn a uan nɨghnɨzir mogomem aghurasa, ingangarir kam na ganɨngi, eghtɨ kɨ gumazamiziba bar me damutɨ me God damuamin araziba bar dagh fogham. 10 * *God kamaghsua, datɨrɨghɨn dughiar kam a uan sios damutɨ, sios, enselba ko duar gavgavir overiamɨn itibar amutɨ, da an fofozir aghuimɨn tuavir avɨribagh fogham. 11 God fomɨra bizir kam damuasa nɨghnigha datɨrɨghɨn en Ekiam Krais Iesusɨn ingangarimɨn an a gamizɨ an oto. 12 * *E Krais ko poroghav ikia nɨghnɨzir gavgavim an ikia, tuavir kamɨn e Godɨn boroghɨn mangasa gavgavigha, atiatir puvatɨ. 13 * *Kɨ pamtem ia gakaghori, ia osɨmtɨzir kɨ ia bagha aterir kam, ia a gɨnɨghnɨgh osɨman markɨ. Guizbangɨra kɨ ian dabirabir aghuarim bagha osɨmtɨzir kam ateri.

Pol Efesusɨn nguibamɨn itir sios bagha God ko mɨgei

14 Kɨ bizir Afeziam amizir kabagh nɨghnɨgha, an damazimɨn uan tevimning apɨri. 15 * *A uan Nguibamɨn itir ikɨziba ko nguazimɨn itir ikɨziba bar, a bar men Afeziam. Egha vaghvagha ziaba me garɨki. 16 * *Ezɨ kɨ bizir kam bagha Godɨn azangsɨgha ghaze, God bizir aghuir an Nguibamɨn otivi taba ia danɨng, eghtɨ an Duam gavgavim ia danɨngtɨ, ian navir averiaba gavgavigham. 17 * *Kɨ kamaghɨn Godɨn azangsɨsi, ian nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimɨn Krais zurara ian navir averiabar ikiam. Eghtɨ igharaz darazigh ifongezir arazim, a ian navir averiabar aven ikɨ gavgavigh ia damutɨ, ia tuivigh gavgavigh, mati nguazim temer bibar suirazɨ temem tugha gavgavigha aghui. 18  *Egh ia Godɨn gumazamizir igharaziba ko, gavgavim iniva deravɨra fogham, Krais gumazamizibagh ifongezir arazim bar ekevegha, bar pɨn ghuavanaga, bar ruarvagha, bar vɨn uaghiri. 19 Guizbangɨra Krais gumazamizibagh ifongezir arazim a gumazamizibar fofozim bar a gafira. Eghtɨ ia guizbangɨra arazir kam gɨfogham. Eghtɨ bizir aghuir God gizɨvaziba, uaghan bar ia gizɨvagham.

20 * *Godɨn gavgavim en navir averiabar ingari, ezɨ gavgavir kam bar en nɨghnɨzibagh afira. Bizir God damuasa e an azangsɨziba, o bizir God damuasa e nɨghnɨziba, da mati pura biziba, an gavgavim bar dagh afira. 21 * *Kamaghɨn dughiaba bar, e siosɨn aven itir gumazamiziba Krais Iesus ko poroghɨv ikɨ, zurazurara ziar ekiam a danɨng mamaghɨra ikiam! Bar guizbangɨra.

E mati Kraisɨn inivafɨzimɨn mɨn iti,
kamaghɨn e Godɨn Arazibar gɨn mangam

4

(Sapta 4--6)

E Kraisɨn adarasi, e Kraisɨn inivafɨzimɨn mɨn iti

1 * *Kɨ Pol, kɨ Ekiamɨn ingarim gamua, kamaghɨn kɨ kalabuziamɨn iti. Kɨ fo, God ian dɨagha ghaze, ia an arazir bar pɨn itibar gɨn mangɨ. Kamaghɨn, kɨ mɨghɨghavɨra ia mɨgɨa ghaze, ia bar deraghvɨra Godɨn arazir kabar gɨrara mangɨ. 2 * *Ia igharaz darazir apengan ikɨ, men asughasugh, egh dughorir amɨrazimɨn ikɨ, osɨmtɨzir me ia garɨziba da aterɨva, tuavir kamɨn bar me gifongegh. 3 * *Godɨn Duam e gamima e navir amɨrizim iti. Egha tuavir kamɨn an arazir navir vamɨran ikiamim e ganɨngi. Ezɨ arazir kam benimɨn mɨn e ikegha gavgavizɨ e ikɨzir vamɨran iti. Kamaghɨn amizɨ, ia arazir kamɨn suiragh gavgafigh. 4 * *E fo, e uari inigha inivafɨzir vamɨran mɨn iti. Ezɨ Godɨn Duar vamɨra iti. Ezɨ kamaghɨra, God ian diagha ghaze, bizir vamɨra ia a danɨngam, eghtɨ ia a baghvɨra mɨzuamam. 5 * *En Ekiar vamɨra iti. Ezɨ nɨghnɨzir gavgavir arazir vamɨra iti. Ezɨ rurir arazir vamɨra iti. 6 * *Ezɨma Godɨn vamɨra iti. A bar moghɨram en Afeziam. A gumazamiziba bar me gativagha men tongɨn ingara egha men aven iti.

7 * *E fo, Krais vaghvagha bar en apangkufi. Egha kamaghɨra uan apangkuvir ekiamɨn abaragha an mɨrara, a bizir bar aghuim vaghvagha e ganɨngi. 8 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme:

“A bar pɨn ghuavanabogha,

kalabuziar gumazir avɨrim inizɨ,

me a ko ghue.

Egha bizir bar aghuiba

pura gumazamizibagh anɨngi.”

9 * *Akar kam, “A ghuavanabo,” a kamaghɨn en akazɨ e fo, Krais a faragha nguazir bar vɨn mar itim giraghu.* 10 * *Egha gumazir faragha iraghuzir kam, a uaghan pɨn ghuavanaga, uabɨ isɨ biziba bar dagh izɨvaghasa, kamaghɨn an overiar bar pɨn itimɨn ghuavanabo. 11 * *Gumazir kamra a “bizir bar aghuiba pura gumazamizibagh anɨngi.” A bizir aghuir kaba me ganɨngi, marazi an aposelɨn ingangarim me ganɨngi. Marazi, a Godɨn akam inigha izir gumazimɨn ingangarim me ganɨngi. Marazi, a Godɨn Akar Aghuim akunamin ingangarim me ganɨngi, marasi, a Godɨn gumazamizibar ganamin ingangarim me ganɨngi, egha marasi, gumazamiziba God ifongezir arazibar men sure damuamin ingangarim me ganɨngi. 12 * *Krais kamaghɨn ifonge, e Godɨn gumazamiziba a en akuraghtɨ e a bagh ingangarir aghuibar amuam. Eghtɨ kamaghɨn e Kraisɨn inivafɨzimɨn otogh gavgavigh deravɨra ikiam. Kamaghɨn a bizir aghuir kaba e ganɨngi. 13 * *Eghtɨ ingangarir kam mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ en nɨghnɨzir gavgavim bar gavgavightɨ bizir kam e damutɨ e bar moghɨra navir vamɨra ikiamin arazim inigh, egh Godɨn Otarim guizbangɨra bar a gɨfogham. Kamaghɨn damightɨ e Kraisɨn gɨn zuir darorir kamɨn aven, e tugh gavgavigh aghung mangɨ, gumazir aruabar avaghɨva e guizbangɨra Kraisɨn mɨn otogham.

14 * *E ua boribar mɨn ikian kogham. Ia fo, gumazir ifavariba, me gumazamizibagh ifara me gamima me tuavir kurabar zui. Eghtɨ men mɨgɨrɨgɨar ifavariba uaghan ia munamangan kogham, mati ongarim ko amɨnim kurim givai. 15 * *E men mɨgɨrɨgɨar ifavariba baraghan kogham. E igharaz darazigh ifongezir arazim damuva guizɨn akabar me mɨkɨmam. Egh e Kraisɨn mɨrara aghungɨva a ko poroghɨv ikɨtɨ a en dapanimɨn ikiam. 16 * *A en dapanimɨn itima en soroghafariba ko damaziba ko inivafɨzimɨn bizir maba sara dar mɨn iti. Egha an e gamima e inivafɨzimɨn aven bar uari isavsuira. Ezɨ mati inivafɨzimɨn aven itir tevir agɨriba ko aghariba uari isavsuighizɨ moghɨn, an e gamima e uari isavsuiki, egha bar uarigh ifongezir arazim gami. E vaghvagha uan ingangarir aghuim gamua, kamaghɨn inivafɨzir kam uabɨ aghua ghua gavgafi.

Kraisɨn adarazi arazir igiabar gɨntɨgh

17 * *Kamaghɨn amizɨ, kɨ Ekiamɨn ziamɨn akar mam pamtem kamaghɨn ia mɨkɨmasa. Ia uam gumazir Ekiam gɨfozir puvatɨzibar arazibar gɨntɨghan markɨ. Men nɨghnɨziba, mɨngariba puvatɨ. 18 * *Egha men nɨghnɨziba mati me mɨtatemɨn iti. Egha me fofoziba bar puvatɨgha men naviba bar gavgafi, kamaghɨn me Godɨn ikɨrɨmɨrimɨn azenan iti. 19 * *Me arazir kurabagh amuavɨra ikiava datɨrɨghɨn uam aghumsɨziba puvatɨ. Me bar uari isa arazir kurabagh anigh arazir mɨzɨrɨzir avɨrir igharazibar amusɨ bizitam men suiraghan kogham.

20 Ezɨ kɨ ghaze, ia Kraisɨn guizɨn akam baraghizir dughiamɨn, me bizir kurar kabar ian sure gamizir puvatɨ. 21 Ia guizbangɨra Kraisɨn akam baregha gɨfa. Ezɨ ia an gɨn zuir darasi, me guizɨn akamɨn ian sure gamigha gɨfa. Guizɨn akar kam, a Iesusɨn aven iti.

22 * *Ia fomɨra uan navir ghuribar arazibar gɨn zuima da ia gamima ia arazir ifavariba ko arazir kurabar amuasa navim dɨkavava, ia gasɨghasɨsi. Ezɨ datɨrɨghɨn ia navir ghurim ateghɨva mati gumazim korotiar ghurim sue. 23 * *Ian nɨghnɨziba ko navibagh ighɨghiregh bar igiabar otifigh. 24 * *Ia navir igiaba inigh mati gumazim korotiar igiam aru. God uabɨ navir igiar ian aven itibagh amizɨ ia an mɨn otifi. Eghtɨ gumazamiziba bar ian gan fogham, ia Godɨn damazimɨn deragha a baghavɨra iti.

25 * *Kamaghɨn ia ifavarir arazim atakigh. E bar moghɨra Kraisɨn inivafɨzimɨn soroghafariba ko an bizibar mɨn iti. Kamaghɨn amizɨma, ia bar moghɨrama guizɨn akabar gumazamizir igharazibav kɨm.

26 * *Ia atarɨva, uari bagh gan egh arazir kuratam damighan kogham. Ian adarim ikɨvɨra ikɨtɨ amɨnim pɨran markɨ. 27 * *Ian adarim zuamɨra gɨvaghan koghtɨ, kamaghɨn ia Satan bagh tiam kuightɨ a ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨgham. Ia kamaghɨn damuan markɨ.

28 * *Okɨmakɨar gumaziba uam okɨman markɨ. Me uari uan dafaribar ingangarir aghuibar amu. Egh uaghan gumazamizir onganarazibar akurvaghsɨ, ingarɨva bizitaba inigh me danɨng.

29 * *Eghtɨ akar mɨzɨrɨzir kuraba ian akabar otivan markɨ. Ia gumazamizibar akurvaghamin akabara mɨkɨm. Akar aghuir igharaz darazi gavgavim me danɨngamibara, da ian akabar otiv. Egh akar ia mɨgeir kaba, da gumazamizir ia barazibar akurvagham.

30 * *Eghtɨ ia Godɨn Duam osɨmtɨzim a danɨngan markɨ. Ia fo, God ia an gumazamizibar otivasa, a uan Duam ia ganɨngi. Eghtɨ a ian akaghtɨ ia fogh suam, ia guizbangɨra an gumazamizibara, egh dughiar a uam ia iniamimɨn a ia damightɨ ia bar fɨrighɨregham. 31 * *Ia arazir kurar kaba atakigh: navir kurar igharazi tavɨn itir arazim, ko anɨngagharim, ko adarir arazim, ko pamtem dagarvagha uari adoghodozir arazim, ko akar kuraba uari gasir arazim, ko igharaz darazir aghuaghuazir arazir maba sara. 32 * *Egh ia arazir aghuibar Kraisɨn adarazi me damu, men apangkuv. Egh uaghan uari uan arazir kuraba gɨn amang, mati God Kraisɨn ingangarimɨn tuavimɨn, ian arazir kuraba gɨn amadi.

5

E angazangarimɨn aven daruam

1 * *Ia God bar ifongezir boriba, kamaghɨn ia an amir arazibar gɨn mangɨ. 2 * *Ian arazir ia amiba, arazir gumazamizibagh ifongezir arazim gisɨn tugh, mati Krais bar e gifuegha e bagha uabɨ anigha areme. Kamaghɨn an ovevem mati ofan mughuriar aghuir God ifongezim. 3 * *Ia Godɨn gumazamizibara. Kamaghɨn ia, gumazamiziba tintiniba uari bakɨa uari isava akuir arazim, ko arazir mɨzɨrɨziba, ko igharaz darazir bizibar ganɨva da ifongamin araziba, ia arazir kabar amuan markɨ. Egh uaghan arazir kabar mɨgɨrɨgɨaba tong ian tongɨn otivan markɨ. 4 * *Egh ia akar mɨzɨrɨziba ko akar onganiba ko asuir mɨgɨrɨgɨar kurabar amuan markɨ. Kar uaghan ia damuamin araziba puvatɨ. Arazir ia damuamimra kara, ia God mɨnabɨ. 5 * *Ia kamaghɨn fogh, gumazamizir tintiniba uari isava akuir arazim gamiba, ko gumazamizir arazir mɨzɨrɨzibagh amiba, ko gumazamizir marazir bizibar gara ifuer arazim gamiba, (arazir kam mati ia uari isa God ganɨdi moghɨn ia uari isa bizir ifongezibagh anɨdi), ezɨ gumazamizir kamaghɨn amiba, me God ko Krais Ativir Gumazamizibar tongɨn ikian kogham.

6 * *Ia tav ateghtɨ a ia gifar ia damutɨ, ia akar ifavaribar gɨn mangan markɨ. Arazir kurar kaba bagh Godɨn anɨngagharim gumazamizir an akamɨn gɨn zuir puvatɨziba me bativam. 7 Kamaghɨn, ia ifavarir gumazir kaba tong men poghan markɨ.

8 * *Ia faragha mɨtatemɨn aven ike, egha datɨrɨghɨn ia Ekiamɨn gumazamizibar otivigha, angazangarimɨn aven iti. Kamaghɨn ia gumazamizir angazangarimɨn aven itibar mɨn daru. 9 * *(Angazangarim arazir aghuiba ko Godɨn damazimɨn derazir araziba ko guizɨn akamɨn arazibagh ami, da otifi.) 10 * *Ia, arazir God damutɨ a bar akongeghamiba, ia da buri dagh fogh dar amu. 11 * *Ia arazir mɨtatemɨn itibagh amir gumazamizibar poghan markɨ. Men arazir kɨnir kaba, da gumazamizibar akurvazir puvatɨ. Ia men arazibar amutɨ, da azenan otogh, mati angazangarim dagh isirazɨ moghɨn, eghtɨ me fogh suam, arazir me amiba, da ikufi. 12 Me amir arazir mogomeba, kɨ dar gun mɨkɨman kogham. Kɨ dav mɨkɨman bar aghumsɨki. 13 * *Angazangarim bizibagh isiraghtɨ, da azenim girɨghtɨ, gumazamiziba fogh suam, bizir kabar mɨngariba kamakɨn. 14 * *Bizitam bar azenim girɨgh egh a guizbangɨra angazangarimɨn mɨn otogham. Kamaghɨn, marazi ghaze:

“Nɨ aremezir gumazim,

nɨ ua dɨkavigh,

mozim ategh uam azenan izɨ.

Eghtɨ Kraisɨn angazangarim

nɨ gisiragham.”

15 Kamaghɨn, ia uan daroriba deravɨra dar gan. Ia gumazamizir onganibar mɨn daruan markɨ. Ia fofoziba itir gumazamizibar mɨn daru. 16 * *Datɨrɨghɨn ia Godɨn Arazibar amuamin dughiam iti. Ezɨ e datɨrɨghɨn itir dughiam, a gumazamiziba arazir kurabagh amir dughiam, a dughiar kuram. Kamaghɨn amizɨ, ia deravɨra gan, dughiar kam pura mangɨ gɨvaghan kogham. Dughiaba vaghvagh ia arazir aghuibar amu. 17 * *Kamaghɨn ia arazir onganibar amuan markɨ. Egh arazir God damutɨ a bar akongeghamiba, ia da buri dagh fogh dar amu. 18 * *Ia wainɨn dɨpar avɨrim amɨva onganan markɨ, arazir kam ia gasɨghasigham. Ia Godɨn Duam ateghtɨ a ia gizɨfagh.

19 * **Egh ia uariv kɨmsɨ, Onger Akabar Akɨnafarimɨn aven itir ighiaba ko, Godɨn ziam fer ighiaba ko, Godɨn Duam ian navir averiabagh atɨzir ighiaba, ia uariv kɨm. Egh ia ighiabar amuva, Ekiamɨn ziam fɨva, uan navir averiabar aven, ziar ekiam a danɨng. 20 * *Egh ia zurara, en Ekiam Krais Iesusɨn ziamɨn, bizir otiviba bar, da bagh God Afeziam mɨnabɨ.

Pol poroghamibav gei

21 * *Ia Kraisɨn apengan ikia an ziam fe, kamaghɨn ia uarira uarir apengan ikɨva uari baghɨvɨra ikɨ. 22 * *Ia amizir paba itiba, ia Ekiamɨn apengan ikia a baghavɨra iti moghɨn, ia uan pabar apengan ikɨ me baghɨvɨra ikɨ. 23 * *E fo, Krais uan siosɨn dapanimɨn iti moghɨn, paba uan amuibar dapanibar iti. Ezɨ Krais uabɨ siosɨn Akurvazir Gumazim, ezɨ sios Kraisɨn inivafɨzimɨn mɨn iti. 24 Sios Kraisɨn apengan ikia a baghavɨra iti moghɨn, ia amuiba uaghan uan pabar apengan ikɨ me baghɨvɨra ikɨ.

25 * *Paba, ia uan amuiba bar me gifongegh, mati Krais uan sios gifongegha a bagha uabɨ isava a ganigha a bagha areme. 26 * *Krais kamaghɨn ifonge, an akamɨn tuavimɨn, a uan sios dɨpamɨn a rueghtɨ a Godɨn damazimɨn zuegham. 27 * *A kamaghsua, a sios damightɨ an an damazimɨn bar aghungigh, egh bar zueghɨva, arazir kuratam puvatɨgh, duar kuriba ko seghsariba puvatɨghɨva, bizir kurar maba sara uaghan puvatɨgham. Kamaghɨn Krais a bagha uabɨ isa a ganɨngi. 28 Ezɨ kamaghɨra ia gumaziba uan inivafɨzibagh ifongezɨ moghɨn, ia uan amuibagh ifongegh. Gumazir uan amuim gifongezim mati a uabɨ gifonge.

29 E fo, tav uabɨ uan inivafɨzimɨn apanim gamir pu. Puvatɨ, a dagheba a ganɨgava an akurvasi, mati Krais siosɨn akurvasi. 30 * *E fo, erara, e Kraisɨn inivafɨzimɨn aven itir soroghafariba ko bizibar mɨn iti. 31 * *Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir osizirim kamaghɨn mɨgei:

“Kamaghɨn amizɨ, gumazim uan ameboghfeziaba ategh mangɨ,

uan amuim ko aning uaningɨn porogham.

Egh aning inivafɨzir vamɨram otogham.”

32  *Akar mogomer kam, a mɨngarir ekiam iti. Ezɨ kɨ uabɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, a Krais uan sios ko aning geghari. 33 Ezɨ akar kam a uaghan ia mɨgɨa ghaze, ia gumaziba vaghvagh uarigh ifongezɨ moghɨn uan amuibagh ifongegh. Eghtɨ ia amuiba vaghvagh uan paba baghɨvɨra ikɨ.

6

Pol boriba ko ameboghfeziabav gei

1 * *Ia boriba, arazir aghuir ia damuamimra kara, ia Ekiam ko porogh uan ameboghfeziabar akaba baragh. 2 * **Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Ia uan ameboghfeziabar apengan ikɨva men akabar gɨn mangɨ.” Akar Gavgavir kam, an Akar Gavgavibar tongɨn ikia, egha dar faraghavɨra akar dɨkɨrɨzim sara iti. 3 Akar dɨkɨrɨzir kam kamakɨn, “Ia kamaghɨn damutɨ, ian dabirabim bar deraghtɨ ia nguazir kam dughiar ruarimɨn an ikiam.”

4 * *Ia afeziaba, ia uan boribar nɨghnɨzibagh asɨghasɨgh me damutɨ, me ataran markɨ. Egh ia deravɨra men ganɨva Ekiamɨn damazimɨn men kuariba iniva men araziba akɨrɨva, Ekiamɨn arazibar men sure damu.

Pol ingangarir gumazamizir kɨniba ko men gumazir ekiar men garibav gei

5 * **Ia ingangarir gumazamizir kɨniba, ia uan gumazir ekiar ian garibar men atiatingɨva, men akaba baraghɨva men apengan ikɨ. Egh ia ifaran kogh, navir zuruzimɨn ingangarim damu, mati ia Kraisɨn akam baragha an ingangarim gami. 6 Ia fo, ian gumazir ekiar ian gariba ian gan suam, ia ingangarim deravɨram a gamizɨ me ia gifonge. Egh ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, me ian garir dughiabara, ia ingangarir aghuim damuam. Puvatɨ. Ia Kraisɨn ingangarir gumazir kɨnibara, kamaghɨn ia God ifongezɨ moghɨn ia uan nɨghnɨziba bar da isɨ ingangarim danɨngɨva a damu. 7 Kamaghɨn ia ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn ingangarim damuva, ian naviba bar akongegh suam, e uan gumazir ekiar en gariba me baghavɨra ingangarim gamir puvatɨ, e Ekiam bagha ingangarim gami. 8 * *Ia ingangarir gumazamizir kɨnibar mɨn iti, o ia tavɨn apengan ingangarim gamir puvatɨziba, ia kamaghɨn fogh, gumazamizir ingangarir aghuibagh amiba, Ekiam da bagh ivezir aghuiba bar vaghvagh me danɨngam.

9 * *Kamaghɨra ia, men garir gumazir ekiaba, ia uaghan arazir aghuiba uan ingangarir gumazamizir kɨnibar amu. Ia atiatir araziba me damuan markɨ. Ia zurara bizir kam gɨnɨghnɨgh, ia ko ian ingangarir gumazir kɨniba, ia bar Gumazir Ekiar Ian Garir vamɨra iti, egha a uan Nguibamɨn pɨn iti. An arazir vamɨra gisɨn tugha gumazamiziba bar me tuisɨsi.

Kraisɨn adarazi mati mɨdorozir gumaziba

10 * *Nan mɨgɨrɨgɨar abuananaba, ezɨ kɨ kamaghɨn mɨkɨmasa, ia Ekiamɨn poroghtɨ an gavgavir ekiam ia damutɨ ia tuivigh gavgavigham. 11 * *God ia ganɨdir mɨdorozir biziba, ia bar dar aghuigh dar suikigh. Kamaghɨn ia tugh gavgavigh Satanɨn ifavarir nɨghnɨzir kuraba da munamangam. 12 * *Ia deravɨra nɨghnɨgh, e gumazamizir igharaziba ko uariv sozir puvatɨ. E duar kurar overiamɨn itiba ko uariv sosi. Duar gavgavir gumazamizibagh ativiba, ko aser gavgaviba itiba, ko nguazir kamɨn garir adariaba, duar kurar kaba dughiar mɨtater kamɨn aven ingarima e da ko uariv sosi. 13 * *Kamaghɨn ia God ia ganɨngizir mɨdorozir bizibar suigh dar aghuigh. Egh arazir kuraba otivamin dughiam, ia tugh gavgavigh uan apanim munasɨ, mangɨ mɨdorozim gɨvaghamin dughiam, ia tugh gavgavigh mamaghɨra ikiam. 14 * *Ia tugh gavgavighsɨ, Godɨn guizɨn akam letiamɨn mɨn uan ivariam gikegh. Egh arazir aghuir ia zuraram amiba evarimɨn pɨzir korotiamɨn mɨn anerugh. 15 * *Egh ia Akar Aghuim anekunsɨ zurara bar ifongegh, arazir kam mati ia dagarir asuabar mɨn da zui. Akar Aghuir kam kamakɨn, God e ko navir vamɨra ikiasa. 16 * *Egh dughiaba bar ia oramɨn mɨn nɨghnɨzir gavgavim uaghan an suiragh, eghtɨ gumazir kuram, Satan, a barir avim itiba ia gasavamangɨtɨ, ia orar kamɨn amodoghɨn barir avir kaba mungam. 17 * *Ia God ian akurazir arazim gɨnɨghnɨgh, egh nɨghnɨzir kam, dapanir asuar gavgavimɨn mɨn anerughtɨ a ian dapaniba avɨ. Egh Godɨn akam, an Duam ia ganɨngizir mɨdorozir sabamɨn mɨn ia an suiragh. 18 * *Ia bizir kabar amuva, egh God ko mɨkɨm. Egh a ian akurvaghsɨ ia an azangsɨgh. Ia zurara, Godɨn Duam ian navibagh inivtɨ, ia God ko mɨkɨm. Egh angamɨra ikɨ gan, egh dughiatam God ko mɨgeir arazim ataghɨraghan markɨ, egh zurara Godɨn gumazamiziba bar me bagh a ko mɨkɨm.

19 * *Egh ia uaghan na bagh God ko mɨkɨm suam, God uan akam na danightɨ, kɨ anekunsɨ, kɨ atiatingan koghɨva, bighɨvɨra mɨkɨmam. Egh Akar Aghuimɨn nɨghnɨzir mogomem aghuram. 20 * *Kɨ Akar Aghuim gumazamizir igharazibav kɨmasa, egha Krais Iesusɨn abuir gumazimɨn ikia, kamaghɨn kɨ datɨrɨghɨn kalabusɨn iti. Eghtɨ ia God ko mɨkɨm suam, kɨ an Akar Aghuimɨn gun mɨkɨmsɨ, a gavgavim na danightɨ, kɨ atiatingan koghɨva bighɨvɨra Akar Aghuim mɨkɨmam.

God deravɨra Efesusɨn itir Kraisɨn adarazir amuasa, Pol an azangsɨsi

21 * **Tikikus, a mati en aveghbuar e bar ifongezim, a Ekiam baghavɨra ikiava an ingangarim gami. A na bativir bizibar gun ia mɨkɨmam. Eghtɨ ia fogham, kɨ manmaghɨn iti. 22 Ezɨ bizir kam bagha, kɨ ia bagha anemada. Kɨ ghaze, ia fogham, e manmaghɨn iti, eghtɨ akar kam gavgavim ian navibar amutɨ ia ua bar akuegham. Kamaghsua, kɨ Tikikus amadazɨ, a ia bagha zui. 23 Kɨ ia bagha God ko mɨgɨa ghaze, God en Afeziam ko en Ekiam Krais Iesus, aning navir amɨrizim ko igharaz darazigh ifongezir arazim, ko nɨghnɨzir gavgavim sara, Kraisɨn adarazi me danɨng. 24 * *Eghtɨ, gumazamizir en Ekiam Krais Iesus gifuegha mamaghɨra itiba, Godɨn apangkuvim bar me ko ikɨ.

* 1:1: Ap 18:19-21, 19:1, Ro 1:1, 1:7, 1 Ko 1:1, Kl 1:1

* 1:1: Aposel 18:19-21; 19:1; Rom 1:1; 1:7; 1 Korin 1:1; Kolosi 1:1

* 1:2: 2 Ko 1:2, Ga 1:3, Kl 1:2, Ta 1:4

* 1:2: 2 Korin 1:2; Galesia 1:3; Kolosi 1:2; Taitus 1:4

* 1:3: Ef 2:6

* 1:3: Efesus 2:6

* 1:4-5: Jon 1:12; 15:16; 17:24; Rom 8:28-30; 2 Korin 6:18; Galesia 4:5; Efesus 5:27; Kolosi 1:22; 2 Tesalonika 2:13; 2 Timoti 1:9; Jems 2:5; 1 Pita 1:2

* 1:6: Mt 3:17, Jo 3:35, Ro 3:24, 5:15, Kl 1:13

* 1:6: Matyu 3:17; Jon 3:35; Rom 3:24; 5:15; Kolosi 1:13

* 1:7-8: Aposel 20:28; Efesus 2:7; Kolosi 1:14; 1:20; Hibru 9:12; 1 Pita 1:18-19

* 1:9: Ro 16:25, Ef 3:4, 3:9-11, Kl 1:26, 2 Ti 1:9

* 1:9: Rom 16:25; Efesus 3:4; 3:9-11; Kolosi 1:26; 2 Timoti 1:9

* 1:10: 1 Ko 3:22-23, Ga 4:4, Fl 2:9-10, Kl 1:16, 1:20, Hi 1:2, 1 Pi 1:20

* 1:10: 1 Korin 3:22-23; Galesia 4:4; Filipai 2:9-10; Kolosi 1:16; 1:20; Hibru 1:2; 1 Pita 1:20

* 1:11: Ro 8:17, 8:28-29, Kl 1:12, Ta 3:7, Je 2:5, 1 Pi 1:4

* 1:11: Rom 8:17; 8:28-29; Kolosi 1:12; Taitus 3:7; Jems 2:5; 1 Pita 1:4

* 1:13: 2 Ko 1:22, 6:7, Ef 4:30, Kl 1:4-6

* 1:13: 2 Korin 1:22; 6:7; Efesus 4:30; Kolosi 1:4-6

* 1:14: Lu 21:28, Ro 8:23, 2 Ko 1:22, 1 Pi 2:9

* 1:14: Luk 21:28; Rom 8:23; 2 Korin 1:22; 1 Pita 2:9

* 1:15: Kl 1:4

* 1:15: Kolosi 1:4

* 1:16: Fl 1:3-4, Kl 1:3, 1 Te 1:2

* 1:16: Filipai 1:3-4; Kolosi 1:3; 1 Tesalonika 1:2

* 1:17: Kl 1:9

* 1:17: Kolosi 1:9

* 1:18: Ap 26:18, Ef 2:12, 4:4, Kl 1:12

* 1:18: Aposel 26:18; Efesus 2:12; 4:4; Kolosi 1:12

* 1:19-20: Onger Akaba 110:1; 2 Korin 13:4; Efesus 3:7; Kolosi 1:11-16; 1:29; 2:10-12; 3:1; Hibru 1:3

* 1:21: Ro 8:38, Fl 2:9-10, Kl 2:10, 2:15, Hi 1:4

* 1:21: Rom 8:38; Filipai 2:9-10; Kolosi 2:10; 2:15; Hibru 1:4

* 1:22: Sng 8:6, Mt 28:18, Kl 1:18, Hi 2:7

* 1:22: Onger Akaba 8:6; Matyu 28:18; Kolosi 1:18; Hibru 2:7

* 1:22: Kolosi 1:18

* 1:23: Ro 12:5, Ef 4:10, 4:15, Kl 2:9, 3:11

* 1:23: Rom 12:5; Efesus 4:10; 4:15; Kolosi 2:9; 3:11

* 2:1: Ef 4:18, Kl 1:21

* 2:1: Efesus 4:18; Kolosi 1:21

* 2:1: Kolosi 2:13

* 2:2: Jo 12:31, Ef 5:6, 6:12, Kl 1:21, 3:6-7, Ta 3:3

* 2:2: Jon 12:31; Efesus 5:6; 6:12; Kolosi 1:21; 3:6-7; Taitus 3:3

* 2:3: Ro 5:12, Ga 5:16, Kl 3:6, Ta 3:3, 1 Pi 4:3

* 2:3: Rom 5:12; Galesia 5:16; Kolosi 3:6; Taitus 3:3; 1 Pita 4:3

* 2:4-5: Lu 15:24, 15:32, Ap 15:11, Ro 5:6-10, 6:4-5, 6:13, 10:12, Ef 1:7, 2:1, 2:7, Kl 2:12-13

* 2:4-5: Luk 15:24; 15:32; Aposel 15:11; Rom 5:6-10; 10:12; Efesus 1:7; 2:7

* 2:6: Ef 1:20, Kl 2:12

* 2:6: Efesus 1:20; Kolosi 2:12

* 2:7: Ef 1:7

* 2:7: Efesus 1:7

* 2:8-9: Jon 4:10; Rom 3:20; 3:27; 4:2; 4:16; 10:14-17; 1 Korin 1:29-31; Filipai 1:29; 2 Timoti 1:9; Hibru 6:4

* 2:10: 1 Ko 3:9, 2 Ko 5:5, 5:17, Ef 4:24, Ta 2:14

* 2:10: 1 Korin 3:9; 2 Korin 5:5; 5:17; Efesus 4:24; Taitus 2:14

* 2:11: Ro 2:28-29, 1 Ko 12:2, Ef 5:8, Kl 1:21

* 2:11: Rom 2:28-29; 1 Korin 12:2; Efesus 5:8; Kolosi 1:21

* 2:12: Ro 9:4, 9:8, Ga 4:8, Ef 4:18, Kl 1:21, 1 Te 4:5, 4:13

* 2:12: Rom 9:4; 9:8; Galesia 4:8; Efesus 4:18; Kolosi 1:21; 1 Tesalonika 4:5; 4:13

* 2:13: Ga 3:28, Ef 2:17, Kl 1:20

* 2:13: Galesia 3:28; Efesus 2:17; Kolosi 1:20

* 2:14: Ais 9:6, Mai 5:5, Jo 16:33, Ap 10:36, 1 Ko 12:13, Kl 1:20, 2:14

* 2:14: Aisaia 9:6; Maika 5:5; Jon 16:33; Aposel 10:36; 1 Korin 12:13; Kolosi 1:20; 3:15

* 2:15: 2 Ko 5:17, Ga 6:15, Ef 4:24, Kl 1:20-22, 2:14, 2:20

* 2:15: 2 Korin 5:17; Galesia 6:15; Efesus 4:24; Kolosi 1:20-22; 2:14

* 2:16: Sek 9:10, Ro 6:6, 8:3, Kl 1:20, 2:14

* 2:16: Kolosi 1:20; 1:22; 2:14

* 2:17: Ais 57:19, Sek 9:10, Ap 2:39, Ro 5:1

* 2:17: Aisaia 57:19; Sekaraia 9:10; Aposel 2:39; Rom 5:1

* 2:18: Ro 5:2, 1 Ko 12:13, Ef 3:12, Hi 4:16, 1 Pi 3:18

* 2:18: Rom 5:2; 1 Korin 12:13; Efesus 3:12; Hibru 4:16; 1 Pita 3:18

* 2:19: Ga 6:10, Ef 3:6, Fl 3:20, Hi 12:22-23

* 2:19: Efesus 3:6; Filipai 3:20

* 2:20: Mt 16:18, 1 Ko 3:9-11, Ga 2:9, MAA 21:14

* 2:20: Matyu 16:18; 1 Korin 3:9-11; Galesia 2:9; Akar Mogomem 21:14

* 2:21: 1 Ko 3:16-17, 2 Ko 6:16, Ef 4:15-16, Kl 2:19

* 2:21: 1 Korin 3:16-17; 2 Korin 6:16; Efesus 4:15-16; Kolosi 2:19

* 2:22: 1 Pi 2:5

* 2:22: 1 Pita 2:5

* 3:1: Ef 4:1, Fl 1:7, 1:13, Fm 1, 9

* 3:1: Efesus 4:1; Filipai 1:7; 1:13; Filemon 1:1; 1:9

* 3:2: Kl 1:25

* 3:2: Kolosi 1:25

* 3:3: Ef 1:9-10, Kl 1:26

* 3:3: Efesus 1:9-10; Kolosi 1:26

* 3:4: Kolosi 1:26-27

* 3:6: Ga 3:14, 3:28-29, Ef 2:13-19

* 3:6: Galesia 3:14; 3:28-29; Efesus 2:13-19

* 3:7: Kl 1:23-25

* 3:7: Kolosi 1:23-25

* 3:8: 1 Ko 15:9-10, Ga 1:16, Ef 1:7, Kl 1:27, 1 Ti 1:13-15

* 3:8: 1 Korin 15:9-10; Galesia 1:16; Efesus 1:7; Kolosi 1:27; 1 Timoti 1:13-15

* 3:9: Ro 16:25, 1 Ko 2:7, Ef 1:9, Kl 1:16, 1:20, Hi 1:2

* 3:9: Rom 16:25; 1 Korin 2:7; Efesus 1:9; Kolosi 1:16; 1:20; Hibru 1:2

* 3:10: Ro 8:38, 11:33, Ef 1:21, 1 Pi 1:12

* 3:10: Rom 8:38; 11:33; Efesus 1:21; 1 Pita 1:12

* 3:12: Jo 14:6, Ro 5:2, Ef 2:18, Hi 4:16

* 3:12: Jon 14:6; Rom 5:2; Efesus 2:18; Hibru 4:16

* 3:13: Kl 1:24

* 3:13: Kolosi 1:24

* 3:15: Ef 1:10, Fl 2:9-11

* 3:15: Efesus 1:10; Filipai 2:9-11

* 3:16: Ro 9:23, 2 Ko 4:16, Fl 4:19, Kl 1:11, 1:27

* 3:16: Rom 9:23; 2 Korin 4:16; Filipai 4:19; Kolosi 1:11; 1:27

* 3:17: Jo 14:23, Ef 2:22, Kl 1:23, 2:7

* 3:17: Jon 14:23; Efesus 2:22; Kolosi 1:23; 2:7

* 3:18: Jon 1:16; Efesus 1:18; 1:23; Kolosi 2:2; 2:9-10

* 3:20: Ro 16:25, 1 Ko 2:9, Kl 1:29

* 3:20: Rom 16:25; 1 Korin 2:9; Kolosi 1:29

* 3:21: Ro 11:36, 16:27, Hi 13:21

* 3:21: Rom 11:36; 16:27; Hibru 13:21

* 4:1: Ef 3:1, Fl 1:27, Kl 1:10, 1 Te 2:12, Fm 1, 9

* 4:1: Efesus 3:1; Filipai 1:27; Kolosi 1:10; 1 Tesalonika 2:12; Filemon 1:1; 1:9

* 4:2: Ap 20:19, Ga 5:22-23, Kl 3:12-13

* 4:2: Galesia 5:22-23; Kolosi 3:12-13

* 4:3: Kl 3:14-15

* 4:3: Kolosi 3:14-15

* 4:4: Ro 12:5, 1 Ko 12:4, 12:11-12, Ef 1:18, 2:16-18

* 4:4: Rom 12:5; 1 Korin 12:4; 12:11-12; Efesus 1:18; 2:16-18

* 4:5: Jo 10:16, 1 Ko 1:13, 2 Ko 11:4, Ga 3:27-28, Hi 6:6

* 4:5: Jon 10:16; 1 Korin 1:13; 2 Korin 11:4; Galesia 3:27-28

* 4:6: Ro 11:36, 1 Ko 12:6

* 4:6: Rom 11:36; 1 Korin 12:6

* 4:7: Ro 12:3, 12:6, 1 Ko 12:11

* 4:7: Rom 12:3; 12:6; 1 Korin 12:11

* 4:8: Sng 68:18, Kl 2:15

* 4:8: Onger Akaba 68:18; Kolosi 2:15

* 4:9: Jo 3:13

* 4:9: Jon 3:13

* 4:9: Fofozir gumazir maba, akar kam giragha ghaze, “A faragha nguazir kam bar an vɨn izaghirɨ.”

* 4:10: Hi 4:14, 9:24

* 4:10: Hibru 4:14; 9:24

* 4:11: Ro 12:7, 1 Ko 12:28, 2 Ti 4:5

* 4:11: Rom 12:7; 1 Korin 12:28; 2 Timoti 4:5

* 4:12: 1 Ko 12:7, Ef 1:23, 2 Ti 3:17

* 4:12: 1 Korin 12:7; Efesus 1:23; 2 Timoti 3:17

* 4:13: 1 Ko 14:20, Kl 1:28, 2:2

* 4:13: 1 Korin 14:20; Kolosi 1:28; 2:2

* 4:14: Ais 28:9, 1 Ko 14:20, 2 Ko 2:17, Hi 13:9

* 4:14: Aisaia 28:9; 1 Korin 14:20; 2 Korin 2:17; Hibru 13:9

* 4:15: Ef 1:22, 4:25, Kl 1:18, 1 Jo 3:18

* 4:15: Efesus 1:22; 4:25; Kolosi 1:18; 1 Jon 3:18

* 4:16: Kl 2:19

* 4:16: Kolosi 2:19

* 4:17: Ro 1:21, 1 Pi 1:14

* 4:17: Rom 1:21; 1 Pita 1:14

* 4:18: Ap 26:18, Ga 4:8, Ef 2:12, 1 Te 4:5

* 4:18: Aposel 26:18; Galesia 4:8; Efesus 2:12; 1 Tesalonika 4:5

* 4:19: Kl 3:5

* 4:19: Kolosi 3:5

* 4:22: Ro 6:6, 8:13, Ef 2:2-3, 4:17, Kl 3:9, Hi 12:1, 1 Pi 4:3

* 4:22: Rom 6:6; 8:13; Efesus 2:2-3; 4:17; Kolosi 3:9; Hibru 12:1; 1 Pita 4:3

* 4:23: Ro 12:2, Kl 3:10

* 4:23: Rom 12:2; Kolosi 3:10

* 4:24: Stt 1:26, Ro 6:4, Ef 2:10, Kl 3:10

* 4:24: Jenesis 1:26; Rom 6:4; Efesus 2:10; Kolosi 3:10

* 4:25: Sek 8:16, Ro 12:5, Kl 3:8-9

* 4:25: Sekaraia 8:16; Rom 12:5; Kolosi 3:8-9

* 4:26: Sng 4:4, Je 1:19-20

* 4:26: Onger Akaba 4:4; Jems 1:19-20

* 4:27: 2 Ko 2:10-11, Je 4:7, 1 Pi 5:9

* 4:27: 2 Korin 2:10-11; Jems 4:7; 1 Pita 5:9

* 4:28: 1 Te 4:11, 2 Te 3:8, 3:11-12

* 4:28: 1 Tesalonika 4:11; 2 Tesalonika 3:8; 3:11-12

* 4:29: Ef 5:4, Kl 3:8, 3:16, 4:6, 1 Te 5:11

* 4:29: Efesus 5:4; Kolosi 3:8; 3:16; 4:6; 1 Tesalonika 5:11

* 4:30: Ais 63:10, Ro 8:23, Ef 1:13-14, 1 Te 5:19

* 4:30: Aisaia 63:10; Rom 8:23; Efesus 1:13-14; 1 Tesalonika 5:19

* 4:31: Kl 3:8, 3:18-19, Ta 3:2-3, 1 Pi 2:1

* 4:31: Kolosi 3:8; 3:18-19; Taitus 3:2-3; 1 Pita 2:1

* 4:32: Mt 6:14, 18:22-35, Mk 11:25, 2 Ko 2:10, Kl 3:13

* 4:32: Matyu 6:14; 18:22-35; Mak 11:25; 2 Korin 2:10; Kolosi 3:13

* 5:1: Mt 5:48, Lu 6:36

* 5:1: Matyu 5:48; Luk 6:36

* 5:2: Kis 29:18, Wkp 1:9, Sng 40:6, Jo 13:34, Ro 14:15, 2 Ko 2:15, Ga 2:20, Hi 7:27, 10:10, 1 Jo 3:11, 3:23

* 5:2: Ua Me Ini 29:18; Ofa Gami 1:9; Onger Akaba 40:6; Jon 13:34; Rom 14:15; 2 Korin 2:15; Galesia 2:20; Hibru 7:27; 10:10; 1 Jon 3:11; 3:23

* 5:3: Ro 6:13, 1 Ko 5:1, 2 Ko 12:21, Kl 3:5, 1 Te 4:3

* 5:3: Rom 6:13; 1 Korin 5:1; 2 Korin 12:21; Kolosi 3:5; 1 Tesalonika 4:3

* 5:4: Mt 12:35, Ro 1:28, Ef 4:29

* 5:4: Matyu 12:35; Rom 1:28; Efesus 4:29

* 5:5: 1 Ko 6:9-10, Ga 5:19-21, Kl 3:5

* 5:5: 1 Korin 6:9-10; Galesia 5:19-21; Kolosi 3:5

* 5:6: Ro 1:18, Kl 2:4, 2:8, 2 Te 2:3

* 5:6: Rom 1:18; Kolosi 2:4; 2:8; 2 Tesalonika 2:3

* 5:8: Jo 12:36, Ap 26:18, Ro 1:21, 2 Ko 3:18, Ef 2:11-13, Kl 1:13, 1 Pi 2:9, 1 Jo 2:9

* 5:8: Jon 12:36; Aposel 26:18; Rom 1:21; 2 Korin 3:18; Efesus 2:11-13; Kolosi 1:13; 1 Pita 2:9; 1 Jon 2:9

* 5:9: Ga 5:22

* 5:9: Galesia 5:22

* 5:10: Ro 12:2, Fl 1:10, 1 Te 5:21, 1 Ti 2:3

* 5:10: Rom 12:2; Filipai 1:10; 1 Tesalonika 5:21; 1 Timoti 2:3

* 5:11: Ro 6:21, 1 Ko 5:9-11, Ga 6:8, 2 Te 3:6, 3:14, 2 Jo 10-11

* 5:11: Rom 6:21; 1 Korin 5:9-11; Galesia 6:8; 2 Tesalonika 3:6; 3:14; 2 Jon 1:10-11

* 5:13: Jo 3:20-21, Hi 4:13

* 5:13: Jon 3:20-21; Hibru 4:13

* 5:14: Ais 26:19, 60:1, Ro 13:11

* 5:14: Aisaia 26:19; 60:1; Rom 13:11

* 5:16: Ga 6:10, Kl 4:5

* 5:16: Galesia 6:10; Kolosi 4:5

* 5:17: Ro 12:2, Kl 1:9, 1 Te 4:3, 5:18

* 5:17: Rom 12:2; Kolosi 1:9; 1 Tesalonika 4:3; 5:18

* 5:18: Snd 20:1, Ais 5:11, 5:22, Lu 21:34

* 5:18: Aghuzir Akaba 20:1; Aisaia 5:11; 5:22; Luk 21:34

* 5:19: Sng 33:2-3, Ap 16:25, 1 Ko 14:26

* 5:19: Onger Akaba 33:2-3; Aposel 16:25; 1 Korin 14:26

* 5:19: Kolosi 3:16-17

* 5:20: Sng 34:1, Ais 63:7, Hi 13:15, 1 Pi 2:5

* 5:20: Onger Akaba 34:1; Aisaia 63:7; Hibru 13:15; 1 Pita 2:5

* 5:21: Fl 2:3, 1 Pi 5:5

* 5:21: Filipai 2:3; 1 Pita 5:5

* 5:22: Stt 3:16, Ef 6:5, Kl 3:18, 1 Pi 3:1

* 5:22: Jenesis 3:16; Efesus 6:5; Kolosi 3:18; 1 Pita 3:1

* 5:23: 1 Ko 11:3, Ef 1:22-23, Kl 1:18

* 5:23: 1 Korin 11:3; Efesus 1:22-23; Kolosi 1:18

* 5:25: Ga 1:4, Kl 3:19, 1 Pi 3:7

* 5:25: Galesia 1:4; Kolosi 3:19; 1 Pita 3:7

* 5:26: Jo 15:3, 17:17, Ta 3:5, Hi 10:10, 10:22, 1 Jo 5:6

* 5:26: Jon 15:3; Taitus 3:5; Hibru 10:10; 10:22; 1 Jon 5:6

* 5:27: 2 Ko 11:2, Ef 1:4, Kl 1:22

* 5:27: 2 Korin 11:2; Efesus 1:4; Kolosi 1:22

* 5:30: Ro 12:5, 1 Ko 6:15, 12:27, Ef 1:22-23

* 5:30: Rom 12:5; 1 Korin 6:15; 12:27; Efesus 1:22-23

* 5:31: Stt 2:24, Mt 19:5, Mk 10:7-8, 1 Ko 6:16

* 5:31: Jenesis 2:24; Matyu 19:5; Mak 10:7-8; 1 Korin 6:16

* 5:32: Kolosi 3:19; Akar Mogomem 19:7

* 6:1: Snd 23:22, Kl 3:20

* 6:1: Aghuzir Akaba 23:22; Kolosi 3:20

* 6:2: Mt 15:4

* 6:2: Matyu 15:4

* 6:2: Ua Me Ini 20:12; Godɨn Araziba 5:16

* 6:4: Lo 4:9, 6:7, 6:20-25, Sng 78:4, Snd 19:18, 22:6, Kl 3:21

* 6:4: Godɨn Araziba 4:9; 6:7; 6:20-25; Onger Akaba 78:4; Aghuzir Akaba 19:18; 22:6; Kolosi 3:21

* 6:5: 2 Ko 7:15, Fl 2:12, Ta 2:9-10, 1 Pi 2:18

* 6:5: 2 Korin 7:15; Filipai 2:12; Taitus 2:9-10; 1 Pita 2:18

* 6:5: Kolosi 3:22-25

* 6:8: 2 Ko 5:10, Ga 3:28, Kl 3:11

* 6:8: 2 Korin 5:10; Galesia 3:28; Kolosi 3:11

* 6:9: Lo 10:17, Ro 2:11, Kl 3:25, 4:1

* 6:9: Godɨn Araziba 10:17; Rom 2:11; Kolosi 3:25; 4:1

* 6:10: 1 Ko 16:13, Ef 1:19, 3:16, Kl 1:11

* 6:10: 1 Korin 16:13; Efesus 1:19; 3:16; Kolosi 1:11

* 6:11: Ro 13:12, 2 Ko 6:7, 10:4, Ef 4:14, 1 Te 5:8

* 6:11: Rom 13:12; 2 Korin 6:7; 10:4; Efesus 4:14; 1 Tesalonika 5:8

* 6:12: Jo 12:31, 14:30, Ro 8:38, 1 Ko 15:50, Kl 2:15, 1 Pi 5:8-9

* 6:12: Jon 12:31; 14:30; Rom 8:38; 1 Korin 15:50; Kolosi 2:15; 1 Pita 5:8-9

* 6:13: 2 Ko 10:4, Ef 5:16

* 6:13: 2 Korin 10:4; Efesus 5:16

* 6:14: Ais 11:5, 59:17, 2 Ko 6:7, 1 Te 5:8

* 6:14: Aisaia 11:5; 59:17; 2 Korin 6:7; 1 Tesalonika 5:8

* 6:15: Ais 40:9, 52:7, Nah 1:15, Ro 10:15

* 6:15: Aisaia 40:9; 52:7; Nahum 1:15; Rom 10:15

* 6:16: 1 Jo 5:4

* 6:16: 1 Jon 5:4

* 6:17: Ais 49:2, 59:17, 1 Te 5:8, Hi 4:12, MAA 19:15

* 6:17: Aisaia 49:2; 59:17; 1 Tesalonika 5:8; Hibru 4:12; Akar Mogomem 19:15

* 6:18: Mt 26:41, Lu 18:1, Ro 12:12, Kl 4:2, 1 Te 5:17, 1 Ti 2:1

* 6:18: Matyu 26:41; Luk 18:1; Rom 12:12; Kolosi 4:2; 1 Tesalonika 5:17; 1 Timoti 2:1

* 6:19: Ap 4:29, 2 Ko 3:12, Kl 4:3-4, 2 Te 3:1

* 6:19: Aposel 4:29; 2 Korin 3:12; Kolosi 4:3-4; 2 Tesalonika 3:1

* 6:20: 2 Ko 5:20, Fl 1:20, Fm 9-10

* 6:20: 2 Korin 5:20; Filipai 1:20; Filemon 1:9-10

* 6:21: Ap 20:4, Kl 4:7-8, 2 Ti 4:12, Ta 3:12

* 6:21: Aposel 20:4; Kolosi 4:7-8; 2 Timoti 4:12; Taitus 3:12

* 6:21: Kolosi 4:7-8

* 6:24: 1 Pi 1:8

* 6:24: 1 Pita 1:8

Filipai

1

2

3

4

Akɨnafarir Pol Filipain Nguibamɨn Itir Sios Bagha Osirizim

O

Filipai

Akar faragh zuim

Pol faragha kurimɨn ongarimɨn ghua faragha Yuropɨn danganimɨn otogha, Masedonian Provinsɨn aven itir nguibar ekiam Filipain ghua, Akar Aghuim akuri (Aposel 16:8-15). A gɨn ghua nguibar igharazimɨn itima me a kalabus gatɨ. Ezɨ a kalabusɨn ikia orazima gumazir maba Filipain itir Kraisɨn adarazir nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨghasava ami. E Pol Filipaiba bagha amadazir akɨnafarir kamɨn gara fo, bizir kaba Pol gamima an osemezir pu. Puvatɨ. A nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikia, egha bar akuegha iti.

Pol faragha bar dagɨabar otefe, ezɨ Filipaiba an akurvaghasa dagɨaba a bagha da amada. Kamaghɨn amizɨ, Pol akɨnafarir kamɨn Filipaiba a gamizir bizim bagha me mɨnabi. Egha uaghan a men nɨghnɨzir gavgaviba, gavgavim dar anɨngasa. A kamaghɨn aghua, me Polɨn mɨkɨm suam, gumaka, a kalabusɨn ikiama, egh me nɨghnɨzir avɨribar amuva osɨmam.

Pol bizir aghuir God me ganɨngizimɨn me mɨgei, kar ikɨrɨmɨrir igiar me Krais Iesus ko porogha inizim. A ghaze, me Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua bizir aghuir kam inizir puvatɨ. Me nɨghnɨzir gavgavimra Iesusɨn ikia egha a ini. Pol kamaghsua, Filipaiba Kraisɨn arazibar gɨn mangam. Krais kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, a uabɨ gumazir ekiam, egha uabɨ uan ifongiamɨn gɨn zuir puvatɨ. A uabɨ dɨkabɨragha God a ganɨngizir ingangarir kam gami. Pol kamaghɨn mɨgei, gumazamizir bar Krais ko poroghav itiba, me Godɨn navir amɨrizim isi, egha bar akueghavɨra iti.

E akɨnafarir kamɨn gara fo, Pol Filipain nguibar ekiamɨn itir siosɨn gumazamiziba bar me gifonge.

Filipain gumazamiziba bar deravɨra Pol ko ingarima a bar akonge

1

(Sapta 1--4)

1 * *Pol ko Timoti, Krais Iesusɨn ingangarir gumazimning, ga, ia Godɨn gumazamizir Filipain nguibar ekiamɨn itiba bagha akɨnafarir kam osiri. Ia Krais Iesusɨn poroghav iti. Ia ko ian tongɨn itir gumazamizir dapaniba ko siosɨn ingangarir gumazamiziba, ga bar ia bagha osiri. 2 * *E ghaze, God en Afeziam, ko Ekiam Krais Iesus, aning ian apangkuvighɨva, ia damutɨ ia navir amɨrizimɨn ikɨ.

Pol God ko mɨgɨava a mɨnabi

3 * *Dughiabar kɨ ia gɨnɨghnɨgha, ia bagha uan God mɨnabi. 4-5 Dughiar faragha zuimɨn ghua iza datɨrɨkɨn, ia nan akurvagha na ko Akar Aghuimɨn ingangarim gami. Kamaghɨn, dughiar kɨ ia bagha God ko mɨgeiba, kɨ zurara bar akonge. 6 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn fo, God uabɨ ingangarir kam ia ganɨga, ian navir averiabar aven ingar mangɨ, Krais Iesus Ua Izamin Dughiamɨn ingangarir kam agɨvagham.

7 Kɨ uan navir averiamɨn aven bar ia gifuegha ia gɨnɨghnɨghavɨra iti. Datɨrɨghɨn dughiar kɨ kalabusɨn itim, ko dughiar faragha kɨ pura itim, kɨ Akar Aghuim deragha a mɨgɨa gumazamizibagh amima me fo, Akar Aghuim a bar guizbangɨra, egha nɨghnɨzir gavgavim an iti. God uan apangkuvimɨn ingangarir kam na ganɨngizɨma, ia bar nan akurvagha na ko ingari. Kamaghɨn amizɨ, bar deragha kɨ nɨghnɨzir aghuir kam ian iti. 8 * *God kamaghɨn fo, Krais Iesusɨn apangkuvim uabɨ nan navim gamima kɨ bar ian ganasa bar ifonge.

9 * *Ezɨ kɨ zurara kamaghɨn God ko mɨgɨa ghaze, arazir igharaz darazigh ifongezim, a ian ikɨva aghungɨva ekevegh mangɨvɨra ikɨ. Eghtɨ ia fofozir ekiam ikɨva, ian nɨghnɨziba bar dɨkɨrɨmigham. 10 * *Kɨ ghaze, ia deravɨra araziba bar dar gan da tuisɨgh arazir aghuibar gɨn mangɨ. Eghtɨ Krais Ua Izamin Dughiamɨn, ia Godɨn damazimɨn bar zuegh ikɨtɨ arazir kuratam ian poroghan kogham. 11 Eghtɨ arazir aghuir Krais Iesus ami otiviba, da bar ia gizɨvagham. Eghtɨ gumazamiziba dar ganɨva ziar ekiam God danɨngɨva egh an ziam fam. Kamaghɨn, kɨ ia bagha God ko mɨgei.

Pol kalabusɨn iti, ezɨ bizir kam Akar Aghuimɨn akurvasi

12 * *Nan adarasi, kɨ ia foghasa, na batozir bizir kaba da Akar Aghuimɨn anogorozir puvatɨ. An Akar Aghuim gamima a ghuavɨra iti. 13 * *Kamaghɨn mɨdorozir gumazir Romɨn atrivimɨn dɨpenimɨn gariba ko gumazir igharaziba sara, me bar kamaghɨn fogha gɨfa, kɨ Kraisɨn ingangarim gamima, me bizir kam bagha na isa kalabus gatɨ. 14 Ezɨ en adarazir avɨriba oraki, kɨ kalabusɨn iti, ezɨ me na gɨnɨghnɨsi. Ezɨ bizir kam gavgavim men navibagh anɨdima me nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn iti. Egha me atiatir arazim ataghɨragha bar gavgavigha Godɨn akam akura ghuavɨra iti.

15 Guizbangɨra, marazi gumazamizibar garima, me ziar ekiam na ganɨdima, men naviba nan ikuvigha na dɨkabɨnasa. Egha kamaghɨn me Kraisɨn akam akuri. Ezɨ marazi me nɨghnɨzir aghuiba ikiava akam akuri. 16 Gumazamizir kaba me fo, God ingangarim na ganɨga na mɨsefe, ingangarir kam an Akar Aghuim deragha an gun mɨgeir ingangarim, ezɨ bizir kamɨn kɨ kalabusɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, me bar na gifonge, egha akam akuri. 17 Ezɨ gumazamizir igharazir kɨ faragha mɨgeiba, me uari ziar ekiaba iniasa, egha Kraisɨn akam akuri. Me guizɨn nɨghnɨzir aghuiba puvatɨgha kamaghɨn ami. Me kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ kalabusɨn itir dughiamɨn me uam osɨmtɨzir taba na darɨghasa. 18 Ezɨ a pura bizim. Me nɨghnɨzir aghuim iti, o nɨghnɨzir kuram iti, gumazamizir kaba zurara Kraisɨn akam akuri. Ezɨ bizir kam bagha kɨ bar akonge. Egh bar akuegh mamaghɨra ikiam.

Pol ghaze, an angamɨra ikɨva Filipain gumazamizibar akurvagham

19 * *Kɨ bar fo, ia zurara nan akurvaghasa God ko mɨgei, ezɨ Krais Iesusɨn Duam gavgavim na ganɨdi. Ezɨ tuavir kamɨn God nan akurvaghtɨ, kɨ kalabus ategh azenan izam. Kɨ bizir kam gɨfo, egh bar akueghɨva mamaghɨra ikiam. 20 * *Egha nan nɨghnɨzir bar ekiam kamakɨn, kɨ arazir derazir puvatɨzitam damuva an aghumsɨzim inian kogham. Puvatɨ. Nan nɨghnɨzim kamakɨn, datɨrɨghɨn ko gɨn, kɨ zuraram ami moghɨn, atiatingan koghɨva tugh gavgavigh arazir aghuibara damuam. Ezɨ kɨ angamɨra ikiam o kɨ aremegham, bizir kɨ amiba bar, ziar ekiam Krais danɨngam. 21 * *Nan nɨghnɨzim kamakɨn, kɨ nguazir kamɨn itir ikɨrɨmɨrimɨn ikɨ, Krais baghvɨra ikiam. O kɨ aremeghɨva, nan ovevem nan ikɨrɨmɨrir kam gafiragham. 22 * *Egh kɨ angamɨra nguazir kamɨn ikɨvɨra ikɨ, kamaghɨn kɨ gumazamizir avɨribar akurvagham. Egh kɨ tuavir manamɨn mangam? Kɨ fozir puvatɨ. 23 * *Nɨghnɨzir pumuning na getui. Kɨ bar ifonge, kɨ aremegh Krais ko ikiam. Nɨghnɨzir kam a bar dera. 24 Kɨ ia bagha nɨghnɨgha, ian akurvaghasa, kamaghɨn kɨ angamɨra ikiam. 25-26 Kɨ kamaghɨn ifonge, kɨ ua mangɨ ia batoghɨva ia ko ikɨtɨ, ia Krais Iesusɨn poroghɨv ikɨva kɨ ia ko ikiamin bizim bagh ia na bagh bar akuegham. Kamaghɨn kɨ bar fo, kɨ ian akurvaghamin ingangarim ikiavɨra iti. Eghtɨ kɨ ikɨ ia ko ingarɨva, ian akurvaghtɨ ia nɨghnɨzir gavgavim ikɨ egh bar akuegham.

Filipain gumazamiziba, God deravɨra me gamima me uaghan mɨzaziba isi

27 * *Ezɨ bar bizir ekiam kara, ian daroriba Kraisɨn Akar Aghuim mɨkemezɨ moghɨn an gɨn mangɨva bar deragh ikɨ. Kɨ kamaghɨn ifonge, kɨ izɨ ian ganam, o kɨ saghon ikɨva ia baragham, egh kɨ fogh suam, ia tuivigha gavgavigha egha navir vamɨra iti. Egha ia uari inigha nɨghnɨzir vamɨran ingarava, gumazamizibar nɨghnɨziba fema me nɨghnɨzir gavgavimɨn Akar Aghuimɨn iti. Kamaghsua, kɨ ghaze, ia deravɨra daru ikɨ. 28 Kamaghɨn, ian apaniba ia damutɨ ia atiatingan markɨ. Ia zurara uan nɨghnɨzir gavgavim men akakaghsɨ gavgafigh. Kamaghɨn me fogham, me ovengam, eghtɨ Godra, a uabɨ ian akurvagham. 29 * *Ia fogh, God deravɨra ia gamuava ingangarim ia ganɨngizɨma, ia Kraisɨn ingangarim gami. Ingangarir kam, a nɨghnɨzir gavgavimra Kraisɨn itir pu. Puvatɨ. Ia uaghan ingangarir kam damuva Kraisɨn ziam bangɨn mɨzaziba iniam. 30 * *Fomɨra ia nan garima kɨ mɨdorozir kamɨn aven iti. Ezɨ datɨrɨghɨn ia nan akam barasi, kɨ mɨsoghavɨra iti. Ezɨ ia na ko e mɨdorozir kamɨn aven ikia, kamaghɨn, ia mɨzaziba isi.

2

E bar navir vamɨra ikɨva igharaz darazi deravɨra me damuam

1-2 Krais ti ian naviba gavgavim dagh anɨdi? A ti bar ia gifuegha ia gamima ia navir amɨrizimɨn iti? Ia ti Godɨn Duam ko poroghav iti? Egha ia ti igharazi darazir apangkuvigha deravɨra me gami? Egh kamaghɨn, ia arazir aghuibar amutɨ, nan agorogem bar izɨvagham. Ia bar nɨghnɨzir vamɨra ikɨ, egh igharaz darazigh ifongezir arazir vamɨran gɨn mangɨ. Ia bar navir vamɨra ikɨva bizir vamɨra bagh nɨghnɨgh. 3 * *Ia uarira uarigh nɨghnɨghan kogham, egh uaghan ziar ekiaba inisɨ ingaran markɨ. Puvatɨ. Ia bar uari dɨkabɨragh, kamaghɨn mɨkɨm suam, igharaz darazi ian pɨn iti. 4 * *Ia uarira uan bizibara ganan markɨ. Puvatɨ. Ia uaghan vaghvagh gumazamizir igharazibar bizibar ganɨva men akurvagh.

Krais bar uabɨ dɨkabɨrazɨma, God a fe

5 * *Ia, nɨghnɨzir Krais Iesus suirazir kamra, ia uaghan nɨghnɨzir kamra suiraghtɨma a ian ikɨ. 6 * *A guizbangɨra God, egha an arazir Godɨn mɨn itimɨn suighasa nɨghnɨzir pu. Bar puvatɨ. 7 * *A uabɨ arazir kam bar anetegha, pura ingangarir gumazir kɨnimɨn mɨn oto. A nguazir kamɨn gumazimɨn otozɨ gumazamiziba an garima, a guizɨn gumazimɨn iti. 8 * *Egha a uabɨ dɨkabɨragha Godɨn akam baragha bar an gɨn ghua egha areme. Guizbangɨra a gumazir bar kuramɨn mɨrara, ter ighuvimɨn areme. 9 * *Ezɨ bizir kam bagha God Iesus fegha a isa bar pɨn anetɨ. Egha God ziar bar aghuir mam a ganɨngizɨ, ziar kam bar ziabagh afira. 10 * **God kamaghɨn ifonge, Godɨn Nguibamɨn itiba ko, nguazir kamɨn itiba ko, nguazimɨn apengan itiba, me bar moghɨra Iesusɨn damazimɨn uan tevibar apɨrigh an apengan ikɨva an ziam fam. 11 * *Egh me bar azenan an gun kamaghɨn mɨkɨm suam, “Krais Iesus, an Ekiam!” Egh tuavir kamra, me ziar ekiam God en Afeziam danɨngam. God kamaghsua, ziar bar aghuir kam Iesus ganɨngi.

E angazangarimɨn mɨn gumazamizibar tongɨn ikiam

12-13  *Kamaghɨn amizɨ, nan namakar aghuiba, ia zurara nan akaba barasi, ezɨ datɨrɨghɨn ia uaghan kamaghɨn damu. Kɨ ia ko itir dughiamɨn orazi ia dera. Kɨ datɨrɨghɨn ian saghon ti, kamaghɨn ia deravɨra nan akabar gɨn mangɨ. E fo, God ian akura, egha a ian navir averiabar ingaravɨra iti. Egha a uabɨ ian nɨghnɨziba fema ia a ifongezir arazibagh ami, ezɨ an arazir kabar amuasa gavgavim ia ganɨgavɨra iti. Kamaghɨn, ia datɨrɨghɨn Godɨn atiatingɨva akongɨva puvɨra ingarɨva, egh akurvazir aghuir God ia bagha atɨzir kam, a iniam.

14-16  *God kamaghɨn ifonge, ia an borir bar aghuibara ikiam, egh arazir kuratam ian puvatɨghtɨ, ia navir averiabar aven bar zuegham. Egh ia akar angamɨra itimɨn suiragh, egh mati overiamɨn itir mɨkoveziba isia taghtazi moghɨn nguazir kamɨn gumazamizibar tongɨn ikiam. Kar gumazamizir arazir aghuiba ategha arazir kurabagh amiba. Bizir kam bangɨn, bizir ia bar amiba, ia nɨmɨra ikɨ dar amu. Ia akar avɨribav kɨm, egh akabar uariv soghan markɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, Krais Ua Izamin Dughiamɨn, kɨ ian araziba bagh bar akuegham. Egh kɨ kamaghɨn fogham, ingangarir dafar kɨ ian tongɨn amizir kaba, kɨ pura dagh amizir puvatɨ.

17 * *Ian nɨghnɨzir gavgavim, a mati ofan mam ia a isa God ganɨdi. Kɨ foghan kogham, me ti na mɨsueghtɨ kɨ aremeghtɨ me nan ghuzim ingeghɨva wainɨn ofan mɨn a inigh ian ofan kam sarama a ingegham. Bizir kam otoghtɨ, kɨ bar akuegham. Kɨ guizbangɨra ia ko, e bar moghɨra bar akuegham. 18 * *Ezɨ kamaghɨra ia uaghan bar akongegh. Ia guizbangɨra na ko, e bar akuegham.

Pol Filipain nguibar ekiamɨn Timoti amangasa mɨgei

19 Ekiam Iesus a ifueghtɨma, kɨ zuamɨra Timoti amadaghtɨ a ia bagh izam. Kɨ ghaze, a ua izɨ ian gun na mɨkɨmam, eghtɨ nan navim bar deragham. Kamaghɨn, kɨ anemangasa. 20 Gumazir igharazitam Timotin mɨn amua na ko itir puvatɨ. A na ko navir vamɨra ikia egha zurara ian akurvaghamin tuavibagh nɨghnɨsi. 21 * *Ezɨ gumazir maba bar uan bizibara nɨghnɨsi, me Krais Iesusɨn ingangarim gɨnɨghnɨzir puvatɨ. 22 * *Ezɨ Timoti uan ingangarir aghuim ian akazɨ, ia a gɨfogha gɨfa. Ia kamaghɨn fo, an Akar Aghuimɨn ingangarimɨn nan akurvasi, mati borim uan afeziamɨn akurvasi. 23 Kamaghɨn amizɨ, kɨ tong mɨzuam egh ganigham, bizir tizimra na batogham. Kɨ foghɨva egh zuamɨra anemadaghtɨma a ia bagh mangɨgham. 24 Ezɨ nan nɨghnɨzir gavgavim kamakɨn, Ekiam tuavim atɨgham, eghtɨ dughiar ovezimɨn kɨ uaghan mangɨ ian ganam.

Pol Filipain nguibar ekiamɨn Epafroditus amangasa mɨgei

25 * *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, kɨ ti en aveghbuam Epafroditus amadaghtɨma a ia bagh izam. A na ko ingarava, uaghan nan akurvagha mɨsosi. Ia faragha, a nan akurvaghasa, ia anemadazɨ a ize. 26 A bar ian apangkuvigha ian ganasa bar ifonge. A fo, ia an arɨmariar akam baraki, ezɨ bizir kam a gamima a bar oseme. 27 Guizbangɨra, a faragha arɨa, egha atam aremeghai. Ezɨ God an apangkufi. Ezɨ kɨ fo, osɨmtɨzir bar ekiam na avaraghan God aghua. Kamaghɨn amizɨ, God anarɨram apangkuvir puvatɨ, a uaghan nan apangkufi. Kamaghɨn an a gamizɨma a ua dera. 28 Ezɨ bizir kam bagha kɨ Epafroditus amangasa bar ifonge, eghtɨ ia an ganigh ua bar akuegham. Eghtɨ kɨ uaghan osemeghan kogham. 29-30  *Kamaghɨn, ia Ekiamɨn ziamɨn Epafroditus inisɨ bar akongegh. A, ingangarir ia na bagh damuan koghamim, an a gami. Kamaghɨn, a Kraisɨn ingangarim gamuava atam areme. A deravɨra ikiasa uabɨ gɨnɨghnɨzir puvatɨ. Egha uan arɨmariam adogha ingangarim gamuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, ia ziar ekiam a danɨng uaghan an mɨraram amir gumazamiziba sara ziar ekiam me danɨng.

3

Gumazir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim, a Godɨn damazimɨn dera

1 * *Nan adarasi, kɨ uan mɨgɨrɨgɨam agɨvasa kamaghɨn ia mɨgei, ia Ekiam ko poroghav ikɨ, egh ia bar akongegh. Kɨ fo, kɨ faragh osirizir akaba, da ian akurvasi. Kamaghɨn, kɨ ua ia bagha akar kabara osiran amɨrazir puvatɨ.

2 * *Ia arazir kurabagh amir gumaziba bagh gan, me afiar atiabar mɨn arazir mɨzɨrɨzibagh ami. Gumazir kaba ghaze, e bar Israelɨn arazimɨn gɨn mangɨ uan mɨkarziba aghorɨva dagh asɨghasɨgham.* 3 * *Erara guizbangɨn mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazimɨn gɨn zuir darasi. Ezɨ me puvatɨ. Erara Godɨn Duamɨn akurvazimɨn uari isa God ganigha Krais Iesus ko poroghav ikia bar akonge. E fo, arazir gumaziba uan mɨkarzibar amiba, da tong men akuraghan kogham, ezɨ e nɨghnɨzir gavgavim dar itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, e fo, erara guizbangɨn mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazimɨn gɨn zuir darasi.† 4 * *Ia oragh. Arazir gumaziba uan mɨkarzibar amiba, da en akurvaghtɨ, kamaghɨn kɨ uabɨ kɨ deravɨra ikiam. Gumazitam uan mɨkarzimɨn otivir biziba bagh nɨghnɨgh nɨghnɨzir gavgavim dar ikɨtɨ, kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmam, nan otivizir biziba, an otivizir biziba bar dagh afira. 5 * *Nan amebam na batezɨ, 7plan dughiaba gɨvazɨ, me namba 8ɨn dughiamɨn nan mɨkarzir mogomemɨn inim atu. Nan afeziam ko amebam, aning Israelɨn gumazim ko amizim, ezɨ kɨ Israelɨn gumazir mam. Kɨ Benjaminɨn adarazir gumazir mam. Kɨ Hibrun akam mɨgei, ezɨ nan inazafeziaba uakan. Kɨ Farisin gumazimra, egha Moses Osirizir Araziba bar deravɨra dar gɨn zui. 6 * *Kɨ fomɨra bar gavgavigha Godɨn ingangarim damuasa bar ifonge, kamaghɨn kɨ Kraisɨn adarazigh asɨghasɨgha mɨzazim me ganɨdi. Ezɨ gumaziba Moses Osirizir Arazibagh nɨghnɨgha, nan araziba tuisɨgha, me fo, osɨmtɨzitam nan itir puvatɨ.

7 * *Kɨ fomɨram amir bizibagh nɨghnɨgha ghaze, kɨ ziar ekiam iti. Egha datɨrɨghɨn kɨ Kraisɨn tuavimɨn gɨn zui. Egha a na bagha amir bizibagh nɨghnɨgha ghaze, kɨ faragha amizir biziba, da bar pura biziba. 8 * *Kɨ Judan bizibara mɨgeir pu. Puvatɨ. Kɨ Krais Iesus gɨfo a nan Ekiam, ezɨ kɨ fofozir kam gɨnɨghnɨgha ghaze, a guizbangɨn bizim, ezɨ nguazir kamɨn biziba bar pura mɨneghmɨnezir kɨniba. Kɨ Kraisra gɨn mangasa ifonge. Egha bizir igharaziba bar da ategh, kɨ Kraisɨn suiragh, 9 * *egh a ko bar porogh ikiam. Kɨ Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua, gumazir aghuimɨn otivasa nɨghnɨzir pu. Puvatɨ. Kɨ tuavir igharazimɨn ghua Godɨn damazimɨn derazir gumazimɨn oto, kar nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir tuavim. E nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itima, God uabɨ ghaze, e an damazimɨn dera. 10 * *Ezɨ kɨ Krais bar a gɨfoghasa. Krais mozimɨn ua dɨkavigha, gavgavir ekiam iti, ezɨ kɨ an gavgavir kam gɨfoghasa. Egh kɨ a ko mɨzaziba isir arazimɨn aven ikiam. Egh kɨ, nɨghnɨzir a suiragha ikia ovengezir kamra, kɨ uaghan an suiraghasa. 11 * *Egha kamaghɨn kɨ nɨghnɨsi, God uaghan na damightɨ kɨ mozimɨn ua dɨkavigh egh angamɨra ikiam.

Pol ivezir aghuim iniasa pamten ivemari

12 * *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, kɨ Krais Iesusɨn arazim inigha gɨvagha, gumazir aghuimɨn otogha gɨfa. Puvatɨ. Kɨ zurara ingangarir gavgavim gamua arazir kamɨn suizi moghɨn, Krais nan suira. 13 * *Nan adarasi, nan nɨghnɨzim, kɨ arazir kam tɨgharmaghɨn a iniam. Kɨ nɨghnɨzir vamɨra iti, kɨ fomɨra itir biziba gɨn amadagh, egh gɨn na bativamin bizim inisɨ a bagh mɨghɨn ingaram. 14 * *Kamaghɨn kɨ ivemar ivemarim gɨvazɨ naghɨn otoghɨva ivezir aghuim iniasa, egha ivemaravɨra iti. Ivezir aghuir kam a kara. Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn, God nan dia. Eghtɨ kɨ an Nguibamɨn mangɨva a ko bar deravɨra ikiam.

15 * *Eghtɨ e gumazir Kraisɨn arazibar gɨn ghua gumazir aruabar nɨghnɨziba itiba, e bar nɨghnɨzir kɨ gun mɨkemezir kamɨn gɨn mangam. Egh ia nɨghnɨzir igharazim ikɨtɨ, God ian nɨghnɨzir derazir puvatɨzir kam, ian akagham. 16 * *Ezɨ nɨghnɨzir aghuiba e da inigha gɨfa, e pamtemɨn dar suiragham. Bizir kam a bizir ekiam.

17 * *Nan adarasi, ia bar nan arazibar gɨn mangɨ. Egh ia bar deravɨra gumazir en arazibar gɨn zuibar arazibar gan, egh men arazir aghuibar gɨn mangɨ. 18 * *Ia fo, gumazir avɨriba Kraisɨn ter ighuvimɨn apanimɨn iti. Kɨ dughiar avɨribar men arazibar gun ia mɨkemegha, datɨrɨghɨn ua ia mɨgɨa, egha teriba nan damaziba azui. 19 * *Me uan mɨkarzibar ifongiabar gɨn mangasa bar ifonge, ezɨ bizir kam mati men godɨn mɨn iti. Me aghumsɨzir arazibar amuasa bar akongegha, zurara nguazir kamɨn bizibara nɨghnɨsi. Kamaghɨn, gumazir kaba helɨn mangɨtɨ God me gasɨghasɨgham. 20 * *Ezɨ eia, e Godɨn Nguibamɨn gumazamiziba. E, Ekiam Krais Iesus en Akurvazir Gumazim, a pɨn munagh ikegh izighirɨva uam e iniam, ezɨ e a baghavɨra mɨzuai. 21 * *Krais uan gavgavimɨn bizibar amutɨ da bar an apengan ikiam. Egh a gavgavir kamra en mɨkarzir apengtɨzir oveavɨra itir kabar amightɨ, da mɨkarzir igiabagh avagham. Egh Kraisɨn mɨkarzir aghuir angazangarimɨn itimɨn mɨraram otivigham.

4

E bar akuegh navir vamɨra ikɨ nɨghnɨzir aghuiba iniam

1 * *Kamaghɨn, nan adarasi, ia Ekiam ko poroghɨv ikɨ tuivigh gavgafigh. Kɨ uan navim isa ia ganɨngi! Kɨ ian saghon ikia, ia bagha puvɨra nɨghnɨsi! Kɨ ian arazir aghuibar gun igharaz daraziv gei! Egha kɨ ia bagha bar akonge, nan namakar aghuiba!

2 Kɨ ghaze, Yuodia ko Sintike, gua oragh. Gua vɨrara Ekiamɨn amizimning, gua navir vamɨra ikiasa, kɨ kamaghsua gua gakaghori. 3 * *Ezɨ nɨ bar guizɨn na ko ingarir gumazim, kɨ nɨ mɨgei, nɨ amizir kamningɨn akuragh. Aning na ko, e Akar Aghuimɨn ingangarim ateri. Ezɨ Klemen ko, na ko ingarir gumazir maba, me uaghan e ko ingari. Gumazamizir kabar ziaba, akɨnafarir God gumazamizir ikɨrɨmɨrir zurara itim iniamin ziaba osirizim, da an aven iti.*

4 * *Ia Ekiam ko porogh ikɨ egh zurara bar akongegh. Kɨ ua mɨgei, ia bar akongegh.

5 * *Ia gumazamiziba bar men asughasughtɨ, me ian arazir aghuir kamɨn ganigh. Ia nɨghnɨgh, Ekiam roghɨra izi. 6 * *Ia bizitam bagh nɨghnɨgh osɨman markɨ. Ia zurara uan osɨmtɨziba bagh God ko mɨkɨm. Ia God ko mɨkɨm a mɨnabɨ, egh a ian akurvaghsɨ ia an azang. 7 * *Eghtɨ kamaghɨn God ia damutɨ ia navir amɨrizimɨn ikiam. Egh ia Krais Iesus ko porogh deragh ikiam, eghtɨ tuavir kamɨn Godɨn navir amɨrizim deravɨra ian naviba ko nɨghnɨzibagh eghuvtɨ da bar deravɨra ikiam. God navir amɨrizir e ganɨngizir kam, a bar bizir aghuim, ezɨ navir amɨrizir kam gumazibar fofozim bar a gafira.

8 * *Nan adarasi, kɨ mɨgɨrɨgɨar abuananam ia mɨkɨmasa. Ia zurara arazir kabagh nɨghnɨgh: guizɨn araziba, arazir aghuariba, God ko gumazibar damazimɨn derazir araziba, arazir zuruziba, gumazamiziba ifongezir bizir diriba, arazir gumaziba gara bar akongeziba. Ia fo, arazir aghuir pɨn itiba ko arazir me gara feba, da iti. Arazir aghuir kabara, ia dagh nɨghnɨgh. 9 * *Arazir kɨ ian sure gamizɨ ia foziba, ko nan mɨgɨrɨgɨar ia iniziba, ko nan akar ia oraghiziba, ko ia nan gari kɨ amir araziba, ia bar dar amu. Eghtɨ Godɨn navir amɨrizim e ganɨngizim, a ia ko ikiam.

Filipain gumazamiziba bizir aghuiba Pol bagh amangizɨ, a bar me mɨnaba

10 Dughiar ruarim gɨvazɨ, datɨrɨghɨn ia ua nan akurvaghasa nɨghnɨsi, ezɨ kamaghɨn kɨ Ekiam ko poroghav ikia a mɨnabava, bar akonge. Guizbangɨra, ia faragha na gɨnɨghnɨghavɨra ikia, egha nan akurvaghamin tuaviba puvatɨ. 11 * *Kɨ bizitamɨn otevezir puvatɨgha mɨgɨrɨgɨar kam gamir pu. Puvatɨ. Bizir manatam na batoghtɨ, kɨ nɨghnɨzir avɨribar amuan kogham. Kɨ bizitam uam a iniamin nɨghnɨzim ategha, nɨmɨra ikia bar akongezir arazim gɨfo. 12 * *Kɨ onganarazibagh ami, o kɨ bizir avɨriba iti, kɨ pura nɨmɨra iti. Kɨ arazir pura nɨmɨra itimɨn fofozim ini. Kɨ dagher avɨriba iti, o mɨtiriam nan azi, o kɨ bizir avɨriba iti, o biziba puvatɨ, bizir kaba mar na bativ, ezɨ kɨ navir amɨrizim sara zurara nɨmɨra iti. 13 * *Krais zurara gavgavim na ganɨdi, ezɨ an akurvazimɨn kɨ biziba bar dar amuamin gavgavim iti.

14 Ezɨ ia na ko nan osɨmtɨzim aterasa nɨghnɨgha, arazir aghuir kam gami. Ezɨ kamaghɨn, kɨ ia nan akurazir arazim bagha bar akonge. 15  *Ia Filipain gumazamiziba, ia uari kamaghɨn fo, dughiar kɨ faragha Akar Aghuim akuribar, kɨ Masedonian Provins ataki, dughiar kamɨn siosɨn igharazitam dagɨaba na ganɨga, nan akurazir puvatɨ. Ia uarira arazir kam gami. 16 * *Dughiar kɨ Tesalonikan itim, kɨ biziba puvatɨzɨ, ia dughiar mabar nan akurvasi. 17 Ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, kɨ bizir aghuiba ia na danɨngasa kɨ ian azangsɨsi. Puvatɨ. Ian arazir aghuim mangɨvɨra ikiasa, kɨ ifonge. Eghtɨ God ivezir aghuim ia danɨngam. 18 * *Ezɨ akɨnafarir kamɨn aven, kɨ ia na gamizir biziba bagha ia mɨnabi. Ia na bagha biziba inigha Epafroditusɨn dafarim gatɨzɨ a da inigha izezɨ kɨ da ini. Egha datɨrɨghɨn kɨ bizitam otevezir puvatɨ, kɨ mong bar izɨfa. Ia na ganɨngizir biziba, da mati mughuriar aghuim zuir ofa ia God ganɨdi. God ofan kamɨn gara a gifuegha bar akonge. 19 * *Nan God a bizir avɨriba bar iti. Egh ia otevezir biziba, a bar dar ganɨva, egh Krais Iesusɨn ingangarir amizimɨn tuavimɨn, a uan bizir aghuibar avɨrimɨn amodoghɨn, biziba isɨ ia danɨngam.

20 * *God, a God en Afeziam, ezɨ e zurara ziar ekiam a danɨng mamaghɨra ikiam. Bar guizbangɨra!

Pol Filipain gumazamizibav gɨa ghaze, Afeziam ia ko ikɨ

21 Eghtɨ, Godɨn gumazamizir Krais Iesus ko poroghav itiba, ia vaghvagh kamaghɨn me mɨkɨmam, Pol ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. En aveghbuar na ko itiba, me ia bagha akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. 22 * *Kagh itir Godɨn gumazamiziba bar, me ia mɨgɨa ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Atrivim Sisarɨn dɨpenimɨn aven ingarir darasi, me akar kam ia danɨngasa mɨghɨgha na mɨgei.

23 En Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim vaghvagh ian duaba ko ikɨ.

* 1:1: Ap 16:12-40

* 1:1: Aposel 16:12-40

* 1:2: Ro 1:7, Ga 1:3, Fm 3

* 1:2: Rom 1:7; Galesia 1:3; Filemon 1:3

* 1:3: Ro 1:8, 1 Ko 1:4, Ef 1:15-16

* 1:3: Rom 1:8; 1 Korin 1:4; Efesus 1:15-16

* 1:6: Jo 6:29, 1 Ko 1:8, Fl 1:10, 2:13, 1 Te 1:3

* 1:6: Jon 6:29; 1 Korin 1:8; Filipai 1:10; 2:13; 1 Tesalonika 1:3

* 1:8: Ro 1:9, 2 Ko 1:23

* 1:8: Rom 1:9

* 1:9: 1 Te 3:12, Fm 6

* 1:9: 1 Tesalonika 3:12; Filemon 1:6

* 1:10: Ro 12:2, Ef 5:10, Fl 1:6, 2:16, 1 Te 3:13, Hi 5:14

* 1:10: Rom 12:2; Efesus 5:10; Filipai 1:6; 2:16; 1 Tesalonika 3:13; Hibru 5:14

* 1:12: 2 Ti 2:9

* 1:12: 2 Timoti 2:9

* 1:13: Ap 28:30, Ef 3:1

* 1:13: Aposel 28:30; Efesus 3:1

* 1:19: 2 Ko 1:11

* 1:19: 2 Korin 1:11

* 1:20: Ro 5:5, 8:19, Ef 6:19-20, 1 Pi 4:16

* 1:20: Rom 5:5; 8:19; Efesus 6:19-20; 1 Pita 4:16

* 1:21: Ga 2:20

* 1:21: Galesia 2:20

* 1:22: Ro 1:13

* 1:22: Rom 1:13

* 1:23: 2 Ko 5:8, 2 Ti 4:6

* 1:23: 2 Korin 5:8; 2 Timoti 4:6

* 1:27: 1 Ko 1:10, Ef 4:1, Fl 4:3, Kl 1:10, 1 Te 2:12

* 1:27: 1 Korin 1:10; Efesus 4:1; Filipai 4:3; Kolosi 1:10; 1 Tesalonika 2:12

* 1:29: Ap 5:41, Ro 5:3, Ef 2:8

* 1:29: Aposel 5:41; Rom 5:3; Efesus 2:8

* 1:30: Ap 16:19-40, Fl 1:13, Kl 2:1, 1 Te 2:2

* 1:30: Aposel 16:19-40; Filipai 1:13; Kolosi 2:1; 1 Tesalonika 2:2

* 2:3: Ro 12:10, Ga 5:26, Ef 5:21, Fl 1:15-16, Je 3:14

* 2:3: Rom 12:10; Galesia 5:26; Efesus 5:21; Filipai 1:15-16; Jems 3:14

* 2:4: 1 Ko 10:24, 10:33, 13:5

* 2:4: 1 Korin 10:24; 10:33; 13:5

* 2:5: Mt 11:29, Jo 13:15, 1 Pi 2:21, 1 Jo 2:6

* 2:5: Matyu 11:29; Jon 13:15; 1 Pita 2:21; 1 Jon 2:6

* 2:6: Jo 1:1-2, 5:18, 10:33, 17:5, 2 Ko 4:4, Kl 1:15, Hi 1:3

* 2:6: Jon 1:1-2; 5:18; 10:33; 17:5; 2 Korin 4:4; Kolosi 1:15; Hibru 1:3

* 2:7: Jo 1:14, 2 Ko 8:9, Ga 4:4, Hi 2:14, 2:17

* 2:7: Jon 1:14; 2 Korin 8:9; Galesia 4:4; Hibru 2:14; 2:17

* 2:8: Mt 26:39, 26:42, Jo 10:17-18, Ro 8:3, Hi 5:8, 12:2

* 2:8: Matyu 26:39; 26:42; Jon 10:17-18; Rom 8:3; Hibru 5:8; 12:2

* 2:9: Jo 17:1-5, Ap 2:33, Ef 1:20-21, Hi 1:3-4

* 2:9: Jon 17:1-5; Aposel 2:33; Efesus 1:20-21; Hibru 1:3-4

* 2:10: Mt 28:18, Ro 14:11, MAA 5:13

* 2:10: Matyu 28:18; Rom 14:11; Akar Mogomem 5:13

* 2:10: Aisaia 45:23

* 2:11: Jo 13:13, Ap 2:36, Ro 10:9, 1 Ko 8:6

* 2:11: Jon 13:13; Aposel 2:36; Rom 10:9; 1 Korin 8:6

* 2:12-13: Onger Akaba 2:11; Jon 15:5; 1 Korin 12:6; 15:10; 2 Korin 3:5; Efesus 6:5; Filipai 1:5; 2 Pita 1:5-8; 1 Tesalonika 2:13; Hibru 13:21

* 2:14-16: Godɨn Araziba 32:5; Aisaia 49:4; Daniel 12:3; Matyu 5:14-16; 5:45; 10:16; Rom 14:1; 1 Korin 10:10; Galesia 2:2; Efesus 5:1; 5:8; Filipai 1:10; 1 Tesalonika 2:19; 3:5; 1 Pita 2:12; 4:9

* 2:17: Ro 15:16, 2 Ti 4:6

* 2:17: Rom 15:16; 2 Timoti 4:6

* 2:18: Fl 3:1, 4:4

* 2:18: Filipai 3:1; 4:4

* 2:21: 1 Ko 10:24, 10:33, 13:5, 2 Ti 4:10, 4:16

* 2:21: 1 Korin 10:24; 10:33; 13:5; 2 Timoti 4:10; 4:16

* 2:22: 1 Ko 4:17, 1 Ti 1:2, 2 Ti 1:2

* 2:22: 1 Korin 4:17; 1 Timoti 1:2; 2 Timoti 1:2

* 2:25: Fl 4:18

* 2:25: Filipai 4:18

* 2:29-30: 1 Korin 16:16-18; Filipai 4:10; 1 Timoti 5:17

* 3:1: 2 Ko 13:11, Fl 2:18, 4:4

* 3:1: 2 Korin 13:11; Filipai 2:18; 4:4

* 3:2: Sng 22:16, 22:20, Ro 2:28, 2 Ko 11:13, Ga 5:2, 5:15, MAA 22:15

* 3:2: Onger Akaba 22:16; 22:20; Rom 2:28; 2 Korin 11:13; Galesia 5:2; 5:15; Akar Mogomem 22:15

* 3:2: Gumazir maba ti gumazamizibav gɨa ghaze, dughiar me Kraisɨn anavɨn otozim, me Israelɨn Arazibar gɨn mangɨva, gumaziba uan mɨkarzir mogomebar iniba aghoram. Pol bar gumazir kabar mɨgɨrɨgɨar kamɨn aghua, egha kamaghɨn Filipaiba deravɨra me bagh ganasa mɨgɨrɨgɨar gavgavim me ganɨngi.

* 3:3: Ro 2:29

* 3:3: Rom 2:29

† 3:3: Fomɨra Israelia mɨkarzir mogomebar inibar ghori, ezɨ arazir kam men akagha ghaze, me Godɨn adarazir otifi. Datɨrɨghɨn e mɨkarzir mogomebar inibar ghorir puvatɨ. Akar kam, “mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazimɨn gɨn zuir darasi,” an akar isɨn zuim ghaze, “me Godɨn adarasi.” Egha datɨrɨghɨn, guizbangɨn Godɨn adarasi, me Kraisɨn adarasi. Ezɨ akar kam, “guizbangɨn mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazimɨn gɨn zuir darasi,” kar e Kraisɨn adarasi.

* 3:4: 2 Ko 11:18, 11:21-29

* 3:4: 2 Korin 11:18; 11:21-29

* 3:5: Lu 1:59, Ap 23:6, 26:5, Ro 11:1, 2 Ko 11:22

* 3:5: Luk 1:59; Aposel 23:6; 26:5; Rom 11:1; 2 Korin 11:22

* 3:6: Ap 8:3, 22:4, 26:9-11

* 3:6: Aposel 8:3; 22:4; 26:9-11

* 3:7: Mt 13:44-46

* 3:7: Matyu 13:44-46

* 3:8: Jer 9:23-24, 1 Ko 2:2, Kl 2:2

* 3:8: Jeremaia 9:23-24; 1 Korin 2:2; Kolosi 2:2

* 3:9: Ro 3:21-22, 9:30, 10:3-6, Ga 2:16

* 3:9: Rom 3:21-22; 9:30; 10:3-6; Galesia 2:16

* 3:10: Ro 6:3-5, 8:17, 2 Ko 4:10-11, Ga 6:17, 2 Ti 2:11-12, 1 Pi 4:13

* 3:10: Rom 6:3-5; 8:17; 2 Korin 4:10-11; Galesia 6:17; 2 Timoti 2:11-12; 1 Pita 4:13

* 3:11: Lu 14:14, Ap 4:2, 1 Te 4:16, MAA 20:5-6

* 3:11: Luk 14:14; Aposel 4:2; 1 Tesalonika 4:16; Akar Mogomem 20:5-6

* 3:12: Ap 9:5-6, 1 Ti 6:12, 6:19, Hi 12:23

* 3:12: Aposel 9:5-6; 1 Timoti 6:12; 6:19; Hibru 12:23

* 3:13: 1 Ko 9:24-26, 2 Ko 5:16, Hi 6:1

* 3:13: 1 Korin 9:24-26; Hibru 6:1

* 3:14: 1 Ko 9:24, 2 Ti 4:7-8, Hi 3:1, 12:1

* 3:14: 1 Korin 9:24; 2 Timoti 4:7-8; Hibru 3:1; 12:1

* 3:15: 1 Ko 2:6, 14:20, Ga 5:10

* 3:15: 1 Korin 2:6; 14:20; Galesia 5:10

* 3:16: Ro 12:16, 15:5, Ga 6:16

* 3:16: Rom 12:16; 15:5; Galesia 6:16

* 3:17: 1 Ko 4:16, 11:1, Fl 4:9, 1 Te 1:6-7, 1 Pi 5:3

* 3:17: 1 Korin 4:16; 11:1; Filipai 4:9; 1 Tesalonika 1:6-7; 1 Pita 5:3

* 3:18: 1 Ko 1:23, Ga 1:7, 2:21, 6:12, Fl 1:15-16

* 3:18: 1 Korin 1:23; Galesia 1:7; 2:21; 6:12; Filipai 1:15-16

* 3:19: Ro 8:5-6, 16:18, 2 Ko 11:12, 11:15, 2 Pi 2:1

* 3:19: Rom 8:5-6; 16:18; 2 Korin 11:12; 11:15; 2 Pita 2:1

* 3:20: Ef 2:6, 2:19, 1 Te 1:10

* 3:20: Efesus 2:6; 2:19; 1 Tesalonika 1:10

* 3:21: Ro 8:29, 1 Ko 15:28, 15:43-53, Ef 1:19, Kl 3:4

* 3:21: Rom 8:29; 1 Korin 15:28; 15:43-53; Efesus 1:19; Kolosi 3:4

* 4:1: 1 Te 2:19-20

* 4:1: 1 Tesalonika 2:19-20

* 4:3: Sng 69:28, Lu 10:20, MAA 3:5, 20:12

* 4:3: Onger Akaba 69:28; Luk 10:20; Akar Mogomem 3:5; 20:12

* 4:3: Akɨnafarir kam, Godɨn Nguibamɨn iti. Ezɨ God an aven gumazamizir a ua inizibar ziaba osiri. Gumazamizir kaba, me God ko an Nguibamɨn zurara ikiam.

* 4:4: Ro 12:12, Fl 3:1, 1 Te 5:16, 1 Pi 4:13

* 4:4: Rom 12:12; Filipai 3:1; 1 Tesalonika 5:16; 1 Pita 4:13

* 4:5: Hi 10:25, 10:37, Je 5:8-9, 1 Pi 4:7, 2 Pi 3:8

* 4:5: Hibru 10:25; 10:37; Jems 5:8-9; 1 Pita 4:7; 2 Pita 3:8

* 4:6: Snd 16:3, Mt 6:25-34, Lu 12:22-31, Kl 4:2, 1 Pi 5:7

* 4:6: Aghuzir Akaba 16:3; Matyu 6:25-34; Luk 12:22-31; Kolosi 4:2; 1 Pita 5:7

* 4:7: Ais 26:3, Jo 14:27, Ro 5:1, Kl 3:15

* 4:7: Aisaia 26:3; Jon 14:27; Rom 5:1; Kolosi 3:15

* 4:8: Ro 12:17

* 4:8: Rom 12:17

* 4:9: Ro 16:20, 1 Ko 14:33, Fl 3:17, 1 Te 5:23, Hi 13:20

* 4:9: Rom 16:20; 1 Korin 14:33; Filipai 3:17; 1 Tesalonika 5:23; Hibru 13:20

* 4:11: 1 Ti 6:6-8

* 4:11: 1 Timoti 6:6-8

* 4:12: 1 Ko 4:11, 2 Ko 6:10, 11:27

* 4:12: 1 Korin 4:11; 2 Korin 6:10; 11:27

* 4:13: Jo 15:5, 2 Ko 12:9-10, 2 Ti 4:17

* 4:13: Jon 15:5; 2 Korin 12:9-10; 2 Timoti 4:17

* 4:15: 2 Korin 11:9

* 4:16: Ap 17:1

* 4:16: Aposel 17:1

* 4:18: Kis 29:18, Ese 20:41, 2 Ko 9:12, Ef 5:2, Fl 2:25, Hi 13:16

* 4:18: Ua Me Ini 29:18; Esekiel 20:41; 2 Korin 9:12; Efesus 5:2; Filipai 2:25; Hibru 13:16

* 4:19: Sng 23:1, 2 Ko 9:8, Ef 1:7

* 4:19: Onger Akaba 23:1; 2 Korin 9:8; Efesus 1:7

* 4:20: Ro 16:27, Ga 1:5

* 4:20: Rom 16:27; Galesia 1:5

* 4:22: Fl 1:13

* 4:22: Filipai 1:13

Kolosi

1

2

3

4

Akɨnafarir Pol Kolosin Nguibamɨn Itir Sios Bagha Osirizim

O

Kolosi

Akar faragha zuim

Kolosi, a nguibar ekiar mam, a Esian Provinsɨn iti. Egha a Efesusɨn nguibar ekiam mong an boroghɨn iti. Pol uabɨ Kolosin nguibamɨn sios gamizɨ an otozir puvatɨ. Pol Efesusɨn ikiava gumaziba amadazɨ, me ghua provinsɨn kamɨn nguibar mabar siosɨn ingangarim gamua, egha uaghan Kolosin ghu.

Pol kamaghɨn oraki, gumazir maba Kolosibar nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨghasa. Kamaghɨn amizɨ, a gavgavim men nɨghnɨzir gavgavim danɨngasa, akɨnafarir kam osirigha me bagha anemada. A kamaghɨn mɨgei, Krais biziba bar dar dapanim. Krais uabɨra uam e iniam, eghtɨ tuavir igharaziba en akurvaghan kogham. Tuavir igharazir kaba e inigh Kraisɨn saghuiamɨn mangam. Kraisɨn, God bar bizibar ingarizɨ da otifi. Egh Kraisɨn ingangarimɨn God ua bar biziba iniasa. Krais en aven iti, ezɨ e gumazamizir igiabar otivigha Kraisɨn arazibara gɨn zui.

Pol akɨnafarir kam osirigha gumazir pumuning ganɨngizɨ, aning a inigha Kolosin ghu. Gumazir faragha itim, Tikikus. Ezɨ an gɨrara itim, Onesimus, gumazir kam Pol Filemon bagh osirizir akɨnafarimɨn an gun mɨgɨrɨgɨar avɨribagha ami.

Krais a biziba bar dar dapanim, ezɨ Godɨn ikɨrɨmɨrir aghuim ko an arazir aghuiba bar a gizɨfa

1

(Sapta 1:1--3:4)

1-2  *Kɨ Pol, God uan ifongiamɨn gɨn ghua Krais Iesusɨn aposelɨn ikiasa na mɨsefe. Ezɨ kɨ ko en aveghbuam Timoti, ga ia bagha akɨnafarir kam osiri. Ia Godɨn gumazamizir Kolosin nguibar ekiamɨn itiba gan adarasi, ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikia a ko poroghav itir darasi. Ga, e uan Afeziam God ko mɨgɨa ghaze, a ian apangkuvigh ian navibar amutɨ ia navir amɨrizimɨn ikɨ.

Ga ia bagha nɨghnɨgha God mɨnabavɨra iti

3-4  *Ga ian arazir aghuim baragha kamaghɨn fo, ia nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn ikiava Godɨn gumazamiziba bar, me gifonge. Kamaghɨn amizɨ, dughiaba bar ga ia bagha God ko mɨgɨa, ia gɨnɨghnɨgha God mɨnabavɨra iti. A en Ekiam Krais Iesusɨn Afeziam. 5 E fo, guizɨn akam, an Akar Aghuim, a faragha ia bagha ghuzɨma ia kamaghɨn oraki, bizir aghuir God ia danɨngamiba da An Nguibamɨn iti, egh ia da bagh mɨzuamɨva da iniam. Egha ia nɨghnɨzir gavgavim bizir kamɨn iti. Kamaghɨn, ia guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn ikiava Godɨn gumazamiziba bar, me gifonge. 6 Ezɨ nguazir kamɨn danganiba bar, me Akar Aghuir kamɨn akurazɨ, gumazamizir avɨriba nɨghnɨzir gavgavim an ikiava an gɨn zuima, Akar Aghuimɨn dagher aghuiba otiva ghuavɨra iti. Ezɨ ia uaghan, arazir kamra ian tongɨn oto. Dughiar ia faragha Godɨn apangkuvimɨn eghaghanim baregha bar guizbangɨra a gɨfozim, dughiar kam iza datɨrɨghɨn arazir kamra ian tongɨn otogha, ian ingaravɨra iti. 7 * *Epafras Akar Aghuir kam ian sure gami, ezɨ ia a gɨfo. Epafras, a ingangarir gumazir bar aghuir ga bar ifongezim, a ga ko ingarir mav. A ga gisɨn ian akurvagha, bar deravɨra Kraisɨn ingangarim gami. 8 Egha Epafras ga mɨgɨa ga geghari, Godɨn Duam ia gamima ia Godɨn gumazamiziba deraghavɨra me gifonge.

Pol Kolosin gumazamiziba gavgavim me danɨngasa God ko mɨgei

9 * *Bizir kam bagha, ga fomɨra ian araziba baragha iza datɨrɨghɨn, ga zurara ia bagha God ko mɨgei. Ga kamaghɨn an azangsɨsi, Godɨn Duam fofozir aghuiba ko nɨghnɨzir aghuiba ia danɨngtɨ, nɨghnɨzir kaba bar ia gizɨvagham. Eghtɨ bizir kamɨn ia Godɨn ifongiam bar a gɨfogham. 10 * *Kamaghɨn amizɨ ia Ekiamɨn gumazamizibar mɨn ikɨva an arazibar amutɨma, a ia amir araziba dagh ifuegham. Egh ia ingangarir aghuir igharagha garir avɨribar amuam. Egh ia uaghan God gɨfogham, eghtɨ fofozir kam bar mangɨva ekevegham. 11-12  *Ezɨ ga kamaghɨn God ko mɨgei, an gavgavir ekiar aghuimɨn, God gavgaviba bar ia danɨngtɨ, ia tuivigh gavgavigh osɨmtɨziba ateram, egh aghumra ikɨva osɨmtɨziba gɨvaghamin dughiam mɨzuam. Egh ia bar akueghɨva, en Afeziam mɨnabagh. A ia gamizɨma ia arazir aghuibar gɨn zui, egh bizir aghuir a ia bagha mɨseveziba iniam. Ia Godɨn gumazamiziba ko da iniam, kar Godɨn Nguibamɨn angazangarimɨn aven itir darasi. 13-14  *Faragha mɨtarmemɨn gavgavim e ikezɨma e an apengan itima, God en akuragha e inigha uan Otarimɨn gavgavimɨn apengan e atɨzɨ an en Atrivim iti, Otarir kam a bar a gifonge. God uan Otarimɨn ingangarimɨn e gamizɨ e fɨriaghɨre, egha tuavir kamra an en arazir kuraba gɨn amada.*

Pol Kraisɨn araziba ko an ingangaribar gun mɨgei

15 * *E Godɨn ganighan kogham, ezɨ Krais an mɨrara gari. Krais an Otarir ivariam, a God ingarizir bizir kaba bar dar dapanim. 16 * *Ezɨ Kraisɨn agharimɨn, God uan nguibamɨn itir biziba ko nguazimɨn itir biziba bar dar ingari. Kar bizir e gariba ko garir puvatɨziba, da enselɨn gavgaviba ko duar gavgaviba ko aseba ko adariaba, ko bizir gavgaviba itiba. God Krais ko, aning bizir kaba bar dagh amizɨ, da bar Krais baghavɨra iti. 17 * *Ezɨ bizir kaba tɨghar otivam, Krais fomɨra iti. Egha a biziba bar dagh amima da deravɨra uari isasuigha bar deravɨra ingari. 18 * *Krais, a siosɨn dapanim, ezɨ sios an inivafɨzim. Egha a uabɨ ikɨrɨmɨrir igiamɨn faragha zuir gumazim. Krais Godɨn Otarir ivariam, egha a faragha ovevemɨn ua dɨkafi. God ghaze, Krais uabɨ biziba bar dar dapanimɨn ikiam. Kamaghsua, a Krais gamizɨ, a ua dɨkafi, 19 * *God kamaghɨn ifonge, an ikɨrɨmɨrir aghuim ko an araziba ko an gavgaviba Otarir kam gizɨvagham, kamaghɨn God uabɨ Kraisɨn aven iti. Kamaghɨn amizɨ, Krais Godɨn mɨrara gari.

20 * *Bizir God ingariziba, da an saghon ikegha apanir arazibar a gami. Ezɨ God kamaghɨn ifonge, a bizir kaba bar dar amutɨ da uam a ko navir vamɨra ikiam. A ghaze, a Kraisɨn ingangarimɨn arazir kam damuam. Kamaghɨn amizɨ a Krais ataghizɨma a ter ighuvimɨn areme. Ezɨ an ghuzim irezɨ tuavir kamɨn en apanir araziba da gɨfa. Egha bizir a ingariziba a bar ua da inizɨ da uam a ko iti, bizir an Nguibamɨn itiba ko nguazimɨn itiba uaghara.

21 * *Iarara, ia fomɨra arazir kuraba ko nɨghnɨzir kurabagh amuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ ia Godɨn saghon ikiava uan nɨghnɨzibar aven an apanim gami. 22 * *Ezɨ God kamaghɨn ifonge, a ia inigh ua bagh izam. Eghtɨ ia an gumazamizibar mɨn ikɨva, an damazimɨn bar zueghɨva, arazir kuratam ian ikian kogham. Kamaghsua datɨrɨghɨn Godɨn Otarim angamɨra gumazir mɨkarzim sara areme, ezɨ tuavir kamɨn God uam e ko navir vamɨra inis. 23 * *Ezɨ dɨpenir guarim dɨpenimɨn suirazɨ moghɨn, ia nɨghnɨzir gavgavimɨn suiragh bar tuivigh gavgavigh ikɨ. Ia Akar Aghuim baregha dughiar kamɨn fo ia bizir aghuiba iniam, egha ia dav zuava nɨghnɨzir gavgavim iti. Egh ia akongɨva nɨghnɨzir gavgavim ataghɨraghan markɨ. Kɨ Pol, kɨ Akar Aghuir kamɨn ingangarir gumazim, egha e gumazamizir nguazimɨn itiba bar me bagha anekuri.

Pol sios bagha ingangarim gami

24 * *Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ ian akurvaghasa mɨzazim ini. Krais siosɨn akurvaghasa inizir mɨzaziba, da gɨvazir puvatɨ. Kɨ da gɨvasava ami. Ezɨ kɨ siosɨn akurvaghasa ifonge, a Kraisɨn inivafɨzimra. Bizir kam bagha kɨ bar akonge. 25 * *God uabɨ, ian akurvaghasa na mɨsevegha, ingangarir kam na ganɨngi, ezɨ kɨ siosɨn ingangarir gumazimɨn oto. Ezɨ kɨ deravɨra Godɨn akam akurir ingangarim nan iti. 26 * *Dughiar fomɨra itibar iza datɨrɨghɨn, akar kam bar modo, ezɨ gumazamiziba bar a gɨfozir puvatɨ. Egha datɨrɨghɨn Godɨn gumazamizibar damazibar an azenim girɨ. 27 * *Ezɨ Godɨn nɨghnɨzim kamakɨn, a uabɨ Akar Aghuir modozir kam e an gumazamiziba, an en aka, eghtɨ e fogham, akar modozir kam a guizbangɨra bar dera, egh Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar men akuragham. Akar modozir kam kamakɨn, Krais ian navir averiabar aven iti, ezɨ ia fo, a ia inightɨ ia a ko mangɨva Godɨn Nguibamɨn ikɨva, egh ia an bizir aghuiba iniam, ezɨ ia bizir kam bagha mɨzuai. 28 * *Ezɨ e Kraisɨn Akar Aghuim bar vaghvagha gumazamizibav kɨri. E kamaghɨn ifonge, me Krais ko porogh ikɨva fofozir aghuitamɨn oteveghan kogham, eghtɨ e me inigh Godɨn damazimɨn mangam. Kamaghsua, e nɨghnɨzir aghuim ko fofozir aghuimɨn gɨn ghua men sure gamua, egha akar gavgavim me ganɨdi. 29 * *Kamaghɨn amizɨ, Krais na ganɨngizir gavgavir ekiam, a nan akurvazima, tuavir kamɨn kɨ osɨmtɨziba sara ingangarir dafar kam gami.

2

E nɨghnɨzir gavgavim ikɨva akar ifavariba batogham

1 Kɨ ia foghasa, kɨ akurvazir ingangarir dafam ia ko Laodisian nguibamɨn itir gumazamiziba bagha a gami, egha uaghan nan guamɨn ganizir puvatɨzir igharaziba sara. 2 * *Kɨ kamaghɨn ifonge, kɨ gavgavim men navibar anɨngtɨ me atiatingan kogham, egh kɨ me damutɨ me uari gifueghɨva uari inigh ikɨva, fofozir aghuim inightɨ nɨghnɨzir aghuir kam me damutɨ men nɨghnɨzir gavgavim bar ekevegham. Egh kamaghɨn me Godɨn akar modozimɨn mɨngarim deraghvɨra a gɨfogham, a Krais, a uabɨ akar modozir kamɨn mɨngarim. Kamaghsua kɨ ingangarir kam gami. 3 * *Godɨn fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim bar pɨn kogha Krais gizɨvagha modogha iti, mati dagɨaba dagɨabar dɨpenimɨn iti. Ezɨ Krais uabɨra fofozir aghuir kam en aka.

4 * *Ezɨ kɨ ghaze, tav ia gifarɨva akar amɨrizibar ia mɨkɨmɨva ia apezaperan kogham. Kamaghsua, kɨ akar kam ia mɨgei. 5 * *Kɨ uabɨ uan mɨkarzimɨn ia ko itir puvatɨgha, kɨ ia gɨnɨghnɨghavɨra iti. Kamaghɨn kɨ akurvazir ingangarir dafar kam ia bagha a gami. Egha kɨ ian garima, ia uari inigha tuivigha deragha ingara egha nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. Bizir kam bangɨn kɨ bar akonge.

E Kraisɨn porogh egh tuivigh gavgavigham

6 Ezɨ ia Krais Iesus en Ekiam a inigha gɨfa, kamaghɨn amizɨ ia a ko daruva an poroghɨv ikɨ. 7  *Egh ia a gisɨn tuivigh gavgavigh, mati temem biba sara nguazimɨn tugha gavgafi. Uaghan mati dɨpenim dɨpenir akɨnir gavgavibagh isɨn tughav iti. Ia nɨghnɨzir gavgavim Akar Aghuir Epafras ian sure gamizir kamɨn iti, egh kamaghɨn ian nɨghnɨzir gavgavim aghung mangɨvɨra ikɨ. Egh zurara God mɨnabɨvɨra ikɨ.

8 * *Ia bar deragh uari bagh gan, gumazitam fofozir ifavariba ko akar kɨnitabar gun ia mɨkɨmtɨma, ia an nɨghnɨzibar gɨn mangan markɨ, eghtɨ da ia ikɨrarighan kogham. Gumazir kaba, inazir afeziaba ko duar kurar overiam ko nguazim gativaziba, me me da fofozir kaba ini. Ezɨ fofozir kaba da Kraisɨn izezir puvatɨ.

9 * *Ia fo, Krais a en mɨrara gumazimɨn oto, ezɨ Godɨn ikɨrɨmɨrim ko araziba ko an gavgaviba bar a gizɨfa. 10 * *Egha a duar gavgaviba ko bizir gavgaviba itiba bar, dar dapanim. Ia Kraisɨn poroghav itima, God ia gamima ia guizbangɨra angamɨra ikiavɨra iti.

11 * *Ezɨ ia Kraisɨn poroghav ikia, mati ia uan mɨkarzir mogomebar inibar ghorir arazim ini. Ezɨ arazir kam, gumazitam uan dafarimɨn a gamizɨ an otozir pu. Puvatɨ. Krais uabɨ mɨkarzir mogomebar inibar ghorir arazir kam atɨ. Kraisɨn arazir kamɨn e, navir ghurimɨn gavgavir e ikiagharɨghɨzim, anetughavkɨnigha, a gɨn amadagha fɨriaghɨrɨ. Kar guizbangɨra mɨkarzir mogomebar iniba aghorir arazim. 12 * *Ezɨ dughiar e ruezimɨn e Krais ko poroghav itima, God Krais ko e sara mozim gatɨ. Ezɨ e fo, God uan gavgavir ekiamɨn amodoghɨn ingarava Krais mozimɨn a gamizɨ a ua dɨkafi. Ezɨ e nɨghnɨzir gavgavim an ingangarir gavgavir kamɨn iti, ezɨ dughiar e ruezimɨn, God Iesus ko e gamizɨma e uaghan ua dɨkafi.

13 * *Ia faragha uan arazir kurabagh amir arazim bangɨn, ia mati gumazir mɨkarzir mogomebar iniba aghorir puvatɨzibar mɨn amua, gumazir aremezibar mɨn iti. Ia navir ghurimɨn arazibar gɨn zui. Dughiar kamɨn Krais ian navir ghurimɨn araziba tɨghar da atughuvkɨnighɨva da gɨn amadagham, kamaghɨn amizɨ ia gumazir aremezibar mɨn amuavɨra iti. Ezɨ datɨrɨghɨn God ia gamizɨ ia Krais ko angamɨra iti. Ezɨ God en arazir kuraba bar a da gɨn amada.

14 * *Moses Osirizir Araziba, akam e gasaragha, en arazir kuraba aghurigha azenim gatɨgha, e gamima e an akam ko an gavgavimɨn apengan iti. Ezɨ e gasir akar kaba God bar da batoke, egha uaghan Moses Osirizir Araziba isa Iesusɨn ter ighuvimɨn a gafu, egha tuavir kamɨn Moses Osirizir Arazibar gavgavim agɨfa. 15 * *Ezɨ Krais ter ighuvimɨn duar gavgaviba ko bizir gavgaviba itiba, a dar gavgaviba adegha gɨfa. God ter ighuvimɨn, kamaghɨn gumazamiziba bar men aka, a bar da dɨkabɨragha dagh amima da pura bizir kɨnibar mɨn otifi.

E Krais koma areme, ezɨ nguazir kamɨn araziba en akuraghan kogham

16 * *Kamaghɨn amizɨ, ia tav ateghtɨma an akaba ia gasan markɨ, egh ia mɨkɨm suam, ia dagheba ko dɨpaba apir arazibar gɨn zuir puvatɨ, o ia Godɨn ziam fer dughiabar gɨn zuir puvatɨ, o iakɨnir igiabar isar araziba ko Sabatɨn dughiabar arazibar gɨn zuir puvatɨ. 17 * *Arazir kaba, da bizir gɨn izamibar nedazir kɨniba, ezɨ Krais a uabɨ guizbangɨn bizim. 18 Eghtɨ gumazitam bizitam irebamɨn mɨn bizimɨn ganigh, kamaghɨn a uabɨra uan ziam fɨtɨ, ia an akam baraghan markɨ. Gumazir kam suam, ia uarigh ifarɨva uari dɨkabɨnɨva egh enselbar ziaba fɨ. Eghtɨ ia an akam baraghan markɨ. Gumazir kam a uan nɨghnɨzim ko navir ghurimɨn arazibar gɨn ghua, pura mɨgɨa ghaze, kɨ uabɨ bar fo. Eghtɨ ia gumazir kamaghɨn amitam ateghtɨ a ia dɨkabɨragh, ian ivezir aghuim okɨman markɨ. 19 * *Egha a Kraisɨn suirazir puvatɨgha anetaki, Krais en dapanim, e an inivafɨzim. E an poroghav ikia dagheba isa, egha a ko inivafɨzir agɨribar mɨn uari isasuiragha iti. Inivafɨzir kam Kraisɨn apengan itima an a gamima a God ifongezɨ moghɨn aghua gavgafi.

20 * *Ezɨ ia Krais ko poroghav ikia a ko areme, kamaghɨn amizɨ ia duar kurar overiam ko nguazim gativaziba bar ada ategha uam adar apengan itir puvatɨ. Egha tizimsua ia nguazir kamɨn itir gumazamizibar mɨn aruavɨra iti? Egha tizimsua ia nguazir kamɨn arazibagh amuavɨra iti? Arazir kaba kamakɨn, 21 * *“Ia bizir kabar suighan markɨ,” egh “Dagher kabar aman markɨ,” egh uaghan “Bizir igharazir maba sara suighan markɨ.” 22 * *Ezɨ bizir kaba, e dar ingangaribagh amima da zuamɨra ikufi. Arazir kaba, gumazamizibara uari dagh amuava da arɨgha en sure gami. 23 E bar fo, arazir kaba me dav kɨm suam, da nɨghnɨzir aghuibar gɨn zui. Da guizbangɨra bar puvatɨ. Arazir kaba ghaze, ia uari uan ifongiamɨn gɨn mangɨva mɨghɨghvɨra Godɨn ziam fer arazibar amu. Egha ghaze, ia uarigh ifarɨva uari dɨkabɨn. Egha ghaze, ia Godɨn ingangarim damuva uan mɨkarzim mɨzazir kuram a danɨng. Egh arazir kaba, da en mɨkarzibar akuragh navir ghurimɨn araziba dɨkabɨragh da gɨvaghan kogham. Bar puvatɨgham.

3

E Krais ko ua dɨkavigha ikɨrɨmɨrir igiamɨn iti

1 * *God ia gamizɨma ia Krais ko ua dɨkavigha ikɨrɨmɨrir igiamɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, ia Godɨn Nguibamɨn pɨn itir biziba bar dagh ifongegh, da Krais iti naghɨn iti. Krais, Godɨn agharir guvimɨn amadaghan uan atrivir dabirabimɨn aperaghav iti. 2 * *Ezɨ ia bizir pɨn itiba baghvɨra nɨghnɨgh, egh nguazimɨn itir bizibagh nɨghnɨghan markɨ. 3 * *Ia fo, ia aremegha gɨfa, ezɨ ian ikɨrɨmɨrir angamɨra itim Krais ko ikiava, Godɨn poroghav ikia egha modoghav ikia tɨghar azenimɨn otivam. 4 * *Ezɨ Kraisra, a guizbangɨra ian ikɨrɨmɨrir angamɨra itimɨn mɨngarim. Eghtɨ Krais uamategh izamin dughiam, ia uaghan a ko an angazangarir gavgavir ekiamɨn aven otivam.

Krais en aven itima
e gumazamizir igiabar otifi

(Sapta 3:5--4:18)

Ikɨrɨmɨrir ghurim koma ikɨrɨmɨrir igiam

5 * *Kamaghɨn amizɨ, ia nguazimɨn itir arazir kurar ian navir averiamɨn itiba bar da gɨfagh. Bizir kaba, gumazamiziba uari bakɨa uari ko akuir arazim, ko arazir mɨzɨrɨziba, ko afiar araziba, ko arazir kurabar amuasa naviba dɨkavir arazim, koma gumazir igharazibar bizibar gara da ifuer arazim. Bizibar gara dagh ifuer arazir kam, mati ia uari isa ifavarir godbar anɨngizir arazimɨn mɨn ami. 6 * *Ezɨ bizir kaba bagha God uan anɨngagharimɨn ivezir bar kuram gumazir arazir kabagh amiba me bagha anetɨzɨma a iti. Kar gumazamizir Godɨn akam iriaghɨriazibar ivezir kuram. A izam. 7 * *Ia faragha arazir kurar kabar gɨn zuima, da ia gativagha ia ikiagharɨki.

8 * *Ezɨ datɨrɨghɨn ia arazir kaba uam adar amuan markɨ. Arazir kaba: adariba, ko anɨngaziba, ko navir kuraba ko akar kuraba uari gasir araziba, koma mɨgɨrɨgɨar mɨzɨrɨzir ian akatoribar otiviba, 9 * *ko uarigh ifarir arazim, ia arazir kabar amuan markɨ. Ia fo, ia navir ghurimɨn araziba ategha, 10 * *gumazamizir igiabar otifi, mati gumazim korotiar ghurim sueghava korotiar igiam aru. Ezɨ God, gumazir ian ingarizɨ ia gumazamizir igiabar otivizir kam, a kamaghɨn ifonge, a ia damutɨ ia bar deravɨram a gɨfogham. Kamaghsua, a ia gamuavɨra itima ia an mɨraram otivavɨra iti. 11 * *Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn bɨbɨziba puvatɨ. Ia ua kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, e Judaba ko Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, o e mɨkarzir mogomebar iniba aghore, o da aghorezir puvatɨ, o igharazir darazir akabav gei, o nguibar atiabar gumazamiziba, o e pura ingangarir gumazibar iti, o e fɨriaghɨrezir gumazamiziba. E kamaghɨn nɨghnɨghan kogham. E fo, Krais uabɨra iti, egha Krais uabɨ bar en aven iti.

E igharazibagh ifongezir arazim damuam

12 * **God ua baghavɨra ia mɨsevezɨ, ia an gumazamizibar otivigha gɨfa, ezɨ a bar ia gifonge. Kamaghɨn amizɨ, ia arazir kabar amu: Ia gumazamizibar apangkuv, egh arazir aghuibar gumazamizir igharazibar amu, egh uari dɨkabɨragh, egh gumazamizibar asughasugh, egh dɨghorim amɨrazir arazim damu. 13 * *Egh ian tongɨn tav arazir kuratam igharazitav damightɨma an an osemeghɨva, egh ia zuamɨra uari uarir anɨngaghan markɨ, egh uari uan arazir kuraba gɨn amang. Ia fo, Ekiam ian arazir kuraba gɨn amada, ezɨ kamaghɨra ia uaghan uarira uan arazir kuraba gɨn amang. 14 * *Egh ia bar uarigh ifongegh. Arazir kam a bar arazir igharazibagh afira. Arazir kam, an arazir aghuir igharazibagh amima da bar deravɨram otiva, uari isa ingari. 15 * *Krais navir amɨrizim ia ganɨngi, egha ia gamizɨma ia navir vamɨra iti, ezɨ navir amɨrizir kam ian navir averiabar ikɨva ia gativagh nɨghnɨzir aghuiba ia danɨngam. Ia fo, navir amɨrizir kam bagha God ian diazɨma ia bar uari inigha inivafɨzir vamɨran mɨn oto. Egh zurara God mɨnabɨ. 16 * **Egh Kraisɨn akam ian navir averiabar ikɨ gavgafigh. Eghtɨ ia vaghvagh nɨghnɨzir aghuiba ko fofozibar gɨn mangɨva uarira uarir sure damuva akurvazir akam uari danɨng. Egh Onger Akabar Akɨnafarimɨn aven ighiabar amuva, Iesusɨn ziam fer ighiabar amuva, Godɨn Duam ian navir averiabagh atɨzir ighiabar amu. Dughiar ia ighiabar amuamim, ia uan navir averiabar God mɨnabɨ. 17 * *Ezɨ bizir manaba ia dagh ami, mɨgɨrɨgɨaba o ingangariba, ia bizir kaba bar Ekiam Iesusɨn ziamɨn dar amu. Egh an ziamɨn ia God Afeziam mɨnabɨ.

Pol, Kraisɨn arazibar gɨn mangasa, poroghamiba ko boribav gei

18 * *Ia amuiba vaghvagh, uan pabar apengan ikɨ me baghɨvɨra ikɨ. Kar Ekiam ifongezir arazim. 19 * *Ezɨ ia paba vaghvagh, uan amuiba bar deraghvɨra me damuva bar me gifongegh. Egh men ataran kogh, pazɨ me damuan markɨ.

20 * *Ia boriba, ia zurara uan ameboghfeziabar akaba baraghɨva dar gɨn mangɨ. Ia fo, Ekiam ian arazir kam bagh bar akuegham. 21 * *Ia afeziaba uan boriba mɨghɨ me amir biziba bagh mɨkɨmɨva men nɨghnɨzibar amutɨ me ataran markɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, borim osemegh kamaghɨn mɨkɨm suam, kɨ bizitam damuan kogham. Markɨ. Kɨ aghua.

Pol ingangarir gumaziba ko gumazir ekiar men garibav gei

22 * **Ia ingangarir gumaziba vaghvagh, uan gumazir ekiar ian garibar akaba baragh, egh biziba bar dar amu. Egh ia kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, “egh suam, dughiar me en gara itibar, e me apezeper ingangarir aghuibar amutɨ me e gifuegham.” Puvatɨ. Ia Ekiamɨn atiating, egh dughiaba bar uan navir averiabar aven deravɨra nɨghnɨgh, guizbangɨra ingangarim damu. 23 Ezɨ ia amir biziba bar, ia uan gavgaviba sara dar amu. Kar, ia gumaziba bagha ingarir puvatɨ. Ia Ekiam bagha ingangarim gami. 24 * *Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh, ia Ekiam Kraisɨn ingangarir gumazamiziba, a uabɨra ian garir gumazir bar ekiam. Egha ia fo, Ekiam ivezir aghuir uan gumazamiziba bagha atɨzim, a gɨn ia danɨngam. 25 * *Ia fo, God gumazamizir vabara a men garir puvatɨ, a bar gumazamizibar gara men araziba ko navir averiaba deravɨra dar gara tuavir vamɨra me tuisɨsi. Kamaghɨn amizɨ, gumazir arazir kurabagh amizim, a uan arazir kurar an amizim bagh ivezir kuram iniam.

4

1 * *Ia ingangarir gumazamizibar garir gumazir ekiaba, ia kamaghɨn fogh, ia uaghan gumazir ian garir ekiam a Godɨn Nguibamɨn pɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, ia uan ingangarir gumazamiziba deravɨra men ganɨva Godɨn damazimɨn derazir arazimɨn me damuva arazir aghuibar me damu.

E God ko mɨgeir arazim pamtem a damu egh deraghvɨra daruam

2 * *Ia God ko mɨkɨm mamaghɨra ikɨva, deraghvɨra ganɨva nɨghnɨgh God ko mɨkɨm, egh God mɨnabɨvɨra ikɨ. 3 * *Ia God ko mɨkɨmɨva egh uaghan e bagh an azangsɨghtɨ, an e bagh tiam kuightɨma e Kraisɨn akam akunam. Akar kam a fomɨra modoghav iti. Ia fo, kɨ akar kam akunizɨ, me a baraghan aghuagha na isa kalabus gatɨ. 4 * *Ia God ko mɨkɨm egh suam, a nan akuraghtɨ kɨ God ifongezir moghɨra, deraghvɨra akar kam akunam.

5 * *Ezɨ ia, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir puvatɨzir darasi, ia nɨghnɨzir aghuibar gɨn mangɨva egh arazir aghuibar me damu. Egh ia dughiaba vaghvagh Kraisɨn arazibar men akakaghsɨvɨra damuvɨra ikɨ. 6 * *Ia zurara akar aghuir sɨngtɨzibav kɨmtɨma, gumazamiziba da baragh dagh ifuegham. Kamaghɨn amizɨ ia bar deravɨra foghɨva gumazamiziba vaghvagh men akaba ikarvagh.

Pol Tikikus ko Onesimus aning amadazɨ aning Kolosin zui

7 * **Tikikus e ko ingangarir gumazir mam, a en aveghbuar aghuir e bar ifongezim, egha a guizbangɨra Ekiamɨn ingangarir gumazir bar aghuim. A nan ingangariba bar dar gun ia mɨkɨmam. 8 Ezɨ bizir kam bagha, kɨ ia bagha anemada. Kɨ ghaze, ia fogham, e manmaghɨn iti, eghtɨ akar kam gavgavim ian navibar amutɨ ia ua bar akuegham. Kamaghsua, kɨ Tikikus amadazɨ, a ia bagha zui. 9 * *Eghtɨ Onesimus, a Tikikus ko izam, a guizbangɨra en guizɨn aveghbuar bar aghuir e bar ifongezim, a dughiaba bar Godɨn ingangarim gami. A ian mav. Eghtɨ aning bizir kagh otiviziba bar dar gun ia mɨkɨmam.*

Pol Kolosiba bagha akɨnafarim amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ

10 * *Aristarkus, a na ko kalabusɨn ikia, egha ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Ezɨ Mak, Barnabasɨn imurim, a uaghan akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. (Egh a izɨ ian tongɨn otoghtɨ ia a inigh uan dɨpenimɨn mangɨ. Ia Mak iniasa, kɨ ia bagha akar kam amadagha gɨfa.) 11 Ezɨ Iesus, an ziar mam Jastus, a uaghan ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Judan tongɨn itir gumazir mɨkarzir mogomebar iniba aghorezir kabara, me na ko ikia God Gumazamizibagh Ativir Ingangarim gamua egha me bar deraghavɨra nan akurvasi.

12 * *Epafras uaghan ia gɨnɨghnɨgha ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. A uaghan ian mav, egha Krais Iesusɨn ingangarir gumazim. A zurara ia bagha pamten God ko mɨgɨavɨra iti, egha ghaze, God ian akurvaghtɨ, ia tuivigh gavgavigh, egh fofozir aghuitam oteveghan koghɨva, egh Godɨn ifongiam bar a gɨfoghɨva an gɨn mangam. 13 Ezɨ kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa, a bar akurvazir dafam ia bagha a gamuava egha uaghan Laodisian nguibamɨn itir darazi ko Hierapolisɨn nguibamɨn itir darazi bagha a gami. 14 * *Ezɨ Luk, a doktan e bar ifongezim, a Demas ko aning ghaze, Afeziam ia ko ikɨ.†

15 Egh ia Laodisian itir siosɨn mɨkɨm suam, Pol ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Egh ia Nimfa ko siosɨn an dɨpenimɨn uari akuvim sara, bar me mɨkɨm suam, Pol ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. 16 Egh ia akɨnafarir kam uarir tongɨn a dɨpon, egh gɨn Laodisian itir sios bagh anemadagh, eghtɨ me uaghan uarir tongɨn a dɨponam. Egh uaghan akɨnafarir kɨ Laodisiaba bagha amadazim, me ia bagh anemadaghtɨ, ia a inighɨva uarir tongɨn a dɨponam. 17 * *Egh ia kamaghɨn Arkipus mɨkemegh, “Ekiam nɨ ganɨngizir ingangarim, nɨ deravɨra a damuva bar anegɨfagh.”

18 * *Kɨ Pol, kɨ uan dafarimningɨn akar abuananam ia bagha an osira ghaze: God deravɨra ia damu. Kɨ kalabusɨn ikiavɨra iti, ezɨ ia na gɨn amangan markɨ. Kɨ ia bagha God ko mɨgɨa ghaze, Godɨn apangkuvim ia ko ikɨ.‡

* 1:1-2: Rom 1:7; Efesus 1:1

* 1:3-4: Mak 4:8; 16:15; Jon 15:16; Efesus 1:13-16; 3:2; Filipai 1:3; 2 Timoti 4:8; Filemon 1:5; Hibru 6:10; 1 Pita 1:4; 5:12

* 1:7: Kl 4:12, Fm 23

* 1:7: Kolosi 4:12; Filemon 1:23

* 1:9: Ro 12:2, 1 Ko 1:5, Ef 1:8-9, 1:15-17, 5:10, 5:17, Fl 1:9

* 1:9: Rom 12:2; 1 Korin 1:5; Efesus 1:8-9; 1:15-17; 5:10; 5:17; Filipai 1:9

* 1:10: Jo 15:16, Ef 2:10, 4:1, Fl 1:27, 1 Te 4:1, Hi 13:21

* 1:10: Jon 15:16; Efesus 2:10; 4:1; Filipai 1:27; 1 Tesalonika 4:1; Hibru 13:21

* 1:11-12: Efesus 1:18-19; 3:16; 4:2

* 1:13-14: Luk 22:53; Efesus 1:6-7; 2:2; 1 Tesalonika 2:12; 2 Pita 1:11

* 1:13-14: Akar kam, “mɨtarmemɨn gavgavim,” an mɨngarimra kara: Satan ko bizir an ativazɨ an apengan itiba, kar tintinimɨn duar kuraba, aseba, adariaba, ko arazir kuraba bar moghɨra.

* 1:15: Jo 1:18, 2 Ko 4:4, Hi 1:3

* 1:15: Jon 1:18; 2 Korin 4:4; Hibru 1:3

* 1:16: Jo 1:3, 1:10, Ro 8:38, 11:36, Hi 1:2, 2:10, 1 Pi 3:22

* 1:16: Jon 1:3; 1:10; Rom 8:38; 11:36; Hibru 1:2; 2:10; 1 Pita 3:22

* 1:17: Jo 1:1-3, 8:58, 17:5, 1 Ko 8:6

* 1:17: Jon 1:1-3; 8:58; 17:5; 1 Korin 8:6

* 1:18: Ap 26:23, 1 Ko 15:20, 15:23, Ef 1:10, 1:22-23, MAA 1:5

* 1:18: Aposel 26:23; 1 Korin 15:20; 15:23; Efesus 1:10; 1:22-23; Akar Mogomem 1:5

* 1:19: Jo 1:16, 3:34, Kl 2:9

* 1:19: Jon 1:16; 3:34; Kolosi 2:9

* 1:20: Ro 5:1, 2 Ko 5:18, Ef 1:7, 1:10, 2:13, 2:16, 1 Jo 2:2

* 1:20: Rom 5:1; 2 Korin 5:18; Efesus 1:7; 1:10; 2:13; 2:16; 1 Jon 2:2

* 1:21: Ro 5:10, Ef 2:12, 4:18, Ta 1:15-16

* 1:21: Rom 5:10; Efesus 2:12; 4:18; Taitus 1:15-16

* 1:22: Ef 2:14-16, 5:27, 1 Te 4:7, Ta 2:14

* 1:22: Efesus 2:14-16; 5:27; 1 Tesalonika 4:7; Taitus 2:14

* 1:23: Mk 16:15, Ef 3:17, 1 Ti 3:16, Hi 3:14

* 1:23: Mak 16:15; Efesus 3:17; 1 Timoti 3:16; Hibru 3:14

* 1:24: Ro 5:3, 2 Ko 1:5-6, Ef 1:23, 3:13, Fl 3:10, 2 Ti 1:8

* 1:24: Rom 5:3; 2 Korin 1:5-6; Efesus 1:23; 3:13; Filipai 3:10; 2 Timoti 1:8

* 1:25: Ef 3:2, 3:7-8

* 1:25: Efesus 3:2; 3:7-8

* 1:26: Ro 16:25-26, 1 Ko 2:7, Ef 3:3-5, 3:9-10, 2 Ti 1:10

* 1:26: Rom 16:25-26; 1 Korin 2:7; Efesus 3:3-5; 3:9-10; 2 Timoti 1:10

* 1:27: Ro 9:23, 2 Ko 2:14, Ef 1:18, 3:8, 1 Ti 1:1

* 1:27: Rom 9:23; 2 Korin 2:14; Efesus 1:18; 3:8; 1 Timoti 1:1

* 1:28: Ef 4:13, 5:27

* 1:28: Efesus 4:13; 5:27

* 1:29: Ap 20:20, 20:27, Ef 3:7, 3:20, Fl 4:13

* 1:29: Aposel 20:20; 20:27; Efesus 3:7; 3:20; Filipai 4:13

* 2:2: 2 Ko 1:6, Ef 3:4, 3:18, Fl 3:8, Kl 1:26, 3:14

* 2:2: Efesus 3:4; 3:18; Filipai 3:8; Kolosi 1:26; 3:14

* 2:3: Is 45:3, 1 Ko 1:24, 1:30, Ef 1:8, 3:19

* 2:3: Aisaia 45:3; 1 Korin 1:24; 1:30; Efesus 1:8; 3:19

* 2:4: Ro 16:18, Ef 4:14, 5:6, Kl 2:8

* 2:4: Rom 16:18; Efesus 4:14; 5:6; Kolosi 2:8

* 2:5: 1 Ko 5:3, 14:40, 1 Pi 5:9

* 2:5: 1 Korin 5:3; 14:40; 1 Pita 5:9

* 2:7: Efesus 2:20-22; 3:17; Kolosi 1:23

* 2:8: Ga 4:3, 4:9, Ef 5:6, Kl 2:3, 2:18-20, Hi 13:9

* 2:8: Galesia 4:3; 4:9; Efesus 5:6; Kolosi 2:3; 2:18-20; Hibru 13:9

* 2:9: Jo 1:14-16, Kl 1:19

* 2:9: Jon 1:14-16; Kolosi 1:19

* 2:10: Ef 1:21-22

* 2:10: Efesus 1:21-22

* 2:11: Ro 2:29

* 2:11: Rom 2:29

* 2:12: Ro 6:4, Ef 1:19-20, 3:7, Kl 3:1

* 2:12: Rom 6:4; Efesus 1:19-20; 3:7; Kolosi 3:1

* 2:13: Ef 2:1-5

* 2:13: Efesus 2:1-5

* 2:14: Ef 2:14-16, 1 Pi 2:24

* 2:14: Efesus 2:14-16; 1 Pita 2:24

* 2:15: Kl 1:13

* 2:15: Kolosi 1:13

* 2:16: Ro 14:1-12, 1 Ko 8:8, Ga 4:10

* 2:16: Rom 14:1-12; 1 Korin 8:8; Galesia 4:10

* 2:17: Hi 8:5, 9:9, 10:1

* 2:17: Hibru 8:5; 9:9; 10:1

* 2:19: Ef 2:21, 4:15-16

* 2:19: Efesus 2:21; 4:15-16

* 2:20: Ga 4:3-5, 4:9

* 2:20: Galesia 4:3-5; 4:9

* 2:21: 1 Ti 4:3

* 2:21: 1 Timoti 4:3

* 2:22: Ais 29:13, Mt 15:9

* 2:22: Aisaia 29:13; Matyu 15:9

* 3:1: Sng 110:1, Mk 12:36, 16:19, Ef 1:20, Fl 1:30, Kl 1:29, 2:12, 1 Te 2:2

* 3:1: Onger Akaba 110:1; Mak 12:36; 16:19; Efesus 1:20; Kolosi 2:12

* 3:2: Mt 6:33

* 3:2: Matyu 6:33

* 3:3: Ro 6:2, 2 Ko 5:7, 5:14, Ga 2:20, Kl 2:20

* 3:3: Rom 6:2; 2 Korin 5:7; 5:14; Galesia 2:20; Kolosi 2:20

* 3:4: Jo 11:25, 14:6, 1 Ko 15:43, Fl 1:21, 1 Jo 3:2

* 3:4: Jon 11:25; 14:6; 1 Korin 15:43; Filipai 1:21; 1 Jon 3:2

* 3:5: Ro 6:6, 6:11-13, 8:13, Ga 5:24, Ef 4:19, 5:3-5, 1 Te 4:5

* 3:5: Rom 6:6; 6:11-13; 8:13; Galesia 5:24; Efesus 4:19; 5:3-5; 1 Tesalonika 4:5

* 3:6: Ef 5:6

* 3:6: Efesus 5:6

* 3:7: Ro 6:19-20, 1 Ko 6:11, Ef 2:2

* 3:7: Rom 6:19-20; 1 Korin 6:11; Efesus 2:2

* 3:8: Ef 4:22, 4:25-31, 5:4, Hi 12:1, 1 Pi 2:1

* 3:8: Efesus 4:22; 4:25-31; 5:4; Hibru 12:1; 1 Pita 2:1

* 3:9: Ef 4:22

* 3:9: Efesus 4:22

* 3:10: Stt 1:26, Ro 12:2, Ef 2:10, 4:24

* 3:10: Jenesis 1:26; Rom 12:2; Efesus 2:10; 4:24

* 3:11: Ro 10:12, Ga 3:28, Ef 1:23

* 3:11: Rom 10:12; Galesia 3:28; Efesus 1:23

* 3:12: Ga 5:22, Ef 4:32, Fl 2:1, 1 Pi 2:9

* 3:12: Galesia 5:22; Efesus 4:32; Filipai 2:1; 1 Pita 2:9

* 3:12: Efesus 4:2

* 3:13: Mk 11:25, Ef 4:32, 5:2

* 3:13: Mak 11:25; Efesus 4:32; 5:2

* 3:14: Ro 13:8-10, 1 Ko 13:13, Ef 4:3

* 3:14: Rom 13:8-10; 1 Korin 13:13; Efesus 4:3

* 3:15: 1 Ko 12:13, 12:27, Ef 2:16-17, 4:4, Fl 4:7

* 3:15: 1 Korin 12:13; 12:27; Efesus 2:16-17; 4:4; Filipai 4:7

* 3:16: 1 Ko 14:26, Ef 5:19, Kl 4:6

* 3:16: 1 Korin 14:26; Efesus 5:19; Kolosi 4:6

* 3:16: Efesus 5:19-20

* 3:17: 1 Ko 10:31, Ef 5:20, 1 Te 5:18, Hi 13:15

* 3:17: 1 Korin 10:31; Efesus 5:20; 1 Tesalonika 5:18; Hibru 13:15

* 3:18: Ef 5:22, Ta 2:5, 1 Pi 3:1

* 3:18: Efesus 5:22; Taitus 2:5; 1 Pita 3:1

* 3:19: Ef 4:31, 5:25, 5:28, 1 Pi 3:7

* 3:19: Efesus 4:31; 5:25; 5:28; 1 Pita 3:7

* 3:20: Ef 5:24, 6:1, Ta 2:9

* 3:20: Efesus 5:24; 6:1; Taitus 2:9

* 3:21: Ef 6:4

* 3:21: Efesus 6:4

* 3:22: 1 Ti 6:1, Ta 2:9

* 3:22: 1 Timoti 6:1; Taitus 2:9

* 3:22: Efesus 6:5-8

* 3:24: 1 Ko 7:22

* 3:24: 1 Korin 7:22

* 3:25: Lo 10:17, Ro 2:11, Ef 6:9, 1 Pi 1:17

* 3:25: Godɨn Araziba 10:17; Rom 2:11; Efesus 6:9; 1 Pita 1:17

* 4:1: Wkp 25:43, 25:53, Ef 6:9

* 4:1: Ofa Gami 25:43; 25:53; Efesus 6:9

* 4:2: Ef 6:18, Fl 4:6

* 4:2: Efesus 6:18; Filipai 4:6

* 4:3: Ro 15:30, 1 Ko 16:9, Ef 6:19

* 4:3: Rom 15:30; 1 Korin 16:9; Efesus 6:19

* 4:4: Ef 6:20

* 4:4: Efesus 6:20

* 4:5: Ef 5:15-16, 1 Te 4:11-12

* 4:5: Efesus 5:15-16; 1 Tesalonika 4:11-12

* 4:6: Mk 9:50, Ef 4:29, Kl 3:16, 1 Pi 3:15

* 4:6: Mak 9:50; Efesus 4:29; Kolosi 3:16; 1 Pita 3:15

* 4:7: Ap 20:4, 2 Ti 4:12

* 4:7: Aposel 20:4; 2 Timoti 4:12

* 4:7: Efesus 6:21-22

* 4:9: Fm 10-12

* 4:9: Filemon 1:10-12

* 4:9: Onesimus a pura Filemonɨn ingangarir gumazim. Nɨ akar Filemon akɨnafarir Pol a bagha osirizimɨn aven itimɨn gan.

* 4:10: Ap 12:12, 12:25, 13:13, 15:37-39, 19:29, 27:2, Fm 24

* 4:10: Aposel 12:12; 12:25; 13:13; 15:37-39; 19:29; 27:2; Filemon 1:24

* 4:12: Kl 1:7, Fm 23

* 4:12: Kolosi 1:7; Filemon 1:23

* 4:14: 2 Ti 4:10-11, Fm 24

* 4:14: 2 Timoti 4:10-11; Filemon 1:24

† 4:14: Gumazir avɨriba nɨghnɨgha ghaze, Lukɨn kamrama, akɨnafarir pumuning osiri, mam Luk Osirizir Akar Aghuim, egha igharazim Aposelbar Ingangariba.

* 4:17: Fm 2

* 4:17: Filemon 1:2

* 4:18: 1 Ko 16:21, 2 Te 3:17

* 4:18: 1 Korin 16:21; 2 Tesalonika 3:17

‡ 4:18: Nɨ 1 Korin 16:21ɨn gan.

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

Akɨnafarir Faragha Zuim,
Pol Tesalonikan Nguibamɨn Itir Sios Baghava an Osiri

O

1 Tesalonika

Akar faragha zuim

Tesalonikan nguibar ekiam, a Masedonian Provinsɨn nguibar ekiar mam. Dughiar Pol Filipai ataghizim, a Tesalonikan ghugha nguibar kamɨn siosɨn mam okore (Aposel 17:1-9). Egha Judabar garima, gumazamizir avɨrim Polɨn akamɨn gɨn ghua egha Kraisɨn adarazir otifi, ezɨ Judaba navir kuram Polɨn ikiava a gamizɨ, a Tesalonikan nguibam ataki. Egha gɨn Pol ghua Korinɨn nguibar ekiamɨn itima, a ko ingarir gumazim Timoti iza bizir Tesalonikan Kraisɨn adarazi bativizibar gun Pol mɨgei.

Ezɨ Pol Timotin akam baregha, Tesalonikan sios nɨghnɨzir gavgaviba gavgavim me danɨngasa, a ko Sailas ko Timoti akɨnafarir kam osirigha me bagha anemada. Fofozir gumazir avɨrim ghaze, akɨnafarir kam ti Pol osirizir akɨnafarir Godɨn Akɨnafarimɨn aven itibar faragha zuim. Ezɨ akɨnafarir kamɨn, Pol Tesalonikabar nɨghnɨzir gavgaviba ko arazir aghuiba bagha bar akonge.

Tesalonikan gumazamizir kaba, Krais manmaghɨn ua izamin bizim, me ti deravɨra fozir puvatɨ. Me kamaghɨn foghasa, gumazamizir Krais tɨghar ua izamin dughiamɨn ovengeziba, me uaghan zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuim iniam, o puvatɨgham? Eghtɨ Krais dughiar manamra izam? Pol men azangsɨziba ikarvagha kamaghɨn mɨgei, me arazir aghuibar gɨn mangɨva, Ekiam izamin dughiam bagh uari akɨr ikɨ.

Pol ko ingarir darasi, me Tesalonikan itir sios gɨnɨghnɨsi

1

(Sapta 1--3)

1 * *Kɨ Pol, ko Sailas ko Timoti, e Tesalonikan itir sios bagha akɨnafarir kam osiri, me God Afeziam ko Ekiam Krais Iesusɨn poroghav itir gumazamiziba: Godɨn apangkuvim ko navir amɨrizim ia ko ikɨ.

Pol Tesalonikan itir siosɨn nɨghnɨzir gavgavim bagha bar akonge

2 * *E zurazurara God mɨnabava ia bagha God ko mɨgei. 3 * *E ian arazibagh nɨghnɨgha e fo, ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, bizir kam ia gamima ia ingangarir aghuibagh ami. Egha ia igharazibagh ifuegha, bizir kam ia gamima, ia pamtem ingari. Egha ia en Ekiam Krais Iesusɨn mɨzua ikia, uan naviba gavgavim dagh anɨgavɨra iti. E ian arazir kaba Godɨn damazimɨn dagh nɨghnɨsi. Kamaghɨn, e bizir kaba bagha God mɨnabavɨra iti.

4 * *En adarasi, e kamaghɨn fo, God bar moghɨra ia gifongegha, ua baghavɨra ia amɨsevegha gɨfa. 5 * *Akar aghuir e inigha ia bagha izezim, an akar kɨnimɨn mɨn ia bagha izezir puvatɨ. A Godɨn Duam ko gavgavim sara ize. Kamaghɨn amizɨ, ia guizbangɨra fo, akar kam a bar guizɨn akam. E ian tongɨn ikiava ian akuraghasava amizir arazim, ia uari a gɨfo. 6 * *Egha ia Godɨn akam inizɨ, osɨmtɨzir avɨriba ia batifi, ezɨ ia Ekiamɨn araziba ko en arazibar gɨn zuima, Godɨn Duam ian navibagh amima ia bar akonge. 7 * *Kamaghɨn ia arazir aghuim Masedonia ko Akaian Provinsɨn itir Kraisɨn adarasi, bar men aka. Eghtɨ me ian arazimɨn ganɨva an gɨn mangam. 8 * *Ezɨ Ekiamɨn akar ia kunizim, a dɨbɨarimɨn araremɨn mɨn bar ghu. Egha a Masedonia ko Akaiara aningɨn ghuzir puvatɨ, ian nɨghnɨzir gavgavir Godɨn itir kamɨn eghaghanim, nguibaba bar a baraki. Kamaghɨn amizɨ, markɨ e ua me mɨkɨman kogham. 9 * *Ezɨ dughiar e ia bagha iziba, me uari bizir otivizibar gun e geghari. Egha ia marvir guaba ategha navibagh iragha guizbangɨra Godɨn gɨn zuir arazibar me geghari. A guizbangɨra ko zurara itir God. 10 * *Ezɨ ia an Otarim mɨzuai, a Godɨn Nguibam ategh uamategham. Otarir kam aremezɨma God a gamizɨ, a ua dɨkafi. A Iesus, an en akurvasi, egh dughiar Godɨn anɨngagharim izamim, an en akuragham.

2

Pol Tesalonikan nguibamɨn ikiava amizir ingangarim mɨgei

1 * *En adarasi, ia uari fo, ingangarir e ian tongɨn ikiava amizim, a pura ghuzir puvatɨ. 2 * *Ia fo, e tɨghar ia bagh izamin dughiam, e Filipain nguibar ekiamɨn ikia mɨzaziba isima, me en ziabagh asɨghasɨsi. Ezɨ dughiar e ia bagha izezim, en God en naviba gavgavim dagh anɨngizɨma, e uan apanir avɨrir kabar atiatir puvatɨ. E tugha gavgavigha Godɨn Akar Aghuim ia mɨkɨri. 3 Egha e ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikiasava, e ia mɨgɨa, egha pazav akatamɨn ia mɨkemezir puvatɨ, egha e nɨghnɨzir zuezir puvatɨzitam sara ia mɨgɨa ia gifarazir puvatɨ. 4 * *Bar puvatɨ. En nɨghnɨzim a igharagha iti. God en navir averiabagh fogha gɨvagha, a uabɨ ifongegha Akar Aghuim akunamin ingangarim e ganɨngi. Gumazamiziba en ingangarim gifueghasa, e akam akurir puvatɨ. Godra en navir averiabar gari. Ezɨ e kamaghsua, a uari amir ingangarim gifongegham. 5 * *Ia fogha gɨfa, God en garava e gɨfozɨma e kamaghɨn ia mɨgei, e akar ifavaritamɨn ia gifarazir puvatɨ, egha e ian bizibagh ifuegha ia apezepera mɨgeir puvatɨ. 6 * *E, ia ko gumazamizir igharazibar damazimɨn ziam iniasa ingarir puvatɨ.

7 * *E guizbangɨra Kraisɨn aposelbar mɨn iti. Kamaghɨn e ti ifuegha, uarir akurvaghasava biziba bagha ia mɨgɨai. Egha e ingangarir ekiam ia danɨngan aghua. E bar aghumra ia ko ikiava ian asughasusi. Kamaghɨra amebam uan borir aghɨribar asughasugha deragha men gari moghɨn e deravɨra ian gari. 8 Ia bar guizbangɨra en namakaba, kamaghɨn amizɨma, e guizbangɨra bar ia gifongegha, Godɨn Akar Aghuim ia mɨkɨmasa, egha e uaghan uan ikɨrɨmɨrim ian akurvaghasa.

9 * *En adarasi, ia uari en ingangarir ekiar e ia ko ikia Godɨn Akar Aghuir kunizim gɨfo. E ghaze, e daghebar uarir akurvaghsɨ osɨmtɨzir ekiam ia danɨngan kogham. Egha e dɨmagariba ko aruebar bar puvɨra ingari.

10 Ia fozɨ, God uaghan fo, arazir manam e ia gami, ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir gumazamiziba. E Godɨn damazimɨn derazir arazir aghuibagh amua, egha arazir kuratam gamizir puvatɨ. 11 * *Ia fo, afeziam uan boribagh amir arazibar mɨrara e uaghan vaghvagha dar ia gami. 12 * *Egha e ian nɨghnɨzir gavgavim damutɨ ia tugh gavgavighamin mɨgɨrɨgɨabagh ami. Egha ia osɨmtɨziba aterir dughiamɨn e agharim ia ganɨdi. Egha e ikɨrɨmɨrir aghuir God uabɨ ifongezimɨn gɨn mangasa ia mɨgei. God Bizibagh Ativir Dughiam oto, ezɨ a ian dɨa ghaze, ia dughiar kamɨn aven izɨ nan apengan ikɨva na ko pɨn ikɨ, dabirabir aghuarim nan Nguibamɨn a iniam.

Kraisɨn adarazi nɨghnɨzir gavgavim ikia, osɨmtɨziba atera tugha gavgafi

13 * *Ia en akam baregha Godɨn akam ini, egha gumazibar akamɨn mɨn a inizir puvatɨ, ia guizbangɨra Godɨn akamra ini. Ezɨ akar kam bar pamten ia gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itibar navir averiabar ingari. Kamaghɨn amizɨ, e bizir kam bagha zurara God mɨnabi. 14 * *En adarasi, Godɨn siosɨn Judian Provinsɨn itiba, me Krais Iesusɨn adarasi, bizir me batozibara, da uaghan ia batifi. Ian nguibamɨn gumazibara osɨmtɨzir ekiaba ia ganɨdi moghɨra, Judian itir siosba, Judaba osɨmtɨziba me garɨsi. 15 * *Judaba, Ekiam Iesus ko Godɨn akam inigha izir gumazibav soghezɨma me ariaghirezɨ, me uaghan e batosi. Egha me God ifongezir arazibar aghuagha, gumazamiziba bar men apanimɨn iti. 16 * *Egha me God ua gumazamizir kaba inian me aghuagha, kamaghɨn e Kantrin Igharazibar Gumazamiziba akam e me mɨkɨman me aghuagha, en tuaviba apɨri. Kamaghɨra me zurara arazir kurabagh amima, da ghua bar ekefe, ezɨ datɨrɨghɨn Godɨn anɨngagharim men izegha gɨfa.

Pol ua Tesalonikabar ganasa bar ifonge

17 * *En adarasi, Judaba kaghɨra e arɨzima, e dughiar bar otevimɨn ia ategha, ian garir puvatɨ, ezɨ en nɨghnɨziba ia ko iti. Ezɨ e ua mangɨ ian ganasa bar ifuegha egha tuaviba buriavɨra iti. 18 E ia bagh izasa; kɨ Pol guizbangɨra dughiar avɨribar izasa ingari, ezɨ Satan en tuaviba apɨri. 19 * *Eghtɨ en Ekiam Iesus uamateghamin dughiam, bizir tizim e damightɨ e an damazimɨn bar akuegh a mɨzuam ikɨ tugh gavgavigham? E bizir tizim inigh mangɨ an akagh suam e ingangarir aghuim gami? E ghaze, iarara. E ia baghavɨra bar akuegham. 20 * *Guizbangɨra, e ia baghavɨra bar akuegham. Ezɨ iarara e gamima e bar akueghavɨra iti.

3

Pol Tesalonikaba gavgavim me danɨngasa Timoti amada

1 * *E ia bagha nɨghnɨghavɨra ikia ghua, gɨn e ghaze, e sughsughan kogham. Egha akam mɨsuegha ghaze, ga Atensɨn ikiam. 2 * *Egha Timoti amadazɨma a ia bagha izi. Timoti a en aveghbuam. Egha a Godɨn ingangarir gumazir Kraisɨn Akar Aghuim akurim. Ga gavgavim ia danɨngɨva, ian nɨghnɨzir gavgavimɨn akurvaghasa anemada. 3 * *E kamaghɨn aghua, osɨmtɨziba ko mɨzazir ia isir kaba ia damutɨ ia nɨghnɨzir avɨribar amuam. Ia uari fo, God uabɨ osɨmtɨzir kamagh gariba aterasa e amɨsefe. 4 * *E faragha ia ko ikia egha kamagh ia mɨgɨavɨra iti, osɨmtɨzitaba e bativam. Ezɨ ia datɨrɨghɨn deragha kamaghɨn fo, dughiar kurar kam e bato. 5 * *Bizir kam bagha, kɨ sughsughan aghuagha, ian nɨghnɨzir gavgavim gɨfoghasa Timoti ia bagha anemadazɨ a izi. Kɨ kamagh atiati, gumazir kuram Satan ian nɨghnɨzir gavgavibar amutɨ, da ireghtɨ, en ingangarim pura mangɨgham.

Timoti mɨgɨrɨgɨar aghuim inigha izezɨma Pol bar akonge

6 * *Ezɨ Timoti ia ategha datɨrɨghɨra iza e batogha, Akar Aghuim e mɨgɨa ghaze, ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiava God ko gumazir igharazibagh ifonge. Egha a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ia zurara e gɨnɨghnɨgha ian naviba bar en dera. Egha ia en ganasava ami moghɨn e uaghan ian ganasava ami. 7 * *Kamaghɨn amizɨ, en adarasi, dughiar e osɨmtɨziba ateri nɨghnɨzir avɨriba e bativimɨn, e kamaghɨn oraki, ia nɨghnɨzir gavgavir Godɨn itim ikiavɨra iti; ezɨ bizir kam gavgavim e ganɨngi. 8 * *E kamaghɨn fo, ia Ekiam bagha tugha gavgavizɨma, e kagh uaghan, en dabirabim datɨrɨghɨn bar dera. 9 E ia gɨnɨghnɨgha uan Godɨn damazimɨn guizbangɨra bar akonge. Kamaghɨn amizɨ, e ia bagha God mɨnabavɨra iti. 10 * *Egha dɨmagariba ko aruebar, God ko pamtem mɨgɨavɨra ikia ghaze, God en amamangatɨghtɨ e uari izɨ ian ganam. Eghtɨ ian nɨghnɨzir gavgavim oteveghtɨ, e ua ian akurvaghɨva ian nɨghnɨzir gavgavim damutɨma, a gavgavigham.

Pol God ko mɨgei

11 * *E kamaghsua, en God en Afeziam uabɨ ko Iesus en Ekiam, e bagh tuavim azeneghtɨ e ia bagh izam. 12 * *En ifongiam, Ekiam ia damightɨ arazir igharazir darazigh ifongezim bar moghɨra ia gizɨvagh egh fasfagham. E bar ia gifongezɨ moghɨra, ia vaghvagh Godɨn gumazamiziba ko gumazamizir igharaziba bar me gifongegh. 13 * *Eghtɨ God gavgavim ia danɨngtɨ, gumazamizir en Ekiam Iesusɨn damazimɨn zueziba bar, a ko uamateghtɨ, en God en Afeziam ian gantɨma ia an damazimɨn zuegh arazir kuraba puvatɨgham.

Tesalonikabar arazir aghuiba men ikɨrɨmɨrimɨn aven otogh gavgafigh

4

(Sapta 4--5)

E gumazamiziba uari bakɨa uari ko akuir arazim damuan kogham

1 * *Kamaghɨn, en adarasi, e God ifongezir araziba bar ian akagha ghaze, arazir kaba ia dar amu. Arazir kaba, ia datɨrɨghɨn guizbangɨra dagh ami. E datɨrɨghɨn Ekiam Iesusɨn ziamɨn gavgavimɨn ia gakaghora ghaze, ia arazir kabar amu mamaghɨra ikɨ. 2 E Ekiam Iesusɨn ziamɨn ian sure gamizir akaba, ia dagh fo.

3 * *God kamaghɨn ifonge, ia bar uari isɨva a danigh an damazimɨn zuegh. Egh gumazamiziba tintinibar uari isava akuir arazim gitagham. 4 * *Egh ia vaghvagh uan amuibar ikɨva deravɨra men gan. Egh Godɨn damazimɨn zuezir araziba ko a ifongezir arazibar amu.* 5 * *Ia uan mɨkarzimɨn ifongiabara, gɨn mangan markɨ, mati God gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba amir araziba. 6 * *Kamaghɨn ia uan aveghbuaba osɨmtɨziba me darɨgh me gifar arazir kurabar men amuibar amuan markɨ. E fomɨra akar gavgavim ia mɨgɨa ghaze, gumazir arazir kurar kabagh amiba, God gɨn ivezir kuram me danɨngam. 7 * *E fo, God arazir mɨzɨrɨziba bagha en diazir pu. Bar puvatɨ. A en diagha ghaze, ia nan gumazamizibara, kamaghɨn ia arazir zuruzibara damu. 8 * *Kamaghɨn amizɨ, nɨ tina akar kaba akɨrim dagh asara, nɨ akɨrim gumazim gasarazir puvatɨ, nɨ God akɨrim a gasara, Godɨn kamra uan Duam ia ganɨngi.

E arazir aghuibar amutɨ da gavgavika

9 * *Kɨ Kraisɨn adarazi uarigh ifongezir arazim ia bagh osiran kogham. Kɨ fo, God uabɨ ia uarigh ifueghamin arazim bagha ian sure gami. 10 * *Ezɨ ia Provins Masedonian itir Kraisɨn adarazi uarigh ifongezir arazibar bar me gami. En adarasi, ia arazir kam damu mangɨ mamaghɨra ikiasa e ian azangsɨsi.

11-12  *Kɨ kamaghsua, ia bizitamɨn oteveghan kogham, eghtɨ gumazir Kraisɨn azenan itiba ian ganɨva kamaghɨn mɨkɨm suam, Kraisɨn adarazi arazir aghuibagh ami. Bizir kam bagh ia uan dabirabir amɨrizim damutɨ a deraghsɨ, puvɨra uari bagh ingar. Egh uan agharibar uari ingar egh ia uari uarir akurvagham, mati e fomɨra ia mɨkemezɨ moghɨra.

Ekiam uamategh izɨva e akuvagham

13 * *En adarasi, e kamaghsua, ia bar deravɨra Kraisɨn gumazamizir ovengeziba bativamin bizim gɨfogh. Ia gumazir igharazir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨzibar mɨn pamten osemegh ikian markɨ. Me ua dɨkavamin dughiam mɨzuair puvatɨ. 14 * *E kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti. Iesus aremegha ua dɨkafi. Kamaghɨn amizɨ, en nɨghnɨzir gavgavim kamakɨn, God gumazir nɨghnɨzir gavgavim an ikiava ovengezibar amightɨ, me ua dɨkavigh egh Iesus ko ua izam.

15  *Ekiamɨn akam e kamaghɨn ia mɨkeme, Ekiam uamateghtɨma e gumazamizir angamɨra itiba, gumazir ariaghirezibar faragh mangan kogham. Puvatɨ. 16 * *Ekiam pamtem mɨkɨmtɨ, an enselɨn faragha zuimɨn tiarim mɨkɨmtɨ, Godɨn sɨgham sara arangam. Eghtɨ Ekiamra uan nguibam ategh izighirɨtɨma gumazamizir Ekiamɨn poroghav ikiava ariaghireziba faragh ua dɨkavigham. 17 * *Dughiar kamɨn gɨn e gumazamizir angamɨra ikiavɨra itiba, e gumazamizir kaba ko ghuariabar tongɨn mavanangam, egh e bar Ekiam overiamɨn a bativam. Kamaghɨn e bar Ekiam ko zurazurara ikiam. 18 Egh ia akar kam Godɨn gumazamizir igharazibav kɨm, egh gavgavim uari danɨng.

5

E Ekiam izamin dughiam bagh uari akɨr ikiam

1 * *En adarasi, e biziba otivamin dughiatam dɨborogh ia bagh an osirighan kogham. 2 * *Ia uari fogha gɨfa, Ekiam Izamin Dughiam okɨmakɨar gumazim dɨmangan izi moghɨn zuamɨrama otogham. A izamin dughiam, ia a gɨfoghan kogham. 3 * *Gumazamiziba kamaghɨn mɨkɨmam, “Datɨrɨghɨn dughiar amɨrizim e batozɨ, e deravɨra iti.” Eghtɨ bizir me gasɨghasɨghamim bar zuamɨra me batogham, mati mɨzazir amizir naviba adaiba borim batasa isir mɨzaziba. Men tav osɨmtɨzir kam gitagh arɨ mangan kogham.

4 * *Kamaghɨn amizɨ, en adarasi, ia mɨtatemɨn itir puvatɨ, egh dughiar kam okɨmakɨar gumazimɨn mɨn izɨtɨ, ia an ganigh dɨgavir kuram damuan markɨ. 5 * *Ia fo, ia bar aruem ko angazangarimɨn gumazamiziba. E dɨmagarim ko mɨtarmemɨn adarazi puvatɨ. 6 * *Kamaghɨn amizɨ, e gumazamizir igharazibar mɨn daku ikian kogham. En damaziba kurighɨreghtɨ e deraghvɨra nɨghnɨgham. 7 * *E fo, gumazamizir akuiba me dɨmagaribar akui. Ezɨ gumazir dɨpar kuraba apa onganiziba, dɨmagaribar da api. 8 * *Ezɨ e aruemɨn adarasi, kamaghɨn e deraghvɨra nɨghnɨgham. E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir arazim ko igharaz darazigh ifongezir arazim inigham, egh bizir kamning mɨdorozir korotiamɨn mɨn uan evariba ikeghtɨ da e apazagham. Egh God mɨzuam ikɨ an akurvazir arazim inigham, egh e mɨdorozir dapanir asuamɨn mɨn anerughtɨ an e apazagham. 9 * *God, uan anɨngagharimɨn aven mangasa e amɨsevezir puvatɨ. A en Ekiam Krais Iesusɨn ingangarimɨn en akurvaghasa e amɨsefe. 10 * *Iesus en akurvaghasava e bagha areme. Kamaghɨn amizɨ, e ovenge, o e angamɨra iti, e a ko angamɨra ikiam. 11 * *Kamaghɨn, ia uari vaghvagh akar aghuibar uariv kɨm egh gavgavim uari danɨng, mati ia datɨrɨghɨn ami mokɨn.

God uan adarazir akuraghtɨ me arazir aghuibar amuam

12 * *Nan adarasi, e kamaghɨn ian azangsɨsi, ia gumazamizir ian akurvagha ia ko ingaribar apengan ikɨ. Ekiam ian gumazamizir dapanibar ikiasa me amɨsefe, eghtɨ me ian araziba akɨramin mɨgɨrɨgɨabar amuam. 13 Ia men ingangarir me amir kam gɨnɨghnɨgh, egh naviba bar men deraghɨva me gifongeghɨva men apengan ikɨ. Egh ia bar uari inigh navir amɨrizimɨn ikɨ.

14 * *Nan adarasi, e kamaghɨn ian azangsɨghasa, ia gumazamizir amɨrazibar araziba akɨrɨva, egh gumazamizir atiatiabar naviba gavgavim me danɨngɨva, gumazamizir gavgaviba puvatɨzibar akurvagh, egh ia gumazamiziba bar dughorir amɨrazim men ikɨ.

15 * *Ia deravɨra gan, gumazitam o amizitam arazir kurabar ia damutɨma, ia an arazir kuraba ikaravaghan markɨ. Ia zurara arazir aghuibar Godɨn gumazamizibar amusɨ gavgavigh, uaghan gumazamizir igharaziba sara.

16 * *Egh ia zurara bar akongegh, 17 * *egh ia God ko zurara mɨkɨmvɨra ikɨ. 18 * *Bizir tizim ia bato, God mɨnabɨvɨra ikɨ. God kamaghsua, ia gumazamizir Krais Iesusɨn poroghav itiba ia arazir kaba bar, dar amu.

19 * *Eghtɨ Godɨn Duam bizitam damusɨ ia mɨkɨmtɨma, ia an anogoroghan markɨ. 20 * *Eghtɨ Godɨn akam inigha izir gumazamizibar akam me ia mɨkɨmtɨma ia navir kuram men ikian markɨ. 21 * *Egh ia bar deravɨra araziba ko akaba bar, da tuisɨgh. Egh arazir aghuibara, ia dar suigh. 22 * *Egh arazir kuraba ia bar da atakigh.

23 * *God uabɨ navir amɨrizimɨn mɨngarim, a ia damightɨma ia uari isɨ bar a danɨng, egh an damazimɨn bar zuegham. Eghtɨ a ian duaba ko, mɨkarziba ko, ikɨrɨmɨriba bar moghɨra deraghvɨra dar gantɨ, da deraghvɨra ikɨva en Ekiam Krais Iesus izamin dughiamɨn ia arazir kuratam Godɨn damazimɨn bar puvatɨgham. 24 * *Godɨn ian diazim, a uan akabar gɨn ghua bizibagh amima da guizɨn otifi. Kamaghɨn e fo, a guizbangɨra bizir kabar amuam.

25 * *En adarasi, ia e bagh God ko mɨkɨmtɨ, a en akuraka.

26 * *Ia Kraisɨn gumazamiziba, vaghvagh uan dafaribar suigh.

27 Kɨ Ekiamɨn ziamɨn akɨnafarir kam Kraisɨn gumazamiziba bar me bagh a dɨpon me mɨkɨmasa ia gakaghori.

28 En Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim bar moghɨra ia ko ikɨ.

* 1:1: Ap 17:1-13, 2 Te 1:1

* 1:1: Aposel 17:1-13; 2 Tesalonika 1:1

* 1:2: Ef 1:16, Fl 1:3-4, Kl 1:3, 2 Te 1:11

* 1:2: Efesus 1:16; Filipai 1:3-4; Kolosi 1:3; 2 Tesalonika 1:11

* 1:3: 1 Ko 13:13, Ga 5:6, Kl 1:4-6, Hi 6:10

* 1:3: 1 Korin 13:13; Galesia 5:6; Kolosi 1:4-6; Hibru 6:10

* 1:4: Kl 3:12, 2 Te 2:13

* 1:4: Kolosi 3:12; 2 Tesalonika 2:13

* 1:5: 1 Ko 2:4-5, 4:20, Kl 2:2, Hi 2:3

* 1:5: 1 Korin 2:4-5; 4:20; Kolosi 2:2; Hibru 2:3

* 1:6: Ap 17:1-9, 1 Ko 4:16, 11:1, Fl 3:17, 2 Te 3:9

* 1:6: Aposel 17:1-9; 1 Korin 4:16; 11:1; Filipai 3:17; 2 Tesalonika 3:9

* 1:7: 1 Pi 5:3

* 1:7: 1 Pita 5:3

* 1:8: Ro 1:8

* 1:8: Rom 1:8

* 1:9: Ap 14:15, 1 Ko 12:2, Ga 4:8, 1 Te 2:1

* 1:9: Aposel 14:15; 1 Korin 12:2; Galesia 4:8; 1 Tesalonika 2:1

* 1:10: Ap 17:31, 1 Te 4:16, 5:9, Ta 2:13, 2 Pi 3:12

* 1:10: Aposel 17:31; 1 Tesalonika 4:16; 5:9; Taitus 2:13; 2 Pita 3:12

* 2:1: 1 Te 1:5, 1:9

* 2:1: 1 Tesalonika 1:5; 1:9

* 2:2: Ap 16:19-24, 17:1-9, Fl 1:30, Kl 2:1

* 2:2: Aposel 16:19-24; 17:1-9; Filipai 1:30; Kolosi 2:1

* 2:4: Jer 11:20, Ga 1:10, 1 Ti 1:11

* 2:4: Jeremaia 11:20; Galesia 1:10; 1 Timoti 1:11

* 2:5: Ap 20:33, Ro 1:9, 1 Te 2:10, 2 Pi 2:3

* 2:5: Aposel 20:33; Rom 1:9; 1 Tesalonika 2:10; 2 Pita 2:3

* 2:6: Jo 5:41, 5:44, 1 Ko 9:1-6, 2 Ko 11:9, 2 Te 3:8-9

* 2:6: Jon 5:41; 5:44; 1 Korin 9:1-6; 2 Korin 11:9; 2 Tesalonika 3:8-9

* 2:7: 1 Ko 2:3, 2 Ko 13:4, 2 Ti 2:24

* 2:7: 1 Korin 2:3; 2 Korin 13:4; 2 Timoti 2:24

* 2:9: Ap 20:34, 1 Ko 4:12, 2 Ko 11:9, 12:15

* 2:9: Aposel 20:34; 1 Korin 4:12; 2 Korin 11:9; 12:15

* 2:11: Ap 20:31

* 2:11: Aposel 20:31

* 2:12: Fl 1:27, Kl 1:10, 2 Ti 1:9, 1 Pi 5:10

* 2:12: Filipai 1:27; Kolosi 1:10; 2 Timoti 1:9; 1 Pita 5:10

* 2:13: Ga 1:11-12, 4:14, 1 Te 1:2-3, 2 Te 2:13, 2 Pi 3:2

* 2:13: Galesia 1:11-12; 4:14; 1 Tesalonika 1:2-3; 2 Tesalonika 2:13; 2 Pita 3:2

* 2:14: Ap 17:5, Hi 10:33-34

* 2:14: Aposel 17:5; Hibru 10:33-34

* 2:15: Ap 2:23, 3:15, 7:52, 9:23, 9:29, 13:45, 13:50, 14:2, 14:5, 14:19, 17:5, 17:13, 18:12

* 2:15: Aposel 2:23; 3:15; 7:52; 9:23; 9:29; 13:45; 13:50; 14:2; 14:5; 14:19; 17:5; 17:13; 18:12

* 2:16: Mt 23:32-33, 24:6, Lu 11:52, Ap 13:50

* 2:16: Matyu 23:32-33; 24:6; Luk 11:52; Aposel 13:50

* 2:17: 1 Te 3:10

* 2:17: 1 Tesalonika 3:10

* 2:19: Fl 2:15-16, 4:1, 2 Te 1:4

* 2:19: Filipai 2:15-16; 4:1; 1 Tesalonika 3:13; 2 Tesalonika 1:4; Akar Mogomem 1:7

* 2:20: 2 Ko 1:14, 1 Te 3:13, MAA 1:7

* 2:20: 2 Korin 1:14

* 3:1: Ap 17:15

* 3:1: Aposel 17:15

* 3:2: Ap 16:1-3

* 3:2: Aposel 16:1-3

* 3:3: Ef 3:13, 2 Ti 3:12

* 3:3: Efesus 3:13; 2 Timoti 3:12

* 3:4: Ap 14:22, 20:24

* 3:4: Aposel 14:22; 20:24

* 3:5: Fl 2:16

* 3:5: Filipai 2:16

* 3:6: Ap 18:5

* 3:6: Aposel 18:5

* 3:7: 2 Te 1:4

* 3:7: 2 Tesalonika 1:4

* 3:8: Fl 4:1

* 3:8: Filipai 4:1

* 3:10: Ap 26:7, Ro 1:10, Kl 4:12, 2 Ti 1:3

* 3:10: Aposel 26:7; Rom 1:10; Kolosi 4:12; 2 Timoti 1:3

* 3:11: 2 Te 2:16

* 3:11: 2 Tesalonika 2:16

* 3:12: 1 Te 4:9-10, 5:15, 2 Pi 1:7

* 3:12: 1 Tesalonika 4:9-10; 5:15; 2 Pita 1:7

* 3:13: Sek 14:5, 1 Ko 1:8, Fl 1:10, 2 Te 1:7, 1:10, 1:17

* 3:13: Sekaraia 14:5; 1 Korin 1:8; Filipai 1:10; 2 Tesalonika 1:7; 1:10

* 4:1: Fl 1:27, Kl 1:10, 2:6, 1 Te 2:12, 2 Te 3:6

* 4:1: Filipai 1:27; Kolosi 1:10; 2:6; 1 Tesalonika 2:12; 2 Tesalonika 3:6

* 4:3: 1 Ko 6:15, 6:18, Ef 5:3, 5:17, 5:27, Kl 3:5, 1 Te 5:23, Hi 10:10, 1 Pi 1:16

* 4:3: 1 Korin 6:15; 6:18; Efesus 5:3; 5:17; 5:27; Kolosi 3:5; 1 Tesalonika 5:23; Hibru 10:10; 1 Pita 1:16

* 4:4: Ro 6:19, 1 Ko 6:13-15, 6:18

* 4:4: Rom 6:19; 1 Korin 6:13-15; 6:18

* 4:4: Marazi ghaze, vezɨn kam kamaghɨn ghu: “Ia uan ifongiaba ko nɨghnɨzir kurar ian navir averiabar aven itiba, ia deraghvɨra da bagh uarir gan. Egh Godɨn damazimɨn zuezir araziba ko a ifongezir arazibar amu.”

* 4:5: Sng 79:6, Ga 4:8, Ef 2:12, 4:17-18, 2 Te 1:8

* 4:5: Onger Akaba 79:6; Galesia 4:8; Efesus 2:12; 4:17-18; 2 Tesalonika 1:8

* 4:6: Wkp 19:11-13, Sng 94:1, 1 Ko 6:8, 2 Te 1:8

* 4:6: Ofa Gami 19:11-13; Onger Akaba 94:1; 1 Korin 6:8; 2 Tesalonika 1:8

* 4:7: 1 Ko 1:2, 2 Te 2:13-14, Hi 12:14, 1 Pi 1:14-16

* 4:7: 1 Korin 1:2; 2 Tesalonika 2:13-14; Hibru 12:14; 1 Pita 1:14-16

* 4:8: Ese 36:27, 37:14, Lu 10:16, 1 Ko 2:10, 2 Ko 1:22, 1 Jo 3:24

* 4:8: Esekiel 36:27; 37:14; Luk 10:16; 1 Korin 2:10; 2 Korin 1:22; 1 Jon 3:24

* 4:9: Jo 13:34, 15:12, Hi 8:11, 1 Jo 2:20, 2:27, 3:11-13

* 4:9: Jon 13:34; 15:12; Hibru 8:11; 1 Jon 2:20; 2:27; 3:11-13

* 4:10: 2 Te 3:4

* 4:10: 2 Tesalonika 3:4

* 4:11-12: Rom 13:13; 2 Korin 8:21; Efesus 4:28; Kolosi 4:5; 2 Tesalonika 3:8; 3:12; 1 Pita 4:15

* 4:13: Ef 2:12

* 4:13: Efesus 2:12

* 4:14: Ro 14:9, 1 Ko 15:3-4, 15:12-13, 15:18, 15:23

* 4:14: Rom 14:9; 1 Korin 15:3-4; 15:12-13; 15:18; 15:23

* 4:15: 1 Korin 15:51-52

* 4:16: Mt 24:30-31, Ap 1:11, 1 Ko 15:23, 15:52, 1 Te 1:10, 2 Te 1:7

* 4:16: Matyu 24:30-31; Aposel 1:11; 1 Korin 15:23; 15:52; 1 Tesalonika 1:10; 2 Tesalonika 1:7

* 4:17: Jo 12:26, Ap 1:9, MAA 11:12

* 4:17: Jon 12:26; Aposel 1:9; Akar Mogomem 11:12

* 5:1: Mt 24:36

* 5:1: Matyu 24:36

* 5:2: Mt 24:42-44, Lu 12:39, 2 Pi 3:10, MAA 3:3

* 5:2: Matyu 24:42-44; Luk 12:39; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 3:3

* 5:3: Ese 13:10, Hos 13:13, Mt 24:39, Lu 21:34-35, Jo 16:21-22

* 5:3: Esekiel 13:10; Hosea 13:13; Matyu 24:39; Luk 21:34-35; Jon 16:21-22

* 5:4: Ro 13:12-13, 1 Jo 2:8

* 5:4: Rom 13:12-13; 1 Jon 2:8

* 5:5: Ro 13:12, Ef 5:8-9

* 5:5: Rom 13:12; Efesus 5:8-9

* 5:6: Mt 24:42, 25:5, 25:13, 1 Pi 5:8

* 5:6: Matyu 24:42; 25:5; 25:13; 1 Pita 5:8

* 5:7: Lu 21:34-36, Ro 13:13, Ef 5:14

* 5:7: Luk 21:34-36; Rom 13:13; Efesus 5:14

* 5:8: Ais 59:17, Ef 6:13-17

* 5:8: Aisaia 59:17; Efesus 6:13-17

* 5:9: Ro 9:22, 1 Te 1:10, 2 Te 2:13-14, 1 Pi 2:8

* 5:9: Rom 9:22; 1 Tesalonika 1:10; 2 Tesalonika 2:13-14; 1 Pita 2:8

* 5:10: Ro 14:8-9, 2 Ko 5:15, 1 Te 4:14

* 5:10: Rom 14:8-9; 2 Korin 5:15; 1 Tesalonika 4:14

* 5:11: Ju 20

* 5:11: Jut 1:20

* 5:12: 1 Ko 16:18, Fl 2:29, 1 Ti 5:17, Hi 13:7, 13:17

* 5:12: 1 Korin 16:18; Filipai 2:29; 1 Timoti 5:17; Hibru 13:7; 13:17

* 5:14: Ga 5:22, 6:1-2, Kl 3:12, 2 Te 3:6, 3:11, 3:15, Hi 12:12

* 5:14: Galesia 5:22; 6:1-2; Kolosi 3:12; 2 Tesalonika 3:6; 3:11; 3:15; Hibru 12:12

* 5:15: Snd 20:22, Mt 5:39, Ro 12:17, 1 Ko 6:7, 1 Pi 3:9

* 5:15: Aghuzir Akaba 20:22; Matyu 5:39; Rom 12:17; 1 Korin 6:7; 1 Pita 3:9

* 5:16: 2 Ko 6:10, Fl 4:4

* 5:16: 2 Korin 6:10; Filipai 4:4

* 5:17: Lu 18:1, Ef 6:18, Kl 4:2, 1 Pi 4:7

* 5:17: Luk 18:1; Efesus 6:18; Kolosi 4:2; 1 Pita 4:7

* 5:18: Ef 5:20, Kl 3:17

* 5:18: Efesus 5:20; Kolosi 3:17

* 5:19: Ef 4:30, 1 Ti 4:14, 2 Ti 1:6

* 5:19: Efesus 4:30; 1 Timoti 4:14; 2 Timoti 1:6

* 5:20: 1 Ko 14:1, 14:39

* 5:20: 1 Korin 14:1; 14:39

* 5:21: 1 Ko 2:11, 2:15, Fl 4:8, 1 Jo 4:1

* 5:21: 1 Korin 2:11; 2:15; Filipai 4:8; 1 Jon 4:1

* 5:22: Jop 1:1, 1:8, 2:3

* 5:22: Jop 1:1; 1:8; 2:3

* 5:23: Ro 15:33, 1 Ko 1:8, Fl 4:9, 1 Te 3:13, 2 Te 3:16

* 5:23: Rom 15:33; 1 Korin 1:8; Filipai 4:9; 1 Tesalonika 3:13; 2 Tesalonika 3:16

* 5:24: 1 Ko 1:9, 10:13, 2 Te 3:3

* 5:24: 1 Korin 1:9; 10:13; 2 Tesalonika 3:3

* 5:25: Kl 4:3, 2 Te 3:1

* 5:25: Kolosi 4:3; 2 Tesalonika 3:1

* 5:26: Ro 16:16

* 5:26: Rom 16:16

2 Tesalonika

1

2

3

Akɨnafarir Namba 2,
Pol Tesalonikan Nguibamɨn Itir Sios Baghava an Osiri

O

2 Tesalonika

Akar faragha zuim

Gumazamizir Tesalonikan nguibar ekiamɨn itiba, me ti nɨghnɨzir avɨribagh amua ghaze, bizir manamra Krais ua izamin dughiamɨn otivam. Marazi ghaze, Ekiam Izamin Dughiam otogha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, Pol ko Sailas ko Timoti Tesalonikabar nɨghnɨziba akɨrasa akɨnafarir kam osiri.

Pol kamaghɨn mɨgei, dughiar kam tɨghar otivam. Gumazamiziba faragh Godɨn akaba batoghɨva akɨrim God gasaragham. Eghtɨ arazir kuram otogh gavgavighvɨra ikiam. Eghtɨ gɨn Godɨn Araziba adoghodozir gumazir mam azenaram otogham, egh a Kraisɨn apanim damuam.

Pol gumazamizibav gɨa ghaze, me nɨghnɨzir gavgavimɨn tugh gavgavigh egh osɨmtɨziba ater. Pol kamaghsua, me uarira uarir akurvaghsɨ pamtem ingar, mati a uabɨ a ko ingari darasi me ami mokɨn. Me ingangaribar amusɨ amɨrvaghan markɨ. Egh me igharazi darazir akurvaghsɨ amɨrvaghan markɨ.

Ekiam Izamin Dughiam
gɨn otogham

1

(Sapta 1--2)

1 * *Kɨ Pol, ko Sailas ko Timoti, e Tesalonikan itir sios bagha akɨnafarir kam osiri, me God en Afeziam ko Ekiam Krais Iesusɨn poroghav itir gumazamiziba.

2 * *God en Afeziam ko Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim ia damightɨma, ia navir amɨrizim ikɨ.

Tesalonikaba osɨmtɨziba ko mɨzazibar dughiamɨn tuivigha gavgafi

3 * *En adarasi, e zurara ian ziaba dɨponɨva ia bagh God mɨnabɨva God ko mɨkɨmam. E fo, ian nɨghnɨzir gavgavim bar moghɨra gavgafi, ezɨ ia bar moghɨra vaghvagha bar uarigh ifonge, ezɨ arazir kam ekɨva ghuavɨra iti. Kamaghɨn bar derazɨ, e ia bagha God mɨnabi. 4 * *Kamaghɨn amizɨ, e tintinibar Godɨn siosbar ghuegha ian ziaba fe. E arazir kurar apaniba ia gamiba bar dar gun me mɨgɨava, osɨmtɨziba sara me mɨgei. Egha e kamaghɨn mɨgei, “Godɨn gumazamiziba me uan nɨghnɨzir gavgavimɨn tugha gavgavigha, osɨmtɨziba ko mɨzaziba ateri.”

God arazir aghuimɨn e tuisɨsi

5 * *Ezɨ bizir ia bativir kaba, God kamaghɨn en aka, an arazir aghuim gamua egha en araziba tuisɨsi. Ia kamaghɨn ifonge, God Bizibagh Ativamin Dughiam otogham. Kamaghɨn, ia mɨzaziba isi. Eghtɨ God suam, ia dera egh ia inigh dughiar kamɨn aven mangam. 6 * *Godɨn arazir aghuim a kamaghɨn damuam, gumazamizir osɨmtɨziba ia garɨziba, a ua men osɨmtɨziba ikarvagham. 7 * *Egh ian osɨmtɨzir datɨrɨghɨn ia ateriba God da gɨvagh, avughsazim ia danɨngɨva uaghan e danɨngam. Dughiar kamɨn Ekiam Iesus uan enselɨn bar gavgavim itiba ko Godɨn Nguibam ategh azenara otogham, eghtɨ e avughsam. An avir bar gavgavir mɨzariaba sara izam. 8 * *Egh God gɨfozir puvatɨziba ko en Ekiam Iesusɨn Akar Aghuimɨn gɨn zuir puvatɨziba, Iesus ivezir kuram me ikarvagham. 9 * *Kamaghɨn amir gumazamiziba ivezir kurar kam inigh; bar ikuvigh mamaghɨra ikiam. Egh me Ekiamɨn saghon ikɨva, uaghan an gavgavimɨn angazangarir ekiamɨn saghon ikiam. 10 * *Ezɨ Dughiar God atɨzim, Ekiam ua izɨtɨma an gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, me an ziam fɨva, ziar ekiam a danɨng a bagh bar akuegham. Ia Godɨn akar e ian tongɨn kunizim, ia nɨghnɨzir gavgavim an iti. Kamaghɨn amizɨ, ia dughiar kamɨn uaghan me ko ikiam.

Pol God ko mɨkɨmtɨ a Tesalonikaba gavgavim me danɨngam

11 * *Ezɨ e bizir kabagh nɨghnɨgha zurara ia bagha e uan God ko mɨgei, eghtɨ a ian akurvagham. E kamaghsua, a ia damutɨ arazir aghuir a damuasa ian diaziba, ia dar amuam. E a ko mɨkɨmtɨma, a gavgavim ia danɨngam. Eghtɨ ia, arazir aghuir ia damuasa ifongeziba bar, ia dar amuam. Eghtɨ Godɨn gavgavim ian nɨghnɨzir gavgavim damutɨ, an ekeveghtɨ ia arazir aghuir avɨribar amuam. 12 * *Ezɨ arazir kamɨn ia Ekiam Iesusɨn ziam fɨtɨma a uaghan ian ziaba fam. En God ko Ekiam Krais Iesus ian apangkuvigh egh bizir kabar amutɨ da guizbangɨn otivam.

2

Godɨn Araziba adoghodozir gumazim otogham

1 * *En adarasi, e bizitam ia mɨkɨmasa, en Ekiam Krais Iesus a uamategh izam, eghtɨ e a ko uari akuvagham. E kamaghsua, ia bar deravɨra akar kam baragh. 2 * *Gumazir taba ti ia mɨgɨa ghaze, Ekiam Izamin Dughiam otogha gɨfa. Gumazir mamɨn nɨghnɨzim ghaze, Godɨn Duam ti uan akar kam a ganɨngizɨ an an gun mɨgei. O gumazir mam Godɨn akam akura akar kamɨn gun mɨgei. O gumazir mam ghaze, e osirizir akɨnafarir mam, akar kam an iti. Ezɨ ia akar kam managh a baraki, ia zuamɨra dɨgavir kuram damighɨva okam nɨghnɨghan markɨ. 3 * *Ia gumazitamɨn gantɨ a uan akatam o arazir an amitamɨn ia gifaran markɨ. Ia oragh! Dughiar kam puram otoghan kogham. Puvatɨ. Faraghɨvɨra gumazir avɨrim Godɨn akaba batoghɨva akɨrim ragh God gasaragham. Eghtɨ Godɨn Araziba adoghodozir gumazir mam azenara otogham, gumazir kam God helɨn a gasɨghasɨgham. 4 * *Bizir gumazamiziba ziaba feba ko dar bora ghaze men godba o men aseba, a dar apanimɨn ikiam. Egh a uabɨra uan ziam fɨva egh a bizir kaba bar da dɨkabɨragham. Egh a Godɨn Dɨpenimɨn aven daperagh ikɨva kamaghɨn mɨkɨmam, “Kɨ uabɨra God.”

5 Ia fo, kɨ ia ko itir dughiam, kɨ bizir kabar gun ia mɨkeme. Ia ti okɨnɨghnɨghiz, o? 6 Ia fo, bizir mam gumazir kamɨn tuavim apɨrima an azenaram otivan kogham. A gɨn God a bagha atɨzir dughiamra, an azenim giram. 7 * *Ia fo, datɨrɨghɨn Godɨn Araziba adoghodozir arazir kam averara ingari iti. A modogh averara ikɨ mangɨtɨ, gumazir an tuavim apɨrizim, sɨvagh mangɨtɨ, an azenaram otogham. 8 * *Egh Godɨn Araziba adoghodozir gumazir kam dughiar kamɨn azenim giram. Eghtɨ Ekiam Iesus uan akamɨn a giveragh a mɨsueghtɨma an aremegham. Ekiam uan angazangarim ko gavgavir ekiam sara izɨva, uan angazangarim ko gavgavir kamra a gumazir kam bar a gasɨghasɨgham. 9 * *Godɨn Araziba adoghodozir gumazir kam, a Satanɨn gavgavimɨn azenan otogham. Egh Satanɨn ifavarir arazimɨn, a dɨgavir kuram gamir arazir avɨriba ko arazarazir igharaziba ko mirakelɨn ifavarir igharagha gariba, dar amuam. 10 * *An arazir kurar avɨrir igharazibar amu, ovevemɨn tuavimɨn gɨn zuir gumazibagh ifaram. Me guizɨn akam gifongeghan aghua, ezɨ God men akuraghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir kaba bar arɨghiregham. 11-12  *God kamaghsua, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim guizɨn akamɨn itir puvatɨgha arazir kurabagh amua bar akongeziba, me nɨghnɨzir gavgavim akar ifavarimɨn ikɨva, Godɨn kotɨn ivezir kuram iniam. Kamaghɨn amizɨ, God men nɨghnɨzibagh amizɨ, me paza nɨghnɨsi.

God ua ia iniasa ia mɨsefe

13 * *En darasi, ia Ekiam bar ifongeziba, God faragha inizir gumazamizibar tongɨn ikiasa ia mɨsefe. God uan Duamɨn gavgavimɨn ian navir averiamɨn ingarima, ia a baghavɨra itir gumazamiziba, egha ia guizɨn akam nɨghnɨzir gavgavim an iti. Ezɨ tuavir kamɨn God ian akurvaghasa. Kamaghɨn amizɨ, e zurara God ia bagh a mɨnamam. 14 God kamaghsua, ia uan Ekiam Krais Iesusɨn angazangarir ekiamɨn aven a ko ikiasa a ifonge. Egha a uan Akar Aghuir e ia mɨkemezir kamɨn ian dia. 15 * *Kamaghɨn amizɨ, en adarasi, ia bar tuivigh gavgafigh. Eghtɨ Godɨn akar e ia mɨkemeziba, o akar ian sure damuasa osiriziba, ia dar gɨn mangɨ.

16 E kamaghɨn God ko mɨgɨa ghaze, en Ekiam Krais Iesus ko God en Afeziam bar e gifonge. Egha en apangkuvigha en navibagh amima, da deragh, mamaghɨra ikiam. Egha en akurvazima en nɨghnɨzir gavgavim ikiava God mɨzuai, eghtɨ an arazir aghuimɨn e damuam. 17 * *Egh a gavgavim ian navibar anɨng, ian akurvaghtɨ ia arazir aghuiba bar, dar gɨn mangɨva akar aghuibav kɨmam.

Tesalonikaba gumazamizir ingangaribar amɨrazibar
arazibar kɨrigh

3

(Sapta 3)

Ia God ko mɨkɨmtɨ, an en akuragham

1 * *En adarasi, en akar abuananam, a kamakɨn. Ia God ko mɨkɨmtɨma, an en akuragham, eghtɨ Ekiamɨn akam zuamɨra nguibaba bar a dar mangɨtɨ gumazamiziba a iniva an gɨn mangɨ, nɨghnɨzir gavgavim an ikiam, mati ia faragha a inizɨ mokɨn. 2 * *Ia God ko mɨkɨmtɨma a gumazir kurabar dafaribar e inigh, kar arazir kurabagh amir gumaziba. Ia fo, gumazamizir maba nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn itir puvatɨ.

3 * *Ezɨ Ekiam guizɨn arazibagh ami, eghtɨ ia bar nɨghnɨzir gavgavimra an ikɨ. A gavgavim ia danɨngɨva, ia geghuvtɨ, Satan paza ia damighan kogham. 4 * *Ezɨ Ekiam e gamizɨma e bar deravɨra kamaghɨn fo, ia arazir e ia mɨkemeziba, bar dagh amuavɨra iti. Egh gɨn ia kamaghɨra damuam.

5 E kamaghsua, Ekiam ian faragh mangɨ, ian navibar amutɨ, ia fogh suam, God guizbangɨra ia gifonge. A ian navibar amutɨ, ia Kraisɨn arazimɨn gɨn mangɨva osɨmtɨziba aterɨva tugh gavgavigham.

Gumazamiziba bar, ingangaribar amu

6 * *En adarasi, en Ekiam Krais Iesusɨn ziamɨn e akar gavgavim mɨgɨa kamaghɨn ia mɨgei, en marazi pura amɨrvagha ikia, akar e ia ganɨngizimɨn gɨn zuir puvatɨ. Ia vaghvagh men saghon ikɨ. 7 * *Ia fo, ia en arazibar gɨn mangɨ. Dughiar e ia ko itiba, e pura apiaghav itir puvatɨ. 8 * *E pura ian dafaribar daghetaba inizir puvatɨ. E dagh ivesi. E kamaghsua, e osɨmtɨziba ia darɨghan kogham. Kamaghɨn e puvɨra arueba ko dɨmagaribar ingari. 9 * *God ghaze, e dagheba bagh ian azangsɨghtɨma, ia en akurvagham. Ezɨ e ian azangsɨzir pu. E ghaze, e arazir aghuim ian akaghtɨma ia an gɨn mangam. Ezɨ kamaghɨn, e ian azangsɨzir puvatɨ.

10 * *Ia fo, dughiar e ia ko itibar, e akar gavgavim ia ganɨngi: gumazamiziba ingangaribar amuan aghuaghtɨ, ia dagheba me danɨngan kogham.

11 * *Ezɨ e datɨrɨghɨn orazi, ian marazi pura iti. Me ingangaritam gamir puvatɨ. Me pura gumazamizir igharazibar biziba tintinibar dav gei. Kar men biziba puvatɨ. 12 * *Ezɨ datɨrɨghɨn Ekiam Krais Iesusɨn ziamɨn e akar gavgavir kam kamaghɨn gumazir kabav gei, me bar deravɨra dapiaghɨva, ingarɨva, me daghebar uarira uarir akurvagh.

13 * *Ezɨ en adarasi, ia arazir aghuibar amuva dar amɨrvaghan markɨ.

14 * *Eghtɨ gumazitam o amizitam akar e akɨnafarir kamɨn osirizibar gɨn mangan koghtɨma, ia deravɨram an gan. Ia kamaghɨn damutɨ, gumazir kam uan arazir kam gɨfoghɨva aghumsɨgham, kamaghɨn ia an saghon ikɨ. 15 * *Ia apanimɨn mɨn a gɨnɨghnɨghan markɨ, ia aveghbuamɨn mɨn a damuva, egh arazir aghuibar amusɨ an sure damu.

Pol uan akar abuananam me ganɨdi

16 * *Ekiam a navir amɨrizimɨn mɨngarim, a zurara ia damutɨ ia navir amɨrizimɨn biziba bar dar ikiam. Ekiam bar moghɨra ia ko ikiam.

17 * *Kɨ Pol, kɨ uan dafarimɨn osira ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Nan akɨnafariba bar, osizirir abuananam kɨ zurara uan ziam kamaghɨn an osiri. Kar kɨ kamaghɨn osiri.

18 En Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim bar moghɨra ia ko ikiam.

* 1:1: Ap 17:1, 1 Te 1:1

* 1:1: Aposel 17:1; 1 Tesalonika 1:1

* 1:2: Ro 1:7

* 1:2: Rom 1:7

* 1:3: 1 Te 1:2-3, 2 Te 2:13

* 1:3: 1 Tesalonika 1:2-3; 2 Tesalonika 2:13

* 1:4: 2 Ko 7:4, 7:14, 1 Te 2:19, MAA 1:9

* 1:4: 2 Korin 7:4; 7:14; 1 Tesalonika 2:19; Akar Mogomem 1:9

* 1:5: Fl 1:28

* 1:5: Filipai 1:28

* 1:6: Ro 12:19, MAA 18:6-7

* 1:6: Rom 12:19; Akar Mogomem 18:6-7

* 1:7: Mt 25:31, 1 Te 3:13, 4:16

* 1:7: Matyu 25:31; 1 Tesalonika 3:13; 4:16

* 1:8: Sng 79:6, Ais 66:15, Jer 10:25, Ro 2:8, 1 Pi 4:17

* 1:8: Onger Akaba 79:6; Aisaia 66:15; Jeremaia 10:25; Rom 2:8; 1 Pita 4:17

* 1:9: Ais 2:10, 2:19-21, Fl 3:19, 2 Pi 3:7

* 1:9: Aisaia 2:10; 2:19-21; Filipai 3:19; 2 Pita 3:7

* 1:10: Sng 68:35, 89:7, Kl 3:4, 1 Te 3:13

* 1:10: Onger Akaba 68:35; 89:7; Kolosi 3:4; 1 Tesalonika 3:13

* 1:11: Kl 1:9, 1 Te 1:2-3

* 1:11: Kolosi 1:9; 1 Tesalonika 1:2-3

* 1:12: Ais 24:15, Mal 1:11, 1 Pi 1:7, 4:14

* 1:12: Aisaia 24:15; Malakai 1:11; 1 Pita 1:7; 4:14

* 2:1: Mt 24:31, 1 Te 4:13-17

* 2:1: Matyu 24:31; 1 Tesalonika 4:13-17

* 2:2: Mt 24:4, Ef 5:6, 1 Jo 4:1

* 2:2: Matyu 24:4; Efesus 5:6; 1 Jon 4:1

* 2:3: Jo 17:12, 1 Ti 4:1, 1 Jo 2:18, 4:3, MAA 13:11-14

* 2:3: Jon 17:12; 1 Timoti 4:1; 1 Jon 2:18; 4:3; Akar Mogomem 13:11-14

* 2:4: Dan 7:25, 11:36, Ese 28:2, 1 Ko 8:5, MAA 13:6

* 2:4: Esekiel 28:2; Daniel 7:25; 11:36; 1 Korin 8:5; Akar Mogomem 13:6

* 2:7: 1 Jo 2:18, 4:3

* 2:7: 1 Jon 2:18; 4:3

* 2:8: Jop 4:9, Ais 11:4, Dan 7:10, Hi 10:27, MAA 19:15

* 2:8: Jop 4:9; Aisaia 11:4; Daniel 7:10; Hibru 10:27; Akar Mogomem 19:15

* 2:9: Mt 24:24, Jo 8:41, Ef 2:2, MAA 13:11-13, 18:23, 19:20

* 2:9: Matyu 24:24; Jon 8:41; Efesus 2:2; Akar Mogomem 13:11-13; 18:23; 19:20

* 2:10: 2 Ko 2:15, 4:3

* 2:10: 2 Korin 2:15; 4:3

* 2:11-12: Matyu 24:5; 24:11; Rom 1:24; 1:32; 1 Timoti 4:1; 2 Timoti 4:4

* 2:13: Lu 1:75, Jo 15:16, Ef 1:4, 1 Te 4:7, 5:9, 2 Te 1:3

* 2:13: Luk 1:75; Jon 15:16; Efesus 1:4; 1 Tesalonika 4:7; 5:9; 2 Tesalonika 1:3

* 2:15: 1 Ko 11:2, 16:13, Fl 4:1, 2 Te 3:6

* 2:15: 1 Korin 11:2; 16:13; Filipai 4:1; 2 Tesalonika 3:6

* 2:17: 1 Ko 1:8, 1 Te 3:13, 1 Pi 5:10

* 2:17: 1 Korin 1:8; 1 Tesalonika 3:13; 1 Pita 5:10

* 3:1: Ef 6:19, Kl 4:3, 1 Te 5:25

* 3:1: Efesus 6:19; Kolosi 4:3; 1 Tesalonika 5:25

* 3:2: Ap 28:24, Ro 10:16, 15:31

* 3:2: Aposel 28:24; Rom 10:16; 15:31

* 3:3: Jo 17:15, 1 Ko 1:9, 1 Te 5:24, 2 Pi 2:9

* 3:3: Jon 17:15; 1 Korin 1:9; 1 Tesalonika 5:24; 2 Pita 2:9

* 3:4: 2 Ko 7:16, Ga 5:10, 1 Te 4:10

* 3:4: 2 Korin 7:16; Galesia 5:10; 1 Tesalonika 4:10

* 3:6: Mt 18:17, Ro 16:17, 1 Ko 5:11-13, 1 Te 3:11-14, 1 Ti 6:5, 2 Jo 10

* 3:6: Matyu 18:17; Rom 16:17; 1 Korin 5:11-13; 2 Tesalonika 3:11-14; 1 Timoti 6:5; 2 Jon 1:10

* 3:7: 1 Ko 4:16, Fl 3:17, 1 Te 1:6

* 3:7: 1 Korin 4:16; Filipai 3:17; 1 Tesalonika 1:6

* 3:8: 2 Ko 11:9, 1 Te 2:9

* 3:8: 2 Korin 11:9; 1 Tesalonika 2:9

* 3:9: 1 Ko 9:4-6, 1 Te 1:6

* 3:9: 1 Korin 9:4-6; 1 Tesalonika 1:6

* 3:10: 1 Te 4:11

* 3:10: 1 Tesalonika 4:11

* 3:11: 1 Ti 5:13, 1 Pi 4:15

* 3:11: 1 Timoti 5:13; 1 Pita 4:15

* 3:12: 1 Te 4:11

* 3:12: 1 Tesalonika 4:11

* 3:13: Ga 6:9

* 3:13: Galesia 6:9

* 3:14: 1 Ko 5:9-11

* 3:14: 1 Korin 5:9-11

* 3:15: 1 Te 5:14, Ta 3:10

* 3:15: 1 Tesalonika 5:14; Taitus 3:10

* 3:16: 1 Te 5:23

* 3:16: 1 Tesalonika 5:23

* 3:17: 1 Ko 16:21

* 3:17: 1 Korin 16:21

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Akɨnafarir Faragha Zuim,
Pol Timoti Baghava an Osiri

O

1 Timoti

Akar faragha zuim

Timoti, Kraisɨn adarazir gumazir igiar mam, a Listran nguibar ekiar Galesian Provinisɨn itimɨn ize. An amebam, a Judan amizim, ezɨ an afeziam a Grighɨn gumazim. Pol Timoti inizɨma, an a koma aruava Godɨn ingangarim gami. (Nɨ Aposel 16:1-3ɨn gan.) Ezɨ Timoti gɨn Efesusɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn gumazir dapanimɨn oto. Ezɨ Pol akɨnafarir kam a bagha an osiri.

Akɨnafarim faragha mɨgeir bizim, a kamakɨn, Timoti deravɨra ua bagh ganigh, gumazitaba gumazamizibar nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasighan maraghe. Gumazir kaba, me nɨghnɨzir igharaziba ikia ghaze, nguazir kamɨn itir biziba, da derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazim guizbangɨn ikɨrɨmɨrir aghuim inisɨva, dagher taba ateghɨva egh amuimɨn ikian markɨ.

Bizir igharazir ekiar akɨnafarim mɨgeir mam, Timoti siosɨn ingangarim deravɨram an ganam. Egha a uaghan mɨgɨa ghaze, siosɨn gumazamizir dapaniba ko siosɨn ingangarir gumazamiziba, me arazir aghuibar amu.

Akɨnafarimɨn akar abuananaba, Pol Timoti mɨgɨa ghaze, a Krais Iesusɨn ingangarir gumazir aghuimra ikɨ, egh arazir aghuibar vaghvagh siosɨn gumazamizibar amu.

Timoti uabɨ uan araziba deraghvɨra dar gan, egh siosɨn gumazamiziba uaghan men gan

1

(Sapta 1--6)

1 * *Kɨ Pol, kɨ Krais Iesusɨn aposel. God, en Akurvazir Gumazim, ko Krais Iesus, gumazir e ganasa mɨzuaim, aning na mɨsevezɨma kɨ aposelɨn oto.

2 * *Timoti, nɨ na ko nɨghnɨzir gavgavim ikiava, mati guizbangɨra nan otarim. Ezɨ kɨ akɨnafarir kam nɨ bagha an osiri. God en Afeziam ko Krais Iesus en Ekiam, aningɨn apangkuvim ko kuarkuvim, nɨ damutɨ nɨ navir amɨrizimɨn ikɨ.

E ifavarir akaba bar a da baraghan kogham

3 * *Kɨ fomɨra Masedonian Provinsɨn ghughava, dughiar kamɨn kɨ akar gavgavir mam nɨ ganɨngi, egha datɨrɨghɨn kɨ akar kamra ua kamaghɨn nɨ mɨkɨmasa. Kɨ ghaze, nɨ Efesusɨn Nguibar Ekiamɨn ikɨva gumazir maba mɨgɨrɨgɨar gavgavim me danɨng suam, me gumazamiziba Godɨn akamɨn men sure damuva, akar ifavarir taba me damuvɨra ikian markɨ. 4 * *Egh me pura eghaghanir araziba ko men ovavibar ziar mɨgɨrɨgɨar me zurara mɨgɨavɨra itiba, da atakigh. Akar kaba men nɨghnɨzibagh amima me onganighava tintinibar uariv gɨa uari adosi. Akar kaba me damutɨ, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikian kogham, egh God e damuamin bizim me deragh a gɨfoghan kogham. 5 * *Nan akar gavgavir kamɨn mɨngarimra kara, e bar uarigh ifuegham. E fo, e guizɨn nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikia, navir zuruzim ikia, egha uan araziba deravɨra da tuisɨgha arazir aghuibar gɨn zui. Eghtɨ bizir kaba e damutɨ, e bar uarigh ifuegham. 6 Marazi arazir kam ataki, egha datɨrɨghɨn me onganigha pura akar mɨngariba puvatɨzibav gei. 7 * *Egha me igharaz darazi Godɨn Arazibar men sure damuasa. Egha me ghaze, men mɨgɨrɨgɨaba bar guizbangɨra. Ezɨ akar me gun mɨgeim, an mɨngarim me uari a gɨfozir puvatɨ, egha me uari uan akam deragha a gɨfozir puvatɨ.

8 * *E kamaghɨn fo, Moses Osirizir Arazir God a Ganɨngiziba, da bar dera. Eghtɨ gumazitam bar deragh Godɨn Arazir kabar gɨn mangɨtɨ, Arazir Kaba an deragham. 9 * *Ezɨ e uaghan kamaghɨn fo, God uan Araziba isa gumazamizir aghuiba bagha da anɨngizir pu. Puvatɨ, a gumazamizir arazir kurabagh amiba bagha, da me ganɨngi. Gumazamizir akaba batoziba, ko akaba barazir puvatɨziba, ko gumazir akɨrim ragha God gasaraziba, merara God me bagha uan Araziba anɨngi. Kar gumazamizir Godɨn ziam fer puvatɨziba, ko gumazamizir Godɨn aghuaziba, ko gumazamizir uan amebaba ko afeziaba mɨsoghezɨ me aremeziba, ko gumazamizir igharaz darazi mɨsozima me ariaghireziba, 10 * *ko arazir mɨzɨrɨzibagh amiba, ko gumazir uarira uari isava akuiba, ko gumazir gumazamiziba okɨava me gamima me pura ingangarir gumazamizibar otiviba, ko gumazamizir ifariba, ko gumazamizir kotɨn aven ifariba, merara God me bagha uan Araziba anɨngi. Egha uaghan gumazamizir Godɨn guizɨn akamɨn apaniba, God me bagha uan Araziba anɨngi. 11 * *Ezɨ guizɨn akar kam, God an gun mɨkɨmasa na ganɨngizir akam, an Akar Aghuir kamɨn mɨrara ghu. Ezɨ Akar Aghuir kam e mɨgɨa ghaze, God angazangarir ekiamɨn aven ikia, egha gavgavir ekiam iti. A bar derazɨma gumazamiziba an ziam fe.

God Polɨn apangkuvizɨma, Pol a mɨnabi

12 * *En Ekiam Krais Iesus, ingangarim bagha gavgavim na ganigha ghaze, kɨ an ingangarim damuam. Egha ingangarir kam damuasa na amɨsefe. Ezɨ kɨ kamaghsua a mɨnaba. 13 * *Guizbangɨra, fomɨra kɨ dɨbovir akabar an ziam gasɨghasɨki, egha an apanim gamuava, akar kurabar a mɨkeme. Ezɨ a fo, kɨ deragha a gɨfozir puvatɨgha, nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ, egha arazir kabagh ami. Kamaghɨn amizɨma, a nan apangkufi. 14 * *Ezɨ Krais Iesus en Ekiamɨn apangkuvim bar na gizɨvagha, na gamima, kɨ nɨghnɨzir gavgavim an ikiava gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn itiba, bar me gifonge.

15 * *Krais Iesus, gumazamizir arazir kurabagh amiba men akuraghasa nguazir kamɨn ize. Ezɨ men tongɨn, nan arazir kuraba bar men arazir kurabagh afira. Ezɨ akar kam a guizbangɨra, gumazamiziba a baregh nɨghnɨzir gavgavim an ikɨ. 16 Ezɨ Krais Iesus kamaghsua ifonge, gumazamiziba bar kamaghɨn fogh, a gumazamizir arazir kurabagh amibar asughasugha nɨmɨra me gamua zui. Kamagh amizɨ a faragha nan apangkufi, ezɨ kɨ an ababanimɨn mɨn iti, eghtɨ a na gamizir biziba men akaghtɨ me dar ganɨva, nɨghnɨzir gavgavim an ikɨva, ikɨrɨmɨrir ikia mamaghɨra itim iniam. 17 * *Ezɨ an Atrivir Zurara Itim. An oveghan kogham, ezɨ e gumazamiziba an ganighan kogham. A uabɨra bar guizbangɨn God. Kamaghɨn amizɨ, e zurazurara ziar ekiam a danɨng mamaghɨra ikɨ mɨkɨm suam, God nɨ bar ekevegha bar dera. Bar guizbangɨra.

Pol Timoti mɨgɨa ghaze, nɨ nɨghnɨzir gavgavir Iesusɨn itim, an suiragh gavgafigh

18-19  *Nan otarim Timoti, kɨ fo, Godɨn akam inigha izir gumazim fomɨra nɨn arazibar gun mɨkeme. Ezɨ kɨ akar kam gɨnɨghnɨgha, bizir nɨ damuamiba bar dar gun nɨ mɨgei. Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨva an suiragh gavgavigh, uan araziba deravɨra da tuisɨgh arazir aghuibar gɨn mangɨ. Kɨ kamaghsua, nɨ Godɨn akam inigha izir gumazim nɨ ganɨngizir akar kabar gɨn mangɨ, egh tuavir kamɨn nɨ mɨdorozir aghuim mɨsoghɨva nɨghnɨzir gavgavimɨn aven tugh gavgafigh. Bizir kam bagha, kɨ akar kam nɨ ganɨdi. Ezɨ gumazir maba, me uan araziba deragha da tuisɨgha, arazir aghuibar gɨn mangan aghuagha da batosi. Egha tuavir kamɨn me uan nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨki. 20 * *Ezɨ men tongɨn Himeneus ko Aleksander kamaghɨn ami. Ezɨ kɨ kamaghɨn ifonge, aning ua Godɨn ziam gasɨghasɨghan markiam. Aning kamaghɨn foghasa, kɨ aning isa Satanɨn agharim gatɨ.

2

E gumazamizibar akurvaghsɨ God ko mɨkɨmɨva an azangsɨgham

1  *Kɨ mɨghɨghavɨra ia mɨgei, faragh damuamin bizim a kamakɨn, ia gumazamiziba bagh God ko mɨkɨmɨva a mɨnabɨva an azangsɨghɨva, egh a gumazamiziba bar men akurvaghsɨ a gakaghon. 2 Egh uaghan atriviba ko gavmanba bagh Godɨn azangsɨgh. Kamaghɨn, e bar deragh ikɨva navir amɨrizibar ikɨva, God baghavɨra itir arazibar amuva, God ifongezir araziba bar dar gɨn mangam. 3 God ko mɨgeir arazir kam, a Godɨn damazimɨn bar dera. God, en Akurvazir Gumazim, an arazir kam gifonge. 4 * *A kamaghsua, a bar gumazamiziba men akurvagham. Eghtɨ me bar guizɨn akamɨn mɨngarim gɨfogham. 5 * *E fo, Godɨn vamɨra iti. Ezɨ abuir gumazir vamɨra iti, a God ko en tighɨn iti. A gumazir kamra, Krais Iesus. 6 * *Dughiar God inabazimɨn, Krais Iesus gumazamiziba bar me bagha uabɨ isa God ganigha aremegha ua me givese. Ezɨ arazir kamɨn God kamaghɨn en aka, a uan gumazamiziba bar moghɨra ua me iniam. 7 * *Egha ingangarir kam bagha, God aposel ko akam akunamin gumazimɨn ikiasa na mɨsefe. Kɨ guizbangɨra mɨgei, kɨ ifarir puvatɨ. A Kantrin Igharazibar Gumazamizibar sure damuasa ingangarim na ganɨngi, eghtɨ me nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikɨva guizɨn akam gɨfogham.

8 * *Kɨ kamaghɨn ifonge, nguazir kamɨn gumaziba bar dafariba fɨva God ko mɨkɨm. Kɨ kamaghsua, me bar uari isɨva God danɨngɨva, zuegh ikɨva, anɨngagharir arazim ko adoghodozir arazim atakigh. Me arazir kam damuva, God ko mɨkɨm.

Ingangarir aghuim damuamin arazim, a guizɨn amizibar kurukazim

9 * *Kɨ uaghan kamaghɨn ifonge, amiziba korotiar aghuibar aghutɨ, da men tughatɨgham. Eghtɨ men korotiaba, igharaz darazi men ganɨva nɨghnɨzir kuraba ko aghumsɨzir nɨghnɨziba ikian kogham. Me uan dapanir arɨziba mɨghvɨra da asɨngan markɨ, egh uan mɨkarziba, manmaniaba ko gol ko korotiar bar pɨn koziba, puram azenan dar kurukan markɨ. 10 * *Amizir Godɨn akamɨn gɨn mangasa ifongeziba, me arazir aghuibar amu. Arazir kaba, kar guizɨn men kurukazim.

11 Egh amizir mam bar uabɨ dɨkabɨragh nɨmɨra ikɨva Godɨn akamɨn fofozim iniam. 12 * *Kɨ kamaghɨn amizir kamɨn amamangatɨzir puvatɨ, a uabɨ fɨva gumazimɨn faraghfaragh mangɨ, egh an sure damuan kogham. Amizir kam nɨmɨra ikɨ. 13 * *Ia oragh! God faragha Adamɨn ingarigha, gɨn Ivɨn ingari. 14 * *Ezɨ Adam akar ifavariba nɨghnɨzir gavgavim a dar itir puvatɨ. Amizimra akar ifavariba nɨghnɨzir gavgavim a dar iti, egha arazir kuram gami. 15 Amizim boriba batir ingangarim damuva, egh nɨghnɨzir gavgavim zurara Kraisɨn ikɨva uabɨ isɨva a danɨngɨva zuegh ikɨ, egh a igharaz darazigh ifongegh, arazir aghuibar gɨn mangɨtɨ, God an akuragham.*

3

Siosɨn gumazamizir dapaniba arazir aghuibar amu

1 * *Akar kam a bar guizbangɨra, tina siosɨn dapanir mamɨn ikɨsɨ a ingangarir aghuim gifonge. 2 * **Siosɨn dapanim, an arazir aghuibar gɨn mangɨ, eghtɨ me arazir kuratam bagh an ganɨva avegham. An amuir vamɨra ikɨ, egh poroghamir arazim abɨghan markɨ. Egh an dabirabim bar moghɨra deragh, navir ghurimɨn araziba dɨkabɨragh, egh arazir aghuibara damu ziar aghuim iniva, gumazamizir igharaziba ini dɨpenimɨn mangɨva, deravɨra gumazamizibar sure damu. 3 A wainɨn dɨpar avɨribar amɨva onganan markɨ. A zuamɨra anɨngaghɨva gumazibav soghan kogham, a men asughasugh. Egh biziba bagh gumazamiziba adoghan markɨ, egh a dagɨaba baghvɨra ikian markɨ. 4 Egh deravɨra uan dɨpenimɨn itir darazi men ganɨva, boribav kɨmtɨma me deravɨra an akaba baragh dar gɨn mangɨ. 5 Siosɨn gumazamizir dapaniba, me uan dɨpenibar itir darasi deraghvɨra men ganan kogh, manmaghɨn me Godɨn siosɨn ganamin ingangarim iniam? Bar puvatɨ. 6 Gumazamizir datɨrɨghɨra nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba, me Godɨn siosɨn ganan kogham. Me kamaghɨn nɨghnɨgh suam, e gumazamizir aghuiba, egh uan ziaba fam. Eghtɨ God ivezir kuram Satan ganɨngizɨ moghɨn ivezir kuram me danɨngam. 7 * *Siosɨn gumazamizir dapaniba, siosɨn azenan itir gumazamiziba me mɨkɨm suam, me ziar aghuim iti. Me ziar aghuim ikian koghtɨma, gumazamiziba akar kurabar me mɨkɨmtɨ, me aghumsɨghɨva, Satanɨn azuazimɨn aven mangɨgham.

Siosɨn ingangarir gumazamiziba arazir aghuibar gɨn mangɨ

8 Kamaghɨra siosɨn ingangarir gumaziba, gumazibar damazibar me ziar aghuim ikɨ. Egh me mɨzer pumuningɨn ikian markɨ, egh wainɨn dɨpar avɨribar amɨva onganan markɨ. Egh dagɨaba bagh bar ikuvigh ifar da inian markɨ. 9 Me uan araziba deraghvɨra da tuisɨgh arazir aghuibar gɨn mangɨ, egh guizɨn akar e nɨghnɨzir gavgavim an itimɨn suiragh gavgafigh. 10 Ia faragh me isɨ ingangaritam datɨgh ganigh. Eghtɨ men ingangarim deraghtɨ, me siosɨn ingangarir gumazibar ikiam.

11 * *Kamaghɨra, siosɨn ingangarir amiziba uaghan, gumazamizibar damazibar me ziar aghuim ikɨ. Egh me igharaz darazi gɨrakɨrangɨn me mɨkɨman markɨ. Egh men dabirabim bar moghɨra deragh, egh me guizɨn deraghvɨra ingangarir me inizibar amu.

12 Egh siosɨn ingangarir gumazamiziba, me poroghamir arazim abɨghan markɨ. Egh me uan boriba ko men dɨpenibar itir darazi deragh men gan. 13 Gumazamizir deravɨra ingariba, me ziar aghuiba iniam. Egh me atiatingan kogh uan nɨghnɨzir gavgavir Krais Iesusɨn itimɨn gun mɨkɨmam.

Godɨn Arazibar akar mogomem, a bizir bar ekiam

14 Kɨ gurumra izɨ ian ganasa ifonge, egha mɨgɨrɨgɨar kam ia bagha an osiri. 15 *Kamaghɨn amizɨ, kɨ zuamɨra izeghan koghtɨ, ia mɨgɨrɨgɨar kabar ganɨva ia arazir aghuibagh fogham, arazir e Godɨn adarazi damuamiba. E Godɨn adarasi, e Godɨn zurara itimɨn sios. Egha siosɨn aven itir darasi, erara, e dɨpenir akɨnibar mɨn gavgavigh guizɨn akam gupughɨva tugh gavgavigham. 16 * *E guizbangɨra fo, Godɨn Arazibar akar mogomem, a bar bizir ekiam. Ezɨ akar God en akazir kam, a kamakɨn:

A guizɨn gumazimɨn oto,

ezɨ gumazamiziba an gani.

Ezɨ Godɨn Duam kamaghɨn en aka,

an araziba bar dera,

Ezɨ enselba an gani.

Ezɨ gumaziba ghua

an akamɨn gun bar gumazibav kɨri.

Ezɨ nguazimɨn itir gumazamiziba

nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Ezɨ God a inigha uan Nguibamɨn ghuavanabozɨ

a ziar ekiam ini.

4

Akar ifavariba Godɨn gumazamizibar nɨghnɨzibagh asɨghasɨsi

1 * *Godɨn Duam guizbangɨra kamaghɨn mɨgei, Dughiar Gɨn Izamim, gumazamizitaba uan nɨghnɨzir gavgaviba ategham. Egh me ifavarir duaba ko duar kurabar akaba baragh dar gɨn mangam. 2 Eghtɨ ifavarir gumaziba, me akar ifavaribar gumazamizibar sure damuam. Men arazir aghuibar gɨn mangamin nɨghnɨziba ariaghire mati avim dar isizɨ, me ua uan arazir aghuiba ko kurabagh fozir puvatɨ. 3 * *Me gumaziba amuiba ikian men anogoroke. Egha dagher God e bagha ingarizir maba, me ghaze ia dar aman markɨ. Dagher kaba, God ghaze, gumazamizir guizɨn akam gɨfogha nɨghnɨzir gavgavim an itiba, merara dagher kaba iniam. Me dagheba iniva dar amɨva God mɨnabagh. 4 * *E fo, God ingarizir biziba bar, da bar dera. Ezɨ e bizir kurabar mɨn a dar ganan kogham. Puvatɨ. E God mɨnabagh da iniam. 5 E fo, e daghebar amɨsɨ, e God ko mɨgeir arazim ko Godɨn akamɨn gun mɨgeir arazim damutɨ, God arazir kamɨn daghebar amutɨ, da Godɨn bizibar mɨraram otogham.

Timoti Kraisɨn ingangarir gumazir aghuimɨn ikɨ

6 Egh nɨ akar gavgavir kam Godɨn gumazamizibar anɨngɨva, nɨ Krais Iesusɨn ingangarir gumazir aghuimɨn ikiam. Egh nɨ, guizɨn akar e inigha nɨghnɨzir gavgavim an itim, ko fofozir aghuir nɨ gɨn zuiba, da nɨ damutɨ, tuavir kamɨn nɨ gavgavir ekiam iniam. 7 * *Egh nɨ eghaghanir kɨniba ko eghaghanir kuraba akɨrim ragh dagh asaragh. Egh nɨ deravɨra Godɨn Arazibar sure damuam. 8 * *Nɨ fo, e uan mɨkarzibar amutɨ da gavgavighsɨ, e ingarɨva bizir maba sara damutɨ en mɨkarziba gavgavigham. Eghtɨ e Godɨn Arazibar sure damutɨ da en ikɨtɨ e gavgavigham, da bar en akurvaghvɨra ikiam. Egh da e datɨrɨghɨn itir ikɨrɨmɨrim ko ikɨrɨmɨrir gɨn iniamimɨn en akurvagham.

9 * *Ezɨ akar kam a bar guizbangɨra. Gumazamiziba bar a baraghɨva nɨghnɨzir gavgavim an ikiam.* 10 * *Godɨn ikia mamaghɨra itim, a gumazamiziba bar men Akurvazir Gumazim, an nɨghnɨzir ekiam kamakɨn, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba a men akuragham. E nɨghnɨzir gavgavim an ikia, bizir e fogha iniamiba bagha mɨzua iti. Kamaghɨn amizɨma, e zurara bar puvɨra ingari.

11 Nɨ gumazamiziba akar gavgavir kam me mɨkɨmɨva men sure damutɨ me dar gɨn mangɨ. 12 * *Marazi nɨn gara ghaze, nɨ gumazir igiam. Egh gumazitam kamaghɨn nɨ mɨkɨman markiam, kar gumazir kɨnim. Eghtɨ nɨ nɨghnɨzir gavgavim itiba bagh ababanimɨn uabɨ atɨgh. Egh arazir aghuibar amutɨ, me nɨn arazibar ganɨva, nɨn gɨn mangam. Nɨn arazir aghuibara kara: nɨn akar aghuiba, ko nɨn daroriba, ko nɨn arazir igharaz darazigh ifongezim, ko nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim, ko Godɨn damazimɨn zuegha itir arazim. 13 Datɨrɨghɨn tugh mangɨ kɨ izamin dughiam, nɨ Godɨn Akɨnafarimɨn akabar gan me mɨkɨm, egh Godɨn akabar me mɨkɨn, egh dar mɨngarimɨn men sure damu, egh uan gavgavim isɨ ingangarir kabar anɨng. 14 * *Nɨ fo, fomɨra siosɨn gumazamizir dapaniba uan dafariba isa nɨn dapanim garɨki. Ezɨ dughiar kamɨn, Godɨn akam inigha izir gumazir mam akamɨn gun nɨ mɨkeme, ezɨ tuavir kamɨn God bizir aghuimɨn mɨn uan gavgavim isa ingangarim bagha nɨ ganɨngi. Ezɨ kɨ nɨ mɨgei, nɨ gavgavir kam ataghɨraghan markɨ, nɨ a sara Godɨn ingangarim damuvɨra ikɨ.

15 * *Nɨ uan ingangarir kaba nɨ deravɨra dar gan. Egh nɨ bar uabɨ isɨ ingangarir kam danɨngɨva a damutɨ a deragh otogh. Eghtɨ gumazamiziba bar nɨn ingangarir arazibar gan fogham, da bar dera. 16 * *Egh nɨ bar deragh uan arazibar ganɨva, uaghan nɨ gumazamizibar sure gamir ingangarimɨn gan. Nɨ kamaghɨn damu gavgavightɨma, tuavir kamɨn God nɨn akuragh, egh gumazamizir nɨn akam baraziba uaghan men akuragham.

5

Pol ghaze, Timoti gumazamiziba uan adarazir mɨn me damu

1 * *Nɨ gumazir aruabar atar pamten me mɨkɨman markɨ. Puvatɨ, nɨ uan afeziamɨn mɨn aghumra me mɨkɨmɨva me fɨ. Egh gumazir igiaba, nɨ uan aveghbuabagh ami moghɨn, deragh me damu. 2 Egh amizir aruaba, nɨ uan amebam gami moghɨn, arazir kamra deragh me damu. Egh amizir igiaba, nɨ uan buaramizibagh ami moghɨn, deragh me damu. Kar arazir bar Godɨn damazimɨn zuezim.

Tina amizir odiaribar ganam?

3 Eghtɨ amizir odiaritam bar uabɨra ikɨtɨma, nɨ bar arazir aghuimɨn a damu. 4 * *Eghtɨ amizir kam boriba ko igiaba ikɨtɨ, nɨ borir kabar akurvaghtɨ, me deraghvɨra kamaghɨn fogh suam, men ingangarir faragh Godɨn damazimɨn damuamim a kara, me bar deraghvɨra uan amebamɨn ganam. Egh arazir kamɨn, me uan amebam ko afeziamɨn akurvazim ko ingangarir dafar aning fomɨra me gamiziba ikarvagham. God arazir kam bar a gifonge. 5 * *Ezɨ amizir odiarim bar uabɨra iti, ezɨ tav an garir puvatɨ, a kamaghɨn ami, a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiava egha bizir aghuir a fogha iniamibav zua iti. Egha a zurara arueba ko dɨmagaribar God ko mɨgɨava, uabɨn akurvaghasa an azangsɨsi. 6 Ezɨ amizir odiarir uan mɨkarzim isa pura tintinimɨn bizir igharazibagh amim, an angamɨra ikiava, navir averiamɨn aven, a mati aremegha gɨfa. 7 Eghtɨ nɨ akar gavgavir kam uaghan, gumazamiziba me danɨngtɨ, me arazir aghuibar amutɨ, kamaghɨn gumazamizir igharaziba men gan akar kuraba me mɨkɨman kogham. 8 * *Nɨ oragh. Tina uan anababar ganan kogh, egh uaghan uan adarazir ganan koghɨva, a guizbangɨra uan nɨghnɨzir gavgavim ataki. An arazir kurar kam, a gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim puvatɨziba, men arazir kurabagh afira.

9 Nɨ amizir odiaribar ziaba akɨnafarimɨn aven da osirɨsɨ, nɨ amizir kamaghɨn amiba men ziaba osir: Amizir 60plan azenibar tugha ghuavanadiba, ko poroghamir arazim abɨghizir puvatɨziba.* 10 * *Amizir kabanang, gumazamiziba bar me gɨfo, me ingangarir aghuibagh ami: me uan boriba deravɨra men garava, dagheba nguibamɨn itir gumazamizibagh anɨga, Godɨn adarazir dagariba ruava, gumazamizir osɨmtɨziba itibar akurvagha, uaghan ingangarir aghuir igharazibagh ami. Kamaghɨn amir amizibara, nɨ men ziaba osir.†

11 Ezɨ amizir odiarir bar ghurizir puvatɨziba, nɨ men ziaba akɨnafarir kamɨn da osiran markɨ. E fo, men naviba ua pabar ikɨsɨ dɨkavtɨ men arazir kam, a men arazir Krais baghavɨra itim gafiragham. 12 Egh tuavir kamɨn me akar dɨkɨrɨzir me faragha amizim ateghɨva, me fogham, Godɨn damazimɨn men arazim ikufi. 13 * *Egha arazir mam me uaghan a gami. Me amɨrizir arazim gamuava pura dɨpenibagh arui. Me amɨrvazir arazimra amir puvatɨ, me gumazamiziba amir arazibar akaba baragha dagh ifongegha, aruava gɨrakɨrangɨn me mɨgei. Me uaghan akar e mɨkɨman koghamibav gei. 14 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, amizir odiarir igiaba ua pabar ikɨva boriba batɨ egh uan paba ko boribar gan. Egh me kamaghɨn damutɨ, en apaniba men arazir me amibar ganɨva, akar kurabar e mɨkɨman kogham. 15 Nɨ fo, amizir kabar maba me tuavir aghuim ategha, Satanɨn gɨn zui.

16 Egh amizir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ititam, an nguibamɨn amizir odiariba uaghan ikɨtɨ, amizir kam uabɨ men gan. A kamaghɨn damutɨ, siosɨn gumazamiziba men ganamin osɨmtɨziba puvatɨgham. Egh siosɨn gumazamiziba, me amizir bar uarira itibar ganam.

E siosɨn gumazamizir dapanir ingangarir aghuim gamiba, e deravɨra men ganam

17 * *Siosɨn gumazamizir dapanir ingangarir aghuim gamiba, ia ziar ekiam ko ivezir aghuim me danɨng. Bizir kaba faragh da iniamiba, kar gumazamizir dapaniba, me ingangarir dafam gamua Godɨn akam akura, egha God ifongezir arazibar gumazamizibar sure gami. 18 * *E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Ia, bulmakau raizɨn iniba tuir dughiamɨn, ia an akam ikeghɨva damɨsɨ an anogoroghan markɨ.” Ezɨ e fo, “Ingangarir gumazim, a uan ivezim iniam.” 19 * *Eghtɨ tav kamaghɨn mɨkɨm suam, siosɨn dapanitam arazir kuram gami, eghtɨ nɨ akar kam baraghan markɨ. Eghtɨ, gumazamizir pumuning, o pumuning ko mɨkezim, an ganigh bar moghɨra akar kamra mɨkɨmtɨ, nɨ me baragh. 20 * *Eghtɨ gumazamizir dapanitaba arazir kuram damightɨ, nɨ gumazamiziba bar men damazimɨn me akɨrigh. Eghtɨ kamaghɨn igharaz darazi me uaghan atiatingam.

Timoti deragh uan arazibar gan

21 * *Ezɨ kɨ Godɨn damazim ko Krais Iesusɨn damazim ko Godɨn enselbar damazibar, kɨ bar deragha kamaghɨn nɨ mɨgei, nɨ bar deravɨra ingangarir kɨ nɨ mɨkemezir kabar amu. Egh nɨ ingangarim damuva, nɨ gumazir ekiaba ko namakabara me isɨ uabɨn toroghan markɨ. Nɨ arazir vamɨra gumazamiziba bar, me damu.

22 * *Egh nɨ zuamɨra Godɨn ingangarim damusɨ gumazitaba amɨsɨvɨsɨ dafariba me gisɨn darɨghan markɨ. Eghtɨ gumazamizir kabar arazir kuraba, dar osɨmtɨzim nɨn ikian kogham. Nɨ ua bagh ganɨva, egh Godɨn damazimɨn bar zuegh ikiam.

23 Nɨ pura dɨpar kɨnibar aman markɨ. Nɨ wainɨn dɨpar muziarir taba sara damɨtɨ, da nɨn navimɨn akuragham. Eghtɨ arɨmariar zurara nɨ bativir kam, a gɨvagham.

24 Gumazamizir mabar arazir kuraba, bar azenara itima, me dar gara ghaze, men araziba bar ikufi. Ezɨ mati men arazir kurar kaba da faragha ghua kotɨn otifi. Ezɨ gumazamizir igharazibar arazir kuraba da mueghav iti. Egh gɨn da aghurighiram. 25 Ezɨ kamaghɨra arazir aghuiba uaghan azenan otivizɨ, me dar gari. Ezɨ arazir aghuir maba zuamɨra azenan otivir puvatɨ, da uaghan mongegh mamaghɨra ikian kogham.

6

Ingangarir gumazamizir kɨniba arazir aghuibara damu

1 * *Gumazamizir igharazibar apengan itir ingangarir gumazamiziba, me bar uan gumazamizir ekiar men gariba deragh me damuva, ziar ekiaba me danɨngɨva men apengan ikɨ. Eghtɨ gumazamizir ekiar men gariba, Godɨn ziam ko en suren mɨgɨrɨgɨaba, akar kurabar dav kɨman kogham. 2 * *Eghtɨ ingangarir gumazitamɨn garir gumazir ekiatam a nɨghnɨzir gavgavim ikɨtɨ, an ingangarir gumazir kam kamaghɨn mɨkɨman markɨ, a nan mav, kamaghɨn kɨ an akaba batogham. Puvatɨ, a kamaghɨn nɨghnɨgh suam, gumazir kam kɨ an akurvaghsɨ ingangarim damuam, a nɨghnɨzir gavgavim itima, kɨ bar a gifonge. Egh nɨghnɨzir kam a damutɨ, a ingangarir aghuim damuam. Timoti, nɨ gumazamiziba akar kaba me mɨkɨnɨva men sure damu.

Dagɨabagh ifongezir arazim, an arazir kurar guar avɨribar mɨngarim

3 * *Tav akar igharizitam ian sure damuva, kamaghɨn mɨkɨm suam, En Ekiam Krais Iesusɨn guizɨn akam ko Godɨn gɨn zuir arazimɨn suren mɨgɨrɨgɨaba, da guizɨn akaba puvatɨ, 4 * *gumazim o amizir kam uan nɨghnɨzibara ifuegha uabɨra uabɨ fe, egha bizitam gɨfozir puvatɨ. A nɨghnɨzir kuram ikia, arɨava onganizɨ moghɨn, akabar gumazibagh afighasa, pura bizir muziariba bagha akabar uari adoghodosi. Akar kamaghɨn amiba, da gumazamizibagh amima men naviba gumazamizir igharaziba bagha men derazir puvatɨ, egha uari abɨgha, gumazamizibar ziabagh asɨghasɨgha, nɨghnɨzir kurabar igharaz darazigh amua, 5 * *egha me zurara pura uarir atari. Ezɨ gumazamizir arazir kabagh amiba, men nɨghnɨziba derazir puvatɨzɨ me bar onganigha guizɨn akam gɨfozir puvatɨ. Me ghaze, Godɨn gɨn zuir arazim, mati biziba isir tuavim.

6 * *Guizbangɨra, e God e ganɨdir biziba bagh bar akueghɨva, an arazibar gɨn mangɨtɨ, God bizir aghuir bar avɨriba e danɨngam. 7 * *E fo, en amebaba e batezɨ e nguazir kamɨn otozir dughiamɨn, e bizitam suiragha izezir puvatɨ. Egh dughiar e ovegh mangamim, e uaghan bizitamɨn suiragh mangan kogham. 8 * *Kamaghɨn amizɨ e dagheba ko iniba ikɨ, suam, “Kabanang, en tughatɨ.” 9 * *Ezɨ gumazamizir dagɨaba iniasa bar ifongeziba, Satan me gifara men nɨghnɨzibagh etui, mati asɨzim azuazim gupuzɨ moghɨn, men naviba, arazir onganir avɨrir osɨmtɨziba anɨdibar amusɨ dɨkavtɨ, bizir kam bar me damu me gasɨghasɨghtɨ me bar ikuvigham. 10 * *Ezɨ dagɨabagh ifongezir arazim, an arazir kurar guar avɨribar mɨngarim. Gumazamizir maba dagɨaba baghavɨra ifonge, ezɨ arazir kam me gamima, me uan nɨghnɨzir gavgaviba ataghɨrasi. Egha me osɨmtɨzir kurar ekiam isa, mati afuzim navim okoregha vongɨn oto.

Pol akar gavgavir aghuibar Timoti mɨgei

11 * *Ezɨ no, nɨ Godɨn gumazimra, nɨ bizir kurar kaba akɨrim ragh dagh asaragh. Egh nɨ arazir aghuibar amuva, guizɨn Godɨn Araziba iniva, nɨghnɨzir gavgavim ikɨva, igharaz darazigh ifongezir arazim ikɨva, arazir tugha gavgavigha osɨmtɨziba bar da ateramim ikɨva, egh gumazibar asughasughamin arazim ikɨ. Nɨ arazir kaba bar pamtem dar suiragh dar gɨn mangɨ. 12 * *Gumazir nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itim, a mati gumazir deragha mɨsozimɨn mɨn, uan nɨghnɨzir gavgavimɨn aven tugha gavgafi. Kamaghɨn amizɨ kɨ nɨ mɨgei, nɨ uan nɨghnɨzir gavgavimɨn aven tugh gavgavighɨva, bar deragh mɨsogh. Fomɨra nɨ uan nɨghnɨzir gavgavir Kraisɨn itimɨn gun gumazamizir avɨribar damazimɨn mɨgeima me nɨ baraki. Dughiar kamɨn God ikɨrɨmɨrir aghuir mamaghɨra itim iniasa nɨn dia. Eghtɨ nɨ deragh mɨsoghɨva, ikɨrɨmɨrir kamɨn suigham. 13 * *Godɨn biziba bar dagh amizɨ da angamɨra itim, ko Krais Iesus, gumazir Pontius Pailatɨn damazimɨn deragha bighavɨra uabɨn gun mɨkemezim, kɨ aningɨn damazimɨn akar gavgavimɨn nɨ mɨgei. 14 * *Akar gavgavir nɨ inizir kam, nɨ bar deravɨram an gɨn mangɨ. Nɨ mɨgɨrɨgɨar kuratam, o bizitam damuan markɨ, eghtɨ me akar kuratam nɨ mɨkɨman kogham. Egh nɨ bar deragh akar kamɨn gɨn mangɨva, en Ekiam Krais Iesus ua izamin dughiamɨn tugham. 15 * *A dughiar God atɨzimɨn otogham. God uabɨra, gumaziba an ziam fe. Egha a uabɨra, biziba bar dar gari da an apengan iti. A guizbangɨra Atrivibar Atrivir Ekiam, ko Gumazamizir Ekiabar Gumazir Ekiam. 16 * *A uabɨra oveghan kogham. An angazangarir ekiamɨn aven iti, ezɨ e an boroghɨn mangɨghan kogham. Tav an ganizir puvatɨ. Eghtɨ gumazitam o amizitam an ganighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, e zurara an ziam fam, egh mɨkɨm suam, an gavgavim ikɨvɨra ikiam. Bar guizbangɨra!

Gumazamizir dagɨar avɨriba itiba, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ, egh gumazamizibar akurvagh

17 * *Gumazamizir dagɨar avɨriba ikia nguazir kamɨn itiba, nɨ kamaghɨn me mɨkɨm, me uari uan ziaba fan markɨ. Egh me uan bizir pura ikuviba nɨghnɨzir gavgavim dar ikian markɨ. Me guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Godra ikɨ. An e damutɨ, e bar akongeghasa, a bizir aghuir avɨriba e ganɨdi. 18 * *Nɨ kamaghɨn me mɨkɨmam, me arazir aghuir avɨribar amuva igharaz darazir akurvagh. Egh me zurara bizir avɨriba gumazamizir biziba puvatɨzibar anɨng. Egh me uan dagɨabagh nɨghnɨgh suam, kar en bizimra puvatɨ. Guizbangɨra, me bizir taba isɨva igharaz darazir akurvagh. 19 * *Egh me kamaghɨn damuva, me mati gumazim gɨn uan dabirabim bagha bizir avɨriba arɨsi. Egh me gɨn iniamin dabirabim uari bagh anerkɨr, egh ikɨrɨmɨrir guizbangɨra itim iniam.

Pol mɨgɨrɨgɨar abuananaba Timoti ganɨdi

20 * *Timoti, nɨ bar deravɨra ingangarir God nɨ ganɨngizir kamɨn gan. Egh pura akar Godɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨziba akɨrim ragh dagh asaragh. Egh nɨ gan fogh, gumazamizir kaba ifara ghaze, e Godɨn fofozim iti, egha men nɨghnɨziba ko Godɨn nɨghnɨziba uari adosi. Nɨ gumazamizir kaba bar men saghon ikɨ. 21 * *Gumazamizir maba fofozir kamɨn gɨn ghua, egha nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavim ataki.

Godɨn apangkuvim nɨ ko ikɨ.

* 1:1: Kl 1:27

* 1:1: Kolosi 1:27

* 1:2: Ap 16:1, Ta 1:4

* 1:2: Aposel 16:1; Taitus 1:4

* 1:3: Ga 1:6, Fl 2:24

* 1:3: Galesia 1:6; Filipai 2:24

* 1:4: 1 Ti 4:7, 2 Ti 2:14-16, Ta 1:14

* 1:4: 1 Timoti 4:7; 2 Timoti 2:14-16; Taitus 1:14

* 1:5: Ro 13:8-10, Ga 5:14, 2 Ti 2:22

* 1:5: Rom 13:8-10; Galesia 5:14; 2 Timoti 2:22

* 1:7: 1 Ti 6:4, 6:20, Ta 1:10

* 1:7: 1 Timoti 6:4; 6:20; Taitus 1:10

* 1:8: Ro 7:12, 7:16, 7:22

* 1:8: Rom 7:12; 7:16; 7:22

* 1:9: Ga 3:19, 5:23

* 1:9: Galesia 3:19; 5:23

* 1:10: Stt 19:4-5, 1 Ti 6:3, 2 Ti 4:3, Ta 1:9

* 1:10: Jenesis 19:4-5; 1 Timoti 6:3; 2 Timoti 4:3; Taitus 1:9

* 1:11: Ga 2:7, Kl 1:25, 1 Te 2:4, 1 Ti 6:15

* 1:11: Galesia 2:7; Kolosi 1:25; 1 Tesalonika 2:4; 1 Timoti 6:15

* 1:12: Ap 9:15, Ga 1:15-16

* 1:12: Aposel 9:15; Galesia 1:15-16

* 1:13: Ap 3:17, 8:3, 9:4-5, 1 Ko 15:9-10, Ga 1:13

* 1:13: Aposel 3:17; 8:3; 9:4-5; 1 Korin 15:9-10; Galesia 1:13

* 1:14: Lu 7:47, Ro 5:20, 1 Ko 15:10, 2 Ti 1:13

* 1:14: Luk 7:47; Rom 5:20; 1 Korin 15:10; 2 Timoti 1:13

* 1:15: Lu 15:2, 19:10, Ro 5:8, 1 Ti 3:1, 4:9, 2 Ti 2:11, 1 Jo 3:5

* 1:15: Luk 15:2; 19:10; Rom 5:8; 1 Timoti 3:1; 4:9; 2 Timoti 2:11; 1 Jon 3:5

* 1:17: Dan 7:14, Jo 1:18, Ro 16:27, Hi 11:27, 1 Jo 4:12

* 1:17: Daniel 7:14; Jon 1:18; Rom 16:27; Hibru 11:27; 1 Jon 4:12

* 1:18-19: 1 Timoti 3:9; 6:9; 6:12; Jut 1:3

* 1:20: 1 Ko 5:5, 2 Ti 3:17-18, 4:14-15

* 1:20: 1 Korin 5:5; 2 Timoti 2:17-18; 4:14-15

* 2:1: Jeremaia 29:7; Esekiel 6:10; Rom 13:1; Efesus 6:18; Filipai 4:6

* 2:4: Ese 18:23, Jo 3:16-17, 17:3, 1 Ti 4:10, 2 Ti 2:25, 2 Pi 3:9

* 2:4: Esekiel 18:23; Jon 3:16-17; 17:3; 1 Timoti 4:10; 2 Timoti 2:25; 2 Pita 3:9

* 2:5: Ro 3:29-30, Ga 3:20, Hi 8:6, 9:15, 12:24

* 2:5: Rom 3:29-30; Galesia 3:20; Hibru 8:6; 9:15; 12:24

* 2:6: Mt 20:28, 1 Ko 1:6, Ga 1:4, Ef 1:7-9, 2 Te 1:10, Ta 1:3

* 2:6: Matyu 20:28; 1 Korin 1:6; Galesia 1:4; Efesus 1:7-9; 2 Tesalonika 1:10; Taitus 1:3

* 2:7: Ap 9:15, Ga 1:16, 2:7-8, Ef 3:7-8, 2 Ti 1:11

* 2:7: Aposel 9:15; Galesia 1:16; 2:7-8; Efesus 3:7-8; 2 Timoti 1:11

* 2:8: Ais 1:15, Mal 1:11, Jo 4:21

* 2:8: Aisaia 1:15; Malakai 1:11; Jon 4:21

* 2:9: 1 Pi 3:3-5

* 2:9: 1 Pita 3:3-5

* 2:10: 1 Ti 5:10

* 2:10: 1 Timoti 5:10

* 2:12: 1 Ko 14:34

* 2:12: 1 Korin 14:34

* 2:13: Stt 2:7, 2:21-22, 1 Ko 11:8-9

* 2:13: Jenesis 2:7; 2:21-22; 1 Korin 11:8-9

* 2:14: Stt 3:1-6, 2 Ko 11:3

* 2:14: Jenesis 3:1-6; 2 Korin 11:3

* 2:15: Grighɨn akam, vezɨn kamɨn deragha bigha mɨkemezir puvatɨ.

* 3:1: Ap 20:28, Ef 4:12, Fl 1:1, 1 Ti 1:15

* 3:1: Aposel 20:28; Efesus 4:12; Filipai 1:1; 1 Timoti 1:15

* 3:2: 1 Ti 5:9, 2 Ti 2:24

* 3:2: 1 Timoti 5:9; 2 Timoti 2:24

* 3:2: Taitus 1:6-9

* 3:7: Ap 22:12, 1 Ko 5:12, 2 Ko 8:21, 1 Te 4:12, 1 Ti 6:9

* 3:7: 1 Korin 5:12; 2 Korin 8:21; 1 Tesalonika 4:12; 1 Timoti 6:9

* 3:11: Ta 2:3

* 3:11: Taitus 2:3

* 3:15: Ef 2:19-22, 2 Ti 2:20

* 3:16: Mk 16:19, Jo 1:14, 16:8-9, 1 Pi 1:12, 3:18

* 3:16: Mak 16:19; Jon 1:14; 16:8-9; 1 Pita 1:12; 3:18

* 4:1: 2 Ti 3:1, 1 Pi 1:20, 2 Pi 2:1, 3:3, 1 Jo 2:18, Ju 18, MAA 9:20, 16:14

* 4:1: 2 Timoti 3:1; 1 Pita 1:20; 2 Pita 2:1; 3:3; 1 Jon 2:18; Jut 1:18; Akar Mogomem 9:20; 16:14

* 4:3: Stt 9:3, Ro 14:6, 1 Ko 8:8, 10:30-31, Kl 2:20-21, Hi 13:4

* 4:3: Jenesis 9:3; Rom 14:6; 1 Korin 8:8; 10:30-31; Kolosi 2:20-21; Hibru 13:4

* 4:4: Stt 1:31, Ap 10:15, Ro 14:14, 14:20, 1 Ko 10:25, Ta 1:15

* 4:4: Jenesis 1:31; Aposel 10:15; Rom 14:14; 14:20; 1 Korin 10:25; Taitus 1:15

* 4:7: 1 Ti 1:4, 6:20, 2 Ti 2:16, 2:23, Hi 5:14

* 4:7: 1 Timoti 1:4; 6:20; 2 Timoti 2:16; 2:23; Hibru 5:14

* 4:8: Sng 37:4, Mt 6:33, Ro 8:28, Kl 2:23, 1 Ti 6:6

* 4:8: Onger Akaba 37:4; Matyu 6:33; Rom 8:28; Kolosi 2:23; 1 Timoti 6:6

* 4:9: 1 Ti 1:15

* 4:9: 1 Timoti 1:15

* 4:9: E fozir puvatɨ, a manmaghɨn mɨkɨmasa, “akar kam a guizbangɨra,” ves 8ɨn itir akam, o ves 10ɨn itir akam?

* 4:10: Sng 36:6, 1 Ko 4:11-12, 1 Ti 2:3-4

* 4:10: Onger Akaba 36:6; 1 Korin 4:11-12; 1 Timoti 2:3-4

* 4:12: 1 Ko 16:11, Ta 2:7, 2:15, 1 Pi 5:3

* 4:12: 1 Korin 16:11; Taitus 2:7; 2:15; 1 Pita 5:3

* 4:14: Ap 6:6, 8:17, 13:3, 19:6, 1 Ti 1:18, 2 Ti 1:6

* 4:14: Aposel 6:6; 8:17; 13:3; 19:6; 1 Timoti 1:18; 2 Timoti 1:6

* 4:15: 1 Ti 5:22

* 4:15: 1 Timoti 5:22

* 4:16: Ap 20:28, Ro 11:14, 1 Ko 9:22, Je 5:20

* 4:16: Aposel 20:28; Rom 11:14; 1 Korin 9:22; Jems 5:20

* 5:1: Wkp 19:32

* 5:1: Ofa Gami 19:32

* 5:4: Mt 15:4, Ef 6:1-2, 1 Ti 2:3

* 5:4: Matyu 15:4; Efesus 6:1-2; 1 Timoti 2:3

* 5:5: Lu 2:37, 18:1, 18:7, Ap 26:7, 1 Ko 7:32

* 5:5: Luk 2:37; 18:1; 18:7; Aposel 26:7; 1 Korin 7:32

* 5:8: Ais 58:7, Mt 18:17, Ga 6:10, Ta 1:16

* 5:8: Aisaia 58:7; Matyu 18:17; Galesia 6:10; Taitus 1:16

* 5:9: E fozir puvatɨ, me tizim bagha amizir odiaribar ziaba akɨnafarimɨn aven da osiri. Fofozir gumazir maba ghaze, amizir odiarir maba akam akɨrigha ghaze, me Godɨn ingangarim damuva egh ua pabar ikian kogham. Ezɨ Kraisɨn adarazi ti amizir kabar ziaba osiri. Egha me amizir kaba daghebar men akurvasi.

* 5:10: Hi 13:2

* 5:10: Hibru 13:2

† 5:10: Nɨ Jon Osirizir Akar Aghuim 13:1-17ɨn gan. Dughiar kamɨn, men arazimra kara, gumazamiziba izɨ nɨn dɨpenimɨn otoghtɨ, nɨ fogh, tuavimɨn mɨneziba men dagaribagh amima da mɨze, eghtɨ nɨ men dagariba ruegh. Arazir kam, kar ingangarir amizir kɨniba ko ingangarir gumazir kɨnibar ingangarimra. Ezɨ Iesus uan suren gumazibav gɨa ghaze, ia uari ingangarir gumazir kɨnibar mɨn ikiam. Nɨ Matyu 20:25-28ɨn gan.

* 5:13: 2 Te 3:11

* 5:13: 2 Tesalonika 3:11

* 5:14: 1 Ko 7:9

* 5:14: 1 Korin 7:9

* 5:17: 1 Ko 16:18

* 5:17: 1 Korin 16:18

* 5:18: Lo 25:4, Mt 10:10, Lu 10:7, 1 Ko 9:9

* 5:18: Godɨn Araziba 25:4; Matyu 10:10; Luk 10:7; 1 Korin 9:9

* 5:19: Lo 17:6, 19:15, 2 Ko 13:1

* 5:19: Godɨn Araziba 17:6; 19:15; 2 Korin 13:1

* 5:20: Lo 13:11, Ga 2:11, 2:14, Ef 5:11, Ta 1:13

* 5:20: Godɨn Araziba 13:11; Galesia 2:11; 2:14; Efesus 5:11; Taitus 1:13

* 5:21: 1 Ti 6:13, 2 Ti 2:14, 4:1

* 5:21: 1 Timoti 6:13; 2 Timoti 2:14; 4:1

* 5:22: Ap 6:6, 13:3, 1 Ti 4:14, 2 Jo 11

* 5:22: Aposel 6:6; 13:3; 1 Timoti 4:14; 2 Jon 1:11

* 6:1: Ro 2:24, Ef 6:5, Kl 3:22, Ta 2:5, 2:8-9, 1 Pi 2:18

* 6:1: Rom 2:24; Efesus 6:5; Kolosi 3:22; Taitus 2:5; 2:8-9; 1 Pita 2:18

* 6:2: Kl 4:1, 1 Ti 4:11, Fm 16

* 6:2: Kolosi 4:1; 1 Timoti 4:11; Filemon 1:16

* 6:3: Ga 1:6-9, 2 Ti 1:13

* 6:3: Galesia 1:6-9; 2 Timoti 1:13

* 6:4: 1 Ko 8:2, 1 Ti 1:4, 1:7, 2 Ti 2:23, Ta 3:9

* 6:4: 1 Korin 8:2; 1 Timoti 1:4; 1:7; 2 Timoti 2:23; Taitus 3:9

* 6:5: 1 Ko 11:16, 2 Ti 3:8, 4:4, Ta 1:11, 1:14, 2 Pi 2:3

* 6:5: 1 Korin 11:16; 2 Timoti 3:8; 4:4; Taitus 1:11; 1:14; 2 Pita 2:3

* 6:6: Sng 37:16, Snd 15:16, Fl 4:11-12, 1 Ti 4:8, Hi 13:5

* 6:6: Onger Akaba 37:16; Aghuzir Akaba 15:16; Filipai 4:11-12; 1 Timoti 4:8; Hibru 13:5

* 6:7: Jop 1:21, Sng 49:17, Snd 27:24, Sav 5:15

* 6:7: Jop 1:21; Onger Akaba 49:17; Aghuzir Akaba 27:24; Fofozir Gumazim 5:15

* 6:8: Snd 30:8, Hi 13:5

* 6:8: Aghuzir Akaba 30:8; Hibru 13:5

* 6:9: Snd 23:4, 28:22, Mt 13:22, 1 Ti 1:19, 3:7, Je 5:1

* 6:9: Aghuzir Akaba 23:4; 28:22; Matyu 13:22; 1 Timoti 1:19; 3:7; Jems 5:1

* 6:10: Kis 23:8, Lo 16:19, Ef 5:5

* 6:10: Ua Me Ini 23:8; Godɨn Araziba 16:19; Efesus 5:5

* 6:11: 2 Ti 2:22

* 6:11: 2 Timoti 2:22

* 6:12: 1 Ko 9:25-26, 1 Ti 1:18, 2 Ti 4:7

* 6:12: 1 Korin 9:25-26; 1 Timoti 1:18; 2 Timoti 4:7

* 6:13: Jo 5:21, 18:36-37, 19:11, 1 Ti 5:21, MAA 1:5

* 6:13: Jon 5:21; 18:36-37; 19:11; 1 Timoti 5:21; Akar Mogomem 1:5

* 6:14: Fl 1:6, 1:10, 1 Te 3:13, 5:23

* 6:14: Filipai 1:6; 1:10; 1 Tesalonika 3:13; 5:23

* 6:15: Lo 10:17, 1 Ti 1:11, 1:17, MAA 17:14, 19:16

* 6:15: Godɨn Araziba 10:17; 1 Timoti 1:11; 1:17; Akar Mogomem 17:14; 19:16

* 6:16: Kis 33:20, Jo 6:46, Fl 4:20, Ju 25

* 6:16: Ua Me Ini 33:20; Jon 6:46; Filipai 4:20; Jut 1:25

* 6:17: Sng 62:10, Mk 10:24, Lu 12:20-21, 1 Te 1:9

* 6:17: Onger Akaba 62:10; Mak 10:24; Luk 12:20-21; 1 Tesalonika 1:9

* 6:18: Ro 12:13, Ga 6:6, Ta 3:8, Hi 13:16, Je 2:5

* 6:18: Rom 12:13; Galesia 6:6; Taitus 3:8; Hibru 13:16; Jems 2:5

* 6:19: Mt 6:19-20

* 6:19: Matyu 6:19-20

* 6:20: 1 Ti 4:6-7, 2 Ti 1:14, 2:14, Ta 1:9, MAA 3:3

* 6:20: 1 Timoti 4:6-7; 2 Timoti 1:14; 2:14; Taitus 1:9; Akar Mogomem 3:3

* 6:21: 1 Ti 1:16, 1:19, 2 Ti 2:18

* 6:21: 1 Timoti 1:16; 1:19; 2 Timoti 2:18

2 Timoti

1

2

3

4

Akɨnafarir Namba 2,
Pol Timoti Baghava an Osiri

O

2 Timoti

Akar faragha zuim

Timoti, Pol ko ingarir gumazim. Ezɨ Pol arazir aghuibar an akaghtɨma, a dar gɨn mangasa, kamaghɨn akɨnafarir akam Timoti bagha an osiri. Pol ghaze, Timoti uan nɨghnɨzir gavgavimɨn amɨrvaghan markɨ. Egh Krais Iesusɨn Akar Aghuim akurir arazim ataghɨraghan markɨ. Egh Godɨn akaba bar dar gɨn mangɨ. Eghtɨ gumazamiziba mɨzaziba ko osɨmtɨziba a darɨgham, eghtɨ a gavgavigh ingangarir God a ganɨngizim damuvɨra ikiam.

Timoti gumazamizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba, me paza mɨgeir akaba baraghan markɨ. Akar kamagh gariba gumazir orazibar dabirabibagh asɨghasɨsi. Timoti bar deragh Polɨn arazibagh nɨghnɨghɨva, darara gɨn mangɨ. Arazir kabanang, pamtem nɨghnɨzir gavgavim itir arazim, ko navir amɨrizim itir arazim, ko bar igharaz darazigh ifongezir arazim, ko osɨmtɨzir avɨriba aterir arazim.

Timoti, nɨ guizɨn Godɨn ingangarir gumazimɨn ikɨsɨ, pamten ingar

1

(Sapta 1--4)

1 * *Kɨ Pol, kɨ Krais Iesusɨn aposel. God uabɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua, aposelɨn ikiasa na mɨsefe. A fomɨra akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, e Krais Iesus ko porogh ikɨva, ikɨrɨmɨrir zurara itimɨn ikiam. God bizir kamɨn gun mɨkɨmamin ingangarim na ganɨngi. 2 * *Timoti, nɨ guizbangɨra mati nan otarim, ezɨ kɨ akɨnafarir kam nɨ bagha an osiri. God en Afeziam ko en Ekiam Krais Iesus, aningɨn apangkuvim ko kuarkuvim nɨ damutɨ, nɨ navir amɨrizimɨn ikɨ.

Pol Timoti mɨgɨa ghaze, nɨ Akar Aghuim akunsɨ aghumsɨghan markɨ

3 * *Nan ovaviba Godɨn ingangarim gamua uan araziba deravɨra da tuisɨgha arazir aghuibar gɨn zui. Ezɨ kɨ uaghan kamaghɨra Godɨn ingangarim gami. Egha kɨ arueba ko dɨmagaribar God ko mɨgɨa zurara nɨ gɨnɨghnɨgha God mɨnabi. 4 Kɨ nɨn temeribagh nɨghnɨghavɨra ikia ua nɨn ganasa bar ifonge, egh kamaghɨn kɨ bar akuegham. 5 * *Kɨ kamaghɨn fo, nɨ guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. Ezɨ arazir kamra nɨn inaghamim, Lois ko nɨn amebam Yunis, aning nɨghnɨzir gavgavim iti. Ezɨ kɨ fo, nɨ uaghan nɨghnɨzir gavgavir kam iti. 6 * *Egha kɨ ua nɨghnɨzir kam nɨ ganɨdi, nɨ God nɨ ganɨngizir bizir aghuim damutɨ, a nɨn ikɨ bar gavgavigh, mati gumazim avim givima, an mɨzariam bar ekefe. Nɨ fo, kɨ fomɨra uan dafarim isa nɨn dapanim gatɨzɨ, God gavgavim isa bizir aghuimɨn mɨn nɨ ganɨngi. Kɨ datɨrɨghɨn gavgavir kam bagha nɨ mɨgei. 7 * *Nɨ fo, Duar God e ganɨngizir kam, an e damutɨ e atiatingan kogham. Godɨn Duam gavgavim e ganɨga, egha en akurvazima e igharaz darazigh ifonge. Egha e gamima, e uaghan deravɨra uan ikɨrɨmɨrimɨn gari.

8 * *Kamaghɨn amizɨ, nɨ e uan Ekiamɨn akam akunsɨ aghumsɨghan kogham. Egh nɨ uaghan nan aghumsɨghan markɨ, kɨ an kalabuziar gumazim. Egh, nɨ Godɨn gavgavimɨn amodoghɨn na ko Akar Aghuim akunamin ingangarim bagh osɨmtɨzim iniam. 9 * *God en akuragha en diagha ghaze, e an gumazamizibara. An en arazir aghuiba bagha en diazir puvatɨ. Fomɨra dughiar biziba tɨghar otivamimɨn, God uabɨ uan ifongiamɨn gɨn ghua en dia. Egha Krais Iesusɨn ingarimɨn a en apangkuvigha e gamizɨma e an gumazamizibar otifi. 10 * *Ezɨ datɨrɨghɨn Krais Iesus, a en Akurvazir Gumazim, a bar azenim girɨgha gɨfa. Ezɨ an ingangarimɨn, Godɨn apangkuvim uaghan en azenim girɨ. Krais Iesus, ovevemɨn gavgavim gasɨghasɨki. Ezɨ an Akar Aghuimɨn tuavimɨn, a gumazamiziba bar me gamima me ikɨrɨmɨrir zurara itim gɨfo. 11 * *Ezɨ God kamaghɨn ifonge, kɨ Akar Aghuimɨn ingangarim damuasa. Kamaghɨn amizɨ, an aposelɨn ingangarim, ko akam akurir ingangarim, ko gumazamizibar sure damuamin ingangarim bagha na mɨsefe. 12 * *Kamaghɨn amizɨma kɨ osɨmtɨzir kaba atera egha aghumsɨzir puvatɨ. Kɨ, gumazir nɨghnɨzir gavgavim an itim, kɨ a gɨfogha gɨfa. Ezɨ kɨ fo, ingangarir a nan dafarim gatɨzir kam a deraghvɨram an ganam, egh mamaghɨra ikɨ mangɨva dughiar Krais otoghamimɨn tugham. Bizir kam bagha kɨ aghumsɨzir puvatɨ.

13 * *Nɨ guizɨn akar kɨ nɨ ganɨngizir kabagh nɨghnɨghvɨra ikɨ, egh nɨ arazir kamra gun mɨkɨmɨva gumazamizibar sure damu. Egh nɨ Krais Iesus ko porogh ikɨ, bar nɨghnɨzir gavgavim an ikɨvɨra ikɨ, bar uan navim isɨ igharaz darazir anɨngɨva me gifongegh. Arazir kamɨn, nɨ an gun me mɨkɨm. 14 * *Eghtɨ Akar Aghuir God isa nɨn dafarim gatɨzim, nɨ bar deravɨra an gan. A bar bizir aghuim, kamaghɨn nɨ bar deragh an gan. Eghtɨ Godɨn Duar en aven itim, a ingangarir kam bagh nɨn akuragham.

15 Nɨ kamaghɨn fo, Esian Provinsɨn gumaziba bar na ategha gɨfa. Ezɨ Figelus ko Hermogenes uaghan na ataki.

16 * *Kɨ Ekiam ko mɨgɨa ghaze, an Onesiforus ko an amuiroghboriba men apangkuvigham. A fo, Onesiforus dughiar avɨriba nan navim gamima kɨ bar akonge. Egha kɨ kalabusɨn itima a nan aghumsɨzir puvatɨ. 17 A Romɨn nguibar ekiamɨn ghughava, na buriagharuaviava, ghua bar gɨn na bato. 18 * *Kɨ God ko mɨgɨa ghaze, Ekiam Godɨn Kotiamɨn Dughiamɨn an apangkuvigham. Nɨ fo, Onesiforus Efesusɨn nguibar ekiamɨn ikia nan akurvagha ingangarir avɨribagh ami.

2

Timoti bar deragh Krais Iesusɨn mɨdorozir gumazimɨn ikɨ

1 Nan otarim Timoti, nɨ zurara Krais Iesusɨn apangkuvimɨn amamangatɨghtɨma, a nɨn akuraghtɨ nɨ bar gavgavigham. 2 Nɨ fo, kɨ fomɨra gumazamizir avɨribar damazimɨn akar mabav kemezɨ, nɨ da baraki. Ezɨ akar kabara nɨ da isɨva gumazamizir deravɨra Godɨn ingangarim damuamibar anɨngigh. Eghtɨ gumazamizir kaba, uaghan gumazamizir igharazibar sure damuamin fofozim ikiam.

3 * *Nɨ, Krais Iesusɨn mɨdorozir gumazir aghuir mamɨn mɨn, nɨ e ko osɨmtɨzim ateram. 4 * *Nɨ mɨdorozir gumazimɨn arazim gɨfo. Gumazitam a mɨdorozir ingangarim gami, a ingangarir igharazibagh amir pu. Bar puvatɨ. An garir gumazir ekiaba an ingangarim gifueghasa, a mɨdorozir ingangarir aghuimram ami. 5 * *Kamaghɨra, gumazitam igharaz darazi ko ivemarɨva me gafiragh faragh otivsɨ, a ivemarimɨn arazibar gɨn mangɨva, egh bizir aghuitam iniam. A ivemarimɨn arazibar gɨn mangan koghɨva, a bizir aghuitam inighan kogham. 6 * *Eghtɨ gumazitam o amizitam puvɨra uan azenimɨn ingarɨva an oparɨva an ganam, a gumazamizir mabagh itaghɨva faragh uan daghebar amam. 7 Nɨ akar kɨ mɨkemezir kabagh nɨghnɨgh, eghtɨ Ekiam nɨn akuraghtɨma nɨ akar kabar mɨngariba bar dagh fogham.

8 * *Egh nɨ zurara Krais Iesus gɨnɨghnɨgh. An aremegha ua dɨkafi, an Atrivim Devitɨn ovavimra. Ezɨ Akar Aghuir kamra, kɨ an gun mɨgei. 9 * *Ezɨ Akar Aghuir kam bangɨn, gumaziba nan gara ghaze, kar gumazir kuram. Egha me osɨmtɨziba na garɨgha, na isa kalabus gatɨ. Eghtɨ Godɨn akam, a kalabusɨn ikeghan kogham. 10 * *Kɨ kamaghɨn ifonge, gumazamizir God ua bagha mɨseveziba, uaghan Krais Iesus ko poroghɨv ikɨ Godɨn Akurvazim iniva, ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim iniam. Kamaghɨn, kɨ gavgavim uan navim ganɨgava me bagha osɨmtɨzir kaba bar ada ateri. 11 * *Kar guizɨn akam, e nɨghnɨzir gavgavim an ikiam:

“E Krais ko aremeghɨva,

a ko ikɨrɨmɨrir kamɨn ikiam.

12 * *Egh e gavgavighvɨra ikɨva

osɨmtɨziba bar a da ater,

egh uaghan a ko atrivimɨn ingangarim damuam.

E akɨrim ragh a gasaraghtɨ,

a uaghan akɨrim ragh e gasaragham.

13 * *Eghtɨ e an gɨn mangɨsɨ a ko akam akɨrigh,

egh gɨn e uan akar kamɨn gɨn mangan koghtɨ,

a uan akar an amizimɨn gɨn mangɨvɨra ikiam.

A uabɨ uan akam giraghan kogham.

Bar puvatɨ.”

Timotin ingangarim God gamima a bar akonge

14 * *Nɨ gumazamizibav kɨmvɨra ikɨtɨma me akar kam gɨnɨghnɨgh. Egh Godɨn damazimɨn mɨghɨghvɨra me mɨkɨm suam, me pura akar muziariba bagh uari adoghodoghan markɨ. Arazir kam gumazamizibar akuraghan kogham. Arazir kam uaghan gumazamizir orazibagh asɨghasɨsi. 15 * *God nɨn ingangarim gan fueghsɨ, nɨ pamtem ingar. Nɨ ingangarir gumazir aghumsɨzir puvatɨzimɨn mɨn ikɨva, deravɨra guizɨn akam bighvɨrama a mɨkɨm. 16 * *Marazi mɨzer kɨnibav gɨa akar Godɨn nɨghnɨzimɨn gɨn zuir puvatɨzibav gei. Eghtɨ nɨ akar kaba akɨrim ragh dagh asaragh. Nɨ fo, akar kaba gumazamizibagh amima me Godɨn saghon ghuavɨra ikia ghua bar an saghuiamɨn iti. 17 * *Gumazamizir kabanang uan akar kamɨn gumazamizibar sure gami. Ezɨ men akar kam, mati duam, a gumazimɨn namnam ikia an isiava anepava a gasɨghasɨsi. Men tongɨn ikia akar kabav geir gumazimning, Himeneus ko Filetus. 18 Aning guizɨn akamɨn tuavim ataki, egha kamaghɨn mɨgei, “E aremegh ua dɨkavigha gɨfa, kamaghɨn e gɨn ua dɨkavighan kogham.” Ezɨ me akar kamɨn gumazamizir mabar nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨsi. 19 * *Ezɨ God mati gumazim dɨpenimɨn ingari moghɨn, a uan siosɨn ingarasa dɨpenir akɨnir gavgaviba akunizɨ da tugha ikia gavgafi. Egha dɨpenir akɨnir kabar a kamaghɨn osiri, “Ekiam bar uan gumazamizibagh fo.” Egha ua kamaghɨn osiri, “Gumazamizir Ekiamɨn ziam itiba, me akɨrim ragh bar arazir kurabagh asaragh.”

20 * *E fo, dɨpenir ekiar mamɨn averiam, itarir maba iti, me silva ko golɨn a dar ingari, egha maba me tememɨn dar ingari, egha maba me nguazimɨn dar ingari. Maba, me ingangarir aghuim bagha dar ingari, egha maba, me ingangarir kɨniba bagha dar ingari. 21 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazitam o amizitam uan arazir kuraba ateghɨva, Godɨn damazim zuegham, a itarir me ingangarir aghuim bagha amizimɨn mɨn otogham. A God baghavɨra itir gumazimɨn ikiam, egh guizbangɨra uan Ekiamɨn akurvagham. Egh a ingangarir aghuir guar avɨribar amusɨ ikiam.

22 * *Kamaghɨn amizɨ, ifongiar kurar gumazir igiabar navibar otiviba nɨ akɨrim ragh dagh asaragh. Egh nɨ, arazir aghuiba, ko nɨghnɨzir gavgavim, ko igharaz darazigh ifongezir arazim, ko navir amɨrizimɨn arazim, arazir kabanang nɨ bar pamtem dar suiragh dar gɨn mangɨ. Gumazamizir Godɨn damazimɨn zueziba, me Ekiamɨn ziam fer gumazamiziba, ezɨ nɨ me ko ikɨva arazir kabar amu. 23 * *Marazi akar onganiba ko akar kɨnibagh amua uari adoghodosi. Ezɨ nɨ akɨrim ragh akar kabagh asaragh. Nɨ fo, akar kaba da gumazamizibagh amima me akabar uari adosi. 24 * *Godɨn ingangarir gumazim igharaz darazi ko uari adoghan kogham. Puvatɨ, a bar men asughasugh deravɨra me damuam. Egh men tisan aghuimɨn ikiam. Eghtɨ me an akaba batoghtɨ, an aghumra ikiam. 25 * *Egh a gumazamizir akaba batoziba men asughasugh me akɨrmɨgh mangɨvɨra ikiam. Egh a kamaghɨn damutɨ, God men akuraghtɨ me ti uan navibagh iraghɨva, guizɨn akam gɨfogham. 26 Satan fomɨra me gifara me gamizɨ me an azuazimɨn aven ikia egha an ifongiamɨn gɨn zui. Egh me guizɨn akam gɨfogh, men nɨghnɨzir aghuariba uamateghtɨma, me Satanɨn azuazim ategh ua fɨrighɨregham.

3

Dughiar Abuananaba, gumazamiziba arazir kurabar amuam

1 * *Ezɨ nɨ bizir kam gɨfogh, Dughiar Abuananaba, osɨmtɨzir bar kuraba otivam. 2 * *Gumazamiziba vaghvagh uari baghvɨra nɨghnɨgham, egh me dagɨaba baghɨva bar ikuvigham. Egh me uari uan ziaba fɨva, igharaz darazir gan suam me pura biziba, egh igharaz darazir ziaba gasɨghasɨghɨva, egh uan ameboghfeziabar akaba baraghan kogham. Egh gumazamizir arazir aghuibar me gamiba, me me mɨnabaghan kogham. Me Godɨn aghuagham. 3 * *Egh me namakabagh ifongezir arazim gɨfoghan kogham. Egh igharaz darazi ko uarir atarɨva, adariba gɨvan tuaviba puvatɨgham. Me akar kurabav kɨmɨva igharaz darazi gɨrakɨrangɨn me mɨkɨmam. Egh me uan navir ghurimɨn araziba dɨkabɨnɨva avegham, egh pura gumazamizibav soghɨva me gasɨghasɨgham. Egh me arazir aghuibar apanimɨn ikiam. 4 * *Egh me pazɨ uan namakabar amuam. Egh me deraghvɨra nɨghnighan kogh, atamra uan nɨghnɨzir kurabar gɨn mangam. Egh me uarira uarigh nɨghnɨgh suam, erara gumazir ekiaba, e bar pɨn iti. Egh me uan inivafɨzir agorogebar gɨn mangɨsɨ, God gifueghan kogham. 5 * *Egh me pura ifar mɨkɨm suam, me Godɨn gɨn zui. Me guizbangɨra akɨrim ragha Godɨn gavgavim gasara. Nɨ gumazir kamaghɨn amibar saghon ikɨ. 6 * *Ezɨ men marazi tuaviba buria dɨpenibar aven ghua amizir nɨghnɨzir aghuiba puvatɨziba apezepera, kalabuziabar mɨn me gamima me men apengan iti. Amizir onganir kaba me arazir kurar avɨrim gamizɨ, dar osɨmtɨziba me taragha uaghiri. Ezɨ men naviba me gaghuavkɨrima me arazir kurar mɨngariba puvatɨzibar amuasa ifonge. 7 Egha amizir kaba me sure damuasa bar ifongegh, guizɨn akam gɨfoghan kogham. 8 * *Fomɨra Janes ko Jambres aning Mosesɨn apanimɨn iti moghɨn, gumazir kaba guizɨn akamɨn apanim gami. Ezɨ men nɨghnɨziba deragha ingarir puvatɨzɨma me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨ.* 9 Eghtɨ men arazir kam bar ekeveghan kogham. Gumazamiziba bar men arazir kabar ganigh fogh suam, da bar ikuvigha ongani, mati gumaziba fomɨra Janes ko Jambresɨn arazibar gara ghaze, da bar ikuvigha ongani.

Timoti pamtemɨn Godɨn akamɨn suiragh

10 * *Ezɨ nɨ na ko ikiava, nan arazir kɨ manmaghɨn gumazamizibar sure gamim, nɨ a gɨfo. Nan dabirabir arazim nɨ a gɨfo, egha uaghan nan arazibar mɨngarim sara. Nɨ fo, kɨ nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, egha zurara uan navim gavgavim a ganɨga ingangarim gami. Egha kɨ igharaz darazigh ifuegha, tugha gavgavigha osɨmtɨziba ateri. 11 * *Nɨ arazir kurar gumazamiziba na gamiziba, nɨ dagh fo, egha uaghan mɨzazir kɨ Antiok ko Aikoniam ko Listran ikia iniziba sara. Ezɨ nɨ fo, me nguibar ekiar kabar arazir bar kurabar na gami. Ezɨ Ekiam osɨmtɨzir kabar aven nan akurazɨma kɨ deravɨra iti. 12 * *Bar guizbangɨra, gumazamizir Krais Iesus ko ikɨ Godɨn Arazibar gɨn mangasa ifongeziba, me bar, gumazamiziba pazɨ me damuam. 13 * *Eghtɨ gumazamizir kuraba ko ifavarir gumazamiziba, gumazamizir igharazibagh ifar mangɨvɨra ikiam. Eghtɨ Satan uaghan me gifartɨ, men araziba bar ikuvigham.

14 * *Ezɨ nɨrara, nɨ mɨghvɨra guizɨn akar kamɨn suiragh, akar nɨ inigha nɨghnɨzir gavgavim an itim. Guizbangɨra, nɨ bar deragha e gɨfo, e gumazamizir akar kamɨn nɨn sure gamiziba. 15 * *Egha nɨ fo, dughiar nɨ aghɨrimra itim, nɨ faragha Godɨn Akɨnafaribar fofozim ini. Akɨnafarir kaba da nɨghnɨzir aghuiba nɨ ganɨdima, nɨ nɨghnɨzir gavgavim Krais Iesusɨn ikɨ Godɨn Akurvazim iniam. 16 * *E fo, Godɨn Duam uabɨ, Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir akabagh amizɨ da otifi. Ezɨ akar kam a bar bizir aghuim, a guizɨn akamɨn en sure gamuava, nɨghnɨzir aghuiba puvatɨzir gumazamiziba akɨrava, en daroriba akɨrava, egha arazir Godɨn damazimɨn derazibar en sure gami. 17 * *Kamaghɨn amizɨ, e Godɨn gumazamiziba, akar kaba e gamima e arazir aghuiba bar ada inigha ingangarir aghuibar amuasava ami.

4

Timoti Godɨn akam akunsɨ bar gavgavigh

1 * *Krais Iesus uamategh izɨ atrivimɨn ikiamin dughiam, a en araziba kotiamɨn da tuisɨgham, gumazamizir ikiavɨra itiba ko ariaghireziba uakan. Kamaghɨn kɨ Godɨn damazim ko Krais Iesusɨn damazimɨn mɨghɨghavɨra kamaghɨn nɨ mɨgɨa ghaze, 2 * *nɨ Godɨn akam akunsɨ bar gavgafigh. Gumazamiziba akam baraghasa ifonge, o a baraghan aghua, nɨ zurara Kraisɨn akam akunsɨ pamtem ingar. Egh nɨ men navibagh inivsɨ akar gavgavibar me mɨkɨm, egh me uan arazir kuraba akɨrsɨ me mɨkɨmɨva, me Godɨn Arazibar gɨn mangɨsɨ me mɨkɨm. Egh nɨ asughvɨra me damuva deravɨra God ifongezir arazibar men sure damu. 3 * *E fo, dughiam izɨtɨma, gumazamiziba ua guizɨn akam baraghsɨ ifueghan kogham. Men kuariba akar igharaziba baraghsɨ bar ikuvigham. Egh me uari bagh tisan avɨriba inightɨ, me akar me oraghasa ifongezibar men sure damuam. 4 * *Kamaghɨn me guizɨn akam akɨrim ragh a gasaragham. Egh me pura eghaghanir kɨnir igharaziba baragham. 5 * *Eghtɨ nɨ uabɨ, nɨ zurara deravɨra nɨghnɨgh ikɨva osɨmtɨziba ko mɨzaziba ater. Egh Akar Aghuim akurir ingangarim damu. God gumazamizibar akurvaghamin ingangarim nɨ ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ nɨ ingangarir kam deravɨram a damu.

Pol ovengamin dughiam roghɨra ize

6 * *Ezɨ kɨ uabɨ, nan ovevemɨn dughiam roghɨra ize. Eghtɨ nan ghuzim mati wainɨn dɨpar me God ganɨdimɨn mɨn, abuan irasava ami. Nan dughiar kɨ mangamim a roghɨra izegha gɨfa. 7 * *Kɨ pamtem ingara Akar Aghuim deravɨram anekuri, mati ivemarir gumazim pamtem ivemari. Egha ingangarir God na ganɨngizim kɨ anegɨfa, mati ivemarir gumazim uan ivemarim anegɨfa. Egha kɨ nɨghnɨzir gavgavir Godɨn itim, kɨ pamtem an suiragha mamaghɨra iti. 8 * *Ezɨ ivezir aghuim na mɨzuai iti, mati ivemarir gumazim an ivezir aghuim a mɨzuai. Ezɨ ivezir aghuir kam a kamakɨn, God na mɨkɨm suam, nɨ nan damazimɨn dera. Ekiam arazir aghuimra gɨn mangɨva gumazamizibar araziba tuisɨgham. Egh Dughiar Krais Otoghamim, a ivezir aghuir kam na danɨngam. Egh a narara danɨngan kogham. Puvatɨ. A ivezir aghuir kam isɨ, gumazamizir a mɨzua a uamategh izamin dughiam gifongeziba, a bar me danɨngam.

Timoti zuamɨra Pol bagh izɨ

9 * *Nɨ zuamɨra na bagh izɨsɨ damu. 10 * *Nɨ oragh! Demas, a nguazir kamɨn biziba bagha bar ifonge, kamaghɨn amizɨ a na ategha gɨvagha Tesalonikan nguibar ekiamɨn ghu. Ezɨ Kresens Galesian Provinsɨn ghu, ezɨ Taitus Dalmesian Distrighɨn ghu. 11 * *Luk uabɨra na ko iti. Kamaghɨn amizɨma nɨ Mak batoghɨva a inighɨva a ko izɨ. A gumazir aghuir ingangaribar nan akurvazim. 12 * *Nɨ fo, kɨ Tikikus amadazɨma an Efesusɨn nguibamɨn ghu. 13 * *Nɨ izɨsɨ, nan azenan azuir korotiar ruarim inigh izɨ. Kɨ Troasɨn nguibamɨn ikia Karpusɨn dɨpenimɨn anetaki. Egh akɨnafarir rɨghiziba sara inigh. Bar bizir ekiam, nɨ akɨnafarir me asɨzir inibar ingariziba inigh izɨ.

14 * *Aleksander, gumazir ainɨn bizibar ingarim, a bar paza na gami. Ekiam gɨn arazir kurar an amizir kam ikaragham. 15 Eghtɨ nɨ uaghan gumazir kam bagh gan. A bar guizbangɨra en akabar apanim gami.

16 * *Kɨ faragha Kotɨn tugha akaba ikarvazima, gumazitam na ko tugha nan akamɨn akurazir puvatɨ. Gumaziba bar na ataki. Kɨ God ko mɨkɨmtɨma, a men arazir kurar kam gɨnɨghnɨghan kogham. 17 * *Ezɨ Ekiam uabɨ nan boroghɨn ikia gavgavim na ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ kɨ Akar Aghuim bar anekurima, Kantrin Igharazibar Gumazamiziba, me bar a barasi. Ezɨ kɨ ovengasava amima God nan akura, mati a laionɨn akamɨn ua na ini. 18 * *Ezɨ Ekiam me na damuamin arazir kuraba, a nan akuragham. Egh a deravɨra na damuva nan aku uan Nguibar a ikiava atrivimɨn itimɨn mangam. Eghtɨ e zurazurara ziar ekiam a danɨng mamaghɨra ikiam. Bar guizbangɨra.

19 * *Nɨ nan akam isɨ, Prisila ko Akwila, ko Onesiforusɨn amuiroghboribar anɨng suam, Afeziam ia ko ikɨ. 20 * *Erastus Korinɨn nguibamɨn ikiavɨra iti. Ezɨ Trofimus areima kɨ anetaghizɨma a Miletusɨn nguibamɨn iti. 21 Nɨ damu, zuamɨra na bagh izɨ. Nɨ suighsuightɨma, amozim ko amɨnir orangtɨzimɨn dughiam otogham.

Yubulus ko Pudens ko Linus ko Klodia ko Romɨn nguibamɨn itir Kraisɨn adarasi, me akam amaga ghaze, Afeziam nɨ ko ikɨ.

22 Ekiam nɨn duam ko ikɨ. Egh an apangkuvim bar moghɨra ia ko ikɨ.

* 1:1: Ef 1:1

* 1:1: Efesus 1:1

* 1:2: Ap 16:1, 1 Ti 1:2

* 1:2: Aposel 16:1; 1 Timoti 1:2

* 1:3: Ap 22:3, 23:1, Ro 1:8-9, Fl 3:5, 1 Te 1:2, 3:10

* 1:3: Aposel 22:3; 23:1; Rom 1:8-9; Filipai 3:5; 1 Tesalonika 1:2; 3:10

* 1:5: Ap 16:1, 1 Ti 1:5, 4:6

* 1:5: Aposel 16:1; 1 Timoti 1:5; 4:6

* 1:6: 1 Te 5:19, 1 Ti 4:14

* 1:6: 1 Tesalonika 5:19; 1 Timoti 4:14

* 1:7: Lu 24:49, Ap 1:8, Ro 8:15

* 1:7: Luk 24:49; Aposel 1:8; Rom 8:15

* 1:8: Ro 1:16, Fl 1:7, Kl 1:24, 1 Ti 2:6

* 1:8: Rom 1:16; Filipai 1:7; Kolosi 1:24; 1 Timoti 2:6

* 1:9: Ro 8:28, Ef 1:4, 2:8-9, 1 Te 4:7, Ta 3:5, Hi 3:1, 1 Pi 1:20

* 1:9: Rom 8:28; Efesus 1:4; 2:8-9; 1 Tesalonika 4:7; Taitus 3:5; Hibru 3:1; 1 Pita 1:20

* 1:10: 1 Ko 15:54-57, Kl 1:26, Hi 2:14, 1 Pi 1:20

* 1:10: 1 Korin 15:54-57; Kolosi 1:26; Hibru 2:14; 1 Pita 1:20

* 1:11: 1 Ti 2:7

* 1:11: 1 Timoti 2:7

* 1:12: Ef 3:1-2, 1 Ti 6:20, 2 Ti 4:8, 1 Pi 4:19

* 1:12: Efesus 3:1-2; 1 Timoti 6:20; 2 Timoti 4:8; 1 Pita 4:19

* 1:13: 1 Ti 1:10, 4:6, 6:3, 2 Ti 2:2, 3:14, Ta 1:9, 2:1, Hi 10:23

* 1:13: 1 Timoti 1:10; 4:6; 6:3; 2 Timoti 2:2; 3:14; Taitus 1:9; 2:1; Hibru 10:23

* 1:14: Ro 8:11, 1 Ti 6:20

* 1:14: Rom 8:11; 1 Timoti 6:20

* 1:16: 2 Ti 4:16, 4:19

* 1:16: 2 Timoti 4:16; 4:19

* 1:18: Ju 21

* 1:18: Jut 1:21

* 2:3: 1 Ti 1:18, 2 Ti 1:8, 4:5

* 2:3: 1 Timoti 1:18; 2 Timoti 1:8; 4:5

* 2:4: 1 Ko 9:25

* 2:4: 1 Korin 9:25

* 2:5: 1 Ko 9:25-26, 2 Ti 4:8

* 2:5: 1 Korin 9:25-26; 2 Timoti 4:8

* 2:6: 1 Ko 9:7, 9:10

* 2:6: 1 Korin 9:7; 9:10

* 2:8: Ro 1:3, 2:16, 1 Ko 15:1, 15:4, 15:20

* 2:8: Rom 1:3; 2:16; 1 Korin 15:1; 15:4; 15:20

* 2:9: Ap 9:16, 28:31, Ef 3:1, 3:13, Fl 1:7, 1:12-14, Kl 4:3, 4:18

* 2:9: Aposel 9:16; 28:31; Efesus 3:1; 3:13; Filipai 1:7; 1:12-14; Kolosi 4:3; 4:18

* 2:10: 2 Ko 1:6, Ef 3:13, Kl 1:24

* 2:10: 2 Korin 1:6; Efesus 3:13; Kolosi 1:24

* 2:11: Ro 6:5, 6:8, 2 Ko 4:10-11, 1 Ti 1:15

* 2:11: Rom 6:5; 6:8; 2 Korin 4:10-11; 1 Timoti 1:15

* 2:12: Mt 10:33, Lu 12:9, Ro 8:17, 1 Pi 4:13

* 2:12: Matyu 10:33; Luk 12:9; Rom 8:17; 1 Pita 4:13

* 2:13: Nam 23:19, Ro 3:3-4, Ta 1:2

* 2:13: Dɨboboniba 23:19; Rom 3:3-4; Taitus 1:2

* 2:14: 1 Ti 1:4, 5:21, 6:4, Ta 3:9

* 2:14: 1 Timoti 1:4; 5:21; 6:4; Taitus 3:9

* 2:15: 1 Ti 4:6, Ta 2:7-8

* 2:15: 1 Timoti 4:6; Taitus 2:7-8

* 2:16: 1 Ti 4:7, 6:20, Ta 1:14

* 2:16: 1 Timoti 4:7; 6:20; Taitus 1:14

* 2:17: 1 Ti 1:20

* 2:17: 1 Timoti 1:20

* 2:19: Nam 16:5, 16:26, Ais 52:11, Nah 1:7, Jo 10:14, 10:27, Ro 8:35, 1 Ko 8:3, 1 Jo 2:19

* 2:19: Dɨboboniba 16:5; 16:26; Aisaia 52:11; Nahum 1:7; Jon 10:14; 10:27; Rom 8:35; 1 Korin 8:3; 1 Jon 2:19

* 2:20: Ro 9:21, 1 Ko 3:12, 1 Ti 3:15

* 2:20: Rom 9:21; 1 Korin 3:12; 1 Timoti 3:15

* 2:21: 2 Ti 3:17, Ta 3:1

* 2:21: 2 Timoti 3:17; Taitus 3:1

* 2:22: Ap 9:14, 1 Ko 1:2, 1 Ti 1:5, 6:11

* 2:22: Aposel 9:14; 1 Korin 1:2; 1 Timoti 1:5; 6:11

* 2:23: 1 Ti 4:7, 2 Ti 2:16, Ta 3:9

* 2:23: 1 Timoti 4:7; 2 Timoti 2:16; Taitus 3:9

* 2:24: 1 Ti 3:2-3, Ta 1:7-9, 3:2

* 2:24: 1 Timoti 3:2-3; Taitus 1:7-9; 3:2

* 2:25: Ga 6:1, 1 Ti 2:4, 6:11, Ta 1:1, 1 Pi 3:15

* 2:25: Galesia 6:1; 1 Timoti 2:4; 6:11; Taitus 1:1; 1 Pita 3:15

* 3:1: 1 Ti 4:1, 2 Ti 4:3, 2 Pi 3:3, 1 Jo 2:18

* 3:1: 1 Timoti 4:1; 2 Timoti 4:3; 2 Pita 3:3; 1 Jon 2:18

* 3:2: Ro 1:29-31, 1 Ti 1:20, 6:4, 2 Pi 2:3, 2:12

* 3:2: Rom 1:29-31; 1 Timoti 1:20; 6:4; 2 Pita 2:3; 2:12

* 3:3: Ta 2:3, 2 Pi 3:3

* 3:3: Taitus 2:3; 2 Pita 3:3

* 3:4: Fl 3:19, 2 Pi 2:13, Ju 4, 19

* 3:4: Filipai 3:19; 2 Pita 2:13; Jut 1:4; 1:19

* 3:5: Mt 7:15, 7:21, Ro 2:19-20, 2 Te 3:6, 1 Ti 5:8, 6:5, Ta 1:16

* 3:5: Matyu 7:15; 7:21; Rom 2:19-20; 2 Tesalonika 3:6; 1 Timoti 5:8; 6:5; Taitus 1:16

* 3:6: Mt 23:14, Ta 1:11

* 3:6: Matyu 23:14; Taitus 1:11

* 3:8: Kis 7:11, Ro 1:28, 2 Ko 13:5, 1 Ti 6:5, 2 Ti 2:25

* 3:8: Ua Me Ini 7:11; Rom 1:28; 2 Korin 13:5; 1 Timoti 6:5; 2 Timoti 2:25

* 3:8: Judaba kamaghɨn eghara ghaze, Janes ko Jambres, kar Mosesɨn dughiamɨn ikezir Isipɨn Atrivimɨn ganganir gumazimningɨn ziamning. Nɨ Ua Me Ini 7:22 ko 9:11ɨn gan.

* 3:10: Fl 2:22, 1 Ti 4:6

* 3:10: Filipai 2:22; 1 Timoti 4:6

* 3:11: Sng 34:19, Ap 13:14-52, 14:1-20, 2 Ko 1:10

* 3:11: Onger Akaba 34:19; Aposel 13:14-52; 14:1-20; 2 Korin 1:10

* 3:12: Mt 16:24, Jo 15:20, 17:14, Ap 14:22, 1 Te 3:3

* 3:12: Matyu 16:24; Jon 15:20; 17:14; Aposel 14:22; 1 Tesalonika 3:3

* 3:13: 2 Te 2:11, 1 Ti 4:1, 2 Ti 2:16

* 3:13: 2 Tesalonika 2:11; 1 Timoti 4:1; 2 Timoti 2:16

* 3:14: 1 Ti 1:13, 1 Ti 2:2

* 3:14: 1 Timoti 1:13; 2:2

* 3:15: Jo 5:39, 1 Pi 1:20-21

* 3:15: Jon 5:39; 1 Pita 1:20-21

* 3:16: Ro 15:4, 2 Ti 2:21, 2 Pi 1:20-21

* 3:16: Rom 15:4; 2 Timoti 2:21; 2 Pita 1:20-21

* 3:17: 1 Ti 6:11, 2 Ti 2:21

* 3:17: 1 Timoti 6:11; 2 Timoti 2:21

* 4:1: Ap 10:42, Ro 14:9-10, 1 Ti 5:21, 6:13

* 4:1: Aposel 10:42; Rom 14:9-10; 1 Timoti 5:21; 6:13

* 4:2: Ap 20:20, 20:31, 1 Ti 4:13, 5:20, Ta 1:13, 2:15

* 4:2: Aposel 20:20; 20:31; 1 Timoti 4:13; 5:20; Taitus 1:13; 2:15

* 4:3: 1 Ti 1:10, 4:1, 2 Ti 1:13, 3:1, 3:6

* 4:3: 1 Timoti 1:10; 4:1; 2 Timoti 1:13; 3:1; 3:6

* 4:4: 1 Ti 1:4, 4:7, Ta 1:14

* 4:4: 1 Timoti 1:4; 4:7; Taitus 1:14

* 4:5: Ap 21:8, Ef 4:11, 2 Ti 1:8, 2:3

* 4:5: Aposel 21:8; Efesus 4:11; 2 Timoti 1:8; 2:3

* 4:6: Fl 1:23, 2:17, 2 Pi 1:14

* 4:6: Filipai 1:23; 2:17; 2 Pita 1:14

* 4:7: 1 Ko 9:24-25, Fl 3:14, 1 Ti 6:12, Hi 12:1

* 4:7: 1 Korin 9:24-25; Filipai 3:14; 1 Timoti 6:12; Hibru 12:1

* 4:8: 1 Ko 9:24-25, 2 Ti 1:12, Je 1:12, 1 Pi 5:4, MAA 2:10

* 4:8: 1 Korin 9:24-25; 2 Timoti 1:12; Jems 1:12; 1 Pita 5:4; Akar Mogomem 2:10

* 4:9: 2 Ti 1:4

* 4:9: 2 Timoti 1:4

* 4:10: 2 Ko 8:23, Ga 2:3, Kl 4:14, Fm 24, Ta 1:4, 1 Jo 2:15

* 4:10: 2 Korin 8:23; Galesia 2:3; Kolosi 4:14; Taitus 1:4; Filemon 1:24; 1 Jon 2:15

* 4:11: Ap 12:12, 12:25, 13:13, 15:37-39, Kl 4:10, 4:14, Fm 24

* 4:11: Aposel 12:12; 12:25; 13:13; 15:37-39; Kolosi 4:10; 4:14; Filemon 1:24

* 4:12: Ap 20:4, Ef 6:21-22, Kl 4:7-8

* 4:12: Aposel 20:4; Efesus 6:21-22; Kolosi 4:7-8

* 4:13: Ap 20:6

* 4:13: Aposel 20:6

* 4:14: Sng 28:4, 62:12, Snd 24:12, Ap 19:33, Ro 2:6, 1 Ti 1:20, MAA 18:6

* 4:14: Onger Akaba 28:4; 62:12; Aghuzir Akaba 24:12; Aposel 19:33; Rom 2:6; 1 Timoti 1:20; Akar Mogomem 18:6

* 4:16: Ap 7:60, 2 Ti 1:15

* 4:16: Aposel 7:60; 2 Timoti 1:15

* 4:17: Sng 22:21, Dan 6:22, Ap 23:11, 27:23, 2 Pi 2:9

* 4:17: Onger Akaba 22:21; Daniel 6:22; Aposel 23:11; 27:23; 2 Pita 2:9

* 4:18: Sng 121:7, Ro 11:36, Ga 1:5, Hi 13:21

* 4:18: Onger Akaba 121:7; Rom 11:36; Galesia 1:5; Hibru 13:21

* 4:19: Ap 18:2, 2 Ti 1:16-17

* 4:19: Aposel 18:2; 2 Timoti 1:16-17

* 4:20: Ap 19:22, 20:4, 21:29, Ro 16:23

* 4:20: Aposel 19:22; 20:4; 21:29; Rom 16:23

Taitus

1

2

3

Pol Taitus Bagha
Osirizir Akɨnafarim

O

Taitus

Akar faragha zuim

Taitus, a Judan gumazim puvatɨ. A Kraisɨn gɨn ghua, Polɨn akuragha an Aposelɨn ingangarim gami. Ezɨ Pol ti, Taitus Kritɨn Arighatɨzimɨn siosɨn ingangaribar ganasa, an anetɨ.

Akɨnafarir kamɨn faragha zuir akam kamaghɨn mɨgei, Kritɨn gumazamizibar araziba derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba siosɨn gumazamizir dapanibar otivsɨ, me bar arazir aghuibar gɨn mangɨ. Ezɨ Pol gɨn vaghvagh gumazamizibar sure damuasa Taitus mɨgei. Kar gumazir ghuriba ko amizir ghuriba, ko gumazir igiaba ko ingangarir gumazir kɨniba.

Ezɨ akɨnafarimɨn akar abuananaba kamaghɨn mɨgei, Taitas gumazamizibar sure damutɨ, me navir vamɨran ikɨva, arazir aghuibar igharaz darazir amu. Eghtɨ me akam adaribar amu akaba uariv soghan kogham.

Taitus Kritɨn Arighatɨzimɨn damuamin ingangarim

1

(Sapta 1--3)

1 Kɨ Pol, kɨ Godɨn ingangarir gumazim, egha Krais Iesusɨn aposel. God ua bagha mɨsevezir gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, kɨ gavgavim me danɨngasa, God na amada. Egh men akuraghtɨ me guizɨn akam gɨfogh egh Godɨn Arazibar gɨn mangam. 2 * *Kɨ me damutɨ, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva, egh God me danɨngamin zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuarim mɨzuamam. Fomɨra fomɨra nguazir kam otozir puvatɨzir dughiamɨn, an akar dɨkɨrɨzim e ganigha gɨvagha ghaze, a ikɨrɨmɨrir kam e danɨngam. A Godɨn ifarir puvatɨzim. 3 * *Egha a uabɨ inabazir dughiamɨn an mɨgɨrɨgɨam bar azenim girɨ. God en Akurvazir Gumazim, a uabɨ na amɨsevegha akar gavgavim na ganigha, uan akam akurir ingangarim na ganɨngi.

4 * *Taitus, kɨ nɨ bagha akɨnafarir kam osiri. Nɨ na ko nɨghnɨzir gavgavir vamɨra iti, nɨ guizbangɨra nan otarimɨn mɨn iti. Afeziar Ekiam God ko Krais Iesus, en Akurvazir Gumazimɨn apangkuvim ko navir amɨrizim nɨ ko ikɨ.

Taitus, nɨ siosɨn gumazamizir dapaniba amɨsefegh

5 Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨ uan ingangarir otevir nɨ amua gɨvazir puvatɨziba agɨvagh, egh kɨ nɨ mɨkemez moghɨn vaghvagh nguibar ekiabar itir siosbar gumazamizir dapaniba amɨsɨv. Kɨ kamaghsua Kritɨn Arighatɨzimɨn nɨ ataki. 6 * **Siosɨn gumazamizir dapaniba, me gumazamizir igharazibar damazibar deraghvɨra ikɨ. Siosɨn gumazir dapanim amuir vamɨra ikɨ, egh poroghamir arazim abɨghan markɨ. Eghtɨ men boriba nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn ikɨva, gumazamizibar damazibar arazir kurabar amuan markɨ. Egh uan afeziaba ko amebabar akaba munasan kogham. 7 * *E fo, Kraisɨn adarazir garir gumazamizir dapaniba, me Godɨn ingangaribar garir gumazamiziba. Kamaghɨn me deraghvɨra daru, egh gumazamizibar damazimɨn deraghvɨra ikɨ, kamaghɨn nɨghnɨghan kogh suam, me ziar ekiam inisɨ me gativagh men ganam. Egh me zuamɨram anɨngaghan markɨ. Egh dɨpar onganir avɨribar aman markɨ. Egh me tintinibar gumazamizibav soghan markɨ, egh me uari baghvɨra dagɨar avɨriba inisɨ, nɨghnɨghan markɨ. 8 Men dɨpenimɨn izir gumazamiziba me deraghvɨra men gan. Egh arazir aghuiba bar dagh ifongegh, navir ghurimɨn araziba dɨkabɨragh. Me arazir aghuibar amuva, Godɨn damazimɨn zuezir arazibara gɨntɨgh. Egh uan ikɨrɨmɨrim deravɨram an gan. 9 * *Egh me gumazamizibar sure damutɨ, me nɨghnɨzir gavgavim guizɨn akabar ikɨtɨ, da men naviba fɨtɨ, me guizɨn akar kabar gɨn mangɨ. Egh me uaghan gumazir guizɨn akaba batoziba, pamtemɨn me mɨkɨmtɨma, me suam, a guizbangɨra mɨgei. Me kamaghɨn damusɨ, me guizɨn akar e men sure gamizim, me an suiragh gavgafigh.

Kritɨn Arighatɨzimɨn gumazir avɨriba ikia gumazamizir mabar nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghɨsɨsi

10 * *E fo, Kritɨn Arighatɨzimɨn itir darasi, me akar aghuiba munasir gumazamizir avɨriba iti. Me pura akar avɨribav gɨa, gumazamizibar nɨghnɨzibagh ifari. Gumazamizir kaba men avɨriba, me Judaba, me gumazibar mɨkarzir mogomebar inibar ghorasa gavgafi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ siosɨn gumazamizir dapaniba amɨsefegh. 11 * *Gumazamizir kurar kaba arazir kuram damuva gumazamizibar biziba ko men dagɨaba uari bagh da iniasa. Kamaghɨn amizɨ, me arazir e damuan koghamibar men sure gami. Egha arazir kamɨn me gumazamizir mabar men adarazi sara, men nɨghnɨzir gavgavibagh asɨghasɨsi. Kamaghɨn amizɨ, nɨ me mɨkemeghtɨ me akar katam mɨkɨman markɨ. 12 Fomɨra, Kritɨn gumazir fofozir mam, anarɨra kamaghɨn mɨkeme, “Kritɨn gumaziba, me zurara ifarir gumaziba, me gumazir bar kuraba. Me damasavɨra nɨghnɨgha ikia, egha ingangaribar amuan bar amɨra. Me mati asɨzir atiaba.” 13-14  *Akar kam guizbangɨra. Kamaghɨn amizɨ, nɨ men araziba akɨrsɨ, akar bar gavgavimra me mɨkɨm, eghtɨ me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva, egh Judabar eghaghanir kɨnir avɨriba baraghan markɨ, egh guizɨn akam munasir gumaziba mɨgeir akar gavgaviba baraghan markɨ. 15 * *Godɨn damazimɨn zuezir gumazamiziba, me ghaze, dagheba ko biziba uaghan zue, eghtɨ me da iniam. Ezɨ gumazamizir Godɨn damazimɨn arazir kurabagh amua, nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨziba, men bizitam zueghan kogham. Men nɨghnɨziba ko naviba Godɨn damazimɨn bar mɨze. Egha me uan araziba deravɨra da tuisɨgha arazir aghuibar gɨn mangan aghua. 16 * *Me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “E God gɨfo.” Ezɨ men araziba men akakagha ghaze, me akɨrim ragha God gasaragha gɨfa. God bar me gifongezir puvatɨ. Me Godɨn akaba munasir gumazamiziba, egha me bar arazir aghuitam damighan kogham.

2

Gumazamizir ghuriba bar deravɨra arazir God ifongezibar gɨn mangɨ

1 * *Ezɨ no, nɨ gumazamizibar sure damu suam, me arazir guizɨn akaba ko zuiba bar dar amu. 2 Egh nɨ gumazir ghuribar sure damu suam, me dɨpar onganir avɨribar amɨ onganan markɨ. Me arazir aghuibar amutɨ, igharaz darazi me mɨkɨm suam, me bar dera. Egh me navir ghurimɨn araziba dɨkabɨn. Me Godɨn guizɨn akam deravɨram a gɨfogh, egh arazir bar igharaz darazigh ifongezim damu, tugh gavgavigh osɨmtɨziba bar a da ater.

3 * *Egh nɨ uaghan amizir ghuribar sure damu suam, me God ifongezir arazimɨn daru. Me akar kurabar igharaz darazi gɨrakɨrangɨn me mɨkɨman markɨ. Me wainɨn dɨpar onganibar amɨtɨ da me ikɨrarɨghan kogham. Me arazir aghuibar amusɨ, igharaz darazir sure damu. 4 Egh amizir igiabar sure damutɨ, me uan paba ko boribagh ifongeghamin arazim damu. 5 * *Eghtɨ amizir igiaba uan navir ghurimɨn araziba dɨkabɨn, egh me Godɨn damazimɨn bar zuegh ikɨ. Egh me arazir bar deravɨra uan dɨpenibar ganamim gɨfogham. Egh igharaz darazir akurvaghamin arazim damu. Egh me vaghvagh uan pabar apengan ikɨ me baghɨvɨra ikɨ. Igharaz darazi akar kurabar Godɨn akamɨn mɨkɨman koghsɨ, amizir ghuriba amizir igiabar sure damutɨ, me navir ghurimɨn araziba dɨkabɨn.

Taitus arazir aghuibar amutɨ, gumazir igiaba an gɨn mangam

6 Kamaghɨra, nɨ uaghan gumazir igiabav kɨm men naviba fɨtɨ, me uan navir ghurimɨn araziba dɨkabɨnam. 7 * *Arazir nɨ uabɨ amiba bar, nɨ arazir aghuibara damu, eghtɨ gumazir igiaba nɨn arazibar gan dar gɨntɨgham. Egh nɨn ingangarir nɨ gumazamizibar sure gamim, nɨ me gifaran markɨ, egh nɨ dɨbovir akabav kɨm ifaghatan markɨ. Nɨ zurara guizɨn akabagh nɨghnɨgh deravɨram akam akun. 8 * *Eghtɨ en apaniba akar kuratamɨn e damighan koghɨva, uan nɨghnɨzir kuramɨn aghumsɨghsɨ, kamaghɨn nɨ bar deravɨram akabav kɨmtɨma, gumaziba akar kuratamɨn apighan kogham.

Ingangarir gumazamiziba bar deraghvɨra men garir gumazir dapanibar akabar gɨn mangɨ

9 * *Nɨ kamaghɨn ingangarir gumazamizibar sure damu, me gumazir men garibar apengan ikɨ, egh ingangarir aghuir men garir gumaziba ifueghamibar amu. Egh me akar kurabar men garir gumaziba ikarvaghan markɨ. 10 * *Egh me, gumazir men garibar biziba okɨman markɨ. Bizir me amiba bar, men garir gumaziba dar ganɨva egh me akar e kurir kamɨn ziam fam. A God en Akurvazir Gumazimɨn akam. Me akar kamɨn ziam fɨsɨ, ingangarir gumaziba bar deravɨra men garir gumazibar akabar gɨn mangɨva arazir aghuim men akakagh.

E Godɨn Arazimɨn gɨntɨgh egh Kraisɨn Dughiam mɨzuamam

11 * *E fo, Godɨn apangkuvim azenim girɨgha gɨvazɨ, gumazamiziba bar an gari. God uan apangkuvir kamɨn en akurvasi. 12 * *God uan apangkuvir kamɨn en sure gamua ghaze, e God aghuazir araziba ataghɨraghɨva egh nguazir kamɨn arazir ifongeziba ataghɨragham. Egh uaghan navir ghurimɨn araziba dɨkabɨnɨva egh arazir God ifongezir aghuibar amuasa, en sure gami. Guizbangɨra e nguazir kamɨn gumazamizibar tongɨn iti, ezɨ God uan apangkuvimɨn tuavimɨn a ifongezir arazibar gɨn mangasa, en sure gami. 13 * *Dughiar e nguazir kamɨn itim, e bizir e damutɨ e bar akueghamim bagha mɨzuai. E Krais Iesusɨn angazangarim ko gavgavir ekiam sara izamin dughiam bagha mɨzuai. A en Godɨn Gavgavim ko en Akurvazir Gumazim. 14 * *Krais kamaghɨn ifonge, a uam e inigh en arazir kuraba adangasa. Eghtɨ e bar zuegh an gumazamizibar mɨn ikiam. Egh e arazir aghuibar amusɨ bar ifongegham. Bizir kam bagha, a uabɨ uan mɨkarzim anigha, areme.

15 * *Kamaghɨn amizɨ, nɨ zurara akar kabara gumazamizibar sure damu. Egh nɨ akar kabar gɨn mangɨsɨ men naviba fɨ. Egh akaba batozir gumazamizibar arazir kuraba akɨrsɨ, me mɨkɨm. Nɨ akar kaba Godɨn gavgavim sara pamtem me mɨkɨm. Nɨ pura men gantɨ, me nɨn aghuagh nɨ iriaghɨriaghan markɨ.

3

E arazir aghuibar amuam

1 * *Nɨ Godɨn gumazamizibav kɨm suam, me gavmanba ko atrivibar apengan ikɨ, egh me men akabar gɨn mangɨ. Egh me zurara ingangarir aghuibar amusɨvɨra ikɨ. 2 * *Egh me akar kuratam gɨrakɨrangɨn gumazamizibav kɨman markɨ. Me zurara nɨmɨra ikɨva, arazir aghuimɨn gumazamizibar amu. Me guizɨn uari abɨrir arazim, gumazamiziba bar men akakagh.

3 * *Nɨ fo, e faragha uaghan nɨghnɨzir aghuiba puvatɨ, egha e akaba batosi. Satan e gifarazɨma, e Godɨn tuavimɨn zuir puvatɨ. E inivafɨzir kam ifongezir arazibar gɨntɨgha nguazir kamɨn arazibar gara dar amuasa naviba dɨkafi. Egha dar ingangarir gumazir kɨnibar mɨn iti. E nɨghnɨzir kuraba ko arazir kurabar igharaz darazigh amuava igharaz darazir biziba bagha naviba isiava arui. Gumazamiziba en apanim gamima, e uaghan men apanibagh ami. 4 * *Ezɨ God, en Akurvazir Gumazim, a bar e gifongegha en apangkuvigha arazir aghuimɨn e gami. Ezɨ an arazir kam azenim girɨzɨ, 5 * *an en akura. A en arazir aghuir e uari amizibagh nɨghnɨzir puvatɨ, egha en akura. Puvatɨ. An apangkuvimra, an en akura. An e rue, ezɨ tuavir kamɨn a en akura. Dughiar kamɨn a uan Duam e ganɨngizɨ, an Duam e gamizɨ, e an borir bar igiabar mɨn otifi. 6 * *Krais Iesus, a Gumazir en Akurvazim, an ingangarimɨn God uan Duamɨn gavgavir avɨriba bar e ginge. 7 * *God kamaghɨn ifonge, Krais en apangkuvigha e gamizɨ, e Godɨn damazimɨn gumazamizir aghuibar otifi. E an boribagh ava, egh gɨn bizir aghuir an e bagha inabaziba iniam. Kamaghɨn e ikɨrɨmɨrir aghuir an e bagha inabazim mɨzuai iti. 8 * *E nɨghnɨzir gavgavim akar kamɨn ikiam. Kɨ kamaghɨn ifonge, nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir darasi, me arazir aghuibar amu gavgavigh mamaghɨra ikɨ. Kamaghɨn nɨ pamtemɨn bizir kabav kɨmasa kɨ ifonge. Bizir kaba bar dera, egha bar gumazamizibar akurvasi.

9 * *Egh nɨ, gumazamizir Moses Osirizir Arazibar mɨgɨrɨgɨaba bagha uari adoziba, nɨ da baraghan markɨ. Gumazamizir adarir onganiba ko adoghodoziba bagha bar ifongeziba, ko uan ovavibar ziaba bagha uari adoziba, nɨ bar dagh itagh. E fo, akar kaba arazir aghuibar gɨn mangɨsɨ bar en akuraghan kogham. 10 * *Gumazitam o amizitam, a Kraisɨn adarazir navir vamɨran itir arazim abɨzir arazim damutɨ, eghtɨ nɨ an nɨghnɨzim akɨrsɨ mɨgɨrɨgɨatamɨn a mɨkɨm. Nɨ faragh an mɨkɨmtɨ an oraghan koghtɨ, nɨ gɨn uam an mɨkɨmtɨ an uam oraghan koghtɨ, nɨ bar anetakigh. 11 * *Nɨ fo, gumazim o amizir kamaghɨn amim, an nɨghnɨzim ikuvizɨ a pazava amir gumazim, egha an arazir kurabagh ami. Ezɨ an arazir kurabara, akam a gasa ghaze, a bar ikufi.

Taitus izɨ Polɨn ganigh

12 * *Kɨ amɨnir gavgavim ko orangtɨzimɨn dughiamɨn Nikopolisɨn nguibar ekiamɨn ikiasa. Kamaghɨn amizɨ, kɨ Artemas o Tikikus amadaghtɨma aningɨn tav, nɨ bagh izɨtɨma, nɨ na bagh Nikopolisɨn nguibar ekiamɨn izɨsɨ bar gavgafigh. 13 * *Nɨ gavman osirizir arazibagh fozir gumazim Senas, ko Apolos deravɨram aningɨn gan. Bizir aning inigh mangamiba, nɨ dar aningɨn akurvagh. Eghtɨ aning tuavimɨn daruamin dughiamɨn bizitamɨn oteveghan kogham. 14 * *Kɨ kamaghɨn ifonge, en gumazamiziba, me biziba bar puvatɨzir gumazamizibar akurvagh, egh pura uan ikɨrɨmɨrim ko dughiaba makunan markɨ. Eghtɨ me gumazamizir igharazibar akurvaghamin arazimɨn fofozim inighɨva an suiragh gavgafigh.

15 Gumazamizir na ko itiba, me nɨ bagha akam amaga ghaze, Afeziam nɨ ko ikɨ. Nɨ nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikia e gifongezir darasi, nɨ kamaghɨn me mɨkɨm suam, Afeziam ia ko ikɨ. Godɨn apangkuvim bar ia ko ikɨ.

* 1:2: Ro 16:25, Kl 1:27, 2 Ti 1:1, 1:9, 1 Pi 1:20

* 1:2: Rom 16:25; Kolosi 1:27; 2 Timoti 1:1; 1:9; 1 Pita 1:20

* 1:3: Ef 1:9-10, 1 Te 2:4, 1 Ti 1:1, 1:11, 2:3, 2 Ti 1:10, Ta 2:10, 3:4

* 1:3: Efesus 1:9-10; 1 Tesalonika 2:4; 1 Timoti 1:1; 1:11; 2:3; 2 Timoti 1:10; Taitus 2:10; 3:4

* 1:4: Ro 1:7, 2 Ko 8:23, Ga 2:3, 2 Ti 1:2, 4:10

* 1:4: Rom 1:7; 2 Korin 8:23; Galesia 2:3; 2 Timoti 1:2; 4:10

* 1:6: 2 Ti 2:24-26

* 1:6: 2 Timoti 2:24-26

* 1:6: 1 Timoti 3:2-7

* 1:7: Wkp 10:9, 1 Ko 4:1, Ef 5:18, 1 Pi 5:2

* 1:7: Ofa Gami 10:9; 1 Korin 4:1; Efesus 5:18; 1 Pita 5:2

* 1:9: 1 Ti 1:10, 1:15, 2 Ti 1:13, 2:15, 4:3, Ta 2:1

* 1:9: 1 Timoti 1:10; 1:15; 2 Timoti 1:13; 2:15; 4:3; Taitus 2:1

* 1:10: 1 Ti 1:6, 4:7

* 1:10: 1 Timoti 1:6; 4:7

* 1:11: Mt 23:14, Jo 10:12, 1 Ti 6:5, 2 Ti 3:6, 1 Pi 5:2

* 1:11: Matyu 23:14; Jon 10:12; 1 Timoti 6:5; 2 Timoti 3:6; 1 Pita 5:2

* 1:13-14: 1 Timoti 4:7; 2 Timoti 4:2-4; Taitus 2:2

* 1:15: Mt 15:11, Lu 11:39-41, Ro 14:14, 14:20, 14:23, 1 Ko 6:12

* 1:15: Matyu 15:11; Luk 11:39-41; Rom 14:14; 14:20; 14:23; 1 Korin 6:12

* 1:16: Ro 1:28, 2 Ti 3:5, 3:8, 1 Jo 1:6, 2:4, Ju 4

* 1:16: Rom 1:28; 2 Timoti 3:5; 3:8; 1 Jon 1:6; 2:4; Jut 1:4

* 2:1: 1 Ti 1:10, 6:3, 2 Ti 1:13, Ta 1:9

* 2:1: 1 Timoti 1:10; 6:3; 2 Timoti 1:13; Taitus 1:9

* 2:3: 1 Ti 3:11, 2 Ti 2:9-10, 1 Pi 3:3-4

* 2:3: 1 Timoti 3:11; 1 Pita 3:3-4

* 2:5: Ef 5:22, Kl 3:18, 1 Ti 2:11, 6:1, 1 Pi 3:1, 3:5

* 2:5: Efesus 5:22; Kolosi 3:18; 1 Timoti 2:11; 6:1; 1 Pita 3:1; 3:5

* 2:7: Ef 6:24, 1 Ti 4:12, 1 Pi 5:3

* 2:7: 1 Timoti 4:12; 1 Pita 5:3

* 2:8: 1 Ti 6:3, 2 Ti 3:14, 1 Pi 2:12, 2:15

* 2:8: 1 Timoti 6:3; 2 Timoti 3:14; 1 Pita 2:12; 2:15

* 2:9: 1 Ti 6:1-2

* 2:9: 1 Timoti 6:1-2

* 2:10: Mt 5:16, Fl 2:15, Ta 1:3

* 2:10: Matyu 5:16; Filipai 2:15; Taitus 1:3

* 2:11: Jo 1:9, Ro 5:15, 1 Pi 5:12

* 2:11: Jon 1:9; Rom 5:15; 1 Pita 5:12

* 2:12: Ro 6:19, Ef 1:4, Kl 1:22, 1 Te 4:7, 1 Jo 2:16

* 2:12: Rom 6:19; Efesus 1:4; Kolosi 1:22; 1 Tesalonika 4:7; 1 Jon 2:16

* 2:13: 1 Ko 1:7, Fl 3:20, Kl 3:4, Hi 9:28, 1 Jo 3:2

* 2:13: 1 Korin 1:7; Filipai 3:20; Kolosi 3:4; Hibru 9:28; 1 Jon 3:2

* 2:14: Kis 19:5, Lo 4:20, 7:6, 14:2, Sng 130:8, Ese 37:23, Ga 1:4, 1 Pi 2:9

* 2:14: Ua Me Ini 19:5; Godɨn Araziba 4:20; 7:6; 14:2; Onger Akaba 130:8; Esekiel 37:23; Galesia 1:4; 1 Pita 2:9

* 2:15: 1 Ti 4:12, 2 Ti 4:2

* 2:15: 1 Timoti 4:12; 2 Timoti 4:2

* 3:1: Ro 13:1-7, Kl 1:10, Hi 13:21, 1 Pi 2:13-14

* 3:1: Rom 13:1-7; Kolosi 1:10; Hibru 13:21; 1 Pita 2:13-14

* 3:2: Ef 4:2, 4:31, Fl 4:5, Kl 3:12, 2 Ti 2:24-25

* 3:2: Efesus 4:2; 4:31; Filipai 4:5; Kolosi 3:12; 2 Timoti 2:24-25

* 3:3: 1 Ko 6:11, Ef 2:1-2, 5:8, Kl 1:21, 1 Pi 4:3

* 3:3: 1 Korin 6:11; Efesus 2:1-2; 5:8; Kolosi 1:21; 1 Pita 4:3

* 3:4: 1 Ti 2:3, Ta 1:3, 2:11

* 3:4: 1 Timoti 2:3; Taitus 1:3; 2:11

* 3:5: Jo 3:3-5, Ro 11:6, Ef 5:26, 2 Ti 1:9, 1 Pi 3:21

* 3:5: Jon 3:3-5; Rom 11:6; Efesus 5:26; 2 Timoti 1:9; 1 Pita 3:21

* 3:6: Jol 2:28, Ap 2:17-18, 2:33, Ro 5:5

* 3:6: Joel 2:28; Aposel 2:17-18; 2:33; Rom 5:5

* 3:7: Ro 3:24, 8:23-24, Ta 2:16, Ta 2:11

* 3:7: Rom 3:24; 8:23-24; Galesia 2:16; Taitus 2:11

* 3:8: 1 Ti 1:14-15, Ta 2:14

* 3:8: 1 Timoti 1:14-15; Taitus 2:14

* 3:9: 1 Ti 1:4, 2 Ti 2:14-16, 2:23, Ta 1:14

* 3:9: 1 Timoti 1:4; 2 Timoti 2:14-16; 2:23; Taitus 1:14

* 3:10: Mt 18:15-17, 2 Ko 13:2, 2 Te 3:6, 3:14, 2 Ti 3:5, 2 Jo 10

* 3:10: Matyu 18:15-17; 2 Korin 13:2; 2 Tesalonika 3:6; 3:14; 2 Timoti 3:5; 2 Jon 1:10

* 3:11: Ap 13:46, 1 Ti 6:3-5

* 3:11: Aposel 13:46; 1 Timoti 6:3-5

* 3:12: Ap 20:4, Ef 6:21-22, Kl 4:7-8, 2 Ti 4:12

* 3:12: Aposel 20:4; Efesus 6:21-22; Kolosi 4:7-8; 2 Timoti 4:12

* 3:13: Ap 18:24, 1 Ko 3:5-6, 16:12

* 3:13: Aposel 18:24; 1 Korin 3:5-6; 16:12

* 3:14: Mt 7:19, Ro 15:28, Ef 4:28, Fl 1:11, Kl 1:10, Ta 2:14

* 3:14: Matyu 7:19; Efesus 4:28; Filipai 1:11; Kolosi 1:10; Taitus 2:14

Filemon

Pol Filemon Bagha Osirizir Akɨnafarim

O

Filemon

Akar faragha zuim

Filemon, a gumazir aruar mam. Egha a Kolosin nguibar ekiamɨn Kraisɨn adarazir mav. An ingangarir gumazir kɨnir mam, an ziam Onesimus, a uan gumazir aruam ategha, ara ghua nguibar igharazimɨn iti. Egha nguibar kamɨn Onesimus Pol batogha a Kraisɨn gɨn zuir gumazimɨn oto.

Ezɨ dughiar kamɨn Pol kalabusɨn ikia, egh mangɨ Filemonɨn ganan ibura. Egha akɨnafarir kam osirigha Onesimus ganɨga Onesimus amadazɨ, a ua uan gumazir aruam bagha ghu. Akɨnafarir kamɨn, Pol kamaghɨn Filemon mɨgei, a uan ingangarir gumazir kɨnimɨn ataran markɨ. A ghaze, datɨrɨghɨn ingangarir gumazir kam a Kraisɨn gɨn zuir gumazimɨn oto. Filemon uan aveghbuamɨn mɨn uam a inigh.

Filemonɨn ingangarir gumazir kɨnim ara ghugha gɨn navim gɨrazɨma, Pol anemadazɨma a ua Filemon bagha ghu

1

1  *Kɨ Pol, kɨ Krais Iesus bangɨn kalabusɨn iti, egha kɨ e uan aveghbuam Timoti ko, ga akɨnafarir kam Filemon bagha an osiri.

Filemon, nɨ en namakar aghuimra, egha e ko ingangarir vamɨram ami. 2  *Ga uaghan, e uan amizim Apia ko e ko Godɨn ingangarim damuamin mɨdorozir gumazim Arkipus bagha akɨnafarir kam osiri. Ga uaghan, nɨn dɨpenimɨn uari akuvir Kraisɨn adarasi, ga me bagha uaghan osiri. 3  *E God ko mɨgɨa ghaze, God en Afeziam ko Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim ko navir amɨrizim ia ko ikɨ.

Filemonɨn arazir aghuim Pol gamima a bar akonge

4  *Kɨ uan God ko mɨgɨava, egha nɨ gɨnɨghnɨgha zurara nɨ bagha God mɨnabi. 5 Kɨ orazi me zurara kamaghɨn na mɨgei, nɨ bar Godɨn gumazamizibagh ifonge, egha nɨ nɨghnɨzir gavgavim Ekiam Iesusɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, kɨ nɨ bagha God mɨnabi. 6  *E nɨ ko, e uari inigha ikia, nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. Egha kɨ God ko mɨgɨa ghaze, a en nɨghnɨzir gavgavibar amutɨ da fofozir aghuim damutɨ an ekevegham. Eghtɨ e fogham, e Krais ko poroghav ikia egha bizir aghuiba an agharimɨn da isi. Egh e deravɨra vaghvagh dagh fogham. 7  *Nan namakar aghuim, nɨ igharaz darazigh ifongezɨ, arazir kam Godɨn gumazamizibar naviba fema me bar akonge. Ezɨ bizir kam na gamima kɨ bar akonge, egha gavgavim nan navim ganɨdi.

Pol ghaze, Filemon ua Onesimus inightɨma a guizbangɨram an aveghbuamra ikɨ

8-9  *Kɨ kamaghsua, bizir kɨ ifongezir mam iti, kɨ Kraisɨn ziamɨn nɨ mɨkemeghtɨ nɨ a damuam. Kɨ nɨn arazir aghuibagh fo, nɨ Kraisɨn adarazigh ifongezir arazim gɨfo, kamaghɨn kɨ akar gavgavim nɨ danighan kogham. Ezɨ igharaz darazigh ifongezir arazim ga isa uaningɨn suira, kamaghɨn amizɨma kɨ nɨmɨra nɨ mɨkɨmasa. Kɨ Pol, kɨ Krais Iesusɨn abuir gumazim, egha datɨrɨghɨn kɨ a bangɨn kalabusɨn iti. 10  *Kɨ kamaghsua nɨn azangsɨsi, nɨ arazir aghuibar nan otarim Onesimus damu. Kɨ kalabusɨn itir dughiamɨn, Onesimus na bagha ize, ezɨ kɨ an akurazɨma a nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. Egha a guizbangɨra mati nan otarim.* 11 A fomɨra nɨn akurvaghasa ingangarir aghuitam gamizir puvatɨ. A ti datɨrɨghɨn ingangarir aghuim damu vɨrara gan akurvagham.†

12 Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn uam Onesimus nɨ bagha anemadi, nan navim uaghan a ko zui. 13  *Dughiar kam kɨ Kraisɨn Akar Aghuim bangɨn kalabusɨn ikia ghaze, Onesimus nɨn danganim inigh nan akurvaghtɨ deragham. Kɨ kamaghsua, a na ko ikiasa kɨ bar ifonge. 14  *Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨ bizir kam gifueghan koghtɨma, kɨ bizir kam damuan kogham. Kamaghɨn ami, Onesimus na ko ikiasa, kɨ nɨ mɨgeir puvatɨ. Bizir tizim nɨ a damuasa, kɨ mɨghɨghvɨra nɨ gakaghonan aghua. Kɨ kamaghɨn nɨghnɨsi, nɨ arazir aghuim nan akurvaghsɨ nɨ damu, kamaghɨn nɨ uan ifongiamɨn gɨn mangɨva a damu.

15 Guizbangɨra, Onesimus mong dughiar otevimɨn nɨ ategha saghon ike. Ezɨ e foghan kogham, nɨ ti uam a inightɨ, a nɨ ko ikɨ mamaghɨra ikiasa, kamaghsua a dughiar otevimɨn nɨn saghuiamɨn ike. 16  *Ezɨ datɨrɨghɨn nɨ pura ingangarir gumazir kɨnimɨn a gɨnɨghnɨghan markɨ. Bar puvatɨ. A pura nɨn ingangarir gumazir kɨnim, egha datɨrɨghɨn a bar nɨn aveghbuamra, ezɨ nɨ bar a gifuegham. Kɨ uabɨ an garima a Kraisɨn anav, ezɨ kɨ uan navim isava a ganɨngi. Kamaghɨn kɨ fo, nɨ bar a gifuegham. Nɨ an arazir a pura ingangarir gumazir kɨnim mɨn ikiava amim gifuegham. Egh Ekiamɨn aven nɨ aveghbuamɨn mɨn an ganɨva bar a gifuegham.

17  *Kamaghɨn nɨ nan gara ghaze, ga uaning inigha Kraisɨn ingangarim gami, ezɨ kɨ nɨ mɨgei, nɨ arazir nɨ na isi moghɨra, nɨ ua Onesimus inigh. 18 Ezɨ a bizir kurar manam nɨ gami, o a pura bizitam ini, kamaghɨn nɨ an danganimɨn, nan ziam atɨghtɨ, kɨ da ikarvagham. 19  *Kɨ Pol, kɨ uan dafarimɨn akar kam osiri. Egh kɨ uabɨ Onesimusɨn biziba ikarvagham. (Nɨ fo, kɨ uabɨ nɨn akurazɨma, nɨ navim gɨra, ezɨ kar nɨ ikarvaghamin bizim. Ezɨ kɨ bizir kam mɨkɨman aghua.) 20 Nan aveghbuam, kɨ kamaghɨn ifonge, nɨ Ekiamɨn ziamɨn arazir aghuir kamɨn nan akuragh. Ga Kraisɨn gumazimningɨn mɨn iti. Kamaghɨn nɨ nan navim feghtɨ kɨ bar akuegham! 21 Kɨ guizbangɨra fo, nɨ nan akamɨn gɨn mangam, egha kɨ nɨ bagha akɨnafarir kam osiri. Kɨ fo, arazir nɨ Onesimus damuamim, a kɨ damuasa nɨ mɨkemezir arazim bar a gafiragham. 22  *Ezɨ kɨ akar mam ua iti. Nan nɨghnɨzir gavgavim kara, God ian azangsɨziba baregh, na ateghtɨ, kɨ ua ia bagh izam. Eghtɨ nɨ na bagh uan dɨpenimɨn danganitam akɨrightɨ, kɨ izɨ a dakuam.

Pol ko ingangarir vamɨram amiba, me Filemon bagha akam amaga ghaze, Afeziam nɨ ko ikɨ

23  *Epafras nɨ bagha akam amaga ghaze, Afeziam nɨ ko ikɨ. A uaghan kalabusɨn iti, egha ga vɨrara Krais Iesus bangɨn kalabuziar gumazimning. 24  *Na ko ingarir darasi, Mak ko Aristarkus ko Demas ko Luk, me uaghan ghaze, Afeziam nɨ ko ikɨ.

25 En Ekiam Krais Iesusɨn apangkuvim vaghvagh ian duaba ko ikɨ.

* 1:1: Efesus 3:1

* 1:2: Kolosi 4:17; 2 Timoti 2:3

* 1:3: Galesia 1:3

* 1:4: Rom 1:8-9

* 1:6: Filipai 1:9; Kolosi 1:9

* 1:7: 2 Korin 7:4; 7:13

* 1:8-9: Filemon 1:1

* 1:10: 1 Korin 4:15; Kolosi 4:9

* 1:10: Gumazir avɨriba ghaze, Onesimus a pura Filemonɨn ingangarir gumazir kɨnimɨn ike, egha a gɨn ara Pol bagha ghu. Egha a Pol ko itir dughiamɨn a Kraisɨn anavɨn oto. Egha dughiar kamɨn arazim a kamakɨn, ingangarir gumazir kɨnimɨn arɨmangɨgham, eghtɨ gumazir ekiar men garim, a mɨdorozir gumazibav kemeghtɨ, me ingangarir gumazir kam isɨ ter ighuvimɨn a gafugham, eghtɨ an aremegham.

† 1:11: Grighɨn akamɨn, ziam Onesimus, an akar kam ko magh ghu, “Ingangarir aghuim gami.”

* 1:13: Filipai 2:30

* 1:14: 2 Korin 9:7; 1 Pita 5:2

* 1:16: 1 Timoti 6:2

* 1:17: 2 Korin 8:23

* 1:19: Galesia 6:11

* 1:22: Filipai 1:25; 2:24

* 1:23: Kolosi 1:7; 4:12

* 1:24: Aposel 12:12; 12:25; 13:13; 15:37-39; 19:29; 27:2; Kolosi 4:10; 4:14; 2 Timoti 4:10-11

Hibru

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Akɨnafarir Hibrun Gumazamiziba Bagha Zuim

O

Hibru

Akar faragha zuim

Judabar marazi faragha uan navibagh iragha Kraisɨn gɨn zui, egha datɨrɨghɨn uan nɨghnɨzir gavgavim ataghɨraghasava ami. Kamaghɨn, akɨnafarir kam gumazir mam o amizir mam me bagha an osiri. E fozir pu, tinaram an osiri, akɨnafarimɨn aven gumazim o amizim uan ziam dɨborozir puvatɨ. Marazi ghaze, Pol, o Barnabas, o Apolos, o Prisila, men tav ti an osiri.

Gumazir maba Kraisɨn gɨn zuir gumazamiziba dɨkabɨra egha osɨmtɨziba me ganɨdi. Akɨnafarir kam men nɨghnɨzir gavgaviba gavgavim dar anɨngasa, kamaghɨn amizɨ, a ingangarir ekiar God Krais Iesusɨn aven amizim, gun me mɨgei. Kraisra guizbangɨn Godɨn arazim en akakasi.

Ezɨ akɨnafarir kam bizir ekiar pumuning ko mɨkezim mɨgei. 1. Iesus a guizbangɨra Godɨn Otarim. Dughiar Iesus nguazimɨn itim, an osɨmtɨzir avɨriba ko mɨzaziba ini. Ezɨ arazir kamɨn God Iesus gamizɨ, a gumazamizibar akurvaghamin faragha zuir gumazimɨn oto. (2:10) Egha Iesus akam inigha izir gumazir fomɨra itiba ko enselba ko Moses gafira. 2. God uabɨ Iesus amɨsevezɨ a ofa gamir gumazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam, egha a Judabar ofa gamir gumazibagh afira. 3. Iesus a Godɨn Nguibamɨn Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn iti. Egh gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, a ua me iniam. Moses Osirizir Araziba, God bagha ofa gamir arazibar gun mɨgei, da pura Iesus amizir ingangarir ekiar kamɨn nedaziba.

Akɨnafarir kam gumazamizibar nɨghnɨzir gavgavim, gavgavim dar anɨngasa. Kamaghɨn amizɨ, a Israelian gumazamizir fomɨra itibar nɨghnɨzir bar gavgavimɨn akaba iti (sapta 11). A ghaze, markɨ, osɨmtɨzir manam me bato, me uan nɨghnɨzir gavgavimɨn suiraghvɨra ikɨ mangɨva ovengegh. Me Iesusɨn gan an arazibar gɨn mangɨ, egh osɨmtɨziba ko mɨzazir me isiba batogh.

Iesus, a enselbagh afira

1

(Sapta 1--2)

God e mɨkɨmasa uan akam isa uan Otarim ganɨngi

1 Fomɨra God dughiar avɨriba ko tuavir avɨribar uan akam isa an akam inigha izir gumazibagh anɨngizɨ, me en inazir afeziabav keme. 2 * *Ezɨ datɨrɨghɨn dughiar kam, kar dughiar abuananaba, God e mɨkɨmasa uan akam isa uan Otarim ganɨngi. God biziba bar da iniasava Otarir kam amɨsefe. Otarir kamɨn agharimɨn, God fomɨra overiam ko nguazimɨn ingari. 3 * *Ezɨ Otarir kamra Godɨn angazangarim en akagha ghaze, God a bar dera. Egha uaghan a Godɨn mɨrara gari. An akam bar gavgafi, egha akar kamra a bar bizibagh amima, da gavgavighavɨra iti. Egha an arazir kuraba gɨn amadir ingangarim agɨvagha, gumazamizibagh amima me zuegha iti. Egha a gɨn Godɨn Nguibamɨn ghuavanabogha Pɨn Tir Atrivir Ekiamɨn agharir guvimɨn boroghɨn apera.

Godɨn Otarim enselbagh afira

4 * *Afeziam ziam uan Otarim ganɨngi. Ezɨ ziar kam a bar dera, egha enselbar ziabagh afira. Kamaghɨn amizɨ, an Otarim gamizɨma a enselbar ekiamɨn oto, ezɨ me an apengan iti. 5 * *Egha God dughiatam uan enselɨn tam kamaghɨn a mɨkemezir puvatɨ, “Nɨ nan Otarim, ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨn Afeziamɨn oto.” O a kamaghɨn enselɨn tam mɨkemezir puvatɨ, “Kɨ uabɨ ia inigh, egh ian Afeziamɨn mɨn ikɨtɨ, ia nan Otarimɨn mɨn ikiam.” Bar puvatɨ. 6 * *Egha dughiar God ua uan Otarir ivariam nguazir kamɨn anemangasa uaghan ghaze:

“Godɨn enselba bar an apengan ikɨva

an ziam fam.”

7 * *God enselbagh nɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei, “A uan enselbagh amima da amɨnimɨn mɨn otifi, egha uan ingangarir gumazibagh amima me avir mɨzariabar mɨn otifi.”

8  *Egha Otarim gɨnɨghnɨgha kamaghɨn mɨgei:

“Nɨn atrivir dabirabir God nɨ ganɨngizim,

a zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

Eghtɨ nɨ guizɨn arazimɨn

uan gumazamizibagh ativagh men ganam.

9 * *Nɨ arazir aghuibara ifuegha, egha arazir kuraba bar dar aghua.

Kamagh amizɨ, God nɨ amɨsevegha,

nɨ ziar ekiam ikiasa

a borem nɨn dapanim ginge.

A kamaghɨn nɨ gamizɨ

nɨ bar akonge,

ezɨ nɨ bar akongezir bizir kam,

atrivir igharaziba bar me gafira.”

10  *Egha God uan Otarim kamaghɨn a mɨgei:

“Ekiam, nɨ fomɨra nguazir kamɨn ingari.

Guizbangɨra, nɨ uabɨ uan dafaribar overiam ko bizir pɨn itibar ingari.

11 * *Bizir kaba bar gɨvagham,

eghtɨ nɨ ikɨvɨra ikiam.

Overiam ko nguazim, aning bar ikuvigham,

mati inim ghurigha bar bɨaghire.

12 Nɨ aning righam,

mati gumazim atuim rɨki.

Nɨ aning damightɨ aning igharagh otogham,

mati gumazim korotiar ghuriba suagharɨsi.

Ezɨ nɨ, kamaghɨra iti, nɨ igharagha garir puvatɨ.

Nɨn dughiam gɨvaghan kogham.”

13 * *Fomɨra God kamaghɨn uan Otarimra kamaghɨn a mɨkeme, “Nɨ nan agharir guvimɨn daperagh ikɨ mangɨtɨ, kɨ nɨn apaniba dɨkabɨragh me isɨ nɨn dafarim datɨghtɨ me nɨn dagarimningɨn apengan ikiam.” Egha God dughiatamɨn akar katam enselɨn tam mɨkemezir puvatɨ. Bar puvatɨ.

14 * *Guizbangɨra enselba me duaba, egha me Godɨn ingangarim gami. Ezɨ God gumazamizir a ua iniamibar akurvaghasa me amadi, me arui.

2

God en akurazir arazim,
a bizir bar ekiam

1 Godɨn Otarim ziar ekiam isi, kamaghɨn amizɨ, akar e oraghizir kamnagh, e bar mɨghvɨram an suiragham. E ireghan koghsɨ, e akar kam deraghvɨra an suiragh gavgavigh ikiam. 2 *Fomɨra God en inazir afeziabav kɨmasa, uan akam isa enselbagh anɨngi, egha kamaghɨra tuavir kamɨn a kamaghɨn men aka, akar kam a guizbangɨra. Ezɨ gumazamiziba akar kamɨn gɨn zuir puvatɨgha a batoke, me ivezir kuram iniam. Men arazir kurar me amizibar mɨrara, me uan ivezir kuram inis.* 3 * *Ezɨ datɨrɨghɨn, God en akurazir arazim, a bizir bar ekiam. E akɨrim ragh Godɨn akurvazir arazim gasaraghɨva, e manmaghɨn arazir kuramɨn ivezim gitagham. Bar puvatɨgham. Ekiam uabɨ faragha en akurvaghasa mɨkeme, ezɨ gumazamiziba an akam baraki. Ezɨ me kamaghɨn mɨgɨa en aka, akar kamnagh a guizbangɨra. 4 * *Dughiar kamɨn, God mirakelɨn igharagha gariba ko dɨgavir kuram gamir arazibagh amua uan ifongiamɨn gɨn ghua Godɨn Duamɨn bizir aghuiba tuiragha gumazamizibagh anɨdi. Ezɨ arazir kamɨn a kamaghɨn en aka, an Otarimɨn akar kam a bar guizbangɨra ghu.

Iesus, a uabɨ en Akurvazir Gumazim

5 * *E nguazir igiar God gɨn damightɨ otivamim gɨnɨghnɨgh fogham, God nguazir igiar kam gativasa, enselbav kemezir puvatɨ. Bar puvatɨ. 6 * **Ezɨ Godɨn Akɨnafarimɨn aven akar mam kamaghɨn iti:

“O God! E gumazamiziba ti manmaghɨram amizir biziba, ezɨ nɨ mɨghɨgha e gɨnɨghnɨsi?

E pura biziba. Manmaghɨram amizɨ, nɨ bar puvɨram e gɨnɨghnɨsi?

7 Nɨ uabɨ en ingarigha, e isa enselbar apengan e atɨ.

Nɨ gavgavim ko ziar ekiam isa e ganɨga e afazɨ, bizir nɨ ingariziba bar en apengan iti.

8 * *Biziba bar moghɨra nɨ da isa e gumazamiziba en suemningɨn apengan da arɨki.

Eghtɨ e bar dagh ativagham.”

Godɨn akar kam ghaze, God gumazamizibagh amizɨ, biziba bar men apengan ikɨtɨ me dagh ativagham. Akar kamɨn mɨngarim a kamakɨn, God bizir a ingariziba bar da isa en apengan da arɨki. Ezɨ e fo, datɨrɨghɨn e garima, biziba bar en apengan itir puvatɨ.† 9 * *Ezɨ e Iesus gɨfo, a ziar ekiam ini. God kamaghsua, a bar en apangkuvightɨ, tuavir kamɨn Iesus gumazamiziba bagh aremegham. Egha kamaghɨn bar dughiar otevimɨn an enselbar apengan ike. Egha mɨzazir dafam inigha areme, ezɨ bizir kam bagha God ziar ekiam a ganɨga a ghufe. 10 * *E fo, God a biziba bar dar mɨngarim, egha a biziba bar dar ingari. Egha kamaghɨn ifonge, Iesus uan borir avɨriba inigh men aku Godɨn Nguibamɨn mangam, eghtɨ me Iesus ko ziar ekiam iniam. God kamaghɨn ifonge, Iesus gumazamizibar akurvaghamin ingangarim damuam, kamaghɨn amizɨ, a Iesus ataghizɨma a mɨzazim isi. Ezɨ mɨzazir kam Iesus gamima a gumazamizibar akurvaghamin gumazir bar faragha zuimɨn otogha, tuavim men aka. Arazir God a gamir kam, a bar dera.

11 * *E fo, gumazir kam Iesus, a gumazamizibagh amizɨ me Godɨn gumazamizibar mɨn ikia egha me bar zue. A me ko afeziar vamɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, an aghumsɨzir puvatɨgha me dɨbora ghaze, “Nan aveghbuaba ko buaramiziba.” 12 * *Egha a kamaghɨn God mɨgei:

“Kɨ uan adarazir tongɨn ikɨ

nɨn ziamɨn gun me mɨkɨmam.

Kɨ gumazamiziba uari akuvamin danganimɨn ikɨ

men tongɨn nɨn ziam fam.”

13 * *Egha a ua ghaze, “Kɨ datɨrɨghɨn, God damuasa mɨkemezir biziba, kɨ puram a mɨzuam da bagh gan ikɨtɨ God damuasa amir biziba, a mɨkemezɨ moghɨn dar amuam.” Egha ua ghaze, “Ia gan, kɨ borir God na ganɨngiziba me ko iti.”‡

Iesus en akuraghasa gumazimɨn mɨn oto

14-15  *Kamaghɨn amizɨ, borir kaba, me guizbangɨra inivafɨziba ko ghuziba iti. Kamaghɨra Iesus uaghan men mɨn ikia guizɨn gumazimɨn oto. A kamaghsua, an aremegh egh arazir kamɨn a Satan bar a gasɨghasigham, a gumazir gumazamizibagh amima me ariaghirir gavgavim itim. Gumazamiziba nguazir kamɨn ikiava ovevemɨn atiati. Ezɨ men atiatir kam me ikiagharɨsi. Kamaghɨn amizɨ, Iesus me fɨrasa, bizir kam bagha, a gumazimɨn mɨn otogha egha areme. 16 * *Guizbangɨra, Iesus ingangarir kam enselbar akurvaghasa a gamizir pu. Puvatɨ. An Abrahamɨn boriba akurvaghasa a gami. 17 * *Kamaghɨn amizɨ, a uan doziba ko buaramizibar mɨraram oto. A kamaghsua, a men Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn ikɨ, egh Godɨn akamɨn gɨn mangɨ apangkuvim gumazamizibar ikɨva Godɨn ingangarim damu, egh ingangarir kamɨn gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangam. Kamaghɨn a gumazamizibar mɨn oto. 18 * *Ezɨ Satan a gifarasa arazir kuraba bagha a gakaghori, ezɨ an osɨmtɨziba ateri. Kamaghɨn amizɨ, Satan gumazamizibagh ifaramin dughiabar, Iesus men akurvaghamin fofozim iti.

Iesusɨn ziar ekiam, a bar Mosesɨn ziar ekiam gafira

3

(Sapta 3:1--4:13)

Iesusɨn ziar ekiam, a Mosesɨn ziar ekiam gafira

1 * *Kamaghɨn amizɨ, Kraisɨn adarasi, God uaghan Uan Nguibamɨn mangasa, a ian dia. Ia deravɨra Iesus gɨnɨghnɨgh, e nɨghnɨzir gavgavim an ikia, egha an ziamɨn gun mɨgɨa ghaze, a God mɨsevegha amadazir abuir gumazim, egha uaghan Ofa Gamir Gumazibar Dapanim. 2 * *God anemɨsevegha ingangarir kam a ganɨngizɨ, a Godɨn gumazamiziba bagha ingari. Moses fomɨra Godɨn gumazamiziba bagha deravɨra ingarizɨ moghɨra, a ingari. 3 * *E fo, gumazir dɨpenimɨn ingarim, a ziar ekiam isi, ezɨ an ziar ekiam, an dɨpenimɨn ziar ekiam gafira. Ezɨ kamaghɨra God ziar ekiam Iesus ganɨngi, ezɨ an ziar ekiam, Mosesɨn ziar ekiam gafira. 4 * *Ezɨ dɨpeniba bar, gumaziba dar ingari. Ezɨ Godra, a biziba bar dar ingari. 5 * *Moses a Godɨn ingangarir gumazimɨn iti, egha Godɨn akamɨn gɨn ghua Godɨn gumazamiziba bagha deravɨra ingari. A bizibar gun mɨkɨmamin ingangarim iti, akar God gɨn a mɨkɨmamiba. 6 * *Ezɨ Krais a Godɨn Otarim, a Godɨn gumazamizibagh ativagh men ganam. Egha guizbangɨra Godɨn akamɨn gɨn ghua ingangarir kam deravɨra a gami. Eghtɨ e atiatingan koghɨva, nɨghnɨzir gavgavim ikɨva egh bizir aghuir e iniamiba e dav zuamam, egh kamaghɨn damuva, e uaghan Godɨn Dɨpenimɨn mɨn ikiam.

Gumazir akaba batoziba, me aghuvsazim inian kogham

7-8  **E Godɨn gumazamiziba, egha uaghan an dɨpenimɨn mɨn iti, kamaghɨn amizɨ, e Godɨn Duamɨn akam baragham. A kamaghɨn mɨgei:

“Ia datɨrɨghɨn Godɨn tiarim baraghɨva,

egh ia uan navibar kuman markɨ,

mati ian inazir afeziaba fomɨra an akaba batogha

orazir puvatɨ.

Me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikia God damutɨ a irasa an akam batosi.

9 God ghaze,

Me danganir kamɨn ikia nɨghnɨzir gavgavim nan itir puvatɨgha,

nan gavgavim tuisɨgh fofoghasa nan azai.

Me garima,

kɨ 40plan azenibar arazir aghuiba me bagha dagh ami.

10 Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar gumazamizir kabar anɨngaghegha ghaze,

‘Gumazamizir kabar naviba bar saghon ikia nan gɨn zuir puvatɨ.

Me zurara tuavir kɨ me bagh atɨzim gitavɨrasi.’

11 * *Kɨ men anɨngaghegha bar guizbangɨra akar gavgavim gamua ghaze,

‘Me nan aghuvsazir danganimɨn aven mangɨghan kogham.

Bar puvatɨ!’ ”

12 Kraisɨn adarasi, ia uari bagh deravɨra gan, ian tongɨn tav nɨghnɨzir kuratam an navir averiamɨn ikɨtɨ a nɨghnɨzir gavgavim ategh, akɨrim ragh Angamɨra Itir God gasan markɨ. 13 Ezɨ ia kamaghɨn damuan markɨ, ia kamaghɨn damu, ia zurara dughiabar ia vaghvagh Godɨn gumazamizir igharaziba ko ia, akar aghuim uari danɨng uarir akurvagh egh uan naviba gavgavim dar anɨng. Kamaghɨn arazir kuram tav gifaraghtɨ, a Godɨn gɨn zuir tuavim ateghan kogham. Godɨn Akɨnafarim ghaze, “Datɨrɨghɨn,” e fo, e datɨrɨghɨn ingangarir kam damuam. 14 * *Ia fo, dughiar e faragha nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itim, en nɨghnɨzir gavgavim bar gavgafi. Egh e uan nɨghnɨzir gavgavibar amutɨ da gavgavigh ikɨ maghɨra mangɨ dughiar e ovengamimɨn otogham. E kamaghɨn damuva, e bar Krais ko poroghɨv ikɨ a ko ingar ikiam. 15 * *E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“Datɨrɨghɨn ia Godɨn tiarim baraghɨva,

egh ia an akamɨn aghuaghan markɨ,

mati ian inazir afeziaba fomɨra an akaba batogha

egha orazir puvatɨ.”

16 * **Fomɨra te Godɨn tiarim baregha, an gɨn zuir puvatɨ, egha an akam batosi? Kar gumazamizir Moses inigha Isipɨn ghueziba, meraram arazir kam gami. 17 * *Ezɨ God 40plan azenibar ten anɨngaghe? A gumazamizir arazir kurabagh amiziba, me gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ariaghirezir gumaziba, merara, a men anɨngaghe. 18 * *God fomɨra guizbangɨra akar gavgavim akɨra ghaze, “Me nan aghuvsazir danganimɨn aven mangan kogham.” Akar kam, a te ganɨngi? Kar gumazamizir an akam barazir puvatɨziba. A me baghvɨra mɨgei. 19 * *Kamaghɨn e fo, gumazir kaba me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikian aghua. Ezɨ bizir kam bagha me Godɨn aghuvsazir danganimɨn aven mangan ibura.

4

Godɨn gumazamiziba aghuvsazim iniam

1 * *Datɨrɨghɨn, God uaghan e inigh aghuvsazir danganimɨn aven mangasa akam akɨri. Ezɨ kamaghɨn ia uari bagh deravɨra gan, ian tav atam akuigh egh danganir kamɨn aven mangɨghan kogham. 2 E Akar Aghuim baraki, mati fomɨra Israelia a baraki. Egha Israelia me puram akam a baraki, egha nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ. Ezɨ bizir kam bagha Akar Aghuir me oraghizir kam, a men akurazir puvatɨ. 3 * *Ezɨ e gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itiba, an e ateghtɨma e an aghuvsazir danganimɨn mangam. A fomɨra nguibar kam gɨnɨghnɨgha egha a mɨkemezir moghɨra:

“Kɨ anɨngaghegha akar gavgavim akɨra ghaze,

‘Me nan aghuvsazir danganimɨn aven mangɨghan kogham.

Bar puvatɨ!’ ”

Guizbangɨra, God Mosesɨn dughiamɨn akar kam mɨgei, ezɨ e fo, bar fomɨra dughiar a nguazir kamɨn ingarizim, a nguazir kamɨn ingarasa nɨghnɨziba a dagh amigha gɨfa.* 4 * *Godɨn Akɨnafarimɨn aven akar otevir mam iti, a namba 7ɨn dughiam mɨgei, “Aruer namba 7ɨn, God garima an ingangariba bar gɨfa, ezɨ a dughiar kamɨn avughse.” 5 * *Ezɨ mɨgɨrɨgɨar otevir kamra e faragha a baraki, a ua mɨgɨa ghaze, “Me nan aghuvsazir danganimɨn aven mangɨghan kogham. Bar puvatɨ!” 6 E kamaghɨn bizir kam gɨfo, Godɨn aghuvsazir danganir kam a ikiavɨra iti, ezɨ gumazamizitaba an aven mangam. Ezɨ gumazamizir faragha Akar Aghuim baraghiziba, me nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, me aven ghuezir puvatɨ. 7 * *Ezɨ gumazamizir kabar gɨn, azenir avɨriba ghua gɨfa, ezɨ God uan akam isa Devit ganɨngi, kɨ Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir akar kamɨn gun mɨkemegha gɨfa. A ghaze:

“Datɨrɨghɨn ia Godɨn tiarim baraghɨva,

egh ia an akamɨn aghuaghan markɨ.”

Devitɨn dughiamɨn, God ghaze, “Datɨrɨghɨn,” egha kamaghɨn en aka, a dughiar igharazim ginaba. Dughiar a inabazir kam, gumazamiziba an aghuvsazir danganir kamɨn aven mangam. 8 * *Josua ti fomɨra aghuvsazim gumazamizibagh anɨngizɨ, ezɨ God gɨn dughiar igharazitam ginabaghan koghai. 9 Kamaghɨn amizɨ, e fo, Godɨn gumazamizibar aghuvsazim a ikɨvɨra ikiam, a mati Sabatɨn aghuvsazir dughiam. 10 * *E fo, gumazim Godɨn aghuvsazir danganimɨn aven ghua, a uan ingangarim agɨvagha aghuvsi, mati fomɨra God uan ingangarim agɨvaghava aghuvsi.

11 * *E kamaghɨn aghua, me fomɨra amizɨ moghɨn, gumazitam o amizitam uan akaba batozir arazimɨn gɨn mangɨ, aremegh uan aghuvsazir danganimɨn aven mangɨghan kogham. Kamaghɨn e aghuvsazir danganimɨn aven mangɨsɨ pamtemɨn ingaram.

12 * *Godɨn Akam an angamɨra ikia, egha pamtemɨn ingara iti. A bar ghumigha, mɨdorozir sabar ghumtɨzir pumuning itim gafira. Ezɨ akar kam, sabar ghumtɨzimɨn mɨn, a bar gumazimɨn namnam okoregha bar aven ghua, duam ko navir averiam uaning bativi naghɨn oto, egha uaghan aghariba uari isasuirazir naghɨn, ko agharibar aven itir ovim, aning uaning bativi naghɨn oto. Egha a bar en nɨghnɨziba ko en navir averiabar aven itir ifongiabagh fogha da tuisɨsi. 13 * *Ezɨ bizir God ingariziba, tam Godɨn damazimɨn modoghan kogham. Bar puvatɨ. Ezɨ biziba bar kuiaghiregha Godɨn damazimɨn bar azenara ikiam. Eghtɨ Godra arazir e amiba tuisɨghtɨma e dar a geghanam.

Iesus Godɨn Nguibamɨn ikia, en Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn mɨn ikia, egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiamɨn abuir gumazimɨn mɨn iti

(Sapta 4:14--10:39)

Iesus Ofa Gamir Gumazibar Dapanim

14 * *Ezɨ e Ofa Gamir Gumazibar Dapanir mam iti, ezɨ a bar Godɨn Nguibamɨn aven ghu. A Iesus, Godɨn Otarim. Kamaghɨn amizɨ, e nɨghnɨzir gavgavir e gun mɨgeir kamɨn suiragh gavgavigham. 15 * *E uari arazir kuraba dɨkabɨnamin gavgaviba puvatɨ. Egh e kamaghɨn nɨghnɨghan kogham, Ofa Gamir Gumazibar Dapanir kam, en nɨghnɨzibagh fogh en kuarkuvighan kogham. Puvatɨ. Satanɨn ifavarir arazir e bativiziba, da uaghan bar a bativigha gɨfa. Ezɨ an arazir kuratam gamizir puvatɨ. 16 * *Kamaghɨn amizɨma, e atiatingan koghɨva Godɨn atrivir dabirabimɨn boroghɨn mangam, Godɨn apangkuvim a gizɨfa. E a bagh mangɨtɨma God en kuarkuvigh en apangkuvigham. Egh e osɨmtɨzitam ikɨtɨ an apangkuvim en akuragham.

5

Iesus, en Ofa Gamir Gumazibar Dapanim, an en akura

1 Ia nɨghnɨgh. Ofa gamir gumazibar dapaniba bar, God vaghvagha men adarazir tongɨn me amɨsefe. God men mav amɨsevezɨma, a gumazamiziba bagha Godɨn ofa gami. Egha uaghan bizir aghuiba isa God ganɨdi. Egha arazir kuraba bagha ofa gamima God arazir kuraba gɨn amadi. 2 * *Egha a uabɨ a Godɨn damazimɨn bizibar amuamin gavgaviba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir fofoziba puvatɨgha pazav amiba, a men asughasusi. 3 * *Egha a uabɨ a bizibar amuamin gavgaviba puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, a gumazamizibar arazir kuraba ko a uan arazir kuraba sara gɨn amangɨsɨ ofabar amu.

4 * *Ezɨ gumazitam ofa gamir gumazibar dapanimɨn ikiasa uabɨ uabɨ amɨsevegha ziar ekiam inizir pu. Puvatɨ. God uabɨ an diazɨma a ingangarir kam ini. Mati God fomɨra Aronɨn diazɨ mokɨn. 5 * *Ezɨ kamaghɨn, Krais uaghan kamaghɨram ami. A uabɨ uan ziam fer puvatɨ, egha Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn otozir pu. Puvatɨ, God uabɨ ingangarir kam damuasa anemɨsefe. Egha God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ nan Otarim, ezɨ datɨrɨghɨn kɨ nɨn Afeziamɨn oto.” 6 * *Egha uan Akɨnafarimɨn aven itir akar igharazir mam, a ghaze, “Nɨ ofa gamir gumazim, Melkisedekɨn mɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.” 7 * *Ezɨ dughiar Iesus nguazimɨn itim, a pamtemɨn God ko mɨgɨa egha diav azi. A fo, an ovengan koghsɨ, God an akuraghamin gavgavim iti. Kamaghɨn amizɨ, a uabɨ uan ifongiam dɨkabɨragha Godɨn apengan ikia, an akam barasi. Ezɨ God an dɨmdiam barasi.* 8 * *Guizbangɨra Iesus a Godɨn Otarim, egha a mɨzazim ini. Ezɨ tuavir kamra a Godɨn akamɨn gɨn zuir arazim an a gɨfo. 9-10 * *Egha a uan ingangarir a damuamiba, a bar da gɨfa. Ezɨ God anemɨsevegha ghaze, “Nɨ Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn ikiam, egh Melkisedekɨn mɨn ikiam.” Ezɨ a gumazamizir an akam baragha an gɨn zuiba, a men Akurvazir Gumazimɨn oto. Egh a men akurvaghtɨ me deravɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

E borir aghɨribar mɨn ikian kogham

11 * *E fo, Iesus Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn oto, ezɨ e mɨgɨrɨgɨar avɨriba akar kamɨn iti, e dar gun ia mɨkɨmasa. Ezɨ ia oraghan aghua. Kamaghɨn amizɨma, e akar kamɨn mɨngarim ia mɨkɨman ibura.† 12 * **Ia fomɨra Kraisɨn adarazir otivigha gɨfa, ezɨ kamaghɨn ia gumazamizibar Godɨn akam men sure gamighai. Puvatɨ, ian nɨghnɨziba oteveghavɨra iti, kamaghɨn gumazir igharaziba, Godɨn akar faraghavɨra ian sure gamiziba, me ua ian sure damuam. Ia dagher gavgaviba inian fɨrɨn, ia otem apavɨra iti. 13 * *Ezɨ tina otem apavɨra iti, an aghɨrimra iti. Egha an arazir aghuimɨn akar mɨngarim gɨfozir puvatɨ. 14 * *Ezɨ dagher gavgaviba, da gumazir aruabar daghem. Ezɨ gumazir kaba, me dughiar avɨribar araziba tuisɨsi, arazir manam dera ezɨ arazir manam ikufi. Egha datɨrɨghɨn me deravɨra fofoghava egha me nɨghnɨzir dɨkɨriaba iti.

6

E deraghvɨra tuivigh gavgavigh God mɨzuamtɨ, a deravɨram e damuam

1-2 * *E datɨrɨghɨn Kraisɨn adarazir mɨgɨrɨgɨar faragha iniziba ataghɨragham, mɨgɨrɨgɨar kaba: navibagh ighegh akɨrim ragh ovever arazibagh asaraghamin mɨgɨrɨgɨaba ko, nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiamin mɨgɨrɨgɨaba ko, rurir arazimɨn mɨgɨrɨgɨaba ko, dafariba gumazibagh isɨn arɨzir arazimɨn mɨgɨrɨgɨaba ko, gumazamizir ovegha ua dɨkavibar mɨgɨrɨgɨaba ko, God gumazamizibar araziba tuisɨghtɨ me mɨzaziba iniam, o zurara ikɨvɨra ikiamin mɨgɨrɨgɨaba, e mɨgɨrɨgɨar kaba ateghtɨ, da zurara en nɨghnɨzibar ikian kogham. E kamaghɨn nɨghnɨghvɨra ikɨva, mati e dɨpenir akɨniba dughiar avɨribar da akuravɨra iti, egh dɨpenim asaraghan kogham. E gumazir aruabar mɨn akaba baragh egh dar gɨn mangam.* 3 God en amamangatɨghtɨma, e kamaghɨn damuam.

4-6 * *Gumazir maba, Godɨn angazangarimɨn aven ikegha, akurvazir aghuir Godɨn Nguibamɨn izezim inigha ghaze, a bar dera, egha igharaz darazi ko, Godɨn Duam inis. Egha Godɨn akam baregha fo, a bar dera. Me Godɨn gavgavimɨn aven ghua deragha an gani, gavgavir kam, a gɨn izamim dughiamɨn mɨseveghɨrɨgh azenimɨn otogham. Kamaghɨn amizɨ, gumazim akɨrim ragh God gasaragh tuavir manatamɨn izɨ ua navim giragham? Bar puvatɨ. A kamaghɨn amua, mati, a uan navir averiamɨn aven Godɨn Otarim uam a isa ter ighuvim gafugha, a gurazɨ gumaziba ua dɨbovir akabar a mɨgei. Kamaghɨn amizɨ, gumazir uan nɨghnɨzir gavgaviba ataghizir kaba, me ua navibagh iraghamin tuaviba puvatɨ.

7 Amozim dughiar avɨribar izava nguazimɨn aven zui. Eghtɨ nguazim daghebar amutɨ dagher aghuiba otivam, egh gumazir me me bagha da oparizibar akurvagham. Eghtɨ God nguazir kam deragh a damuam. 8 * *Eghtɨ benir ataghatariba ko benir kuraba an ikɨtɨ, kamaghɨn nguazim ikuvigham. A dughiar ruarim ikeghan kogham, eghtɨ God suam, nɨ ikufi, nɨ bar isigham.

9 Namakar aghuiba, e mɨgɨrɨgɨar gavgavir kabar ia gami. Egha e ia gɨnɨghnɨgha kamaghɨn fo, ia tuavir aghuimɨn gɨn mangam, a tuavir God ian akurazim. 10 * *God a gumazir kuram puvatɨ, a ingangarir aghuir ia amizibagh fo, ia God gifongezir arazimra Godɨn gumazamizibar akagha men akurvasi, egha ia kamaghɨn amuavɨra iti. Egh a bizir kaba bakɨnɨghnighan kogham. 11 * *E kamaghɨn bar ifonge, ia bizir aghuir ia fogha iniamibav zuam ikɨ, kamaghɨn ia God gifongezir arazimɨn gɨn zui moghɨn, ia bar moghɨra tuivigh gavgavighvɨra ikɨ, mangɨtɨ ikɨrɨmɨrir kam gɨvagham. 12 *Ia amɨrvaghan markɨ. Ia gumazir nɨghnɨzir gavgavim ikia egha zuamɨram amɨrvazir puvatɨzibar mɨn ikɨ. Egh bizir God fomɨra uan boribar anɨngasa akam akɨriziba, ia da iniam.

E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn akar dɨkɨrɨzimɨn iti

13 * *God fomɨra akar dɨkɨrɨzim Abraham danɨngasa, a fo, gumazitam ekevegha a gafirazir puvatɨ, egha a uabɨ uan ziam dɨbora ghaze, bar guizbangɨra. 14 * *Egha ghaze, “Kɨ guizbangɨra nɨ mɨgei, kɨ deragh nɨ damuva, egh nɨn ovavir boribar amightɨ me bar avɨrasemegham.” 15 Abraham a mɨzua zuamɨram amɨrvazir puvatɨ, ezɨ God, gɨn bizir an akar dɨkɨrɨzimɨn mɨrara Abraham danɨngasa mɨkemeziba, a ganɨngi.

16 * *Gumazim gavgavim uan akam danɨngɨsɨ, a gumazir a gafirazimɨn ziam dɨbora ghaze, bar guizbangɨra. A kamaghɨn damightɨ, gumazitam anedueghan kogham. 17 * *God fomɨra, gumazamiziba uan akar dɨkɨrɨzim me ganɨngizɨ, me fo, me gɨn an akam akɨrizir biziba iniam. Dughiar kam a deraghvɨra kamaghɨn men akaghasa ifongegha ghaze, nɨghnɨzir kam uam an otevkɨnighan kogham. Kamaghɨn amizɨ, a gavgavim uan akar dɨkɨrɨzim ganɨga uan ziam dɨbora ghaze, bar guizbangɨra. 18 * *Egha datɨrɨghɨn akar pumuning iti, kar Godɨn akar dɨkɨrɨzim, ko Godɨn arazir uan ziam dɨborim, aning otevkɨnighan kogham. God uabɨ ifarir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, e gumazamizir ara ghua Godɨn boroghɨn mongeziba, e Godɨn akar dɨkɨrɨzim gɨnɨghnɨgh egh e uan naviba gavgavim dar anɨng, egh bizir aghuir e fogha iniamiba mɨzuamvɨra ikiam. 19 * *Egha e bizir aghuir e fogha iniamiba bagha mɨzuair arazir kam, a en akuragha en ikɨrɨmɨrimɨn suiragha gavgavim e ganɨdi, mati angka kurimɨn suirazɨ a gavgavigha danganir vamɨran iti. E Iesus mɨzuaima, an aven ghua inir ekiar me Godɨn Dɨpenimɨn gurazimɨn gɨrakɨrangɨn Bar Anogoroghezir Danganimɨn oto. 20 * *Iesusra e bagha faraghavɨra aven ghugha Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn oto. Egha a Melkisedeghɨn mɨn Ofa Gamir Gumazimɨn oto, egh a zurara ikɨvɨra ikiam.†

7

Melkisedek a ziar bar ekiam iti

1  *Ia fo, Melkisedeghɨn kam, a Salemɨn nguibamɨn atrivim, egha a Godɨn Bar Pɨn Itimɨn ofa gamir gumazim. Ezɨ dughiar mam Abraham atrivir 4pla mɨsogha me abɨni. Egha a uamategha izima, Melkisedek tuavimɨn a batogha a bagha God ko mɨgɨa ghaze, God bizir aghuiba a bagh dar amuam. 2 Ezɨ Abraham bizir a mɨdorozimɨn iniziba, a bar a da tuirazɨ, da 10plan pozibar otifi, ezɨ a pozir mam isa Melkisedek ganɨngi. (Ia nɨghnɨgh, Melkisedeghɨn ziamɨn mɨngarim a kamakɨn, Arazir Aghuibar Atrivim. Egha a uaghan Salemɨn atrivim, ezɨ an ziar kamɨn mɨngarim kamakɨn, Navir Amɨrizimɨn Atrivim.) 3 * *Ezɨ Godɨn Akɨnafarimɨn aven, me Melkisedeghɨn ameboghfeziabar ziaba osirizir puvatɨ, egha an ovavitamɨn ziam osirizir puvatɨ. Egha uaghan amebam a batezir dughiam ko an ovever dughiam me da osirizir puvatɨ. A Godɨn Otarimɨn mɨn ikia Ofa Gamir Gumazimɨn ikia mamaghɨra iti.*

4 * *Ia Melkisedeghɨn kam gɨnɨghnɨgh, a ziar bar ekiam iti! En inazir afeziar faragha zuim Abraham bizir a mɨdorozimɨn iniziba, a bar a da tuirazɨ, da 10plan pozibar otifi, ezɨ a pozir mam isa Melkisedek ganɨngi. 5 * *E fo, Livain ovaviba me Godɨn ofa gamir gumazibar otifi. Ezɨ Moses Osirizir Araziba ghaze, Israelian gumaziba, me uan biziba 10plan pozibar da tuiraghtɨ, Livain gumaziba me da pozitam iniam. Livaiba me uaghan Israelian marasi. Egha me uaghan Abrahamɨn ovaviba. Ezɨ Israelia uan biziba tuiragha maba isa uan marazigh anɨngizɨ me da ini. 6 Melkisedek a Livain adarazir ovavimɨn otozir puvatɨ. Ezɨ Abraham uan biziba tuirazɨ, da 10plan pozibar otozɨ, Melkisedek a da pozir mam ini. Egha Melkisedek, bagha God ko mɨgɨa ghaze, God bizir aghuiba a bagh dar amuam. Gumazir kam Abraham, a Godɨn akar dɨkɨrɨzim ini. 7 E kamaghɨn fo, gumazim God ko mɨgɨa ghaze, God bizir aghuiba gumazir igharazim damuam, a gumazir bar ekiam. Ezɨ bizir aghuiba iniamin gumazim, an an apengan iti. 8 * *Ezɨ Livaiba me Israelian 10plan pozibar arɨzir bizibar akuar maba isi, kar gumazir ovengamiba. Ezɨ Melkisedekra, gumazir Abrahamɨn bizir akuaba inizim, Godɨn Akɨnafarim ghaze, an ovever akatam itir puvatɨ, a ikɨvɨra ikiam. 9 E kamaghɨn mɨkɨm suam, Livai uabɨ, gumazir Israelian 10plan pozibar arɨghizir bizir akuaba inizim, a uaghan Abrahamɨn ovavimɨn ikia, egha a tuavir kamɨn uan bizir akuaba isa Melkisedek ganɨngi. 10 Guizbangɨra, Livai tɨghar otivamin dughiamɨn, a uan ovavim Abrahamɨn mɨkarzimɨn aven iti. Ezɨ Melkisedek tuavimɨn Abraham batozɨ Abraham bizir kaba isa Melkisedek ganɨngi. Kamaghɨra e mɨkɨm suam, Livai uaghan uan biziba isa Melkisedek ganɨngi.

Ofa Gamir Gumazibar Dapanir igiam, a fomɨra itir Godɨn ofa gamir gumazibagh afira

11 Fomɨra Israelian gumazamiziba, Moses Osirizir Araziba ini, ezɨ arazir kam kamaghɨn mɨgei, Livain gumaziba Godɨn ofa gamir ingangarim damu. Eghtɨ Livain gumazibar ofa gamir ingangarim, a gumazamizibar amutɨ me bar deraghvɨra ikɨtɨ, manmaghsua God ghaze, ofa gamir gumazir igharazim gɨn otivam? A Melkisedeghɨn mɨn ikɨva, Aronɨn mɨn ikian kogham. 12 Eghtɨ Godɨn ofa gamir gumazibar araziba iragh igharagh otivtɨma, eghtɨ Moses Osirizir Araziba uaghan iragh igharagh otivam. 13 Ezɨ en Ekiam, gumazir Godɨn Akɨnafarim gun mɨkemezim, an anabar igharazimɨn gumazim. Ezɨ an anabamɨn adarazir tav dughiatamɨn Godɨn ofa gamir ingangarim gamizir puvatɨ. 14 * *Ezɨ e bar fo, en Ekiam a Judan anabamɨn adarazir aven oto. Ezɨ Moses ofa gamir gumazibar ingangarim mɨgɨa, anabar kamɨn adaraziv kemezir puvatɨ.

15 Ezɨ ofa gamir gumazir igharazim otozɨ e an gari, a Melkisedeghɨn mɨraram oto. Egh e kamaghɨn deraghvɨra fogham, a Livain ofa gamir gumaziba bar me gafira. 16 Gumazir kam ofa gamir gumazimɨn oto, me nguazir kamɨn arazibar gɨn ghua an anabam gɨnɨghnɨgha ingangarir kam a ganɨngizir pu. Puvatɨ. An ikɨrɨmɨrir aghuimɨn gavgavim zurara ikɨtɨ bizitam a gasɨghasɨghan kogham. Gavgavir kam a gamizɨma a ofa gamir gumazimɨn oto. 17 * *E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgɨa ghaze:

“Nɨ ofa gamir gumazimɨn ikɨ mamaghɨra ikiam.

Nɨ Melkisedeghɨn mɨn ofa gamir gumazimɨn ikiam.”

18-19  *Kamaghɨn e fo, arazir ghurir kam, gavgaviba puvatɨgha egha a deragha en akurvazir puvatɨ. Egha a bizitam gamima a derazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, God anegɨfa. Egha God datɨrɨghɨn tuavir bar aghuir mam kui. Tuavir kamra kara, e bizir aghuir e fogha iniamiba bagha mɨzuai. Ezɨ tuavir kam Moses Osirizir Arazibagh afira. E tuavir kamɨn mangɨ Godɨn boroghɨra mangam.

20 Ezɨ uaghan, dughiar God gumazir kam amɨsevezɨ an ofa gamir gumazimɨn otozim, a pura anemɨsevezir puvatɨ. A uabɨ uan ziam dɨbora ghaze, bar guizbangɨra, egha anemɨsefe. Ezɨ me ofa gamir gumazir igharaziba amɨsɨvasa, gumazitam uan akam gavgavim ganɨga Godɨn ziam dɨborozir puvatɨ. 21 * *God uabɨ guizbangɨra mɨkemezɨ, tuavir kamɨn Iesus ofa gamir gumazimɨn oto. God kamaghɨn mɨkeme:

“Ekiam bar guizbangɨra mɨkemegha

akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze,

‘Nɨ ofa gamir gumazimɨn ikɨ

mamaghɨra ikiam,’

egh uan nɨghnɨzim giraghan kogham.”

22 * *Godɨn akar dɨkɨrɨzir kam kamaghɨn en akazɨ e fo, Iesus Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam deragh an ganɨva a damightɨ, a guizbangɨram otogham. E fo, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam a bar deragha, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghurim gafira.

23 Fomɨra, gumazir avɨrim Godɨn ofa gamir gumazibar otifi. Egha me ariaghira, egha uan ingangarim gamir puvatɨ. Bizir kam bagha, gumazir avɨriba ofa gamir gumazibar otifi. 24 Ezɨ Iesus angamɨra ikia mamaghɨra ikiavɨra iti. Kamaghɨn a Godɨn ofa gamir ingangarim gamua mamaghɨra ikiavɨra iti. Eghtɨ tav an mɨn ofa gamir gumazimɨn otoghan kogham. 25 * *An angamɨra ikia mamaghɨra ikia egha gumazamiziba bagha Godɨn azangsɨsi. An ingangarimɨn tuavimɨn a me inigha Godɨn boroghɨra zui. Kamaghɨn, datɨrɨghɨn ko zurara, a men akurvagham.

26 * *Guizbangɨra, Ofa Gamir Gumazibar Dapanir kam e bagha ingara bar deravɨra en akurvasi. A God ifongezir arazibara, dar gɨn zui. Egha arazir kuratam an itir puvatɨ. A Godɨn damazimɨn bar zue. Ezɨ God a isa uan Nguibam bar pɨn anetɨ, ezɨ an arazir kurabagh amir gumazamizibar saghon iti. 27 * *Fomɨra ofa gamir gumazibar dapanir igharaziba, me dughiabar zurara ofabagh ami. Me faragha uan arazir kuraba gɨn amangasa ofabagh ami. Egha gɨn me gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangasa ofabagh ami. Ezɨ Iesus kamaghɨn amir pu. Bar puvatɨ. A dughiar bar vamɨran, e bagha uan mɨkarzim isa ofan mɨn God ganigha egha aremegha gɨfa. 28 * *E fo, me Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua, gumazir gavgaviba puvatɨziba amɨsevima me ofa gamir gumazibar dapanibar otifi. Ezɨ God akar dɨkɨrɨzim gamua uan ziam dɨbora ghaze, bar guizbangɨra, egha uan Otarim amɨsefe. Akar dɨkɨrɨzir kam, a Moses Osirizir Arazibar dughiamɨn gɨn otogha dagh afira. Ezɨ Ofa Gamir Gumazibar Dapanir kam, a gumazir bar aghuim. Egha an en akurvaghamin gumazir bar faraghavɨra zuimɨn oto. Egh a ikɨ mamaghɨra ikiam.

8

Iesus, en Ofa Gamir Gumazibar Dapanim, a Godɨn Nguibamɨn iti

1 * *Ezɨ mɨgɨrɨgɨar e amizir kam, an mɨngarim kamakɨn, e Ofa Gamir Gumazibar Dapanir mam iti, a Godɨn Nguibamɨn ikia Godɨn atrivir dabirabimɨn agharir guvim gaperaghav iti. 2 Egha an Anogoroghezir Danganimɨn ikia Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn ingangarim gami, danganir kam a guizbangɨra Godɨn Purirpenim, dɨpenir gumaziba ingarizir puvatɨzim, Ekiam uabɨ an ingari.

3 * *E fo, ofa gamir gumazibar dapaniba bar, me asɨziba ko biziba isɨ ofa damuasa me amɨsefe. Kamaghɨn amizɨ, en Ofa Gamir Gumazibar Dapanir kam, a uaghan bizitam isɨ ofan mɨn God danɨngam. 4 Nguazir kamɨn ofa gamir gumaziba, me Moses Osirizir Arazibar gɨn ghua biziba isava ofan mɨn God ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ, Iesus ti nguazimɨn ikiai, an ofa gamir gumazimɨn ikian koghai. Ezɨ puvatɨ, a Godɨn Nguibamɨn iti. 5 * *Ezɨ me nguazimɨn ikia ofa gamir ingangarim gamima ingangarir kam guizbangɨra Godɨn Nguibamɨn itir ingangarimɨn nedazim ko ababanim gami. Arazir kam uaghan Moses bato. A Godɨn Purirpenimɨn ingarasava amima, God kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ Purirpenimɨn ingarsɨ, nɨ mɨghsɨamɨn ikia ganizir ababanimra, an gɨn mangɨ deragh an ingar.” 6 * *Ezɨ Iesus ofa gamir ingangarim inizɨma, an ingangarim nguazimɨn itir ofa gamir gumazibar ingangaribagh afira. God, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha zuim, Israelia ganigha akar mabar kɨri. Egha gɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir igharazim gamua egha akar bar aghuibar kɨri, ezɨ akar dɨkɨrɨzir kam, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha zuim bar a gafira. Kamaghɨn amizɨ, Iesus God ko gumazamizibar abuir gumazimɨn ikiava Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam gavgavim a ganɨngi. Ezɨ an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghurim gafira.

Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghurim bar a gafira

7 * *Ezɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha zuim, a ti derazɨ God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam gamighan koghai.

8  *Egha God uan gumazamizibar arazir kuraba aghurigha kamaghɨn mɨgei:

“Kɨ ian Ekiam,

egha kɨ kamaghɨn ia mɨgei.

Dughiam a izɨtɨ,

kɨ Israelia ko Judaba, me ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam damuam.

9 Eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam,

kɨ fomɨra men ovavir afeziaba ko amizir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim,

an an mɨn mangan kogham.

Fomɨra itir dughiam,

kɨ uan dafarimɨn men suigha me inigha Isipɨn kantri ategha azenan ize,

egha kɨ men pamɨn mɨn itima

me nan amuimɨn mɨn iti.

Egha me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Ghurir kam abɨki.

10 * *Kɨ ian Ekiam, egha kɨ kamaghɨn ia mɨgei,

gɨn izamin dughiam otoghtɨ,

kɨ Israel ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damightɨ,

eghtɨ a kamaghɨn mangam:

Kɨ uan araziba men nɨghnɨzibar arɨgh,

egh da isɨ men navir averiabar da osiram.

Egh kɨ men Godɨn ikɨtɨma

me nan gumazamizibar ikiam.

11 * *Dughiar kamɨn gumazamiziba vaghvagh uan namakaba ko uan adarazir sure damuan kogh suam,

‘Ia Ekiam gɨfogh.’

Puvatɨ.

Me bar moghɨra na gɨfogham,

gumazamizir kɨniba ko ziaba itir gumazamiziba.

12 * *Eghtɨ kɨ men apangkuvigh

men arazir kuraba gɨn amangɨva,

egh ua dagh nɨghnɨghan kogham.”

13 Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiar kam, God an gun mɨgɨa egha maghɨra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha zuim gamizɨma a ghurigha bar gɨfa. E fo, bizitam ghurighɨva a bar dughiar otevimɨn ikegh bar gɨvagham.

9

Ofa gamir gumazibar dapaniba fomɨra asɨzibar ghuzibar ofabagh ami

1 * *E fo, God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha itim, Israelia ganɨga Godɨn ziam fer araziba sara me ganɨngi. Egha ghaze, me Godɨn Dɨpenir gumaziba ingarizimɨn aven an ziam fam. 2 * *Me Godɨn Purirpenir mamɨn ingarizɨ danganir pumuning an iti. Purirpenir kamɨn aven itir danganir me faragha aven mangamim, a lamɨn aghorim ko bret itir dakozir Godɨn damazimɨn itimɨn iti. Danganir kam me kamagh a dɨbori, “Anogoroghezir Danganim.” 3 * *Egha me inir bar ekiam, bɨrimɨn mɨn Anogoroghezir Danganimɨn gɨrakɨrangɨn anegura. Ezɨ inir kamɨn gɨrakɨrangɨn danganir igharazir mam uaghan iti, me kamagh a dɨbori, “Bar Anogoroghezir Danganim.” 4 * *Ezɨ danganir kamɨn aven bizir kaba iti: Pauran mughuriar aghuim tuamin ofa gamir dakozim, me gol an pogha a noke, ko Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam. Boksiar kam me gol an poghava a noke. Egha Boksiamɨn aven me golɨn mɨner manan daghem itim a gatɨ. Egha me Aron fomɨra suirazir asadivir aghorim a gatɨ, asadivir aghorir kam ghuziba an oto. Egha me Dagɨar Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Osizirim itimning, me uaghan aning Boksiar kam gatɨ.* 5 * *Ezɨ Boksiar kamɨn asuam, a danganir gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadim. Ezɨ enselɨn mɨn garir bizimning Boksiam gisɨn ikia, egha aningɨn avɨziba an asuam avara. Bizir kamning Godɨn danganimɨn ababanim gamua ghaze, God gumazamiziba ko iti. Ezɨ datɨrɨghɨn kɨ bizir kabar mɨngariba bar dar gun mɨkemeghan kogham.

6 * *Me kamagh bizibar ingarigha egha dughiaba bar ofa gamir gumaziba Godɨn Purirpenimɨn azenan itir danganimɨn aven ghua uan ingangaribagh ami. 7 * *Ezɨ ofa gamir gumazibar dapanim uabɨra Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven zui. Azeniba vaghvagha, a dughiar vamɨran aven zui. Egha a purama aven zuir puvatɨ. An asɨzibar ghuziba inigha aven zui. Egha ghuzir kamɨn a uan arazir kuraba gɨn amangasa ofa gamua, egha gumazamizir deragha nɨghnɨzir puvatɨzibar arazir kuraba, da gɨn amangasa ofabagh ami. 8 * *Ezɨ Godɨn Duam arazir kamɨn bizir mam en aka, Godɨn Purirpenimɨn azenan itir danganim ikiavɨra itima, ezɨ tuavir e Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven mangamim an en pɨri.† 9 * *Godɨn Purirpenimɨn eghaghanir kam, a bizir datɨrɨghɨn e bativamibar ababanim gami. Purirpenir kamɨn aven, me asɨziba ko bizir guar bar avɨrir aghuiba ofabar mɨn God ganɨga egha an ziam fe. Ezɨ bizir kaba bar gumazir Godɨn ziam febar navir averiatam akɨrighan kogham, eghtɨ me kamaghɨn fogh suam, me arazir kuraba pu. Bar puvatɨ. 10 * *Bizir Godɨn ofa gamir kaba, da dagheba apir arazim ko dɨpaba apir arazim ko arazir avɨrir gumazibar amutɨ me zueghamin arazimra. Da inivafɨzimɨn bizibara. God ofa gamir arazir kaba gumazibagh anɨngizɨ, me dar gɨn zui, eghtɨ God gɨn bar moghɨra bizibar kɨrightɨ bizir igiaba otivam.

Krais uabɨ uan ghuzim isava ofa gami

11 * *Ezɨ datɨrɨghɨn Krais otogha gɨfa, egha bizir aghuir otivigha gɨvazibar Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn iti. A Purirpenir aghuir kamɨn aven ghua e bagha ingari. Purirpenir kam Purirpenir faragha ikezim bar a gafira. Gumazitam dɨpenir kam uan dafarimningɨn an ingarizir puvatɨ. Bar guizbangɨra kar nguazir kamɨn bizim puvatɨ. 12 * *Ezɨ Krais bulmakaun apurim ko memen ghuzitam inigha egha Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven ghuzir pu. Puvatɨ. A uabɨ uan ghuzim isa ofa gamigha dughiar vamɨran danganir kamɨn aven ghu. Egha en akurazɨ, e ikɨrɨmɨrir aghuarir zurara itim ini. 13 * *E fo, gumazamiziba Godɨn damazimɨn mɨzeghtɨma, ofa gamir gumaziba memen ghuzim ko bulmakaun apurimɨn ghuzim ko bulmakaun nguzir aborozir bar isizimɨn sirim inigh, gumazamizibagh isɨn a kavkɨnam. Me kamaghɨn damightɨ, arazir kam Godɨn damazimɨn mɨzezir araziba batueghtɨ gumazamiziba ua zuegham. 14 * *Ezɨ Kraisɨn ghuzim asɨzibar ghuzim bar a gafira! Krais arazir kuratamɨn osɨmtɨzitam an itir pu. Bar puvatɨ. Godɨn Duar zurara itimɨn gavgavimɨn, a ofan mɨn uabɨ isa God ganɨngi. Kamaghɨn amizɨ, an ghuzim en inivafɨzibarama amizɨ da zuezir pu. Puvatɨ. A en navir averiamɨn aven itir arazir kuraba agɨvazɨ, e kamaghɨn fo, e Godɨn damazimɨn bar zuegha iti. Kamaghɨn amizɨ, e ua arazir ghurir angamɨra itir puvatɨzir kabar gɨn mangan kogham, egh e Godɨn zurara angamɨra itimɨn ingangarim damuam.

Kraisɨn ghuzim, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam gavgavim a ganɨngi

15 * *Kraisɨn ghuzim e gamizɨma e Godɨn damazimɨn bar zue. Egha an aremegha gumazamizibagh ivezegha men arazir kurar me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha ikezimɨn dughiamɨn amiziba, da gɨn amada. Kamaghɨn, Iesus Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiar kam gavgavim a ganɨga egha an abuir gumazimɨn iti. Kamaghɨn amizɨ, gumazamizir Godɨn dɨmdiam baregha an gɨn zuiba, me God fomɨra uan boribar anɨngasa mɨkemezir ikɨrɨmɨrir kam iniam. God kamaghɨn akam akɨra ghaze, me zurazurara ikɨvɨra ikiam.

16 Gumazim nɨghnɨgh suam, a gɨn aremegham, egh suam gumazir manam an biziba iniam, egh an akɨnafarim osirigham. Kar mati an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim. Eghtɨ borim Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn mangɨ, egh afeziam a ginabazir biziba iniam. Eghtɨ gumaziba deragh fogh suam, afeziam aremegha gɨfa, egh me biziba bar an borimɨn tegham. 17 * *E fo, gumazir akam akɨrizir kam angamɨra ikɨvɨra ikɨtɨ, an Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim pura ikɨ ingangariba puvatɨgham. Eghtɨ gumazir kam aremegham, eghtɨ Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gavgavim ikɨ daghem otogham. 18 * *Ezɨ kamaghɨra, me asɨzim mɨsoghezɨ an aremezɨ, me an ghuzim inge, egha tuavir kamra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir faragha ikezim gamizɨma, a gavgafi. 19 * **Dughiar kamɨn, Moses faragha Godɨn Akar Gavgaviba, bar dar gun gumazamizibav keme. Akar kaba, da Moses Osirizir Arazibar aven iti. Egha a gɨn bulmakaun apuribar ghuzim ko memebar ghuzim inigha dɨpam sara da vere. Egha a, isopɨn temer agharir me benir aghevimɨn ikezim, benir kam me sipsipɨn arɨzibar an ingari, Moses a inigha ghuzim gatɨ. Egha an anesigha temer agharir kamɨn ghuzir muziarim inigha Akar Gavgavimɨn itir Akɨnafarim ko gumazamiziba bar me gisɨn a kavamadi. 20 * *Egha a kamaghɨn mɨgei, “Kar ghuzir Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam gavgavim a danɨngamim. God Akar Gavgavim ia ganɨga ghaze, ia Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kamɨn gɨn mangɨ.” 21 * *Kamaghɨra Moses ghuzir muziarim inigha Godɨn Purirpenim ko Godɨn ziam fer bizibagh isɨn a kavamadi. 22 * *Guizbangɨra, e ti kamagh mɨkɨm suam, Moses Osirizir Araziba ghaze, ghuzimra bizibar amightɨ, da Godɨn damazimɨn bar zuegham. Eghtɨ me bizitam mɨsuegh an ghuzim inigh a ingeghan koghtɨ, God gumazamizibar arazir kuraba gɨn amadaghan kogham.

Krais arazir kuraba gɨn amangasa, uabɨra uabɨn ofa gami

23 * *Ezɨ bizir Godɨn Purirpenimɨn itir kaba, da pura Godɨn Nguibamɨn itir bizibar ababaniba. Ezɨ me asɨzir ghuziba isa a dagh amima da zuegha Godɨn damazimɨn zue. Eghtɨ Godɨn Nguibamɨn itir bizibar amightɨ da guizɨn zueghsɨ, ofan bar aghuim ikɨ, asɨzibar ofabagh afiragham. 24 * *E fo, Krais gumaziba uan dafaribar ingarizir Anogoroghezir Danganimɨn aven ghuzir pu, danganir kam, a pura guizɨn Godɨn Dɨpenimɨn ababanim. Puvatɨ. A guizbangɨra Godɨn Nguibamɨn aven ghu. Egha datɨrɨghɨn an e bagha God ko mɨkɨmasa, Godɨn damazimɨn tughav ikia en akurvasi. 25 E fo, azeniba bar, Ofa Gamir Gumazibar Dapanim asɨzibar ghuziba isa egha Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven zui. Ezɨ Iesus kamagh amizir puvatɨ, a Godɨn Nguibamɨn ghugha ofan mɨn uabɨ uabɨ isa God ganɨngi. Egha a dughiar avɨribar a gamizir puvatɨ. 26 * *A dughiar avɨribar kamaghɨn damuvɨra ikɨ, egh a dughiar avɨribar mɨzaziba ini mamaghɨra ikiam, dughiar God nguazir kamɨn ingarizimɨn ikegha iza datɨrɨkɨn. Ezɨ puvatɨ. Datɨrɨghɨn dughiar abuananamɨn Krais dughiar bar vamɨran nguazimɨn ize, egha gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangasa ofan mɨn uabɨra uabɨ isa God ganɨngi.

27 * *Gumaziba bar dughiar vamɨran ovegh egh gɨn Godɨn kotiamɨn otivam. 28 * *Kamaghɨra, Krais gumazir avɨribar arazir kurabar osɨmtɨziba aterasa, dughiar vamɨran ofan mɨn uabɨ isa God ganigha areme. Egh gɨn a dughiar namba 2ɨn ua izam, egh dughiar kamɨn an arazir kuraba gɨn amangɨsɨ izan kogham. Puvatɨ. A gumazir a mɨzua itiba guizbangɨra men akurvagh me iniam.

10

Ofan me fomɨra amiba, da arazir kuraba gɨn amadir puvatɨ

1 * *Moses Osirizir Arazibar aven, e pura guizɨn bizir gɨn otivamibar ababaniba ko nedazibar gari. Ezɨ a guizbangɨn deravɨra bizir kabar en akazir puvatɨ. Moses Osirizir Araziba ghaze, me ofan kamaghɨn garibara, zurara azeniba bar dar amu. Kamaghɨn amizɨ, e fo, gumazamizir Godɨn boroghɨn zuiba, Moses Osirizir Arazibar gɨn mangɨ ofan kabar amightɨ, ofan kaba me akɨrightɨ, me deraghvɨram otoghan kogham. Puvatɨ. 2 Ezɨ ofan kamaghɨn garim gumazamizibagh amizɨ me bar zuegha, uam ofabagh amuan koghai. Egha asɨzibar ofan vamɨrama, God bagha ingarir gumazibagh amizɨ me zuegha, uan navir averiabar aven ua kamaghɨn nɨghnɨghan koghai, e arazir kuraba iti. 3 * *Ezɨ puvatɨ. Azenibar zurara, asɨzibar ofan kaba me gamima me ua uan arazir kurabagh nɨghnɨsi. 4 * *Bizir kamɨn mɨngarim kamakɨn: bulmakaun apuriba ko memen ghuziba, da arazir kuraba gɨn amadaghan kogham. Bar puvatɨ.

5 * **Ezɨ bizir kam bagha, Krais nguazir kamɨn izasava amir dughiamɨn a kamaghɨn God mɨgɨa ghaze:

“Nɨ guizbangɨra, asɨzibar ghuziba ko bizir ofan mɨn me nɨ ganɨdiba,

nɨ bizir kabagh ifongezir puvatɨgha

da inian aghua.

Kamaghɨn nɨ mɨkarzir mam na danɨngasa an ingari.

6 Ofan bar isia mɨghɨriba ko,

arazir kuraba gɨn amadir ofaba,

da nɨ gamima nɨ dar agorogem itir puvatɨ.

7 Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei,

‘God, kɨra kara.

Moses fomɨra nan gun Akɨnafarir rɨghizimɨn aven osirizɨ moghɨn.

Datɨrɨghɨn kɨ izegha gɨfa,

egha nɨn ifongiamɨn gɨn mangasava ami.’ ”

8 A faragha ofabav gei, ofan kaba, Moses Osirizir Arazibar amuasa mɨkeme. A kamaghɨn mɨgei, “Nɨ asɨzibar ghuziba ko, bizir me ofan mɨn nɨ ganɨdiba ko, ofan bar isia mɨghɨriba ko, arazir kuraba gɨn amadir ofaba, nɨ bar dagh ifongezir puvatɨgha da inian aghua.” 9 Egha a gɨn kamaghɨn mɨgei, “God, kɨra kara. Datɨrɨghɨn kɨ izegha gɨfa, egha nɨn ifongiamɨn gɨn mangasava ami.” Kamaghɨn amizɨ God ghaze, ofa gamir arazir ghuriba, da gavgaviba puvatɨgha, gɨfa. Ezɨ ofa gamir arazir igiam, an danganim inigha gavgavim ikia ingari. 10 * *Krais Iesus a Godɨn ifongiamɨn gɨn ghua, egha dughiar bar vamɨra uabɨ uan mɨkarzim isa ofan mɨn en arazir kuraba bagha God ganɨngi. Ezɨ arazir kamɨn an e gamizɨ, e Godɨn damazimɨn zuegha an gumazamizibar otifi.

Kraisɨn ofa, a guizbangɨra arazir kuraba gɨn amangam

11 * *Godɨn ofa gamir gumaziba bar, me zurara tuivava ofabagh ami. Egha me ofan magh gariba, dughiar avɨribar dagh ami. Ezɨ ofan kaba, da arazir kuratam gɨn amadaghan kogham. 12 * **Ezɨ Krais arazir kuraba gɨn amangasa uabɨ uan mɨkarzim dughiar vamɨran a isa ofan mɨn God ganɨngi. An ofan kamɨn gavgavim ikɨvɨra ikɨ ingar mangɨvɨra ikiam. A kamaghɨn amigha gɨvagha, Godɨn agharir guvimɨn amadaghan aperaghav ikia mamaghɨra iti. 13 * *Egha a, God an apaniba isɨ an apengan darɨghamin dughiam bagha mɨzua iti. 14 A ofan vamɨra gamua egha tuavir kamɨn gumazamizir Godɨn damazimɨn zueziba, a me akɨrizɨ me bar deravɨram oto, egh ikɨ mamaghɨra ikiam.

15 Ezɨ Godɨn Duam uaghan bizir kamɨn gun e mɨkeme:

16 * *“Ekiam kamaghɨn mɨgɨa ghaze,

‘Gɨn izamin dughiam otoghtɨ,

kɨ Israelia ko Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim damightɨ,

eghtɨ a kamaghɨn mangam:

Kɨ uan araziba men nɨghnɨzibar arɨgh,

egh da isɨ men navir averiabar da osiram.

Egh kɨ men Godɨn ikɨtɨma

me nan gumazamizibar ikiam.’ ”

17 * *Egha gɨn a ua ghaze:

“Kɨ men arazir kuraba gɨn amadagh

ua dagh nɨghnɨghan kogham.”

18 E kamaghɨn ganigha fo, God arazir kuraba gɨn amadazɨ, kamaghɨn uam arazir kuraba gɨn amangamin ofaba, da ua ingangariba puvatɨ.

E guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim ikɨva egh Godɨn boroghɨra mangam

19 * *Kamaghɨn amizɨ, nan adarasi, Iesusɨn ghuzim en arazir kuraba gɨn amadagha gɨfa. Egh tuavir kamɨn e Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven mangɨ egh atiatingan kogham. 20 * *Iesus aremegha ua angamɨra iti, an e bagha tuavir igiar kam kui, tuavir ikia mamaghɨra itim. A tuavir kamɨn inir ekiar kamɨn gɨrakɨrangɨn ghua danganir kamɨn aven ghu, inir kam a danganir kamɨn tiar akamɨn mɨn guraghav iti. Ezɨ inir kam, a mati an mɨkarzimɨn ovevemra. Eghtɨ e tuavir kamɨn danganir kamɨn aven mangam.*

21 * *E Ofa Gamir Gumazibar Dapanim iti, ezɨ a Godɨn gumazamiziba bar men gara me gatifa. 22 * *A uan ghuzim isa en navir averiaba dav kɨnizɨ an e akɨrizɨ, e kamaghɨn fo, e arazir kuraba puvatɨgha Godɨn damazimɨn bar zue. Egha a dɨpar bar dɨkɨriamɨn en mɨkarziba rue. Kamaghɨn amizɨ, ifavarir arazir en navir averiabar itiba, e bar ada ateghɨva, okam nɨghnɨghan kogh nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ, egh an boroghɨn mangam. 23 * *E fo, bizir God ingarasa akam akɨriziba, a bar guizbangɨra dar ingaram. Kamaghɨn amizɨ, e uan nɨghnɨzir gavgavibar gun mɨgɨa ghaze, bizir aghuir e fogha iniamiba bagha mɨzua iti. Egh e uan nɨghnɨzir gavgavimɨn suiragh bar gavgavigham. 24 E vaghvagh Godɨn gumazamizir igharazibagh nɨghnɨghɨva, me damutɨ men naviba dɨkavtɨ, me igharaz darazigh ifuegh, arazir aghuibar me damuam. 25 * *Ezɨ e Godɨn gumazamiziba, e uari akuvir arazim ataghɨraghan kogham, mati gumazamizir maba ami mokɨn. Kamaghɨn markɨ. E fo, Dughiar Ekiam Gumazamiziba Tuisɨghamim, a roghɨra izi. Kamaghɨn amizɨ, e vaghvagh pamtem ingarɨva, igharaz darazir akurvagh egh gavgavim me danɨngam.

E Godɨn Otarim akɨrim ragh a gasan kogham

26 * *Ia oragh. E guizɨn akam gɨfogh a inigh, egh gɨn mɨkɨm suam, markɨ, egh uan ifongiabar gɨn mangɨ arazir kurabar amuvɨra ikiam, eghtɨ kamaghɨn ua ofa damuamin tuavir igharaziba puvatɨgham. 27 * *Ezɨ bizir e damuamin mam kamaghɨn iti: E atiatir kuram damuva Godɨn Kotiamɨn Dughiam ko, avir bar puvɨra isim mɨzuamam. Avir kam Godɨn apanibar isi me gasɨghasɨgham. 28 * *E fo, gumazitam Moses Osirizir Arazitam baraghan aghuagham, eghtɨ gumazir pumuning o pumuning ko mɨkezim ganigh egh an gun mɨkemegham, eghtɨ me an apangkuvan markɨ, me a mɨsueghtɨ an aremegh. 29 * *Ia manmaghɨn gumazir akɨrim ragha Godɨn Otarim gasarazim gɨnɨghnɨsi? Gumazir kam a bar osɨmtɨzir ekiam iniam. Egh an ivezir kuram, gumazir Moses Osirizir Araziba batoghezimɨn ivezir kuram, bar a gafiragham. Kraisɨn ghuzim Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam gamima a gavgafi. Ezɨ ghuzir kam gumazir kam gamizɨma a zuegha Godɨn gumazimɨn oto. Egha datɨrɨghɨn gumazir kam a Kraisɨn ghuzim mɨgɨa ghaze, a pura bizim. Egha a, Godɨn Duar apangkuvim en itim, an tiragha akaba a gasi. 30 * *Ezɨ e fo, God kamaghɨn mɨkeme, “Arazir kuraba ikarvaghamin ingangarim, ka nan bizim. Kɨ uabɨ men arazir kuraba ikarvagh egh ivezir kuraba me danɨngam.” Egha ua kamaghɨn mɨgei, “Ekiam uabɨ uan gumazamizibar araziba tuisɨgham.” 31 * *Kamaghɨn, Godɨn ikia mamaghɨra itim, a tavɨn suiragh ivezir kuram a danɨngam, eghtɨ gumazir kam guizbangɨram atiatingam.

E nɨghnɨzir gavgavimɨn suiragh gavgavigham

32 * *Ia dughiar faragha ghuzim uam a gɨnɨghnɨgh, dughiar ia Akar Aghuimɨn angazangarim inigha nɨghnɨzir gavgavimɨn an itim. Dughiar kamɨn me osɨmtɨzir ekiaba ia garɨzima, ezɨ ia mɨzazir avɨriba ini. Egha ia tuivigha gavgavizɨ osɨmtɨzir kaba ia dɨkabɨrazir puvatɨ. 33 * *Ezɨ dughiar maba me gumazamizibar damazibar ia afima ia tuivav iti, ezɨ me dɨbovir akabar ia mɨgɨa egha paza ia gami. Egha dughiar mabar osɨmtɨzir kamagh gariba aterir gumaziba, ia men puegha me ko iti. 34 * *Egha dughiar me ian marazi isa kalabus gatɨzim, ia men kuarkuva deravɨra me gami. Ezɨ dughiar me ian biziba suiragha inigha ghuziba, pura men gara bar akuegha iti. Ia kamaghɨn guizbangɨra fo, ian bizir ia gɨn iniamiba Godɨn Nguibamɨn ia mɨzua ikia mamaghɨra iti.

35 * *Kamaghɨn, ia arazir aghuir ia faragha amizibagh nɨghnigh, uan nɨghnɨzir gavgavir kam deragh an suiragh, egh bizir kɨnimɨn mɨn puram a makunan markɨ. Egh ia kamaghɨn damuva ivezir aghuir ekiam iniam. 36 * *Ia Godɨn ifongiamɨn gɨn mangɨva, egh bizir aghuir a fomɨra ia danɨngasa akam akɨriziba, ia da inisɨ, tuivigh gavgavigh ikɨ. 37 * **Guizbangɨra, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨkeme:

“Dughiar bar ovezimɨn

gumazir izamim,

a izam.

A bar zuamɨra izegham.

38 * *Ezɨ nan damazimɨn derazir gumaziba,

me nɨghnɨzir gavgavim nan ikɨ,

kamaghɨn me angamɨra ikɨvɨra ikiam.

Eghtɨ men tav uan nɨghnɨzir gavgavim ategh

akɨrim ragh na gasaraghtɨ,

kɨ a gakueghan kogham.”

39 * *Ezɨ eia, e gumazamizir akɨrim ragh God gasaragh ovengamiba pu. Bar puvatɨ. E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ ikɨrɨmɨrir aghuarir zurara itim iniamiba.

E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨva tugh gavgavigham

11

(Sapta 11--13)

Nɨghnɨzir gavgavimɨn mɨngarim

1 * *Nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim a kamakɨn. E guizbangɨra kamaghɨn fo, bizir aghuir God e danɨngasa mɨkemezɨ e zuai itiba, e guizbangɨra da iniam. Egha e bar fo, bizir en damaziba ganizir puvatɨziba, da guizbangɨra gɨn otivam. 2 Gumazir fomɨra itiba, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, ezɨ God me gakuegha, gumazir aghuiba me garɨsi.

3 * *E nɨghnɨzir gavgavim ikia, egha e fo, God uan akamɨn overiam ko nguazim ingarizɨ da otifi. Ezɨ kamaghɨn, e garir biziba, God bizir e ganighan koghamiba, bar dar ingari.

Abel ko Enok ko Noa, me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti

4 * *Abel nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha bizir kam bagha Godɨn ofa gami. An ofa Godɨn damazim bar deragha, Keinɨn ofa gafira. Abel nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, ezɨ bizir kam bagha God Abelɨn bizir aghuir an a ganɨdim bagha ifonge. Ezɨ bizir kam kamaghɨn en aka, God a mɨgɨa ghaze, a gumazir aghuim. Abel an aremegha gɨfa. Ezɨ an nɨghnɨzir gavgavir kam, datɨrɨghɨn an akamɨn gun e mɨgɨavɨra iti.

5 * *Ezɨ Enok uaghan nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Ezɨ bizir kam bagha God a inigha uan Nguibamɨn ghuavanabozɨ an aremezir puvatɨ. Ezɨ gumazamiziba a buria, an apizir Puvatɨ, God a inigha ghuavanabo. Godɨn Akɨnafarim ghaze, God tɨghar Enok iniamin dughiamɨn, an araziba bar Godɨn damazimɨn derazɨ an a bagha bar akonge. 6 Ezɨ gumazir nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itir puvatɨzim, a Godɨn ifongiamɨn gɨn mangan koghtɨ an a bagh bar akongeghan kogham. Guizbangɨra, gumazir Godɨn boroghɨra mangasava amim, a nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn ikɨ, God a iti. Egh a nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn ikɨ, God deravɨra gumazamizir a buribagh ami.

7 * *Ezɨ Noa uaghan kamaghɨra nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Ezɨ God bizir gɨn otivamibar gun a mɨkeme. Kar bizir Noa tɨghar ganamiba. Egha a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn akamɨn ikia, egha bizir kam bagha a kurir mamɨn ingari. Egha uan amuiroghboriba ko, me kurimɨn aven ghuezɨ, bizitam me gasɨghasɨzir puvatɨzɨ, me deravɨra iti. Ezɨ Noan nɨghnɨzir gavgavir kam, a nguazimɨn itir gumazamizir igharaziba bar, men arazir kuraba da aghurigha azenim gatɨ. Noa nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God bizir kamɨn a mɨgɨa ghaze, a nan damazimɨn bar gumazir aghuim. Ezɨ God bar gumazir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, a bar kamaghɨra me gami.

Abraham ko Sara nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti

8 * *Ezɨ uaghan Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Egha bizir kam bagha God an diazir dughiamɨn, Abraham Godɨn akamɨn gɨn ghua, egha uan nguibam ataki. Egha a nguibar God a danɨngasa akam akɨrizimɨn ghu, kar guizɨn an nguibamra. Ezɨ Abraham fozir puvatɨ, a managh mangam. Egha a nɨghnɨzir gavgavim ikia egha a zui. 9 * *A nɨghnɨzir gavgavim ikia ghua nguazir kamɨn apera, nguazir God fomɨra a danɨngasa akam akɨrizim. Egha a nguazir kam gaperagha mati nguibar igharazimɨn gumazim. A Purirpenim gaperaghav iti, moghɨn Aisak ko Jekop uaghan uan purirpenibagh apiaghav iti, gumazir kamning God nguazir kam gɨnɨghnɨgha egha uaghan akar kam aning bagha anekɨri. 10 * *Abraham zurara nɨghnɨzir gavgavim ikia nguibar ekiar gavgavigha itir kamɨn ganasa mɨzua iti. Nguibar ekiar kam, God uabɨra tuavir an ingaramibagh nɨghnigha, egha uabɨ an ingari.*

11 * *Ezɨ Sara uaghan nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. A guizbangɨn bar ghurigha boritam batan kogham. Egha a nɨghnɨzir gavgavim iti. Egha borim batamin gavgavim ini. Sara kamaghɨn nɨghnɨsi, “God na mɨgɨa ghaze, ‘Nɨ boritam batam,’ egha akam kɨri. Kɨ fo, God guizbangɨra mɨkeme.” 12 * *Kamaghɨn, gumazir kam Abraham a ghurigha egha aremeghasava ami, egha an ovavir borir avɨribar afeziamɨn oto. Ezɨ an ovaviba otiva bar avɨraseme, mati overiamɨn mɨkoveziba, o ongarimɨn dadarimɨn gigiba. Gumazitam da mengɨva avegham.

13 * *Ezɨ gumazir kaba me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia ghua me ovengezir dughiamɨn tu. Ezɨ dughiar me nguazimɨn itim, me bizir aghuir God me danɨngasa akam akɨriziba, da inizir pu. Puvatɨ. Egha me tuivigha, mati bizir men saghuiamɨn itibar gari, egha bar akuegha dar gari. Egha aghumsɨzir puvatɨgha kamaghɨn mɨgei, “E nguazir kamɨn ikia, mati kantrin igharazimɨn gumazamiziba, egha iza dughiar otevimɨn nguazir kamɨn iti.”

14 E fo, gumazamizir kamaghɨn mɨgeiba, me guizbangɨra kamaghɨn mɨgɨa ghaze, me uari bagh nguibatam buriam. 15 Egha me nguazir tegha izezir kamra bagha nɨghnɨghavɨra ikia, egha me uam an ghueghai. 16 * *Egha me uan nguazir ghurim gɨnɨghnɨzir pu. Puvatɨ. Me nguazir igharazir iniasava amim, a bar deragha nguazir me ataghizim bar a gafira. A Godɨn Nguibamra. God me bagha nguibar kam akɨrizɨ a iti, eghtɨ me an ikiam. Egha gumazir kaba kamaghɨn God mɨgɨa ghaze, “Nɨ en God.” Ezɨ, God men akar mɨkemezir kamɨn aghumsɨghizir puvatɨ.

17-18 * *Ezɨ God kamaghɨn Abraham ko akam akɨra ghaze, “Aisakrama nɨn ovavir boriba otivam.” Egha dughiar God Abrahamɨn nɨghnɨzir gavgavim tuisɨghamimɨn, a kamaghɨn Abraham mɨgei, “Nɨ uan otarir vamɨra mɨsueghɨva egh ofan mɨn a isɨ God danɨngigh.” Ezɨ Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha Aisak isa God danɨngasava ami. 19 *Abraham kamaghɨn nɨghnɨsi, “Aisak aremeghtɨ, God uam a damightɨ a ua dɨkavigham.” Ezɨ bar guizbangɨra, e bizir otozir kam, akar isɨn zuimɨn kamaghɨn a mɨkɨmam, Abraham Aisak ua mozimɨn a inis.

Aisak ko Jekop ko Josep nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti

20 * *Kamaghɨra Aisak nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia egha Jekop ko Iso gɨnɨghnɨgha akam akɨra ghaze, God gɨn izamin dughiabar, deravɨra gua damuam.

21 *Ezɨ kamaghɨra Jekop a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha an aremeghasava amir dughiamɨn, a Josepɨn otarimning mɨgɨa ghaze, God deravɨra gua damu. Egha a uan fidizir zurara suiagha aruim gisɨn aviragha Godɨn ziam fe.

22 * *Ezɨ kamaghɨra Josep nɨghnɨzir gavgavim God ikia, egha dughiar an ovengamimɨn a kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Israelia gɨn kantri Isip ategh mangam. Egha me mɨgɨa ghaze, me manmaghɨn an kuam damuam.

Moses nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti

23 * *Ezɨ Mosesɨn afeziam ko amebam aning nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha dughiar amebam Moses batezimɨn, aning an garima a borir bar dirim. Aning atrivimɨn akam batoghan atiatingizir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, aning iakɨnir 3plan a modo.

24 * *Ezɨ kamaghɨra Moses nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha dughiar a gumazimɨn otozimɨn, me kamaghɨn a dɨponan an aghua, Isipɨn Atrivimɨn guivimɨn borim. Puvatɨ. 25 A kamaghɨn nɨghnɨsi, a dughiar otevimɨn agorogem bagh arazir kurabar arazimɨn gɨn mangan aghua. Egha a Godɨn gumazamiziba ko, osɨmtɨziba ko mɨzaziba iniasa ifonge. 26 * *A ghaze, a Krais, God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazimɨn ziam bangɨn, me paza a damutɨ an aghumsɨzim iniam. Bizir kam a bar bizir ekiam, egha a Isipɨn dagɨaba ko kurukaziba ko biziba bar dagh afira. Egha a ivezir aghuir God gɨn a danɨngamim gɨnɨghnɨghavɨra ikia, egha a tugha gavgafi.†

27 * *Egha Moses nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia egha a dɨkavigha Isip ataki. Isipɨn atrivim an anɨngaghe, ezɨ an atrivir kamɨn atiatir puvatɨ. Guizbangɨra, e gumazamiziba uan damazibar Godɨn garir puvatɨ. Ezɨ arazir kamra Moses a gami, mati a uan damazimningɨn Godɨn gani, egha a bar gavgavigha iti. 28 * *Ezɨ Enselɨn Ovevem Inigha Izim, otarir ivariabav soghasava ami, ezɨ Moses Enselɨn arazir kam apɨrasa, Israelia akam me ganɨga ghaze, me sipsipɨn ghuzim isɨ uan tiar akaba bar ada aghefegh. Dughiar kamɨn Moses nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha arazir kam me ganɨngi, ezɨ tuavir kamɨn God Israelia Gitazir Dughiamɨn Isar Ekiam gamizɨ, an oto.

Israelɨn avɨriba, me pamten nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti

29 * *Ezɨ Israelia me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha me Ongarir Aghevim abigha a giregha mati me nguazir mɨsɨngizimɨn zui. Ezɨ Isipba men gɨn zuima dɨpam me avarazɨ me dɨpam amegha ariaghire.

30 * *Ezɨ Israelia me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikiava, egha me 7plan aruebar Jerikon nguibamɨn dagɨar dɨvazir ekiamɨn azenan a gighuagha arui. Ezɨ dɨvazim bar akaraghire.

31 * *Ezɨ gumaziba isava akuir amizir mam, an ziam Rahap, a nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha gumazir moga garir pumuningɨn akuragha aning inigha uan dɨpenimɨn ghu. Kamaghɨn amizɨ, God gumazamizir an akam batogheziba me soghezɨ, a me ko aremezir puvatɨ.

32 * *Kɨ nɨghnɨzir gavgavimɨn eghaghanir avɨriba ia mɨkemegha gɨfa, egh datɨrɨghɨn akar manam uam an gun ia mɨkɨmam? Kɨ ti Gideon, Barak, Samson, Jepta, Devit, Samuel ko Godɨn akam nɨgha izir gumazibar eghaghanibar amuamin dughiaba puvatɨ. 33 * *Gumazir kaba me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikia, egha me Kantrin Igharazibar Gumazamiziba ko mɨsogha bar men mɨdorozir gumaziba dɨkabɨni. Me arazir aghuim gamua, egha me bizir God me danɨngasa akam akɨriziba ini. Egha me laionbar akaba dukumi. 34 * *Egha me avir dafabagh amizɨ da mungue. Ezɨ mɨdorozir sababa itir gumaziba me mɨsoghasava amima, me men are. Egha me gavgavir ekiaba puvatɨgha, gɨn me gavgavim ini. Egha me mɨdorozir gumazir gavgavibar otivigha, igharaz darazir modorozir gumazibar agɨntɨgha me mɨsogha me abɨni. 35 * *Ezɨ gumazir ariaghirezir maba, me ua dɨkafi, ezɨ men amiziba ua me ini. Ezɨ apaniba gumazir maba kalabus gatɨgha, men mɨkarzibagh asɨghasɨgha ghuav iti, me ariaghire. Men apaniba ghaze, me akɨrim ragh God gasaragham, eghtɨ me me ateghtɨ me mangam. Ezɨ me uan apanibar akaba batoke. Me ghaze, me aremegh, ua mozimɨn dɨkavigh ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. Eghtɨ ikɨrɨmɨrir igiar kam bar deragh nguazir kamɨn ikɨrɨmɨrim bar a gafiragham. Kamaghɨn amizɨ, apaniba me mɨsoghezɨ, me ariaghire. 36 * *Ezɨ apaniba marazi osɨmtɨziba me garɨgha dɨbovir akabar me mɨgɨa, me fozorogha senbar me ikia, me isa kalabusɨn me arɨki. 37 * *Apaniba dagɨabar marazigh inifi. Ezɨ marasi, apaniba soba inigha men namnaba abɨzi me akuabagh iri. Marazi, apaniba mɨdorozir sababar me mɨsozima me ariaghiri. Ezɨ gumazir nɨghnɨzir gavgavim itir maba, me sipsipɨn iniba ko memen iniba, me inibar mɨn da ikegha zui. Egha me onganarazibagh amua ikia biziba bar puvatɨ. Ezɨ gumaziba osɨmtɨziba ko mɨzaziba me ganɨga paza me gami. 38 * *Nɨghnɨzir gavgavimɨn itir gumazir kaba, men araziba bar dera, ezɨ nguazir kamɨn gumaziba arazir aghuibar me damuan fɨrɨn, me men ikufi. Kamaghɨn amizɨ, me tintinibar ghua, gumazamiziba puvatɨzir danganiba ko mɨghsɨabar puram arua, egha dagɨar toriba ko nguazimɨn aven itir mozibar aven iti.

39 Gumazamizir kaba bar, nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti, egha ziar aghuiba Godɨn damazimɨn da ini. Egha me nguazimɨn itir dughiamɨn, me bizir aghuir God me danɨngasa akam akɨriziba me da inizir puvatɨ. 40 * *Me tizim bagha da inizir puvatɨ? God fomɨra bizir bar aghuim e bagha anekɨrizɨ a ikia bizir faragha itiba bar dagh afira. God kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, gumazamizir faragha itir kaba deragh otogh en faragh mangan an aghua. Puvatɨ. E me ko uari inigh deravɨra ikiasa, a ifonge.

12

E Iesusɨn ganɨva, egh nɨghnɨzir gavgavimɨn an ikiam

1 * *Ezɨ gumazamizir fomɨra itiba, me ghuariamɨn mɨn e okarigha tuivaghav ikia, egha nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim en akakasi. Kamaghɨn amizɨ, bizir en tuaviba pɨrima e uan ivemarim deragha a gamir puvatɨziba, ko arazir kurar en suiziba, e bar ada ataghɨragham. Egh e naviba gavgavigh egh e ivemarir ekiar God e bagha atɨzir kamɨn ivemaram. 2 * *E Iesusra ganam, an en nɨghnɨzir gavgavimɨn mɨngarim, egh an en nɨghnɨzir gavgavim damightɨ, a gɨn deraghvɨram otogham. Iesus fo, a bar deravɨra Godɨn akamɨn gɨn mangɨ egh a gɨn bar deravɨra ikɨva bar akuegh mamaghɨra ikiam. Egha a bizir kam gɨnɨghnɨgha gavgavigha ikia osɨmtɨziba atera ter ighuvimɨn ovenge. Gumazamiziba kamaghɨn nɨghnɨgha ghaze, gumazir ter ighuvimɨn ovengezim, a bar gumazir arazir kurabagh amim, egha aghumsɨzir ekiam isi. Ezɨ Iesus aghumsɨzim gɨnɨghnɨzir puvatɨgha, egha areme. Egha datɨrɨghɨn a Godɨn agharir guvimɨn atrivir dabirabimɨn aperaghav iti.

God e akɨrmɨghasa osɨmtɨziba e ganɨdi

3 * *Ia bar deraghvɨra Iesus gɨnɨghnɨgh. Gumazir arazir kurabagh amiba fomɨra bar puvɨra Iesusɨn apanim gami. Ezɨ a bar tugha gavgafi. Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh egh tugh gavgavighsɨ amɨrvaghan markɨ, egh uan nɨghnɨzir gavgavim ataghɨraghan markɨ. 4 * *Guizbangɨra, ia arazir kuram abɨnasa mɨdorozim gami, ezɨ mɨdorozir kamɨn ian tav ovegha ghuzitam irezir puvatɨ. 5-6 * *God gavgavim ian navibar anɨngasa, ia ganɨngizir mɨgɨrɨgɨaba, ia ti da bakɨnɨghnɨghiz, o? A ia dɨbora ghaze, ia an boribara, egha ghaze:

“Nan boriba, ia fo,

gumazamizir Ekiam ifongeziba

a me akɨrmɨsi.

A gumazitam inigh uan borimɨn mɨn a dɨponɨva,

egh uaghan a fozorogham.

Kamaghɨn amizɨ, Ekiam nɨ akɨrsɨ bizitam nɨ damightɨ,

nɨ kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ,

kar pura bizim.

Egh nɨ uaghan osɨman markɨ.”

7 * *Ia tuivigh gavgavigh, egh Godɨn amamangatɨghtɨ a ia akɨrmɨgh. Osɨmtɨzim ia batoghtɨ ia kamaghɨn fogh, mati afeziam uan boribagh amir arazimra, God uaghan ia gami. Borir manatam itima an afeziam ti anekɨrɨmɨzir pu? Puvatɨ. 8 *God uan boriba bar da akɨrmɨsi. A ia akɨrmɨghan koghtɨ, ia fogh, ia guizbangɨrama an boriba puvatɨ. Ia pura tuavimɨn otivizir boriba. 9 * *Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh, en afeziar nguazimɨn itiba, e akɨrmɨzima e men ziaba fe. Kamaghɨn amizɨ, en duabar Afeziam, e bar guizbangɨra an apengan ikɨva egh angamɨra ikɨvɨra ikiam. 10 * *En afeziar nguazimɨn itiba, dughiar bar otevibar me ifongezɨ moghɨn en araziba akɨrmɨsi. Ezɨ God kamaghɨn nɨghnɨsi, e guizɨn an damazimɨn zueghavɨra itir arazimra inigh an mɨraram otogham. Kamaghɨn amizɨ, an en akurvaghasa e akɨrmɨsi. 11 * *Afeziam e akɨrmɨghasa osɨmtɨzim e ganɨngizɨ, e ghaze, osɨmtɨzir kam bar e itarazɨma e ikia bar akongezir puvatɨ. Egha en navir averiaba bar oseme. Eghtɨ an e akɨrigh gɨvaghtɨ, dagher aghuir en otivamibara kara: e Godɨn damazimɨn arazir aghuibara damuam, eghtɨ en navir averiaba amɨragh ikiam.

E tuivigh gavgavighsɨ aghariba kɨnkɨnam

12 *Eghtɨ ian aghariba gavgaviba puvatɨgh egh amɨragh ikɨtɨ, ia da fegh ingangarim damu. Eghtɨ ian sueba aremegh pura ikɨtɨ, 13 * *ia da inigh tuavir aghuimɨn daruvɨra ikɨ. Ia kamaghɨn damutɨ ian sueba bar ikuvighan kogham. Puvatɨ, da ua deragham.

14 * *Ia, gumazamiziba bar me ko, dabirabir aghuim damuva, navir amɨrizimɨn arazim baghɨva mɨghɨghvɨra ingar aghariba kɨnkɨn. Egh ia uari isɨ God danɨngɨsɨ, Godɨn damazimɨn zuezir arazim bagh mɨghɨghvɨra ingar. Gumazir Godɨn damazimɨn zuezir araziba puvatɨzim, an Ekiamɨn ganan kogham. 15 * *Ia bar deraghvɨra uari bagh gan, ian tav irɨgh egh ua Godɨn apangkuvir kam ataghɨraghan markɨ. Eghtɨ ian tav ua temer ovɨzir mɨsozimɨn mɨn otogh osɨmtɨziba Kraisɨn adarazir anɨngan markɨ. 16 * *Egh ian tav poroghamiba uari bakɨa uari ko akuir arazim damuan markɨ. Egh tav Iso fomɨra amizɨ moghɨn, akɨrim ragh God gasan markɨ. An Aisakɨn otarir ivariam, egh bizir aghuir avɨriba iniam fɨrɨn, a dagher otevir vamɨra bagha pura uan bizir aghuiba bar da isa uan dozimɨn agharim gatɨ. 17 * *Ia fo, a gɨn uamategha uan afeziamɨn bizir aghuir kaba iniasa mɨgei. Ezɨ God ghaze, puvatɨ. Iso bizir aghuiba iniasa zurarama aziava, egha a navim gɨghan tuaviba puvatɨ.

E Godɨn Nguibamɨn itir Jerusalemɨn otogha gɨfa

18 * *Ia uan dafaribar suighamin biziba ia da bativizir puvatɨ, mati Israelia fomɨrama ami. Me iza Sainain Mɨghsɨamɨn boroghɨn ikia, egha maburan avim ko mɨtarmer bar pɨzimɨn gara amɨnir bar gavgavim ko, 19 sɨghamɨn ararem baragha gumazir mamɨn tiarim barasi. Gumazamiziba tiarir kam baragha bar atiatigha kamaghɨn Moses mɨgei, “E uam oraghan aghua.” 20 * *Ia fo, God Akar Gavgavim me ganɨngizɨ, me bar an atiatigha a baraghan aghua. Akar kam kamaghɨn mɨgei, “Gumazitam o asɨzitam mɨghsɨar kamɨn mangɨ puram an suiragham, eghtɨ ia dagɨaba isɨ a ginivightɨma an aremegh.” 21 * *Ezɨ bizir me ganizir kam me bar an atiatingi, ezɨ Moses uaghan atiatigha ghaze, “Kɨ uaghan bar atiatigha egha puvɨra nɨsi.”

22 * *Ia bizir kamaghɨn garitam batozir pu. Puvatɨ. Ia Saionɨn Mɨghsɨam ko Godɨn zurara itimɨn nguibar ekiamɨn otogha gɨfa, kar Jerusalemɨn nguibar Godɨn Nguibamɨn itim. Egha ia tausen tausenpla enselba batifi, me uari akuvagha bar akuegha iti. 23 * *Ia Godɨn borir ivariabar ivɨriar ekiam batogha gɨfa, kar Godɨn Nguibamɨn itir Akɨnafarimɨn ziaba osirigha gɨvazir darasi. Ia Godɨn kam batogha gɨfa, a gumazamiziba bar men araziba tuisɨghamin Jas. Ia, gumazir fomɨra Godɨn damazimɨn bar deragha egha aremegha, deravɨram otiviziba, ia men duaba batifi.* 24 * *Ia Iesusra bato, an abuir gumazir God ko en tighɨn itim, egha Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiam gami. Egha ia Iesusɨn ghuzimɨn otifi, a fomɨra Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir Igiar kam gavgavim a danɨngasa a kavkɨni. Ezɨ ghuzir kamra akar aghuim e mɨkɨri, fomɨra Abelɨn ghuzim akam akunizɨ moghɨn an amir Puvatɨ. Iesusɨn ghuzim akar bar aghuim akuri, ezɨ akar kam Abelɨn ghuzimɨn akam gafira.

E deraghvɨra uari bagh ganam

25 * *Ia deraghvɨra gan, egh ia uan kuaribav kumigh Gumazir Mɨgeimɨn akam baraghan aghuaghan markɨ. Fomɨra nguazir kamɨn God Akar Gavgavim gumazamizibagh anɨngi. Ezɨ me an akam baraghan aghua, egha gɨn me uan arazir kurabar ivezir kuram gitazir puvatɨ. God datɨrɨghɨn uan Nguibamɨn ikia egha akar bar gavgavim e ganɨngi. E akɨrim ragh a gasaragh egh e uan arazir kuramɨn ivezir kuram gitavɨragham, o? Bar puvatɨ. 26 * *Fomɨra itir dughiamɨn, Godɨn akam nguazim gamizɨ mɨkɨmkɨzim an oto. Ezɨ datɨrɨghɨn a kamaghɨn akar dɨkɨrɨzim e ganigha ghaze, “Kɨ ua nguazim damightɨ mɨkɨmkɨzim an otogham, eghtɨ nguazimra puvatɨ, kɨ nguazim ko overiam uaghara kamaghɨram aning damigham.” 27 * *God dughiatam uam a damuasa mɨkeme, kamaghɨn e fo, God nguazim ko overiam gɨnobaghtɨ mɨkɨmkɨzim aning batoghtɨma, bizir a ingariziba ua ikian kogham. Eghtɨ bizir akongan koghamiba, darara ikɨvɨra ikiam.

28-29  *Bizibagh Ativamin Danganir e inizir kam, an akongan kogham. Kamaghɨn amizɨ, e danganir kam bagh a mɨnabagham. E fo, en God mati avir puvɨra bizibagh asɨghasɨzim. Kamaghɨn amizɨ, e an atiatingɨva an apengan ikɨ, egh a mɨnabɨva a uabɨ ifongezir arazimɨn gɨn mangɨ an ziam fam.

13

E vaghvagh igharaz darazigh ifuegham

1 * *Ia Kraisɨn adarasi, ia vaghvagh uarigh ifongegh mamaghɨra ikɨ, mati ia uan adarazigh ifongezɨ mokɨn. 2 * *Nguibar igharazibar gumaziba ian bighan izamin dughiabar, ia me inigh uan dɨpenibar mangɨsɨ okɨnɨghnɨghan markɨ. Ia fo, fomɨra gumazamizir maba ghaze, me gumazir kɨniba isa uan dɨpenibar ghua egha men gari. Ezɨ gumazir me inigha izir kaba, me enselba. Me ghaze, me guizɨn gumazibar gari, ezɨ puvatɨ, me enselbara gari. 3 * *Ia Godɨn gumazamizir kalabusɨn itibagh nɨghnɨgh, mati ia me ko kalabusɨn iti. Egh ia uaghan gumazir men apaniba paza me gamizibagh nɨghnɨgh. Ia fo, ia nguazir kamɨn ikiavɨra iti, ezɨ apaniba uaghan ti arazir kamra ia damuam.

4 * *Ia bar kamaghɨn fogh, gumazim ko amizim uaningɨn ikia poroghamimningɨn otozir arazim, a bizir bar aghuim, egha Godɨn damazimɨn dera. Ezɨ ia poroghamiba bar deravɨra uan arazibar gan. Eghtɨ God gɨn ivezir kuram isɨ, gumazamizir uari bakɨava akuiba ko afiar arazibagh amir gumazamizibar anɨngam.

5 * *Ia dagɨar avɨriba ikɨsɨ ifueghan markɨ. Ia kamaghɨn nɨghnɨgh, bizir ia itiba, da ian tughatɨzir puvatɨ. Ia fo, God kamaghɨn e mɨkemegha gɨfa:

“Kɨ ia ateghtɨ

bizitam paza ia damuan kogham.

Bar puvatɨ.

Guizbangɨra, kɨ ia ateghan kogham.”

6 * *Kamaghɨn amizɨ, e gavgavim uan navibar anɨng egh mɨkɨm suam:

“Ekiam nan Akurvazir Gumazim,

na ko itima

kɨ atiatir puvatɨ.

Kɨ fo,

gumazamiziba arazitamɨn na damighan kogham.”

E Iesusɨn gɨn mangɨsɨ aghumsɨghan kogham

7 * *Ia uan siosɨn gumazamizir dapanibagh nɨghnɨgh, me fomɨra Godɨn akamɨn gun ia mɨkeme. Ia men arazir aghuiba ko men ovevem gɨnɨghnɨgh. Egh men nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim, ia uaghan an gɨn mangɨ. 8 * *Krais Iesusɨn arazim, a fomɨra kamaghɨra ikia datɨrɨghɨn ikia, egh a gɨn zurara kamaghɨra ikiam. 9 * *Ia Akar Aghuimɨn mɨn zuir puvatɨzir akar igharaziba ateghtɨ, da ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨghtɨ, ia Godɨn gɨn zuir tuavir aghuim ataghɨraghan markɨ. Kamaghɨn amizɨ, e Godɨn apangkuvim amamangatɨghtɨ a gavgavim en navir averiabar anɨngam. Dagheba apir arazim gavgavim en navir averiabar anɨngan kogham. Arazir kam, gumazamizibar darorimɨn akurvazir puvatɨ.

10 * *Ezɨ e Godɨn ofa gamir dakozir mam iti. Ezɨ Judabar Purirpenimɨn aven ofa gamizir gumaziba, God men anogoroghezɨma, me ofa gamir dakozir kamɨn daghebar aman kogham. 11 * *Ofa gamir gumazibar dapanim, an asɨzibar ghuziba inigha Bar Anogoroghezir Danganir kamɨn aven ghugha, arazir kuraba gɨn amangasa ofa gami. Egha asɨzir kabar kuaba inigha gumazamiziba iti naghɨn azenan ghua saghon da tuema, da isia mɨghɨri. 12 * *Kamaghɨra, Iesus uaghan nguibar ekiamɨn azenan mɨzazim ini. A ghaze, a uan ghuzimɨn gumazamizibar amightɨ me Godɨn damazimɨn zuegh egh Godɨn gumazamizibar otivigham, kamaghɨn an areme.* 13 * *Kamaghɨn amizɨ, e uaghan a bagh nguibamɨn azenan mangɨva, egh a inizir aghumsɨzim e uaghan a iniam.† 14 * *E fo, nguazir kamɨn e zurara ikiamin nguibar ekiatam itir puvatɨ. Egha e nguibar gɨn izamim bagha mɨzua iti. 15 * *Kamaghɨn amizɨ, e Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn, e zurara ziar ekiam isɨ ofan mɨn God danɨng mamaghɨra ikiam. Eghtɨ en akatoriba zurara an ziam fɨ suam, a en Ekiam. 16 * *Egh ia arazir aghuibar gumazamizibar amu. Me bizitabar oteveghtɨ, ia men akurvaghsɨ bizitaba me danɨng. Ofan kamaghɨn gariba, God bar dagh ifonge. Kamaghɨn amizɨ, ia arazir kabar amusɨ okɨnɨghnɨghan markɨ.

God e damutɨ e deravɨra ikiam

17 * *Ian gumazir dapaniba ian akurvaghasa zurara ian gari. Egh me gɨn ingangarir me amizibar gun God ko mɨkɨmam. Kamaghɨn amizɨ, ia men akaba baragh egh men apengan ikɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, me bar akuegh uan ingangarim damuam. Ia kamaghɨn damuan koghtɨ, me osɨmtɨzim sara ian ganam, eghtɨ bizir kam ian akuraghan kogham. 18 * *Ia e bagh God ko mɨkɨmvɨra ikɨ. E kamaghɨn bar fo, e dughiabar zurara arazir aghuibara amuasa bar ifonge. E uan araziba bar deravɨra da tuisɨgha arazir aghuibar gɨn ghua egha en navir averiaba osɨmtɨziba Godɨn damazimɨn puvatɨ. 19 Kɨ mɨghɨra ia gakaghori, ia na bagh God ko mɨkɨm suam, a nan akuragh na amadaghtɨ kɨ zuamɨra ia bagh izam.

20 * *Kɨ ia bagha God ko mɨgei, Godɨn Navir Amɨrizimɨn Mɨngarim, a en Ekiam Iesus ovevemɨn a gamizɨ a ua dɨkafi. Iesus, Sipsipbar Garir Gumazir Gavgavim Itim, a uabɨ ofan mɨn aremegha uan ghuzimɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir kam, gavgavim a ganɨngi, eghtɨ a ikɨ mamaghɨra ikiam. 21 * *Ezɨ kɨ ia bagha Godɨn kam ko mɨgɨa kamaghɨn an azangsɨsi, eghtɨ a ian akuragh gavgavim ia danɨngtɨ, ia arazir aghuibar amu, egh an ifongiamɨn gɨn mangam. Eghtɨ Krais Iesusɨn ingangarimɨn tuavimɨn, an en navir averiabar aven ingartɨ, e a ifongezir arazibar amuam. Egh e zurazurara ziar ekiam a danɨng mamaghɨra ikiam. Bar guizbangɨra.

Akar abuananaba

22 Nan adarasi, akar kɨ ia bagha osirizir kam, a ruarazir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia nɨmɨra ikɨ, egh akar kɨ gavgavim ian navibar anɨngasa osirizir kam, ia deravɨram a baragh. 23 Kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa ifonge, me kalabusɨn en aveghbuam Timoti fɨrizɨ, a ua kalabusɨn itir puvatɨ. A zuamɨra na bagh izeghɨva, ga uaghara mangɨ ian ganam.

24 Ia uan gumazir dapaniba ko Godɨn gumazamiziba bar me mɨkɨm suam, kɨ ghaze, God deraghvɨra me damu. Ezɨ Kantri Italin itir Kraisɨn adarazi uaghan ia bagha akam amaga ghaze, God deraghvɨra ia damu.

25 Kɨ kamaghɨn God ko mɨgɨa ghaze, Godɨn apangkuvim a bar moghɨra ia ko ikɨ.

* 1:2: Sng 2:8, Jo 1:3, Ef 1:10

* 1:2: Onger Akaba 2:8; Jon 1:3; Efesus 1:10

* 1:3: Ap 2:33-34, 2 Ko 4:4, Kl 1:15-17, 1:20, Hi 8:1, MAA 4:11

* 1:3: Aposel 2:33-34; 2 Korin 4:4; Kolosi 1:15-17; 1:20; Hibru 8:1; Akar Mogomem 4:11

* 1:4: Ef 1:21, Fl 2:9-10

* 1:4: Efesus 1:21; Filipai 2:9-10

* 1:5: 2 Sml 7:14, 1 Sto 17:13, Sng 2:7, 89:26-27, Ap 13:33, Hi 5:5

* 1:5: 2 Samuel 7:14; 1 Eghaghaniba 17:13; Onger Akaba 2:7; 89:26-27; Aposel 13:33; Hibru 5:5

* 1:6: Lo 32:43, Sng 97:7, Ro 8:29, Kl 1:18, 1 Pi 3:22, MAA 1:5

* 1:6: Godɨn Araziba 32:43; Rom 8:29; Kolosi 1:18; 1 Pita 3:22; Akar Mogomem 1:5

* 1:7: Sng 104:4

* 1:7: Onger Akaba 104:4

* 1:8: Onger Akaba 45:6-7

* 1:9: Ais 61:1, Ap 4:27, 10:38

* 1:9: Aisaia 61:1; Aposel 4:27; 10:38

* 1:10: Onger Akaba 102:25-27

* 1:11: Ais 34:4, Mt 24:35, 2 Pi 3:7, 3:10

* 1:11: Aisaia 34:4; 2 Pita 3:7; 3:10

* 1:13: Sng 110:1, Mt 22:44, Mk 12:36, Lu 20:42

* 1:13: Onger Akaba 110:1; Matyu 22:44; Mak 12:36; Luk 20:42

* 1:14: Sng 34:7, 91:11, Mt 18:10, Ap 12:7, Ro 8:17, Je 2:5, 1 Pi 3:7

* 1:14: Onger Akaba 34:7; 91:11; Matyu 18:10; Aposel 12:7; Jems 2:5

* 2:2: Sng 68:17

* 2:2: Me Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavir God Moses ganɨngizim mɨgei. Nɨ Ua Me Ini 19-20ɨn gan. Ua Me Iniamin Akɨnafarimɨn akam, enselɨn mɨgɨrɨgɨaba puvatɨ, ezɨ Judaba kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, God Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim enselbar dafarimɨn Moses ganɨngi. Ia Aposel 7:38 ko 7:53, ko Galesia 3:19ɨn gan.

* 2:3: Mt 4:17, Mk 1:14, Lu 1:2, Hi 10:28-29, 12:25

* 2:3: Matyu 4:17; Mak 1:14; Luk 1:2; Hibru 10:28-29; 12:25

* 2:4: Mk 16:20, Ap 2:22, 14:3, 1 Ko 2:4, 12:4, 12:7, 12:11, Ef 1:5, 1:9

* 2:4: Mak 16:20; Aposel 2:22; 14:3; 1 Korin 2:4; 12:4; 12:7; 12:11; Efesus 1:5; 1:9

* 2:5: Hi 6:5, 2 Pi 3:13

* 2:5: Hibru 6:5; 2 Pita 3:13

* 2:6: Jop 7:17, Sng 144:3

* 2:6: Jop 7:17; Onger Akaba 144:3

* 2:6: Onger Akaba 8:4-6

* 2:8: Mt 28:18, 1 Ko 15:25-27, Ef 1:22

* 2:8: Matyu 28:18; 1 Korin 15:25-27; Efesus 1:22

† 2:8: Akar Onger Akabar Akɨnafarimɨn aven itim, a gumazamiziba bar me mɨgei. Ezɨ gumazir Hibrun Akɨnafarimɨn Osirizim, a Iesus gɨnɨghnɨgha ghaze, a gumazimɨn mɨn otogha gumazamiziba bar men danganim ini. Ezɨ kamaghɨn Onger Akabar Akɨnafarimɨn, a bizir guizɨn Iesus batozibav gei.

* 2:9: Jo 3:16, Ro 5:18, Fl 2:7-9, 1 Ti 2:6, 1 Jo 2:2, MAA 5:9

* 2:9: Jon 3:16; Rom 5:18; Filipai 2:7-9; 1 Timoti 2:6; 1 Jon 2:2; Akar Mogomem 5:9

* 2:10: Lu 24:46, Jo 20:17, Ap 3:15, Ro 8:29, 11:36, Hi 5:9, 10:10

* 2:10: Luk 24:46; Aposel 3:15; Rom 8:29; 11:36; Hibru 5:9; 10:10

* 2:11: Mt 25:40, Mk 3:35, Jo 20:17, Ap 17:26,, Ro 8:29, Hi 10:10

* 2:11: Matyu 25:40; Mak 3:35; Jon 20:17; Aposel 17:26; Rom 8:29

* 2:12: Sng 22:22

* 2:12: Onger Akaba 22:22

* 2:13: Sng 18:2, Ais 12:2, Jo 17:6, 17:9-12

* 2:13: Onger Akaba 18:2; Jon 17:6; 17:9-12

‡ 2:13: Iesusɨn akar kam, a Aisaia 8:17-18ɨn ize. Gumazim o amizir Hibrun Akɨnafarim Osirizim, en akaghtɨ e fogham, Iesus gumazamizir igharaziba ko magh gari, me an aveghbuaba ko an boriba. Ezɨ gumazamiziba God mɨzuaima a bizibagh ami, ezɨ Iesus uaghan orarti.

* 2:14-15: Jon 1:14; 12:31; Rom 8:3; 8:15; Filipai 2:7; Kolosi 2:15; 2 Timoti 1:7; 1 Jon 3:8; Akar Mogomem 12:10

* 2:16: Ais 41:8-9

* 2:16: Aisaia 41:8-9

* 2:17: Fl 2:7, Hi 2:14, 4:15, 5:1-2, 1 Jo 2:2, 4:10

* 2:17: Filipai 2:7; Hibru 2:14; 4:15; 5:1-2; 1 Jon 2:2; 4:10

* 2:18: Hi 4:15-16, 5:2, 7:25

* 2:18: Hibru 4:15-16; 5:2; 7:25

* 3:1: Ef 4:1, Fl 3:14, Hi 4:14, 5:5, 6:20, 7:26, 8:1, 9:11, 2 Pi 1:10

* 3:1: Efesus 4:1; Filipai 3:14; Hibru 4:14; 5:5; 6:20; 7:26; 8:1; 9:11; 2 Pita 1:10

* 3:2: Nam 12:7

* 3:2: Dɨboboniba 12:7

* 3:3: Sek 6:12, Mt 16:18

* 3:3: Sekaraia 6:12; Matyu 16:18

* 3:4: Ef 2:10, 3:9, Hi 1:2

* 3:4: Efesus 2:10; 3:9; Hibru 1:2

* 3:5: Nam 12:7

* 3:5: Dɨboboniba 12:7

* 3:6: Ro 5:2, Ef 2:21-22, Kl 1:23, 1 Ti 3:15, Hi 3:14, 6:11, 1 Pi 2:5

* 3:6: Rom 5:2; Efesus 2:21-22; Kolosi 1:23; 1 Timoti 3:15; Hibru 3:14; 6:11; 1 Pita 2:5

* 3:7-8: Onger Akaba 95:7-11

* 3:7-8: Ua Me Ini 17:7; Dɨboboniba 20:2-5

* 3:11: Nam 14:21-23

* 3:11: Dɨboboniba 14:21-23

* 3:14: Hi 3:6

* 3:14: Hibru 3:6

* 3:15: Sng 95:7-8, Hi 3:7-8

* 3:15: Onger Akaba 95:7-8; Hibru 3:7-8

* 3:16: Lo 1:1-38

* 3:16: Godɨn Araziba 1:25-38

* 3:16: Dɨboboniba 14:1-35

* 3:17: Sng 106:26, 1 Ko 10:10, Ju 5

* 3:17: Onger Akaba 106:26; 1 Korin 10:10; Jut 1:5

* 3:18: Lo 1:34-35, Hi 3:11

* 3:18: Godɨn Araziba 1:34-35; Hibru 3:11

* 3:19: Hi 4:6

* 3:19: Hibru 4:6

* 4:1: Hi 12:15

* 4:1: Hibru 12:15

* 4:3: Sng 95:11, Hi 3:11, 3:14

* 4:3: Onger Akaba 95:11; Hibru 3:11

* 4:3: Israelia Isip ataghizir dughiam, God Moses ko Josua me inigh Kenanɨn Nguazimɨn mangasa a ifonge, eghtɨ nguazir kam me dapiagh avughsamin danganimɨn otogham. Ezɨ gumazir Hibrun Akɨnafarim osirizim kamaghɨn en aka, God avughsɨzir danganir igharazim iti, kar Godɨn Nguibam, guizbangɨram an avughsazir danganim, eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itibarama Nguibar kamɨn aven mangan.

* 4:4: Stt 2:2, Kis 20:11, 31:17

* 4:4: Jenesis 2:2; Ua Me Ini 20:11; 31:17

* 4:5: Sng 95:11

* 4:5: Onger Akaba 95:11

* 4:7: Sng 95:7-8

* 4:7: Onger Akaba 95:7-8

* 4:8: Lo 31:7, Jos 22:4

* 4:8: Godɨn Araziba 31:7; Josua 22:4

* 4:10: Stt 2:2, Hi 4:4

* 4:10: Jenesis 2:2; Hibru 4:4

* 4:11: Hi 3:12, 3:18-19

* 4:11: Hibru 3:12; 3:18-19

* 4:12: Ais 49:2, Jer 23:29, Jo 12:48, 1 Ko 14:24-25, Ef 6:17, MAA 1:16, 19:15

* 4:12: Aisaia 49:2; Jeremaia 23:29; Jon 12:48; Efesus 6:17; Akar Mogomem 1:16; 19:15

* 4:13: Jop 26:6, Sng 33:13-14, 90:8, Snd 15:11

* 4:13: Jop 26:6; Onger Akaba 33:13-14; 90:8; Aghuzir Akaba 15:11

* 4:14: Hi 3:1, 7:26, 10:23

* 4:14: Hibru 3:1; 7:26; 10:23

* 4:15: 2 Ko 5:21, Hi 2:17, 7:26, 1 Pi 2:22, 1 Jo 3:5

* 4:15: 2 Korin 5:21; Hibru 2:17; 7:26; 1 Pita 2:22; 1 Jon 3:5

* 4:16: Ef 2:18, 3:12, Hi 10:19-22

* 4:16: Efesus 2:18; 3:12; Hibru 10:19-22

* 5:2: Hi 2:18, 4:15, 7:28

* 5:2: Hibru 2:18; 4:15

* 5:3: Wkp 9:7, 16:6, Hi 7:27

* 5:3: Ofa Gami 9:7; 16:6; Hibru 7:27

* 5:4: Kis 28:1

* 5:4: Ua Me Ini 28:1

* 5:5: Sng 2:7, Jo 8:54, Hi 1:5, 1:8

* 5:5: Onger Akaba 2:7; Jon 8:54; Hibru 1:5; 1:8

* 5:6: Sng 110:4, Hi 6:20, 7:1, 7:17, 7:21

* 5:6: Onger Akaba 110:4; Hibru 6:20; 7:1; 7:17; 7:21

* 5:7: Jo 12:27, 17:1

* 5:7: Jon 12:27; 17:1

* 5:7: Iesus Getsemanin Azenimɨn ikia, egha osɨmtɨzir a bativamim batoghasa God ko mɨgei. Nɨ Matyu 26:36-46 ko Mak 14:32-42 ko Luk 22:39-46ɨn gan. Mɨgɨrɨgɨar kabar God Iesus a ko mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba baraki. Guizbangɨra God Iesus ataghizɨ an areme, egha God ovevem ataghizɨ an an suirazir puvatɨ. God a gamizɨ ua mozimɨn dɨkavizɨ, a ziar ekiam a ganigha a gamizɨ an Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn oto. Nɨ uaghan Aposel 2:24 ko Hibru 2:29 ko Filipai 2:6-11ɨn gan.

* 5:8: Fl 2:8, Hi 3:6

* 5:8: Filipai 2:8; Hibru 3:6

* 5:9-10: Hi 2:10, 5:6, 11:40

* 5:9-10: Hibru 2:10; 5:6; 11:40

* 5:11: Mt 13:15, Jo 16:12, 2 Pi 3:16

* 5:11: Matyu 13:15; Jon 16:12; 2 Pita 3:16

† 5:11: Nɨ Hibru sapta 7ɨn gan.

* 5:12: 1 Ko 3:1-3, Hi 6:1

* 5:12: 1 Korin 3:1-3; Hibru 6:1

* 5:12: 1 Korin 3:2

* 5:13: 1 Ko 13:11, Ef 4:14, 1 Pi 2:2

* 5:13: 1 Korin 13:11; Efesus 4:14; 1 Pita 2:2

* 5:14: Ais 7:15, Ro 16:19, 1 Ko 2:14-15, Fl 1:10

* 5:14: Aisaia 7:15; Rom 16:19; 1 Korin 2:14-15; Filipai 1:10

* 6:1-2: Ap 8:14-17, 17:31-32, 19:4-5, Ro 2:16, Fl 3:12-14, Hi 5:12, 9:14

* 6:1-2: Aposel 8:14-17; 17:31-32; 19:4-5; Rom 2:16; Filipai 3:12-14; Hibru 5:12; 9:14

* 6:1-2: Rurir guar avɨribagh isir arazimɨn akar kam, a Grighɨn akamɨn deragha otozir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn nɨghnɨsi, akar kam Kraisɨn adarazir rurim mɨgeir puvatɨ. A Judabar arazir me gɨn ghua rua Godɨn damazimɨn zuer akam mɨgei.

* 6:4-6: Mat 12:31, Ga 3:2, Ef 2:8, Hi 10:26-27, 10:29, 10:32, 1 Pi 2:3, 2 Pi 2:20-21, 1 Jo 5:16

* 6:4-6: Matyu 12:31; Galesia 3:2; Efesus 2:8; Hibru 10:26-27; 10:29; 10:32; 1 Pita 2:3; 2 Pita 2:20-21; 1 Jon 5:16

* 6:8: Stt 3:17-18

* 6:8: Jenesis 3:17-18

* 6:10: Ro 15:25, 2 Ko 8:4, 1 Te 1:3, 2 Te 1:6-7, 2 Ti 1:18, Hi 10:32-34

* 6:10: Rom 15:25; 2 Korin 8:4; 1 Tesalonika 1:3; 2 Timoti 1:18; Hibru 10:32-34

* 6:11: Kl 2:2, Hi 3:6, 3:14

* 6:11: Kolosi 2:2; Hibru 3:6; 3:14

* 6:12: Hi 10:36

* 6:13: Stt 22:16-17

* 6:13: Jenesis 22:16-17

* 6:14: Stt 22:16-17

* 6:14: Jenesis 22:16-17

* 6:16: Kis 22:10-11

* 6:16: Ua Me Ini 22:10-11

* 6:17: Ro 11:29, Hi 11:9

* 6:17: Rom 11:29; Hibru 11:9

* 6:18: Nam 23:19, 1 Sml 15:29, Hi 12:1

* 6:18: Dɨboboniba 23:19; 1 Samuel 15:29

* 6:19: Wkp 16:2-3, 16:12, 16:15, Hi 9:7

* 6:19: Ofa Gami 16:2-3; 16:12; 16:15; Hibru 9:7

* 6:20: Wkp 16:2-3, 16:12-15, Sng 110:4, Hi 3:1, 5:6, 5:10, 7:17, 8:1, 9:24

* 6:20: Ofa Gami 16:2-3; 16:12-15; Onger Akaba 110:4; Hibru 3:1; 5:6; 5:10; 7:17; 8:1; 9:24

† 6:20: Azeniba bar aruer vamɨran dughiar vamɨran Israelian ofa gamir gumazibar dapanim ingangarir ekiar mam iti. An asɨzibar ghuzim inigh, egh arazir kuraba gɨn amangɨsɨ Godɨn Purirpenimɨn Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven mangam. Danganir kam, God uabɨ an aven iti. Nɨ Ofa Gamir Akɨnafarim sapta 16, ko Hibrun Akɨnafarim 9:1-7ɨn gan. E fo, datɨrɨghɨn Iesus guizɨn Ofa Gamir Gumazibar Dapanimɨn oto. Egha Godɨn Dɨpenir an Nguibamɨn itimɨn a gumazamizibar arazir kuraba a gɨvasa ingangarim gami. Nɨ Hibru 4:14 ko 8:2ɨn gan.

* 7:1: Jenesis 14:17-20

* 7:3: Sng 110:4

* 7:3: Onger Akaba 110:4

* 7:3: Melkisedek ameboghfeziaba puvatɨzir akamɨn mɨngarim kamakɨn, Godɨn Akɨnafarimɨn an ameboghfeziabar mɨgɨrɨgɨatam itir puvatɨ. Ezɨ an amebam a batezir dughiam ko an aremezir dughiam, Godɨn Akɨnafarimɨn aven mɨgɨrɨgɨatam itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, gumazir Hibrun Akɨnafarim osirizim ghaze, Iesus ofa gamir gumazimɨn ikia zurara mamaghɨra iti, ezɨ Melkisedek purama an ababanim gami.

* 7:4: Stt 14:20

* 7:4: Jenesis 14:20

* 7:5: Nam 18:21

* 7:5: Dɨboboniba 18:21

* 7:8: Hi 5:6, 6:20

* 7:8: Hibru 5:6; 6:20

* 7:14: Stt 49:10, Ais 11:1, Mt 2:6, MAA 5:5

* 7:14: Jenesis 49:10; Aisaia 11:1; Matyu 2:6; Akar Mogomem 5:5

* 7:17: Sng 110:4, Hi 5:6

* 7:17: Onger Akaba 110:4; Hibru 5:6

* 7:18-19: Rom 8:3; Galesia 2:16; 4:9; Efesus 2:18; Hibru 9:9

* 7:21: Sng 110:4, Hi 5:6

* 7:21: Onger Akaba 110:4; Hibru 5:6

* 7:22: Hi 8:6, 12:24

* 7:22: Hibru 8:6; 12:24

* 7:25: Ro 8:34, 1 Ti 2:5, Hi 9:24, 1 Jo 2:1

* 7:25: Rom 8:34; 1 Timoti 2:5; Hibru 9:24; 1 Jon 2:1

* 7:26: Ef 1:20, Hi 3:1, 4:15, 8:1

* 7:26: Efesus 1:20; Hibru 3:1; 4:15; 8:1

* 7:27: Wkp 9:7, Ro 6:10, Hi 5:3, 9:12

* 7:27: Ofa Gami 9:7; Rom 6:10; Hibru 5:3; 9:12

* 7:28: Hi 2:10, 5:1-2, 5:9

* 7:28: Hibru 5:1-2; 5:9

* 8:1: Sng 110:1, Ef 1:20, Kl 3:1, Hi 1:3, 3:1, 10:12, 12:2

* 8:1: Onger Akaba 110:1; Efesus 1:20; Kolosi 3:1; Hibru 1:3; 3:1; 10:12; 12:2

* 8:3: Ef 5:2, Hi 5:1, 9:14

* 8:3: Efesus 5:2; Hibru 5:1; 9:14

* 8:5: Kis 25:40, Nam 8:4, Ap 7:44, Kl 2:17, Hi 9:23

* 8:5: Ua Me Ini 25:40; Dɨboboniba 8:4; Aposel 7:44; Kolosi 2:17; Hibru 9:23

* 8:6: 2 Ko 3:6-9, Hi 7:22, 9:15

* 8:6: 2 Korin 3:6-9; Hibru 7:22; 9:15

* 8:7: Hi 7:11, 7:18

* 8:7: Hibru 7:11; 7:18

* 8:8: Jeremaia 31:31-34

* 8:10: Sek 8:8, Hi 10:16

* 8:10: Sekaraia 8:8; Hibru 10:16

* 8:11: Ais 54:13, Jo 6:45, 1 Jo 2:27

* 8:11: Aisaia 54:13; Jon 6:45; 1 Jon 2:27

* 8:12: Ro 11:27, Hi 10:17

* 8:12: Rom 11:27; Hibru 10:17

* 9:1: Kis 26:1-30

* 9:1: Ua Me Ini 26:1-30

* 9:2: Kis 25:23-40, 26:1-30

* 9:2: Ua Me Ini 25:23-40; 26:1-30

* 9:3: Kis 26:31-33

* 9:3: Ua Me Ini 26:31-33

* 9:4: Kis 16:33, 25:10-16, 30:1-6, Nam 17:8-10, Lo 10:3-5

* 9:4: Ua Me Ini 16:33; 25:10-16; 30:1-6; Dɨboboniba 17:8-10; Godɨn Araziba 10:3-5

* 9:4: Daghem mana, kar God fomɨra Israelian gumazamizir nguazir kɨnimɨn aruizibagh anɨngizir daghem. Nɨ Ua Me Ini sapta 16 ko Onger Akaba sapta 78:24ɨn gan.

* 9:5: Kis 25:18

* 9:5: Ua Me Ini 25:17-18

* 9:6: Nam 18:2-6

* 9:6: Dɨboboniba 18:2-6

* 9:7: Kis 30:10, Wkp 16:2-34, Hi 5:3, 7:27

* 9:7: Ua Me Ini 30:10; Ofa Gami 16:2-34; Hibru 5:3; 7:27

* 9:8: Jo 14:6, Hi 10:19-20

* 9:8: Jon 14:6; Hibru 10:19-20

† 9:8: Grighɨn akam deragha akar kaba abɨgha dar gun mɨkemezir puvatɨ.

* 9:9: Ga 3:21, Hi 7:18-19, 10:1-2

* 9:9: Hibru 7:18-19; 10:1-2

* 9:10: Wkp 11:2, 11:25, 15:18, Nam 19:7, 19:11-13, Ef 2:15, Kl 2:16, 2:20, Hi 7:16

* 9:10: Ofa Gami 11:2; 11:25; 15:18; Dɨboboniba 19:7; 19:11-13; Efesus 2:15; Kolosi 2:16; 2:20

* 9:11: Hi 3:1, 8:2, 10:1

* 9:11: Hibru 3:1; 8:2; 10:1

* 9:12: Dan 9:24, Hi 9:26, 10:4, 1 Pi 1:19

* 9:12: Hibru 9:26; 10:4; 1 Pita 1:19

* 9:13: Wkp 16:3, 16:14-16, Nam 19:9, 19:17-19, Hi 10:4

* 9:13: Ofa Gami 16:3; 16:14-16; Dɨboboniba 19:9; 19:17-19; Hibru 10:4

* 9:14: Ro 6:13, 6:22, Ef 5:2, Ta 2:14, Hi 6:1, 1 Pi 1:18-19, 1 Jo 1:7

* 9:14: Rom 6:13; 6:22; Efesus 5:2; Taitus 2:14; Hibru 6:1; 1 Pita 1:18-19; 1 Jon 1:7

* 9:15: Ro 5:6, 1 Ti 2:5, Hi 3:1, 7:22, 8:6, 1 Pi 3:18

* 9:15: Rom 5:6; 1 Timoti 2:5; Hibru 3:1; 7:22; 8:6; 1 Pita 3:18

* 9:17: Ga 3:15

* 9:17: Galesia 3:15

* 9:18: Kis 24:6

* 9:18: Ua Me Ini 24:6

* 9:19: Kis 24:3-8, Wkp 14:4-7, 16:14-15

* 9:19: Ua Me Ini 24:3-8; Ofa Gami 14:4-7; 16:14-15

* 9:19: Ua Me Ini 24:6-8

* 9:20: Kis 24:8, Mt 26:28

* 9:20: Ua Me Ini 24:8; Matyu 26:28

* 9:21: Kis 29:12, 29:36, Wkp 8:15, 8:19

* 9:21: Ua Me Ini 29:12; 29:36; Ofa Gami 8:15; 8:19

* 9:22: Wkp 17:11, Ef 1:7

* 9:22: Ofa Gami 17:11; Efesus 1:7

* 9:23: Hi 8:5, 10:1

* 9:23: Hibru 8:5; 10:1

* 9:24: Ro 8:34, Hi 6:20, 8:2, 1 Jo 2:1

* 9:24: Rom 8:34; Hibru 6:20; 8:2; 1 Jon 2:1

* 9:26: 1 Ko 10:11, Ga 4:4, Hi 7:27, 9:12, 1 Pi 3:18

* 9:26: 1 Korin 10:11; Galesia 4:4; Hibru 7:27; 9:12; 1 Pita 3:18

* 9:27: Stt 3:19, Sav 3:20, Ais 53:12, 2 Ko 5:10, Fl 3:20, 2 Ti 4:8, Hi 10:10, 1 Pi 2:24, MAA 20:12-13

* 9:27: Jenesis 3:19; Fofozir Gumazim 3:20; Aisaia 53:12; 2 Korin 5:10; Filipai 3:20; 2 Timoti 4:8; Akar Mogomem 20:12-13

* 9:28: Ais 53:12, Ro 6:10, Ta 2:13, 1 Pi 2:24, 2 Pi 3:12, 1 Jo 3:5

* 9:28: Aisaia 53:12; Rom 6:10; Taitus 2:13; 1 Pita 2:24; 2 Pita 3:12; 1 Jon 3:5

* 10:1: Kl 2:17, Hi 8:5, 9:9-11, 9:23, 10:4

* 10:1: Kolosi 2:17; Hibru 8:5; 9:9-11; 9:23; 10:4

* 10:3: Wkp 16:21, Hi 9:7

* 10:3: Ofa Gami 16:21; Hibru 9:7

* 10:4: Mai 6:6-7, Hi 9:13, 10:11

* 10:4: Maika 6:6-7; Hibru 9:13; 10:11

* 10:5: Ais 1:11, Amo 5:21-22

* 10:5: Aisaia 1:11; Amos 5:21-22

* 10:5: Onger Akaba 40:6-8

* 10:10: Jo 17:19, Hi 9:12, 9:28, 13:12

* 10:10: Jon 17:19; Hibru 9:12; 9:28; 13:12

* 10:11: Kis 29:38, Nam 28:3, Hi 7:27, 10:4

* 10:11: Ua Me Ini 29:38; Dɨboboniba 28:3; Hibru 7:27; 10:4

* 10:12: Kl 3:1, Hi 1:3

* 10:12: Kolosi 3:1; Hibru 1:3

* 10:12: Onger Akaba 110:1

* 10:13: Ap 2:35, 1 Ko 15:25, Hi 1:3

* 10:13: Aposel 2:35; 1 Korin 15:25

* 10:16: Jer 31:33, Hi 8:10

* 10:16: Jeremaia 31:33; Hibru 8:10

* 10:17: Jer 31:34, Hi 8:12

* 10:17: Jeremaia 31:34; Hibru 8:12

* 10:19: Ro 5:2, Ef 2:18, 3:12, Hi 4:16, 9:8, 9:12

* 10:19: Rom 5:2; Efesus 2:18; 3:12; Hibru 4:16; 9:8

* 10:20: Mt 27:51, Jo 10:9, 14:6, Hi 9:3, 9:8

* 10:20: Matyu 27:51; Jon 10:9; 14:6; Hibru 9:3; 9:8

* 10:20: Bar Anogoroghezir Danganir kam, kar God uabɨ itir danganim. Fomɨra ofa gamir gumazibar dapanimra danganir kamɨn an an aven zui. Ezɨ datɨrɨghɨn Iesus amizir ingangarimɨn, e bar moghɨra Godɨn boroghɨn mangam. Kamaghɨn amizɨ, me Iesusɨn mɨkarzim abɨghizɨ a ter ighuvimɨn ovengezɨ, inir ekiar Bar Anogoroghezir Danganimɨn itiar akam itim tongɨra bighiaghirɨgha akuar pumuning oto. Nɨ Mak 15:38ɨn gan.

* 10:21: 1 Ti 3:15, Hi 4:14

* 10:21: Hibru 4:14

* 10:22: Wkp 8:30, Ese 36:25, Ef 3:12, 5:26, Hi 9:14, Je 1:6, 1 Jo 3:21

* 10:22: Ofa Gami 8:30; Esekiel 36:25; Efesus 3:12; 5:26; Hibru 9:14; Jems 1:6; 1 Jon 3:21

* 10:23: 1 Te 5:24, 2 Te 3:3, Hi 4:14, 11:11

* 10:23: 1 Tesalonika 5:24; 2 Tesalonika 3:3; Hibru 4:14; 11:11

* 10:25: Ro 13:11, Fl 4:5, Hi 3:13, 2 Pi 3:9-11, 3:14

* 10:25: Rom 13:11; Filipai 4:5; Hibru 3:13; 2 Pita 3:9-11; 3:14

* 10:26: Nam 15:30, Hi 6:4-8, 2 Pi 2:20-21

* 10:26: Dɨboboniba 15:30; Hibru 6:4-8; 2 Pita 2:20-21

* 10:27: Ais 26:11, Hi 12:29

* 10:27: Aisaia 26:11; Hibru 12:29

* 10:28: Lo 17:6, 19:15, Jo 8:17, 2 Ko 13:1

* 10:28: Godɨn Araziba 17:6; 19:15; Jon 8:17; 2 Korin 13:1

* 10:29: Kis 24:8, 1 Ko 11:29, Ef 4:30, Hi 12:25, 13:20

* 10:29: Ua Me Ini 24:8; 1 Korin 11:29; Efesus 4:30; Hibru 12:25

* 10:30: Lo 32:35-36, Sng 50:4, 135:14, Ro 12:19

* 10:30: Godɨn Araziba 32:35-36; Onger Akaba 50:4; 135:14; Rom 12:19

* 10:31: Lu 12:5

* 10:31: Luk 12:5

* 10:32: Ga 3:4, Fl 1:29-30, Kl 2:1, Hi 6:4

* 10:32: Galesia 3:4; Filipai 1:29-30; Kolosi 2:1; Hibru 6:4

* 10:33: 1 Ko 4:9, Fl 1:7, 4:14, 1 Te 2:14

* 10:33: 1 Korin 4:9; Filipai 1:7; 4:14; 1 Tesalonika 2:14

* 10:34: Mt 6:20, 19:21, 19:29, Lu 12:38, Ap 5:41, Fl 1:7, Je 1:2

* 10:34: Matyu 6:20; 19:21; 19:29; Luk 12:38; Aposel 5:41; Filipai 1:7; Jems 1:2

* 10:35: Mt 5:12, 10:32

* 10:35: Matyu 5:12; 10:32

* 10:36: Lu 21:19, Ga 6:9, Kl 3:24, Hi 6:12, 9:15, 12:1

* 10:36: Luk 21:19; Galesia 6:9; Kolosi 3:24; Hibru 9:15; 12:1

* 10:37: 2 Pi 3:9

* 10:37: 2 Pita 3:9

* 10:37: Habakuk 2:3-4

* 10:38: Ro 1:17, Ga 3:11

* 10:38: Rom 1:17; Galesia 3:11

* 10:39: 1 Te 5:9, 2 Te 2:14, 2 Pi 2:20-21

* 10:39: 1 Tesalonika 5:9; 2 Tesalonika 2:14; 2 Pita 2:20-21

* 11:1: Ro 8:24-25, 2 Ko 4:18, 5:7

* 11:1: Rom 8:24-25; 2 Korin 4:18; 5:7

* 11:3: Stt 1:1, Sng 33:6, 33:9, Jo 1:3, 2 Pi 3:5

* 11:3: Jenesis 1:1; Onger Akaba 33:6; 33:9; Jon 1:3; 2 Pita 3:5

* 11:4: Stt 4:3-10, Hi 12:24, 1 Jo 3:12

* 11:4: Jenesis 4:3-10; Hibru 12:24; 1 Jon 3:12

* 11:5: Stt 5:21-24

* 11:5: Jenesis 5:21-24

* 11:7: Stt 6:13-22, 7:1, Ro 3:22, 4:13, 1 Pi 3:20

* 11:7: Jenesis 6:13-22; 7:1; Rom 3:22; 4:13; 1 Pita 3:20

* 11:8: Stt 12:1-5, Ap 7:2-4

* 11:8: Jenesis 12:1-5; Aposel 7:2-4

* 11:9: Stt 12:8, 13:3, 13:18, 18:1, 18:9, 26:3, 35:12, 35:27, Hi 6:17

* 11:9: Jenesis 12:8; 13:3; 13:18; 18:1; 18:9; 26:3; 35:12; 35:27; Hibru 6:17

* 11:10: Hi 3:4, 13:14, MAA 21:2, 21:10

* 11:10: Hibru 3:4; 13:14; Akar Mogomem 21:2; 21:10

* 11:10: Nguibar ekiar kam Jerusalem, a Godɨn Nguibamɨn iti. Nɨ Hibru 12:2ɨn gan egh fogh.

* 11:11: Stt 17:19, 18:11-14, 21:2, Ro 4:21, Hi 10:23

* 11:11: Jenesis 17:19; 18:11-14; 21:2; Rom 4:21; Hibru 10:23

* 11:12: Stt 15:5, 22:17, 32:12, Lo 10:22, Ro 4:18-19

* 11:12: Jenesis 15:5; 22:17; 32:12; Godɨn Araziba 10:22; Rom 4:18-19

* 11:13: Stt 23:4, 1 Sto 29:15, Sng 39:12, 1 Pi 1:17, 2:11

* 11:13: Jenesis 23:4; 1 Eghaghaniba 29:15; Onger Akaba 39:12; 1 Pita 2:11

* 11:16: Kis 3:6, 3:15, Mk 12:26, Ap 7:32, Fl 3:20, Hi 13:14

* 11:16: Ua Me Ini 3:6; 3:15; Mak 12:26; Aposel 7:32; Filipai 3:20; Hibru 13:14

* 11:17-18: Stt 21:12, 22:1-14, Ro 9:7, Je 2:21-22

* 11:17-18: Jenesis 21:12; 22:1-14; Rom 9:7; Jems 2:21-22

* 11:19: Ro 4:17-21

* 11:20: Stt 27:27-29, 27:39-40

* 11:20: Jenesis 27:27-29; 27:39-40

* 11:21: Stt 47:31-48:20

* 11:22: Stt 50:24-25, Kis 13:19

* 11:22: Jenesis 50:24-25; Ua Me Ini 13:19

* 11:23: Kis 1:22, 2:2, Ap 7:20

* 11:23: Ua Me Ini 1:22; 2:2; Aposel 7:20

* 11:24: Kis 2:10-12

* 11:24: Ua Me Ini 2:10-12

* 11:26: Hi 10:34-35, 13:13

* 11:26: Hibru 10:34-35; 13:13

† 11:26: Mɨgɨrɨgɨar otevir kam, “Krais,” an mɨngarim kamakɨn, “Gumazir God Ua E Iniasa Mɨsevezir Gumazim.” Ezɨ gumazir Hibrun Akɨnafarim osirizim a nɨghnɨzir pumuning ikia ofa an osiri. An nɨghnɨzir farazim kamakɨn, Israelɨn gumazamiziba bar God uabɨ ua bagha me ginaba. A ghaze, Moses aghumsɨzim ini, egha Godɨn ingangarim damu, egh Israelian akurvagham, God gumazamizir kaba me amɨsevezɨ, me Kraisɨn mɨn iti. Ezɨ an nɨghnɨzir mam ua kamakɨn, Guizbangɨra Mosesɨn dughiamɨn, Krais Iesus otozir puvatɨ. Ezɨ Moses amizir ingangarir kam, mati a Kraisɨn ziamrama aghumsɨzim ini.

* 11:27: Kis 2:15, 10:28-29, 12:37, 12:51, 14:13, Ro 1:20, 1 Ti 1:17, Hi 11:1, 11:13

* 11:27: Ua Me Ini 2:15; 10:28-29; 12:37; 12:51; 14:13; Rom 1:20; 1 Timoti 1:17; Hibru 11:1

* 11:28: Kis 12:21-30

* 11:28: Ua Me Ini 12:21-30

* 11:29: Kis 14:21-31

* 11:29: Ua Me Ini 14:21-31

* 11:30: Jos 6:12-21

* 11:30: Josua 6:12-21

* 11:31: Jos 2:1-21, 6:22-25, Je 2:25

* 11:31: Josua 2:1-21; 6:22-25; Jems 2:25

* 11:32: Het 4:6-5:31, 6:11-8:32, 11:1-12:7, 13:2-16:31, 1 Sml 1:1-1 Kin 2:11

* 11:32: Gumazir Dapaniba 4:6--5:31; Gumazir Dapaniba 6:11--8:32; Gumazir Dapaniba 11:1--12:7; Gumazir Dapaniba 13:2--16:31; 1 Samuel 1:1--31:13

* 11:33: Het 14:5-6, 1 Sml 17:34-35, 2 Sml 7:11, Dan 6:1-27

* 11:33: Gumazir Dapaniba 14:5-6; 1 Samuel 17:34-35; 2 Samuel 7:11; Daniel 6:1-27

* 11:34: Het 15:8, 15:15, 1 Kin 19:3, 2 Kin 20:7, Dan 3:1-30

* 11:34: Gumazir Dapaniba 15:8; 15:15; 1 Atriviba 19:3; 2 Atriviba 20:7; Daniel 3:1-30

* 11:35: 1 Kin 17:17-24, 2 Kin 4:25-37, Ap 22:25

* 11:35: 1 Atriviba 17:17-24; 2 Atriviba 4:25-37

* 11:36: 1 Kin 22:26-27, 2 Sto 18:25-26, Jer 20:2, 37:15, 38:6

* 11:36: 1 Atriviba 22:26-27; 2 Eghaghaniba 18:25-26; Jeremaia 20:2; 37:15; 38:6

* 11:37: 1 Kin 21:13, 2 Kin 1:8, 2 Sto 24:21, Ap 7:58, 14:19

* 11:37: 1 Atriviba 21:13; 2 Atriviba 1:8; 2 Eghaghaniba 24:21; Aposel 7:58; 14:19

* 11:38: 1 Kin 18:4, 19:9

* 11:38: 1 Atriviba 18:4; 19:9

* 11:40: Hi 5:9, 7:22, 8:6, MAA 6:11

* 11:40: Hibru 5:9; 7:22; 8:6; Akar Mogomem 6:11

* 12:1: Ro 7:21, 12:12, 1 Ko 9:24-25, Fl 3:13-14, Hi 10:36, 1 Pi 2:1

* 12:1: Rom 7:21; 12:12; 1 Korin 9:24-25; Filipai 3:13-14; Hibru 10:36; 1 Pita 2:1

* 12:2: Fl 2:8, Hi 1:3, 1:13, 1 Pi 1:11, 3:22

* 12:2: Filipai 2:8; Hibru 1:3; 1:13; 1 Pita 1:11; 3:22

* 12:3: Jo 15:20, Ga 6:9

* 12:3: Jon 15:20; Galesia 6:9

* 12:4: 1 Ko 10:13, Hi 10:32-34

* 12:4: 1 Korin 10:13

* 12:5-6: Jop 5:17, Snd 3:11-12

* 12:5-6: Jop 5:17; Onger Akaba 94:12; Aghuzir Akaba 3:11-12; Jems 1:12; Akar Mogomem 3:19

* 12:7: Lo 8:5, 2 Sml 7:14, Snd 13:24, 23:13

* 12:7: Godɨn Araziba 8:5; 2 Samuel 7:14; Aghuzir Akaba 13:24; 23:13

* 12:8: Sng 73:15, 1 Pi 5:9

* 12:9: Sav 12:7, Ais 42:5

* 12:9: Fofozir Gumazim 12:7; Aisaia 42:5

* 12:10: Wkp 11:44, 1 Pi 1:15-16

* 12:10: Ofa Gami 11:44; 1 Pita 1:15-16

* 12:11: Je 3:17-18

* 12:11: Jems 3:17-18

* 12:12: Ais 35:2

* 12:13: Snd 4:26, Ga 6:1

* 12:13: Aghuzir Akaba 4:26; Galesia 6:1

* 12:14: Sng 34:14, Ro 12:18, 2 Ko 7:1, Ef 5:5, 2 Ti 2:22

* 12:14: Onger Akaba 34:14; Rom 12:18; 2 Korin 7:1; Efesus 5:5; 2 Timoti 2:22

* 12:15: Lo 29:18, Ap 8:23, 2 Ko 6:1, Ga 5:4, Hi 3:12

* 12:15: Godɨn Araziba 29:18; Aposel 8:23; 2 Korin 6:1; Galesia 5:4; Hibru 3:12

* 12:16: Stt 25:29-34

* 12:16: Jenesis 25:29-34

* 12:17: Stt 27:30-40

* 12:17: Jenesis 27:30-40

* 12:18: Ro 6:14, 2 Ti 1:7

* 12:18: Ua Me Ini 19:16-22; 20:18-21; Godɨn Araziba 4:11-12; 5:22-27

* 12:20: Kis 19:12-13

* 12:20: Ua Me Ini 19:12-13

* 12:21: Kis 19:16, Lo 9:19

* 12:21: Ua Me Ini 19:16; Godɨn Araziba 9:19

* 12:22: Sng 68:17, Ga 4:26, Fl 3:20, MAA 5:11, 21:2, 21:10

* 12:22: Onger Akaba 68:17; Galesia 4:26; Filipai 3:20; Akar Mogomem 5:11; 21:2; 21:10

* 12:23: Lu 10:20, Fl 4:3, Hi 11:40, MAA 13:8, 14:4

* 12:23: Luk 10:20; Filipai 4:3; Hibru 11:40; Akar Mogomem 13:8; 14:4

* 12:23: E fo, Iesus, a Godɨn borir ivariam. Nɨ Hibru 1:6ɨn gan. Gumazir Hibrun akɨnafarim osirizim, dughiar avɨribar kamaghɨn mɨgɨa ghaze, God bizir aghuiba uan borir ivariabar anɨngasa. Nɨ Hibru 6:12 ko 9:15ɨn gan. Judabar arazim kamakɨn, borir ivariabara uan afeziamɨn bizir avɨriba isi. Nɨ Hibru 12:16ɨn gan. Akɨnafarir kam osirizir gumazim kamaghɨn mɨgɨa ghaze, God bizir aghuiba uan gumazamizibar anɨngasa egha me dɨbora ghaze, “Me Godɨn borir ivariaba.”

* 12:24: Stt 4:10, Hi 8:6, 10:22, 11:4, 1 Pi 1:2

* 12:24: Jenesis 4:10; Hibru 8:6; 10:22; 11:4; 1 Pita 1:2

* 12:25: Kis 20:22, Hi 2:1-3, 3:17, 10:26-29

* 12:25: Ua Me Ini 20:22; Hibru 2:1-3; 3:17; 10:26-29

* 12:26: Kis 19:18, Sng 68:8, Hag 2:6

* 12:26: Ua Me Ini 19:18; Onger Akaba 68:8; Hagai 2:6

* 12:27: Sng 102:26, Mt 24:35, 2 Pi 3:10, MAA 21:1

* 12:27: Onger Akaba 102:26; Matyu 24:35; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 21:1

* 12:28-29: Godɨn Araziba 4:24; 9:3; Onger Akaba 50:3; Aisaia 33:14; Hibru 10:27

* 13:1: Jo 13:34, 1 Te 4:9, 1 Pi 1:22, 2 Pi 1:7, 1 Jo 3:11, 4:7, 4:20

* 13:1: Jon 13:34; 1 Tesalonika 4:9; 1 Pita 1:22; 2 Pita 1:7; 1 Jon 3:11; 4:7; 4:20

* 13:2: Stt 18:1-8, 19:1-3, Mt 25:35, Ro 12:13, 1 Ti 3:2, 1 Pi 4:9

* 13:2: Jenesis 18:1-8; 19:1-3; Matyu 25:35; Rom 12:13; 1 Timoti 3:2; 1 Pita 4:9

* 13:3: Mt 25:36, Ro 12:15, 1 Ko 12:26, Kl 4:18, Hi 10:34, 1 Pi 3:8

* 13:3: Matyu 25:36; Rom 12:15; 1 Korin 12:26; Kolosi 4:18; Hibru 10:34; 1 Pita 3:8

* 13:4: 1 Ko 6:9, Ga 5:19-21, Ef 5:5, Kl 3:5-6, MAA 22:15

* 13:4: 1 Korin 6:9; Galesia 5:19-21; Efesus 5:5; Kolosi 3:5-6; Akar Mogomem 22:15

* 13:5: Lo 31:6-8, Jos 1:5, Mt 6:25, 6:34, Fl 4:11-12, 1 Ti 6:8

* 13:5: Godɨn Araziba 31:6-8; Josua 1:5; Matyu 6:25; 6:34; Filipai 4:11-12; 1 Timoti 6:8

* 13:6: Sng 118:6

* 13:6: Onger Akaba 118:6

* 13:7: 1 Ko 4:16, Hi 6:12

* 13:7: 1 Korin 4:16; Hibru 6:12

* 13:8: Jo 8:58, Ef 4:14, Hi 1:12, MAA 1:4

* 13:8: Jon 8:58; Efesus 4:14; Hibru 1:12; Akar Mogomem 1:4

* 13:9: Ro 14:17, Ef 4:14, Kl 2:4, 2:8, 2:16, 1 Ti 4:3

* 13:9: Rom 14:17; Efesus 4:14; Kolosi 2:8; 2:16; 1 Timoti 4:3

* 13:10: 1 Ko 9:13, 10:18

* 13:10: 1 Korin 9:13; 10:18

* 13:11: Kis 29:14, Wkp 6:30, 16:27, Nam 19:3

* 13:11: Ua Me Ini 29:14; Ofa Gami 6:30; 16:27; Dɨboboniba 19:3

* 13:12: Mt 21:39, Jo 19:17-18, Ap 7:58

* 13:12: Matyu 21:39; Jon 19:17-18; Aposel 7:58

* 13:12: Moses Osirizir Araziba ghaze, gumazamiziba Godɨn ofa damuasa inigha izir asɨziba, ofa gamir gumaziba da api. Me asɨzir gumazamizibar arazir kuraba gɨn amangɨsɨ, dughiar ekiabar ofa gamiba, me dar aman kogham. Nɨ Ofa Gami 6:24 ko 24:30 ko 16:27ɨn gan. Datɨrɨghɨn, ofan dughiar ekiar kam, Iesus amizir ofan kam an danganim ini. Nɨ Hibru 9:7 ko 14ɨn gan.

* 13:13: Hi 11:26, 12:2, 1 Pi 4:14

* 13:13: Hibru 11:26; 12:2; 1 Pita 4:14

† 13:13: Gumazir maba ti, Kraisɨn gɨn zuir darazir amightɨ, me Moses Osirizir Arazibar aven itir dagheba apir arazimɨn gɨn mangasa. (Nɨ ves 9ɨn gan.) Ezɨ gumazir Hibrun akɨnafarim osirizim ghaze, Kraisɨn gɨn zuir darasi, Judaba itir nguibabar ikian markiam. Me kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, Moses Osirizir Araziba me damutɨ, me Godɨn damazimɨn zuegham. Puvatɨ. Iesusɨn ingangarimrama me zuegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, me a ko ikɨsɨ aghumsɨghan kogh, anarɨra gɨn mangam.

* 13:14: Mai 2:10, Fl 3:20, Hi 11:10, 11:16, 12:22

* 13:14: Filipai 3:20; Hibru 11:10; 11:16; 12:22

* 13:15: 2 Sto 29:31, Sng 50:14, 50:23, 69:30-31, Hos 14:2, 1 Pi 2:5

* 13:15: 2 Eghaghaniba 29:31; Onger Akaba 50:14; 50:23; 69:30-31; Hosea 14:2; 1 Pita 2:5

* 13:16: Ro 12:13, Fl 4:18, Hi 6:10

* 13:16: Rom 12:13; Filipai 4:18; Hibru 6:10

* 13:17: Ese 3:17, 1 Te 5:12, 1 Ti 5:17

* 13:17: Esekiel 3:17; 1 Tesalonika 5:12; 1 Timoti 5:17

* 13:18: Ap 23:1, 24:16, Ro 15:30, 2 Ko 1:12, Kl 4:3

* 13:18: Aposel 23:1; 24:16; Rom 15:30; 2 Korin 1:12; Kolosi 4:3

* 13:20: Ais 55:3, Jer 32:40, Ese 37:26, Sek 9:11, Ro 15:33, 1 Ko 6:14, Hi 10:29, 1 Pi 2:25

* 13:20: Aisaia 55:3; Jeremaia 32:40; Esekiel 37:26; Sekaraia 9:11; Rom 15:33; 1 Korin 6:14; 1 Pita 2:25

* 13:21: Ga 1:5, Fl 2:13, 2 Te 2:17, 1 Pi 5:10

* 13:21: Galesia 1:5; Filipai 2:13; 2 Tesalonika 2:17; 1 Pita 5:10

Jems

1

2

3

4

5

Jems Osirizir Akɨnafarim

O

Jems

Akar faragha zuim

Jemsɨn akɨnafarim akar aghuir avɨriba iti. Jems, Godɨn gumazamiziba arazir aghuibar gɨn mangasa, a men sure damuasa akar aghuir avɨrir kaba osiri. A gumazamizibar akurvaghtɨ me nɨghnɨzir aghuiba ko fofozim iniva, egh deravɨra an akam gɨnɨghnɨghasa an akar isɨn zuir avɨriba osiri.

Jems mɨghɨghavɨra mɨgɨa ghaze, gumazir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn itiba, me pura ikian kogham. Puvatɨ. Me arazir aghuibar igharaz darazir amuam, eghtɨ arazir kam kamaghɨn akagham, me nɨghnɨzir gavgavim iti.

E osɨmtɨzibar tuivigh gavgavigh egh deravɨra God ko ikiam

1

(Sapta 1:1-18)

1 * *Kɨ Jems, kɨ God ko Ekiam Krais Iesusɨn ingangarir gumazim. Kɨ ia 12plan Israelɨn itir anababa bagha akɨnafarir kam osiri. Kar ia gumazamizir uan nguibam ategha ghua kantrin igharazibar itiba. Kɨ dughiar aghuim ia ganɨdi.*

Osɨmtɨziba, da gavgavim e ganɨdi

2-3  *Nan adarasi, ia fo, osɨmtɨzir ia bativiba, da ian nɨghnɨzir gavgavibar amutɨ ia tuivigh gavgavigh osɨmtɨziba ater mangɨvɨra ikiam. Kamaghɨn amizɨ, osɨmtɨzir avɨriba ia bativtɨma ia kamaghɨn nɨghnɨgh suam, ia bar akongegh. 4 Egh ia zurara tuivigh gavgavigh egh osɨmtɨziba ater. Eghtɨ arazir kam ian ikɨ gavgavigh mamaghɨra ikiam. Kamaghɨn ia deravɨra ikɨva, egh ia Godɨn bizitamɨn oteveghan kogham. Puvatɨ. Ian araziba bar deraghtɨ, ia Godɨn Arazibar aghung mangɨ gumazamizir aruabar mɨn otogham.

Gumazamiziba nɨghnɨzir aghuibar otevegh, me God ko mɨkɨm

5 * *Ezɨ ian tav nɨghnɨzir aghuibar otevegh, a Godɨn azangsɨghtɨma, God a danɨngam. God pura biziba gumazamiziba bar me ganɨdi, an atarir puvatɨ. Kar Godɨn bizibar anogorozir puvatɨzim, me an azangsɨzima a me danɨngasa bar ifonge. 6 * *Eghtɨ nɨ God ko mɨkɨmɨva, nɨ nɨghnɨzir gavgavim ikɨ, nɨghnɨzir pumuning ikian markɨ, egh suam, “God ti bizitam na danigham, o puvatɨgham?” E fo, gumazim o amizim nɨghnɨzir pumuning iti, a mati amɨnim ongarim givav amadima a pura tintinibar dɨkafi. 7 A kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, Ekiam bizitam a danigham. Puvatɨ. 8 * *A okam nɨghnɨgha, nɨghnɨzir avɨribagh ami, arazir an amiba, da nɨghnɨzir vamɨran itir puvatɨ.

Jems onganaraziba ko gumazir bizir avɨriba itiba akam me ganɨdi

9 * *Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim itir gumazamiziba, onganarazibagh amua iti, me Godɨn damazimɨn ziar ekiam iti. Kamaghɨn, me bar akuegh ikɨ. 10 * *Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim itir gumazamiziba, bizir avɨriba iti, me fo, God gɨn me dɨkabɨraghtɨ me akɨmarir atiabar mɨn aremegham. Kamaghɨn, me uaghan bar akuegh ikɨ. 11 E fo, aruem anaga pamtem gara temem gisirazɨma a mɨdɨi. Ezɨ tememɨn akɨmarir aghuiba suaghira, egha dar ganganim bar ikufi. Ezɨ kamaghɨra gumazamizir bizir avɨriba itiba, me uan ingangarim damuvɨra ikɨva an tongɨn aremegham.

God arazir aghuibar e gami, egha arazir kurabar amuasa e abɨrir puvatɨ

12 * *Gumazim osɨmtɨziba aterɨva, egh uaghan osɨmtɨziba bar dar aven tugh gavgavigh, uan nɨghnɨzir gavgavim ateghan koghtɨ, God ivezir aghuim a danɨngtɨma a zurara itir ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. Ivezir aghuir kam, God akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, gumazir bar a gifongeziba, a me danɨngam. Kamaghɨn, gumazir kam bar akongegh.

13 Kamaghɨn gumazitam bizitam an navim abɨraghtɨma an arazir kuratam damigham, a kamaghɨn mɨkɨman markɨ, “God na abɨrazɨma kɨ arazir kam gami.” Puvatɨ. E fo, gumazitam God abɨraghtɨma an arazir kuratam damighan kogham, eghtɨ God gumazitam abɨraghtɨma an arazir kuratam damighan kogham. 14 * *Ezɨ en navir kuraba vaghvagha arazir kurabar amuasa e gifarava e apezeperava e gakaghori. 15 * *Ezɨ navir dɨgavir kam, a mati amizim navim adai, egha gɨn arazir kuram gamizɨma an oto, mati a borimɨn bate. Ezɨ arazir kuram ghua ekevezir dughiam, an ovevem gamizɨma an oto. 16 Nan adarasi, ia gumazitam ateghtɨ a ia gifaran markɨ. 17 * *Bizir bar aghuir e isiba, ko bizir ikuvir puvatɨziba, da bar Godɨn Nguibamɨn pɨn izaghiri. God Afeziam a biziba bar overiam dar ingari, a bizir aghuir kaba e bagha da amadi da izaghiri. Ezɨ Afeziar kam a uan araziba raghɨrazir puvatɨ. A bizitamɨn nedazimɨn mɨn aruem a gisirazɨ an otevegha ruarazir puvatɨ. A kamaghɨra iti. 18 * *God kamaghsua, a biziba bar dar ingari, egha e gamizɨ e bar adar faragh mangam. Kamaghɨn God uabɨ uan ifongiamɨn gɨn ghuava en Afeziamɨn oto, a uan guizɨn akamɨn e gamizɨma e otifi.

E nɨghnɨzir gavgavim guizbangɨra Godɨn ikɨ, e uaghan arazir aghuibar amuam

(Sapta 1:19--5:6)

E Godɨn Akam baragh, uaghan an gɨn mangam

19 Nan adarasi, ia deravɨra bizir kam gɨfogh. Ia bar zuamɨra kuaribar arɨgh akaba baragh, egh zuamɨra mɨkɨman markɨ, egh zuamɨra ataran markɨ. 20 * *E fo, atarir gumazim, Godɨn damazimɨn arazir aghuibagh amima da otivir puvatɨ. 21 * *Kamaghɨn amizɨ, ia bar arazir mɨzɨrɨziba ko arazir kurar otiviba, ia bar ada munamadagh. Egh ia bar uari dɨkabɨragh egh Akar God ian navir averiamɨn dɨkarazim inigh. Eghtɨ Akar kam ian akuragham. 22 * *Egh Akar ia inizir kam, ia an mɨrara mangɨ. Ia puram orarazir kɨnim damuan markɨ. Puvatɨ. Ia pura orarazir kɨnimɨn damuam, kamaghɨn ia uarira uarigh ifari. 23 * *Gumazamiziba pura Godɨn Akam baregha, an gɨn zuir puvatɨ, me mati gumazamiziba ganganimɨn uan guabar gari. 24 Egha me deravɨra uan guabar ganigha, ua ghugha okɨnɨghnɨki, men guaba manmaghɨra gari. 25 * *Ezɨ Godɨn Akar bar deravɨra itim e gamima e fɨriaghɨrɨ. Eghtɨ gumazamiziba deravɨra Akar kam gɨnɨghnɨgh, egh pura Akam baragh zuamɨra okɨnɨghnɨghan kogh, bar an Akamɨn gɨn mangɨtɨ, gumazamizir kaba, God men ingangaribar amutɨ da bar deravɨram otivam.

26 * *Gumazamizitaba kamaghɨn nɨghnigh suam, “E Godɨn gumazamizir bar aghuiba, egha guizbangɨra an ziam fe,” egha mɨgɨrɨgɨar aghuibar uan mɨzebar dav geir puvatɨ, kamaghɨn me uarira uarigh ifari. Ezɨ kamaghɨn men nɨghnɨzir gavgavim ko Godɨn ziam fer arazim pura bizim. 27 * *Guizbangɨn nɨghnɨzir gavgavir God Afeziamɨn damazimɨn deragha osɨmtɨziba puvatɨzim, a kamakɨn: E borir ameboghfeziaba ovengezibar akurvaghɨva, amizir odiarir men paba ovengeziba sarama akurvagh, men osɨmtɨziba ateram. Ezɨ uaghan bizir mam, e uari uan daroriba deravɨra dar ganam, eghtɨ nguazir kamɨn araziba e damutɨ e Godɨn damazimɨn mɨzeghan kogham.

2

E arazir amir vamɨran, bar gumazamizibar amuam

1 * *Nan adarasi, ia nɨghnɨzir gavgavim en Ekiam Krais Iesusɨn iti, a bizir aghuir Godɨn Nguibamɨn itibar Ekiam. Ia gumazamizir ziaba itiba deravɨra me damu egh gumazamizir ziaba puvatɨziba akɨrim ragh me gasan markɨ. Ia amir arazir vamɨran bar me damu. 2 Eghtɨ gumazitam kurukazir bar aghuim damigh, egh golɨn ring uan dafarim datɨgh, God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven mangam, eghtɨ gumazir onganarazim korotiar bɨbɨzibar kurukegh egh uaghan God ko mɨgeir dɨpenimɨn aven mangam, 3 eghtɨ kurukazir bar aghuim gamizir gumazim ia deravɨra a damuva, egh a mɨkɨm suam, “Aruam, nɨ izɨ dabirabir aghuir kam daperagh,” egh ia onganarazibagh amir gumazim kamaghɨn a mɨkɨm suam, “Nɨ munagh tugh,” o “Nɨ nan dagarimning boroghɨn magh vazim daperagh,” 4 Ian arazir kam mati, ia uan nɨghnɨzibar aven igharaz darazi abɨgha men araziba tuisɨsi. Egha ia deravɨra nɨghnɨgha gumazamizibar araziba arazir vamɨran me tuisɨzir pu. Puvatɨ. Ia mati jasbar mɨn otivigha nɨghnɨzir bar kurabar gumazamiziba tuisɨsi.

5 * *Nan adarasi, ia oragh. Nguazimɨn itir gumazamizibar damazibar itir gumazamizir onganaraziba, gumazamizir kaba God me amɨsevegha ghaze, me nɨghnɨzir gavgavimɨn arazimɨn iti. A fomɨra gumazamizir bar a gifongeziba bagha akam akɨra ghaze, a bar me gativagh men ganam. Kamaghɨn a gumazamizir onganarazir kaba mɨsevegha ghaze, me God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven ikiam. 6 * *Ezɨ ia akar aghumsɨziba onganarazibagh anɨdi. Ia nɨghnɨgh! Tina ia dɨkabɨra egha osɨmtɨziba ia garɨsi, egha ia mɨkɨrvagha kotiabar zui? Kar gumazamizir dagɨaba bar izɨvaziba arazir kabagh ami. 7 Ezɨ God Iesusɨn ziar aghuim ia gatɨ, ezɨ tina ziar aghuir kam gasɨghasɨsi? Dagɨar avɨriba itir gumazamizir kabara.

8 * *God en atrivir ekiam, egha an Akɨnafarimɨn an akar ekiar mam e ganɨga ghaze, “Nɨ uabɨra uabɨ gifongezɨ moghɨn, gumazamizir igharazibagh ifongegh.” Egh ia akar kam guizbangɨra a baragh an gɨn mangɨ, kamaghɨn ia arazir aghuim damuam. 9 * *Ezɨ ia arazir aghuim gumazamizir mabagh amua egha gumazamizir igharaziba akɨrim me gasara, kamaghɨn ia arazir kuram gami. Ezɨ Moses Osirizir Araziba kamaghɨn ia mɨgei, ia an akamɨn gɨn zuir puvatɨ. 10 * *Eghtɨ ian tina Moses Osirizir Araziba bar dar gɨn mangɨva, egh arazir vamɨra abighɨva, kamaghɨn an arazir kuram gami. A mati gumazim o amizir Moses Osirizir Araziba bar da bɨghizim. 11 * *E fo, God kamaghɨn mɨgei, “Ia poroghamiba uari bakeir arazim damuan markɨ.” Egha a uaghan kamaghɨn mɨgei, “Ia gumazamizibav soghtɨma me arɨmɨghiran markɨ.” Eghtɨ ia poroghamiba uari bakeir arazim damuan koghɨva, egh ia gumazitam mɨsueghtɨ an aremegham, kamaghɨn ia Moses Osirizir Araziba abɨzir gumazamizibar otifi.

12 * *Ia fo, Godɨn Arazim en arazir kuramɨn gavgavim a gɨvagham, eghɨva e damutɨ e fɨrighɨrɨgham. Egh gɨn God uan arazir kam gɨnɨghnɨghɨva egh en araziba tuisɨgham. Kamaghɨn, ia gumazamizir Godɨn Arazimɨn apengan itibar akaba ko araziba zurara dar amu. 13 * *E fo, gumazamiziba igharaz darazir apangkuvan koghtɨ, God kotiamɨn me tuisɨghamin dughiamɨn, God uaghan men apangkuvighan kogham. Ezɨ gumazim o amizim igharaz darazir apangkufi, God kotiamɨn a tuisɨghamin dughiamɨn a Godɨn apangkuvimɨn ganam.

Nɨghnɨzir gavgavim arazir aghuim sara zuir puvatɨ, a pura bizim

14 * *Nan adarasi, gumazitam o amizitam suam, “Kɨ nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti,” egha an arazir aghuibagh amir puvatɨ, kamaghɨn an nɨghnɨzir gavgavim pura bizim. An nɨghnɨzir gavgavir kam ti an akuragham, o puvatɨgham? Bar puvatɨ. 15 * *Ezɨ Kraisɨn adarazir aveghbuatam o buaramizitam, korotiaba ko dagheba puvatɨ, 16 eghtɨ ian tav kamaghɨn a mɨkɨm suam, “Nɨ navir amɨrizimɨn ikɨ. Nɨ mangɨva inim ikeghɨva uan mɨkarzim avaragh. Egh mangɨ dagher avɨribar amɨva egh navim izɨfagh.” Eghtɨ akar kam manmaghɨn an akuragham? Ia uari korotiaba ko dagheba an akurvaghtɨma a deravɨra ikiam. 17 * *Ezɨ nɨghnɨzir gavgavimɨn arazim uaghan kamaghɨra ghu. Nɨghnɨzir gavgavim pura ikia, egha arazir aghuiba sara zuir puvatɨ, egha nɨghnɨzir gavgavir kam, an aremezɨ moghɨn iti.

18 * *Tav kamaghɨn mɨkɨmam, “Gumazamizir maba nɨghnɨzir gavgaviba iti, ezɨ gumazamizir igharaziba arazir aghuibagh ami.” Kɨ kamaghɨn nɨn akam ikaragham, “Nɨ nɨghnɨzir gavgavim ikia egha arazir aghuibagh amir puvatɨ, kamaghɨn kɨ manmaghɨn nɨn nɨghnɨzir gavgavim gɨfogham? Kɨ arazir aghuibar amuam, eghtɨ arazir kabara nan nɨghnɨzir gavgavim nɨn akagham.” 19 * *Nɨ nɨghnɨzir gavgavim kamaghɨn ikia ghaze, “Godɨn vamɨra iti.” A dera. Duar kuraba uaghan nɨghnɨzir gavgavir kam ikia, egha agoa atiati.

20 Nɨ gumazamizir onganiba! Ia nɨghnɨzir gavgavimra ikiava egha arazir aghuibagh amir puvatɨ, kamaghɨn ian nɨghnɨzir gavgavim a pura bizim. Ia ti akar kamɨn mɨngarim gɨfoghasa, o? Ia oragh. 21 * *Fomɨra en ovavim Abraham uan otarim Aisak isa ofa gamir dakozimɨn anetɨgha Godɨn ofa gami moghɨn a gami. Ezɨ dughiar kamɨn God an arazimɨn ganigha egha Abraham mɨgɨa ghaze, nɨ nan damazimɨn dera. 22 * *Ia bizir kam gɨnɨghnɨgh. Abrahamɨn nɨghnɨzir gavgavim ko an arazir aghuim voroghɨra ghu. Ezɨ arazir aghuir kam bar an nɨghnɨzir gavgavim gamima a guizbangɨra gavgafi. 23 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Abraham nɨghnɨzir gavgavim Godɨn itima, God an nɨghnɨzir gavgavim bagha a dɨbora ghaze, nɨ nan damazimɨn dera.” Egha God kamaghɨn a dɨbori, “Nan roroam.” Ezɨ akar kamɨn mɨngarim, God a gamizɨma me Akɨnafarimɨn an osiri, Abraham uan otarim Aisak gamizir dughiamɨn arazir kam, a bar azenan oto. 24 Ezɨ datɨrɨghɨn ia fo, gumazitam pura nɨghnɨzir gavgavim iti, God, “gumazir Godɨn damazimɨn derazim,” a dɨborir pu. Bar puvatɨ. A gumazir arazir aghuim gamim gɨnɨghnɨgha, egha nɨghnɨzir gavgavimra gɨnɨghnɨzir puvatɨ, egha bizir kam bagha God a dɨbora ghaze, a nan damazimɨn dera.

25 * *Ezɨ tuavir kamra, arazir kurabagh amir amizim Rahap, moga garir gumazir Josua amadazimningɨn akuragha aning amadazɨma aning tuavir igharazimɨn ghu. Kamaghɨn amizɨma God amizir kam mɨgɨa ghaze, nɨ nan damazimɨn dera. 26 * *E fo, gumazimɨn mɨkarzim duam an aven itir puvatɨ, an aremegha gɨfa. Kamaghɨra, gumazim nɨghnɨzir gavgavim ikia, egha arazir aghuibagh amir puvatɨ, gumazir kamɨn nɨghnɨzir gavgavim aremezɨ moghɨn iti.

3

E uan mɨgɨrɨgɨaba deravɨra dar ganam

1 * *Nan adarasi, God gumazamizibar araziba tuisɨghamin dughiamɨn, e gumazamizir, gumazamizibar sure gamir ingangarim iniziba, God bar deravɨra en ingangariba tuisɨgham. Kamaghɨn amizɨ, ian tarazira God ifongezir arazibar gumazamizibar sure damuamin ingangarim inighan kogham. 2 * *Dughiar avɨribar e bizir vabara damuasa nɨghnɨgha, paza dagh ami. Bizir kaba bar e batifi. Eghtɨ gumazitam dughiatamɨn pazɨ mɨkemeghan kogh, a bar gumazir aghuimra, egh a uan mɨkarzim bar deravɨram a geghuv an gan.

3 E ainɨn oteviba isa hoziabar akabar arightɨ, ainɨn otevir kaba dar amutɨ da en akaba baraghɨva deravɨra mangam. Ezɨ arazir kamɨn e bar deravɨra dar gantɨ, da en gɨn mangam. 4 Ezɨ ia kuribagh nɨghnɨgh. Kuriba bizir bar ekiaba, ezɨ amɨnir ekiar gavgaviba dagh ivaima, da ongarim gisɨn ivemari. Ezɨ dar stiaba bar sufi. Ezɨ dar stian suizir gumaziba managh mangasa ifongegha, dar stiaba gɨghavkɨrima kuriba tuavir keptenba mangasa ifongezibar zui. 5 * *Ezɨ kamaghɨra, mɨzem uaghan bar suvigha en mɨkarzimɨn aven iti. Egha a zurara bar puvɨra ifaghata, uabɨ uan ziam puv a fe. E fo, avir muziarimra avir ekiam damightɨ a bar ekeveghtɨ, ruarimɨn temeba bar isigham! 6 * *Ezɨ mɨzem uaghan mati avim, egha a en mɨkarzir otevir muziarir mam. Egha a uaghan arazir kurar avɨribagh ami da otifi. A en mɨkarzibagh amima da mɨze, egha arazir kurar avɨribagh amima da en ikɨrɨmɨribar otifi, mati avir mɨzariar ekiaba. Avir kam a uabɨ helɨn avim.

7 E fo, gumazamiziba asɨzir atiaba bar moghɨra da isava dar dai, kuaraziba ko asɨzir davaragharuiba ko ongarimɨn aven itir biziba bar. Egha me bizir kabar dava dar gari da men apengan iti. 8 * *Gumazitam o amizitam uabɨ uan mɨzem damightɨ an an apengan ikeghan kogham. Bar puvatɨ. En mɨzeba zurara akar kurabav gei. Mati imezir kurar gumazamizibagh ami me ariaghɨriba, da en akabagh izɨfa.

9 * *E uan mɨzebar Ekiamɨn ziam fe, a en Afeziam. God gumazamizibar ingarizɨma me an mɨrara otifi, ezɨ e uan mɨzebar e akar kurabav gɨava gumazamizir igharazibagh asɨghasɨsi. 10 Ekiam fer akaba ko akar kuraba, aning vɨrara mɨzer vamɨram otifi. Nan adarasi, arazir kam a ikian kogham. 11 Mozir dɨpatam, dɨpar aghuim ko ongarir pam, uaning veregh ikiam ti? Puvatɨ! 12 Nan adarasi, fighɨn temem olivɨn tememɨn mɨn bam, o? Puvatɨ! O wainɨn ikarɨzim a fighɨn temem mɨn bam, o? Puvatɨ! Kamaghɨra dɨpar apir aghuim ongarir dɨpam ko ikɨva otivan kogham.

Gumazamiziba Godɨn izezir fofozim ikɨva, me arazir aghuibar amuam

13 * *Ezɨ tinara ian tongɨn fofozir aghuim ko nɨghnɨzir aghuim iti, o? Kamaghɨn amir gumazitam o amizitam ikɨva, an dabirabim bar deragham. A fofozir aghuimɨn arazibar gɨn mangɨva gumazamizibar asughasughɨva egh uabɨ uan ziam fan kogham. Eghtɨ gumazamiziba an arazir aghuir an amibar ganam. 14 * *Eghtɨ ia igharaz darazi navir bar kuraba men ikɨva, egh zurara uan ziaba fɨsɨ tuaviba buriam, kamaghɨn ia uan fofozim ko nɨghnɨzir aghuiba bagh bar akueghan markɨ. Ia ifaragh uan arazibar guizɨn akam dɨkabɨraghan markɨ. 15 * *Ezɨ fofozir kam a Godɨn Nguibamɨn ikegha izir pu. Puvatɨ, kar nguazir kamɨn bizim. A navir ghurimɨn oto. Ezɨ Satan, an afeziam. 16 * *Ia oragh. Gumazamiziba navir kuraba gumazamizir igharazibar iti, egha me zurara uan ziaba fasa tuaviba buri, gumazamizir kaba me navir vamɨra itir puvatɨ. Me arazir bar kurar avɨribagh ami.

17 * *Ezɨ gumazamizir fofozir aghuir Godɨn Nguibamɨn izezim iniziba, me arazir kabagh ami: Faragha zuir arazim, me zurara nɨghnɨzir zuezibar gɨn zui. Egha me igharaz darazi ko navir vamɨran iti, egha gumazamizibar asughasusi. Egha me gumazamizir igharazibar akaba barasi. Me igharaz darazir apangkuva egha arazir aghuibar me gami. Egha me arazir kamra gumazamiziba bar me gami. Egha me arazir aghuibar gɨn ghua ifarir puvatɨ. Me bar guizbangɨra dar gɨn zui. 18 * *Ezɨ kamaghɨn e navir vamɨra iti, kar mati e dagher anabam akara. Ezɨ navir vamɨran arazimɨn tuavimɨn, arazir aghuiba en dabirabimɨn otifi, mati dagher aghuiba azenimɨn aghui.

4

Gumazamizir nguazimɨn arazibagh ifongeziba, me Godɨn apaniba

1 * *Bizir mɨngarir manaba adariba ko mɨdorozibagh amima da ian tongɨn otifi? Mɨkarzimɨn agorogemɨn araziba ian navibar iti, egha da ian mɨkarzibar aven ikia ia ko mɨsosi, kamaghɨn amizɨ, arazir kamɨn da akamadariba ko mɨdorozibagh amima da otifi. Kamaghɨn ti puvatɨ, o? 2 Ia biziba iniasa bar ifonge, egha ia da isir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, ia gumazamizibav sozi me ariaghiri. Ia biziba iniasa dagh agoa, egha ia da isir puvatɨ. Egha ia puv atara mɨsosi. Ia biziba iniasa God ko mɨgeir puvatɨ, ezɨ bizir kam bagha ia da isir puvatɨ. 3 * *Egha ia biziba iniasa God ko mɨgɨa, egha da isir puvatɨ. Ian nɨghnɨziba derazir puvatɨzɨma ia God ko mɨgei. Ia bizir ian mɨkarzimɨn agorogem itiba bagha nɨghnɨsi. Kamaghɨn, ia biziba isir puvatɨ.

4 * *Ia God ataki, mati amizim uan pam ategha ghua gumazir igharaziba isava akui. Ia orakigh! Ian tav nguazimɨn arazibagh ifonge, a Godɨn apanim. Ezɨ ia ti bizir kam gɨfozir puvatɨ, o? Gumazim o amizim nguazimɨn arazibar namakam gami, a Godɨn apanimɨn oto. 5 * *Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei, “Duar God en navir averiabagh atɨzir kam, e God uabɨn apengara ikiasa a bar ifonge.” Ia ti ghaze, akar kam ti pura bizim? Puvatɨ. 6 * *God en apangkuvavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“God zurara gumazir uan ziaba feba a me dɨkabɨri,

egha gumazir uan ziaba dɨkabɨriba

God men apangkuva

egha bar deravɨra me gami.”

7 * *Kamaghɨn amizɨ, ia uari dɨkabɨragh egh Godɨn apengan ikɨ. Ia Satan munasaraghtɨ, a ia ategh arɨmangɨgham. 8 * *Ia Godɨn boroghɨra mangɨtɨ, a ian boroghɨra izam. Ia arazir kurabagh amir gumazamiziba, ia uan navir averiabar amightɨ da zuegh, mati gumazamiziba uan dafariba ruezɨ da bar zue. Ezɨ ia gumazamizir nɨghnɨzir pumuning itiba, nɨghnɨzir kurar ian navibar itiba, ia da atakigh. 9 Ia naviba bar osemegh egh pamtem arangɨva aziam. Ia gumazamizir datɨrɨghɨn atiba, ia uan akazim ategh, egh ia arang. Ia gumazamizir bar akongeziba, ia uan agoroger kam ategh, naviba bar osemegh azi ikɨ. 10 * *Ia Godɨn damazimɨn bar uari dɨkabɨragh ikɨ. Ia kamaghɨn damutɨ, God ia fegham.

E akaba igharaz darazigh asan kogham

11 * *Nan adarasi, ia Godɨn gumazamizir igharaziba akar kurabar me mɨkɨman markɨ. Ian tina akar kuramɨn igharazitav mɨkeme, o akam a gasi, an akar kuramɨn Moses Osirizir Arazibav gei, egha a Moses Osirizir Araziba iria. Ezɨ ia Moses Osirizir Araziba iria, ia mati gumazim o amizim Moses Osirizir Arazibar apengan itir pu. Puvatɨ. Ia jasɨn mɨn oto.* 12 * *God uabɨra Moses Osirizir Araziba anɨdi, egha a uabɨra jas. A uabɨra gumazamizibar akurvagham, o me gasɨghasɨgham. Kamaghɨn ia te, ia jasɨn mɨn gumazamizir igharaziba tuisɨsi?

E kamaghɨn mɨkɨm suam, Ekiam ifueghtɨma, e bizir e nɨghnɨzibar amuam

13 * **Ia oragh, ian tina suam, “Datɨrɨghɨn, o gurumzaraghan e nguibar ekiar mamɨn mangɨghɨva dagɨar ingangarim azenir vamɨran a damigham. Egh arazir kamɨn e dagɨar avɨriba iniam.” 14 * *Ia zurara kamaghɨn mɨgɨa, egha ia fozir puvatɨ, bizir manam gurumzaraghan otivam. Ian ikɨrɨmɨrim mati mɨgharim, a dughiar otevimra ikeghɨva bar gɨvagham. 15 * *Kamaghɨn amizɨ, ia kamaghɨn mɨkɨm, “Ekiam ifueghtɨma, e angamɨra ikɨva, bizir e nɨghnɨzibar amuam.” 16 Ezɨ ian arazir ia datɨrɨghɨn amim, ia uari uan ziaba fava egha ingangarir ekiabar amuasa dar gun mɨgei. Ia uari fer akar kam, a bar ikufi. 17 * *Ia deravɨra nɨghnɨgh! Ia arazir aghuir damuamin tam gɨfogh, egh ia a damuan kogh, kamaghɨn ia arazir kuram gami.

5

Gumazamizir bizir avɨriba itiba me ivezir kuram iniam

1 * *Ezɨ datɨrɨghɨn, bizir avɨriba itir gumazamiziba, kɨ akam ia mɨkɨmasa ifonge. Ia oragh! Ia osɨmtɨzir ekiar ia bativamibagh nɨghnigh, pamtem dɨmɨva arang ikɨ. 2 * **Ian bizir aghuiba da bar ikuvigham. Eghtɨ ian korotiaba barareba dar ghoregham. 3 Eghtɨ ian gol ko silvaba bar mɨghovegham, eghtɨ mɨzɨrɨzir kam ian arazir kurabar amightɨ da azenim giregham. Eghtɨ mɨzɨrɨzir kam avimɨn mɨn ian mɨkarzibar isiam. Ekiam izamin dughiam bar roghɨra izi, ezɨ ia pura biziba ko dagɨaba akuvazɨma da iti.* 4 * *Ia deravɨra oragh, ingangarir gumazamiziba ian azenibar dagheba isi, ezɨ ia me gifaragha men ivezir mabar anogoroke. Ezɨ ingangarir gumazamizir kaba me uan ivezibagh nɨghnɨgha, Godɨn dɨa ghaze, a ian arazir kuraba ikarvagham. Ezɨ ingangarir gumazamizibar dɨmdiam, Ekiar Gavgaviba Bar Itim, a baraki. 5 * *Ezɨ dughiar ia nguazir kamɨn itim, ia bizir aghuir avɨriba isa bar akuegha iti. Egha ia dagher avɨriba apa bar ekefe. Ezɨ God ia mɨsoghtɨ ia arɨmɨghiramin dughiam, an otogha gɨfa. 6 Ia gumazamizir aghuibar kotim gamigha me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ me ian gavgavim munamadir puvatɨgha, ia ikarvagha ia mɨsoghezir puvatɨ.

Ia gavgavigh ikɨva God ko mɨkɨm, egh Ekiam mɨzuamtɨ
a ua izam

(Sapta 5:7-20)

E gavgavigh ikɨva osɨmtɨziba aterɨva egha Ekiam mɨzuamtɨ a izam

7 * *Kamaghɨn amizɨma, nan adarasi, ia tuivigh gavgavigh osɨmtɨziba aterɨva Ekiam mɨzuamtɨ a ua izam. Ia fo, gumazim o amizir azenim itim, a dagher aghuiba an azenimɨn aghungasa an adav zuai. Egha a gavgavim uan navim ganɨga aghumra ikiava amozim ko aruem mɨzuai, aning uan ingangarim faragh a damuam. Eghtɨ a gɨn dagheba iniam. 8 * *Ezɨ ia uaghan gavgavim uan navibar anɨngɨva aghumra ikɨva egh osɨmtɨzir ia bativim ater. Ia fo, Ekiam Izamin Dughiam a bar roghɨra ize. Kamaghɨn amizɨ ia tuivigh gavgavigh ikɨ. 9 * *Nan adarasi, ia Godɨn gumazamizir igharazibar atarɨva akɨribar me mɨkɨman markɨ. Ia fo, ia kamaghɨn damutɨ, God jasɨn mɨn otogh ian arazir kuraba tuisɨgham. Ia oragh, jasɨn kam a tiar akamɨn tughav iti! 10 * *Nan adarasi, ia fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazir Ekiamɨn ziamɨn akam akuniziba, ia me gɨnɨghnɨgh. Apaniba arazir kurabar me gami, ezɨ me tuivigha gavgavigha osɨmtɨzir kam ateri. Ia men arazir kam inigh, egh men gɨn mangɨ. 11 * *Ia oragh. E ghaze, “Gumazamizir tuivigha gavgavigha osɨmtɨziba ateriba, me bar akuegha deravɨra iti.” Ia Jopɨn eghaghanim gɨfo, a tugha gavgavigha osɨmtɨzir a batoziba a bar da ateri. Ezɨ ia fo, Ekiam gɨn bar arazir aghuimɨn a gami. E bar fo, Ekiam en apangkuvavɨra iti, egha zurara bar deravɨra e gami.

E guizbangɨra pɨn darɨgh mɨkɨman kogham

12 * *Nan adarasi, e damuamin bizir faragha zuim, a kamakɨn. Dughiar ia akar dɨkɨrɨzim damuamim, ia pura Godɨn Nguibamɨn ziam dɨponan markɨ, egh guizbangɨra darɨgh nguazim o bizir igharazim dɨponan markɨ. Egh ia suam, “Kɨ guizbangɨra bizir kam damuam.” Egh ia suam, “Kɨ guizbangɨra bizir kam damuan kogham.” Egh ia uan akamɨn gɨn mangɨ. Ia mɨkɨm guizbangɨra pɨn dɨboroghtɨ, God ivezir kuram ia danigham.

Godɨn damazimɨn derazir gumaziba, me God ko mɨgei, men azangsɨziba bar gavgavir ekiam iti

13 * *Ezɨ ian tav ti osɨmtɨzim ateri? Kamaghɨn a God ko mɨkɨm. Ezɨ ian tav ti bar akonge? An Ekiamɨn ziam fer ighiabar amu. 14 * *Ezɨ ian tav ti arei? A Kraisɨn adarazir gumazamizir dapanibar diaghtɨ, me izɨ a bagh God ko mɨkɨmɨva, Ekiamɨn ziamɨn borem an mɨkarzim daghuigh. 15 * *Egh me nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ God ko mɨkɨmtɨ, azangsɨzir kaba an akurvagh a damightɨma, a ghuamaghegham. Ekiam arɨmariar gumazir kam uam a fegham. Eghtɨ an amizir arazir kuraba, Ekiam da gɨn amadagham. 16 * *Kamaghɨn amizɨ, ia vaghvagh uan arazir kurabar gun Godɨn gumazamizir igharazibav kɨm. Eghtɨ God ian akurvaghsɨ, ia uari bagh God ko mɨkɨmtɨ, God ia damightɨ ia ua deragham. Ezɨ gumazim o amizir Godɨn damazimɨn deraghavɨra itim God ko mɨgei, an azangsɨzim bar gavgavir ekiam iti, eghtɨ a igharaz darazir akurvagham.

17 * *Elaija, e nguazir kamɨn itir gumazamizibar mɨn garir gumazim. Egha a pamtem God ko mɨkemegha ghaze, amozim izan kogham. Ezɨ God amozimɨn tɨvazɨma amozim azenir 3pla ko iakɨnir 6plan nguazimɨn izezir puvatɨ.† 18 * *Egha a gɨn ua God ko mɨgeima, God amozim amadazɨma a izaghirɨ, ezɨ dagheba uam azenibar aghui.

Gumazamiziba guizɨn tuavim ateghtɨ, e ua me inigh izam

19-20  *Nan adarasi, ian tav guizɨn akamɨn tuavim ategh pura akar igharazimɨn gɨn mangam, eghtɨ ian tav uam a inigh izɨ guizɨn akamɨn tuavim datɨgham, kar arazir bar aghuim. Ia akar kam deragh a gɨnɨghnɨgh! Ian tav gumazamizir arazir kurabagh amibar akuraghtɨma me tuavir kuram ategh ua God bagh izegham, an arazir kurabagh amir gumazamizir kabar duabar akuraghtɨma me oveghan kogham. Eghtɨ arazir kamra God arazir kurar avɨriba gɨn amadagham.‡

* 1:1: Mt 13:55, Mk 6:3, Ap 15:13, Ga 1:19, 1 Pi 1:1

* 1:1: Matyu 13:55; Mak 6:3; Aposel 15:13; Galesia 1:19; 1 Pita 1:1

* 1:1: Israelɨn 12plan anabar kaba, da Godɨn gumazamizir nguazir kamɨn bar an tibar ababanim gami.

* 1:2-3: Aposel 5:41; Rom 5:3-5; Hibru 10:34; 1 Pita 1:6-7; 4:13; 4:16

* 1:5: 1 Kin 3:9-12, Snd 2:3-6, Jo 15:7, 1 Jo 5:14-15

* 1:5: 1 Atriviba 3:9-12; Aghuzir Akaba 2:3-6; Jon 15:7; 1 Jon 5:14-15

* 1:6: Mk 11:24, 1 Ti 2:8

* 1:6: Mak 11:24; 1 Timoti 2:8

* 1:8: Je 4:8

* 1:8: Jems 4:8

* 1:9: Je 2:5

* 1:9: Jems 2:5

* 1:10: Sng 37:2, 90:5-6, 1 Ko 7:31, 1 Pi 1:24, 1 Jo 2:17

* 1:10: 1 Korin 7:31; 1 Jon 2:17

* 1:12: Snd 3:11-12, 2 Ti 4:8, Hi 12:5, Je 2:5, 1 Pi 5:4, MAA 2:10

* 1:12: Aghuzir Akaba 3:11-12; 2 Timoti 4:8; Hibru 12:5; Jems 2:5; 1 Pita 5:4; Akar Mogomem 2:10

* 1:14: Ro 7:7-10

* 1:14: Rom 7:7-10

* 1:15: Sng 7:14, Ro 5:19-21

* 1:15: Onger Akaba 7:14; Rom 5:19-21

* 1:17: Mal 3:6, Mt 7:11, Jo 3:27, Ro 11:29, 1 Ko 4:7

* 1:17: Malakai 3:6; Matyu 7:11; Jon 3:27; Rom 11:29; 1 Korin 4:7

* 1:18: Jo 1:13, Ef 1:12, Je 2:3, 1 Pi 1:23, MAA 14:4

* 1:18: Jon 1:13; Efesus 1:12; 1 Pita 1:23; Akar Mogomem 14:4

* 1:20: Snd 10:19, 17:27, Sav 5:1-2, 7:9

* 1:20: Aghuzir Akaba 10:19; 17:27; Fofozir Gumazim 5:1-2; 7:9

* 1:21: 1 Ko 15:2, Kl 3:8, Hi 2:3, 1 Pi 1:9, 2:1

* 1:21: 1 Korin 15:2; Kolosi 3:8; Hibru 2:3; 1 Pita 1:9; 2:1

* 1:22: Mt 7:21, 7:26, Lu 6:46, Ro 2:13, 1 Jo 3:7

* 1:22: Matyu 7:21; 7:26; Luk 6:46; Rom 2:13; 1 Jon 3:7

* 1:23: Lu 6:47, Je 2:14

* 1:23: Luk 6:47; Jems 2:14

* 1:25: Jo 13:17, Ro 8:2, 2 Ko 3:18, Je 2:12

* 1:25: Jon 13:17; Rom 8:2; 2 Korin 3:18; Jems 2:12

* 1:26: Sng 34:13, 39:1, 141:3, 1 Pi 3:10

* 1:26: Onger Akaba 34:13; 39:1; 141:3; 1 Pita 3:10

* 1:27: Ais 1:16-17, 58:6-7, Mt 25:36, Ro 12:2, 1 Jo 5:18

* 1:27: Aisaia 1:16-17; 58:6-7; Rom 12:2

* 2:1: Lo 1:17, Snd 24:23, Mt 22:16, Ap 10:34, Je 2:9

* 2:1: Godɨn Araziba 1:17; Aghuzir Akaba 24:23; Matyu 22:16; Aposel 10:34; Jems 2:9

* 2:5: Mt 5:3, Jo 7:48, 1 Ko 1:26-28, 1 Ti 6:18, 2 Ti 4:8

* 2:5: Matyu 5:3; Jon 7:48; 1 Korin 1:26-28; 1 Timoti 6:18

* 2:6: Ap 13:50, 18:12, 1 Ko 11:22, Je 5:6

* 2:6: Aposel 13:50; 18:12; 1 Korin 11:22

* 2:8: Wkp 19:18, Mt 19:19, 22:39, Ro 13:8-9, Ga 5:14

* 2:8: Ofa Gami 19:18; Matyu 19:19; 22:39; Rom 13:8-9; Galesia 5:14

* 2:9: Lo 1:17

* 2:9: Godɨn Araziba 1:17

* 2:10: Lo 27:26, Mt 5:19, Ga 3:10

* 2:10: Godɨn Araziba 27:26; Matyu 5:19; Galesia 3:10

* 2:11: Kis 20:13-14, Lo 5:17-18, Ro 13:9

* 2:11: Ua Me Ini 20:13-14; Godɨn Araziba 5:17-18; Rom 13:9

* 2:12: Ga 6:2, Je 1:25-26, 1 Pi 2:16

* 2:12: Galesia 6:2; Jems 1:25-26; 1 Pita 2:16

* 2:13: Snd 21:13, Mt 5:7, 18:32-35, 25:41-42, 1 Jo 4:17-19

* 2:13: Aghuzir Akaba 21:13; Matyu 5:7; 18:32-35; 25:41-42

* 2:14: Mt 7:21, 7:26, Je 1:23

* 2:14: Matyu 7:21; 7:26; Jems 1:23

* 2:15: Jop 31:19-20, Lu 3:11, 1 Jo 3:17

* 2:15: Jop 31:19-20; Luk 3:11; 1 Jon 3:17

* 2:17: Je 2:20, 2:26

* 2:17: Jems 2:20; 2:26

* 2:18: Ga 5:6, Je 3:13

* 2:18: Galesia 5:6; Jems 3:13

* 2:19: Mt 8:29, Lu 4:34, Ap 16:17

* 2:19: Matyu 8:29; Luk 4:34; Aposel 16:17

* 2:21: Stt 22:1-14

* 2:21: Jenesis 22:1-14

* 2:22: Hi 11:17-18

* 2:22: Hibru 11:17-18

* 2:23: Stt 15:6, 2 Sto 20:7, Ais 41:8, Ro 4:3, 4:9, 4:22, Ga 3:6

* 2:23: Jenesis 15:6; 2 Eghaghaniba 20:7; Aisaia 41:8; Rom 4:3; 4:9; 4:22; Galesia 3:6

* 2:25: Jos 2:1-21, Hi 11:31

* 2:25: Josua 2:1-21; Hibru 11:31

* 2:26: Je 2:17

* 2:26: Jems 2:17

* 3:1: Mt 23:8, 23:14, Lu 6:37, 12:47, 1 Pi 5:3

* 3:1: Matyu 23:8; 23:14; Luk 6:37; 12:47; 1 Pita 5:3

* 3:2: 1 Kin 8:46, Snd 20:9, Mt 12:37, 1 Jo 1:8

* 3:2: 1 Atriviba 8:46; Aghuzir Akaba 20:9; Matyu 12:37; 1 Jon 1:8

* 3:5: Sng 12:3, 73:8-9, Snd 12:18, 15:2

* 3:5: Onger Akaba 12:3; 73:8-9; Aghuzir Akaba 12:18; 15:2

* 3:6: Snd 16:27, Mt 12:36-37, 15:11, 15:18-19, Mk 7:15, 7:20, 7:23

* 3:6: Aghuzir Akaba 16:27; Matyu 12:36-37; 15:11; 15:18-19; Mak 7:15; 7:20; 7:23

* 3:8: Sng 140:3, Ro 3:13

* 3:8: Onger Akaba 140:3; Rom 3:13

* 3:9: Stt 1:26, 5:1, 9:6, 1 Ko 11:7

* 3:9: Jenesis 1:26; 1 Korin 11:7

* 3:13: Ga 6:4, Je 1:21, 2:18

* 3:13: Galesia 6:4; Jems 1:21; 2:18

* 3:14: Ro 2:17, 2:23, 13:13

* 3:14: Rom 2:17; 2:23; 13:13

* 3:15: Fl 3:19, Je 1:5, 1:17

* 3:15: Filipai 3:19; Jems 1:5; 1:17

* 3:16: 1 Ko 3:3, Ga 5:20

* 3:16: 1 Korin 3:3

* 3:17: Ro 12:9, 1 Ko 2:6-7, 1 Pi 1:22, 1 Jo 3:18

* 3:17: Rom 12:9; 1 Korin 2:6-7; 1 Pita 1:22; 1 Jon 3:18

* 3:18: Snd 11:18, Ais 32:17, Mt 5:9, Fl 1:11, Hi 12:11

* 3:18: Aghuzir Akaba 11:18; Aisaia 32:17; Matyu 5:9; Filipai 1:11; Hibru 12:11

* 4:1: Ro 7:23, Ga 5:17, 1 Pi 2:11

* 4:1: Rom 7:23; Galesia 5:17; 1 Pita 2:11

* 4:3: Sng 66:18, Ais 1:15, Mai 3:4, Sek 7:13, 1 Jo 3:22

* 4:3: Onger Akaba 66:18; Aisaia 1:15; Maika 3:4; Sekaraia 7:13; 1 Jon 3:22

* 4:4: Jo 15:19, 17:14, Ro 8:7, Ga 1:10, 1 Jo 2:15

* 4:4: Jon 15:19; 17:14; Rom 8:7; 1 Jon 2:15

* 4:5: Stt 6:5, Kis 20:3-5, Nam 11:29, Snd 21:10

* 4:5: Ua Me Ini 20:3-5; Dɨboboniba 11:29

* 4:6: Sng 138:6, Snd 3:34, Lu 14:11, 1 Pi 5:5

* 4:6: Onger Akaba 138:6; Aghuzir Akaba 3:34; Luk 14:11; 1 Pita 5:5

* 4:7: Ef 4:27, 6:11-12, 1 Pi 5:7

* 4:7: Efesus 4:27; 6:11-12

* 4:8: 2 Sto 15:2, Ais 1:16, Sek 1:3, Mal 3:7, Je 1:8, 1 Jo 3:3

* 4:8: 2 Eghaghaniba 15:2; Aisaia 1:16; Sekaraia 1:3; Malakai 3:7; Jems 1:8; 1 Jon 3:3

* 4:10: Jop 5:11, 22:29, Mt 23:12, 1 Pi 5:6

* 4:10: Jop 5:11; 22:29; Matyu 23:12; 1 Pita 5:6

* 4:11: Lu 6:37, Ro 2:1, Ef 4:31, 1 Pi 2:1

* 4:11: Luk 6:37; Rom 2:1; Efesus 4:31; 1 Pita 2:1

* 4:11: Moses Osirizir Arazibar aven itir akar otevir kam, Jems ti vezɨn kamɨn a ginɨrɨ. Kar akar Ofa Gami 19:18 ko Jems 2:8ɨn itim.

* 4:12: Mt 10:28, Ro 2:1, 14:4, 14:13

* 4:12: Matyu 10:28; Rom 2:1; 14:4; 14:13

* 4:13: Lu 12:18-20

* 4:13: Luk 12:18-20

* 4:13: Aghuzir Akaba 27:1

* 4:14: Sng 39:5, 39:11, 102:3, Je 1:10, 1 Pi 1:24

* 4:14: Onger Akaba 39:5; 39:11; 102:3; Jems 1:10; 1 Pita 1:24

* 4:15: Ap 18:21, 1 Ko 4:19, Hi 6:3

* 4:15: Aposel 18:21; 1 Korin 4:19; Hibru 6:3

* 4:17: Lu 12:47, Jo 9:41, 15:22, Ro 1:20-21, 2:17-18, 2:23

* 4:17: Luk 12:47; Jon 9:41; 15:22; Rom 1:20-21; 2:17-18; 2:23

* 5:1: Snd 11:28, Lu 6:24, 1 Ti 6:9

* 5:1: Aghuzir Akaba 11:28; Luk 6:24; 1 Timoti 6:9

* 5:2: Jop 13:28, Je 2:2

* 5:2: Jop 13:28

* 5:2: Matyu 6:19

* 5:3: God gumazamizibar arazibar tuisɨghamin dughiamɨn, a dagɨar avɨriba itir gumazibar bizir aghuibar ganɨva da tuisɨghan kogham. Puvatɨ. A men arazibar ganɨva da tuisɨgham. Gumazir kaba, bizir bar ikuvigham dar suiki, ezɨ bizir kam en aka ghaze, me nguazimɨn itir dughiamɨn me arazir aghuim gamir puvatɨ. Ezɨ avir kamɨn akam ghaze, me ivezir kuram iniam.

* 5:4: Lo 24:14-15, Jer 22:13, Mal 3:5

* 5:4: Godɨn Araziba 24:14-15; Jeremaia 22:13; Malakai 3:5

* 5:5: Jer 12:3, 25:34, Amo 6:1, 6:4, Lu 16:19, 16:25, 1 Ti 5:6

* 5:5: Jeremaia 12:3; 25:34; Amos 6:1; 6:4; Luk 16:19; 16:25; 1 Timoti 5:6

* 5:7: Lo 11:14, Jer 5:24, Hos 6:3, Jol 2:23, Sek 10:1, Lu 21:19

* 5:7: Godɨn Araziba 11:14; Jeremaia 5:24; Hosea 6:3; Joel 2:23; Sekaraia 10:1; Luk 21:19

* 5:8: Ro 13:11-12, Fl 4:5, Hi 10:25, 10:37, 1 Pi 4:7

* 5:8: Rom 13:11-12; Filipai 4:5; Hibru 10:25; 10:37; 1 Pita 4:7

* 5:9: Mt 24:33, 1 Ko 4:5, Je 4:11

* 5:9: 1 Korin 4:5; Jems 4:11

* 5:10: Mt 5:12, Hi 11:35

* 5:10: Matyu 5:12; Hibru 11:32-38

* 5:11: Kis 34:6, Jop 1:21-22, 2:10, 42:10, Sng 94:12, 103:8, 111:4, Mt 5:10-11

* 5:11: Ua Me Ini 34:6; Jop 1:21-22; 2:10; 42:10; Onger Akaba 103:8; 111:4; Matyu 5:10-11

* 5:12: Mt 5:34-37

* 5:12: Matyu 5:34-37

* 5:13: Ef 5:19, Kl 3:16

* 5:13: Efesus 5:19; Kolosi 3:16

* 5:14: Mk 6:13, 16:18

* 5:14: Mak 6:13; 16:18

* 5:15: Ais 33:24, Mt 9:2, Mk 16:18

* 5:15: Aisaia 33:24; Matyu 9:2; Mak 16:18

* 5:16: Lo 9:18-20, 1 Sml 12:18, 1 Kin 13:6, Sng 34:15, Jo 9:31

* 5:16: Godɨn Araziba 9:18-20; 1 Samuel 12:18; 1 Atriviba 13:6; Onger Akaba 34:15; Jon 9:31

* 5:17: 1 Kin 17:1, 18:1, Lu 4:25, Ap 14:15

* 5:17: 1 Atriviba 17:1; 18:1; Luk 4:25; Aposel 14:15

† 5:17: Elaija, a fomɨra itir Godɨn akam inigha izir gumazim.

* 5:18: 1 Kin 18:42-45

* 5:18: 1 Atriviba 18:42-45

* 5:19-20: Onger Akaba 51:13; Aghuzir Akaba 10:12; Matyu 18:15; Rom 11:14; 1 Korin 9:22; Galesia 6:1; 1 Timoti 4:16; 1 Pita 4:8

‡ 5:19-20: Marazi ghaze, Kraisɨn gɨn zuir darasi, men marazi Godɨn guizɨn akam ataki. Ezɨ Jems men arazibar kɨrasa, akɨnafarir kam osiri.

1 Pita

1

2

3

4

5

Pitan Akɨnafarir Faragha Zuim

O

1 Pita

Akar faragha zuim

Pita, Kraisɨn gumazamizir osɨmtɨzir ekiam ateriba, gavgavim men nɨghnɨzir gavgavibar anɨngasa, akɨnafarir kam osiri. A ghaze, Kraisɨn adarazi ua Krais Iesusɨn Akar Aghuim gɨnɨghnɨgh. A kamakɨn: Iesus aremegha ua dɨkafi, egha akar dɨkɨrɨzim gamua ghaze, a ua izam. Me akar a dɨkɨrɨzir kam gɨnɨghnɨghɨva an otivamin dughiam mɨzuam ikɨ.

Guizbangɨra, Kraisɨn adarazi osɨmtɨziba ateri, ezɨ bizir otozir kamɨn, God men nɨghnɨzir gavgavimɨn ganɨva fogham, me guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim an iti, o puvatɨ. Eghtɨ, me nɨghnɨzir gavgavim gavgavigh mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ Krais ua izam. Eghtɨ dughiar kamɨn me ivezir aghuim iniam.

E guizbangɨra Godɨn adarazir otifi,
kamaghɨn e arazir aghuibar amuva
egh bizir aghuir e iniamibav zuamam

1

(Sapta 1:1--2:10)

1 * *Kɨ Pita, Krais Iesusɨn aposel. Kɨ akɨnafarir kam Godɨn gumazamiziba bagha an osiri, ia mati nguibar igharazibar gumazamizir guighav itibar moghɨn, pura tintinimɨn Pontus ko Galesia, ko Kapadosia, ko Esia ko Bitinian Provinsbar iti. 2 * *God kamaghɨn ifonge, ia Krais Iesusɨn akam baraghtɨ, an ghuzim ia rueghtɨ ia Godɨn damazimɨn zuegham. God Afeziam fomɨra ia gɨfo, egha ia mɨsevezɨ ia an gumazamizibar otifi. Godɨn Duam ia gamizɨma ia an gumazamizibar otifi, tuavir kamɨn a ia mɨsefe. Ezɨ God bar ian apangkuvigha ia gamima ia navir amɨrizimɨn iti.

Ikɨrɨmɨrir bar aghuim a Godɨn Nguibamɨn ikia e mɨzuai

3 * *E Godɨn ziam fe, a en Ekiam Krais Iesusɨn Afeziam! Ezɨ an apangkuvir ekiam en ikia Krais Iesus gamizɨma a ua dɨkafi, ezɨ tuavir kamra, God ikɨrɨmɨrir igiam e ganɨngi. Ezɨ ikɨrɨmɨrir igiar kam gavgavim e ganɨngizɨ, bizir aghuir e fogha iniamiba, e da baghavɨra mɨzuai. God e bagha inabazir biziba, e da bagha mɨzuavɨra iti, egha nɨghnɨzir gavgavim dar ikiavɨra iti. 4 * *Ezɨ God, ikɨrɨmɨrir aghuir kam uan Nguibamɨn e danɨngasa e amɨsefe. Ezɨ ikɨrɨmɨrir kam a ikuvighan kogham. A bar deraghavɨra ikɨ, egh uaghan mɨgoveghan kogham. God uan Nguibamɨn ikɨrɨmɨrir aghuir kam ia bagha anetɨ. 5 * *Ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti, kamaghɨn amizɨ God uan gavgavimɨn ia pasa, ezɨ ia deravɨra iti. Ezɨ a ua ia iniasa, egh ia damutɨ ia deragh ikiam. Ezɨ Godɨn akurvazir kam, dughiam gɨvaghtɨma an azenim giram.

6 * *Ia God damuamin bizir kam bagh bar akongegh. Datɨrɨghɨn dughiar otevir kam osɨmtɨzir avɨriba ia bativa, egha mɨzaziba ia ganɨdi. 7 * *Arazir kamɨn God ian nɨghnɨzir gavgavibar gan fogham, ia guizbangɨra nɨghnɨzir gavgavim an iti, o puvatɨ. E fo, gol a bizir aghuim, eghtɨ me avimɨn a tuaghɨva, a gɨfogham, a guizɨn gol, o puvatɨ. Gol a gɨvaghamin bizim. Ezɨ en nɨghnɨzir gavgavim bar gol gafira. Kamaghɨn amizɨma, arazaraziba ia bativtɨ ia fogh, ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. Eghtɨ dughiar Krais Iesus ua izamim, a bar ia gakueghɨva, ian ziaba fɨva ziar ekiaba ia danɨngam. 8 * *Ezɨ ia an ganizir puvatɨ, egha ia a gifuegha uan naviba isa a ganɨngi. Ezɨ datɨrɨghɨn ia an gari puvatɨ, egha ia nɨghnɨzir gavgavim an ikia egha bar akonge. Agoroger kam a nguazir kamɨn bizir maba bar dagh afira, ezɨ e a mɨkɨmamin akabagh asa. 9 * *Ezɨ ian nɨghnɨzir gavgavimɨn mɨngarim a kamakɨn, God ian akurvasi. Ezɨ ia an akurvazim isi.

10 * *Akurvazir kamra, fomɨra Godɨn akam inigha izir gumaziba an gun mɨkeme. Me ghaze, God ian apangkuvigh ian akurvagham. Egha me akar kamɨn mɨngarim bagha pamtem ingara bar deravɨrama a buri. 11 * *Egha me pura dughiam bagha gari, a manadɨzoghɨn otogham, egh a manmaghɨn izam. Kraisɨn Duam men aven ikia me mɨgɨa ghaze, Krais faragh mɨzazim inigham, eghtɨ bizir aghuarir avɨriba gɨn otivam. 12 * *God kamaghɨn men aka, me uari bagha ingarir puvatɨ, me ia bagha ingari. Ezɨ God uan nguibamɨn uan Duam anemadazɨ a izaghirɨ, ezɨ Godɨn Duamɨn gavgavimɨn gumazir Akar Aghuim akuriba God amizir bizibar gun ia mɨgei. Ezɨ enselba uaghan bizir kabagh foghasa bar ifonge.

God ghaze, ia nan gumazamizibara

13 * *Kamaghɨn amizɨ ia ingarsɨvɨra uan nɨghnɨziba akɨr ikɨ, egh uan navir ghurimɨn araziba dɨkabɨn. Krais Iesus uamategh izamin dughiamɨn God uan apangkuvim ia danɨngam. Ia an apangkuvir ia fogha iniamim, ia pamtem a gɨnɨghnɨghɨva a baghvɨra mɨzuam ikɨ. 14 * *Ia borir akaba barazibar mɨn ikɨ. Fomɨra ia fozir puvatɨ, egha ia navir ghurimɨn arazir kurabar gɨn zui. Ezɨ datɨrɨghɨn, ia ua dar gɨn mangan markɨ. 15-16  *Ezɨ Godɨn akɨnafarimɨn osizirim ghaze, “Kɨ arazir kurabar saghon ikia, bar zue, eghtɨ ia uaghan nan mɨn arazir kurabar saghon ikɨ bar zuegh, nan gumazamizibara ikɨ.” Godɨn ian diazim, arazir kuratam an itir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ ia uaghan, ia amir arazitam ikuvighan markɨ. Ia, an gumazamizibara.

God bar ivezir ekiamɨn ua e iniasa a gami

17 * *Ia zurara, God ko mɨgɨava a dɨbora ghaze, En Afeziam. Ezɨ Afeziar kam en ziabagh nɨghnɨzir puvatɨgha e tuisɨsi. Puvatɨ. An en arazibar gara vaghvagha e tuisɨsi. Eghtɨ ia datɨrɨghɨn nguazir kamɨn itir dughiamɨn ia pura guighav itir gumazamizibar mɨn an ikɨ. Egh ia bar Godɨn apengan ikɨ. 18 * *Ezɨ ia fo, ia uan ovavibar arazir kuraba isa dagh amuava dar gɨn zui. Arazir kaba, da dagheba puvatɨ. Ezɨ God ia givezegha ian arazir kuraba gɨn amada. God ia givezezir dughiamɨn, a nguazir kamɨn bizir ikuvitam anɨngizir puvatɨ, mati silva ko gol. Puvatɨ. 19 * *A Kraisɨn ghuzimɨn ia givese, ezɨ ghuzir kam a bar pɨn ko. Ezɨ Krais a sipsipɨn nguzir mamɨn mɨn ami. Ofa gamir sipsipba, duar kuriba dar mɨkarzibar itir puvatɨ, ezɨ Krais mati sipsipɨn nguzir mam, arazir kuratam an itir puvatɨ.* 20 * *Fomɨra God tɨghar nguazimɨn ingaram, a faragha ua ia givezamin ingangarim bagha Krais amɨsefe. Ezɨ datɨrɨghɨn e itir dughiar abuananaba, God ian akurvaghasa Krais bar azenara ian aka. 21 * *A ian akurazɨma ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. God a gamizɨma a uam ovevemɨn dɨkafi, ezɨma God bar Krais isa bar pɨn anetɨ. Kamaghɨn amizɨ ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn ikɨ, egh ia a mɨkemezir bizir ia fogha iniamiba baghvɨra mɨzuam ikɨ.

Ia bar gumazamizibagh ifongegh

22 * *Ia guizɨn akam baregha an gɨn zui, egha arazir kamɨn ia Godɨn damazimɨn zue. Egha ia uaghan Godɨn gumazamiziba guizbangɨra me gifonge. Egh datɨrɨghɨn ia bar me gifueghɨva, bar uan naviba isɨva me danɨngigh. 23 * *Ia datɨrɨghɨn gumazamizir igiabar otivigha gɨfa, mati ia dagher biar igiamɨn mɨn azenimɨn oto. Egha ia dagher biar pura ikuvibar mɨn aghuir puvatɨ. Ezɨ dagher ovɨzir kam, a Godɨn akam, ezɨ akar kam zurara ingar ikɨ, mamaghɨra ikiam. 24-25 * *E fo, Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“Gumazamiziba dadabar mɨn ami,

me dughiar ruarimɨn, nguazir kamɨn ikɨvɨra ikian kogham.

Me oghevseviba mɨdɨi moghɨra mɨsigham.

Me ruarimɨn itir akɨmariba suaghiri moghɨn,

dughiar ruaribar itir puvatɨ.

Oghevseviba mɨdɨima,

akɨmariba mɨdɨa suaghiri.

Ezɨ Ekiamɨn akam

zurara ikia kamaghɨra iti.”

Akar kam, a Godɨn Akar Aghuim, me ia mɨkɨni.

2

Ekiam a dagɨar aghuir angamɨra itim

1 * *Ia gumazamizir igiabar otivigha gɨfa, kamaghɨn ia arazir kuraba, ko akar ifavariba ko, arazir ifavariba ko, biziba bagha navim ikuvir arazim ko, gɨrakɨrangɨn mɨgeir araziba, ia bar da atakigh. 2-3  *E fo, borir iririvim an otem bagha bar kufi. Kamaghɨra, ia Godɨn Duam ia ganɨngizir daghem baghɨva mɨtiriam ian aghɨ, bizir kuratam an itir puvatɨ. Guizbangɨra, Godɨn arazir a ia gamim, ia a gɨfo, Ekiam a bar moghɨra dera. Kamaghɨra, ia Godɨn Duamɨn daghem amɨva aghung egh Godɨn Duamɨn aven gumazir aruabar mɨn ikiam.

4 * *Egh ia Ekiam bagh izɨ, a dɨpenir akɨnir aghuir angamɨra itim, o dagɨar aghuir angamɨra itimɨn mɨn iti. Gumazamiziba an aghua, ezɨ God a ginabagha an garima a bar pɨn ko. 5 * *Ezɨ ia uaghan, mati dagɨar angamɨra itiba. God ia damightɨ, ia dɨpenimɨn mɨn otoghtɨ, an Duam dɨpenir kamɨn aven ikiam. Eghtɨ God ua bagh ia mɨseveghtɨ, ia an ofa gamir gumazamizibar mɨn ikiam. Egh ia Krais Iesusɨn ziamɨn ia bar ofan mɨn uari isɨ God danɨng. Arazir kam, God bar a gifonge.

6 * *Godɨn Akɨnafarim ghaze:

“Ia gan.

Kɨ dagɨar aghuir mam amɨsevezɨma

a bar pɨn ko.

Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn Saionɨn Mɨghsɨamɨn dagɨar kam arɨsi.

Ezɨ a Dɨpenim aterir dagɨamɨn mɨn oto.

Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba,

me aghumsɨghan kogham.”

7 * *Ezɨ ia nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itiba, ia fo, Krais mati dɨpenir akɨnir bar aghuim. Ezɨ nɨghnɨzir gavgavim puvatɨziba, Godɨn Akɨnafarimɨn me ghaze:

“Dɨpenir akɨnir kam,

kar dɨpenir akɨnir ingangarir gumaziba aghuazim,

a datɨrɨghɨn dɨpenim aterir guarim gava.”

8 * *Egha Godɨn Akɨnafarim uaghan ghaze:

“Dagɨar kam a gumazamizibagh amima,

me asaghpora daighiri.”

Me akam barazir puvatɨ, kamaghɨn amizɨ, me daighiri. God fomɨra fo, bizir kam me bativam.

9 * *Ezɨ God ia mɨsevegha gɨvazɨma ia an adarazir otifi. Egha ia atrivimɨn ofa gamir gumazamizibar mɨn otifi. Ia bar guizbangɨra Godɨn gumazamizibara, egha God baghavɨra iti. Egh ia Godɨn gumazamizibar ikɨva, an arazir aghuir a ia gamizibar gun mɨkɨmasa, ia mɨsefe. Ia faragha mɨtarmemɨn ikezɨ, a ian diagha uan angazangarir aghuimɨn ia atɨ.

10 * *Ia fomɨra pura gumazamizir kɨnibar mɨn iti,

egha datɨrɨghɨn ia Godɨn gumazamiziba.

Ia fomɨra Godɨn apangkuvim inizir puvatɨ,

egha ia datɨrɨghɨn an apangkuvim inigha gɨfa.

E igharazibar tongɨn
deraghvɨra daruam

(Sapta 2:11--3:22)

E Godɨn ingangarir gumazamizibar mɨn ikiam

11 * *Nan roroaba, kɨ akar gavgavimɨn ia mɨgei, ia nguazir kamɨn ikia mati gumazamizir pura guighav itiba, ko gumazamizir nguibaba puvatɨzibar mɨn iti. Ezɨ kɨ ia mɨgei, ia navir ghurimɨn arazir kuraba bar ada atakigh. Arazir kaba ian duaba ko mɨsosi. 12 * *Ia bar deraghvɨra Kraisɨn azenan itir gumazamizibar tongɨn daru. Eghtɨ me akar kuraba ia mɨkɨmɨva, gɨn ian arazir aghuibar ganɨva, egh me God Izamin Dughiamɨn, an ziam fam.

13 * *Ia Ekiamɨn gɨn zui, kamaghɨn ia gavman osirizir araziba bar da baraghɨva dar gɨn mangɨ. Atrivir bar ekiam, ia an akam baragh. 14 Gavmanɨn gumazamizir dapaniba, Ekiam me amɨsevegha ingangarir kam me ganɨngi, eghtɨ me gumazamizir arazir kurabagh amiba, ivezir kuraba me danɨngam. Egh gumazamizir arazir aghuibagh amiba, me men ziaba fam. Kamaghɨn amizɨ ia uaghan gavmanɨn gumazamizir dapanibar akabar gɨn mangɨ. 15 * *Gumazamizir onganiba zurara akar kuraba ia gasi. Ezɨ ia arazir aghuibar amuasa God ifonge, eghtɨ tuavir kamɨn ia men akaba aminivagham, eghtɨ me mɨkɨman kogham. 16 * *Ia bar fɨriaghɨrɨzir gumazamizibar mɨn ikɨ. Egh kamaghɨn nɨghnɨghan markɨ, “E datɨrɨghɨn fɨriaghɨre, egh mangɨ arazir kurabar amuam.” Puvatɨ. Ia Godɨn ingangarir gumazamizibar mɨn ikɨ. 17 * *Egh ia arazir aghuibar gumazamiziba bar me damu: Egh uan naviba isɨva Godɨn gumazamizibar anɨng. Ia uaghan Godɨn gɨn mangɨva an apengan ikɨ. Egh ia ziar ekiam atrivir ekiam danɨng.

E Kraisɨn arazibar gɨn mangɨva, egh mɨzaziba iniam

18 * *Ia pura ingangarir gumazamiziba, ia uan gumazir ian garir ekiabar apengan ikɨva, egh deraghvɨra me damu. Kɨ gumazir ian asughasuziba ko gumazir aghuibara mɨgeir puvatɨ, ia uaghan, gumazir ian gara ian asughasuzir puvatɨziba sara, men apengan ikɨ. 19 E fo, gumazitam o amizitam Godɨn gɨn mangɨva ingangarim damutɨ, me pura mɨzaziba a danɨngam, eghtɨ a mɨzaziba iniam, eghtɨ God an arazir tugha gavgavizim bagh bar ifongeghɨva, bar deraghvɨra a damuam. 20 * *Egh ia arazir kuram damutɨ me ia mɨsoghtɨ, ia mɨzazim inigh tugh gavgavightɨ, ian arazir kurar kamɨn ivezir aghuiba puvatɨ. Egh ia arazir aghuim damutɨ, me ia mɨsoghtɨma ia mɨzazim inigh tugh gavgavightɨ, God arazir aghuimɨn ia damuam.

21 * *Krais mɨzazim inigha ian akura, kamaghɨn amizɨ God Kraisɨn arazir kamɨn gɨn mangasa ian dia. Egha a uan arazir amizir kam en aka, eghtɨ e an gɨn mangam.

22 * *“Krais arazir kuratam gamizir puvatɨ,

egha uaghan ifavarir akatam mɨkemezir puvatɨ.”

23 * *Ezɨ me akar kurabar a mɨgeima, a men akatam ikarazir puvatɨ, egha a mɨzazim inigha paza me damuasa me mɨgeir puvatɨ. A uabɨ isa jas ganɨngi, jas a God. A fo, kar jasɨn bar deravɨra biziba tuisɨzim. 24 * *Ezɨ Krais en arazir kuraba isa uan mɨkarzim gatɨgha, egha ter ighuvimɨn areme. A kamaghsua, e arazir kuraba bar ada ateghɨva, angamɨra ikɨva arazir aghuibar amuam, kamaghɨn amizɨ an areme. Me a mɨsoghezɨma an mɨzazir dafar kam ia gamizɨ, ia ua dera.

25 * *Ia bar sipsipbar mɨn tintinibar ghuegha ovenge. Ezɨ datɨrɨghɨn ia uamategha sipsipbar garir gumazim bagha ize, a ian duabagh eghuvir gumazim.

3

Akar poroghamibar zuim

1-2  *Ezɨ kamaghɨra, amizir pabar itiba ia uan pabar apengan ikɨ me baghɨvɨra ikɨ. Kɨ kamaghsua, gumazir kataba nɨghnɨzir gavgavim Godɨn akamɨn itir puvatɨ, ia men amuiba, ia men apengan ikɨva, bar deravɨra darutɨ, me ian arazibar ganam. Ia Godɨn akar avɨribar me mɨkɨman markɨ, me ian arazir zueziba ko Godɨn apengan itir arazibar ganɨva men tarazi ti navibagh iragham. Kamaghɨn amizɨ, amiziba uan pabar apengan ikɨ. 3 * *Egh ia pura azenan uan mɨkarziba asɨngɨva, dapanir arɨziba ikɨva golɨn adiariba ko korotiar aghuibar aghuan markɨ. Puvatɨ. 4 * *Ia uaghan uan navir averiaba sara asɨng, kurukazir kaba ikuvighan kogham. Kurukazir kaba, kar ikɨrɨmɨrir aghuim ko navir amɨrizim itir arazim. Arazir kaba Godɨn damazimɨn bar dera. 5-6 *E fo, fomɨra itir amiziba, me uari isa God ganɨga, egha bizir God me danɨngamim bagha mɨzuai. Me arazir kabar uarir kuruka, egha me uan pabar apengan iti. Kamaghɨra Sara uan pam Abrahamɨn apengan ikia, egha “gumazir ekiam,” a garɨsi. Ia arazir aghuibar amuva, bizitamɨn atiatingan kogh, egh mati ia Saran guivibara.

7 * *Ezɨ kamaghɨra ia amuiba itir gumaziba, ia nɨghnɨzir aghuibar gɨn mangɨva, uan amuiba ko deraghvɨra ikɨ. Me gumazibar mɨn gavgavizir puvatɨ. Ia deraghvɨra me damuva, egh men akurvagh me baghɨvɨra ikɨva men ziaba fɨ. Egh men nɨghnɨziba ko men araziba dɨkabɨnan markɨ. Me uaghan ia ko, God pura ia danɨngamin ikɨrɨmɨrir aghuim iniam. Ia God ko mɨgeir tuavim, bizitam anepɨran koghsɨ, ia uan amuiba ko deraghvɨra ikɨ.

E zurara arazir aghuiba igharaz darazir amuam

8 * *Ezɨ kɨ uan mɨgɨrɨgɨaba kamaghɨn da gɨvasa, ia bar moghɨra nɨghnɨzir vamɨra ikɨ, egh navir vamɨra uarir ikɨ. Ia bar Kraisɨn adarazigh ifuegh ikɨ, egh men apangkuv, egh uari abɨrir arazim damu. 9 * *Eghtɨ gumazamiziba arazir kuratam ia damightɨ, ia arazir kuramɨn me ikarvaghan markɨ. Me akar kuratamɨn ia mɨkemeghtɨ, ia akar kuramɨn me ikarvaghan markɨ. Ia me ikarvaghamin arazimra kara, ia me bagh God ko mɨkɨmtɨma, an arazir aghuim me damu. God bizir aghuim ia danɨngasa, kamaghɨn a ian dia. Ezɨ kamaghɨn ia gumazamizir igharaziba arazir aghuim me damu. 10-12 * *Godɨn Akɨnafarim ghaze:

“Ekiamɨn damazimɨn derazir gumazamiziba,

a deragha men gara,

men azangsɨziba barasi.

Gumazamizir arazir kurabagh amiba,

Ekiam me batogha

men aghua.

Kamaghɨn tina dughiar ruarimɨn ikɨ,

dughiar aghuibar gansɨva,

egh akar kurabav kɨman koghɨva,

ifavarir akaba atakigh.

An akɨrim ragh arazir kurabagh asaragh,

arazir aghuibara damu.

Egh navir amɨrizimɨn, gumazamizir igharaziba ko ikɨsɨ

gavgavigh mamaghɨra ikɨ.”

E arazir aghuibar amuva da bagh mɨzaziba iniam

13 * *Ia arazir aghuibar amusɨ bar ifueghtɨ, tina arazir kuratam ia damuam? Dughiar avɨriba ti puvatɨgham. 14 * **Eghtɨ ia arazir aghuibar amuva da bagh mɨzaziba iniva, egh ia bar akongegham! Eghtɨ me atiatingamin bizitam ia damutɨ, ia men atiatingan markɨ. 15 * *Egh ian navir averiabar, ia Krais uabɨra ia uan Ekiamɨn mɨn faraghɨvɨra anetɨgh. Eghtɨ me bizir aghuir ia mɨzuair kamɨn mɨngarim bagh azaragham, eghtɨ ia zurara men akaba ikarvaghsɨ nɨghnɨgh ikɨ. 16 * *Ia arazir aghuibagh amua Kraisɨn gɨn zuima, me akar kuraba ia mɨgei, eghtɨ gumazir kaba ian arazir aghuibar gantɨ, da me damutɨ, me uan akar me mɨkemezibar aghumsɨzim iniam. Me kamaghɨn damusɨ, ia nɨmɨra men akaba ikarvagh, arazir aghuibar me damu. Egh ia uan araziba deravɨra da tuisɨghɨva egh arazir aghuimɨn gɨn mangɨ. 17 * *Eghtɨ God ifueghtɨ, e uan arazir aghuiba bagh mɨzaziba iniam, kamaghɨn dera. E arazir kuraba bagh mɨzaziba iniam, kar bizir kuram.

Krais aremegha ua dɨkavigha uam e ini

18 * *E kamaghɨn fo, Krais uabɨ ia bagha areme. A Godɨn damazimɨn derazir gumazim, egha a Godɨn damazimɨn derazir puvatɨzir gumazamizibar danganim inigha areme. A bar gumazamizibar arazir kuraba batueghɨva me inigh God bagh mangasa, dughiar vamɨra aremegha gɨfa. A uam aremeghan kogham. Egha a nguazir kamɨn gumazir inivafɨzimɨn mɨn itima me a mɨsoghezɨ an areme. Ezɨ Godɨn Duam a gamizɨ a ua dɨkavigha angamɨra iti. 19  *Ezɨ Godɨn Duam a gamizɨ, a ghua ovengezibar duar kalabusɨn itiba, Akar Aghuim me mɨkɨri.* 20 Ezɨ duar kaba, me fomɨra Noan dughiamɨn Godɨn akaba iriaghɨriasi. Ezɨ Noan dughiamɨn arazir kuram bar azenim girɨzɨ God zuamɨra me ikarazir puvatɨ. A me mɨzua ghua Noa kurimɨn ingarigha gɨvazir dughiam. Ezɨ kurimɨn aven gumazamizir 8plara an itima, aperiar ekiam otogha me inigha zuima, God ua men akuragha me inizɨma me deraghavɨra iti. 21 * *Ezɨ dɨpar kam a rurimɨn nedazim, kamaghɨra God datɨrɨghɨn rurimɨn tuavimɨn ian akura. Rurim, a mɨkarzibar mɨzɨrɨziba a gevir puvatɨ. Rurim kamaghɨn ian aka, ia God ko akam akɨra ghaze, ia uan araziba deravɨra da tuisɨghɨva, egh arazir aghuibara gɨn mangɨ, egh gɨn aghumsɨghan kogham. Krais Iesus ovevemɨn ua dɨkafi, ezɨ tuavir kamɨn God ian akurvasi.† 22 * *Ezɨ Krais Godɨn Nguibamɨn ghugha datɨrɨghɨn Godɨn agharir guvimɨn iti. Ezɨ enselba ko duar kurar gavgaviba ko aser gavgaviba itiba, da bar an apengan iti.

Osɨmtɨzir bar ekiam Kraisɨn adarazi batozɨ, me mɨzaziba isi

4

(Sapta 4--5)

E navir ghurimɨn araziba ataghɨragham

1 * *Kamaghɨn amizɨ, Kraisɨn mɨkarzim mɨzazim ini, kamaghɨn e uaghan an mɨn nɨghnɨzir kamra suiragh gavgavigham. E fo, gumazitam uan mɨkarzimɨn mɨzazim inighɨva, egh an arazir kuraba ategham.* 2 * *Kamaghɨn datɨrɨghɨn tugh mangɨ, ian inivafɨzimɨn ikɨrɨmɨrim gɨvaghamin dughiam, ia navir ghurimɨn arazibar gɨn mangan markɨ; ia God ifongezir arazibar gɨn mangɨ. 3 * *Ia fomɨra dughiar ruarimɨn navir ghurimɨn arazibar gɨn zui. Ia, nɨghnɨzir gavgavim puvatɨzibar arazir kurabar amuasa ifongezɨ moghɨn ia fomɨra arazir kabagh ami. Arazir kaba: me afiar arazibagh amuava, arazir mɨzɨrɨzibar amuasa bar kufi, egha dɨpar onganiba apava onganigha, isar dafabagh amua dagher avɨriba apava, egha pura gumazamiziba isa pura pamtemɨn diava, ighiar kurabar arazibagh ami, egha nguazir kamɨn biziba e God gami moghɨn uari isa dagh anɨdi, egha bizir kabagh amua aghumsɨziba puvatɨ. 4 * *Ezɨ ia datɨrɨghɨn ua gumazir kurar kaba koma arua, me ko arazir kurar avɨrir kabagh amir puvatɨ. Ezɨ me bizir kamɨn dɨgavir kuram gamigha, akar kurar avɨribar ia mɨgei. 5 * *Egh me gɨn uari jasɨn ekiamɨn kotɨn tuivam, egh uari uan arazibar gun a mɨkɨmam, me tizim bagha bizir kabagh ami. Jasɨn kam, a gumazamiziba bar men araziba tuisɨghasa iti, gumazamizir ovengeziba ko angamɨra itiba. 6 * *Bizir kam bagha, Iesus gumazamizir ovengeziba uaghan Akar Aghuim me mɨkɨri. Men ovevem kamaghɨn oto, God me tuisɨghizɨ, me ariaghire, mati gumazamiziba bar kamaghɨn ariaghire. Egh me Godɨn mɨrara, men duaba angamɨra ikiasa, Iesus Akar Aghuim me mɨkɨri.†

God puram e ganɨngizir bizir aghuiba, e deraghvɨra dar ingangarim damuam

7 * *Dughiar biziba bar gɨvamim roghɨra ize. Kamaghɨn amizɨ ia God ko mɨkɨmsɨ, bar deragh nɨghnɨgh, egh navir ghurimɨn araziba dɨkabɨn. 8 * *Nɨ igharaz tav gifueghtɨ, an arazir kuratam nɨ damightɨ, nɨ zuamɨra an arazir kurar kam gɨn amadagham. Kamaghɨn ia Kraisɨn adarasi, uan navir averiabar uarira uarigh ifongegh. Arazir kam an araziba bar dagh afira. 9 * *Eghtɨ gumazamizir igharaziba izɨ ia ko ikɨtɨma, ia bar deravɨra arazir aghuibar me damu. Egh ia men osɨman markɨ. 10 * *God uan apangkuvimɨn bizir guar avɨrir aghuiba vaghvagha ia ganɨdi. Kamaghɨn amizɨ ia bar vaghvagh Godɨn ingangarir gumazamizir aghuibar ikɨva, egh ia bizir aghuir God pura ia ganɨngizibar, Godɨn gumazamizibar akurvagh. 11 * *Ia kamaghɨn ifongegh, gumazamiziba ian arazir amiba bar dar ganɨva, Krais Iesusɨn ziamɨn me Godɨn ziam fam. Tina Akar Aghuim akurir fofozim God a danightɨ, a deravɨra Godɨn akam akun. Eghtɨ tina igharaz darazir akurvazir fofozim, God a danightɨ, a Godɨn gavgavimɨn igharaz darazir akurvagh. Eghtɨ Krais Iesus zurara, atrivimɨn gavgavim ko ziar ekiam sara, a ko ikɨvɨra ikiam. Bar guizbangɨra.

E Kraisɨn mɨn mɨzaziba inisɨ bar akuegham

12 * *Nan namakaba, osɨmtɨzir kam avimɨn mɨn ia tuivigh gavgavighasa ia batifi. Eghtɨ ia dɨgavir kuram damuan markɨ, egh suam, bizir igharagha gariba e batifi. 13 * *Ia osɨmtɨzir kabar aven Krais mɨzazim isi moghɨn, ia uaghan mɨzazim isi. Kamaghɨn ia bar akongegh. Egh gɨn a uamateghamin dughiamɨn ia an atrivimɨn angazangarimɨn ganɨva ian agorogem pɨn ikɨtɨ, ia guizbangɨra bar akuegham. 14 * *Godɨn Duar angazangarim itim ia avara. Kamaghɨn amizɨ me Kraisɨn ziam bangɨn me akar kuraba ia mɨkɨmtɨma, ia bar akuegham. 15 * *Ia uari uan osɨmtɨziba bagh mɨzaziba iniam, kamaghɨn derazir puvatɨ. Ian tongɨn tav gumazitam o amizitam mɨsueghtɨma an aremegham, o a biziba okɨmam, o a tintinimɨn arazir kurabar amuam, o a tintinimɨn gumazamizir igharazibar bizibar ganam, me an arazir kaba baghɨva osɨmtɨzim a darɨghtɨma, kamaghɨn derazir puvatɨ. 16 * *Ia Kraisɨn adarasi, egh Kraisɨn ziam bagh ia mɨzaziba iniva, aghumsɨghan markɨ. Kraisɨn ziam ian iti, kamaghɨn amizɨ ia Godɨn ziam fɨ. 17 * *Dughiar God uan adarazir araziba tuisɨghamim, an otogha gɨfa. An gumazamiziba faragh kotiamɨn otoghtɨma, eghtɨ gɨn Godɨn Akar Aghuim akɨrim ragha a gasarazir gumaziba me uaghan kotiamɨn otoghɨva, egh guizbangɨra bar ikuvigham. 18 * *Godɨn Akɨnafarim ghaze:

“Godɨn damazimɨn derazir gumazamiziba

osɨmtɨziba sara zuima,

God abuan men akurvasi.

Eghtɨ Godɨn aghuagha arazir kurabagh amiba,

me bar ikuvigham.”

19 * *Kamaghɨn Godɨn ifongiamɨn, gumazamizir maba mɨzaziba iniam, egh me bar uari isɨva Godɨn agharim darɨgh, egh arazir aghuibar amuvɨra ikɨ. God en ingarigha, zurara bar deravɨra en gari.

5

Gumazamizir dapaniba, ia bar deragh Godɨn gumazamizibar gan

1 * *Kɨ akar mam Kraisɨn adarazir gumazamizir dapanibav kɨmasa, kɨ uaghan ian mɨn Kraisɨn adarazir gumazir dapanir mam. Nan damazimɨn, kɨ uabɨ Kraisɨn garima, a mɨzazim ini. Egh gɨn Krais uan gavgavim ko ziar ekiam sara uamategh izam. Eghtɨ dughiar kamɨn kɨ uaghan ia ko, e bar moghɨra an atrivimɨn angazangarimɨn ganɨva an aven ikiam. Kamaghɨn amizɨ kɨ ingarasa Kraisɨn adarazir gumazamizir dapaniba ia mɨgei. 2 * *Ia Godɨn gumazamiziba deravɨra men gan. Me sipsipbar mɨn ian agharimɨn iti. Tav ia ingangarir kam damusɨ ia abɨntɨma, ia ingaran markɨ. Ia ingangarir kam damuasa God ifonge. Kamaghɨn, ia ifueghɨva ingangarir kam damu. Ia ivezim baghɨva akongɨva ingangarim damuan markɨ. Egh ia gumazamizibar akurvaghsɨ bar ifongegh. 3 * *Ia gumazamizir aruabar mɨn ikian markɨ, egh Godɨn gumazamiziba dɨkabɨnan markɨ, gumazamizir kaba God me isa ian agharim gatɨ. Ia arazir aghuibar me damu, eghtɨ me ian arazibar ganɨva dar gɨn mangam. 4 * *Eghtɨ dughiar sipsipbar garir gumazir Ekiam azenim girɨghtɨ, ia ivezir bar aghuim iniam, ivezir bar deravɨra itim, a ikuvighan kogham.

E uari isɨ God danɨngam

5 * *Ezɨ kamaghɨra, ia gumazamizir igiaba, ia gumazamizir aruabar apengan ikɨ. Egh ia bar uari abɨrir arazimɨn gɨn mangɨva egh uaghan Godɨn gumazamizibar apengan ikɨ. Godɨn Akɨnafarim kamaghɨn mɨgei:

“God zurara gumazir uan ziaba feba, a me dɨkabɨri,

egha gumazir uan ziaba dɨkabɨriba

God men apangkuva

egha bar deravɨra me gami.”

6 * *Kamaghɨn amizɨ, ia uan ifongiaba abɨnɨva Godɨn agharir gavgavimɨn apengan ikɨ. Eghtɨ dughiar God ifongezim a ia fegham. 7 * *God ia gɨnɨghnɨsi, kamaghɨn amizɨ osɨmtɨzir ia ateriba, ia da isɨ Godɨn agharim darɨgh.

8 * *Ia angamɨra ikɨ, uari bagh gan. Satan, gumazir ian apanimɨn itir kam, a laionɨn mɨn tiarim akara diagharui. A zurara gumazamizibar amasa me buriagharui. 9 * *Ia fo, Godɨn gumazamizir nguazir kamɨn itiba, me uaghan mɨzazir ia isir kaba isi. Kamaghɨn amizɨ ia bar nɨghnɨzir gavgavimɨn tugh gavgavigh Satan batogh.

10 * *God, an apangkuvibar mɨngarim. Ia Kraisɨn porozɨma God ian diazɨ, ia a ko ikɨ mamaghɨra ikiam. Egh ia dughiar bar otevimɨn mɨzaziba iniam, egh gɨn a uabɨ ua ia damightɨ ia ua deragham. Egh gavgavim ian nɨghnɨzir gavgavibar anɨngɨva, egh ia damutɨ ia tuivigh gavgavigh mamaghɨra ikiam. 11 Ezɨ God uabɨra zurazurara gavgavir ikia mamaghɨra itim iti. Bar guizbangɨra.

Akar otevir maba

12 * *Sailas nan akuragha, ia bagha akɨnafarir otevir kam osiri. Kɨ an garima, a Krais baghavɨra itir aveghbuar aghuim. Ezɨ akɨnafarir kam, kɨ God uan apangkuvim ian akazir arazim ia mɨkɨmasa. Kɨ uabɨ kɨ fo, kar guizbangɨra Godɨn apangkuvim, egha kɨ deravɨra an gun ia mɨgei. Egha kɨ akar gavgavim ia ganɨdi, ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn apangkuvimɨn ikɨ tugh gavgafigh.

13 * *Godɨn gumazamizir Babilonɨn itiba, God me ko ia mɨsevezɨ, me ia bagha akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ.* Nan otarim Mak, a uaghan ia bagha akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ.† 14 * *Ia igharaz darazigh ifongezir arazim akaghsɨ, ia uari uan agharibar suigh. Ia Kraisɨn adarasi, ia navir amɨrizimɨn ikɨ.

* 1:1: 2 Ti 1:15, Je 1:1

* 1:1: Jems 1:1

* 1:2: Ro 1:7, 8:29, 2 Te 2:13, Hi 10:22, 12:24, 2 Pi 1:2

* 1:2: Rom 1:7; 8:29; 2 Tesalonika 2:13; Hibru 10:22; 12:24; 2 Pita 1:2

* 1:3: 1 Ko 15:20, 2 Ko 1:3, Ef 1:3, Je 1:18

* 1:3: 1 Korin 15:20; 2 Korin 1:3; Efesus 1:3; Jems 1:18

* 1:4: Kl 1:5, 1:12, 2 Ti 4:8, Je 5:4

* 1:4: Kolosi 1:5; 1:12; 2 Timoti 4:8

* 1:5: Jo 10:28-29, 17:11-15, Ju 1

* 1:5: Jon 10:28-29; 17:11-15; Jut 1:1

* 1:6: Ro 12:12, 2 Ko 4:17, 6:10, Je 1:2, 1 Pi 5:10

* 1:6: Rom 12:12; 2 Korin 4:17; 6:10; Jems 1:2; 1 Pita 5:10

* 1:7: Jop 23:10, Sng 66:10, Snd 17:3, Ais 48:10, Sek 13:9, Mal 3:3, Ro 2:7, 2:10, Je 1:3

* 1:7: Jop 23:10; Onger Akaba 66:10; Aghuzir Akaba 17:3; Aisaia 48:10; Sekaraia 13:9; Malakai 3:3; Rom 2:7; 2:10; Jems 1:3

* 1:8: Jo 20:29, 2 Ko 5:7, Hi 11:1, 11:27, 1 Jo 4:20

* 1:8: Jon 20:29; 2 Korin 5:7; Hibru 11:1; 11:27; 1 Jon 4:20

* 1:9: Ro 6:22

* 1:9: Rom 6:22

* 1:10: Dan 2:44, Hag 2:7, Sek 6:12, Mt 13:16-17, 2 Pi 1:19-21

* 1:10: Daniel 2:44; Hagai 2:7; Sekaraia 6:12; Matyu 13:16-17; 2 Pita 1:19-21

* 1:11: Sng 22, Ais 53, Lu 24:26-27, 1 Pi 3:19, 2 Pi 1:21

* 1:11: Onger Akaba 22:1-31; Aisaia 53:1-12; Luk 24:26-27; 1 Pita 3:19; 2 Pita 1:21

* 1:12: Dan 9:24, Ef 3:10, Hi 11:13, 11:39-40

* 1:12: Daniel 9:24; Efesus 3:10; Hibru 11:13; 11:39-40

* 1:13: Lu 12:35, Ro 13:13, 1 Ko 1:7, 1 Te 5:6-8

* 1:13: Luk 12:35; Rom 13:13; 1 Korin 1:7; 1 Tesalonika 5:6-8

* 1:14: Ro 12:2, Ef 2:3, 4:17-18, 1 Te 4:5

* 1:14: Rom 12:2; Efesus 2:3; 4:17-18; 1 Tesalonika 4:5

* 1:15-16: Ofa Gami 11:44-45; 19:2; 20:7; Matyu 5:48; 2 Korin 7:1; Hibru 12:14; 2 Pita 3:11

* 1:17: Lo 10:17, Mt 6:9, Ap 10:34, Ro 2:11, 2 Ko 5:6, 7:1, 2 Ti 4:14, Hi 11:13, 12:28, MAA 2:23

* 1:17: Godɨn Araziba 10:17; Matyu 6:9; Aposel 10:34; Rom 2:11; 2 Korin 5:6; 7:1; 2 Timoti 4:14; Hibru 12:28; Akar Mogomem 2:23

* 1:18: Ese 20:18, 1 Ko 6:20, 7:23, 1 Pi 4:3

* 1:18: Esekiel 20:18; 1 Korin 6:20; 7:23; 1 Pita 4:3

* 1:19: Kis 12:5, Ais 53:7, Jo 1:29, 1:36, Ap 20:28, 1 Ko 5:7, Hi 9:12-14, 1 Pi 1:2, MAA 5:9

* 1:19: Ua Me Ini 12:5; Aisaia 53:7; Jon 1:29; 1:36; Aposel 20:28; 1 Korin 5:7; Hibru 9:12-14; 1 Pita 1:2; Akar Mogomem 5:9

* 1:19: Ezɨ Israelia ofa damuasa sipsip inigha izi, egh arazir kuraba gɨn amangasa, o ofan igharagha garim, an God damuasa, me sipsipɨn bar aghuim inigh izɨ ofa damuam. (Nɨ Ofa Gami 22:17-25ɨn gan.) Pita Moses Osirizir Arazir kam gɨnɨghnɨgha, egha mɨgei, Krais mati ofa damuamin sipsipɨn aghuir mam.

* 1:20: Ap 2:23, Ga 4:4, Ef 1:4, 1:10, Kl 1:26, Ta 1:2-3, Hi 9:26

* 1:20: Aposel 2:23; Galesia 4:4; Efesus 1:4; 1:10; Kolosi 1:26; Taitus 1:2-3; Hibru 9:26

* 1:21: Jo 14:6, Ap 2:24, 2:33, Ro 4:24, 5:1-2, 10:9, Fl 2:9, Hi 2:9, 1 Pi 3:22

* 1:21: Jon 14:6; Aposel 2:24; 2:33; Rom 4:24; 5:1-2; 10:9; Filipai 2:9; Hibru 2:9; 1 Pita 3:22

* 1:22: Jo 13:34, Ap 15:9, Ro 12:9-10, 1 Ti 1:5, 2 Pi 1:7, 1 Jo 3:18

* 1:22: Jon 13:34; Aposel 15:9; Rom 12:9-10; 1 Timoti 1:5; 2 Pita 1:7; 1 Jon 3:18

* 1:23: Jo 1:13, Hi 4:12, Je 1:18, 1 Jo 3:9

* 1:23: Jon 1:13; Hibru 4:12; Jems 1:18; 1 Jon 3:9

* 1:24-25: Ais 40:6-8

* 1:24-25: Onger Akaba 103:15; Aisaia 40:6-8; 51:12; Jon 1:1; 1:14; Jems 1:10-11; 1 Jon 1:1-3

* 2:1: Ef 4:22, 4:25, Kl 3:8, Hi 12:1, Je 1:21

* 2:1: Efesus 4:22; 4:25; Kolosi 3:8; Hibru 12:1; Jems 1:21

* 2:2-3: Onger Akaba 34:8; Matyu 18:3; Mak 10:15; 1 Korin 3:2; 14:20; Efesus 4:15-16; Hibru 5:12-13; 6:5

* 2:4: Sng 118:22, Ais 28:16, Mt 21:42, Ap 4:11

* 2:4: Onger Akaba 118:22; Aisaia 28:16; Matyu 21:42; Aposel 4:11

* 2:5: Kis 19:6, Ais 61:6, Hos 14:2, Mal 1:11, Ro 12:1, Ef 2:21-22, Fl 4:18, Hi 13:15-16, MAA 1:6

* 2:5: Ua Me Ini 19:6; Aisaia 61:6; Malakai 1:11; Rom 12:1; Efesus 2:21-22; Hibru 13:15-16; Akar Mogomem 1:6

* 2:6: Ais 28:16, Ro 9:33, Ef 2:20

* 2:6: Aisaia 28:16; Rom 9:33; Efesus 2:20

* 2:7: Sng 118:22, Mt 21:42, Ap 4:11

* 2:7: Onger Akaba 118:22; Matyu 21:42; Aposel 4:11

* 2:8: Ais 8:14-15, Ap 4:11, Ro 9:22, 9:33, 1 Te 5:9

* 2:8: Aisaia 8:14-15; Aposel 4:11; Rom 9:22; 9:33; 1 Tesalonika 5:9

* 2:9: Kis 19:5-6, Lo 4:20, 7:6, 14:2, Ais 9:2, 40:20-21, 43:20-21, Jo 17:19, Ap 20:28, 26:18, Ef 5:8, Kl 1:13, Ta 2:14, 1 Pi 2:5

* 2:9: Ua Me Ini 19:5-6; Godɨn Araziba 4:20; 7:6; 14:2; Aisaia 9:2; 43:20-21; Jon 17:19; Aposel 26:18; Efesus 5:8; Kolosi 1:13; Taitus 2:14; 1 Pita 2:5

* 2:10: Hos 1:9-10, 2:23, Ro 9:25

* 2:10: Hosea 1:9-10; 2:23; Rom 9:25

* 2:11: 1 Sto 29:15, Sng 39:12, Ro 13:14, Ga 5:17, 5:24, Hi 11:13, Je 4:1

* 2:11: 1 Eghaghaniba 29:15; Onger Akaba 39:12; Rom 13:14; Galesia 5:17; 5:24; Hibru 11:13; Jems 4:1

* 2:12: Mt 5:16, Lu 19:44, Ro 12:17, 2 Ko 8:21, Fl 2:15, Ta 2:8

* 2:12: Matyu 5:16; Rom 12:17; 2 Korin 8:21; Filipai 2:15; Taitus 2:8

* 2:13: Mt 22:21, Ro 13:1, Ta 3:1

* 2:13: Matyu 22:21; Rom 13:1; Taitus 3:1

* 2:15: Ta 2:8, 1 Pi 2:12, 3:16

* 2:15: Taitus 2:8; 1 Pita 2:12; 3:16

* 2:16: 1 Ko 7:22, Ga 5:1, 5:13

* 2:16: 1 Korin 7:22; Galesia 5:1; 5:13

* 2:17: Snd 24:21, Mt 22:21, Ro 12:10, Fl 2:3, Hi 13:1, 1 Pi 1:22

* 2:17: Aghuzir Akaba 24:21; Matyu 22:21; Rom 12:10; Filipai 2:3; Hibru 13:1; 1 Pita 1:22

* 2:18: Ef 6:5, Kl 3:22, 1 Ti 6:1

* 2:18: Efesus 6:5; Kolosi 3:22; 1 Timoti 6:1

* 2:20: 1 Pi 3:14, 3:17, 4:14-15

* 2:20: 1 Pita 3:14; 3:17; 4:14-15

* 2:21: Mt 16:24, Jo 13:15, Ap 14:22, 1 Pi 3:18, 1 Jo 2:6

* 2:21: Matyu 16:24; Jon 13:15; Aposel 14:22; 1 Pita 3:18; 1 Jon 2:6

* 2:22: Ais 53:9, Jo 8:46, 2 Ko 5:21, Hi 4:15

* 2:22: Aisaia 53:9; Jon 8:46; 2 Korin 5:21; Hibru 4:15

* 2:23: Ais 53:7, Mt 27:39, Jo 8:48-49, Hi 12:3, 1 Pi 3:9

* 2:23: Aisaia 53:7; Matyu 27:39; Jon 8:48-49; Hibru 12:3; 1 Pita 3:9

* 2:24: Ais 53:5, Ro 6:2, 6:11, 7:6, Hi 9:28

* 2:24: Aisaia 53:5; Rom 6:2; 6:11; 7:6; Hibru 9:28

* 2:25: Ais 53:6, Ese 34:5-6, 34:23, Mt 9:36, Jo 10:14, Hi 13:20

* 2:25: Aisaia 53:6; Esekiel 34:5-6; 34:23; Matyu 9:36; Jon 10:14; Hibru 13:20

* 3:1-2: 1 Korin 7:14-16; Efesus 5:22; Kolosi 3:18; Taitus 2:5

* 3:3: 1 Ti 2:9, Ta 2:3

* 3:3: 1 Timoti 2:9; Taitus 2:3

* 3:4: Sng 45:13, Ro 7:22, 2 Ko 4:16

* 3:4: Onger Akaba 45:13; Rom 7:22; 2 Korin 4:16

* 3:5-6: Stt 18:12

* 3:7: 1 Ko 7:3, 12:23, Ef 5:25, Kl 3:19, 1 Te 4:4

* 3:7: 1 Korin 7:3; 12:23; Efesus 5:25; Kolosi 3:19; 1 Tesalonika 4:4

* 3:8: Mt 5:44, Ro 12:10, Fl 3:16, Kl 3:12, 1 Te 5:15, 1 Pi 2:17, 2:23

* 3:8: Rom 12:10; Kolosi 3:12; 1 Tesalonika 5:15; 1 Pita 2:17

* 3:9: Mt 25:34, Ro 12:14, 1 Te 5:15

* 3:9: Matyu 25:34; Rom 12:14; 1 Tesalonika 5:15

* 3:10-12: Sng 34:12-16

* 3:10-12: Onger Akaba 34:12-16; Aisaia 1:16-17; Jon 9:31; Rom 12:18; Hibru 12:14; Jems 1:26; 1 Pita 2:1; 2:22

* 3:13: Snd 16:7, Ro 8:28

* 3:13: Aghuzir Akaba 16:7; Rom 8:28

* 3:14: Jer 1:8, Mt 5:10, Je 1:12, 1 Pi 2:20, 4:14

* 3:14: Jeremaia 1:8; Matyu 5:10; Jems 1:12; 1 Pita 2:20; 4:14

* 3:14: Aisaia 8:12-13

* 3:15: Ap 4:8, Kl 4:6, 2 Ti 2:25

* 3:15: Aposel 4:8-12; Kolosi 4:6; 2 Timoti 2:25

* 3:16: Ta 2:8, Hi 13:18, 1 Pi 2:12

* 3:16: Taitus 2:8; Hibru 13:18; 1 Pita 2:12

* 3:17: 1 Pi 2:20

* 3:17: 1 Pita 2:20

* 3:18: Ro 5:6, 6:10, 8:11, 2 Ko 13:4, Ef 2:18, Kl 1:21-22

* 3:18: Rom 5:6; 6:10; 8:11; 2 Korin 13:4; Efesus 2:18; Kolosi 1:21-22

* 3:19: Jenesis 6:1--7:24; Jenesis 8:18; Hibru 11:7; 2 Pita 2:5

* 3:19: Fofozir gumazir maba ghaze, duar kaba, da gumazir Noan dughiamɨn aremezir gumazibar duaba. Ezɨ marazi ghaze, a duabav gei, o enselɨn Godɨn akam iriaziba. Judaba kamaghɨn nɨghnɨzir gavgavim iti, God Noan dughiamɨn duar kaba isa kalabus gatɨ.

* 3:21: Ro 10:10, Ef 5:26, Ta 3:5, Hi 10:22

* 3:21: Rom 10:10; Efesus 5:26; Taitus 3:5; Hibru 10:22

† 3:21: Grighɨn akam vezɨn kamɨn deragha bizir kam mɨgeir puvatɨ.

* 3:22: Sng 110:1, Mt 22:44, Ro 8:34, 8:38, 1 Ko 15:24, Ef 1:20-21

* 3:22: Onger Akaba 110:1; Matyu 22:44; Rom 8:34; 8:38; 1 Korin 15:24; Efesus 1:20-21

* 4:1: Ro 6:2, 6:7, Ga 5:24, Kl 3:3-5

* 4:1: Rom 6:2; 6:7; Galesia 5:24; Kolosi 3:3-5

* 4:1: Mɨzazim isir arazimɨn akar maba, da uaghan 1 Pita 3:13-22ɨn iti.

* 4:2: Jo 1:13, Ro 6:11, 2 Ko 5:15, Ga 2:20, 1 Jo 2:16

* 4:2: Jon 1:13; Rom 6:11; 2 Korin 5:15; Galesia 2:20; 1 Jon 2:16

* 4:3: Ap 17,30, Ef 2:2-3, 4:17, Ta 3:3

* 4:3: Efesus 2:2-3; 4:17; Taitus 3:3

* 4:4: Ap 13:45, 18:6, 1 Pi 3:16

* 4:4: Aposel 13:45; 18:6; 1 Pita 3:16

* 4:5: Ap 10:42, 17:31, 1 Ko 15:51-52, Je 5:9

* 4:5: Aposel 10:42; 17:31; Jems 5:9

* 4:6: Ro 8:10, 1 Ko 5:5

* 4:6: Rom 8:10

† 4:6: Grighɨn akam vezɨn kamɨn bizir kam deragha a mɨgeir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, a ti 1 Pita 3:19 itir bizir kamra mɨgei, ezɨ me kamaghɨn a gɨra, “Bizir kam bagha Krais Akar Aghuim gumazamizir ovengezibav kɨm. Me gumaziba ariaghiri moghɨn me areme, men arazir kurabar ivezim. Kamaghɨn an Akar Aghuim me mɨkɨni, eghtɨ me ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim iniva, duaba mɨn ikiam, mati God uabɨ.”

* 4:7: Mt 24:13-14, Lu 21:34, Ro 13:11-12, 1 Ko 10:11, Fl 4:5, Kl 4:2, 2 Pi 3:9, 1 Jo 2:18

* 4:7: Matyu 24:13-14; Luk 21:34; Rom 13:11-12; 1 Korin 10:11; Filipai 4:5; Kolosi 4:2; 2 Pita 3:9; 1 Jon 2:18

* 4:8: Snd 10:12, 1 Ko 13:7, Kl 3:14, Hi 13:1, Je 5:20, 1 Pi 1:22

* 4:8: Aghuzir Akaba 10:12; 1 Korin 13:7; Kolosi 3:14; Hibru 13:1; Jems 5:20; 1 Pita 1:22

* 4:9: 2 Ko 9:7, Fl 2:14, Fm 14, Hi 13:2

* 4:9: Filipai 2:14; Hibru 13:2

* 4:10: Ro 12:6-8, 1 Ko 4:1-2, 4:7, Ta 1:7

* 4:10: Rom 12:6-8; 1 Korin 4:1-2; 4:7

* 4:11: 1 Ko 3:10, 10:31, Ef 5:20, 1 Pi 5:11, MAA 1:6

* 4:11: 1 Korin 10:31; 1 Pita 5:11; Akar Mogomem 1:6

* 4:12: 1 Ko 3:13, 1 Pi 1:6-7

* 4:12: 1 Korin 3:13; 1 Pita 1:6-7

* 4:13: Ap 5:41, Ro 8:17, 2 Ko 1:7, 2 Ti 2:12, Je 1:2, 1 Pi 1:5-6, MAA 1:9

* 4:13: Aposel 5:41; Rom 8:17; 2 Korin 1:7; 2 Timoti 2:12; Jems 1:2; 1 Pita 1:5-6; Akar Mogomem 1:9

* 4:14: Sng 89:50-51, Mt 5:11, 2 Ko 12:10, Je 1:12, 1 Pi 2:20

* 4:14: Onger Akaba 89:50-51; Matyu 5:11; 2 Korin 12:10; Jems 1:12; 1 Pita 2:20

* 4:15: 1 Te 4:11, 1 Ti 5:13, 1 Pi 2:20

* 4:15: 1 Tesalonika 4:11; 1 Timoti 5:13; 1 Pita 2:20

* 4:16: Ap 11:26, Fl 1:20

* 4:16: Filipai 1:20

* 4:17: Jer 25:29, Mal 3:5, Lu 10:12-14, 23:31, 2 Te 1:8

* 4:17: Jeremaia 25:29; Luk 10:12-14; 23:31; 2 Tesalonika 1:8

* 4:18: Snd 11:31, Lu 23:31

* 4:18: Aghuzir Akaba 11:31; Luk 23:31

* 4:19: Sng 31:5, Lu 23:46, 2 Ti 1:12

* 4:19: Onger Akaba 31:5; Luk 23:46; 2 Timoti 1:12

* 5:1: Ap 1:8, 1:22, Ro 8:17-18, MAA 1:9

* 5:1: Aposel 1:8; 1:22; Rom 8:17-18

* 5:2: Jo 10:11-13, 21:15-17, Ap 20:28, 1 Ko 9:17, 1 Ti 3:3, 3:8, Ta 1:7, 1:11, Fm 14

* 5:2: Jon 10:11-13; 21:15-17; Aposel 20:28; 1 Korin 9:17; Taitus 1:7; 1:11; Filemon 1:14; 1 Pita 3:1-6

* 5:3: Sng 74:2, 1 Ko 3:9, 2 Ko 1:24, Fl 3:17, 1 Ti 4:12, Ta 2:7

* 5:3: 2 Korin 1:24; Filipai 3:17; 1 Timoti 4:12; Taitus 2:7

* 5:4: 1 Ko 9:25, 2 Ti 4:8, Hi 13:20, 1 Pi 1:4

* 5:4: 1 Korin 9:25; 2 Timoti 4:8; Hibru 13:20; 1 Pita 1:4

* 5:5: Snd 3:34, Ais 57:15, Ef 5:21, Fl 2:3, Je 4:6

* 5:5: Aghuzir Akaba 3:34; Aisaia 57:15; Efesus 5:21; Filipai 2:3; Jems 4:6

* 5:6: Mt 23:12, Lu 14:11, 18:14, Je 4:10

* 5:6: Matyu 23:12; Luk 14:11; 18:14; Jems 4:10

* 5:7: Sng 37:5, 55:22, Mt 6:25-30, Fl 4:6

* 5:7: Onger Akaba 37:5; 55:22; Matyu 6:25-30; Filipai 4:6

* 5:8: Lu 22:31, 1 Te 5:6, MAA 12:12

* 5:8: Luk 22:31; 1 Tesalonika 5:6; Akar Mogomem 12:12

* 5:9: Ap 14:22, Ef 6:11-13, 2 Ti 3:12, Je 4:7

* 5:9: Aposel 14:22; Efesus 6:11-13; 2 Timoti 3:12; Jems 4:7

* 5:10: 2 Ko 4:17, 1 Te 2:12, 2 Te 2:17, 1 Ti 6:12, Hi 13:21, 1 Pi 1:6

* 5:10: 2 Korin 4:17; 1 Tesalonika 2:12; 2 Tesalonika 2:17; 1 Timoti 6:12; Hibru 13:21; 1 Pita 1:6

* 5:12: Ap 15:22, 15:40, 2 Ko 1:19, 1 Te 1:1, Hi 13:22, 2 Pi 1:12

* 5:12: Aposel 15:22; 15:40; 2 Korin 1:19; 1 Tesalonika 1:1; Hibru 13:22; 2 Pita 1:12

* 5:13: Ap 12:12, 12:25, 13:13, 15:37-39, Kl 4:10, 2 Ti 4:11, Fm 24

* 5:13: Aposel 12:12; 12:25; 13:13; 15:37-39; Kolosi 4:10; 2 Timoti 4:11; Filemon 1:24

* 5:13: Babilon arazir kurabagh amir nguibam. Ezɨ Pita Romɨn itir dughiam, Rom tintinimɨn arazir kurabar Godɨn gumazamizibagh ami, mati Babilon fomɨra me gamizir arazim mokɨn. Kamaghɨn Pita akar isɨn zuimɨn Rom dɨbora ghaze, Babilon.

† 5:13: Mak guizɨn Polɨn otarim puvatɨ. A gumazir ighiar an akurvagha an gɨn aruim.

* 5:14: Ro 16:16, 1 Ko 16:20, Ef 6:23

* 5:14: Rom 16:16; 1 Korin 16:20; Efesus 6:23

2 Pita

1

2

3

Pitan Akɨnafarir Namba 2

O

2 Pita

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn akar mɨngarimra kara. Tisan maba arua Kraisɨn adarazir nɨghnɨzir gavgaviba ko arazir aghuibagh asɨghasɨsi. Ezɨ Pita akɨnafarir kamɨn aven mɨgɨa ghaze, Kraisɨn adarazi men akaba baraghan markɨ. Me, akar aposelba men sure gamizibar suiragh gavgafigh. Eghtɨ arazir kamɨn me God ko Ekiam Krais Iesus deravɨra aning gɨfogham. Aposelba uari uan damazibar Iesusɨn ganigha uaghan a barazi, a men sure gami.

Gumazir maba kamaghɨn mɨgei Iesus ua izan kogham. Ezɨ akɨnafarir kam ghaze, a izam. Guizbangɨra a zuamɨra izeghan koghamin bizimɨn mɨngarim kamakɨn: God gumazitam o amizitam ovengan aghua. A kamaghsua, gumazamiziba bar navibagh iragham. Kamaghɨn amizɨ, a gumazamiziba dughiam me ganɨga, egha me mɨzua ikiavɨra iti (3:9).

E arazir aghuibar amutɨ da en navir averiabar ikɨ gavgavigham,
eghtɨ e gumazamizir kurabar akaba batogham

1

(Sapta 1--3)

1 * *Kɨ Saimon Pita, kɨ Krais Iesusɨn ingangarir gumazim ko an aposel. Kɨ, ia gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir aghuim itiba, akar kam ia bagha an osiri. Krais Iesus en God, a en Akurvazir Gumazim. Egha a uan arazir aghuimɨn God nɨghnɨzir gavgavir aghuim ia ganɨngizɨma, ian nɨghnɨzir gavgavir kam, a enanam ko voroghɨra ghu. 2 * *Ezɨ datɨrɨghɨn ia God ko en Ekiam Iesus, aningɨn fofozir aghuim inis. Ezɨ kamaghɨn apangkuvir arazim ko navir amɨrizim ian ekevegh ikɨ.

God ua baghavɨra e amɨsefe

3 * *Krais Iesus a God, an gavgavim a biziba bar e ganɨngi. Eghtɨ da gavgavim e danɨngtɨma, e ikɨrɨmɨrir aghuim iniva e God ifongezir arazibar amu ikiam. E Krais gɨfo, ezɨ fofozir kam e gamima e God ifongezir arazibagh ami. Ezɨ a ko itir arazim ko an arazir aghuimɨn, an en dia. 4 * *Egha bizir bar aghuiba e ganɨngi, da bar ekefe. Ezɨ kar bizir a fomɨra e danɨngasa akam akɨriziba. E nguazir kamɨn itir gumazamiziba, e navir ghurimɨn araziba bagha puv agoima, da bar pazav e gami. Ezɨ Krais bizir aghuir kaba bar e ganɨngi. Tuavir kamɨn, a ian akuraghtɨ, ia arazir kurar kabagh itaghɨva, egh Godɨn ikɨrɨmɨrim inighɨva egh an arazibar amuam.

5 * *Bizir kabanang bagh, ia Godɨn ikɨrɨmɨrim inisɨ pamten ingar. Ia datɨrɨghɨn nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn iti. Egh uaghan arazir aghuibar gumazamizir igharazibar amu, egh uaghan Godɨn fofozir arazim deravɨra a inigh. 6 * *Egh uaghan navir ghurimɨn araziba da dɨkabɨn, egh uaghan tugh gavgavigh osɨmtɨziba ater, egh uaghan God ifongezir arazibar gɨn mangɨ. 7 * *Egh uaghan, uan adarazir mɨn, Kraisɨn adarazir apangkuvigh men akurvagh. Egh uaghan igharaz darazigh ifongezir arazim damu.

8 * *Ia Krais Iesus gɨfo, a en Ekiam. Ia arazir kaba inightɨma da ian ikɨ bar gavgavightɨ, ian fofozir kam deravɨra ingartɨma, dagher avɨriba otivam. 9 * *Gumazim o amizim arazir kaba puvatɨgh, a bizir saghuiamɨn tibar ganan kogham, a mati gumazir damazir okavɨrɨzimɨn mɨn ikiam. Guizbangɨra, God an arazir kurar a fomɨra amiziba gɨn amada, egha a gamizɨma a zue. Egha datɨrɨghɨn bizir kaba, a da bakɨnɨghnɨki. 10 * *Nan adarasi, God ian diagha gɨfa, egha ia ginaba, ezɨ ia an gumazamizibar ikiam. Kamaghɨn ia zurara an adarazir ikɨvɨra ikɨva egh bizir kam akakaghsɨ, ia bar pamtem ingar. Ia kamaghɨn damu, arazir kuratamɨn irɨghan kogh, egh God ateghan kogham. 11 Eghtɨ a tuavir kam bar ia bagh a kuightɨma ia God Bizibagh Ativamin Dughiamɨn aven mangɨtɨ a ia bagh bar akuegham. Egh dughiar kamɨn ikɨ mamaghɨra ikiam. God Bizibagh Ativamin Dughiam, a bar Krais Iesus en Ekiamɨn bizim, a en Akurvazir Gumazim.

12 * *Kɨ bizir kaba bagh ia mɨkɨmvɨra ikiam. Ia guizbangɨra dagh fogha guizɨn akam inigha gɨfa, egha an tugha gavgafi. 13-14  *Kɨ fo, dughiar bar otevim, kɨ nguazir kamɨn itir mɨkarzim suevkɨnigham. En Ekiam Krais Iesus kamaghɨn na mɨkemegha gɨfa. Kamaghɨn dughiar kɨ inivafɨzir kamɨn aven ikiavɨra itim, kɨ nɨghnɨzima a dera, kɨ ua bizir kaba bagh ia mɨkɨmtɨma, ia ua dagh nɨghnɨghvɨra ikiam. 15 Kamaghɨn amizɨ, kɨ bar deragh ia mɨkɨmasa. Kɨ gɨn oveghtɨ, ia dughiabar zurara bizir kɨ ia mɨkemezir kabagh nɨghnɨghvɨra ikiam.

Aposelba uan damazibar Godɨn angazangarimɨn garima a Kraisɨn iti

16 * *Ezɨ dughiar e Kraisɨn akar kamɨn ia mɨkemezim, e pura gumazitamɨn eghaghanitam ko nɨghnɨzimɨn gɨn ghua ia mɨgeir puvatɨ. E uan Ekiam Krais Iesusɨn gavgavim ko a ua izamin akamɨn gun ia mɨkeme. E faragha guizbangɨra uan damazibar Godɨn angazangarim ko gavgavimɨn garima da Krais Iesusɨn iti, kamaghɨn amizɨ e mɨgei.* 17 * **Ezɨ God Afeziam ziar ekiam a ganɨngi, egha angazangarir aghuir kam gamizɨma an an oto. Ezɨ God uabɨ uan Nguibamɨn ikia angazangarir ekiar kamɨn aven ikiava kamaghɨn Iesus mɨgɨa ghaze, “Kar nan Otarim, kɨ bar a gifonge, egha kɨ a bagha bar akonge.” 18 Ezɨ e uari a ko Godɨn mɨghsɨamɨn ikia egha akar kam barazima a Godɨn Nguibamɨn ikegha izaghirɨ. 19 * *Kamaghɨn amizɨ, e nɨghnɨzir gavgavimra Godɨn akam inigha izir gumazibar akabar iti. Ezɨ ia uaghan men akabar suiragh gavgavigh, egh deragham. Godɨn akam inigha izir gumazibar akaba mati lam mɨtatemɨn ikia isi moghɨn, Kraisɨn angazangarim ian navir averiabar aven ikɨ isiam. Arazir kam mati amɨnim itir mɨkovezim overiamɨn isitɨ, mɨtatem mangɨtɨ angazangarim otogham.†

20-21  *Fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazibar akatam, pura gumazitam o amizitam a mɨkemezɨ an a mɨgeir puvatɨ. Godɨn Duam uabɨ me gaghuavkɨrima me Godɨn izezir akam akuri. Kamaghɨn amizɨ, ia bizir ekiar kam gɨfogh, Godɨn akam inigha izir gumaziba, me uan nɨghnɨzibar Godɨn Akɨnafarim osirizir puvatɨ.

2

Ifavarir tisaba Kraisɨn adarazir nɨghnɨzibagh asɨghasɨghasa

(Jut 4-13)

1 * *Ezɨ fomɨra Godɨn akam inigha izir gumazir ifavarir maba, me Israelian gumazamizibar tongɨn iti. Ezɨ kamaghɨra ifavarir tisaba uaghan ian tongɨn ikiam. Egh me nɨmɨra ia gifar, Godɨn bizitaba ian sure damuam. Egh me mongɨva akar ifavaribar amutɨ, da ian tongɨn otivam, kar akar ian nɨghnɨzir gavgavim gasɨghasɨziba. Ekiam ua me ini, eghtɨ me uamategh akɨrim ragh, Ekiam gasaragham. Me kamaghɨn damutɨ, God zuamɨra me gasɨghasigham. 2 Eghtɨ gumazamizir avɨrim men arazir mɨzɨrɨzir kurabar gɨn mangam. Eghtɨ bizir kam gumazamizibar amutɨ me akar kurabar guizbangɨn tuavir Godɨn gɨn zuimɨn mɨkɨmam. 3 * *Ifavarir tisan kaba dagɨar avɨriba baka, kamaghɨn me eghaghanir ifavarir avɨribar amuva, ian dagɨaba ko biziba iniam. Fomɨra God me isɨ kot darɨghasa dughiam atɨgha, ghaze, me bar ikuvigham. Ezɨ God akuir puvatɨ. A fomɨra me mɨkemezɨ moghɨn me gasɨghasɨghasa me bagha gara iti.

4 * *Ia fo, bar fomɨra enselɨn maba arazir kurabagh ami, ezɨ God me ataghizir puvatɨ. A senbar me ikegha helɨn me akunizɨma me mɨtater bar ekiamɨn aven ti. Me kalabusɨn ikiavɨra ikia Godɨn kotiamɨn dughiam bagha mɨzua iti. 5 * *Ezɨ gumazamizir bar fomɨra ikeziba, me Godɨn akam barazir puvatɨ. Ezɨ a me gasɨghasɨki. An aperiam gamizɨma an otogha bar me kuavareme. Ezɨ Noa a gumazir arazir aghuibara gun mɨgeir mam, God a ko 7plan gumazamizir igharaziba bar deragha men garima me deravɨra iti.

6 * *Ezɨ God Sodomɨn nguibam ko Gomoran nguibam mɨgɨa ghaze, aning uaghan ikuvigham. God aning gaborozɨ aning bar isigha, averenir kɨniba iti. Ezɨ gɨn gumazir Godɨn akaba batoziba, me bizir Sodom ko Gomoran otozim gɨnɨghnɨgh, egh fogham bizir kam gɨn uaghan me bativam. 7 * *Ezɨ God Lotɨn akura, gumazir deravɨra itim. Egha a, men arazir mɨzɨrɨzibar gara an navim bar a baseme. 8 Gumazir aghuir kam Lot men tongɨn ikia egha men arazir bar kurabar gari. Egha dughiabar zurara men akar kuraba barasi. Ezɨ an navim deragha iti. Ezɨ a me Godɨn Araziba batozir arazim bagha an navim bar ikufi. 9 * *Ekiam amizir biziba, e dagh nɨghnɨgha kamaghɨn fo, osɨmtɨzitam gumazamizir Godɨn Arazibar gɨn zui taba batogham, God osɨmtɨzir kam uam me da a iniamin tuavim gɨfo. Ezɨ God arazir kurabagh amir gumazamizibagh fo, egha men arazir kuraba ikarvaghamin tuavim gɨfo, mamaghɨra ikɨ mangɨva Godɨn Kotɨn Ekiamɨn Dughiam otogham. 10 * *Eghtɨ gumazamizitaba ivezir kurar bar ekiaba iniam. Kar gumazamizir poroghamiba uari isava akuava amir arazir bar mɨzɨrɨziba. Egha me Godɨn akam mɨgɨa ghaze, a pura bizim.

Ezɨ gumazamizir kurar kaba ian tongɨn iti, gumazamizir akaba batogha egha uan nɨghnɨzibar gɨn zuiba. Egha me atiatir puvatɨgha akar kurabar enselɨn Godɨn Nguibamɨn itibav gei. 11 * *Ezɨ enselba bar gavgavir ekiam ikia, bar gumazamizir kabagh afira. Egha enselba uari akar kurabar me mɨgeir puvatɨ, egha Ekiamɨn damazimɨn akam me gasir puvatɨ.

12 * *Ezɨ ifavarir tisan kaba, me mati asɨzibar mɨn nɨghnɨziba puvatɨ, egha me uan mɨkarzibar ifongiabar arui. Egha me mati asɨzir atiabar mɨn nguazimɨn otifi, eghtɨ gumaziba men suighɨva me mɨsoghtɨma me arɨghiram. Ezɨ bizir me fozir puvatɨzim, me akar kurabar a mɨgei. Ezɨ arazir kamra mati gumaziba asɨzir atiaba gasɨghasɨzi moghɨn God me gasɨghasɨgham.

13 * *Ezɨ me amizir arazir kurabar, gumazamiziba men arazir kaba bagh ua arazir kurabar me ikarvagham. Me ghaze, aruebar dagher ekiaba apir arazim ko dɨpar onganiba apir arazim, kar arazir bar aghuim. Egha me ia koma apava, egha ia gamima ia bar mɨze, egha ian ziabagh asɨghasɨsi. Egha me uan ifavarir arazir me amiba bagha bar akonge. 14 Egha me zurara amizibar gara, arazir kurabar me damuasa nɨghnɨsi. Egha me arazir kurar amiba gɨvasa nɨghnɨzir puvatɨ. Me gumazamizir nɨghnɨzir gavgavir muziariba itibagh ifarima me arazir kurabagh ami. Egha me igharaz darazir bizibar garava, dagh ifongezir arazim bar me gizɨfa. Eghtɨ God bar me gasɨghasigham! 15 * **Me tuavir aghuim ategha, bar onganigha tintinibar zui. Me Beorɨn otarim Balamɨn tuavimɨn gɨn zui. An arazir kuram gamigha, egha uan arazir kurar kamɨn ivezim iniasa. 16 Donkiba mɨgeir puvatɨ. Ezɨ donkin mam gumazimɨn mɨn mɨgɨa Balamɨn arazir kuraba bagha an atari. Ezɨ arazir kamɨn, donki Godɨn akam inigha izir gumazir kam gamima, a uan arazir onganir a damuasa nɨghnɨzim ataki.

17 * *Gumazamizir kaba, mati mozir dɨpaba dakezɨ moghɨn iti, egha uaghan mati amɨnir ekiam ghuariam givava amadima a tintinibar zuima amoziba puvatɨ. God me bagha danganir bar mɨtategha bar pɨghizim akɨrizɨma a iti. Eghtɨ me mangɨva an ikiam. 18 * *Gumazamizir kaba pura tiariba akara egha uan akar onganir kabav gɨa ghaze, erara dera. Me gumazamiziba apezepera me gamima, me naviba dɨkavava arazir poroghamiba uari isava akuiba, ko inivafɨzimɨn arazir kurar igharazibar amuasa nɨghnɨsi. Ezɨ arazir kamɨn, me gumazamizir datɨrɨghɨra navibagh iragha arazir kuraba ataghiziba, me me gamima, me gumazamizir kurar kabar gɨn zui. 19 * *Gumazamizir kurar kaba kamaghɨn mɨgei, “Kamaghɨn ia en gɨn mangɨva, egh ia fɨrighɨregh uan nɨghnɨzibar ifongezir bizibar amuam.” Men arazir kuraba me gasɨghasɨzima, me uari pura ingangarir gumazamiziba. E fo, gumazamiziba bizitam me ikɨrarightɨ, me bizir kamɨn pura ingangarir gumazamizibar mɨn ikiam. 20 * *Guizbangɨra, me en Ekiam Krais Iesus da fofozim inis, a en Akurvazir Gumazim. Ezɨ fofozir kam men akurazɨ me arazir mɨzɨrɨzir nguazimɨn itiba bar adagh ita. Egh kamaghɨn me ua arazir kurabar amutɨ, da ua me ikɨrarɨgh egh bar me gafiragham. Eghtɨ men ikɨrɨmɨrim gɨn bar moghɨra bar ikuvigh fomɨra itir ikɨrɨmɨrim gafiragham. 21 * *Kamaghɨn me arazir aghuimɨn tuavim gɨfozir puvatɨgha, deraghai. Ezɨ datɨrɨghɨn me tuavir kam gɨfo, egha Godɨn akaba ini, egha uam akɨrim ragha God gasara. Ezɨ bizir kam bagh me bar ikuvigham. 22 * *Ezɨ bizir men otozir kam, guizɨn akar otevir mamɨn aven kamaghɨn mɨgei, “Afiam migha egha ghua ua uan mimiziba api.” Ezɨ uaghan akar otevir igharazir mam kamaghɨn mɨgei, “Dam dɨpam guregha gɨvagha ua ghua beghneazim gɨpoghposi.” Aningɨn arazim vɨrara bar kufi.

3

Bar guizbangɨra Ekiam ua izam

1 * *Nan roroaba, kar nan namba 2ɨn akɨnafarim kɨ datɨrɨghɨn ia bagha an osiri. Kɨ kamaghɨn ifonge, akɨnafarir kɨ osirizir kamning, ian nɨghnɨziba uam a da feghtɨ, ia ua bizir kabagh nɨghnɨghvɨra ikiam, egh ian nɨghnɨziba bar deravɨra ikiam. 2 * *Ia ua Godɨn akam inigha izir gumaziba fomɨra mɨkemezir akabagh nɨghnɨghasa kɨ ifonge. Egh ia uaghan Ekiamɨn akabagh nɨghnɨgh, a en Akurvazir Gumazim. Ia uan aposelba da akar kam inis.

3 * *Ia faragh bizir ekiar kam gɨfogh, Ekiam ua izamin dughiamɨn, gumazamiziba uan navir ghurimɨn arazibar gɨn mangɨva dɨbovir akar kurabar ia mɨkɨmam. 4 * *Me kamaghɨn ia dɨpovam, “Iesus ghaze, a ti ua izam, o? Egha a managh iti? A izan kogham. En ovavir ovengeziba ua dɨkavan kogham. Ezɨ biziba fomɨra nguazim otozir dughiamɨn iti moghɨn ikia iza datɨrɨkɨn.” 5 * *Me bizir kam gɨfogha, a gɨnɨghnɨghan aghua. Fomɨra God mɨkemezɨ overiam ko nguazim oto. Ezɨ God dɨpabav kemezɨ da iraghuezɨ nguazim oto. Ezɨ God dɨpamra nguazimɨn ingari. 6 * *Egha gɨn God mɨkemezɨ dɨpaba uam oto. Ezɨ aperiam bar nguazir kam avara, ezɨ nguazim bar ikufi. 7 * *Kamaghɨra God fomɨra mɨkemezɨ moghɨn, a datɨrɨghɨn mɨgɨrɨgɨar igharazim anɨngi, datɨrɨghɨn overiam ko nguazim ikia avim bagha mɨzuai, avim otoghɨva bar aning kuavaremegham. Ezɨ nguazim ko overiam Godɨn Kotiar Ekiam Otivamin Dughiam bagha mɨzuai. Dughiar kamɨn gumazamizir akɨrim ragha God gasaraziba, me bar ikuvigham.

8 * *Nan roroaba, ia bizir kam a bakɨnɨghnɨghan markɨ. Ekiamɨn nɨghnɨzim dughiar vamɨra mati, azenir avɨriba, ezɨ azenir avɨriba mati dughiar vamɨra. 9 * *Gumazamizir maba ghaze, Ekiam nɨmɨra ingari. Ezɨ puvatɨ. Ekiam uan akar dɨkɨrɨzimɨn gɨn ghua nɨmɨra ingara arazibagh amir puvatɨ. God gumazitam o amizitam ovengan aghua. Gumazamiziba bar navibagh iraghasa a ifonge, egha an navim ian ikia ingara egha ia mɨzua iti.

Nguazir kam ko overiam gɨvagham

10 * *Ekiam Izamin Dughiam zuamɨram otogham, mati okɨmakɨar gumaziba izi mokɨn. Eghtɨ dughiar kamɨn overiam afuaragh pamten tɨngaghegh bar gɨvagham. Eghtɨ bizir nguazimɨn itiba sara bar isigh ameregh gɨvagham. Eghtɨ nguazim ko an itir bizir me amiziba ua ikian kogham.* 11 E fo, kamaghɨra biziba bar gɨvagham. Kamaghɨn kɨ ian azai, ia arazir manamɨn gɨn mangam? Ia uan naviba isɨ God danɨng, egh ia bar zuegh ikɨ Godɨn Arazibar gɨn mangɨ.

12 * *Egh ia Godɨn Dughiar Otivamim mɨzuamɨva, egh ia bar puvɨra ingarɨva dughiar kamɨn avɨraghtɨ, a zuamɨra otogham. Eghtɨ dughiar kamra overiam bar isigh gɨvagham, eghtɨ avir bar gavgavir mam otogh bizir God nguazimɨn amiziba, da bar isiva ameregham.† 13 * *God overiar igiam ko nguazir igiam damuasa akam akɨri, eghtɨ Godɨn arazir aghuimra an aven ikiam. E bizir kamra mɨzua iti.

E uari bagh ganɨva, egh Ekiam bagh mɨzuamam

14 * *Kamaghɨn, nan roroaba, ia fo bizir kaba da gɨn izam, ia dar mɨzuamɨva pamtem ingarɨva egh Godɨn damazimɨn zuegh ikɨva, Godɨn damazimɨn arazir kuratam damuan markɨ. Egh ia God ko navir amɨrizimɨn ikɨsɨ pamtem ingar. 15 * *Ekiam e bagha amɨrɨghavɨra ingari. Ia fogh, a uam e iniasa, kamaghɨn an arazir kam gami. Ezɨ God bar fofozir aghuim en aveghbuam Pol ganɨngi, ezɨ a uaghan kamaghɨra mɨgɨrɨgɨar kabara ia bagha da osiri. 16 * *Polɨn akɨnafarir osiriziba, da zurara bizir kabar gun mɨgei. Guizbangɨra, akar maba akɨnafarir kabar aven ikiava, egha deravɨra bigha mɨgeir puvatɨ. Ezɨ e akar kabar mɨngaribagh foghasa bar ingangarir dafam gami. Ezɨ gumazamizir fofozir muziariba ko nɨghnɨzir gavgavir muziariba, me Polɨn osirizibagh iragha pazava dav gei. Egha uaghan Godɨn akɨnafarimɨn itir akar igharaziba sara paza dav gei. Kamaghɨn me uarira uari gasɨghasɨsi, eghtɨ God gɨn me gasɨghasɨgham.

17 * *Nan roroaba, ia bizir gɨn otivamiba ia dagh fo. Gumazamizir Godɨn akaba batogha ifariba ia damutɨ, ia nɨghnɨzir gavgavir ia datɨrɨghɨn itim ategh iran kogham. Ia iran koghsɨ, kamaghɨn bar deravɨra uari bagh ganɨva tuivigh gavgafigh. 18 * *Krais Iesus, a en Ekiam, a en Akurvazir Gumazim, a zurara ian apangkufi, ezɨ ia deravɨra a gɨfo. An fofozim ko an apangkuvim ian navibar ikɨva aghung mangɨ. Krais ziar ekiam iti, ezɨ ia an ziam fɨ, datɨrɨghɨn ikɨ mamaghɨra ikiam. Guizbangɨra.

* 1:1: 2 Ko 4:13, Ef 4:5, Ta 1:4

* 1:1: 2 Korin 4:13; Efesus 4:5; Taitus 1:4

* 1:2: Ju 2

* 1:2: Jut 1:2

* 1:3: Jo 17:3, 2 Te 2:14, 2 Ti 1:9, 1 Pi 2:9

* 1:3: Jon 17:3; 2 Tesalonika 2:14; 2 Timoti 1:9; 1 Pita 2:9

* 1:4: 2 Ko 7:1, Ef 4:24, 2 Pi 2:18-20, 1 Jo 3:2

* 1:4: 2 Korin 7:1; Efesus 4:24; 2 Pita 2:18-20; 1 Jon 3:2

* 1:5: 1 Pi 3:7, 2 Pi 3:18

* 1:5: 2 Pita 3:18

* 1:6: Ga 5:22-23

* 1:6: Galesia 5:22-23

* 1:7: Ga 6:10, 1 Te 5:15, 1 Jo 4:21

* 1:7: Galesia 6:10; 1 Tesalonika 5:15; 1 Jon 4:21

* 1:8: Jo 15:2, Ta 3:14

* 1:8: Jon 15:2; Taitus 3:14

* 1:9: Hi 9:14, 1 Jo 1:7, 2:9-11

* 1:9: Hibru 9:14; 1 Jon 1:7; 2:9-11

* 1:10: 2 Pi 3:17, 1 Jo 3:19

* 1:10: 2 Pita 3:17; 1 Jon 3:19

* 1:12: Fl 3:1, 1 Pi 5:12, 2 Pi 3:1, 3:17, 1 Jo 2:21, Ju 5

* 1:12: Filipai 3:1; 1 Pita 5:12; 2 Pita 3:1; 3:17; 1 Jon 2:21; Jut 1:5

* 1:13-14: Jon 21:18-19; 2 Korin 5:1; 2 Timoti 4:6; 2 Pita 3:1

* 1:16: 1 Ko 1:17, 1 Jo 1:1

* 1:16: 1 Korin 1:17; 1 Jon 1:1

* 1:16: Akar otevir kam a dughiar Iesusɨn mɨkarzim igharagha gara otozir bizibav mɨgei. Nɨ Matyu 17:1-3 ko Mak 9:2-13 ko Luk 9:28-36ɨn gan.

* 1:17: Mt 3:17

* 1:17: Matyu 3:17

* 1:17: Matyu 17:1-5; Mak 9:2-7; Luk 9:28-35

* 1:19: Sng 119:105, Jo 5:35, MAA 2:28

* 1:19: Onger Akaba 119:105; Jon 5:35

† 1:19: Mɨzarazimɨn mɨkovezir kam, kar Krais Iesus. Nɨ Akar Mogomem 22:16ɨn gan.

* 1:20-21: Aposel 1:16; 3:18; Rom 12:6; 2 Timoti 3:16; 1 Pita 1:11

* 2:1: Mt 24:11, Ap 20:30, 1 Ko 6:20, Ef 1:7, 1 Ti 4:1, 2 Ti 3:1-5, 1 Pi 1:18, Ju 4

* 2:1: Matyu 24:11; Aposel 20:30; 1 Timoti 4:1; 2 Timoti 3:1-5; 1 Pita 1:18; Jut 1:4

* 2:3: Ro 16:18, 2 Ko 12:17-18, 1 Te 2:5, 1 Ti 6:5, Ta 1:11, 2 Pi 1:16

* 2:3: Rom 16:18; 2 Korin 12:17-18; 1 Tesalonika 2:5; 1 Timoti 6:5; Taitus 1:11; 2 Pita 1:16

* 2:4: Lu 8:31, Jo 8:44, 1 Jo 3:8, Ju 6, MAA 20:2-3

* 2:4: Luk 8:31; Jon 8:44; 1 Jon 3:8; Jut 1:6; Akar Mogomem 20:2-3

* 2:5: Stt 6:1-7:24, 8:18, Hi 11:7, 1 Pi 3:20, 2 Pi 3:6

* 2:5: Jenesis 6:1--7:24; Jenesis 8:18; Hibru 11:7; 1 Pita 3:20; 2 Pita 3:6

* 2:6: Stt 19:24, Nam 26:10, Ju 7

* 2:6: Jenesis 19:24; Dɨboboniba 26:10; Jut 1:7

* 2:7: Stt 19:1-16

* 2:7: Jenesis 19:1-16

* 2:9: Sng 34:17-19, 1 Ko 10:13, Ju 6

* 2:9: Onger Akaba 34:17-19; 1 Korin 10:13; Jut 1:6

* 2:10: Ju 4-10, 16

* 2:10: Jut 1:4-10; 1:16

* 2:11: Ju 9

* 2:11: Jut 1:9

* 2:12: Ju 10

* 2:12: Jut 1:10

* 2:13: Ro 13:13, 1 Ko 11:20-21, Fl 3:19, Ju 12

* 2:13: Rom 13:13; 1 Korin 11:20-21; Filipai 3:19; Jut 1:12

* 2:15: Ju 11, MAA 2:14

* 2:15: Jut 1:11; Akar Mogomem 2:14

* 2:15: Dɨboboniba 22:4-35

* 2:17: Ju 12-13

* 2:17: Jut 1:12-13

* 2:18: Ap 2:40, 2 Pi 1:4, 2:20, Ju 16

* 2:18: Aposel 2:40; 2 Pita 1:4; 2:20; Jut 1:16

* 2:19: Jo 8:34, Ro 6:16, 1 Pi 2:16

* 2:19: Jon 8:34; Rom 6:16; 1 Pita 2:16

* 2:20: Mt 12:45, Lu 11:26, Hi 6:4, 2 Pi 1:2-4

* 2:20: Matyu 12:45; Luk 11:26; Hibru 6:4; 2 Pita 1:2-4

* 2:21: Lu 12:47-48, Jo 9:41

* 2:21: Luk 12:47-48; Jon 9:41

* 2:22: Snd 26:11

* 2:22: Aghuzir Akaba 26:11

* 3:1: 2 Pi 1:13

* 3:1: 2 Pita 1:13

* 3:2: Ju 17

* 3:2: Jut 1:17

* 3:3: 1 Ti 4:1, 2 Ti 3:1, 2 Pi 2:10, Ju 18

* 3:3: 1 Timoti 4:1; 2 Timoti 3:1; 2 Pita 2:10; Jut 1:18

* 3:4: Ais 5:19, Jer 17:15, Ese 12:22, 12:27, Mt 24:48, Lu 12:45

* 3:4: Aisaia 5:19; Jeremaia 17:15; Esekiel 12:22; 12:27; Matyu 24:48; Luk 12:45

* 3:5: Stt 1:6-9, Sng 33:6, Kl 1:17, Hi 11:3

* 3:5: Jenesis 1:6-9; Onger Akaba 33:6; Kolosi 1:17; Hibru 11:3

* 3:6: Stt 7:11, 7:21, 2 Pi 2:5

* 3:6: Jenesis 7:11; 7:21; 2 Pita 2:5

* 3:7: Mt 25:41, 2 Te 1:8, 2 Pi 3:10

* 3:7: Matyu 25:41; 2 Tesalonika 1:8; 2 Pita 3:10

* 3:8: Sng 90:4

* 3:8: Onger Akaba 90:4

* 3:9: Ais 30:18, Hab 2:3, Ro 2:4, 1 Ti 2:4, Hi 10:37, 1 Pi 3:20

* 3:9: Aisaia 30:18; Habakuk 2:3; Rom 2:4; 1 Timoti 2:4; Hibru 10:37; 1 Pita 3:20

* 3:10: Mt 24:29, 24:35, 24:43, Mk 13:31, Lu 12:39, 1 Te 5:2, Hi 1:11, MAA 16:15, 20:11

* 3:10: Matyu 24:29; 24:35; 24:43; Mak 13:31; Luk 12:39; 1 Tesalonika 5:2; Hibru 1:11; Akar Mogomem 16:15; 20:11

* 3:10: Grighɨn akam deragha a mɨgeir puvatɨ.

* 3:12: Ais 34:4, Mai 1:4, 1 Ko 1:7, Ta 2:13, 2 Pi 3:10

* 3:12: Aisaia 34:4; Maika 1:4; 1 Korin 1:7; Taitus 2:13; 2 Pita 3:10

† 3:12: 2 Pita 3:9 ghaze, Ekiam zuamɨra izeghan kogham, kamaghɨn a dughiam gumazamizibar anightɨ me navibagh iragham. Ezɨ kamaghɨn, gumazamiziba uari isɨ God danɨng, eghtɨ bizir kam Ekiamɨn Dughiar Izamim aghozagham. Nɨ Aposel 3:19-21ɨn gan.

* 3:13: Ais 65:17, 66:22, MAA 21:1, 21:27

* 3:13: Aisaia 65:17; 66:22; Akar Mogomem 21:1; 21:27

* 3:14: 1 Ko 15:58, Fl 1:10, 1 Te 3:13

* 3:14: 1 Korin 15:58; Filipai 1:10; 1 Tesalonika 3:13

* 3:15: Ro 2:4, 1 Pi 3:20, 2 Pi 3:9

* 3:15: Rom 2:4; 1 Pita 3:20; 2 Pita 3:9

* 3:16: Ro 10:3, 1 Ko 15:51, 1 Te 4:15

* 3:16: Rom 10:3

* 3:17: Mk 13:5, 13:23, 13:33, 1 Ko 10:12, Ef 4:14, 2 Pi 1:10-12

* 3:17: Mak 13:5; 13:23; 13:33; 1 Korin 10:12; Efesus 4:14; 2 Pita 1:10-12

* 3:18: Ef 4:15, 2 Ti 4:18, 1 Pi 2:2, Ju 25, MAA 1:6

* 3:18: Efesus 4:15; 2 Timoti 4:18; 1 Pita 2:2; Jut 1:25; Akar Mogomem 1:6

1 Jon

1

2

3

4

5

Jonɨn Akɨnafarir Faragha Zuim

O

1 Jon

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn, Jon akar mɨngarir pumuningɨn mɨgei. A faraghavɨra, Kraisɨn adarazir akurvaghtɨ, me Afeziam God ko an Otarim Krais Iesus ko navir vamɨra ikiam. Egha Jon kamaghsua, me mɨtatemɨn itir darazi ateghtɨma, me me gifarɨva egh me gekutɨ, me God ateghan kogham.

Ezɨ “mɨtatemɨn itir darasi,” kamaghɨn mɨgei, bizir nguazimɨn kagh itiba, da derazir puvatɨ. Me ghaze, Iesus a Godɨn Otarim, kamaghɨn amizɨ, a nguazir kamɨn gumazimɨn mɨn otoghan kogh, egh e gumazamiziba ami moghɨn, nguazimɨn biziba ko poroghan kogham. Me ghaze, gumazamiziba deravɨra God ko ikɨsɨ, me nguazimɨn bizibagh nɨghnɨghan markɨ. Me ghaze, arazir bar aghuim ko igharazibagh ifongezir arazim, da uaghan nguazimɨn biziba. Kamaghɨn, e arazir kabar gɨn mangɨsɨ nɨghnɨghan kogham.

Jon kamaghsua, Kraisɨn adarazi akar kaba baragh dar gɨn mangan markɨ. A ghaze, Iesus a guizɨn gumazimɨn oto. Eghtɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itiba, God bar a gifueghɨva, gumazamizir igharaziba bar me gifongegh.

E angazangarimɨn aven darutɨ, mɨtatemɨn aven aruiba
e gifaran kogham

1

(Sapta 1:1--3:10)

Angamɨra Itir Akam, datɨrɨghɨn azenan oto

1 * *Gumazir me kamaghɨn dɨborim, Angamɨra Itir Akam, e an gun ia mɨgei. Gumazir kam, nguazir kam tɨghar otivamin dughiamɨn, a bar faraghavɨra iti. Ezɨ e a baregha, uan damazibar deravɨram an garava egha uan dafaribar an suiki. 2 * *God, angamɨra itir ikɨrɨmɨrim e ganɨngizir gumazir kam en aka, ezɨ e an ganigha an gun ia mɨgei. Egh gumazir ikɨrɨmɨrir angamɨra itir kam, a zurazurara ikiam. A faragha Afeziam ko ikegha datɨrɨghɨn God en akazɨ, e an gani. 3 * *E an ganigha a baregha gɨvagha, ia uaghan navir vamɨra e ko ikiasa, e uaghan ia mɨgei. Egh ia ko, e navir vamɨra Afeziar Ekiam ko an Otarim Krais Iesus ko ikiam. 4 * *E uari inigh ikɨ, en naviba bar akueghasa, e akar kam osiri.

E angazangarimɨn aven daruam

5 * *E Krais Iesus barazi an akar kam akunizɨma, e ia mɨkɨri. Akar kam kamaghɨn mɨkeme, God, an angazangarim, ezɨ mɨtarmetam anepazazir puvatɨ. 6 * *E kamaghɨn mɨkɨmam, “E a ko navir vamɨra iti,” egh e mɨtarmemɨn darutɨ, kamaghɨn en mɨgɨrɨgɨar kaba, pura mɨgɨrɨgɨar ifavariba. Egha e guizɨn akamɨn gɨn zuir puvatɨ. 7 * *Ezɨ God angazangarimɨn aven iti moghɨn e angazangarimɨn aven daruva, egh uari ko navir vamɨra ikiam. Eghtɨ an Otarim Iesusɨn ghuzim e ruva, en arazir kuraba sara bar da ruam.

8 * *Eghtɨ e suam, “E arazir kuraba puvatɨ,” kamaghɨn e uari uarigh ifari, ezɨ guizɨn akam en itir puvatɨ. 9 * *E uan arazir kurabar gun Godɨn mɨkɨmtɨma, a mɨkemezɨ moghɨn arazir aghuim damuva puram en arazir kuraba gɨn amangɨva egh da ruam. 10 * *E suam, “E arazir kurabagh amir puvatɨ,” kamaghɨn e Godɨn mɨkɨm suam, “A ifarir God.” Ezɨ kamaghɨn e an akaba barazir puvatɨ.*

2

Krais en Akurvazir Gumazim

1 * *Nan boriba, ia arazir kurabar amuan kɨ aghuagha, ia bagha akar kam osiri. En tav arazir kuratam damightɨ, en akurvazim iti. An Afeziam ko ikia e bagha a ko mɨgei. Gumazir kam a Krais Iesus, an araziba bar dera. 2 * *Egha a uabɨra en arazir kuraba baghava aremezɨ, God en arazir kuraba gɨn amada. En arazir kurabara puvatɨ, nguazir kamɨn gumazamiziba bar moghɨra.

Bar God gɨfozir gumaziba,
me Godɨn akabar gɨn zui

3 E Godɨn akabar gɨn mangɨva egh fogh suam, e guizbangɨra a gɨfo. 4 * *Gumazitam o amizitam suam, kɨ God gɨfo, egha Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuir puvatɨ, a ifari. Ezɨ guizɨn akam a ko itir puvatɨ. 5  *Gumazitam o amizitam Godɨn akamɨn gɨn mangɨva, a bar God ko gumazamizir igharazibagh ifueghɨva, arazir ifofer kam an navir averiam gizɨvaghtɨma an daghem otivam. Eghtɨ e tuavir kamɨn guizbangɨra fogh suam, e bar Godɨn pueghav iti. 6 Gumazitam o amizitam suam, kɨ Godɨn poroghav iti, egh a Krais aruizɨ moghɨn daru.

7 * *Nan adarasi, akar kɨ ia bagha osirir kam, an Akar Gavgavir igiam puvatɨ. Kar Akar Gavgavir ghurir ia faragha nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiava oraghizim.* 8 * *Mɨtatemɨn dughiam gɨvasava ami, ezɨ guizɨn angazangarim datɨrɨghɨn e gisira, ezɨ kɨ Akar Gavgavir kam ia bagha an osiri. Akar kɨ ia bagha osirizir kam, a uaghan mɨgɨrɨgɨar igiam. E Iesus amizir arazibar ganigha fo, akar kam guizbangɨra. Egha ia amir araziba gara fo, akar kam guizbangɨra.

9 * *Gumazitam o amizitam suam, kɨ Godɨn angazangarimɨn aven iti, egha a uan adarazir aghua, a mɨtatemɨn aven ikiavɨra iti. 10 * *Gumazitam o amizitam uan adarazigh ifuegham, an angazangarimɨn aven iti, eghtɨ bizitam a damightɨ, a irɨghan kogham. 11 * *Egh gumazitam o amizitam uan adarazir aghuaghɨva, a mɨtatemɨn aven ikia, an aven arui. Mɨtatem a gamima, a garir puvatɨ. Kamaghɨn a fozir puvatɨ, a managh zui.

12 * *Ia nan boriba,

Iesusɨn ziamɨn God ian arazir kuraba gɨn amada,

ezɨ kamaghɨn kɨ ia bagha akar kam osiri.

13 * *Ia gumazamizir ghuriba,

ia, fomɨra ikia iza datɨrɨghɨn itir gumazir kam,

ia deravɨram a gɨfo.

Ezɨ kamaghɨn kɨ ia bagha akar kam osiri.

Ia gumazamizir igiaba,

ia gumazir kuram, Satan, an gavgavim gafira.

Ezɨ kamaghɨn kɨ ia bagha akar kam osiri.

Ia nan boriba,

ia Afeziar Ekiam gɨfo,

ezɨ kamaghɨn kɨ ia bagha akar kam osiri.

14 * *Ia gumazamizir ghuriba,

ia, fomɨra ikia iza datɨrɨghɨn itir gumazir kam,

ia deravɨram a gɨfo.

Ezɨ kamaghɨn kɨ ia bagha akar kam osiri.

Ia gumazamizir igiaba,

ia tuivigha gavgavizɨ, Godɨn akam ian navir averiabar ikia gavgafi.

Egha ia gumazir kuram, Satan, an gavgavim gafira.

Ezɨ kamaghɨn kɨ ia bagha akar kam osiri.

Ia nguazir kamɨn arazibagh ifueghan markɨ

15 * *Ia nguazir kamɨn araziba ko an biziba, ia dagh ifueghan markɨ. Gumazitam o amizitam nguazir kamɨn arazibagh ifueghɨva, egh kamaghɨn an Afeziar Ekiam deragh a gifueghan kogham. 16 * *E fo, nguazir kamɨn itir gumazamizibar arazibar kara: navir ghurimɨn araziba bagha puv aguava, damazimɨn bizibar gara bar dagh ifonge, egha bizir avɨriba ikiava, kamaghɨn uarira uari fe. Arazir kaba Afeziar Ekiamɨn izir puvatɨ. Da nguazir kamɨn araziba. 17 * *Nguazir kam ko an itir gumazamizibar arazir kuraba, da bar gɨvagham. Eghtɨ Godɨn akamɨn gɨn zuir gumazamiziba, me zurara ikiam.

Ia Kraisɨn apaniba bagh deravɨra gan

18 * *Nan boriba, dughiar kam a dughiar abuananam. Ezɨ ia oregha gɨfa, Kraisɨn apaniba izam. Ia oraghizɨ moghɨn, Kraisɨn apanir avɨriba izegha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, e fo, kar dughiar abuananam. 19 * *Kraisɨn apanir kaba faragha e ko ikegha, e ategha azenan ghue. Egha me guizbangɨra en adarazi puvatɨ. E fo, me en adarazi amuava, e ko ikiai. Me e ategha ghue, ezɨ e fo, me en adarazi puvatɨ.

20 * *Ezɨ ia, Iesus Godɨn Duam ia ganɨngizɨ a ia avaragha, ia gamima, ia bar guizɨn akam gɨfo. 21 Ia guizɨn akam gɨfo, egha ia fo, akar ifavaritam guizɨn akamɨn aven ikegh azenan izeghan kogham. Ezɨ ia guizɨn akam gɨfozɨ, kamaghɨn kɨ ia bagha osiri. 22 * *Tina ifavarir gumazim? Kar gumazir kamaghɨn mɨgeim, “Iesus, God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim puvatɨ.” Gumazir kam, a Kraisɨn apanim. An Afeziar Ekiam ko an Otarim akɨrim ragha aning gasara.† 23 * *Gumazitam o amizitam akɨrim ragh Otarim gasaragh, kamaghɨn an Afeziar Ekiam ko itir puvatɨ. Gumazitam o amizitam nɨghnɨzir gavgavim Otarimɨn ikɨva uaghan Afeziar Ekiam ko ikiam.

Godɨn Duam guizɨn akam ian sure gami

24 * *Akar ia faraghavɨra oraghizim, ia an suiraghvɨra ikɨ. Ia an suiraghvɨra ikɨtɨ, Otarim ko Afeziar Ekiam ia ko ikɨvɨra ikiam. 25 * *Ezɨ Iesus akar dɨkɨrɨzim e ganɨga ghaze, ia Afeziam ko ikɨva, egh ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim iniam.

26 Kɨ akar kaba ia bagha da osirigha ghaze, gumazamizir kaba ia gifarasa. 27 * *Ezɨ Godɨn Duam ia avaragha, ia ko iti. Eghtɨ gumazitam ian sure damuan kogham. Godɨn Duam biziba bar ian sure gami. Godɨn Duamɨn akaba guizbangɨra, da ifari puvatɨ. Godɨn Duam ian sure gamizɨ moghɨn, ia Krais ko ikɨ.

Godɨn boriba

28 * *Nan boriba, a izamin dughiamɨn e an damazimɨn tuivigh, atiatingɨva aghumsɨghan kogham. Kamaghɨn, ia tuivigh gavgavigh kamaghɨra ikɨ.

29 * *Ia kamaghɨn fogh suam, Iesus arazir aghuibagh ami, egh ia kamaghɨn fogh suam, gumazamizir arazir aghuibagh amiba, me Godɨn otivizir boriba.

3

1 * *Ia nɨghnɨgh, Afeziar Ekiam bar e gifuegha en dɨghorim gami. Egha ziar kam, Godɨn boriba, e gatɨ. Ezɨ guizbangɨra, e an boribara. Nguazir kamɨn gumazamiziba God gɨfozir puvatɨ, me kamaghɨn uaghan e gɨfozir puvatɨ. 2 * *Nan adarasi, e datɨrɨghɨn Godɨn boriba. Egha e fozir puvatɨ, e gɨn manmaghɨn otivam. God bizir kam tɨghar en akagham. E kamaghɨn fo, Krais uamategh nguazir kamɨn izɨtɨ, e uan damazibar deravɨra an ganam. Egh an mɨn otogham. 3 Gumazamizir an mɨn otivamin dughiam bagha mɨzua gariba, me Iesus zuezɨ moghɨn me uari zue.

4 * *Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me Godɨn akaba batosi. Arazir kuram, kar Godɨn akaba batozir arazim. 5 * *Ia bar fo, Iesus en arazir kuraba gɨn amangasa, nguazir kamɨn ize. Ezɨ ia fo, an arazir kuratam gamizir puvatɨ. 6 * *E kamaghɨn fo, gumazitam o amizitam Krais ko ikɨ, arazir kurabar amuvɨra ikian kogham. Egh gumazitam o amizitam arazir kurabar amuvɨra ikɨtɨ, e fogh suam, a guizbangɨra Kraisɨn ganigha a gɨfozir puvatɨ. A guizbangɨra Krais gɨfozir puvatɨ, Krais a tina.

7 * *Nan boriba, ia uari bagh gan, gumazitam o amizitam ia gifaraghtɨ, ia an gɨn mangan markɨ. Gumazir arazir aghuibagh amiba, me Iesus Godɨn damazimɨn derazɨ moghɨn, me Godɨn damazimɨn dera. 8 * *Satan faraghavɨra arazir kurabagh amua iza datɨrɨkɨn. Kamaghɨn e fo, tina arazir kurabagh ami, a Satanɨn borim. Godɨn Otarim Satanɨn ingangarim gasɨghasɨghasa nguazir kamɨn ize. 9 * *Gumazitam o amizitam Godɨn borimɨn otoghtɨma, Godɨn Duam an navir averiamɨn aven angamɨra ikɨtɨ, an arazir kurabar amuvɨra ikian kogham. A Godɨn borimɨn otoghɨva, egh kamaghɨn an arazir kurabar amuvɨra ikian kogham. 10 * *Tina arazir aghuim gamir puvatɨ, a Godɨn borim puvatɨ. Egh tina Godɨn borir igharazibagh ifongezir puvatɨ, a uaghan Godɨn borim puvatɨ. Kamaghɨn e fo, te Godɨn boriba, ezɨ te Satanɨn boriba.

E bar moghɨra Godɨn borir igharazibagh ifuegham

(Sapta 3:11--5:21)

Iesus igharazi darazigh ifueghamin arazim en aka

11-12  *Kar akar ia fomɨra oragha iza datɨrɨghɨn tuzim: E uari gifuegham. E Keinɨn arazim damuan markiam. A Satanɨn borim, egha uan dozim mɨsoghezɨ an areme. Egha a tizim bagha uan dozim mɨsoghezɨ, an areme? An araziba ikuvizɨma, an dozimɨn araziba dera. Kamaghɨn a uan dozim mɨsoghezɨ an areme. 13 * *Nan adarasi, nguazir kamɨn itir gumazamiziba ia gifueghan koghtɨma, ia dɨgavir kuram damuan markɨ. 14 * *E Godɨn borir igharazibagh ifonge. Kamaghɨn e fo, e ariaghirir tuavim ategha, ariaghirezir gumazamiziba puvatɨ, e angamɨra itir tuavimɨn zui. Tina Godɨn borir igharazitam gifongezir puvatɨ, an ariaghirir tuavimɨn zui. 15 * *Tina gumazamizir igharazitabagh ifongeghan kogh mati gumazir gumazamizibav sozim. Ia fo gumazir gumazamizibav soziba, me ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim inian kogham.

16 * *Iesus e gifongegha, e bagha uabɨ makunigha aremezɨ, e kamaghɨn Godɨn borir igharazibagh ifueghamin arazim gɨfo. Egh e uaghan Godɨn borir igharaziba bagh uari makunam. 17 * *Tav nguazir kamɨn biziba ikɨtɨ, Godɨn borir igharazim biziba puvatɨghtɨ, an an ganɨva, egh an apangkuvan koghɨva, egh an akurvazir puvatɨ, a Godɨn ifofer arazim an itir puvatɨ. 18 * *Nan boriba, e Godɨn borir igharaziba pura mɨgeir akabar me gifueghan kogham. Kamaghɨn markɨ. E guizbangɨra uan naviba me danɨngɨva, egh arazir aghuibar me damuam.

Godɨn boriba an damazimɨn tughɨva atiatingan markɨ

19-20 * *E Godɨn borir igharazibagh ifongezir arazir kam damuva, e fogh suam, e guizɨn akamɨn gɨn zui. God en navir averiamɨn itir biziba bar dagh fo, egha an apangkuvir en itim bar ekevegha, e uarira uarir apangkuvir arazim gafira. Egh en navir averiaba suam, ia ikufi, dughiar kamɨn e Godɨn borir igharazibagh ifongezir arazir kam damuva, e fogh suam, e Godɨn damazimɨn navir amɨrizim iti.

21 * *Nan adarasi, en navir averiaba kamaghɨn e mɨkɨman kogham, ia ikufi, eghtɨ e Godɨn damazimɨn atiatingan kogham. 22 * *E Godɨn Akar Gavgavibar gɨn mangɨva a ifongezir arazibar amuva, kamaghɨn e bizitam bagh an azangsɨghtɨ, an e danɨngam. 23 * *Kar an Akar Gavgavir ekiam: e nɨghnɨzir gavgavim an Otarim Krais Iesusɨn ikiam. Egh an e mɨkemezɨ moghɨn, e uari uarigh ifuegham. 24 * *Tina an Akar Gavgavibar gɨn mangɨva, Godɨn poroghtɨ, God an poroghɨv ikiam. God uan Duam e ganɨngizɨ, an Duar kam en akazɨ, e fo, God e ko iti.

4

Ia duabar gan da asavsuigh

1 * *Nan adarasi, akam inigha izir gumazir ifarir avɨriba nguazir kam garui. Egha kamaghɨn mɨgei, Godɨn Duam akam e ganɨngi. Kamaghɨn ia nɨghnɨzir gavgavim men ikian markɨ. Egh ia deravɨra dar araziba ko mɨgɨrɨgɨaba asavsuigh fogham, da Godɨn Duam o duar kuraba. 2 * *Tuavir ia Godɨn Duam gɨfoghamimra kara: Gumazitam o amizitam suam, Krais Iesus, a gumazir inivafɨzimɨn nguazir kamɨn ize, a Godɨn Duam an iti. 3 * *Eghtɨ gumazitam o amizitam suam, Krais Iesus a guizɨn gumazim puvatɨ, a duar igharazim iti, Godɨn Duam puvatɨ. A Krais Iesusɨn apanimɨn duam. Ia fomɨra Kraisɨn apanim izamin mɨgɨrɨgɨam baraghizɨ, a datɨrɨghɨn izegha gɨvagha nguazir kamɨn iti.

4 * *Nan adarasi, ia guizbangɨra Godɨn boriba. Godɨn Duam ian aven itima, an gavgavim bar ekevegha Satanɨn gavgavim gafira. Satan, a nguazir kamɨn gavgavimɨn gumazir dapanim. Ezɨ kamaghɨn ia akam inigha izir gumazir ifaribagh afira. 5 * *Gumazamizir kaba, me nguazir kamɨn gumazamiziba. Ezɨ men mɨgɨrɨgɨaba nguazir kamɨn mɨgɨrɨgɨaba. Ezɨ nguazir kamɨn gumazamizir igharaziba me barasi. 6 * *Ezɨ e, Godɨn gumazamiziba. Ezɨ gumazamizir God gɨfoziba, me en akaba barasi. Ezɨ God bagha itir puvatɨzir gumazamiziba me en akaba barazir puvatɨ. Tuavir kamɨn e guizbangɨra mɨgeir Duam ko mɨgɨrɨgɨar ifavaribagh amir duam gɨfogham.

Gumazamiziba God gifueghɨva, egh uaghan gumazamizir igharazibagh ifongegh

7 * *Nan adarasi, God igharaz darazigh ifongezir arazim en aka. Kamaghɨn, e uari uarigh ifueka. Gumazamiziba, gumazamizir igharazibagh ifonge, me Godɨn boriba, egha me guizbangɨra God gɨfo. 8 * *Kar Godɨn arazim, a dughiaba zurara gumazamizibagh ifonge. Ezɨ e fo, gumazamizir igharazibagh ifongezir puvatɨzir gumazim o amizim, a bar God gɨfozir puvatɨ. 9 * *God borir vamɨra ikiava, e ikɨrɨmɨrir aghuim iniasa a ifuegha, an e bagha nguazir kamɨn anemada. Tuavir kamɨn God en akazɨ, e fo, God guizbangɨra gumazamizibagh ifonge. 10 * *Igharazi darazigh ifongezir arazimra kara. E kamaghɨn nɨghnɨghan kogham, e faragha God gifonge. Puvatɨ. God faragha e gifuegha, uan Otarim amadazɨ an en arazir kuraba gɨn amangasa nguazir kamɨn izegha areme. 11 * *Nan adarasi, God bar e gifongegha, egha arazir kam en aka. Kamaghɨn, e uaghan bar igharaz darazigh ifuegham. 12 * *Gumazitam o amizitam dughiatam Godɨn ganizir puvatɨ. E uari uarigh ifongezir arazim damutɨ, God angamɨra en aven ikɨtɨ, an ifofer arazim en navir averiabagh izɨvaghtɨ an daghem otivam.

13 * *God uan Duam e ganɨngizɨ, a vaghvagha en itima, e kamaghɨn fo, e an poroghav itima, a en poroghav iti. 14 * *Ezɨ e Afeziar Ekiam amizir bizimɨn gani. A nguazimɨn itir gumazamizibar Akurvazir Gumazimɨn mɨn ikiasa, uan Otarim amada. Ezɨ e bizir kamɨn ganigha an gun mɨgei. 15 * *Gumazamiziba an gun mɨkɨm suam, Iesus, Godɨn Otarim, eghtɨ God gumazamizir kabar poroghɨv ikɨtɨ, me Godɨn poroghɨv ikiam.* 16 * *E kamaghɨn fo, God e gifonge, ezɨ an e gifongezir arazim bagha e nɨghnɨzir gavgavim an iti.

Kar Godɨn arazim, a dughiaba zurara gumazamizibagh ifonge. Tina gumazamizir igharazibagh ifueghɨva, Godɨn poroghɨv ikɨtɨ, God an poroghɨv ikiam. 17 * *Tuavir kamɨn, e fo, God e gifongezɨ, e God ko gumazamizir igharazibagh ifongezɨ, ifofer arazir kam bar e gizɨvaghtɨma, an daghem otivam. Kamaghɨn gumazamiziba bar Godɨn kotiamɨn tuivamin dughiam, e atiatingan kogham. E nguazir kamɨn itir dughiam e Iesusɨn mɨn ikiam, kamaghɨn e gɨn Godɨn atiatingan kogham. 18 Gumazamizir igharazibagh ifongezir gumazamiziba, me Godɨn atiatir puvatɨ. Atiatir gumaziba, me fo, me ivezir kuram iniam, ezɨ nɨghnɨzir kam me gamima, me atiati. Eghtɨ gumazamizir igharazibagh ifongezir arazim me gizɨvagh daghem otivtɨ, kamaghɨn me Godɨn atiatingan kogham. Gumazamiziba atiatingtɨ, e fo, me God me gifongezir arazim deravɨra a gɨfozir puvatɨzɨ, kamaghɨn igharaz darazigh ifongezir arazir men itimɨn dagheba puvatɨ.

19 God faragha e gifongezɨ, ezɨ e gɨn a gifonge. Kamaghɨn e God ko igharazibagh ifongezir gavgavim iti. 20 * *Gumazitam o amizitam Godɨn ganizir puvatɨ. Gumazitam o amizitam Godɨn borir a garir igharazibagh ifueghan koghɨva, egh a manmaghɨn Godɨn a ganizir puvatɨzim gifuegham? Puvatɨ. An a gifueghan kogham. Ezɨ e kamaghɨn fo, gumazitam o amizitam suam, Kɨ God gifonge, egh Godɨn borir igharazibagh ifueghan koghtɨ, e fo, a ifari. 21 * *God Akar Gavgavir kam e ganɨngi. Tina God gifueghɨva, egh a uaghan Godɨn borir igharazibagh ifongegh.

5

E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Otarimɨn iti

1 * *Gumazamiziba bar nɨghnɨzir gavgavir kam ikɨ suam, Iesus, a God Uam E Iniasa Mɨsevezir Gumazim, me Godɨn boriba. Kar nguazir kamɨn arazim: Gumazamiziba bar afeziar mam gifuegha, egha uaghan an boribagh ifonge.* 2 E God gifuegh an Akar Gavgavibar gɨn mangɨva, kamaghɨn e fo, e Godɨn boribagh ifonge. 3-4  *E God gifongezir arazimra kara. God bar a gifonge, kamaghɨn e an Akar Gavgavibar gɨn mangam. Godɨn boriba bar nguazir kamɨn arazir kurabar gavgavim gafira, kamaghɨn amizɨ an Akar Gavgavibar gɨn mangamin tuavim e basemezir puvatɨ. E nɨghnɨzir gavgavim Godɨn iti. Egha e uan nɨghnɨzir gavgavimɨn tuavimɨn nguazir kamɨn arazir kuraba dɨkabɨragha dagh afira.

Nɨghnɨzir gavgavir Iesusɨn itim

5 * *Terara nguazir kamɨn arazir kurabar gavgavim gafiragham? Gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikɨ suam, a Godɨn Otarim, merara.†

6 * *Krais Iesus, a nguazir kamɨn ize. Ezɨ Jon dɨpamɨn a ruezɨma, a gɨn aremezɨ an ghuzim ire. Jon dɨpamra a ruezir pu. Puvatɨ, a uaghan aremezɨ an ghuzim ire. Godɨn Duamra zurara guizɨn akabar en akakasi. Kamaghɨra Godɨn Duam bizir kabar en akakasi.‡ 7 * *Ezɨ God tuavir pumuning ko mɨkezim en akazɨ, e fo, Iesus a tina. Tuavir kabara kara. Godɨn Duam e mɨgei. Ezɨ Jon Iesus dɨpamɨn a rue. Ezɨ Iesus aremezɨ an ghuzim ire. 8 * *Tuavir pumuning ko mɨkezir kaba uari inigha kamaghɨn e mɨkeme. Ezɨ e fo, Iesus a Godɨn Otarim. 9 * *Gumazamiziba, me fozir bizibar gun mɨgeima, e nɨghnɨzir gavgavim men akabar iti. God uan Otarimɨn gun mɨgeir biziba, da guizɨn biziba, ezɨ gumazamiziba mɨgeir biziba pura biziba. God mɨgeir biziba dagh afira. 10 * *Gumazamiziba uan navir averiamɨn nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Otarimɨn ikɨva, egh me bar fogh suam, God mɨkemezir mɨgɨrɨgɨam, a guizbangɨra mɨgɨrɨgɨam. Gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim Godɨn mɨgɨrɨgɨamɨn ikian kogh, egh God uan Otarimɨn gun mɨkemezir akam baraghan aghuaghɨva, me kamaghɨn mati Godɨn mɨgɨa ghaze, God ifari. 11 * *God ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim e ganɨngizɨ, e fo, mɨgɨrɨgɨar kam, a guizɨn mɨgɨrɨgɨam. Godɨn Otarimɨn poroghav itir tuavimɨn, e ikɨrɨmɨrir aghuir kam iti. 12 * *Gumazamizir Godɨn Otarimɨn poroghav itiba, me ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim isi. Gumazamizir Godɨn Otarimɨn poroghav itir puvatɨziba, me ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim isir puvatɨ.

Akar abuananaba

13 * *Ia nɨghnɨzir gavgavim Godɨn Otarimɨn ziamɨn itiba, ia ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim iniasa, kɨ fuegha, kamaghɨn kɨ bizir kaba ia bagha da osiri. 14 * *E fo, e Godɨn ifongiamɨn gɨntɨgh, biziba bagh an azangsɨghtɨma, an en azangsɨziba baragham. Kamaghɨn e Godɨn boroghɨn mangɨsɨ atiatingɨva okam nɨghnɨghan kogham. 15 E fo, an e barasi, kamaghɨn e bizitam bagh an azangsɨghɨva, fogh suam, an e ganigha gɨfa.

16 * *Godɨn borir igharazitam arazir kurar helɨn magɨran koghamim damutɨ, tina foghɨva a bagh God ko mɨkɨm. Eghtɨ God ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim a danɨngam. Kar kɨ arazir kurar gumazim damightɨma a helɨn magɨran koghamibav gei. Arazir kurar mam iti, a guizbangɨra gumazibagh amima me helɨn aven zurara ikiava Godɨn saghon iti. Kɨ gumazamizir arazir kurar kabagh amiba God men akurvaghasa kɨ ia mɨgeir puvatɨ.§ 17 Arazir derazir puvatɨziba da arazir kuraba. Arazir kurar avɨriba ikia, egha maba gumazamizibagh amima me helɨn ikia Godɨn saghon iti. Ezɨ arazir kurar mam iti, a gumazamizibagh amima me helɨn ghuaghirir puvatɨ.

18 * *E fo, Godɨn otivizir boriba me arazir kurabar gɨn zuir pu. Puvatɨ, Godɨn otozir Otarim, Iesus, deravɨra Godɨn borir igharazibar gari. Ezɨ Satan bizitam me damighan kogham. 19 * *E fo, e Godɨn boriba. Egha e uaghan fo, nguazimɨn itir gumazamizir Godɨn gɨn zuir puvatɨziba, me Satanɨn gavgavimɨn apengan iti. 20 * *Egha e uaghan fo, Godɨn Otarim nguazir kamɨn izegha, egha e guizɨn God gɨfoghasa, a fofozim e ganɨngi. Ezɨ e, guizɨn God uan Otarim Krais Iesus ko, aningɨn poroghav iti. Krais Iesus, a guizɨn God. Egha a ikɨrɨmɨrir aghuir zurara itim e ganɨngi. 21 * *Kamaghɨn amizɨ, nan boriba, ia deravɨra uari bagh gan, aseba o marvir guaba o nguazimɨn itir bizitam ian navir averiabar aven ikɨ guizɨn Godɨn danganim inian markɨ.

* 1:1: Jo 1:1-4, 1:14, 20:27, 2 Pi 1:16, 1 Jo 2:13-14

* 1:1: Jon 1:1-4; 1:14; 20:27; 2 Pita 1:16; 1 Jon 2:13-14

* 1:2: Jo 1:14, 21:24, Ap 2:32, Ro 16:26

* 1:2: Jon 1:14; 21:24; Aposel 2:32; Rom 16:26

* 1:3: Jo 17:21, Ap 4:20, 1 Ko 1:9, 1 Jo 2:24

* 1:3: Jon 17:21; Aposel 4:20; 1 Korin 1:9; 1 Jon 2:24

* 1:4: Jo 15:11, 16:24, 2 Jo 12

* 1:4: Jon 15:11; 16:24; 2 Jon 1:12

* 1:5: Jo 1:9, 9:5, 12:35-36, 1 Ti 6:16, Je 1:17, 1 Jo 3:11

* 1:5: Jon 1:9; 9:5; 12:35-36; 1 Timoti 6:16; Jems 1:17

* 1:6: 2 Ko 6:14, 1 Jo 2:4

* 1:6: 2 Korin 6:14; 1 Jon 2:4

* 1:7: Ais 2:5, Jo 3:21, Ef 1:7, Hi 9:14, 1 Pi 1:19, MAA 1:5, 7:14

* 1:7: Aisaia 2:4-5; Jon 3:21; Efesus 1:7; Hibru 9:14; 1 Pita 1:19; Akar Mogomem 1:5

* 1:8: Jop 9:2, Sng 32:5, Snd 28:13, Je 3:2, 1 Jo 2:4

* 1:8: Jems 3:2; 1 Jon 2:4

* 1:9: Sng 51:2, Snd 28:13, 1 Jo 1:7

* 1:9: Onger Akaba 32:5; 51:2; Aghuzir Akaba 28:13; 1 Jon 1:7

* 1:10: 1 Jo 1:8

* 1:10: 1 Jon 1:8

* 1:10: Godɨn Akɨnafarimɨn aven itir akɨnafarir otevir avɨribar akar kam ikia ghaze, “Gumazamiziba bar moghɨra arazir kuram gami.” Nɨ Onger Akaba 14:3, ko Aisaia 53:6, ko Aisaia 64:6ɨn gan.

* 2:1: Ro 8:34, 1 Ti 2:5, Hi 7:25, 9:24

* 2:1: Rom 8:34; 1 Timoti 2:5; Hibru 7:25; 9:24

* 2:2: Jo 1:29, 11:52, Ro 3:25, 2 Ko 5:18, Kl 1:20, 1 Jo 4:10, 4:14

* 2:2: Jon 1:29; 11:52; Rom 3:25; 2 Korin 5:18; Kolosi 1:20; 1 Jon 4:10; 4:14

* 2:4: 1 Jo 1:6-8, 4:20

* 2:4: 1 Jon 1:6-8; 4:20

* 2:5: Jon 14:21-23; 15:4-5; 1 Pita 2:21; 1 Jon 4:12-13; 4:17; 5:3

* 2:7: 1 Jo 2:24, 3:11, 2 Jo 5-6

* 2:7: 1 Jon 2:24; 3:11; 2 Jon 1:5-6

* 2:7: Jon ti Iesus mɨkemezir arazir Jon 13:32ɨn itim mɨgei. A kamakɨn, ia vaghvagh uarira uarigh ifongegh. Nɨ 1 Jon 3:23ɨn gan. Me uarigh ifongezir arazimɨn akam, me fomɨra Kraisɨn adarazir otivigha a ini. Kamaghɨn, kar arazir ghurir me fomɨram amim. Iesus uabɨ mɨgɨa ghaze, kar arazir bar igiam. Ves 8ɨn Jon uaghan ghaze, Kar uaghan arazir igiam.

* 2:8: Jo 1:9, 8:12, 13:34, Ro 13:12, Ef 5:8, 1 Te 5:5, 5:8

* 2:8: Jon 1:9; 8:12; 13:34; Rom 13:12; Efesus 5:8; 1 Tesalonika 5:5; 5:8

* 2:9: 1 Ko 13:2, 2 Pi 1:9, 1 Jo 3:10, 3:14-15, 4:20

* 2:9: 1 Korin 13:2; 1 Jon 3:10; 3:14-15; 4:20

* 2:10: Jo 11:9, Ro 14:13, 2 Pi 1:10, 1 Jo 3:14

* 2:10: Jon 11:9; Rom 14:13; 2 Pita 1:10; 1 Jon 3:14

* 2:11: Jo 11:10, 12:35

* 2:11: Jon 11:10; 12:35

* 2:12: Lu 24:47, Ap 4:12, 13:38, 1 Ko 6:11, 1 Jo 1:7

* 2:12: Luk 24:47; Aposel 4:12; 13:38; 1 Korin 6:11; 1 Jon 1:7

* 2:13: 1 Jo 1:1

* 2:13: 1 Jon 1:1

* 2:14: Ef 6:10

* 2:14: Efesus 6:10

* 2:15: Mt 6:24, Ro 8:7, 12:2, Ga 1:10

* 2:15: Matyu 6:24; Rom 8:7; 12:2

* 2:16: Ro 13:14, Je 4:16, 1 Pi 2:11

* 2:16: Rom 13:14; Jems 4:16; 1 Pita 2:11

* 2:17: Mt 7:21, 1 Ko 7:31, Je 1:10, 1 Pi 1:24

* 2:17: Matyu 7:21; 1 Korin 7:31; Jems 1:10; 1 Pita 1:24

* 2:18: Mt 24:5, 24:24, 2 Te 2:3, 1 Ti 4:1, Hi 1:2, 1 Pi 4:7, 2 Pi 2:1, 2 Jo 7

* 2:18: Matyu 24:5; 24:24; 2 Tesalonika 2:3; 1 Timoti 4:1; Hibru 1:2; 1 Pita 4:7; 2 Pita 2:1; 2 Jon 1:7

* 2:19: Mt 24:24, Jo 6:37, Ap 20:30, 1 Ko 11:19

* 2:19: Matyu 24:24; Jon 6:37; Aposel 20:30; 1 Korin 11:19

* 2:20: Jo 10:4, Ap 3:14, 1 Ko 2:15, 2 Ko 1:21, Hi 1:9, 1 Jo 2:27

* 2:20: Jon 10:4; 1 Korin 2:15; 2 Korin 1:21; Hibru 1:9; 1 Jon 2:27

* 2:22: 1 Jo 4:3, 2 Jo 7

* 2:22: 1 Jon 4:3; 2 Jon 1:7

† 2:22: Akar otevir kam “Gumazir God Ua E Iniasa Mɨsevezim,” me Grighɨn akam kamaghɨn a dɨbora ghaze, “Krais.”

* 2:23: Jo 5:23, 14:7-10, 15:23, 1 Jo 4:15, 5:1, 2 Jo 9

* 2:23: Jon 5:23; 14:7-10; 15:23; 1 Jon 4:15; 5:1; 2 Jon 1:9

* 2:24: Jo 14:23, 1 Jo 1:3, 2 Jo 6

* 2:24: Jon 14:23; 1 Jon 1:3; 2 Jon 1:6

* 2:25: Jo 3:15, 6:40, 17:3, 1 Jo 1:2, 5:11

* 2:25: Jon 3:15; 6:40; 17:3; 1 Jon 1:2; 5:11

* 2:27: Jo 14:26, 16:13, Hi 8:10-11, 1 Jo 2:20

* 2:27: Jon 14:26; 16:13; Hibru 8:10-11; 1 Jon 2:20

* 2:28: 1 Jo 3:2, 4:17

* 2:28: 1 Jon 3:2; 4:17

* 2:29: Ap 22:14, 1 Jo 3:7, 3:10

* 2:29: Aposel 22:14; 1 Jon 3:7; 3:10

* 3:1: Jo 1:12, 3:16, 16:3, Ro 8:16, 1 Jo 4:10

* 3:1: Jon 1:12; 3:16; 16:3; Rom 8:16; 1 Jon 4:10

* 3:2: Ro 8:18, 8:29, 1 Ko 15:49, 2 Ko 3:18, Fl 3:21, Kl 3:4, 2 Pi 1:4

* 3:2: Rom 8:18; 8:29; 1 Korin 15:49; 2 Korin 3:18; Filipai 3:21; Kolosi 3:4; 2 Pita 1:4

* 3:4: Ro 4:15, 1 Jo 5:17

* 3:4: Rom 4:15; 1 Jon 5:17

* 3:5: Ais 53:5-6, 53:11, Jo 1:29, 2 Ko 5:21, 1 Ti 1:15, Hi 4:15, 1 Pi 2:22-24, 1 Jo 2:2

* 3:5: Aisaia 53:5-6; 53:11; Jon 1:29; 2 Korin 5:21; 1 Timoti 1:15; Hibru 4:15; 1 Pita 2:22-24; 1 Jon 2:2

* 3:6: Ro 6:1-2, 6:14, 1 Jo 2:4, 3:9, 4:8, 3 Jo 11

* 3:6: Rom 6:1-2; 6:14; 1 Jon 2:4; 3:9; 4:8; 3 Jon 1:11

* 3:7: Ro 2:13, 1 Jo 2:26, 2:29

* 3:7: Rom 2:13; 1 Jon 2:26; 2:29

* 3:8: Stt 3:15, Lu 10:18, Jo 8:44, 16:11, Hi 2:14

* 3:8: Luk 10:18; Jon 8:44; 16:11; Hibru 2:14

* 3:9: 1 Pi 1:23, 1 Jo 5:18

* 3:9: 1 Pita 1:23; 1 Jon 5:18

* 3:10: 1 Jo 2:29, 4:8

* 3:10: 1 Jon 2:29; 4:8

* 3:11-12: Jenesis 4:8; Jon 13:34; 15:12; Hibru 11:4; 1 Jon 4:7; 4:21; Jut 1:11

* 3:13: Mt 5:11-12, Jo 15:18-19, 17:14, 2 Ti 3:12

* 3:13: Matyu 5:11-12; Jon 15:18-19; 17:14; 2 Timoti 3:12

* 3:14: Jo 5:24, 1 Jo 2:9-11

* 3:14: Jon 5:24; 1 Jon 2:9-11

* 3:15: Mt 5:21-22, Ga 5:21, MAA 21:8

* 3:15: Matyu 5:21-22; Galesia 5:21; Akar Mogomem 21:8

* 3:16: Jo 3:16, 13:1, 15:13, Ro 5:8, Ga 1:4, Ef 5:2, 5:25, 1 Te 2:8

* 3:16: Jon 3:16; 13:1; 15:13; Rom 5:8; Galesia 1:4; Efesus 5:2; 5:25; 1 Tesalonika 2:8

* 3:17: Lo 15:7, Lu 3:11, 1 Jo 4:20

* 3:17: Godɨn Araziba 15:7; Luk 3:11; 1 Jon 4:20

* 3:18: Ro 12:9, Je 2:15-16, 1 Pi 1:22

* 3:18: Rom 12:9; Jems 2:15-16; 1 Pita 1:22

* 3:19-20: Jo 18:37, 1 Jo 1:8

* 3:19-20: Jon 18:37

* 3:21: Hi 4:16, 10:22, 1 Jo 2:28, 4:17

* 3:21: Hibru 4:16; 10:22; 1 Jon 2:28; 4:17

* 3:22: Sng 34:15, Jer 29:12, Mt 7:8, 21:22, Jo 9:31, 14:13

* 3:22: Onger Akaba 34:15; Jeremaia 29:12; Matyu 7:8; 21:22; Jon 9:31; 14:13

* 3:23: Jo 6:29, 13:34, 15:12, 15:17, 17:3, 1 Te 4:9, 1 Pi 4:8, 1 Jo 2:8-10

* 3:23: Jon 6:29; 13:34; 15:12; 15:17; 17:3; 1 Tesalonika 4:9; 1 Pita 4:8; 1 Jon 2:8-10

* 3:24: Jo 14:23, 15:10, 17:21, Ro 8:9, 1 Jo 4:12-13

* 3:24: Jon 14:23; 15:10; 17:21; Rom 8:9; 1 Jon 4:12-13

* 4:1: Mt 7:15, 24:4-5, 24:24, 1 Te 5:21, 2 Pi 2:1, 1 Jo 2:18, 2 Jo 7, MAA 2:2

* 4:1: Matyu 7:15; 24:4-5; 24:24; 1 Tesalonika 5:21; 2 Pita 2:1; 1 Jon 2:18; 2 Jon 1:7; Akar Mogomem 2:2

* 4:2: 1 Ko 12:3, 1 Jo 5:1

* 4:2: 1 Korin 12:3; 1 Jon 5:1

* 4:3: 2 Te 2:7, 1 Jo 2:18, 2:22, 2 Jo 7

* 4:3: 2 Tesalonika 2:7; 1 Jon 2:18; 2:22; 2 Jon 1:7

* 4:4: Mt 12:29, Jo 16:33, 1 Ko 2:12, Ef 2:2, 6:12, 1 Jo 5:4-5

* 4:4: Matyu 12:29; Jon 16:33; 1 Korin 2:12; Efesus 2:2; 6:12; 1 Jon 5:4-5

* 4:5: Jo 3:31, 15:19, 17:14

* 4:5: Jon 3:31; 15:19; 17:14

* 4:6: Jo 8:47, 10:27, 14:17, 1 Ko 14:37, 2 Ko 10:7

* 4:6: Jon 8:47; 10:27; 14:17; 1 Korin 14:37; 2 Korin 10:7

* 4:7: 1 Jo 2:29, 3:10-11, 3:23

* 4:7: 1 Jon 2:29; 3:10-11; 3:23

* 4:8: 1 Jo 2:4, 3:6, 4:16

* 4:8: 1 Jon 2:4; 3:6; 4:16

* 4:9: Jo 3:16, Ro 5:8, 8:32, 1 Jo 5:11

* 4:9: Jon 3:16; Rom 5:8; 8:32; 1 Jon 5:11

* 4:10: Jo 15:16, Ro 5:8-10, Ta 3:4, 1 Jo 2:2

* 4:10: Jon 15:16; Rom 5:8-10; Taitus 3:4-5; 1 Jon 2:2

* 4:11: Mt 18:33, Jo 15:12-13, 1 Jo 3:16

* 4:11: Matyu 18:33; Jon 15:12-13; 1 Jon 3:16

* 4:12: Jo 1:18, 1 Ti 6:16, 1 Jo 2:5-6, 4:18-20

* 4:12: Jon 1:18; 1 Timoti 6:16; 1 Jon 2:5-6; 4:18-20

* 4:13: Jo 14:20, 2 Ko 1:22, 1 Jo 3:24

* 4:13: Jon 14:20; 2 Korin 1:22; 1 Jon 3:24

* 4:14: Jo 1:14, 3:17, 1 Jo 1:1-2

* 4:14: Jon 1:14; 3:17; 1 Jon 1:1-2

* 4:15: Ro 10:9, 1 Jo 5:1, 5:5

* 4:15: Rom 10:9; 1 Jon 5:1; 5:5

* 4:15: Nɨ akar 1 Jon 4:2ɨn itimɨn gan.

* 4:16: 1 Jo 3:24, 4:8, 4:12

* 4:16: 1 Jon 3:24; 4:8; 4:12

* 4:17: Je 2:13, 1 Jo 2:28, 3:3, 3:19-21

* 4:17: Jems 2:13; 1 Jon 2:28; 3:3; 3:19-21

* 4:20: 1 Jo 2:4, 3:17, 4:12

* 4:20: 1 Jon 2:4; 3:17; 4:12

* 4:21: Mt 5:44-45, Mk 12:29-31, Jo 13:34, 15:12, 1 Jo 3:23

* 4:21: Matyu 5:44-45; Mak 12:29-31; Jon 13:34; 15:12; 1 Jon 3:23

* 5:1: Jo 1:12-13, 15:23, 1 Jo 2:22-23, 4:15

* 5:1: Jon 1:12-13; 15:23; 1 Jon 2:22-23; 4:15

* 5:1: Nɨ akar 1 Jon 2:22 ko 4:2ɨn itimɨn gan.

* 5:3-4: Maika 6:8; Matyu 11:30; Jon 14:15; 14:21-24; 16:33; 1 Jon 3:9; 4:4; 2 Jon 1:6

* 5:5: Ro 8:37, 1 Ko 15:57, 1 Jo 4:4, 4:15

* 5:5: Rom 8:37; 1 Korin 15:57; 1 Jon 4:4; 4:15

† 5:5: Nɨ akar 1 Jon 4:2ɨn gan.

* 5:6: Jo 1:29, 1:34, 14:17, 16:13, 19:34, 1 Ti 3:16, 1 Jo 1:7

* 5:6: Jon 1:29-34; 14:17; 16:13; 19:34; 1 Timoti 3:16; 1 Jon 1:7

‡ 5:6: Grighɨn akam, vezɨn kamɨn deravɨra bigha mɨkemezir puvatɨ. A dɨpam ko ghuzimra mɨkeme. Ezɨ gumazir avɨriba ghaze, dɨpam, a Iesus ruezir dɨpam. Ezɨ ghuzim, a Iesusɨn ovevem mɨgei.

* 5:7: Jo 1:1, 10:30, MAA 19:13

* 5:7: Jon 1:1; 10:30; Akar Mogomem 19:13

* 5:8: Jo 15:26

* 5:8: Jon 15:26

* 5:9: Mt 3:16-17, 17:5, Jo 5:32-37, 8:17-18

* 5:9: Matyu 3:16-17; 17:5; Jon 5:32-37; 8:17-18

* 5:10: Jo 3:33, 5:38, Ro 8:16, Ga 4:6

* 5:10: Jon 3:33; 5:38; Rom 8:16; Galesia 4:6

* 5:11: Jo 3:36

* 5:11: Jon 3:36

* 5:12: Jo 3:36, 5:24

* 5:12: Jon 3:36; 5:24

* 5:13: Jo 20:31, 1 Jo 1:1-2

* 5:13: Jon 20:31; 1 Jon 1:1-2

* 5:14: Jo 14:13, 16:23, 1 Jo 3:21-22

* 5:14: Jon 14:13; 16:23; 1 Jon 3:21-22

* 5:16: Mt 12:31-32, Lu 12:10, Hi 6:4-6, Je 5:14-15

* 5:16: Matyu 12:31-32; Luk 12:10; Hibru 6:4-6; Jems 5:14-15

§ 5:16: Akar kamɨn mɨngarim a deravɨram otozir puvatɨ. Gumazir maba ghaze, a gumazir ovengezibav gei. Ezɨ marazi ghaze, an ovever namba 2ɨn mɨgɨrɨgɨam. Nɨ Akar Mogomem sapta 2:11 ko 20:14ɨn gan. Me akar kam “ovevem,” a gɨrazɨ a kamakɨn, “helɨn ovenge.”

* 5:18: Jo 17:15, Je 1:27, 1 Pi 1:23, 1 Jo 3:9

* 5:18: Jon 17:15; 1 Pita 1:23; 1 Jon 3:9

* 5:19: Ro 8:10, 8:23, Ga 1:4, 1 Jo 4:6

* 5:19: Rom 8:10; 8:23; Galesia 1:4; 1 Jon 4:6

* 5:20: Ais 9:6, Mt 25:46, Jo 17:3, 1 Ti 3:16, Hi 1:8

* 5:20: Aisaia 9:6; Matyu 25:46; Jon 17:3; 1 Timoti 3:16; Hibru 1:8

* 5:21: 1 Ko 10:14

* 5:21: 1 Korin 10:14

2 Jon

Jonɨn Akɨnafarir Namba 2

O

2 Jon

Akar faragha zuim

Siosɨn gumazir dapanir mam akɨnafarir kam osiri. Gumazamizir avɨriba ghaze, a siosɨn mamɨn itir gumazamiziba bagha an osiri. A kamaghsua, me bar igharaz darazigh ifueghɨva, egh me ifavarir gumaziba bagh gan, kar gumazir Godɨn akam gasɨghasɨziba.

E Godɨn guizɨn akam mɨghvɨra an suiragh, egh gumazamizir ifariba bagh ganam

1

1  *Kɨ Kraisɨn adarazir gumazir dapanim. Nɨ amizir God inabazim, kɨ nɨ ko nɨn boriba bagha akɨnafarir kam osiri. Kɨ guizbangɨra bar ia gifonge. Kɨ uabɨra puvatɨ, gumazamizir guizɨn akam gɨfoziba uaghan bar ia gifonge.* 2 Guizɨn akam en iti, egh a ikɨ mamaghɨra ikiam. Bizir kam bagha e bar ia gifonge. 3 Guizɨn akamɨn arazim ko arazir igharazi darazigh ifongezim, arazir kamning God ko Iesus ko iti. Kamaghɨn Afeziam God koma Krais Iesus, Godɨn Otarim, aning apangkuvir arazim ko kuarkuvir arazim gamua, egha navir amɨrizimɨn arazim e ganɨdi.

E igharaz darazigh ifongezir arazimɨn gɨn mangam

4  *Afeziamɨn Akar Gavgavim e mɨkemezɨ moghɨn, nɨn borir maba guizɨn akamɨn gɨn zui. Ezɨ kɨ kamaghɨn oregha bar akonge. 5  *Ezɨ Amizir Aghuim, kɨ kamaghɨn nɨn azangsɨsi, ia bar uarigh ifongegh. Kar Akar Gavgavir igiam puvatɨ. Akar Gavgavir kam fomɨra e ko ikia iza datɨrɨkɨn. 6  *Arazir uarigh ifongezimra kara: e Godɨn Akar Gavgavim baragh an gɨn mangam. Ia fomɨra oraghizɨ moghɨra an Akar Gavgavim ghaze, ia uarigh ifongezir arazimɨn gɨn mangɨvɨra ikɨ.

Ia Kraisɨn akamɨn suiragh gavgafigh

7  *Ia oragh. E gifarir gumazamizir avɨriba nguazir kam garui. Me nɨghnɨzir gavgavim itir puvatɨgha kamaghɨn mɨgeir puvatɨ, Krais Iesus a gumazir inivafɨzimɨn mɨn oto. Gumazir kamaghɨn mɨgeim, a gumazir ifarim, egha Kraisɨn Apanim.† 8  *Kamaghɨn ia uari bagh gan, ia bizir iniasava amiba ia da ataghɨraghan markɨ. Kamaghɨn derazir puvatɨ. Ia uan ivezim bar moghɨra a inightɨ, deragham. 9  *Egh gumazitam o amizitam Kraisɨn suren mɨgɨrɨgɨamɨn suiragh gavgavighan kogh, egh akar igharazitam uam akar kam gɨvɨraghtɨ, God a ko ikian kogham. Ezɨ gumazamizir Kraisɨn suren mɨgɨrɨgɨamɨn suiragha gavgavigha mamaghɨra itiba, Afeziam uan Otarim ko aning me ko iti. 10  *Gumazitam o amizitam ia bagh izɨva Kraisɨn suren mɨgɨrɨgɨar kam inigh izan koghtɨ, ia a inigh uan dɨpenimɨn aven mangan markɨ. Egh ia kamaghɨn a mɨkɨman markɨ, God deravɨra nɨ damu. Puvatɨ. 11 Ia fo, gumazitam o amizitam dughiam gumazamizir kamaghɨn amibagh anɨdi, ia fogh suam, a uabɨ an ingangarir kuramɨn akurvasi.

Gumazir dapanim men ganasa

12  *Kɨ bizir avɨribar ia mɨkɨmasa. Kɨ ghaze, e uarir gan uariv kɨm bar akongeghasa kɨ ifonge, kamaghɨn kɨ ia bagh izam. Egha kamaghɨn, kɨ ia bagh akɨnafarimɨn da osiran aghua.

13 Nɨn avenemebar God inabazim, an boriba ia bagha akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ.‡

* 1:1: Jon 8:32; 1 Pita 5:1; 1 Jon 3:18; 3 Jon 1:1

* 1:1: Jon akar isɨn zuim gami. Amizir God inabazim, a siosɨn mam. Borir kaba, me siosɨn kamɨn aven itir gumazamiziba.

* 1:4: 3 Jon 1:3

* 1:5: Jon 13:34; 15:12; 15:17; 1 Pita 4:8; 1 Jon 2:7-8; 3:11; 3:23

* 1:6: Jon 14:15; 14:21; 1 Jon 2:5; 2:24; 5:3

* 1:7: 1 Jon 2:22; 4:1-3

† 1:7: Nɨ akar 1 Jon 4:2ɨn itimɨn gan.

* 1:8: Mak 10:29-30; Galesia 3:4; Hibru 10:35-36; 11:26

* 1:9: 1 Jon 2:23

* 1:10: Efesus 5:11; 2 Tesalonika 3:6

* 1:12: Jon 17:13; 1 Jon 1:4; 3 Jon 1:13-14

‡ 1:13: Nɨ akar 2 Jon 1ɨn itimɨn gan.

3 Jon

Jonɨn Akɨnafarir Namba 3

O

3 Jon

Akar faragha zuim

Siosɨn gumazir dapanir mam akɨnafarir kam gumazir dapanir igharazim bagha an osiri, an ziam Gaius. A fo, Gaius Kraisɨn gumazamizir igharazibar akurvasi, kamaghɨn a Gaiusɨn ziam fe. Egha Gaiusɨn mɨgɨa ghaze, nɨ gumazir kam Diotrefes, a bagh ganigh.

E Godɨn ingangarim gamir gumazamizibar akurvagham

1

1  *Kɨ Kraisɨn adarazir gumazir dapanim. Nɨ Gaius, kɨ nɨ bagha akɨnafarir kam osiri. Nɨ nan aveghbuamra, ezɨ kɨ guizbangɨra bar nɨ gifonge. 2 Nan namakar aghuim, kɨ nɨ bagha God ko mɨgɨa ghaze, nɨn duam deravɨra iti moghɨn, nɨn mɨkarzim bar deravɨra ikɨtɨ, bizir aghuaribara nɨ bativam. 3  *Nɨghnɨzir gavgavim Kraisɨn itir marazi iza nɨn gun na mɨgɨa ghaze, nɨ deravɨra guizɨn akamɨn gɨn zui. Ezɨ kɨ akar kam baregha bar akonge. Kɨ fo, nɨ zurara guizɨn akamɨn gɨn zui. 4  *Kɨ orazi, nan boriba guizɨn akamɨn gɨn zuima kɨ bar akonge. Nan agoroger kam bizir mabar agorogeba bar dagh afira.

Gaius ingangarir aghuim gami

5 Namakar aghuim, nɨ zurara deravɨra guizɨn akamɨn gɨn ghua egha arazir aghuiba Kraisɨn adarazigh ami. Egha nɨ fozir puvatɨzir Kraisɨn adarasi, nɨ uaghan arazir aghuibar me gami. 6  *Gumazamizir kaba nɨn arazir gumazamizibagh ifongezimɨn gun kagh itir sios mɨkeme. Nɨ God ifongezɨ moghɨn, nɨ bizitaba ua men akuraghtɨ me da inigh tuavir me zuimɨn mangɨvɨra ikɨ, kamaghɨn dera. 7  *E fo, me Iesusɨn ziamɨn arua ingangarir kam gamuava egha, Krais gɨfozir puvatɨzir gumazamiziba, me men dafaribar biziba isir puvatɨ. 8 Ezɨ e gumazir kamaghɨn amibar akurvaghsɨ bar gavgavigham. E ghaze, e me ko bar moghɨra, guizɨn akam bagh ingarsɨ, kamaghɨn e men akurvagham.

Diotrefes arazir kuram gami

9 Kɨ sios bagha akɨnafarir mam osiri. Ezɨ Diotrefes uan ziam fa men gumazir dapanimɨn ikiasa, kamaghɨn a nan akamɨn apengan itir puvatɨ. 10 Kamaghɨn kɨ izɨva, an arazir kam aghurigham. An en gun tintinibar me mɨgɨa akar kurabar me mɨgei. A kamaghɨram amir puvatɨ, a uaghan Kraisɨn adarazi isa uan dɨpenimɨn zuir puvatɨ. Ezɨ igharaz darazi me inigh uan dɨpenibar mangasava amima, a uaghan men anogorogha siosɨn aven me batogha, me abɨsi.

Demitrius arazir aghuim gami

11  *Nan namakar aghuim, nɨ arazir kurabar gɨn mangan markɨ, nɨ arazir aghuibar gɨn mangɨ. Gumazamizir arazir aghuibagh amiba, me Godɨn boriba. Ezɨ gumazamizir arazir kurabagh amiba, me God gɨfozir puvatɨ.

12  *Gumazamiziba bar Demitriusɨn arazir aghuimɨn gun mɨgei. Ezɨ guizɨn akam uaghan an arazir aghuimɨn gun mɨgei. Ezɨ kɨ uaghan an arazir aghuimɨn gun mɨgei. Ezɨ ia fo nan mɨgɨrɨgɨaba da guizbangɨra.

Gumazir dapanim Gaiusɨn ganasa

13  *Kɨ bizir avɨribar nɨ mɨkɨmasa, egha kɨ da osiran aghua. 14 Kɨ ghaze, kɨ gurumra izɨ nɨ batogh ga uaningɨn gan uaning mɨkɨmam. 15 Navir amɨrizim nɨ ko ikɨ. Nɨn namakar kagh itiba akam amaga ghaze, Afeziam ia ko ikɨ. Eghtɨ nɨ magh en namakaba vaghvagh kamaghɨn me mɨkɨm suam, Afeziam me ko ikɨ.

* 1:1: Aposel 19:29; Rom 16:23; 1 Korin 1:14; 2 Jon 1:1

* 1:3: 2 Jon 1:4

* 1:4: 1 Korin 4:15; Filemon 1:10

* 1:6: Taitus 3:13

* 1:7: 1 Korin 9:12-15

* 1:11: Onger Akaba 37:27; Aisaia 1:16-17; 1 Pita 3:11; 1 Jon 3:6-10

* 1:12: Jon 19:35; 21:24

* 1:13: 2 Jon 1:12

Jut

Jut Osirizir Akɨnafarim

O

Jut

Akar faragha zuim

Akɨnafarir kamɨn akaba, da mong 2 Pitan akaba ko magh ghu. A Godɨn gumazamizibav kɨmasa, eghtɨ me Akar Aghuimɨn apanibar akaba baragh dar gɨn mangan kogham. Akɨnafarir kam (ves 3) kamaghɨn mɨgei, “E Godɨn gumazamiziba, a nɨghnɨzir gavgavimɨn arazir vamɨram e ganɨngi. Eghtɨ gumazamiziba en nɨghnɨzir gavgavim batueghɨva, akar igiatam arɨghan kogham.”

Ia uan nɨghnɨzir gavgaviba bagh gan

1

1  *Kɨ Jut, kɨ Iesusɨn ingangarir gumazim; egha kɨ Jemsɨn dozim. Ia God diazir gumazamiziba, kɨ ia bagha akɨnafarir kam osiri. God Afeziam bar ia gifonge, ezɨ Krais Iesus uabɨ ian gari.

2  *Apangkuvimɨn arazim ko navir amɨrizim ko igharaz darazi gifongezir arazim bar ia gizɨfagh.

Godɨn Akar Aghuimɨn apaniba, me Kraisɨn adarazir aven ize

(2 Pita 2:1-18)

3  *Nan namakar aghuiba, kɨ faragha ingangarir God ua bar e inizir kamɨn, akɨnafarim osirigha ia mɨkɨmasa bar ifonge. Egha kɨ datɨrɨghɨn kamaghɨn nɨghnɨsi, kɨ akɨnafarir igharazim osiram. Ia uan nɨghnɨzir gavgaviba bagh bar gavgafigh. Egh ia Godɨn akar aghuimɨn apanibar akaba batogh. E Godɨn gumazamiziba, a nɨghnɨzir gavgavimɨn arazir vamɨram e ganɨngi. Eghtɨ gumazamiziba en nɨghnɨzir gavgavim batueghɨva, akar igiatam arɨghan kogham. Bar puvatɨ. 4  *Gumazamizir maba muega Kraisɨn adarazir aven ize. Fomɨra fomɨra God kamaghɨn mɨgɨa ghaze, gumazamizir kamaghɨn amiba me an damazimɨn mɨtivigh ovengam. Me akɨriba ragha God gasi. Egha me Godɨn apangkuvimɨn akabagh iragha dagh amima, da afiar arazibar akabar mɨn oto. Gumazamizir kaba akɨrim ragha Atrivir vamɨran kam gasara. An en Ekiam Krais Iesus.

5  *Ia bizir kabagh fogha gɨfa, ezɨ kɨ ua ian nɨghnɨziba fasa. Ia fo, Ekiam fomɨra Isipɨn uan gumazamizibar akurazɨma me Isip ataki. Egha a gɨn gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim an itir puvatɨzibagh asɨghasɨki.* 6  *Ia enselɨn kurar maba, ia dagh nɨghnɨgh. God me ganɨngizir ingangariba me dar amuan aghua. Egha me uan danganiba ataki. Kamaghɨn amizɨ, Ekiam zurara ikɨ mamaghɨra ikiamin senbar me ike. Egha me isa kalabuziar danganir bar mɨtarmangizɨmɨn me arɨki. Ezɨ me Kotiam Damuamin Dughiar Ekiam mɨzuai. 7  *Kamaghɨra, fomɨra Sodom ko Gomoran gumaziba ko nguibar ekiar aningɨn boroghɨra itibar gumaziba, me uaghan enselba amizir arazimɨn mɨrara ami. Me uari isa arazir kurabagh anɨga, egha me arazir bar kurar gumaziba ko gumaziba uari isava akuibagh ami. Kamaghɨn amizɨ, God me isa avir zurara isia mamaghɨra itimɨn, me akunizɨ, me ivezir kuram ini. Bizir otivizir kaba, ia dagh nɨghnɨghɨva arazir kurabar gɨn mangan kogham.

8  *Kamaghɨra gumazamizir kaba ian nɨghnɨzibagh asɨghasɨghasa me arazir kurar kabar gɨntɨsi. Me irebar kurabar garima da men nɨghnɨziba fema me arazir bar kurar mɨzɨrɨzibar uan mɨkarzibagh ami. Me Ekiamɨn akaba barazir puvatɨ, egha Godɨn Nguibamɨn itir enselɨn ekiaba uaghan akar kurabar me mɨgei. 9  *Ezɨ enselɨn aghuiba, akar kurabar gumazir men apanibagh amibav geir puvatɨ. Dughiar kamɨn, enselbar faragha zuim Maikel, a Mosesɨn kuam bagha Satan ko aning uaning adoghodogha Maikel akar kuratam Satan mɨkemezir puvatɨ. A kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Ekiam uabɨ nɨn atar nɨ mɨkemeghtɨma nɨ uan akam dukuagh.” 10  *Gumazamizir kaba bizibar mɨngaribagh fozir puvatɨ, me puram akar kurabav gei. Me mati asɨzir nɨghnɨziba puvatɨzibar mɨn iti. Egha me uan inivafɨziba ifongezir arazibar gɨn zui. Ezɨ men arazir kabara me gasɨghasɨsi. 11  *Me bar ikuvigham! Me Kein aruizɨ moghɨn arui. Me ivezim baghavɨra nɨghnɨsi, egha Balam amizɨ moghɨn ami. Egha me dagɨaba iniasa bar ikufi. Egha me Koran mɨn Godɨn akabar gɨntɨzir puvatɨ, egha arazir kam bangɨn me bar ovegha ikuvigha gɨfa.

12  *Ia uarigh ifongezir isar dughiabar, gumazamizir kaba izava Godɨn damazimɨn arazir mɨzɨrɨzir kurabagh ami. Me damasa aghumsɨzir puvatɨ, egha kamaghɨn nɨghnɨzir puvatɨ, e isar ekiamɨn iti. Egha me uarira uarigh nɨghnɨsi. Me mati amozim puvatɨzir ghuariabar mɨn, amɨnim dagh ivaima, da tintinibar zui. Egha me mati temem uan dughiamɨn ber puvatɨ. Egha me mati temem mɨsigha gɨvazɨ gumaziba an povim asiaghatɨ. Me gumazamizir bar ovengeziba. 13  *Me mati ongarir fɨfɨzir ekiaba dɨpɨraghiri. Egha me arazir kurabar amuasa aghumsɨzir puvatɨgha, mati ongarim dɨpɨra izima an puvpuvir mɨzɨrɨziba pɨn otivi moghɨn men arazir kuraba azenim giri. Egha me mati mɨkoveziba pɨn overiamɨn uan tuavibar gɨntɨzir puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, God me bagha danganir mɨtarmer bar pɨghatomezim atɨ, eghtɨ me mangɨ an ikɨ mamaghɨra ikiam.

14  *Enok, an Adamɨn ovavir borir namba 6, a Godɨn akam inigha izir gumazir mamɨn mɨn gumazir kabav gɨa ghaze, “Kɨ Ekiamɨn garima a uan tausen enselɨn bar avɨravɨrim ko izi. 15  *A gumazamiziba bar men araziba tuisɨgham. Gumazamizir an gɨn zuir puvatɨziba, a me damutɨ, me bar uan arazir kurar me amizibar osɨmtɨziba ateram. Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me akɨrim ragha God gasa ghuavɨra iti. Kamaghɨn amizɨ, akar bar kurar igharazir me God gamiziba bangɨn, God me damutɨ, me bar ivezir kuram iniam.” 16  *Gumazamizir kaba, me bativir biziba me da bagha naviba ikufi, egha me puv mɨgei. Me uan navibar arazir kurabar gɨn zui. Me pamtemɨn diava puv uan ziaba fe. Egha me gumazamiziba apezeperima me me ifongezir arazibar gɨn zui.

Ian nɨghnɨzir gavgavim, gavgavim ian navibar anɨng

17  *Nan namakar bar aghuiba, ia gɨn otivamin bizim gɨnɨghnɨgh, en Ekiam Krais Iesusɨn aposelba an gun mɨkeme. 18  *Me kamaghɨn ia mɨgɨa ghaze, “Dughiar abuananabar, gumazamizir dɨbovibagh amiba otivam, egh me Godɨn Arazibar aghuaghɨva uan inivafɨziba ifongezir arazibar gɨn mangam.” 19  *Gumazamizir kaba Kraisɨn adarazi abɨsi. Me nguazir kamɨn gumazamizibar nɨghnɨzibar gɨn zui, ezɨ Godɨn Duam men itir puvatɨ. 20  *Ezɨ ia guizɨn nan adarasi, ia dughiabar zurara uan nɨghnɨzir gavgavimɨn gavgavim uan navibar anɨng. Nɨghnɨzir gavgavir kam, God uabɨ ia ganɨngi. Ia Godɨn Duamɨn gavgavimɨn zurara God ko mɨkɨm. 21  *God bar ia gifonge. Kamaghɨn, ia an boroghɨn ikɨtɨ a zurara ia gifuegham. Ia zurara e uan Ekiam Krais Iesusɨn mɨzuam, eghtɨ a uan apangkuvim azenim datɨghtɨma, ia ikɨrɨmɨrir aghuarir zurara itim iniam.

22 Ia, gumazir nɨghnɨzir gavgavim oteveziba, ia men apangkuf. 23  *Marazi avimɨn iti moghɨn iti, kamaghɨn amizɨ, ia zuamɨram avimɨn me inigh. Ezɨ marazi bar navir ghurimɨn arazibagh ami, egha me bar mɨze, ezɨ men korotiaba uaghan bar mɨze. Eghtɨ dughiar ia men apangkuviba, ia Godɨn atiatingɨva uari bagh gan. Ia Godɨn damazimɨn mɨzezir bizir kaba bar dar saghon ikɨ.

E Godɨn ziam fam

24  *God uabɨ deraghvɨra ian gantɨ ia iran kogham. Eghtɨ a ia inigh mangɨtɨ ia an nguibar aghuimɨn ikiam. Egh ia an damazimɨn arazir kuraba puvatɨgh, bar akuegham. 25  *Kar Godɨn vamɨra, a en Akurvazir Gumazim, a Krais Iesus en Ekiamɨn ingangarimɨn, uam e ini. Eghtɨ e an ziam fam. A en atrivir faragha zuimɨn ikiava, egha gavgavir ekiam iti. Egh a biziba bar dar dapanimɨn iti. A dughiaba bar fomɨra iza kamaghɨra iti. Egha datɨrɨghɨn a uaghan kamaghɨra iti. Egh a gɨn uaghan kamaghɨra ikiam. Bar guizbangɨra.

* 1:1: Matyu 13:55; Mak 6:3; Jon 17:11-12; 1 Pita 1:5

* 1:2: 1 Pita 1:2; 2 Pita 1:2

* 1:3: Filipai 1:27; 1 Timoti 1:18; 6:12; 2 Timoti 1:13; Taitus 1:4

* 1:4: Galesia 2:4; Taitus 1:16; 2 Pita 2:1; 1 Jon 2:22

* 1:5: Ua Me Ini 12:51; Dɨboboniba 14:29-30; Onger Akaba 106:26; 1 Korin 10:5; 10:9; Hibru 3:17-19; 2 Pita 1:12

* 1:5: Grighɨn akɨnafarir avɨrir fomɨra itiba, me ziar kam, “Ekiam,” osirizir puvatɨ. Me ziar kam, “Iesus,” an osiri.

* 1:6: Jon 8:44; 2 Pita 2:4; 2:9; Akar Mogomem 20:10

* 1:7: Jenesis 19:1-24; 2 Pita 2:6; 2:10

* 1:8: Ua Me Ini 22:28; 2 Pita 2:10

* 1:9: Godɨn Araziba 34:6; Daniel 10:13; 10:21; 12:1; Sekaraia 3:2; 2 Pita 2:11-12

* 1:10: 2 Pita 2:12

* 1:11: Jenesis 4:3-8; Dɨboboniba 16:1-35; 22:1-35; 2 Pita 2:15; 1 Jon 3:12

* 1:12: Esekiel 34:8; Matyu 15:13; 1 Korin 11:21; Efesus 4:14; 2 Pita 2:13; 2:17; Akar Mogomem 2:11; 20:14

* 1:13: Aisaia 57:20; Filipai 3:19; 2 Pita 2:17

* 1:14: Jenesis 5:18-24; Godɨn Araziba 33:2; Daniel 7:10; Sekaraia 14:5; Matyu 25:31; 2 Tesalonika 1:7; Akar Mogomem 1:7

* 1:15: Onger Akaba 31:18; Malakai 3:13

* 1:16: Jems 2:1; 2:9; 2 Pita 2:10; 2:18

* 1:17: 2 Pita 3:2

* 1:18: 1 Timoti 4:1; 2 Timoti 3:1; 2 Pita 2:1; 3:3

* 1:19: 1 Korin 2:14-15; Hibru 10:25; Jems 3:15

* 1:20: Rom 8:26; Efesus 6:18; Kolosi 2:7; 1 Tesalonika 5:11

* 1:21: Taitus 2:13; 2 Pita 3:12

* 1:23: Amos 4:11; Sekaraia 3:2-5; Rom 11:14; 1 Korin 3:15; Akar Mogomem 3:4

* 1:24: Rom 16:25; Efesus 3:20; Filipai 1:10; Kolosi 1:22; 2 Pita 3:14

* 1:25: Rom 16:27; 1 Timoti 1:17; 2:3; 2 Pita 3:18

Akar Mogomem

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Krais Akar Mogomem Isa Azenim Gatɨ

O

Akar Mogomem

Akar faragha zuim

Gumaziba Kraisɨn adarazigh asɨghasɨzir dughiamɨn, Jon akɨnafarir kam osiri. Kraisɨn adarazi kamaghɨn mɨgɨa ghaze, Krais Iesus a men Ekiam, egha me nɨghnɨzir gavgavimɨn an iti. Kraisɨn adarazir nɨghnɨzir gavgaviba gavgavigh, egh osɨmtɨzir ekiaba ateghtɨ, da me abɨnan koghasa, kamaghɨn Jon akɨnafarir kam osiri.

Akɨnafarir kam a gɨn otivamin bizibar akar isɨn zuir avɨriba iti. Ezɨ Kraisɨn gumazamizir dughiar kamɨn itiba, me ti akar isɨn zuir kabagh fo. Ezɨ gumazamizir nɨghnɨzir gavgaviba puvatɨziba dagh fozir puvatɨ.

Akar isɨn zuir kabar mɨngarim, a kamakɨn. Krais Iesus en Ekiam, eghtɨ an dafarimɨn God apaniba bar da dɨkabɨragham. Egh a uaghan Satan dɨkabɨragham. Egh dughiar Iesus uan ingangarim agɨvamimɨn, gumazamizir gavgavigha ikia uan nɨghnɨzir gavgaviba ataghizir puvatɨziba, God ivezir aghuim me danɨngam. God biziba bar dar ingarightɨma da igiabar otivigham, eghtɨ me God ko ikɨva egh uam osɨmtɨziba puvatɨgham.

Krais Iesus, nguibar 7plan aven itir siosba bagha akaba amada

1

(Sapta 1--3)

1 * *Akar kam faragha modogha iti, ezɨ datɨrɨghɨn Krais Iesus a isa azenim gatɨ. God uan ingangarir gumazamiziba bizir zuamɨram otivamiba men akaghasa, egha kamaghɨn akar kam Iesusɨn aka. Ezɨ Iesus uan enselɨn mam amadazɨma, kɨ Jon, an ingangarir gumazim, an akam na danɨngasa ize, eghtɨ kɨ Iesusɨn ingangarir gumazamizir igharazibav kɨmam. 2 * *Ezɨ kɨ Jon, kɨ bizir kaba bar dar ganigha gɨfa. Godɨn akam, a Krais Iesusɨn gun mɨgeir akam, kɨ aneghurigha an gun mɨgei, egha kɨ ghaze, akar kam a guizbangɨra.

3 * *Akar kam a Godɨn akam, a Godɨn ize. Ezɨ tina akar kam dɨpontɨma igharaz darazi a baraghtɨ, a bar akongegh. Gumazamiziba akar kam baraghɨva egh Godɨn akar kɨ osirizimɨn gɨn mangɨva, me uaghan bar akongegh. Dughiam otivasava ami, eghtɨ God damuasa mɨkemezir biziba a adar amuam. Kamaghɨn amizɨ, gumazamiziba akar kam dɨpon.

Jon nguibar 7plan aven itir siosba bagha akam osiri

4 * *Kɨ Jon, ia gumazamizir 7plan siosɨn Esian Provinsɨn itiba, kɨ ia bagha akar kam osiri.

Godɨn datɨrɨghɨn ikia, fomɨra ikia, egh gɨn uamategh izamim, Godɨn kamra navir amɨrizim ia danɨngɨva, egh ian apangkuv. Eghtɨ 7plan duar aghuir Godɨn ingangarim gamua an atrivir dabirabimɨn guamɨn itiba, da uaghan ian apangkuvigh navir amɨrizim ia danɨng. 5 * *Krais Iesus, a gumazir Godɨn akaba guizbangɨra dav geim. Egha a gumazir bar uabɨra faragha ovevemɨn ua dɨkavizim. Egha a nguazimɨn atriviba bar men ekiam. A uaghan ian apangkuv egh navir amɨrizim ia danɨng.

A bar e gifonge, egha a uabɨ uan ghuzimɨn en arazir kuraba agɨvazɨ e fɨriaghɨre. 6 * *An e gamizɨma, e atrivimɨn ofa gamir gumazamizibar otozɨma, God e gativazɨ e Godɨn ingangarim gami, God Iesusɨn afeziam. Zurazurara Krais ziar ekiam ikɨva egh biziba bar dar ganamin gavgavim ikɨ. Bar guizbangɨra.

7 * *Ia gan, a ghuariabar tongɨn izaghirasava ami,

eghtɨ gumazamiziba bar uari uan damazibar an ganam.

Gumazir a giniviziba,

me bar uaghan an ganam.

Eghtɨ nguazir kamɨn kantriba bar,

dar gumazamiziba a gɨnɨghnɨgh

azi naviba bar me basemegham.

Are, bizir kam otivam.

Guizbangɨra.

8 * *Ekiam, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim, a kamaghɨn mɨgei, “Kɨrara kɨ faraghavɨra ikia, egh abuan ikɨvɨra ikiam.” Kar Godɨn kamnangra, a datɨrɨghɨn ikia, fomɨra ikia, egh gɨn uamategh izam.

Jon Kraisɨn gani

9 * *Kɨ Jon, kɨ ian aveghbuar mam. Kɨ ia ko, e Kraisɨn adarasi. Kɨ ia ko poro, egha mɨzaziba isa, egha ia ko God Bizibagh Ativir Dughiamɨn aven ikia Godɨn apengan iti. Egha ia ko porogha osɨmtɨziba atera tugha gavgafi. Kɨ Godɨn akam akura, egha Iesusɨn gun mɨgeir akam, kɨ an eghurigha an gun mɨgɨa ghaze, akar kam a guizbangɨra. Kamaghɨn amizɨ, me na batuegha na isa Patmosɨn Arighatɨzimɨn na atɨ.* 10 * *Ekiamɨn dughiamɨn, Godɨn Duam na gizɨvagha pamten nan ingari, ezɨ nan gɨrakɨrangɨn kɨ tiarir mam barazi a sɨghamɨn mɨn pamten dei. 11 Tiarir kam kamaghɨn mɨgei, “Bizir nɨ garir kaba bar, nɨ akɨnafarimɨn ada osirigh, egh 7plan siosba bagh da amangigh. Siosɨn Efesusɨn nguibamɨn itim, ko Smernan nguibamɨn itim, ko Pergamum ko Taiataira ko Sardis ko Filadelfia ko Laodisian nguibamɨn itiba.”

12 * *Ezɨ kɨ gumazir na mɨgeimɨn ganasa ragha gari, golɨn lamɨn 7pla iti. 13 * *Ezɨ kɨ gumazir mamɨn garima, a lambar tongɨn tughav iti. A Gumazamizibar Otarimɨn mɨn gari. A korotiar ruarim aruzɨma an an sueba avara, ezɨ a golɨn letiam uan evarim amɨghɨrɨ. 14 * **An dapanarɨzim bar ghurghurigha mati, sipsipɨn arɨzimɨn mɨn gari, mati ghuariar ghurghurim. Ezɨ an damazimning mati avir mɨzariar gavgavimɨn pamtem isi. 15 * *An suemning mati bras, me avir ekiamɨn a tuazɨ, a isia dafozɨ moghɨn gari. Ezɨ kɨ an tiarim barazi, a mati dɨpar ekiam afora nɨdi. 16 * *A 7plan mɨkoveziba uan agharir guvimɨn dar suira. Ezɨ mɨdorozir sabar mam ghumtɨzir pumuning ikia bar ghumi, an an akamɨn ikegha azenimɨn ize. Ezɨ an guam aruer angazangarir gavgavimɨn mɨn pamten taghtasi.

17 * *Kɨ an ganigha an dagarimningɨn boroghɨn irɨgha, gumazir ovengezimɨn mɨn iti. Ezɨ a uan agharir guvim na gisɨn atɨgha, kamaghɨn mɨgei, “Nɨ atiatingan markɨ. Kɨ gumazir faraghavɨra ikia, egh abuan ikɨvɨra ikiamim. 18 * *Egha kɨ gumazir angamɨra itim. Fomɨra kɨ areme. Datɨrɨghɨn nɨ gan, kɨ zurara angamɨra ikɨ mamaghɨra ikiam. Kɨ Ovevemɨn ki, koma Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibamɨn ki, kɨ aningɨn suiragha aningɨn ganamin gavgavim iti.

19 * *“Kamaghɨn amizɨ, nɨ bizir ganizir kabar akaba, ko bizir datɨrɨghɨn itiba ko bizir gɨn otivamiba osirigh. 20 * *Nɨ 7plan mɨkovezir nan agharir guvimɨn itiba ko 7plan golɨn lambar ganigha gɨfa. Da mati akar mogomem, ezɨ dar mɨngarim kamakɨn: 7plan mɨkoveziba, da siosɨn 7plan garir enselba. Ezɨ 7plan lamba, da uari siosɨn 7pla.”

2

Efesusɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

1 * *Egha gumazir kam ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Efesusɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ uan agharir guvimɨn 7plan mɨkovezibar suigha, egha 7plan golɨn lambar tongɨn arui. Egha kɨ akar kam nɨ bagha anemadazɨ a izi.* 2 * *Ia Kraisɨn adarasi, ian arazir ia amiba kɨ bar dagh fo. Egha kɨ fo, ia pamtem ingarigha, tuivigha gavgafi. Egha gumazamizir kurabar aghua. Gumazamizir kaba ia mɨgɨa ghaze, ‘E uaghan aposelba.’ Puvatɨ, me aposelba puvatɨ. Ezɨ ia men mɨgɨrɨgɨaba tuisigha gɨvagha, men nɨghnɨzir ifavarim gɨfogha ghaze, me pura gumazamizir ifavariba. 3 * *Gumazamiziba ian garima, ia nan ziam bangɨn, me arazir kurabar ia gami. Ezɨ kɨ kamaghɨn ia gɨfo, ia tugha gavgavigha osɨmtɨzir kam aterava an aghuazir puvatɨ.

4 “Ezɨ kɨ adarir akar ia gasir mabar ia mɨkɨmasa. Ia bar faraghavɨra nɨghnɨzir gavgavim nan ikia, egha ia bar na gifonge, ezɨ datɨrɨghɨn puvatɨ. 5 * *Ia fomɨra arazir aghuibagh ami, egha datɨrɨghɨn ia arazir kam ategha ire. Kamaghɨn amizɨ, ia uam arazir ia faragha amizibagh nɨghnɨgh, uan navibagh iragh, egh arazir ia faragha amizibar amu. Ia kamaghɨn damuan koghtɨ, kɨ ia bagh izɨ ian itir lam batuegham. 6 * *Ezɨ ian arazir aghuir mamra kara, ia Nikolasɨn adarazir arazibar aghua. Kɨ uakan, kɨ men araziba bar dar aghua.

7 * *“Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh. Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, kɨ men amamangatɨghtɨ, me ikɨrɨmɨrir aghuim anɨdir tememɨn daghebar amam. Temer kam, Godɨn Nguibar Aghuarimɨn itir azenimɨn iti.”

Smernan nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

8 * *Gumazir kam ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Smernan nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ gumazir bar faraghavɨra ikia, egh abuan ikɨvɨra ikiamim. Kɨ fomɨram areme, egha ua dɨkavigha datɨrɨghɨn kɨ angamɨra iti. Egha kɨ nɨ bagha akar kam amadazɨma a izi. 9 * *Kɨ osɨmtɨziba ko mɨzazir ia bativiziba ko biziba bar puvatɨzir arazim gɨfo. Ezɨ puvatɨ. Ia guizbangɨra bizir bar avɨriba iti. Kɨ fo, gumazamizir maba gɨrakɨrangɨn akar kurabar ia mɨgɨa ghaze, me Judan adarasi. Ezɨ me Judan adarazi puvatɨ. Me guizɨn Satanɨn adarasi.† 10 * *Ia kɨran oveghangɨn mɨzazitaba iniam, eghtɨ bizir kam ia damutɨ ia atiatingan markɨ. Ia uari bagh ganigh. God ian nɨghnɨzir gavgavim tuisɨgh egh foghasa, a gavgafi, o puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ, Satan ia damutɨ me ian tongɨn tarazi kalabus darɨgham. Eghtɨ ia 10plan dughiabar osɨmtɨziba ko mɨzaziba ateram. Egh ia nɨghnɨzir gavgavir Kraisɨn itimɨn suiragh gavgavigh mamaghɨra ikɨ mangɨ, ia aremeghamin dughiamɨn otoghtɨ, kɨ ikɨrɨmɨrir aghuimɨn ivezir aghuarimɨn mɨn pura ia danɨngam.

11 * *“Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh. Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, ovever namba 2 me gasɨghasɨghan kogham. Bar puvatɨ.”

Pergamumɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

12 * *Gumazir kam kamaghɨn ua na mɨgei, “Nɨ Pergamumɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ mɨdorozir sabar ghumtɨzir pumuning itimɨn suira, ezɨ a bar ghumi. Kɨ akar kam nɨ bagha anemadazɨ, a izi. 13 * *Kɨ nguibar ia itim bar deragha a gɨfo, Satanɨn atrivir dabirabim nguibar kamɨn iti. Ezɨ ia nan ziamɨn tugha gavgavigha, nɨghnɨzir gavgavim nan ikia egha ia nɨghnɨzir gavgavir kam modir puvatɨ. Fomɨra gumazir mam Antipas, a gumazir nan akam akurim, egha ia ko ike. A guizbangɨra nan akamɨn gɨn zui, ezɨ me ian nguibar ekiar Satan itimɨn a mɨsoghezɨ an areme. Dughiar kamɨn ia uaghan akɨrim ragha na gasarazir puvatɨ.

14 * *“Ezɨ kɨ adarir akar ia gasir mabar ia mɨkɨmasa. Ian tongɨn gumazamizir maba iti, me Balamɨn suren akabar suiragha gavgavighavɨra iti. Fomɨra Balam kamaghɨn Balakɨn sure gami, eghtɨ a tuavir kuramɨn Israelian akakagh me damutɨ, me arazir kuramɨn iregham. Ezɨ Balak Israelian nɨghnɨzibagh amizɨma, me aseba bagha ofa gamir asɨziba apa, egha tintinibar uari koma akuir arazim gami. 15 Kamaghɨra, ian tongɨn gumazamizir maba ikia, egha Nikolasɨn adarazir akabar gɨn zui. 16 * *Kamaghɨn amizɨ, ia uan navibagh iragh. Puvatɨghtɨma, kɨ kɨran oveghangɨn ia bagh izɨ, egh gumazamizir kaba uan akamɨn itir mɨdorozir sabamɨn me mɨsogham.

17 * *“Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh. Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, kɨ vaghvagh manan dagher datɨrɨghɨn muegav ititaba me danɨngam. Egh kɨ dagɨar ghurghuritaba me danɨngam. Egh dagɨar kabar kɨ men ziar igiaba osirigham, eghtɨ gumazitam ziar kabagh foghan kogham. Gumazamizir dagɨar kaba iniziba, merara dagh fogham.”‡

Taiatairan nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

18 * *Gumazir kam kamaghɨn ua mɨgei, “Nɨ Taiatairan nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ Godɨn Otarim, ezɨ nan damazimning mati avir mɨzariar gavgavimɨn mɨn pamten isi, ezɨ nan suemning mati bras me bar deravɨra a ruezɨ moghɨn isia angazangarim taghtasi. Kɨ akar kam nɨ bagha anemadazɨma a izi. 19 Arazir ia amiba, kɨ bar dagh fo. Kɨ fo, ia gumazamiziba bar me gifongegha, nɨghnɨzir gavgavim nan ikia, egha igharaz darazir akurvasi, egha osɨmtɨziba ia bativima, ia tugha gavgafi. Kɨ fo, arazir ia faragha amiziba, da dera, ezɨ datɨrɨghɨn ian arazir kaba deragha ikia faragha zuir arazibagh afira.

20 * *“Ezɨ kɨ adarir akar ia gasir mabar ia mɨkɨmasa. Ia amizir kam Jesebelɨn amamangatɨzɨ a ia ko iti. Amizir kam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, a Godɨn akam inigha izir amizim. Ezɨ bar puvatɨ, a nan ingangarir gumazamizibagh ifara egha gumazamiziba tintinibar uari bakɨa uari ko akuir arazim ko asɨzir me asebar ofa gamua apir arazibar men sure gami.§ 21 * *A navim gɨghasa, kamaghɨn kɨ anetaghizɨma, a dughiar mabar ike. Ezɨ puvatɨ, a gumazamiziba tintinibar uari bakɨa, egha uari ko akuir arazir kam bagha navim giraghan aghua. 22 Ia uari bagh ganigh. Kɨ ivezir kuram a danɨngɨva arɨmariar ekiam a danɨngtɨ a mɨzazir bar ekiam iniam. Eghtɨ gumazir a bakɨa a ko arazir kurabagh amiba, me a ko amir araziba bagh navibagh iraghan koghtɨ, kɨ osɨmtɨzir ekiam ko mɨzazim uaghan me danɨngam. 23 * *Kɨ uaghan an boribav sueghtɨ me arɨmɨghiregham. Eghtɨ siosba bar kamaghɨn fogham, kɨ bar gumazibar naviba ko nɨghnɨzibagh fogha da tuisɨsi. Egh kɨ ia amir arazibar mɨrara ivezim isɨ vaghvagh ia danɨngam.

24 “Kɨ datɨrɨghɨn ia Taiatairan itir igharaz daraziv gei. Ia amizir kamɨn akabar gɨn zuir puvatɨgha, egha arazir kam, me kamaghɨn a dɨbori, ‘Satanɨn akar mogomeba,’ ia an fofozim inizir puvatɨ. Kɨ kamaghɨn ia mɨkɨmasa, kɨ osɨmtɨzir igharazitam, ia darɨghan kogham. 25 * *Ezɨ bizir ia suighiziba bar, ia bar pamten dar suiragh mɨghɨrigh mamaghɨra ikɨ, mangɨ dughiar kɨ izamim.

26 * **“Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, nan arazibar gɨn mangɨtɨ, biziba bar gɨvaghamin dughiam otoghtɨ, kɨ gumazamizir kaba, kantriba bar dar gumazamizir dapanibar ikiamin gavgavim isɨ me danɨngam. 27 * *Eghtɨ me atrivimɨn gavgavim sara me ganɨva me abɨghɨrarɨgham, mati gumazim ainɨn aghorimɨn suiragha nguazir mɨner mam abɨagharɨsi.

“Ingangarir nan afeziam gumazamizibar ganasa na ganɨngizimɨn mɨrara kɨ ingangarir kam me danɨngam. 28 * *Kɨ uaghan mɨkovezir bar mɨzaragharam otivir kam me danɨngam.

29 “Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh.”

3

Sardisɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

1 * *Gumazir kam ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Sardisɨn nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ Godɨn duar 7plan gari, egha kɨ 7plan mɨkovezibar suira. Egha kɨ akar kam nɨ bagha anemadazɨma a izi. Kɨ arazir ia amiba bar dagh fo. Me ia mɨgɨa ghaze, ‘Sardisɨn itir sios, an angamɨra iti.’ Ezɨ puvatɨ, ia ariaghiregha gɨfa. 2 Kɨ ia amir arazibar gara ghaze, da nan Godɨn damazimɨn tɨghar deragham. Kamaghɨn amizɨ, ia osegh daguraguim atakigh. Ian araziba, bar ovengezir puvatɨ, dar muziariba mong ikiavɨra iti, ia ua gavgavim dar anɨng. 3 * *Akar aghuir ia fomɨram oregha inizir kam, ia uam a gɨnɨghnɨgh. Egh ia navibagh iragh, bar deravɨram an gɨn mangɨ. Ia osegh daguraguim ateghan koghtɨ, kɨ okɨmakɨar gumazim izi moghɨn, ia batogham. Eghtɨ ia dughiar kɨ ia bagh izamim gɨfoghan kogham.

4 * *“Ezɨ ian gumazamizir maba Sardisɨn ikiavɨra iti, me uan korotiabagh amizɨ da mɨzezir puvatɨ. Gumazamizir kabar araziba derazɨ, kɨ me uabɨn toro, ezɨ kamaghɨn amizɨ me korotiar ghurghuribar aghuigh na ko daruam. 5 * *Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, korotiar ghurghurir kamagh garitam arughtɨ, akɨnafarir God gumazamizir ikɨrɨmɨrir zurara itim iniamin ziaba osirizim, kɨ men ziaba angarighan kogham. Puvatɨ. Kɨ uan afeziam ko an enselbar damazibar gumazir kamɨn gun mɨkɨm suam, me konanaba. 6 Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh.”

Filadelfian nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

7 * *Gumazir kam ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Filadelfian nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ dughiaba bar zuegha God baghavɨra iti, ezɨ nan akar dɨkɨrɨziba da guizbangɨra otifi. Ezɨ kɨ Devitɨn kin suira, egh bizim kɨ a kuightɨ, gumazitam bar uam anesaraghan kogham. Egh bizim kɨ an tiam asaraghtɨ, gumazitam bar uam a kuighan kogham. Kɨ akar kam nɨ bagha anemadazɨma a izi. 8 * *Kɨ ia amir araziba bar dagh fogha gɨfa, ezɨ ia orakigh. Kɨ ian damazimɨn tiam kuizɨma a iti. Eghtɨ gumazitam uam anesaraghan kogham. Kɨ kamaghɨn fo, ian gavgavir muziarim ikiavɨra iti, ezɨ ia nan akamɨn gɨn ghua, egha akɨrim ragha nan ziam gasarazir puvatɨ. 9 * *Ia Satanɨn adarazigh fo, me kamaghɨn mɨgɨa ghaze, me Judan adarasi. Egha me Judan adarazi puvatɨ, me ifavarir gumazamiziba. Ia orakigh. Kɨ gumazamizir kabar amightɨ me izɨ ian suebar apengan teviba apɨrigh, egh me kamaghɨn fogham, kɨ bar ia gifonge. 10 * *Ia nan akamra gɨn ghuava osɨmtɨzir ia bativiba ia dar aven tugha gavgavighavɨra iti. Kamagh amizɨ, kɨ ian ganam. God gɨn nguazimɨn itir gumazamiziba bar, men nɨghnɨzir gavgavim tuisɨgh egh foghasa, a gavgaviz, o puvatɨ, eghtɨ kamaghɨn osɨmtɨzir ekiamɨn dughiam otoghtɨ, dughiar kamɨn kɨ ian gantɨ ia deragham.

11 * *“Kɨ bar kɨran oveghangɨn ia batogham. Gumazitam ian ivezir aghuim okemeghan koghsɨ, kamaghɨn bizir ia suirazim, ia bar an suiragh gavgafigh. 12 * *Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, kɨ gumazamizir kaba damightɨ me nan Godɨn Dɨpenimɨn dɨpenir akɨnibar mɨn tughɨv ikiam. Egh me Godɨn Dɨpenim ategh uam azenan mangan kogham. Bar puvatɨ. Kɨ gumazamizir kabar, uan Godɨn ziam men osirigh, egh kɨ uan Godɨn Nguibamɨn ziam osirigham. Jerusalemɨn igiar kam, a nan God ko ikegh otogh overiam ategh izighiram. Kɨ uabɨ uan ziar igiam, kɨ gumazamizir kabar uaghan men osirigham. 13 Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh.”

Laodisian nguibar ekiamɨn itir siosɨn zuir akam

14 * *Gumazir kam ua kamaghɨn mɨgei, “Nɨ Laodisian nguibar ekiamɨn itir siosɨn garir ensel bagh akataba osirigh. Akar kaba kamakɨn:

“Kɨ gumazir ‘guizbangɨra’ mɨgeim. Godɨn akar dɨkɨrɨziba ko an akaba bar, kɨ guizbangɨra mɨgɨa, zurara guizɨn akamrama akuri. Kɨ God ingarizir biziba bar dar mɨngarim. Egha akar kam nɨ bagha anemadazɨ a izi. 15 * *Kɨ ia amir araziba bar dagh fo. Kɨ fo, ia orangizir puvatɨ, egha feir puvatɨ. Kɨ kamaghɨn ifonge, ia orangigh ikɨ, o ia feng ikɨ. 16 Ezɨ puvatɨ. Ia mong, ganadamra fei. Ia bar puvɨra feir puvatɨ, egha bar orangizir puvatɨ. Kamagh amizɨ, kɨ uan akamɨn ian mighasava ami.

17 * *“Ia kamaghɨn mɨgɨa ghaze, ‘E bizir avɨriba ko dagɨar avɨriba iti. E bizitamɨn otevir puvatɨ.’ Ezɨ puvatɨ. Ian dabirabim pazavɨra itima, gumazamiziba ian garava bar ian apangkufi. Ia bar biziba puvatɨgha damaziba okavigha bibiabara iti. Egha ia uari bizir kam gɨfozir puvatɨ.*

18 * *“Kamagh amizɨ, kɨ nɨghnɨzir kam ia danɨngasa. Nan gol avim bar an isigha an itir bizir kuraba bar da adangi. Kamaghɨn ia golɨn kam na dama a givezegh, dagɨaba avɨrasemegham. Egh uaghan ia uan mɨkarzim avɨsɨ korotiar ghurghuritam givesegh, eghtɨ gumazamiziba ian gantɨ ia bibiabara ikɨva, aghumsɨghan kogham. Egh uaghan ia uan damazibar aghusɨ marasin givesegh, egh ia ganam.

19 * *“Gumazamizir kɨ ifongeziba, kɨ men atar men arazibar kɨram. Kamagh amizɨ, ia uan araziba akɨrsɨ gavgavigh uan navibagh iragh.

20 * *“Ia oragh, kɨ tiar akamɨn tughav ikia, a gafughafusi. Ia nan tiarim baregh egh tiam kuightɨ, kɨ aven mangɨ ia ko ikiam. Egh kɨ ia ko damam, eghtɨ ia na ko damam.

21 * *“Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, kɨ men amamangatɨghtɨ me na ko nan atrivir dabirabim dapiam, mati kɨ fomɨra uaghan mɨdorozim gamigha uan apanim abɨragha, uan afeziam ko an atrivir dabirabim gapera. 22 Tina kuarimning iti, an akar Godɨn Duam siosbav geiba baragh.”

Sipsipɨn Nguzim Godɨn Nguibamɨn akɨnafarim kuizɨma bizir kuraba nguazimɨn gumazamiziba batifi

4

(Sapta 4--11)

Me Godɨn Nguibamɨn an ziam fe

1 * *Ezɨ kɨ gɨn ua garima, Ame! Godɨn Nguibamɨn tiar akar mam kuiaghirɨgha iti. Ezɨ gumazir kɨ faragha oraghizim, a faraghavɨra pamten sɨghamɨn mɨn nan diazim, a datɨrɨghɨn ua kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ kagh anang, eghtɨ kɨ bizir gɨn otivamiba bar nɨn akakagham.” 2 * **Ezɨ Godɨn Duam zuamɨra na gizɨvagha bar pamten nan ingari, ezɨ kɨ garima, Ame! Atrivir dabirabir mam Godɨn Nguibamɨn iti, ezɨ gumazir mam atrivir dabirabir kam gaperaghav iti.* 3 Gumazir kamɨn guam dagɨar jaspa ko dagɨar konilian aghevimɨn mɨn taghtasi. Ezɨ ekianir mam, atrivir dabirabim torim gatɨ, ezɨ kɨ ekianir kamɨn gari a emeralɨn dagɨar garimɨn mɨn taghtasi. 4 * *Ezɨ 24plan atrivir dabirabir igharaziba, atrivimɨn dabirabir kam okari. Ezɨ 24plan gumazir dapaniba dabirabir kabagh apia. Gumazir dapanir kaba korotiar ghurghuriba aghuigha golɨn ingarizir dapanir asuaba uari gaghuigha mati atrivimɨn golɨn dapanir asuaba men dapanibar iti. 5 * *Ezɨ kɨ garima, onɨmariba atrivir dabirabimɨn otivaghira tintinibar sɨgha taghtasi. Ezɨ kɨ orazi nɨgɨnir ekiam otozɨ overiam tɨngaghe. Ezɨ atrivir dabirabimɨn guamɨn 7plan adeniba isia iti. Adenir 7plan kaba da 7plan Godɨn duaba. 6 * **Atrivir dabirabimɨn guamɨn bizir mam iti, a mati ongarir ekiam me glasɨn an ingarizɨ, a bar zuegha taghtasi.

Ezɨ bizir angamɨra itir 4pla, atrivir dabirabim okarigha tuivighav iti. Bizir angamɨra itir 4 plan kaba, da damazir avɨriba itima da men mɨkarziba bar da ave, egha uaghan dar akɨragharibar iti. 7 Faraghavɨra itir bizir angamɨra itim, a mati laion. Ezɨ bizir angamɨra itir an gɨrara itim, a mati bulmakaun apurim. Ezɨ bizir angamɨra ikia aningɨn gɨrara itim, an guam mati gumazir guam. Ezɨ bizir angamɨra itir men gɨrara itim, mati kuarazir bagamɨn mɨn pɨn mɨghava arui. 8 * *Bizir 4plan angamɨra itir kaba, da 6plan avɨziba bar vaghvagha men iti. Ezɨ men mɨkarziba damazir avɨriba da ave, egha uaghan men avɨzibar apengan iti. Egha arueba ko dɨmagaribar kamaghɨn mɨgei:

“Ekiam, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Egha a bizir kuraba bar dar saghon ikia a bar zue.

A bar zue,

a bar zue.

A fomɨra ikia,

egha datɨrɨghɨn ikia,

egh gɨn uamategh izam.”

Me mɨgɨrɨgɨar kam gamua mamaghɨra ikia egha avughsaziba puvatɨ.

9 * *Bizir angamɨra itir kaba, me gumazir uan atrivir dabirabim gaperaghav itim bagha bar akonge, a gumazir zurara angamɨra itim. Egha me an ziam fava, egha a mɨnabi. Ezɨ bizir 4plan angamɨra itir kaba zurara dughiabar kamagh amuvɨra itima, 10 * *24plan gumazir dapanir kaba gumazir atrivir dabirabim gaperazimɨn guamɨn teviba apɨri. A gumazir zurazurara itim ezɨ me an ziam fe. Me uan golɨn dapanir asuaba asia da isa atrivir dabirabimɨn guamɨn boroghɨn da akuri. Egha kamaghɨn ighiam gami:

11 * *“Nɨ en Ekiam, en God.

Nɨ biziba bar dar ingari.

Egha nɨ uan ifongiamɨn,

biziba bar dar ingarizɨma da otifi,

ezɨ datɨrɨghɨn biziba bar iti.

Kamaghɨn amizɨ, nɨrara e uari nɨn torogha

nɨn ziam bar pɨn anetɨ.

Gumazamiziba bar nɨ bagh bar akuegh,

egh nɨn ziam fɨva,

nɨn gavgavimɨn apengan ikiam.”

5

Akɨnafarir rɨghizir mam, Jon an gari

1 * *Kɨ garima gumazir atrivir dabirabim gaperaghav itimɨn agharir guvimɨn, akɨnafarir mam iti. Akɨnafarir kam mati akɨnafarir bar ruarir me righa mɨghɨrizim, ezɨ akɨnafarir kam osiziriba an vuem ko vuem sara iti. Me a righa 7plan danganibar kendelɨn grisɨn pamten da mɨghɨni. 2 Ezɨ kɨ enselɨn gavgavir mamɨn garima a pamten kamaghɨn diava azangsɨsi, “Tina gumazir aghuir God uabɨn torozim, an akɨnafarimɨn itir kendelɨn grisba adeghɨva, akɨnafarir kam onegham?” 3 Overiamɨn itir gumazamiziba, o nguazimɨn itir gumazamiziba, o nguazimɨn apengan itir gumazamiziba, men tav akɨnafarir kam onegh, egh an aven ganan kogham. 4 Kɨ gari, gumazitam o amizitam akɨnafarir kam onegh an aven ganamin gavgaviba puvatɨ. Kamaghɨn amizɨ kɨ puvɨrama aravɨra iti. 5 * *Ezɨ gumazir dapanibar mav kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ arangan markɨ. Nɨ orakigh. Laionɨn kam Judan adarazir atrivimɨn oto, atrivir bar ekiam, an Atrivim Devitɨn ovavim, egha a mɨdorozim gamua uan apanim abɨragha gɨfa. Kamagh amizɨ, me akɨnafarimɨn 7plan kandelɨn, grisɨn mɨghɨnɨziba adegh, akɨnafarir kam onegham.”

Jon Sipsipɨn Nguzimɨn gari

6 * *Ezɨ kɨ gari, Sipsipɨn Nguzir mam, me a mɨsoghezɨ an aremezɨ moghɨn gara tughav iti. An atrivir dabirabim ko 4plan angamɨra itir bizibar tongɨn tughav iti, ezɨ gumazir dapanibar dabirabiba an okarigha iti. Sipsipɨn Nguzir kam 7plan komba ko 7plan damaziba iti, kar Godɨn duar 7pla. God me amadazɨma me nguazir kam bar a garui. 7 * *Ezɨ Sipsipɨn Nguzim ghua gumazir atrivir dabirabim gaperaghav itimɨn agharir guvimɨn, akɨnafarir kam ini. 8 * *An akɨnafarir kam inigha gɨvazɨma, 4plan bizir angamɨra itir kaba ko 24plan gumazir dapanir kaba Sipsipɨn Nguzimɨn boroghɨn uan teviba apɨri. Gumazir dapaniba vaghvagha gitan mɨn garir biziba ko golɨn itaribar suiki. Itarir kaba, pauran mɨgharir mughuriar aghuim zuim, bar dagh izɨfa. Bizir kam kamakɨn, Godɨn gumazamiziba God ko mɨgeir arazim. 9-10  *Egha me ighiar igiar mam kamaghɨn a gami:

“Me nɨ mɨsoghezɨ nɨ areme,

egha nɨn ghuzimɨn

nɨ gumazamiziba God bagha me givese.

Nɨ anababa bar, dar gumazamizir maba ko,

nguibabar akaba bar ko,

mɨkarzir igharagha gariba bar ko,

kantriba bar dar gumazamiziba,

men marasi,

nɨ me givese.

Egha nɨ me gamizɨma

me atrivimɨn adarazir otivigha,

ofa gamir gumazamizibar mɨn ikia,

en God bagha ingari.

Egh me atrivibar ikɨ,

egh nguazimɨn gumazamizibar ganam.

Kamaghɨn amizɨ, God ua bagha nɨn torozɨ,

nɨ akɨnafarim inigh

kendelɨn grisba adegham.”

Me Sipsipɨn Nguzimɨn ziam fe

11 * *Egha kɨ ua gara enselɨn tiarir avɨrir maba barasi. Men dɨbobonim handet milienɨn avɨriba ko tausen tausenɨn avɨriba. Me atrivir dabirabim ko bizir angamɨra itiba ko gumazir dapaniba okarigha tuivighav iti. 12 * *Me pamten dia kamaghɨn ighiam gami:

“Sipsipɨn Nguzir me mɨsoghezɨ aremezir kam,

e an uarir torogha

an ziam bar pɨn anetɨ.

A ziar ekiam ko

bizir aghuir avɨriba ko

fofozir aghuiba ko

gavgavir ekiam iti.

E an ziam fɨva

a bagh bar akongegh

a mɨnamam.”

13 * *Egha kɨ God ingarizir gumazamiziba ko biziba bar men ighiam barasi, kar bizir overiamɨn itiba ko nguazimɨn itiba ko nguazimɨn apengan itiba ko ongarimɨn itiba kamaghɨn mɨgei:

“Gumazir uan atrivir dabirabim gapiaghirim ko,

Sipsipɨn Nguzim uaghan,

e zurazurara aning mɨnabɨvɨra ikiam.

Egh aningɨn ziar ekiamning fɨva,

aning bagh bar akongegh,

egh aningɨn gavgavir ekiamɨn apengan ikɨ

zurara mamaghɨra ikiam.”

14 Ezɨ 4plan bizir angamɨra itiba kamaghɨn mɨgei, “Guizbangɨra.” Ezɨ gumazir dapaniba uan teviba apɨrigha aningɨn ziamning fe.

6

Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn kandelɨn grisba adangi

1 * *Kɨ Sipsipɨn Nguzimɨn garima, an akɨnafarir 7plan kendelɨn grisba itir kamɨn suira, egha kendelɨn grisɨn faraghavɨra itim adangi. Ezɨ kɨ orazi, 4plan bizir angamɨra itir kabar mav kamaghɨn mɨgei, ezɨ an tiarim mati ararim dagarvagha, kamaghɨn mɨgei, “Nɨ izɨ!” 2 * *Ezɨ kɨ ua gara egha hoziar ghurghurir mamɨn garima, gumazim barir pimɨn suiragha a gapera. Me atrivimɨn dapanir asuar mam a ganɨngi, ezɨ a mɨdorozim gamua uan apanim abɨrazɨ moghɨn zui, egha mɨdorozir avɨribagh amua uan apaniba abɨra ghuavɨra iti.

3 Ezɨ Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn kandelɨn grisɨn namba 2 adangi, ezɨ kɨ orazi, bizir angamɨra itir namba 2 kamaghɨn mɨgei, “Nɨ izɨ!” 4 * *Ezɨ hoziar igharazim azenan izi, an aghefe. Me gavgavim hoziar kam gaperazir gumazim ganɨngi, kar gavgavir nguazimɨn gumazamizibar dughiar aghuim a gɨvamim, eghtɨ gumaziba igharaz daraziv soghtɨma me arɨmɨghiram. Ezɨ me mɨdorozir sabar ekiar mam ingangarir kam damuasava a ganɨngi.

5 * *Ezɨ Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn kendelɨn grisɨn namba 3 adangi, ezɨ kɨ orazi bizir angamɨra itir namba 3 kamaghɨn mɨgei, “Nɨ izɨ!” Ezɨ kɨ ua gara, egha hoziar pɨzimɨn gari. Ezɨ gumazir a gaperaghav itim a skelɨn mam uan dafarimɨn an suira. 6 * *Ezɨ kɨ orazi, mati gumazimɨn tiarim bizir angamɨra itir 4plan kabar tongɨn kamaghɨn mɨgei, “Nɨ mangɨ uan ingangarim damu, eghtɨ gumaziba bar daghebar otevegham. Kamaghɨn, gumazim dughiar vamɨran ivezim inigh, a witɨn mɨner muziarir vamɨra o balin mɨner muziarir 3plara givezam. Egh ia olivɨn temeba ko wainɨn ikarɨziba gasɨghasɨghan markɨ, eghtɨ olivɨn borem ko wain ikɨvɨra ikiam.”*

7 Ezɨ Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn kendelɨn grisɨn namba 4 adangizɨma, kɨ orazi bizir angamɨra itir namba 4 kamaghɨn mɨgei, “Nɨ izɨ!” 8 * *Ezɨ kɨ ua gara hoziar iangurimɨn gari. Ezɨ gumazir a gaperazim, an ziam Ovevem. Ezɨ Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam, an Ovevemɨn gɨrara izi. God gavgavim kamaghɨn aning ganɨngi, aning nguazimɨn itir gumazamiziba 4plan okoruabar me tuiragh, egh okoruar kabar aven, aning okoruar vamɨra mɨsueghtɨ an aremegham. Aning mɨdorozir sabamɨn gumazamizibav sueghtɨ, me arɨmɨghiram, eghtɨ aning mɨtiriar ekiam damightɨ an otoghtɨ me arɨmɨghiram, eghtɨ aning arɨmariar ekiabar amutɨ da otiv me damutɨ me arɨmɨghiram, eghtɨ aning ruarimɨn itir asɨzir atiaba amangɨtɨ da mangɨ me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiram.

9 * *Ezɨ Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn kendelɨn grisɨn namba 5 adangizɨ, kɨ garima, gumazamizir ovengezibar duaba Godɨn ofa gamir dakozim apengan iti. Gumazamizir kaba faragha Godɨn akamɨn suiragha gavgavigha, egha akar kam akuni, bizir kam bangɨn apaniba me mɨsoghezɨ me ariaghire. 10 * *Duar kaba dɨa kamaghɨn mɨgei, “Gavgaviba bar itir Ekiam, nɨ arazir kuraba bar dar saghon ikia egha bar zue! Ezɨ nɨn akar dɨkɨrɨziba da guizbangɨra otifi! E nɨ mɨzua iti, nɨ zuamɨra nguazimɨn itir gumazamizibar araziba tuisɨghɨva, egh en ghuzimɨn ivezim ikarvagh!” 11 * *Egha me gumazamizir kaba vaghvagha korotiar ghurghurir ruariba me ganɨngi, egha kamaghɨn me mɨgei, “Ia tong orarkɨva avughsɨ ikɨ. Apaniba ian adarazi ko ia ko ingari darazi mɨsueghtɨ me arɨmɨghiregham, mati me ia mɨsoghezɨ mokɨn. Gumazamizir apaniba mɨsueghtɨ arɨmɨghiramibar dɨbobonim, God a gɨfogha gɨfa, eghtɨ apaniba gumazamizir kabav sueghtɨ me arɨmɨghireghtɨ, God ian ghuzimɨn ivezim ikarvagham.”

12 * *Ezɨ Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn kendelɨn grisɨn namba 6 adangi, ezɨ kɨ ua garima mɨkɨmkɨzir dafam nguazimɨn oto. Ezɨ aruem isiragha gari puvatɨzɨ, overiam ko nguazim mɨtatangi. Ezɨ iakɨnim bar aghevegha ghuzimɨn mɨn gari. 13 * **Ezɨ pɨn itir mɨkoveziba asiaghira nguazim giri, mati amɨnim fighɨn temem givaima, fighɨn ovɨzir tɨghar aniamiba suaghiri. 14 * *Overiam mati, akɨnafarir bar dafam me a righa anetɨzɨ moghɨn, a uan danganim ataki. Ezɨ mɨghsɨaba ko arighatɨziba bar uan danganiba ategha, sɨvagha ghue.

15 * *Ezɨ nguazimɨn atriviba ko gumazamizir ziaba itiba ko mɨdorozir gumazir dapaniba ko dagɨaba itir gumazamiziba ko gumazamizir gavgaviba ko pura ingangarir gumazamizir kɨniba ko gumazamizir fɨriaghɨreziba, me bar moghɨra ghua marazi dagɨar toribar aven mongezɨ marazi mɨghsɨabar itir dagɨar ekiabar gɨrakɨrangɨn monge. 16 * *Egha me kamaghɨn mɨghsɨaba ko dagɨar ekiabar dei, “Ia e avaragh, egh gumazir atrivir dabirabim gaperaghav itimɨn guamɨn e modogh, egh uaghan Sipsipɨn Nguzimɨn anɨngagharimɨn e modogh! 17 * *E fo, aningɨn anɨngagharimɨn dughiar ekiam datɨrɨghɨn otozɨ aning gumazamizibar arazir kuraba ikarvaghasa. Eghtɨ gumazitam aningɨn anɨngagharim iriagh, angamɨra ikian kogham!”

7

144,000plan Israelɨn gumazamiziba, God me ginabazir osizirim, enselba me garɨsi

1 * *Bizir kaba gɨvazɨ kɨ garima, enselɨn 4pla nguazimɨn 4plan apɨnibar tuivighav iti. Me nguazimɨn 4plan amɨnibar tuaviba apɨri, eghtɨ amɨnim mangɨ ongarim ko nguazim ko temeba bar dagh ivangan kogham. 2 Ezɨ kɨ enselɨn igharazimɨn garima, an aruem anadi naghɨn ikeghav anadi. A Godɨn Zurara Itim inabazir osizirim an iti, egha a enselɨn 4plan God ongarim ko nguazim gasɨghasɨghamin gavgavim anɨngiziba pamten men dei. 3 * *A kamaghɨn mɨgei, “Ia zuamɨra nguazim ko ongarim ko temebagh asɨghasɨghan markɨ. God uan ingangarir gumazamizibagh inaba. E faragh uan Godɨn ingangarir gumazamiziba, inabazir osizirim men guabar an osirigh gɨvaghtɨ, ia gɨn bizibagh asɨghasɨgh.”

4 * *Ezɨ kɨ orazi, me inabazir gumazamizir osizirim inizibar dɨbobonim dɨbori. Me 144,000plan gumazamiziba, inabazir osizirim me garɨsi, me Israelɨn kantrin aven itir 12plan anababa, vaghvagha men varazira, osizirim ini.*

5 Kamaghɨn amizɨ 12,000plan Judan anabamɨn aven itir darasi,

me inabazir osizirim ini,

ezɨ 12,000plan Rubenɨn anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Gatɨn anabamɨn adarasi,

6 ezɨ 12,000plan Aserɨn anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Naptalin anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Manasen anabamɨn adarasi,

7 ezɨ 12,000plan Simeonɨn anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Livain anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Isakarɨn anabamɨn adarasi,

8 ezɨ 12,000plan Sebulunɨn anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Josepɨn anabamɨn adarasi,

ezɨ 12,000plan Benjaminɨn anabamɨn adarasi.

Gumazamizir kaba, God me ginabazir osizirim ini.

Gumazamizir bar avɨrim Godɨn ziam fe

9 * *Egha kɨ gɨn ua garima, gumazamizir avɨrim uari akuvagha iti. Gumazitam men avɨrim mengan iburagham. Gumazamizir kaba, me kantriba bar ko anababa bar ko mɨkarzir igharagha gariba bar ko nguibabar akaba bar dar gumazamiziba, men marazira izegha iti. Egha me atrivir dabirabim ko Sipsipɨn Nguzimɨn guamɨn tuivighav iti. Me korotiar ghurghurir ruariba aghuigha, uan agharibar okavir aghuabar suiki. 10 * *Egha Me pamten kamaghɨn dei:

“En Godɨn uan atrivir dabirabim gaperazim,

ko Sipsipɨn Nguzim,

aningra en akuragha en apanim abɨra.

Kamaghɨn amizɨ, e aningɨn ziamning fe.”

11 Ezɨ enselba bar ikia, atrivir dabirabim ko 4plan bizir angamɨra itiba ko gumazir dapaniba okarigha, tuivighav iti. Egha atrivir dabirabimɨn garava teviba apɨra uan guaba nguazim mɨtuagha, Godɨn ziam fe. 12 * *Me kamaghɨn mɨgei:

“Guizbangɨra!

E ziar ekiam uan God danɨng,

egh a bagh bar akongegham,

egh kamaghɨn mɨkɨm suam,

an fofozim bar pɨn iti.

Egh a mɨnabɨva,

egh an ziam fam.

A gavgavir ekiam iti,

eghtɨ e an gavgavimɨn apengan ikiam.

Dughiabar zurara bizir kaba bar moghɨrama Godɨn biziba.

Bar guizbangɨra!”

Kraisɨn adarasi, men osɨmtɨzim gɨfa

13 * *Ezɨ gumazir dapanibar mav kamaghɨn nan azara, “Gumazamizir korotiar ruarir ghurghuriba aghuizir kaba, me taia? Me managhɨra ikegha ize?”

14 * *Ezɨ kɨ kamaghɨn an akam ikara, “Gumazir ekiam, nɨ uabɨ fo.” Ezɨ a kamagh na mɨgei:

“Gumazamizir kaba me uan apanibar dafaribar osɨmtɨziba ko mɨzazir ekiaba ini.

Ezɨ osɨmtɨzibar dughiam datɨrɨghɨn gɨfa.

Ezɨ me uan korotiaba Sipsipɨn Nguzimɨn ghuzimɨn da ruegha,

dagh amizɨ, da ghurghuri.

15 * *Kamaghɨn amizɨ, me atrivir dabirabimɨn guamɨn tuifi.

Egha dɨmagariba ko aruebar an dɨpenimɨn ikia

egha an ingangarim gami.

Ezɨ Godɨn atrivir dabirabir kam gaperaghav itim,

a uabɨ me ko ikɨ egh me geghuvam.

16 * *Eghtɨ mɨtiriaba ua men aghan kogham,

eghtɨ kuariba ua men pɨran kogham.

Eghtɨ aruer arɨzir mɨkarziba puvɨra dagh aboim,

ua men mɨkarzibar isian kogham.

17 * *Sipsipɨn Nguzim atrivir dabirabimɨn tongɨra ikia,

egha me geghufi.

Egh a me inigh nguazimɨn aven ivemarir dɨpar atuir danganimɨn mangam,

kar dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim.

Egh God bar men damazibar temeriba adizightɨ

da mɨsigham,

eghtɨ me uam azian kogham.”

8

Sipsipɨn Nguzim akɨnafarir rɨghizimɨn kendelɨn grisɨn abuananam adangi

1 * *Ezɨ Sipsipɨn Nguzim akɨnafarimɨn itir kendelɨn grisɨn namba 7 adangi, ezɨ Godɨn Nguibamɨn bizitam bar mozorozir puvatɨzɨ, mɨgɨrɨgɨatam uaghan otivir puvatɨgha, ghua mong dughiar ruarimɨn tu. 2 * *Ezɨ gɨn kɨ 7plan enselbar garima, me Godɨn guamɨn tuivigha 7plan sɨghabar suiki.

3 * *Ezɨ enselɨn igharazim iza ofa gamir dakozim boroghɨn tughav iti. A golɨn mɨner mamɨn suira, mɨner kam, me an aven paura tuazɨ a isia mɨgharir mughuriar aghuim otifi. Ezɨ me pauran avɨrir maba a ganɨngi, eghtɨ a Godɨn gumazamizibar azangsɨzibar sara isafuragh, atrivir dabirabimɨn guamɨn mangɨva golɨn ofa gamir dakozimɨn God bagh ofa damuam. 4 * *Ezɨ pauran isir mɨgharir mughuriar aghuim ko Godɨn gumazamizibar azangsɨziba, da uari inigha enselɨn Godɨn damazimɨn tughav itir kamɨn dafarim ategha ghuavanadi. 5 * *Ezɨ ensel mɨner mɨgharir mughuriar aghuim itim inigha ofa gamir dakozimɨn ghua avim inigha mɨnem garu, egha mɨnem akunizɨma a nguazim girɨ. An anekunigha gɨvazɨma, arariba dagarvazima nɨgɨnir ekiam oto, ezɨ overiamɨn onɨmariba taghtagha tintinibar zui, ezɨ mɨkɨmkɨzim oto.

Enselɨn 4pla sɨghabagh ivi

6 Ezɨ 7plan enselɨn, sɨghar 7plan suighizir kaba, me dagh iviasava ami.

7 * *Ezɨ faragha zuir ensel uan sɨgham givima, amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba ko avim, aning ghuzim sara isafuragha nguazim giri. Ezɨ me nguazim ko temeba 3plan okoruabar vaghvagha da tuira, ezɨ nguazimɨn okoruar mam, avim bar an isi. Ezɨ temebar okoruar mam, avim bar an isi, egha avim uaghan nguazimɨn aghuir graziba bar adar isi.

8 * *Ezɨ namba 2 ensel uan sɨgham givima, bizir mam mati mɨghsɨar ekiamɨn mɨn avim an isima, me anekunizɨ a ghua ongarim giraghu. Ezɨ ongarim 3plan okoruabar uabɨ tuirazɨ, an okoruar mam ghuzimɨn oto. 9 * *Bizir ongarimɨn angamɨra itiba, da uaghan me 3plan okoruabar da tuira, ezɨ okoruar kabar mam, bar ariaghire. Ezɨ kuriba uaghan, me 3plan okoruabar da tuira, ezɨ kuribar okoruar mam, bar moghɨra ikufi.

10 * *Ezɨ namba 3 ensel uan sɨgham givima mɨkovezir ekiar mam adenimɨn mɨn puvɨra isia, overiam ategha irɨ. Ezɨ me 3plan okoruabar faneba tuira, ezɨ mɨkovezir kam faner okoruar kabar mam gira, egha uaghan dɨpar atuibagh irɨ. 11 * *Mɨkovezir kamɨn ziam kamakɨn, Marasinɨn Bar Puvɨra Mɨsozim. A dɨpar okoruar kabar mam girɨzɨ, dɨpar kaba Marasinɨn Bar Puvɨra Mɨsozimɨn oto. Ezɨ gumazamizir avɨriba dɨpar kam apima, a men navibar isizɨ me ariaghire.

12 * *Ezɨ enselɨn namba 4 uan sɨgham givi, ezɨ me aruem ko iakɨnim ko mɨkoveziba 3plan okoruabar vaghvagha da tuira. Egha me aruemɨn okoruar mam gasɨghasɨgha, iakɨnimɨn okoruar mam gasɨghasɨgha, egha mɨkovezibar okoruar mam gasɨghasɨki. Kamaghɨn amizɨ, arueba bar, dughiar mabar aruem isir puvatɨgha mɨtatangi, ezɨ dɨmagariba bar, dɨmagarir maba iakɨnim ko mɨkoveziba isir puvatɨgha angazangariba puvatɨ.

13 * *Ezɨ kɨ garima, kuarazir bagar mam overiamɨn pɨn mɨghagha arui. Ezɨ kɨ a barazi, a kamaghɨn pamten dɨa mɨgei, “Iavzika! Nguazimɨn itir gumazamiziba, Iavzika! Enselɨn igharazir 3pla ua uan sɨghabagh iviam, eghtɨ osɨmtɨzir bar ekiaba gumazamiziba me bativam. Iavzika!”

9

Namba 5 ensel uan sɨgham givi

1 * *Ezɨ enselɨn namba 5 uan sɨgham givima kɨ gari, mɨkovezir mam overiam ategha nguazim girɨ. Ezɨ me mozir torir bar konezimɨn akamɨn ki isa a ganɨngi. 2 * *Ezɨ mɨkovezir kam, mozir torir bar konezimɨn akam kuizɨ, mɨgharim torir akamɨn azenan otiva, avir bar ekiamɨn mɨgharimɨn mɨn anadi. Egha mɨgharim torir kamɨn anaga aruem ko overiam avarazɨ, aning mɨtatangi. 3 * *Ezɨ odezir bar avɨrim mɨgharir kam ategha izaghira, tintinibar nguazimɨn zui. God tuighakabar gavgavimɨn mɨn gavgavim dagh anɨngi, kar nguazimɨn itir gumazamizibagh asɨghasɨghamin gavgavim. 4 * *God odezir kaba kamaghɨn dav gei, “Ia zuravariba ko nguazimɨn aghuir biziba ko teme tabagh asɨghasɨghan markɨ. Ia, gumazamizir God inabazir osizirim men guabar itir puvatɨzibagh asɨghasɨgh. 5 * *Kɨ ian amamangatɨ, ia gumazamizir kaba iakɨnir 5plara mɨzazir ekiam me danɨng. Egh ia me mɨsoghtɨ me arɨmɨghiran markɨ.” Ezɨ odezir kaba, da gumazamizibagh anɨdir mɨzaziba, tuighakaba ivir mɨzazibar mɨrara ghu. 6 * *Dughiar kamɨn, gumazamiziba ovengsɨ tuaviba buriam, egh me ovengan kogham. Me ovengsɨ bar ifueghtɨ, ovevem men arɨmangam.

7 * *Kɨ odezir kabar gari, da mati hoziaba mɨdorozim damuasava ami. Dar dapaniba mati, golɨn dapanir asuaba dar iti. Ezɨ dar guaba mati gumazamizibar guaba. 8 * *Ezɨ dar dapanir arɨziba ruarigha, amizibar dapanir arɨzibar mɨn ruari. Ezɨ dar atariba, laionɨn ataribar mɨn, ruarigha bar ghumi. 9 * *Bizir maba, siot kapabar mɨn gara, dar evariba ave. Ezɨ dar avɨziba tɨngagha mati hoziaba karisɨn avɨriba kurvagha mɨdorozim bagha ivemara zui moghɨn tɨngazi. 10 Odezir kaba tuighakabar mɨn ipeba iti, ezɨ atarir marasinɨn mɨzazir kuraba iziba, dar ipebar iti. Kamaghɨn amizɨ mɨzazir gavgavir kam, 5plan iakɨnibar gumazamizibar anɨngamim. 11 Egha da atrivir mam iti, a dar gari. Atrivir kam, a mozir torir bar konezimɨn garir ensel. Hibrun akamɨn me enselɨn kamɨn ziam dɨbora ghaze, “Abadon.” Ezɨ Grighɨn akamɨn me kamaghɨn a dɨbori, “Apoliyon.” An mɨngarim kamakɨn, gumazir biziba bar dagh asɨghasɨzim.

12 * *Iavzika, ia orakigh! Osɨmtɨzir bar ekiar faragh zuim, a gɨfa. Ezɨ osɨmtɨzir ekiar pumuning ikiavɨra iti, aning tɨghar otivam.

Enselɨn namba 6 uan sɨgham givi

13 * *Ezɨ enselɨn namba 6 uan sɨgham givima, kɨ gumazir mamɨn tiarim barasi. A Godɨn guamɨn itir golɨn ofa gamir dakozir mamɨn otifi, danganir kam, a mɨkebar 4pla iti, ezɨ da vaghvagha komba iti. Tiarir kɨ orazir kam, a komɨn 4plan tongɨn otivima, kɨ a barasi. 14 * *A kamaghɨn namba 6 enselɨn sɨghamɨn suirazimɨn mɨgei, “Enselɨn 4plan Yufretisɨn Faner ekiamɨn kalabusɨn itiba, nɨ me ateghtɨ me mangɨ.” 15 * *Ezɨ a 4plan enselɨn kaba ataki, eghtɨ me 3plan okoruabar gumazamiziba tuiragham, egh okoruatam bar a mɨsueghtɨ a arɨmɨghiregham. God faragha ghaze, auan kam ko aruer kam ko iakɨnir kam ko azenir kamɨn enselɨn kaba ingangarir kam damuam. Ezɨ enselɨn kaba kalabusɨn ikia uari akɨrigha ingangarir kam damuasavɨra dughiar kam mɨzua iti. 16 * *Ezɨ mɨdorozir gumazir hoziabagh apiaziba, kɨ orazima, men dɨbobonim, 200 milien.

17 * *Egha kɨ irebamɨn mɨn garir bizim mati, hoziaba ko gumazir hoziabagh apiazibar ganganim. Gumaziba siot kapaba aghui, ezɨ dar ganganim aghevegha, blu gamigha, iangurungi. Hoziabar dapaniba, laionɨn dapanibar mɨn gari. Ezɨ avim ko mɨgharim ko salfan dagɨar isiba, hoziabar akabar otiva tintinibar zui. 18 Egha me gumazamiziba 3plan okoruabar me tuira, ezɨ 3plan bizir bar kurabar okoruar mam, bar gumazamizibar okoruar mam mɨsoghezɨma me ariaghire. Bizir 3plan kabanagh, da avim ko mɨgharim ko salfan dagɨar avim, da hoziabar akabar otifi. Bizir 3plan kabar gavgavim gumazamizir kabagh amima me ariaghiri. 19 Hoziar kabar gavgavim, dar akaba ko ipebar iti. Dar ipeba kuruzibar mɨn gari, egha dapaniba iti. Hoziaba uan ipebar mɨzazir kuram isa gumazamizibagh anɨdi.

20 * *Ezɨ gumazamizir igharazir me mɨsoghezɨ, ariaghirezir puvatɨziba, me navibagh irazir puvatɨgha, akɨrim ragha marvir guar me uari ingarizibagh asarazir puvatɨ. Me aseba ko marvir guaba ataghizir puvatɨ. Marvir guar kaba, gumaziba silva ko gol ko bras ko dagɨaba ko temebar dar ingari, da bizibar garir puvatɨgha akaba barazir puvatɨgha aruir puvatɨziba. Me marvir guabar ziaba fer arazim ataghizir puvatɨ. 21 Egha me, gumazamizir igharazibav sozima me ariaghirir arazim, ko imezibagh amir araziba, ko gumazamiziba tintinibar uari bakɨa uari ko akuir arazim, ko igharaz darazir biziba okeir araziba bagha navibagh iragh arazir kurar kaba ataghɨraghan aghua.

10

Ensel akɨnafarir rɨghizim Jon ganɨngizɨ an anepi

1 * *Ezɨ kɨ garima enselɨn gavgavir igharazir mam Godɨn Nguibam ategha izaghiri. A ghuariam korotiamɨn mɨn aneru, ezɨ ekianir mam an dapanim gisɨn iti. An guam aruemɨn mɨn isi, ezɨ an suemning dɨpenir akɨnimningɨn mɨn gara egha avimɨn mɨn isi. 2 Enselɨn kam akɨnafarir rɨghizir muziarim uan dafarimɨn an suira, ezɨ akɨnafarim oneghɨrɨgha iti. Ezɨ a uan suer guvim ongarim gasaragha suer kɨriam nguazim gasara. 3 * *Egha a laionɨn mɨn bar pamten itiarim akara dɨa mɨgei. A diagha gɨvazɨma, 7plan arariba dagarvagha egha an akam ikara. 4 * *Ezɨ 7plan ararir kaba dagarvegha gɨvazɨma, kɨ akar me mɨkemeziba osirasa. Ezɨ kɨ Godɨn Nguibamɨn gumazir mamɨn dɨmdiam barazima, a kamaghɨn mɨgei, “7plan ararir dagarvaghizibar akam, nɨ uan nɨghnɨzimɨn anetɨghtɨ a ikɨ. Nɨ an osiran markɨ.”

5 * **Enselɨn kɨ ganizir kam an ongarim ko nguazimɨn tughav ikia, uan agharir guvim fegha pɨn overiamɨn aka. 6 * *Egha ghaze, “Godɨn zurara itimɨn ziamɨn kɨ guizbangɨra mɨgei. Godɨn kam, an overiam ko bizir an itibar ingarigha nguazim ko an itir bizibar ingarigha, ongarim ko an itir bizibar ingari. Ezɨ kɨ kamaghɨn mɨgei, dughiam datɨrɨghɨn gɨvasava ami. God uam orarkian kogham. Bar puvatɨ. 7 * *Bizir God damuasava amim, an akam modoghav iti. Eghtɨ Enselɨn namba 7 sɨgham givitɨma, dughiar kamra bizir modoghav itim guizbangɨram otogham. Kar, Akar Aghuir a fomɨra uan ingangarir gumazamizibagh anɨngizim, me an akam inigha izir gumazamiziba.”

8  *Ezɨ gumazir kɨ Godɨn Nguibamɨn faragha oraghizim, a ua kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ mangɨ enselɨn ongarim ko nguazimɨn tughav itimɨn dafarimɨn akɨnafarir rɨghizir oneghav itim inigh.”

9 * *Ezɨ kɨ ensel bagha ghua kamaghɨn a mɨgei, “Nɨ akɨnafarir rɨghizir muziarir kam na danɨngigh.” Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ a inigh aneremɨ. A nɨn navimɨn aven nɨ mɨsogham. Egh nɨn akamɨn, an hanin mɨn bar sɨngigham.” 10 * *A mɨkemegha gɨvazɨma, kɨ akɨnafarir rɨghizir muziarim enselɨn dafarimɨn a inighava anepi. Ezɨ nan akamɨn, a hanin mɨn bar sɨngi. Kɨ anemegha gɨvazɨma, a nan navimɨn aven na mɨsosi. 11 Ezɨ me kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ ua God da izezir akamɨn gun mɨkɨm. Akar kamɨn, mɨkarzir igharagha garir avɨriba ko kantrin avɨriba ko nguibabar akar avɨriba ko atrivir avɨriba, bizir me bativamiba nɨ dar me mɨkɨm.”

11

Godɨn akam inigha izir gumazir pumuning

1 * *Egha me aghorir bizibar abarim na ganɨngi, an aghorir suiagharuimɨn mɨn gari, egha me kamagh na mɨgei, “Nɨ dɨkavigh Godɨn Dɨpenim ko ofa gamir dakozimɨn apan. Egh nɨ dɨpenir kamɨn Godɨn ziam fer gumazamizibar dɨbobonim dɨpon. 2 * *Egh nɨ Godɨn Dɨpenim okarizir danganir dɨvazir ekiamɨn aven itim, an apanan markɨ. God Kantrin Igharazibar Gumazamiziba danganir uari akuvir kam me ganɨngi. Eghtɨ marazi izɨ Jerusalem dɨkɨ mangɨ 42plan iakɨnibar tugham. Kamaghɨn amizɨ, nɨ anetakigh.* 3 * *Eghtɨ kɨ uan akamɨn gun mɨkɨmamin gumazir pumuning amadagh gavgavim aning danightɨma, aning nan akam inigh mangam. Aning osɨmtɨzir korotiabar aghuighɨva, egh nan akam kun mangɨva, 1,260plan dughiabar tugham.”

4 * *Gumazir kamning mati olivɨn temer pumuning ko lamɨn pumuning nguazir kamɨn Ekiamɨn guamɨn tughav iti.† 5 * *Eghtɨ gumazitam arazir kurabar aning damusɨ damutɨ, avim aningɨn akamningɨn otogh, bar aningɨn apanibar isigh me gasɨghasigham. Kamaghɨn amizɨ, gumazir manam arazir kuramɨn aning damusɨ, an ovegham. 6 * *Aning overiamɨn aneghoroghamin gavgavim iti, egh aning Godɨn akamɨn gun mɨkɨmamin dughiamɨn, aning mɨkɨmtɨ, amozim dughiar kamɨn izan kogham. Eghtɨ aning dɨpabar amutɨ, da bar ghuzimɨn otivamin gavgavim iti. Aning uaghan bizir kurar igharazibar amutɨ, da nguazimɨn gumazamizibagh asɨghasɨghamim gavgavim iti. Dughiar kamɨn, aning bizir kabara amutɨ da aning ifongezɨ moghɨn otivam.

7 * *Aning Godɨn akamɨn gun mɨgeir ingangarim agɨvaghtɨ, mozir torir bar konezimɨn itir asɨzir atiam, a torim ategh anangam. Egh an aning ko mɨsoghɨva, aning abɨragh aning mɨsueghtɨ aning aremegham. 8 * *Eghtɨ aningɨn kuamning nguibar ekiar kamɨn tuavir ekiamɨn irɨghɨv ikiam. E akar isɨn zuimɨn a dɨbora ghaze, Sodom o Isip. Nguibar kamra me fomɨra gumazir kamningɨn Ekiam, ter ighuvimɨn a gafugha a mɨsoghezɨ an areme. 9 Gumazamizir mɨkarzir igharagha gariba, men marazi ko anababa bar, dar gumazamizir maba ko nguibabar akaba bar, dar gumazamizir maba ko kantriba bar, dar gumazamiziba, men marazi dughiar 3pla ko akuamɨn aningɨn kuamningɨn ganam. Egh aningɨn kuamning afan anogoregham. 10 * *Nguazimɨn gumazamiziba kamaghɨn mɨkɨm suam, Godɨn akam inigha izir gumazir kamning, aning mɨzazir bar kuram nguazimɨn gumazamizibagh anɨngi. Kamaghɨn amizɨ, me bar aningɨn ovevem gifuegham, egh bar ighiabar amu, damɨva, egh bizir aghuiba uan namakabar anɨngam.

11 * *Ezɨ 3plan dughiaba ko dughiar akuar kam gɨvazɨ, God uam aning gamizɨma, aning ua dɨkavigha tughav iti, ezɨ gumazamizir aningɨn ganiziba bar atiatingi. 12 * *Ezɨ aning orazi tiarir mam Godɨn Nguibamɨn kamaghɨn aning mɨgei, “Gua kagh anang.” Ezɨ aningɨn apaniba garavɨra itima, aning Godɨn Nguibamɨn ghuavanabo.

13 * *Ezɨ dughiar kamra mɨkɨmkɨzir dafam otozɨ, God nguibar ekiamɨn dɨpeniba 10plan okoruabar da tuirazɨ dar okoruar mam bar ikufi. Ezɨ 7,000plan gumazamiziba ariaghire, ezɨ ariaghirezir puvatɨziba ikia, bar atiatigha Godɨn uan Nguibamɨn itimɨn ziam fe.

14 * *Iavzika, ia orakigh! Osɨmtɨzir bar ekiar namba 2, a gɨfa. Ezɨ osɨmtɨzir bar ekiar namba 3, an otivasa bar roghɨra izi.

Enselɨn namba 7 uan sɨgham givi

15 * *Ezɨ enselɨn namba 7 uan sɨgham givima, Godɨn Nguibamɨn itir darazi tiariba akara ghaze:

“En Ekiam ko an Gumazir a Gumazamiziba Ua Me Iniasa Mɨsevezim,

aning datɨrɨghɨn nguazir kam gativagha an gari.

Egh aning atrivimɨn ikɨ

mamaghɨra ikiam.”‡

16 * *Ezɨ 24plan gumazir dapanir Godɨn guamɨn uan atrivir dabirabibagh apiaziba, me teviba apɨrigha uan guaba nguazim mɨtuagha Godɨn ziam fe. 17 * *Egha ghaze:

“Ekiam, nɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Nɨ bar fomɨra ikia

egha iza datɨrɨghɨn uaghan iti.

Nɨ uan gavgavir ekiam inigha

egha datɨrɨghɨn atrivimɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, e nɨ mɨnabi.

18 * *Kantrin Igharazibar Gumazamiziba bar puvɨram atari,

ezɨ nɨn anɨngagharim otogha gɨfa.

God gumazamizir ovengeziba tuisɨghamin dughiam

otogha gɨfa.

Kar dughiar nɨn ingangarir gumazamizir nɨn akam inigha izeziba,

me uan ivezir aghuim iniamim.

Gumazamizir nɨn atiatia egha nɨn ziamɨn apengan itiba,

gumazamizir ziaba itiba ko ziaba puvatɨziba uakan.

Eghtɨ gumazamizir nguazimɨn itir gumazamizibagh asɨghasɨziba,

God uaghan me gasɨghasɨgham.”

19 * *24plan gumazir dapaniba mɨkemegha gɨvazɨma, Godɨn Dɨpenir an Nguibamɨn itim kuiaghirɨzɨma, me garima, Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim itir Boksiam Godɨn Dɨpenimɨn aven iti. Ezɨ overiamɨn onɨmariba taghtagha tintinibar zuima, nɨgɨnir dafam otozɨ, arariba dagarvasi, ezɨ mɨkɨmkɨzim otozɨ amozir ofɨzir ekiar dagɨabar mɨn gariba iri.

Satan uan adarazi ko bar ikufi

12

(Sapta 12--20)

Jon gara, amizim ko kuruzir ekiamɨn gari

1 Ezɨ overiamɨn pɨn bizir bar igharagha garim oto. Amizir mam, an aruemɨn angazangarim korotiamɨn mɨn aneru, ezɨ iakɨnim an suemningɨn apengan iti, ezɨ dapanir asuar mɨkovezir 12pla itim, an dapanimɨn iti. 2 * *Amizir kam navim asegha borim batasava amua mɨzazim isava arai.

3 * *Ezɨ overiamɨn bizir igharagha garir igharazim oto, maburan kuruzir aghevir mam, a dapanir 7pla ikia, egha 10plan komba ikia, egha 7plan atrivimɨn dapanir asuaba vaghavagha an dapanibar iti. 4 * *Kuruzir kam overiamɨn itir mɨkoveziba 3plan okoruabar da tuira, egha okoruar mam pamtem uan ipemɨn dar vigha da makunizɨma da iza nguazim gire. Kuruzim ghaze, amizim borim bateghtɨma an anemasa, kamaghɨn kuruzim amizimɨn guamɨn tughav iti. 5 * *Ezɨ amizim otarim bate, otarir God mɨsevezim, a ainɨn aghorir gavgavimɨn suiraghɨva gumazamiziba mɨghvɨra me gativagham. Ezɨ an otarim me zuamɨra a inigha Godɨn atrivir dabirabimɨn anefasava a inigha ghuavanabo. 6 * *Ezɨ amizir kam ara gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. Danganir kam God a bagha anekɨri, eghtɨ a kagh 1,260plan dughiabar ikɨ akurvazim ini ikiam. 7 * *Ezɨ datɨrɨghɨn maburan mɨdorozim Godɨn Nguibamɨn pɨn oto. Maikel uan enselba ko kuruzir kam mɨsosi, ezɨ kuruzir ekiam uan enselba ko men mɨdorozim ikarvasi. 8 Egha kuruzir kam gavgaviba puvatɨgha Godɨn Nguibamɨn uan danganim ataki. 9 * *Ezɨ Maikelɨn enselba kuruzir ekiam akunizɨ a izaghira irɨ. Kar kuruzir fomɨra itim, me Satan a garɨsi egha uaghan an ziar mam, “Gumazir Akam Gumazamizibagh asim.” A gumazir nguazimɨn itir gumazamizibagh ifarim, a datɨrɨghɨn uan enselba ko iza nguazim girɨ.

10 * *Ezɨ kɨ Godɨn Nguibamɨn tiarir ekiar mam barazi a kamaghɨn mɨgei:

“Gumazir Godɨn guamɨn tugha dɨmagariba ko aruebar en adarazi akam me gasim,

me anekunizɨ a nguazimɨn iraghu.

Kamaghɨn amizɨ, datɨrɨghɨn God uan gumazamizibar akurvasi,

ezɨ an gavgavim bar azenim girɨzɨ,

A Bizibagh Ativir Dughiam otogha gɨfa!

Ezɨ an Gumazir God Gumazamiziba Ua Me Iniasa Mɨsevezim,

uan gavgavim inigha gumazamizibar akazɨ,

me an apengan iti!

11 * *Kraisɨn adarasi, dughiar gumazamiziba me mɨsozima me ariaghirim,

dughiar kamɨn me uan mɨkarzibagh nɨghnɨzir pu.

Bar puvatɨ.

Me ghaze, pura bizim.

Kamaghɨn amizɨ, me Sipsipɨn Nguzimɨn ghuzim ko guizɨn akar me gun mɨgeimɨn,

me Satanɨn mɨsuegha anebɨra.

12 * *Kamagh amizɨ, ia Godɨn Nguibam ko an itir darazi bar,

ia bar akongegh!

Ezɨ nguazim ko ongarim,

guavzika,

gua bar ikuvigham.

Satan fo, a ikiamin dughiam bar otefe,

kamaghɨn amizɨ a guan anɨngaghɨ

gua gasɨghasɨghasa gua bagha izaghirɨ.

Kamaghɨn amizɨ, guan aven itir darasi,

iavzika.”

13 Ezɨ kuruzim fo, me anekunizɨ a nguazimɨn iraghu, egha amizir otarim batezir kamɨn agɨra. 14 * *God kamaghsua, amizim azenir 3pla ko akuamɨn gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ikɨva, egh a kagh akurvazim iniam. Kamaghɨn amizɨ, a mɨghegh danganir God a bagha dɨkɨrɨzir kamɨn mangasa, God kuarazir anebar ekiamɨn avɨzimning a ganɨngi. 15 * *Kuruzim kamaghsua, aperiar ekiam amizim inigh mangɨgham. Egha kamaghɨn uan akamɨn dɨpar ekiamɨn miki, ezɨ dɨpar kam aperiar ekiamɨn mɨn ivegha amizimɨn gɨn zui. 16 Ezɨ nguazim amizimɨn akurvagha, akam akarigha dɨpar kuruzim mighizir kam tui. 17 * *Kamagh amizɨ, kuruzim puvɨram amizim atara ghua an borir igharaziba ko mɨsoghasa, kar Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuir darazi ko Iesusɨn akamɨn gun mɨgeiba. 18 Egha kuruzim ongarir dadarimɨn tughav iti.

13

Asɨzir atiar pumuning oto

1 * *Ezɨ kɨ garima asɨzir atiar mam ongarimɨn otogha anadi. A dapanir 7pla iti, ezɨ komɨn 10pla an dapanibar iti. Ezɨ 10plan atrivimɨn dapanir asuaba vaghvagha an 10plan kombar iti. Ezɨ an dapaniba vaghvagha Godɨn ziamɨn tiraghtirazir ziaba dar iti. 2 * *Asɨzir atiar kɨ datɨrɨghɨn garir kam, a kaziar atiar ekiar me kamaghɨn dɨborim lepat, an an mɨn gari. Ezɨ an sueba, asɨzir atiar kurar me kamaghɨn dɨborim bea, an an suebar mɨn gari. Ezɨ an akam laionɨn akamɨn mɨn gari. Ezɨ asɨzir atiar kam, kuruzim uan gavgavim ko atrivir dabirabim ko bizibagh ativamin gavgavir ekiam a ganɨngi. 3 * *Nan ganganimɨn asɨzir atiar kamɨn dapanir mam, me a bɨrazɨ a duam atɨgha atam aremeghai, ezɨ an duam ua ikɨri. Ezɨ nguazimɨn itir gumazamiziba bar dɨgavir kuram gamigha asɨzir atiar kamɨn gɨn zui. 4 * *Gumazamiziba fo, kuruzim uan gavgavim isa asɨzir atiam ganɨngi, kamaghɨn amizɨ me kuruzimɨn ziam fe. Egha uaghan asɨzir atiar kamɨn ziam fa ghaze, “Gumazitam asɨzir atiar kamɨn mɨn gavgavim itir puvatɨ! Gumazitam a ko mɨsoghan kogham!”

5 * **God asɨzir atiamɨn amamangatɨzɨ, an akam God gasava Godɨn ziamɨn tiraghtirazir gavgavim ikia, ghua 42plan iakɨnibar tu. 6 * *Egha uan akamɨn God ko Godɨn ziam ko Godɨn Nguibam, ko an Nguibamɨn itir darazi sara, men tira. 7 * *Ezɨ God an amamangatɨzɨma, a Godɨn gumazamiziba ko mɨdorozim gamua, egha me abɨra. God gavgavir ekiam a ganɨngi, ezɨ an anababa bar dar gumazamiziba, ko mɨkarzir igharagha gariba bar, ko vaghvagha nguibabar akabav geir gumazamiziba, ko kantriba bar dar gumazamiziba, a me gativaghamin gavgavim iti. 8 * *Eghtɨ nguazimɨn itir gumazamiziba asɨzir atiar kamɨn ziam fam. Fomɨra, nguazir kam tɨghar otivamin dughiamɨn, God gumazamizir ikɨrɨmɨrir zurara itim iniamin ziaba akɨnafarimɨn aven da osiri. Akɨnafarir kam, kar me fomɨra mɨsoghezɨ aremezir Sipsipɨn Nguzimɨn akɨnafarim. Eghtɨ gumazamizir kabara, me asɨzir atiamɨn ziam fan kogham.

9 “Tina kuarimning iti, an oragh.

10 * *Eghtɨ gumazitam kalabusɨn mangɨsɨ, God amamangatɨghtɨ,

a kalabusɨn mangɨ.

Eghtɨ gumazitam mɨdorozir sabamɨn ovengsɨ, God an amamangatɨghtɨ,

a mɨdorozir sabamɨn ovengam.

Bizir kaba otivtɨma,

Godɨn gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim ikɨ

tugh gavgavigh mamaghɨra ikɨ.”

11  *Egha kɨ asɨzir atiar igharazir mamɨn garima, a nguazimɨn anagav oto. Egha an dapanimɨn komɨn pumuning sipsipɨn nguzimɨn komɨn mɨn gari. Egha a kuruzir ekiam mɨgei moghɨra mɨgei. 12 Ezɨ asɨzir atiar namba 2ɨn kam, asɨzir atiar faragha izezimɨn gavgavimɨn biziba bar dagh ami. Egha nguazim ko an itir gumazamizibagh amima, me asɨzir atiar faragha zuimɨn ziam fe. Asɨzir atiar kam, faragha duam ikia aremeghasa amua egha duam ua ikɨri. 13 * *Ezɨ namba 2ɨn asɨzir atiar kam, arazarazir ekiar gumazamizibar navibagh inivamin avɨribagh ami. Egha an amizir arazir mam kamakɨn, an avim gamizɨ a gumazamizibar damazibar overiam ategha izaghira nguazim girɨ. 14 * *Ezɨ God asɨzir atiar namba 2ɨn amamangatɨzɨ, an arazarazir ekiabagh amizɨ da asɨzir atiar faragha zuimɨn guamɨn otifi. Ezɨ an amir arazarazir kabar, a nguazimɨn itir gumazamizibagh ifara me mɨgɨa ghaze, “Ia asɨzir atiar faragha zuimɨn marvir guamɨn ingarigh an ziam fɨ.” Asɨzir atiar kam, me mɨdorozir sabamɨn duam a gatɨ, ezɨ a uam angamɨra iti. 15 * *God asɨzir atiar namba 2ɨn amamangatɨzɨ, an asɨzir atiar faragha zuimɨn marvir guar kam gamizɨ, an angamɨra ikia bizibav gei. Kamaghɨn amizɨ gumazamizitaba, marvir guar kamɨn ziam fan aghuaghtɨ, a mɨkemeghtɨ me me mɨsueghtɨ me arɨmɨghiram. 16 * *Gumazamiziba bar, a uaghan uan osizirim men agharir guviba o men guabar arɨghasa pamten me gakaghori. Me, gumazamizir kɨniba ko gumazamizir ziaba itiba ko, biziba puvatɨziba ko, bizir avɨriba itiba ko, pura ingangarir gumazamiziba ko gumazitamɨn apengan itir puvatɨzir gumazamiziba, me bar osizirim ini. 17 * *Kamaghɨn amizɨ, gumazitam osizirir kam ikian kogh, egh uan biziba amang egh uaghan men bizibagh ivezan kogham. Osizirir kam, an asɨzir atiamɨn ziam, o an ziamɨn aven itir mogomer namba. 18 * *Gumazim Godɨn fofozim ikɨva, deravɨra bizir kam gɨfogham. Gumazim fofozir aghuim ikɨ, egh deravɨra asɨzir atiamɨn namba tuisɨghɨva a buriam. Kar gumazir mamɨn ziamɨn namba. An namba kara, 666.*

14

Sipsipɨn Nguzimɨn gumazamiziba ighiar igiam gami

1 * *Ezɨ kɨ ua gari, Sipsipɨn Nguzim Saionɨn Mɨghsɨamɨn tughav iti. Ezɨ 144,000ɨn gumazamiziba a ko tuivighav iti. Ezɨ Sipsipɨn Nguzimɨn ziam ko an afeziamɨn ziamɨn osizirim men guabar iti. 2 * *Ezɨ kɨ orazi, tiarir mam Godɨn Nguibamɨn mɨgei, ezɨ an mɨgɨrɨgɨaba mati dɨpar ekiaba puvɨra nɨdi moghɨn nɨdi, egha mati arariba dagarvazi moghɨn dagarvasi, egha mati gumazamiziba uan gitabav sozi moghɨn, pamten mɨgei. 3 * *Ezɨ 144,000ɨn gumazamiziba, me Godɨn atrivir dabirabim ko 4plan bizir angamɨra itiba ko gumazir dapaniba, me men guamɨn tuivighav ikia ighiar igiar mam gami. Me nguazir kamɨn gumazamizir God ua ivezeziba, merara ighiar igiar kam gɨfo. Gumazamizir igharazitaba ua ighiar igiar kam gɨfoghan kogham. 4 * *Ezɨ gumazamizir 144,000ɨn kaba amizitaba isa da ko akua egha arazir kuratam gamigha Godɨn damazimɨn mɨzezir puvatɨ. Me bar zuegha iti. Me Sipsipɨn Nguzim aruir daroribar gara darara gɨn zui. God nguazimɨn gumazamizibar tongɨn 144,000plan gumazamizir kaba ua me givese. Ezɨ me, God ko Sipsipɨn Nguzim aning bagha faraghavɨra inabazir gumazamizibara. Eghtɨ me aningɨn adarazir mɨn ikiam.* 5 * *Men akatoribar ifavaritam otozir puvatɨ. Ezɨ gumazamizir igharaziba akatam me gasir puvatɨ.

Enselɨn 3pla akam akuri

6 * *Ezɨ kɨ enselɨn igharazimɨn garima an overiamɨn pɨn mɨghegha zui. A nguazimɨn itir gumazamiziba ko, gumazamizir kantriba bar dar itiba ko, anababa bar ko, nguibabar akaba bar ko, mɨkarzir igharagha gariba bar, a me bagha zurara itir Akar Aghuim akunasa mɨghegha zui. 7 * *Egha a pamten kamaghɨn mɨgei, “God gumazamizibar arazibar tuisɨghamin dughiam bar roghɨra ize. Kamaghɨn amizɨ, ia Godɨn atiating, egh ziar ekiam a danɨng. Ia, overiam ko nguazim ko ongarim ko nguazimɨn aven ivemarir dɨpabar ingarizir God, an ziam fɨ.”

8 * *Ezɨ enselɨn an gɨrara irir mam iza ghaze, “Babilonɨn nguibar ekiam bar ikufi! Guizbangɨra a ikuvigha gɨvazɨ gumazitam an itir puvatɨ. Babilonɨn Nguibar Ekiar kamra gumazamizibagh amizɨ, me a ko arazir uari bakɨa akuir arazir kurar gavgavibagh ami, mati me wainɨn gavgavim me ganɨngizɨ, me aneme.”†

9 * *Ezɨ enselɨn mɨkezim aningɨn gɨn iza pamten dɨa ghaze, “Gumazitam asɨzir atiar kam ko an marvir guam, aningɨn ziam fɨ, egh an namba uan guam o agharimɨn a inighɨva, 10 * *a uaghan wainɨn igharagha garim amam. Wainɨn kamnang, a Godɨn anɨngagharim. God faragh wainɨn kam dɨpatam a gisɨn a ingeghtɨ an gavgavitaba gɨvaghan kogham. Bar puvatɨ. An anɨngagharir arazimɨn, arazir kuraba ikarvazir kap gingeghtɨma gumazamizir kaba aneremam. Egh Sipsipɨn Nguzimɨn damazim ko Godɨn enselbar damazimɨn, gumazamizir kaba avim ko salfan dagɨar avimɨn mɨzazir ekiam iniam. 11 * *Ezɨ avir mɨzazim me ganɨdir kam, an mɨgharim pɨn ghuavanang mamaghɨra ikiam. Gumazamizir asɨzir atiam ko an marvir guamɨn ziam feba o an namba iniziba, dɨmagariba ko aruebar avughsan kogham.”

12 * *Eghtɨ arazir kaba otivtɨma, Godɨn gumazamiziba tugh gavgafigh. Me gumazamizir Godɨn Akar Gavgavibar gɨn zuiba ko, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiavɨra itiba.

13 * *Ezɨ kɨ Godɨn Nguibamɨn tiarir mam barazima, a kamaghɨn mɨgei, “Nɨ akam kamaghɨn an osirigh. Datɨrɨghɨn ikegh mangɨ, gumazamizir nɨghnɨzir gavgavim Ekiamɨn ikia egh gɨn ovengamiba, me bar akongegh.” Ezɨ Godɨn Duam uaghan ghaze, “Bar guizbangɨra. Me amir ingangarir osɨmtɨzir kam ategh, egh mangɨ avughsɨ. Egh me pura mangan kogham. Puvatɨ. Arazir aghuir me amiziba men gɨn mangɨtɨ God kotiamɨn dar ganam. Kamagh amizɨ, me bar akongegh.”

God abuan gumazamiziba tuisɨghamin dughiamɨn akar isɨn zuim

14 * *Ezɨ kɨ gari, ghuariar ghurghurir mam iti, ezɨ gumazir mam Gumazamizibar Otarimɨn mɨn gara ghuariar ghurghurir kam gaperaghav iti. Ezɨ golɨn dapanir asuam an dapanimɨn iti, ezɨ an dafarimɨn a sabar ikɨzɨrɨzir bar ghumtɨzimɨn suira.‡ 15 * *Ezɨ enselɨn igharazir mam Godɨn Dɨpenimɨn ikegha iza, gumazir ghuariar ghurghurim gaperaghav itim, tiarir ekiamɨn an dɨa ghaze, “Nguazimɨn dagheba bar anigha gɨfa, ezɨ dagher kaba aghoramin dughiam a datɨrɨghɨn oto. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan sabar ikɨzɨrɨzim inigh, daghebar aghor.” 16 Ezɨ gumazir ghuariar ghurghurim gaperazim, uan sabar ikɨzɨrɨzim nguazimɨn a ighengezɨ, dagher andɨzir nguazimɨn itiba dɨghoraghiri.

17 Ezɨ enselɨn igharazir mam Godɨn Nguibamɨn an dɨpenimɨn ikegha azenan izi, egha uaghan sabar ghumtɨzir mam iti.

18 * *Ezɨ enselɨn igharazir mam ofa gamir dakozim ategha izi, kar enselɨn avimɨn garim. Egha a enselɨn sabar ghumtɨzimɨn suiraghav itimɨn diagha ghaze, “Wainɨn ovɨziba anigha gɨfa. Kamaghɨn amizɨ, nɨ uan sabar ghumtɨzim inigh nguazimɨn wainɨn ovɨziba kuar egh danganir vamɨra dar pozim mɨkɨn.” 19 * *Ezɨ enselɨn kam uan sabam inigha nguazimɨn a ighengezɨma, nguazimɨn wainɨn ovɨziba bar kuaraghire. Ezɨ a da isa dar pozim mɨkɨri, egha da isa dagɨar mɨner bar ekiamɨn da akuni. Eghtɨ me da mɨrmɨram. Wainɨn ovɨziba mɨrmɨramin mɨner ekiar kam, a God gumazamizibar anɨngaghamin arazim aka. 20 * *Ezɨ me dagɨar mɨner ekiar kamɨn wainɨn ovɨziba nguibar ekiamɨn azenan da mɨrmɨri. Ezɨ ghuzim dagɨar mɨnemɨn azenan iza, aperiamɨn mɨn ghua 300 kilomitan tu. Ezɨ ghuzimɨn konim anaga mitan pumuningɨn boroghɨn tu.§

15

Enselɨn 7pla bizir bar kurar 7plan suiki

1 * *Ezɨ kɨ Godɨn Nguibamɨn gari, bizir igharagha garim otifi, ezɨ kɨ bar dɨgavir kuram gami. Kɨ 7plan enselbar gari, me ikia egha 7plan bizir bar kurar gumazamizibagh asɨghasɨzibar suiki. Eghtɨ 7plan bizir kurar kaba gɨvaghtɨ, ua igharaziba otivan kogham, kamaghɨn amizɨ, bizir kurar 7plan kabanangɨn gɨn, Godɨn anɨngagharim bar gɨvagham.

2 * *Ezɨ kɨ bizir ekiar mamɨn gari, a mati ongarir ekiam me glas ko avim sara an ingari. Gumazamiziba faragha asɨzir atiar kam ko an marvir guam, ko an ziamɨn namba, me dav sogha da abɨni. Egha me datɨrɨghɨn ongarir glasɨn mɨn garir kamɨn mɨriamɨn tuivighav ikia, egha God me ganɨngizir gitabar suiki.* 3 * *Egha me Godɨn ingangarir gumazim, Moses ko Sipsipɨn Nguzim, me aningɨn ighiam gamua kamaghɨn mɨgei:

“Ekiam God, nɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim!

Nɨ arazarazir igharagha garir ekiabagh ami,

ezɨ e dar gara

dɨgavir kurabagh ami!

Gumazamiziba bar nɨ men atrivim!

Nɨn araziba, da bar deragha

bar guizbangɨra!

4 * *Ekiam nɨ uabɨra guizbangɨra God.

Eghtɨ gumazamiziba bar nɨn atiating

ziar ekiam nɨ danɨng.

Nɨn arazir aghuiba bar azenim girɨgha gɨfa,

kamaghɨn amizɨ, kantriba bar dar gumazamiziba bar izɨ

nɨ bagh teviba apɨr

nɨn ziam fam.”

5 * *Bizir kamɨn gɨn kɨ ua gari, Godɨn Dɨpenim, a Godɨn Nguibamɨn Purirpenim, a kuiaghirɨ. Kar Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavim aven itir Purirpenim.† 6 * *Ezɨ enselɨn 7plan kaba, bizir bar kurar 7plan gumazamizibagh asɨghasɨghamiba suigha Godɨn Dɨpenim ategha azenan izi. Me inir igiar bar zuruzir dafoziba ike. Egha golɨn letiaba uan evariba kuamigha da ike. 7 * *Ezɨ 4plan bizir angamɨra itibar mav, 7plan golɨn itariba inigha enselɨn 7pla ganɨngi. Golɨn itarir 7plan kabanagh, Godɨn Zurara Itimɨn anɨngagharir arazim dagh izɨfa. 8 * *Ezɨ Godɨn Dɨpenim, an angazangarim ko an gavgavimɨn mɨgharim, bar a gizɨfa. Kamaghɨn amizɨ gumazitam dɨpenimɨn aven mangan kogham. Me kamaghɨra ikɨ mangɨ 7plan enselba, 7plan bizir bar kurar gumazamizibagh asɨghasɨghamin ingangarim gɨvagham.

16

Enselba Godɨn anɨngagharir 7plan itaribar itiba nguazim ginge

1 * *Ezɨ kɨ tiarir ekiar mam barazi, a Godɨn Dɨpenimɨn otogha kamaghɨn 7plan enselbav gei, “Ia Godɨn anɨngagharir arazir 7plan itaribar itiba inigh mangɨ nguazimɨn da ingɨ.”

2 * *Ezɨ enselɨn faragha zuim, uan itarir Godɨn anɨngagharim izɨvazim inigha ghua nguazimɨn a inge, ezɨ duar bar igharagha garir kurar gavgaviba, gumazamizir asɨzir atiamɨn namba itiba ko an marvir guamɨn ziam feba, men mɨkarzibar otifi.

3 * *Ezɨ namba 2 ensel uan itarim ongarim gingezɨ, ongarim gumazir aremezir kuamɨn ghuzimɨn mɨn oto. Ezɨ bizir angamɨra an itiba, da bar ariaghire.

4 * *Ezɨ namba 3 ensel uan itarim faneba ko dɨpar atuibagh inge. Ezɨ dɨpar kaba bar moghɨra ghuzimɨn mɨn oto. 5 * *Ezɨ kɨ orazi, enselɨn dɨpabar garim kamaghɨn mɨgei:

“God, nɨ datɨrɨghɨn ikia, egha uaghan faragha ike.

Nɨ Godɨn Bar Zuezim.

Nɨn araziba bar derazɨ

arazir kuratam nɨn itir puvatɨ.

Nɨ gumazamizibar arazir kuraba tuisɨgha

da ikarvagha ivezir kuram me ganɨngi,

ezɨ nɨn arazir kam

a guizɨn arazim.

6 * *Gumazir kaba nɨn akam inigha izir gumazamiziba ko nɨn gumazamizibav soghezɨ

men ghuziba irezɨ me ariaghire.

Ezɨ nɨ ghuzim gumazir kurar kabagh anɨngizɨ,

me aneremam.

Ghuzir me apir kam,

men arazir kurar me amiziba ikarvagham.”

7 * *Ezɨ kɨ orazi tiarir mam Godɨn ofa gamir dakozimɨn aven otogha pamten diagha ghaze:

“Ekiam, nɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim.

Nɨ kotɨn gumazamizibar araziba bar guizbangɨra da tuisɨsi,

ezɨ nɨn kotiam a bar guizbangɨra ghua

egha bar dera.”

8 * *Ezɨ namba 4 ensel uan itarim aruem ginge, ezɨ God aruemɨn amamangatɨzɨ an avim pamten isia puvɨra gumazamizibar isi. 9 * *Aruemɨn avir gavgavir kam bar puvɨra isia, egha puvɨra gumazamizir kabar mɨkarzibar isi. Ezɨ me bar puvɨra Godɨn ziam gasɨghasɨgha a mɨgei, kar bizir kurar kabar garir Godɨn gavgavim itim. Egha me uan navibagh iragha an ziam fer puvatɨ.

10-11  *Ezɨ enselɨn namba 5 uan itarim asɨzir atiamɨn atrivir dabirabim ginge. Ezɨ mɨtatem gumazamizir an gavgavimɨn apengan itiba avara. Ezɨ me uan duaba ko mɨzazir men mɨkarzibar otiviba bagha nɨghnɨgha, Godɨn uan Nguibamɨn itimɨn ziam gasɨghasɨgha mɨgei. Ezɨ mɨzazir me isim a bar men ikufi, kamaghɨn amizɨ me uan mɨzebagh ivi. Egha me uan arazir kurar me amiba bagha uan navibagh irazir puvatɨ.

12 * *Ezɨ enselɨn namba 6 uan itarim Yufretisɨn Faner ekiam ginge. Ezɨ an dɨpam bar moghɨra dake, egha aruem anadi naghɨn atrivir izamiba bagha tuavim atɨ. 13 * *Ezɨ kɨ gari, duar kurar 3plan mɨtivibar mɨn gariba, da asɨzir atiam ko, kuruzir ekiam ko akar ifavariba akurir gumazim, da vaghvagha men akatoribar otifi.* 14 * *Duar bar kurar kaba arazarazir igharagha garibagh ami da otiva, nguazimɨn itir kantriba bar dar atriviba bagha, tintinibar zui. Me atrivibar amutɨ me uan mɨdorozir gumaziba inigh izɨ me akuvasa. Eghtɨ Godɨn Gavgaviba Bar Itim gumazamiziba tuisɨghamin dughiar ekiamɨn, me mɨdorozim damuam.

15 * *“Ia orakigh! Kɨ, okɨmakɨar gumazimɨn mɨn izam, a izir dughiam ia a gɨfozir puvatɨzɨ moghɨn, kɨ zuamɨra otogham. Kamagh amizɨ, gumazim akuir puvatɨgha, uan korotiaba uabɨn boroghɨn da arɨsi, a bibiamra daruan kogham, eghtɨ gumazamiziba an gantɨ, an aghumsɨghan kogham. Kamaghɨn amizɨ, gumazir kam bar akongegh.”†

16 * *Ezɨ duar kuraba atriviba inigha iza danganir kamɨn me akufa, me Hibrun akamɨn kamaghɨn danganir kam dɨbori, Armagedon.‡

17 * *Ezɨ namba 7 ensel uan itarim overiamɨn a inge. Ezɨ Godɨn Dɨpenimɨn aven tiarir ekiar mam Godɨn atrivir dabirabimɨn otogha kamaghɨn pamten mɨgei, “Biziba bar gɨfa.” 18 * *Ezɨ overiamɨn onɨmariba taghtagha zuima, nɨgɨnir dafam overiamɨn otozɨ, arariba dagarvasi, ezɨ mɨkɨmkɨzir ekiam oto. Kar mɨkɨmkɨzir bar ekiam, fomɨra gumazamiziba otozir dughiamɨn iza datɨrɨghɨn tu, mɨkɨmkɨzir ekiar kamagh garitam fomɨra otozir puvatɨ. 19 * *Ezɨ Babilonɨn nguibar ekiam bɨaghiregha 3plan okoruabar otifi, ezɨ gumazamizibar nguibaba bar moghɨra ikufi. God Babilonɨn nguibar ekiamɨn arazir kuram gɨnɨghnɨgha, egha a gamizɨ a uan wainɨn kap bar aneme, kar Godɨn anɨngagharir arazimɨn wainɨn kap. 20 * *Ezɨ arighatɨziba bar arav ghue, ezɨ mɨghsɨatam ua itir puvatɨ. 21 * *Amozir ofɨzir ekiaba dagɨabar mɨn izaghiri. Ezɨ amozir ofɨzir dagɨar kaba vaghvagha, dar osɨmtɨziba 50 kilogremɨn iti. Amozir dagɨar kaba overiamɨn izaghira gumazamizibagh isɨn ira bar me gasɨghasɨsi. Ezɨ bizir kurar kam bagha me Godɨn ziam gasɨghasɨgha mɨgei.

17

Arazir kurabagh amir amizim ivezir kuram isi

1 * *Ezɨ 7plan enselɨn itarir 7plan suighizir kabanangɨn mav iza kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ kagh izɨ. Eghtɨ kɨ amizir ivezir kuram iniamim, nɨn akaghasa. Amizir kam, arazir kurabagh amir amizim, a dɨpar ekiar avɨribagh isɨn apiav itir amizim. 2 * *Nguazimɨn atriviba arazir mɨzɨrɨzir bar kurar avɨriba amizir kam ko dagh ami. Ezɨ nguazimɨn gumazamiziba uaghan a ko arazir bar mɨzɨrɨzibagh amua, mati gumazim wainɨn avɨrim amezɨ moghɨn ongani.”*

3 * *Ezɨ Godɨn Duam pamtem nan ingarima, kɨ irebamɨn mɨn bizimɨn gari, ensel na inigha gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn ghu. Ezɨ danganir kamɨn kɨ amizir mamɨn garima an asɨzir atiar aghevir mam gisɨn aperaghav iti. Asɨzir atiar kamɨn mɨkarzim osizirir avɨriba an iti, ezɨ osizirir kabanagh Godɨn ziam gasɨghasɨsi. Asɨzir atiar kam 7plan dapaniba iti, ezɨ 10plan komba an dapanibar iti. 4 * *Amizir kam korotiar aghuibaram aghui, dar ganganim aghevim ko pɨghaghevim. Ezɨ golɨn dɨgɨrir bar aghuiba ko, me dagɨar aghuibar ingarizir dɨgɨriba ko, manmaniar ghurghurir dagɨaba pɨn koziba, amizir kamɨn mɨkarzim gizɨfa. Egha a uan dafarimɨn golɨn kavɨn mam suirazɨ, kavɨn kamɨn aven bar kurigha mughazir araziba ko, gumazamiziba tintinibar uari bakɨa amir arazir bar mɨzɨrɨzir kuraba, a gizɨfa. 5 * *Ezɨ amizir kamɨn guam, me ziar mam osiri, ziar kamɨn mɨngarim modoghav iti. Ezɨ an mɨngarim kamakɨn:

“Babilonɨn nguibar ekiar gavgavim itim,

nɨ, nguazimɨn itir arazir bar kuraba ko amizir gumaziba okɨa me ko akua arazir mɨzɨrɨzibagh amiba,

nɨ men amebam.”

6 * *Ezɨ kɨ gari, amizir kam Godɨn gumazamizibar ghuziba amegha dɨpar onganiba amezɨ moghɨn ongani. Gumazamizir kaba, me nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikia an akam akuri, ezɨ me me mɨsoghezɨ me ariaghire.

Kɨ amizir kamɨn ganigha dɨgavir kuram gamigha pura nɨghnɨsi. 7 * *Ezɨ ensel kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ tizim bagha dɨgavir kuram gami? Amizir kam ko asɨzir atiar anetera zuim, a 7plan dapaniba ko 10plan komba iti, aningɨn akar mogomemɨn mɨngarim, kɨ nɨn akagham. 8 * *Asɨzir atiar nɨ faragha ganizir kam, a faragha ike, egha datɨrɨghɨn ua itir puvatɨ. Egh a mozir bar konezim ategh azenan izɨtɨ, God a gasɨghasɨgham. God tɨghar nguazimɨn ingaramin dughiam, a gumazamizir mabar ziaba akɨnafarir zurara itimɨn aven da osirizir puvatɨ. Gumazamizir kaba asɨzir atiar kamɨn ganigh dɨgavir kuram damuam. Me fo, a fomɨra ike, egha datɨrɨghɨn itir puvatɨ, egh a gɨn uamategh otivam.

9 * *“Gumazim Godɨn fofozir aghuim ikɨva, egh bizir kam deragh a gɨfogham. 7plan dapanir kaba, kar mɨghsɨar 7pla, ezɨ amizim 7plan mɨghsɨabagh isɨn aperaghav iti.† 10 Egha da uaghan 7plan atrivibar ababanim gami. 5pla ariaghiregha gɨfa, ezɨ vamɨra atrivimɨn ikiavɨra iti, ezɨ igharazir abuananam tɨghar otivam; an otoghɨva bar dughiar otevimra ikiam. 11 Asɨzir atiar kam, a fomɨra ike, egha datɨrɨghɨn itir puvatɨ, a namba 8 atrivimɨn ababanim. Egha a 7plan atrivibar mav, God a gasɨghasightɨ a bar gɨvagham.

12 * *“Ezɨ 10plan komɨn nɨ ganiziba da 10plan atrivibar ababaniba. Me tɨghar atrivibar otivam. Me bizibagh ativamin gavgavim inigh, asɨzir atiar kam ko dughiar bar otevimrama atrivibar ikegham. 13 Atrivir kaba nɨghnɨzir vamɨra ikiam, egh uan gavgaviba ko ziar ekiaba isɨ asɨzir atiamra danɨngam. 14 * *Egh me Sipsipɨn Nguzim ko mɨsogham, eghtɨ Sipsipɨn Nguzim me gasɨghasɨgh me abɨragham. Gumazamizir Sipsipɨn Nguzim ko itiba, God me amɨsevegha, men diazɨma me guizɨn akamɨn gɨn ghua tuivigha gavgavigha mɨdorozir kam gami. Sipsipɨn Nguzim, a guizbangɨra Gumazamizir Ekiabar Gumazir Ekiam ko Atrivibar Atrivir Ekiam. Kamaghɨn amizɨ, a me abɨragham.”

15 * *Ezɨ ensel kamaghɨn na mɨgei, “Dɨpar nɨ ganizir kabanang, amizir arazir kurabagh amim dagh isɨn aperaghav iti, dar mɨngarimra kara: da mɨkarzir igharagha gariba ko, dakoziba bar dar gumazamiziba ko, kantriba bar dar gumazamiziba ko, vaghvagha akabav geir gumazamiziba. 16 * *Asɨzir atiam ko 10plan komɨn nɨ ganizir kabanang, arazir kurabagh amir amizimɨn apanim damuam. Me an biziba bar da inigh, egh an korotiaba bar da suegh, an mɨkarzimɨn tuziba bar dar amegh, egh avimɨn a daboroghtɨma a bar moghɨra isigham. 17 * *God uabɨ me ganɨngizir nɨghnɨzir kam, a me damutɨ biziba otivam. Kamaghɨn amizɨ me nɨghnɨzir vamɨra ikɨ, egh atrivimɨn ikiamin gavgaviba bar da isɨ asɨzir atiam danɨngam. Me kamaghɨn damu mangɨtɨ Godɨn akam mɨkemezir biziba, da guizɨn otivamin dughiam otogham. 18 * *Ezɨ amizir nɨ ganizim, a nguazir kamɨn atriviba bar dar garir nguibar ekiamɨn ababanim.”

18

Babilon bar moghɨra ikufi

1 * *Bizir kamɨn gɨn kɨ enselɨn igharazimɨn garima a Godɨn Nguibam ategha izaghiri. A bar gavgavir ekiam iti, ezɨ an angazangarir gavgavim nguazim bar a gisira. 2 * *A pamten diagha kamaghɨn mɨgei:

“Babilonɨn nguibar ekiam ikuvigha gɨfa!

A bar ikufi!

Ezɨ datɨrɨghɨn duar kuraba ko adariar mɨzɨrɨzir kuraba ko kuarazir mɨzɨrɨziba ko kuarazir kuraba,

darara an iti.

3 * *Nguazimɨn nguibaba bar,

me an wainɨn kap uari bakɨa akuava amir arazir kuraba izɨvazim ame.

Ezɨ nguazimɨn atriviba

a ko arazir mɨzɨrɨzir bar kurabagh ami.

Ezɨ biziba amaga dagh ivezir gumaziba,

me an afiar arazir bar ikuvtɨzibar amodoghɨn dagɨar avɨriba uari bagha da isi.

Kamaghɨn amizɨ, amizir kam bar ikufi.”

4 * *Ezɨ kɨ Godɨn Nguibamɨn otivir tiarir igharazir mam barazi, a kamaghɨn mɨgei:

“Ia nan gumazamiziba, ia nguibar kam ategh azenan izɨ.

Egh an amir arazir kuraba uaghan dar amuan markɨ.

God an arazir kurabar ikarvaghamin dughiam,

ia uaghan an aven ikian markɨ!

5 * *A uabɨ uan arazir kurabar pozim mɨkɨrav iti,

da ghuavanaga Godɨn Nguibamɨn oto.

Ezɨ God an amizir arazir kurabagh nɨghnɨghavɨra iti.

6 * *Ia amizir kam gumazamizibagh amizir arazir kuraba bagh

ivezir magh garimra a ikaragh.

An arazir kuraba, da bar avɨraseme,

kamaghɨra ia an arazir kurabar ivezim isafuraghɨva

bar a danɨngigh.

A dɨpar onganir gavgavimɨn kap isa

gumazamiziba bagha a inge,

kamaghɨra ia dɨpar gavgavir onganim uam a isafuragh

a bagh kap gingegh a danɨngigh.

7  *A uabɨra kamagh uabɨn mɨgɨa ghaze,

‘Kɨ atrivir amizim,

egha atrivir dabirabim gaperaghav iti.

Kɨ amizir odiarimɨn mɨn itir puvatɨ,

eghtɨ osɨmtɨziba na bativan koghtɨ,

kɨ azian kogham!’

A uabɨ uan ziar gavgavim fa

egha arazir mɨzɨrɨzir avɨribagh amua,

egha arazir kurar igharaziba saram ami.

Kamaghɨn amizɨ, ia mɨzazir kurar ekiam ko osɨmtɨzir bar ekiam a danɨngigh,

mangɨ an amir arazibar ikegh mangɨ tuzɨ naghɨram, a danɨng.

8 * *Amizir kam Babilon, uan ziar gavgavim fe,

kamaghɨn amizɨ, dughiar bar otevir vamɨran,

bizir bar kuraba bar a bativam.

Bizir kaba, arɨmariar ekiaba ko osɨmtɨzir ekiaba a bativtɨ

an azitɨma,

mɨtiriar ekiaba an agham.

Eghtɨ avim an isigham.

Ekiam God an araziba tuisɨgha gɨvagha ghaze,

‘A ikuvigham.’

Godɨn kam gavgavir ekiam iti.

Kamagh amizɨ, bizir kurar avɨriba

dughiar vamɨra bar moghɨram a bativam.”

9 * **“Nguazimɨn atriviba a ko arazir mɨzɨrɨzibagh amua, egha uaghan a ko arazir kurar igharagha garibagh ami. Egh atrivir kabanagh an gantɨ avir mɨgharim an otoghtɨma, me a bagh naviba osemegh egh a bagh aziam. 10 * *Egh me mɨzazir ekiar a isir kamɨn ganigh, atiatigh saghon tuivigh ikɨ, kamaghɨn mɨkɨmam:

“ ‘Noka, Babilonɨn nguibar ekiam.

Noka!

Nɨ nguibar ekiar gavgavim itim!

Nɨn arazir kurabar ivezir kuram dughiar otevimra

nɨ bagha ize.’

11 * *“Eghtɨ biziba amaga dagh ivezir gumazamizir nguazimɨn itiba, me Babilon gɨnɨghnɨgh a bagh aziva, naviba bar osemegham. Me gari, gumazamizir men dagɨaba bagh amadir bizibagh ivezamiba ua itir puvatɨ, kamaghɨn me oseme. 12 * **Me dagɨaba bagha amadir bizibar kara, gol ko silva ko, dagɨar aghuiba ko manmaniar iveziba bar pɨn koziba; ko inir ghurghurir aghuiba ko inir pɨghaghevir aghuiba ko inir slika ko inir agheviba, ko men temer mughuriar aghuir igharagha gariba ko bizir me elefanɨn ataribar ingariziba ko, bizir me temer iveziba bar pɨn itibar ingariziba ko, bras ko ain ko, dagɨar aghuir dɨgɨriba itiba. 13 Bizir me amaga dagɨaba isir igharaziba uaghan iti, adar kara, sinamon ko, apir iriziba ko, pauran mughuriar aghuim gamim ko, grisɨn igharagha garir mughuriar aghuiba zuiba ko, sandan aghuim ko, wain ko, wel ko, plauan aghuim ko witba; men bulmakauba ko, sipsipba ko hoziaba ko dar karisba ko, pura ingangarir gumazamizir kɨniba, me dagɨaba bagha men ikɨrɨmɨriba amadi. Bizir kaba bar, gumazamizir dagh ivezamiba puvatɨ.

14 “Gumazamizir biziba amaga dagh ivezir kaba kamaghɨn a mɨkɨmam, ‘Bizir aghuir nɨ iniasa navim dɨkavim, datɨrɨghɨn da bar nɨn saghuiamɨn ikiam. Bizir bar aghuir avɨrir iveziba bar pɨn koziba ko nɨ asɨngizir bizir ganganir aghuiba, da bar ovengeghtɨ nɨ ua dar ganan kogham!’ 15 * *Eghtɨ gumazamizir nguibar ekiar kamɨn uan bizir kaba amaga dagɨar avɨriba isiba, tuivigh a isir mɨzazir ekiar kamɨn ganam. Egh bar atiatigh azi, naviba bar osemegh saghon tuivigh, egh kamagh mɨkɨmam:

16 * *“ ‘Noka, Babilonɨn nguibar ekiam.

Noka!

A fomɨra korotiar ghurghurir aghuiba ko inir pɨghagheviba ko inir aghevir aghuiba aghua,

egha uan mɨkarzim golba ko dagɨar aghuiba ko manmaniar bar pɨn kozibar anedɨi!

17 * *Ezɨ dagɨaba ko dirir aghuir an itir kaba

dughiar bar otevimra bar ikufi!’

“Eghtɨ kuribar keptenba ko, gumazir kuribagh arua nguibar igharazibagh aruiba ko, kuribar ingangarir gumaziba ko gumazir ongarimɨn dagɨar ingangaribagh amiba, me bar moghɨra uaghan Babilonɨn saghon tuivigh ikiam. 18 * *Eghtɨ Babilon isitɨ an mɨgharim otivtɨma me an gan, kamaghɨn dɨm mɨkɨmam, ‘Nguibar datɨrɨghɨn itir manamra, nguibar ekiar kamɨn mɨn gari? Bar puvatɨ!’ 19 * *Egh me uan osɨmtɨzim akaghasa nguazir mɨnemniaba inigh uan dapanibagh isɨn da kun, naviba bar osemegh egh aziva, kamaghɨn dɨm mɨkɨmam:

“ ‘Noka, Babilonɨn nguibar ekiam.

Noka!

Ongarim garuir kuribar afeziaba,

me nguibar ekiar kamɨn dagɨabar,

dagɨar gumazir ekiabar otifi.

Mevzika!

A dughiar otevimrama bar ikufi!

20 * *Ia Godɨn Nguibamɨn itir darasi,

ia bar akongegh!

Eghtɨ ia Godɨn gumazamiziba ko aposelba ko Godɨn akam inigha izir gumazamiziba,

ia bar akongegh!

Arazir kurar nguibar kam ia gamizim baghava,

God a tuisɨgha gɨvagha,

uam an arazir kuram ikarvasi.

Kamaghɨn amizɨ, ia datɨrɨghɨn nguibar kam batozir bizim bagh

bar akongegh.’ ”

21 * *Ezɨ mɨgɨrɨgɨar kaba gɨvazɨma, enselɨn gavgavir mam wit mɨrmɨrir dagɨamɨn mɨn garir dagɨar ekiam ini. Egha dagɨar kam fegha a isa ongarimɨn anekunigha kamaghɨn mɨgei:

“Kamaghɨra, me Babilonɨn nguibar ekiam inigh

zuamɨra pamtem anekunightɨ

a bar magɨrɨgh bar ikuvightɨ,

me uam an ganan kogham.

22 * **O Babilon!

Gitan arareba ko marvibar arareba ko, sɨghaba ko,

ararer aghuir igharazir maba

ua nɨn aven otivan kogham.

Eghtɨ fofozir gumazamizir ingangarir guar igharagha garibagh amiba,

me ua nɨn ikian kogham!

Eghtɨ dagɨar witba mɨrmɨrimɨn ararem

ua nɨn aven otivan kogham!

23 * *Eghtɨ lamɨn angazangariba

ua nɨn aven isian kogham.

Eghtɨ gumazamizir uarir ikiasa mɨgeir mɨgɨrɨgɨaba,

da ua nɨn aven otivan kogham.

Nɨn gumazamizir fomɨra dagɨaba bagha biziba amadiba,

gumazamizir igharazibar damatuzibar gumazamizir bar ekiabar otifis.

Ezɨ nɨ kantrin igharaziba bar dar gumazamizibagh ifara

imezir igharagha garir avɨribar ingari.

24 * *God nguibar kamɨn gari,

me an aven Godɨn akam inigha izir gumazamiziba ko an gumazamizibav sozi

me ariaghire,

ezɨ a men ovevebar osɨmtɨzim ateri.

Ezɨ nguazimɨn gumazamiziba,

men apaniba me mɨsoghezɨ me ariaghire,

osɨmtɨzir kaba bar, Babilonrama a da ateri.

Kamaghɨn amizɨ, God an osɨmtɨzir kaba ikarvagha

a gasɨghasɨsi.”

19

Babilon bar ikuvizɨma, Godɨn gumazamiziba bar akonge

1 Ezɨ bizir kabar gɨn kɨ orazi, nɨgɨnir dafam, gumazamizir bar avɨrimɨn mɨn Godɨn Nguibamɨn kamaghɨn dɨa mɨgei:

“E Godɨn ziam feka!

En God, gavgavim ko ziam iti,

a uabɨra en Akurvazir Gumazim!*

2 * *God gumazamizibar araziba tuisɨzir arazim,

a guizbangɨra ghua bar dera!

Amizir gumaziba okɨa me ko akuim,

a nguazimɨn gumazamizibagh amizɨ, me a koma arazir mɨzɨrɨzibagh ami,

ezɨ God a isa kot gatɨgha ghaze,

an aremegham.

Amizir kam Godɨn ingangarir gumazamizibav soghezɨ

me ariaghire,

ezɨ God an osɨmtɨzir kam ikarvagha

osɨmtɨzir ekiam a ganɨngi.”

3 * *Ezɨ me ua kamaghɨn dɨa ghaze:

“E Godɨn ziam feka!

Nguibar ekiar kamɨn isir avimɨn mɨgharim ghuavanang

zurara mamaghɨra ikiam!”

4 * *Ezɨ 24plan gumazir dapaniba ko 4plan bizir angamɨra itir kaba, teviba apɨrigha egha Godɨn uan atrivir dabirabimɨn aperaghav itimɨn ziam fe. Egha me kamaghɨn mɨgei:

“Bar guizbangɨra!

E an ziam fe!”

5 * *Ezɨ tiarir mam atrivimɨn dabirabimɨn iza kamaghɨn mɨgei:

“Ia Godɨn ingangarir gumazamizir an atiatiava an apengan itiba,

ia gumazamizir ziaba itiba ko ziaba puvatɨziba,

ia bar Godɨn ziam fɨ!”

Sipsipɨn Nguzim amuimɨn ikiasava amima isar ekiam oto

6 * *Ezɨ kɨ nɨgɨnir ekiam barazi mati gumazamizir avɨrim uari akuvagha mɨgei, egha mati dɨpar ekiam afora nɨdi. Egha araribar mɨn pamten dagarvagha kamaghɨn mɨgei:

“En Ekiam God, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim,

datɨrɨghɨn an atrivimɨn iti.

Kamaghɨn amizɨ, e Godɨn ziam fam!

7 * *Sipsipɨn Nguzim, amuimɨn ikiamin dughiam otogha gɨfa,

ezɨ an amuim uabɨ akɨrigha gɨfa.

Kamaghɨn amizɨ, e datɨrɨghɨn naviba deragh bar akongegh,

an ziam fam!†

8 * *Amizir kam, God korotiar ghurghurir bar aghuim a ganɨngi,

korotiar kam bar zuegha

an dirim dafogha isi.”

(Korotiar ghurghurir kam, a Godɨn gumazamizibar arazir aghuir me Godɨn damazimɨn amiba, dar ababanim gami.)

9 * *Ezɨ ensel kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ akar kam kamaghɨn an osir: God Sipsipɨn Nguzir amuimɨn ikiamin dabirabim bagha diazir gumazamiziba, me bar akongegh!” Egha kamaghɨn ua na mɨgei, “Akar kaba, da Godɨn guizɨn akaba.”

10 * *Ezɨ kɨ an suemningɨn boroghɨn tevimning apɨrigha an ziam fasa. Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ mamaghɨn damuan markɨ! Kɨ, nɨ ko nɨn aveghbuar nɨghnɨzir gavgavim Iesus kunizir akabar itiba, kɨ ia ko e ingangarir vamɨram ami. God uabɨra, nɨ an ziam fɨ.”

E fo, akar Iesus kunizimra, a gumazamizibar nɨghnɨziba fema, me Godɨn akam inigha izi.‡

Jon hoziar ghurghurim gaperazir gumazimɨn gari

11 * *Kɨ gari, Godɨn Nguibam kuiaghirɨzɨ, hoziar ghurghurir mam iti. Gumazir hoziar kam gisɨn aperaghav itim, an ziamning kamakɨn, “Gumazir dughiaba bar God baghavɨra itim,” ko “Gumazir uan akar dɨkɨrɨziba mɨgeima da otivim.” A gumazamizibar araziba deravɨra da tuisɨgha, mɨdorozim fora arazir aghuimra gɨn ghua a gami. 12 * *Ezɨ an damazimning mati avir mɨzariar gavgavimɨn mɨn pamtem isi, ezɨ atrivimɨn dapanir asuar avɨriba an dapanimɨn iti. Ezɨ an mɨkarzim ziar mam an iti, ezɨ gumazamizir igharaziba a gɨfozir puvatɨ. A uabɨra ziar kam gɨfo. 13 * *Ezɨ korotiar ruarir an aruzim, ghuzim a gizɨfa, ezɨ me ziar kamɨn a dɨbori, “Godɨn akam.” 14 * *Ezɨ Godɨn Nguibamɨn mɨdorozir gumaziba korotiar ghurghurir aghuiba aghuigha hoziar ghurghuribagh apiagha an gɨn zui. 15 * *Ezɨ mɨdorozir sabar ghumtɨzir mam gumazir men faragha zuir kamɨn akamɨn ikegha, azenan izi. A mɨdorozir sabar kamɨn nguibar igharazibav sogh me abɨnam. Egh a gavgavim itir ainɨn aghorimɨn suiragh egh gumazamizibagh ativamin gavgavim ikiam. Egh a, dagɨar mɨner bar ekiamɨn aven me wainɨn ovɨziba mɨrmɨri moghɨn, Godɨn Gavgaviba Bar Itimɨn anɨngagharir arazir ekiam akagham. 16 * *Ezɨ an korotiar ruarim ko an buarakɨrimɨn, me ziar kam osiri:

“Atrivibar Atrivir Ekiam ko,

Ekiabar Gumazir Ekiam.”

17  *Ezɨ kɨ enselɨn mamɨn garima an aruem gisɨn tughav iti. Egha overiamɨn pɨn mɨghagha aruir kuarazibar dɨa ghaze, “Ia izɨ uari akuvagh egh dagher ekiar God ia danɨngamim bagh mɨzuam. 18 Ia atrivibar kuabar tuziba ko, mɨdorozir gumazibar faragha zuir gumaziba ko mɨdorozir gumaziba ko, hoziabar kuabar tuziba ko dagh apiazir gumazibar kuabar tuzibar amam. Egh ia gumazamiziba bar men kuabar tuzibar amam, pura ingangarir gumazamizir kɨniba ko gumazamizir fɨriaghɨreziba, ko pura gumazamiziba ko gumazamizir ziaba itiba!”

19 * *Ezɨ kɨ asɨzir atiar kam ko nguazimɨn atriviba ko, men mɨdorozir gumazibar gari, me iza uari akufa. Me gumazir hoziam gaperazim ko an mɨdorozir gumaziba ko mɨsoghasa. 20 * *Ezɨ, asɨzir atiam ko akar ifavaribagh amir gumazim, an aning kalabus gatɨ. Akar ifavaribagh amir gumazir kam arazarazir igharagha garir avɨrim asɨzir atiamɨn damazimɨn dagh ami. Kamaghɨn amizɨ a gumazamizibagh ifarima me asɨzir atiamɨn osizirim inigha egha an marvir guamɨn ziam fe. Asɨzir atiam ko akar ifavaribagh amir gumazim, aning angamɨra ikiavɨra itima, me aning inigha aning akunizɨ aning danganir salfan dagɨar avim ikia mamaghɨra itim giraghu. 21 * *Ezɨ aningɨn mɨdorozir gumaziba, gumazir hoziam gaperazim, uan mɨdorozir sabar an akamɨn itimɨn me mɨsoghezɨ me ariaghire. Ezɨ kuaraziba bar men kuabar tuziba amegha naviba bar izefe.

20

Satan 1,000plan azenibar kalabusɨn ikiam

1 * *Ezɨ kɨ gari, enselɨn mam Godɨn Nguibam ategha izaghira, egha mozir bar konezimɨn kin suira. Egha uaghan senɨn ekiamɨn suira. 2 * *Egha a kuruzir ekiar kamɨn suiragha anebɨra, kar kuruzir bar fomɨra itim, a Satan, gumazir akam isa bar gumazamizibagh asim. Satan 1,000plan azenibar kalabusɨn ikiasa, ensel a inigha senɨn a ike. 3 * *Egha ensel a inigha anekunizɨ, a mozir bar konim giraghu. Egha mozir torimɨn akam apɨrigha anepaghapaki, eghtɨ an azenan izan kogham. Eghtɨ Satan nguazimɨn itir gumazamiziba ua me gifaran kogh mangɨtɨ 1,000plan azeniba gɨvagham. Eghtɨ gɨn ensel uam a fɨrightɨ a bar dughiar otevimra ikiam.

4 * *Ezɨ kɨ atrivir dabirabibar garima, gumazir dagh apiaghav itiba, God gumazamizibar araziba tuisɨghamin gavgavim me ganɨngi. Ezɨ kɨ gumazamizir ariaghirezibar duabar gari, da iti. Gumazamizir kaba, nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikia egha an akam akura egha pamten Godɨn akamɨn suira, ezɨ bizir kaba bangɨn, men apaniba me mɨsogha men fɨriba aghorezɨ me ariaghire. Gumazamizir kaba asɨzir atiam ko an marvir guamɨn ziam fer puvatɨgha, an ababanim uan guaba ko uan dafaribar a inizir puvatɨ. Kɨ gari, gumazamizir kaba me ua angamɨra ikia Krais Iesus ko atrivibar mɨn 1,000plan azenibar ikiam. 5 Eghtɨ gumazamizir igharazir ariaghireziba dughiar kamɨn, bar ua dɨkavigh angamɨra ikian kogham. Me ovegh mamaghɨra ikɨ mangɨtɨ 1,000plan azeniba gɨvagham. Dughiar kam, kar faragha zuir dughiar gumazamiziba ua dɨkavamim. 6 * *Eghtɨ, gumazamizir God ua bagha inabazir faragha dɨkaviziba, me guizbangɨra bar akuegham. Me Godɨn gumazamizibara. Ovever namba 2, me iniamin gavgaviba puvatɨ. Me God ko Kraisɨn ofa gamir gumazamizibar ikiam. Egh Krais ko 1,000plan azenibar atrivibar ikiam.

Satan a bar ikuvigham

7 Eghtɨ 1,000plan azeniba gɨvaghtɨ, ensel mozir torir bar konezimɨn akam kuightɨ, Satan uan kalabus ategham. 8 * *Egh an azenan izɨ nguazir kamɨn itir kantriba bar dar gumazamizibagh ifaram, kar Gok ko Magokɨn adarasi. Satan mɨdorozir ekiam damusɨ men gumaziba akuvagham. Men mɨdorozir gumazibar dɨbobonim ongarimɨn gigimɨn mɨn otogham. 9 * *Me tintinibar nguazir kamɨn mangɨ, Godɨn gumazamiziba uari akuva itir danganim ekɨarugham, kar nguibar ekiar God bar ifongezim. Eghtɨ avim overiamɨn ikegh izighirɨ mɨdorozir gumaziba bar men isigh me kuavaremegham. 10 * *Satan me gifari, kamaghɨn amizɨ God anekunightɨ a danganir avim ko salfan dagɨar avir bar puvɨra isir kamɨn magɨram. Asɨzir atiam ko akar ifavaribagh amir gumazim faraghavɨra danganir kamɨn iti, me arueba ko dɨmagaribar mɨzazir ekiam ini zurazurara mamaghɨra ikiam.

Kotiar Bar Ekiam otivam

11 * **Egha kɨ atrivir dabirabir ghurghurir ekiamɨn garima a iti, ezɨ gumazir a gapiaghirim, kɨ an garima a iti. Ezɨ nguazim ko overiam aning arav ghu, eghtɨ gumazitam uam aningɨn ganan kogham. 12 * *Ezɨ kɨ gumazamizir ovengezir ziaba itiba ko ziaba puvatɨzibar gari, me bar iti. Me atrivir dabirabimɨn guamɨn tuivighav iti, ezɨ akɨnafarir gumazamizibar araziba itiba kuiaghire. Ezɨ me akɨnafarir igharazim uaghan akui, kar akɨnafarir God gumazamizir ikɨrɨmɨrir zurara itim iniamin ziaba osirizim. Ezɨ gumazir atrivir dabirabir kam gaperazim, akar akɨnafarir kabar itibar gara gumazamizir ovengezibar araziba tuisɨsi. 13 * *Ezɨ ongarimɨn ariaghirezir gumazamiziba, ongarim me amadazɨ me izi. Ezɨ Ovevem ko Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam, aning ua ovengezir gumazamizir aningɨn itiba amadazɨ me izi. Ezɨ gumazir atrivir dabirabim gaperaghav itim, gumazamiziba amizir araziba bagha vaghvagha men kotiaba baragha me tuisɨsi. 14 * *Egha gɨn an Ovevem ko Gumazamizir Oveaghuezibar Nguibam akunizɨ, aning danganir avim bar puvɨra isim giraghu. Danganir avim bar puvɨra isir kam, kar namba 2ɨn ovevem. 15 * *Eghtɨ gumazamizibar ziaba, akɨnafarir God gumazamizir ikɨrɨmɨrir zurara itim iniamin ziaba osirizim, men ziaba aven itir puvatɨ, me uaghan me isɨ danganir avim bar puvɨra isim, me akunam.

God biziba bar dagh amizɨ
da igiabar otifi

21

(Sapta 21--22)

Nguazir igiam ko overiar igiam oto

1 * *Ezɨ kɨ datɨrɨghɨn overiar igiam ko nguazir igiamɨn gari, aning iti. Overiar ghurim ko nguazir ghurim, aning bar moghɨra arav ghugha ua itir puvatɨ. Ezɨ ongarim uaghan ua itir puvatɨ. 2 * *Ezɨ Nguibar God Baghavɨra Itim, a Jerusalemɨn igiam, kɨ an gari. Kɨ an garima, a Godɨn damazimɨn ikegha Godɨn Nguibam ategha izaghiri. A uabɨ akɨrigha, kurukazir bar aghuim gami, mati amizim uan pamɨn ikiasa kuruke. 3 * *Ezɨ kɨ orazi, tiarir mam atrivir dabirabimɨn iza pamtem mɨgei:

“Ia orakigh.

Datɨrɨghɨn God gumazamiziba ko ikiavɨra iti!

Egh men tongɨn ikɨtɨ

me an gumazamizibar ikiam.

God uabɨ me ko ikɨ

egh men Godɨn ikiam.

4 * *Egh a men damazir teriba vaghvagh da adizam.

Bizir faragha itir kurar kabanang,

da bar gɨvagham.

Eghtɨ gumazamiziba uam ovengan kogham,

egh me ua naviba osɨmɨva

egh uam azian kogham,

egh ua mɨzaziba inian kogham.”

5 * *Ezɨ gumazir atrivir dabirabim gaperaghav itim mɨgɨa ghaze, “Nɨ oragh! Kɨ bizibagh amizɨ, da bar igiabar otifi.” Egha a ua kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Nɨ akar kabanang osirigh. Akar kaba da bar guizbangɨra, eghtɨ gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavimɨn dar ikiam.”

6 * *Egha a kamaghɨn na mɨgei, “Biziba bar otivigha gɨfa. Ezɨ kɨrara, kɨ faraghavɨra ikia egh bar gɨn ikɨva abuan ikɨvɨra ikiam. Kɨ biziba bar dar mɨngarim, egha ingangarir kɨ amiba kɨ uaghan bar da agefi. Eghtɨ gumazim kuarim an pɨrtɨ, kɨ dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim a danɨngtɨ, aneremam. Dɨpar kam nguazimɨn aven anadi. Dɨpar a isir kam, an a givezan kogham, a puram a iniam. 7 * *Gumazamizir mɨdorozim gamua apaniba abɨriba, kɨ bizir kaba me danɨngam. Egh kɨ men Godɨn ikɨtɨ, me nan boribar ikiam. 8 * *Eghtɨ gumazamizir atiatia ua gɨrakɨrangɨn zuiba ko, nɨghnɨzir gavgavim ataghiziba ko, gumazamizir arazir bar kurar mɨzɨrɨzibagh amiba ko, gumazir gumazamizibav sozi me ariaghɨriba ko, gumazamiziba uari ko akua amir araziba ko, akuzibagh amua egha imezibagh amir gumaziba ko, asebar ziaba feba ko, gumazamizir ifavariba, me bar uan nguibamɨn mangam. Kar danganir avim ko salfan dagɨar avir bar puvɨra isim. Kar ovever namba 2.”

Jon Jerusalemɨn igiamɨn gari

9 * *Ezɨ enselɨn mam na bagha izi. Faragha enselɨn 7pla, me itarir 7plan bizir bar kuraba aven itiba suiki, kar Godɨn anɨngagharir arazir abuananaba. Enselɨn kam, a men mav. A kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ izɨtɨ, kɨ Sipsipɨn Nguzimɨn amuir a datɨrɨghɨn ikiamim nɨn akagham.” 10 * *Ezɨ Godɨn Duam pamtem nan ingarima, ensel na inigha ghua mɨghsɨar bar ekiamɨn ghuavanabo. Egha Nguibar Ekiar God Baghavɨra Itim, Jerusalem nan aka. Nguibar kam a Godɨn damazimɨn ikegha Godɨn Nguibam ategha izaghiri. 11 * *Ezɨ Godɨn angazangarir ekiam nguibar kam gisira, ezɨ an angazangarim bar igharagha gari, mati dagɨar ivezim bar pɨn kozimɨn mɨn gari. A jaspan dagɨar angazangarimɨn mɨn gara egha glasɨn mɨn taghtasi. 12  *Nguibar kamɨn dɨvazim bar ekevegha bar pɨn mar iti, ezɨ tiar akar 12pla dɨvazir ekiar kamɨn iti. Ezɨ 12plan enselba tiar akar kabar boroghɨn tuivighav iti, ezɨ Israelɨn 12plan anababar ziaba tiar kabagh isɨn iti. 13 Ezɨ aruem anadi naghɨn itir dɨvazir mɨriam, tiar akar 3pla an iti. Ezɨ dɨvazir mɨriar Notɨn itim, tiar akar 3pla an iti. Ezɨ dɨvazir mɨriar Sautɨn itim, tiar akar 3pla an iti. Ezɨ aruem uaghiri naghɨn itir dɨvazir mɨriam, tiar akar 3pla an iti. 14 * *Nguibar kamɨn dɨvazim, 12plan dagɨar ekiaba an apengan ikia gavgavim a ganɨdi, ezɨ Sipsipɨn Nguzimɨn aposelbar ziaba dar iti.

15 * *Ezɨ enselɨn na ko mɨgeim, golɨn aghorir bizibar abarimɨn suira, a nguibar kam ko dɨvazir ekiam ko an tiar akabar apanasa. 16 Nguibar ekiar kamɨn 4plan mɨriabar ababanim voroghɨra ghu. Ezɨ ensel uan golɨn aghorimɨn nguibar ekiamɨn abarima an ababanim ghua 2,200 kilomitan tu. Ezɨ nguibar ekiamɨn 4plan mɨriaba ko an ruarimɨn ababanim bar voroghɨra ghue, egha boksiar dafamɨn mɨn gari.* 17 Ensel nguibar ekiamɨn dɨvazim uaghan an abarazɨma, ezɨ dɨvazimɨn tuirivimɨn ababanim ghua 65 mitan tu. Ababanir kam gumazamiziba bizibar abarir ababanimɨn mɨrara gari, ezɨ ensel ababanir kamra dɨvazir kamɨn abara a medi. 18  *Nguibar ekiamɨn dɨvazim God dagɨar jaspan an ingari, egha nguibam uabɨ a dagɨar golrama an ingari, ezɨ a glasɨn mɨn isia taghtasi. 19 Ezɨ nguibar ekiamɨn dɨvazir mɨngarim, God dagɨar bar igharagha garir bar pɨn kozibar anesɨngi. Dagɨar kaba dɨgɨrir aghuiba dar iti, dar iveziba bar pɨn ko. Dagɨar faragha zuir bar aghuim, jaspa, a dɨvazir mɨngarimɨn faragha iti. Ezɨ namba 2 a sapaian dagɨar blupla. Ezɨ namba 3 a agetɨn dagɨam. Ezɨ namba 4 a emeralɨn dagɨar garim. 20 Ezɨ namba 5 a sadonikisɨn dagɨam, a ghurghurigha aghefe. Ezɨ namba 6 a konilian dagɨar aghevim. Ezɨ namba 7 a krisolaitɨn dagɨar iangurim. Ezɨ namba 8 a berilɨn dagɨar garim. Ezɨ namba 9 a topasɨn dagɨar iangurir igharagha garim. Ezɨ namba 10 a krisopresɨn dagɨam. Ezɨ namba 11 a haiasinɨn dagɨam. Ezɨ namba 12 a ametisɨn dagɨar pɨghaghevim. 21 * *Ezɨ tiar akar 12plan kaba, da 12plan manmaniar ghurghurir iveziba bar pɨn kozibar dar ingari. Tiar akar kaba me manmaniar ghurghurir ekiaba vaghvagha dar ingari. Ezɨ nguibar kamɨn aven itir tuaviba me golrama dar ingari, ezɨ golɨn kam glasɨn mɨn taghtasi.

22 * *Ezɨ kɨ gari, nguibar ekiar kamɨn aven Godɨn Dɨpenir gumaziba ingarizɨ tam itir puvatɨ. Ekiam, a Godɨn Gavgaviba Bar Itim, ko Sipsipɨn Nguzim, aning uaning Godɨn Dɨpenimɨn danganim ini. 23 * *Godɨn angazangarir gavgavimra angazangarim nguibar ekiar kam ganɨdi. Ezɨ Sipsipɨn Nguzim uabɨ nguibar ekiar kamɨn lamɨn mɨn iti. Kamaghɨn amizɨ nguibar ekiar kamɨn angazangariba anɨngamin arueba ko iakɨniba puvatɨgham. 24 * *Eghtɨ nguibaba bar dar gumazamiziba nguibar ekiar kamɨn angazangarimɨn daruam. Eghtɨ nguibaba bar dar atriviba uan bizir bar aghuiba inigh an aven izam. 25 * **Eghtɨ aruemɨn, me nguibar ekiar kamɨn dɨvazimɨn tiar akaba aseghan kogham. Dɨmagariba nguibar ekiar kamɨn puvatɨgham. Kamaghɨn amizɨ tiar akaba kuighiregh mamaghɨra ikiam. 26 * *Eghtɨ nguibabar atriviba bar men dagɨaba ko men bizir dɨgɨrir aghuiba, me bar ada inigh aven mangam. 27 * *Eghtɨ bizir mɨzɨrɨziba ko gumazamizir arazir kurigha mughazibagh amiba ko, gumazamizir ifavariba, me nguibar ekiar kamɨn aven mangan kogham. Bar puvatɨgham, gumazamizir ziaba akɨnafarir zurara itimɨn aven itiba, akɨnafarir kam a Sipsipɨn Nguzimɨn akɨnafarim, merara nguibar ekiar kamɨn aven mangam.

22

Jon, temer ikɨrɨmɨrir zurara itim ko dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdim, aningɨn gari

1 * *Ezɨ ensel faner mam nan aka, faner kamɨn dɨpam ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdima, an angazangarim glasɨn mɨn taghtasi. Faner dɨpar kam God ko Sipsipɨn Nguzimɨn atrivir dabirabimɨn apengan ikegha ivemara ghua, 2 * *nguibar ekiar kamɨn tuavir torimɨn uaghiri. Ezɨ faner kamɨn mɨriamningɨn temer ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdiba vong ko vong sara tuivighav iti. Temer kaba 12plan iakɨnibar azeniba vaghvagha zurara dagheba be. Temer kabar dafariba, kantriba bar dar gumazamizibar amutɨ me ua ghuamaghegham. 3 * *Eghtɨ bizir God bar aghuagha otogheziba uamategh ikian kogham. God ko Sipsipɨn Nguzimɨn atrivir dabirabim, nguibar ekiar kamɨn ikiam. Eghtɨ Godɨn ingangarir gumazamiziba an ingangarim damuam. 4 * *Egh me an guamɨn gantɨma, an ziam men guabar ikiam. 5 * *God en Ekiam, angazangarim gumazamizibar anɨngtɨ, kamaghɨn dɨmagarim uam otivan kogham, eghtɨ lam ko aruemɨn angazangariba ua ingangariba puvatɨgham. Eghtɨ Godɨn gumazamiziba, me atrivibar mɨn zurara ikɨ mamaghɨra ikiam.

Iesus zuamɨram otogham

6 * *Ezɨ enselɨn kam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, “Akar kaba da bar guizbangɨra, eghtɨ gumazamiziba nɨghnɨzir gavgavim dar ikiam. Godɨn Ekiam, uan Duam an akam inigha izir gumazibagh anɨngizɨ, a men navir averiaba fema, me an akam akuri. Egha a uan ensel amadazɨ, ensel an ingangarir gumazamiziba bizir bar zuamɨrama otivamiba men akaghasa, izi.”

7 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei:

“Ia orakigh.

Kɨ bar zuamɨra ia batogham.

Akɨnafarir kam, a datɨrɨghɨn ko gɨn otivamin bizibar gun mɨgeir akaba,

an aven iti.

Eghtɨ gumazamizir akar kabar gɨn zuiba,

me bar akongegh!”

8 * *Kɨ Jon, kɨ bizir kabar gara egha akar kaba barasi. Kɨ dar ganigha egha da baregha, maghɨra enselɨn bizir kaba nan akazimɨn suemningɨn tevimning apɨrigha an ziam fasa. 9 Ezɨ a kamaghɨn na mɨgei, “Nɨ mamaghɨn damuan markɨ! Kɨ uaghan, nɨ ko Godɨn akam inigha izir gumazamiziba, me nɨn adarasi, e bar ingangarir vamɨram ami. Egha gumazamizir akɨnafarir kamɨn akabar gɨn zuiba, kɨ me ko ingangarir vamɨram ami. God uabɨra, nɨ an ziam fɨ!”

10 * *Egha a kamaghɨn na mɨgei, “God bizibar amuamin dughiam a bar roghɨra ize. Kamaghɨn amizɨ, nɨ datɨrɨghɨn ko gɨn otivamin bizibar gun mɨgeir akar akɨnafarir kamɨn itim, nɨ dar ghuangsɨghan markɨ. 11 * *Gumazamizir arazir kurabagh amiba, me dar amu mangɨvɨra ikɨ. Eghtɨ gumazamizir arazir mɨzɨrɨzibagh amiba, me dar amu mangɨvɨra ikɨ. Eghtɨ gumazamizir arazir aghuibagh amiba, me arazir aghuibar amu mamaghɨra ikɨ. Ezɨ gumazamizir God baghavɨra itiba, me Godɨn gumazamizibar ikɨvɨra ikɨ.”

12 * *Ezɨ Iesus kamaghɨn mɨgei, “Ia orakigh, kɨ bar zuamɨra ia batogham. Kɨ ivezir bar ia danɨngamim inigh izam. Egh gumazamiziba amir araziba bagh, kɨ vaghvagh iveziba ua me ikarvagham. 13 * *Kɨrara kɨ bar faraghavɨra ikia egh abuan ikɨvɨra ikiam. Egha kɨ biziba bar dar mɨngarim, egha ingangarir kɨ amiba kɨ uaghan bar a da gefi.

14 * *“Ezɨ gumazamizir uan korotiaba ruegha itiba, God ghaze, me temer ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdir kamɨn daghebar amɨva, uaghan nguibar ekiar kamɨn tiar akabar aven mangam. Kamaghɨn amizɨ me bar akongegh. 15 * *Eghtɨ gumazamizir arazir bar kurar mɨzɨrɨzibagh amiba ko, akuzibagh amua egha imezibagh amir gumaziba ko, gumazamizir uari bakɨa akuiba ko, gumazamizibav sozi me ariaghirir gumaziba ko, gumazamizir asebar ziaba feba ko, gumazamizir bar ifavarir arazim gifongegha a gamiba, gumazamizir kaba bar moghɨra Godɨn nguibar kamɨn azenan ikiam.

16 * *“Kɨ Iesus, kɨ uan ensel amadazɨ a ia bagha iza, egha siosba bagha akar kamɨn gun me mɨkeme. Kɨ Atrivim Devitɨn ovavim. Kɨrara, kɨ amɨnim tiasava amir mɨkovezir bar puvɨra isim.”

17 * *Ezɨ Godɨn Duam ko Sipsipɨn Nguzimɨn amuim, aning ghaze, “Ekiam Iesus, nɨ izɨ!” Eghtɨ gumazamizir uaghan akar kam baraghiziba, me uaghan kamaghɨn mɨkɨmam, “Nɨ izɨ!” Eghtɨ gumazitam kuarim an pɨrtɨ, a izɨ. Egh a dɨpam amɨsɨ, dɨpar ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdir kam puram a inigham, iveziba puvatɨ.

Jon akar bar gavgavim gumazamizir akɨnafarir kamɨn itir akaba baraghizibagh anɨdi

18 * **Kɨ Jon, kɨ gumazamizir akɨnafarir kamɨn aven itir akam baraghizibav kɨmasa, akar kam a datɨrɨghɨn ko gɨn otivamin bizibar eghaghanim. Kɨ gumazamizir kaba pamtemɨn vaghvagha me mɨgei, “Gumazitam akar igharazitam uam akar kam gisɨn a gɨvɨraghtɨ, God a ikarvaghɨva, arazir bar kurar akɨnafarir kamɨn aven itim, God gumazir kamɨn ivezir kuram ua dagh ivɨragham. 19 * *Eghtɨ gumazitam datɨrɨghɨn ko gɨn otivamin bizibar akar akɨnafarir kamɨn itibar tam adeghtɨ, God an bizir aghuiba a dama da degham. Eghtɨ a temer ikɨrɨmɨrir zurara itim anɨdimɨn daghetam aman kogham, egh God baghavɨra itir nguibar ekiamɨn ikian kogham. Nguibar ekiar kam, akɨnafarir kam an gun mɨgei.”

20 * *Ezɨ Gumazir Bizir Kabar Gun Mɨgeir Kam, datɨrɨghɨn kamaghɨn mɨgei:

“Bar guizbangɨra,

kɨ zuamɨra ia batogham.”

Guizbangɨra! Ekiam Iesus, nɨ izɨ!

21 * *Eghtɨ Ekiam Iesusɨn apangkuvim, Godɨn gumazamiziba bar moghɨra me ko ikɨ.

Bar guizbangɨra!

* 1:1: Dan 2:28-29, Jo 3:32, 12:49, MAA 1:19, 4:1, 22:6, 22:16

* 1:1: Daniel 2:28-29; Jon 12:49; Akar Mogomem 1:19; 4:1; 22:6; 22:16

* 1:2: 1 Ko 1:6, 1 Jo 1:1, MAA 6:9

* 1:2: 1 Korin 1:6; 1 Jon 1:1; Akar Mogomem 6:9

* 1:3: Lu 11:28, Je 5:8, 1 Pi 4:7, MAA 22:7, 22:10

* 1:3: Luk 11:28; Jems 5:8; 1 Pita 4:7; Akar Mogomem 22:7; 22:10

* 1:4: Kis 3:14-15, Sek 3:9, Jo 1:1, MAA 1:8, 3:1, 4:5, 4:8, 5:6, 11:17, 16:5

* 1:4: Ua Me Ini 3:14-15; Sekaraia 3:9; Jon 1:1; Akar Mogomem 1:8; 3:1; 4:5; 4:8; 5:6; 11:17; 16:5

* 1:5: Sng 89:27, Ais 55:4, Jo 15:9, 18:37, Ef 1:20, Kl 1:18, 1 Ti 6:13, Hi 9:14, 1 Jo 1:7, 4:10, MAA 3:14, 17:14

* 1:5: Onger Akaba 89:27; Aisaia 55:4; Jon 15:9; 18:37; Efesus 1:20; Kolosi 1:18; 1 Timoti 6:13; Hibru 9:14; 1 Jon 1:7; 4:10; Akar Mogomem 3:14; 17:14

* 1:6: Kis 19:6, 1 Ti 6:16, Hi 13:21, 1 Pi 2:5, 2:9, MAA 5:10, 20:6

* 1:6: Ua Me Ini 19:6; 1 Timoti 6:16; Hibru 13:21; 1 Pita 2:5; 2:9; Akar Mogomem 5:10; 20:6

* 1:7: Dan 7:13, Sek 12:10, Mt 24:30, Mk 13:26, Lu 21:27, Jo 19:34, 19:37, Ap 1:11, 1 Te 4:17

* 1:7: Daniel 7:13; Sekaraia 12:10; Matyu 24:30; Mak 13:26; Luk 21:27; Jon 19:34; 19:37; Aposel 1:11; 1 Tesalonika 4:17

* 1:8: Kis 3:14, MAA 1:4, 1:17, 4:8, 11:17, 15:3, 21:6, 22:13

* 1:8: Ua Me Ini 3:14; Akar Mogomem 1:4; 1:17; 4:8; 11:17; 15:3; 21:6; 22:13

* 1:9: Fl 1:7, 2 Ti 1:8, 2:12, MAA 6:9

* 1:9: Filipai 1:7; 2 Timoti 1:8; 2:12; Akar Mogomem 6:9

* 1:9: Dughiar gumazamiziba arazir kurar Romba aghuazibagh amima, me me isɨ kalabus darɨghasa. Egha dughiar mabar me me amadima, me arighatɨzibar ghua iti. Patmos a uaghan kalabuziabar arighatɨzir kabar mam.

* 1:10: Jo 20:26, Ap 10:10, 2 Ko 12:2, MAA 4:1-2

* 1:10: Jon 20:26; Aposel 10:10; 2 Korin 12:2; Akar Mogomem 4:1-2

* 1:12: Kis 25:37, Sek 4:2, MAA 1:20

* 1:12: Ua Me Ini 25:37; Sekaraia 4:2; Akar Mogomem 1:20

* 1:13: Ese 1:26, Dan 7:13, 10:5, MAA 15:6

* 1:13: Esekiel 1:26; Daniel 7:13; 10:5; Akar Mogomem 15:6

* 1:14: Dan 7:9, MAA 2:18, 14:2, 19:12

* 1:14: Daniel 7:9; Akar Mogomem 2:18; 14:2; 19:12

* 1:14: Daniel 10:6

* 1:15: Ese 1:24, 43:2, MAA 14:2

* 1:15: Esekiel 1:24; 43:2; Akar Mogomem 14:2

* 1:16: Ef 6:17, Hi 4:12, MAA 1:20, 2:1, 2:12, 2:16, 3:1, 19:15, 19:21

* 1:16: Efesus 6:17; Hibru 4:12; Akar Mogomem 1:20; 2:1; 2:12; 2:16; 3:1; 19:15; 19:21

* 1:17: Ais 41:4, 44:6, 48:12, Ese 1:28, Dan 8:18, 10:10, MAA 2:8, 22:13

* 1:17: Aisaia 41:4; 44:6; 48:12; Esekiel 1:28; Daniel 8:18; 10:10; Akar Mogomem 2:8; 22:13

* 1:18: Sng 68:20, Ro 6:9, MAA 4:9, 5:14

* 1:18: Onger Akaba 68:20; Rom 6:9; Akar Mogomem 4:9

* 1:19: MAA 1:1, 1:11, 2:1, 4:1

* 1:19: Akar Mogomem 1:1; 1:11; 2:1; 4:1

* 1:20: Sek 4:2, Fl 2:15, MAA 1:12, 1:16, 2:1, 3:1

* 1:20: Sekaraia 4:2; Filipai 2:15; Akar Mogomem 1:12; 1:16; 2:1; 3:1

* 2:1: MAA 1:16, 1:20

* 2:1: Akar Mogomem 1:16; 1:20

* 2:1: Akar kam a siosɨn ensel bagha zui, egha a siosɨn gumazamiziba amir araziba, me mɨgei.

* 2:2: 2 Ko 11:13, 2 Pi 2:1, 1 Jo 4:1, MAA 2:9, 2:13, 2:19, 3:1, 3:8, 3:15

* 2:2: 2 Korin 11:13; 2 Pita 2:1; 1 Jon 4:1; Akar Mogomem 2:9; 2:13; 2:19; 3:1; 3:8; 3:15

* 2:3: Ga 6:9, Hi 12:3-5

* 2:3: Galesia 6:9; Hibru 12:3-5

* 2:5: Mt 21:41-43, MAA 2:16, 2:22, 3:3, 3:19

* 2:5: Matyu 21:41-43; Akar Mogomem 2:16; 2:22; 3:3; 3:19

* 2:6: Sng 139:21

* 2:6: Onger Akaba 139:21

* 2:7: Stt 2:9, Ese 28:13, 31:8, Mt 11:15, MAA 2:11, 2:17, 2:29, 3:6, 3:13, 3:22, 22:2, 22:14, 22:19

* 2:7: Jenesis 2:9; Esekiel 28:13; 31:8; Matyu 11:15; Akar Mogomem 2:11; 2:17; 2:29; 3:6; 3:13; 3:22; 22:2; 22:14; 22:19

* 2:8: Ais 44:6, 48:12, MAA 1:17, 22:13

* 2:8: Aisaia 44:6; 48:12; Akar Mogomem 1:17; 22:13

* 2:9: Ro 2:17, 2 Ko 11:14-15, 1 Ti 6:18, Je 2:5, MAA 3:9

* 2:9: Rom 2:17; 2 Korin 11:14-15; 1 Timoti 6:18; Jems 2:5; Akar Mogomem 3:9

† 2:9: Smernan siosɨn gumazamiziba, me nguazir kamɨn biziba bar otevegha, onganarazibagh ami. Egha me Godɨn Duamɨn biziba, guizbangɨra bar izɨfa.

* 2:10: Mt 10:22, 10:28, 24:13, 2 Ti 4:8, Je 1:12, MAA 3:11

* 2:10: Matyu 10:22; 10:28; 24:13; 2 Timoti 4:8; Jems 1:12; Akar Mogomem 3:11

* 2:11: MAA 13:9, 20:14, 21:8

* 2:11: Akar Mogomem 13:9; 20:14; 21:8

* 2:12: Ais 49:2, MAA 1:16

* 2:12: Aisaia 49:2; Akar Mogomem 1:16

* 2:13: MAA 3:8

* 2:13: Akar Mogomem 3:8

* 2:14: Nam 22-24, 25:1-3, 31:16, Lo 23:4, Ap 15:29, 1 Ko 6:13, 8:9, 2 Pi 2:15, Ju 11

* 2:14: Dɨboboniba 25:1-3; 31:16; Godɨn Araziba 23:4; Aposel 15:29; 1 Korin 6:13; 8:9; 2 Pita 2:15; Jut 1:11

* 2:16: Ais 11:4, 2 Te 2:8, MAA 1:16, 3:11, 19:15, 19:21, 22:7, 22:12, 22:20

* 2:16: Aisaia 11:4; 2 Tesalonika 2:8; Akar Mogomem 1:16; 3:11; 19:15; 19:21; 22:7; 22:12; 22:20

* 2:17: Kis 16:4, 16:14-15, 16:33-34, Ais 62:2, 65:15, Jo 6:48-50, MAA 2:7, 2:11, 3:12, 19:12

* 2:17: Ua Me Ini 16:4; 16:14-15; 16:33-34; Aisaia 62:2; 65:15; Jon 6:48-50; Akar Mogomem 2:7; 2:11; 3:12; 19:12

‡ 2:17: Manan daghem, Israelia gumazamiziba puvatɨzir danganimɨn aruima, God a isa me ganɨngi. Nɨ Ua Me Ini 16, ko Ighiam 78:24ɨn gan.

* 2:18: MAA 1:14-15

* 2:18: Akar Mogomem 1:14-15

* 2:20: 1 Kin 16:31, 2 Kin 9:7, Ap 15:20, 15:29, 1 Ko 10:19, MAA 2:14

* 2:20: 1 Atriviba 16:31; 2 Atriviba 9:7; Aposel 15:20; 15:29; 1 Korin 10:19; Akar Mogomem 2:14

§ 2:20: Jesebel, an amizir kurar mamɨn ziam. Fomɨra Israelian atrivir amizimɨn ikia, egha arazir bar kurabagh amizim. Nɨ 1 Atriviba 18:4, ko 19:1-2, ko 2 Atriviba 9:3-37ɨn gan. Nikolasɨn adarazir amizir mam iti, Taiatairan gumazamizir maba inizɨ, me an arazir kurabar gɨn zui. Ezɨ bizir kamɨn, me ti ziar kam Jesebel a gatɨ.

* 2:21: Ro 2:4, MAA 9:20

* 2:21: Rom 2:4; Akar Mogomem 9:20

* 2:23: Sng 7:9, 62:12, Jer 11:20, 17:10, Ro 8:27, 2 Ko 5:10, 2 Ti 4:14, MAA 20:12-13

* 2:23: Onger Akaba 7:9; 62:12; Jeremaia 11:20; 17:10; Rom 8:27; 2 Korin 5:10; 2 Timoti 4:14; Akar Mogomem 20:12-13

* 2:25: MAA 3:11

* 2:25: Akar Mogomem 3:11

* 2:26: Mt 19:28, Jo 6:29, 1 Ko 6:3, 1 Jo 3:23, MAA 20:4

* 2:26: Matyu 19:28; 1 Korin 6:3; Akar Mogomem 20:4

* 2:26: Onger Akaba 2:8-9

* 2:27: Dan 7:22, MAA 12:5

* 2:27: Akar Mogomem 12:5

* 2:28: MAA 22:16

* 2:28: Akar Mogomem 22:16

* 3:1: MAA 1:4, 1:16, 2:2, 5:6

* 3:1: Akar Mogomem 1:4; 1:16; 2:2; 5:6

* 3:3: Mt 24:43-44, Lu 12:39-40, 1 Te 5:2, 5:6, 1 Ti 6:20, 2 Pi 3:10, MAA 2:5, 16:15

* 3:3: Matyu 24:43-44; Luk 12:39-40; 1 Tesalonika 5:2; 5:6; 1 Timoti 6:20; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 2:5; 16:15

* 3:4: Ap 1:15, Ju 23, MAA 6:11, 7:9, 7:13

* 3:4: Jut 1:23; Akar Mogomem 6:11; 7:9; 7:13

* 3:5: Kis 32:32-33, Sng 69:28, Mt 10:32, Lu 10:20, 12:8, Fl 4:3, MAA 3:18, 19:8, 20:12

* 3:5: Ua Me Ini 32:32-33; Onger Akaba 69:28; Matyu 10:32; Luk 10:20; 12:8; Filipai 4:3; Akar Mogomem 3:18; 19:8; 20:12

* 3:7: Jop 12:14, Ais 22:22, Lu 1:32, Ap 3:14, 1 Jo 5:20

* 3:7: Jop 12:14; Aisaia 22:22; Luk 1:32; Aposel 3:14; 1 Jon 5:20

* 3:8: 1 Ko 16:9, 2 Ko 2:12, MAA 2:2

* 3:8: 1 Korin 16:9; 2 Korin 2:12; Akar Mogomem 2:2

* 3:9: Ais 43:4, 45:14, 49:23, 60:14, MAA 2:9

* 3:9: Aisaia 43:4; 45:14; 49:23; 60:14; Akar Mogomem 2:9

* 3:10: Ais 24:17, Lu 21:19, 2 Ti 2:12, 2 Pi 2:9

* 3:10: Aisaia 24:17; Luk 21:19; 2 Timoti 2:12; 2 Pita 2:9

* 3:11: Fl 4:5, MAA 2:10, 2:16, 2:25, 22:7, 22:12, 22:20

* 3:11: Filipai 4:5; Akar Mogomem 2:10; 2:16; 2:25; 22:7; 22:12; 22:20

* 3:12: Ais 62:2, 65:15, Ese 48:35, Ga 2:9, 4:26, Hi 12:22, MAA 14:1, 21:2

* 3:12: Aisaia 62:2; 65:15; Esekiel 48:35; Galesia 4:26; Hibru 12:22; Akar Mogomem 14:1; 21:2

* 3:14: Snd 8:22, Ais 65:16, 2 Ko 1:20, Kl 1:15, MAA 1:5, 19:11, 22:6

* 3:14: Aghuzir Akaba 8:22; Aisaia 65:16; 2 Korin 1:20; Kolosi 1:15; Akar Mogomem 1:5; 19:11; 22:6

* 3:15: Ro 12:11, MAA 2:2

* 3:15: Rom 12:11; Akar Mogomem 2:2

* 3:17: Hos 12:8, Lu 12:21, 1 Ko 4:8

* 3:17: Hosea 12:8; Luk 12:21; 1 Korin 4:8

* 3:17: Laodisiaba uari uan damazibar gara ghaze, me bizir avɨriba iti. Egha Godɨn damazimɨn me bar onganarazibar mɨn iti. Nɨ Akar Mogomem 2:9ɨn gan.

* 3:18: Ais 55:1, Mt 13:44, 2 Ko 5:3,, Je 2:5, MAA 3:5, 4:4, 7:13, 16:15

* 3:18: Aisaia 55:1; Matyu 13:44; 2 Korin 5:3; Jems 2:5; Akar Mogomem 3:5; 4:4; 7:13; 16:15

* 3:19: Snd 3:12, 1 Ko 11:32, Hi 12:6, Je 1:12, MAA 2:5

* 3:19: Aghuzir Akaba 3:12; 1 Korin 11:32; Hibru 12:6; Jems 1:12; Akar Mogomem 2:5

* 3:20: Lu 12:37, Jo 14:23, 1 Jo 2:24

* 3:20: Luk 12:37; Jon 14:23

* 3:21: Mt 19:28, Lu 22:30, 2 Ti 2:12, MAA 2:26-27

* 3:21: Matyu 19:28; Luk 22:30; 2 Timoti 2:12; Akar Mogomem 2:26-27

* 4:1: MAA 1:1, 1:10, 1:19, 11:12, 22:6

* 4:1: Akar Mogomem 1:1; 1:10; 1:19; 11:12; 22:6

* 4:2: Sng 47:8, Ais 6:1, Jer 17:12, MAA 4:9, 17:3, 21:10

* 4:2: Onger Akaba 47:8; Aisaia 6:1; Jeremaia 17:12; Akar Mogomem 4:9; 17:3; 21:10

* 4:2: Esekiel 1:26-28; 10:1

* 4:2: Gumazir Jon garir atrivir dabirabim gaperaghav itim, kar God uabɨ. Egha vezɨn kamɨn Jon guizɨn an ziam dɨbora ghaze, a God. Ezɨ gɨn moghɨra, sapta 7:10ɨn akam kamaghɨn mɨgɨa ghaze, God atrivir dabirabim daperav ikiam. Ezɨ God, gumazimɨn mɨn garir puvatɨ. Jon Godɨn angazangarir ekiam ko ziar ekiam biaghirɨgha igharagha otivizibar ganigha, egha dagh isɨn akar isɨn zuimɨn God mɨgei.

* 4:4: MAA 3:18, 6:11, 11:16, 19:14

* 4:4: Akar Mogomem 3:18; 6:11; 11:16; 19:14

* 4:5: Kis 19:16, Ese 1:13, Sek 4:2, MAA 1:4, 8:5, 11:19, 16:18

* 4:5: Ua Me Ini 19:16; Esekiel 1:13; Sekaraia 4:2; Akar Mogomem 1:4; 8:5; 11:19; 16:18

* 4:6: Ese 1:5-10, 1:22, MAA 15:2

* 4:6: Esekiel 1:5-10; 1:22; Akar Mogomem 15:2

* 4:6: Esekiel 1:5-10; 10:14

* 4:8: Ais 6:2-3, Ese 1:18, 10:12, MAA 1:4, 1:8

* 4:8: Aisaia 6:2-3; Esekiel 1:18; 10:12; Akar Mogomem 1:4; 1:8

* 4:9: Dan 4:34, 6:26, 12:7, MAA 1:18, 4:2, 4:10, 5:14, 15:7

* 4:9: Daniel 4:34; 6:26; 12:7; Akar Mogomem 1:18; 4:2; 4:10; 5:14; 15:7

* 4:10: MAA 4:4, 4:9, 5:1, 5:7-8, 5:13-14, 6:16, 7:15, 19:4, 21:5

* 4:10: Akar Mogomem 4:4; 4:9; 5:1; 5:7-8; 5:13-14; 6:16; 7:15; 19:4; 21:5

* 4:11: Ap 17:24, Ef 3:9, Kl 1:16, MAA 5:12, 10:6

* 4:11: Aposel 17:24; Efesus 3:9; Kolosi 1:16; Akar Mogomem 5:12; 10:6

* 5:1: Ais 29:11, Ese 2:9-10, Dan 12:4

* 5:1: Aisaia 29:11; Esekiel 2:9-10; Daniel 12:4

* 5:5: Stt 49:9, Ais 11:1, 11:10, Ro 15:12, Hi 7:14, MAA 6:1, 22:16

* 5:5: Jenesis 49:9; Aisaia 11:1; 11:10; Rom 15:12; Hibru 7:14; Akar Mogomem 6:1; 22:16

* 5:6: Ais 53:7, Sek 4:10, Jo 1:29, 1:36, MAA 1:4, 4:5, 5:9, 5:12, 13:8

* 5:6: Aisaia 53:7; Sekaraia 4:10; Jon 1:29; 1:36; Akar Mogomem 1:4; 4:5; 5:9; 5:12; 13:8

* 5:7: MAA 4:2, 4:10

* 5:7: Akar Mogomem 4:2; 4:10

* 5:8: Sng 141:2, MAA 4:8-10, 8:3-4, 15:2

* 5:8: Onger Akaba 141:2; Akar Mogomem 4:8-10; 8:3-4; 15:2

* 5:9-10: Ua Me Ini 19:6; Onger Akaba 33:3; 40:3; 96:1; 98:1; 144:9; Aisaia 42:10; 61:6; Aposel 20:28; Efesus 1:7; Hibru 9:12; 1 Pita 1:18-19; 2:5; 1 Jon 1:7; Akar Mogomem 1:6; 14:3; 20:6; 22:5

* 5:11: Sng 68:17, Dan 7:10, Hi 12:22, MAA 4:4-6

* 5:11: Onger Akaba 68:17; Daniel 7:10; Hibru 12:22; Akar Mogomem 4:4-6

* 5:12: 1 Sto 29:11, MAA 5:6

* 5:12: 1 Eghaghaniba 29:11; Akar Mogomem 5:6

* 5:13: Ro 9:5, Fl 2:10, 1 Ti 6:16, 1 Pi 4:11, MAA 4:2, 4:10, 6:16, 7:10

* 5:13: Rom 9:5; Filipai 2:10; 1 Timoti 6:16; 1 Pita 4:11; Akar Mogomem 4:2; 4:10; 6:16; 7:10

* 6:1: MAA 4:6-7, 5:1, 5:5-7

* 6:1: Akar Mogomem 4:6-7; 5:1; 5:5-7

* 6:2: Sek 1:8, MAA 6:3, 6:6, 14:14, 19:11

* 6:2: Sekaraia 1:8; Akar Mogomem 6:6; 14:14; 19:11

* 6:4: Sek 1:8, 6:2

* 6:4: Sekaraia 1:8; 6:2

* 6:5: Sek 6:2, 6:6

* 6:5: Sekaraia 6:2; 6:6

* 6:6: Ese 5:12, 5:17

* 6:6: Esekiel 5:12; 5:17

* 6:6: Vezɨn kamɨn mɨngarim kamaghɨn mɨgei, Dagheba bar otevegham eghtɨ daghebar ivezim bar pɨn ghuavanabogham.

* 6:8: Jer 15:1-3, Ese 5:12, 5:17, 14:21, 33:27, Sek 6:3

* 6:8: Jeremaia 15:1-3; Esekiel 5:12; 5:17; 14:21; 33:27; Sekaraia 6:3

* 6:9: 2 Ti 1:8, MAA 1:9, 8:3, 12:17, 19:10

* 6:9: 2 Timoti 1:8; Akar Mogomem 1:9; 8:3; 12:17; 19:10

* 6:10: Lo 32:43, Sng 78:10, MAA 11:18, 16:7, 19:2

* 6:10: Godɨn Araziba 32:43; Onger Akaba 78:10; Akar Mogomem 11:18; 16:7; 19:2

* 6:11: Hi 11:40, MAA 3:4-5, 3:18, 7:9, 7:13-14, 14:13, 19:14

* 6:11: Hibru 11:40; Akar Mogomem 3:4-5; 3:18; 7:9; 7:13-14; 14:13; 19:14

* 6:12: Ais 13:10, Jol 2:10, 2:31, 3:15, Mt 24:29, Mk 13:24-25, Lu 21:25, Ap 2:20, MAA 8:12, 11:13, 16:18

* 6:12: Aisaia 13:10; Joel 2:10; 2:31; 3:15; Matyu 24:29; Mak 13:24-25; Luk 21:25; Aposel 2:20; Akar Mogomem 8:12; 11:13; 16:18

* 6:13: MAA 8:10, 9:1

* 6:13: Akar Mogomem 8:10; 9:1

* 6:13: Aisaia 34:4

* 6:14: Jer 4:24, Hi 1:12-13, MAA 16:20

* 6:14: Jeremaia 4:24; Hibru 1:12-13; Akar Mogomem 16:20

* 6:15: Ais 2:10, 2:19-21

* 6:15: Aisaia 2:10; 2:19-21

* 6:16: Hos 10:8, Lu 23:30, MAA 4:2, 4:10, 9:6

* 6:16: Hosea 10:8; Luk 23:30; Akar Mogomem 4:2; 4:10; 9:6

* 6:17: Sng 76:7, Ais 13:6, Jol 2:11, Nah 1:6, Sef 1:14, Mal 3:2, MAA 16:14

* 6:17: Onger Akaba 76:7; Aisaia 13:6; Joel 2:11; Nahum 1:6; Sefanaia 1:14; Malakai 3:2; Akar Mogomem 16:14

* 7:1: Jer 49:36, Dan 7:2, Sek 6:5

* 7:1: Jeremaia 49:36; Daniel 7:2; Sekaraia 6:5

* 7:3: Ese 9:4-6, MAA 6:6, 9:4, 14:1, 22:4

* 7:3: Esekiel 9:4-6; Akar Mogomem 6:6; 9:4; 14:1; 22:4

* 7:4: MAA 9:16, 14:1-3

* 7:4: Akar Mogomem 9:16; 14:1-3

* 7:4: Osizirir kamnagh “Israelɨn kantrin aven itir 12plan anababar,” gun mɨgei. E Aruamu e ghaze, anabam, kar amebam o amizimɨn ghuzim. Ezɨ Israelia me ghaze, anabam, kar afeziamɨn ghuzim, egha me afeziabar gɨn zui.

* 7:9: Ro 11:25, MAA 3:5, 3:18, 4:4, 5:9

* 7:9: Rom 11:25; Akar Mogomem 3:5; 3:18; 4:4; 5:9

* 7:10: Ais 43:11, Jer 3:23, Hos 13:4, MAA 4:2, 4:10, 5:13

* 7:10: Aisaia 43:11; Jeremaia 3:23; Hosea 13:4; Akar Mogomem 4:2; 4:10; 5:13

* 7:12: MAA 5:12-14, 11:17

* 7:12: Akar Mogomem 5:12-14; 11:17

* 7:13: MAA 3:18

* 7:13: Akar Mogomem 3:18

* 7:14: Ais 1:18, Dan 12:1, Mat 24:21, Mk 13:19, Hi 9:14, 1 Jo 1:7, MAA 1:5, 6:9

* 7:14: Aisaia 1:18; Daniel 12:1; Matyu 24:21; Mak 13:19; Hibru 9:14; Akar Mogomem 1:5; 6:9

* 7:15: Ais 4:5-6, MAA 4:2, 4:10, 21:3

* 7:15: Aisaia 4:5-6; Akar Mogomem 4:2; 4:10; 21:3

* 7:16: Sng 121:6, Ais 49:10, MAA 21:4

* 7:16: Onger Akaba 121:6; Aisaia 49:10; Akar Mogomem 21:4

* 7:17: Sng 23:1-2, Ais 25:8, 49:10, Ese 34:23, Jo 10:11, 10:14, MAA 5:6, 21:4

* 7:17: Onger Akaba 23:1-2; Aisaia 25:8; 49:10; Esekiel 34:23; Jon 10:11; 10:14; Akar Mogomem 5:6; 21:4

* 8:1: Hab 2:20, MAA 6:1

* 8:1: Habakuk 2:20; Akar Mogomem 6:1

* 8:2: 2 Sto 29:25-28, Mt 18:10, Lu 1:19

* 8:2: 2 Eghaghaniba 29:25-28; Matyu 18:10; Luk 1:19

* 8:3: Kis 30:1-3, Amo 9:1, MAA 5:8, 9:13

* 8:3: Ua Me Ini 30:1-3; Amos 9:1; Akar Mogomem 5:8; 9:13

* 8:4: Sng 141:2, Lu 1:10, MAA 5:8

* 8:4: Onger Akaba 141:2; Luk 1:10; Akar Mogomem 5:8

* 8:5: Kis 19:16-19, Wkp 16:12, 1 Kin 19:11, Ese 10:2, Ap 4:31, MAA 4:5, 11:19, 16:18

* 8:5: Ua Me Ini 19:16-19; Ofa Gami 16:12; 1 Atriviba 19:11; Esekiel 10:2; Aposel 4:31; Akar Mogomem 4:5; 11:19; 16:18

* 8:7: Kis 9:23-25, Ais 2:13, Ese 38:22, Jol 2:30, MAA 9:4, 16:2

* 8:7: Ua Me Ini 9:23-25; Aisaia 2:13; Esekiel 38:22; Joel 2:30; Akar Mogomem 9:4; 16:2

* 8:8: Kis 7:20-21, Jer 51:25, Ese 14:19, Amo 7:4, MAA 16:3

* 8:8: Ua Me Ini 7:20-21; Jeremaia 51:25; Esekiel 14:19; Amos 7:4; Akar Mogomem 16:3

* 8:9: Ais 14:12

* 8:9: Aisaia 14:12

* 8:10: Ais 14:12, MAA 9:1, 16:4

* 8:10: Aisaia 14:12; Akar Mogomem 9:1; 16:4

* 8:11: Kis 15:23, Jer 9:15, 23:15

* 8:11: Ua Me Ini 15:23; Jeremaia 9:15; 23:15

* 8:12: Ais 13:10, Ese 32:7, Jol 2:10, 2:31, 3:15, Amo 8:9, MAA 6:12-13

* 8:12: Aisaia 13:10; Esekiel 32:7; Joel 2:10; 2:31; 3:15; Amos 8:9; Akar Mogomem 6:12-13

* 8:13: MAA 9:12, 11:14

* 8:13: Akar Mogomem 9:12; 11:14

* 9:1: Lu 8:31, 10:18, MAA 8:10, 17:8, 20:1

* 9:1: Luk 8:31; 10:18; Akar Mogomem 8:10; 17:8; 20:1

* 9:2: Stt 19:28, Kis 19:18, Jol 2:2, 2:10

* 9:2: Jenesis 19:28; Ua Me Ini 19:18; Joel 2:2; 2:10

* 9:3: Kis 10:4, 10:12-15, Het 7:12, MAA 9:10

* 9:3: Ua Me Ini 10:4; 10:12-15; Gumazir Dapaniba 7:12; Akar Mogomem 9:10

* 9:4: Ese 9:4, MAA 6:6, 7:3

* 9:4: Esekiel 9:4; Akar Mogomem 6:6; 7:3

* 9:5: MAA 9:10, 11:7

* 9:5: Akar Mogomem 9:10; 11:7

* 9:6: Jop 3:21, Ais 2:19, Jer 8:3, MAA 6:16

* 9:6: Jop 3:21; Aisaia 2:19; Jeremaia 8:3; Akar Mogomem 6:16

* 9:7: Dan 7:8, Jol 2:4, Nah 3:17

* 9:7: Daniel 7:8; Joel 2:4; Nahum 3:17

* 9:8: Jol 1:6

* 9:8: Joel 1:6

* 9:9: Jol 2:5

* 9:9: Joel 2:5

* 9:12: MAA 8:13

* 9:12: Akar Mogomem 8:13

* 9:13: Kis 30:1-3, MAA 8:3

* 9:13: Ua Me Ini 30:1-3; Akar Mogomem 8:3

* 9:14: MAA 16:12

* 9:14: Akar Mogomem 16:12

* 9:15: MAA 8:7-12

* 9:15: Akar Mogomem 8:7-12

* 9:16: Sng 68:17, Ese 38:4, Dan 7:10

* 9:16: Onger Akaba 68:17; Esekiel 38:4; Daniel 7:10

* 9:17: 1 Sto 12:8, Ais 5:28-29

* 9:17: 1 Eghaghaniba 12:8; Aisaia 5:28-29

* 9:20: Lo 31:29, Sng 106:37, 115:4-7, 135:15-17, Ais 2:8, 2:18-20, Dan 5:23, 1 Ko 10:19-20, MAA 16:9-11

* 9:20: Godɨn Araziba 31:29; Onger Akaba 106:37; 115:4-7; 135:15-17; Aisaia 2:8; 2:18-20; Daniel 5:23; 1 Korin 10:19-20; Akar Mogomem 16:9-11

* 10:1: Ese 1:28, Mt 17:2, MAA 1:15-16

* 10:1: Esekiel 1:28; Matyu 17:2; Akar Mogomem 1:15-16

* 10:3: MAA 8:5

* 10:3: Akar Mogomem 8:5

* 10:4: Dan 8:26, 12:4, 12:9

* 10:4: Daniel 8:26; 12:4; 12:9

* 10:5: Kis 8:6

* 10:5: Ua Me Ini 8:6

* 10:5: Ua Me Ini 20:11; Godɨn Araziba 32:40; Daniel 12:7; Amos 3:7

* 10:6: Neh 9:6, Sng 146:6, MAA 4:11, 14:7, 16:17

* 10:6: Nehemia 9:6; Onger Akaba 146:6; Akar Mogomem 4:11; 14:7; 16:17

* 10:7: Dan 9:6, 9:10, Amo 3:7, Ro 16:25-27, MAA 11:15

* 10:7: Daniel 9:6; 9:10; Amos 3:7; Rom 16:25-26; Akar Mogomem 11:15

* 10:8: Esekiel 2:8--3:3

* 10:9: Jer 15:16

* 10:9: Jeremaia 15:16

* 10:10: Ese 2:10, 3:3

* 10:10: Esekiel 2:10; 3:3

* 11:1: Nam 35:5, Ese 40:3, Sek 2:1-2, MAA 21:15

* 11:1: Dɨboboniba 35:5; Esekiel 40:3; Sekaraia 2:1-2; Akar Mogomem 21:15

* 11:2: Ese 40:17-20, Dan 8:10, Lu 21:24, MAA 12:6, 13:5

* 11:2: Esekiel 40:17-20; Daniel 8:10; Luk 21:24; Akar Mogomem 12:6; 13:5

* 11:2: Akar Mogomem 11:2ɨn faragha itir akam, nɨ Aposelbar Ingangaribar 21:30ɨn gan. Akar Mogomem 11:2ɨn akar igharazir kam, 42plan iakɨniba, da 1,260plan arueba, o 3plan azeniba gɨvazɨma uam akuam. Da 42plan iakɨniba ko magh ghue. Nɨ Daniel 7:25 ko 12:7ɨn gan. Nɨ akar Kantrin Igharazibar Gumazamiziba Jerusalem dɨkabɨrazimɨn gansɨva, Luk 21:24ɨn gan.

* 11:3: MAA 12:6, 19:10, 20:4

* 11:3: Akar Mogomem 12:6; 19:10; 20:4

* 11:4: Jer 11:16, Sek 4:11-14

* 11:4: Jeremaia 11:16; Sekaraia 4:11-14

† 11:4: Nɨ Sekaraia 4:1-5, ko 4:10-14, ko Akar Mogomem 1:12ɨn gan.

* 11:5: Wkp 10:2, 2 Sml 22:9, 2 Kin 1:10-12, Sng 97:3, Jer 5:14, Hos 6:5

* 11:5: Ofa Gami 10:2; 2 Samuel 22:9; 2 Atriviba 1:10-12; Onger Akaba 97:3; Jeremaia 5:14; Hosea 6:5

* 11:6: Kis 7:17-19, 1 Sml 4:8, 1 Kin 17:1

* 11:6: Ua Me Ini 7:17-19; 1 Samuel 4:8; 1 Atriviba 17:1

* 11:7: Dan 7:7, 7:21, Sek 14:2, Lu 13:32, MAA 9:2, 12:17, 13:1, 13:5-7, 13:11, 17:8

* 11:7: Daniel 7:7; 7:21; Sekaraia 14:2; Luk 13:32; Akar Mogomem 9:2; 12:17; 13:1; 13:5-7; 13:11; 17:8

* 11:8: Ais 1:9-10, Lu 13:34, Hi 13:12, MAA 14:8, 18:10, 18:24

* 11:8: Aisaia 1:9-10; Luk 13:34; Hibru 13:12; Akar Mogomem 14:8; 18:10; 18:24

* 11:10: MAA 12:12, 13:8, 16:10

* 11:10: Akar Mogomem 12:12; 13:8; 16:10

* 11:11: Ese 37:5-14, MAA 11:9

* 11:11: Esekiel 37:5-14; Akar Mogomem 11:9

* 11:12: 2 Kin 2:1, 2:5-7, 2:11, Ais 14:13, Ap 1:9, MAA 12:5

* 11:12: 2 Atriviba 2:1; 2:5-7; 2:11; Aisaia 14:13; Aposel 1:9; Akar Mogomem 12:5

* 11:13: MAA 6:12, 8:5, 14:7, 16:9, 16:18

* 11:13: Akar Mogomem 6:12; 8:5; 14:7; 16:9; 16:18

* 11:14: MAA 8:13, 9:12, 15:1

* 11:14: Akar Mogomem 8:13; 9:12; 15:1

* 11:15: Kis 15:18, Sng 10:16, Ais 27:13, Dan 2:44, 7:14, 7:27, Oba 21, MAA 10:7, 12:10, 19:6

* 11:15: Ua Me Ini 15:18; Onger Akaba 10:16; Aisaia 27:13; Daniel 2:44; 7:14; 7:27; Obadia 1:21; Akar Mogomem 10:7; 12:10; 19:6

‡ 11:15: Grighɨn akamɨn, Gumazir God Gumazamiziba Ua Me Iniasa Mɨsevezim, me kamaghɨn a dɨbora ghaze, Krais.

* 11:16: MAA 4:4, 4:10, 5:8, 19:4

* 11:16: Akar Mogomem 4:4; 4:10; 5:8; 19:4

* 11:17: MAA 1:4, 1:8, 4:8, 15:3, 16:5, 19:6

* 11:17: Akar Mogomem 1:4; 1:8; 4:8; 15:3; 16:5; 19:6

* 11:18: Sng 2:1, 2:5, 46:6, 110:5, 115:13, Dan 7:9-10, Ro 2:5, MAA 6:10, 10:7, 13:10, 18:6, 19:5, 20:11-13

* 11:18: Onger Akaba 2:1; 2:5; 46:6; 110:5; 115:13; Daniel 7:9-10; Rom 2:5; Akar Mogomem 6:10; 10:7; 13:10; 18:6; 19:5; 20:11-13

* 11:19: Hi 9:4, MAA 8:5, 15:5, 15:8, 16:18, 16:21

* 11:19: Hibru 9:4; Akar Mogomem 8:5; 15:5; 15:8; 16:18; 16:21

* 12:2: Ais 66:7, Ga 4:19

* 12:2: Aisaia 66:7; Galesia 4:19

* 12:3: Dan 7:7, MAA 13:1, 17:3, 17:9

* 12:3: Daniel 7:7; Akar Mogomem 13:1; 17:3; 17:9

* 12:4: Dan 8:10, MAA 9:10, 17:18

* 12:4: Daniel 8:10; Akar Mogomem 9:10; 17:8

* 12:5: Sng 2:9, Ais 7:14, 66:7, MAA 2:27, 19:15

* 12:5: Onger Akaba 2:9; Aisaia 7:14; 66:7; Akar Mogomem 2:27; 19:15

* 12:6: MAA 11:2-3, 12:4

* 12:6: Akar Mogomem 11:2-3; 12:4

* 12:7: Dan 10:13, 10:21, 12:1, Ju 9, MAA 20:2

* 12:7: Daniel 10:13; 10:21; 12:1; Jut 1:9; Akar Mogomem 20:2

* 12:9: Stt 3:1, 3:4, 3:14, Lu 10:18, 22:31, Jo 12:31, MAA 9:1, 20:2-3

* 12:9: Jenesis 3:1; 3:4; 3:14; Luk 10:18; 22:31; Jon 12:31; Akar Mogomem 9:1; 20:2-3

* 12:10: Jop 9-11, Sek 3:1, MAA 11:15, 19:1

* 12:10: Jop 1:9-11; Sekaraia 3:1; Akar Mogomem 11:15; 19:1

* 12:11: Lu 14:26, Ro 8:33-34, 8:37

* 12:11: Luk 14:26; Rom 8:37; 16:19-20

* 12:12: Ais 44:23, 49:13, MAA 8:13, 10:6, 11:10, 18:20

* 12:12: Aisaia 44:23; 49:13; Akar Mogomem 8:13; 10:6; 11:10; 18:20

* 12:14: Dan 7:25, 12:7, MAA 12:6, 17:3

* 12:14: Daniel 7:25; 12:7; Akar Mogomem 12:6; 17:3

* 12:15: Ais 59:19

* 12:15: Aisaia 59:19

* 12:17: Stt 3:15, 1 Ko 2:1, 1 Jo 5:10, MAA 11:7, 13:7, 14:12, 20:4

* 12:17: Jenesis 3:15; 1 Jon 5:10; Akar Mogomem 11:7; 13:7; 14:12; 20:4

* 13:1: Dan 7:2-3, 7:7, MAA 12:3, 17:3, 17:7-12

* 13:1: Daniel 7:2-3; 7:7; Akar Mogomem 12:3; 17:3; 17:7-12

* 13:2: Dan 7:4-6, MAA 12:4, 12:9, 16:10

* 13:2: Daniel 7:4-6; Akar Mogomem 12:4; 12:9; 16:10

* 13:3: MAA 13:12-14, 17:8

* 13:3: Akar Mogomem 13:12-14; 17:8

* 13:4: MAA 18:18

* 13:4: Akar Mogomem 18:18

* 13:5: MAA 11:2, 12:6

* 13:5: Akar Mogomem 11:2; 12:6

* 13:5: Daniel 7:8; 7:25; 11:36

* 13:6: MAA 12:12

* 13:6: Akar Mogomem 12:12

* 13:7: Dan 7:21, MAA 11:7, 11:18, 12:17, 17:15

* 13:7: Daniel 7:21; Akar Mogomem 11:7; 11:18; 12:17; 17:15

* 13:8: Kis 32:32, Sng 69:28, Dan 12:1, Fl 4:3, MAA 3:5, 5:6, 17:8, 20:12-15, 21:27

* 13:8: Ua Me Ini 32:32; Onger Akaba 69:28; Daniel 12:1; Filipai 4:3; Akar Mogomem 3:5; 5:6; 17:8; 20:12-15; 21:27

* 13:10: Ais 33:1, Jer 15:2, 43:11, Mt 26:52, MAA 14:12

* 13:10: Aisaia 33:1; Jeremaia 15:2; 43:11; Matyu 26:52; Akar Mogomem 14:12

* 13:11: Akar Mogomem 11:7

* 13:13: Lo 13:1-3, 1 Kin 18:24-39, 2 Kin 1:10-12, Mt 24:24, 2 Te 2:9

* 13:13: Godɨn Araziba 13:1-3; 1 Atriviba 18:24-39; 2 Atriviba 1:10-12; Matyu 24:24; 2 Tesalonika 2:9

* 13:14: Lo 13:1, 13:4, 2 Te 2:9-10, MAA 12:9, 19:20

* 13:14: Godɨn Araziba 13:1; 2 Tesalonika 2:9-10; Akar Mogomem 12:9; 19:20

* 13:15: Dan 3:4-6, MAA 16: 2, 19:20, 20:4

* 13:15: Daniel 3:4-6; Akar Mogomem 16:2; 19:20; 20:4

* 13:16: MAA 14:9, 19:20, 20:4

* 13:16: Akar Mogomem 14:9; 19:20; 20:4

* 13:17: MAA 14:9-11, 15:2, 16:2, 19:20, 20:4

* 13:17: Akar Mogomem 14:9-11; 15:2; 16:2; 19:20; 20:4

* 13:18: MAA 15:2, 17:9, 21:17

* 13:18: Akar Mogomem 15:2; 17:9

* 13:18: Me fomɨra, Hibrun akam ko Grighɨn akamɨn osira, egha nambaba osirir puvatɨ. Me osirir letaba, maba nambabar mɨn iti. Men leta “a,” a mati namba 1, ezɨ leta “b,” mati namba 2, egha da dɨbora kamaghɨra zui. Eghtɨ gumazitam ziatam osirtɨ, nɨ ziar kamɨn letabar gan, egh namban ababanir an ziamɨn mɨrara zuiba akuvaghtɨ, an ziam otogham. Ezɨ fofozir gumazir maba namban kam 666, me nɨghnɨzir bar avɨribar a gami. Egha fofozir gumazir bar avɨrim ghaze, Jon ti Sisar Neron mɨgei. A Romɨn atrivir mam, a faragha Kraisɨn adarazigh asɨghasɨki.

* 14:1: Ese 9:4, MAA 3:12, 5:6, 7:3-4, 13:16

* 14:1: Esekiel 9:4; Akar Mogomem 3:12; 5:6; 7:3-4; 13:16

* 14:2: Ese 1:24, 43:2, MAA 1:15, 5:8, 19:6

* 14:2: Esekiel 1:24; 43:2; Akar Mogomem 1:15; 5:8; 19:6

* 14:3: Sng 149:1, Ais 42:10, MAA 5:9, 7:4, 15:3

* 14:3: Onger Akaba 149:1; Aisaia 42:10; Akar Mogomem 5:9; 7:4; 15:3

* 14:4: 2 Ko 11:2, Ef 5:27, Je 1:18, MAA 3:4, 5:9

* 14:4: 2 Korin 11:2; Efesus 5:27; Jems 1:18; Akar Mogomem 3:4; 5:9

* 14:4: Vezɨn kam, Grighɨn akam guizbangɨra ghaze, me gumazamiziba uari ko akuir arazim gamizir puvatɨ. Ezɨ fofozir gumazir avɨrim ghaze, a gumazamizir deravɨra God ifongezir arazibar gɨn zuimɨn akar isɨn zuim mɨgei. Me arazir kurar guar avɨribagh amizir puvatɨ.

* 14:5: Sng 32:2, Sef 3:13, Ef 5:27

* 14:5: Onger Akaba 32:2; Sefanaia 3:13; Efesus 5:27

* 14:6: Ef 3:9-11, MAA 8:13, 13:7

* 14:6: Efesus 3:9-11; Akar Mogomem 8:13; 13:7

* 14:7: Neh 9:6, Sng 124:8, Ap 17:24, MAA 10:6, 15:4

* 14:7: Nehemia 9:6; Onger Akaba 124:8; Aposel 17:24; Akar Mogomem 10:6; 15:4

* 14:8: Ais 21:9, Jer 51:8, MAA 17:2, 18:2-3, 18:21, 19:2

* 14:8: Aisaia 21:9; Jeremaia 51:8; Akar Mogomem 17:2; 18:2-3; 18:21; 19:2

† 14:8: Babilonɨn nguibar ekiam fomɨra ikuvigha itima, Jon gɨn Akar Mogomemɨn akɨnafarir kam osiri. Kamaghɨn amizɨ, fofozir gumazir avɨrim ghaze, a guizbangɨra Babilonɨn mɨgeir puvatɨ. Me ghaze, a Babilon fomɨra amizir arazir kurabagh nɨghnɨsi, egha kantrin gavgavir igharaziba, arazibagh amuava egha Godɨn apanim gamizibar akar isɨn zuimɨn mɨgei. Ezɨ marazi ghaze, a Romɨn Kantri mɨgei. (Nɨ 1 Pita sapta 5:13ɨn gan.) Ezɨ marazi ghaze, ziar kam Babilon, a gumazamizir Krais ko an adarasi, men apanim gamiba.

* 14:9: MAA 13:12-17

* 14:9: Akar Mogomem 13:12-17

* 14:10: Stt 19:24, Sng 11:6, 75:8, Ais 51:17, Jer 25:15, Ese 38:22, MAA 15:7, 16:19, 18:6, 19:20, 20:10, 21:8

* 14:10: Jenesis 19:24; Onger Akaba 11:6; 75:8; Aisaia 51:17; Jeremaia 25:15; Esekiel 38:22; Akar Mogomem 15:7; 16:19; 18:6; 19:20; 20:10; 21:8

* 14:11: Ais 34:10, MAA 13:12-17, 19:3

* 14:11: Aisaia 34:10; Akar Mogomem 13:12-17; 19:3

* 14:12: MAA 12:17, 13:10

* 14:12: Akar Mogomem 12:17; 13:10

* 14:13: 1 Ko 15:23, 15:58, 1 Te 4:16, 2 Te 1:7, Hi 4:10, MAA 20:6

* 14:13: 1 Korin 15:23; 15:58; 1 Tesalonika 4:16; 2 Tesalonika 1:7; Hibru 4:10; Akar Mogomem 20:6

* 14:14: Ese 1:26, Dan 7:13, MAA 6:2

* 14:14: Esekiel 1:26; Daniel 7:13; Akar Mogomem 6:2

‡ 14:14: Nɨ akar Daniel 7:13ɨn itimɨn gan.

* 14:15: Jer 51:33, Jol 3:13, MAA 14:18, 16:17

* 14:15: Jeremaia 51:33; Joel 3:13; Akar Mogomem 14:18; 16:17

* 14:18: Jol 3:13, MAA 16:8

* 14:18: Joel 3:13; Akar Mogomem 16:8

* 14:19: MAA 19:15

* 14:19: Akar Mogomem 19:15

* 14:20: Ais 63:3, Kra 1:15, Hi 13:12, MAA 11:8, 19:14-15

* 14:20: Aisaia 63:3; Azir Akam 1:15; Hibru 13:12; Akar Mogomem 11:8; 19:14-15

§ 14:20: Fofozir gumazir avɨrim ghaze, nguibar ekiar kam a Jerusalemra. Me Grighɨn akamɨn namban kam osiri, “1,600 stadia,” ezɨ an dɨbobonim, en 300 kilomitan mɨn ghu. E deravɨra fozir puvatɨ, e dɨbori moghɨn 300 kilomitan namban kam, a 1,600ɨn dɨbobonim ko aning magh ghuzɨ, o kar bizir igharazimɨn ababanimɨn dɨbobonim.

* 15:1: Wkp 26:21, MAA 12:1-3, 14:10, 15:6-7, 21:9

* 15:1: Ofa Gami 26:21; Akar Mogomem 12:1-3; 14:10; 15:6-7; 21:9

* 15:2: MAA 4:6, 5:8, 13:15-17, 14:2, 21:18

* 15:2: Akar Mogomem 4:6; 5:8; 13:15-17; 14:2; 21:18

* 15:2: Saptan kamɨn mɨgɨrɨgɨar avɨrim, da Moses osirizir eghaghaniba ko magh ghue. Moses Isip bagha asɨghasɨghasa anɨngagharim gamizɨ an oto. Israelia ongarim a bigha Isipba ategha vongɨn ongarir dadarimɨn tuivaghavɨra ikia, egha Moses Israelia ko me ighiar mam gamua egha Ekiamɨn ziam fe. (Nɨ Ua Me Ini 15ɨn gan.)

* 15:3: Kis 15:1, Lo 31:30, Sng 92:5, 111:2, 139:14, 145:17, MAA 11:17, 14:3, 16:7

* 15:3: Ua Me Ini 15:1; Godɨn Araziba 31:30; Onger Akaba 92:5; 111:2; 139:14; 145:17; Akar Mogomem 11:17; 14:3; 16:7

* 15:4: Sng 86:9, Ais 66:23, Jer 10:7

* 15:4: Onger Akaba 86:9; Aisaia 66:23; Jeremaia 10:7

* 15:5: Kis 38:21

* 15:5: Ua Me Ini 38:21

† 15:5: Mɨgɨrɨgɨar kam a Bar Anogoroghezir Danganimɨn gun mɨgei. Godɨn Akar Dɨkɨrɨzir Gavgavimɨn Boksiam, a Bar Anogoroghezir Danganimɨn aven ikia, egha Godɨn Purirpenimɨn aven iti. Nɨ Ua Me Ini 40:1-33ɨn gan.

* 15:6: MAA 15:1

* 15:6: Akar Mogomem 15:1

* 15:7: 2 Te 1:9, MAA 4:6, 4:9, 10:6, 14:10

* 15:7: 2 Tesalonika 1:9; Akar Mogomem 4:6; 4:9; 10:6; 14:10

* 15:8: Kis 40:34, 1 Kin 8:10-11, 2 Sto 5:13-14, Ais 6:4, Ese 44:4, 2 Te 1:9

* 15:8: Ua Me Ini 40:34; 1 Atriviba 8:10-11; 2 Eghaghaniba 5:13-14; Aisaia 6:4; Esekiel 44:4; 2 Tesalonika 1:9

* 16:1: Sng 69:24, Ais 66:6, Jer 10:25, Ese 22:31, Sef 3:8, MAA 14:10, 15:1, 15:7, 16:17

* 16:1: Onger Akaba 69:24; Jeremaia 10:25; Esekiel 22:31; Sefanaia 3:8; Akar Mogomem 14:10; 15:1; 15:7; 16:17

* 16:2: Kis 9:10, Lo 28:35, MAA 8:7, 13:12-17

* 16:2: Ua Me Ini 9:10; Godɨn Araziba 28:35; Akar Mogomem 8:7; 13:12-17

* 16:3: Kis 7:17-21, MAA 8:8-9

* 16:3: Ua Me Ini 7:17-21; Akar Mogomem 8:8-9

* 16:4: Kis 7:17-21, Sng 78:44, MAA 8:10

* 16:4: Ua Me Ini 7:17-21; Onger Akaba 78:44; Akar Mogomem 8:10

* 16:5: Sng 119:137, MAA 1:4, 1:8, 11:17, 15:3

* 16:5: Onger Akaba 119:137; Akar Mogomem 1:4; 1:8; 11:17; 15:3

* 16:6: Sng 79:3, Ais 49:26, Mt 23:34-35, MAA 11:18, 13:15, 18:20

* 16:6: Onger Akaba 79:3; Aisaia 49:26; Matyu 23:34-35; Akar Mogomem 11:18; 13:15; 18:20

* 16:7: Sng 19:9, MAA 13:10, 15:3, 16:14, 19:2

* 16:7: Onger Akaba 19:9; Akar Mogomem 15:3; 19:2

* 16:8: MAA 8:12, 14:18

* 16:8: Akar Mogomem 8:12; 14:18

* 16:9: Dan 5:22-23, MAA 9:20-21, 11:13, 14:7, 16:21

* 16:9: Daniel 5:22-23; Akar Mogomem 9:20-21; 11:13; 16:21

* 16:10-11: Ua Me Ini 10:21-22; Aisaia 8:22; Akar Mogomem 9:2; 9:20-21; 11:10; 13:2; 16:21

* 16:12: Ais 11:15, 41:2, 41:25, Jer 50:38, MAA 9:14

* 16:12: Aisaia 11:15; 41:2; 41:25; Jeremaia 50:38; Akar Mogomem 9:14

* 16:13: 1 Jo 4:1-3, MAA 12:3, 12:9, 19:20, 20:10

* 16:13: 1 Jon 4:1-3; Akar Mogomem 12:3; 12:9; 19:20; 20:10

* 16:13: Akar ifavariba akurir gumazim, an asɨzir atiar namba 2ɨn ababanim. A faragha itir asɨzir atiamɨn akar ifavariba akurir gumazim. A gumazamizibav geima, me asɨzir atiar faragh itimɨn marvir guamɨn ziam fe. Nɨ Akar Mogomem 13:11-16ɨn gan.

* 16:14: 2 Te 2:9, 1 Ti 4:1, Je 3:15, MAA 16:7, 17:14, 19:6, 19:15, 19:19-20

* 16:14: 2 Tesalonika 2:9; 1 Timoti 4:1; Jems 3:15; Akar Mogomem 17:14; 19:15; 19:19-20

* 16:15: Mt 24:43-44, Lu 12:39-40, 2 Ko 5:3, 1 Te 5:2, 2 Pi 3:10, MAA 3:3, 3:18

* 16:15: Matyu 24:43-44; Luk 12:39-40; 2 Korin 5:3; 1 Tesalonika 5:2; 2 Pita 3:10; Akar Mogomem 3:3; 3:18

† 16:15: Ves 15ɨn kam, kar Krais Iesus uabɨ mɨkemezir akam.

* 16:16: Het 5:19, Sek 12:11, MAA 19:19

* 16:16: Gumazir Dapaniba 5:19; Sekaraia 12:11; Akar Mogomem 19:19

‡ 16:16: Ziar kam Armagedon kamakɨn, “Megidon Mɨghsɨam.” Fomɨra apaniba Israelia ko uariv sogha egha Atrivim Josaia mɨsoghezɨ an areme. Me Megidon nguibar ekiamɨn boroghɨra itima bizir kam oto. (Nɨ 2 Atriviba 23:29-30 ko 2 Eghaghaniba 35:20-24ɨn gan.) Kamaghɨn amizɨ, fofozir gumazir maba ghaze, ziar kam Megido bighavɨra mɨgeir puvatɨ. Me ghaze, an akar isɨn zuimɨn mɨdorozir gumaziba mangamin danganim mɨgei. Egh me mangɨ bar ikuvigh egh bar ovengam.

* 16:17: MAA 16:1

* 16:17: Akar Mogomem 16:1

* 16:18: Dan 12:1, MAA 4:5, 8:5, 11:13, 11:19

* 16:18: Daniel 12:1; Akar Mogomem 4:5; 8:5; 11:13; 11:19

* 16:19: Ais 51:17, Jer 25:15-16, MAA 14:8-10, 17:18, 18:5

* 16:19: Aisaia 51:17; Jeremaia 25:15-16; Akar Mogomem 14:8-10; 17:18; 18:5

* 16:20: MAA 6:14

* 16:20: Akar Mogomem 6:14

* 16:21: Kis 9:23-24, MAA 11:19, 16:9-11

* 16:21: Ua Me Ini 9:23-24; Akar Mogomem 11:19; 16:9-11

* 17:1: Jer 51:12-13, MAA 16:19, 17:15, 18:16, 21:9

* 17:1: Jeremaia 51:12-13; Akar Mogomem 16:19; 17:15; 18:16; 21:9

* 17:2: Ais 23:17, Jer 51:7, MAA 14:8, 18:3

* 17:2: Aisaia 23:17; Jeremaia 51:7; Akar Mogomem 14:8; 18:3

* 17:2: Gumazamiziba arazir bar mɨzɨrɨzibagh amir arazir kamɨn akam, a gumazamizir God ataghizir arazimɨn ababanim, egha aseba ko arazir kurar igharazibar gɨn zui. Egha Godɨn damazimɨn, a mati gumazim uabɨ uan amuim ategha, ghua gumazamiziba uari isava akua amir arazim gami.

* 17:3: MAA 12:3, 12:6, 12:14, 13:1, 17:9, 17:12

* 17:3: Akar Mogomem 12:3; 12:6; 12:14; 13:1; 17:9; 17:12

* 17:4: Jer 51:7, Ese 28:13-16, Dan 11:38, MAA 14:8, 18:6, 18:12, 18:16

* 17:4: Jeremaia 51:7; Esekiel 28:13-16; Daniel 11:38; Akar Mogomem 14:8; 18:6; 18:12; 18:16

* 17:5: 2 Te 2:7, MAA 14:8, 16:19, 18:2, 18:9-10, 19:2

* 17:5: 2 Tesalonika 2:7; Akar Mogomem 14:8; 16:19; 18:2; 18:9-10; 19:2

* 17:6: MAA 12:11, 13:15, 16:6, 18:24, 19:2

* 17:6: Akar Mogomem 12:11; 13:15; 16:6; 18:24; 19:2

* 17:7: MAA 13:1

* 17:7: Akar Mogomem 13:1

* 17:8: Sng 69:28, Dan 7:7, 12:1, MAA 11:7, 13:1-3, 13:8-10

* 17:8: Onger Akaba 69:28; Daniel 7:7; 12:1; Akar Mogomem 11:7; 13:1-3; 13:8-10

* 17:9: MAA 13:1, 13:18

* 17:9: Akar Mogomem 13:1; 13:18

† 17:9: Gumaziba Romɨn nguibar ekiam, 7plan mɨghsɨabagh isɨn an ingari.

* 17:12: Dan 7:24, Sek 1:18-21, MAA 13:1

* 17:12: Daniel 7:24; Sekaraia 1:18-21; Akar Mogomem 13:1

* 17:14: Jer 50:44-45, 1 Ti 6:15, MAA 16:14, 19:19

* 17:14: Jeremaia 50:44-45; 1 Timoti 6:15; Akar Mogomem 16:14; 19:19

* 17:15: Ais 8:7, Jer 47:2, MAA 13:7

* 17:15: Aisaia 8:7; Jeremaia 47:2; Akar Mogomem 13:7

* 17:16: Jer 50:41-42, Ese 16:37, MAA 18:8, 18:16

* 17:16: Jeremaia 50:41-42; Esekiel 16:37; Akar Mogomem 18:8; 18:16

* 17:17: 2 Te 2:11, MAA 10:7

* 17:17: 2 Tesalonika 2:11; Akar Mogomem 10:7

* 17:18: MAA 12:4, 16:19

* 17:18: Akar Mogomem 12:4; 16:19

* 18:1: Ese 43:2, MAA 17:1

* 18:1: Esekiel 43:2; Akar Mogomem 17:1

* 18:2: Ais 13:21, 14:23, 21:9, 34:11, Jer 50:39, 51:8, MAA 14:8

* 18:2: Aisaia 13:21; 14:23; 21:9; 34:11; Jeremaia 50:39; 51:8; Akar Mogomem 14:8

* 18:3: Ais 23:17, 47:15, Jer 51:7, MAA 14:8, 17:2, 18:11, 18:15

* 18:3: Aisaia 23:17; 47:15; Jeremaia 51:7; Akar Mogomem 14:8; 17:2; 18:11; 18:15

* 18:4: Ais 48:20, Jer 50:8, 51:6, 51:45, 2 Ko 6:17

* 18:4: Aisaia 48:20; Jeremaia 50:8; 51:6; 51:45; 2 Korin 6:17

* 18:5: Stt 18:20-21, Jer 51:9, MAA 16:19

* 18:5: Jenesis 18:20-21; Jeremaia 51:9; Akar Mogomem 16:19

* 18:6: Sng 137:8, Jer 50:15, 50:29, 51:24, 51:49, 2 Te 1:6, MAA 14:10, 16:19

* 18:6: Onger Akaba 137:8; Jeremaia 50:15; 50:29; 51:24; 51:49; 2 Tesalonika 1:6; Akar Mogomem 14:10; 16:19

* 18:7: Aisaia 47:7-9

* 18:8: Jer 50:34, MAA 11:17, 17:16, 18:10

* 18:8: Jeremaia 50:34; Akar Mogomem 11:17; 17:16; 18:10

* 18:9: Jer 50:46, Ese 27:30-35, MAA 17:2, 18:3, 18:18, 19:3

* 18:9: Jeremaia 50:46; Esekiel 27:30-35; Akar Mogomem 17:2; 18:3; 18:18; 19:3

* 18:9: Esekiel 26:16-17

* 18:10: Ais 21:9, Dan 4:30, MAA 14:8, 18:17-19

* 18:10: Aisaia 21:9; Daniel 4:30; Akar Mogomem 14:8; 18:17-19

* 18:11: Ese 27:31, 27:36

* 18:11: Esekiel 27:31; 27:36

* 18:12: MAA 17:4

* 18:12: Akar Mogomem 17:4

* 18:12: Esekiel 27:12-13; 27:22

* 18:15: Ese 27:31, 27:36

* 18:15: Esekiel 27:31; 27:36

* 18:16: MAA 17:4

* 18:16: Akar Mogomem 17:4

* 18:17: Ais 23:14, Ese 27:26-30

* 18:17: Aisaia 23:14; Esekiel 27:26-30

* 18:18: Ese 27:32, MAA 13:4

* 18:18: Esekiel 27:32; Akar Mogomem 13:4

* 18:19: 1 Sml 4:12, Ese 27:30-34

* 18:19: 1 Samuel 4:12; Esekiel 27:30-34

* 18:20: Lo 32:43, Ais 44:23, Jer 51:48

* 18:20: Godɨn Araziba 32:43; Aisaia 44:23; Jeremaia 51:48

* 18:21: Jer 51:63-64, Ese 26:21, MAA 12:8, 16:20

* 18:21: Jeremaia 51:63-64; Esekiel 26:21; Akar Mogomem 12:8; 16:20

* 18:22: Ais 24:8, Jer 25:10, Ese 26:13

* 18:22: Aisaia 24:8; Jeremaia 25:10; Esekiel 26:13

* 18:22: Jeremaia 7:34; 25:10

* 18:23: Ais 23:8 47:9, Jer 16:9, 33:11, Nah 3:4, MAA 17:2, 17:5

* 18:23: Aisaia 23:8; 47:9; Jeremaia 16:9; 33:11; Nahum 3:4; Akar Mogomem 17:2; 17:5

* 18:24: Jer 51:49, Mt 23:35, MAA 17:6

* 18:24: Jeremaia 51:49; Matyu 23:35; Akar Mogomem 17:6

* 19:1: Jon akɨnafarir kam Grighɨn akam an osiri. Egha ves 19:1ɨn mɨgɨrɨgɨar otevir mam ko ves 3, ves 4, ves 6 uaghan, dar akar mam, a Hibrun akamɨn an osiri. Hibrun akamɨn a kamakɨn, “Aleluia.” Akar kamɨn mɨngarim a kamakɨn, “E Godɨn ziam feka!”

* 19:2: Lo 32:43, 2 Kin 9:7, MAA 6:10, 15:3, 16:7, 18:20

* 19:2: Godɨn Araziba 32:43; 2 Atriviba 9:7; Akar Mogomem 6:10; 15:3; 16:7; 18:20

* 19:3: Ais 34:10, MAA 14:11, 18:9, 18:18

* 19:3: Aisaia 34:10; Akar Mogomem 14:11; 18:9; 18:18

* 19:4: Neh 8:6, MAA 4:2-6, 4:10, 5:14

* 19:4: Nehemia 8:6; Akar Mogomem 4:2-6; 4:10; 5:14

* 19:5: Sng 22:23, 115:13, 134:1, 135:1 MAA 11:18, 20:12

* 19:5: Onger Akaba 22:23; 115:13; 134:1; 135:1; Akar Mogomem 11:18; 20:12

* 19:6: Sng 93:1, 97:1, 99:1, Ese 1:24, MAA 11:15-17, 14:2, 15:3, 21:2

* 19:6: Onger Akaba 93:1; 97:1; 99:1; Esekiel 1:24; Akar Mogomem 11:15-17; 14:2; 15:3; 21:2

* 19:7: Mt 22:2, 25:10, Ef 5:32, MAA 21:2, 21:9

* 19:7: Matyu 22:2; 25:10; Efesus 5:32; Akar Mogomem 21:2; 21:9

† 19:7: Sipsipɨn Nguzir kam an amuimɨn ikiasa, a Kraisra. Ezɨ amizir a ikiasa inabazir kam, kar Kraisɨn sios. Eghtɨ dughiar Krais ua izɨva egh uan sios iniamim, a kamakɨn, aning uaningɨn iti. Egh a uan siosɨn gumazamiziba me inigh uan Nguibar aghuimɨn mangam. Eghtɨ me Krais ko deraghvɨra ikɨ mamaghɨra ikiam.

* 19:8: Sng 45:13-14, Ais 61:10, Ese 16:10

* 19:8: Onger Akaba 45:13-14; Aisaia 61:10; Esekiel 16:10

* 19:9: Mt 22:2-3, Lu 14:15-16, MAA 21:5

* 19:9: Matyu 22:2-3; Luk 14:15-16; Akar Mogomem 21:5

* 19:10: Ap 10:25-26, 1 Jo 5:10, MAA 22:6-9

* 19:10: Aposel 10:25-26; 1 Jon 5:10; Akar Mogomem 22:6-9

‡ 19:10: Grighɨn akam vezɨn kam deravɨra anebigha a mɨgeir puvatɨ. Gumazir maba kamaghɨn mɨgɨrɨgɨar kam geghari, “Kɨ uaghan nɨ ko nɨn aveghbuaba ko ingangarir gumazir mam. Kar ia ikɨzir nɨghnɨzir gavgavim Iesusɨn ikiava an ziamɨn gun mɨgeim. Ia God uabɨra an ziam fɨ. E fo, Godɨn Duam akam inigha izir gumazamizibar, Godɨn akam kunasa men nɨghnɨziba fe. A Iesusɨn ziamɨn gun mɨkɨmasa gumazamizibar akurvasi.”

* 19:11: Sng 96:13, Ais 11:4, Ese 1:1, MAA 1:5, 3:14, 6:2, 15:5

* 19:11: Onger Akaba 96:13; Aisaia 11:4; Esekiel 1:1; Akar Mogomem 1:5; 3:14; 6:2; 15:5

* 19:12: Dan 10:6, MAA 1:14, 2:17-18, 19:16

* 19:12: Daniel 10:6; Akar Mogomem 1:14; 2:17-18; 19:16

* 19:13: Ais 63:1-3, Jo 1:1, 1:14, 1 Jo 5:7-8

* 19:13: Aisaia 63:1-3; Jon 1:1; 1:14; 1 Jon 5:7-8

* 19:14: Mt 28:3, MAA 4:4, 7:9

* 19:14: Matyu 28:3; Akar Mogomem 4:4; 7:9

* 19:15: Sng 2:9, Ais 63:3, Jol 3:13, 2 Te 2:8, MAA 1:16, 2:27, 4:8, 12:5, 14:19-20

* 19:15: Onger Akaba 2:9; Aisaia 63:3; Joel 3:13; 2 Tesalonika 2:8; Akar Mogomem 1:16; 2:27; 4:8; 12:5; 14:19-20

* 19:16: 1 Ti 6:15, MAA 17:14, 19:12

* 19:16: 1 Timoti 6:15; Akar Mogomem 17:14; 19:12

* 19:17: Esekiel 39:17-20

* 19:19: Sng 2:2, MAA 16:16, 17:13-14

* 19:19: Onger Akaba 2:2; Akar Mogomem 16:16; 17:13-14

* 19:20: Ais 30:33, Dan 7:11, MAA 13:1-18, 14:10, 16:13-14, 20:10, 20:15

* 19:20: Aisaia 30:33; Daniel 7:11; Akar Mogomem 13:1-18; 14:10; 16:13-14; 20:10; 20:15

* 19:21: MAA 17:16, 19:15-18

* 19:21: Akar Mogomem 17:16; 19:15-18

* 20:1: MAA 1:18, 9:1

* 20:1: Akar Mogomem 1:18; 9:1

* 20:2: Stt 3:1, 2 Pi 2:4, Ju 6, MAA 12:9

* 20:2: Jenesis 3:1; 2 Pita 2:4; Jut 1:6; Akar Mogomem 12:9

* 20:3: Dan 6:17, Ju 6, MAA 16:14-16, 20:8

* 20:3: Daniel 6:17; Jut 1:6; Akar Mogomem 16:14-16; 20:8

* 20:4: Dan 7:9, 7:22, 7:27, 1 Ko 6:2, 2 Ti 2:12, MAA 6:9, 13:12-17

* 20:4: Daniel 7:9; 7:22; 7:27; 1 Korin 6:2; 2 Timoti 2:12; Akar Mogomem 6:9; 13:12-17

* 20:6: 1 Pi 2:9, MAA 1:6, 2:11, 20:4

* 20:6: 1 Pita 2:9; Akar Mogomem 1:6; 2:11; 20:4

* 20:8: Ese 7:2, 38:2, 38:9, 38:15, MAA 16:14, 20:10

* 20:8: Esekiel 7:2; 38:2; 38:9; 38:15; Akar Mogomem 16:14; 20:10

* 20:9: 2 Kin 1:10, Ese 38:9, 38:16, 39:6

* 20:9: 2 Atriviba 1:10; Esekiel 38:9; 38:16; 39:6

* 20:10: Stt 19:24, Sng 11:6, MAA 14:10-11, 19:20, 20:8, 21:8

* 20:10: Jenesis 19:24; Onger Akaba 11:6; Akar Mogomem 14:10-11; 19:20; 20:8; 21:8

* 20:11: Dan 2:35, 2 Pi 3:7, 3:10-11

* 20:11: Daniel 2:35; 2 Pita 3:7; 3:10-11

* 20:11: Daniel 7:9-10

* 20:12: Dan 12:1, Mt 16:27, 25:31-46, Ap 17:31, Ro 2:6, 2 Ko 5:10, Fl 4:3, MAA 13:8, 19:5

* 20:12: Daniel 12:1; Matyu 16:27; 25:31-46; Aposel 17:31; Rom 2:6; 2 Korin 5:10; Filipai 4:3; Akar Mogomem 13:8; 19:5

* 20:13: Ro 2:6, 1 Pi 1:17, MAA 2:23, 6:8, 20:12, 22:12

* 20:13: Rom 2:6; 1 Pita 1:17; Akar Mogomem 2:23; 6:8; 20:12; 22:12

* 20:14: 1 Ko 15:26, 15:54-55, MAA 20:6, 21:8

* 20:14: 1 Korin 15:26; 15:54-55; Akar Mogomem 20:6; 21:8

* 20:15: MAA 13:8, 19:20

* 20:15: Akar Mogomem 13:8; 19:20

* 21:1: Ais 65:17, 66:22, 2 Pi 3:13, MAA 20:11

* 21:1: Aisaia 65:17; 66:22; 2 Pita 3:13; Akar Mogomem 20:11

* 21:2: Ais 52:1, 61:10, Ga 4:26, Hi 11:10, 11:16, 12:22, MAA 3:12, 21:10

* 21:2: Aisaia 52:1; 61:10; Galesia 4:26; Hibru 11:10; 11:16; 12:22; Akar Mogomem 3:12; 21:10

* 21:3: Wkp 26:11-12, 2 Sto 6:18, Ese 37:27, 43:7, Sek 2:10, 2 Ko 6:16, MAA 7:15-17

* 21:3: Ofa Gami 26:11-12; 2 Eghaghaniba 6:18; Esekiel 37:27; 43:7; Sekaraia 2:10; 2 Korin 6:16; Akar Mogomem 7:15-17

* 21:4: Ais 25:8, 35:10, 61:3, 65:19, 1 Ko 15:26, 15:54, MAA 7:17, 20:14

* 21:4: Aisaia 25:8; 35:10; 61:3; 65:19; 1 Korin 15:26; 15:54; Akar Mogomem 7:17; 20:14

* 21:5: Ais 43:19, 2 Ko 5:17, MAA 4:2, 4:9-10, 19:9, 20:11

* 21:5: Aisaia 43:19; 2 Korin 5:17; Akar Mogomem 4:2; 4:9-10; 19:9; 20:11

* 21:6: Ais 55:1, Jer 2:13, Jo 4:10, 4:14, 7:37, MAA 1:8, 1:17, 16:17, 22:13, 22:17

* 21:6: Aisaia 55:1; Jeremaia 2:13; Jon 4:10; 4:14; 7:37; Akar Mogomem 1:8; 1:17; 16:17; 22:13; 22:17

* 21:7: 2 Sml 7:14, Sng 89:26-27, Sek 8:8, Hi 8:10

* 21:7: 2 Samuel 7:14; Onger Akaba 89:26-27; Sekaraia 8:8; Hibru 8:10

* 21:8: Mt 25:41, Ef 5:5, 1 Ti 1:9, Hi 12:14, MAA 19:20, 20:14-15, 21:27, 22:15

* 21:8: Matyu 25:41; Efesus 5:5; 1 Timoti 1:9; Hibru 12:14; Akar Mogomem 19:20; 20:14-15; 21:27; 22:15

* 21:9: MAA 15:1, 15:6-7, 19:7-9

* 21:9: Akar Mogomem 15:1; 15:6-7; 19:7-9

* 21:10: Ese 40:2, MAA 1:10, 17:3, 21:2

* 21:10: Esekiel 40:2; Akar Mogomem 1:10; 17:3; 21:2

* 21:11: Ais 60:1-2, 60:19, MAA 21:23, 22:5

* 21:11: Aisaia 60:1-2; 60:19; Akar Mogomem 21:23; 22:5

* 21:12: Esekiel 48:30-35

* 21:14: Mt 16:18, Ga 2:9, Ef 2:20, Hi 11:10

* 21:14: Matyu 16:18; Galesia 2:9; Efesus 2:20; Hibru 11:10

* 21:15: Ese 40:3, Sek 2:1, MAA 11:1

* 21:15: Esekiel 40:3; Sekaraia 2:1; Akar Mogomem 11:1

* 21:16: Grighɨn akam kamaghɨn mɨgei, nguibar kamɨn ababanim “12,000 stadia.” Ezɨ en dɨbobonim e kamaghɨn a dɨponam, 2,200 kilomita. Ezɨ e fozir puvatɨ, Jon guizɨn 2,200 kilomitan ababanim mɨgei, o an osirizir namban kam 12,000, a bizir igharazim mɨgei. E fo, Judan gumazibar nɨghnɨzimɨn aven, namba 12, a mɨngarir ekiam an iti.

* 21:18: Aisaia 54:11-12

* 21:21: MAA 21:12, 21:18

* 21:21: Akar Mogomem 21:12; 21:18

* 21:22: Jo 4:23, MAA 15:3

* 21:22: Jon 4:23; Akar Mogomem 15:3

* 21:23: Ais 60:19-20, MAA 21:11, 22:5

* 21:23: Aisaia 60:19-20; Akar Mogomem 21:11; 22:5

* 21:24: Ais 60:3-5, 66:12

* 21:24: Aisaia 60:3-5; 66:12

* 21:25: Sek 14:7, MAA 22:5

* 21:25: Sekaraia 14:7; Akar Mogomem 22:5

* 21:25: Aisaia 60:11

* 21:26: Ais 66:12, MAA 21:24

* 21:26: Aisaia 66:12; Akar Mogomem 21:24

* 21:27: Ais 35:8, 52:1, 60:21, Ese 44:9, Jol 3:17, 1 Ko 6:9-10, Fl 4:3, MAA 13:8, 20:12, 21:8, 22:14-15

* 21:27: Aisaia 35:8; 52:1; 60:21; Esekiel 44:9; Joel 3:17; 1 Korin 6:9-10; Filipai 4:3; Akar Mogomem 13:8; 20:12; 21:8; 22:14-15

* 22:1: Ese 47:1, Sek 14:8

* 22:1: Esekiel 47:1; Sekaraia 14:8

* 22:2: Stt 2:9, Ese 47:12, Jol 3:18, Sek 14:8, MAA 2:7, 21:24, 22:14, 22:19

* 22:2: Jenesis 2:9; Esekiel 47:12; Joel 3:18; Sekaraia 14:8; Akar Mogomem 2:7; 21:24; 22:14; 22:19

* 22:3: Ese 48:35, Sek 14:11, Stt 3:17, MAA 7:15

* 22:3: Jenesis 3:17; Esekiel 48:35; Sekaraia 14:11; Akar Mogomem 7:15

* 22:4: Sng 42:2, Mt 5:8, 1 Ko 13:12, 1 Jo 3:2, MAA 3:12, 14:1

* 22:4: Onger Akaba 42:2; Matyu 5:8; 1 Korin 13:12; 1 Jon 3:2; Akar Mogomem 3:12; 14:1

* 22:5: Ais 60:19, Dan 7:18, 7:27, 2 Ti 2:12, MAA 5:10, 20:6, 21:23-25

* 22:5: Aisaia 60:19; Daniel 7:18; 7:27; 2 Timoti 2:12; Akar Mogomem 5:10; 20:6; 21:23-25

* 22:6: MAA 1:1, 19:9, 21:5

* 22:6: Akar Mogomem 1:1; 19:9; 21:5

* 22:7: MAA 1:3, 3:11, 22:10-12, 22:20

* 22:7: Akar Mogomem 1:3; 3:11; 22:10-12; 22:20

* 22:8: MAA 19:10

* 22:8: Akar Mogomem 19:10

* 22:10: Dan 8:26, 12:4, 12:9, MAA 1:3, 10:4

* 22:10: Daniel 8:26; 12:4; 12:9; Akar Mogomem 1:3; 10:4

* 22:11: Ese 3:27, Dan 12:10, 2 Ti 3:13

* 22:11: Esekiel 3:27; Daniel 12:10; 2 Timoti 3:13

* 22:12: Sng 28:4, Ais 40:10, 62:11, Jer 17:10, Ro 2:6, 14:12, 2 Ko 11:15, MAA 2:16, 2:23, 20:12

* 22:12: Onger Akaba 28:4; Aisaia 40:10; 62:11; Jeremaia 17:10; Rom 2:6; 14:12; 2 Korin 11:15; Akar Mogomem 2:16; 2:23; 20:12

* 22:13: Ais 44:6, 48:12, MAA 1:8, 1:17, 2:8, 21:6

* 22:13: Aisaia 44:6; 48:12; Akar Mogomem 1:8; 1:17; 2:8; 21:6

* 22:14: Stt 2:9, 3:22, 1 Jo 3:24, MAA 7:14, 21:27, 22:2

* 22:14: Jenesis 2:9; 3:22; Akar Mogomem 7:14; 21:27; 22:2

* 22:15: Ga 5:19-21, Fl 3:2, Kl 3:6, MAA 21:8

* 22:15: Galesia 5:19-21; Filipai 3:2; Kolosi 3:6; Akar Mogomem 21:8

* 22:16: Nam 24:17, Ais 11:1, 11:10, Sek 6:12, Ro 1:3, 2 Pi 1:19, MAA 2:28, 5:5

* 22:16: Dɨboboniba 24:17; Aisaia 11:1; 11:10; Sekaraia 6:12; Rom 1:3; 2 Pita 1:19; Akar Mogomem 2:28; 5:5

* 22:17: Sng 8:14, Ais 55:1, Jo 7:37, MAA 21:2, 21:6, 21:9

* 22:17: Aisaia 55:1; Jon 7:37; Akar Mogomem 21:2; 21:6; 21:9

* 22:18: MAA 15:1, 15:6

* 22:18: Akar Mogomem 15:1; 15:6

* 22:18: Godɨn Araziba 4:2; 12:32

* 22:19: Sng 69:28, MAA 13:8, 22:2

* 22:19: Onger Akaba 69:28; Akar Mogomem 13:8; 22:2

* 22:20: Mt 16:27, 1 Ko 16:22, MAA 22:7, 22:12

* 22:20: Matyu 16:27; 1 Korin 16:22; Akar Mogomem 22:7; 22:12

* 22:21: Ro 16:20, 16:24, 2 Te 3:18

* 22:21: Rom 16:20; 2 Tesalonika 3:18