^

Manikáne O Ehwehne

God's New Talk: The New Testament in the Awa Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Awa long Niugini

copyright © 1974, 1997 Wycliffe Bible Translators, Inc.
℗ Faith Comes by Hearing
Language: Awa
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2013-12-11

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

9673cf68-887a-574e-9ac8-846469c86b12

FRT

Manikáne O Ehwehne

God’s New Talk: The New Testament in the Awa Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Awa long Niugini

Manikáne O Ehwehne

The New Testament in the Awa language of Papua New Guinea

[awb]

Translation: © 1974, 1997, 2002, Wycliffe Bible Translators, Inc.

Print publication 2002 by The Bible League

Print version ISBN 0 86893 364 3

Web version

2012, Wycliffe Bible Translators, Inc.

www.Wycliffe.org

http://pngscriptures.org

www.ScriptureEarth.org

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons license (Attribution-Noncommercial-No Derivative Works).

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0

Your are free to share — to copy, distribute and transmit the text under the following conditions:

• Attribution. You must attribute the work to Wycliffe Bible Translators (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).

• Noncommercial. You may not use this work for commercial purposes.

• No Derivative Works. You may not alter, transform, or build upon this work.

• In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you don’t change any of the text or punctuation of the Bible.

Notice — For any reuse or distribution, you must make clear to others the license terms of this work.

Tok Orait

Dispela Buk Baibel i kam wantaim tok orait na lo bilong Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works license. Em i tok olsem yu ken givim kopi long narepela manmeri. Yu ken wokim kopi na givim long husat i laikim. Tasol, yu mas tok klia dispela samting i kam long http://tokplesbaibel.org. Yu no ken kisim mani na salim dispela. Yu mas givim nating. Na tu, yu no ken senisim Tok.

Ol piksa i kam wantim ol Baibel na narapela buk i stap long dispela sait i gat tok orait long usim wantaim dispela samting tasol. Sapos yu laik narapela tok orait, yu mas askim husat i papa bilong copyright long dispela ol piksa.

Sapos yu laik stretim samting i no orait long dispela tok orait, stretim tok, salim Buk Baibel, o tainim Tok bilong God long nupela tok ples, yu ken askim mipela.

Olgeta tok orait na lo long tok ples English i stap long http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/legalcode.

Sapos yu gat askim long dispela, plis askim mipela.

Púku Áwíqkakaq Ogahq Awíkákáq Náhmbahq Áwíqkakaq Kéh Kánéhe

Púku Áwíq[tab]Ogahq Awíq[tab]Náhmbahq

Mátíyu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Mátíyu

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Mátíyuwe téh táhkísi moné mewe arámbéhríúwana anehe Sísaga we kéro aní míankeheéna we omaq atowana wene táhkísi arámbéhrí suena Sísa kérowe. We mó awíqmé Áríwáie. Wega wenawahrah Asíú kéyábé iwíáhéna mah pukú sehiranúwe. Asiu kegá mah pukú sáhnsahwe Sísane ehweh kawerue siahtebéra wensabé aiq pútare atageheéna Mátíyuga sehiranúwe. Asiu kegá iwíáhéra, Mókake Manikánka anotah aní omaq atahnana wega ite Asiu kené Wahnah míanieéna sinkehe uwe. Sísa Karáhéga ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka we omaq atena eqmarowe. Wenawahrah Asíú kéné sína Wahnáhmé íre mó aní míre. We Sísa wire éra Asiu kegá wensabé aiq pútare atageheéna Mátíyuga mah pukú sehiranúwe.

Mátíyuga mah kawéq éhwéh sehiranúwe.

1

Sísa Karáhéne aigaqnaréh síwíqmari kéh éhwéhne.

(Árúka 3.23-38)

1 Sísa Karáhéne aigaqnaréh síwíqmari mahraue kéhre.

Sísawe Tébíti kahnáhne.

Tébítiwe Ébáráhma kahnáhne.

2 Ébáráhmawe Áhísáhkine abowáe.

Áhísáhkiwe Sékópane abowáe.

Sékópawe Súrareh ábárahnahnahne sibowáe.

3 Súrawe Pérésareq Sérareqne sibowáe.

Mi aníténé sinowawé wenáwíq Támárie.

Pérésawe Ésárónine abowáe.

Ésáróniwe Árámine abowáe.

4 Árámiwe Ámínárápane abowáe.

Ámínárápawe Násónine abowáe.

Násóniwe Sámónine abowáe.

5 Sámóniwe Póásine abowáe.

Póásine anowawé wenáwíq Áráhpae.

Póásiwe Óbétine abowáe.

Óbétine anowa wenáwíq Árútie.

Óbétiwe Sésine abowáe.

6 Sésiwe Tébíti anotah wahnáhné abowáe.

Tébítiwe Sórómónine abowáe.

Sórómónine anowawé téhwe Úríane ahre míowe.

7 Sórómóniwe Áréóbóámane abowáe.

Áréóbóámawe Ábíyane abowáe.

Ábíyawe Ásane abowáe.

8 Ásawe Séhósápátine abowáe.

Séhósápátiwe Séórámane abowáe.

Séórámawe Úsíane abowáe.

9 Úsíawe Sótámane abowáe.

Sótámawe Áhásane abowáe.

Áhásawe Ésékíane abowáe.

10 Ésékíawe Mánásene abowáe.

Mánásewe Émónine abowáe.

Émóniwe Sósáíane abowáe.

11 Sósáíawe Séhóíákínireh ábárahnahnahne sibowáe.

Mi tanáhráq Pábíróni marákóípéqté kégá Ísara ke táhtoqme meriqmera sene marakórapeq mórítówe. 12 Pábíróni marákórápéq mórítówana

Séhóíákíniwe Séátíérane abowáe.

Séátíérawe Sérúbábérane abowáe.

13 Sérúbábérawe Ábíútine abowáe.

Ábíútiwe Éríákímane abowáe.

Éríákímawe Ásórane abowáe.

14 Ásórawe Sárókine abowáe.

Sárókiwe Ékímane abowáe.

Ékímawe Éríútine abowáe.

15 Éríútiwe Éréásane abowáe.

Éréásawe Mátánine abowáe.

Mátániwe Sékópane abowáe.

16 Sékópawe Sósépane abowáe.

Sósépawe Máhríane awehkawae.

Máhríaga Sísa maqmarowara mi anímé Karáhée atowe. Karáhéwé áwahewé ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka we omaq atowe.

17 Ébáráhma míotaqtenue Tébítitaq seuwekue airápété itaréitaré ábáhnínáhnah míówe. Tébíti míotaqtenue Pábíróni marákórápéq mórítótaq seuwekue mó airápété itaréitaré ábáhnínáhnah míówe. Pábíróni marákórápéq mórítótaqtenue Karáhéga marakóipeq tutaq seuwekue mó 14 se ábáhnínáhnah míówe.

Máhríaga Sísa Karáhé maqmaro ehwéhne.

(Árúka 2.1-7)

18 Sísa Karáhé maqmaro ehwéh teiníboq íráhro. Wenano Máhría Sósépaga ahreyabéútaq Sósépareq íre nogúyataq Manikáne Awanka iwíáh atowana kía míowe. 19 Sósépaga ahriahri peh kaweq sansánúwe. Wega meyanaú ahrégá kía mío ehwéh irena wega iwíáhéna, Mó wehreq nogoye éna Máhría ayehitéhneho éna wehuke míótaq íre ehweh atasa peh auwaníe íwíáhúwe. 20 Mira íwíáhúwana Maniká itene Wahnah míéhrabeq íópeqté ánínká áónáh atena wensabé, Sósépao, Tébíti kahnáh áníno, írátíahno. Manikáne Awanka iwíáh atéhrana Máhría kía míéhre. Minayabe we meweyabe íre áhreúno. 21 We animai maqmiahnana wega wehukene ahbabáq kaweraritena merirankéhe. Minayabe wenáwíq Sísae ato úwe.

22 Minayabe Manikánka iwíáh atowana wene ehweh irarú aninká mahraréna,

23 Írátíáhro. Wehreq íre nogu ahrárígá kía ména animai maqmiahnara Émánúérae atagéhe úwe. (Aisaia 7.14)

Mi awíqmé Émánúérawé áwahewé Maniká itereq mía míai áwíre.

24 Sósépaga áónáhéna irigútaq itene Wahnah míéhrabeq íópeqté ánínká teawu ehwéh sehgiena Máhría meyowe. 25 Wega mewena Máhríaga ani íre maqmiotaq Sósépaga peh míowana animai maqmarowana Sísae áwíratowe.

2

Ahtebia kégá Sísa kabaru ehwéhne.

1 Anotah wahnáh aní wenáwíq Éróti Súría marákórápéqté kéné wahnah míotaq Máhríaga Pétáríéma suwahpeq Sísa maqmiowe. Maqmiowara íó kiembogirabeqte ké ahtebia kégá Sarúsarama suwahpeq suwe. 2 Sega mibeqté kéyábé, Inahunahní Asiu kené anotah Wahnáh úkína anímé eheq míehro? Íó kiembogirabeq wehyoqka, Anotah Wahnáh maqmarehre sokigi aínsábé wensabé iwíáh íwíáh ataneheéq súne uwe.

3 Uwana Érótiga mi ehwéh irena wene arupipeq iwíáh kikirúwara moke Sarúsarama suwahpeqte kéné sirupipeq moq iwíáh kikiruwe. 4 Érótiga moke Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnoro kereq síáhrabéna sensabé, Wehuke merirankeheéna Manikánka omaq ato aní eheq maqmianabo úwe. 5 Úwara sega wensabé, Súría marákórápéq Pétáríéma suwahpeq maqmianae éra minayabe Manikáne ehweh irarú aninká sehiranue mahraréna,

6 Pétáríéma suwahpeqte kéo, Súría marákórápéq moke mó kehiná suwahpeq iteruwahpeq kiotaikiro? Írakaumo. Pétáríéma suwahpeq anotah aní maqmarahnana mi anínká néne animárí Ísara ke wahnahnéna kaweq ah sokigi arinkéhe úwe. (Maika 5.2)

7 Érótiga íó kiembogirabeqte ké kopéq síáhrabúwara sega weba suwana sensabé, Téhwe mi wehyóq aneq tanáhráq ábóraragurairo kasenúwara teawúwe. 8 Teawúwana mi keyábé mahraréna, Mi karíq ánínsábé kawerue kogabaroro. Mi aní koábóraq máréhrataq íné moq koiwíáh íwíáh ataníboq sereníéro éna Pétáríéma suwahpeq eqmaq suowe.

9 Eqmaq suowara pokue ahtaqpeq míówana pópoqnah kiembogirabeq wehyoqka ebeq kure mi karíq ání mío nah kotaq abobóráhpeq kowara 10 tagéra sirupipeq anotahtaq eyoyóuwe.

11 Nahupéq kibekéra mi karíq ánínseq wenano Máhríareq tagéra sirehunseraráq méra mi karíq ánínsábé iwíáh íwíáh atówe. Iwíáh íwíáh atera sene unahpípéqté péwe kóraakáq kaweq weríákáq kaweq kunkúni pahuráhákáq áwúwe. 12 Manikánka mi ke áónáh aritena sensabé, Érótiba íre seuwekoro aritowara sega mó ahtápéqtáq sensuwahpeq pokuwe.

Sósépareh karírónánínká Ísípi marákórápéq poku ehwéhne.

13 Ahtebia kégá mitaq suera pokuwana itene Wahnah Maniká míéhrabeq íópipeqté ánínká Sósépa áónáh atena wensabé, Irigue mi karíq ánínseq wenanoreq Ísípi marákórápéq pehbeheráh meriqme mórito. Érótiga mi aní subiq suanieéna kabarinaire. Teawéna tanáhráq seuwekinkehboq mibeq kowíahno úwe. 14 Úwana Sósépaga irigéna inokáhpeq mitaq suena mi karíq ánínseq wenanoreq meriqmena pokue Ísípi marákórápéq pokúwe. Éróti íre pukú tanahráq Sósépareh karírónání Ísípi marákórápéq kowíówe. 15 Minayabe itene Wahnahnka wene ehweh irarú ani iwíáh atowana sehiranue mahraréna,

Nénahni Ísípi marákórápéq míéhnsábé mitaq sue mahbeq súno atóge ire. (Hosea 11.1)

Mi ehwéh aiq pútaraginkeheéna Manikánka Sósépansabé Ísípi marákórápéq kowíahno atowe.

Káriq maigáú subiq súáhro arito ehwéhne.

16 Ahtebia kégá Érótine ehweh íre sehgira mó ahtáqpéq pokue taqnobagunsabe Érótiga áyátó púana anotah abíáhnsánúwe. Anotah abíáhnsánéna Pétáríéma suwahpeqkakáq wahtote kehiná suwahpeqkakáq mó ke eqmaq suanaútaq sensabé, Moke náhtate karíq máígáú subiq súáhro aritowe. Ahtebia kégá wehyoq ehwéh teawú tanahráq Érótiga iwíáhéna, Mi anímé amahnága peh náh neh aníne éna moke náhtate karíq máígáú subiq súáhro aritowe. 17 Érótiga miraúnka Sérémáíane naho éhwéh aiq pútaragúwe. Manikánka wene ehweh irarú ani Sérémáía iwíáh atowana wega sehiranue mahraréna,

18 Áréma suwahpeqte kégá ibiséra áhnte ibítúnátúnánowara íráhwe. Áréséraga wene animárínsábé ibisehre. Moke subiq sutonsabé wenawahrahga wene arupipeq íre kaweratahráhowana peh ibisehre úwe.* (Jeremaia 31.15)

Kehrari marákórápéq kowíó ehwehne.

19 Sósépareh karírónání Ísípi marákórápéq míówana Éróti pukúwana íópeqté ánínká Sósépa áónáh atowe. 20 Áónáh atena wensabé, Irigue mi anínseq wenanoreq meriqme iteruwahrah Ísara kené marakórapeq seuwekúno. Mi aní subiq suanehe íwíáhuro ke aiq pukuro puah meriqme kouwekúno úwe. 21 Kouwekúno úwana Sósépaga mi anínseq wenanoreq meriqmena Ísípi marákórápéq suena Ísara kené marakórapeq kouwekuwe.

22 Érótine ahninkáwá wenáwíq Ákéráúsae. Wega wenabone arambehri Súría marákórápéq Ísara keráq wahnah arámbéhrí awaq miowana Sósépaga minayabe irena mi marákórápéq pokéyabe áhreúwe. Manikánka Sósépa áónáh atena wensabé, Súría marákórápéq íre pokúno éna Kehrari marákórápéq kowíahno úwana meriqmena pokue Kehrari marákórápéq kowíowe. 23 Kehrari marákórápéq kowéna Néhsara suwahpeq pokéna mitaq kaegaeúwe. Minayabe Manikánka wene ehweh iraru ke iwíáh aritowara Sísansabé sehiranue mahraréra,

We Néhsara suwahpeqte áníne ataneherawoe éra sehiranuwe.

3

Sóni wání meri merinú anínká teriu ehwehne.

(Máhka 1.2-8; Árúka 3.1-18; Sóni 1.19-28)

1 Mi tanáhráq wání meri merini aní Sóniga Súría marákórápéq séna mibeqté úwórápéq ména weba su ke ehweh teri terinúwe. 2 Wega mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnirabeq aiq wahtotaq kéh púaq itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míáhro úwe. 3 Manikánka wene ehweh irarú ani wenáwíq Áísáía iwíáh atowana Sóni éhweh sehiranue mahraréna,

We uworapeqté sawai sawaiéna mahraréna, Itene Wahnah sína ahmé aborisahro. Wene ah kaweraráhro ire úwe. (Aisaia 40.3)

4 Sóniga kéhma áyórate kogahnia aneraneratiowe. Áú arétí wene ayahbataq konahnatiowe. Tábahnkákáq sehenáhrabahnkakáq nówe.* 5 Sarúsarama suwahpeqte kéreq moke Súría marákórápéqté kéhíná suwahpeqte kéreq Sorana aroipéq wahtotaq kehiná suwahpeqte kéreqka Sóniba suwe. 6 Weba séra sene ahbabáqsabe Manikápa pahsúówana Sóniga Sorana aroipéq wání meriuwe.

Sóniga Péhrasi keyábé ehweh arito ehwehne.

7 Péhrasi kereq Sáyúsi kereqka† wání meaneheéra Sóniba suwana wega sensabé, Itewe wehene animárí móe. Insega teínsábé áhreue ínéba seo? Manikánka kamah inehoéq ínéba se mino. 8 Aiq pútaq kaweqtaq míaneheqmúne íwíáhirataq itene ahbabáq sansa sueq kaweq sansánoro. Mirairataq Manikánka tagéna, Ite amahnága kaweq sansánowe aitankéhe. 9 Ébáráhma itene igaqna míéh púaq itewe Manikáne animárí méq kaweq ke míone éq iteitensabé iwíáh íwíáhiyeho. Manikánka mah ebáhmárítáté Ébáráhmane anahwaréh mirarahráhire. 10 Wehukenínká awanká áwaheraq tehsúme maréhrana kaweq será íre íyéh áwánká moke apiwe ira parianawire úwe.‡

11 Sóniga mó mahraréna, Itene ahbabáq sansa aiq súáhnsábé wání mei meinuge. Íné peh wání mei meinugana íné kiotaiki aní inehe sinawire. Inehe si anímé anotah aní púana ínéga wene súu meweyabe íre awehrari aní múge. Wega Wenawa eqmarahnana wehukenínká ira kekínserah Wenawanka iteba tuinkéhe. 12 Wehukega ayu siqmíáhtáq sega kaweq ayú sene nahtapeq sáharera atutu ira paríáhwe. Mira onserah Manikánka kaweqtaq míáh kéyábé, Néne mátaburapeq kiwíáhro aritena ahbabáq keyabé, Íre puinkorahi iraipéq pokoro aritanawire úwe.

Sóniga Sísa wání meawu ehwéhne.

(Máhka 1.9-11; Árúka 3.21-22)

13 Sóniga mi ehwéh pahsuqme teriuwana Sísaga Kehrari marákórápéqté sure Sorana aroipéq Sóniga wání meawinkeheéna weba súwe. 14 Sísaga wání meanieéna weba súwana Sóniga ahqáho atena wensabé, Aneqsabé ínéga wání meninkeheé seno? Arega íné wání menínaraqmé aiq kawerinae úwana 15 Sísaga wensabé, Amahnága arega wání meninkéhe. Minawé Maniká awahbeh arámbéhríe úwana Sóniga wene ehwehnsabé kowe atowe.

16 Kowe atena Sísa wání meawuwana Sísaga wánípipeqté kiutaq sabona sawekúwana Manikáne Awanka tunse kiboki tahnsanéna Sísaba márunsurahúwana tagówe. 17 Tagówana íópeqté éhwéhnká mahraréna, Are niruní nénáhní móne. Arensabé nirutaboiruge úwe.

4

Owainawanka Sísa áhwárawe tagó ehwehne.

(Máhka 1.12-13; Árúka 4.1-13)

1 Manikáne Awanka Sísa abatapi móatowana owainawanka weba séna Sísaga ahbabárinkeheéna áhwárawe tagéna áwíoqnówe. 2 Sísaga áhnte wehekáh, 40wehekáh tópah awehriúnsabe anotah arúpíbíúwe. 3 Anotah arúpíbíúwana owainawanka wensabé, Are Manikáne ahninkáwá míahna puah mah ebáhmárínsábé, Tópah úkúno ato úwe. 4 Úwana Sísaga wensabé, Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Tópahnka wehuke íre oganúq sitahráhi nanere. Írakaumo. Peh morá Manikánka irari ehwéhnká oganúq sitahráhire ire úwe. (Lo 8.3)

5 Úwana owainawanka Sísa meqmena kaweq mapéq Sarúsarama suwahpeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh nahnsorapéq móatena 6 wensabé, Are Manikáne ahninkáwá míahna puah maraipéq ahkuagúno. Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Manikánka wene íópeqté kéyábé are wahnahnatíáhro aritankéhe. Ebahtaq arene aigárá peraq míéhneho éra sene siyahnkaratáté are pankeragéhe ire úwe. (Buk Song 91.11-12)

7 Úwana Sísaga ahqáho atena wensabé, Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Maniká arene anotah Wahnáh áhwárawe tagé áwíoqnéhneho ire úwe. (Lo 6.16)

8 Owainawanka Sísa mó meqmena anotah sawéhrápéq kiena moke mah kawéq márákóákáq moke kéh náneqmarínkákáq sokigi awuwe. 9 Sokigi awena wensabé, Káuqmunue ínénsabe iwíáh íwíáh aintéhnaraqmé moke tagahna naneqmarí awiníe 10 úwana Sísaga wensabé, Owainawano, íné nuwe pokúno. Manikáne ehwehnka mahraréna,

Maniká itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh ateq webataq we awahbeh arámbéhrí miraoro ire úwe. (Lo 6.13, 10.20)

11 Úwana owainawanka Sísa auwena pokúwara íópeqté kégá Sísaba séra séhréh atówe.

Sísaga Kehrari marákórápéq wene arambehri áhwáró ehwehne.

(Máhka 1.14-15; Árúka 4.14-15)

12 Sóni karábúsiipéq atárówe u ehwéh irena Sísaga Kehrari marákórápéq pokúwe. 13 Pokéna Néhsara suwahpeq suena Kehrari kawéhú ayehráq Kápénéáma suwahpeq kowíowe. Mi marákówé Sébúrúna kahnáhnseq Nápátári kahnáhnseqka téhwe aborisowe. 14 Sísaga mitaq pokúnka Manikáne ehwehme aiq pútaragúwe. Manikánka wene ehweh irarú ani Áísáía iwíáh atowana sehiranue mahraréna,

15 Sorana aroipéq seberaebéq Kehrari kawéhú kéhrabeq Sébúrúna kahnáhnseq Nápátári kahnáhnseqne marakó kéhre. 16 Mitaqté kéwé sunkíkírirabeq mía míao kegá téhreh tagagehe. Puké marákó sunkíkírirabeq téhrankehe úwe. (Aisaia 9.1-2)

Sísaga itaréitaré wéhyábé, Íné séníráhro ú ehwehne.

(Máhka 1.16-20; Árúka 5.1-11)

17 Mi tanáhráq Sísaga kaweq ehwéh síwáhnoré sansa áhwárówe. Wega mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnime aiq wahtoni puaq itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míáhro úwe.

18 Sísaga Kehrari kawéhú ayehrápéq nogena se ábárahré Ehntarureq Sáímónireq tagówe. Sáímóniwe mó awíq Pítae. Se pah meyóya aníté míóyansabé kahweraté wánípipeq uwe taga tagauyana tagówe. 19 Tagéna sensabé, Íné séníráhtao. Amahnága itega kahweraté uwe taga tagaéta pah meyehye. Mina óyanserah wehuke ínéba meriqmeta sigehe. Minayabe íwáhnoriniboq séníráhtao úwe. 20 Séníráhtao úwara sene kahwe apubúue mitaq marera Sísa kéróye.

21 Kéróyana Sísaga kure mó abáráhré, Sébérine ahninkáwáráré Sémísireq Sónireq tagówe. Tagówara sereq sibowá Sébérireqka sípiipéq méra sene kahwewarí kawerarówe. Kawerarówana Sísaga mi abáráhréyábé, Máhotao úwara 22 sega apubúue sípiakáq sibowánkákáq suera Sísa kéróye.

Sísaga síwáhnoréna áhnte awáhré ké kawerarito ehwéhne.

(Árúka 6.17-19)

23 Sísaga moke Kehrari marákórápéq ah nogéna Asiu kené momiwí nahmárítápéq síwáhnoréna Maniká wahnah wahnahnirabeqte éhwéh teri terinéna moke náonkakáq kéreq awahre kereq kaweraritowe. 24 Sísa éhweh mitaq teri mahtaq terinuwara moke Síría marákórápéqté kégá írówe. Minayabe mi kegá moke awahre kereq owainawanka subiqmaq subiqmarú kereq iransá aruqaruru kereq aigárá soriqnah kereq meriqmera Sísaba mórítówana wega moke mi ke kaweraritowe. 25 Kehrari marákórápéqté kéreq Tékápórísa marákórápéqté kéreq Sarúsarama suwahpeqte kéreq Súría marákórápéqté kéreq Sorana aroipéq seberaebéqté kéreq, peh íregáritaq kegá Sísa kérówe.

5

Sísaga sáwéhrapeq síwáhnorú ehwehne.

1 Sísaga mi ke tagéna sáwéhrapeq kiwéna tútuue míowaq ite we kérahwána kegá weba sewane.

Sísaga iwíáh íwíáhoro ú ehwehne.

(Árúka 6.20-23)

2 Sísaga íwáhnoréna mahraréna, 3 Tabonah keo, itega Manikánsabe, Iteriahríáh íre miraorahúne éq séhréh aito íwíáhéra íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq awaq miahráhonsabé iwíáh íwíáhoro.

4 Amahnága irupipeq umehiraq ibisah keo, Manikánka séhréh aitena itene iru ukiq itankéhe. Minayabe iwíáh íwíáhoro.

5 Íre píribahria peh uwaresa kéo, mah marákó márákó awaq miahráho puaq iwíáh íwíáhoro.

6 Kaweqtaq mé sansa sehgieyabe suwahbeh keo, ite arupibii aní tahnsa móe. Wání tahbobói aní tahnsa móe. Manikánka ite tabonaho naneq náinkéhe. Minayabe iwíáh íwíáhoro.

7 Mó keyábé irutaboirariteq séhréh arítáh kéo, Manikánka itensabé moq arutaboiraitena séhréh aitahna puaq iwíáh íwíáhoro.

8 Irupipeq kaweq iwíáh aruqaruro keo, Maniká tagahraho puaq iwíáh íwíáhoro.

9 Morá ké tahnsanue tobeh ehweho sansá sueq pehwehribeq míáhro íwíáho keo, Manikánka itensabé, néne animárí móe aitahna puaq iwíáh íwíáhoro.

10 Manikáne kaweq sansá sehgíónsábé mó kegá íwíoqnah keo, Manikánka wahnah wahnahnirabeq awaq miahráho puaq iwíáh íwíáhoro.

11 Néne animáríno, néne animárí míáh púara mó kegá íre kaweq ehwéh aitera íwíoqnéra péhepehe ehwéhnue íéhruruirataq iwíáh íwíáhoro. 12 Sega miraonka íópeq itene ápeq anotah úki puaq iru eyoyóéq iwíáh íwíáhoro. Sega ite íwíoqnahnserah Manikáne ehweh iraru ke naho síwíoqnowe úwe.

Ite sóreq tahnsá ké wóe ú ehwehne.

(Máhka 9.50; Árúka 14.34-35)

13 Sísaga pabeqme ehwéh mó mahraréna, Itewe mah kehiná kéhínáné sóreq tahnsá móe. Sóreq auqmah naneq úkínaraqmé kaweraranéhnkono? Írakaumo. Auqmah soréq íre tei puara wehukega sigárátáté abasawe seraweh keragéhe úwe.

Ite téhreh tahnsá ké wóe ú ehwehne.

(Árúka 8.16-18)

14 Sísaga mó pabéqmé éhwéh síwáhnoréna, Mah kehiná kéhínánká tagageheéq ite téhreh tahnsá ké wóe. Sáwéhrapeqté náhmárí kopípéq íre kahrahire. 15 Mina inserah wehukega áráhmu keqmaráhtáq páhkétiraté íre akariaráhwe. Írakaumo. Peh tahberaq máráhwana téhráhnara moke nahupeq míáh kégá kawerue tagahrahowe. 16 Wehukenínká áráhmu tahberaq máréhnserah wehukega tagehrataq kaweq sansánoro. Mó kegá itene kaweq sansá tagéra Maniká Iteribo íópeq míéh ánínsábé iwíáh íwíáh atagéhboq kaweq sansánoro úwe.

Mósísiga sehgíóro ú ehwehne.

17 Sísaga mó mahraréna, Ínénsabewé Mósísiga sehgíóro ú ehwehnkákáq Manikáne ehweh iraru kené ehwehnkakáq sabiruanieéna sire íwíáhoo? Írakaumo. Íre sabiruanieéna suge. Peh mi ehwéh áwahe sokigi ainieéna suge. 18 Teí éhwéh ahtebagehboq íráhro. Íópeqkákáq mah marákó márákóákáq peh kahnaraq Mósísiga sehgíóro ú ehweh íre parabagia peh kagainae. Mi ehwéhmé pehgáriq íre parabagia peh moke kagainawire. Mi ehwéhnká moke aiq pútaragínana anehe íópeqkákáq mah marákó márákóákáq parabaginawire. 19 Minayabe wehukenínká mi ehwéh pehgáriq anteruena mó keyábé, Ínéga unserahnoro éna pagu pagunínaraq mi anímé Manikánka wahnah wahnahnirabeq pehgáriq aní míankehe. Mó anínká mi ehwéh sehgiena mó keyábé, Kawerue sehgíóro síwáhnorínaraq mi anímé Manikánka wahnah wahnahnirabeq anotah aní míankehe. 20 Teiníboq írátíáhro. Itega Manikáne sansá sehgironka Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqne arambehri íre kiotaikínaraqmé Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhoo? Írakaumo. Íre kioráhowe úwe.

Apubúue insahwé ato ú ehwehne.

(Árúka 12.57-59)

21 Sísaga mó mahraréna, Naho naho síwáhnoruro kegá itene igaqnaréhyabe teríú ehweh itega aiq íráhwe. Sega síwáhnoréra,

Wehukení subiq sueho. Subiq suahna anímé kotiorabeq móatagéhe uwe. (Kisim Bek 20.13, 21.12)

22 Sega miraue iraruwana amahnága ínéga teiníboq írátíáhro. Wene iyahnabo anínsábé abiahnsa atahna anímé kotiorabeq móatagéhe. Wene iyahnabo anínsábé íre kaweq ehwéh atahna anímé kaunsíri kebá móatagéhe. Wene iyahnabo anínsábé múguwahgu uwoyansa aní móne atahna anímé iraipéq pokinae.

23 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéqté táhbérápéq irigé, Mahna Maniká náwiníe íwíáhóne. Are mitaq irigé arene iyahnabo anínká arensabé abiahnsa atéhnsábé ahreraq matiahnawe 24 arega awinieina naneq tahbe áwaheraq maro. Áwaheraq mare apubúue arene iyahnabo anípá pokue insahwé ato. Insahwé ate kouwekue mitaq marahna naneq mewe Maniká náwo úwe.

25 Sísaga mó mahraréna, Mó anínká are ehweh atanieéna anotah sahsí móatanaínaraq ahtapeq kirataq apubúue insahwé ato. Kotiorabeq kirataq wega anotah sahsí are móatahnana wega párísiba móatahnana karábúsiipéq móatehnehboq apubúue insahwé ato. 26 Teiníboq írátíáhro. Karábúsiipéq móatahnara pehipi íre soraq auwagéhe. Ebeqme anotah apéq paiqmaréhnaraqmé anehe soraq auwagéhe úwe.

Sísaga mó aníné ahre weh abariiyeho ú ehwehne.

27 Sísaga mó mahraréna, Itega írátó ehwéhnká mahraréna,

Mó aníné weh ahre abariiyeho ire. (Kisim Bek 20.14)

28 Mi ehwéh írátówana amahnága ínéga teiníboq írátíáhro. Arene auranka mó aníné ahre tagé, Íné mi iní abariéyabe níre íwíáhónawe arene arupipeq abarié ahbabáq aiq miraóne.

29 Minayabe arene auranka are ahbabáratana ínaraq mi aurá piruo. Peh morá áúránkákáq míéhnaraq pehgáriq íre kawerinae. Téhtaré áúránkákáq míéhnaraq kagai iraipéq pokinaraq anotah íre kawerinae. 30 Arene púpeqte áyáhnkáránká are ahbabáratana ínaraq mi ayáhnkárá kiraqsuo. Peh morá áyáhnkáránkákáq míéhnaraq pehgáriq íre kawerinae. Téhtaré áyáhnkáránkákáq míéhnaraq kagai iraipéq pokinaraq anotah íre kawerinae úwe.

Sísaga, Ahre kaqsúého ú ehwehne.

(Mátíyu 19.9; Máhka 10.11-12; Árúka 16.18)

31 Sísaga mó mahraréna, Itega írátó ehwéhnká mahraréna, Arene ahre kaqsuaníe inaraqmé minayabe tíkéti pepáhq kowewe móawo úwe. 32 Minayabe amahnága ínéga teiníboq írátíáhro. Arene ahrega mó wehreq ahbabárirataq mi tanáhráq kaqsuankéhe. Pehipi kaqsúéhnaraq wega mó wehkínaraq mi tanáhráq ahbabárinae. Mi iní meyahna anínká moq mi tanáhráq ahbabárinae. Minayabe arene ahre pehipi kaqsúéhneho uge úwe.

Sísaga peh koweakáq ahqáhoakáq irarero ú ehwehne.

33 Sísaga mó mahraréna, Itega mó ehwéh írátó ehwéhmé itene igaqnaréhyabe teríú éhwéhnká mahraréna,

Arega iraré, Manikánka tagaríéhtáq ínéga teawú éhwéh mirainauge énawe péhenineho. Arene ehweh kawerue sehgio ire. (Namba 30.2)

34 Sega miraue iraruwana amahnága ínéga teiníboq írátíáhro. Arega mirainauge inaraq Manikánka tagaríéhtáq mirainauge íre úno. Íópeqmé Manikánka wahnah wahnahni puah, Íónka tagaríéhtáq mirainauge íre úno. 35 Mah marákówé Manikáne tahbe tahnsá púah, Marakóga tagaríéhtáq mirainauge íre úno. Sarúsarama suwahpeqme itene anotah Wahnáhné mátabu púah, Sarúsaramaga tagaríéhtaq mirainauge íre úno. 36 Arega irarénaga peh morá arene tontonah ayáhránká pabusa ayáhrá íre úkorahi puah, Niyahqnonka tagaríéhtáq mirainauge íre úno. 37 Arega, Ahqáho. Íre mirainauge íwíáhónawe peh, Ahqáho úno. Arega, Kowe. Mirainauge íwíáhónawe peh, Kowe úno. Owainawanka ahbabáq ehweh atahnah áhnte irarinehboq peh morá ahqáhoakáq koweakáq irarúno úwe.

Sísaga, Ahbabáq íre ayahqmaro ú ehwehne.

(Árúka 6.29-30)

38 Sísaga mó mahraréna, Itega írátó ehwéhnká mahraréna,

Mó anínká arene aura piauwahnah arega moq wene aura piruo. Mó anínká arene áwéh sehqauwahnah arega moq wene áwéh sehqauwo ire. (Lo 19.21)

39 Mi ehwéh írátówana amahnága ínéga teiníboq írátíáhro. Are áwíoqneh anímé íre ayahqmaro. Mó anínká are ahsuehinahwe éberiopéq pabeq suehnana ahsuehino. 40 Mó anínká are ehweh atena síóti meaníe ínaraqmé arene síótiakáq arene sáhkétiakáq náwo. 41 Wahnah anínká wene ménsámehnsá abaqme ákáhtaq wahtotaq morá kírómítá kúno atahnahwe ákáhtaq íre wahto téhtaré kírómítá mewe móato. 42 Mó anínká arensabé aneqpopoq nánio ínahwe náwo. Mó naneq átáríaniboq nánio ínahwe náwo úwe.

Arene naruoyabé irutaboiroro ú ehwehne.

(Árúka 6.27-28,32-36)

43 Sísaga mó mahraréna, Itega írátó ehwéhnká mahraréna,

Arene iyahnaboyabé arutaboiré arene naruoyabé íre arutaboiroro ire.

44 Mi ehwéh írátówana amahnága ínéga teiníboq írátíáhro. Íre peh morá itene iyahnaboyabé irutaboiroro. Itene naruoyabé moq irutaboiroro. Íwíoqnah keyábé púrerarítáhro. 45 Íópeqté Ítéríbóné animárí méq ite íwíoqnah ke púrerarítáhro. Manikánka ahbabáq kereq kaweq kereqne marakóraq monseráhnue, Patahúno atéhre. Wega kaweqtaq míáh kéreq ahbabáq kereqne marakóraq monseráhnue, Ibonsúno atéhre. 46 Peh morá itensabé sirutaboiro keyábé irutaboirirataqmé Manikánka ápeq awinkéhbo? Írakaumo. Ahbabáq kereqka moq sensabé sirutaboiro keyábé sirutaboirowe. 47 Peh morá itene iyahnaboyabé mehweh arítéhrame anotah kawéq sánsápo? Írakaumo. Maniká íre tagaríáh kégá mi sansá mirao mino. 48 Íópeqté Ítéríbógá kaweqtaq mía míainserah ite moq kaweqtaq mía míaoro úwe.

6

Sísaga mó ke séhréh arite sansansábé teí éhwéhne.

1 Sísaga mó mahraréna, Peh mó kegá itene kaweq arámbéhrí tagéra, Kaweq kee íwíáhigeheéq mi arámbéhrí ábóraq miraonsabé íre kawerowe. Mirairataq mókake íópeqté Ítéríbógá mi arámbéhríyábé ápeq íre náinawire.

2 Minayabe arega tabonah ke nárínaraq mó kegá tagagehboq ebeq pembíáh póbíéh ání íre eqmaro. Mó kegá momiwí nahtápéqkákáq wahba ahtápéqkákáq pembíáh póbíéh ání eqmarera anehe mitaq séra tabonah ke náríéwe. Tabonah keyabé íre sirutaboirue náriera péhepehe sansánowara mó kegá tagéra kaweq ke wóe íwíáh aitageheéra ábóraq náríéwe. Teiníboq írátíáhro. Mi sansáno kegá ábóraq náríé púara tagah kegá sensabé iwíáh íwíáh arítáhnsábé mókake mó apéq íre meyagéhe. Sega mira onserahniyeho. 3 Arega tabonah ke nárínaraqmé mó kegá tagehboq peh kopípéq nário. 4 Kopípéq nárínaraqmé Iteriboga tagéna ápeq náwinkéhe úwe.

Sísaga púreré sansansábé teriu ehwéhne.

(Árúka 11.2-4)

5 Sísaga mó mahraréna, Táhmaro kegá ábóraq kaweq sansánéra peh kopípéqmé íre kaweq sansánéra kopéráhpéro ke wóe. Itega púrerirataqmé mi kegá púrero serahniyeho. Sega momiwí nahtápéqkákáq wahba áhtápéqkákáq mó kegá tagehrataq, Kaweq ke wóe íwíáh aritageheéra ábóraq iriwe méra púrerowe. Teiníboq írátíáhro. Mi sansáno kegá ábóraq púrerotaq tagah kegá sensabé iwíáh íwíáhonsabé mókake mó apéq íre meyagéhe.

6 Arega púrerinaraq arene paqnahipeq kibekue onsa paiqmare kopípéq mé púrerúno. Iteribo íre ábóraq míéh ánínéna moke kopípéq árámbéhrí tagehre. Minayabe kopípéq mé púrerinaraq mina tagéna arene púreq ehwéh irena náwinkéhe.

7 Maniká íre tagaríáh kégá iwíáhéra, Manikánka itene ehweh kawerue irankeheéra mónkakáq mónkakárue íre wahto ehwéh teawenéhe íwíáhowe. 8 Sega mira onserahnue púreriyeho. Itega íre teawétáq Maniká Iteriboga ite tabonaho naneq tagaríéhre.

9 Minayabe púrerirataq mahraréq,

Íópeqté Ítéríbóo, arenáwíq pankerone.

10 Arega mah kehiná kéhíná wahnah wahnahnaritahna tanáhráq apubúue ábóraragúno ato.

Moke íópeqté ké are awahbeh sansánonserah mah marákóípéqté ké moq are awahbeh sansá miraoro aito.

11 Ibora itene táhutahuq awehraq kirabo aito.

12 Mó kegá ahbabáraitáhtáq itega mina íre iahreraq masa peh suone. Itega miraúnanserah itene ahbabáq moq íre ahreraq matiahno.

13 Ahbabáqka ite saiqnariahrahirabeq íre móito. Owainawanka saiqnariahrahirabeqte meiqme móbeq móito.

[Arega ahriahri wahnah wahnahnaite págege kiotaikóna aní míahnaq arensabé iwíáh íwíáh atone. Aiq míre.] Miraue púreroro úwe.

Mó kené ahbabáq íre ahreraq matíáhro ú ehwehne.

14 Sísaga mó mahraréna, Mó kegá ahbabáraitéhraq íre iahreraq matíéhrataqmé íópeqté Ítéríbógá itega onserahninkehe. Wega itene ahbabáq íre ahreraq matiankehe. 15 Mó kegá ahbabáraitéhraq iahreraq matíáhnaraqmé íópeqté Ítéríbógá moq itene ahbabáq ahreraq matiankehe úwe.

Sísaga táhutahuqsabé awehrié sansa teriu ehwehne.

16 Sísaga mó mahraréna, Itega táhutahuq awehriirataq péhepehe sansáno kegá abiah marera mirao serahniyeho. Mó kegá se tagéra, Kaweq ke wóe íwíáhigeheéra mi kegá awehriotaq abiah máráhwe. Teiníboq írátíáhro. Mi sansáno kegá awehriotaq tagah kegá sensabé iwíáh íwíáhonsabé mókake mó apéq íre meyagéhe. 17 Arega táhutahuq awehriinaraq arene auranabiah pabeq paberé arene ayahra kaweq komúúno. 18 Mirainaraq are tagehra kegá táhutahuq awehrionayabé íre ahtebahrahowe. Iteribo íre ábóraq míéh ánínéna moke kopípéq árámbéhrí tagehnsabé ápeq náwinkéhe úwe.

Sísaga kaweq naneq morábí sáhonsabé teriu ehwehne.

(Árúka 12.33-34)

19 Sísaga mó mahraréna, Mah marákóípéq kaweq naneqmarínsábé irutaboiréq morábí sáhiyeho. Mah marákóípéq sáharáh náneq sósahbahrankírana abehq náneq ka sóirara aebó kégá aebóowe. 20 Peh morá íópeq kaweq naneqsabé irutaboiréq mitaq morábí sáharáhro. Mitaq íre sósahbahrankinae. Íre abehq náneq ka sóinae. Aebó kégá mitaq íre aebóorahowe. 21 Itene kaweq naneq morábí sáharáhrabeqsabé irutaboironeheqmóe úwe.

Itene iurame inonkataq kéh áráhmú tahnsane ú ehwehne.

(Árúka 11.34-36)

22 Sísaga mó mahraréna, Arene aurame arene anonkataq kéh áráhmú tahnsáne. Arene auranka kaweq naneq tagehnaraq arene arupipeq téhranae. Arene auranka ahbabárorahi naneq tagehnaraq arene arupipeq sunkíkírinae. 23 Arene arupipeqté téhrehme sunkíkíragínaraq kaweq sansá íre miraorahé peh ahbabáq sansanorahóne úwe.

Téhtaré wáhnáhné arambehri moráráq íre sehgioráhi ehwéhne.

(Árúka 16.13)

24 Sísaga mó mahraréna, Arambehri anínká téhtaré wáhnáhné arambehri íre moráráq sehgioráhire. Wega mó wahnáhnsábé awahbéna mó wahnáhnsábé íre awahbanae. Wega mó wahnáhné arambehri kawerue sehgiena mó wahnáhné arambehri áhwára áhwárainae. Mina inserah itega Manikánsabe irutaboiro sansánkákáq móneyabé irutaboiro sansánkákáq íre moráráq sehgioráhowe úwe.

Iwíáh kikiriyeho ú ehwehne.

(Árúka 12.22-31)

25 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Ite mah marákóípéq mé tanahráq itene táhutahuqkakáq itene inonkataq inerineré naneqkakáqsábé iwíáh kikiriyeho. Oga méwé íre peh morá tópah nahnagae. Itene inonkame íre peh morá inerineré naneq mire. 26 Kabarane sánsá iwíáhue tagahro. Mi kanká ménsúmehnsú uqmarena nera kéhtáq koawaqmena nahupeq sahiro? Írakaumo. Íópeqté Ítéríbógá mi kansábé iwíáhéna pehipi kiraboire. Itewe wehuke puana Maniká Iteriboga itensabé anotahtaq iwíáhéna kawerue kirabo aitéh mino. 27 Arega arene oga mé tanahráqsábé iwíáh kikirinaraqmé ábátáq mérearahráhiro? Ahqáho. Írakaumo úwe.

Íre mationa naneq náinkéhe ú éhwéhne.

28 Sísaga mó mahraréna, Aneraneré naneqsabé aneqsabé iwíáh kikiroo? Uworapeqté árá íyéh náneqsabé iwíáhue tagahro. Uworapeqté náneqka íre arambehrire. Korósi íre kogahnire. 29 Anotah wahnáh ání Sórómóni naho ména we áhnte mensáméhnsá matawéna áhnte kawéq awahriq korósí matiowe. Uworapeqté kawéq árá íyéh náneqka moke Sórómónine kaweq awahriq naneq kiotaikire. 30 Uworapeqté náneq íre kagai naneq mire. Ibora íyéhrana ahbiah tahnsá kekírataq tagire. Manikánsabe pehgáritaq aiq pútare atáh kéo, Manikánka mi kawéq árá sukiwíéhnsábé wega ite moq sukitahráhi mino. 31 Aneq nanehnkono? Né waní eheqte tuiro? Aneqtaté aneranerue míanehnkono éq iwíáh kikiriyeho. Ahqáho. 32 Maniká íre tagaríáh kégá minayabe iwíáh íwíáhéra sene sirupipeq iwíáh kikirowe. Iteriboga ite íre mationa naneq aiq tagaríéhre. 33 Ahriahri Manikánka wahnah wahnahnirabeqte sánsánsábé irutaboiréq sehgíóro. Sehgieq we kaweqtaq míéhnserah ite moq kaweqtaq míaneheqmúne éq iwíáhoro. Mirairataq Manikánka ite íre mationa naneq náinkéhe. 34 Ahbiah sína naneqsabé iwíáh kikiriyeho. Ahbiah sína naneqsabé mi tanáhráqsábé iwíáhigehe. Irupipeq umehorahi naneqsabé ibora aiq awehraq kéhranawe ahbiah sína naneqsabé iwíáh kikiriyeho úwe.

7

Mó kené sánsá íre saraq sitáhro ú ehwehne.

(Árúka 6.37-38,41-42)

1 Sísaga mó mahraréna, Mó kené sánsá saraq siteq ahbabáq ke woe íre oro. Mirairataq Manikánka itene sánsá moq saraq itena ahbabáq ke woe aitankéhe. 2 Itega mó kené sánsá saraq sitáhnserah Manikánka itene sánsá moq saraq itankéhe. Itega mó kené sánsá saraqme náríénserah Manikánka moq mina tahnsanue saraqme náinkéhe. 3 Arenawahrah aníné aurapi pehgáriq átútú tagé arerene aurapi anotah sehikárá kéhnsábé aneqsabé arerene auransabé íre iwíáhono? 4 Arene aurapi anotah sehikárá kéhrahwe aneqsabé arenawahrah anínsábé, Arene aurapite átútú meauwanínkono eno? 5 Are ahbabáq kopéráhpéróna aní móne. Téhwe arerene aurapite séhíkárá merue anehemé arenawahrah aníné aurapite átútú kawerue tagé meauwahráhóne.

6 Manikánsabe suwahrieh kewé Manikáne epéqté éhwéh íre teríéro. Mirairataq ianká wehukení pehnserah sega ite íwíoqnagehe. Póéráhqka kaweq naneq segarúpípéq abasawe maisarúéhnserah sega mi ehwéh íre irasa peh awiréh aitaneherawoe úwe.

Págageue púreroro ú ehwehne.

(Árúka 11.9-13)

7 Sísaga mó mahraréna, Itega púrerirataqmé náio ira naneq náinkéhe. Págegeue kabarirataq ábórarínaq taganeheqmóe. Onsaraq pako pakoirataq sitankéhe. 8 Nánio i anínká meyankéhe. Kabari anínká ábóraq marankéhe. Onsaraq pakobakoi anímé Manikánka siatahnana nahupeq kibekinkehe úwe.

9 Sísaga mó mahraréna, Arenahninká arensabé, Tópah nánio ínaraqmé arega ebah náwiníbo? Írakaumo. 10 Wega, Paseh nánio ínaraqmé wehe náwiníbo? Írakaumo. 11 Ite sibowáréh ahbabároraho keéq itene animárí peh kaweq naneq nári nárino mino. Íópeqté Ítéríbógá wensabé, Nánio e kewé peh kaweq naneq nárinkéhe. 12 Mó kegá ite iuwahbeh sansánue ite kaweraitáhnserah itega moq mina tahnsanue se kawerarítáhro. Mi sansámé Mósísine ehwehnkakáq Manikáne ehweh iraru kené ehwehnkakáq áwahe wíre úwe.

Sobuya méhpéhpéq kibekoro ú ehwehne.

(Árúka 13.24)

13 Sísaga mó mahraréna, Sobuya méhpéhpéq kibekoro. Iraipéqté méhpéh anotah abáé méhpéh míre. Iraipéqté áh moq abae ah marapeq tunsíá áh kéhrara áhnte kegá mi ahtápéq poku pokuowe. 14 Oga mérapeqté méhpéhmé sobuya méhpéh míre. Oga mérapeqté áhmé moq sobuya ah senahpeq kiríéh áh kéhrara mibeq kieyabe umehi puara íre áhnte kegá mi ahtápéq kiegieowe úwe.

Péhe éhwéh irare keyábé aiq pútare arítého ú ehwehne.

(Árúka 6.43-44, 13.25-27)

15 Sísaga mó mahraréna, Íre Manikáne ehweh peh seyene péhe éhwéh irare keyábé aiq pútare arítéhboq mi kené arambehri tagaríáhro. Ábóraq se sipisípiq tahnsá méra peh sirupipeqmé úrinsi iá tahnsa míáhwe. 16 Sene arambehri kawerue tagarawéq sene sánsá ahtebahrahowe. Ógaranká inunara íre íyéhre. Káránkáránsáhnka pópo íre íyéhre. 17 Kaweq awánkánká kaweq será íyéhranawe abehq áwánkánká íre kaweq será íyéhre. 18 Kaweq awánkánká abehq sérá íre iyahráhire. Abehq áwánkánká kaweq será íre iyahráhire. 19 Kaweq será íre íyéh áwánkámé apiwe ira paríéhre. 20 Minayabe péhe éhwéh irare kené arambehri tagarawéq sene sánsánsábé iwíáhorahowe úwe.

21 Sísaga mó mahraréna, Áhnte kegá ínénsabe, Néne Wahnah mone aintáhwe. Íre mi ehwéh irarenka Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhowe. Írakaumo. Íópeqté Náníbó awahbeh arámbéhrí mirao kegá sebataq mitaq kioráhowe. 22 Sainsuahna tanáhráq áhnte kegá ínénsabe, Néne Wahnah mone aintera, Arenáwírue Manikáne ehweh irarurauge. Arenáwírue owainawamarí kaqsuq kaqsururauge. Arenáwírue ótaq sansámárí miraurauge irarigehe. 23 Irarirataq ínéga sensabé, Itewe íre tagaríóge. Ite ahbabáq ke puaq íné nueq pokoro aritaníe úwe.

Nah piehya anítéyábé pabeqme ehwéhne.

(Árúka 6.47-49)

24 Sísaga mó mahraréna, Néne ehweh irena sehgí ánímé ahtebia ání wene nah págege marákóráq pearéh ání tahnsane. 25 Págege marákóráq pearéh púana anotah ibónsirana wání períéhrana sóiririrana wene nah íre kúrugúruue sokogia peh págegeue kéhre. 26 Néne ehweh irena íre sehgí ánímé múguwahgu aní wene nah mareqmareq marákóráq pearéh ání tahnsane. 27 Anotah ibónsirana wání períéhrana sóiririrana wene nah kúrugúruue sokogire. Sokogirana moke íre kaweragire úwe.

28 Sísaga mi ehwéh síwáhnorue parabaruowara író kega wene ehwehnsabé áhtenuwe. 29 Mósísine ehweh síwáhnoro kegá síwáhnorunserah Sísaga íre úwe. Wega ahtebia ánínká tahnsa síwáhnorú púara wene ehweh író kega áhtenuwe.

8

Sísaga anotah naonkákáq ání kawerato ehwéhne.

(Máhka 1.40-44; Árúka 5.12-14)

1 Sísaga sáwéhrapeqté tuwara peh íregáritaq kegá we kérówe. 2 Kérówana anotah naonkákáq ánínká weba séna áhtenú púana arehunseraráq ména wensabé, Anotah aníno, are awahbáhnaraqmé kaweraintahráhóne úwe. 3 Úwana Sísaga ayahnkahkahrue wenaneq táhtorena wensabé, Aiq mirauge. Are awaho ani míahno atowana mina irarútaq wene náonaba apubúue wagúwana kaweragúwe. 4 Kaweragúwana Sísaga wensabé, Írátíahno. Mó ke teríneho. Írakaumo. Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánípá pokue arene anonka móreawo. Are awaho ani úkire igehboq Mósísiga irarúnserahnue Manikánsabe titirúno úwe.

Kíápéténine arambehri aní kawerato ehwéhne.

(Árúka 7.1-10)

5 Sísaga Kápénéáma suwahpeq sútaq 100 Aroma sontíá kéné kíápéténiga weba séna, Séhréh ainto éna, 6 Anotah aníno, néne arambehri aní néne nahtapeq ména anotah erirana íre nogoráhire úwe. 7 Úwana Sísaga wensabé, Ínéga arene nahtapeq kogawerataníe 8 úwana kíápéténiga wensabé, Íné pehgáriq aní múge. Are anotah aní míahna puah néne nahtapeq íre súno. Peh mahtaq mé ehweh irarinana néne arambehri aní kaweragíno. 9 Íné moq wahnah sansá tagaríóge. Néne wahnah aiq míéhrana íné moq wahnah anínéna sóntía ke wahnahnuge. Ínéga mó sontíá ánínsábé, Pokúno atótáq wega apubúue pokire. Mó sontíá ánínsábé, Mahbeq súno atótáq wega apubúue ínéba sire. Néne arambehri ánínsábé, Miraúno atótáq wega apubúue miraire úwe. 10 Úwana Sísaga mi ehwéh irotaq áhtenéna we anehe su keyábé, Teiníboq írátíáhro. Mah anínká ínénsabe anotahtaq aiq pútare aintena ínéga mirainawire íwíáhire. Nánuwahrah Asíú kégá ínénsabe mina tahnsanue íre aiq pútare aintáhwe.

11 Teiníboq írátíáhro. Íó kiembogirabeqte kéreq íó tupekirabeqte kéreqka séra Manikánka wahnah wahnahnirabeq kibekéra tútuue méra Ébáráhmareh Áhísáhkireh Sékópareh moráráq táhutahurigehe. 12 Manikánka nánuwahrah Asíú kéyábé, Ínéga wahnah wahnahnurabeq máhoro irara sega ahqáho atonsabe máhpeq sunkíkírirabeq kaqsuankéhe. Kaqsuahnaraq sega mitaq uwo uwo éra ibisagehe.

13 Minayabe, Íráhro éna kíápéténinsabé, Arene nahtapeq pokúno. Arega aiq pútare aintahnanserah inkehe úwana mi tanáhráq wene arambehri aní kaweragúwe.

Sísaga Pítane ahrahnawa kawerato ehwehne.

(Máhka 1.29-31; Árúka 4.38-39)

14 Sísaga Pítane nahupeq kibekúwana Pítane ahrahnawa osoro awáhrééna máhriqtaq míowana tagówe. 15 Sísaga mi iníné ayahnkara táhtorowana wene awahre kaweragúwana irigéna táhutahuq tíwe náwuwe.

Sísaga áhnte awahré ké kawerarito ehwéhne.

(Máhka 1.32-34; Árúka 4.40-41)

16 Íó tupekútaq wehukega owainawanka subiqmaq subiqmarú ke meriqmera Sísaba mórítówe. Mórítówana Sísaga peh ehweh irarúnka owainawamarí kaqsuena moke awahre ke kaweraritowe. 17 Kaweraritonsabe Manikáne ehweh aiq pútaragúwe. Wene ehwéh irarú ani Áísáíaga Manikáne púkuipéq naho sehiranue mahraréna,

Wega moke itene awahre meyéhre úwe. (Aisaia 53.4)

Sísaga we kéreyabe irarú ehwehne.

(Árúka 9.57-60)

18 Sísaga peh íregáritaq weba sáhuríó ke tagéna ite we kérahwána keyábé, Mah kawéhú seberaebéq pokonehe 19 úwana Mósísine ehweh síwáhnorú anínká weba séna wensabé, Íwáhnoraníno, are poku pokuónarabeq kéraníe úwe. 20 Úwana Sísaga wensabé, Úrinsi iá wene nahme ebahnarahpipeq kéhre. Kabarane nahme sehwerapeq kéhre. Íné wehukení úku aníné nahme íre kéhre 21 úwana mó aní we kéro anínká wensabé, Ebeqme nánibo pukinana komaisarena anehe are kéraníe 22 úwana Sísaga wensabé, Pusa kégá pukira ke maisaragéhboq íné séniro úwe.*

Sísaga irarúnka sóiriq táqnáigú ehwehne.

(Máhka 4.36-41; Árúka 8.22-25)

23 Sísareq ite we kérahwána kereqka sípiipéq kibekue kure kure 24 káwehu ákáhtaq kowana Sísa sípiipéq sugowana apubúue anotah soirírúnka anotah nonaburóróúwana wánínka kiegambehgue sípi wánípipeq tupekinaúwe. 25 Tupekinaútaq ite we kérahwána kega Sísa iriateq wensabé, Wánípipeq tupekue pukonehboq kaweraito ewanana 26 wega itensabé, Aneqsabé áhreoo? Itega ínénsabe pehgáriqtaq aiq pútare aintáhwe éna irigéna sóiriqsabé, Táqnáigúno éna wánínsabe, Túbáh agúno úwana sóiriqka táqnáigúwana wánínka moq túbáh agúwe. 27 Túbáh agúwaq itega áhtenéq itete náhenéq, We aneq anípo? Sóiriqkakáq wánínkakaqká wene ehweh íréhre ewanae.

Sísaga owainawamarí kaqsuo ehwéhne.

(Máhka 5.1-17; Árúka 8.26-37)

28 Sísaga sípi kéwewena kure Kehrari kawéhú seberaebéq Kárára kené marakórapeq kúwe. Mitaq wehuke maisia ónápípéq kaegaeuya anítéreq piehgíúwe. Sirupipeq míó owáínáwámárínká mi aníté subiqmaq subiqmaru puara anotah uwóyánsá aruqaruruyara mó kegá sensabé áhreéra mi ahtápéq íre nogoráhúwe. 29 Sega Sísa tagéra apubúue kareéra wensabé, Manikáne ahninkáwá wóne. Aneraitaníbo? Kamah aina tanáhráq íre sinsabé ite kamah ainie seno uye. 30 Se míórabeq ákáhtaq wahtotaq íregáritaq poeráhqmárínká uworapeq náwe sahtaqme nowe. 31 Nonsabe owainawamarínká Sísansabé, Ite eqmaq íúwéhnaraqmé mi poeráhqmáríné sirupipeq eqmaq iuwo éra pagu pagunuwe.

32 Pagu pagunuwana Sísaga sensabé, Pokurero aritowara sega mi aníté suera póéráhqmariné sirupipeq kowíówara mi kamárínká sáwéhrapeqté pehbeheráh tunse mentúpipeq tunse wánínkue pukuwe. 33 Póéráhqtaq wahnahnu kegá tagéra sensuwahpeq pehbeheráh pokéra owainawanka subiqmaq subiqmarú anité éhweh teriera moke tago naneqsabé éhwéh sensuwahrah teríúwe. 34 Teríúwara moke mibeqté kégá Sísaba kure wensabé, Itene marakó sue pokúno éra pagu pagunuwe.

9

Sísaga aiayah pukia ání kawerato ehwehne.

(Máhka 2.1-12; Árúka 5.17-26)

1 Sísaga sípiipéq kibekéna káwehu seberaebéq wenawahpeq pokúwe. 2 Mó kegá íre ah nogoráhú aní aiayah pukia ání wene máhriqkakáq sehitaqmaqme sehgiwera Sísaba móátówe. Sega iwíáhéra, Sísaga kaweratanawire íwíáhuwana Sísaga sene iwíáh tagéna aiayah pukia ánínsábé, Náníbáq móne. Arene ahbabáq aiq kawerató púah arene arupipeq eyoyóue míahno úwe.

3 Úwara Mósísine ehweh síwáhnoru kegá seye náhenéra, Mah anímé, Íné Maniká míóge íwíáhéna anotah ahbábárire uwe.

4 Uwana Sísaga sene iwíáh tagéna sensabé, Irupipeqmé aneqsabé ahbabáq iwiáho? 5 Aiayah pukia ánínsábé aneq ehwéh teawinínkono? Arene ahbabáqsabe kaweratóge teawinínkono? Are irigue arene máhriq mewe ah nogo teawinínkono? Íre págege ehwéhmé ahnabo? 6 Íné wehukení úku anínká mah marákó márákó wehukene ahbabáq kaweraritahráhuge. Sokigi ainíboq tagaríáhro éna aiayah pukia ánínsábé, Irigue arene máhriq mewe arene nahtapeq pokúno úwana 7 mi anínká irigue wene nahtapeq pokúwe. 8 Pokúwara tago kegá áhtenuwe. Manikánka wehukení págege atowana ótaq sansá miraúnsabe sega áhtenéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe.

Sísaga Mátíyunsabé, Íné séniro ú ehwehne.

(Máhka 2.13-17; Árúka 5.27-32)

9 Sísaga mitaq suena ahtaqpeq nogutaq táhkísi moné méyáhwa aní néníwíq Mátíyu íné tagówe. Tagówana íné táhkísi moné méyáhwarabeq néne ópísirapéq tútuue míáhwana tagéna ínénsabe, Íné séniro úwana irigue kéráhwae.

10 Sísaga nahtapeq táhutahurútaq áhnte táhkísi moné meyó kereq mó ahbábáq kéreqka mitaq séra Sísareq ite we kérahwána kereq moráráq táhutahurowane. 11 Táhutahurowanara Péhrasi kegá mina tagéra ite Sísa kérahwána keyábé kasenéra, Ite íwáhnori anínká aneqsabé táhkísi moné aebóo kereq mó ahbábáq kéreq moráráq táhutahuriro uwe.

12 Uwana Sísaga mi ehwéh irena sensabé, Sótehga awaho ke máráhsíni íre náriasa peh morá awahre ke náríre. 13 Mina inserah ínéwé kaweqtaq míáh ké siahrabéna séhréh aritanieéna íre suge. Peh ahbabáq ke siahrabéna kaweraritanieéna suge. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Titiré sansansábé íre nuwahbena peh arutaboiré séhréh arite sansansábé nuwahbehre ire. (Hosea 6.6)

Mi ehwéhmé iwíáhue tagéq ahtebahro úwe.

Sísaga táhutahuq awehrio sansánsábé síwáhnorú ehwehne.

(Máhka 2.18-22; Árúka 5.33-39)

14 Sóni kéró kega Sísaba séra wensabé, Itereq Péhrasi kereqka mó tanáhráq mó tanáhrárue táhutahuq awehriúnara árahinsabé are kéráh kégá táhutahuq íre awehrioo uwe.

15 Uwana Sísaga sensabé pabeqme ehwéh teriena, Pahuwirotaqmé o menáhwénká wene iyahnaboba míéhtáqmé sega íre ibisia peh iwíáh íwíáhowe. Mókake o menáhwé seba íre míahnaraqmé mi tanáhráq wene iyahnaboga wensabé sirutaboiréra táhutahuq awehrigehe úwe.*

16 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Wehukenínká nahonáh sáhkétí kawerinieéna o ambántáráté íre párúwe kawerire. Miraitaq tahirímé nahonáh sáhkétí mó subanki irino. 17 Wehukenínká o nahníáq sera ano naho naho mémene áúyahwa antéhyápípéq íre ahkíre. Miraitaq tahirímé sera anonka muinaraq nahonáh ántéhyá tapoagirana sera ano marakóraq antigi irino. Wehukenínká o será ano o antéhyápípéq ahkíre. Wehukega ahkírataq mi tehtáré náneqme kawerue kanae. O será anome kawerue kanae. Antehyamé moq kawerue kanae úwe.†

Sísaga awahre iní kaweratena ahrari oganúq ato ehwehne.

(Máhka 5.22-43; Árúka 8.41-56)

18 Sísaga mi ehwéh síwáhnorútaq Asiu kené wahnah anínká Sísaba séna áhtónsabe arehunseraráq ména wensabé, Nániyahu peh amahnága putíéhre. Arene ayahnkaratáté koráhtoréhnaraq we oga úkinae 19 úwana Sísaga irigue mi aní kérowaq ite we kérahwána kegá moq kérahwáne.

20 Ahtapeq kowanana awahre iní, airápété téhtaré ópéq wene korahq íre taraqnagú inínká Sísa anehepeq kúwe. 21 Anehepeq kure wewe náhenéna, Íné peh wene korósi koráhtoráhnaraqmé kaweraintankéhe éna wene korósi ayehrápéq koráhtorowe. 22 Táhtorowana Sísaga pabeqme we tagéna wensabé, Arega ínénsabe aiq pútare aintahna puana aru ukiq atóge úwana mi tanáhráq mi iní awaho ini úkúwe.

23 Sísaga pokue wahnah aníné nahtapeq kibekúwara pembíáhnu kereq ibitunátúnánu kereq míówana tagówe. 24 Tagéna sensabé, Mi ahráríwé íre airaiq pukia peh sugéhre. Máhpeq túmíáhro úwara wensabé awiréh atówe. 25 Awiréh atówana wega moke míó ke kaqsuena mi ahráríné máhriqtapéq kowéna wene ayahnkara táhtorowana irigúwe. 26 Irigú ehweh mitaq teri mahtaq terinuwara moke mi marákórápéqté kégá írówe.

Aura pira ánítéreq ahkambu anínseq kawerarito ehwéhne.

27 Sísaga mitaq suena ahtapeq kútaq aura pira ánítégá we kérera wensabé, Tébítine anahwao, arutaboiraito uye. 28 Sísaga nahupeq kibekúwara mi anítégá weba suyana Sísaga sensabé, Itene iura kaweraitahráhunsabé aiq pútare aintehyo úwara sega wensabé kowe atera, Are aiq miraorahóne uye. 29 Uyana Sísaga siura táhtoqme sensabé, Itega ínénsabe aiq pútare aintehyanserah mirainauge úwara 30 mi tanáhráq siura tagahrahuye. Tagahrahuyana wega sensabé págegeue iraréna, Miraunsabé mó ke teríyeho aritowara 31 sega wene ehweh íre sehgira Sísaga miraú ehweh teríúyana mi ehwéh moke mi kehiná suwahpeq abae agúwe.

32 Mi anítégá pokuyataq mó kegá owainawanka subiqmaq subiqmarú ani, ehweh íre orahú ani meqmera Sísaba móátówe. 33 Sísaga owainawa kaqauwowana mi anínká ehwehnúwara moke tago kegá áhtenéra, Ísara marákórápéq morá ibora mahna tahnsa tagóne uwe. 34 Uwara Péhrasi kegá mahraréra, Owainawamaríné wahnahnka Sísa págege atéhnsábé owainawamarí kaqsuahráhire uwe.

Sísaga tagó ke arutaboirarito ehwéhne.

35 Sísaga moke mi ke suwahpeqkakáq áhnte kehiná suwahpeqkakáq nogena Asiu kené momiwí nahmárítápéq Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh síwáhnoréna moke awahre kereq kaweraritowe. 36 Sísaga sáhuríó ke tagéna sensabé arutaboiraritowe. Se íre wahnahnkakáq sípísípíq tahnsa méra kaweqtaq íre míahrahéra sirupipeq iwíáh kikiru puana sensabé arutaboiraritowe. 37 Minayabe ite we kérahwána keyábé mahraréna, Nera kéh táhútáhúq áhnte kéhnserah Maniká íre tagaríáh ké áhnte míáhwe. Táhutahuq koawaqmíáh ké peh táhmaro míáhnserah Manikáne ehweh koreríé ké peh táhmaro míáhwe. 38 Minayabe, Maniká Iteribonsabé, Arene sotápéq koawaqmiahráho ke eqmaq suo ue púreroro.

10

Eqmaro ke airápété téhtaré kéné síwíq kéh éhwéhne.

(Máhka 3.13-19; Árúka 6.12-16)

1 Sísaga airápété téhtaré ké we kérahwána keyábé íáhrabéna owainawamarí kaqsuera moke awahre ke kaweraritageheéna págege aitowe.

2 Ite eqmaq iuwo kewe iteíwíqmari mahraue Sáímóniwe mó awíq Pítae. Pítane ábáqkawawé Ehntarue. Se ábárahré Sébérine ahninkáwáráré Sémísireq Sónirere. 3 Mó anímárí iteíwíqmari mahraue Pírípi, Pátórómíyu, Tómáhsi, íné Mátíyue. Sísa íre kérena íné Mátíyuwe táhkísi moné meyáhwa aní míáhwae. Mó eqmaq suo aníté sensíwíqmé Ápíásane ahninkáwá Sémísireq Táríásarere. 4 Mó eqmaq suo aní Kénáni marákórápéqté ání wenáwíq Sáímónie. Mó aní Sísane naruo koweriranaú aní wenáwíqtare Súrása Ísíkáríótie. Iteíwíqmé mirauee.

Sísaga we kéró ke arambehriraq eqmaq suo ehwehne.

(Máhka 6.7-13; Árúka 9.1-5)

5 Sísaga ite airápété téhraníté eqmaq iuwanaútaq itensabé mahraréna, Wáhnaupéqté kéné marakórapeqkakáq Sámáría ke suwahpeqkakáq íre pokoro.* 6 Peh morá Ísara kebá pokoro. Se tanahraipéq tabanagi sipísípíq tahnsa kée. 7 Seba pokue mahraréq, Manikánka wahnah wahnahnime aiq wahtonagire teríéro. 8 Awahre ke kawerariteq pusa ké iririteq náonkakáq ké kawerariteq owainawamarí kaqsúáhro. Págege aitónsábé ápeq íre méyáhro. Pehipi séhréh ariteq kawerarítáhro.

9 Pokonehe irataq ebah monéákáq sehenáh monéákáq kahnaraq mitaq mareq pokoro. 10 Unah íre mewe pokoro. Téhtaré síótí súu pegiqnáhnkarankákáq íre mewe pokoro. Séhréh arítéh kégá arambehri aní awehraq apéq náwigéhe. Minayabe ite íre matíéhra naneq náigéhe úwe.

11 Sísaga ite we kérahwána keyábé mó mahraréna, Mó ke suwahpeq kirataq Manikáne ehwehnsabé awahbeh aní kogabaroro. Ábóraq maréhrataq wega itensabé, Néne nahtapeq segáéro ínaraqmé wene nahtapeq kogáéro. Moke mi ke suwahpeq míéhra tanáhráq peh morá mitaq kaegaeoro. 12 Wehukene nahtapeq kirataq mi karírónánínsábé, Manikánka iru ukiq itankéhe teríéro. 13 Terírataq sega ite mehweh aitéhrataq seba míáhro. Sega íre mehweh aitéhrataqmé mah ehwéhmé mewe mó kené nahtaqpeq pokoro. 14 Mó anínká ite íre mehweh aitena itene ehwehnsabé iuwahriehre ínaraqmé wene nah sueq itene igárátáq kahna tanáhúq poruarueq pokoro. 15 Teiníboq írátíáhro. Sóróma suwahpeqte kéreq Kómóra suwahpeqte kéreqka naho ahbabáruwe. Manikánka ehweh aitahna tanáhráq mi kegá miraunka ákáhtaq kamah arinkéhe. Ite íre mehweh aitera itene ehwehnsabé iuwahriehre ira kegá mirairanka Manikánka anotahtaq kamah arinkéhe úwe.

Íwíoqnagehe ú ehwehne.

(Máhka 13.9-13; Árúka 21.12-17)

16 Sísaga itensabé mó mahraréna, Írátíáhro. Sipisípiqka úrinsi iápá míéhnserah íwíoqnehra kebá eqmaq iuwaníe. Wehe ahtebia ká míéhrana kiboki uwaresa ká míéhre. Mi katáré míehya serahnoro. Ahtebia ánímárí méq uwaresa ánímárí míáhro. 17 Wehukega ite íre kaweraitéhboq kawerue auráq matíáhro. Sega ite kaunsíri ke kotiorabeq móitera sene momiwí nahtápéq áréti sahtáté iubigéhe. 18 Néne sánsá sehgíónsábé ákáhtaq wahnáh kéreq anotah wahnáh kéreqka ehweh aitageheéra seba móitagéhe. Mi tanáhráq sereq mó nahnsó kéreq néne ehweh terigéhe. 19 Sega ehweh aitéhrarabeq móítéhrataq aneq ehwéh irarenehnkono éq árahue terienéhnkono éq iwíáh kikiriyeho. Írakaumo. Mi tanáhráq Manikáne Awanka iwíáh aitahnaq ehwéh irarero. 20 Mi tanáhráq íre iteitene ehweh irarigehe. Manikáne Awanka iwíáh aitahna ehwéh irarigehe úwe.

21 Sísaga mó mahraréna, Mó anínká wenawah wenábáq kotiorabeq móritena sáhsi keyábé, Subiq suahro aritankéhe. Sibowáréhga moq sene animárínsábé mina tahnsanigehe. Sene animárínká sinoibone naruo úkéra mó keyábé subiq suahro aritagéhe. 22 Néne sánsá sehgíó púara ómi kegá itensabé iuwahriehre aitagéhe. Itega néne sánsá íre susa anehe tanahráqkákáq kawerue sehgírataq Manikánka meirena airaiq kaweraitankéhe. 23 Mó ke suwahpeq íwíoqnehrataqmé mitaq sueq pehbeheráhnue pokue mó ke suwahpeq kowíáhro. Teiníboq írátíáhro. Ísara kené táhúnipéq itene arambehri íre parabarúéhrataq íné wehukení úku anínká kouwekinauge.

24 Sigaru anínká wene tísa íre kiotaikire. Arambehri anínká wene wahnah íre kiotaikire. 25 Sigaru anínká wene tísaba mía míairana arambehri aní wene wahnahpa mía míainserah itega ínéba mía míaowe. Mó kegá íné iteruwahnsabé owainawane wahnah wenáwíq Pésébúrie aintárónsabé sega ite ínéba mía míao ke moq íre kaweq ehwéh aitagéhe úwe.

Peh Manikánsabe áhreoro ú ehwehne.

(Árúka 12.2-7)

26 Sísaga mó mahraréna, Íwíoqnah keyábé áhreiyeho. Amahnága moke kopípéq kéh náneq mókake ábóraraginae. Moke epéqté éhwéh ábóraraginae. 27 Ite sunkíkírirabeq teiú éhwéh téhrehrabeq teríéro. Epéq íráh éhwéh nahnsorapéqté sawai sawaiue teríéro úwe.

28 Sísaga mó mahraréna, Peh morá itene inonka subiq suahráho keyábé íre áhreoro. Mi kegá iteyuwa íre subiq suahráhowe. Írakaumo. Minayabe sensabé íre áhreoro. Peh morá Manikánsabe áhreoro. Wega ebeq itene inonka subiqmarena anehe iteyuwa iraipéq suahráhire.

29 Peh morá pabusa mónéráté téhtaré káriq kabárá máhkétirapéq paiqmaráhwe. Iteriboga moke kabaramarínsábé iwíáhue tagéna íre kowe atahnaraq mi karíq kábárá marakóraq pehipi íre márunsurahorahire. 30 Mina inserah Maniká Iteriboga ahriahri itensabé iwíáhue tagehre. Itene iyahqnopeqte íyáhrámé sáhnsahwe tagaríéhre. 31 Wega ite aiq moke tagaríéh púaq íre áhreoro. Itega kabaramarí kiotaiko puana Manikánka ite íre abitaruanae.

Íné Sísane ani múge iraréyabe ayehitéhneho i ehwéhne.

(Árúka 12.8-9)

32 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká mó keyábé, Sísane ani múge terinaraq mókake Nánibonsabé, Mi anímé néne ani míre teawiníe. 33 Mó ke míáhtáq ínénsabe ahqáho aintéh ánímé ínéga mókake Nánibo míéhrabeq wensabé ahqáho ataníe úwe.

Sísansabé anotahtaq arutaboiroro i ehwéhne.

(Árúka 12.51-53, 14.26-27)

34 Ínéwé sainkue míáh ké insahwé aitanieéna marakóipeq tutaire íwíáhoo? Írakaumo. Peh sainsuanieéna tutauge. 35 Íné tutau puana ahninkáwágá abowánsábé abiahnsa atankéhe. Ayahunkawagá anowansabé abiahnsa atankéhe. Anahbukawagá ahrahnawansábé abiahnsa atankéhe. 36 Wenawahrah anímárínká wene naruo úkigehe. (Maika 7.6)

37 Wenanoibonsabé anotahtaq arutaboiréna ínénsabe peh ákáhtaq arutaboiraintéh ánímé íre néne ani míahrahire. Wene ahninkáwáreq ayahunkawareqsabé anotahtaq arutaboiréna ínénsabe peh ákáhtaq arútábóíraintéh ánímé íre néne iyahnabo aní míahrahire. 38 Nánibone arambehri miraunsabé íné awankátaq táhpawe nubiq suagéhe. Ínéga miraunserah miraue séníráhro. Minayabe néne arambehriraq túbáh agéna peh we awahbeh arámbéhrí sehgí ánímé íre néne ani míahrahire. 39 Wewensabé arutaboiréna peh wewe awahbeh iwíáh mira aruqaruri anímé oga mérapeq íre awaq miahráhire. Néne sánsá sehginieéna wewe awahbeh iwíáh susuri anímé oga mérapeq awaq miankéhe úwe.

Sísa tagaríáh ké séhréh arítéh áníné ápeqsabé éhwéhne.

(Máhka 9.41)

40 Sísaga mó mahraréna, Ite mehweh aitáh kégá íné moq mehweh aintáhwe. Ínénsabe mehweh aintáh kégá íné eqmaq núwéh ání moq mehweh atáhwe. 41 Manikáne ehweh irari anínká sitaq mó anínká iwíáhéna, We Manikáne ehweh irari aní púana séhréh ataníe ire. Séhréh ataníe éna mi anínsábé mehweh atena kiraboime kaweq sansánire. Manikánka wene ehweh irari aní ápeq awinanserah we mehweh atéh ání moq ápeq awinkéhe. Kaweqtaq mía míai anínká sitaq mó anínká iwíáhéna, We kaweqtaq mía míai aní púana séhréh ataníe ire. Séhréh ataníe éna mi anínsábé mehweh atena kiraboime kaweq sansánire. Manikánka kaweqtaq mía míai aní ápeq awinanserah we mehweh atéh ání moq ápeq awinkéhe. 42 Teiníboq írátíáhro. Pehgáriq aní íné séníréh ání míéh púana mó anínká né waní náwinana Manikánka mi aníné ápeqme íre tabanagia peh ahreraq kanawire úwe.

11

Sóniga we kéróya aníté Sísaba eqmaq suo ehwéhne.

(Árúka 7.18-35)

1 Sísaga moke mi ehwéh ite we kérahwána ke teiuwe. Wega ite airápété téhraníté we kérahwána keyábé itene arambehriyabé íwáhnoréna mitaq suena wahtotaq kehiná suwahpeq mó ke síwáhnorinieéna pokúwe.

2 Sóni wání meri merini aní karábúsiipéq ména Sísa Karáhéga miraú ehweh irena we kéróya anítégá Sísa kasenigeheéna weba eqmaq suowe. 3 Eqmaq suowara Sísaba kéra wensabé, Sóniga, Arewe Manikánka eqmaraníe ú anípo? Ite mó anínsábé áwénunonehnkono ire uye.

4 Uyana Sísaga sensabé, Irehya ehwéhnkákáq tagéhya naneqkakáq Sóni koreawétao. 5 Ínéga miraunka aura pira kégá tagahwara aigárá soriqnah kega ah nogówara náonkakáq kéné náo wagirara ahre parosa kégá ehweh irahwe. Pusa ké iriwe oganúq sitena tabonah ke Manikáne kaweq ehwéh síwáhnoruge. 6 Ínénsabe árahinabomo íwíáh íre iwíáhia peh ínénsabe kawerue aiq pútare aintéh ánímé aru ukiqme aní míéhre. Mah ehwéh Sóni koreawétao úwe.

7 Úwara Sóni kéróya anítégá mitaq suera pokuyataq Sísaga weba sáhuríó ke Sóni éhweh teriuwe. Wega mahraréna, Sóniga uworapeq íwáhnoruraitaq koraganehe urotaqmé we inse wíre íwíáhuroo? Sóiririrana onega míu míu inserah Sóni mó iwíáh mó iwíáhi aní míre íwíáhéq koragaroo? Írakaumo. Sóniwe íre mina tahnsa ání míre. 8 Sóni koraganehe urotaqmé we inse wíre íwíáhéq koragaroo? Kaweq korósí aneraneria ání koragaroo? Írakaumo. We íre mina tahnsa ání míarairara kaweq korósí aneraneria kéwé uworapeq íre mía peh wahnah kené nahtapeq mía míaowe. 9 We inse wíre íwíáhéq koragaroo? We Manikáne ehweh irari aníne íwíáhuroo? Aiq pútaq iwíáhowe. Írátíáhro. We Manikáne ehweh irari anínéna moke mó ke áwáhu ke kiotaikuraire. 10 Sóni éhwehme Manikáne ehwehnka mahraréna,

Néne ehweh korerina anímé ebeq eqmarahnana are sina ah kawerarankéhe ire úwe. (Malakai 3.1)

11 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Sóni wání meri merini aní anotah anínirara moke mó kegá we íre kiotaikowe. Íre kiotaikowana Manikánka wahnah wahnahnirabeq íópipeq kibeki aní pehgáriq anínká Sóni kiotaikire.

12 Sóniga ehweh iraruraitaqkakáq amahnágaákáq págege sansáno kegá íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq kibekoneheqmúne éra sene págege sansánowe. 13 Manikáne ehweh iraru kereq Mósísireqka Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh teiúwana Sóniga suraire. 14 Sene ehweh aiq pútare arítáhmé kawerowe. Sega pabeqme ehwéh irarume Éráísa mónkakáq sinae ewe. Sóniga menah surainsabé sene ehweh aiq pútaraguraire. 15 Íre parosa áhréákáq kéo, írátíáhro úwe.

16 Sísaga mó mahraréna, Amahnága oga míáh kéwé ite aneq tahnsá kée teinínkono? Itewe káriq anímárínká máhkétirapéq ogi ogionserah tahnsá ké wóe. Mó anímárínká mó anímárínsábé abiahnsa aritera sensabé, 17 Igonkónúnaraq itega íre ábáhrowe. Ibitunántúnánúnaraq itega íre ibisahwe ewe. 18 Sóniga suraitaq wega táhutahuq awehriéna náhníáq sera ano íre narainsabé sega abiahnsa atera, Owainawanka iwíáh atéh ání míre atárówe. 19 Íné wehukení úku anínká surautaq táhutahuqkakáq náhníáq sera anonkakaq pehipi nogara sega ínénsabe abiahnsa aintera mahraréra, We kobuq kahburi uwoyansa aní míre aintera táhkísi moné meyáh kéreq mó ahbábáq kéreqne iyahnabo aní míre aintáhwe. Sega ínénsabe mi ehwéh irarewara Maniká tagaríáh kégá ahtebé sansánirataq mó kegá tagéra, Se aiq pútaq sansánowe ewe úwe.

Sísaga, Kamah ainehboq kawerurero ú ehwehne.

(Árúka 10.13-15)

20 Sísaga mó kehiná suwahpeq áhnte otáq sánsánúwara tago kegá sene ahbabáq sansa íre súónsabe Sísaga mi keyábé ehweh aritowe. 21 Wega mahraréna, Kórásíni suwahpeqte kéreq Pétásáíra suwahpeqte kérero, kamah ainehboq kawerurero. Iteruwahpeq áhnte otáq sánsá miraurauge. Táíya suwahpeqte kéreq Sáíróna suwahpeqte kéreqka mina tagotaq tahirímé sene ahbabáq naho suera kaweqtaq míó irino. Sega mina tagotaq tahirímé sene ahbabáq aiq súónsabe Manikánka tagankeheéra nahonáh kórósí aneranerue tanah abaq marera sene ahbabáqsabe tútuue ibiso irino. 22 Teiníboq írátíáhro. Manikánka ehweh aitahna tanáhráq mi keyábé peh ákáhtaq kamáh arinkéhe. Mi tanáhráq ite Kórásíni suwahpeqte kéreq Pétásáíra suwahpeqte kéreq anotahtaq kamah ainawire.

23 Kápénéáma suwahpeqte kéo, ite kaweq ke míone éq minayabe íópeqté mátábúrápéq kioneheqmúne íwíáhoo? Írakaumo. Mibeq íre kioneheqmóe. Peh iraipéq kowíáhro aitanawire. Ínéga págege otáq sánsá iteruwahpeq mirauraugaq tagarowe. Mirauraunserah Sóróma suwahpeq miraowataq tahirímé mi kegá sene ahbabáq sansa suera kaweqtaq míó irino. Sene ahbabáq súótaq tahirímé Manikánka sensuwahpeq íre kekira peh kéh irino. 24 Amahnága teiníboq írátíáhro. Manikánka ehweh aitahna tanáhráq wega Sóróma suwahpeqte kéyábé arutaboiréna peh ákáhtaq kamáh arinkéhe. Mi tanáhráq ite anotahtaq kamah ainawire úwe.

Sísaga, Ínéba sero éna ahrenahro aitaníe ú ehwehne.

(Árúka 10.21-22)

25 Sísaga púrerue mahraréna, Nániboo, arega moke íópeqkákáq mah marákó márákóákáq wahnahnóne. Wehukene sánsá ahtebah kewé arene sánsá íre sokigi ariasa peh morá káriq aní tahnsa ké arene sánsá aiq sokigi aiene. Minayabe arensabé iwíáh íwíáh atóge. 26 Nániboo, arerega iwíáhue aiq miraóne úwe.

27 Sísaga mitaq míó keyabé mó mahraréna, Nániboga moke náníre. Mó kegá íné Manikáne ahninkáwá íre tábúsoqme tagaríáhwana Nániboga webataq íné wenahni tagaríéhre. Mó kegá Nánibo íre tagaríáhwana ínébataq wenahninká we tagaríóge. Íné wenahninká sokigi aiéna kegá moq Maniká Iteribo tagariagehe úwe.

28 Sísaga mó mahraréna, Págege arámbéhríéq irupipeq umehi keo, ínéba sero. Ínéba sirataq ahrenahro aitena iru ukiq itaníe. 29 Néne arambehri sehgieq néne sánsá ahtebahro. Íné uwaresa ánínéna pehwehrue mía míau aní púaq ínéba sirataq irupipeq ukiq itahnaq ahrenagehe. 30 Néne arambehriwe irupipeq íre págegeorahi arámbéhrí wíre. Mi arámbéhrí sehgírataq irupipeq eyoyó aitaníe úwe.

12

Sísaga ahrena ahrena wehekáh arambehriéyabe irarú ehwehne.

(Máhka 2.23-28; Árúka 6.1-5)

1 Mi tanáhráq ahrena ahrena wehekáh Sísareq ite we kérahwána kereqka páréti mirao naneq será sotápéq kótaikowanaraq irupibiúwaq itega mi será késabaríqme késabaríqme ue kure nahwane. 2 Nahwanara Péhrasi kegá tagéra Sísansabé, Tagáhno. Are kéráh kégá ahrena ahrena wehekáh íre mirao naneq sansánowe. Minayabe sega ahbabárowe uwe. 3 Uwana Sísaga sensabé, Itewe Manikáne púkuipéqté séhírámé Tébítireq we kéró kereqka sirupibiútaq mirau sansámé íre sáhnsahwe ahtebaho? 4 Tébítiga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekéna Manikánka tagankeheéra máró parétí mewe nówara we kéró kega moq nowe. Nonsabe íre mirao naneq miraowe. Mósísine ehweh irarunka mi parétíwé pehipéqté kégá íre nah nanere. Peh morá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá nahrahowe ire. (1 Samuel 21.1-6)

5 Mósísine ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné ehweh aiq sáhnsahona wino. Mi ehwéhnká teímé ahrena ahrena wehekáh sega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq arambehriuwana Manikánka íre abiahnsa aritowe ire. 6 Teiníboq írátíáhro. Íné mahtaq ména Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kiotaikuge. 7 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Titiré sansansábé íre nuwahbehrana peh arutaboiré sansa séhréh arite sansansábé nuwahbehre ire. (Hosea 6.6)

Itega mi ehwéh ahtebahtaq tahirímé íné séníráh ké kaweqtaq míáh kéyábé, Ahbabárowe íre aritewáh irino. 8 Íné wehukení úku anínká ahrena ahrena wehekáh wahnah wahnahnuge úwe.

Sísaga ahrena ahrena wehekáh sawenkahnia áyáhnkákáq ání kawerato ehwehne.

(Máhka 3.1-6; Árúka 6.6-11)

9 Sísaga mitaq suena Asiu kené momiwí nahtápéq kibekúwana 10 sawenkahnia áyáhnkákáq ání míowe. Péhrasi kegá Sísa ehweh ataneheéra we kasenéra, Ahrena ahrena wehekáh wehuke kaweratewé Mósísine ehwehnka ahqáho atehro uwe. 11 Uwana Sísaga sensabé, Ahrena ahrena wehekáh itene ka íre wahto matáípéq tupekitaq mi ka tumeyáh mino. 12 Wehukenínká ménkámehnká aiq kiotaiki mino. Minayabe ahrena ahrena wehekáh Mósísine ehwehnka kaweq sansánsábé íre ahqáho atéhre. 13 Íre ahqáho atéhre éna sawenkahnia áyáhnkákáq ánínsábé, Arene ayahnkara obariro úwana wene ayah obarirowana kaweragúwana ébeq ayáhnkárá tahnsa úkúwe. 14 Péhrasi kegá tueague sío síoéra, Sísawe árahue subiq suanéhnkono uwe.

Sísawe Manikáne arambehri anínsábé éhwéhne.

15 Árahue subiq suanéhnkono u ehwéh Sísaga irena mitaq suena pokúwara áhnte kegá we kérówe. Áhnte kegá we kérówana moke awahre ke kaweraritena 16 sensabé, Íné éhweh mó ke teriyeho aritowe.

17 Sísaga áhnte awáhré ké kaweraritonsabe Manikáne ehweh irarú ani Áísáíaga sehiranú ehwehnká aiq pútaragúwe. Mi ehwéhmé Manikánka irarú ehweh wega sehiranue mahraréna,

18 Néne arambehri mirai aní ínéga omaq ató ání aiq míéhre. Wensabé nirutaboiréna wene arambehriyabé nuwahbehre. Ínéniwanka weba mía míaínana wega nahnso ke kaweq sansá terinkéhe. 19 Wega íre ehwehinae. Wega íre anotahtaq ehwehninae. Ahtapeqté íre sawai sawaiinae. 20 Wega mareqmareq sah íre airaiq piteruanae. Áráhmu pehgáriq téhráhnaraq íre puinsuanae. Ahqáho. Mirainaga kaweq sansánká ahbabáq sansa kiotaikinae. 21 Nahnso kegá wene ehweh irera, Ite kaweraitankéhe íwíáhigehe úwe. (Aisaia 42.1-4)

Owainawanka Sísa séhréh atéhre éra péhe éhwéh iraru ehwéhne.

(Máhka 3.20-30; Árúka 11.14-23, 12.10)

22 Mó kegá aura pira ání, íre ehwehnorahú aní meqmera Sísaba móátówe. Wene arupipeq owainawa mío púana we íre ehwehnorahú aní, aura pira ání míowe. 23 Sísaga mi aní kaweratowana ehwehnéna aura tagówe. Mina tago kegá áhtenéra seye náhenéra, Kaweratéh ánímé Tébítine anahwabómo uwe. 24 Péhrasi kegá kawerato ehweh irera, Pésébúri owainawane wahnahnka Sísa págege atena séhréh atéh púana Sísaga owainawamarí kaqsuahráhire éra seye náhenéra ehmuniq éhmúníruwe.

25 Ehmuniq éhmúníruwana Sísaga sene iwíáh tagéna sensabé, Wahba márákórápéqté kégá seye ebehirataq sainkoneherawoe. Minayabe se págegeue morá ké íre míahrahowe. Sensuwahrahreq seye ebehirataq sainkoneherawoe. Minayabe se págegeue morá ké íre míahrahowe. 26 Owainawanseq wenawahrahreq ebehotaq tahirímé se sainkéra págegeue morá ké íre míahraho irino. 27 Ínéga owainawa kaqsúótáq owainawane wahnahnka séhréh aintéhtáq tahirímé ite kéíráh kégá owainawa kaqsúáhtáq insega séhréh arítéh iripo? Ite kéíráh kégá itene ehwehnsabé íre tábúsoréhre aitáhwe. 28 Manikáne Awanka págege aintena séhréh aintéh púana owainawa kaqsuq kaqsuruge. Mina tagéq Manikánka wahnah wahnahni sansá iteba aiq sire éq tagaríáhwe úwe.

29 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká ayahnsa kira wéhné ménsámehnsá meyanieéna wene nahupeq árahue kibekorahiro? Ebeqme ayahnsa kira wéh táhtoqme táhru táhruarena anehe wene nahtapeqté ménsáméhnsá pehipi meyahráhire úwe.

30 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká íre néne iyahnabo aní míéhmé néne naruo aní míre. Wehukenínká ínéreq íre soruparítéhrataqmé wega wehuke karegaráh aruqarurire.

31 Peh morá Manikáne Awansabe abehq éhwéh atáh kéwé Manikánka mi ke íre insahwé aritankéhe. Mi ahbábáq peh ahreraq matiankehe úwe. 32 Íné wehukení úku anínsábé níéhruru aintéh ánímé Manikánka insahwé atahráhire. Manikáne Awansabe éhruru atéh ánímé Manikánka amahnágaákáq mókakeakáq mi aní íre insahwé atena wene ahbabáq peh ahriahri ahreraq matiankehe úwe.

Íre kaweq awánkánká abehq sérá iyanae i ehwéhne.

(Árúka 6.43-45)

33 Sísaga Péhrasi keyábé mó mahraréna, Peh morá kaweq awánkánká kaweq será íyéhre. Íre kaweq awánkánká abehq sérá íyéhre. Wehukenínká awanká sera tagéna mi awánká ahtebehre. 34 Itewe wehene animárí móe. Itene irupipeq kéh náneq itene íwéhga irarerahire. Itene irupipeq íre kaweq iwíáh kéh púaq kaweq ehwéh íre irarerahowe. 35 Kaweq anímé wene arupipeq kaweq iwíáh kéh púana kaweq sansánire. Ahbabáq animé wene arupipeq ahbabáq iwiáh kéh púana ahbabáq sansanire. 36 Teiníboq írátíáhro. Ehweh aitahna tanáhráq Manikánka wehukene ehweh iwíáhue tagéna moke sene abehq éhwéhnsábé saraqmarankéhe. 37 Kaweq ehwéh irare irareóna aníno, Kaweq aní móne atankéhe. Ahbabáq ehweh irare irareóna aníno, Ahbabáq ani móne atankéhe úwe.

Sísansabé, Ótaq sansánúno u ehwéhne.

(Máhka 8.11-12; Árúka 11.29-32)

38 Táhmaro Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kereqka Sísansabé, Íwáhnoraníno, itega Manikáne arambehri miraóna aní taganehboq arega ótaq sansánúno uwe. 39 Uwana Sísaga sensabé, Amahnága oga míáh kégá Manikánsabe íre iuwahbehraq ahbabáq ke míáhwe. Ótaq sansánúno ewo? Írakaumo. Wehukení wenáwíq Sónaga sóreq wanípípéq tupekútaq Manikánka ótaq sansá miraúwe. Peh morá mi sansá teienaq iwíáhue tagagehe. 40 Sóna apahtáró wéhékáh anotah pahné arupipeq míonserah íné wehukení úku aní apahtáróráq marakóipeq míanie. 41 Níníbe suwahpeqte kégá ahbabáruwana Sónaga ehweh koreriutaq wene ehweh irera sene ahbabáq sansa suera kaweqtaq míówe. Minayabe Manikánka ehweh aitahna tanáhráq Níníbe suwahpeqte kégá iriwe méra ite amahnága oga míáh kéyábé, Íre kawerowe éra ehweh aitagéhe. Amahnága iteba míó ánímé Sóna kiotaiku aní múge. Níníbe suwahpeqte kégá Sónane ehweh írónserah árahinsabé néne ehwehme íre iraho? 42 Sórómóniga Ísara ke wahnahnútaq wáhnaupéqté kéné wahnah inínká wene ahtebia éhwéh iranieéna íre wahtopeqte weba súwe. Teiníboq írátíáhro. Amahnága iteba míó ánímé Sórómóni kiotaiku aní múge. Mi inínká Sórómónine ahtebia éhwéh ironserahme árahinsabé néne ehweh íre iraho? Minayabe Manikánka ehweh aitahna tanáhráq mi inínká iriwe ména itensabé ehweh aitankéhe úwe.

Owainawanka kouwekinsabé éhwéhne.

(Árúka 11.24-26)

43 Sísaga Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kereqsabé mó mahraréna, Owainawanka wehukení auwena pokitaq wání íre kéhrabeq nogena ahrenahrahirabeq kabarire. Kabarirana írakauninsabé iwíáhéna, 44 Ínéga súó náhtápéq seuwekinauge éna áúwátái wéhúkénípá kouwekire. Kouwekéna wene nah tagehrana aiq kabantáhwe kaweraréhre. 45 Kawerarena mó abapete téhraníté áhnte ahbábáq ówáínáwámárí koweriréhre. Moke mi owáínáwámárí mi anípá kowíáhwe. Téhwe peh morá ówáínáwánká mi anípá míéhtáq íre kawerire. Anehemé áhnte owáínáwámárínká weba míáhnsábé anotahtaq íre kawerire. Mi aní íre kaweraginserah amahnága ite oga míáh áhbábáro ke íre kaweqtaq míaneheqmóe úwe.

Sísane anowaréh ábákawaréhwé inseréhbo i ehwéhne.

(Máhka 3.31-35; Árúka 8.19-21)

46 Sísaga nahupeq ména ehweh teriutaq wenanoreq wenábáqmarinseq máhpeq iriwe méra Sísareq ehwehnéyabe suwahbówe. 47 [Suwahbówana mó anínká Sísansabé, Arenanoreq arenábáqmarinseq máhpeq iriwe méra arensabé áhrabowe úwe.] 48 Úwana Sísaga míó keyabé mahraréna, Náinowé insebo? Náníbáqsome inseréhbo éna 49 ite we kérahwána ke ayahnáwíqme mahraréna, Mah kewé náinoreq náníbáqmarinseq móe. 50 Íópeqté Náníbó awahbeh arámbéhrí sehgíó kéwé náníbáqmari móe. Náinahnoreh wóe. Náinoréh wóe úwe.

13

Ayu suitabéyabe pabeqme ehwéhne.

(Máhka 4.1-9; Árúka 8.4-8)

1 Mi wehekáh Sísaga nahtapeqté tueyokéna káwehu ayehráq tunse mitaq tútuue míowe. 2 Tútuue míowara íregáritaq weba sáhatíó púana Sísaga wánípipeq ko sipíípéq kibekue tútuue míowara moke míó kega arahwéraq iriwe míówe. 3 Míówana Sísaga áhnte pabeqme ehwéh síwáhnorúwe. Wega mahraréna, Ayu suitabeh anínká wene sotápéq ayu suitabanieéna pokire. 4 Suitabehtaq mó ayú ahtaq megirana kabaranka sésiq nehre. 5 Mó ayú kiruraq megirana pehgáriq marákó kéhnsábé mi ayú apubúue kiapoue kíréhre. 6 Anotah patáhitaq tamurupague íre ánúq píéh púana ehyatagire. 7 Mó ayú náwerarúítáq megirana náwe kirena kárígariirana sera íre íyéhre. 8 Mó ayú kaweq marákóráq megirana kiapoue kirena áhnte será iratanire. Mó ayú 100 será íyéhrana mó ayú 60 será íyéhrana mó ayú 30 será íyéhre. 9 Íre parosa áhréákáq kéo, kawerue íráhro úwe.

Sísaga moke pabeqme ehwéh teriunsabe irarú ehwehne.

(Máhka 4.10-12; Árúka 8.9-10)

10 Síwáhnorúwaq ite we kérahwána kegá Sísaba séq wensabé, Mó ke síwáhnorónaraq aneqsabé pabeqme ehwéh terieno ewane. 11 Ewanana Sísaga itensabé, Manikánka íópeq wahnah wahnahnirabeqte éhwéhmé menah wehukega íre írátíahrahurowe. Amahnága Manikánka mi ehwéh ite sokigi aíre. Peh mó ke íre sokigi aríre. 12 Manikánka wene ehweh kawerue íréh ání mó sokigi awinana áhnte ahtebanae. Wene ehwehnsabé anetaníbo i aní mó íre sokigi awinana we pehgáriq ahtebeh naneq abitaginae. 13 Minayabe wehuke pabeqme ehwéh teríúge. Sene siuranka tagéra íre tagaríáhwe. Sene siahrega irera íre írátíáh púana pabeqme ehwéh teríúge. (Lo 29.4)

14 Minayabe Manikánka iwíáh atowana Áísáíaga sehiranú ehwehnká aiq pútaragire. Mi ehwéhmé Manikánka irarú ehweh wega sehiranue mahraréna,

Itega ehweh ireq itene irupipeq íre írátíáhwe. Itega tagéq itene irupipeq íre tagaríáhwe. 15 Mi kené sirupipeq íre ahtebahrahowe. Seyene siahre aiq parokire. Seyene siura aiq mútúgire. Sega íre miraotaq tahirímé sene siuranka tagéra sene siahrega irera sene sirupipeq ahtebéra sene ahbabáq suera íné níáhrabo irino. Sene ahbabáq suera íné níáhrabotaq tahirímé kawerarító irino úwe. (Aisaia 6.9-10)

16 Sísaga ite we kérahwána keyábé mó mahraréna, Itene iuranka áhntetaq tagahnsabe itene iahrega áhntetaq íráhnsábé iwíáh íwíáhoro. 17 Teiníboq írátíáhro. Áhnte Manikáne ehweh iraru kereq kaweqtaq mía míau kereqka itega tagah naneq tagéyabe suwahbówara íre tagowe. Itega íráh éhwéhnsábé sega ireyabe suwahbówara íre írówe úwe.

Sísaga ayunsabe éhwéh áwahe pahsuo ehwéhne.

(Máhka 4.13-20; Árúka 8.11-15)

18 Sísaga itensabé, Ayu suitabé pabeqme ehwéh áwahe ahtebagehboq írátíáhro. 19 Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh siahrega irera íre ahtebah kewé ahtapeq megi ayú tahnsane. Owainawanka sirupipeqté mi ehwéh apubúue seaebóire. 20 Kiruraq megi ayúmé kiapoinserah wehukenínká Manikáne ehweh irena arupipeq eyoyóéna apubúue kowe atéhre. 21 Manikáne ehwehnka arupipeq íre ánú píéhnsábé pehgáriq tanáhráq sehgíre. Mi ehwéh sehgínsábé mó kegá áwíoqnahwana íre kaweq sunúq sire. Mi tanáhráq wega túbáh agéna Maniká áúwéhre. 22 Náwe tarúítáq megi ayúmé wehukenínká Manikáne ehweh irena sehginie íwíáhéna mah marákó márákóípéqté náneqsabé iwíáh íwíáhéna ménsámehnsánkakaq móneakáqsábé arutaboirire. Náwe soaginserah minawarinká saiqnaríéh púana wega Manikáne arambehri íre miraire. 23 Kaweq marákóráq megi ayúmé wehukenínká Manikáne ehweh irena arupipeq tábúsoqme iwíáhire. Kaweq marákóráq kaweq será íyéhnserah wega mi ehwéh sehgiena Manikáne arambehri kawerue miraire. Kawerue miraéna mó anínká 100 tahnsá áhnte kaweq arámbéhríirana mó anínká 60 tahnsá kaweq arámbéhríirana mó anínká 30 tahnsá árámbéhríire úwe.

Náweyabé pabeqme ehwéhne.

24 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Manikánka íópeqté wahnah wahnahnime wehukenínká wene sotápéq kaweq ayú uqmatainserahne. 25 Inokáhpeq wehuke sugé tanahráq wene naruo anínká sure kaweq ayú uqmataitaq náwe uqmarena pokuraire. 26 Kaweq ayú kirena iyanauraitaq náweakáq kítáire. 27 So abone arambehri anímárínká sure wensabé, Arene sotápéq peh kaweq ayú uqmatonawe mah nawé eheqte kirehro urowe.

28 Urowana sene wahnahnka sensabé, itene naruo anínká mi nawé uqmataire urairara sega wensabé, Náwe soranéhnkono urowana, 29 Ahqáho. Náwe soréhrataq kaweq naneqkakáq pagorúéhboq moráráq kirankéhe. 30 Moráráq kirahnana nera kahnaraq ínéga arambehri keyábé, Téhwe mi nawé saue airíwe ira paríáhro. Anehe kaweq será isíwe néne ménsámehnsá kéh náhúpéq sáharáhro aritaníe uraire úwe.

Pehgáriq ayúnsábé pabeqme ehwéhne.

(Máhka 4.30-32; Árúka 13.18-19)

31 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnime pehgáriq ayú tahnsane. Mi ayúmé íre mó sotápéqté áyú tahnsane. Írakaumo. Mi ayúmé pehgáriq ayúne. 32 Wehukenínká mi pehgáríq áyú wene sotápéq uqmatairana kirena anotah awánká úkéna moke mó mensáméhnsá kiotaikire. Anotah awánkánirana kabaramarínká séra ayahnaweraq sene nah píáhwe úwe.

Muoráhi naneqsabé pabeqme ehwéhne.

(Árúka 13.20-21)

33 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Tírí ínínká muoráhi naneq páráwahipéq maqme ayahnirana moke múíre. Manikánka íópeq wahnah wahnahnime mina páréti muoráhi naneq tahnsáne úwe.

Sísaga peh pabeqme ehwéh teriu ehwéhne.

(Máhka 4.33-34)

34 Sísaga weba sáhuríó ke ehweh teriena sensabé íre pahsuqme teriasa peh pabeqme ehwéhmárí teriuwe. 35 Manikáne ehweh irarú aniné ehweh aiq pútaraginkeheéna Sísaga peh pabeqme ehwéh teriuwe. Mi pukúípéqté éhwéhnká mahraréna,

Ehweh teriénaraq peh pabeqme ehwéh teriníe. Mah marákó márákó miraútaqkakáq menahnkákáq epéqté éhwéh káráirana amahnága teriníe ire. (Buk Song 78.2)

Sísaga náweyabé áwahe pahsuo ehwehne.

36 Sísaga weba sáhuríó ke suena nahupeq kibekúwaq ite we kérahwána kegá weba séq wensabé, Mi pabéqmé éhwéh náwe uqmatai ehwéhmé pahsuqme teio ewane.

37 Ewanana Sísaga itensabé pahsuqme teiena, Kaweq ayú uqmatai anímé íné wehukení úku aníne. 38 Somé mah marákó márákóe. Kaweq ayúmé Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráho ke wóe. Náwewe owainawane anímárí móe. 39 Náwe uqmatai anímé owainawa mire. Nera kahna tanáhráqmé mah tanáhráq parabagínana Manikánka sainsuahna tanáhráq míre. Sera ísíra kewé íópeqté ké wóe. 40 Náwe sauwe ira paríáhnserah mah tanáhráq parabagínana Manikánka sainsuahna tanáhráq sinawire. 41 Mi tanáhráq íné wehukení úku anínká íópeqté ké eqmaq suahnara Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhira ke míéhrataq moke ínéhgíó kéreq mó ahbábáq kéreq sorupagehe. 42 Sorupéra anotah iráípéq kaqsuehrara mitaq ibiséra uwo uwo oneherawoe. 43 Mi tanáhráq Manikáne animárí Sensiboga wahnah wahnahnirabeq kaweqtaq méra patahi serahnigehe. Íre parosa áhréákáq kéo, kawerue íráhro úwe.

Móne antéhyá sotápéq kopéq suo ehwéhne.

44 Sísaga mó mahraréna, Manikánka íópeq wahnah wahnahnime wehukenínká móne antéhyá wene sotápéq ubuqme kopéq suonserahne. Mó anínká mi antéhyá ábóraq marena áhnte moné mipipéq kéhnsábé mitaq mó akariaréhre. Wene arupipeq eyoyóirana móne paiqmianieéna moke wene ménsámehnsá paiqmarena mi moné mewena móne antéhyá kéh só kobaiqmáréhre úwe.

Pásésuqsabé pabeqme ehwéhne.

45 Sísaga mó mahraréna, Manikánka íópeq wahnah wahnahnime ménsámehnsá paiqmaq paiqmari anínká kaweq pasésúq paiqmaranieéna kabari serahnire. 46 Wega peh morá pásésúq áhnte kaweq pasésúq tagéna moke wene ménsámehnsá paiqmarena mi moné mewena mi pasésúq kobaiqmáréhre úwe.

Pah siqmíáhnsábé pabeqme ehwéhne.

47 Sísaga mó mahraréna, Manikánka íópeq wahnah wahnahnime kahweraté uwe taga tagao serahnire. Wehukega káwehupípéq anotah kahwéráté uwe taga tagaéra áhnte mó naneq ka mó naneq kanue maqmíáhwe. 48 Maqmíáhtáq kahweipéq áhnte kéhrara arahwéraq tútuue méra pah siqmíáhwe. Siqmarera kaweq ka pah antéhyápípéq sáharera íre kaweq ka súáhwe. 49 Mina onserah mah tanáhráq parabagínaraq íópeqté kégá sure kaweq ke míéhrarabeqte áhbábáq ké aiqme meriqmera 50 anotah iráípéq tuparuehrara mitaq ibiséra uwo uwo oneherawoe úwe.

51 Sísaga ite we kérahwána keyábé, Teiú éhwéh moke aiq iraho úwaq itega wensabé, Aiq irone ewane. 52 Ewanana Mósísiga sehgíóro ú ehweh íráh kégá íné wahnah wahnahnu ehwéh aiq ahtebahwe. Mi kegá anotah nah matíéh ánínká mira inserahnowe. Anotah nah matíéh ánínká peh morá páqnáhípéq áhnte mensáméhnsá matíéhre. Wega mi paqnáhípéqté o mensáméhnsánkákáq nahonáh ménsáméhnsánkákáq mewe máhpeq tueyokire úwe.*

Néhsara suwahpeqte kégá Sísansabé suwahríó ehwehne.

(Máhka 6.1-6; Árúka 4.16-30)

53 Sísaga mi pabéqmé éhwéh teiena mitaq suena 54 wenawahperurá pokúwe. Mitaq momiwí nahtápéq kibekéna síwáhnorúwara író kega, We árahue ahtebia ání úkurairo éra, Wega ótaq sansá árahue mirairo éra áhtenuwe. 55 Áhtenéra, We peh nah píéh áníné ahninkáwá wíre. Wenanowé Máhría wire. Sémísiwe, Sósépawe, Sáímóniwe, Súrásawe, wenábáqmari móe. 56 Wenanahnoreh mahtaqté ánímárí móe. Minayabe we árahue ahtebia ání úkurairo éra 57 wensabé abiahnsa atówe. Abiahnsa atówana Sísaga sensabé, Manikáne ehweh irari anínsábé mó ke suwahpeqte kégá iwíáh íwíáh atáhwe. Peh morá wenawahpeqte kéreq wenawahrahreqka wensabé íre iwíáh íwíáh atáhwe úwe. 58 Úwana sega wensabé íre aiq pútare ató púana mitaq áhnte otáq sánsá íre miraúwe.

14

Sóni wání meri merinú aní pukú ehwehne.

(Máhka 6.14-29; Árúka 3.19-20, 9.7-9)

1 Sísa éhweh mitaq teri mahtaq terinuwana mi tanáhráq anotah wahnáh ání Érótiga irowe. 2 Irena wene arambehri keyábé mahraréna, Mah anímé Sóni wání meri merini aní míre. We pukéna mó oga úkurai puana amahnága págege otáq sánsánire úwe.

3-4 Sóni oga míotaq wega Érótinsabé ehweh atena mahraréna, Arenábáqne ahre meronawe Mósísiga sehgíóro ú ehweh aiq anterutone úwe. Wenábáq Pírípine ahre Éróríása meyonsabe Sóniga ehweh atowana meyo inínká mi ehwéhnsábé ayehitónsabe Sóni abiahnsa atowe. Abiahnsa atowana Érótiga, Sóni táhtoqme karábúsiipéq móátáhro úwara táhtoqme karábúsiipéq móátówe. 5 Móátówana Érótiga, Sóni subiq suaníe íwíáhéna túbáh agúwe. Wehukega, Sóniwe Manikáne ehweh irari aní míre íwíáhunsabé sensabé áhreéna túbáh agúwe.

6 Érótine anowagá we maqmio ahreraq ko tanáhráq sútaq wereq máhoro ú kereqka táhutahuruwana Éróríásane ayahunkawagá mitaq ména ábáhrúwe. Ábáhrúwana Érótiga iwíáh íwíáhéna wensabé, 7 Arega nánio ina naneq náwiníe éna, Pópoqnahga tagaríéhtáq awinauge úwe. 8 Mi ahráríné anowagá Sóninsabé abiahnsa atena weniyahu pagu pagunúwana wega Érótinsabé, Íné Sóni wání meri merini aníné ayahqno kiraqsuq maqme kunubaipéq maqme ménio úwe.

9 Úwana Érótiga mi ehwéh irotaq wene arupipeq umeh agúwe. Pópoqnahga tagaríéhtáq awinauge ú púana wene arupipeq iwíáh kikiruwe. Ínéreq táhutahuro kegá néne ehweh íráh púana niyehitéhneho éna, We awahbeh naneq náwéro úwe. 10 We awahbeh naneq náwéro úwana Érótiga eqmaq auwo aninká karábúsiipéq tunse Sónine ayahqno kiraqsuena kunubaipéq maqme mewe séna 11 mi ahrárí awuwana wenano móawuwe. 12 Sóni kéró kega we subiq súó ehweh irera sure wene anonka sesehgiwera mómaisarera Sísa koreawúwe.

Sísaga 5 táhúséni (5,000) weh kiraboú ehwehne.

(Máhka 6.31-44; Árúka 9.10-17; Sóni 6.1-13)

13 Sóni subiq sutowana Sísaga irena mitaq suena sípi kéwewena kure abatapi pokinaúwe. Áhnte kegá, We seberaebéq pokire u irera sensuwahpeq suera peh marakóipeq pehbeheráh kure Sísa kinaúrabeq kuwe. 14 Sísaga mitaq kure sípiipéqté arahwéraq tuegútaq áhnte wehekéq tagéna sensabé arutaboiraritena awahre ke kaweraritowe.

15 Íó tupekinaútaq ite we kérahwána kegá Sísaba séq wensabé, Amahnága penkinaire. Mahtaq peh abatapi púah mah kegá mó ke suwahpeq sene táhutahuq kobaiqmaragéhboq eqmaq suo ewane. 16 Ewanana Sísaga itensabé, Se aneqsabé pokigehbo? Itega táhutahuq kirabooro úwe. 17 Úwaq, Ite íre áhnte tahutáhúq peh moberíáh párétíákáq téhtaré páhnkákáq matione ewanana 18 Sísaga itensabé, Mina mewe sero úwe. 19 Mewe sero éna míó keyabé, Náweraq tútuue míáhro éna mi parétíákáq pahnkákáq mewena íópeq tagéna Manikánsabe, Kaweróne atowe. Kaweróne atena páréti keqme ite we kérahwána ke náiuwaq itega míó ke náriewáne. 20 Náriewánara ómiga nowana siyahbankirowe. Siyahbankirowara arahqmé airápété téhtaré páhsíkétí úsawe obenkíq márówe. 21 Mi tahutáhúq no wehwé íregáritaq 5 táhúséni (5,000) weh wóe. Ani ahre áhnte míó púara íre sáhnsáhúwe.

Sísaga wání káwehu abobóráhtaba nogu ehwéhne.

(Máhka 6.45-52; Sóni 6.16-21)

22 Sísaga ite we kérahwána keyábé, Sípiipéq kiasagoro seberaebéq ite nonótáh pokoro éna eqmaq iuwowe. Ite we kérahwána ke eqmaq iuwena anehe mó ke sensuwahpeq eqmaq suowe. 23 Eqmaq suena púrerinieéna sáwéhrapeq kiuwe. Penkútaq Sísa webataq ména 24 púrerúwaq ite we kérahwána ke sípiipéq káwehu ákáhpi míahwane. Anotah soírírúwana wánínka nonaburóróúwana mi sipí íre peheráh korahúwe. 25 Ahyahbinkerotaq Sísaga wání abobóráhtaba iteba súwaq 26 we tagéq anotah ahrééq, Wahnsa wíre íwíáhéq áhreéq kareowanae. 27 Kareowanana Sísaga apubúue mahraréna, Pehitaq míáhro. Íné úge. Íre áhreoro úwe.

28 Úwana Pítaga wensabé, Néne Wahnahno, aiq pútaq are inaraqmé ínénsabe, Wání abobóráhtaba noge ínéba súno ainto úwe. 29 Ínéba súno ainto úwana Sísaga wensabé, Máho úwana Pítaga sípiipéqté tuegue wánítaba Sísaba áhníbórá kúwe. 30 Áhníbórá kéna sóiriq tagéna áhreéna wánípipeq tupekinaútaq Sísansabé, Néne Wahnahno, íné séhréh ainto éna áwíahraq súwe.

31 Áwíahraq súwana Sísaga apubúue tubanantáwena wensabé, Arega ínénsabe íre kawerue aiq pútare aintahne. Aneqsabé árahinabomo íwíáhono úwe. 32 Sega sípiipéq kiasaguyana sóiriq táqnáigúwe. 33 Ite sípiipéq míahwana kegá Sísansabé iwíáh íwíáh ateq, Are aiq pútaq Manikáne ahninkáwá wóne atahwáne.

Sísaga áhnte awáhré ké kawerarito ehwéhne.

(Máhka 6.53-56)

34 Itega sípiipéq seberaebéq kure Kénésáréti marákórápéq kowanara 35 mitaq míó kega Sísa tagéra, we Sísae uwe. Sísae éra, Awahre ke mitaq meriq mahtaq merirue sero uwara moke awahre ke meriqmera Sísaba mórítówe. 36 Awahre kegá Sísansabé, Arene ambanta ayehrápéq táhtoranéhnkono éra wene ambanta táhtoró ke ómi kaweragúwe.

15

Manikáne ehwehnka iteinahbúréhne sansá kiotaikire i ehwéhne.

(Máhka 7.1-13)

1 Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka Sarúsarama suwahpeqte Sísaba sure wensabé, 2 Are kéráh kégá iteinahbúréhne sansámé aneqsabé anteruaho? Sene siyahnkara íre pabeq paberia peh náwíqkakaq síyáhnkárátáté táhutahuq nahwe uwe.

3 Uwana Sísaga sensabé, Itewe aneqsabé peh iteitene sánsá sehgioneheéq Manikánka sehgíóro ú ehweh anetaníbo éq anteruaho? 4 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Iteinoibone ehweh ireq se séhréh arítáhro ire.

Mi ehwéhnká mó mahraréna,

Wenanoibonsabé íre kaweq ehwéh arítéh ání subiq súáhro ire. (Kisim Bek 20.12, 21.17)

5 Manikáne púkuga miraue irariraq itega síwáhnoréq, Wehukenínká wenanoibo séhréh aritahráhi monébópoq mó naneqpopoq matawéna wenanoibonsabé mahraréna, Mahnawé Maniká íre áwátáutaq tahirímé náíú irino ire. 6 Wehukenínká miraue irariraq itega, Mi anínká wenanoibonsabé anetaníbo ime aiq kawerire ewe. Wega se íre séhréh arítéhmé aiq kawerire ewe. Minayabe iteitene ehweh sehgiónsábé Manikánka sehgíóro ú ehweh anterúáhwe. 7 Itewe peh kopéráhpéro ahbabáq ke woe. Itega miraonsabé Manikáne ehweh irarú ani Áísáíaga naho sehiranú ehwehnká aiq pútaragire. Mi ehwéhmé Manikánka irarú ehweh Áísáíaga sehiranue mahraréna,

8 Mah kegá ínénsabe síwéhrate iwíáh íwíáhéra peh sirupipeq ínénsabe íre suwahbehre. 9 Sega peh wehukene sánsá síwáhnoréra, Mahnawé Manikáne sansá míre ewe. Minayabe sega ínénsabe péhepehe iwíáh íwíáh aintáhwe úwe. (Aisaia 29.13)

Sísaga, Wehukeníné arupipeqté íwíáhgá ahbabáratahráhire ú ehwehne.

(Máhka 7.14-23)

10 Sísaga míó keyabé, Ínéba sewíáhro. Néne ehweh ireq iwíáhue tagahro. 11 Wehukenínká táhutahurinka íre ahbabáratéhre. Írakaumo. Peh morá wehukeníné áwéhipeqté éhwéhnká ahbabáratéhre úwe.

12 Ite Sísa kérahwána kegá weba séq wensabé, Arega iraréna ehwéhnká Péhrasi ke siyehitehme aiq tagahno ewanana 13 Sísaga itensabé, Íópeqté Náníbógá íre uqmaréh náneqme pagoruankéhe. 14 Péhrasi kewé pehragarítáhro. Sega iwíáhéra, Ite siyahnkahrúna ke úne ewe. Írakaumo. Se peh aura pira ké míáhwe. Aura pira ánínká mó aurá pira ání ahnkahrínaraq mataipéq moráráq inahnsuboyeherawoye úwe.

15 Úwana Pítaga Sísansabé, Mah pabéqmé éhwéh pahsuqme teio úwana 16 wega sensabé, Wehukenínká táhutahurinka íre ahbabáratanae uge. Mi ehwéhnume ite moq íre írátíaho? 17 Táhutahuqka wehukeníné iwíáhipeq íre túíre. Peh ahmbiupipéq tunse tueagire. Minawé íre iraho? 18 Wehukeníné áwéhipeqté éhwéhmé wene arupipeqté áhwárehre. Wene arupipeqté íwíáhgá ahbabáratanae. 19 Wehukeníné arupipeqté ahbabáq iwiáh áhwárehre. Mó aní subiq suewé, mó aníné ahre weh abariéwé, aebówé, péhe éhwéhmé éhruruéwé, 20 mahnawarinká wehukení ahbabáratéhre. Peh náwíqkakaq áyáhtáté nehnka wehukení íre ahbabáratéhre úwe.

Nahnso inínká Sísansabé kawerue aiq pútare ato ehwéhne.

(Máhka 7.24-30)

21 Sísaga mitaq suena Táíya suwahpeqte kéreq Sáíróna suwahpeqte kéreqne marakórapeq pokúwe. 22 Mibeqté Kénáni marákórápéqté ínímé íre Asiu anínká Sísaba séna wensabé, Tébítine anahwao, anotah aní móne. Owainawanka nániyahu subiqmaq subiqmarinsabé arutaboirainto úwe. 23 Arutaboirainto úwana Sísaga peh ehiya míowaq ite we kérahwána kegá Sísansabé, Mi inínká inehe séna áhnte ehwéhninsabé kaqsuo éq pagu pagunowane.

24 Pagu pagunowanana Sísaga mahraréna, Manikánka peh morá Ísara kebá eqmaq núwátáire. Ísara kewé tabanagi sipísípíq tahnsa kee úwana 25 mi inínká Sísaba séna áhtónsabe wene aigárápí arehunseraráq ména, Anotah aníno, séhréh ainto úwe. 26 Séhréh ainto úwana Sísaga wensabé, Animáríné táhutahuq mewe iamárípá tuparuewé íre kaweq sansáne úwe.* 27 Úwana wega Sísansabé, Anotah aníno, arega irarénawe aiq pútaróne. Iamárínká sibowáné tahbe tehnopeqte megi apípí mewe nahtaq sibowágá íre kaqsúéhre. Mina inserah séhréh ainto úwana 28 Sísaga wensabé, Arega ínénsabe anotahtaq aiq pútare aintahna iní móne. Are awahbeh naneq mirainauge úwana mi tanáhráq wene ayahunkawa apubúue kaweragúwe.

Sísaga áhnte awáhré ké kawerarito ehwéhne.

29 Sísaga mitaq suena Kehrari kawéhú ayehráq kure sáwéhrapeq kiena mitaq tútuue míowe. 30 Tútuue míowara áhnte kegá aigárá soriqnah kereq aura pira kéreq sawenkahnia áíyáyáhnkákáq kéreq íre ehwehnorahu kereq áhnte mó awahre kereq meriqmera Sísaba suwana wega moke mi awáhré ké kaweraritowe. 31 Ehweh íre irarerahu kegá ehweh iraruwara sawenkahnia áíyáyáhnkákáq kégá awaho ke úkuwara soriqnah kega ah nogúwara aura pira kégá siura ebíúwara tago kegá áhtenuwe. Áhtenéra ite Ísara kené Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe.

Sísaga 4 táhúséni (4,000) weh kiraboú ehwehne.

(Máhka 8.1-10)

32 Sísaga ite we kérahwána ke íáhrabéna itensabé, Mahtaq míáh kégá ínéba apahtáró wéhékáh méra amahnága se táhutahuq íre kéhnsábé sensabé nirutaboiruge. Íre kirabo aritasa pehipi eqmaq súáhnaraq ahtapeq siunúnkaq surahiyeho. Pehipi íre eqmaq suaníe úwe. 33 Úwaq ite we kérahwána kegá wensabé, Mahtaq peh abatapinirara míáh ké peh íregáritaq míáhwe. Se awehraq tahutáhúq nagehboq árahue áhnte tahutáhúq meyahráhuno ewane. 34 Ewanana Sísaga itensabé, Árahue parétí kehro úwaq itega wensabé, Abapete téhtaré párétíákáq táhmaro pehgáriq pahnkákáq kéhre ewane.

35 Sísaga weba sáhuríó keyabé, Marakóraq tútuoro éna 36 mi abápété téhtaré párétíákáq pahnkákáq mewena Manikánsabe, Kaweróne atena ite we kérahwána ke keqme iuwaq itega moke mó ke náriewáne. 37 Náriewánara ómiga nowana siyahbankirowe. Siyahbankirowara arahqmé abapete téhtaré páhsíkétí úsawe obenkíq márówe. 38 Mi tahutáhúq no wehwé 4 táhúséni (4,000) weh wóe. Ani ahrewe peh áhnte míó púara íre sáhnsáhúwe. 39 Siyahbankirowana Sísaga mi ke eqmaq suena sípiipéq kiasague Mágára marákórápéq pokúwe.

16

Sísansabé, Ótaq sansánúno u ehwéhne.

(Máhka 8.11-13; Árúka 12.54-56)

1 Péhrasi kereq Sáyúsi kereqka Sísaba séra wega ahbabárinkeheéra wensabé, Manikánka are séhréh atahna taganehboq íópeqté ótaq sansánúno uwe. Ótaq sansánúno éra áhwárawe tagowe. 2 [Áhwárawe tagowana wega sensabé, Íó tupekitaq penehriraq tagéq íre ibonsinawire ewe. 3 Ahbiahipeq ibo muqmuriraq tagéq iboramé ibonsinawire ewe. Íópeq tagéq ibone sánsá ahtebahwe. Mina aiq ahtebéq peh ínéga amahnága mirau arámbéhrí tagéq íre ahtebahwe.] 4 Amahnága oga míáh kégá Manikánsabe íre iuwahbehraq ahbabáq ke míáhwe. Ótaq sansá sokigi aio ewo? Írakaumo. Sóna sóreq wanípípéq míotaq Manikánka ótaq sansá miraúwe.* Peh morá mi sansá iahreraq itahnaq iwíáhue tagagehe. Mó otáq sánsá íre sokigi ainíe éna se suena pokúwe.

Páréti muoráhi naneqsabé pabeqme ehwéhne.

(Máhka 8.14-21)

5 Ite Sísa kérahwána kegá káwehu seberaebéq pokowanaraq páréti ibitagúwaq íre meyahwáne. 6 Sísaga itensabé, Tagaríáhro. Péhrasi kereq Sáyúsi kereqne páréti muoráhi naneq pehragahro úwe. 7 Úwaq itega iteite náhenéq, Itega páréti ibitaginsabé mi ehwéh teíre ewane. 8 Ewanana Sísaga itene ehweh ahtebéna itensabé, Ite páréti íre kéh éhwéhmé aneqsabé sío síoo? Itega ínénsabe pehgáritaq aiq pútare aintáhwe. 9 Amahnága teiú éhwéh íre iraho? Ínéga 5 táhúséni (5,000) weh moberíáh párétí keqme kirabourautaq arahqmé áhnte matome íre iahreraq kehro? 10 Abapete téhtaré párétí keqme 4 táhúséni (4,000) weh kirabourautaq arahq áhnte matome íre iahreraq kehro? 11 Íné íre párétiyabé iraruge. Minayabe árahinsabé íre iahtebaho? Péhrasi kereq Sáyúsi kereqne páréti muoráhi naneq pehragahro úwe.

12 Úwaq ite we kérahwána kegá iwíáhéq, Íre páréti muoráhi naneqsabé peh Péhrasi kereq Sáyúsi kereqka síwáhnoro ehwéhnsábé irarire éq iahtebahwane.

Pítaga Sísansabé, Are Manikáne ahninkáwá wóne ú ehwehne.

(Máhka 8.27-30; Árúka 9.18-21)

13 Sísaga Sésáría Pírípái suwahpeq wahtotaq kútaq ite we kérahwána keyábé kasenéna, Mó kegá íné wehukení úku anínsábé inse aintaho úwe. 14 Inse aintaho úwaq, Arensabé mó kegá, Sóni wání meri merini aní míre ewe. Mó kegá, Are Éráísa wire ewara mó kegá, Are Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Sérémáía wire ewe. Mó kegá, Are peh Manikáne ehweh irari aní míre ewe ewane. 15 Ewanana Sísaga itensabé, Itega ínénsabe inse aintaho úwana 16 Sáímóni Pítaga wensabé, Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna omaq ato aní móne. Maniká mía míai anínirah are wenahni móne úwe. 17 Úwana Sísaga Pítansabé, Sónine ahninkáwá Sáímónio, arega irarénayabé iwíáh íwíáhúno. Arega irarénawe peh wehukega íre iwíáh atáhwah iraréne. Peh morá íópeqté Náníbógá iwíáh atéhre. 18 Teiníboq írátíáhro. Arenáwíq Pítae.† Wehukega ebahtaq pearáh náh íre míu míuia peh págegeue kagainserah íné tagaríáh kéwé séhréh aitahnaq págegeue mía míaigehe. Íné tagaríáh kégá pukirataq iraipéq íre pokigehe. 19 Íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeqte ónsáráté kí áwúge. Arega mah marákóípéq ahqáho atehna naneq Manikánka mi naneqsabé moq íópeq ahqáho atanae. Arega mah marákóípéq kowe atehna naneq Manikánka mi naneqsabé moq íópeq kowe atanae. 20 Kowe atanae éna ite we kérahwána keyábé, Ínéwé Manikánka omaq ato aní míre mó ke teríyeho úwe

Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge ú ehwehne.

(Máhka 8.31–9.1; Árúka 9.22-27)

21 Mi tanáhráq Sísaga ite we kérahwána keyábé Sarúsarama suwahpeq pukinaú ehweh pahsuowe. Wega itensabé, Sarúsarama suwahpeq pokinauge. Mitaq mibeqté Asiu kené aboawah wehreq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka níwíoqnéra nubiq suaneherawoe. Nubiq suehrana íné pukéna apahtáró wéhékáhtáq iriwe oga úkinauge úwe.

22 Úwana Pítaga Sísa meqmena móbeq móatena wensabé ehweh atena, Néne Wahnahno, arega iraréna ehwéhmé aiq pútaragínehboq Manikánsabe ahqáho ato inauge úwe. 23 Úwana Sísaga pabeqme Pítansabé, Owainawano, móbeq míahno atena, Arega iraréna ehwéhmé Manikánka íre iwíáh atéhre. Minawé peh wehukeníné iwíáh púah íné pokona ah parosúéhneho úwe.

24 Sísaga ite we kérahwána keyábé mahraréna, Íné sénireyabe awahbeh aníno, arerene awahbeh iwíáh suo. Manikáne arambehri mira aruqarurunsabé sega íné awankátaq táhparagéhe. Ínéga miraunserah miraue séniro. 25 Wewensabé arutaboiréna peh wewene awahbeh iwíáh mira aruqaruri anímé oga mérapeq íre awaq miahráhire. Néne sánsá sehginieéna wewe awahbeh iwíáh susuri anímé oga mérapeq awaq miankéhe. 26 Wehukenínká moke mah marákóípéqté ménsáméhnsá matíéhtáq tahirímé oga mérapeq íre awaq miahnaraqmé mi mensáméhnsánká árahue séhréh atéh iripo? Oga mérapeq awaq meyabe aneqtaté paiqmarankéhbo? Ahqáho. Íre paiqmarahráhire. 27 Nánibone patahga tahnsa téhreh naneqkakáq íné wehukení úku anínseq íópeqté kéreqka túónagake moke mah kehiná kéhínáné arambehri iwíáhue tagéna sainsuanauge. 28 Teiníboq írátíáhro. Táhmaro iriwe míona ke pehipi íre pukigehe. Ebeqme íné wehukení úku aní Wahnah aní míahnaq tagéq anehe pukigehe úwe.

17

Sísane auranabiah mó kugú agú ehwehne.

(Máhka 9.2-13; Árúka 9.28-36)

1 Sísaga síwáhnorúwana abapete morá wéhékáh parabagúwana wega Sémísireq Sónireq mi abárahré mó aní Pítarerue meriqmena anotah sawéhrápéq kiuwe. 2 Kiuwara sega tagotaq Sísane auranabiah mó kugú kaweq kugú agúwe. Wene auranabiah patahga tahnsa agúwana wene korósi anotah tabérábé téhreh tahnsá úkúwe. 3 Téhreh tahnsá úkúwara Mósísireq Éráísareqka íópeqté tunse ábóraragéra Sísareq ehwehnuwe. 4 Ehwehnuwana Pítaga Sísansabé, Itene Wahnahno, ite mahtaq míonayabé aiq kawerire. Are awahbáhnaraqmé ínéga apahtáró úqná pearaníe. Arene morá Mósísine morá Éráísane moráue pearaníe úwe.

5 Pearaníe útaq anotah tabérábé írábúyánká seubítíowana mipéqté éhwéhnká mahraréna,

Mah anímé niruní nénáhní míre. Íné wensabé anotah nuwahbehre. Wene ehweh íráhro úwe.

6 Úwara Sísa kéró anítógá anotah ahrééra sirehunseraráq méra siuranabiah marakóiperatíówana 7 Sísaga seba séna se táhtotawéna sensabé, Íre áhreoro. Irigoro úwara 8 sega awahnkanéra mó ke íre tagéra peh morá Sísa webataq tagowe.

9 Sáwéhrapeqté tuegutaq Sísaga sensabé, Iteiyuwanka tageh naneq amahnága mó ke teríyeho. Íné wehukení úku aní pukéna iriwe oga úkonaraq terigéhe úwe.

10 Úwara we kéró anítógá Sísansabé kasenéra, Mósísine ehweh síwáhnoro kegá, Éráísa ebeq sínaraq anehe Manikánka omaq ato aní anehe sinae eme aneqsabé irareo uwe.

11 Uwana Sísaga sensabé, Éráísaga moke náneq kaweratanieéna suraire. 12 Ínéga teiníboq írátíáhro. Éráísawe aiq suraire. Wega suraitaq we tagaro kegá, We Éráísa wire íre iwíáhia peh seye suwahbarai sansánurowe. Seye suwahbarai sansánéra we íre kaweratárówe. Sega we áwíoqnaronserah íné wehukení úku aní moq níwíoqnagehe 13 úwara we kéró anítógá ahtebéra, Sísaga irarime Sóni wání meri merini anínsábé irarire uwe.

Sísaga owainawa kaqauwena animai kawerato ehwehne.

(Máhka 9.14-29; Árúka 9.37-42)

14 Sega áhnte ke míópi tueguwana mó anínká Sísaba séna we áhtónsabe arehunseraráq ména wensabé, 15 Anotah aníno, nénahninsábé arutaboirate séhréh ato. We uwoyansanéna iraipéq tabiqme tabiqmeéna anotah erirana wánípipeq aguaguire. 16 Meqmena are kéráh kébá móátóge. Móátógarawe sega íre kaweratahráhowe úwe.

17 Íre kaweratahráhowe úwana Sísaga míó keyabé, Ite íre aiq pútare ainteq saiyo ke wóe. Iteba mía míaume ahkake awehraq kanabo? Itega miraonsabé nirupipeq umehime ahkake parabaginabo? Ahkake parabaginabo éna abowansabé, Arenahni ínéba meqme súno úwana meqmena súwana 18 Sísaga owainawansabé, We auwe pokúno atowana auwena pokútaq mi aní kaweragúwe.

19 Ite we kérahwána kegá itebataq Sísaba séq wensabé, Itewe árahinsabé owainawa íre kaqsuahráhuno kasenowane.

20 Kasenowanana itensabé, Itega pehgáritaq aiq pútare aintáh púaq íre kaqsuahráhowe. Teiníboq írátíáhro. Manikánka séhréh aitahnaga miraorahúne íwíáhirataq wega séhréh aitéhnká miraorahowe. Téhwe mi iwíáh pehgáriq awánká ayu tahnsá kahnaraq itega sáwéhyabe, Móberagúno atéhrataq mirainawire. Mira íwíáhirataq áhnte pagégé sánsá miraorahowe. 21 [Ínéga kaqauwó ówáínáwá wehukega pehipi íre kaqsuahráhowe. Táhutahuq awehriéq púrerareq mina tahnsa owáínáwámárí kaqsuahráhowe úwe.]

Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge mónkakáq irarú ehwehne.

(Máhka 9.30-32; Árúka 9.43-45)

22 Sísareq ite we kérahwána kereqka Kehrari marákórápéq nowánaraq wega itensabé, Sega íné wehukení úku aní móintehrara nubiq suaneherawoe. 23 Nubiq suehrana íné pukéna apahtáró wéhékáhtáq iriwe oga úkinauge úwaq ite we kérahwána kené irupipeq umehagúwe.

Sísaga, Táhkísi moné awo ú ehwehne.

24 Sísareq itereqka kure Kápénéáma suwahpeq kowanaraq Asiu kené momiwí nahtápéqté wáhnáhnká Pítaba séna wensabé, Ite íwáhnori anínká momiwí nahtápéq táhkísi moné awinkéhbo úwana 25 kowe úwe. Kowe éna nahupeq kibekúwana Sísaga wensabé ebeq kasenéna, Sáímónio, mah marákóípéqté wáhnáh kégá inseréhne táhkísi moné meyaho? Sensuwahrahne móne meyaho? Mó kahnáhné móne meyaho? Inseréhne meyáhwe íwíáhono úwana 26 Pítaga wensabé, Mó kahnáhné móne meyáhwe úwana Sísaga wensabé, Minayabe ite Maniká kahnah míoya puata wene momiwí nahtápéq kawerinkeheéta táhkísi moné íre náwéyataq tahirí aiq kaweri irino. 27 Sega itensabé abiahnsa aitéhboq pehipi aweyéhe. Mi tahkísí móné meyankéhboq arega wání káwehutapeq pokue úku wánípipeq tuparuqme tagehnana téh pariahna pahné áwéhipeq tagé mipéq ebah moné tagankehe. Minawé arereq ínéreqne táhkísi moné awehraq kanae. Mina mewe táhkísi moné meyéh ání móawo úwe.

18

Manikánka wahnah wahnahnirabeqte anotah anímé insebo i ehwéhne.

(Máhka 9.33-37; Árúka 9.46-48)

1 Mi tanáhráq ite we kérahwána kegá Sísaba séq wensabé, Íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq kiotaiki anímé insebo ewane.

2 Ewanana Sísaga káriq aní áhrabéna ite ákáhpi atena 3 itensabé, Teiníboq írátíáhro. Itene píribahri sansá sueq káriq aní tahnsa úkirataq Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhowe. 4 Wewensabé íre iwíáh íwíáhi aní peh mah karíq ání tahnsa ména íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq mó ke kiotaikire. 5 Ínénsabe arutaboiraintena mahna tahnsa káríq ání séhréh atéh ánínká íné moq séhréh aintéhre.

Ahbabáq sansanká aiq pútare atona sansá saiqnaruahráhi ehwéhne.

(Máhka 9.42-48; Árúka 17.1-2)

6 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká ínénsabe aiq pútare aintéh ání ahbabáq sansa áúgi ínaraqmé anotahtaq íre kawerire. Áúgii anínká káriq aní áúgi ínaraqmé wene anuopi anotah ebáh táhru táhruue púrúrúia káwéhúpípéq tuparuahnana wánípipeq tupekitaq tahirímé aiq kaweri irino úwe.

7 Síúgio kewé anotah ahbábárowe. Mah marákó márákóípéq ahbabárorahi sansá peh kagaire. Áúgi anímé ahbabáq áhwáreh puana Manikánka anotahtaq kamah awinawire. 8 Arene aiayahnka are ahbabáratana ínaraq mina kiraqsuo. Íre aiayahnkakaq oga mérapeq pokinaraq aiq kawerinae. Moke aiayahnkakaq ahriahri teh iráípéq kaqauwáhnaraqmé anotah íre kawerinawire. 9 Arene auranka are ahbabáratana ínaraq mina piruqme suo. Peh morá áúránkákáq oga mérapeq pokinaraq aiq kawerinae. Téhtaré áúránkákáq ahriahri teh iráípéq kaqauwáhnaraqmé anotah íre kawerinawire úwe.

10-11 Sísaga mó mahraréna, Káriq anímárínsábé abehq náneq mire íwíáhiyehboq kawerurero. Teiníboq írátíáhro. Se wahnahno íópeqté kégá íópeq Nánibo míéhrabeq ahriahri mía míaowe. [Íné wehukení úku anínká tabanago ke kaweraritanieéna suge úwe.]

Sipisípiq tabanaginsabé pabeqme ehwéhne.

(Árúka 15.3-7)

12 Sísaga mó mahraréna, Sipisípiq wahnahni anínká áhnte sipísípíq 100 sipísípíq matíéhtáq peh morá ká tabanagínaraq wega anerinkehbo? Aneq iwíáhoo? Wega íre tabanago kamárí 99 sipísípíqmárí uwaruntú sahtaqme nahrabeq sitena tabanagi ka kogabarinkehe. 13 Mi ka ábóraq marahnaraq iwíáh íwíáhinawire. Íre tabanagi kamárínsábé ákáhtaq iwíáh íwíáhéna ábóraq maréh kánsábé anotahtaq iwíáh íwíáhinawire. 14 Sipisípiq wahnáhnká wene tabanagi kansábé arutaboirinserah íópeqté Ítéríbógá wene animárí tabanague iraipéq pokiyeho éna arutaboirire úwe.

Are ahbabáratéh ání kawerate sansa ehwéhne.

15 Sísaga mó mahraréna, Íné tagaríéh ánínká are ahbabáratahnaraq mó ke íre míéhrataq wene ahbabáqsabe koreawo. Wega arene ehweh irahnah aiq insahwé atankéhe. 16 Arene ehweh íre irahnaraqmé peh morá ánípópoq téhranítébópoq meriqme weba kúno. Itene ehweh irankéhboq se meriqme kúno. 17 Wega arereq sereqne ehweh íre irahnaraqmé momiwíorabeq Maniká tagaríáh ké korerio. Wega moke sene ehweh íre irahnaraqmé we auwe nahnso aní, ahbabáq ani tahnsa peh áwé tagahro úwe.

18 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Itega mah marákóípéq ahqáho atéhra naneq íópeq Manikánka mi naneq moq ahqáho atanae. Itega mah marákóípéq kowe atéhra naneq íópeq Manikánka mi naneq kowe atanae. 19 Mó teiníboq írátíáhro. Ite téhranítégá mah marákóípéq mó naneqsabé moráénue púrerirataq íópeq Maniká Iteriboga irena mirainawire. 20 Ite téhranítégábópoq apahránítógábópoq ínénsabe iwíáhoneheéq momiwíirataq íné itereq míanauge úwe.

Mó kené ahbabáq íre ahreraq matiahno ú ehwehne.

21 Pítaga Sísaba séna wensabé, Néne Wahnahno, are tagaríéh ánínká íné mótaq mótarue ahbabáraintahnaraq árahue tanáhráq wene ahbabáq íre niahreraq matianinkono? Abapete téhtaréráq wene ahbabáq íre niahreraq matianinkono úwana, 22 Ahqáho. Abapete téhtaréráq íre awehraq kéhre. Arega íre sáhnsahoráhóna tanáhráq wene ahbabáqsabe iwíáhineho. Wene ahbabáqmari íre ahreraq matiahno úwe.

23 Wene ahbabáqmari íre ahreraq matiahno éna, Teiníboq írátíáhro. Manikánka wahnah wahnahnirabeqte sánsámé mah marákóípéqté wáhnáhnká wene arambehrio ke miraurainserah sansáne. 24 Mi wahnáhnká wene arambehrio kené sítáríarai moné kaweraritankehéna síáhraburaire. Anotah moné 10,000,000 Kína tahnsá átáríarai aní weba móátáráirana 25 mi aníné átáríarai moné áhnte taqnobaguraire. Minayabe wene wahnahnka átáríarai moné meanieéna mahraréna, Moke we matíéh ménsáméhnsá paiqmareq mi moné náníéro. Mi anínseq wene ahrereq wene animárínseq paiqmareq mi moné náníéro urairana 26 mi anínká weba séna áhreéna arehunseraráq ména, Ínénsabe arutaboirainte pehwehrue ainto. Arega íntáríahna moné moke awinauge urairana 27 wene wahnahnka arutaboiratena mahraréna, Mi monéyábé anetaníbo éna, Pehipi soraq súáhro uraire. 28 Urairana mi anínká pokue áwáhu arámbéhrí ání wene móne táhmaro Kiná 10 Kína tahnsá átáríarai aní tagéna wene anuopi táhtotawéna wensabé, Ínéga átáríarau moné nánio uraire. 29 Nánio urairana wega arehunseraráq ména, Ínénsabe arutaboirainte pehwehrue ainto. Arega íntáríahna moné mókake awinauge urairana 30 mi ehwéh íre irasa karábúsiipéq móátáráire. Móatena, Moke nánínagake pugeq auwaníe uraire. 31 Urairara mó arámbéhrí kégá mina tagéra sirupipeq págege agurairara sega sene wahnah moke koreawátówe.

32 Koreawátówana sene wahnahnka wene arambehri anínsábé áhraburairana surairana wensabé, Arewe íre kaweq arámbéhrí ání móne. Arega ínénsabe arutaboirainto énana néne móneyabé anetaníbo éna íre ahreraq matíóge. 33 Ínéga arensabé nirutaboiratónserah arewé árahinsabé áwáhu arámbéhrí ánínsábé íre arutaboiratahno éna anotah abíáhnsánuraire. 34 Abiahnsanéna mi aní meqmena karábúsiipéq móátáráire. Néne móne moke nánínagake pugeq auwaníe uraire úwe. 35 Sísaga mah pabéqmé éhwéh parabaruena anehe Pítarehyabe, Íné tagaríéh ánínká ite ahbabáraitahnaraq itene irupipeq wene ahbabáq íre ahreraq matíáhro. Ahreraq matíéhrataq teawú wáhnáhnká miraurainserah íópeqté Náníbógá mina tahnsaninkehe úwe.

19

Sísaga wehga wene ahre kaqsueyabe irarú ehwehne.

(Máhka 10.1-12; Árúka 16.18)

1 Sísaga mi ehwéh parabaruena Kehrari marákórápéq suena Sorana aroipéq seberaebéq Súría marákórápéq pokúwe. 2 Pokúwara áhnte kegá we kérówara mitaqté áwáhré ké kaweraritowe.

3 Péhrasi kegá Sísaba séra wega ahbabáq ehweh irarinkeheéra áhwárawe tagéra kasenéra, Weh wewega iwíáhue wene ahre suewé mirao naneq sansápo uwe.

4 Uwana Sísaga sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikánka mah marákó márákó mirarotaq wega wehakaq ahreakáq mirarowe ire.

5 Wene ehwehnka mó mahraréna,

Minayabe o menáhwénká wenanoibone nahtapeq suena wene ahrereq moráráq mía míaigehe. Peh morá áníné áú tahnsa úkigehe ire. (Stat 1.27, 2.24; Malakai 2.15)

6 Itega mi sehirámé íre sáhnsahwe tagaroo? Se peh morá ání tahnsa úkóyansabé se íre mó aní mó aní tahnsa méra peh morá ání tahnsa míagehe. Manikánka, Wehakaq ahreakáq moráráq mía míaotao aritonsabe wehga wene ahre súéhneho úwe.

7 Wene ahre súéhneho úwara Péhrasi kegá wensabé, Mósísine ehwehnka mahraréna,

Wehga wene ahre kaqsuaníe ínaraqmé pépahqtaq sehiranue móawena kaqsuankéhe ire. (Lo 24.1-4)

Mósísiga mah ehwéh aneqsabé irarúwo uwe.

8 Uwana Sísaga sensabé, Itereq itene igaqnaréhreq saiyo ke míona puana Mósísiga mah ehwéh irarúwe. Manikánka téh wehuke mirarotaq mira íwíáh íre úwe. 9 Teiníboq írátíáhro. Wene ahre íre ahbabáq ini míahnaraq awehkawagá pehipi kaqsuena mó ahré meyéhmé wega aiq ahbabárire úwe.

10 Ite we kérahwána kegá Sísansabé, Wehreq wene ahrereqsabé teienawe mahbiga ahre íre mera ahriahri peh míahnaraq aiq kawerire ewane.

11 Ewanana Sísaga itensabé, Itega irare ehwéh moke mahbigaunká íre sehgioráhowe. Peh morá Manikánka omaq sitahna kegá sehgioráhowe. 12 Mó mahbígáúnká ahre meyahráhowara mó mahbígáúnká ahre íre meyahráhowe. Móme sinowaréhga maqmíótaq sene sinonka íre kaweraguraire. Minayabe mi mahbígáúnká ahre íre meyahráhowe. Móme wehukega síwáhnta pirúáhwara ahre íre meyahráhowe. Mó mahbígáúnká iwíáhéra, Manikánka wahnah wahnahnirabeqte árámbéhrí kawerue sehgiunayabé amahnága ahre íre meyaneheqmúne ewe. Mah ehwéh sehgioráhi anínká irankéhe úwe.

Sísaga, Káriq anímárínká ínéba sewíagehboq ahqáho arítého ú ehwehne.

(Máhka 10.13-16; Árúka 18.15-17)

13 Wene ayahnkaratáté táhtoqme púreraritankeheéra mó kegá káriq anímárí meriqmera Sísaba mórítówe. Mórítówaq ite we kérahwána kegá mórító keyabé suwehgu ariteq ahqáho aritahwánana 14 mi karíq ánímárí ínéba sewíagehboq ahqáho arítého. Káriq anímárínká ínénsabe aiq pútare aintáh serahno kegá Manikánka wahnah wahnahnirabeq awaq miagéhe úwe. 15 Awaq miagéhe éna Sísaga wene ayahnkaratáté mi karíq ánímárí táhtotawéna mitaq suena pokúwe.

Áhnte mensáméhnsánkákáq ánínsábé árahue oga mérapeq awaq mianabo i ehwéhne.

(Máhka 10.17-31; Árúka 18.18-30)

16 Peh morá wéhgá Sísaba séna wensabé, Íwáhnoraníno, oga mérapeq awaq mianíboq aneq kawéq árámbéhrí ininkono kasenúwe.

17 Kasenúwana Sísaga wensabé, Aneqsabé ínénsabe kaweq sansánsábé kasenono? Peh morá ánínká webataq kaweqtaq mía míaire. Oga mía míainkehboq Manikánka sehgíóro ú ehweh sehgio úwe.

18 Úwana wega Sísansabé, Aneq sehgíóro ú ehweh sehginínkono úwana Sísaga wensabé, Mó aní subiq súéhneho. Mó aníné ahre abariineho. Mó anínsábé péhe éhwéh atéhneho. 19 Iteinoibone ehweh ireq se séhréh arítáhro. Arerensabé arutaboirónanserah arene iyahnabo anínsábé moq arutaboirúno úwe. (Kisim Bek 20.12-16)

20 Úwana mi anínká Sísansabé, Moke mi ehwéh kawerue sehgíúge. Móme aneq arámbéhrí ininkono úwana 21 Sísaga wensabé, Are kaweqtaq míankehboq pokue moke matiahna mensáméhnsá paiqmaqme móne mewe tabonah ke nário. Mirainaraqmé íópeq kaweq naneqmarí matiankehe. Tabonah ke moke nárie íné séniro úwana 22 mi anínká irena áhnte mensáméhnsá ko púana wene arupipeq umeh agúwana pokúwe.

23 Sísaga ite we kérahwána keyábé mahraréna, Áhnte mensáméhnsá matíáh kégá íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq kieyabe anotah pagégéue mirao naneq mire. 24 Teiníboq írátíáhro. Kéhma anotah kane. Mi kanká wai abahrabahpipéq kéagínayabé págegeue mirai naneq mire. Mina inserah áhnte mensáméhnsá matíéh ánínká íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq kinayabé anotah pagégéue mirai naneq mire úwe.

25 Úwaq itega mi ehwéhnsábé anotah ahténéq Sísansabé, Minayabe insega oga mérapeq awaq miahráhiro ue kasenowane.

26 Kasenowanana Sísaga ite ebitáwéna itensabé, Wehukega íre miraorahowe. Peh morá Manikánka moke miraorahire úwe.

27 Úwana Pítaga wensabé, Itega moke mationa naneq sueq are kérone. Minayabe itega aneq awaq mianéhnkono úwana

28 Sísaga itensabé, Teiníboq írátíáhro. Mókake moke kéh náneq o naneq úkínaraq íné wehukení úku anínká págegeue anotah wahnáhnonarabeq tútuue ména wahnahninie. Mi tanáhráq itega wahnahnirarabeq tútuue méq airápété téhtaré Ísara ke káhnáhnsábé ehweh ariteq sainsuagéhe. 29 Ínénsabe sirutaboiréra néne arambehri miraoneheéra sene nahme sene marakówé súáhmé amahnága áhnte mó nahmé marakówé awaq miagéhe. Mókake oga mérapeqkákáq awaq miagéhe. Néne arambehri miraoneheéra sinahnowarehwé siwahwarehwé sensibáqmarimé sensinoibowe sene animárímé súáhmé amahnága áhnte mó kegá sensuwahrah úkigehe. Mókake oga mérapeq moq awaq miagéhe. 30 Amahnága áhnte ebeq se kegá mi tanáhráq sinehe kigehe. Sinehe se kegá ebeq kigehe úwe.

20

Arambehrio ke monseráh ápéq náriu pabéqmé éhwéhne.

1 Sísaga mó mahraréna, So wahnahnurai aní éhweh teiníe. Wega wahnahnurainserah Manikánka íópeq wahnah wahnahnire. So wahnahnurai anínká wene sotáq arambehrira ke ahbiahipeq kogabaréna 2 ábóraq marena sensabé, Néne sotápéq koarambehriirataq penahnaraq morá Kíná morá Kíná tahnsanue* náiníe urairara kowe urowana wene sotápéq eqmaq súátáire. 3 Pópoqnah ákáhtaq kiraitaq paiqnanátapeq kurairara táhmaro mó kegá mitaq peh míarowe. 4 Peh míarowana wega sensabé, Néne sotápéq koarambehriirataq penahnaraq awehraq apéq náiníe urairara 5 kowe éra koarambehriurowe.

6 Wéhékáhnabubunkakáq tunsoreráitaqkákáq wega mó ke ábóraq marena wene sotápéq eqmaq súátáire. 7 Íó tupekinauraitaq wega paiqnanátapeq kouwekurairara táhmaro ke mitaq peh míarowe. Peh míarowana wega sensabé, Aneqsabé moke wéhékáh peh míaho urairara, Mó anínká arambehri íre ínsábé peh míone urowana, Aiq míre. Néne sotápéq koarambehrioro arítáráire úwe.

8 Koarambehrioro aritena petairabeq so aboga sotáq arambehrio kené wahnah anínsábé áhrabéna wensabé, Moke arambehrio ke síáhrabue ápeq nário. Arambehrirapéq sinehe se ke ebeq nárie ebeq se ke anehe nário uraire. 9 Sinehe suro ke morá Kíná morá Kínáue síátáire. 10 Síátáirara ebeq suro kegá iwíáhéra, Wega métáq se ke morá Kíná morá Kínáue sínsábé ite anotah apéq meyaneheqmúne íwíáhurowe. Anotah apéq meyaneheqmúne íwíáhurowana se moq morá Kíná morá Kínáue síátáirara mewera 11 so abonsabé abiahnsa atárówe. 12 Abiahnsa atera wensabé, Amahnága se kewé pehgáriq arámbéhríowe. Itewe moke wéhékáh arambehriúnana anotah patáhgá kamah aíre. Minayabe aneqsabé monseráh monseráhnue ápeq náiro urowe.

13 Úrowana so aboga sene ehweh irena peh morá ánínsábé, Néne iyahnabo aníno, arensabé íre ahbabáratóge. Ahbiahipeq, Néne sotápéq arambehri éwahnaraq morá Kíná awiníe ugah kowe aintahna wino. 14 Minayabe arene móne mewe pokúno. Are áwúnserahnue inehe se ke moq náríúge. 15 Nénéne móne nárie sansá néne arambehri wire. Anehepeqte ké áhnte naríúnsábé ínénsabe abiahnsa aintahna mino uraire úwe.

16 Sísaga mó mahraréna, Pabeqme ehwéh teiúnserah sinehe se kegá ebeq kirarawe ebeq se kegá sinehe kigehe úwe.

Náhmbáh 3 tanáhráq Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge ú ehwehne.

(Máhka 10.32-34; Árúka 18.31-33)

17 Sísaga Sarúsarama suwahpeqte áhtápéq kútaq ite we airápété téhtaré kérahwána ke itebataqsabé mahraréna, 18 Teiníboq írátíáhro. Ite pokue Sarúsarama suwahpeq míáhnaraq peh morá ánínká íné wehukení úku aní Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqpa mónuankéhe. Mónuahnara sega íné, Subiq súáhro aritehrara 19 nubiq suageheéra nahnso kebá mónuagéhe. Nahnso kegá niwiréh aintera sehikarankákáq áréti sahtáté nubiqmarera awankátaq táhparagéhe. Awankátaq táhparéhrataqmé íné pukonana apahtáró wéhékáhtáq iriwe oganúq intankéhe úwe.

Sémísireq Sónireqka anotah aníté úkéyabe suwahbó ehwehne.

(Máhka 10.35-45)

20 Sébérine ahrega sene ahninkáwáráré meriqmena Sísaba séna arehunseraráq ména wensabé, Ínéga teawéna ehwéh miraúno úwe. 21 Úwana Sísaga wensabé, Aneq ehwéh kehro úwana wega wensabé, Arega wahnah wahnahnónarabeq míéhnaraq nénahnité mó anímé arene ayah púpeq mó anímé arene ayahnaperue tútuue míagehe arito úwe.

22 Úwana Sísaga mi abáráhréyábé, Itega mah ehwéhmé íre iwíáhóye. Íre iwíáhóye éna pabeqme ehwéh mahraréna, Ínéga no kahpúípéqté náneq itega moq nahrahoyo úwara sega, Aiq nahahúye uye. 23 Uyana Sísaga sensabé, Ínéga no kahpúípéqté náneq itega moq nayehetawoye. Peh néne niyah púpeqkakáq niyahnapeqkakáq tútuue míéhra ke omaq sitewé íre néne arambehri wire. Nániboga omaq sitéh ánítégá mitaq tútuue míayeherawoye úwe.

24 Úwaq ite we kérahwána inayáhnkú kégá mah ehwéh ireq mi abáráhréyábé suwehgu aritahwáne. 25 Suwehgu aritahwánana Sísaga moke ite we kérahwána keyábé, Ínéba sewíáhro éna itensabé, Mah marákóípéqté sánsámé mó kegá sene ehweh sehgigeheéra wahnah kegá wahnahnarítáhwe. Sene anotah wehwárínká, Itene ehweh ireq séhgíóro éra págegeue wahnahnarítáhwe. Mi sansá aiq tagaríáhwe. 26 Itewe mi sansá íre oro. Ahqáho. Íné anotah aní míanie íwíáhi anínká wereq míáh ké séhréh aritankéhe. 27 Néne iyahnabone wahnah míanie íwíáhi anínká sene arambehriraq séhréh aritankéhe. 28 Íné wehukení úku anímé mó kegá íné séhréh aintageheéna tutaugo? Írakaumo. Ínéga mó ke séhréh aritanieéna tutauge. Áhnte ke oga míagehboq se merirena kaweraritanieéna pukinie úwe.

Sísaga aura pira áníté kawerarito ehwéhne.

(Máhka 10.46-52; Árúka 18.35-43)

29 Itega Séríko suwahpeq suahwánara áhnte kegá Sísa kérówe. 30 Kérówara aura pira ánítégá ahnayehráq tútuue méra Sísa kótaikire u irera anotah ehwéhnue mahraréra, Tébítine anahwao, arutaboiraito uye. 31 Uyara míó kega suwehgu aritera ehiya míáhtao arítówara sega íre túbáh agia peh mónkakáq anotahtaq iraréra, Tébítine anahwao, arutaboiraito uye.

32 Uyana Sísaga iriwe ména sensabé síáhrabéna, Aneraitanínkono úwara 33 sega wensabé, Anotah aníno, iura kaweraito uyana 34 Sísaga sensabé arutaboiraritena sene siura táhtorowara sega apubúue tagéra Sísa kéróye.

21

Sísaga Sarúsarama suwahpeq kú ehwehne.

(Máhka 11.1-11; Árúka 19.28-40; Sóni 12.12-19)

1 Itega Sarúsarama suwahpeq wahtotaq konehe owanaraq itega Óríwi sawéhrápéq kiowáne. Mi sawéhwé Páítápási suwahpeq wahtotaq kéhre. Mitaq kiowánaraq Sísaga we kéróya aníté eqmaq suanaútaq 2 sensabé, Isebeq wahtotaq ke suwahpeq pokotao. Mitaq kirataq iyaráh kátáré, tónkiakáq wene áráhqkakaq tagéta pugeqme meqme setao. 3 Pugeréhrataq mó anínká itensabé, Aneqsabé pugerehyo ínaraqmé, Itene Wahnah áhkokóue kinkeheéta meroye teawétao. Teawírataq wega apubúue, Meqme pokotao inkéhe éna eqmaq suowe.

4 Manikáne ehweh aiq pútaraginkeheéna Sísaga tónki kowerahtao éna eqmaq suowe. Manikáne ehweh irarú aninká naho sehiranue mahraréna,

5 Moke Sáíóna* suwahpeqte ké korerieq mahrarero. Amahnága itene Wahnahnka iteba sire. We uwaresa ání míéhrana tónkiga áhkokóuena sire. We tónki áráhqne abobiahtaq tútuue míéhrana meqme sire koreríéro úwe. (Sekaraia 9.9)

6 Mi aníté eqmaq suowara pokue Sísaga teriunserah 7 mi katáré meriqme séra sene korósi mi kané abobiahtaq uwiq máróyana Sísaga mi tonkíné abobiahtaq kierútu agúwe. 8 Áhnte kegá Sísansabé iwíáh íwíáh ató púara sene korósi ahtapeq uwiqme abaeue móárówara mó kegá awanká ayahnawe apiwe ahtapeq awahrirarówe. 9 Awahrirarówara Sísareq moráráq ebeq ku kereq anehe ku kereqka anotah ehwéhnue mahraréra, Tébítine anahwansábé iwíáh íwíáh atone. Itene Wahnah áwírue si anínsábé iwíáh íwíáh atone. Maniká íópeq míéhraq wensabé iwíáh íwíáh atone uwe.

10 Sísaga Sarúsarama suwahpeq kútaq ómi mibeqté kégá kurináhnéra áhnte ehwéhnéra, Mi anímé insebo uwara 11 Sísareq su kegá, Mah anímé Manikáne ehweh irari aní wenáwíq Sísae. We Néhsara suwahpeqte Kehrari marákórápéqté áníne uwe.

Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté paiqnanánu ke máhpeq kaqsuo ehwéhne.

(Máhka 11.15-19; Árúka 19.45-48; Sóni 2.13-22)

12 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq kibekéna mitaq paiqnanánu ke máhpeq kaqsuowe. Kaqsuena móne paiqnanánu kené wéhuwehu tahbéwárí pioruena kiboki paiqnanánu kené síahwarí paentárara aruowe. 13 Paentáruena sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Néne nahme púreré nahne ue áwíratagéhe ire. (Aisaia 56.7)

Itega miraonka mah nahmé aebó kégá mehwatíáhnserah nah úkire úwe.

14 Aura pira kéreq soriqnah kereqka Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekéra Sísaba suwana kaweraritowe. 15 Kaweraritowara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka Sísaga kawerarito arámbéhrí tagowe. Tagowara mibeqté káriq anímárínká mahraréra, Tébítine anahwansábé iwíáh íwíáh atone uwara irera mi kegá Sísansabé abiahnsa atówe. 16 Abiahnsa atera wensabé, Sega irare ehwéhmé aiq irahno uwara Sísaga sensabé, Aiq íróge. Manikáne ehwehnka mahraréna,

Káriq anímárínseq inahunahnímárínseqka arensabé iwíáh íwíáh atáhwe ire. (Buk Song 8.2)

Itega mi ehwéhmé íre sáhnsahoo éna 17 se suena Sarúsarama suwahpeq suena Pétáni suwahpeq kogauwe.

Sísaga irarúnka awanká apubúue ehyatagú ehwehne.

(Máhka 11.12-14,20-24)

18 Ahbiahipeq Sísaga Sarúsarama suwahpeq kouwekinaútaq ahtapeq ména arupibiúwana 19 awanká tagówana awankánara sabátáhq koragówana íre serankakáq peh ánáh kowe. Awankánara írakaunúnsabe Sísaga mi awánkánsábé, Mókake sera íre iyaniewóne úwana mi awánká apubúue ehyatagúwe.

20 Apubúue ehyatagúwaq ite we kérahwána kegá tagéq kurináhnéq wensabé, Árahue apubúue ehyatagiro kasenowana 21 Sísaga itensabé, Teiníboq írátíáhro. Itega árahinabomo íwíáh íre iwíáhia peh Manikánka mirainawire íwíáhirataq ínéga unserahnoneheqmóe. Íre peh morá mahna tahnsanigehe. Itega mi sawéhyábé teaweq, Saweho, arega mitaq sue anotah kawéhúpípéq kogahno teawírataqmé mirainawire. 22 Itega, Manikánka mirainawire íwíáhéq púrerirataq itega teawíra ehwéh irena mirainawire úwe.

Sísansabé, Insega miraúno atáráiro u ehwéhne.

(Máhka 11.27-33; Árúka 20.1-8)

23 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq kibekéna síwáhnorúwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka weba séra kasenéra, Arega miraóna naneq árahinie miraono? Insega miraúno atáráiro? Teio uwe. Teio uwana Sísaga sensabé, Ínéga itensabé moq kaseninie. 24 Ínéga kasenona ehwéh tenírataqmé ínénsabe miraúno aintárái aní teiníe úwe. 25 Teiníe éna kasenéna, Sóniga wání meri merininkeheéna insega eqmaq áúwátáiro? Manikánka eqmaq áúwátáiro? Peh wehukega eqmaq áúwátóo? Teníéro úwe.

Teníéro éna, Tenírataqmé ínénsabe miraúno aintárái aní teiníe úwara sega epéq sío síoéra, Anere teawenéhnkono? Manikánka Sóni eqmaq áúwátáire ue teawénaraqmé wega itensabé, Aneqsabé wene ehwehnsabé íre aiq pútare ataróo inae éra, 26 Itega wensabé, Wehukega Sóni eqmaq áúwátówe ue teawénaraqmé mahtaq sáhuríáh kégá, Sóniwe Manikáne ehweh irarurai aní míre íwíáho puara iubíyeho éra sío síouwe. 27 Sío síoéra Sísansabé, Sóniwe insega eqmaq áúwátáiramo. Itega íre tagarione uwana Sísaga sensabé, Itega íné íre teníéwe. Minayabe ínéga moq ínénsabe miraúno aintárái aní íre teiníe úwe.

Se ábárahréyábé pabeqme ehwéhne.

28 Sísaga sensabé mó mahraréna, Ínéga teiéna ehwéh iwíáhue tagahro. Se ábárahréyábé teiníe. Sibowágá awahwánsábé, Iboramé néne sotápéq koarambehriúno atáráirana, 29 Ahqáho. Nuwahriehre éna anehe mó iwíáhéna wenabone sotápéq koarambehriuraire. 30 Sibowágá ábáqkawansábé monseráh éhwéh teawátáirana, Koarambehrinauge éna anehe íre koarambehriuraire. 31 Mi abáráhrégá sibowá awahbarai iwíáh insega sehgirairo úwara sega wensabé, Awahwágáe uwe.

Uwana Sísaga sensabé, Teiníboq írátíáhro. Aebó kéreq ahbabáq ininsónseqka Maniká awahbeh sansá sehgiera wega wahnah wahnahnirabeq ebeq kiraq ite sinehe kigehe. 32 Sóni wání meri merini anínká iteba séna kaweqtaq mía míaorahi sansá sokigi aiátáiraq wensabé íre aiq pútare atárówe. Aebó kéreq ahbabáq ininsónseqka wene ehweh irera wensabé aiq pútare atera sene ahbabáq sansa sutowe. Sutowaq tagéq iteitene ahbabáq sansa íre susa mó iwíáh íre owe. Wensabé íre aiq pútare atárówe úwe.

Sotáq wahnahnuro ahbábáq kéyábé pabeqme ehwéhne.

(Máhka 12.1-12; Árúka 20.9-19)

33 Sísaga sensabé mó mahraréna, Mó pabeqme ehwéh teiníboq írátíáhro éna, Anotah wehgá sonsoqme náhníáq sera ayu uqmarena wira arena wahnahnína uqná peataire. Pearena náhníáq sera ano kunubaipéq sarerankeheéna mata ubuqmarena mó keyábé, Néne sotáq wahnahnue náwe soqintewáhro aritena mitaq suena íre wahto wáhnaupéqté ké suwahqpeq pokuraire. 34 Náhníáq sera irái tanáhráq wene arambehri keyábé, Ákáhtaq koweyáhro éna se sotáq wahnahnuro kebá eqmaq súátáire. 35 Eqmaq súátáirara sotáq wahnahnuro kegá se táhtoqme mó aní subiqmarera mó aní subiq suera mó aní ebahnsa subiqme kaqsutowe. 36 Kaqsutowana so aboga áhnte mó ke eqmaq sutairara sotáq wahnahnuro kegá téh eqmaq sutai ke íre kawerarítáró serahnurowe.

37 Anehe so aboga wenahni eqmataire. Eqmarena iwíáhéna, Nénahni púara sotáq wahnahnuro kegá wensabé áhtenéra wene ehweh iragéhe éna eqmataire. 38 Eqmatairana wahto kuraitaq sotáq wahnahnuro kegá we tagéra seye náhenéra, So abone ahninkáwá aiq sire. Mah so awaq mianéhboq we subiq suanéhe íwíáhéra 39 we táhtoqme máhpeq móatera subiq sutowe. 40 Subiq sutonsabé so aboga sínaraq wene sotáq wahnahnuro ke anere aritankéhbo kasenúwe.

41 Kasenúwara sega Sísansabé, So aboga kouwekínaraq mi ahbábáq ké kamah ariena subiq suanawire. Sera putáhnaraq wega kawerue náwíra ke wene sotáq wahnahnigeheéna eqsitankéhe uwe.

42 Uwana Sísaga sensabé, Manikáne ehwehnka ínénsabe mahraréna,

Nah píáh kégá suto wahqká moke nahwiahnsanse kiotaikire. Itene Wahnahnka mirainsabé itega, Kaweq sansáne íwíáhúne ire.† (Buk Song 118.22-23; Aisaia 28.16)

Ite Asiu kewé mi sehirá íre sáhnsahoo? 43 Teiníboq írátíáhro. Manikánka wahnah wahnahnirabeq itewe íre awaq mianeheqmóe. Wehukega so kawerue wahnahnéra kaweq tahutáhúq ísíwe sene wahnah áwíranserahnira kegá awaq miagéhe. 44 [Mi wahqtáq inahnsubíra kené siyahnsamé piteginae. Mi wahqká megue wehukení subinaraq wene ayahnsamé abiro abiro aginawire úwe.](Aisaia 8.14-15)

45 Sísaga mah pabéqmé éhwéh irarúwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqka irera, Wega itensabé irarire uwe. 46 Uwara mitaq míó kega, Sísawe Manikáne ehweh irari aní míre íwíáhunsabé Péhrasi kereqka Sísa táhtoqme karábúsiipéq móataneheqmúne íwíáhéra míó keyabé áhreu puara túbáh aguwe.

22

Táhutahuronehboq mahbeq sero únsabe pabeqme ehwéhne.

(Árúka 14.16-24)

1 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, 2 Íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeq pokira sansámé anotah wahnáhnká miraurainserahne. Mi wahnáhné ahninkáwágá ahre meanauraitaq wenaboga wehekeq kiraboinieéna áhnte tahutáhúq kawerataire. 3 Táhutahuq kawerarena wene arambehri keyábé, Ínéga máhoro urau keyábé, Táhutahuq aiq téhre. Mahbeq sero koreríéro urairara koreríátówara sega íre surowe. 4 Íre suro puana wahnah anínká mó arámbéhrí kéyábé, Mi ke mónkakáq koreríéro. Sensabé mahrarue korerieq, Káhoakáq áráhqkakaq subiqmarena tirúgana aiq téhre. Moke táhutahuq amahnága aiq kawerunsabé peheráh sero ue koreríéro éna eqmaq sutaire.

5 Eqmaq sutairara koreríátówara sega mi ehwéhnsábé anetaníbo éra seyene ahwiminurowe. Mó anínká wene sotápéq pokurairana mó anínká wene paiqnaná nahtápéq pokurairara 6 mó kegá wahnahne arambehrio ke táhtoqme íre kaweraritera subiq sutowe. 7 Subiq sutowana wahnah anínká anotah abíáhnsánéna wene sóntía ke eqmataire. Eqmatairara sóntía kegá subiq suto ke subiq suera sene nahmarí kekirutowe.

8 Kekirutowana wahnah anínká mó arámbéhrío ke síáhrabéna sensabé, Nénahni ahre meyéhnsábé táhutahuq kawerarena síáhrabu kegá abehq sánsánonsabé ahqáho arítóge. 9 Minayabe wahba áhtápéq pokue moke tagehra keyábé, Táhutahuq kowe nagehboq máhoro arítáhro urairara 10 wahba áhtápéq pokue moke tagaro ke meriqmera surowe. Kaweq kereq ahbabáq kereq meriqmera surowana wahnahne nah kígíuraire.

11 Kígíurairana wahnah anínká meriro ke koragéna pahouwiuro awahriq ambántá íre awahriria surai aní tagówe. 12 Tagéna wensabé, Árahinsabé awahriq ambántá íre aneranerue suria pehipi seno uraire. Urairana mi anínká íre ehwehnorahurairana 13 wahnah anínká wene arambehri keyábé, Mah aníné aiayah táhru táhruue máhpeq sunkíkírirabeq tuparúáhro. Mitaq sunkíkírirabeq moke míáh kégá anotah ibiséra uwo uwo urowe úwe.

14 Sísaga mó mahraréna, Mah pabéqmé éhwéh áwahe íráhro. Manikánka íregáritaq keyábé, Máhoro irara áhnte kegá, Iuwahriehre e puana wega peh táhmaro omaq sitéhre úwe.

Sega Sísansabé, Táhkísi moné awenéhnkono u ehwéhne.

(Máhka 12.13-17; Árúka 20.20-26)

15 Úwara Péhrasi kegá móbeq pokue sío síoéra, Sísaga ahbabáq ehweh irarinkehboq áhwárawe tagéq aneq pagégé éhwéh kasenonehnkono éra iwíáhuwe. 16 Iwíáhéra táhmaro se kéró kereq Éróti kahnáh kéreq Sísaba eqmaq suowara kure Sísansabé, Anotah aníno, ite tagarionawe arewe aiq pútaq ehwéh iraréna aní móne. Arega anotah kereq pehgáriq kereqsabé peh monseráh íwíáhóne. Arega wehuke íre ehnenia peh Manikáne sansá ahriahri tábúsoqme pahsuqme íwáhnoróne. 17 Minayabe ite iahtebanehboq teio. Aneq iwíáhono? Itega Aroma kené wahnah aní Sísáhri táhkísi moné awenéhnkono? Árahonehnkono? Arega iwíáhóna ehwéh teio uwe.

18 Teio uwana Sísaga sene sirupipeqté áhbábáq íwíáh tagéna sensabé, Itewe kopéráhpéro ke wóe. Aneqsabé áhwárawe tagéq níwíoqnaho? 19 Táhkísi ira moné teníéro úwara sega peh morá ébáh móné ábóraq márówe. 20 Ábóraq márówana Sísaga sensabé, Mah monéráq píkísahakáq áwíqkakaq insene kehro úwara sega wensabé, 21 Aroma kené wahnah aní Sísáhrinee uwe. Uwana Sísaga sensabé, Aroma kené wahnahne náneq wewe náwéro. Manikáne naneq wewe Maniká náwéro úwe.

22 Péhrasi kega wene ehweh írótaq áhtenéra we auwera pokuwe.

Sísaga, Pusa ké oganúq sitankéhe ú ehwehne.

(Máhka 12.18-27; Árúka 20.27-40)

23 Sáyúsi kewé pusa ké íre iriwe oganúq sitankéhe íwíáhu kee. Mi wehekáh táhmaro mi kegá Sísaba séra wensabé, 24 Íwáhnoraníno, Mósísine sehiranka maharéna,

Íre aninkákáq wéh pukínaraq wenábáqka kéweiní meyankéhe. Mi inínká maqmarahna anímárí wenawahne animárí míageheéna meyankéhe ire. (Lo 25.5)

25 Minayabe abapete téhraníté se ábárahnahnah iteba míarowe. Sensuwahga ahre mewena íre aninkákáq uraitaq pukuraire. 26 Pukurairana náhmbáh 2 abaqkáwágá awahwáné kéweiní mewena íre aninkákáq uraitaq pukurairana náhmbáh 3 abaqkáwága moq monseráhnuraire. Moke mi abáráhnáhnahnka mi iní mótaq mótarue mewera íre aninkákáq urotaq orah animárí pukurowana 27 sinehemé mi iní moq pukuraire. 28 Moke mi abáráhnáhnahnka mi iní meronsabé iriwe oganúq sitahnaraq insene ahre míanabo kasenuwe.

29 Kasenuwana Sísaga sensabé, Itewe Manikáne púkuipéqté séhíránkákáq wega págegeue miraorahi sansánkákáq íre ahtebah puaq áhwára áhwára ahbabáq iwiáhowe. 30 Manikánka pusa ké iriwe oganúq sitahnaraq se peh íópeqté ké tahnsa mía míaigehe. Mi tanáhráq wehga ahre íre meyagéhe. Ahrega íre wehkigehe.

31 Pusa ké iriwe oganúq sitahnayabé Manikáne púkuipéqté séhírámé íre sáhnsahoo? 32 Wene ehwehnka ite teiena,

Íné Ébáráhmane Maniká múge. Íné Áhísáhkine Maniká múge. Íné Sékópane Maniká múge ire. (Kisim Bek 3.6)

Manikámé íre pusa kéné Manikáne. Írakaumo. We peh oga míáh kéné Maniká míre* úwara 33 mitaq sáhuríó kega mi ehwéh irera áhtenuwe.

Sísaga Manikáne kiotaiki ehwehnsabé irarú ehwehne.

(Máhka 12.28-31; Árúka 10.25-28)

34 Sísaga irarúnka Sáyúsi kegá ehiyansá aguwara Péhrasi kegá irera momiwíéra Sísaba suwe. 35 Suwana peh morá Péhrasi aní, Mósísine ehweh síwáhnoru anínká Sísaga ahbabáq ehweh irarinkeheéna áhwárawe tagéna kasenúwe. 36 Kasenéna, Íwáhnoraníno, sehgíóro ú ehwehmé aneq ehwéhnká mó ehwéh kiotaikiro úwana 37 Sísaga wensabé, Kiotaiki ehwéh teaweníboq iro.

Maniká itene Wahnahnsabé arutaboirúno. Moke arene arupipeqkákáq moke arenawankakáq moke arene iwíáhónaipéqkákáq Maniká itene Wahnahnsabé arutaboirúno.

38 Mah ehwéhnká moke mó sehgíóro ú ehweh aiq kiotaikire. 39 Mó kiotaiki ehwéh iro. Arerensabé arutaboirónanserah mó anínsábé moq arutaboirúno ire.

40 Mah ehwéhtáré áwahe wíre. Moke Mósísine ehwehnkákáq Manikáne ehweh iraru kené ehwehnkakáqmé ábogehrapeqté éhwéh míre úwe. (Lo 6.5; Wok Pris 19.18)

Manikánka omaq ato aní éhweh Péhrasi keyábé Sísaga kasenú ehwehne.

(Máhka 12.35-37; Árúka 20.41-44)

41 Péhrasi kegá momiwíuwana Sísaga sensabé, 42 Ite meirena kaweraintankeheéna Manikánka omaq ato anínsábé aneq iwíáhoo? We insene anahwa míanabo úwara, We Tébítine anahwa míanae uwe. 43 Uwana Sísaga sensabé kasenéna, Manikáne Awanka iwíáh atowana Tébítiga mi anínsábé, Néne Wahnahne atowe. Wega aneqsabé irarúwo? Manikáne Awanka Tébíti iwíáh atowana igonkó pukúípéq sehiranúwana mi ehwéhnká mahraréna,

44 Maniká itene Wahnahnka néne Wahnahnsabé, Niyah púpeq tútuue míéhnaraq arene naruo saiqnariankehe atóge úwe ire. (Buk Song 110.1)

45 Írátíáhro. Tébítiga mi anínsábé, Néne Wahnahne ato puana we árahue wene anahwa míanabo kasenúwe. 46 Kasenúwara Péhrasi kegá Sísansabé mó ehwéh íre kasenuwe. Wensabé áhtenéra mó tanáhráq mó tanáhrárue mó ehwéh íre kasenuwe.

23

Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka ahbabárowe ú ehwehne.

(Máhka 12.38-39; Árúka 11.43,46, 20.45-46)

1 Sísaga ite we kérahwána kereq weba sáhuríó kereqsabé mahraréna, 2 Mósísiga naho síwáhnorúnserah wene ehweh ahtebah kereq Péhrasi kereqka wene ehweh íwáhnorowe. 3 Íwáhnorue teié éhwéh moke kawerue sehgíóro. Íwáhnoro ehwéh seyega íre sehgiro puaq sega mirao sansániyeho. Áhnte ehwéh iraréra seyega mi ehwéh íre sehgiro puaq mirao serahniyeho. 4 Wehukenínká mó aní anotahtaq piahbiahratéhnserah Péhrasi kegá seyene íre sehgioráho ehwéh tei teinowe. Piahbiahratéh ánínká umehi naneq matíéh ání íre náwioréhnserah Péhrasi kegá teri terino ke íre séhréh aritasa peh áwé tagahwe. 5 Kaweq sansá pehipi íre miraowe. Peh mó kegá tagageheéra miraowe. Manikáne ehweh pépahqtaq sehiranarera káriq pokísíípéq maqme mó kegá tagageheéra sene siyahnkaratáq sene siyehitaq táhpawe nogówe. Mó kegá tagéra sensabé iwíáh íwíáh aritageheéra íre wahto nahgáq sene korósiraq táhrarera aneranerue míáhwe. 6 Sega táhutahururorabeq aboawah wehwárí tútuue míáhrabeq méyabe suwahbehre. Momiwí nahtápéq peh kaweqtapéq tútuue méyabe suwahbehre. 7 Sega máhkétirapéq nogótáq mó kegá se mehweh ariteyabe suwahbehre. Mó kegá sensabé, Íwáhnoraníno ateyabe suwahbehre.

8 Mó kegá itensabé, Íwáhnoro ke wóe aitého. Ite ábárahnahnah tahnsá míáhwana ite íwáhnori anímé peh morá áníne. 9 Marakóipeqté kéyábé, Nánibo wone arítého. Iteribo peh morá ánínéna íópeq míéhre. 10 Mó kegá itensabé, Itene Wahnah mone aitého. Manikánka omaq into aní ínébataq itene Wahnah míóge. 11 Ite míáhrabeqte kiotaiki anímé arene arambehri séhréh aitéh ání míankehe. 12 Wenáwíq pankerena, Íné anotah aní múge i anímé pehgáriq aní míankehe. Wenáwíq íre pankerena peh uwaresa ání míahnaraqmé anotah aní míankehe.

Kopéráhpéro ke kamah arina ehwéhne.

(Máhka 12.40; Árúka 11.39-52, 20.47)

13 Sísaga mó mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kerero, kopéráhpéro ke míáh púana kamah ainawire. Mó kegá íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeqte áhtápéq kíyehoéq parosúáhwe. Ite mibeq kieyabe íre iuwahbehre. Peh mibeq kieyabe suwahbeh ke saiqnarítáhwe. 14 [Kopéráhpéro ke míáh púana kamah ainawire. Itega kéweinínsónsábé péhe éhwéh terieq sene ménsámehnsánkakaq sene nahnkakaq mewe meweowe. Mó kegá ite kaweqtaq míáh ké wóe igeheéq wehuke míáhtáq íre wahtotaq púreq aruqarurowe. Mirao puana Manikánka ehweh aritahna tanáhráq ite anotahtaq kamah ainawire úwe.]

15 Sísaga mó mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kerero, kopéráhpéro ke míáh púana kamah ainawire. Peh morá ání ite kéíréh ání míankeheéq itega íre wahto ahtápéq pokue mó ke suwahpeq mó ke suwahperue pokue síwáhnoréq sóreq waní seberaebéq pokue síwáhnorurowe. Ite kéíréh ání úkitaq itega miraonka mi aníné ahbabáq itene ahbabáq kiotaikirana áhnte ahbábáq aruqarurire. Wereq itereq moráráq iraipéq pokoneheqmóe úwe.

16 Sísaga mó mahraréna, Itega mó ke ah sokigi aritaneheéq aura pira ké tahnsa míáhwe. Minayabe Manikánka kamah ainawire. Itega síwáhnoréq, Wehukenínká iraréna, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhnká tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ínaraq anehe mi ehwéh íre sehginaraqmé anetaníbo ewe. Mi anínká iraréna, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kéh mónégá tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ínaraq anehe mi ehwéh íre sehginaraqmé we anotah ahbábárire ewe.

17 Ite múguwahguo ke méq íre ireq peh aura pira ké tahnsa móe. Mi monéwé kaweqtapéq kéhnsábé kaweq naneq úkire. Minayabe Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhnká mi moné aiq kiotaiki mino. 18 Itega mó síwáhnoréq, Wehukenínká iraréna, Titiré tahbégá tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ínaraq anehe mi ehwéh íre sehginaraqmé anetaníbo ewe. Mi anínká iraréna, Titiré tahbéráq Maniká awe naneqka tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ínaraq anehe mi ehwéh íre sehginaraqmé we anotah ahbábárire ewe.

19 Ite íre ireq peh aura pira ké tahnsa móe. Titiré naneq kaweqtapéq kéhnsábé kaweq naneq úkire. Minayabe titiré tahbégá mitaq kéh náneq aiq kiotaiki mino. 20 Minayabe wehukenínká iraréna, Titiré tahbégá tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ime wega íre peh morá mi tahbéyábé irarire. Wega moke tahberapeq kéh náneqsabéákáq irarire. 21 Wehukenínká iraréna, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhnká tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ime wega íre peh morá mi nahnsábé irarire. Manikánka mi nahtápéq mía míai puana wega irarime Manikánsabeákáq irarire. 22 Wehukenínká iraréna, Íónka tagaríéhtáq aiq pútaq mirainauge ime íre peh morá íónsabe irarire. Manikánka mitaq íópeq tútuue ména wahnahni puana wega irarime wahnahni anínsábéákáq irarire úwe.

23 Sísaga mó mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kerero, kopéráhpéro ke míáh púaq ite kamah ainawire. Moke itene sotápéqté ménsáméhnsá saraqme abapete itaréitaré tahnsa matawéq peh morá Manikáne arambehri mirao ke mewe síéwe. Kawerowe. Pehgáriq naneqmarí táwiomé, kímé, náwahbiame, moq saraqme síéwe. Kawerowe. Mi sansámé sehgieq íre súáhro. Peh kaweq sansámé mó keyábé irutaboirome Manikánsabe aiq pútare atáhmé mi sansámárí ite íre sehgíówe. Íre sehgíónsábé Manikánka kamah ainehboq mi sansámárínkákáq moq sehgíóro. 24 Itega, Mó ke ah sokigi aritaneheéq aura pira ké tahnsa míáhwe. Itega múguwahgui aní tahnsa míáhwe. Abehq náneq ka múguwahgui aníné né wanípípéq kéhrana wega anotahtaq éhnehéna mi pehgáríq ká súéhre. Mi pehgáríq ká suena anotah ka wenáwíq kéhma wene né wanípípéq kéhrana mi anotah kiotaiki ka íre tagéna pehipi nehre. Itega mi aní tahnsa míáhwe úwe.*

25 Sísaga mó mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kerero, kopéráhpéro ke míáh púana kamah ainawire. Itega káhpuakáq párétahakáq pabeq paberotaq peh ábórapeq pabeq paberéq arupipeq íre pabeq paberowana peh náwíqkakaq mitaq kéhre. Mina onserah itene inonka pabeq paberowana itene irupipeqmé aebó íwíáhwé iteite iuwehbeh iwíáhwé peh mitaq kéhre. 26 Péhrasi keo, ite peh aura pira ké tahnsa móe. Káhpu arupipeq kawerue pabeq paberirataq mókake ábórapeqkákáq náwíq íre kanae úwe.

27 Sísaga mó mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kerero, kopéráhpéro ke míáh púana kamah ainawire. Wehuke maisaráhtáq mó kegá kaweraráhwana kaweq matábú kéhrana peh maisia máípípéq wehukene ayahnsankakaq kambaresa náneqkakáq kéhre. Ite mina tahnsa ké míáhwe. 28 Mó kegá ite tagéra, Kaweqtaq míáh ké wóe íwíáhowana peh itene irupipeq kopéráhpéq iwíáhákáq ahbabáq iwiáhákáq kéhre úwe.

29 Sísaga mó mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kerero, kopéráhpéro ke míáh púana kamah ainawire. Itene igaqnaréhga Manikáne ehweh iraru ke subiq súówe. Subiq suera maisarówaq itega se maisarórabeq ebah mitaq pentabaráhwe. Kaweqtaq mía míauro ke maisarórabeq itega awahriraráhwe. 30 Itega mahraréq, Itene igaqnaréhga míótaq ite moq míahwanaraq tahirímé sega Manikáne ehweh iraru ke subiq súótaq se íre subiq suahwána irino ewe. 31 Itega mi ehwéh irareme Manikáne ehweh iraru ke subiq súó kene animárí múne ewe. 32 Sene animárí méq itene igaqnaréhga áhwáro ahbábáq itega soruparowana anotah úkire. 33 Wehene animáríno, ite moq wehemarí móe. Manikánka ehweh aitena sainsuahna tanáhráq, Iraipéqsábé iuwahriehre éq, Tabanagoneheqmúne íwíáhoo? Írakaumo. Mi tanáhráq ite íre tabanagorahowe.

34 Minayabe teiníboq írátíáhro. Manikáne ehweh irare kereq ahtebia kéreq íwáhnoro kereq iteba eqmaq suaníe. Eqmaq suahnara iteba sirataq itega táhmaro subiq sueq mó tahmáró awankátaq táhpareq mó tahmáró itene momiwí nahtápéq sahtáté subiqmareq kaqsueq mó ke suwahpeqte mó ke suwahpeqtenue kaqsuagéhe. 35 Mirairataq kaweqtaq mía míaira ke subiq súéhra puana Manikánka kamah ainawire. Naho mío wehukéní Ábéri kaweqtaq mía míaúwana subiq suowana pukúwe. Pérékíane ahninkáwá Sékáráíae. Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq titiré tahbé wahtotaq korabeq Sékáráía subiq súówana pukúwe. Téhwe Ábéri subiq suowara anehe áhnte mó ke subiq súówara sinehe Sékáráía subiq súówe. Moke mi ahbábáqmé iteba kagaire. 36 Teiníboq írátíáhro. Moke mi ahbábáq amahnága oga míáh kébá kagai puana minayabe kamah ainawire úwe.

Sísaga Sarúsarama suwahpeqte kéyábé arutaboirú ehwehne.

(Árúka 13.34-35, 19.41-44)

37 Sísaga mó mahraréna, Sarúsarama suwahpeqte kéo, itensabé nirutaboiraitóge. Itega Manikáne ehweh iraru ke subiq sueq Manikánka iteba eqmaro ke ebahnsatate subiq súówe. Kokórega wene áráhqmari arutaboiréna ahwirinserah áhnte tanáhráq ite wahnahnue séhréh aiteyabe nuwahbehraqme itega ahqáho aintáhwe. 38 Írátíáhro. Itega ahqáho aintáhnsábé Manikánka ite iuwena pokire. Iuwena poki puana iteruwahpeqme susa náh tahnsa kanae. 39 Teiníboq írátíáhro. Mókake itega íné pehipi íre tagagehe. Ebeqme mahraréq, Itene Wahnahne áwírue si anínsábé iwíáh íwíáh atone éq anehe íné tagagehe úwe. (Buk Song 118.26)

24

Sísaga, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh íre kaweraginawire ú ehwehne.

(Máhka 13.1-2; Árúka 21.5-6)

1 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtáqté wíráípéqté tueyokúwaq ite we kérahwána kegá weba séq wensabé, Mah kawéq náhmárí tagáhno ewane. 2 Ewanana wega itensabé, Amahnága itega moke mah kawéq náhmárímé aiq tahgahoo? Teiníboq írátíáhro. Mi peréhnéhnia ébáhmárí miraue moráráq íre kagainae. Peh moke paentárara aruaneherawoe úwe.

Sísaga, Anehe tanahráq íre kaweq sunúq sínawire ú ehwehne.

(Máhka 13.3-13; Árúka 21.7-19)

3 Óríwi sawéhrápéq Sísa tútuue míowaq ite we kérahwána kegá itebataq weba séq wensabé, Arega metaq irarénawe ahkake miraoneherabo? Mi tanáhráq itega ahtebanehboq mah marákó márákó parabagina ínaraq arega kiwekinie inaraqmé aneq ábóraraginabo kasenowane.

4 Kasenowanana Sísaga itensabé, Mi tanáhráqsábé mó kené péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítéhboq auráq matawéq tagaríáhro. 5 Mi tanáhráq áhnte kegá mótaq mótarue néníwírue séra mahraréra, Manikánka wehuke merirena kaweraritankeheéna peh morá ání omaq atena eqmaq auwankéhe. Ínéwé mi aní múge irarirataq áhnte kegá sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare aritagéhe. 6 Mi tanáhráq ebeho ehwéh ireq mó ebéhowe sóiriq ehwéh iragéhe. Íréhrataq íre áhreoro. Téhwe teiú náneq uméh ebeq sínana anehe tanahráqmé íre apubúue sinae. 7 Mó kehinánseq mó kehinánseqka ebehoneherawoe. Mó wahnáhné awahrahreq mó wahnáhné awahrahrerue ebehoneherawoe. Mitaq mahtaq ehwehranae. Máríinae. 8 Moke minawarinká uwo uwoira tanáhráq áhwáranae úwe.

9 Sísaga mó mahraréna, Mi tanáhráq mó kegá ite táhtoqme mó kegá subiq suageheéra meiqmera móitagéhe. Itega néne sánsá sehgíó púara mah kehiná kéhínánká itensabé íre suwahbanae. 10 Mi tanáhráq áhnte kegá néne sánsá sinehepeq suera wensabé wensabé íre suwahbáhnaraq sene naruoba móruagéhe. 11 Mi tanáhráq áhnte kegá, Íné Manikáne ehweh iraru aní múge éra péhenigehe. Péhe éhwéh irarirara áhnte kegá sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare aritagéhe. 12 Miraue ahbabáq sansanká anotah ukína puara áhnte kegá sirutaboiré sansa suagéhe. 13 Ite néne sánsá íre susa anehe tanahráqkákáq kawerue sehgírataq Manikánka ite meirena oga mérapeq móitankéhe. 14 Ebeqme Manikánka wahnah wahnahnirabeqte kaweq ehwéh mah kehiná kéhínánká irageheéra síwáhnorirana anehemé anehe tanahráq sinkehe úwe.

Íre kaweq sunúq sínaraqsábé éhwéhne.

(Máhka 13.14-23; Árúka 21.20-24)

15 Sísaga mó mahraréna, Naho Manikáne ehweh irarú ani Táníériga anotah íre kaweq naneq ábóraraginae teiuwe. (Daniel 11.31)

Anehe tanahráq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhrabeq mi naneq ábóraragínaq tagagehe. Mah sehirá sáhnsahwe tagah keo, iwíáhue tagahro. 16 Mi tanáhráq Súría marákórápéq míéhrataq sáwéhrapeq pehbeheráh pokoro. 17 Mi tanáhráq máhpeq míéhrataq itene ménsámehnsá kiweyaneheéq nahupeq kibekiyehboq pehbeheráh pokoro. 18 Sotápéq míéhrataq itene korósi koweyaneheéq itene nahtapeq kowekiyehboq pehbeheráh pokoro. 19 Mi tanáhráq kía míéhra inínsónseq inahunah inínsónseqka íre pehbeheráh pokorahi puaq sensabé irutaboiroro. 20 Ahrena ahrena wehekáhtáqkákáq ah kariehínagakeakáq mi iré káwéq súnúq sínehboq púreroro. 21 Mi tanáhráq anotah íre kaweq sunúq sinawire. Manikánka mah marákó márákó mirarotaqkakáq amahnágaákáq mina tahnsa sunúq íre kéhre. Mókake mó mina tahnsa sunúq íre sinae. 22 Íre sinae éna, Manikánka aiq iwíáhéna, Íné túbáh agonaraq mi sunúqká ómi mah kehiná kéhíná subiq suahráhire. Ómi subipáhraruehneho éna mi tanáhráq wahtonaraníe íwíáhúwe. Mira íwíáhúnsabe wega omaq sitéh kéyábé arutaboiri puana mi tanáhráq wahtonaruankéhe úwe.

23 Sísaga mó mahraréna, Mi tanáhráq mó kegá itensabé, Tagahro. Ite meirena kaweraintankeheéna Manikánka omaq ato anímé mahtaq míéhre irara mó kegá itensabé, Isebeq míéhre igehe. Sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítého. 24 Péhe éhwéh irare kegá séra mahraréra, Íné Manikánka omaq intárái aní múge ue seneherawoe. Mó péhe éhwéh irare kegá, Íné Manikáne ehweh iraru aní múge ue seneherawoe. Sirataq ótaq sansánkákáq anotah pagégé sánsánkákáq miraoneherawoe. Áhnte kegá sene ótaq sansá tagéra sensabé aiq pútare aritageheéra mi sansá miraigehe. Manikánka omaq sitéh kégá moq sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare aritageheéra miraigehe.

25 Moke teiú náneq mókake ábóraragínawire. 26 Ábóraragína puara mó kegá itensabé íné éhweh teiera, Abatapi míéhre irataq mitaq íre koragahro. Sega itensabé, Nahupeq míéhre irataq mi ehwéhnsábé íre aiq pútare arítáhro. 27 Sokaesúéhtáq apubúue mibeqté téhragu mahbeqté téhraguinserah íné wehukení úku anínká apubúue tuinauge.

28 Pusa káné anonka kéhrabeq kúqnumarinká ínsínsíowe úwe.

Anehe íné wehukení úku anínká tuinauge ú ehwehne.

(Máhka 13.24-27; Árúka 21.25-28)

29 Sísaga mó mahraréna, Íre kaweq sunúq sótaikínaraq pópoqnah íre patahinae. Inokáhpeq íre íónitanae. Wehyoqmarí íópeqté meginae. Íópeqté págege naneqmarí moke kúrugúruinae. (Aisaia 13.10, 34.4)

30 Mi tanáhráq íné wehukení úku anínká tuinie onaraq íópeqté náneq ábóraragínara mah kehiná kéhínánká tagéra uwo uwo oneherawoe. Íné íópeqté piribirioyahnkakaq téhreh naneqkakáq págegeue írábúyápipeqté tuonara tagagehe. 31 Túónagake pembíáhnka anotah ehwéhnínaraq Manikánka wene íópeqté ké eqmaq suankéhe. Eqmaq suahnaraq wega omaq sitéh ké moke mah marákó márákóípéqté mitaqté kéweriqme mahtaqté kéweriqme ue ue sigehe úwe.

Sísane ehweh íre parabagia peh ahriahri kagainawire i ehwéhne.

(Máhka 13.28-31; Árúka 21.29-33)

32 Sísaga mó mahraréna, Awankánsabe iwíáhue tagéq ahtebahro. Awanká ayahnawe anonkakaq kahnana ánáh aunínaraq itega iwíáhéq, Ópeq áhníbórá sire aiq ahtebóne ewe. 33 Mina onserah moke teiú náneq ábóraragínaq tagéq íné túóna tanáhráq aiq wahtotarire. Íné onsaraq míéhre igehe. 34 Teiníboq írátíáhro. Amahnága oga míáh kégá ómi pehipi íre pukigehe. Ebeqme moke teiú náneq ábóraragínaraq anehe pukigehe. 35 Íópeqkákáq mah marákó márákóákáq parabagínana néne ehwehmé íre parabagia peh ahriahri kagainawire úwe.

Sísa tuina tanáhráqmé ómiga íre iahtebóna ehwéhne.

(Máhka 13.32-37; Árúka 17.26-30,34-36)

36 Sísaga mó mahraréna, Íné túóna wehekáhnkákáq áhwahakáq ómiga íre ahtebahwe. Íópeqté kégá íre ahtebahwe. Íné Manikáne ahninkáwágá moq íre ahteboge. Peh morá Maniká Iteriboga webataq tagaríéhre. 37 Naho naho Nóah mío tanahráq wehukega ahbabáréra miraunserah íné wehukení úku anínká tuinie onaraq mi tanáhráq oga míéhra kegá miraigehe. 38 Anotah waní pianaú tanahráq wehukega ahbabáréra ahriahri miraunserahnéra táhutahuréra ábáhréra pahuiruwana Nóahga wene sípiipéq kibekúwana anotah ibónsúwana wání piowe. 39 Sega mi tanáhráqsábé íre ahtebowana wání pewe subipáhraruowara pukuwe. Sega mi tanáhráq íre ahtebonserah íné wehukení úku anínká túónagake míéhra kegá monseráhnigehe. 40 Mi tanáhráq téhraníté sotápéq arambehrirataq mó aní tumerena mó aní auwankéhe. 41 Téh inítégá tópah karo karoirataq mó iní tumerena mó iní auwankéhe.

42 Íné itene Wahnah túóna tanáhráq íre tagaríáh púaq níwénunéq kawerue auráq matíáhro. 43 Anotah wehgá aebó ánínká sína tanáhráq ahtebehtaq tahirímé wega áwénunue wahnahnurawéna aebó ánínká kibekina ínaraq tagéna kaqsúéh irino. 44 Minayabe iwíáhue tagahro. Íné wehukení úku anínká ite íre iwíáhira tanáhráq kouwekinauge. Minayabe íwéh panantágínaq níwénunoro úwe.

Kaweq arámbéhrí ánínseq íre kaweq arámbéhrí ánínseqsabé pabeqme ehwéhne.

(Árúka 12.42-46)

45 Sísaga mó mahraréna, Ahtebia ání tábúsoqme arámbéhríi anímé insebo? Wene wahnahnka mi anínsábé, Mó arámbéhrío ke wahnahnarito atena táhutahuq tanáhráq tópah nário atéhre. 46 Wene wahnahnka kouwekéna teawátái arámbéhrí tábúsoqme mirainsabé tagéna wene arambehri anínsábé, Kaweróne atankéhe. Kaweróne atéhnsábé arambehri aníné aru eyoyóinkehe. 47 Teiníboq írátíáhro. Wene arambehri anínká tábúsoqme arámbéhríi puana wene wahnahnka, Moke néne ménsámehnsátaq wahnahnúno atanae. 48 Ahbabáq arambéhrí ánínká iwíáhéna, Néne wahnahnka íre apubúue kouwekinae íwíáhire. 49 Mira íwíáhinsabé áwáhu arámbéhrío ke subiqmarena múguwahgu kereq táhutahuq néna píah naruq narurire. 50 Wega íre iwíáhue áwénunína tanáhráq wene wahnahnka séna mina tagéna 51 anotahtaq kamah awena ahbabáq kopéráhpéro keba móatanae. Mitaqte kégá ibiséra uwo uwo oneherawoe úwe.

25

Inayáhnkú áhráríyábé pabeqme ehwéhne.

1 Sísaga mó mahraréna, Mi tanáhráq íópeq Manikánka wahnah wahnahnirabeqme teiú áhrárígáú tahnsane. Inayáhnkú áhrárígáúnká o menáhwé taganeheéra sene áráhmuwarí mewera pokurowe. 2 Moberíáh áhrárígáúmé múguwahgu urowara mó mobéríáh áhrárígáúmé peh ahtebia áhrárí míarowe. 3 Múguwahgu ahrárígáúnká peh sene áráhmu mewera káráhsíniakáq íre merowe. 4 Ahtebia áhrárígáúnká obenkisa káráhsíní ántéhíyánkákáq áráhmuakáq mewera pokurowe. 5 Pokurowana o menáhwé íre apubúue surainsabé mi ahrárígáú múkúqmahkuréra sugarowe.

6 Inokáhnabubu mó anínká sawai sawaiéna, O menáhwénká áhníbórá sire. Seragahro uraire. 7 Seragahro urairara moke mi ahrárígáúnká irigéra sene áráhmu keqmarówe. 8 Múguwahgu ahrárígáúnká ahtebia áhrárígáúnsábé, Itene áráhmu puinkinaire. 9 Káráhsíni náíéro urowara, Ahqáho. Itene káráhsíni íre awehraq kéhre. Káráhsíni paiqmaráh kébá kobaiqmáráhro urowe.

10 Kobaiqmáráhro urowara múguwahgu ahrárígáúnká káráhsíni kobaiqmaraneheéra pokurowana o menáhwé aiq suraire. Wereq ahtebia áhrárígáúnseq táhutahuroneheéra nahupeq kibekéra onsa paiqmatowe.

11 Onsa paiqmatowara anehe mó ahrárígáúnká sure o menáhwénsábé, Onsa siito urowana 12 o menáhwénká sensabé, Ahqáho éna, Ite íre tagaríóge uraire. 13 Mina uronserahniyehboq íné túóna wehekáhnkákáq áhwahakáq itega íre tagaríáh púaq kawerue níwénunoro úwe.

Móne átáríarainsabé pabeqme ehwéhne.

(Árúka 19.11-27)

14 Sísaga mó mahraréna, Íné túónawe teiú wéhgá miraurainserahne. We anotah wahnáh ánínéna mó ke suwahpeq pokina uraitaq wene arambehri ke síáhrabéna móne átáríageheéna síátáire. 15 Sene sánsánsábé iwíáhue tagéna síátáire. Mó aní 5 táhúséni (5,000) Kína awena mó aní 2 táhúséni (2,000) Kína awena mó aní 1 táhúséni (1,000) Kína awena se suena pokuraire.

16 Pokurairana 5 táhúséni Kína átáríarai anínká apubúue mi monéráté paiqmaq paiqmarurainsabé mó 5 táhúséni Kína meraire. 17 Mira urainserah 2 táhúséni Kína átáríarai anínká mi monéráté paiqmaq paiqmarurainsabé mó 2 táhúséni Kína meraire. 18 Merairana 1 táhúséni Kína átáríarai anínká wene wahnahne móne mewena marakó ubuqme mi moné maisawe kopéq sutaire.

19 Íre wahto tanahráq parabagurairana sene wahnahnka kouwekéna sega átáríaro moné kaweraranieéna síáhraburaire. 20 Síáhraburairana 5 táhúséni Kína merai anínká átáríarai monéákáq mó 5 táhúséni Kínaakáq mewena sure wene wahnahnsabé, Arene 5 táhúséni Kína átáríómé mi monéráté paiqmaq paiqmaruraunsabé mó 5 táhúséni Kína matíóge urairana 21 wene wahnahnka wensabé, Kaweróne. Arewe kawerue tábúsoqme arámbéhríóna aní móne. Arega pehgáriq naneq tábúsoq marahnayabé, Áhntetaq wahnahnúno ataníe. Arereq ínéreq moráráq iwíáh íwíáhoyehe uraire.

22 Urairana 2 táhúséni Kína merai anínká átáríarai monéákáq mó 2 táhúséni Kínaakáq mewena sure wene wahnahnsabé, Arene 2 táhúséni Kína átáríómé mi monéráté paiqmaq paiqmaruraunsabé mó 2 táhúséni Kína matíóge urairana 23 wene wahnahnka wensabé, Kaweróne. Arewe kawerue tábúsoqme arambehrióna aní móne. Arega pehgáriq naneq tábúsoq marahnayabé áhntetaq wahnahnúno ataníe. Arereq ínéreq moráráq iwíáh íwíáhoyehe uraire.

24 Urairana 1 táhúséni (1,000) Kína merai anínká sinehe sure wene wahnahnsabé, Arewe págege wahnáh ání móne. Íre arega uqmarahna naneq mewe meweóne. Íre arega suitabarahna naneq mewe meweóne. 25 Arene sánsá tagaríó púana arene mónewe marakó ubuqme maisawe kopéq sutauge. Umah. Arega níátóna moné meyo uraire.

26 Meyo urairana wene wahnahnka wensabé, Íre kaweróne. Arewe taoraho íre kaweq arámbéhríóna aní móne. Arega ínénsabe, Íre arega uqmarahna naneq mewe meweóne. Íre arega suitabarahna naneq mewe meweóne eno? 27 Néne sánsá tagariahna puah aneqsabé néne íntáríarona moné pénkiipéq íre matono? Mirauronaraq tahirímé kouwekutaq mi monéákáq pénkiraq wahnahno kegá áwíra monéákáq náiena irino uraire.

28 Mi wahnáhnká wene arambehri keyábé, 1 táhúséni (1,000) Kína matíéh áníné móne moke mewe 10 táhúséni (10,000) Kína matíéh ání náwéro. 29 Áhnte matíéh ání mónkakáq awenana íregáritaq matiankehe. Tabonah aniné matíéh náneq meyaníe. 30 Mah taoráhó árámbéhrí ánímé táhtoqme máhpeq sunkíkírirabeq átáhro. Mitaq moke míáh kégá ibiséra uwo uwo oneherawoe úwe.

Wehukení úku anínká mókake wehuke sainsue ehwehne.

31 Sísaga mó mahraréna, Ínéga wehukení úku anínká téhreh naneqkakáq íópeqté kéreq túónaraq wahnahnérapeq tútuue págegeue wahnahninie. 32 Tútuue wahnahnonaraq moke mah kehiná kéhíná niuranabiahtapeq seiriwe míagehe. Iriwe míéhrataq sainsuqme téhtaré túíná araníe. Ménkámehnkáne abowágá wene ka saraqme sipisípiq mó tuiná arena mémewe mó tuiná áréhnserah mah kehiná kéhíná mina tahnsanue saraqmaraníe. 33 Sipisípiq wene ayah púpeq mó tuiná arena mémewe ayahnapeq mó tuiná áréhnserah mah kehiná kéhíná mina tahnsanue saraqmaraníe. 34 Saraqmarena íné anotah Wahnáh ánínká niyah púpeq míéhra keyábé, Nániboga kawerowe aitéh kéo, wega wahnah wahnahnirabeq kaweq matábúrápéq sewíáhro. Mah marákó márákó íre mirarotaq ite míageheéna mah matábú kawerarowe. 35 Íné nirupibiuraitaq itega kirabo aintárówe. Íné tahbobóuraitaq itega wání náníátówe. Íné wáhnaupéqté ání míarautaq itene nahtapeq mehweh aintárówe. 36 Íné ninerineré naneq íre káráitaq itega náníátówe. Íné nuwahreurautaq itega soberurowe. Íné karábúsiipéq míarautaq itega íné seragarowe teiníe.

37 Mina kaweqtaq míéhra kegá ínénsabe, Itene Wahnahno, are arupibiuraitaq árahtaq kirabourauno? Are tahbobóuraitaq árahtaq wání náwátáuno? 38 Are wáhnaupéqté ání míaronaraq itene nahtapeq árahtaq mehweh atáráuno? Are aneraneré naneq íre káráitaq árahtaq náwátáuno? 39 Are awahreuronaraq itega árahtaq soberurauno? Are karábúsiipéq míaronaraq itega árahtaq koragarauno éq kasenigehe.

40 Kasenirakake íné anotah Wahnáh ánínká mahrarinie. Teiníboq írátíáhro. Itega nánuwahrah aní pehgáriq aní mina tahnsa atárótaq itega íné moq mina tahnsa aintárówe inie úwe.

41 Sísaga mó mahraréna, Anehe tanahráq ínéga niyahnapeq míéhra keyábé, Nániboga íre kawerowe aitéh kéo, íné nueq ahriahri teh iráípéq kowíáhro. Owainawanseq we kéráh íópeqté kéreq mitaq míageheéna Manikánka mi irá parearowe. Mitaq kowíáhro. 42 Íné nirupibiuraitaq itega íre kirabo aintárówe. Íné tahbobóuraitaq itega wání íre náníátówe. 43 Íné wáhnaupéqté ání míarautaq itene nahtapeq íre mehweh aintárówe. Íné inerineré náneq íre káráitaq itega íre náníátówe. Íné nuwahreurautaq itega íre soberurowe. Íné karábúsiipéq míarautaq itega íné íre seragarowe inie. 44 Sega ínénsabe, Itene Wahnahno, are arupibiuraitaqmé tahbobóuraitaqmé wáhnaupéqté ání míaronaraqmé aneraneré naneq tabonahuronaraqmé awahreuronaraqmé karábúsiipéq míaronaraqmé itega are tagéq árahtaq íre séhréh atáráuno éra kasenigehe. 45 Kasenirakake íné Wahnah anínká mahrarinie. Teiníboq írátíáhro. Itega nánuwahrah aní pehgáriq anínsábé ahqáho atárótaq itega íné moq ahqáho aintárówe teriníe. 46 Terienara mi kegá ahriahri teh iráípéq pokirara kaweqtaq míáh kégá oga mérapeq awaq miagéhe úwe.

26

Wahnah kegá Sísa subiq suaneheéra moráénu ehwéhne.

(Máhka 14.1-2; Árúka 22.1-2; Sóni 11.45-53)

1 Sísaga moke mah ehwéh síwáhnoraruena ite we kérahwána keyábé, 2 Téhtaré wéhékáh sótaikúwana apahtáróráq sótaikú iahreraq ko tánáhráq* sinae. Minayabe ahtebahwe. Mi tanáhráq íné wehukení úku aní awankátaq táhparageheéra móintagéhe úwe.

3 Mi tanáhráq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka wahnah aní wenáwíq Káíyápásane nahtapeq momiwíuwe. Káíyápásawe Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahne. 4 Mi kegá sío síoéra, Sísawe árahue epéq táhtoqme mósubiq suanéhnkono íwíáhuwe. 5 Mira íwíáhéra, Áhnte wehekéqká táhutahurirataq ehwehéra tobehiyehboq Sísa pehraganehe uwe.

Peh morá ínínká Sísane ayahqnopeq wéri abaq ato ehwéhne.

(Máhka 14.3-9; Sóni 12.1-8)

6 Pétáni suwahpeqte ání Sáímóniwe anotah nao wagú anine. Minayabe mó kegá, Náonkakaq Sáímónie ue wéhuwehu áwíratówe. Sísaga Pétáni suwahpeq ména mi aníné nahtapeq 7 táhutahurúwana peh morá ínínká áhnte moné tahnsa wérí ano antéhyá mewe sure Sísane ayahqnotaq antiatowe. 8 Antiatowara ite Sísa kérahwána kegá mina tagéq abiahnsanéq iteite náhenéq, Aneqsabé pehipi antiatehro? 9 Íre pehipi antiatéhtáq tahirímé mi werí paiqme áhnte moné mewena tabonah ke nárí irino ewane.

10 Ewanana Sísaga itene ehweh irena itensabé, Aneqsabé mi inínsábé awehgu ataho? Wega mira aintéh sánsámé kaweq sansáne. 11 Tabonah kewe ahriahri iteba mía míowe. Ínéwé ahriahri iteba íre mía míainie. 12 Íné maisarageheéna mi inínká ninonkataq wéri anti aintena kaweraintéhre. 13 Teiníboq írátíáhro. Kaweq ehwéh mah marákó márákó teri terinirataq wega amahnága mirai naneq ehwehnkákáq terigéhe. Terírataq íréhra kegá wéri abaq intéh ínínsábé iwíáhigehe úwe.

Súrásaga wahnah keyábé, Ite meiqmena Sísaba móitaníe ú ehwehne.

(Máhka 14.10-11; Árúka 22.3-6)

14 Ite Sísa kérahwána ke airápété téhraníté míahwane. Itebaté ání wenáwíqtare Súrása Ísíkáríótie. Wega Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kébá pokue 15 sensabé, Sísa iteba méáúwáhnaraqmé aneq nánianéhbo úwara wega mirainkeheéra sega 30 ebáh móné we náwúwe.† 16 Náwúwana wega se Sísaba mórite tanahráqsábé iwíáhue kabarúwe.

Sísareq we kéró kereqka moráráq táhutahuru ehwéhne.

(Máhka 14.12-21; Árúka 22.7-14,21-23; Sóni 13.21-30)

17 Íre múí párétí né tanahráq súwe. Mi tanáhráq ebeqte wéhékáh ite we kérahwána kegá Sísaba séq wensabé, Sótaikú tanahráq iahreraq kéh táhútáhúq nankehboq eheq kogaweratanéhnkono ue kasenowane. 18 Kasenowanana wega peh morá ánínsábé iwíáhéna itensabé, Sarúsarama suwahpeq teiátáu anípá pokue wensabé, Íwáhnori anínká mahraréna, Íné tanahráq aiq sire. Ínéreq íné séníráh kéreqka arene nahtapeq sótaikú tanahráq iahreraq kéh táhútáhúq nanehe ire koreawéro úwe. 19 Koreawéro úwaq itega mi ehwéh sehgieq mitaq sótaikú tanahráq iahreraq ko tahutáhúq kawerarahwáne.

20 Íó tupekútaq Sísareq ite airápété téhraníté we kérahwána kereqka tútuue táhutahurowane. 21 Táhutahurowanaraq Sísaga itensabé, Teiníboq írátíáhro. Ite míáhrabeqte ánínká néne naruo kowerirankéhe úwaq 22 ite we kérahwána kegá ireq irupipeq umeh agúwe. Umeh agúwaq ite morání moránínkáue Sísansabé, Néne Wahnahno, arega ínénsabe irareno ue kasenowane. 23 Kasenowanana Sísaga itensabé, Ínéreq moráráq páréti wahba parétáhípéq pámbáhúya anínká néne naruo kowerirankéhe. 24 Kowerirahnaraq Manikáne ehwehnka aiq irarinserah íné wehukení úku aní pukinie. Néne naruo kowerirahna aní anotahtaq kamah awinawire. Wenanoga we íre maqmiotaq tahirímé aiq kaweri irino úwana 25 Súrása Sísane naruo koweriranaú anínká wensabé, Íwáhnoraníno, arega ínénsabe irareno úwana Sísaga wensabé, Arerega aiq iraréne úwe.

Sísaga párétiakáq sera ano ko kahpúákáq náriu ehwéhne.

(Máhka 14.22-26; Árúka 22.15-20; 1 Kórína 11.23-25)

26 Itega táhutahurowanaraq Sísaga páréti mewena Manikánsabe kaweróne atena keqme ite we kérahwána ke náiena itensabé, Mahnawé niwaq mire. Nahro úwaq nahwane. 27 Nahwanana náhníáq sera ano ko kahpú mewena Manikánsabe kaweróne atena náiena itensabé, Itega ómiga moke nahro. 28 Néne korahq mire. Néne korahq tuinaga itereq áhnte mó kereq Manikánka insahwé aitena itene ahbabáq kaweraitankéhe. 29 Teiníboq írátíáhro. Náhníáq sera ano mahtaq mó íre nanie. Mókake Nániboga wahnah wahnahnirabeq itereq o será ano nanehe úwe.

30 Itega Manikánsabe iwíáh íwíáh igonkónéq máhpeq tueyokéq Óríwi sawéhrápéq pokowane.

Sísaga Pítansabé, Íné nuwaniewóne ú ehwehne.

(Máhka 14.27-31; Árúka 22.31-34; Sóni 13.36-38)

31 Sísaga itensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ínéga sipisípiq Wahnáh subiq súáhnaraqmé moke sipisípiqmarínká kobeq séberigehe ire. (Sekaraia 13.7)

Mi ehwéhnká irarinserah ibora ínókáhpéq ite ómiga íné nueq kobeq séberigehe. 32 Manikánka íné oganúq intahnaraq Kehrari marákórápéq ebeq konaq inehe sigehe úwe. 33 Úwana Pítaga Sísansabé, Ómiga are áúwéhrataqmé ínéga íre auwanauge úwana 34 Sísaga wensabé, Teawiníboq írátíahno. Ibora ínókáhpéq kokórega ehwehnina ínaraq arega íné íre tagaríóge apahtáróráq irariniewóne úwe. 35 Úwana Pítaga wensabé, Mó kegá arereq ínéreq iubiq íúwéhrataqmé ínéga, Are aiq tagaríóge atanauge úwaq moke ite Sísa kérahwána kegá Pítaga irarú serahnowane.

Sísaga Késémáni matábúráq kobúrerú ehwehne.

(Máhka 14.32-42; Árúka 22.39-46)

36 Sísareq ite we kérahwána kereqka mitaq sueq Késémáni matábúráq pokowane. Sísaga itensabé, Ite mahtaq tútuue míehrana íné móbeq kobúrerono éna 37 Pítareq Sébérine ahninkáwáráréreq móbeq móritowe. Móritena wene arupipeq anotah uméhue págege agúwana 38 wega sensabé, Nirupipeq anotah uméhinka pukorahuge. Mahtaq tótuqméq tagaríáhro éna 39 se suena wahtotaq móbeq pokéna marakóraq káuqmunue ména púrerúwe. Púrerue mahraréna, Nániboo, are awahbáhnaraqmé nirupipeq umehi naneq menuwahráhóne. Íre íné nuwahbeh sansá peh are awahbeh sansánúno ue púrerúwe.

40 Púreraruena we kéró anitóbá kouwekúwara sugówana tagówe. Wega Pítarehyabe, Pehgáriq tanáhráq árahinsabé íre tótuqméq tagariaho? 41 Iteiyuwanka kaweq sansánsábé suwahbehre. Peh itene inonka mareqmareréq íre miraorahowe. Owainawanka ahbabáq aitehnehboq tótuqméq púreroro úwe.

42 Púreroro éna mónkakáq se suena kobúrerúwe. Púreréna mahraréna, Nániboo, nirupipeq umehi naneq íre menuwahnayabé are awahbeh sansá sehginie úwe.

43 We kéró anitóbá mó kouwekúwara anotah mukúqmáhkúru puara se peh sugówe. Sugówana tagéna 44 Sísaga mónkakáq suena pokue apahtáróráq monseráhnue púrerúwe.

45 Púreraruena seba kouwekúwara sensabé, Ite peh ahrenaneheéq sugaho? Írátíáhro. Íné wehukení úku anípá ahbabáq ke kowerire tanahráq aiq sire. 46 Pokonehboq irigoro. Tagahro. Néne naruo koweriréh ánínká aiq sire úwe.

Súrásaga Sísane naruo koweriro ehwéhne.

(Máhka 14.43-50; Árúka 22.47-53; Sóni 18.3-12)

47 Sísaga ehwehnútaq Súrása we kéro anínká súwe. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka áhnte mó ke eqmaq súówara sega pokamarinkákáq sahmárínkákáq Súrásareq moráráq suwe. 48 Seneherautaq koweriro anínká su ke teriena, Ínéga nánkóqnahna anímé Sísa wire. We táhtoráhro úwe.

49 Minayabe Súrásaga Sísaba apubúue séna wensabé, Íwáhnoraníno, aiq míahno éna nánkóqnówe. 50 Nánkóqnówana Sísaga wensabé, Néne iyahnabo aníno, arega mirainie íwíáhóna naneq apubúue miraúno úwara wereq su kegá Sísa ambubuue táhtotíówe.

51 Táhtotíówana Sísareq mío anínká wene poka mewena Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh áníné arambehri aní apiwe wene ahre kiraq auwowe. 52 Kiraq auwowana Sísaga wensabé, Arene poka sabiruo. Itega ebeho naneq mewe ebehirataq mó kegá mi naneqtaté iubiq suagéhe. 53 Nánibonsabé, Séhréh ainto teawútáq tahirímé séhréh aintanieéna áhnte íópeqté ké ínéba eqmaq súéh irino. Minayabe íre ahtebaho? 54 Ínéga mina tahnsanutaq tahirímé íné pukonayabé Manikáne ehwehnka árahue aiq pútaragi iripo úwe.

55 Sísaga weba su keyábé mahraréna, Aneqsabé aebó ání táhtoráhnserah pokankakaq sahnkákáq íné meniraneheéq seo? Mó wehekáh mó wehekáhnue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq tútuue íwáhnorurautaq mi tanáhráq itega íné íre táhtotiarowe. 56 Manikáne ehweh iraru kegá sehiranu ehwéh aiq pútaraginkeheéq miraowe úwaq ite we kérahwána kegá Sísa auweq pehbeheráh pokowane.

Wahnah kegá Sísa ehweh ató ehwehne.

(Máhka 14.53-65; Árúka 22.54-55,63-71; Sóni 18.13-14,19-24)

57 Mi tanáhráq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahme wenáwíq Káíyápásae. Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Asiu kené aboawah wehreqka Káíyápásane nahtapeq momiwíue míówe. Momiwíue míówara Sísa táhtoró kega we meqmera Káíyápásane nahtapeq móátówe. 58 Se mótaq we mótarue Pítaga sinehe kaqme kure nahnoerápéqté mátábúráq párísiwarí máhpeq tútuue míórabeq kéna sega Sísa aneronehrabomo éna taganieéna tútuue míowe.

59 Sísa subiq suaneheéra Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq moke mó kaunsírí kéreqka Sísansabé péhe éhwéh atéhra keyábé kabaruwe. 60 Kabaruwara áhnte kegá iriwe méra péhe éhwéh teríúwe. Sega teríú ahbábáq Sísa íre subiq suahráhu ahbábáre. Sinehe mó anítégá iriwe méra mahraréra, 61 Mah anímé aiq mahraréna, Ínéga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh sokoruqme apahtáró wéhékáh mó pearahráhuge uraire uye.

62 Uyana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka iriwe ména Sísansabé, Mi anítégá iraréya ehwéhmé arega íre terieráhono? Sene ehweh aiq pútaq ehwéhpo úwana 63 Sísaga íre iraria peh ehiya míowe. Peh ehiya míowana wega Sísansabé, Maniká oga mía míai anínká tagaríéhtáq pahsuqme teio. Manikánka ite Asiu ke meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. Arewe mi anípo? Arewe Manikáne ahninkáwábo? Pahsuqme teio úwana 64 Sísaga wensabé, Arega aiq iraréne. Teiníboq írátíáhro. Íné wehukení úku aní Manikáne ayah púpeq tútuue ména íópeq írábúyápipeqté tuonaq tagagehe úwe. 65 Úwana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka mi ehwéh irotaq abiahnsanú púana wene korósi subansuena mahraréna, Manikánsabe íre kaweq ehwéh atéhre. Minayabe mó keyábé móme íre kasenoro. Ahqáho. Wega Manikánsabe íre kaweq ehwéh atéhraq íráhwe. 66 Minayabe aneratanéhnkono úwara sega wensabé, Wega ahbabáq ehweh aiq irari puaq subiq suo atanéhe uwe. 67 Táhmaro kegá Sísane auranabiah tehqni atera siyahtate subiqmárówe. Táhmaro míó kega we siyahpóra subera wensabé, 68 Are Manikánka omaq ato aníninaraqmé are subiqmaréh ání insebo? Teio uwe.

Pítaga, Sísa íre tagaríóge ú ehwehne.

(Máhka 14.66-72; Árúka 22.56-62; Sóni 18.15-18,25-27)

69 Pítawe máhpeq mátaburapeq tútuue míowana arambehri ahrárígá weba séna wensabé, Are Kehrari marákórápéqté ání Sísareq míarone úwe. 70 Sísareq míarone úwana ómiga írátíótaq Pítaga ahqáho atena mi ahráríyábé, Arega iraréna ehwéhmé íre ahteboge éna 71 mitaq suena ogesáh ogesáhraq kowíowe.

Kowíowana mó arámbéhrí áhrárígá we tagéna wereq míó keyabé, Mah anímé Sísa Néhsara suwahpeqte ánínseq míaraire úwe. 72 Úwana Pítaga mó ahqáho atena, Pópoqnahga tagaríéhtáq aiq pútariahnsanuge éna, Arega iraréna anímé íre tagaríóge úwe.

73 Mótaq tahnsa mitaq míó kega Pítaba séra wensabé, Arereq wereqne ehweh peh morá éhwéh púah are wenawahrah aní móne uwana 74 Pítaga ehbonéna mahraréna, Pópoqnahga tagaríéhtáq itega irare anímé íné íre tagaríóge. Ínéga péhe éhwéh teawénaraqmé Manikánka íné nubiq suankéhe úwana kokórega ehwehnúwe.

75 Kokórega ehwehnúwana Sísaga teawu ehwéh Píta ahreraq konsabe iwíáhúwe. Mi ehwéhnúmé, Kokórega ehwehnina ínaraq arega íné íre tagaríóge apahtáróráq irariniewóne úwe. Kokórega ehwehnútaq Pítaga mi ehwéh iwíáhéna máhpeq tueagéna anotahtaq ibisówe.

27

Sísa meqmera Páhírátiba móátó ehwehne.

(Máhka 15.1; Árúka 23.1-2; Sóni 18.28-32)

1 Ahbiahipeq moke Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka Sísa subiq súéhra ehwéh sío síoéra 2 wene ayahnkaratáq nágáqtate táhru táhrue meqmera anotah wahnáh ání Páhírátiba móátówe.

Súrása páríkirio ehwéhne.

(Eqmaro 1.18-19)

3 Súrása Sísane naruo koweriro anínká mina tagéna, Íre kawerurauge íwíáhéna wega meyo moné, 30 ebáh móné mewena Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq aboawah wehreqpa sure sensabé, 4 Kaweqtaq mía míai aní ahbabáratewóge úwe. Úwara sega wensabé, Íre itereq wehgaq míre. Arerene wíre uwana 5 Súrásaga mi moné Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq móruparuena tueyokue wewe móbáríkiriowe.

6 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá mi moné mewera mahraréra, Mah monéwé wehukení subiq sueyabe móné púaq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté mónéákáq moráráq íre maranéhe uwe. 7 Sega sío síoéra wáhnaupéqté ké maisaraneheéra téh marakóráté párétah mirao marákó mi monéráté paiqmarówe. 8 Sega paiqmárónsabe wehukega mi marákóyábé Korahq Marákóe ue áwírarówe. Amahnágaákáq mi awíq peh kéhre. 9 Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Sérémáíaga naho mahraréna,

Ísara kegá wehukení paiqmaraneheéra 30 ebáh móné omaq matowe. 10 Maniká néne Wahnahnka tenínserah sega mi monéráté téh marakóráté párétah mirao marákó paiqmáráhwe úwe (Jeremaia 11.12-13)

Páhírátiga Sísansabé kasenú ehwehne.

(Máhka 15.2-5; Árúka 23.3-5; Sóni 18.33-38)

11 Sega Sísa anotah wahnáh ání Páhírátiba móátówana wega wensabé kasenéna, Arewe Asiu kené Wahnahpo úwe. Úwana Sísaga wensabé, Arega aiq iraréne úwe. 12 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka Sísa ehweh atówana sene ehweh íre ayahqmarena peh ehiya míowe. 13 Peh ehiya míowana Páhírátiga wensabé, Sega ehweh atáh éhwéhmé íre irahno úwana 14 Sísaga Páhírátine ehweh moq íre ayahqme teawuwe. Íre ayahqme teawunsabe Páhírátiga áhtenéna iwíáh kikirúwe.

Páhírátiga, Sísa awankátaq táhparáhro ú ehwehne.

(Máhka 15.6-15; Árúka 23.13-25; Sóni 18.38–19.16)

15 Anotah tahutáhúro tanáhráq mó opéq mó opérue karábúsiipéqté ání Asiu kegá pugeqio teawú ani Páhírátiga pugesuaq pugesuarúwe. 16 Mi tanáhráq ahbabáq ani wenáwíq Páréhba karábúsiipéq míowe. 17 Áhnte Asiu kegá Páhírátiba suwana wega sensabé, Páréhba pugeq auwanínkono? Sísa Manikánka omaq atena eqmaréhre e aní pugeq auwanínkono? Inse pugeq auwanínkono kasenúwe. 18 Kasenéna iwíáhéna, Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá, Sísaga ite kiotaikíneho éra abiahnsa atáh púara ínéba meqme sewe íwíáhúwe. Mira íwíáhú púana wega sensabé, Inse pugeq auwanínkono úwe.

19 Páhírátiga kotiorabeq wahnahnúwana wene ahrega ehweh eqmarena mahraréna, Asiu kegá ehweh atáh ánínsábé inokáhpeq áónáhéna nirupipeq áhnte uméhirana tagoge. Minayabe mina kaweqtaq mía míai aní pehragato úwe.

20 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka míó keyabé pagu pagunéra, Mah ehwéh Páhíráti koreawéro. Wensabé teaweq, Páréhba pugeq auwe Sísa subiq suo ue koreawéro éra pagu pagunuwara míó kega, Páréhba pugeq auwo uwe. 21 Uwana Páhírátiga mónkakáq sensabé, Mah aníté inse pugeq auwanínkono úwara ómiga, Páréhba pugeqio uwana 22 Páhírátiga sensabé, Sísa Manikánka eqmaréhre e anímé aneratanínkono úwe. Aneratanínkono úwara sega wensabé, Awankátaq táhpawe subiq suo uwana 23 Páhírátiga sensabé, Aneqsabébo? We aneq ahbabáriro úwara sega ehweh kikiréra, Awankátaq táhpawe subiq suo uwe.

24 Uwana Páhírátiga iwíáhéna, Mahtaq míáh kégá néne ehweh íre irah púana anotah tobéhiyehboq túbáh aginie. Túbáh aginie éna wehukega tagaríótaq wání antehya mewe wene ayahnkara pabeq paberúwe. Pabeq paberaruena sensabé, Tagaríáhro. Mah aní subiq sue íwíáh íre néne peh iteitene iwíáh wíre úwe. 25 Úwara moke míó kega mahraréra, We subiq súéhranka itereq itene animárínseq kamah ainawire uwe. 26 Minayabe Páhírátiga Páréhba pugeq auwena Sísa áréti sahtáté subóro aritena sóntía kegá awankátaq táhpawe subiq suageheéna siuwe.

Sóntía kegá Sísansabé awiréh ató ehwehne.

(Máhka 15.16-20; Sóni 19.2-3)

27 Páhírátine sóntía kegá Sísa meqmera wahnah anínká ehwehúrabeq kibekue móatera ómi mó sontíá ké síáhrabuwara Sísaba momiwíuríówe. 28 Momiwíéra moke wene korósi ugurú auwera peh morá tautáúq korósí abaq atera 29 ógaratáté keborarera wene ayahqnotaq suki atówe. Suki atera wiahnókara wene ayah púpeq atera wene auranabiahtapeq sirehunseraráq méra wensabé péhepehe iwíáh íwíáh atera awiréh atówe. Awiréh atera wensabé, Aiq míahno? Arewe Asiu kené Wahnah mone* éra 30 tehqni atera wiahnó sahtáté ayahqnotaq subiqmarera 31 awiréh atówe. Awiréh atera abaq ató korósí akai auwera wewene korósi suki atera awankátaq táhparaneheéra meqmera pokuwe.

Sísa awankátaq níriraté táhparó ehwehne.

(Máhka 15.21-32; Árúka 23.26-43; Sóni 19.17-27)

32 Sóntía kegá Sísa meqmera awankátaq táhparanehera urabeq pokue Sáíríni marákórápéqté ání wenáwíq Sáímóni piehgíútaq saiqnatera, Sísa táhparéhra awánkámé abaqme kúno atónsabe abaq mena kúwe. 33 Sega pokue Kógóta sawéhrápéq kíúwe. Mi sawéh áwíqmé áwahewé wehukení ayahqno tánúnsutapére. 34 Mitaq sega íre érorahi kítabeh maráhsíní mewera náhníáq sera anopipéq sombirahue Sísa náwúwana nawe tagéna ahqáho éna íre nówe. 35 Íre nówara sega we meqmera awankátaq níriraté wene ayahnkaratáq subiqmaq aigárátáq subiqmarue táhparera awanká pankeqme marakóipeq pearówe. Pearera, Wene korósi insega meyanabomo éra saraq mianeheéra káhsiue saraqme meyówe. 36 Saraqme mewera tútuue méra Sísa awahnkanuwe. 37 Ehweh átó ehweh kanehraq sehiranúwara wene ayahqno abobóráhpeq awankátaq táhparówe. Mi sehiránká mahraréna,

Mah anímé Sísa Asiu kené Wahnahne úwe.

38 Sísa awankátaq táhparórabeq aebó áníté moq awankátareráq níri pewe táhparéra pankeqme ayehré ayehré pearówe. 39 Pearówara mitaq sótaiku kegá Sísa tagéra awiréh atera sinuo kóbiq kóbiréra wensabé íre kaweq ehwéh atówe. 40 Íre kaweq ehwéh atera mahraréra, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh sokoruqme apahtáróráq mó pearahráhóna aníno, arere séhréhúno. Oga míankehboq marakóipeq tueagúno. Arewe aiq pútaq Manikáne ahninkáwá inaraqmé maraipéq tueagúno éra awiréh atówe. 41 Awiréh atówara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Asiu kené aboawah wehreqka Sísansabé moq awiréh atówe. 42 Awiréh atera mahraréra, Wega mó ke kaweraritena peh wewe íre kawerorahire. Wega, Íné Asiu kené Wahnah muge íwíáhire. Wega marakóipeq tueagínaq tagéq wensabé aiq pútare atanéhe. 43 Wega, Íné Manikáne ahninkáwá úge éna Manikánka séhréh aintankéhe íwíáhire. Manikánka wensabé arutaboirínaraq seséhréh atanae éra awiréh atówe. 44 Aebó áníté awankátaq táhparó anitégá moq íre kaweq ehwéhnéra Sísansabé awiréh atóye.

Sísa pukú ehwehne.

(Máhka 15.33-41; Árúka 23.44-49; Sóni 19.28-30)

45 Wéhékáhnabubu moke mah marákó márákó sunkíkíragúwana íó tunsorerutaqkakáq peh sunkíkíratiowe.† 46 Tunsorerutaq Sísaga wewene ehwehtaq Wenabonsabé anotahtaq mahraréna, Írói, Írói, tahmah sabáhtahnie úwe. Mi ehwéhnúmé, Nániboo, Nániboo, aneqsabé íné nuwahno úwe. 47 Úwara táhmaro iriwe míó kega irera mahraréra, Éráísansabé áhrabire uwe. 48 Mibeqté ánínká pehbeheráh sehenáh tahnsa náneq mewena kítabeh nah naneqpipéq pámbáhue sehikaratáq maqme pankeqme Sísaga píbíra nankeheéna awuwe. 49 Awutaq mó kegá, Peh áwé tagahro éra, Éráísaga segaweratanabiramo. Taganeheqmúne uwana wenawa kieyokúwana 50 Sísaga mónkakáq anotahtaq ehwehnéna wenawa Maniká awena putiowe.

51 Putiotaq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté páráhnkéq tahnsa ónsá senahpeqté subame tunse téhtaré úkúwe. Téhtaré úkúwana máríúwana ebahmarí parebare agúwe. 52 Parebare agúwana maisaró oná sigúwe. Sigúwana Manikánsabe aiq pútare atera puku weh áhréné sinonka Manikánka iriritena oganúq sitowe. 53 Maisiapípéqté kie irigéra anehe Sísa oganúkútaq mi kegá Sarúsarama suwahpeq pokuwara áhnte mó kegá tagowe.

54 Máríúwara sóntía kereq sene kíápéténireqka minaakaq moke mó naneqmarínkákáq tagéra anotah ahrééra mahraréra, Mah anímé aiq pútaq Manikáne ahninkáwá wíre uwe.

55 Sísa íre putiotaq Kehrari marákórápéq suena pokútaq áhnte mó inínsónká we séhréh ataneheéra kérówe. Sísa putiotaq mi ahrérónká móbeq iriwe méra awahnkanuwe. 56 Mágára suwahpeqte íní wenáwíq Máhríae. Wenaogo Máhríáwé Sémísireq Sósépareqne sinowae. Mi inítéreq Sébérine ahninkawáráréné sinowareqka moq iriwe méra awahnkanuwe.

Sísane anonka maisé onápípéq maisaro ehwehne.

(Máhka 15.42-47; Árúka 23.50-55; Sóni 19.38-42)

57 Árímátéa suwahpeqte ání wenáwíq Sósépae. We áhnte monéákáq ánínéna Sísansabé aiq pútare atowe. 58 Sísa pukú wehekáh íó tupekútaq Sósépaga Páhírátiba pokéna wensabé, Sísane anonka mewena mómaisaranínkono úwana kowe atena sóntía keyábé, Sísane anonka mah aní áwéro úwe. 59 Áwéro úwara sega wene anonka áwúwana Sóséparehga Sísane anonka mewera íre wahto taberábe ambántáípéq úbíqme 60 Sósépane o ubusa ónápípéq mómaisarówe. Maisarera anotah ebáh paentáwe kure maisaró mehpéh paiqmarera pokuwe. 61 Mágára suwahpeqte íní Máhríareq mó wenaogo Máhríareqka mitaq tútuue méra awahnkanuye.

Sóntía kegá maisarórabeq wahnahnu ehwéhne.

62 Sísa maisaró wehekáhmé Asiu kene ahrena ahrena wehekáhné ménsámehnsá kawerare wehekáhne. Mi wehekáh parabagúwana mó wehekáh Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqka Páhírátiba kosoruparawéra 63 wensabé, Anotah aníno, péhepehenurai anínká oga míaraitaq mahraréna, Íné pukéna apahtáróráq mó oganúkinauge uraire. Itega mi ehwéhnúmé aiq iahreraq kéhre. 64 We kétó kegá we maisatorabeqte wene anonka segiroqmera mó kopéq suera mó keyábé, We oganúkire teríyehboq arega sóntía keyábé mi maitáq apahtáróráq kowahnahnoro arito. Arega íre mirainaraq anehete péhe éhwéhnká ebeq piah péhe éhwéh kiotaikinae uwe. 65 Uwana Páhírátiga sensabé, Sóntía ke meriqmeq we maisatorabeq pokue mitaq óna paiqme págege atawéq kawerue wahnahnarito úwe. 66 Kawerue wahnahnarito úwara sega sóntía ke meriqmera pokue méhpeh paiqmáró ébáh ónsá perahsarera mó kegá sirúého éra sóntía keyábé kawerue wahnahnoro arítówe.

28

Sísa oganúkú ehwehne.

(Máhka 16.1-10; Árúka 24.1-10; Sóni 20.1-18)

1 Ahrena ahrena wehekáh parabagúwana o wikí kowara ebeqte wéhékáh ahbiahipeq íó kiembogútaq Mágára suwahpeqte íní Máhríareq mó wenaogo Máhríareqka maisarorabeq tagayeheéra pokuye. 2 Tagayeheéra pokuyana anotah maríúwana Manikáne íópeqté ánínká tunse méhpeh paiqmáró ebáh paentáwe móbeq marena mi ebáhtáq tútuue míowe. 3 Wene auranabiah sokeqsúéh tahnsa kúgú agúwana wene korósi anotah tabérábé píríbíríóyáh tahnsane.* 4 Mitaq wahnahnuríó sontíá kégá we tagéra anotah ahrééra iransánéra pusa ké tahnsa úkuwe.

5 Íópeqté ánínká mi inítéyábé, Íre áhreotao. Íné tagaríómé itega Sísa awankátaq táhpato aní seragéhye. 6 We mahtaq íre míéhre. Wega irarurainserah oganúkire. Wene anonka matotaq seragahtao. 7 Tagéta peheráh pokue we kétó ke koreríétao. We iriwe oganúkéna Kehrari marákórápéq ebeq kínaq we anehe kirataq Sísa mitaq tagagehe. Aiq teiúge. Koreríétao úwe.

8 Úwara mi inítégá áhreéra peh sene sirupipeq iwíáh íwíáhéra apubúue mitaq suera pehbeheráhnue ite Sísa kérahwána ke teieyeheéra pokuye. 9 Pokue ahtapeq kuyataq Sísareq sereq piehgíúwe. Sísaga sensabé, Pehwehrue míáhtao úwara mi inítégá weba kure wene aigárá táhtoqme iwíáh íwíáh atóye. 10 Iwíáh íwíáh atóyana Sísaga sensabé, Íre áhreotao. Nánuwahrahyabé korerieq, Kehrari marákórápéq pokoro. Mitaq íné tagagehe. Koreríétao éna eqmarowe.

Maisarórabeq sóntía ke teríú ehwehne.

11 Eqmarowara mi inítégá pokuyara maisarórabeqte sóntíá kégá Sarúsarama suwahpeq pokue Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké moke tago naneq teríúwe. 12 Teríúwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqka momiwíue sío síoéra moráénéra sóntía kegá sene ehweh sehgigeheéra áhnte moné síúwe. 13 Móne siera mahraréra, Mó keyábé mahraue terieq, Inokáhpeq ite sugéwonayabé we kétó kegá sure wene anonka mewera eheqpopoq morúáhwe teríéro uwe. 14 Teríéro éra, Anotah wahnáh ánínká ite sugéwaro ehwéh irahnaraq itega mi ehwéh tábúsoqme teawenéhe. Teawénaraq wega ite íre kamahinae uwe. 15 Uwara sóntía kegá móne mewera mi pehe éhwéh sehgíúwe. Asiu kegá mi ehwéh Súría marákórápéq mitaq teri mahtaq terinuwara abae agúwe. Miraunsabé mi tanáhráqkákáq amahnágaákáq Asiu kegá mi ehwéhnsábé, Aiq pútaq ehwéhne atáhwe.

Sísaga we kéró keyabé, Néne ehweh koreríéro ú ehwehne.

(Máhka 16.14-18; Árúka 24.36-49; Sóni 20.19-23)

16 Ite airápété morá ké Sísa kérahwána kegá pokue Kehrari marákórápéq Sísaga teiu sawéhrápéq kiowáne. 17 Mitaq Sísa tagéq wensabé iwíáh íwíáh atahwáne. Peh táhmaroga sirupipeq téhtaré íwíáhuwe. 18 Sísaga iteba wahtotaq séna itensabé, Maniká Nániboga íópeqkákáq mah marákó márákóákáq moke wahnahnúno aintena págege aintéhre. 19 Minayabe pokue mah kehiná kéhíná íné séníráh ké úkigehboq kosíwáhnororo. Nániboreq íné wenahninseq Manikáne Awanseq íwírue wání meríéro. 20 Moke teiátáu ehwéh tábúsoqme sehgigéhbo kawerue síwáhnororo. Kawerue írátíáhro. Amahnágaákáq mókakeakáq mah marákó márákó parabagína tanáhráqkákáq peh itereq mía míainauge úwe.

* 2:18: Árésérawe Sékópane ahre míowe. Áréséra akéqmé Súrareh ábárahnahnahne sinoiboe. Súrareh ábárahnahnah airápété téhtaré káhnáh méra moke Ísara kené sigaqnaréhe. Mi tanáhráq Áréséra wewega íre ibisówe. Wene aigaqnaréh ininsónká ibisowe.

* 3:4: Sóniwe Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Éráísa tahnsa aníne. 2 King 1.8, Malakai 4.5, Mátíyu 11.13-14, 17.10-13 tagáhno.

† 3:7: Péhrasi kereq Sáyúsi kereqsabé éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne ue kéhrabeq tagáhno.

‡ 3:10: Mah pabéqmé éhwéhmé ira paríéhnserah Manikánka íre kaweqtaq míáh ké kamah arinawire.

* 8:22: Sísaga pusa kéyábé irarúmé áwahewé sene sirupipeqté síwá pusa ké tahnsa míáh kéyábé irarúwe.

* 9:15: Mi ehwéh áwahewé Sísa o menáhwé tahnsa ání míre. O menáhwéné iyahnabowe Sísa tagáríáh ké tahnsane.

† 9:17: Ahwa inínká tátúbi awera íre tíríre. Tírítáq tahirímé osoréh áwérá anonka muwe tátú tapoue awera téhpipeq sáhagi irino. Mina inserah Sísane o ehwéhmé wehukene naho sánsánká íre awehraq kéhre.

* 10:5: Sámáría keyabé éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne ue kéhrabeq tagáhno.

* 13:52: Anotah nah matíéh ání éhwehme áwahe mahraue kéhre. Mósísiga sehgíóro ú ehweh ahtebéra Sísane ehweh ahtebah kegá Mósísine naho éhwéhnkákáq Sísane o ehwéhnkákáq síwáhnororahowe. Manikánka íópeqté wahnah wahnahnirabeqte sánsá ahtebéra síwáhnororahowe.

* 15:26: Sísaga mi inínsábé íre ehweh atena peh pabeqme ehwéh teawuwe. Nahnso kewé mi iámárí tahnsanowara Asiu kewé mi anímárí tahnsa móe. Minayabe wene ehwehme áwahewé mahraréna, Nahnso ke séhréh aitanieéna Asiu ke suotaq tahirímé íre kaweru irino úwe. We tagaríómé mi inínká wensabé aiq pútare atowana we séhréh atowe.

* 16:4: Wehukení wenáwíq Sónansabé éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne ue kéhrabeq tagáhno.

† 16:18: Káríki kené ehweh Pítae úmé ebahne.

* 20:2: Asiu kené móne áwíq íre Kínae. Írakaumo. Sene móne mó awíq kowe.

* 21:5: Sáíónawe Sarúsarama suwahpeqsabé mó awíre.

† 21:42: Asiu kegá sene nahmarí ebahtaté pearówe. Minayabe Káríki ehwéhmé wahq éhwehme íre kéhre. Peh ebahne kéhre.

* 22:32: Ébáráhmareh naho pukuwara maisarówana áhnte opéq parabagútaq Manikánka mah ehwéh irarúwe. Wega, Íné mi kené Maniká múge irarú ehweh áwahewé se íre airaiq pukia peh amahnága oga míáhwe úwe.

* 23:24: Mi pabéqmé éhwéh áwahewé mahraue kéhre. Mi aní tahnsanéq múguwahguéq pehgáriq sansá sehgieq kiotaiki sansámárí íre sehgíówe úwe.

* 26:2: Sótaikú siahreraq ko tanáhráqsábé éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé “Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne” ue kéhrabeq tagáhno.

† 26:15: Mi 30 ebáh mónéwé árahue monébómo. Itega íre tagarione. Wehukega iwíáhéra ákáhtaq áhnte monée íwíáhowe.

* 27:29: Anotah wahnáh ánínká aneranerinserah Sísa aneraneratówe. Mi tanáhráq anotah wahnáh kégá tautáúq korósí sukiera wahnah ayáhúq sukiera sene síahraq tútuue méra wiahnó kara tahnsa náneq siyah púpeq táhtotawéra wahnahnowe.

† 27:45: Wéhékáhnabubume Písíni ehwéh 12 kíróku kéhre. Tunsorerutaq 3 kíróku kéhre.

* 28:3: Tók Písíni ehwéhmé piribirioyah tahnsane áwíqmé íre kéhre. “Olsem ais” kéhre.

Máhka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Máhka

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Máhkawe Sarúsarama suwahpeqte ánínéna téhtaré áwíq kéhre. We mó awíqmé Sóni Máhkae. Sísaga marakóipeq ména síwáhnorútaq Máhkawe peh mahbi míowe. We Páhnábása awahrah aní ména Píta séhréh atena anehe Páhnábásareq Porareq séhréh aritowe. Aroma kegá págege sansánsábé suwahbó púana Sísaga págegeue miraú arámpéhríyábé Máhkaga sehiranúwe. Aroma kegá mah pukú sáhnsahwe Sísane ehweh kawerue siahtebéra Sísansabé aiq pútare atageheéna Máhkaga sehiranúwe.

Máhkaga mah kawéq éhwéh sehiranúwe.

1

Sóni wání meri merini anínká irarú ehwehne.

(Mátíyu 3.1-12; Árúka 3.1-9,15-17; Sóni 1.19-28)

1 Sísa Karáhéwé Manikáne ahninkáwá wíre. Kaweq ehwéh áwahewé 2 Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Áísáíaga púkuipéq sehiranue mahraréna,

Írátíáhro. Néne ehweh korerie anímé ah kawerinkeheéna ebeq eqmaróge. 3 We abatapi ména sawai sawaiéna mahraréna, Itene Wahnah sína ahmé aborisahro. Wene ah kaweraráhro inkehe úwe. (Aisaia 40.3)

4 Mah sehiránká irarinserah wání meri merini aní wenáwíq Sóni uworapeq ména ehweh teri terinéna, Manikánka itene ahbabáqsabe kaweraitankéhboq ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míáhro. Itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míéhrataqmé wání meiníe úwe.

5 Súría marákórápéqté kéreq Sarúsarama suwahpeqte kéreqka ómiga weba suwe. Su kegá sene ahbabáqsabe Maniká teawúwana Sóniga Sorana aroipéq wání meriuwe. 6 Sóniga kéhmane áyórate kogahnia aneraneratiowe. Áú arétí wene ayahbataq konahnatiowe. Tábahnkákáq sehenáhrabahnkakáq nówe. 7 Sóniga mahraréna, Inehe si anímé anotah aní ména íné kiotaiqme aní míre. We anotah aní púana ínéga nirehunseraráq ména wene súu nahníáq pugereyabe íre awehrari aní múge.* 8 Ínéga peh wání mei meinonana wega Manikáne Awa náinkéhe úwe.

Sóniga Sísa wání meawu ehwehne.

(Mátíyu 3.13-17; Árúka 3.21-22)

9 Mitaqkake Sísaga Néhsara suwahpeq Kehrari marakórápéqté súwana Sóniga Sorana aroipéq Sísa wání meawuwe. 10 Meawuwana Sísaga wánípipeqté kiutaq tagówana sabonah sawekúwana Manikáne Awanka tunse kiboki tahnsanéna Sísaba márunsurahúwe. 11 Márunsurahúwana íópeqté éhwéhnká mahraréna,

Are niruní nénáhní móne. Arensabé nirutaboiruge úwe.

Owainawanka Sísa áhwárawe tagó ehwehne.

(Mátíyu 4.1-11; Árúka 4.1-13)

12 Manikáne Awanka Sísa meqmena abatapi móatowe. 13 Áhnte wehekáh 40 wehekáh Sísa mitaq míowana owainawanka weba séna Sísaga ahbabárinkeheéna áhwárawe tagéna áwíoqnówe. Sísa ménkámehnká míórabeq míowara íópeqté kégá weba séra séhréh atówe.

Sísaga Kehrari marákórápéq wene arambehri áhwáró ehwehne.

(Mátíyu 4.12-17; Árúka 4.14-15)

14 Mó kegá Sóni karábúsiipéq átówana Sísaga Kehrari marákórápéq pokéna Manikáne kaweq ehwéh teri terinúwe. 15 Teriena, Ibora awehraq tanáhráq míre. Manikánka wahnah wahnahnime aiq wahtoni puaq itene ahbabáq sueq kaweqtaq méq mah kawéq éhwéhnsábé aiq pútare aintáhro úwe.

Sísaga itaréitaré wéhyábé, Íné séníráhro ú ehwehne.

(Mátíyu 4.18-22; Árúka 5.1-11)

16 Sísaga Kehrari kawéhú ayehrápéq noguwara se ábárahré Ehntarureq Sáímónireq tagówe. Sáímóniwe mó awíq Pítae. Se pah meyóya aníté míóyansabé kahweraté wánípipeq uwe taga tagauyana tagówe. 17 Tagéna sensabé, Íné séníráhtao. Amahnága itega kahweraté uwe taga tagaéta pah meyehye. Mina óyanserah wehuke ínéba meriqmeta sigehe. Minayabe íwáhnoriniboq séníráhtao úwe. 18 Séníráhtao úwara sene kahwe apubúue mitaq marera Sísa kéróye.

19 Kéróyana Sísaga kure mó abáráhré Sébérine ahninkáwáráré síwíqmé Sémísireq Sónireq sene sípiipéq méra kahwewarí kaweq kaweruyana tagówe. 20 Tagéna Sísaga máhotao úwara mi abáráhrégá sibowáreq wereq arambehriu kereq sípiipéq suera Sísa kéróye.

Sísaga owainawa kaqauwo ehwéhne.

(Árúka 4.31-37)

21 Sega Kápénéáma suwahpeq tunse ahrena ahrena wehekáh Sísaga momiwí nahtápéq kibekéna síwáhnorúwe. 22 Síwáhnoréna Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnoro kegá síwáhnorunserah Sísaga íre miraúwe. Ahqáho. Wega págegeue síwáhnorú púara wene ehweh író kega áhtenuwe.

23 Áhtenuwana owainawanka subiqmaq subiqmarú aní momiwí nahtápéq míowana owainawanka iwíáh atowana anotahtaq mahraréna 24 Sísao, are Néhsara suwahpeqte ání móne. Arega itewe aneraitaníbo? Iubiq iuanie seno? Are Maniká míéhrabeq kaweqtaq mía míaóna aní móne. Arewe aiq tagaríóge úwe. 25 Úwana Sísaga owainawansabé awehgu atena wensabé, Ehiya mé we auwe pokúno atowe. 26 Auwe pokúno atowana owainawanka mi aní kúrugúru atena kareéna we auwena pokúwe. 27 Pokúwara ómi míó kega anotah ahténéra ehmuniq éhmúníréra, Aneqpomo? O ehweh míre. Anotah wahnáh ánínká síwáhnori serahnéna Sísaga págege ehwéhnue owainawankákáqsábé, Miraoro i puara sega wene ehweh apubúue íráhwe uwe. 28 Moke Kehrari marákórápéq Sísa éhweh apubúue mitaq teri mahtaq terinuwara írówe.

Sísaga Pítane ahrahnawa kawerato ehwéhne.

(Mátíyu 8.14-15; Árúka 4.38-39)

29 Sísareh Sémísireh Sónirehga Asiu kené momiwí nahtápéq suera kure Sáímónireq Ehntarureqne nahupeq kibekuwe. 30 Sáímónine ahrahnawa osoro awahrééna máhriqtaq míowara míó kega Sísa apubúue teawúwe. 31 Teawúwana Sísaga weba séna ayahnkara táhtoqme iriatowana kaweragúwana táhutahuq tíwe náriuwe.

Sísaga áhnte awáhré ké kawerarito ehwéhne.

(Mátíyu 8.16-17; Árúka 4.40-41)

32 Mi wehekáh íó tupekútaq wehekeqká ómi awahre kereq owainawanka subiqmaq subiqmarú kereq meriqmera Sísaba mórítówe. 33 Mi kehiná suwahpeqte kégá ómi méhpeh sahuríówe. 34 Sísaga áhnte awahreu ke kaweraritena áhnte owáínáwámárí kaqsuowe. Owainawamarínká Sísa tagaríó púana wega se ehiyansá aritowe.

Sísaga Kehrari marákórápéq kure kaweq ehwéh teriu ehwehne.

(Árúka 4.42-44)

35 Ahyahbinkerotaq Sísaga iriwe ména mitaq suena abatapi kowéna Manikánsabe púrerúwe. 36 Sáímónireq wene iyahnaboreqka koanebahréra 37 Sísa tagéra wensabé, Ómi kegá arensabé anebahrowe teawúwe. 38 Teawúwana Sísaga sensabé, Mó ke suwahpeqkakáq ehweh teriníboq pokonehe. Terinieéna tumíóge úwe. 39 Sísaga moke Kehrari marákórápéq noginieéna pokéna Asiu kené momiwí nahmárítápéq ehweh teriena owainawamarí kaqsuowe.

Sísaga anotah naonkákáq ání kawerato ehwéhne.

(Mátíyu 8.1-4; Árúka 5.12-16)

40 Anotah naonkákáq ánínká Sísaba séna áhtenú púana arehunseraráq ména Sísansabé pagu pagunéna, Are awahbáhnaraqmé kaweraintahráhóne úwe. 41 Úwana Sísaga wensabé arutaboiratena ayahnkahkahrue wenaneq táhtorena wensabé, Aiq mirainauge. Are awaho ani míahno atowana 42 mina irarútaq wene náonaba apubúue wagúwana kaweragúwana 43 Sísaga eqmaranaútaq wensabé, Írátíahno. 44 Mó ke teríneho. Írakaumo. Manikáne ehweh mibeq mahbeq aítéh ánípá pokue arene anonka móreawo. Are awaho ani úkire igehboq Mósísiga irarúnserahnue Manikánsabe titirúno éna apubúue eqmaq auwowe. 45 Eqmaq auwowana kaweragú aninká pokéna kawerato ehweh mitaq teri mahtaq terinúwara áhnte kegá írówe. Áhnte kegá író púana Sísaga mó ke suwahpeq íre korahúwe. Írakaumo. Peh abatapi kowíowara mó marákórápéqté kéreq mó marákórápéqté kéreq áhnte kegá mitaq weba suwe.

2

Sísaga aiayah pukia ání kawerato ehwehne.

(Mátíyu 9.1-8; Árúka 5.17-26)

1 Sísaga táhmaro wehekáh ména mitaq suena Kápénéáma suwahpeq kouwekúwara wene nahtapeq míéhre mitaq teri mahtaq terinuwara írówe. 2 Irera áhnte kegá weba sáhatíówara kígíúnsabe mó kegá méhpeh íre míahrahuwana Sísaga kaweq ehwéh teriuwe. 3 Itaréitaré ánítógá aiayah pukia ání sehgiwera weba suwe. 4 Séra ahtapeq kutaq áhnte wehekéqká nahupeq kígíúnsabe sega Sísaba íre kioráhéra nahnsorapéq kire Sísane ayahqnonsoraq abogéh piruqmarera abahrabahrútaq aiayah pukia ání wene máhriqkakáq sehitaqmaqme meqmera Sísa míorabeq márunátówe. 5 Sega iwíáhéra, Sísaga kaweratanawire íwíáhuwana wega sene iwíáh tagéna aiayah pukia ánínsábé, Náníbáq móne. Arene ahbabáq aiq kaweratóge úwe.

6 Úwara Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnoro kegá tútuue méra sirupipeq iwíáhéra, 7 Mi ehwéhmé aneqsabé irariro? Manikánsabe íre kaweq ehwéh atéhre. Ahbabáqsabe insega kaweraritahráhiro? Manikánka webataq wehukene ahbabáqsabe kaweraritahráhire íwíáhuwe. 8 Sísaga sene sirupipeqté íwíáh wene arupipeq tagéna sensabé, Itewe aneqsabé mira íwíáho? 9 Aiayah pukia ánínsábé aneq ehwéh teawinínkono? Arene ahbabáqsabe kaweratóge teawinínkono? Are irigue arene máhriq mewe ah nogo teawinínkono? Íre págege ehwéhmé ahnabo? 10 Íné wehukení úku anínká mah marákó márákó wehukene ahbabáq kaweraritahráhuge. Sokigi ainíboq tagaríáhro éna aiayah pukia ánínsábé, 11 Teawiníboq iro. Irigue arene máhriq mewe arene nahtapeq pokúno úwe. 12 Pokúno úwana irigue wene máhriq apubúue mewena pokúwara ómi míó kega tagéra áhtenue Manikánsabe íwíáh íwíáh atera, Mahna tahnsa morá ibora tagóne uwe.

Sísaga Áríwáinsabé, Íné séniro ú ehwehne.

(Mátíyu 9.9-13; Árúka 5.27-32)

13 Sísaga Kehrari kawéhú ayehráq mó kúwara ómi míó kega weba sáhatíówana Manikáne ehweh síwáhnorúwe. 14 Sísaga mitaq suena ahtapeq nogutaq táhkísi moné meyo aní wenáwíq Áríwái tagówe.* Áríwáiwe Ápíásane ahninkáwá táhkísi moné meyo nahtápéq tútuue míowana Sísaga wensabé, Íné séniro úwana Áríwáiga irigue kérowe.

15 Áhnte táhkísi moné meyó kereq mó ahbabáq kereqka Sísa kérónsabe Sísaga Áríwáine nahtapeq táhutahurútaq mi kegá Sísareq we kéró kereq táhutahuruwe. 16 Táhutahuruwara Mósísine ehweh síwáhnoru Péhrasi kegá minayabe tagéra Sísa kéró keyabé kasenéra, Sísawe aneqsabé táhkísi moné meyáh kéreq ahbabáq kereq moráráq táhutahuriro uwe. 17 Uwana Sísaga mi ehwéh irena sensabé, Sótehga awaho wehuké máráhsíni íre náriasa peh morá awahre ke náríre. Mina inserah ínéwé kaweqtaq míáh ké séhréh aritanieéna íre suge. Peh ahbabáq ke kaweraritanieéna suge úwe.

Sísaga táhutahuq awehrio sansánsábé síwáhnorú ehwehne.

(Mátíyu 9.14-17; Árúka 5.33-39)

18 Sóni kéró kereq Péhrasi kereqka táhutahuq awehriutaq wehukega Sísaba séra kasenéra, Sóni kéráh kéreq Péhrasi kéríráh kéreqka táhutahuq awehriowara aneqsabé are kéráh kégá íre awehrioo uwe. 19 Uwana Sísaga sensabé pabeqme ehwéh teriena, Pahuwirotaqmé o menáhwé wene iyahnabo ba míéhtáqmé táhutahuq awehrioo? Írakaumo. 20 Mókake o menahwé seba íre míahnaraqmé mi tanáhráq wene iyahnaboga sirutaboiréra táhutahuq awehrigehe úwe.†

21 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Wehukenínká nahonáh sáhkétí kawerinieéna o ambántáráté íre párúwe kawerire. Miraitaq tahirímé nahonáh sáhkétí subanki irino. 22 Wehukenínká o nahníáq sera ano naho naho méméné áúyahwa antehyápípéq íre ahkíre. Miraitaq tahirímé sera anonka muinaraq nahonáh ántéhyá tapoagirana sera ano marakóraq antigi irino. Wehukenínká o será ano o antéhyápípéq ahkíre. Wehukega ahkírataq mi tehtáré náneqme kawerue kanae. O será anome kawerue kanae. Antehyamé moq kawerue kanae úwe.‡

Sísaga ahrena ahrena wehekáhnsábé arambehriéyabe irarú ehwehne.

(Mátíyu 12.1-8; Árúka 6.1-5)

23 Ahrena ahrena wehekáh Sísareq we kéró kereqka páréti mirao naneq será sotápéq kótaikutaq we kéró kega mi será késabaríqme késabaríqmeue kuwe. 24 Kuwara Péhrasi kegá Sísansabé, Are kéráh ké tagáhno. Ahrena ahrena wehekáh íre mirao sansámé sewe aneqsabé miraoo uwe.

25 Uwana Sísaga sensabé, Itewe Manikáne púkuipéqté séhírámé Tébítireq we kéró kereqka tabonahéra sirupibiútaq mirau sansámé íre sáhnsahwe ahtebaho? 26 Wehukení wenáwíq Ábíátawe Manikáne ehweh mibeq mahbeq arito aní míotaq Tébítiga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekéna Manikánka tagankeheéra máró parétí mewe néna we kéró ke náriuwara sega moq nowe. Mósísine ehweh irarunka mi parétíwé pehipéqté kégá íre nah nanere. Peh morá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá nahrahowe ire. (1 Samuel 21.1-6)

tega mi sehirá íre sáhnsahwe ahtebaho úwe.

27 Sísaga Péhrasi keyábé mó mahraréna, Ahrena ahrena wehekáh ko púana Manikánka wehuke miraroo? Írakaumo. Wehuke míó púana ahrena ahrena wehekáh mirarowe. 28 Íné wehukení úku anínká ahrena ahrena wehekáhnkákáq wahnah wahnahnuge úwe.

3

Sísaga ahrena ahrena wehekáh sawenkahnia áyáhnkákáq ání kawerato ehwehne.

(Mátíyu 12.9-14; Árúka 6.6-11)

1 Sísaga Asiu kené momiwí nahtápéq mó kibekúwana sawenkahnia áyáhnkákáq ání míowe. 2 Míowara Péhrasi kegá Sísa ehweh ataneheéra ahrena ahrena wehekáh Sísaga mi aní kaweratanabiramo éra ebitíówe. 3 Ebitíówana Sísaga sawenkahnia áyáhnkákáq ánínsábé, Ínéba sewíahno éna ebitíó keyabé, 4 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnkáwé ahrena ahrena wehekáhnsábé anere teiro? Wehuke kaweraritanéhnkono? Íre kaweraritanéhnkono? Wehuke séhréh aritanéhnkono? Subiq suanéhnkono úwara se ehiya míówe. 5 Se sawenkahnia áyáhnkákáq ánínsábé íre sirutaboiria sirupipeq págegeunsabe Sísane arupipeq umeh agúwe. Umeh agúwana wega se ebitáwéna abiahnsa aritena sawenkahnia áyáhnkákáq ánínsábé, Arene ayahnkara obariro úwana wene ayah obarirowana kaweragúwe. 6 Kaweragúwara Péhrasi kegá tueague Érótine iyahnaboreqka momiwíue sío síoéra, Sísawe árahue subiq suanéhnkono uwe.

Káwehu ayehráq áhnte kegá momiwíu ehwéhne.

(Árúka 6.17-19)

7 Sísareq we kéró kereqka mitaq suera káwehu ayehráq pokuwara áhnte Kehrari marákórápéqté kégá we kérówe. 8 Kehrari marákórápéqté kéreq Súría marákórápéqté kéreq Sarúsarama suwahpeqte kéreq Írúméa marákórápéqté kéreq Táíya suwahpeqte kéreq Sáíróna suwahpeqte kéreq Sorana aroipéq seberaebéqté kéreqka áhnte kehinánká Sísaga miraúnsabe irera weba suwe. 9 Áhnte kegá sunsabe Sísaga we kéró keyabé, Áhnte kegá pagunúéhboq sípi wahtotaq mewe sero úwe. 10 Áhnte awahre ke kaweraritonsabe moke mó awáhré kégá Sísa táhtoraneheéra pehentáwe sunsabe Sísaga we kéró keyabé mi ehwéh teriuwe.

11 Owainawamarínká Sísa tagéra wensabé áhreu puara arehunseraráq méra anotahtaq mahraréra, Are Manikáne ahninkáwá wóne uwana 12 Sísaga sensabé abiah matawéna, Íné éhweh irariyehboq ehiya míáhro úwe.

Sísaga we kéró ke omaq sito ehwehne.

(Mátíyu 10.1-4; Árúka 6.12-16)

13 Sísaga sáwéhrapeq pokéna wega omaq siteyabe awahbó ke síáhrabúwara weba kíúwe. 14 Kíúwana airápété téhraníté weba míageheéna omaq sitowe. Sensabé eqmaro kee síwíraritena mi kegá ehweh koreri terinigeheéna omaq sitowe. 15 Sega owainawamarí kaqsuageheéna págege atena omaq sitowe. 16 Wega omaq sito kewe Sáímóniwe mó awíq Pítae ue áwíratena 17 se ábárahré Sébérine ahninkáwáráré Sémísireq Sónireqsabé Póánégie ue síwíraritowe. Mi awíq áwahewé puruburu aníté tahnsane ue síwíraritowe. 18 Ehntaru, Pírípi, Pátórómíyu, Mátíyu, Tómáhsi omaq sitena Sémísi Ápíásane ahninkáwá omaq atowe. Sáímóniwe we Kénáni marákórápéqté ánínseq Táríásareq omaq sitowe. 19 Súrása we mó awíq Ísíkáríóti Sísane naruo koweriranaú anínseq omaq sitowe.

Owainawanka Sísa séhréh atéhre éra péhe éhwéh iraru ehwéhne.

(Mátíyu 12.24-32; Árúka 11.14-23, 12.10)

20 Sísaga nahupeq kibekúwara áhnte wehekéqká weba mó kiranéhnatíówe. Mitaq kígíunsabe Sísareq we kéró kereqka íre táhutahurorahuwe. 21 Sísa awahrahga minayabe írótaq, We uwoyansa aní úkire éra we koweraneheéra suwe.

22 Sarúsarama suwahpeqte Mósísine ehweh síwáhnoro kegá seye náhenéra, Pésébúri, owainawane wahnahnka Sísa págege atena séhréh atéh púana Sísaga owainawa kaqsuahráhire éra ehmuniq éhmúníruwe. 23 Ehmuniq éhmúníruwana Sísaga sensabé, Ínéba sewíáhro éna pabeqme ehwéh mahraréna, Owainawanka wewe árahue kaqsuankéhbo? 24 Wahba marákórápéqté kégá seye ebehirataq sainkoneherawoe. Minayabe se págegeue morá ké íre míahrahowe. 25 Sensuwahrahreq seye ebehirataq sainkoneherawoe. Minayabe se págegeue morá ké íre míahrahowe. 26 Owainawanseq wenawahrahreq ebehotaq tahirímé se sainkéra págegeue morá ké íre míahraho irino. 27 Wehukenínká ayahnsa kira wéhné ménsámehnsá meyanieéna wene nahupeq pehipi íre kibekorahire. Írakaumo. Ebeqme wega ayahnsa kira wéh táhtoqme táhru táhruarena anehe wene nahtapeqté ménsáméhnsá pehipi meyahráhire úwe.

28 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Ahbabáréra Manikánsabe abehq éhwéh atáh kéwé Manikánka mi ke kaweraritahráhéna mi ahbábáq íre ahreraq matiankehe. 29 Peh morá Manikáne Awansabe abehq éhwéh atéh ánímé Manikánka mi aní íre insahwé atankéhe. Mi ahbábáq peh ahreraq matiankehe úwe. 30 Sega, Owainawanka Sísa séhréh atéhre unsabe Sísaga mi ehwéh irarúwe.

Sísane anowaréh ábákawaréhwé inseréhbo i ehwéhne.

(Mátíyu 12.46-50; Árúka 8.19-21)

31 Sísane anowareq ábákawaréhreqka séra máhpeq iriwe méra mó keyábé, Sísansabé, Mahbeq tuo teawéro uwe. 32 Uwara áhnte wehekéq weba sáhatawéra wensabé, Arenanoreq arenábáqmarinseq máhpeq méra arensabé áhrabowe uwe. 33 Uwana Sísaga sensabé, Náinoreq náníbáqmarinseq inseréhbo éna 34 weba sáhatíó ke tagéna, Itewe náinoreq náníbáqmarinseq móe. 35 Maniká awahbeh arámbéhrí mirao kewé náníbáqmari móe. Náinahnoreh wóe. Náinoréh wóe úwe.

4

Ayu suitabéyabe pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 13.1-9; Árúka 8.4-8)

1 Sísaga káwehu ayehráq tunse mó síwáhnorúwe. Síwáhnorúwara íregáritaq weba sáhatíó púana wega wánípipeq ko sipíípéq kibekue tútuue míowe. Tútuue míowara moke míó kega arahwéraq míówana 2 wega áhnte pabeqme ehwéh síwáhnorúwe.

3 Síwáhnoréna, Teiníboq írátíáhro. Ayu suitabé aninká ayu suitabanieéna pokire. 4 Suitabehtaq mó ayú ahtaq megirana kabaranka sésiq nehre. 5 Mó ayú kiruraq megirana pehgáriq marákó kéh púana mi ayú apubúue kiapoue kíréhre. 6 Anotah patáhitaq tamurupague ánúq píéh púana ehyatagire. 7 Mó ayú náwe tarúítáq megirana náwe kirena kárígariirana íre kawerue kíréhre. Minayabe sera íre íyéhre. 8 Mó ayú kaweq marákóráq megirana kiapoue kirena áhnte será íyéhre. Mó ayú 30 íyéhrana mó ayú 60 íyéhrana mó ayú 100 íyéhre. 9 Íre parosa áhréákáq kéo, kawerue íráhro úwe.

Sísaga ayu pabeqme ehwéh áwahe pahsuo ehwéhne.

(Mátíyu 13.10-17; Árúka 8.9-10)

10 Áhnte kegá íre míótaq airápété téhraníté Sísa kéró kereq mitaq míó kereqka pabeqme ehwéhnsábé áwahe kasenuwe. 11 Kasenuwana Sísaga sensabé, Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéhmé áwahe ite sokigi aiena mó ke peh pabeqme ehwéh teri terinuge. 12 Minayabe mó kegá siuranka tagéra sirupipeq íre tagariahrahowe. Sene siahrega irera sirupipeq íre írátíahrahowe. Minayabe sene ahbabáq sansa peh kéhrana Manikánka sene ahbabáq íre kaweraritena peh ahreraq matiankehe úwe. (Aisaia 6.9-10)

Sísaga moke pabeqme ehwéh teriunsabe irarú ehwehne.

(Mátíyu 13.18-23; Árúka 8.11-15)

13 Sísaga sensabé mó mahraréna, Ite mah pabéqmé éhwéh íre iraho? Mó pabeqme ehwéhmé árahue iranéhbo? 14 Ayume Manikáne kaweq ehwéhne. Ayu suitabé anínká mi kawéq éhwéh teri terinire. 15 Ahtapeq megi ayúmé wehukega Manikáne ehweh íráhwana owainawanka sirupipeqté mi ehwéh apubúue seaebóire.

16 Kiruraq megi ayúmé apubúue kiapoinserah wehukega Manikáne ehweh irera sirupipeq eyoyóéra apubúue kowe atáhwe. 17 Manikáne ehwehnka sirupipeq íre ánú píéhnsábé pehgáriq tanáhráq sehgíówe. Manikáne ehweh sehgíónsábé mó kegá síwíoqnahwana íre kaweq sunúq sire. Mi tanáhráq sega apubúue túbáh agéra Maniká áúwáhwe. 18 Náwe tarúítáq megi ayúmé wehukega Manikáne kaweq ehwéh irera sehgionehe íwíáhéra 19 mah marákó márákóípéqté náneqsabé iwíáh kikiréra sene áhnte matíáh ménsáméhnsánsábé sirutaboirowana mó mensáméhnsánsábé aigárá pabekire. Náwe soagirana sera íre íyéhmé mi kegá Maniká awahbeh sansá íre sehgiowe. 20 Kaweq marákóráq megi ayúmé wehukega Manikáne ehweh irera sirupipeq tábúsoqme iwíáhowe. Kaweq marákóráq kaweq será íyéhnserah sega mi ehwéh sehgiera Manikáne arambehri kawerue miraowe. Kawerue miraéra mó kegá 30 tahnsá árámbéhríowara mó kegá áhnte 60 tahnsá kaweq arámbéhríowara mó kegá peh íregáritaq 100 tahnsá áhnte kaweq arámbéhríowe úwe.

Sísaga téhreh naneq íre akariaráhnsábé pabeqme irarú ehwehne.

(Árúka 8.16-18)

21 Sísaga sensabé mó mahraréna, Áráhmu mewe setaq eheq maraho? Antehyatáté áráhmu íre akariaráhwe. Máhriq tahbé tehnopeq íre máráhwe. Írakaumo. Kaweruwe téhrankeheéq peh tahberapeq maráhwe. 22 Amahnága moke kopípéq kéh náneqme mókake ábóraq kanae. Moke akariuríéh náneq moq ábóraq kanae. 23 Íre parosa íáhréákáq kéo, kawerue íráhro úwe.

24 Sísaga sensabé mó mahraréna, Itega íréhra ehwéh iwíáhue íráhro. Itega mó ke náríranserah Manikánka mina tahnsanue náinkéhe. 25 Matíéh ání Manikánka mó náwinkéhe. Íre matíéh ánímé Manikánka wene pehgáriq naneq meyankéhe úwe.

Ayu kíréhnsábé pabeqme ehwéhne.

26 Sísaga mó mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnime wehukenínká ayu marakóipeq suitabehnserahne. 27 Inokáhpeq sugayugaéna ahbiahipeq irigéna wene arambehrirana ayume kiapoue kíréhre. Kiapoue kíréh sánsámé suitabeh anínká íre ahtebehre. 28 Marakóga mirainka ménsámehnsá kirena íyéhre. Ebeq ánáh kiapoue kirena anehe sera iyena nera kéhre. 29 Ménsámehnsá nera kéhtáq pokatate serame apiwe meyáhwe. Nera kéh púara apiwe meyáhwe úwe.

Pehgáriq ayúnsábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 13.31-32; Árúka 13.18-19)

30 Sísaga mó mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnime aneq tahnsáne teinínkono? Minayabe aneq pabeqme ehwéh teinínkono? 31 Manikánka wahnah wahnahnime sotápéq uqmaréh ayu tahnsane. Mi ayúmé íre mó sotápéqté áyú tahnsane. Írakaumo. Mi ayúmé pehgáriq ayúne. 32 Wehukenínká mi pehgáríq áyú wene sotápéq uqmatairana kirena anotah awánká úkéna moke mó mensáméhnsá kiotaikire. Awankánirana anotah ayáhnáwé kéhrara kabaramarínká ayahnaweraq surahéra sene nah mitaq áhpeq píáhwe úwe.

Sísaga peh pabeqme ehwéh teriu ehwéhne.

(Mátíyu 13.34-35)

33 Sísaga áhnte mina tahnsa pabeqme ehwéhnue Manikáne ehweh teriuwe. Sirupipeq mi ehwéh iwíáhue irahráhunserahnue teriuwe. 34 We kéró keyabé epéq moke pahsuqme síwáhnoréna peh mó keyábé pabeqme ehwéh teriuwe.

Sísaga irarúnka sóiriq táqnáigú ehwehne.

(Mátíyu 8.23-27; Árúka 8.22-25)

35 Mi wehekáh tupekinaútaq Sísaga we kéró keyabé, Káwehu seberaebéq pokonehe úwara 36 we kéró kega mibeq sáhuríó ke suera Sísa mío sipí kéwewera Sísa meqmera kuwe. Mó sipíwárínkákáq moráráq kuwe. 37 Anotah soírírúwana wánínka sípiipéq kiegambeh agu aguúwana sípiipéq wání obenkíkinaútaq 38 Sísawe sípi ambarupéq ayahqno kunubaraq sugowe. Sugowara sega Sísa iriatera wensabé, Íwáhnoraníno, ite wánípipeq pukonehe únayabé anetaníbo íwíáhono uwe. 39 Uwana Sísaga irigéna sóiriqsabé, Táqnáigúno éna wánínsabe, Pehwehrue mé túbáh agúno úwana sóiriqka táqnáigúwana wánínka moq túbáh agúwe. 40 Túbáh agúwana wega sensabé, Aneqsabé áhreoo? Aneqsabé ínénsabe íre aiq pútare aintaho úwara 41 sega anotahtaq áhreéra seye náhenéra, Mah anímé insebo? Sóiriqkakáq wánínkakaq wene ehweh íréhre uwe.

5

Sísaga owainawamarí kaqsuo ehwéhne.

(Mátíyu 8.28-34; Árúka 8.26-39)

1 Sísareq we kéró kereqka sípi kéwewera kure Kehrari kawéhú seberaebéq Kérása kené marakórápéq kuwe.* 2 Sísa sípiipéqté tueagúwana mibeqté ánímé owainawanka subiqmaq subiqmarú aninká wehuke maisia ónámárípípéqté séna weba súwe. 3 Mi anínká maisia ónámárípípéq kaegaeuwara wehukega wene aigárátáq ayahnkaratáq séniraté táhru táhru aruqaruruwana suraqsu suraqsurú púara íre saiqnariahrahuwe. 4 Wene ayahpite séní sabirue surasuq surasuréna wene aigárápíté séní piteruq piterurúwe. Sega táhtorótaq íre ambubu atiahrahuwe. 5 Inokáhpeqkakáq wéhékáhnkakaq ahriahri we maisia ónámárípípéqté sáwéhrapeqté kare kareéna kenkawéhrate wene anonka amurúruqme kirasuq kirasurúwe.

6 Sísaga sípiipéqté kiuwana mi anínká móbeqte we tagéna pehbeheráh weba sure wensabé áhtó púana arehunseraráq sewíowe. 7 Sewéna kareéna, Sísao, are íópeqté Manikáne ahninkáwá wóne. Aneraintaníbo? Íópeqté Manikánka tagaríéhtáq níéraníneho úwe. 8 Sísaga wensabé, Owainawano, we auwe pokúno atonsabe mi ehwéhnsábé kareúwe. 9 Kareúwana Sísaga wensabé, Arenáwíq tenio úwana mi anínká, Ite áhnte míonayabé néníwíq Íregáritare éna 10 Sísansabé, Ite mahtaqté kaqme íre wahto eqmaq iuwehneho úwe.

11 Wahtotaq sáwéhrapeq íregáritaq poeráhqká náwe sahtaqme nowara 12 owainawamarínká Sísansabé, Mi poeráhqmárípá eqmaq iuwo éra, Póéráhqne sirupipeq míanehboq ite pokoro aito éra pagu pagunuwe. 13 Pagu pagunuwana Sísaga kowe aritowara owainawamarínká wehukení auwera póéráhqmariné sirupipeq kowíówara 2táhúséni (2,000) póéráhqmárínká sáwéhrapeqté pehbeheráh tunse mentúpipeq wánínkuwe pukuwe.

14 Póéráhqtaq wahnahnu kegá tagéra pehbeheráh pokue sotápéq míó kereq sene nahtapeq míó kereq koreríúwara seraganeheéra suwe. 15 Sísaba suwana owainawamarí kaqauwo aninká kaweq iwíáhorahéna aneranerue tútuue míowara su kegá tagéra áhreuwe. 16 Áhreuwara tago kegá kawerato ehweh su ke teriera póéráhqmari puku ehwéh teríúwara 17 sega Sísansabé, Itene marakó sue pokúno éra pagu pagunuwe.

18 Sísa sípiipéq kiasague pokinaútaq owainawamarí kaqauwo anínká wensabé, Íné are kéraníe úwe. 19 Kéraníe úwana Sísaga ahqáho atena wensabé, Arenawahpeq pokue íné arene Wahnahnka arensabé nirutaboirue kawerató éhwéh arenawahrah korerio úwe. 20 Úwana wega pokue Tékápórísa marákórápéq mó ke suwahpeq mó ke suwahperue Sísaga we kawerato ehweh koreri terinuwara moke író kega áhtenuwe.

Sísaga awahre iní kaweratena ahrari oganúq ato ehwehne.

(Mátíyu 9.18-26; Árúka 8.40-56)

21 Sísaga sípi kéwewena kure Kehrari kawéhú seberaebéq seuwekúwara áhnte wehekéq weba sáhuríówe. Káwehu ayehráq míówana 22 Asiu kené momiwí nahtápéqté wáhnáh ání Sáírúsaga mitaq séna Sísa tagéna áhtó púana wene aigárápí káuqmunue arehunseraráq ména wensabé, 23 Nániyahu pukinaire. Wenaneq koráhtoréhnana kaweraginkehboq máho. Oga míankehboq máho éna pagu pagunúwana 24 Sísaga we kérowe.

We kérowara áhnte kegá moráráq kure Sísa kú ahtápéq we pehentáruq we pehentárurue kuwe. 25 Awahre iní kure airápété téhtaré ópéq áhnte opéq wene korahq íre taraqnágia peh tuerueúwe. 26 Peh tuerueúwana wega áhnte sotéh kébá poku pokuúwara sega we áhnte érawúwana wene móne sinsinue parabaruowana íre kaweragúwe. Írakaumo. Anotah íroke awáhréúwe. 27 Mi inínká Sísa éhweh irena áhnte kegá moráráq kutaq 28 wewe náhenéna, Íné peh wene korósi koráhtoráhnaraqmé kaweraintankéhe úwe. 29 Áhnte wehekéqká kígíuwana awahre inínká Sísa anehepeq sure wene korósi koráhtorowe. Koráhtorowana wene korahq apubúue taraqnágúwana wene arupipeq iwíáhéna, Íné aiq kaweraintéhre úwe.

30 Úwana Sísaga iwíáhéna, Ínéga inse kawerauwogo éna pabeqme, Néne korósi insega táhtorehro kasenúwe. 31 Kasenúwara we kéró kega Sísansabé, Áhnte kegá are paguno púah aneqsabé, Néne korósi insega táhtorehro eno uwe. 32 Uwana Sísaga táhtoro aní taganieéna aurankaúwe. 33 Kawerato ininká, Íné aiq kaweraintéhre éna áhre iransánéna Sísaba sure arehunseráráq sewéna moke teawuwe. 34 Teawuwana Sísaga wensabé, Náinahnoo, arega aiq pútare aintahnaga kaweratóge. Are awaho ani míaniewóne. Pehwehrue pokéwahno úwe.

35 Pehwehrue pokéwahno úwara wahnah aníné nahtapeqté táhmaro kegá sure abowansabé mahraréra, Areniyahu aiq pukire. Aiq puki puah síwáhnori anínká sinsabé ahqáho ato uwana 36 Sísaga sene ehwehnsábé íre iwíáhia abowansabé, Íre áhreúno. Peh aiq pútare ainto éna 37 áhnte we kéró keyabé, Mahtaq míáhro aritena peh morá téhq abáráhré Sémísireq Sónireq mó aní Pítareq meriqmena pokúwe. 38 Pokue mi wahnáhné nahtapeq sutaq irobibiu ke tagówara áhnte ibiséra anotah ibítúnátúnánuwe. 39 Ibitunátúnánuwana Sísaga nahupeq kibekéna irobibiu keyábé, Aneqsabé áhnte ehwehnéq ibitunátúnánoo? Mah ahrárí íre airaiq pukia peh sugéhre úwara 40 sega awiréh atówe. Awiréh atówana Sísaga ómi míó ke máhpeq kaqsuena mi ahráríné anoiboreq we kéró kereq meriqmena ahrarine máhriqtapéq pokúwe. 41 Pokéna wene ayahnkara táhtotawéna wewene ehwehtaq mahraréna, Tarita kumie úwe. Tarita kumie úmé, Ahrario, ínéga teawúge. Irigúno úwe. 42 Irigúno úwana wega apubúue irigéna ah noguwe. Mi ahráríné ópeqme airápété téhtaré ópéq míotaq pukuwana Sísaga iriatowe. Iriatowara tago kegá áhtenuwana 43 Sísaga sensabé, Mó kegá íréhboq íre teríéro éna wenanoibonsabé, Iteriyahu táhutahuq náwétao úwe.

6

Néhsara suwahpeqte kégá Sísansabé suwahríó ehwehne.

(Mátíyu 13.53-58; Árúka 4.16-30)

1 Sísaga mitaq suena wenawahpeq pokúwara we kéró kega kérówe. 2 Ahrena ahrena wehekáh Sísaga Asiu kené momiwí nahtápéq síwáhnorúwara áhnte író kega áhtenuwe. Áhtenéra mahraréra, Wega irari ehwéhmé eheqte ehwéhpo? We árahue ahtebia ání úkurairo? Wega ótaq sansámárí árahue mirairo? 3 We peh nah pe tagaríéh ání míre. We Máhríane ahninkáwá wíre. We Sémísireh Sósépareh Súrásareh Sáímónirehne siwahwá wíre. Wenanahnoreh mahtaqté ánímárí móe éra wensabé abiahnsa atówe. 4 Abiahnsa atówana Sísaga sensabé, Manikáne ehweh irari anínsábé mó ke suwahpeqte kégá iwíáh íwíáh atáhwe. Peh morá wenawahpeqte kéreq wenawahrahreq wene nahtapeq kaegaeo kereqka wensabé íre iwíáh íwíáh atáhwe úwe. 5 Mibeqté kégá wensabé íre aiq pútare ató púana wega mitaq ótaq sansá íre áhnte miraorahúwe. Peh táhmaro awahré ké táhtorena kaweraritowe. 6 Wensabé íre aiq pútare atónsabe Sísaga áhtenúwe.

Sísaga we kéró ke arambehriraq eqmaq suo ehwehne.

(Mátíyu 10.5-15; Árúka 9.1-6)

Sísaga mó kehiná suwahpeq mó kehiná suwahperue kosíwáhnorúwe. 7 Wega we kéró ke airápété téhranítéyábé síáhrabéna mó mi aníté mó mi anítéue eqmaq suowe. Eqmaq suanaútaq owainawamarí kaqsuageheéna wega págege aritena 8 sensabé, Ite ahtapeqsabé tópahme unahmé mónewe íre meyáhro. Peh morá pegiqnáhnkara meweq 9 súu sukiwe pokoro. Téhtaré síótí íre sukíóro. 10 Ite mó ke suwahpeq kirataq peh morá áníné nahupeq kaegaeoro. 11 Wehukega ite íre mehweh aitera itene ehwehnsabé iuwahriehre irataq sene nah sueq itene igárátáq kahna tanáhúq poruarueq pokoro úwe. 12 Úwara eqmaq suo kega pokue mó kehinánsábé mahraréra, Kaweraitankéhboq itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míáhro teri terinuwe. 13 Sega áhnte owáínáwámárí kaqsuera awahre ke óríwi awánká sérá ano abaq sitera kawerarítówe.

Sóni wání meri merinú aní pukú ehwehne.

(Mátíyu 14.1-12; Árúka 3.19-20, 9.7-9)

14 Sísa éhweh mitaq teri mahtaq terinuwana anotah wahnáh ání Érótiga irowe. Táhmaro kegá iraréra, Sóni wání meri merini aní pukéna mó oga úkurai puana amahnága págege otáq sánsánire uwe. 15 Uwara mó kegá, We Éráísa wire uwara mó kegá, We Manikáne ehweh irari anímé naho Manikáne ehweh iraru ke tahnsa aní míre uwe. 16 Uwana Érótiga Sísa éhweh irena mahraréna, Ínéga ayahqno kiraq áúwátáu anímé Sóni we mó oga úkuraire úwe.

17-18 Sóni oga míotaq wega Érótinsabé ehweh atena mahraréna, Arenábáqne ahre meronawe Mósísiga sehgíóro ú ehweh aiq anterutone úwe. Érótíga wenábáq Pírípine ahre Éróríása meyonsabe Sóniga wensabé ehweh atowana meyo inínká mi ehwéhnsábé ayehitónsabe Sóni abiahnsa atowe. Abiahnsa atowana Érótiga sóntía keyabé, Sóni táhtoqme karábúsiipéq móátáhro úwara táhtoqme karábúsiipéq móátówe. 19 Móátówana mi iní Éróríásaga Sóninsabé abiahnsa atataú púana Sóni subiq suaníe íwíáhúmé íre miraorahúwe. 20 Érótiga Sóninsabé áhtenéna iwíáhéna, We íre ahbabáq ani peh kaweqtaq mía míai aní míre éna, Pehragahro únsabe mó kegá Sóni íre subiq suahráhuwe. Érótiga Sónine ehweh irotaq iwíáh kikiréna peh Sónine ehweh ireyabe awahbówe.

21 Érótine anowagá we maqmio ahreraq ko tanáhráq sútaq wega anotah tahutáhúq kawerarena wahnah wehwárínseq sóntía wahnáh wéhwárínseq Kehrari marákórápéqté áhnte moné ko wehwárínseq kirabo aritowe. 22 Éróríásane ayahunkawagá seba séna ábáhrúwara Érótireq weba táhutahuru kereqka ábáhrúnsabe áhnte iwíáh íwíáhuwe. Minayabe Érótiga mi ahráríyábé, Arega nánio ina naneq náwiníe. 23 Pópoqnahga tagaríéhtáq aiq pútariahnsanuge. Arega nánio ina naneq náwiníe. Wahnahnu naneqsabé ákáhtaq nánio inaraqmé náwiníe úwe.

24 Úwana ayahunkawagá tueyokue wenanonsabe, Aneq nánio ininkono úwana wenanoga, Sóni wání meri merini aníné ayahqno nánio úno úwe. 25 Úwana wega pehbeheráh kibekéna Érótinsabé, Íné Sóni wání meri merini aníné ayahqnonsabe níre. Amahnága kunubaipéq maqme nánio úwe. 26 Nánio úwana Érótiga mi ehwéh irotaq wene arupipeq áhnte umeh agúwe. Pópoqnahga tagaríéhtáq awinauge ú púana wene arupipeq iwíáh kikiruwe. Ínéreq táhutahuro kegá néne ehweh íráh púana niyehitéhneho éna, Mi ahráríyábé íre ahqáho atahráhúwe. 27 Minayabe wega sóntía anínsábé, Sónine ayahqno kogiraqme mewe súno éna apubúue eqmaq suowana tunse karábúsiipéq Sónine ayahqno kiraq suowe. 28 Kiraqme kunabaipéq maqme mewe séna mi ahrárí awuwana wenano móawuwe. 29 Sóni kéró kega we subiq súó ehweh irera sure wene anonka sesehgiwera maisia ónápípéq móárówe.

Sísaga 5 táhúséni (5,000) weh kiraboú ehwehne.

(Mátíyu 14.13-21; Árúka 9.10-17; Sóni 6.1-13)

30 Sísaga eqmaq suo kega weba kouwekéra sega mirau ehwéhnkákáq síwáhnoru ehwéhnkákáq moke teawúwe. 31 Íregáritaq kéra séra unsabe Sísareq we kéro kereqka íre táhutahurorahu puana Sísaga sensabé, Máhoro. Ahrenagehboq itebataq abatapi pokonehe úwe. 32 Minayabe sípi kéwewera kure sebataq abatapi pokuwe. 33 Pokuwara áhnte kegá sípi tagéra, Sísareq we kéró kereq aiq tagóne éra sensuwahpeq suera peh marakóipeq pehbeheráh kure Sísa kinaúrabeq kuwe. 34 Sísaga koráwégútaq áhnte wehekéq tagéna sensabé arutaboiraritowe. Íre wahnahnkakáq sípísípíq tahnsa míó púana sensabé arutaboiraritena áhntetaq síwáhnorúwe.

35 Íó tupekinaútaq we kéró kega Sísaba séra wensabé, Mótaq penkinae. Mahtaq peh abatapi púah 36 mah kegá so kéh márákóráq wahtotaq kehiná suwahpeq táhutahuq kobaiqmaragéhboq eqmaq suo uwe. 37 Uwana Sísaga sensabé, Itega mah ke táhutahuq kirabooro úwara sega wensabé, Ite áhnte moné 200 Kína meweq páréti kobaiqmaqme kiraboonehnkono uwe. 38 Uwana wega sensabé, Páréti árahue kehro? Koragahro úwara sega kosáhnsahera Sísansabé, Párétiwe moberíáh kéhre. Pahme téhtaré kéhre uwe.

39 Uwana Sísaga míó keyabé, Narunarunitaq isepí kiria mahpi kiriaue tútuue míáhro úwara sega miraue tútuue míówe. 40 Áhnte ke 100 wehekéq morabí isepí tútuue mía 50 wehekéq morábí mahpi tútuue míauwe. Miraue kiranéhnue tútuue míówe.

41 Sísaga mi moberíáh párétíákáq téhtaré páhnkákáq mewena íópeq tagéna Manikánsabe, Kaweróne atena páréti keqme we kéró kega kiraboigeheéna náriuwe. 42 Náriuwara ómiga nowana siyahbankirowe. 43 Siyahbankirowara páréti arahqkakaq pah arahqkakaq airápété téhtaré páhsíkétí úsawe obenkíq márówe. 44 Mi tahutáhúq no wehwé íregáritaq 5táhúséni (5,000) weh wóe.

Sísaga káwehu wání abobóráhtaba nogu ehwéhne.

(Mátíyu 14.22-33; Sóni 6.16-21)

45 Míówana Sísaga we kéró keyabé, Sípiipéq kiasagoro. Seberaebéq ite nonótáh Pétásáíra suwahpeq pokoro éna apubúue eqmaq suena míó keyabé, Iteruwahpeq pokoro éna 46 mitaq suena púrerinieéna sáwéhrapeq kiuwe.

47 Penkútaq we kéró kega sípiipéq káwehu ákáhpi míówana Sísaga webataq marakóipeq míowe. 48 Míowara siuratapeqté anotah soirírúnsabe awankátate wání subame kéra ahyanahyanuwana sóiriqka saiqnówana tagówe. Ahyahbinkerotaq Sísaga wání abobóráhtaba seba kure kótaikinaútaq 49 sega we tagéra, We wahnsa wíre íwíáhéra kareuwe. 50 Ómiga we tagéra anotah ahrééra kareuwana Sísaga sensabé, Pehitaq míáhro. Íné úge. Íre áhreoro úwe. 51 Sísaga sípiipéq kiasagéna sereq kiwíowana sóiriq táqnáigúwara sega anotah ahténuwe. 52 Áhtenéra páréti keqme kiraboúnsabe sirupipeq íre iwíáhia peh íre irasa míówe.

Sísaga áhnte awáhré ké kawerarito ehwéhne.

(Mátíyu 14.34-36)

53 Sega sípiipéq kure seberaebéq kéráwégue Kénésáréti marákórápéq kure mitaq sípi arahwéraq móárówe. 54 Móárówara míó kega tagéra, Sísa wire éra 55 pehbeheráh sensuwahrahba pokue, Sísa míéhre mitaq teri mahtaq terinuwara awahre ke sene máhriqkakáq meriqmera weba mórítówe. 56 Sísaga moke mi ke suwahpeqkakáq moke táhúnipéqkákáq úpeqkakáq nogutaq sega awahre ke máhkétirapéq mórítówe. Móritera Sísansabé pagunera, Awahre ke arene korósi aiq táhtoragéhe uwara wene korósi táhtoró ke moke kaweragúwe.

7

Manikáne ehwehnka iteinahbúréhne sansá kiotaikire i ehwéhne.

(Mátíyu 15.1-9)

1 Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka Sarúsarama suwahpeqte sure Sísaba sáhatíówara 2 we kéró kega siyahnkara íre pabeq paberia pehipi nowara tagowe. 3 Péhrasi kereq moke mó Asiu kereqka sinahbúwáréhne sansá sehgiro puara ahriahri ebeq siyahnkara pabeq paberaruera anehe táhutahuq aruqaruruwe. 4 Máhkétirapéqté séyéutaq sega ebeq mósosuera anehe táhutahuruwe. Sega sinahbúwáréhne sansá áhnte mó sansá miraéra káhpuwe antehyamé tíniwe pabeq pabeq aruqaruruwe.

5 Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka Sísansabé kasenéra, Iteinahbúréhne sansámé are kéráh kégá aneqsabé anteruera peh náwíqkakaq síyáhnkárátáté táhutahuq naho uwe. 6 Uwana Sísaga sensabé, Itewe peh kopéráhpéro ke wóe. Manikáne ehweh irarú ani Áísáíaga naho Manikáne ehwehnka mahraréna,

Mah kegá néníwíq síwéhrate pankerera peh sirupipeq ínénsabe íre suwahbehre. 7 Sega wehukega sehgíóro e ehwéh síwáhnoréra, Mahnawé Manikáne sansáne ewe. Minayabe sega ínénsabe péhepehe iwíáh íwíáh aintáhwe úwe. (Aisaia 29.13)

Itega miraonsabé púkuipéqté éhwéhnká aiq irarire. 8 Itega Manikánka sehgíóro ú ehweh sueq peh wehukene sánsá ambubu atawéq sehgirowe úwe.

9 Sísaga mó mahraréna, Iteitene sánsá sehgioneheéq Manikánka sehgíóro ú ehwehnsábé anetaníbo éq anterúáhwe. 10 Mósísiga naho mahraréna,

Iteinoibone ehweh ireq se séhréh arítáhro úwe.

Wega mó mahraréna,

Wenanoibonsabé íre kaweq ehwéh arítéh ání subiq súáhro úwe. (Kisim Bek 20.12, 21.17)

11 Manikáne púkuga miraue irariraq itega síwáhnoréq, Wehukenínká wenanoibo séhréh aritahráhi monébópoq mó naneqpopoq matawéna wenanoibonsabé mahraréna, Mahnawé Maniká íre áwátáutaq tahirímé náíyú irino ire. 12 Wehukenínká miraue irariraq itega, Mi anínká wenanoibonsabé anetaníbo ime aiq kawerire. Wega se íre séhréh arítéhmé aiq kawerire ewe. 13 Minayabe iteitene ehweh sehgíónsábé Manikánka sehgíóro ú ehweh anterúáhwe. Mahna tahnsa sánsá áhntetaq mira aruqaruréq mó keyábé, Itene sánsá sehgíóro arítáhwe úwe.

Sísaga, Wehukeníné arupipeqté íwíáhgá ahbabáratahráhire ú ehwehne.

(Mátíyu 15.10-20)

14 Sísaga mónkakáq mitaq míó keyabé, Ínéba sewíáhro. Ite ómiga néne ehweh ireq iwíáhue tagahro. 15 Wehukenínká táhutahurinka íre ahbabáratéhre. Írakaumo. Peh morá wene arupipeqté íwíáhgá ahbabáratahráhire. 16 [Ahreakaq kéo, mah ehwéh írátíáhro úwe.] 17 Sísaga weba sáhatíó ke suena nahupeq kibekúwara we kéró kega mi pabéqmé éhwéhnsábé kasenuwe. 18 Kasenuwana wega sensabé, Ite moq íre írátíaho? Wehukenínká táhutahurinka íre ahbabáratéhre. Minayabe íre iraho? 19 Táhutahuqka wehukeníné iwíáhipeq íre túíre. Peh ahmbiupipéq tunse tueagire úwe. Sísaga mah ehwéh irarúmé, Moke táhutahuq nah naneq mire úwe.

20 Sísaga mó mahraréna, Wehukeníné arupipeqté íwíáhgá ahbabáratéhre. 21 Wehukeníné arupipeqté, wene iwíáhipeqté, ahbabáq iwiáh áhwárehre. Íre kaweq iwíáhwé, mahbi ahrari abariéwé, aebówé, wehuke subiq suewé, 22 mó aníné ahre weh abariéwé, mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabekime, íre kaweq sansámé, péhepehenéwé, íre mirao naneq miraime, mó anínsábé íre kaweq iwíáh atewé, éhruruéwé, píribahriéwé, saiyoéwé, 23 moke mah ahbábáqmé, wehukeníné arupipeqté áhwárehre. Mahnawarinká wehukení ahbabáratéhre úwe.

Nahnso inínká Sísansabé kawerue aiq pútare ato ehwéhne.

(Mátíyu 15.21-28)

24 Sísaga mitaq suena Táíya suwahpeqte kéné marakórapeq pokúwe. Pokéna nahupeq kiena, Íné mahtaq míónsábé mó ke teríyeho úwanawe we kopípéq íre míahrahúwe. Írakaumo. 25 Owainawanka wene ayahunkawa subiqmaq subiqmarú inínká Sísa míéhre u irena apubúue sure Sísansabé áhtó púana wene aigárátáq arehunseraráq sewíowe. 26 We mitaqté náhnsó ínínéna Káríki ehwéh iro iní míre. Wega Sísansabé, Nániyahu subiqmaq subiqmari owáínáwá segasuo teawuwe. 27 Teawuwana Sísaga wensabé, Ebeqme animárínká táhutahurigehe. Sene táhutahuq mewe iamárípá tuparuewé íre kaweq sansáne. 28 Úwana wega Sísansabé, Anotah aníno, arega irarénawe aiq pútaróne. Iamarínká animáríné siyahpite megi apípí tahbe tehnopeqte mewe nahtaq sibowágá íre kaqsúéhre úwe. 29 Úwana Sísaga wensabé, Arega irarénayabé seuwekúno. Owainawanka areniyahu aiq auwena pokire. 30 Aiq auwena pokire úwana wene nahtapeq pokue tagówana owainawa kaqauwo aní aiq auwowana wene máhriqtaq awahoraq míowana tagówe.

Sísaga ahre parosa íre ehwehnorahi aní kawerato ehwehne.

31 Sísaga Táíya suwahpeq suena Sáíróna suwahpeq kótaikéna Tékápórísa marákórápéq tuena Kehrari kawéhútáq kúwe. 32 Mó kegá ahre parosa ání íre kaweq ehwéhnú ani Sísaba meqmera suwe. Sega Sísansabé, Kaweraginkehboq arene ayahnkaratáté táhtoro uwe. 33 Uwana Sísaga mi aní meqmena mipi sáhuríó ke suena móbeq pokue wene ayahnobeqtaté mi aníné ahreipeq paroqmatawéna anehe wene ayahnobeqtaq tehqniarena mi aníné anehbíraq marena 34 íópeq tagéna ahyanahyanéna ahre parosa ánínsábé mahraréna, Épátae úwe. Mi ehwéhnúmé, Ahre sio úwana 35 wene ahre siatowana wene anehbí kaweragúwana wega kaweq ehwéhnúwe. 36 Sísaga sensabé, Mó ke teríyeho úwara sega mó ke teriúnsabe wega teríyeho uge úwara sega áhnte mó ke teri terinuwe. 37 Mi ehwéh író kega anotah ahténéra mahraréra, Wega moke kawerue miraire éra ahre parosa ání iro atéhre. Íre ehwehnorahi aní ehwehnúno atéhre uwe.

8

Sísaga 4 táhúséni (4,000) weh kiraboú ehwehne.

(Mátíyu 15.32-39)

1 Mitaqkake áhnte kegá Sísaba sáhatíówana se táhutahuq íre konsabe Sísaga we kéró keyabé síáhrabéna sensabé, 2 Mahtaq míáh kégá ínéba apahtáró wéhékáh míáhnsábé amahnága se táhutahuq íre kéh púana sensabé nirutaboiruge. Íre kirabo aritasa pehipi eqmaq súáhnaraq ahtapeq siunúnkaq surahiyeho. Pehipi íre eqmaq suaníe. 3 Sene nahtapeq eqmaq súáhnaraqmé sirupibiyabé ahtapeq siunúnkaq márunsurahoneherawoe. Táhmaro míáh kégá íre wahtopeqte surowe úwe. 4 Úwara we kéró kega wensabé, Mahtaq peh abatapi míre. Mah ke awehraq tahutáhúq nagehboq árahue áhnte tahutáhúq meyahráhuno uwe. 5 Uwana Sísaga sensabé, Árahue parétí kehro úwara abapete téhtaré kéhre uwe.

6 Sísaga weba sáhuríó keyabé, Marakóraq tútuoro éna mi abápété téhtaré párétí mewena Manikánsabe, Kaweróne atena páréti keqme we kéró kega míó ke kiraboigeheéna siuwara sega moke míó ke náríúwe. 7 Sega táhmaro káriq pah kowana Sísaga Manikánsabe kaweróne atena we kéró keyabé, Minaakaq kirabooro úwe. 8 Kirabooro úwara míó kega nowana siyahbankirowe. Siyahbankirowara arahqmé abapete téhtaré páhsíkétí úsawe obenkíq márówe. 9 Peh íregáritaq wehuké 4 táhúséni (4,000) ke míówe.

Sísaga mi ke eqmaq suena 10 sípiipéq apubúue kiasagéna wereq we kéró kereq kure Tárámánúta marákórápéq pokuwe.

Sísansabé, Ótaq sansánúno u ehwéhne.

(Mátíyu 16.1-4)

11 Péhrasi kegá Sísaba séra wensabé ehweh atera, Manikánka are séhréh atahna taganehboq íópeqté ótaq sansánúno uwe. Ótaq sansánúno éra we áhwárawe tagowe. 12 Áhwárawe tagowana Sísane arupipeq págege agúwana wega mahraréna, Amahnága oga míáh kégá aneqsabé ótaq sansá tagéyabe suwahbehro? Teiníboq írátíáhro. Sega ótaq sansá íre tagagehe. Ahqáho. Írakaumo úwe. 13 Írakaumo éna Péhrasi ke suena sípi kéwewena kéráwégue seberaebéq pokúwe.

Páréti muoráhi naneqsabé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 16.5-12)

14 We kéró kega páréti meweyabe sibitagúwara peh morá párétí sípiipéq kowe. 15 Sísaga sensabé págegeue mahraréna, Tagaríáhro. Péhrasi kereq Érótireqne páréti muoráhi naneq pehragahro úwe. 16 Úwara sega seye náhenéra, Ite páréti íre kéhnsábé Sísaga mi ehwéh teíre uwe. 17 Uwana Sísaga sene ehweh ahtebéna sensabé kasenéna, Ite páréti íre kéh éhwéhmé aneqsabé sío síoo? Amahnága teiú éhwéh íre iraho? Itene irupipeq íre ahtebaho? 18 Itene iurame kéhraq íre tagariaho? Itene iahrewé kéhraq íre írátíaho? Ínéga mirauraume ite íre iahreraq kehro? 19 Ínéga 5 táhúséni (5,000) weh moberíáh párétí keqme kirabourautaq arahqmé árahue unáh úsawe obenkíq matoo úwara sega wensabé, Airápété téhtarée uwe. 20 Uwana Sísaga sensabé, Mó ke 4 táhúséni (4,000) weh abapete téhtaré párétí keqme kirabourautaq arahqmé árahue unáh úsawe obenkíq matoo úwara sega wensabé, Abapete téhtarée uwe. 21 Uwana wega sensabé, Minayabe ite amahnágaákáq íre iraho úwe.

Sísaga aura pira ání kawerato ehwehne.

22 Sega Pétásáíra suwahpeq suwara mó kegá aura pira ání Sísaba meqme séra wensabé, Mah aní kaweraginkehboq arene ayahnkaratáté táhtoro uwe. 23 Uwana Sísaga aura pira ání ayahtaq ahmboqmena ahnansahrapeq pokéna wene aura tehqni atena ayahnkaratáté táhtorena wensabé, Aiq tagahno úwe. 24 Úwana wega tagéna, Ínéga nogó ké tagogana se awanká tahnsa nogówana tagoge úwe. 25 Úwana Sísaga ayahnkaratáté wene aurapi mó táhtorowana wega ebitáwéna wene aura kaweragúnsabe kawerue tagówe. 26 Kawerue tagówana Sísaga wensabé, Mah kehiná suwahpeq amahnága kouwekineho éna wene nahtapeq eqmaq auwowe.

Pítaga Sísansabé, Are Karáhé wóne ú ehwehne.

(Mátíyu 16.13-20; Árúka 9.18-21)

27 Sísaga we kéró kereq meriqmena Sésáría Pírípái suwahpeq mitaq wahtotaq mó kehiná suwahpeqtaq pokinaúwe. Ahtapeq kutaq wega sensabé kasenéna, Mó kegá ínénsabe inse aintaho úwe. 28 Úwara, Arensabé mó kegá, Sóni wání meri merini aní míre ewara mó kegá arensabé, Éráísa wire ewara mó kegá arensabé, Manikáne ehweh irari aní míre ewe uwe. 29 Uwara Sísaga sensabé kasenéna, Itega ínénsabe inse aintaho úwana Pítaga wensabé, Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna omaq ato aní móne úwana 30 Sísaga sensabé minayabe mó ke teríyeho úwe.

Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge ú ehwehne.

(Mátíyu 16.21-28; Árúka 9.22-27)

31 Sísaga we kéró ke síwáhnoréna, Íné wehukení úku aní níwíoqnaneherawoe. Asiu kené aboawah wehreq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka ínénsabe, Iuwahriehre éra nubiq suaneherawoe. Nubiq suehrana íné pukéna apahtáró wéhékáhtáq iriwe oga úkinauge úwe. 32 Sísaga mah ehwéh pahsuqme irarúwana Pítaga we meqmena móbeq móatena wensabé awehgu atena, Arega iraréna ehwéhmé aiq pútaragineho úwe. 33 Úwana Sísaga pabeqme we kéró ke tagéna Pítansabé awehgu atena wensabé, Owainawano, móbeq míahno atena, Arega iraréna ehwéhmé Manikánka íre iwíáh atéhre. Minawé peh wehukene iwíáh wíre úwe.

34 Sísaga we kéró kereq moke míó kereqsabé, Ínéba sewíáhro éna, Íné sénireyabe awahbeh aníno, arerene awahbeh iwíáh suo. Manikáne arambehri mira aruqarurunsabé sega íné awankátaq táhparagéhe. Ínéga miraunserah miraue séniro. 35 Wewensabé arutaboiréna peh wewene awahbeh iwíáh mira aruqaruri anímé oga mérapeq íre awaq miahráhire. Néne kaweq ehwéh koreriena néne sánsá sehginieéna wewe awahbeh iwíáh susuri anímé oga mérapeq awaq miankéhe. 36 Wehukenínká moke mah marákóípéqté ménsáméhnsá matíéhtáq tahirímé oga mérapeq íre awaq miahnaraqmé mi mensáméhnsánká árahue séhréh atéh iripo? 37 Oga mérapeq awaq meyabe aneqtaté paiqmarankéhbo? Ahqáho. Írakaumo. Íre paiqmarahráhire. 38 Amahnága oga míáh kégá Manikánsabe íre suwahbehrara peh ahbabáq aruqarurowe. Mah tanáhráq ínénsabeákáq néne ehwehnsabéákáq ayehiteh anímé íné wehukení úku anínká túónagake mi anínsábé moq niyehitanawire. Nánibone patahga tahnsa téhreh naneqkakáq íné wehukení úku anínseq Manikáne íópeqté kéreqka túónagake mi anínsábé niyehitáhnana ahqáho ataníe úwe.

9

1 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Táhmaro iriwe míona ke pehipi íre pukigehe. Ebeqme Manikánka págegeue wahnah wahnahnínaq tagéq anehe pukigehe úwe.

Sísane auranabiah mó kugú agú ehwehne.

(Mátíyu 17.1-13; Árúka 9.28-36)

2 Sísaga síwáhnorúwana abapete morá wéhékáh parabagútaq wega Pítareh Sémísireh Sónireh sebataq meriqmena anotah sawéhrápéq kiuwe. Kiuwara mó kegá íre míowara sega tagotaq Sísane auranabiah mó kugú kaweq kugú agúwe. 3 Wene korósi patahga tahnsanue anotah tabérábé agúwe. Mina tahnsa tabérábéwé mah marákóípéqté ambanta pabeq paberi anínká íre miraorahire. 4 Éráísareq Mósísireqka íópeqté tunse ábóraragéra Sísareq ehwehnuwe.

5 Ehwehnuwana Pítaga Sísansabé, Íwáhnoraníno, ite mahtaq míonayabé aiq kawerire. Apahtáró úqná pearanéhe. Arene morá, Mósísine morá, Éráísane moráue pearanéhe úwe. 6 Se anotah ahréu puana Pítaga íre iwíáhia pehipi irarúwe.

7 Irarútaq írábúyánka seubítíowana mipéqté éhwéhnká mahraréna,

Mah anímé niruní nénáhní míre. Wene ehweh íráhro úwe.

8 Úwara Sísa kéró kega apubúue aurankahnkaue tagowara mi aníté íre míóyana peh morá Sísa webataq sereq míowara tagowe.

9 Sáwéhrapeqté tuegutaq Sísaga sensabé, Itega tagéq irewáh éhwéh amahnága mó ke teríyeho. Íné wehukení úku anínká pukéna oga úkonaraq terigéhe úwe. 10 Únsabe sega mó ke íre teriasa peh oga úkona ehwéhnsábé seyega iwíáhue kasenuwe.

11 Kasenéra, Mósísine ehweh síwáhnoro kegá, Éráísa ebeq sinaraq anehe Manikánka omaq ato aní anehe sinae eme aneqsabé irareo uwe. 12 Uwana Sísaga sensabé, Éráísaga moke kawerinieéna ebeq suraire. Mó kegá íné wehukení úku aní níwíoqnéra niwiréh aintagéhe. Minayabe Manikáne púkuipéqté séhíránká aiq teí mino? 13 Ínéga teiníboq írátíáhro. Éráísa aiq suraire. Púkuipéqté séhíránká aiq irarinserah mó kegá seye suwahbarai sansánéra we íre kaweratárówe úwe.*

Sísaga owainawa kaqauwena animai kawerato ehwehne.

(Mátíyu 17.14-21; Árúka 9.37-43)

14 Sísareq apahranító we kéró kereqka mó Sísa tagaríáh kébá túwara áhnte mó kegá seba sáhuríówara Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka se ehwehuwe. 15 Ómi mitaq sáhuríó kega Sísa tagotaq áhtenéra pehbeheráh weba séra mehwehuwe. 16 Mehwehuwana Sísaga sensabé kasenéna, Itereq sereq aneq ehwéhnoo úwe. 17 Se míórabeqte wéhgá Sísansabé, Íwáhnoraníno, nénahni areba meqme suge. Owainawanka we subiqmaq subiqmarinsabé wega ehweh íre irahráhire. 18 Owainawanka we subiqmaq subiqmaritaq marakóraq tontehriparéhrana arehya kiobinue áwéhraq nankiq nánkírirana wene anonka tawiróbana atia atiaire. Are kéráh kéyábé, Owainawa kaqauwáhro ugarawe sega íre miraorahowe úwe.

19 Íre miraorahowana Sísaga míó keyabé, Ite íre aiq pútare ainteq saiyo ke wóe. Iteba mía míaume ahkake awehraq kanabo? Itega miraonsabé nirupipeq umehime ahkake parabaginabo? Mi anímáí ínéba meqme sero úwara 20 meqmera móátówe. Meqmera móátówana owainawanka Sísa tagótaq mi anímáí kúrugúru atowana we marakóraq márunsurahéna tabenoráhbénoue arehya kiobinúwe.

21 Sísaga mi aníné abowánsábé kasenéna, Arenahnimé téhwe ahkake miraurairo úwe. Úwana abowágá, Pehgáriq aní míaraitaq mirauraire. 22 Owainawanka we subiq suanieéna iraipéq áhntetaq susuréna wánípipeq áhntetaq susurire. Arega miraorahónawe arutaboiraite miraúno úwana 23 Sísaga wensabé, Arega miraorahónawe ono? Manikánsabe aiq pútare atéh ánínká moke miraorahire úwe. 24 Úwana abowágá apubúue mahraréna, Aiq pútare atóge. Arensabé aiq pútare atómé íre awehraq kéhnsábé séhréh ainto úwe.

25 Úwana áhnte mó ke weba peheráh sure mipi sewíówana Sísaga se tagéna owainawansabé awehgu atena wensabé, Íre ehwehnia ahre parosa owáínáwáno, mah aní auwe pokúno. Weba mó íre súno úwana 26 owainawanka ehwehnabaéna kúrugúru atena auwena pokúwe. Pokúwana mi anímáí pusa ání tahnsa míonsabe áhnte míó kega, We aiq putíéhre uwana 27 Sísaga wene ayahnkara táhtoqme iriatowana irigúwe. 28 Irigúwana Sísaga nahupeq kibekúwara we kéró kega wensabé, Itewe árahinsabé owainawa íre kaqsuahráhuno kasenuwe. 29 Kasenuwana Sísaga sensabé, Mina tahnsa pehipi íre kaqsuahráhowe. Peh púrerirataq kaqsuahráhowe úwe.

Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge mónkakáq irarú ehwehne.

(Mátíyu 17.22-23; Árúka 9.43-45)

30 Sísareq we kéró kereqka mitaq suera Kehrari marákórápéq ákáhpi kíúwe. Kíúwana we kéró ke síwáhnorinieéna mó kegá íné míónsábé írého úwe. 31 We kéró ke síwáhnorú púana áhnte ke míórabeq íre pokúwe. We puké tanahráqsábé síwáhnoréna, Íné wehukení úku aní móintehrara nubiq suaneherawoe. Nubiq suehrana íné pukena apahtáró wéhékáhtáq oga úkinauge úwe. 32 Úwara sene sirupipeq wene ehweh íre irera kasenéyabe áhreuwe.

Anotah anímé insebo i ehwéhne.

(Mátíyu 18.1-5; Árúka 9.46-48)

33 Sega Kápénéáma suwahpeq kure nahupeq kibekuwe. Sísaga sensabé kasenéna, Ahtapeqmé aneq ehwéh sío síoéwaho úwara 34 sega ehiya míówe. Ahtapeq nogútaq mó anínká mó anínkáue, Íné anotah aní ite kiotaiqme aní múge iraréra ehwehu puara ehiya míówe. 35 Sísaga tútuue ména airápété téhraníté we kéró keyabé, Ínéba sewíáhro éna anotah aní míanie íwíáhi anínká pehgáriq aní tahnsa míankehe. Wega moke mó ke séhréh aritankéhe úwe. 36 Séhréh aritankéhe éna káriq aní meqme se ákáhpi iriatena sawiwena sensabé, 37 Ínénsabe arutaboiraintena mahna tahnsa káríq ání séhréh atéh ánínká íné moq séhréh aintéhre. Íné séhréh aintéh ánínká íre peh morá ínébataq séhréhire. Íné eqmaq núwéh ání moq séhréh atéhre úwe.

Íre itene naruo aní míéh ánímé itene iyahnabo aní míre ú ehwehne.

(Árúka 9.49-50)

38 Sóniga Sísansabé, Íwáhnoraníno, mó anínká arenáwírue owainawamarí kaqsúéhraq tagéq ahqáho atone. Wega ite íre séíréhnsábé ahqáho atone úwe. 39 Úwana Sísaga wensabé, Íre ahqáho atáhro. Néníwírue irarinsabé ótaq sansá mirai anínká abehq éhwéh íre apubúue irare intahráhire. 40 Íre itene naruo aní míéh ánímé itene iyahnabo aní míre. 41 Teiníboq írátíáhro. Ite Manikánka eqmaq núwéh áníné animárí míáhnsábé mó anínká ite né waní náinaraqmé mi aníné ápeqme íre tabanagia peh ahreraq kanawire úwe. Manikánka mi aníné náwéna apéqmé ahreraq kanawire úwe.

Ahbabáq sansanká aiq pútare atona sansá saiqnaruahráhi ehwéhne.

(Mátíyu 18.6-9; Árúka 17.1-2)

42 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká ínénsabe aiq pútare aintéh ání ahbabáq sansa áúgi ínaraqmé anotahtaq íre kawerire. Áúgi anínká káriq aní áúgi ínaraqmé wene anuopi anotah ebáh táhru táhruue púrúrúia káwéhúpípéq tuparuahnana wánípipeq tupekitaq tahirímé aiq kaweri irino.

43 Arene ayahnkaranká are ahbabáratana ínaraq mina kirasuo. Are peh morá áyáhnkáránkákáq oga mérapeq pokinaraq aiq kawerinae. Are téhtaré áyáhnkáránkákáq ahriahri iraipéq kaqauwáhnaraqmé anotah íre kawerinawire. 44 [Mitaq sene sinonka ahriahri ábe soinae. Mitaq íre puinkorahi iráípére.] 45 Arene aigáránká are ahbabáratana ínaraq mina kirasuo. Are peh morá áígáránkákáq oga mérapeq pokinaraq aiq kawerinae. Are téhtaré áígáránkákáq ahriahri iraipéq kaqauwahnaraqmé anotah íre kawerinawire. 46 [Mitaq sene sinonka ahriahri ábe soinae. Mitaq íre puinkorahi iráípére.] 47 Arene auranka are ahbabáratana ínaraq mina piruo. Peh morá áúránkákáq Manikánka wahnah wahnahnirabeq pokinaraq aiq kawerinae. Téhtaré áúránkákáq ahriahri iraipéq kaqauwahnaraqmé anotah íre kawerinawire. 48 Mitaq sene sinonka ahriahri ábe soinae. Mitaq íre puinkorahi iráípére úwe. (Aisaia 66.24)

49 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká táhutahuqtaq sóreq ahbiorahnanserah Manikánka ómi irobinataté ahbioqmarankéhe. 50 Sóreq kaweq nanere. Sóreq auqmah naneq úkínaraqmé itega árahue kaweraranéhbo? Írakaumo. Sóreqka táhutahuq teorahi nanere. Mina inserah itene iyahnabo anímárí míáhrabeq pehwehrue méq kaweq soréq tahnsanue míáhro úwe.

10

Sísaga wehga wene ahre kaqsueyabe irari ehwéhne.

(Mátíyu 19.1-12; Árúka 16.18)

1 Sísaga mitaq suena Sorana aroipéq seberaebéq Súría marákórápéq pokúwara áhnte wehekéqká weba sáhatíówana wega ahriahri miraúnserahnue síwáhnorúwe. 2 Péhrasi kegá Sísaba séra wega ahbabáq ehweh irarinkeheéra áhwárawe tagéra kasenéra, Wehga wene ahre suewé mirao sansápo uwana 3 Sísaga sensabé, Mósísine ehwehnka anereiro úwara 4 sega wensabé, Mósísine ehwehnka mahraréna,

Wehga wene ahre kaqsuaníe ínaraqmé pépahqtaq sehiranue móawena kaqsuankéhe ire uwe.

5 Uwana Sísaga sensabé, Ite saiyoéq itene irupipeq págege onsabé, Mósísiga mi ehwéh sehiranúwe. 6 Wene ehweh íráhro. Wene ehwehnka mahraréna,

Manikánka téh mah marákó márákó mirarotaq wega wehakaq ahreakáq mirarowe. 7 Minayabe wehga wenanoibone nah suena wene ahrereq moráráq mía míaigehe ire. (Stat 1.27, 2.24)

8 Se peh morá áníné áú tahnsa úkigehe. Minayabe se íre mó aní mó aní tahnsa méra peh morá ání tahnsa míagehe. 9 Manikánka wehakaq wene ahreakáq moráráq mía míaotao aritonsabe wehga wene ahre súéhneho úwe.

10 Sísareq we kéró kereqka nahupeq kibekutaq sega mónkakáq ahre sue sansansábé kasenuwe. 11 Kasenuwana wega sensabé, Wehga wene ahre suena mó ahré meyahnaraqmé wega ebeq piah ahré ahbabáratena we íre kaweratéhre. 12 Ahrega wenawehq auwena mó anítáq wehkínaraq wega ebeq piah weh ahbabáratena we íre kaweratéhre.

Sísaga, Káriq anímárínká ínéba sewíagehboq ahqáho arítého ú ehwehne.

(Mátíyu 19.13-15; Árúka 18.15-17)

13 Sísaga káriq anímárí táhtorankeheéra mó kegá meriqmera mórítówara we kéró kega mórító keyabé suwehgu aritera ahqáho arítówe. 14 Ahqáho arítówana Sísaga mina tagéna abiahnsa aritena sensabé, Mi karíq ánímárí ínéba sewíagehboq ahqáho arítého. Káriq anímárínká ínénsabe aiq pútare aintáh serahno kegá Manikánka wahnah wahnahnirabeq awaq miagéhe. 15 Teiníboq írátíáhro. Káriq anímárínká Manikánka wahnah wahnahnirabeqsabé sirutaboirowe. Peh morá sega onserahno kegá mibeq kioráhowe úwe. 16 Sísaga mi karíq ánímárí sawiwena wene ayahnkaratáté táhtoqme Manikánsabe, Kawerarite séhréh arito ue púrerúwe.

Áhnte mensáméhnsánkákáq ánínsábé árahue oga mérapeq awaq mianabo i ehwéhne.

(Mátíyu 19.16-30; Árúka 18.18-30)

17 Sísaga ahtapeq pokinaútaq wehga peheráh séna arehunseraráq ména wensabé kasenéna, Íwáhnoraníno, arewe kaweq aní míahne. Oga mérapeq awaq mianíboq anerininkono úwe. 18 Uwana Sísaga wensabé, Aneqsabé kaweq aníne aintahno? Manikánka webataq kaweqtaq mía míaire. 19 Sehgíóro ú ehwehmé aiq ahtebáhne. Mi ehwéhmé mahraue kéhre. Mó aní subiq súého. Mó aníné ahre weh abariiyeho. Aebóiyeho. Mó keyábé péhe éhwéh arítého. Péhe éhwéhnue mó kené ménsámehnsá meyého. Iteinoibone ehweh ireq se séhréh arítáhro úwe. 20 Uwana wega Sísansabé, Íwáhnoraníno, íné pehgáriq mahbi míarau tanáhráqkákáq amahnágaákáq moke mina kawerue sehgíúge úwe.

21 Úwana Sísaga we tagéna arutaboiratena wensabé, Peh morá náneq íre miraóne. Are pokue moke matiahna mensáméhnsá paiqmaqme móne mewe tabonah ke nário. Mirainaraqmé íópeq kaweq naneqmarí matiankehe. 22 Tabonah ke nárie íné séniro úwana mi anínká irena áhnte mensáméhnsá ko púana wene arupipeq umeh agúwana pokúwe.

23 Sísaga pabeqme we kéró ke tagéna sensabé, Áhnte mensáméhnsá matíáh kégá Manikánka wahnah wahnahnirabeq kieyabe anotah pagégéue mirao naneq mire úwe. 24 Úwara we kéró kega mi ehwéhnsábé áhtenuwana Sísaga mó mahraréna, Náníbáqmarino, ménsámehnsánsabe iwíáh íwíáho kegá Manikánka wahnah wahnahnirabeq kíransabé anotah pagégéue mirao naneq mire. 25 Kéhma anotah kane. Mi kanká wai abahrabahpipéq kéagínayabé págegeue mirai naneq mire. Mina inserah áhnte mensáméhnsá matíéh ánínká Manikánka wahnah wahnahnirabeq kinayabé anotah pagégéue mirai naneq mire úwe. 26 Úwara sega mi ehwéhnsábé anotah ahténéra Sísansabé, Minayabe insega oga mérapeq awaq miahráhiro uwe.

27 Uwana Sísaga se ebitáwéna sensabé, Wehukega íre miraorahowana Manikánka miraorahire. Peh morá Maniká wewega moke miraorahire úwe.

28 Úwana Pítaga wensabé, Itega moke mationa naneq sueq are kérone úwana 29 Sísaga mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Ínénsabe sirutaboiréra kaweq ehwéh teriera néne arambehri miraoneheéra sene nahme, sene marakówé súáhmé amahnága Manikánka áhnte mó 100 mó nárinkéhe. Nárinara sega áhnte nahmé, marakówé matiagehe. Néne arambehri miraoneheéra sinahnowarehwé siwahwarehwé sensibáqmarimé sensinoibowe sene animárímé súáhmé 30 amahnága áhnte mó kegá sensuwahrah úkigehe. Síbákawaréhwé, sinahnowáréhwé, sinowaréhwé, animárímé áhnte úkigehe. Mah tanáhráq kaweq ehwéhnsábé suwahríáhna kegá se síwíoqnagehe. Mókake oga mérapeq awaq miagéhe. 31 Amahnága áhnte ebeq se kegá mi tanáhráq sinehe kigehe. Sinehe se kegá ebeq kigehe úwe.

Náhmbáh 3 tanáhráq Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge ú ehwehne.

(Mátíyu 20.17-19; Árúka 18.31-34)

32 Sísareq we kéró kereqka ahtapeq méra Sarúsarama suwahpeq kure Sísaga ebeq kúwara sega áhtenuwe. Anehe ku kegá áhreuwe. Sísaga airápété téhraníté we kéró keyabé síáhrabéna sensabé mó kegá we miraoneherau ehwéh mónkakáq teriuwe. 33 Teriena, Írátíáhro. Ite Sarúsarama suwahpeq pokonaraq sega íné wehukení úku anímé Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqpa mónuankéhe. Mónuwehrara sega íné, Subiq súáhro aritera nahnso kebá mónuwehrara 34 sega niwiréh aintera tehqni aintera sehikarankákáq árétí sáhtáté nubiq marera nubiq suagéhe. Nubiq súéhrana íné pukéna apahtáró wéhékáhtáq oga úkinauge úwe.

Sémísireq Sónireq anotah aníté úkéyabe suwahbó ehwehne.

(Mátíyu 20.20-28)

35 Sémísireq Sónireq Sébérine ahninkáwárárégá Sísaba séra wensabé, Íwáhnoraníno, ite iuwahbeh naneq, itega teawéya naneq, miraúno uye. 36 Uyana wega sensabé, Aneq miraitanínkono úwe. 37 Úwara sega wensabé, Arega wahnah wahnahnónarabeq íópeq míéhnagake ite mó anímé arene ayah púpeq mó anímé arene ayahnaperue tútuue míagehe aito uye.

38 Uyana Sísaga mi abáráhréyábé, Itega tenieya ehwéhnsábé íre iwíáhóye. Íre iwíáhóye éna pabeqme ehwéh mahraréna, Ínéga no kahpúípéqté náneq itega moq nahrahoyo? Mó kegá íné núwéhrarabeq sénirahráhoyo úwara sega wensabé, 39 Itega miraorahúye uye.

Uyana Sísaga sensabé, Ínéga no kahpúípéqté náneq itega moq nayehetawoye. Mó kegá íné núwéhranserah ite moq iuwaneherawoe. 40 Peh néne niyah púpeqkakáq niyahnapeqkakáq tútuue míéhra ke omaq sitewé íre néne arambehri wire. Manikánka omaq sitéh ánítégá mitaq tútuue míayeherawoye úwe.

41 Úwara inayáhnkú we kéró kega mah ehwéh irera Sémísireq Sónireqsabé suwehgu arítówe. 42 Suwehgu arítówara Sísaga moke we kéró keyabé, Ínéba sewíáhro éna sensabé, Mah marákóípéqté sánsámé mó kegá sene ehweh sehgigeheéra wahnah kegá wahnahnarítáhwe. Sene anotah wehwárínká, Itene ehweh ireq sehgíóro éra págegeue wahnah arítáhwe. Mi sansá aiq tagaríáhwe. 43 Itewe mi sansá íre oro. Ahqáho. Íné anotah aní míanie íwíáhi anínká wereq míáh ké séhréh aritankéhe. 44 Néne iyahnabone wahnah míanie íwíáhi anínká sene arambehriraq séhréh aritankéhe. 45 Íné wehukení úku anímé mó kegá íné séhréh aintageheéna tutaugo? Írakaumo. Ínéga mó ke séhréh aritanieéna tutauge. Áhnte ke oga míagehboq se merirena kaweraritanieéna pukinie úwe.

Sísaga aura pira ání kawerato ehwehne.

(Mátíyu 20.29-34; Árúka 18.35-43)

46 Sísareq we kéró kereqka Séríko suwahpeq kuwe. Sega Séríko suwahpeq suaneherautaq áhnte mó kegá kérówe. Aura pira ání wenáwíq Pátíméúsi ahnayehráq tútuue ména ineh inehuwe. We Tíméúsine ahninkáwáe. 47 Wega tútuue ména, Sísa Néhsara suwahpeqte ánínká kouwekire u irena anotahtaq mahraréna, Sísao, Tébítine anahwao, ínénsabe arutaboirainto úwe. 48 Úwara áhnte kegá wensabé awehgu atera, Ehiya míahno uwana wega íre túbáh agia peh anotahtaq mó mahraréna, Tébítine anahwao, ínénsabe arutaboirainto úwe. 49 Úwana Sísaga mitaq kowéna, Mahbeq súno teawéro úwara sega aura pira ánínsábé áhrabéra, Iwíáh íwíáhé irigúno. Arensabé áhrabire uwana 50 wene káhq ambántá akairuena apubúue kie irigue Sísaba súwana 51 wega wensabé, Aneq mira atanínkono úwana aura pira ánínká wensabé, Íwáhnoraníno, íné taganiboq néne niura kawerainto úwana 52 Sísaga wensabé, Pehwehrue pokéwahno. Ínénsabe aiq pútare aintahnaga aiq kaweratóge úwana wene aura apubúue kaweragúwana ahtapeq Sísa kérowe.

11

Sísaga Sarúsarama suwahpeq kú ehwehne.

(Mátíyu 21.1-11; Árúka 19.28-40; Sóni 12.12-19)

1 Sísareq we kéró kereqka Sarúsarama suwahpeq wahtotaq kíútaq sega Óríwi sawéhrápéq kíúwe. Mi sawéhwé Páítápási suwahpeq Pétáni suwahpeq wahtotaq kéhre. Mi sawéhráq kíútaq Sísaga we kéróya aníté eqmaq suanaútaq 2 sensabé, Isebeq wahtotaq ke suwahpeq pokotao. Mitaq kirataq iyaráh ká tónki áráhq wehuke íre áhkokóue nogí ká tagéta pugeqme meqme setao. 3 Pugeréhrataq mó anínká itensabé, Aneqsabé pugerehyo ínaraq wensabé, Itene Wahnah áhkokóue kinkeheéta meroye. Wega mótaq tónki eqmarahnana kéna sinkehe teawétao éna eqmaq suowe.

4 Eqmaq suowara pokue anotah ahtápéq onsa kéhrabeq iyaro tonkí áráhq tagéra pugeróye. 5 Pugeróyataq mitaq iriwe míó kega sensabé, Aneroyo? Tónkiwe aneqsabé pugerehyo uwara 6 sega Sísaga teriu ehweh teríúyara sega sensabé, Meyáhtao uwe. 7 Meyáhtao uwara tónki áráhq Sísaba seweqmera sene korósi mi kané abobiahtaq uwiq máróyana Sísaga mi tonkíné abobiahtaq kierútu agúwe. 8 Áhnte kegá Sísansabé iwíáh íwíáh ató púara sene korósi ahtapeq uwiqme abaeue móárówara mó kegá uworapeqté áwánká ánáhakaq áyáhnáwé apiwe ahtaqpeq awahrirarówe. 9 Sísareq moráráq ebeq ku kereq anehe ku kereqka anotahtaq mahraréra, Itene Wahnah áwírue si anínsábé iwíáh íwíáh atone. 10 Tébíti iteriboga naho wahnah wahnahnúnserah kawerue wahnah wahnahnína anínsábé iwíáh íwíáh atone. Maniká íópeq míéhraq wensabé iwíáh íwíáh atone uwe.

11 Sísaga Sarúsarama suwahpeq kiena Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekéna mitaq moke ko naneq aurankaue tagówe. Penkinaúnsabe wereq we kéró kereq airápété téhranítégá mitaq suera Pétáni suwahpeq pokuwe.

Sísaga awankánsabe sera íre iyankéhe ú ehwehne.

(Mátíyu 21.18-19)

12 Ahbiah tahnsá sega Pétáni suwahpeq suera ahtapeq sutaq Sísa arupibiúwe. 13 Arupibiúwana ánáhakaq áwánká móbeq tagéna awankánara sabátáhq koragówana íre serankakáq peh ánáh kowe. Sera íre iyo tanahráq púana sera írakaunúwe. 14 Írakaunúwana Sísaga mi awánkánsábé ehweh teawena, Mókake sera íre íyéhna puara mó kegá arene sera íre íséwe naneherawoe úwara we kéró kega wene ehweh írówe.

Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq paiqnanánu ke máhpeq kaqsuo ehwéhne.

(Mátíyu 21.12-17; Árúka 19.45-48; Sóni 2.13-22)

15 Sísareq we kéró kereqka Sarúsarama suwahpeq kíútaq Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq kibekéna mitaq paiqnanánu ke máhpeq kaqsuowe. Kaqsuena móne paiqnanánu kené wéhuwehu tahbéwárí pioruena kiboki paiqnanánu kené síahwarí pioruena paetárara aruowe. 16 Paetáruena sensabé, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéqmé itene ménsámehnsá íre mewe nógóro aritowe. 17 Íre mewe nógóro aritena síwáhnoréna, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Néne nahme mah kehiná kéhínánká púreré nahne áwíratagéhe ire. (Aisaia 56.7)

Itega miraonka mah nahmé aebó kégá mehwatíáhnserah nah úkire úwe.

18 Úwara ómi mitaq sáhuríó kega Sísane ehwehnsabé áhtenu puara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka tagéra Sísansabé áhreéra, We árahue subiq suanéhnkono éra sío síouwe.

19 Íó tupekútaq Sísareq we kéró kereqka Sarúsarama suwahpeq suera pokuwe.

Púrerínaraq aiq pútaq náninawire íwíáhi anínká meyankéhe ú ehwehne.

(Mátíyu 21.20-22)

20 Ahbiahipeq sega Sarúsarama suwahpeq kouwekoneherautaq ehyatagú awanká tagowana aiq moke ehyatagúwe. 21 Ehyatagúwana Sísaga mi awánká teawu ehwéhmé Pítaga ahreraq matawéna Sísansabé, Íwáhnoraníno, tagáhno. Inokáh arega ehweh teawátóna awánká aiq ehyatagire úwana 22 Sísaga sensabé, Manikánsabe aiq pútare atáhro. 23 Teiníboq írátíáhro. Wehukenínká sáwéhyabe teawena, Sáwého, arega mitaq sue anotah kawéhúpípéq kogahno teawinaraqmé mirainawire. Wega teawina ehwéhnsábé árahinabomo íwíáh íre ínaraq peh ínéga iraru ehwéh aiq pútaraginawire íwíáh ínaraqmé mirainawire. 24 Teiníboq írátíáhro. Ite púrerirataq aiq pútaq náinawire íwíáhirataq náinawire úwe.

25 Sísaga mó mahraréna, Are iriwe púrerina tanáhráq mó anínsábé abiahnsa atéhnaraq wene ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matiahno. 26 [Íópipeq míéh Ítéríbógá arene ahbabáqsabe íre iwíáhinkeheé abiahnsa atéh áníné ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matiahno úwe.]

Sísansabé, Insega miraúno atáráiro u ehwéhne.

(Mátíyu 21.23-27; Árúka 20.1-8)

27 Sega Sarúsarama suwahpeq mó sure Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq nogutaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Asiu kené aboawah wehreqka weba séra 28 kasenéra, Arega miraóna naneqme árahinie miraono? Insega miraúno atéhnsábé miraono? Teio uwe.

29 Teio uwana Sísaga sensabé, Ínéga itensabé moq kaseninie. Kasenona ehweh tenírataqmé ínénsabe miraúno aintárái aní teiníe. 30 Teiníe éna Sóniga wání meri merininkeheéna insega eqmaq áúwátáiro? Manikánka eqmaq áúwátáiro? Peh wehukega eqmaq áúwátóo? Teníéro úwe. 31 Teníéro éna, Tenírataqmé ínénsabe miraúno aintárái aní teiníe úwara sega epéq sío síoéra, Anere teawenéhnkono? Manikánka eqmaq áúwátáire teawénaraqmé wega itensabé, Aneqsabé wene ehwehnsabé íre aiq pútare atáró inae. 32 Ite wehukega Sóni eqmaq áúwátówe moq íre teaweráhúne uwe. Ómi mó kegá, Sóni aiq pútaq Manikáne ehweh irari aní míre íwíáhunsabé sega mi keyábé áhreu puara 33 Sísansabé, Sóniwe insega eqmaq áúwátáiramo. Ite íre tagarione uwana Sísaga sensabé, Itega íné íre teníéwe. Minayabe ínéga moq ínénsabe miraúno aintárái aní íre teiníe úwe.

12

Sotáq wahnahnuro ahbábáq kéyábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 21.33-46; Árúka 20.9-19)

1 Sísaga Asiu keyábé pabeqme ehwéh mahraréna, Wehga sonsoqme náhníáq sera ayu uqmarena wirarena wahnahnína uqná peataire. Pearena náhníáq sera ano kunubaipéq sarerankeheéna mata ubuqmarena mó keyábé, Néne sotáq wahnahnue náwe soqintewáhro aritena mitaq suena íre wahto wáhnaupéqté ké suwahpeq pokuraire. 2 Náhníáq sera irai tanáhráq ákáhtaq koweankeheéna wene arambehri aní sotáq wahnahnuro kebá eqmataire. 3 Eqmatairara sotáq wahnahnuro kegá we táhtoqme sera íre náwasa subiqmarera kaqsúówe. 4 Kaqsúówana so aboga mó arámbéhrí ání seba eqmatairara sega wene ayahqnotaq subiq marera íre kaweq sansá atárówe. 5 Íre kaweq sansá atárówana so aboga mó aní eqmatairara sega we subiq sutowana mó wene arambehri ke eqmaq sutairara sega mó tahmáró subiqme kaqsuera mó tahmáró subiq sutowe. 6 Subiq sutowana peh morá mó aní míaraire. Mi wehné arunáwí áhnínkáwá míarairana wega iwíáhéna, Nénahni púara sega wensabé áhtenéra wene ehweh iragéhe éna anehe wenahni eqmataire. 7 Eqmatairara wahto kuraitaq sotáq wahnahnuro kegá we tagéra seye náhenéra, So abone ahninkáwá aiq sire. Mah so awaq mianéhboq we subiq suanéhe íwíáhéra 8 we táhtoqme sopípéq subiq suera wene anonka máhpeq tuparutowe.

9 Wenahni subiq sutonsabé so aboga mi ke anere aritankéhbo? Teiníboq írátíáhro. So aboga wene sotápéq séna wahnahnuro ke subiq suanawire. Subiq suena wene so mó ke kawerue wahnahnigeheéna eqsitankéhe.

10 Eqsitankéhe éna, Minayabe Manikáne ehwehnka íné éhweh mahraréna,

Nah píáh kégá suto wahqká moke nahwiahnsanse kiotaikire.* 11 Itene Wahnahnka mirainsabé itega, Kaweq sansáne íwíáhúne ire. (Buk Song 118.22-23)

Itewe mi sehirá íre ahtebaho úwe.

12 Úwara wene ehweh irera seye náhenéra, Sísaga mah pabéqmé éhwéhnue itepi parobehre íwíáhuwe. Mira íwíáhu puara sío síoéra, We táhtoqme karábúsiipéq móatanéhe éra peh mitaq sáhuríó keyabé áhreunsabe mó iwíáhéra Sísa auwera pokuwe.

Sega Sísansabé, Táhkísi moné awenéhnkono kasenu ehwéhne.

(Mátíyu 22.15-22; Árúka 20.20-26)

13 Asiu wahnah kegá táhmaro Péhrasi kereq táhmaro Érótine iyahnaboreqsabé, Sísaga áhwára áhwára ehwéh irarinkehboq áhwárawe tagéq pokue págegeue kogasenoro éra eqmaq súówe. 14 Eqmaq súówara kure Sísansabé, Íwáhnoraníno, ite tagarionawe arewe aiq pútaq ehwéh iraréna aní móne. Arega anotah kereq pehgáriq kereqsabé peh monseráh íwíáhóne. Arega wehuke íre ehnenia peh Manikáne sansá tábúsoqme pahsuqme íwáhnoróne. Minayabe teio. Aneq iwíáhono? Itega Aroma kené wahnahme Sísáhri táhkísi moné awenéhnkono? Árahonehnkono uwe.

15 Árahonehnkono uwana Sísaga sene epéráhpéru iwíáh tagéna sensabé, Aneqsabé íné áhwárawe tagéq níwíoqnaho? Ebah moné taganiboq mewe sero úwara 16 sega peh morá ébáh móné ábóraq márówe. Ábóraq márówana wega sensabé, Mah monéráq insene píkísahakáq áwíqkakaq kehro úwara sega wensabé, Aroma kené wahnah aní Sísáhrine uwe.

17 Uwana wega sensabé, Aroma kené wahnahne náneq wewe náwéro. Manikáne naneq wewe Maniká náwéro úwara sega wene ehwehnsabé áhtenuwe.

Manikánka pukia ké iriwe oganúq sitankéhe ú ehwehne.

(Mátíyu 22.23-33; Árúka 20.27-40)

18 Sáyúsi kewé pusa ké íre iriwe oganúq sitankéhe íwíáhu kee. Táhmaro mi kegá Sísaba séra wensabé, 19 Íwáhnoraníno, Mósísine sehiranka maharéna,

Íre aninkákáq wéh pukínaraq wenábáqka kéweiní meyankéhe. Mi inínká maqmarahna anímárí wenawahne animárí míageheéna meyankéhe ire. (Lo 25.5)

20 Minayabe abapete téhraníté se ábárahnahnah míarowe. Siwahwágá ahre mewena íre aninkákáq uraitaq pukuraire. 21 Pukurairana náhmbáh 2 abaqkáwágá awahwáné kéweiní mewena íre aninkákáq uraitaq pukurairana náhmbáh 3 abaqkáwágá moq monseráhnuraire. Moke mi abáráhnáhnahnka mi iní mótaq mótarue mewera íre aninkákáq urotaq orah animárí pukurowe. 22 Moke mi abápéqté téhraníté se ábárahnahnah mótaq mótarue mi kewéíní mewera íre aninkákáq urotaq orah animárínká pukurowana sinehemé mi iní moq pukuraire. 23 Moke mi abáráhnáhnahnka mi iní meronsabé iriwe oganúq sitahnaraq insene ahre míanabo kasenuwe.

24 Kasenuwana Sísaga sensabé, Itewe Manikáne púkuipéqté séhíránkákáq wega págegeue miraorahi sansánkákáq íre ahtebah puaq áhwára áhwára ahbabáq iwiáhowe. 25 Manikánka pusa ké iriwe oganúq sitahnaraq se peh íópeqté ké tahnsa mía míaigehe. Mi tanáhráq wehga ahre íre meyagéhe. Ahrega íre wehkigehe.

26 Pusa ké oganúq sitahnayabé Mósísiga sehgíóro ú sehira íre sáhnsahoo? Uworapeqté káriq awanká irarehnsabé sehiramé Manikánka Mósísinsabé mahraréna,

Íné Ébáráhmane Maniká múge. Íné Áhísáhkine Maniká múge. Íné Sékópane Maniká múge úwe. (Kisim Bek 3.2,6)

27 Manikámé íre pusa kéné Manikáne. Írakaumo. We peh oga míáh kéné Maniká míre. Minayabe itega íre tábúsoqme iwíáhowe úwe.

Manikáne kiotaiki sansánsábé éhwéhne.

(Mátíyu 22.34-40; Árúka 10.25-28)

28 Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnori aní mitaq súwara Péhrasi kegá ehwehuwana irowe. Sísaga Sáyúsi kené kase ehwehnsabé tábúsoqme teriu púana wega Sísansabé kasenéna, Sehgíóro ú ehwehmé aneq ehwéhnká mó ehwéh kiotaikiro úwe. 29 Úwana Sísaga wensabé, Kiotaiki ehwéh teaweníboq iro.

Ísara keo, írátíáhro.

Maniká itene Wahnah peh morá ání míéhre.

30 Maniká itene Wahnahnsabé irutaboiroro.

Moke itene irupipeqkákáq

moke iteiwankakáq

moke itene iwíáhopipéqkákáq

moke itene págege inónkánkákáq

Manikánsabe irutaboiroro.

Mah ehwéhmé moke mó sehgíóro ú ehweh aiq kiotaikire. 31 Mó kiotaiki ehwéh iro.

Arerensabé arutaboirónanserah

mó anínsábé moq arutaboirúno. (Lo 6.4-5; Wok Pris 19.18)

Mó sehgíóro ú ehwehnká mah ehwéhtáré íre kiotaikire úwe.

32 Úwana síwáhnori anínká Sísansabé, Íwáhnoraníno, arega aiq tábúsoqme iraréne. Manikámé peh morá áníne. Peh morá webatare. Arega aiq pútaróne. 33 Itega Manikánsabe moke itene irupipeqmé, moke itene iwíáhipeqmé, moke itene págege inónkámé irutaboirúnawe, anotah kawéq sánsáne. Iteitensabé irutaboirúnanserah mó anínsábé moq irutaboirúnawe anotah kawéq sánsáne. Wehukega ménkámehnká subiqme agewe Manikánsabe titiraruqarurowe. Arutaboiré sansanká moke titiré sansa kiotaikire úwe.

34 Úwana Sísaga we ahtebeh ehwéh irena wensabé, Manikánka wahnah wahnahnirabeq arewe wahtotaq míahne úwara míó ke síáhtónsabe mó ehwéh íre kasenuwe.

Manikánka omaq ato aní éhweh Sísaga kasenú ehwehne.

(Mátíyu 22.41-46; Árúka 20.41-44)

35 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq síwáhnoréna míó keyabé, Mósísine ehweh síwáhnoro kegá, Manikánka omaq ato aní koweriréh ánímé we peh Tébítine anahwa wíre ewe. Mi ehwéhmé aneqsabé irareo kasenéna 36 Manikáne Awanka Tébíti iwíáh atowana igonkó pukúípéq sehiranúwana mi ehwéhnká mahraréna,

Maniká itene Wahnahnka néne Wahnahnsabé,

Niyah púpeq tútuue míéhnaraq

arene naruo saiqnariankehe atóge úwe ire. (Buk Song 110.1)

37 Tébítiga mi anínsábé, Néne Wahnahne ato puana we árahue wene anahwa míanabo kasenúwe.

Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka ahbabárowe ú ehwehne.

(Mátíyu 23.1-36; Árúka 11.37-54, 20.45-47)

Kasenúwara áhnte wehukégá wene ehweh irera anotahtaq iwíáh íwíáhowe. 38 Sísaga síwáhnorútaq mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro kegá mira onserahniyeho. Mó kegá se tagéra sensíwíq pankerageheéra íre wahto korósí úbíqmera nogówe. Sega máhkétirapéq nogótáq mó kegá se mehweh ariteyabe suwahbehre. 39 Momiwí nahtápéq pokotaq peh kaweqtapéq tútuue méyabe suwahbehre. Táhutahurorabeq aboawah wehwárí tútuue míáhrabeq méyabe suwahbehre. 40 Sega kéweinínsónsábé péhe éhwéh teriera sene ménsámehnsánkakaq sene nahnkakaq mewe meweowe. Mó kegá ite kaweqtaq míáh ké wóe igeheéq wehuke míáhtáq íre wahtotaq púreq aruqarurowe. Mirao puana Manikánka ehweh aritahna tanáhráq se anotahtaq kamah arinkéhe úwe.

Tabonah inínká Maniká náwu monéyábé éhwéhne.

(Árúka 21.1-4)

41 Wehukega Maniká móne náwúrabeq Sísaga wahtotaq tútuue míowara áhnte kegá séra sene móne mitaq náwúwana tagówe. Tagówara áhnte monéákáq kégá áhnte moné náwúwe. 42 Náwúwana tabonah kewéínínká séna káriq monéráré náwuwe. Mi monéráré peh morá ákáhtaq pabusa móné tahnsane.

43 Sísaga we kéró keyabé, Ínéba sewíáhro éna teiníboq írátíáhro. Mah tabónáh kéwéínínká náwí mónégá moke mó kegá náwé móné kiotaikire. 44 Sega sene pehipi matíáh móné náwéwana mah tabónáh kéwéínínká moke wene matíéh mónéwé aiq náwíre. Aiq náwí púana amahnága táhutahuq paiqmarahna moné íre kéhre. Minayabe wega náwí mónégá moke mó kegá náwé móné kiotaikire úwe.

13

Sísaga, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh íre kaweraginawire ú ehwehne.

(Mátíyu 24.1-2; Árúka 21.5-6)

1 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtáqté wíráípéqté tueyokútaq we kéro anínká wensabé, Íwáhnoraníno, tagáhno. Nah kéh ébáhmé áhnte kaweq ebáhne. Áhnte kaweq ebáh náhmárí tagáhno úwe. 2 Úwana Sísaga wensabé, Amahnága mi anótáh náhmárí aiq tagahno? Mi peréhnéhnia ébáhmárí miraue íre moráráq kagainae. Peh moke paentárara aruaneherawoe úwe.

Sísaga anehe tanahráq íre kaweq sunúq sínawire ú ehwehne.

(Mátíyu 24.3-14; Árúka 21.7-19)

3 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh korabeq seberiopéq Óríwi sawéhrápéq Sísa tútuue míowara Pítareh Sémísireh Sónireh Ehntarurehga weba séra kasenuwe. 4 Kasenéra, Arega métáq irarénawe ahkake miraoneherabo? Miraonehera irataq aneq ábóraraginabo uwe.

5 Uwana Sísaga sensabé, Mi tanáhráqsábé mó kené péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítéhboq auráq matawéq tagaríáhro. 6 Áhnte kegá mótaq mótarue néníwírue séra, Ínéwé Manikánka eqmaq núwéh ání múge irarirataq áhnte kegá sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare aritagéhe.

7 Mi tanáhráq ebehowe ira ehwéh ireq mó ebehowe sóiriq ehwéh íréhrataqmé íre áhreoro. Téhwe teiú náneq ebeq sínana anehe tanahráq íre apubúue sinae. 8 Mó kehinánseq mó kehinánseqka ebehoneherawoe. Mó wahnáhné awahrahreq mó wahnáhné awahrahrerue ebehoneherawoe. Mitaq mahtaq máríinae. Ehwehranae. Minawarinká uwo uwoira tanáhráq áhwáranae úwe.

9 Sísaga mó mahraréna, Kawerue auráq matíáhro. Sega ite kaunsíri ke kotiorarabeq móitera sene momiwí nahtápéq áréti sahtáté iubigéhe. Néne sánsá sehgíónsábé ákáhtaq wahnáh kéreq anotah wahnáh kéreqka ehweh aitageheéra seba móitagéhe. Mi tanáhráq néne ehweh terigéhe. 10 Téhwe kaweq ehwéh moke mah kehíná kéhíná teri terinigehe. 11 Sega ehweh aitageheéra táhtoqme meiqmera móíúwéhrataq itega irarira ehwéhnsábé iwíáh kikiriyeho. Írakaumo. Mi tanáhráq Manikáne Awanka iwíáh aitahna ehwéh irarero. Mi tanáhráq íre iteitene ehweh irarigehe. Manikáne Awanka iwíáh aitahna ehwéh irarigehe. 12 Subiq suageheéra siwahwáréhga síbákawaréh móruehrara síbákawaréhga siwahwáréh móruagéhe. Subiq súáhro aritagéhe. Sibowáréhga monseráhnue sene animárí móruagéhe. Animárínká sinoibonsabé abiahnsa aritera subiq súáhro aritagéhe. 13 Néne sánsá sehgíó púara ómi kegá itensabé íre suwahbanae. Néne sánsá íre susa anehe tanahráqkákáq peh kawerue sehgírataq Manikánka ite meirena oga mérapeq móitankéhe úwe.

Sísaga íre kaweq sunúq sínaraqsábé teriu ehwéhne.

(Mátíyu 24.15-28; Árúka 21.20-24)

14 Sísaga mó mahraréna, Íre kaweq ahbábárorahi naneq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhrabeq maragéhe. Mitaq órira kahnara tagagehe. Mah sehirá tagah keo, iwíáhue tagahro. Mi tanáhráq Súría marakórápéq míéhrataq sáwéhrapeq pehbeheráh pokoro. 15 Mi tanáhráq máhpeq míéhrataq itene ménsámehnsá kiweyaneheéq nahupeq kibekiyehboq pehbeheráh pokoro. 16 Sotápéq míéhrataq itene korósi koweyaneheéq itene nahtapeq kouwekiyehboq pehbeheráh pokoro. 17 Mi tanáhráq kía míéhra inínsónseq inahunah ínínsónseqka íre pehbeheráh pokorahi puaq sensabé irutaboiroro. 18 Ah áhnte karíéhínagake mi iré káwéq súnúq sínehboq púreroro. 19 Mitaqkake anotah íre kaweq sunúq sinawire. Manikánka mah marákó márákó mirarotaqkakáq amahnágaákáq mina tahnsa sunúq íre kéhre. Mókake mó mina tahnsa sunúq íre sinae. 20 Íre sinae éna, Manikánka aiq iwíáhéna, Íné túbáh agonaraq mi sunúqká ómi mah kehiná kéhíná subiq suahráhire. Ómi subipáhraruehneho éna mi tanáhráq wahtonaraníe íwíáhúwe. Mira íwíáhúnsabe wega omaq sitéh kéyábé arutaboiri puana mi tanáhráq wahtonaruankéhe úwe.

21 Sísaga mó mahraréna, Mi tanáhráq mó kegá itensabé, Tagahro. Ite meirena kaweraintankeheéna Manikánka omaq ato anímé mahtaq míéhre irara mó kegá itensabé, We isebeq míéhre igehe. Sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítého. 22 Íné Manikánka omaq intárái aní múge irarira kereq íné Manikáne ehweh iraru aní múge irarira kereq péhepehe ehwéhnue seneherawoe. Sega sirataq ótaq sansánkákáq anotah pagégé sánsánkákáq miraigehe. Áhnte kegá sene ótaq sansá tagéra sensabé aiq pútare aritageheéra mi sansá miraigehe. Manikánka omaq sitéh kégá moq sene péhe éhwéhnsábé aiq pútare aritageheéra miraigehe. 23 Moke teiú náneq mókake ábóraragína puaq auráq matawéq tagaríáhro úwe.

Anehe íné wehukení úku anínká tuinauge ú ehwehne.

(Mátíyu 24.29-31; Árúka 21.25-28)

24 Sísaga mó mahraréna, Mitaqkake íre kaweq sunúq sótaikínaraq pópoqnah íre patahinae. Inokáhpeq íre íónitanae. 25 Wehyoqmarí íópeqté meginae. Íópeqté págege naneqmarí moke kúrugúruinae. (Aisaia 13.10, 34.4)

26 Mi tanáhráq íné wehukení úku anínká piribirioyahnkakaq téhreh naneqkakáq págegeue tuonara tagagehe. 27 Túónagake pembíáhnka anotah ehwéhnínaraq Manikánka wene íópeqté ké eqmaq suankéhe. Eqmaq suena wega omaq sitéh kéyábé, Moke mah marákó márákórápéqté mitaqté kéweriqme mahtaqté kéweriqme ue ue meriqme sero inkehe úwe.

Sísane ehweh íre parabagia peh ahriahri kagainawire i ehwéhne.

(Mátíyu 24.32-35; Árúka 21.29-33)

28 Sísaga mó mahraréna, Awankánsabe iwíáhue tagéq iahtebahro. Awanká ayahnawe anonkakaq kahnana ánáh aunínaraq itega iwíáhéq, Ópeq áhníbórá sire aiq ahtebóne ewe. 29 Mina onserah moke teiú náneq ábóraragínaq tagéq íné túóna tanáhráq aiq wahtotarire igehe. 30 Teiníboq írátíáhro. Amahnága oga míáh kégá ómi pehipi íre pukigehe. Ebeqme moke teiú náneq ábóraragínaq tagéq anehe pukigehe. 31 Íópeqkákáq mah marákó márákóákáq parabagínana ínéga teiú éhwéhmé íre parabagia peh ahriahri kagainawire.

Sísa tuina tanáhráqmé ómiga íre iahtebóna ehwéhne.

(Mátíyu 24.36-44)

32 Sísaga mó mahraréna, Íné túóna wehekáhnkákáq áhwahakáq ómiga íre ahtebahwe. Íópeqté kégá íre ahtebahwe. Íné Manikáne ahninkáwágá moq íre ahteboge. Peh morá Maniká Iteriboga webataq mi wehekáh tagaríéhre.

33 Túóna tanáhráq ite íre tagaríáh púaq níwénunéq kawerue auráq matíáhro. 34 Íné túónaraqmé wehga íre wahto ah nógínserahne. Wega wene nahtapeq suena pokinaitaq wene arambehri ke wahnah arámbéhríráq sítéhre. Mó aní mó arámbéhríráq mó aní mó arámbéhrírárue sítéhre. Ahnansahraq wahnah atéh ánínsábé, Kawerue auráq matiahno éna pokire. 35 Mina inserah íné anotah Wahnáh túóna tanáhráq íre tagaríáh púaq kawerue auráq matíáhro. Íó tupekínaraqpópoq inokáhnabubupopoq kokórega téh ehwehnínaraqpópoq ahbiahipeqpópoq tuinauge. 36 Apubúue túónaraq ite sugéhboq peh kawerue auráq matíáhro. 37 Itensabé teiú éhwéh ómi mah kehiná kéhíná teríúge. Níwénunéq kawerue auráq matíáhro úwe.

14

Wahnah kegá Sísa subiq suaneheéra moraénu ehwéhne.

(Mátíyu 26.1-5; Árúka 22.1-2; Sóni 11.45-53)

1 Ahrina tahnsá sótaikú iahreraq ko tanahráq íre múí párétí né tanahráq wahtonútaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka sío síoéra, Sísawe árahue epéq táhtoqme mósubiq suanéhnkono íwíáhuwe. 2 Mira íwíáhéra, Áhnte wehekéqká táhutahurirataq ehwehéra tobehiyehboq Sísa pehraganehe uwe.

Peh morá ínínká Sísane ayahnopeq wéri abaq ato ehwehne.

(Mátíyu 26.6-13; Sóni 12.1-8)

3 Pétáni suwahpeqte ání Sáímóniwe anotah nao wagú anine. Minayabe mó kegá, Náonkakaq Sáímónie ue wéhuwehu áwíratówe. Sísaga Pétáni suwahpeq ména mi aníné nahtapeq táhutahurúwana peh morá ínínká áhnte moné tahnsa wérí ántéhyá mewe súwe. Mewe séna mi antéhyá piteruqme Sísane ayahqnopeq wéri antiatowe. 4 Antiatowara táhmaro míó kega abiahnsanéra seye náhenéra, Mi weríwé aneqsabé pehipi antiatehro? 5 Íre pehipi antiatéhtáq tahirímé mi werí paiqmarena 300 moné mewena mi moné tabonah ke nárí irino éra mi inínsábé awehgu atówe.

6 Awehgu atówana Sísaga sensabé, Mi iní pehragatáhro. Aneqsabé awehgu ataho? Wega mira aintéh sánsámé kaweq sansáne. 7 Tabonah kewe ahriahri iteba mía míaowaq ite iuwahbáhnagake séhréh aritahráhowe. Ínéwé ahriahri iteba íre mía míainie. 8 Mi inínká aiq miraorahi sansá aiq miraire. Íné maisarageheéna mi inínká ninonka abaq intéhre. 9 Teiníboq írátíáhro. Mah marákó márákó kaweq ehwéh teri terinirataq wega amahnága mirai naneq ehwehnkákáq terigéhe. Terírataq íréhra kegá wéri abaq intéh ínínsábé iwíáhigehe úwe.

Súrásaga wahnah keyábé, Ite meiqmena Sísaba móitaníe ú ehwehne.

(Mátíyu 26.14-16; Árúka 22.3-6)

10 Sísa kéró ke airápété téhraníté míówe. Sebaté ání wenáwíqtare Súrása Ísíkáríótie. Wega Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kébá pokue sensabé, Sísa iteba méauwaníe úwe. 11 Méauwaníe teriuwara iwíáh íwíáhéra móne awenéhboq miraúno uwana Súrásaga kowe aritena se Sísaba mórite tanáhráqsábé iwíáhue kabarúwe.

Sísareq we kéró kereqka moráráq táhutahuru ehwéhne.

(Mátíyu 26.17-25; Árúka 22.7-14,21-23; Sóni 13.21-30)

12 Íre múí párétí né tanahráq ebeqte wéhékáh sótaikú iahreraq ko tanahráq sútaq Asiu kegá sipisípiq áráhq subiqme titiru tanahráq súwe. Mi tanáhráq we kéró kega Sísaba séra wensabé, Sótaikú tanahráq iahreraq kéh táhútáhúq nankehboq eheq kogaweratanéhnkono ue kasenuwe. 13 Kasenuwana Sísaga we kéróya aníté eqmaq suanaútaq sensabé, Wahtotaq kehiná suwahpeq pokotao. Obenkisa wání ántéhíyánkákáq ánínseq piehgírataq kéráhtao. 14 We kibekína nahtápéqté ábówánsábé mahraréta, Íwáhnori anínká mahraréna, Ínéreq íné séníráh kéreqka sótaikú tanahráq iahreraq kéh táhútáhúq nanehboq mi paqnáhípéq teio ire teawetao. 15 Teawírataqmé wega ménsámehnsá aiq kaweria páqnáhípéq teinkéhe. Mitaq itene táhutahuq kaweraráhtao éna eqmaq suowe. 16 Eqmaq suowara mi anítégá mi ke suwahpeq pokue Sísaga teriunserah tagéra mitaq sótaikú tanahráq iahreraq ko tahutáhúq kaweraróye.

17 Íó tupekútaq Sísareq airápété téhraníté we kéró kereqka mitaq séra 18 tútuue táhutahurutaq Sísaga sensabé, Teiníboq írátíáhro. Ite míáhrabeqte ání ínéreq moráráq nóya anínká néne naruo kowerirankéhe úwe. 19 Úwara sene sirupipeq umeh agúwara morá ání morá ánínkáue Sísansabé, Arega ínénsabe irareno ue kasenuwe. 20 Kasenuwana Sísaga sensabé, Airápété téhraníté omaq sitórabeqte ánínká ínéreq morá párétáhípéq páréti pámbáhúya anímé we wire. 21 Manikáne ehwehnka aiq irarinserah íné wehukení úku aní pukinie. Néne naruo kowerirahna aní anotahtaq kamah awinawire. Wenanoga we íre maqmiotaq tahirímé aiq kaweri irino úwe.

Sísaga párétiakáq sera ano ko kahpúákáq náriu ehwéhne.

(Mátíyu 26.26-30; Árúka 22.15-20; 1 Kórína 11.23-25)

22 Sega táhutahurutaq Sísaga páréti mewena Manikánsabe kaweróne atena keqme náriena sensabé, Mahnawé niwaq mire. Náhro úwara nowe. 23 Nowana wega náhníáq sera ano kahpú mewena Manikánsabe kaweróne atena náriuwara ómiga nowe. 24 Sísaga sensabé, Mahnawé néne korahq mire. Néne korahq tuinaga itereq áhnte mó kereq Manikánka insahwé aitena itene ahbabáq kaweraitankéhe. 25 Teiníboq írátíáhro. Náhníáq sera ano mahtaq mó íre nanie. Mókake Manikánka wahnah wahnahnínarabeq míáhnaraq o sera ano nanie úwe.

26 Sega Manikánsabe iwíáh íwíáh igonkónéra máhpeq tueyokéra Óríwi sawéhrápéq pokuwe.

Sísaga Pítansabé, Íné nuwaniewóne ú ehwehne.

(Mátíyu 26.31-35; Árúka 22.31-34; Sóni 13.36-38)

27 Sísaga sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ínéga sipisípiq Wahnáh subiq súáhnaraqmé moke sipisípiqmarínká kobeq séberigehe ire. (Sekaraia 13.7)

Mi ehwéhnká irarinserah ite ómiga íné nuweq kobeq séberigehe. 28 Manikánka íné oganúq intahnaraq Kehrari marákórápéq ebeq konaq inehe sigehe úwe. 29 Úwana Pítaga Sísansabé, Ómiga are áúwéhrataqmé ínéga íre auwanauge úwana 30 Sísaga wensabé, Teawiníboq írátíahno. Ibora inókáhpéq kokórega téhtaréráq ehwehnina ínaraq arega íné íre tagaríóge apahtáróráq irariniewóne úwe. 31 Úwana Pítaga mi ehwéhnsábé anotahtaq ahqáho éna Sísansabé, Mó kegá arereq ínéreq iubiq súéhrataqmé ínéga are aiq tagaríóge atanauge úwara sega moke wega irarúnserahnuwe.

Sísaga Késémáni matábúráq kobúrerú ehwehne.

(Mátíyu 26.36-46; Árúka 22.39-46)

32 Sísareq we kéró kereqka mitaq suera mátabu áwíq Késémáni pokuwe. Sísaga sensabé, Ite mahtaq tútuue míehrana íné kobúrerono éna 33 Pítareh Sémísireh Sónireh móbeq móritowe. Móritena wene arupipeq anotah uméhue págege agúwana 34 wega sensabé, Nirupipeq anotah uméhinka pukorahuge. Mahtaq tótuqméq tagaríáhro éna 35 se suena wahtotaq móbeq pokéna marakóraq káuqmunue ména púrerúwe. Púreréna íre kaweq sunúq weba sínehoéna púrerúwe. 36 Púrerue mahraréna, Nániboo, arega moke miraorahóne. Mah iré káwéq súnúq móruo. Íre íné nuwahbeh sansá peh are awahbáhna sansánúno ue púrerúwe.

37 Púreraruena wega Pítarehba kouwekéna tagówara sugówe. Sugówana wega Pítansabé, Sáímónio, aneqsabé sugahno? Pehgáriq tanahráq árahinsabé íre tótuqmé níwénunorahoo? 38 Iteiyuwanka kaweq sansánéyabe iuwahbehre. Peh itene inonka mareqmarero puaq íre miraorahowe. Minayabe owainawanka ahbabáq aitehnehboq tótuqméq púreroro éna 39 mónkakáq kobúrerúwe. Métáq púrerúnserahnue mó púreréna 40 Pítarehba mó kouwekéna tagówara se anotah mukúqmáhkúru puara se peh sugówe. Sugówana Sísaga iriritowara siyehitónsabe ehiya míówe.

41 Sísaga apahtáróráq kéna séna ú púana sensabé, Ite peh ahrenaneheéq sugaho? Aiq míre. Íné wehukení úku aní ahbabáq ke kowerire tanahráq aiq sire. 42 Pokonehboq irigoro. Tagahro. Néne naruo koweriréh ánínká aiq sire úwe.

Súrásaga Sísane naruo koweriro ehwéhne.

(Mátíyu 26.47-56; Árúka 22.47-53; Sóni 18.3-12)

43 Sísaga mi ehwéh irarútaq Súrása we kéro anínká apubúue súwe. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísiga miraoro ú ehweh síwáhnoro kereq Asiu kené aboawah wehreqka áhnte mó ke eqmaq súówara sega pokamarinkákáq sahmárínkákáq Súrásareq moráráq suwe. 44 Seneherautaq koweriro anínká su ke teriena, Ínéga nánkóqnahna anímé Sísa wire. Táhtoqme kawerue meqme móáúwáhro úwe.

45 Minayabe Súrásaga sútaq Sísaba apubúue séna wensabé, Íwáhnoraníno éna nánkóqnówe. 46 Nánkóqnówara sega Sísa táhtoqme ambubuue táhtotíówe.

47 Táhtotíówana mó anínká wene poka mewena Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh áníné arambehri aní apiwe wene ahre kiraq auwowe. 48 Kiraq auwowana Sísaga sensabé, Aneqsabé aebó ání táhtoráhnserah pokankákáq sahnkákáq íné meniraneheéq seo? 49 Mó wehekáh mó wehekáhnue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq áhnte wehekáh itereq ména íwáhnorurautaq mi tanáhráq itega íné íre táhtotiarowe. Manikáne ehwehnka irarinserah aiq pútaraginkeheéq miraowe úwara 50 we kéró kega Sísa auwera pehbeheráh pokuwe. 51 Pokuwana káriq mahbígá peh taberábe ambántá úbíqmena Sísa anehe kaqmena kérowe. Kérowara míó kega we táhtorówana 52 wene ambanta kesuena pehrákora pehbeheráh pokúwe.

Wahnah kegá aboawah weh míórabeq Sísa ehweh ató ehwehne.

(Mátíyu 26.57-68; Árúka 22.54-55,63-71; Sóni 18.13-14,19-24)

53 Sega Sísa meqmera Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahpa pokuwara moke Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Asiu kené aboawah wehreqka mitaq momiwíuwe. 54 Se mótaq we mótarue Pítaga sinehe kaqme kure Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahne nahnoerápéqté mátábúráq kúwe. Kure mitaqté párísíréhreq tútuue méra iraraq totoruwe.

55 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq moke mó kaunsírí kéreqka Sísa subiq suanéhboq wega ahbabáruraime insega tagarairo éra kabaruwara íre pahsúówe. 56 Sísaga miraúnsabe áhnte kegá péhe éhwéhnéra íre morá éhwéh iraruwe. 57 Táhmaro kegá irigue péhe éhwéh atera mahraréra, 58 Itega wene ehweh írátáúne. Wega iraréna, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh wehukega pearó nah sokoruqme apahtáró wéhékáh mó nah pearaníe. Íre niyahnkaratáté pearaníe uraire éra 59 sene ehwehme peh úbíráhbíq ehwehnéra íre morá éhwéh iraruwe.

60 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka irigue ákáhpi kowéna Sísansabé kasenéna, Mah kegá arensabé irare ehwéhmé arega íre terieráhono? Sene ehweh aiq pútaq ehwéhpo úwana 61 Sísaga íre iraria peh ehiya míowe.

Peh ehiya míowana wega Sísansabé, Manikánka ite Asiu ke meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. Arewe mi anípo? Arewe Manikáne ahninkáwábo kasenúwana 62 Sísaga wensabé, Íné we uge. Íné wehukení úku anínká Manikáne ayah púpeq tútuue ména íópeq írábúyápipeqté tuonaq tagagehe úwe. 63 Úwana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka mi ehwéh irotaq abiahnsanú púana wene korósi subansuena mahraréna, Wega aiq irarinsabé mó keyábé móme íre kasenoro. Ahqáho. 64 Wega Manikánsabe íre kaweq ehwéh atéhraq íráhwe. Minayabe aneratanéhnkono úwara sega moke mahraréra, Wega ahbabáq ehweh aiq irari puaq subiq suo atanéhe uwe.

65 Táhmaro kegá Sísa tehqni atera wene auranabiah ambantaraté akariatawéra subiqmarera, Insega are subiqmarehro? Teio uwara párísirehga Sísa meqmera mósubúwe.

Pítaga, Sísa íre tagaríóge ú ehwehne.

(Mátíyu 26.69-75; Árúka 22.56-62; Sóni 18.15-18,25-27)

66 Pítaga nahnoerápéqté mátábúráq tumíowana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh áníné arambehri ahrárígá súwe. 67 Súwana Pítaga iraraq totorúwana mi ahrárígá we tagéna ebitáwéna wensabé, Are Sísa Néhsara suwahpeqte ánínseq míarone úwe. 68 Úwana Pítaga ahqáho atena, Arega iraréna ehwéhmé íre ahteboge. Aneq ehwéhnono éna mitaq suena méhpehpeq pokúwana kokórega téh ehwehnúwe.

69 Mi ahrárígá méhpehpeq Píta mó tagéna míó keyabé, Mah anímé Sísa awahrahní míre úwe. 70 Úwana Pítaga mó ahqáho atowe.

Pehgáriq motáq tahnsa mitaq míó kega Pítansabé, Are Kehrari marákórápéqté ání púah are wenawahrahní móne uwe. 71 Uwana Pítaga ehbonéna mahraréna, Manikánka tagaríéhtáq aiq pútariahnsanuge. Itega irare anímé íné íre tagaríóge. Ínéga péhe éhwéh teawénaraqmé Manikánka íné nubiq suankéhe úwana 72 kokórega mó ehwéhnúwe. Mó ehwéhnútaq Sísaga teawu ehwéh Píta ahreraq kowe. Mina teawu ehwéhmé, Kokórega téhtaréráq ehwehnina ínaraq arega apahtáróráq íné íre tagaríóge irariniewóne úwe. Pítaga mi ehwéh ahreraq kowana wene arupipeq umehúwana anotahtaq ibisówe.

15

Sísa meqmera Páhírátiba móátó ehwehne.

(Mátíyu 27.1-2,11-14; Árúka 23.1-5; Sóni 18.28-38)

1 Ahbiahipeq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereq moke mó kaunsírí kéreqka momiwíue Sísa subiq súéhra ehwéh sío síoéra wene ayahnkaratáq nágáqtate táhru táhrue meqmera anotah wahnáh ání Páhírátiba móátówe. 2 Móátówana Páhírátiga wensabé, Arewe Asiu kené wahnahpo kasenúwana wega wensabé, Arega aiq iraréne úwe. 3 Úwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá Sísa áhnte ehwéh atówe. 4 Ehweh atówana Páhírátiga Sísansabé, Sega arensabé áhnte ehwéh atáhwe. Minayabe arega ehweh íre terieráhono kasenúwana wega peh ehiya míowe. 5 Peh ehiya mío púana Páhírátiga iwíáhue tagéna áhtenúwe.

Páhírátiga, Sísa awankátaq táhparáhro ú ehwehne.

(Mátíyu 27.15-26; Árúka 23.13-25; Sóni 18.38–19.16)

6 Anotah tahutáhúro tanáhráq mó opéq mó opérue karábúsiipéqté ání Asiu kegá pugeqio teawú ani Páhírátiga pugesuaq pugesuarúwe. 7 Wehukení wenáwíq Páréhbae. Wereq mó kereq ebehutaq Páréhbaga wehukení subiq suonsabe karábúsiipéq míowe. 8 Karábúsiipéq míowara áhnte kegá kire Páhírátinsabé, Are ahriahri mira aruqarurona serahnúno uwe.

9 Uwana Páhírátiga sensabé, Asiu kené anotah Wahnáh pugeq inínkono kasenúwe. 10 Kasenéna iwíáhéna, Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá, Sísaga ite kiotaikíneho éra abiahnsa atáh púara ínéba meqme sewe íwíáhúwe. Mira íwíáhú púana wega sensabé, Asiu kené anotah Wahnáh pugeq inínkono kasenúwe.

11 Kasenúwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá míó keyabé pagu pagunéra, Mah ehwéh Páhíráti koreawéro. Wensabé teaweq, Páréhba pugeqauwe Sísa subiq súáhro arito koreawéro éra pagu pagunuwara míó kega, Páréhba pugeqio uwe. 12 Uwana Páhírátiga sensabé mó kasenéna, Itega ite Asiu kené Wahnahne ue áwíratáh ánímé aneratanínkono úwe. 13 Aneratanínkono úwara sega ehweh kikiréra, Awankátaq táhpawe subiq suo uwana 14 Páhírátiga sensabé, Aneqsabébo? We aneq ahbabáriro kasenúwara sega mó anotah ehwéhnabaéra, Awankátaq táhpawe subiq suo uwe. 15 Uwana Páhírátiga míó kene sirupipeq eyoyóigeheéna Páréhba pugeq auwena Sísa áréti sahtáté subóro aritena sóntía kegá awankátaq táhpawe subiq suageheéna siuwe.

Sóntía kegá Sísansabé awiréh ató ehwehne.

(Mátíyu 27.27-31; Sóni 19.2-3)

16 Sóntía kegá Sísa meqmera wahnah anínká ehwehúrabeq kibekue móatera ómi mó sontíá ké síáhrabuwara momiwíuríówe. 17 Momiwíéra peh morá tautáúq korósí abaq atera ógaratáté keborarera wene ayahqnotaq suki atówe. 18 Suki atera wensabé, Aiq míahno? Arewe Asiu kené Wahnah mone éra 19 wiahnó sahtáté ayahqnotaq subiqmarera tehqni atera sirehunseraráq méra Sísansabé péhepehe iwíáh íwíáh atera 20 awiréh atówe. Awiréh atera abaq ató korósí akai auwera wewene korósi suki atera awankátaq táhparaneheéra meqmera pokuwe.

Sísa awankátaq níriraté táhparó ehwehne.

(Mátíyu 27.32-44; Árúka 23.26-43; Sóni 19.17-27)

21 Sóntía kegá Sísa meqmera pokuwana Sáíríni marákórápéqté ání wenáwíq Sáímóni ahtapeq sure Sarúsarama suwahpeq pokinieéna sótaikinaúwe. We Árékásántareq Árúpareqne sibowá míowe. Sóntía kegá we saiqnatera, Sísa táhparéhra awánkámé abaqme kúno atónsabe abaqmena kúwe.

22 Sísa meqmera Kógóta sawéhrápéq kíúwe. Mi sawéh áwíqmé áwahewé wehukení ayahqno tánúnsutapére. 23 Mitaq sega íre érorahi kítabeh maráhsíní mewera náhníáq sera anopipéq sombirahue Sísa náwúwana ahqáho éna íre nowe. 24 Íre nowara sega we meqmera awankátaq níriraté wene ayahnkaratáq subiqmaq aigárátáq subiqmarue táhparera awanká pankeqme marakóipeq pearówe. Pearera, Wene korósi insega meyanabomo éra saraqmianeheéra káhsiue saraqme meyówe.

25 Wéhékáh íó ákáhtaq kiutaq awankátaq táhparówe. 26 Ehweh átó ehweh kanehraq sehiranúwara wene ayahqno abobóráhpeq awankátaq táhparówe. Mi sehíránká mahraréna,

Asiu kené Wahnahne úwe.

27-28 Sísa awankátaq táhparórabeq aebó áníté moq awankátareráq níri pewe táhparéra pankeqme ayehré ayehré pearówe. 29 Pearówara mitaq sótaiku kegá Sísa tagéra awiréh atera sinuo kóbiq kóbiréra wensabé íre kaweq ehwéh atówe. Íre kaweq ehwéh atera mahraréra, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh nah sokoruqme apahtáróráq mó pearahráhóna aníno, 30 arere séhréhúno. Oga míankehboq marakóipeq tueagúno éra awiréh atówe. 31 Awiréh atówara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka moq awiréh atera mahraréra, Wega mó ke kaweraritena peh wewe íre kawerorahire éra 32 wega, Íné áhnte wehuké merirena kaweraritankeheéna Manikánka omaq intowe íwíáhire. Íné Ísara kené Wahnah aní múge íwíáhire. Wega maraipéq tueagínaq tagéq wensabé aiq pútare atanéhe éra awiréh atówe. Awankátaq táhparó anitégá moq íre kaweq ehwéhnéra Sísansabé awiréh atóye.

Sísa pukú ehwehne.

(Mátíyu 27.45-56; Árúka 23.44-49; Sóni 19.28-30)

33 Wéhékáhnabubu moke mah marákó márákó sunkíkíragúwana íó tunsorerutaqkakáq peh sunkíkíratiowe. 34 Tunsorerutaq Sísaga wewene ehwehtaq Wenabonsabé anotahtaq mahraréna, Írói, Írói, tahmah sabáhtahnie úwe. Mi ehwéhnúmé, Nániboo, Nániboo, aneqsabé íné nuwahno úwe. 35 Úwara táhmaro iriwe míó kega irera mahraréra, Íráhro. Éráísansabé áhrabire uwe.

36 Mibeqté ánínká pehbeheráh sehenáh tahnsa náneq mewena kítabeh nah naneqpipéq pámbáhue sehikaratáq maqme pankeqme Sísaga píbíra nankeheéna awuwe. Awena mahraréna, Éráísaga marakóipeq atanabiramo. Taganeheqmúne úwe. 37 Úwana Sísaga anotahtaq ehwehnéna putiowe.

38 Putiotaq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté páráhnkéq tahnsa ónsá senahpeqté subame tunse téhtaré úkúwe. 39 Sóntía kené kíápéténiga Sísane auranabiahtapeq ména we putionsabe tagarawéna mahraréna, Mah anímé aiq pútaq Manikáne ahninkáwá wíre úwe. 40 Sísa putiotaq ahreronká mobeq iriwe méra awahnkanuwe. Mágára suwahpeqte íní wenáwíq Máhríae. Sémísi anehe piah anínseq wenawah Sósépareqne sinowa wenáwíq moq Máhríae. Mó iní wenáwíq Sárómie. 41 Sísaga Kehrari marákórápéq síwáhnorútaq mi inítógá we kérera wene táhutahuq tíátówe. Mi inítáróreq mó Sarúsarama suwahpeqte su ahrérónseqka mobeq iriwe méra awahnkanuwe.

Sísane anonka maisé onápípéq maisaró ehwehne.

(Mátíyu 27.57-61; Árúka 23.50-55; Sóni 19.38-42)

42 Ahbiah tahnsá ahrena ahrena wehekáh ibora táhnsá táhutahuq kaweq kaweré wehekáh íó tupekútaq Sósépaga Páhírátiba pokúwe. 43 Sósépawe Árímátéa suwahpeqte ánínúwara mó kegá, We kaweq abóáwáh wéh wíre íwíáhuwe. We Manikánka wahnah wahnahni tanáhráq áwénunue taga tagaú aní míre. We íre áhreia Páhírátiba pokéna wensabé, Sísane anonka mewena mómaisaranínkono úwe. 44 Úwana Páhírátiga, We putiehramo íwíáhéna kíápéténine wahnah áhrabéna, Aiq putiehro éna kasenúwe. 45 Kasenúwana, Aiq putíéhre úwana Páhírátiga Sósépansabé, Wene anonka meyo úwe.

46 Úwara Sóséparehga íre wahto taberábe ambántá paiqmarera Sísane anonka kiwewe marakóraq márumarera ambantaipéq úbíqme mewera ubusa onápípéq mómaisarówe. Maisarera ebah ubusa ónápípéq marera anotah ebáh paentáwe kure maisiaró mehpéh paiqmarera pokuwe. 47 Mágára suwahpeqte ínínseq mó wenaogo Máhría Sósépane anowareqka Sísa maisarórabeq tagoye.

16

Sísa oganúkú ehwehne.

(Mátíyu 28.1-8; Árúka 24.1-12; Sóni 20.1-10)

1 Ahrena ahrena wehekáh parabagúwara Mágára suwahpeqte íní Máhríareq Sárómireq Sémísine anowa mó Mahríáreqka Sísane anonka abaq ataneheéra kaweq kunkúni werí paiqmárówe. 2 Paiqmárówana o wikí kowara ebeqte wéhékáh ahbiahipeq íó kiembogútaq mi inínsónká maisiaró onápípéq pokéra ahtapeq kure 3 seye náhenéra, Méhpeh paiqmáráh ébáhmé insega paentáwe méreitanabomo uwe. 4 Uwana anotah ebáhnaba kowara sega tagowana méhpehtaq íre paisa peh móbeq kowara tagowe. 5 Tagéra maisiaró onápípéq kibekuwana íre wahto taberábe korósíákáq máhbí éberiopéq tútuue míowara tagéra áhtenuwe.

6 Áhtenuwana wega sensabé, Íre áhtenoro. Ite Sísa Néhsara suwahpeqte ání awankátaq táhpato aní seragahwe. We oganúkéna mahtaq íre míéhre. We maisatotaq tagahro. 7 We kéró kereq Pítareq korerieq, Wega Kehrari marákórápéq ebeq kínaq itega mitaq kirataq tagagehe. Wega teiátáinserah itega mitaq we tagagehe koreríéro úwe.

8 Úwana mi inínsónká tueyokéra iransánue áhtenunsabe pehbeheráh kure áhreu puara ahtapeq sótaiku ke íre teriasa peh ehiya méra pehbeheráh kótaikuwe.

Mágára suwahpeqte íní Máhríaga Sísa tagó ehwehne.

(Mátíyu 28.9-10; Sóni 20.11-18)

9 [Ebeqte wehekáh o wikí ahbiahipeq Sísa oganúkéna wega Mágára suwahpeqte íní Máhríaba ebeq súwe. Wega mó tanáhráq abapete téhtaré ówáínáwánsábé, Máhría auweq pokoro arito iní míre. 10 Sísaga mi iníbá ebeq súwana mi inínká pokue Sísa kéró keba pokúwara Sísa pukúnsabe wensabé sirutaboiréra ibisowana Máhríaga koreriena, 11 Sísa oga míéhrana tagoge úwe. Úwara wene ehwehnsabé íre aiq pútare atówe.

Sísa kéróya ánítégá ahtapeq Sísa tagoya ehwéhne.

(Árúka 24.13-35)

12 Anehe téhranítégá uworapeqté áhtápéq nogúyataq Sísaga mó aní tahnsa úkue seba súwe. 13 Súwara sega kouwekéra moke Sísa kéró ke koreríúyara sene ehwehnsabé moq íre aiq pútare arítówe.

Sísaga we kéró keyabé, Néne ehweh koreríéro ú ehwehne.

(Mátíyu 28.16-20; Árúka 24.36-49; Sóni 20.19-23)

14 Anehe we kéró ke peh abapete morá ké méra táhutahurutaq Sísaga seba súwe. Sirupipeq págege éra we oganúkú ehwehnsábé íre aiq pútare arítónsabe sensabé siwehguúwe.

15 Sensabé, Moke mah marákó márákó pokue mah kehiná kéhíná kaweq ehwéh koreríéro. 16 Ínénsabe aiq pútare aintera wání meyéhra kewé Manikánka oganúq sitankéhe. Ínénsabe íre aiq pútare aintéhra kewé ehweh aritankéhe. 17 Ínénsabe aiq pútare aintéhra kegá teiéna otáq sánsá miraigehe. Néníwírue owainawamarí kaqsuagéhe. Kambare ehwéhnigehe. 18 Ayahtate wehe táhtoragéhe. Pukorahi naneq nehrataq íre pukigehe. Siyahnkaratáté awahre ke táhtoréhrataq kaweraginkehe úwe.

Manikánka Sísa íópeq tumero ehwehne.

(Árúka 24.50-53; Eqmaro 1.9-11)

19 Sísa itene Wahnahnka aiq teriuwana Manikánka we íópeq tumerowana wene ayah púpeq tútuue míowe. 20 We kéró kega pokue mah marákó márákó áhnte kehiná kaweq ehwéh teri terinuwe. Itene Wahnahnka se séhréh aritonsabe sega ótaq sansá mirauwara író kega tagéra, Mah ehwéhmé aiq pútaq Manikáne ehwéhne uwe.]

* 1:7: Naho púkúwé “Manikáne O Ehwehne” ue púkuipéq mahraue karaire. Sóniga mahraréna, Inehe si anímé anotah aní ména íné kiotaiqme aní púana wega ehweh irarínaraq íné ehiya míanie úwe.

* 2:14: Mátíyuwe mó awíq Áríwáie. Mátíyu 9.9 tagáhno.

† 2:20: Mi ehwéh áwahewé aigárápéqté éhwéh Mátíyu 9.15 tagáhno.

‡ 2:22: Mi ehwéh áwahewé aigárápéqté éhwéh Mátíyu 9.17 tagáhno.

* 5:1: Kérása marákó mó awíq kéhre. Mátíyuga sehiranú pukúípéq marakó áwíq Kárárae kéhre. Mátíyu 8.28 tagáhno.

* 9:13: Éráísa suraime pabeqme ehwéhne. Mátíyu 17.12-13 tagáhno.

* 12:10: Aigárápéqté éhwéh Mátíyu 21.42 tagáhno.

Árúka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Árúka

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Árúkawe íre Asiu anínéna we nahnso aní míowe. Wega téh sóteh arámbéhríéna anehe Pora kérena séhréh atowe. Árúkaga Sísane arambehri wene auranka íre tagéna peh Sísa tago keyábé kasenéna kawerue ahtebéna mah pukú sehiranúwe. Nahnso kegá mah pukú sáhnsahwe Sísane ehweh kawerue siahtebéra wensabé aiq pútare atageheéna sehiranúwe. Anehe Árúkaga Eqmaro Kene ehweh pukú sehiranúwe.

Árúkaga mah kawéq éhwéh sehiranúwe.

1

Árúkaga Tíópírása ebeq sehiranú ehwehne.

1 Tíópírása anotah wahnáh áníno, ite míaraunarabeq áhnte kegá Manikánka miraurai naneqsabé iwíáhéra sehiranurowe. 2 Sehiranuro kegá Manikáne ehweh teri terinera wega miraurai naneq tagaro kené ehweh irera teníátówe. 3 Téhwe tago kereq sehiranuro kereqsabé kasenéna sene ehweh iwíáhue tagarauge. Anehe ínéga moq mi ehwéhnsábé tábúsoqme sehiranéna areba eqmarahnah sáhnsahinkéhe. Tíópírása kaweq aníno, 4 arega aiq pútaq ehwéh irankeheéna sehiranue teawúge.

Íópeqté ánínká Sóni éhweh pahsuo ehwéhne.

5 Súría marákórápéq wahnahnú aní Érótiga wahnahnútaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ání wenáwíq Sékáráía ména we Ábíya kahnáh mibeq mahbeq arito ani míowe. Wene ahre Áróni kahnáh íní ména wenáwíqmé Érísábétie. 6 Mi akéqká kaweqtaq méra Manikánka sehgíóro ú ehwehnkákáq wene sánsánkákáq moke tábúsoqme sehgíúye. 7 Se orení ákéq méra Érísábéti orahini puara se íre aninkákáq míóye.

8 We kahnáhnká arambehriutaq Sékáráíaga Manikáne ehweh mibeq mahbeq arito ani ména arambehriúwe. 9 We kahnáhnká sene sánsánéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kaweq kunkúni naneq pariankeheéra Sékáráía eqmarówe. 10 Pare tanahráq áhnte kegá máhpeq méra púreruwana Sékáráíaga webataq nahupeq kibekéna mi kawéq kúnkúni naneq tahberapeq pariowe. 11 Pariowana Maniká míéhrabeq íópeqté ánínká ábóraragéna tahbe ayehrápéq iriwe míowana 12 Sékáráíaga we tagéna kurináhnéna iwíáh kikiréna áhreúwe. 13 Áhreúwana íópeqté ánínká wensabé, Sékáráíao, íre áhreúno. Manikánka arega púreróna ehwéhmé aiq íréhnsábé arene ahre Érísábétiga animai maqmiankéhe. Maqmiahnaraq arenahninsábé Sónie ue áwírato. 14 Maqmiahnaraqmé arene arupipeq eyoyóue iwíáh íwíáhinkehe. Áhnte mó kegá moq iwíáh íwíáhigehe úwe. 15 Iwíáh íwíáhigehe éna, Maniká itene Wahnahnka wensabé, Are anotah aní míahno atanawire. Ahriahri we náhníáq sera anonkakaq píahakáq awehriinkehe. Wenanone arupipeq míahnaraq ahriahri Manikáne Awanka wereq mía míainkehe. 16 Wereq mía míairana wega Manikáne ehweh teri terinínaraq áhnte Ísara kegá Maniká itene Wahnahne sánsá kawerue sehgigéhe. 17 Éráísa Manikáne ehweh irarú ani marakóipeq míotaq anotah aní ména págegeue síwáhnorúnserah itene Wahnahnka sinaitaq arenahninká ebeq séna síwáhnorinkehe. Minayabe sibowáréhreq sene animárínseq insahwé aritankéhe. Itene Wahnah sína tanáhráq áwénunigehboq ahbabáq kega arenahniné ehweh irera sene ahbabáq suera kaweqtaq míagehe teawuwe.

Íópeqté áníné ehwehnsabé íre aiq pútare ató ehwehne.

18 Íópeqté ánínká mi ehwéh Sékáráía teawuwana Sékáráíaga wensabé, Íné ore úkugana néne ahre moq orení míéhre. Minayabe arega iraréna ehwéhmé árahue aiq pútaraginabo úwe.

19 Úwana íópeqté ánínká wensabé, Néníwíq Kébárie. Íné Manikáne auranabiahtapeq iriwe mía míau aní múge. Mah kawéq éhwéh teawinkeheéna wega, Koreawo éna eqmaq núwéhre éna, 20 Írátíahno. Arewe néne ehweh íre aiq pútare aintahne. Minayabe mókake are ehweh íre irarerahóne. Ínéga teawú éhwéh aiq pútaragínaraq arega ehweh irarerahóne úwe.

21 Máhpeq míó kega Sékáráía áwénunéra iwíáhéra, We aneqsabé íre wahto tanáhráq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq peh míehro uwe. 22 Uwana wega tueyokútaq we ehweh íre irarerahúwe. Ehweh íre irarerahéna wene ayahnkaratáté áwíqme teriena ehwehnurá íre irarerahúwe. Máhpeq míó kega miraú tagéra, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq míéhtáq wenawanka tagehre íwíáhuwe. 23 Iwíáhuwana we ehweh íre irarerahéna wene arambehri tanáhráq parabagútaq wene nahtapeq pokúwe.

24 Mi tanáhráq parabagúwana wene ahre Érísábéti kía ména moberíáh íó wene nahtapeq peh míowe. 25 Mitaq ména mahraréna, Íné orahini míarautaq áhnte niyehitaraire. Manikánka ínénsabe arutaboiraintena séhréh aintárái puana amahnága íné íre niyehitehre úwe.

Íópeqté ánínká Máhríansabé, Sísa maqmarankéhe ú ehwehne.

26 Érísábéti abapete morá íó kía míowana Manikánka íópeqté ání wenáwíq Kébári Kehrari marákórápéq Néhsara suwahpeq eqmarowe. 27 Eqmarowana wega Máhría Néhsara suwahpeqte áhráríbá tuwe. Máhríawe mó weh mahbíreq íre nogu ahrárí wíre. Tébíti kahnáh máhbí wenáwíq Sósépa míowana Máhríaga we kéranaútaq Kébáriga weba tuwe. 28 Weba tuena wensabé, Aiq míahno éna Maniká itene Wahnahnka arensabé anotahtaq arutaboiratena arereq míéhre úwe. 29 Úwana Máhríaga mi ehwéh iwíáhue tagéna wewe náhenéna, Aneq ehwéhpómo. Íre niahteboge éna iwíáh kikirúwe.

30 Iwíáh kikirúwana íópeqté ánínká wensabé, Máhríao, íre áhreúno. Manikánka arensabé anotah arútábóíratéhre. 31 Minayabe are kía míaniewóne. Are kía mé animai maqmíéhnaraq Sísae ue áwírato. 32 We anotah aní míahnara áhnte kegá wensabé, Maniká Iteribone ahninkáwá wíre ataneherawoe. Maniká itene Wahnahnka wensabé, Tébíti arene aigaqnaga Ísara ke wahnahnúnserah arega moq se wahnahniniewóne atankéhe. 33 We Sékópa kahnáh ánímárí ahriahri wahnahnaritena wene wahnahné tanáhráq íre parabaginawire úwe.

34 Íópeqté ánínká teawuwana Máhríaga wensabé, Íné íre wehreq nogú ání púana árahue kía míaninkono úwe.

35 Úwana íópeqté ánínká wensabé, Manikáne Awanka areba tuena nonahwega marakó akariuríéhnserah areba moq akariuriankehe. Manikánka págege atena kawerue auráq matiankehe. Minayabe mó kegá arega maqmíéhna anínsábé, Kaweqtaq mía míai aní míre éra we Manikáne ahninkáwá wíre ataneherawoe úwe. 36 Íópeqté ánínká mó mahraréna, Mó kegá arenawahrah iní wenáwíq Érísábétinsabé, Orahinine atárówana we orenínéna amahnága kía míéhre. We abapete morá íó kía ména animai maqmiankéhe. 37 Manikánka moke miraorahi mino úwe.

38 Úwana Máhríaga wensabé, Íné Manikáne arambehriu ahráríúge. Arega aiq irarénanserah Manikánka mirainkehe úwana íópeqté ánínká we auwena pokúwe.

Máhríaga Érísábéti koragó ehwehne.

39 Mi tanáhráq Máhríaga Érísábéti koraganieéna apubúue sokahuena pokue Súría marákórápéq áhnte sawéh korabeq kiuwe. 40 Kiena Sékáráíane nahupeq kibekéna Érísábéti mehweh atowe. 41 Mehweh atowana irotaq wene arupipeq mío anínká anotah kabau kabauúwe. Kabau kabauúwana Manikáne Awanka Érísábétiba séna iwíáh atowe.

42 Iwíáh atowana Érísábétiga anotahtaq mahraréna, Máhríao, Manikánka mó inínsónsábé arutaboiréna peh arerensabé anotahtaq arutaboiratéhre. Manikánka arega maqmíéhna anínsábé anotahtaq arutaboiratéhre. 43 Íné pehgáriq iní múge. Néne Wahnahne anowagá aneqsabé ínéba seno? 44 Írátíahno. Amahnága arene ehweh írótaq ínéga maqmíáhna aníné arupipeq eyoyói puana nirupipeq kabau kabauire. 45 Arega Manikánka eqmatai aníné ehwehnsabé aiq pútaraginawire íwíáhuronayabé Manikánka arensabé, Kaweróne atéhre úwe.

Máhríaga igonkónú ehwehne.

46 Máhríaga mahraréna,

Néniwanka itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atéhre. 47 Manikánka íné kaweraintéh ánínsábé iwíáh íwíáh atóge. 48 Ínéwé pehgáriq inínéna Manikáne arambehriu iní míóganawe wega íné tagéna ínénsabe arutaboiraintéhre. Mókake ómi kehinánká ínénsabe iraréra, Manikánka ínénsabe anotahtaq arutaboiratéhre igehe. 49 Maniká peh anotah pagégé ánínéna íné áhnte séhréh aintáráirara sega mirarue irarigehe. Manikámé anotah kawéq áwíqkakaq aní míéhre. 50 Manikánka mó tanáhráq mó tanáhrárue ahriahri wensabé áhteno keyábé arutaboirarítéhre. 51 Wewene ayahtate págege sansánue sokigi aíre. Mó kegá, Itewe anotah anímárí múne íwíáhéra píribahriowana Manikánka mi ke kaqsúéhrara kobeq séberagowe. 52 Wega anotah wahnáh ánímárí wahnahnorabeqte kaqsuena pehrápeqte ánímárínsábé wahnahnoro arítéhre. 53 Wega sirupibii ke kaweq naneqmarí náriena áhnte kéh ké íre náriasa pehipi kaqsúéhre. 54-55 Manikánka Ébáráhmareq wene anahwareq itene igaqnaréhreqsabé, Ahriahri nirutaboiraitanauge ire. Wega mi ehwéh ahreraq matawéna wene arambehri anímárí Ísara keyábé arutaboiraritena séhréh arítéhre úwe.

56 Máhríaga mi ehwéh iraréna apahtáró íótáq kaegaeéna Érísábétine nah suena wene nahtapeq pokúwe.

Sóni maqmaro ehwéhne.

57 Wene maqmare tanáhráq sútaq Érísábétiga animai maqmarowe. 58 Manikánka wensabé anotahtaq arutaboiratéhre éhwéhnuwara wene iyahnaboreq wenawahrahreqka irera wereq moráráq iwíáh íwíáhuwe.

59 Iwíáh íwíáhéra mi aní abapete apahtáró wéhékáh míotaq sega wene áú amurúruaneheéra séra mahraréra, Wenabo áwíq Sékáráía wire. Mah karíq ánínsábé moq abowá áwíq Sékáráíae atanéhe uwana 60 wenanoga, Ahqáho aritena, Sónie ue áwíratayehetauye úwe. 61 Úwara sega wensabé, Mi awíqmé íre arenawahrah síwíq míre éra 62 wenabonsabé siyahnkaratáté áwíqme kasenéra, Arenahninsábé arega inse ataníbo uwe. 63 Uwana Sékáráíaga ayahnkaratáté awirena, Pépahq menio úwara pépahq áwúwana wega sehiranéna, Wenáwíq Sónie ue sehiranúwara áhtenuwe. 64 Áhtenuwana Sékáráíane áwéh kaweragúwana wega apubúue irarerahéna Manikánsabe pahsuqme iwíáh íwíáh atowe.

65 Mibeqté kégá mi otáq sánsá tagéra áhre aguwara Súría marákórápéqté kégá sáwéhrapeqté mitaq teri mahtaq terinuwara moke írówe. 66 Mi ehwéh író kega sirupipeq iwíáhue tagéra, Mah aní mókake aneq mirainkehbo éra Manikánka we págegeue séhréh atanawire íwíáhuwe.

Sékáráíaga irarú ehwehne.

67 Manikáne Awanka mi aníné abowá Sékáráíaba sure iwíáh atowana wega kahna naneqsabé mahraréna, 68 Maniká itene Wahnahnka Ísara ke meirena kaweraitanieéna si puaq iwíáh íwíáh atone. 69 Wega anotah aní ite kaweraitahna aní omaq atéhre. Mi anímé Tébíti kahnáh áníne. 70 Minayabe Manikánka wene ehweh iraru ke naho íwíáh aritowara teiúwe. 71 Itensabé iuwahrieh ke itene naruoga ite saiqnaríáhnsábé sega iubíyehoéna wega meirena kaweraitankéhe. 72 Manikánka omasa éhwéh aiq ahreraq matawéna itene igaqnaréhyabe arutaboiraritena séhréh aritowe. 73 Wega itene igaqna Ébáráhma mirainauge ú ehweh teawena, 74 Itene naruoga saiqnaríáhtáq koweiraníe úwe. Minayabe íre áhreia peh wene arambehri miraonehqmúne. 75 Moke itene ogamé tanahráq Maniká awahbeh sansánéq kaweqtaq méq wene arambehri tábúsoqme miraoneheqmúne úwe.

76 Manikáne Awanka mó iwíáhatowana Sékáráíaga wenahni Sóninsabé mahraréna, Nénahnino, mó kegá arensabé, Maniká itene kiotaiqme Wahnáhné ehweh iraréna aní móne ataneherawoe. Itene Wahnahne ah kawerarankéhboq arega ebeq pokinkehe. 77 Manikánsabe áwíahraqso ke oganúq sitankéhboq se merirena sene ahbabáqsabe kaweraritankéhe ue terinkéhe. 78 Manikámé áhnte arútábóíraitéh ání mía míaire. Pópoqnahga áhníbórá kiembogina inserah Manikánka ite áhníbórá kaweraitanaire. 79 Sunkíkírirabeq pukoraho ke tagagehboq Manikánka ahtapeq téhraitankéhe. Minayabe wega iahnkahrínaq ite iru ukiq ítéh áhtápéq nogoráhúne úwe.

80 Manikáne Awanka iwíáh atowana Sékáráíaga mi ehwéh wenahni Sóni teawuwe. Mi aní anonurena Maniká awahbeh sansánsábé arutaboiréna sehgiuwe. Wega Ísara ke ehweh terie tanáhráq íre suriotaq peh abatapi úpeq kaegaeúwe.

2

Máhríaga Sísa maqmaro ehwéhne.

(Mátíyu 1.18-25)

1 Mi tanáhráq anotah wahnáh ání wenáwíqtare Sísáhri Ógáhsátu moke Aroma keráq wahnahnatiowe. Wega moke wehuke síwíqmari púkuipéq sehiranoro aritowe. 2 Mi tanáhráqmé Aroma kegá ebeq síwíq sehiranu tanáhráre. Wehukení wenáwíq Kúwíríníáhsi Síría marákórápéqté kéné wahnah míotaq sehiranue meyowe. 3 Aroma wahnáh kégá moke síwíqmari meyaneheéra ómiga sensuwahpeq pokuwe.

4 Sósépawe Tébíti kahnáh ání ména Néhsara suwahpeq Kehrari marákórápéq suena Súría marákórápéq Pétáríéma suwahpeq Tébíti kahnáh suwahpeq kíuwe. 5 Sensíwíq terieyeheéra Sósépareq wene ahre arárí Máhríareq Néhsara suwahpeq kíúye. Máhríawe anotah kia míowe. 6 Sega Néhsara suwahpeq kíúyataq we ani maqme tanahráq wahtonúwe. 7 Páhsíntía nahmárí máhriq íre ko púara sega káhone nahtapeq káúye. Mitaq Máhríaga wene ebeq piah anímáí maqmarena ambanta ánáhnkiwe mi kané táhutahuq kunúbáípéq suge atowe.

Íópeqté ánínká sipisípiq wahnahnu ke teriu ehwéhne.

8 Mi ke suwahpeqte áhnánsáhrápéq sipisípiq wahnáh ánímárí uworapeq méra sene kamarítáq wahnahnuwe. 9 Wahnahnuwana íópeqté ánínká ábóraragúwana Maniká itene Wahnahne téhreh naneqka anotahtaq téhrówara sega anotah ahré aguwe. 10 Íópeqté ánínká sensabé, Íre áhreoro. Írátíáhro. Mah kawéq éhwéh teinieéna suge. Teiú éhwéhnká ómi kehináné sirupipeq anotahtaq eyoyó aritankéhe. 11 Tébíti kahnáh suwahpeq ite meirena kaweraitahna aní inokáhpeq maqmíéhre. Manikánka we omaq atowana we anotah Wahnáh ání ména ite meirena kaweraitahna aní míre. 12 Aniné ambanta ánáhnkiwe káhone táhutahuq kunúbáípéq míéhre tagéq we wire ue ahtebagehe úwe.

13 Úwara peh íregáritaq íópeqté kégá ábóraragéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atera mahraréra, 14 Maniká kiotaiqme aníniraq wensabé iwíáh íwíáh atone. Mah marákó márákóípéq Maniká awahbeh sansá sehgíra ke siru ukiqsitankéhe uwe.

Sipisípiqtaq wahnahnu kegá Sísa korago ehwéhne.

15 Íópeqté kégá se suera íópipeq tuekutaq sipisípiqtaq wahnahnu kegá seye náhenéra, Manikánka teí ánínsábé Pétáríéma suwahpeq koraganehboq pokonehe uwe. 16 Pokonehe éra pehbeheráh pokue anebahruwana mi aní káhone táhutahuq kunúbáípéq sugowara Máhríareq Sósépareq míóya tagowe. 17 Tagéra pokue íópeqté áníné ehweh mitaq teri mahtaq terinuwe. 18 Terinuwara író kegá sipisípiq wahnáhmáríné ehwehnsabé iwíáhue tagéra, Aneq ehwéhpómo íwíáhéra áhtenuwe. 19 Máhríaga moke mi ehwéh ahreraq matawéna wene arupipeq iwíáh atawéna tagówe. 20 Sipisípiq wahnáh kégá kouwekéra sega író ehwéhnkákáq tago naneqsabéákáq Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe. Iwíáh íwíáh atera, Íópeqté ánínká teínserah aiq pútaragire uwe.

Sega Sísae ue áwírató ehwehne.

21 Máhría íre kía míotaq íópeqté ánínká wensabé, Are ani maqmíéhnaraq Sísae ue áwírato úwe. Minayabe mi aní maqmarowara abapete apahtáró wéhékáh míotaq sega wene áú amurúruera Sísae ue áwíratówe.

Símíóniga Sísa tagéna pahsuo ehwéhne.

22 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká irarinserah sene wánítapeq mósosue tanahráq parabagútaq Sósépareq Máhríareqka Sísa Sarúsarama suwahpeq meqmera Manikánsabe, Arene ani míankehe uye. 23 Minayabe itene Wahnahne ehwehnka mahraréna,

Itene ebeq piah anímáígáú ómi meriqme Maniká ménáwéro ire. (Wok Pris 12.1-8)

24 Itene Wahnahne ehwehnka mó mahraréna,

Téhtaré kíbókíráré náwétao. Kiboki írakaunínaraq téhtaré píná áráhqtáré náwétao ire. (Wok Pris 12.8)

Sega mi ehwéh sehgioyeheéra Sísa meqmera kíúye.

25 Sarúsarama suwahpeqte kóré wenáwíq Símíónie. Wega Maniká awahbeh sansánsábé arutaboiréna kaweqtaq mía míaéna Ísara ke kawerarite tanáhráqsábé áwénunúwe. Áwénunúwana Manikáne Awanka wereq mía míaéna 26 ehweh teawena, Arewe pehipi íre pukiniewóne. Írakaumo. Ebeqme ite meirena kaweraitankeheéna itene Wahnahnka omaq ato aní tagé anehe pukinkehe úwe. 27 Manikáne Awanka mi koré iwíáh atowana wega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekúwara Sísane anoibo akéqká Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgioyeheéra Sísa meqmera mitaq kíúye. 28 Kíúyana Símíóniga tagéna Sísa sawiwena Manikánsabe iwíáh íwíáh atena mahraréna, 29-30 Néne Wahnahno, arene arambehri aní míóge. Arega eqmarahna anímé ite meirena kawaraitahna anímé néne niuranka amahnága aiq tagoge. Minayabe arega aiq teníátóna ehwéh aiq pútaraginkehboq niru ukiq intehnana pukono. 31 Ómi kehiná míáhrabeq arega kaweraitahna aní eqmarahne. 32 Wega téhrehnka inserahnínaraq nahnsonka kaweq ah tagagehe. We míéhnsábé Ísara ke arenawahrahga iwíáh íwíáhigehe úwe.

33 Símíóniga Sísa éhweh mahrarúwara Sísane anoibo akéqká mi ehwéhnsábé áhtenéra áhnte iwíáhuye. 34 Iwíáhuyana Símíóniga sensabé, Pehwehrue míáhtao éna wenano Máhríansabé mahraréna, Mah anínká áhnte Isárá ké séhréh aitankeheéna Manikánka we omaq atéhre. Séhréh aitahnaraq mó kegá we sinehepeq suehrara mó kegá wensabé aiq pútare atagéhe. Wega Manikáne sansá sokigi ínaraq áhnte tagehra kegá wensabé éhruru atehrana 35 sirupipeqté áhbábáq ábóraq aginawire. Minayabe sogiqka agaréq áwítáq anotah erinserah arene arupipeq anotah eragínah pukorahuge íwíáhiniewóne úwe.

Áhna korenínká miraúnsabe ehwéhne.

36 Manikáne ehweh irarú iní wenáwíq Áhna mitaq míowe. We Pánúérine ayahunkawa ména Áséra kahnáh íní ména naho kóréní míowe. We wehkútaq abapete téhtaré ópéq wenawehqseq míowana 37 wenawehq pukúwana íregáritaq opéq peh kéweiní ména we 84 opéq míowe. Wega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq íre suena peh mitaq mía míaéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atotaq wega táhutahuq awehriéna púreq aruqarurúwe. Wega mitaq wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq Manikánsabe iwíáh íwíáh atowe. 38 Mi tanáhráq wega Sísa tagéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atena Sarúsarama suwahpeqte ké merirena kaweraritahna anínsábé áwénunu ke Sísa éhweh teriuwe.

Sósépa akéqká Sísa meqmera Néhsara suwahpeq kouwekuya ehwéhne.

39 Wenanoibo akéqká moke Mósísine ehweh sehgiera mitaq suera sensuwahpeq Kehrari marákórápéq Néhsara suwahpeq kouwekuye. 40 Kouwekuyana mitaq Sísa anonurena págege ahtébíá ání úkúwana Manikánka wensabé arutaboiréna séhréh ata ataúwe.

Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekú ehwehne.

41 Sísane anoibo akéqká mó opéq mó opérue sótaikú siahreraq ko tánáhráq Sarúsarama suwahpeq táhutahuroyeheéra poku pokuye. 42 Sísa anotah anímáí úkútaq airápété téhtaré opéq míotaq wereq wenanoibo akéqseqka Sarúsarama suwahpeq pokuwe. Sega Asiu kené sánsá sehgioneheéra pokuwe. 43 Táhutahuq tanahráq parabagúwara mi akéqká mitaq suera sensuwahpeq kouwekuyana Sísaga Sarúsarama suwahpeq kowíowara wenanoibo akéqká minayabe íre íróye. Sega íre irera, We itene iyahnabo anímárínseq nogíre íwíáhéra peh morá wéhékáh nogúye. 44 Wega seba íre súwara wensabé anebahréra sensuwahrahreq sene iyahnabo anímárínseqsabé, Sísa tagaho ue kasenuye. 45 Anebahruyana we íre ábóraq míonsabe sega Sarúsarama suwahpeq anebahroyeheéra kiwekuye. 46 Sega anebahréra téhtaré wéhékáh íre ábóraqmarera apahtáróráq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq anebahréra Sísa mitaq tagoye. Tagoyana Sísaga íwáhnoru kené ehweh iranieéna sereq tútuue ména wega iwíáhú ehweh kasenúwe. 47 Kasenúwana moke wene ehweh író kega iwíáhéra, Mah anímé áhnte ahtébíá áníne. Wega peh ahtebia éhwéh pahsúéhre íwíáhuwara 48 wenanoibo akéqká mina tagéra áhtenuye. Wenanoga wensabé, Nénahnino, arenaboreq ínéreqka are áhnte anébáhréta irupipeq anotahtaq págegeúye. Aneqsabé itensabé íre iwíáhia miraono úwe. 49 Úwana Sísaga sensabé, Aneqsabé ninebahroyo? Nánibone nahtapeq míahrahume íre tagariehyo úwe. 50 Úwara sega mi ehwéh áwahewé íre ahteboye. 51 Sísaga Néhsara suwahpeq se kérirena sene ehweh kawerue sehgiuwana wenanoga minayabe moke ahreraq matawéna iwíáhúwe. 52 Sísa mó anonurena anotah aní ahtebia ání míowara Manikánka wensabé arutaboirúwara wehukega wensabé iwíáh íwíáhuwe.

3

Sóni wání meri merinú anínká teriu ehwehne.

(Mátíyu 3.1-12; Máhka 1.2-8; Sóni 1.19-28)

1 Anotah wahnáh ání wenáwíqtare Sísáhri Táíbéríúsa míowe. Wega 15 opéq wahnahnúwana mó wahnáh ání wenáwíqtare Póntíása Páhíráti ména Súría marákórápéq wahnahnúwe. Mi tanáhráq Érótiga Kehrari marákórápéq wahnahnúwana wenábáq wenáwíq Pírípi ména Ítúría marákóákáq Tárákóníti marákóákáq wahnahnúwe. Wahnahnúwana mó wahnáh ání wenáwíq Árísánía ména Ábíréni marákórápéq wahnahnúwe. 2 Wahnahnúwara Ánásareq Káíyápásareqka Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéráq wahnahnuye. Mi tanáhráq Sékáráíane ahninkáwá wenáwíq Sóni abatapi míowana Manikánka terie arámbéhrí atowe. 3 Terie arámbéhrí atowana Sóniga moke Sorana aroipéq wahtotaq ko marákórápéq kure ehweh teriuwe. Teriena, Manikánka itene ahbabáqsabe kaweraitankéhboq ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míáhro. Itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míéhrataqmé wání meiníe úwe. 4 Minayabe Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Áísáíaga naho púkuipéq sehiranue mahraréna,

We uworapeqté sawai sawaiéna mahraréna, Itene Wahnah sína ahmé aborisahro. Wene ah kaweraráhro.

5 Mi ah obarirankeheéq nonsuwewarí akariaruqme anotah sawéhwárínkákáq káriq sawéhwárínkákáq apansuqme mi ah tábúsoq maráhro. Aesa áh obaríqme sabahro. Ebah masahpawe kaweroro. 6 Manikánka kaweraitahna arámbéhrí mah kehiná kéhínánká tagagehe ire úwe. (Aisaia 40.3-5)

7 Áhnte wehekéqká wání meyaneheéra Sóniba suwana wega sensabé, Itewe wehene animárí móe. Manikánka anotahtaq kamah ainehboq pehbeheráh pokoro insega teiro? 8 Itene ahbabáqmari sueq kaweq sansánoro. Mirairataq Manikánka tagéna ite amahnága mó sansánowe íwíáhinkehe. Ébáráhma itene igaqna míéh púaq itewe kaweq ke míone éq iteitensabé irariyeho. Manikánka mah ebáhmárítáté Ébáráhmane anahwaréh mirarahráhire. 9 Wehukenínká awanká áwaheraq tehsúme maréhrana kaweq será íre íyéh áwánká moke apiwe ira pariankéhe úwe.*

10 Sóniba su kegá wene ehweh irera wensabé, Aneronehnkono uwe. 11 Aneronehnkono uwana wega sensabé, Téhtaré síótí matíéh ánínká íre síótiakáq ání peh morá síótí náwo. Áhnte topáh matíéh ánínká tabonah ke wehwehúno úwe.

12 Táhkísi moné meyáh kégá wání meyaneheéra Sóniba séra wensabé, Íwáhnoraníno, ite aneronehnkono uwe. 13 Aneronehnkono uwana sensabé, Wehukene móne pehipi meyéhboq peh morá táhkísí móné meyáhro úwe.

14 Sóntía kegá wensabé, Itewe aneronehnkono kasenuwana wega sensabé, Mó kené ménsámehnsá meyaneheéq wehuke subiqmareq pehipi meyého. Sensabé péhe éhwéh ariteq sene ménsámehnsá pehipi meyého. Itene arambehriyabé meyáhna apéq awehraq kéhre íwíáhoro úwe.

15 Manikánka Asiu ke merirena kaweraritankeheéna peh morá ání omaq atowara Asiu kegá we áwénunuwe. Asiu kegá Sónine ehweh irera éhnehéra iwíáhéra, Sóniwe itega áwénunúna anípómo uwe. 16 Uwana Sóniga sensabé ayahqme teriena, Inehe si anímé anotah aní ména íné kiotaiqme aní míre. We anotah aní púana ínéga wene súu nahníáq pugereyabe íre awehrari aní múge. Wega Manikáne Awa iteba eqmarankéhe. Wehukenínká uworapeq kekiaréhrana anotah irárehnserah Manikáne Awanka iteba tuinkéhe.

17 Wehukega ayu siqmíáhtáq sega kaweq ayú sene nahtapeq sáharera íre kaweq ayú iraipéq súáhwe. Mira onserah Manikánka eqmaréh ánínká kaweqtaq míáh kéyábé, Néne mátaburapeq kiwíáhro aritena ahbabáq keyabé, Íre puinkorahi iráípéq mía míaoro aritankéhe úwe.

18 Sónine ehweh író kega iwíáhigeheéna wega áhnte mó mina tahnsa éhwéh pahsuena oga mé ehweh teri terinúwe.

Érótiga Sóni karabúsiipéq móato ehwéhne.

(Mátíyu 14.3-4; Máhka 6.17-18)

19 Érótiga wenábáqne ahre Éróríása meyowana Sóniga minaakaq wene mó ahbábáqkákáqsábé abiahnsa atena íre kaweróne atowe. 20 Íre kaweróne atowana Érótiga sóntía keyábé, Sóni táhtoqme karábúsiipéq móátáhro úwara táhtoqme karábúsiipéq móátówe. Minayabe Érótine ahbabáq áhnte agúwe.

Érótiga Sóni karabúsiipéq íre móatotaq Sóniga Sísa wání meawu ehwéhne.

(Mátíyu 3.13-17; Máhka 1.9-11)

21 Sóniga áhnte ke wání meriena Sísa moq wání meyawuwana púrerútaq sabona sawekúwana 22 Manikáne Awanka tunse kiboki tahnsanéna Sísaba márunsurahúwe. Marunsurahúwana íópeqté éhwéhnká mahraréna,

Are niruní nénáhní móne. Arensabé nirutaboiruge úwe.

Sísane aigaqnaréh síwíqmari kéh éhwéhne.

(Mátíyu 1.1-17)

23 Sísaga wene arambehri áhwárótaq we 30 opéq marakóipeq míowe. Wehukega iwíáhéra, Sísawe Sósépane ahninkáwáe uwe.

Sósépawe Érine ahninkáwáe.

24 Ériwe Mátátine ahninkáwáe.

Mátátiwe Áríwáine ahninkáwáe.

Áríwáiwe Mékine ahninkáwáe.

Mékiwe Sánáine ahninkáwáe.

Sánáiwe mó Sosépáne ahninkáwáe.

25 Sósépawe Mátátíásane ahninkáwáe.

Mátátíásawe Émósine ahninkáwáe.

Émósiwe Náhúmane ahninkáwáe.

Náhúmawe Ésárine ahninkáwáe.

Ésáriwe Nágáine ahninkáwáe.

26 Nágáiwe Matane ahninkáwáe.

Matawe Mátátíásane ahninkáwáe.

Mátátíásawe Séménane ahninkáwáe.

Séménawe Sósékane ahninkáwáe.

Sósékawe Sórane ahninkáwáe.

27 Sórawe Sóánánane ahninkáwáe.

Sóánánawe Árésane ahninkáwáe.

Árésawe Sérúbábérane ahninkáwáe.

Sérúbábérawe Séátíérane ahninkáwáe.

Séátíérawe Néríne ahninkáwáe.

28 Néríwe Mékine ahninkáwáe.

Mékiwe Éráine ahninkáwáe.

Éráiwe Kósámane ahninkáwáe.

Kósámawe Émárámane ahninkáwáe.

Émárámawe Éane ahninkáwáe.

29 Éawe Sósúane ahninkáwáe.

Sósúawe Éríésárane ahninkáwáe.

Éríésárawe Sórímane ahninkáwáe.

Sórímawe Mátátine ahninkáwáe.

Mátátiwe Áríwáine ahninkáwáe.

30 Áríwáiwe Símíónine ahninkáwáe.

Símíóniwe Súrane ahninkáwáe.

Súrawe Sósépane ahninkáwáe.

Sósépawe Sónámune ahninkáwáe.

Sónámuwe Éríákímane ahninkáwáe.

31 Éríákímawe Méríane ahninkáwáe.

Méríawe Ménane ahninkáwáe.

Ménawe Mátátane ahninkáwáe.

Mátátawe Nétánine ahninkáwáe.

Nétániwe Tébítine ahninkáwáe.

32 Tébítiwe Sésine ahninkáwáe.

Sésiwe Óbétine ahninkáwáe.

Óbétiwe Póásine ahninkáwáe.

Póásiwe Sámónine ahninkáwáe.

Sámóniwe Násónine ahninkáwáe.

33 Násóniwe Ámínárápane ahninkáwáe.

Ámínárápawe Átínine ahninkáwáe.

Átíniwe Áránine ahninkáwáe.

Árániwe Ésárónine ahninkáwáe.

Ésáróniwe Pérésane ahninkáwáe.

Pérésawe Súrane ahninkáwáe.

34 Súrawe Sékópane ahninkáwáe.

Sékópawe Áhísáhkine ahninkáwáe.

Áhísáhkiwe Ébáráhmane ahninkáwáe.

Ébáráhmawe Térane ahninkáwáe.

Térawe Náhórane ahninkáwáe.

35 Náhórawe Sérúkane ahninkáwáe.

Sérúkawe Áréune ahninkáwáe.

Áréuwe Pérékane ahninkáwáe.

Pérékawe Ébérane ahninkáwáe.

Ébérawe Sérane ahninkáwáe.

36 Sérawe Káínane ahninkáwáe.

Káínawe Ápásátine ahninkáwáe.

Ápásátiwe Síémane ahninkáwáe.

Síémawe Nóahne ahninkáwáe.

Nóahwe Árámékane ahninkáwáe.

37 Árámékawe Métúsárane ahninkáwáe.

Métúsárawe Ínókune ahninkáwáe.

Ínókuwe Sárétane ahninkáwáe.

Sárétawe Máhrárárine ahninkáwáe.

Máhráráriwe Káínánane ahninkáwáe.

38 Káínánawe Énósane ahninkáwáe.

Énósawe Sétine ahninkáwáe.

Sétiwe Éhrámane ahninkáwáe.

Éhrámawe Manikáne ahninkáwáe.

4

Owainawanka Sísa áhwárawe tagó ehwehne.

(Mátíyu 4.1-11; Máhka 1.12-13)

1 Manikáne Awanka Sísareq mía míaúwana Sísaga Sorana aroipéq suena pokúwana Manikáne Awanka abatapi móatowe. 2 Móatowana abatapi ména áhnte wehekáh 40 wehekáh mitaq míowana owainawanka weba séna Sísaga ahbabárinkeheéna áhwárawe tagéna áwíoqnówe.

Mi tanáhráq Sísaga táhutahuq awehriéna 40 wehekáh parabagútaq anotah arúpíbíúwe.

3 Anotah arúpíbíúwana owainawanka wensabé, Are Manikáne ahninkáwá míahna puah mah ebáhmárínsábé tópah úkúno ato úwe. 4 Úwana Sísaga wensabé, Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Tópahnka wehuke íre oganúq sitahráhi nanere ire úwe. (Lo 8.3)

5 Úwana owainawanka Sísa meqmena moke mah marákó márákóípéqté wáhnáhné arambehri apubúue sokigi atena 6 wensabé, Ínéwé iwíáhue omaq atáhna anínká moke tagáhna ke wahnahninkehe. Mina omaq ate arámbéhrí peh ínénéne arambehri wire. 7 Arega ínénsabe arehunseraráq mé iwíáh íwíáh aintehnana arega moke tagáhna ke wahnahnúno ataníe úwana 8 Sísaga wensabé, Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Maniká itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh ateq webataq we awahbeh arámbéhrí miraoro ire úwe. (Lo 6.13, 10.20)

9 Úwana owainawanka Sísa meqmena Sarúsarama suwahpeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh nahnsorapéq móatena wensabé, Are Manikáne ahninkáwá míahna puah maraipéq ahkuagúno úwe. 10 Ahkuagúno éna wega minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Manikánka wene íópeqté kéyábé are wahnahnatíáhro aritankéhe. 11 Ebahtaq arene aigárá peraq míéhneho éra sene siyahnkaratáté are pankeragéhe ire úwe. (Buk Song 91.11-12)

12 Úwana Sísaga ahqáho atena wensabé, Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Maniká arene anotah Wahnáh áhwárawe tagé áwíoqnéhneho ire úwe. (Lo 6.16)

13 Úwana owainawanka mi tanáhráq mó íre áhwárawe tagéna peh túbáh agúwe. Sísaga anotahtaq ahqáho atonsabe owainawanka iwíáhéna, Mó tanáhráq kouwekinie éna we auwena pokúwe.

Sísaga Kehrari marákórápéq wene arambehri áhwáró ehwehne.

(Mátíyu 4.12-17; Máhka 1.14-15)

14 Manikáne Awanka Sísa págege atowana wega Kehrari marákórápéq kouwekúwara we éhweh mitaq teri mahtaq terinuwe. 15 Mirauwana we Asiu kené momiwí nahmárítápéq síwáhnorúwara ómiga wensabé iwíáh íwíáh atówe.

Néhsara suwahpeqte kégá Sísansabé anotah abíáhnsá ató ehwehne.

(Mátíyu 13.53-58; Máhka 6.1-6)

16 Sísaga wenawahpeq Néhsara pokéna ahrena ahrena wehekáh wene sánsánéna Asiu kené momiwí nahtápéq kibekúwe. Kibekéna Manikáne ehweh sáhnsahinieéna iriwe míowe. Iriwe míowara 17 mitaqté kégá Áísáíaga sehiranú pukú Sísa áwúwana mi pukúípéq kabarue mah ehwéh kotaq sáhnsahuwe. 18 Wega sáhnsahwe mahraréna,

Manikáne Awanka ínéba ména págege aintena, Tabonah ke néne kaweq ehwéh korerio éna eqmaq núwéhre. Saiqnaríéh kéyábé sabirue ehweh korerio. Aura pira kéyábé siura ebioráho ehwéh korerio. Síwíoqnahwara sirupipeq umehi keyábé sabirue ehwéh korerio. 19 Manikánka kaweraritahna tanáhráqsábé korerio éna eqmaq núwéhre úwe. (Aisaia 61.1-2)

20 Sísaga aiq sáhnsahwe parabaruena mi pukú wahnah aní awena tútuue míowara moke mitaq míó kega we ebitíówe. 21 Ebitíówana wega sensabé, Ínéga sáhnsáhú éhwéh íráhtáq ibora mi ehwéh aiq pútaragire úwe. 22 Úwara moke míó kega wene ehwehnsabé iwíáh íwíáhéra seye náhenéra, Kaweq ehwéhne éra áhtenuwe. Áhtenéra árahue mi kawéq éhwéh irarerahiro éra mah anímé peh Sósépane ahninkáwá míéh mino uwe.

23 Uwana Sísaga sensabé, Iteriborehga mah pabéqmé éhwéh iraréra, Are sóteh aní míahna puah arerene awahre kawerúno ewe. Itega ínénsabe, Arega Kápénéáma marákórápéq ótaq sansá miraónaq irone íwíáhéq arega mitaq mirauronanserah mahtaq arenawahpeqkakáq moq miraúno íwíáhoo? 24 Teiníboq írátíáhro éna, Wenawahrahga Manikáne ehweh irari anínsábé, Are íre Manikáne ehweh iraréna aní móne ata ataowe. 25 Aiq pútaq ehwéh teiníe. Naho Manikáne ehweh irarú ani Éráísa marakóipeq míowana apahtáró ópéq mó opéq ákáhtaq íre ibonsúnsabe moke mi marákóráq anotah ehwéhrówe. Mi tanáhráq áhnte kewéínínsó Ísara kené marakórapeq míówana 26 Manikánka Éráísa seba eqmaroo? Írakaumo. Manikánka we nahnso kewéíní Sárépáta suwahpeq Sáíróna marákórápéqté ínípá eqmarowe. 27 Manikáne ehweh irarú aní Érísa oga míotaq áhnte Ísara ke anotah naonkákáq ké míówe. Manikánka Érísa séhréh atehrana wega áhnte kaweraritoo? Írakaumo. Peh morá Síría marákórápéqté náhnsó wéh ání wenáwíq Néáma anotah naonkákáq míowana kaweratowe úwe.

28 Úwara moke mitaq momiwíu kegá irera anotah abíáhnsá atówe. 29 Abiahnsa atónsabe iriwe méra Sísa táhtoqme sensuwahpeqte áhnánsáhrápéq abariwe móátówe. Mitaq mentú kowara sega Sísa mentúpipeq pagunsuaneheéra móátówana 30 wega mi wehekéq ákáhpitaq kure pokúwe.

Sísaga owainawa kaqauwo ehwéhne.

(Máhka 1.21-28)

31 Sísaga pokéna Kehrari marákórápéq Kápénéáma suwahpeq tunse ahrena ahrena wehekáh Asiu kené momiwí nahtápéq síwáhnorúwe. 32 Págegeue síwáhnorú púara sega áhtenuwe. 33 Áhtenuwana owainawanka subiqmaq subiqmarú aní Asiu kené momiwí nahtápéq míowana owainawanka iwíáh atowana anotahtaq mahraréna, 34 Sísao, are Néhsara suwahpeqte ání móne. Arega itewe aneraitaníbo? Iubiq iuanie seno? Arewe Maniká míéhrabeq kaweqtaq mía míaóna aní móne. Arewe aiq tagaríóge úwe.

35 Úwana Sísaga owainawansabé awehgu atena, Ehiya mé we auwe pokúno atowana owainawanka wehekeq ákáhpi mi aní aunúnkaq márunsurahúwana íre subisa pehipi auwena pokúwe. 36 Pokúwara ómi míó kega anotah ahténéra seye náhenéra, Aneq pagégé éhwéhpo? Anotah wahnáh ánínká síwáhnorinserahnéna Sísaga pokúno éhwéh págegeue teriuwara owainawamarínká mi aní auwera pokowe uwe.

37 Sísa éhweh mitaq teri mahtaq terinuwara ómi mi marákórápéqté kégá írówe.

Sísaga Pítane ahrahnawa kawerato ehwéhne.

(Mátíyu 8.14-15; Máhka 1.29-31)

38 Sísaga Asiu kené momiwí nahtápéq suena Sáímónine nahtapeq pokúwana Sáímónine ahrahnawa osoro awáhréúwara míó kega Sísansabé, Kawerato uwe. 39 Uwana Sísaga awahre inípá kure wene máhriqtaq iriwe ména iraró awáhréyábé, Túbáh agúno atowana kaweragúwana mi inínká apubúue irigéna táhutahuq tíwe náriuwe.

Sísaga áhnte awáhré ké kawerarito ehwéhne.

(Mátíyu 8.16-17; Máhka 1.32-34)

40 Íó tupekútaq awahre kené iyahnabo anímárínká se sehgiwera Sísaba mórítówe. Mórítówana Sísaga wene ayahnkaratáté moke awahre ke moraní moranínue táhtorowana sene awahre kaweragúwe. 41 Kaweragúwara owainawamarínká mó ke suanaútaq ehwehnabaéra Sísansabé, Are Manikáne ahninkáwá wóne éra mi ke suera pokuwe. Pokutaq Sísaga sensabé, Ehiya míahro aritowe. Owainawamarínká, Sísawe Manikánka wehuke kaweraritankeheéna omaq ato aní míre éra sirupipeq we tagaríónsabe Sísaga ehiyansá aritowe.

Sísaga mó ke suwahpeq kure kaweq ehwéh teriu ehwéhne.

(Máhka 1.35-39)

42 Ahyahbinkerotaq Sísaga mitaq suena abatapi pokúwe. Mibeqté kégá we anebahrue kure tagéra wensabé, Pokinehboq iteba sewíahno atówe. 43 Atówana Sísaga sensabé, Ínéwé mó kehiná suwahpeqkakáq Manikánka wahnahnirabeqte éhwéh wene kaweq ehwéh koreriníe. Manikánka, Korerio éna eqmaq núwátáire úwe. 44 Sísaga Súría marákórápéq Asiu kené momiwí nahmárítápéq mi ehwéh koreri terinúwe.

5

Sísaga sípiipéq tútuue síwáhnorú ehwehne.

1 Sísaga Kénésáréti kawéhú* áhnopeq iriwe ména síwáhnorútaq su kegá Manikáne ehweh iraneheéra weba kowíórabeq áhnte ke soruparíó puana mitaq kígíúwe. 2 Pahnsábátáhru kegá sene sípiraré áhnopeq marera arahwéraq sene kahwewarí pabeq paberuwana Sísaga mi sipíráré tagówe. 3 Su kegá pagu pagununsabé Sísaga Sáímónine sípiipéq kie irigue wensabé, Mahtaq sue móbeq móatiahno úwe. Úwara sípiipéqté kégá wene ehweh sehgíúwana wega mi sipíípéq tútuue ména áhnopeq míó keyabé síwáhnorúwe.

Pítarehga sene sípiakáq suera Sísa kéró ehwehne.

(Mátíyu 4.18-22; Máhka 1.16-20)

4 Síwáhnorú ehweh parabagútaq wega Sáímónirehyabe, Pah meyagéhboq púrúrúia káwéhútápéq pokue kahwe tuparuqme uwe tagahro úwe. 5 Úwana Sáímóniga Sísansabé, Anotah aní móne. Itega inokáhpeq uwe taga tagaéwonana írakaunire. Peh arega tenienayabé mó uwe taganie úwe. 6 Sega sene kahwewarí tuparuqme uwera áhnte pah maqmíówe. Peh íregáritaq pah maqmíówana sene kahwewarí surakinaúnsabe 7 sega mó sipíípéq míó íyáhnábó ánímárínsábé siyah sahnupéra seséhréh aitáhro uwara sure mi sipíráréípéq pah márówana umehúnsabe sípiraré wánínkorahúwe. 8 Sáímóniwe we mó awíq Pítae. Wega mina tagéna Sísane auranabiahtapeq arehunseraráq ména wensabé, Néne Wahnahno, ínéwé áhnte ahbábáq ání míó púah arega nue pokúno úwe. 9 Se áhnte pah maqmíónsabe Pítareq wereq míó kereqka anotah ahténuwe. 10 Pítane iyahnabo aníté sensíwíq Sémísireq Sónireqme Sébérine ahninkáwáráré míóye. Pítarehga iwíáhunserah sega moq mira íwíáhuye. Sísaga Pítansabé, Íre áhreúno. Ibora arega kahweipéq pah maqmiahnanserah mókake wehuke ínéba meriqme sinkehe úwe. 11 Úwara sega sene sípi áhnopeq arahwéraq abariue marera moke suera Sísa kérówe.

Sísaga anotah naonkákáq ání kawerato ehwéhne.

(Mátíyu 8.1-4; Máhka 1.40-45)

12 Sísaga mó ke suwahpeq míotaq anotah naonkákáq ánínká we tagéna áhtenú púana arehunserarárue wene ayahqno káuqmunurawéna Sísansabé pagu pagunéna, Anotah aní móne. Are awahbáhnaraqmé kaweraintahráhóne úwe. 13 Úwana Sísaga ayahnkahkahrue wenaneq táhtorena wensabé, Aiq mirauge. Are awaho ani míahno atowana mina irarútaq wene náonaba apubúue wagúwana kaweragúwe. 14 Kaweragúwana Sísaga wensabé, Are kaweratónsábé mó ke teríneho. Írakaumo. Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánípá pokue arene anonka móreawo. Are awaho ani úkire igehboq Mósísiga irarúnserahnue Manikánsabe titirúno úwe. 15 Úwara Sísaga miraú ehweh mitaq teri mahtaq terinuwara áhnte kegá wene ehweh iraneheéra suwe. Awahre kegá, Sísaga kaweraitankéhe íwíáhéra weba suwe. Áhnte kegá weba suwana 16 wega ahriahri miraúnserahnéna púrerinieéna abatapi pokúwe.

Sísaga aiayah pukia ání kawerato ehwehne.

(Mátíyu 9.1-8; Máhka 2.1-12)

17 Sísaga síwáhnorútaq Péhrasi† kereq Mósísine ehweh síwáhnoru kereqka mitaq tútuue méra írówe. Sega sensuwahpeqme Sarúsarama suwahpeqkakáq moke Kehrari marákórápéqté ké suwahpeqkakáq Súría marákórápéqté ké suwahpeqkakáq sensuwahpeq suera Sísane ehweh iraneheéra suwe. Manikánka Sísa págege atena séhréh atowana wega awahre ke kaweraritowe. 18 Mó kegá aiayah pukia ání wene sehitaq Sísaba móataneheéra sehgiwera suwe. Sísa míéh náhtápéq móatanehe íwíáhéra 19 áhnte wehekéq nahupeq kígíunsabe sega íre kioráhuwe. Íre kioráhéra nahnsorapéq kire abogéh piruqmarera abahrabahrútaq aiayah pukia ání wene máhriqkakáq sehitaqmaqme wehuke míópi Sísane auranabiahtapeq márunátówe. 20 Sega iwíáhéra, Sísaga kaweratanawire íwíáhuwana Sísaga sene iwíáh tagéna aiayah pukia ánínsábé, Náníbáq móne. Arene ahbabáq aiq kaweratóge úwe.

21 Úwara Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoru kereqka seye náhenéra, Mah anímé Manikánsabe íre kaweq ehwéh atéhre. Ahbabáqsabe insega kaweraritahráhiro? Manikánka webataq wehukene ahbabáq kaweraritahráhire uwe. 22 Uwana Sísaga sene iwíáh irena sensabé, Itene irupipeqmé aneqsabé mira íwíáho? 23 Aiayah pukia ánínsábé aneq ehwéh teawinínkono? Arene ahbabáqsabe kaweratóge teawinínkono? Are irigue ah nogo teawinínkono? Íre págege ehwéhmé ahnabo? 24 Íné wehukení úku anínká mah marákó márákó wehukene ahbabáq kaweraritahráhuge. Sokigi ainíboq tagaríáhro éna aiayah pukia ánínsábé, Teawiníboq iro. Irigue arene máhriq mewe arene nahtapeq pokúno úwe. 25 Úwana ómi ke míótaq mi anínká apubúue irigéna wene máhriq mewena Manikánsabe anotahtaq iwíáh íwíáh atena wene nahtapeq pokúwe. 26 Pokúwara tago kegá anotahtaq áhtenéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atera seye náhenéra, Iboramé ótaq sansá tagóne uwe.

Sísaga Mátíyunsabé, Íné séniro ú ehwehne.

(Mátíyu 9.9-13; Máhka 2.13-17)

27 Sísaga tuekúwana táhkísi moné meyo ani wenáwíq Áríwái‡ tagówana wega táhkísi moné meyorabeq tútuue míowana tagéna Sísaga wensabé, Íné séniro úwana 28 wega irigue moke mitaq ko naneq suena Sísa kérowe.

29 Áríwáiga wene nahtapeq Sísa kiraboúwara áhnte táhkísi moné meyó kereq mó kereqka Sísarehreq táhutahuruwe. 30 Táhutahuruwara Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoru kereqka mina tagéra Sísa kéró keyabé kasenéra, Táhkísi moné meyáh kéreq mó ahbábáq kéreqme itewe aneqsabé moráráq naho éra abiahnsa arítówe. 31 Sísaga sene ehweh irena sensabé, Sótehga awaho ke máráhsíni íre náriasa peh morá awahre ke náríre. 32 Mina inserah ínéwé kaweqtaq míáh ké séhréh aritanieéna íre suge. Peh ahbabáq ke kaweraritanieéna suge úwe.

Sísaga táhutahuq awehrio sansánsábé síwáhnorú ehwehne.

(Mátíyu 9.14-17; Máhka 2.18-22)

33 Wehukega Sísansabé, Sóni kéráh kégá mó wehekáh mó wehekáhnue kawerue púreroneheéra táhutahuq awehriowe. Awehriowara Péhrasi ke kéríráh kégá moq mira aruqarurowe. Peh are kéráh kégá íre awehriéra pehipi nahwe uwana 34 Sísaga pabeqme ehwéh teriena, Pahuwirotaqmé o menáhwé míéhtáqmé itega wene iyahnaboyabé, Táhutahuq awehrioro terieráho? Írakaumo. 35 Mókake o menáhwé seba íre míahnaraqmé mi tanáhráq wene iyahnaboga táhutahuq awehrigehe úwe.§

36 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Wehukenínká nahonáh sáhkétí kawerinieéna o sahkétí subansuqmaqme mi subánsátáté párúwe nahonáh sáhkétí kawerinabo? Írakaumo. Miraitaq tahirímé nahonáh sáhkétí mó subanki irino. 37 Wehukenínká o nahníáq sera ano naho naho méméné áúyahwa antéhyápípéq íre ahkíre. Miraitaq tahirímé sera anonka muinaraq nahonáh ántéhyá tapoagirana sera ano marakóraq antigi irino. 38 Wehukenínká o será ano o antéhyápípéq ahkíre. Wehukega ahkírataq mi tehtáré náneqme kawerue kanae. O será anome kawerue kanae. Antehyamé moq kawerue kanae úwe.** 39 Naho sérá ano neh anínká iwíáhime, Naho sérá ano áhnte tei puana mi anónká o será ano kiotaikire íwíáhire úwe.

6

Sísaga ahrena ahrena wehekáh arambehriéyabe irarú ehwehne.

(Mátíyu 12.1-8; Máhka 2.23-28)

1 Ahrena ahrena wehekáh Sísareq we kéró kereqka páréti mirao naneq será sotápéq kótaikutaq we kéró kega mi será késabaríqme késabaríqmeue kure ayahnue ái poruwe nowe. 2 Nowara Péhrasi kegá sensabé, Ahrena ahrena wehekáh íre mirao naneq sansá míre. Aneqsabé miraoo uwe. 3 Uwana Sísaga sensabé, Itewe Manikáne púkuipéqté séhírámé Tébítireq we kéró kereqka sirupibiútaq mirau sansámé íre sáhnsahwe ahtebaho? 4 Wega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekue Manikánka tagankeheéra máró parétí mewe néna we kéró ke náriuwara sega moq nowe. Mósísine ehweh irarunka mi parétíwé pehipéqté kégá íre nah nanere. Peh morá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá nahrahowe ire. (1 Samuel 21.1-6)

5 Sísaga sensabé, Íné wehukení úku anínká ahrena ahrena wehekáh wahnah wahnahnuge úwe.

Sísaga ahrena ahrena wehekáh sawenkahnia áyáhnkákáq ání kawerato ehwehne.

(Mátíyu 12.9-14; Máhka 3.1-6)

6 Mó ahrena ahrena wehekáh Sísaga Asiu kené momiwí nahtápéq kibekue síwáhnorúwana mitaq sawenkahnia áyáhnkákáq ání míowe. 7 Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kereqka mitaq méra Sísa ehweh ataneheéra ahrena ahrena wehekáh wehukení kaweratanabiramo éra ebitíówe. 8 Ebitíówana Sísaga sene sirupipeqté íwíáh aiq tagéna ómi kegá tagotaq sawenkahnia áyáhnkákáq ánínsábé, Iriwe míahno úwana we irigue míowe. 9 Irigue míowana Sísaga míó keyabé, Itensabé kaseninie. Mósísine ehwehnkawé ahrena ahrena wehekáhnsábé anere teiro? Kaweq sansá miraonéhnkono? Íre kaweq sansá miraonehnkono? Wehuke kaweraritaneheéq séhréh aritanéhnkono? Íre kaweratanéhnkono éna 10 míó ke aurankaue tagéna sawenkahnia áyáhnkákáq ánínsábé, Arene ayahnkara obariro úwana wene ayah obarirowana kaweragúwe. 11 Kaweragúwara mi kegá tagéra anotah abíáhnsánéra sío síoéra, Sísawe aneronehnkono uwe.

Sísaga we kéró ke omaq sito ehwehne.

(Mátíyu 10.1-4; Máhka 3.13-19)

12 Mitaqkake Sísaga púrerinieéna sáwéhrapeq kiwéna moke mi inókáhpéq mitaq púrerúwe. 13 Púreréna ahbiahipeq we kéró ke síáhrabéna airápété téhraníté omaq sitowe. Sensabé eqmaro kee ue síwíraritowe. 14 Omaq sito ke síwíqmarimé mahraue Sáímóninsabé Pítae atowe. Pítane ábákawawé Ehntarue. Mó anímárí síwíqmarimé mahraue Sémísi, Sóni, Pírípi, Pátórómíyu, 15 Mátíyu, Tómáhsi, Ápíásane ahninkáwá Sémísi, Sáímóni Séróti kahnáh ání, 16 mó Sémísine ani Súrása, mó aní téhtaré áwíqkákáq ání Súrása Ísíkáríóti miraue omaq sitowe. Súrása Ísíkáríótiwe anehe Sísane naruo koweriro aníne.

Sísaga áhnte awáhré ké kawerarito ehwehne.

(Mátíyu 4.24-25; Máhka 3.7-12)

17 Sega sáwéhrapeqté tútaq ukisatáq míówara áhnte we kéró kereq mó kereq míówe. Súría marákórápéqté kéreq Sarúsarama suwahpeqte kéreq nahmbísi marákórápéq Táíya suwahpeq Sáíróna suwahpeq mibeqté kéreq suwe. 18 Mi kegá Sísane ehweh iraneheéra séra sene awahre kaweraitankeheéra weba suwe. Owainawanka subiqmaq subiqmarú kega moq weba suwana Sísaga kaweraritowe. 19 Sísane anepeqte págege arítéh náneqka wereq wahtotaq míó ke kaweraritonsabe ómiga we táhtoqnaneheéra suwe.

Sísaga iwíáh íwíáhoro ú ehwehne.

(Mátíyu 5.1-12)

20 Sísaga we kéró ke tagéna síwáhnoréna, Tabonah keo, Manikánka wahnah wahnahnirabeq awaq miahráhonsabé iwíáh íwíáhoro.

21 Amahnága irupibii keo, mókake iyahbankiranae. Minayabe iwíáh íwíáhoro.

Amahnága umehiraq ibisah keo, mókake wíréh wíréhigehe. Minayabe iwíáh íwíáhoro.

22 Íné wehukení úku aní séníráhnsábé mó kegá itensabé suwahrianae. Ite kaqiuwaneherawoe. Ite íéhruruoneherawoe. Ite íre kaweq anímárí móe aitaneherawoe. Íné séníráhnsábé mina tahnsa sánsámárí mirairataq iwíáh íwíáhoro.

23 Sega mirairanka íópeq itene ápeq anotah úkinae. Minayabe sega mirairataq ábáhrue iru eyoyóéq iwíáh íwíáhoro. Sega ite íwíoqnehranserah sene sigaqnaréhga Manikáne ehweh iraru ke moq naho síwíoqnowe.

24 Amahnága áhnte mensáméhnsá matíáh kéo, kamah ainawire. Itega iuwahbeh naneq aiq merowe. 25 Amahnága iyahbankiréh kéo, mókake irupi kamah ainawire. Amahnága wíréh wírého keo, mókake ibitunatúnánue ibisagehe. 26 Ómi kegá ite kaweq ke wóe irataq iwíáhue kawerurero. Irare kené sigaqnaréhga mina unserahnéra péhe éhwéh teríú keyabé kaweq ke wóe arítówe úwe.

Itene naruoyabé irutaboiroro ú ehwehne.

(Mátíyu 5.38-48)

27 Sísaga mó mahraréna, Néne ehweh íráh kéo, teiníboq írátíáhro. Itene naruoyabé irutaboiroro. Itensabé suwahrieh ke kawerarítáhro. 28 Íéhruruo keyábé Manikánsabe teaweq, Mi ke kawerarito ue teawéro. Íwíoqnah keyábé púrerarítáhro. 29 Mó anínká are ahsuehinahwe éberiopéq pabeq suehnana ahsuehino. Arene sáhkéti meyahnaraq síóti meyaníe ínaraq íre ahqáho ato. 30 Mó anínká arensabé aneqpopoq nánio ínahwe náwo. Mó anínká arene ménsámehnsá meyehtaq wensabé, Néne meyahna naneq apubúue menio íre irarúno. 31 Mó kegá ite iuwahbeh sansánue ite kaweraitáhnserah itega moq mina tahnsanue se kawerarítáhro úwe.

32 Sísaga mó mahraréna, Itega peh morá itensabé sirutaboiro keyábé irutaboirirataqmé inseréhga, Ite kaweq ke wóe íwíáhigehbo? Írakaumo. Ahbabáq kega moq sensabé sirutaboiro keyábé sirutaboiro mino. 33 Itega peh morá ite kaweraitáh ké kawerarítáh sánsánirataq inseréhga, Ite kaweq ke wóe íwíáhigehbo? Írakaumo. Ahbabáq kega moq mina tahnsa mirao mino. 34 Itega peh morá ite náieráho ke nárírataq inseréhga, Ite kaweq ke wóe íwíáhigehbo? Írakaumo. Ahbabáq kega iwíáhéra, Meyáh kégá mókake ite moq náigéhe éra sene ahbabáq iyahnabo nárieráho mino?

35 Itene naruoyabé irutaboirue kawerarítáhro. Nárírataqmé mókake náigéhe íwíáhiyehboq pehipi náríéro. Mirairataqmé Maniká Iteriboga anotah apéq inkéhe. Itega wene animárí míagehe. Maniká Iteribo anotah aní mía míaéna íre peh morá we kaweratáh kéyábé arutaboirarítéhre. Wensabé íre iwíáh íwíáhia peh ahbabáq keyabé moq arutaboirire. 36 Maniká Iteriboga ómi keyábé arutaboirinserah itega moq irutaboirarítáhro úwe.

Mó kené sánsá íre saraq sitáhro ú ehwehne.

(Mátíyu 7.1-5)

37 Sísaga mó mahraréna, Mó kené sánsá saraq siteq ahbabáq ke woe arítého. Mirairataq Manikánka moq itene sánsá saraq itena ahbabáq ke woe aitanawire. Mó kegá ahbabáraitó íwíáh íre iahreraq mareq súáhro. Súéhrataqmé Manikánka moq itene ahbabáq íre ahreraq marena suankéhe. 38 Nárírataq Maniká Iteriboga moq náinawire. Wega tasu tasue obenkíqme náinkéhe. Itega saraqme náríranserah wega moq mina tahnsanue náinkéhe úwe.

39 Sísaga mah pabéqmé éhwéh mahraréna, Aura pira ánínká mó aurá pírá ání ahmboqme ah sokigi atahráhiro? Írakaumo. Miraóyataq tahirímé mi anítégá mataipéq inahnsuboya irino. 40 Áwáhnorirana íréh ánínká we áwáhnori aní íre kiotaikorahire. Moke ahtebawiahnaraq we áwáhnori aní tahnsa míankehe úwe.

41 Sísaga mó pabéqmé éhwéh mahraréna, Arenawahrah aníné aurapi pehgáriq atútú tagé arerene aurapi anotah sehikárá kéhnsábé aneqsabé arerene auransabé íre iwíáhono? 42 Arene aurapi anotah sehikárá kéhrahwe arega íre tagahne. Minayabe aneqsabé arenawahrah anínsábé, Arene aurapite átútú meauwanínkono eno? Are ahbabáq kopéráhpéróna aní móne. Téhwe arerene aurapite séhíkárá merue anehemé arenawahrah aníné aurapite átútú kawerue tagé meauwahráhóne úwe.

Íre kaweq awánkánká abehq sérá iyanae i ehwéhne.

(Mátíyu 7.16-20, 12.33-35)

43 Sísaga mó mahraréna, Kaweq awánkánká abehq sérá íre íyéhre. Abehq áwánkánká kaweq será íre íyéhre. 44 Wehukenínká awanká sera tagéna mi awánká ahtebehre. Wehukenínká wisuraqte pópo íre isioráhéna káránkáránsáhtaqte kombahtóq íre isioráhire. 45 Kaweq anínká wene arupipeq kaweq iwíáh kéh púana kaweq sansánire. Ahbabáq aninká wene arupipeq ahbabáq iwiáh kéh púana ahbabáq sansanire. Wehukeníné arupipeq iwíáh obenkítíéh púana wene áwéhga mi iwíáh irarerahire úwe.

Nah piehya anítéyábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 7.24-27)

46 Sísaga mó mahraréna, Néne ehweh íre sehgironsabé aneqsabé néne Wahnah mone aintaho? 47 Ínéba séna néne ehweh irena sehgí ánímé aneq tahnsa anípo? Teiníe. 48 Néne ehweh irena sehgí ánímé nah píéh ánínká marakó íre wahto ubuqme nahwiahnsanse págege marákóráq pearéh ání tahnsane. Págege marákóráq kawerue pearéh púana anotah ibónsirana wání píéhtáq wene nah íre kúrugúruue sokogia peh págegeue kéhre. 49 Néne ehweh irena íre sehgí ánímé aneq tahnsá ánípo? Teiníe. Néne ehweh irena íre sehgí ánímé págege marákó íre ubuqme pehipi wene nah pearéh ání tahnsane. Anotah ibónsirana wání píéhtáq mi nah kúrugúruue sokogire. Sokogirana moke íre kaweragire úwe.

7

Kíápéténine arambehri aní kawerato ehwéhne.

(Mátíyu 8.5-13)

1 Sísaga mah ehwéh síwáhnoréna mitaq suena Kápénéáma suwahpeq mátabuipeq kéagúwe. 2 Mitaq 100 Aroma sontíá kéné kíápéténiga ména wene arambehri aní anotah arútábóíratowana mi aní anotah awáhrééna pukinaúwe. 3 Sísa iteruwahpeq míéhre u irena kíápéténiga Asiu kené aboawah wehyábé, Néne arambehri aní segawerato koreawéro ue eqmaq suowe. 4 Eqmaq suowara Sísaba séra, Máho ue pagu pagunéra Sísansabé, Kíápéténiwe áhnte kawéq ání púah awahre aní segawerato. 5 Kíápéténiga ite Asiu keyábé áhnte arútábóíraitena itene momiwí nah pearena eqitáráire éra pagu pagunuwe.

6 Pagu pagunuwana Sísaga se kéríqme mi aníné nah wahtotaq kútaq kíápéténiga mó eqmaro kereq piehgíúwe. Sega Sísansabé, Anotah aníno, kíápéténiga teí éhwéhmé iro. Wega arensabé mahraréna, Íné pehgáriq aní míó púah néne nahupeq íre súno. 7 Are anotah aní míahna puana areba íre koragoge. Arega peh ehweh irarinana néne arambehri aní kaweragíno. 8 Íné moq wahnah sansá tagaríóge. Néne wahnah aiq míéhrana íné moq wahnah aní ména sóntía ke wahnahnuge. Ínéga mó sontíá ánínsábé, Pokúno atótáq wega apubúue pokire. Mó sontíá ánínsábé, Mahbeq súno atótáq wega apubúue ínéba sire. Néne arambehri anínsábé, Miraúno atótáq wega apubúue miraire. Kíápéténiga aiq irarire uwana

9 Sísaga mi ehwéh irena áhtenéna pabeqme weba míó keyabé, Teiníboq írátíáhro. Mi anínká ínénsabe anotahtaq aiq pútare aintéhre. Nánuwahrah Asíú kéga mina tahnsanue íre aiq pútare aintáhwe úwe. 10 Úwara eqmaq suo kega kíápéténine nahtapeq kouwekue sutaq mi awáhré ání kaweragúwana awaho ani míowara kéragowe.

Sísaga pukú mahbí iriwe oganúq ato ehwéhne.

11 Mó tanáhráq Sísareq we kéró kereq áhnte mó kereqka Náíni suwahpeq pokuwe. 12 Kuriraq wahtotaq sutaq mibeqté kégá pusa ání mómaisaneheéra sehgiwera suwe. Pukú aníné anowagáwé peh morá mi aní maqmarena kéweiní míowara áhnte wenawahrahreq suwe. 13 Sísaga pukú aníné anowa tagéna wensabé arutaboiratena mahraréna, Íre ibisáhno éna 14 sehiq koráhtorowara sehgiwe su kegá mitaq iriwe míówe. Sísaga pusa ánínsábé mahraréna, Káriq mahbío, irigúno úwe. 15 Irigúno úwana pusa ánínká iriwe tútuue ména ehwehnúwe. Ehwehnúwana Sísaga mi aní anowabá atowara 16 tago kegá áhtenéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe. Iwíáh íwíáhatera mahraréra, Manikáne ehweh irari anínká iteba sire. Manikánka wene animárí séhréh aitanieéna aiq sire uwe. 17 Súría marákórápéqté kéreq móberiopéqté kéreq Sísaga miraú ehweh mitaq teri mahtaq terinuwara írówe.

Sóniga we kéróya aníté Sísaba eqmaq suo ehwehne.

(Mátíyu 11.2-19)

18 Sóni kéró kega moke mi ehwéh teawúwana Sóniga téhraníté omaq sitena 19 Sísansabé ehweh kasenigeheéna eqmaq suowe. Eqmaq suanaútaq mi anítéyábé, Sísansabé kogasenéta, Arewe Manikánka eqmaraníe ú anípo? Ite mó anínsábé áwénunonehnkono kogasenotao úwe. 20 Úwara sega Sísaba kéra wensabé, Wání meri merini aní Sóniga eqmaq íúwéhrata súye. Wega ite eqmaq iuwanauraitaq mahraréna, Arewe Manikánka eqmaraníe ú anípo? Ite mó anínsábé áwénunonehnkono uraire uye. 21 Mi tanáhráq Sísaga áhnte awáhré kéreq owainawanka subiqmaq subiqmarú kereq aura pira kéreq kaweraritena 22 Sóniga eqmaq suo anítéyábé, Irehya ehwéhnkákáq tagéhya naneqkakáq Sóni koreawétao. Ínéga miraunka aura pira kégá tagahwara aigárá soriqnah kega ah nogowara náonkakáq kéné náo wagirara ahre parosa kégá ehweh íráhwe. Pusa ké iriwe oganúq sitena Manikáne kaweq ehwéh tabonah ke síwáhnoruge. 23 Ínénsabe árahinabomo íwíáh íre iwíáhia peh ínénsabe kawerue aiq pútare aintéh ánímé aru ukiqme aní míéhre. Mah ehwéh Sóni koreawétao úwe.

24 Sóniga eqmaq suo aníté pokuyataq Sísaga weba sáhuríó ke Sóni éhweh teriuwe. Wega mahraréna, Sóniga uworapeq íwáhnoruraitaq koraganeheraurotaqmé we inse wíre íwíáhéq koragaroo? Sóiririrana onega míu míu inserah Sóni mó iwíáh mó iwíáhi aní míre íwíáhéq koragaroo? Sóniwe íre mina tahnsa ání mire. Írakaumo. 25 We inse wíre íwíáhéq koragaroo? Kaweq korósí aneraneria ání koragaroo? Írakaumo. We íre mina tahnsa ání míarairara ménsámehnsá áhnte kéh ké siwahriria kéwé uworapeq íre mía peh wahnah kené nahtapeq mía míaowe. 26 We inse wíre íwíáhéq koragaroo? We Manikáne ehweh irari aníne íwíáhuroo? Aiq pútaq iwíáhowe. Írátíáhro. We Manikáne ehweh irari anínéna moke mó áwáhu ke kiotaikuraire. 27 Sóni éhwehme Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Néne ehweh korerina anímé ebeq eqmarahnana are sina ah kawerarankehe ire úwe. (Malakai 3.1)

28 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Sóniwe anotah anínirara moke mó kegá we íre kiotaikowe. Íre kiotaikowana Manikánka wahnah wahnahnirabeq íópipeq kibeki aní pehgáriq anínká Sóni kiotaikire úwe.

29 Úwara táhkísi moné mewe meweu kereq áhnte mó kereqka mi ehwéh irera iwíáhéra, Manikáne sansá aiq kaweq sansáne uwe. Sóniga se wání merinie únsabe mira íwíáhuwe. 30 Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka Sónine wání íre meyónsabe Manikáne kaweq sansánsábé iuwahriehre íwíáhuwe.

31 Sísaga mó mahraréna, Amahnága oga míáh kéwé ite aneq tahnsá kée teinínkono? 32 Itewe káriq anímárínká máhkétirapéq ogi ogionserah tahnsá ké wóe. Mó anímárínká mó anímárínsábé abiahnsa aritera sensabé, Igonkónúnaraq itega íre ábáhrowe. Ibitunátúnánúnaraq itega íre ibisahwe ewe. 33 Wání meri merini aní Sóniga suraitaq wega táhutahuq awehriéna náhníáq sera ano íre narainsabé itega abiahnsa ateq, Owainawanka wene arupipeq míéh ání míre atárówe. 34 Íné wehukení úku anínká surautaq táhutahuqkakáq náhníáq sera anonkakaq pehipi nogaq itega ínénsabe abiahnsa ainteq mahraréq, Tagaríáhro. We uwoyansa kobuq kahburi aní áhnte nahníáq sera anonkakaq pehipi neh aní míre. We táhkísi moné aebó kéreq mó ahbábáq kéreqne iyahnabo aní míre aintáhwe. 35 Itega ínénsabe mi ehwéh irarewara Maniká tagaríáh kégá ahtebé sansánirataq mó kegá tagéra, Se aiq pútaq sansánowe ewe úwe.

Sísane aigárátáq wéri abaq ato ehwéhne.

36 Peh morá Péhrásí ánínká Sísansabé, Ínéreq táhutahuroyehboq máho úwana Sísaga kérena wene nahtapeq ména táhutahurúwe. 37 Mi ke suwahpeqte íní we ahbabáq ini míowe. Mi inínká Sísa mitaq míéhre u irena áhnte kawéq kúnkúni werí motóreipéq mewe súwana 38 Sísa míowana mi inínká wene anehepeq sure wene aigárátáq tútuue ména we áhnte ibisó púana wene aqnu Sísane aigárátáq tabagu tabaguúwe. Miraúnsabe mi inínká wene íre wahto áyáhrátáté Sísane aigárátáq sorahruena wene aigárátáq nánkóqnéna wéri abaq atowe.

39 Abaq atowana Sísansabé máho ú Pehrásí ánínká miraú tagéna wene arupipeq iwíáhéna, Mi inímé ahbabáq ini puana Sísa Manikáne ehweh irari aní míéhtáq tahirímé we táhtoréh íní peh ahbabáq ini míre íwíáh irino úwe.

40 Sísaga wene iwíáh irena wensabé, Sáímónio, pehgáriq ehwéh teawiníboq írátíahno úwana, Íwáhnoraníno, tenio úwe. 41 Úwana Sísaga mahraréna, Peh morá ánínká téhraníté móne síátáire. Mó aní 100 Kína mó aní peh 10 Kína ue átáríageheéna síátáire. 42 Anehe mi anínká sensabé, Ínéga íátáu moné náníétao urairara mi anítégá móne tabonahuroya puara íre aweráhuroye. Íre aweráhuroyansabé móne síátái anínká sensabé, Ínéga íátáu monéwé mó náníyehboq anetaníbo. Túbáhagotao teríátáire. Minayabe aneq iwíáhono? Móne síátái anínsábé ah anínká anotahtaq arutaboirire íwíáhono úwe.

43 Úwana Sáímóniga Sísansabé, Áhnte moné merai anínká áwátái anínsábé anotahtaq arutaboirire. Áwátái anínká wéhuwa nániewé anetaníbo atárái puana anotahtaq arutaboirire úwe. Úwana Sísaga, Arega aiq iraréne éna 44 pabeqme mi iní tagéna Sáímóninsabé, Arewe mi iní aiq tagahno? Arene nahtapeq sutaq nigárá pabeq paberé waní íre nániene. Mi inínká wene aqnuraté nigárá pabeq paberaintena wene ayahrataté sobaruqnúéhre. 45 Arega íné íre nánkóqnáhne. Mi inínká áhntetaq nigárá nánkóq nánkórire. 46 Arega niyahqnopeq wéri íre abaq intahne. Mi inínká nigárátáq kaweq kunkúni werí abaq intéhre. 47 Minayabe teawiníboq írátíahno. Mi inínká ínénsabe áhnte arútábóíraintéh púana wene áhnte ahbábáq kaweratóge. Peh táhmaro ahbábárirana Manikánka kawerato anínká wensabé pehgáritaq arutaboiratéhre éna 48 mi inínsábé, Arene ahbabáq aiq kaweratóge úwe. 49 Úwara mó táhutahuru kegá seye náhenéra, Arene ahbabáq aiq kaweratóge irari anímé árahue mirainkehbo uwana 50 Sísaga mi inínsábé arega ínénsabe aiq pútare aintahnaga arene ahbabáqmari aiq kaweratóge. Pehwehrue pokéwahno úwe.

8

Táhmaro inínsónká Sísa kéró ehwehne.

1 Mó tanáhráq Sísaga anotah matábúrápéqkákáq mó kehiná mó kehiná suwahpeqkakáq ah nogena Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh mi kawéq éhwéh síwáhnorúwe. Airápété téhraníté we kéró ke kérówara 2 kawerarito inínsónseqka moq kérówe. Menah se awahreuwara owainawamarínká se síwíoqnówana Sísaga sene awahre kaweraritena owainawamarí kaqsuowe. Mi inínsó síwíqmarimé mó iní wenáwíq Máhríae. Wene iyahnaboga wensabé Mágára iníne ue áwíratówe. Menah Sísaga mi iníné arupipeqté airápété téhtaré ówáínáwá kaqauwowe. 3 Mó iní Kúsane ahre wenáwíq Sóánae. Wenawehqka Érótine arambehri keraq wahnahnú aníne. Mó iní wenáwíq Súsánae. Sereq áhnte mó inínsónseqka Sísareq we kéró kereq séhréh aritera kirabo arítówe. Sísaga ehweh síwáhnorinieéna ah noguwara mi inínsónká séhréh aritaneheéra kérówe.

Ayu suitabéyabe pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 13.1-9; Máhka 4.1-9)

4 Mó tahunírápéqté ké mó tahunírápéqté kéue íregáritaq kegá séra Sísaba sáhuríówe. Áhnte kegá momiwíuríótaq Sísaga mah pabéqmé éhwéh mahraréna, 5 Ayu suitabeh anínká ayu suitabanieéna pokire. Suitabehtaq mó ayú ahtapeq megirana wehekeqká abasaráhwana kabaranka sésiq nehre.

6 Mó ayú kiruraq megirana kiapoue kirena mi marákó íre tantani puana ehyatagire.

7 Mó ayú náwerarúítáq megirana náwe kirena kárígariirana íre kawerue kirena sera íre íyéhre.

8 Mó ayú kaweq marákóráq megirana kiapoue kirena áhnte será iratanire úwe. Sísaga mah pabéqmé éhwéh teriena anehe mi keyábé, Íre parosa áhréákáq kéo, kawerue íráhro úwe.

Sísaga moke pabeqme ehwéh teriu ehwéhne.

(Mátíyu 13.10-17; Máhka 4.10-12)

9 Sísa kéró kega wensabé, Mah pabéqmé éhwéhmé áwahe teio uwe. 10 Uwana Sísaga sensabé, Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéhmé áwahe ite sokigi aiena mó peh pabeqme ehwéh teri terinuge. Minayabe ínéga pabeqme ehwéh irarutaq mó kegá siuranka tagéra peh morá sirupipeq íre tagariahrahowe. Sene siahrega irera peh morá sirupipeq íre írátíahrahowe úwe. (Aisaia 6.9-10)

Sísaga ayunsabe éhwéh áwahe pahsuo ehwéhne.

(Mátíyu 13.18-23; Máhka 4.13-20)

11 Sísaga mó mahraréna, Mah pabéqmé éhwéh áwahe ahtebagehboq teiníe. Ayume Manikáne kaweq ehwéhne. 12 Ahtapeq megi ayúmé wehukega Manikáne ehweh íráhwana owainawanka sirupipeqté mi kawéq éhwéh seaebóire. Sega mi ehwéhnsábé aiq pútare atehrana kawerarítéhneho éna aebóire.

13 Kiruraq megi ayú kiapoinserah wehukega Manikáne ehweh irera sirupipeq eyoyóéra apubúue kowe atáhwe. Manikáne ehwehnka sirupipeq íre ánú píéhnsábé pehgáriq tanáhráq sehgíówe. Áhwárawe tageh tanáhráq sega túbáh agéra Maniká áúwáhwe.

14 Náwe tarúítáq megi ayúmé wehukega Manikáne ehweh irera, Sehgionehe íwíáhéra mó tanáhráqmé sene arambehriyabé iwíáh kikiréra ménsámehnsánsabe sirutaboiréra seyega sirutaboiro naneqmarínsábé iwíáh íwíáhowe. Náwe soaginserah minawarinká saiqnaríéh púana sega Manikáne arambehri íre miraorahowe.

15 Kaweq marákóráq megi ayúmé wehukega Manikáne ehweh irera sirupipeq ambubu atawéra tábúsoqme iwíáhowe. Kaweq marákóráq kaweq será íyéhnserah sega Manikáne arambehri kawerue miraowe úwe.

Wehukega áráhmu keqmaráhtáq íre akariaráhnsábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 5.14-16; Máhka 4.21-25)

16 Sísaga mó pabeqme ehwéh síwáhnoréna, Wehukega áráhmu keqmaráhtáq párétahraté íre akariaráhwe. Máhriq tahbé tehnopeq íre máráhwe. Írakaumo. Nahupeq kira kegá kawerue tagageheéra tahberapeq máráhwe. 17 Moke kopípéq kéh náneqme mókake ábóraq kanae. Kopípéq mirao sansá mókake téhráhnarabeq ábóraragínara tagagehe. 18 Matíéh ání Manikánka mó náwinkéhe. Íre matíéh ánímé Manikánka wene pehgáriq naneq meyankéhe úwe.*

Sísane anowaréh ábákawaréhwé inseréhbo i ehwéhne.

(Mátíyu 12.46-50; Máhka 3.31-35)

19 Sísane anowareq ábákawaréhreqka weba séra nah kígíunsabe íre kioráhuwe. 20 Minayabe mó anínká Sísansabé, Arenanoreq arenábáqmarinseq máhpeq méra are tagéyabe suwahbehre úwe. 21 Úwana Sísaga mitaq míó keyabé, Manikáne ehweh irera sehgíó kéwé náinoreq náníbáqmarinseq móe úwe.

Sísaga irarúnka anotah soiríq táqnáigú ehwehne.

(Mátíyu 8.23-27; Máhka 4.35-41)

22 Mó wehekáh Sísaga we kéró keyabé, Seberaebéq pokonehe úwara sípi kéwewera pokuwe. 23 Sísa sípiipéq sugowana anotah soirírúwe. Anotah soirírúwana nonaburóróúwana wánínka sípiipéq kiegambeh agu aguúwana sípi wánípipeq tupekinaúwe. 24 Minayabe we kéró kega Sísa iriatera wensabé, Itene Wahnahno, ite pukoneheúne uwana Sísaga irigéna sóiriqsabé, Táqnáigúno éna wánínsabe, Túbáh agúno úwana sóiriqka táqnáigúwana wánínka túbáh agúwe. 25 Túbáh agúwana Sísaga we kéró keyabé, Aneqsabé íre aiq pútare aintaho úwara sega áhtenue áhreéra seye náhenéra, Mah aní insebo? Wega sóiriqkakáq wánínkakaqsábé ehweh atéhrana wene ehweh íréhre uwe.

Sísaga owainawamarí kaqsuo ehwéhne.

(Mátíyu 8.28-34; Máhka 5.1-20)

26 Sísarehga sípi kéwewera kure Kehrari kawéhú seberaebéq Kérása kené marakórápéq kuwe.† 27 Sísaga áhnopeq kútaq mibeqté ání owainawanka subiqmaq subiqmarú anínseq piehgíúye. Íre wahto tanáhráq pehrákora mía míaéna nahtapeq íre kaena peh wehuke maisia ónápípéq kaegaeúwe. 28 Mi anínká Sísa tagotaq kareéna arehunseraráq ména ehwehnabaéna, Sísao, are íópeqté Manikáne ahninkáwá wóne. Aneraintaníbo éna kamah aníneho úwe. 29 Úwana Sísaga owainawansabé, Auwe pokúno atonsabe wega aneraintaníbo úwe. Ahriahri owainawanka mi aní subiqmaq subiqmarúnsabe uwoyansa aní úkúwara wehukega táhtoqme séniraté wene ayahnkaratáq aigárátáq táhru táhruarówe. Táhru táhruarówana sení suraqsuq suraqsurúwana owainawanka mi aní abatapi kaqsuq kaqsurúwe.

30 Anehe Sísaga wensabé, Arenáwíq insebo úwana néníwíqmé Íregáritare úwe. Áhnte owáínáwámárínká wene arupipeq míónsabe mi ehwéh irarúwe. 31 Owainawamarínká Sísansabé, Íre ambarúnkákáq mátáípéq eqmaq iuwehneho éra pagu pagunuwe.

32 Íregáritaq poeráhqmárínká wahtotaq sáwéhrapeq náwe sahtaqme nowara owainawamarínká Sísansabé, Póéráhqmariné sirupipeq eqmaq iuwo éra pagu pagunuwana kowe aritowe. 33 Kowe aritowara owainawamarínká mi aní auwera póéráhqmariné sirupipeq kowíówara moke mi kamárí sáwéhrapeqté pehbeheráh tunse mentúpipeq wánínkue pukuwe.

34 Póéráhqtaq wahnahnu kegá tagéra pehbeheráh pokue sotápéq míó kereq sene nahtapeq míó kereq koreríúwara 35 seraganeheéra suwe. Sísaba suwana owainawamarí kaqauwo anínká kaweq iwíáhorahéna aneranerue Sísane aigárátáq tútuue míowara su kegá tagéra áhreuwe. 36 Áhreuwara tago kegá kawerato ehweh su ke teríúwe. 37 Teríúwara moke Kérása marákórápéqté kégá Sísaga miraúnsabe áhreu puara wensabé itene marakórapeq sue pokúno atówe. Atówana Sísaga sípiipéq kiasague pokinaútaq 38 owainawamarí kaqauwo anínká wensabé, Are kéraníe úwana Sísaga ahqáho atowe. 39 Ahqáho atena wensabé, Arenawahpeq pokue Manikánka kaweratéh éhwéh moke korerio úwana wega pokue moke wenawahpeqte ké Sísaga kawerato ehwéh koreriuwe.

Sísaga awahre iní kaweratena ahrari oganúq ato ehwehne.

(Mátíyu 9.18-26; Máhka 5.21-43)

40 Sísaga mó seberaebéq seuwekúwara mitaq míó kega we áwénunu puara wega súnsabe iwíáh íwíáhuwe. 41 Asiu kené momiwí nahtápéqté wáhnáh ání Sáírúsaga Sísaba séna Sísane aigárápí káuqmunue arehunseraráq ména wensabé, Nániyahu pukinainsabé néne nahtapeq segawerato éna pagu pagunúwe. 42 Mi ahráríwé wene peh morá ánínéna anotah ahrárí airápété téhtaré ópéq ména pukinaúwe.

Pukinaúwana Sísaga abowá kérowara áhnte mó kegá kígíue moráráq ahtapeq kuwe. 43 Ahtapeq kuwana awahre iní airápété téhtaré ópéq wene korahq íre taraqnágia peh tuerueúwe. Sóteh kegá íre kawerarahráhu puana mi awáhré peh kowe. 44 Wega Sísa anehepeq sure wene korósi ayehrápéq koráhtorotaq wene korahq apubúue taraqnágúwe.

45 Sísaga, Néne korósi insega táhtorehro úwara ómi míó kega, Írakaumo uwana Pítaga wensabé, Néne Wahnahno, áhnte kegá are pagume se mino úwe. 46 Úwana Sísaga, Íné tagaríómé mó anínká íné táhtoréhre. Néne págege mó anípá pokirana tagoge úwe. 47 Úwana kawerato inínká, We aiq tagaríéhre éna weba sure iransánéna káuqmunurawéna Sísaga apubúue kawerato ehwéh irarúwara ómi kegá írówe. 48 Írówana Sísaga wensabé, Arega aiq pútare aintahnaga kaweratóge. Pehwehrue pokéwahno úwe.

49 Pehwehrue pokéwahno teawutaq wahnah aníné nahtapeqté ánínká sure abowánsábé, Areniyahu aiq pukinsabé síwáhnori aní mó íre pagu pagunúno teawuwe. 50 Teawuwana Sísaga sene ehweh irena wahnah ánínsábé, Íre áhreúno. Peh aiq pútare aintehnana we kaweraginawire éna 51 wahnah aníné nahtapeq kútaq ómi mó keyábé, Máhpeq míáhro aritowe. Peh morá Pítareq Sónireq Sémísireq ahrarine anoiboreq meriqmena nahupeq kibekuwe. 52 Áhnte kegá mi ahráríyábé ibiséra ibitunátúnánuwana Sísaga sensabé, Íre ibisahro. We íre airaiq pukia peh súgéhre úwara, 53 we airaiq pukire íwíáhu puara Sísansabé awiréh atówe. 54 Awiréh atówana Sísaga wene ayahnkara táhtotawéna wensabé, Ahrario, irigúno atowana 55 oga úkéna apubúue iriwe míowe. Apubúue iriwe míowana Sísaga wenanoibonsabé, Táhutahuq náwétao aritowara 56 sega áhtenuyana Sísaga sensabé págegeue teriena, Mahnayabe mó ke teríyeho úwe.

9

Sísaga we kéró ke arambehriraq eqmaq suo ehwehne.

(Mátíyu 10.5-15; Máhka 6.7-13)

1 Sísaga we kéró ke airápété téhranítéyábé síáhrabéna sega owainawamarí kaqsuera awahre ke kaweraritageheéna págege aritena mi arámbéhrí miraoro aritowe. 2 Miraoro aritena sensabé, Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh síwáhnoréq awahre ke kawerarítáhro aritowe. 3 Wega mó mahraréna, Ah nogoneheéq mewe nógó náneq íre meyáhro. Pegiqnáh karamé unahmé táhutahuqme mónewe mó siotíwé íre meyáhro. 4 Itega Manikáne ehweh síwáhnoroneheéq mó ke suwahpeq kirataq peh morá áníné nahupeq kaegaeéq arambehri parabaruéhrataqmé mitaq sueq mó ke suwahpeq pokigehe. 5 Mó kehiná suwahpeqte kégá íre mehweh aitéhrataq sega íre kaweq sansá miraonsabé ahtebageheéq sega tagehrataq igárátáq kahna tanáhúq poruarúáhro úwe. 6 Úwara we kéró kega pokue mó kehiná suwahpeq mó kehiná suwahperue síwáhnoroneheéra poké aguwe. Sega moke mi kehíná kéhíná suwahpeq Manikáne kaweq ehwéh teri terinéra awahre ke kawerarítówe.

Érótiga Sísa éhweh irena we insebo ue kasenú ehwehne.

(Mátíyu 14.1-2; Máhka 6.14-16)

7 Anotah wahnáh ání Érótiga Sísa éhweh irena áhnte iwíáhúwe. Áhnte iwíáhúwara mó kegá Sísansabé, We wání meri merini aní Sónie. Sóni pukéna oga úkéna amahnága míéhre uwara 8 mó kegá, We Éráísae. Éráísa amahnága ábóraragire uwara mó kegá, We Manikáne ehweh irarú anine. We naho pukú aní iriwe oganúkuraire uwe. 9 Uwana Érótiga sene ehweh irena wega mahraréna, Sóni ínéga ayahqno kiraq áwátáu aní aiq pukuraire. Minayabe amahnága sega mó arámbéhri mó arámbéhríue miraire e anímé insebo úwe. Insebo éna Sísa taganie íwíáhúwe.

Sísaga 5 táhúséni (5,000) weh kiraboú ehwehne.

(Mátíyu 14.13-21; Máhka 6.30-44; Sóni 6.1-13)

10 Sísa kéró kega weba kouwekéra moke mirau arámbéhrí teawúwe. Teawúwana Sísaga Pétásáíra suwahpeq sebataq míaneheéna se meriqmena pokúwe. 11 Áhnte mó kegá, Sísa Pétásáíra suwahpeq pokire uwara irera we anehe kaqmera pokuwe. Pokéra weba suwana Sísaga se mehweh aritena Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh teriena awahre ke kaweraritowe.

12 Íó tupekinaútaq Sísa kéró kega weba séra wensabé, Mahtaq abatapi púah mah ke kaweqtapéq kogaera táhutahuq meyageheé wahtotaq kehiná suwahpeq eqmaq suo uwe. 13 Uwana Sísaga sensabé, Itewe mi ke kirabooro úwe. Kirabooro úwara wensabé, Ite peh moberíáh párétíákáq téhtaré páhnkákáq mationa puaq moke mah kegá nehransabé táhutahuq kobaiqmaranéhnkono uwe. 14 Áhnte 5 táhúséni (5,000) weh míónsabe sega mi ehwéh iraruwe.

Sísaga we kéró keyabé, Saime mó ke mópi tútuue míehrara mó ke mópi tútuue míáhro arítáhro úwara 15 sega mirauwara moke míó kega tútuue míówe. 16 Sísaga mi mobéríáh párétíákáq téhtaré páhnkákáq mewena íópeq tagéna Manikánsabe, Kaweróne atena mi tahutáhúq keqme we kéró kega kiraboigeheéna náriuwe. 17 Náríúwara ómiga nowana siyahbankirowe. Siyahbankirowara arahqmé airápété téhtaré páhsíkéti úsawe obenkíq márówe.

Pítaga Sísansabé, Are Karáhé wóne ú ehwehne.

(Mátíyu 16.13-19; Máhka 8.27-29)

18 Mó tanáhráq Sísaga webataq púrerúwara we kéró kega weba suwana wega sensabé kasenéna, Mó kegá ínénsabe inse aintaho úwe. 19 Úwara, Arensabé mó kegá, Sóni wání meri merini aní míre ewe. Mó kegá arensabé, Éráísa wire ewe. Mó kegá arensabé, Manikáne ehweh naho iraré oga úkurona aní móne ewe uwe. 20 Uwana Sísaga sensabé, Itega ínénsabe inse aintaho úwana Pítaga wensabé, Arewe Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna omaq ato aní móne úwe.

Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge ú ehwehne.

(Mátíyu 16.20-28; Máhka 8.30–9.1)

21 Sísaga we kéró keyabé, Ínéwé Manikánka omaq ato aní míre mó ke teríyeho úwe. 22 Teríyeho éna mó mahraréna, Íné wehukení úku aní níwíoqnaneherawoe. Asiu kené aboawah wehreq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka ínénsabe, Iuwahriehre éra nubiq suaneherawoe. Nubiq suehrana íné pukéna apahtáró wéhékáhtáq iriwe oga úkinauge úwe.

23 Sísaga mó ite we kérahwána keyábé mahraréna, Íné sénireyabe awahbeh aníno, arerene awahbeh iwíáh suo. Manikáne arambehri mira aruqarurunsabé sega íné awankátaq táhparagéhe. Ínéga miraunserah miraue séniro. 24 Wewensabé arutaboiréna peh wewene awahbeh iwíáh mira aruqaruri anímé oga mérapeq íre awaq miahráhire. Néne sánsá sehginieéna wewe awahbeh iwíáh susuri anímé oga mérapeq awaq miankéhe. 25 Wehukenínká moke mah marákóípéqté ménsáméhnsá matíéhtáq tahirímé oga mérapeq íre awaq miahnaraqmé mi mensáméhnsánká árahue séhréh atéh iripo?

26 Ínénsabeakáq néne ehwehnsabéákáq ayehiteh aní íné wehukení úku anínká túónagake wensabé moq niyehitanawire. Íópeqté kéreq Nániboreq ínéreqne patahga tahnsa téhreh naneqkakáq túónagake mi anínsábé niyehitanawire. 27 Teiníboq írátíáhro. Táhmaro ite iriwe míona ke pehipi íre pukigehe. Ebeqme Manikánka wahnah wahnahní tagéq anehe pukigehe úwe.

Sísane auranabiah mó kugú agú ehwehne.

(Mátíyu 17.1-13; Máhka 9.2-13)

28 Sísaga síwáhnorúwana abapete morá wéhékáh parabagúwana wega sáwéhrapeq púrerinieéna Pítareh Sónireh Sémísireh meriqmena kiuwe. 29 Wega púrerútaq wene auranabiah mó kugú, kaweq kugú agúwana wene korósi téhreh naneq tahnsánue anotah tabérábé agúwe. 30 Anotah tabérábé agúwara Mósísireq Éráísareqka íópeqté tunse ábóraragéra Sísareq ehwehnuwe. 31 Mi anítégá Manikáne téhreh naneqtaté awahrirue méra Sísa Sarúsarama suwahpeq pukinaú ehwéh iraruye. 32 Iraruyara Pítarehga surahpeq méra irigéra Sísane patahga tahnsani naneq tagéra Sísareq míóya aníté tagowe. 33 Mi anítégá Sísa auwera pokoyeherauyataq Pítaga Sísansabé, Íwáhnoraníno, ite mahtaq míonayabé aiq kawerire. Apahtáró úqná pearanéhe. Arene morá Mósísine morá Éráísane moráue pearanéhe úwe. Pítaga mi ehwéhnsábé íre iwíáhia pehipi irarúwe.

34 Irarútaq írábúyánka seúbítáwéna Sísa kéró anító akariuriowara sega áhreuwe. 35 Áhreuwana írábúyápipeqté éhwéhnká mahraréna,

Mah anímé nénahni míre. We omaq atóge. Wene ehweh íráhro úwe.

36 Wene ehweh íráhro úwana Sísa webataq míowara tagowe. Sísa kéró anítógá minayabe ehiya méra mi tanáhráq se tago naneq mó ke íre teríúwe.

Sísaga owainawa kaqauwena animai kawerato ehwehne.

(Mátíyu 17.14-21; Máhka 9.14-29)

37 Ahbiah tahnsá sega sáwéhrapeq suera túwara áhnte kegá Sísareq piehgíúwe. 38 Se míórabeqte wéhgá anotah ehwéhnue mahraréna, Íwáhnoraníno, nénahnimé peh morá ání míéhre. We tagáhno. 39 Owainawanka we subiqmaréhtáq kare aruqarurire. Owainawanka áwíoqneh puana iransá iransánéna wene áwéhipeqté arehya kíobi aruqarurire. Wega áhnte subiqmaq subiqmaréna íre apubúue soraq áúwéhre. 40 Are kéráh kéyábé, Kaqauwáhro éna pagu pagunugarawe sega íre miraorahowe úwe.

41 Íre miraorahowe úwana Sísaga míó keyabé, Ite íre aiq pútare ainteq saiyo ke wóe. Iteba mía míaume ahkake awehraq kanabo? Itega miraonsabé nirupipeq umehime ahkake parabaginabo éna abowansabé, Arenahni ínéba meqme súno úwe. 42 Úwana abowágá wenahni meqme sútaq owainawanka we subiqmarena kúrugúru atowana Sísaga owainawansabé, Auwe pokúno atena mi aní kaweratena wenaboba atowe. 43 Manikánka Sísa págegeue séhréh atowara tago kegá minayabe áhtenuwe.

Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge mónkakáq irarú ehwehne.

(Mátíyu 17.22-23; Máhka 9.30-32)

Sísaga moke miraú naneqsabé tago kegá áhtenutaq wega we kéró keyabé, 44 Ínéga teiéna ehwéh iwíáhue tagahro. Íné wehukení úku aní móintagéhe úwara 45 sega mi ehwéh íre ahtebowe. Mi tanáhráq mi ehwéh áwahewé sirupipeq íre iwíáhuwe. Minayabe se íre ahtebéra kasenéyabe áhreuwe.

Anotah anímé insebo i ehwéhne.

(Mátíyu 18.1-5; Máhka 9.33-37)

46 Sísa kéró kega mó anínká mó anínkáue, Íné anotah aní ite kiotaiqme aní múge iraréra ehwehuwe. 47 Sísawe sene sirupipeqté íwíáh tagéna káriq aní meqmena we míorabeq iriwe atena 48 sensabé, Ínénsabe arutaboiraintena mahna tahnsa káríq ání séhréh atéh ánínká íné moq séhréh aintéhre. Íné séhréh aintéh ánínká íné eqmaq núwéh ánínseq séhréh atéhre. Íné pehgáriq aní múge íwíáhi anínká anotah aní ména mó ke kiotaikire úwe.

Íre itene naruo aní míéh ánímé itene iyahnabo aní míre ú ehwehne.

(Máhka 9.38-40)

49 Sóniga Sísansabé, Íwáhnoraníno, mó anínká arenáwírue owainawamarí kaqsúéhraq tagéq ahqáho atone. Wega ite íre séíréhnsábé ahqáho atone úwe. 50 Úwana Sísaga wensabé, Íre ahqáho atáhro. Íre itene naruo aní míéh ánímé itene iyahnabo aní míre úwe.

Sámáría kegá Sísansabé ahqáho ató ehwehne.

51 Manikánka Sísa íópeq tumeranaína tanáhráq wahtonúnsabe Sísaga, Sarúsarama suwahpeq pokinauge íwíáhúwe. 52 Sega káénarabeq kaweraitageheéna Sísaga wehuke Sámáría suwahpeq eqmaq suowara sega kaweraritaneheéra mibeq pokuwe. 53 Mibeqté kégá, Sísa Sarúsarama suwahpeq pokinawire u író púara wensabé íre mehweh atówe. 54 Íre mehweh atówara Sémísireq Sónireqka minayabe irera Sísansabé, Itene Wahnahno, íópeqté sokaeqsuahnaga mah ke tabipáhrue anehinsagigeheéq tabipáhraruo irareyehnkoyo uye. 55 Uyana Sísaga ebeq kéna pabeqme se tagéna, Ahqáho. Íre kaweq ehwéhnóye úwe. 56 Sega mitaq suera mó kehíná suwahpeq pokuwe.

Sísaga we kéreyabe irarú ehwehne.

(Mátíyu 8.19-22)

57 Sega ahtapeq pokue mó anínká Sísansabé, Are pokónarabeq kéraníe úwana 58 Sísaga wensabé, Úrinsi iáné nahme ebahnarahpipeq kéhre. Kabarane nahme sehwerapeq kéhre. Íné wehukení úku anímé néne nahme íre kéhre úwe.

59 Sísaga mó anínsábé, Séniro úwana, Ebeqme nánibo pukinana komaisarena anehe kéraníe úwe. 60 Úwana Sísaga wensabé, Pusa kégá pukira ke maisaragéhboq arewe Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh kosíwáhnorúno úwe.*

61 Mó anínká Sísansabé, Anotah aníno, íné are kéraníe éna téhwe nánuwahrahyabé iroro koaritanínkono úwana 62 Sísaga wensabé, Soberi anínká anehepeq pabeqme taga tagaínaraqmé Manikánka wahnah wahnahnirabeqte árámbéhrí íre miraorahire úwe.

10

Sísaga 72 wehekéq eqmaranaútaq teriu ehwéhne.

1 Mó tanáhráq Sísaga 72 wehekéq omaq sitena téhraníté téhranítéue moke mó kehiná suwahpeqkakáq sene marakóakaq we mótaq pokinaúrabeq eqmaq suowe. 2 Eqmaq suanaútaq wega pabeqme ehwéh mahraréna, Sotápéqté ménsáméhnsá moke nera kéhrara íre áhnte kegá koawaqmianeheéra pokowe. Minayabe sotápéqté wáhnáhnsábé, Arene nera kéh ménsáméhnsá arambehri kegá koawaqmiageheéq eqmaq sueq púreroro.

3 Sipisípiq áráhqmarinká úrinsi iámárínká nogórabeq nogónserah ite subiq suahráho ke míáhrabeq eqmaq suaníe. 4 Móne unáhmé unahnúrámé súwe íre meyáhro. Ahtapeq mó ke piehgírataq íre mehweh arítáhro. 5 Nahupeq kibekirataq mibeqté kéyábé pehwehrue míáhro arito. 6 Uwaresa ání nahupeq míéhnaraq itene ehweh irankéhe. Uwaresa ání íre míéhrataq itene kaweq ehwéhnká iteba kowekinkehe. 7 Manikáne arambehri mirao puaq itega kibekira nahtápéq kaeareq sega náíra tahutáhúq pehipi nahro. Peh morá mi nahupéq kaegaeoro. Séhréh arítéh kégá arambehri aní awehraq apéq náwigéhe. Minayabe ite íre matíéhra naneq náigéhe úwe.

8 Náigéhe éna, Itega mó ke suwahpeq kirara mehweh aitera náíra tahutáhúq pehipi nahro. 9 Mitaqté áwáhré ké kawerariteq sensabé, Manikánka wahnah wahnahnirabeq iteba wahtotaragire. 10 Mó ke suwahpeq kirara sega íre mehweh aitéhrataq mibeqté wahba áhtápéqmé iriwe méq mahraréq, 11 Itewe ahtebageheéq mahtaqté tánáhúq, igárátáq kéh tánáhúq poruaruanehe oro. Manikánka wahnah wahnahnirabeq iteba wahtotarire. Minayabe iahreraq matíáhro teríéro. 12 Teiníboq írátíáhro. Manikánka ehweh aritahna tanáhráq Sóróma suwahpeqte áhbábáq kéwé ákáhtaq kamah arinkéhe. Itega tanahuq poruarueq mi ehwéh teríé kéwé anotahtaq kamah arinkéhe úwe.

Sísaga, Kamah ainehboq kawerurero ú ehwehne.

(Mátíyu 11.20-24)

13 Sísaga mó mahraréna, Kórásíni suwahpeqte kéreq Pétásáíra suwahpeqte kérero, kamah ainehboq kawerurero. Iteruwahpeq áhnte otáq sánsá miraurauge. Táíya suwahpeqte kéreq Sáíróna suwahpeqte kéreqka mina tagotaq tahirímé sene ahbabáq naho suera kaweqtaq míó irino. Sega mina tagotaq tahirímé sene ahbabáq aiq súónsabe Manikánka tagankeheéra nahonáh kórósí aneranerue tanah abaq marera sene ahbabáqsabe tútuue ibiso irino. 14 Minayabe Manikánka ehweh aitahna tanáhráq mi keyábé peh ákáhtaq kamáh arinkéhe. Mi tanáhráq ite Kórásíni suwahpeqte kéreq Pétásáíra suwahpeqte kéreqme anotahtaq kamah ainawire. 15 Kápénéáma suwahpeqte kéo, ite kaweq ke míone éq minayabe íópeqté mátábúrápéq kioneheqmúne íwíáhoo? Írakaumo. Mibeq íre kioneheqmóe. Peh iraipéq kowíáhro aitanawire úwe.

16 Sísaga eqmaq suanaú keyabé mó mahraréna, Itene ehweh íráh kéwé néne ehweh moq íráhwe. Itensabé ahqáho aitáh kéwé ínénsabe moq ahqáho aintáhwe. Ínénsabe ahqáho aintáh kéwé íné eqmaq núwéh ánínsábé moq ahqáho atáhwe úwe.

Sísaga eqmaq suo kega kouweku ehwéhne.

17 Sísaga omaq sitena eqmaq suo kega sirupipeq eyoyóue weba kouwekéra wensabé, Itene Wahnahno, arenáwírue owainawamarínsábé pokurero aritonara apubúue poku pokuowe uwe. 18 Uwana Sísaga sensabé, Sokaeqsúéhnká téhrehnserahnue owainawamaríné wahnah wenáwíq Séténi íópeqté tunse inahsubuwana tagahwae. 19 Írátíáhro. Ínéga págege aitó púaq itega wehenkakáq tobinahránkakaq abasawe itene naruo aní owainawa kiotaikigehe. Mó naneqka ite íre ahbabáraitahráhire. 20 Itega owainawamarínsábé miraoro e ehwéh íráhnsábé íre iwíáh íwíáhoro. Peh íópeq Manikánka iteíwíq wene púkuipéq aiq sehiranurainsabé iwíáh íwíáhoro úwe.

Sísaga iwíáh íwíáhéna Maniká Iteribonsabé kaweróne ato ehwéhne.

(Mátíyu 11.25-27, 13.16-17)

21 Mi tanáhráq Manikáne Awanka Sísane arupipeq eyoyó atowana mahraréna, Nániboo, arega íópeqkákáq mah marákó márákóákáq wahnahnóne. Wehukene sánsá ahtebah kewé arene sánsá íre sokigi ariasa peh morá káriq aní tahnsa ké arene sánsá aiq sokigi ariene. Minayabe arensabé iwíáh íwíáh atóge. Nániboo, arerega iwíáhue aiq miraóne.

22 Aiq miraóne éna mitaq míáh keyabé, Nániboga moke aiq náníre. Mó kegá íné Manikáne ahninkáwá íre tábúsoqme tagaríáhwana Nániboga webataq íné wenahni tagaríéhre. Mó kegá Nánibo íre tagaríáhwana ínébataq wenahninká we tagaríóge. Íné wenahninká we sokigi aiéna kegá moq Maniká Nánibo tagariagehe úwe.

23 Sísaga pabeqme we kéró keyabé epéq teriena, Itene iuranka áhntetaq tagahnsabe iwíáh íwíáhoro. 24 Teiníboq írátíáhro. Áhnte Manikáne ehweh iraru kereq anotah wahnáh kéreqka itega tagah naneq tagéyabe suwahbówara íre tagowe. Sega itega íráh éhwéhnsábé ireyabe suwahbówara íre írówe úwe.

Sísaga, Wáhnaupéqté kéyábé moq irutaboiroro ú ehwehne.

25 Mósísine ehweh síwáhnori anínká séna Sísaga ahbabáq ehweh irarinkeheéna áhwárawe tagéna kasenúwe. Kasenéna, Íwáhnoraníno, oga mérapeq awaq mianíboq anerininkono úwana 26 Sísaga wensabé, Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká anereiro? Minawé arene arupipeq aiq ahtebahno úwana 27 mi anínká mahraréna, Maniká itene Wahnahnsabé anotahtaq arutaboirúno. Moke arene arupipeqkákáq moke arenawankakáq moke arene iwíáhónaipéqkákáq Manikánsabe arutaboirúno. Arerensabé arutaboirónanserah arene iyahnabo anínsábé moq arutaboirúno ire úwana 28 Sísaga wensabé, Arega aiq tábúsoqme iraréne. Tenienanserah mirainaraqmé oga mía míainiewóne úwe.

29 Mi anínká iwíáhéna, Sísaga íné Mósísine ehweh íre kawerue íréhre íwíáhineho éna wega Sísansabé, Néne iyahnabo aní insebo kasenúwe. 30 Kasenúwana Sísaga wensabé, Wehga Sarúsarama suwahpeq suena Séríko suwahpeqte áhtápéq tutairara aebó kégá mehwatawéra táhtoqme subiqmarera wene ménsámehnsá moke sabiwera pokurowe. Anotahtaq subiqmato puana pukinauraitaq we íre nogoráhéna peh ahnayehráq tahperuriaraire. 31 Tahperuriarairana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ánínká tunse mi aní tagéna ébeq ayéhrápéqtáq sótaikue pokuraire.

32 Mina urainserah Asiu kené sánsá mirai aní we Áríwái kahnáh ánínká kire mi aní tagéna we moq ébeq ayéhrápéqtáq sótaikue pokuraire.

33 Sámáría suwahpeqte ánínká kire Asiu weh tagéna we ahnayehráq tahperuriarainsabé arutaboiréna 34 weba sure mayawenkakaq náhníáq sera anonkakaqtáté puramburanútaq abaq atena airí atena mi weh pankeqmaqme wene tónkine abobiahtaq tútu atowana mi kanká áhkokóuwena pokuraire. Sámáría suwahpeqte ánínká mi weh meqmena páhsíntía nahtápéq móatena mitaq wahnahnuraire. 35 Ahbiahraq mi nahtápéqté wáhnáh téhtaré móné náwena wensabé, Subiqmato aní kawerue wahnahnatawéwahno éna, Íné kouwekonaraq áwú móné íre awehraq kahnaraq mó awiníe uraire úwe.

36 Sísaga mi ehwéh aiq teawena Mósísine ehweh síwáhnori anínsábé, Apahránítógá ahnayehráq subiqmato aní tagaronsabé wene iyahnabo aní insebo kasenúwe. 37 Kasenúwana mi anínká Sísansabé, Wene iyahnabo anímé wensabé arutaboiratena séhréh atéh áníne úwana Sísaga wensabé, Arega pokue séhréh atárái anínká miraurai serahnúno úwe.

Sísaga Máhtareq Máhríareqne nahtapeq mío ehwéhne.

38 Sísareq we kéró kereqka pokue mó ke suwahpeq kuwana mibeqté íní wenáwíq Máhtaga Sísa mehweh atena wene nahtapeq meqmena móatowe. 39 Máhtane ónánahwá wenáwíq Máhríae. Máhríaga Sísane ehweh iranieéna wene aigárápi tútuue míowe. 40 Tútuue míowana Máhtaga táhutahuq kawerinieéna áhnte ahwímínú púana wene arupipeq iwíáh kikirúwe. Iwíáh kikiréna Sísaba séna wensabé, Néne Wahnahno, nénónánahga núwéhrana áhnte ahwímínunsabé arega anetaníbo íwíáhono? Íné séhréh ato teawo úwe. 41 Teawo úwana Sísaga wensabé, Máhtao, arega áhnte ahwímínónayabé arene arupipeq iwíáh kikiróne. 42 Peh morá náneqsabé iwíáhúno. Máhríaga mina kiotaiki naneqsabé arutaboiréna aiq omaq maréhraq itega we íre saiqnariayehe úwe.

11

Púrerirataq mahrarero ú ehwehne.

(Mátíyu 6.9-15, 7.7-11)

1 Mó tanáhráq Sísaga móbeq ména púreréna parabagúwana we kéro anínká wensabé, Itene Wahnahno, Sóniga we kéráh kéyábé púreq ehwéh síwáhnorurainserah íwáhnorúno úwe. 2 Úwana Sísaga sensabé, Púrerirataq mahrarero.

Iteriboo, arenáwíq pankerone.

Arega mah kehiná kéhíná wahnah wahnah aritahna tanáhráq apubúue ábóraragúno ato.

3 Mó wehekáh mó wehekáhnue itene táhutahuq awehraq kirabo aito.

4 Mó kegá ahbabáraitáhmé itega minayabe íre ahreraq masa peh suone. Itega miraúnanserah itene ahbabáq moq íre ahreraq matiahno.

Ahbabáqka ite saiqnariahrahirabeq íre móito.

Miraue púreroro úwe.

5 Sísaga we kéró keyabé mó mahraréna, Mó kehiná suwahpeqte arene iyahnabo anínká inokáhnabubu sínah are tópah tabonahinaraqmé anerinibo? Mi tanáhráq arenawahrah aníné nahtapeq pokue áhrabé, Irigue tópah nánio ue ineh inehinkehe. Ineh ineheé, 6 Néne iyahnabo anínká amahnága íre wahtopeqte sirana tópah tabonahunsabé iriwe tópah náninana kiraboono teawinkéhe. 7 Teawinana arenawahrah anínká wene máhriqpeqté iraréna, Ahqáho. Onsa aiq paiqmarena néne animárínseq sugonayabé túbáh agúno éna, Íre iriwe aweráhuge teawinkéhe. 8 Teawena, Inehi anímé nánuwahrah aní míéhsábé anetaníbo. Inokáhpeq puana íre náwiníe íwíáhínaraqmé túbáh agineho. Túbáh aginehboq peh píribahriue, Nánio. Nánio úno. Nánio inaraqmé arenawahrah anínká mó iwíáhéna are íre kéh náneqmarí irigue náwinkéhe. Mina inserah púrerirataqmé apubúue túbáh agiyehboq peh mótaq mótarue teawéro.

9 Teiníboq írátíáhro. Itega púrerirataqmé náiyo ira naneq náinkéhe. Págegeue kabarirataq ábórarínaq taganeheqmóe. Onsaraq pakobakoirataq siitankéhe. 10 Nánio i anínká meyankéhe. Kabari anínká ábóraq marankéhe. Onsaraq pakobakoi anímé Manikánka siatahnana nahupeq kibekinkehe úwe.

11 Sísaga mó mahraréna, Arenahninká arensabé, Paseh nánio ínaraqmé arega wehe náwiníbo? Írakaumo. 12 Wega, Iyah oyérá nánio ínaraqmé tobinahrá náwiníbo? Írakaumo. 13 Ite sibowáréh ahbabároraho keéqmé itene animárí peh kaweq naneq nári nárino mino. Íópeqté Ítéríbógá íre ahbabárorahi aní ména Wenawa eqmaranae. Minayabe wensabé, Arenawa ínéba eqmaro irarinaraq areba eqmaranawire úwe.

Owainawanka Sísa séhréh atéhre éra péhe éhwéh iraru ehwéhne.

(Mátíyu 12.22-30; Máhka 3.20-27)

14 Owainawanka wehukení subiqmaq subiqmarú púana we ahriahri íre ehwehnorahúwe. Íre ehwehnorahúwana Sísaga mi owáínáwánsábé pokúno atowana pokúwana mi anínká ehwehnúwara áhnte tago kegá áhtenuwe. 15 Áhtenuwara mó kegá mahraréra, Owainawamaríné wahnah wenáwíq Pésébúríga Sísa págege atena séhréh atéh púana wega owainawamarí kaqsuáhráhire éra seye náhenéra ehmuniq éhmúníruwe. 16 Ehmuniq éhmúníruwara mó kegá Sísaga ahbabárinkeheéra áhwárawe tagéra sega wensabé, Manikánka séhréh atahnaraqmé íópeqté íre tagariona naneq sokigi aio uwe. 17 Uwana Sísaga sirupipeqté íwíáh tagéna sensabé, Wahba márákórápéqté kégá seye ebehirataq sainkoneherawoe. Minayabe se sainkéra págegeue morá ké íre míahrahowe. Sensuwahrahreq seye ebehirataq sainkoneherawoe. Minayabe se moq págegeue morá ké íre míahrahowe. 18 Owainawanseq wenawahrahreq ebehotaq tahirímé se sainkéra árahue págegeue míagehbo? Írakaumo. Íre págegeue míahrahowe. Itega péhe éhwéh mahraréq, Owainawamaríné wahnahnka íné séhréh aintéh púana owainawamarí kaqsuahráhuge ewe. 19 Ínéga owainawa kaqsúótáq owainawane wahnahnka séhréh aintéhtáq tahirímé ite kéíráh kégá owainawa kaqsúáhtáq insega séhréh arítéh iripo? Ite kéíráh kégá itene ehwehnsabé íre tábúsoréhre aitáhwe. 20 Manikáne Awanka págege aintena séhréh aintéh púana owainawamarí kaqsuq kaqsuruge. Mina tagéq Manikánka wahnah wahnahni sansá iteba aiq sire éq tagaríáhwe úwe.

Ayahnsa kira wéhyábé pabeqme ehwéhne.

21 Sísaga mó mahraréna, Ayahnsa kira wehgá wene pokankakaq iqkakaq sokah sokah atawéna wene nahtapeq wahnahnínaraq wene ménsámehnsá peh kaweqtaq kanae. 22 Mó ayahnsa kira wehgá weba séna wahnahni weh subiqme kaqsuena wene ebeh naneqmarí mewena wene ménsámehnsá saraqme meyankéhe úwe.

23 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká íre néne iyahnabo aní míéhmé néne naruo aní míre. Wehukenínká ínéreq íre soruparítéhrataqmé wega wehuke karegaráh aruqarurire úwe.

Owainawanka kouwekinsabé éhwéhne.

(Mátíyu 12.43-45)

24 Sísaga mó mahraréna, Owainawanka wehukení auwena pokitaq wání íre kéhrabeq nogena ahrenahrahirabeq kabarire. Kabarirana írakauninsabé iwíáhéna, Ínéga súó náhtápéq seuwekinauge éna 25 áúwátái wehukénípá kouwekire. Kouwekéna wene nah tagehrana aiq kabantáhwe parabaruena aiq kaweraréhre. 26 Kawerarena mó abapete téhraníté áhnte ahbábáq ówáínáwámárí koweriréhre. Moke mi owáínáwámárí mi anípá kowíáhwe. Téhwe morá ówáínáwánká mi anípá míéhtáq íre kawerire. Anehemé áhnte owáínáwámárínká weba míáhnsábé anotahtaq íre kawerire úwe.

Manikánka wene ehweh sehgíó kéyábé kawerowe arítéhre ú ehwehne.

27 Sísaga mahrarútaq wene ehweh iro inínká anotahtaq mahraréna, Arenanoga are maqmarena náh náwunsabe Manikánka wensabé kaweróne atéhre úwana 28 Sísaga wensabé, Náinoga maqintonsabe Manikánka kaweróne atena peh wene ehweh irera sehgíó kéyábé anotahtaq kawerowe arítéhre úwe.

Sísansabé, Ótaq sansánúno u ehwéhne.

(Mátíyu 12.38-42; Máhka 8.12)

29 Áhnte wehukégá Sísaba sáhuríówana wega sensabé, Ite amahnága oga míáh kéwé áhnte ahbábáq kée. Itega iraréq, Manikánka are aiq pútaq séhréh atéhre tagarianeheéq ótaq sansánúno teni teninowe. Sónaga sóreq wanípípéq tupekútaq Manikánka ótaq sansá miraúwe. Peh morá mi sansá teienaq iwíáhue tagagehe. Ínéga ótaq sansá mó íre sokigi ainíe. 30 Níníbe suwahpeqte kégá Sóna tagéra Manikánka miraú otáq sánsá tagowe. Amahnága oga míáh kégá íné wehukení úku aní tagéra Manikánka miraína ótáq sánsá tagagehe. 31 Sórómóniga Ísara keráq wahnahnútaq wáhnaupéqté kéné wahnah inínká wene ahtebia éhwéh iranieéna íre wahtopeqte weba súwe. Teiníboq írátíáhro. Amahnága iteba míó ánímé Sórómóni kiotaiku aní múge. Mi inínká Sórómónine ahtebia éhwéh ironserahme árahinsabé néne ehweh íre iraho? Minayabe Manikánka ehweh aitahna tanáhráq mi inínká iriwe ména itensabé ehweh aitankéhe. 32 Níníbe suwahpeqte kégá ahbabáruwana Sónaga ehweh koreriutaq wene ehweh irera sene ahbabáq sansa suera kaweqtaq míówe. Minayabe Manikánka ehweh aitahna tanáhráq Níníbe suwahpeqte kégá iriwe méra ite amahnága oga míáh kéyábé, Íre kawerowe éra ehweh aitagéhe. Amahnága iteba míó ánímé Sóna kiotaiku aní múge. Níníbe suwahpeqte kégá Sónane ehweh írónserahme árahinsabé néne ehweh íre iraho?

Itene iurame itene inonkane áráhmu tahnsane i ehwéhne.

(Mátíyu 5.15, 6.22-23)

33 Sísaga mó mahraréna, Wehukenínká áráhmu keqmaréhtáq kopípéq tahbe tehnopeq íre máréhre. Páhkétiraté íre akariaréhre. Írakaumo. Nahupeq kibeko kegá kawerue tagageheéna áráhmu tahberapeq máréhre. 34 Arene aurame arene anonkataq kéh áráhmú tahnsáne. Arene auranka kaweq naneq tagehnaraq arene arupipeq téhranae. Arene auranka ahbabárorahi naneq tagehnaraq arene arupipeq sunkíkírinae. 35 Arene arupipeqté téhrehme sunkíkírínehboq áwéh panantágínaq tagaríáhro. 36 Itene iwíáhopipéq íre sunkíkíria peh moke téhráhnaraq áráhmuga moke nahupeq téhrehnserah itene iwíáhopipéqté téhrehnka itene inonka moke téhranae úwe.

Péhrasi kegá ahbabárunsabé Sísaga ehweh arito ehwéhne.

(Mátíyu 23.1-36; Máhka 12.38-40; Árúka 20.45-47)

37 Sísane ehweh parabagúwana Péhrasi anínká wensabé, Néne nahtapeq táhutahuroyehboq máho úwana Sísaga we kérena táhutahuq nanaúwe. 38 Sísaga wene ayahnkara íre pabeq paberia pehipi nónsabe mi anínká áhtenúwe. 39 Áhtenúwana Sísaga wensabé, Itega káhpuakáq párétahakáq pabeq paberotaq peh ábórapeq pabeq paberéq arupipeq íre pabeq paberowana peh náwíqkakaq mitaq kéhre. Mina onserah itene inonka pabeq paberowana itene irupipeqmé aebó íwíáhwé áhnte ahbábáq íwíáhwé mitaq kéhre. 40 Ite múguwahgu saiyo animárí móe. Manikánka íre peh morá ábóraq kéh náneq miraia kopípéqté náneqmarínkákáq miraro mino. 41 Ite matíáh náneq mó ke wehwehue nárieq séhréh arítáhro. Mirairataqmé moke matíáh náneq peh kaweqtaq kanae úwe.

42 Sísaga mó mahraréna, Péhrasi keo, moke itene sotápéqté ménsáméhnsá saraqme abapete itaréitaré matawéq peh morá mewe Manikáne arambehri mirao ke síéwe. Kawerowe. Pehgáriq naneqmarí táwiomé kímé náwahbiame moq saraqme síéwe. Kawerowe. Mi sansá sehgieq íre súáhro. Peh kaweqtaq mé sansamé Manikánsabe irutaboirome mi sansátáré íre sehgíówe. Íre kawerowe. Mi sansánkákáq sehgíóro. Íre miraonsabé Manikánka kamah ainehboq tábúsoqme sansánoro úwe.

43 Sísaga mó mahraréna, Péhrasi keo, ite Asiu kené momiwí nahtápéq kaweqtapéq méyabe iuwahbeh ke wóe. Ite máhkétirapéq nogótáq mó kegá ite mehweh aiteyabe iuwahbeh ke wóe. Minayabe Manikánka kamah ainehboq tábúsoqme sansánoro. 44 Pusa ké maisia máíq kéhrabeq mó kegá íre tagia mitaq pehipi nogówe. Mina inserah itene iwíáhipeq kambaresa náneq tahnsá kéhrara mó kegá íre tagahwe. Minayabe itewe pusa ké maisia máíq tahnsa móe. Manikánka kamah ainehboq tábúsoqme sansánoro úwe.

Mósísine ehweh síwáhnoru kegá ahbabárunsabé Sísaga ehweh arito ehwéhne.

45 Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnorú anínká Sísansabé, Arega irarénawe itensabé moq ehweh aitahne úwe. 46 Úwana Sísaga mahraréna, Mósísine ehweh síwáhnoro keo, Manikánka ite moq kamah ainehboq tábúsoqme sansánoro. Mósísine ehweh áhnte pagégé éhwéh púaq itega síwáhnorowara íráh kégá íre sehgioráhowe. Sega íre sehgioráhonsabé itega mi ke pehgáritaq íre séhréh arítáhwe.

47 Itene igaqnaréhga Manikáne ehweh iraru ke subiq súówe. Subiq suera maisarówaq ite maisarórabeq itega ebah pentabaráhwe. 48 Itega miraome aneq sansánoo? Itene igaqnaréhga kaweq ke subiq súónsabe itega sene ahbabáqsabe, Kaweq sansáne éq anehe mi kawéq ké maisarórabeq ebah pentabaráhwe. 49 Minayabe Manikánka tábúsoqme iwíáhéna mahraréna,

Néne ehweh irare kereq síwáhnoro kereq seba eqmaq suanauge. Eqmaq suahnara sega táhmaro síwíoqnéra mó táhmaro subiq suaneherawoe úwe.

50 Sísaga mó mahraréna, Sega Manikáne ehweh iraru ke subiq súówe. Manikánka mah marákó márákó mirarotaq téh subiq súótaqte mi ahbábáq amahnága oga míáh kéné ahbabáq úkire. Minayabe Manikánka kamah ainawire.

51 Sega wehukení wenáwíq Ábéri ebeq subiq súówe. Anehemé wehukení wenáwíq Sékáráía Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq míowara subiq súówe. Mi anítéreq moke ákáhpi subiq súó kereqne korahq tunsabe Manikánka amahnága oga míáh ké kamah ainawire.

52 Mósísine ehweh síwáhnoro keo, itega ahtebah onsárápété kí kopéq súáhwe. Itewe mibeq íre kibekia mibeq kibekonehe e keyábé ahqáho arítáhwe. Minayabe Manikánka kamah ainehboq tábúsoqme sansánoro úwe.

53 Sísaga mitaq suena máhpeq tuegúwara Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kereqka wensabé abiahnsa atera áhnte ehwéh kasenuwe. 54 Sísaga ahbabáq ehweh irarinkeheéra sega mó ehwéh mó ehwéhnue kasenéra áhwárawe tagowe.

12

Péhrasi kegá kopéráhpéro sansá pehragahro ú ehwehne.

(Mátíyu 10.26-27)

1 Peh íregáritaq kegá sáhuríó púara mó kené sigárá músúríówana Sísaga ebeq we kéró keyabé síwáhnoréna, Péhrasi kegá kopéráhpéro sansá pehragahro. 2 Amahnága moke kopípéq kéh náneq mókake ábóraraginae. Moke epéqté éhwéh ábóraraginae. 3 Itega sunkíkírirabeq iraruro ehwéh mó kegá téhrehrabeq iragéhe. Itega nahupeq ehmuniq éhmúnírue irarira ehwéhmé mó kegá irera nahnsorapéqté sawai sawaiue irarigehe úwe.

Peh Manikánsabe áhreoro ú ehwehne.

(Mátíyu 10.28-31)

4 Sísaga mó mahraréna, Néne iyahnabo anímáríno, teiníboq írátíáhro. Peh itene inonka subiq suahráho keyábé íre áhreoro. Mi kegá iteyuwa íre subiq suahráhowe. Írakaumo. Minayabe sensabé íre áhreoro. 5 Teiníboq írátíáhro. Peh morá Manikánsabe áhreoro. Wega ebeq itene inonka subiqmarena anehe iteyuwa iraipéq suahráhi puaq wensabé anotahtaq áhreoro.

6 Káriq kabárá máhkétirapéq téhtaré pabusa monéráté moberíáh kábárá paiqmarahráhire. Mina tahnsa káríq kábárá Maniká Iteriboga íre abitarúéhre. 7 Maniká Iteriboga moke itene iyahqnopeqte íyáhrámé sáhnsahwe tagaríéhre. Wega ite aiq moke tagaríéh púaq íre áhreoro. Itega kabaramarí kiotaiko puana Manikánka ite íre abitarúéhre úwe.

Íné Sísane ani muge iraréyabe ayehitéhneho i ehwéhne.

(Mátíyu 10.32-33, 12.32, 10.19-20)

8 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Wehukenínká mó keyábé, Sísane ani múge terinaraq mókake íné wehukení úku anínká íópeqté ké míéhrataq Maniká Iteribonsabé, Néne ani míre teawiníe. 9 Arega mó ke míáhtáq ínénsabe, Ahqáho. Íné íre tagaríóge aintéhnaraq mókake Maniká Iteribo míéhrabeq ínéga arensabé ahqáho atena are íre tagaríóge atanauge úwe.

10 Sísaga mó mahraréna, Íné wehukení úku anínsábé níéhruru aintéh ánímé Manikánka insahwé atena íre ahreraq matianawire. Peh morá Manikáne Awansabé éhrurui anímé Manikánka íre insahwé atanawire. Ahqáho. Peh ahreraq matiankehe úwe.

11 Sísaga mó mahraréna, Mó kegá ite táhtoqme ehweh aitanehera irataq itene irupipeq iwíáh kikiriyeho. Sega ite meiqmera Asiu kené momiwí nahtápéqté wáhnáhpápópoq wahba wáhnáhpápópoq mó anotah anípápópo móítéhrataq itega, Aneq ehwéhnonehnkono éq áhreiyeho. 12 Mi tanáhráq Manikáne Awanka irarína ehwéh sokigi ainkéhe úwe.

Ménsámehnsánsabe arutaboiri anínká múguwahgu sansá miraurai ehwéhne.

13 Peh íregáritaq kegá sáhuríówana mitaqté ánínká Sísansabé, Íwáhnoraníno, nániboga pukurairana wene ménsámehnsá nánuwahga moke meraire. Mi mensáméhnsá ákáhtaq náninkéhboq nánuwahnsabé ákáhnsaime náwo teawo úwana 14 Sísaga wensabé, Íné ménsámehnsá saraqme nári nárinkeheéna insega omaq intáráiro? 15 Insega omaq intáráiro éna mitaq míó keyabé mahraréna, Ménsámehnsánsabe igárá pabekínehboq kawerurero. Íre sene áhnte kéh ménsáméhnsánsábé wehuke oga míahrahowe úwe.

16 Sísaga mah pabéqmé éhwéh mahraréna, Anotah wehné so áhnte mensáméhnsá iráirana 17 wewe náhenéna, Áhnte mensáméhnsá matíónsábé eheq saharanínkono uraire. 18 Eheq saharanínkono íwíáhéna, Íné mahrainie éna néne ménsámehnsá kéh náhmárí sokoruqme mó anotah nahmárí pearena néne áhnte mensáméhnsá mipéq sáharaníe. 19 Mipéq sáharáhnaraq mahra íwíáhinie. Néne matíó ménsáméhnsá áhnte opéq awehraq kanae. Minayabe amahnága túbáh aginie. Táhutahurinie. Iwíáh íwíáhéna ábáhrinie íwíáhuraire.

20 Iwíáhurairana Manikánka wensabé, Múguwahgu saiyo aní móne. Ibora penahnaraq are pukiniewóne. Minayabe are áhnte matiahna mensáméhnsámé inseréhga awaq miagéhbo uraire. 21 Maniká Iteribonsabé íre sirutaboiria peh sene ménsámehnsánsabe sirutaboiro kewé teawú ání tahnsa ké wóe úwe.

Itene irupipeq iwíáh kikiriyeho ú ehwehne.

(Mátíyu 6.25-34)

22 Sísaga we kéró keyabé mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Mah marákóípéq mé tanahráqsábé itene irupipeq iwíáh kikiriyeho. Aneq naninkono? Aneq korósí sukiwianínkono íre iwíáhoro. 23 Oga méwé íre peh morá tópah nahnagae. Itene inonkame íre peh morá aneraneré naneq mire.

24 Kúqnu tagéq ahtebahro. Mi kanká ménsúmehnsú íre uqmaréhre. Sene táhutahuq tahbé íre kéhre. Minayabe nera kéhtáq íre koawaqmena méáréhre. Manikánka mi kansábé iwíáhéna pehipi kiraboire. Itewe wehuke puana Maniká Iteriboga itensabé anotah iwíáhéna kawerue kirabo aitéhre. 25 Arega arene oga mé tanahráqsábé iwíáh kikirinaraqmé ábátáq mérearahráhiro? Ahqáho. Írakaumo. 26 Itene oga mé tanahráq ábátáq mérearahráh íre únayabé mó naneqmarínsábé aneqsabé iwíáh kikironehbo?

27 Uworapeqté náneq kirena kaweq ará íyéh tagéq ahtebahro. Uworapeqté náneqka íre arambehrire. Korósi íre kogahnire. Anotah wahnáh ání wenáwíq Sórómóni naho ména we áhnte mensáméhnsá matawéna anotah kawéq áwáhríq kórósí matiowe. Uworapeqté kaweq ará íyéh náneqka Sórómónine kaweq awahriq naneq kiotaikire. 28 Uworapeqté náneq íre kagai naneq mire. Ibora íyéhrana ahbiah tahnsá kekírataq taginae. Manikánsabe pehgáritaq aiq pútare átáh kéo, Manikánka mi kawéq árá sukiwíéhnsábé wega ite moq sukitahráhi mino. 29 Aneq nanehnkono íwíáhéq irupipeq áhnte iwíáh kikiriyeho. 30 Maniká íre tagaríáh kégá minayabe iwíáh íwíáhéra sene sirupipeq iwíáh kikirowe. Iteriboga ite íre mationa naneq aiq tagaríéhre. 31 Minayabe Manikánka wahnah wahnahnirabeqte sánsánsábé irutaboiréq sehgíóro. Sehgírataq wega ite íre mationa naneq náinkéhe úwe.

Sísaga kaweq naneq morábí sáhonsabé teriu ehwehne.

(Mátíyu 6.19-21)

32 Sísaga mó mahraréna, Ite sipisípiq nansó táhnsá kéo, íre áhreoro. Maniká Iteriboga wahnah wahnahnirabeq awaq miageheéna aiq omaq itéhre. 33 Itene ménsámehnsá paiqmaqme mi moné tabonah ke náríéro. Mirairataqmé kagaorahi mensáméhnsá íópeq mitaq sáharagéhe. Mitaq aebó ánínká íre aebóorahire. Mitaq wenuqka íre nahrahi puana itene kagaorahi mensáméhnsá peh mitaq kagainawire. 34 Itene kaweq naneq morábí sáharáhrabeqsabé irutaboironeheqmóe úwe.

Sísaga, Kouwekonaraqsábé níwénunoro ú ehwehne.

(Mátíyu 24.42-44)

35 Sísaga pabeqme ehwéh mahraréna, Itene korósi sukiareq áréti konahnareq áráhmu keqme tagaríáhro. 36 Sene wahnahnka pahuwirorabeq suena sína tanáhráqsábé wene arambehri anímárí áwénuno serahnoro. Wega sure onsa pakobakoínaraq sega apubúue onsa sioneherawoe. 37 Se tótuqméra sene wahnahnsabé áwénuno anímárínsábé, Kawerowe aritankéhe. Teiníboq írátíáhro. Sene wahnahnka we áwénuno keyábé iwíáh íwíáhéna áréti konahnuwena sensabé, Tútuoro aritena kirabo aritankéhe. 38 Wega inokáhnabubupopoq tueina ínaraqpópoq sínaraqmé íre sugia peh wensabé áwénuno keyábé anotahtaq, Kawerowe aritankéhe.

39 Anotah wehgá aebó ánínká sína tanáhráq ahtebehtaq tahirímé wega áwénunue wahnahnurawéna aebó ánínká kibekina ínaraq tagéna kaqsúéh irino. 40 Minayabe iwíáhue tagahro. Íné wehukení úku anínká ite íre iwíáhira tanáhráq kouwekinauge. Minayabe íwéh panantágínaq níwénunoro úwe.

Kaweq arámbéhrí ánínseq íre kaweq arámbéhrí ánínseqsabé ehwehne.

(Mátíyu 24.45-51)

41 Pítaga Sísansabé, Itene Wahnahno, arega mah pabéqmé éhwéhmé peh morá itensabé teieno? Mó keyábéákáq terieno kasenúwe. 42 Kasenúwana Sísaga mahraréna, Ahtebia ání tábúsoqme arámbéhríi anímé insebo? Wene wahnahnka mi anínsábé, Mó arámbéhrío keráq wahnahnarito atena táhutahuq tanáhráq tópah nário atéhre. 43 Wene wahnahnka kouwekéna teawátái arámbéhrí tábúsoqme mirainsabé tagéna wene arambehri anínsábé, Kaweróne atankéhe. Kaweróne atéhnsábé arambehri aníné aru eyoyóinkehe. 44 Teiníboq írátíáhro. Wene arambehri anínká tábúsoqme arámbéhríi puana wene wahnahnka, Moke néne ménsámehnsátaq wahnahnúno atanae. 45 Ahbabáq arambéhrí ánínká iwíáhéna, Néne wahnahnka íre apubúue kouwekinae íwíáhire. Mira íwíáhinsabé mó arámbéhrí wéh áhré subiqmarena múguwahgu kereq táhutahuq néna píah naruq narurire. 46 Wega íre iwíáhue áwénunína tanáhráq wene wahnahnka séna mina tagéna anotahtaq kamah awena ehweh íre íráh ké míáhrabeq móatankehe úwe.

47 Sísaga mó mahraréna, Arambehri anínká wene wahnahne iwíáh irena íre miraínaraq wene wahnahnka anotahtaq kamah awinkéhe. 48 Arambehri anínká wene wahnahne iwíáh íre ahtebéna mina ahbabárínana wene wahnahnka pehgáritaq kamah awinkéhe. Wehukenínká anotah apéq meyahnaraq anotah apéq awinanao. Mina inserah Maniká Iteriboga wehukení áhnte awena págege atena séhréhínaraq mi anínká Sísane arambehri anotahtaq mirainanao úwe.

Sísaga, Íné wehuke saraq iuwanieéna tutauge ú ehwehne.

(Mátíyu 10.34-36)

49 Sísaga mó mahraréna, Abe kekinai anínká téh kekiaréhrana tawe abae agire. Mina inserah néne ehwehnka abae aginkeheéna marakóipeq tumíarauge. Ira abae aginserah néne ehwehme apubúue abae agéyabe nuwahbehre. 50 Sega mótaq íné íre kaweraintéhra puana amahnága nirupipeq áhnte uméhime mókake kaweraginae. 51 Ínéwé sainkue míáh ké insahwé aitanieéna marakóipeq tutaire íwíáhoo? Írakaumo. Peh sainsuanieéna tutauge. 52 Mó karírónání moberíáh méra apahránítógá néne ehweh sehgíówara mó téhranítégá íre sehgioya puara sainkue míáhwe. 53 Mó mapéq abowáreq wenahninseq sainkue míehye. Mó mapéqmé anowareq ayahunkawareq sainkue míehye. Mó mapéqmé ahrahnawareq anahbukawareq sainkue míehye úwe.

Wehukega néne arambehri íre ahtebahrahowe ú ehwehne.

(Mátíyu 16.2-3)

54 Sísaga weba míó keyabé mó mahraréna, Ibonuqna kéhtáq ibonsinae irarewana ibonsire. 55 Áúnorahntáh kéhtáq patahinae irarewana patahire. 56 Kopéráhpéro keo, itega ibonuqnankákáq áúnorahntáhnkakaq ahtebéqmé aneqsabé ínéga amahnága mirau arámbéhrí íre ahtebahrahoo úwe.

Apubúue insahwé ato ú ehwehne.

(Mátíyu 5.25-26)

57 Sísaga mó mahraréna, Kaweq sansámé aneqsabé íre iwíáhue mirao? 58 Mó anínká are ehweh atanieéna anotah wahnáhbá meqme kinaraq ahtapeq kirataq we insahwé ato. Ehwehorabeq kirataq wega are anotah sahsí móatahnaraq wega párísiba móatahnana sega are karábúsiipéq móatéhboq insahwé ato. 59 Teiníboq írátíáhro. Karábúsiipéq móatahnara íre apubúue soraq auwaneherawoe. Ebeqme anotah apéq paiqmarehnaraqmé anehe soraq auwagéhe úwe.

13

Ahbabáq sansa íre súéhrataqmé pukoneheqmóe ú ehwehne.

1 Mi tanáhráq táhmaro míó kega Páhírátiga miraú ehweh Sísa teawúwe. Kehrari marákórápéqté kégá Sarúsarama suwahpeq Manikánsabe titiruwana Páhírátiga se subiq súáhro aritowe. Subiq súáhro aritowara subiqmárówara pukutaq sene korahqkakáq titiro naneq kané korahqkakáq moráráq mitaq kowe. 2 Páhírátiga miraú ehweh Sísa teawúwana wega sensabé, Pukuro kené ahbabáq moke mó Kehrari marákórápéqté kéné ahbabáq aiq kiotaiki puara mina tahnsa pukurowe íwíáhoo? 3 Írakaumo. Teiníboq írátíáhro. Iteitene ahbabáq sansa íre súéhrataqmé ite moq moke pukoneheqmóe. 4 Síróáma marákóráq íre wahto íópeq pewe kiríá ébáh náh sokoguraitaq 18 wehuké pukurowe. Pukuro kené ahbabáq moke mó Sarúsarama suwahpeqte kéné ahbabáq aiq kiotaiki puara mina tahnsa pukurowe íwíáhoo? 5 Írakaumo. Teiníboq írátíáhro. Iteitene ahbabáq sansa íre súéhrataqmé ite moq moke pukoneheqmóe úwe.

Sera íre íyéh áwánkánsábé pabeqme ehwéhne.

6 Sísaga mah pabéqmé éhwéh mahraréna, Wehne sotápéq nah naneq será íyéh áwánká kíréhrana wega sera sabátáhrurairana írakaunuraire. 7 Írakaunurairana wene sotáq arambehri anínsábé, Apahtáró ópéq ínéga mah awánká sera sabátáhruraugana írakaunuraire. Apiruo. Aneqsabé néne marakóraq pehipi kehro urairana 8 sotáq arambehri anínká wensabé, Amahnága pehragéna sera iyankéhboq ínéga áwahipeq ubuqme káhone seq maisarahnana 9 mó opéq iyahnaraqmé kawerinae. Íre iyahnaraqmé apiruankéhe uraire úwe.

Ahrena ahrena wehekáh Sísaga owainawanka áwíoqnó iní kawerato ehwéhne.

10 Ahrena ahrena wehekáh Sísaga Asiu kené momiwí nahtápéq síwáhnorúwana 11 abobia káuqmunia íní mitaq míowe. Owainawanka 18 opéq mi iní áwíoqnó púana we taebewe nogena íre iriwe nogoráhú iní míowe. 12 Sísaga mi iní tagéna wensabé, Mahbeq súno éna arene awahre kaweratóge éna 13 wene ayahnkaratáté táhtoqnówana apubúue irigéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atowe.

14 Sísaga mi iní ahrena ahrena wehekáh kaweratonsabe mibeqté wáhnáh ánínká abiahnsanéna míó keyabé, Arambehri wehekáhmé abapete morá wéhékáh míre. Mó anínká arene awahre kawerateyabe awinaraqmé arambehrié wehekáh sero. Ahrena ahrena wehekáh awahre kaweraiteyabewé íre sero úwana 15 Sísaga mina tahnsa íwíáho keyábé, Kopéráhpéro keo, ahrena ahrena wehekáh itene kamarí wání nageheéq wiraipeqté meriqmeq wánítapeq mórítáh mino? 16 Mah inímé Ébáráhma kahnáh ínínirana owainawanka íregáritaq opéq 18 opéq áwíoqnehrana ínéga ahrena ahrena wehekáh kaweratómé aiq kaweq sansánu mino úwe.

17 Úwara mi ehwéhnúnka sene sirupipeq pó púara wene naruo anotah siyehitówara áhnte mó kegá Sísaga miraú arámbéhrí tagéra iwíáh íwíáhuwe.

Pehgáriq ayúnsábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 13.31-32; Máhka 4.30-32)

18 Sísaga mah pabéqmé éhwéh mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnime aneq tahnsáne ue teinínkono? Anere pábéqmé éhwéh teinínkono? 19 Manikánka wahnah wahnahnime awanká ayu pehgáriq ayú tahnsane. Wehukenínká mi pehgáríq áyú wene sotápéq uqmatairana kirena anotah úkéna moke mó mensáméhnsá kiotaikire. Awankánirana kabaramarínká séra ayahnaweraq sene nah píáhwe úwe.

Muoráhi naneqsabé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 13.33)

20 Sísaga mó mahraréna, Manikánka wahnah wahnahnime anere pábéqmé éhwéh teinínkono? 21 Tírí ínínká muoráhi naneq páráhwaipéq maqme ayahnirana moke múíre. Manikánka íópeq wahnah wahnahnime mina páréti muoráhi naneq tahnsáne úwe.

Sobuya méhpéhpéq kibekoro ú ehwehne.

(Mátíyu 7.13-14,21-23)

22 Sísaga Sarúsarama suwahpeq pokinie íwíáhéna pokue moke táhúnipéqkákáq anotah matábúrápéqkákáq síwáhnorinieéna pokúwe. Pokéna síwáhnorue kure kure Sarúsarama suwahpeq koragúwe. 23 Koragúwana mó anínká wensabé, Wahnah aníno, oga mérapeq awaq míéhra kewé peh táhmaroga awaq mianeherabo kasenúwe.

Kasenúwana Sísaga míó keyabé, 24 Tauntahunue sobuya méhpéhpéq kibekoro. Teiníboq írátíáhro. Áhnte kegá nahupeq kibekonehe íwíáhéra íre kioráhowe. 25 Mibeqté Wáhnáhnká onsa paiqmarahnaraq itega méhpeh iriwe méq onsaraq subírataq wensabé, Itene Wahnahno, onsa siito igehe. Onsa siito irana wega itensabé, Ite eheqte kébo? Ínéga ite íre tagaríóge inawire. 26 Ite íre tagaríóge ínaq itega wensabé, Arereq moráráq táhutahururauna wino. Arega iteruwahpeq íwáhnorurona wino irana 27 wega itensabé, Itewe íre tagaríóge. Ite eheqte kébo? Ite moke ahbabáq ke puaq íné nueq pokoro aitanawire.

28 Ébáráhmareq Áhísáhkireq Sékópareq moke Manikáne ehweh iraru kereqka Manikánka wahnah wahnahnirabeq míéhraq tagéq peh máhpeq míéhra puaq uwo uwo éq abuyoraneheqmóe. 29 Íó kiembogirabeqte kéreq íó tupekirabeqte kéreq ébeq ayópéqté mó ébeq ayópéqté kéreqka sure Manikánka wahnah wahnahnirabeq tútuue méra táhutahurigehe. 30 Írátíáhro. Amahnága anotah ke ebeq míáh kéwé mókake Manikánka wahnah wahnahnirabeq anehepeq pehgáriq ke úkoneherawoe. Amahnága anehepeqte kégá ebeq anotah ke úkigehe.

Sísaga Sarúsarama suwahpeqte kéyábé arutaboirú ehwehne.

(Mátíyu 23.37-39)

31 Mi tanáhráq Péhrasi kegá Sísaba séra wensabé, Érótiga are subiq suaníe íwíáhinsabé mahtaq sue pokúno uwana 32 Sísaga sensabé, Mi urínsí íá táhnsá ánínsábé koreaweq mahrarero. Iborankákáq ahbiahakáq owainawamarí kaqsuena awahre ke kaweraritaníe. Apahtáróráq néne arambehri parabaruaníe. 33 Manikáne ehweh iraru ke peh morá Sarúsarama suwahpeq míówara subiqmaq subiqmaruwara puku pukuuwe. Íné moq Manikáne ehweh iraru anínéna iborankákáq ahbiahakáq ahrinaakáq ínéga iwíáhu ahtápéq pokue arambehrinauge.

34 Sarúsarama suwahpeqte kéo, itensabé nirutaboiraitóge. Itega Manikáne ehweh iraru ke subiq sueq Manikánka iteba eqmaro ke ebahnsatate subiq súówe. Kokórega wene áráhqmari arutaboiréna ahwirinserah áhnte tanáhráq ite wahnahnue séhréh aiteyabe nuwahbehraqme itega ahqáho aintáhwe. 35 Írátíáhro. Ahqáho aintáhnsábé iteruwahpeqme mókake íre kaweraitahnana peh susa náh kanae. Teiníboq írátíáhro. Mókake itega íné pehipi íre tagagehe. Ebeqme mahraréq,

Itene Wahnahne áwírue sína anínsábé iwíáh íwíáh atone éq anehe íné tagagehe úwe. (Buk Song 118.26)

14

Sísaga wene aiayah mu aní kawerato ehwéhne.

1 Ahrena ahrena wehekáh Sísaga Péhrasi wahnáh áníné nahtapeq táhutahurinieéna pokúwara mibeqté kégá we awahnkanuwe. 2 Wene aiayah mu anínká weba míowana 3 Sísaga mi aní tagéna Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kereqsabé kasenéna, Ahrena ahrena wehekáh awahre ke kaweraritewé kaweq sansápo úwe. 4 Úwara íre ehwehnia peh ehiya míówana Sísaga mi awáhré ání kaweratena eqmarowe.

5 Eqmarena míó keyabé mahraréna, Ahrena ahrena wehekáh itene anipópoq póéráhqpópoq mataipéq tupetiahnaraqmé mi wehekáh pankeqme meruaneherabo kasenúwe. 6 Kasenúwara íre teawasa peh ehiya míówe.

Íné pehgáriq aní tahnsa míanie íwíáhúno ú ehwehne.

7 Táhmaro táhutahuroneherao kegá kabaréra kaweqtapéq eheq tútuue míanehnkono uwana Sísaga mina tagéna mah pabéqmé éhwéh teriuwe. 8 Teriena mó anínká arensabé, Máho ínahwe arega anotah tahutáhúrirarabeq pokirataq anotah weh tútuue míéhrarabeq íre tútuue míahno. Arensabé máho urai anínká mó aní are kiotaiqme anínsábé máho urairamo. 9 Anotah anínká sínaraq máho urai anínká arensabé, Móbeq míahno. Mó anínká mahtaq tútuue míankehe ínaraq are anotah ayéhítanawire.

10 Arensabé máho ínaraq ayehrápéq korútuue míahno. Miraínaraq arensabé máho urai anínká tagéna arensabé, Irigue mahbeq kaweqtapéq serútuue míahno atanae. Wega miraínaraq tagehra kegá arensabé iwíáh íwíáh atagéhe. 11 Wewega, Íné anotah aní múge íwíáhínaraqmé Maniká Iteriboga wensabé, Pehgáriq aní míahno atankéhe. Wewega, Íné pehgáriq aní tahnsa míanie íwíáhínaraqmé Maniká Iteriboga wensabé, Anotah aní míahno atankéhe úwe.

Sísaga, Tabonah ke kawerarito ú ehwehne.

12 Sísaga máho ato aninsábé mahraréna, Arega anotah tahutáhúq kaweraréhna tanáhráq peh morá arene iyahnabo arenawahrah áhnte monéákáq kéyábé máhoro íre úno. Mó tanáhráq sega arensabé, Máho atera táhutahuq náwigéhe. Mina tahnsanue arene ápeq meyankéhe.

13 Arega anotah tahutáhúq kaweraréhna tanáhráq tabonah kereq sawenkahnia kéreq aigárá soriqnah kereq aura pira kéreqsabé máhoro arito. 14 Sega are mó naneq íre náweráho puara Manikánka kaweróne atankéhe. Mókake wega kaweqtaq míáh ké iriritahna tanáhráq ápeq awinkéhe úwe.

Táhutahuronehboq máhoro únsabe pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 22.1-10)

15 Sísareq moráráq táhutahurú aninká mi ehwéh irena wensabé, Manikánka wahnah wahnahnirabeq táhutahurira kewé sirupipeq áhnte eyóyó aginkehe úwana 16 Sísaga wensabé pabeqme ehwéh mahraréna, Wehga íregáritaq wehekéq kiraboinieéna áhnte tahutáhúq kawerataire. Kaweraréna mi keyábé, Máhoro uraire. 17 Awehraq tanahráqmé wene arambehri aní teawena máhoro urau keyábé, Táhutahuq tanáhráqmé aiq awehraq mire. Amahnága máhoro korerio éna eqmataire. 18 Eqmatairana, Máhoro urairara íre serahúne éhwéh mó anínká mó anínkáue teawátówe. Mó anínká wensabé, Marakó paiqmataunsabé mina koraganau puana íre korahuge urairana 19 mó anínká wensabé, Íné arambehriéyabe inayáhnkú káho paiqmataunsábé mi kamárí áhwárawe taganau puana íre korahuge urairana 20 mó anínká wensabé, Íné ahre meyó púana íre korahuge uraire.

21 Mi arámbéhrí ánínká kouwekue sene ehweh wene wahnah teawátáirana anotah abíáhnsánuraire. Anotah abíáhnsánéna wensabé, Anotah ahtápéqkákáq pehgáriq ahtápéqkákáq peheráh pokue tabonah kereq sawenkahnia kéreq aura pira kéreq soriqnah kereq koweriqme súno uraire.

22 Urairana wene arambehri anínká miraéna kouwekéna wene wahnahnsabé, Aiq miraugarawe sira kewé íre awehraq míáhwe urairana 23 wene wahnahnka wensabé, Néne táhutahuq áhnte nagehboq sotápéqkákáq tanahraipéqkákáq wehuke kogabarue koweriqme súno. 24 Teiníboq írátíáhro. Téh máhoro urau kegá néne táhutahuq pehgáriq naneq íre naneherawoe uraire úwe.

Sísaga, Ebeq kawerue iwíáhé anehe íné séniro ú ehwehne.

(Mátíyu 10.37-38)

25 Sísaga pokúwara peh íregáritaq kegá kérówana wega pabeqme sensabé, 26 Wehukega íné pehipi íre séniragéhe. Wenanoiboreq wene ahrereq wene animárínseq wenábáqmarinseq wenanahnorehreq suahnaraqmé íné sénirankéhe. Wewe awahbeh iwíáh suahnaraqmé íné séníréh ání míankehe. 27 Nánibone arambehri miraunsabé íné awankátaq táhpawe nubiq suagéhe. Ínéga miraunserah miraue séníráhro. Minayabe néne arambehriraq túbáh agéna peh we awahbeh arámbéhrí sehgí ánímé né séníréh ání íre míahrahire.

28 Nah pianaína anínká ebeqme iwíáhue tagankehe. Nah pe naneqmarínkákáq wene móneakáq awehraq kahnaraqmé anehe pearankéhe. 29 Ebeq íre iwíáhi anínká nahwiahnsanse pearena anehe néne móneakáq íre awehraq kéhre éna mi nah íre pera suankéhe. Tagehra kegá susa náhwíáhnsánsé tagéra mi anínsábé awiréh atera, 30 Wega áhwáreh arámbéhrí íre parabaruahráhire oneherawoe.

31 Wahnah anínká mó wahnáh ánínseq wene ebeh kereq ebehue subiq suanéhe íwíáhéna ebeq tútuue ména kawerue iwíáhinkehe. We peh 10 táhúséni (10,000) ebehira ke míéhrataq wene naruo peh íregáritaq 20 táhúséni (20,000) ebehira ke míéhrataq kaweq iwíáhi wahnáhnká íre apubúue koebehinkehe. 32 Itene naruo íre subipáhraruahráhúne íwíáhinaraqmé sene naruo míéhrataq ahnsaní eqmarankéhe. Itega íre ebehoneheqmúne. Kaweqtaq míanehboq póqsuanéhe terio éna eqmarankéhe.

33 Mina inserah íné séniraníe íwíáhóna anínká ebeqme iwíáhue tagankehe. Peh morá wewene matíéh náneqsabé, Anetaníbo moke suaníe íwíáhi anínká íné séníréh ání míankehe úwe.

Sísaga auqmah soréqsábé pabeqme ehwéh teriu ehwéhne.

(Mátíyu 5.13; Máhka 9.50)

34 Sísaga mó mahraréna, Sóreqme kaweq nanere. Sóreq auqmah úkínaraq árahue kaweraranéhnkono? Írakaumo. 35 Auqmah soréqmé peh abehq úki puaq sotápéq kíréh náneq íre séhréh atahráhire. Sotápéq kawerue kirankéhboq seqkákáq auqmah soréq ayahnue sotápéq maranéhnkono? Írakaumo. Auqmah soréq peh máhpeq suaneheqmúne. Minayabe iahreakaq ké kawerue íráhro úwe.

15

Sipisípiq tabanaginsabé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 18.12-14)

1 Táhkísi moné meyáh kéreq ahbabáq kereqka Sísane ehweh iraneheéra weba suwara 2 Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka ehmuniq éhmúníréra, Mah anínká ahbabáq sansano ke mehweh aritena sereq moráráq táhutahurire uwe.

3 Uwana Sísaga mi ehwéh irena mah pabéqmé éhwéh mahraréna, 4 Iteruwahrah anínká áhnte ka 100 sipísípíq wahnahnirana peh morá ká tabanagínaraq wega anerinabo? Wega íre tabanago kamárí 99 sipísípíq uwaruntú sahtaqme nahrabeq sitena tabanagi ka kogabarue ábóraq marankéhe. 5 Ábóraq marahneyabé iwíáh íwíáhéna mi ka sawiwena 6 wene nahtapeq pokue wenawahrahreq wene iyahnaboreqsabé síáhrabue sensabé, Néne tabanagi ka ábóraq marónsábé iwíáh íwíáhonehe inkehe. 7 Mina inserah íópeqté kégá 99 kaweqtaq míáh kéyábé peh ákáhtaq iwíáh íwíáhowe. Peh morá áhbábáq ánínká wene ahbabáq suena Manikáne ani ukítaq íópeqté kégá anotahtaq iwíáh íwíáhowe úwe.

Tabanagi monéyábé pabeqme ehwéhne.

8 Sísaga mó pabeqme ehwéh mahraréna, Mó inínká nayáhnkú móné matíéhrana peh morá móné tabanagínaraq wega anerinabo? Wega áráhmu keqmarena nahupeq kabantáhinkéhe. Kawerue kabarue ábóraq marankéhe. 9 Ábóraq marena wenawahrahreq wene iyahnaboreqsabé síáhrabue sensabé, Tabanagi moné ábóraq marónsábé iwíáh íwíáhonehe inkehe. 10 Mina inserah peh morá áhbábáq ánínká wene ahbabáq suena Manikáne ani ukínaraq Maniká míéhrabeqte íópeqté kégá ahbabáq súéh ánínsábé anotahtaq iwíáh íwíáhigehe úwe.

Ábákawa kouwekuraitaq wenaboga iwíáh íwíáhúnsabe pabeqme ehwéhne.

11 Sísaga mó mahraréna, Peh morá wéhreq wene ahninkáwáráréreq míarowe. 12 Ábákawagá wenabonsabé, Nániboo, amahnága arene ménsámehnsá saraqme náio urairana sibowágá wene ménsámehnsá saraqme náríátáire.

13 Náríátáirana ábákawagá táhmaroraq mitaq ména wene ménsámehnsá sokah sokahue íre wahto wáhnaupéqté ké suwahpeq pokéna mitaq míaraitaq wega ahbabáq sansa mira aruqarurainsabé wene móne apubúue parabaguraire. 14 We tabonah ani ukurairana mitaq anotah ehwéhrarairana we arupibiuraire. 15 Arupibiurainsabé wega mibeqté áníné arambehri aní úkurairana wene wahnahnka, Uworapeq néne póéráhqtaq kowahnahnúno atáráire. 16 We áhnte arúpíbíurairana póéráhqka narotaq sene táhutahuq nahrahurairara mó kegá we íre náwátówe.

17 Minayabe wene múguwahgu iwíáh suena tábúsoqme iwíáhéna, Nánibone arambehrio ke áhnte topáh kéhranawe íné mahtaq nirupinsabé pukorahuge. 18 Íné mahtaq suena nánuwahpeq pokue nánibonsabé mahrarinie. Nániboo, ahbabárurautaq arereq Manikánseq ahbabáraitáráuge. 19 Ahbabáraitáráunsabé mókakewe ínénsabe, Nénahnine íre ainto. Peh arene arambehri aní míankeheé arambehriúno ainto teawiníe éna 20 mitaq suena wenaboba pokuraire.

We áhníbórá suraitaq wenaboga tagéna arutaboirue pehbeheráh weba kure kogáhkoue nánkóqnarairana 21 wenahninká wensabé, Nániboo, ahbabárurautaq arereq Manikánseq ahbabáraitáráuge. Mókakewe ínénsabe, Nénahnine íre ainto uraire.

22 Urairana abowágá wene arambehrio keyábé síáhrabéna sensabé, Kaweq káhq ambántá apubúue mewe suki atáhro. Wene ayahnkarapí kera suki ateq wene aigárápí súu suki atáhro. 23 Kaweq kaho áráhq subiqme moráráq táhutahuréq iwíáh íwíáhonehe. 24 Nénahni pukuraime amahnága oga míéhre. We taqnobaguraime amahnága ábóraq míéh púaq iwíáh íwíáhonehe uraire. Sega táhutahuq kawerarera iwíáh íwíáhurowe.

25 Iwíáh íwíáhurowana awahwágá wene sotápéqté séna ábáhruro irena 26 arambehri anínsábé, Aneroo kasenuraire. 27 Kasenurairana, Arenábáq séna awaho ani míéhnsábé arenaboga káho áráhq subiqme nanehe uraire. 28 Urairana awahwágá anotah abíáhnsánéna nahupeq íre kibekurairana wenaboga tueyokue wensabé, Máho ue áhrabéna, Aru ukiqmewé kiinsahwé aito uraire. 29 Urairana awahwágá wenabonsabé, Ínéwé áhnte opéq arene arambehri mira aruqaruruge. Arene ehweh íre anterutauge. Ínéreq néne iyahnaboreqka ábáhrigeheé arega méme áráhqmé íre níátóne. 30 Arenahninká ahbabáq ininsónseq arene ménsámehnsá parabaruena sirah arega káho áráhq subiqme náwene uraire. 31 Urairana abowágá wensabé, Are nénahni móne. Arereq ínéreq moráráq mía míaúye. Moke matíó ménsáméhnsámé areneákáq matioye. 32 Arenábáq pukuraime amahnága oga míéhre. We taqnobaguraime amahnága ábóraq míéh púaq itega iwíáh íwíáhue ábáhrúnawe ábérehre uraire úwe.

16

Ménsámehnsá tínáhuue mirai anínká miraurainsabé pabeqme ehwéhne.

1 Sísaga we kéró keyabé mó pabéqmé éhwéh mahraréna, Áhnte monéákáq wéhné ménsámehnsátaq arambehri anínká auráq átáríaraire. Átáríarairara mó kegá wene wahnahnsabé, Arene arambehri anínká íre kawerue wahnahnire urowe. Urowana wene wahnahnka irena 2 mi anínsábé áhrabue kasenéna, Arene áhwára áhwára sansánsábé teniémé aiq pútaq ehwéhpo? Tenio. Arega néne ménsámehnsá moke kawerare mókake minawari íre wahnahninkehe uraire.

3 Urairana mi anínká wewe náhenéna, Néne wahnahnka kaqnuahnaraqmé aneq arámbéhrí ininkono? Íné nonáwehq ube arámbéhrí íre miraorahuge. Móneyabé ineh ineheyabé áhnte niyehitehre. 4 Íné iwíáhume tínáhuakáq kégá néne iyahnabo úkigehboq sene tínáhu maratarinie. Miraonaraqmé mókake néne arambehri íre kahnaraq sega íné mehweh aintera sene nahtapeq máho aintera kirabo aintagéhe íwíáhuraire. 5 Wega mira íwíáhéna tínáhuakáq ké síáhrabéna ebeq surai anínsábé, Néne wahnahne tínáhuue árahue kehro uraire. 6 Árahue kehro urairana, Obenkisa óéri antéhyá* 100 antéhyá merauge urairana, Mah pepáhqtáq mahraue sehiranúno éna ínéga 50 obenkisa óéri antéhyá awinauge ue sehiranúno teawátáire.

7 Anehe surai anínsábé, Néne wahnahne tínáhue árahue kehro urairana, Wítiwe 100 ambékí merauge urairana, Mah pepáhqtáq mahraue sehiranúno éna ínéga wítiwe 80 ambékí awinauge ue sehiranúno teawátáire.

8 Wega mina tahnsa urainsabé wene wahnahnka wensabé iwíáh íwíáhéna, We ahtebia áníne uraire.

Mah marákóípéqté kégá mah marákóípéqté sánsá aiq ahtebahwe. Minayabe ménsámehnsá paiqmaráhnsábé sene sánsánká téhrehrabeq nogó kéné sánsá kiotaikowe.

9 Teiníboq írátíáhro. Áhnte ke itene iyahnabo míagehboq mah marákóípéqté ménsáméhnsá náríéro. Mina parabagína tanáhráq oga mérapeq sega mitaq mehweh aitagéhe úwe.

10 Sísaga we kéró keyabé mó mahraréna, Pehgáriq arámbéhrí kawerue mirai anínká anotah arámbéhrí moq kawerue mirainkehe. Pehgáriq naneq pehipi meyéh ánínká anotah naneq moq aebóorahire. 11 Arega mah marákóípéqté ménsáméhnsá íre kawerue wahnahninaraqmé árahue oga mía mía arámbéhrí mirainibo? 12 Mó aníné ménsámehnsá íre kawerue wahnahninaraqmé arega wahnahninkeheéna insega ménsámehnsá airaiq awinkéhbo úwe.

Téhtaré wáhnáhné arambehri moráráq íre sehgioráhi ehwéhne.

(Mátíyu 6.24)

13 Sísaga mó mahraréna, Arambehri anínká téhtaré wáhnáhné arambehri íre moráráq sehgioráhire. Wega mó wahnáhnsábé awahbéna mó wahnáhnsábé íre awahbanae. Wega mó wahnáhné arambehri kawerue sehgiena mó wahnáhné arambehri áhwára áhwárainae. Mina inserah itega Manikánsabe irutaboiro sansánkákáq móneyabé irutaboiro sansánkákáq íre moráráq sehgioráhowe úwe.

Sísaga Manikánka wahnah wahnahnirabeqsabé teriu ehwéhne.

14 Sísaga mah ehwéh mahrarúwara Péhrasi kegá irera móneyabé sirutaboiro puara wensabé awiréh atáhwe. 15 Awiréh atáhwana wega sensabé, Mó kegá, Ite kaweq ke wóe aitageheéra arambehriowe. Manikánka itene kopípéq irupipeqté íwíáh tagaríéhre. Wehukega iwíáh íwíáh atáh náneqme Manikánka mi naneqsabé abehq náneq mire atéhre.

16 Wání meri merini aní Sóniga íre sútaq Mósísine ehwehnkakáq Manikáne ehweh iraru kené ehwehnkakáq kowe. Kowana Sóniga suraitaq Manikánka wahnah wahnahnirabeqte kaweq ehwéh tei teinúne. Teinúnara ómi kegá págegeue mitaq kioráhúne íwíáhowe.

17 Íópeqkákáq mah marákó márákóákáq mókake tabanaginae. Peh Manikánka sehgioro i ehwéhmé mi ehwéh pehgáriq íre tabanagorahire.

Sísaga wehga wene ahre kaqsueyabe irarú ehwehne.

(Mátíyu 5.31-32, 19.9; Máhka 10.11-12)

18 Wene ahre kaqsuena mó ahré meyéh ánínká aiq ahbabárire. Sutai ahré meyéh ánínká moq ahbabárire úwe.

Áhnte monéákáq wéh iraipéq míarainsabé éhwéhne.

19 Sísaga Péhrasi keyábé mó mahraréna, Menah áhnte mensáméhnsánkákáq wéhgá kaweq ambántámárí aneranerue ména ahriahri kaweq tahutáhúq naruq narururaire. 20 Wega miraurairana tabonah náonkakáq ání wenáwíq Árásárúsi áhnte mensáméhnsánkákáq wéhné ogesáh ogesáhrapeq tútuue ména 21 mi wehné táhutahuq apipi nanieéna mitaq míarairana iamárínká séra wene náo wana wananurowe.

22 Tabonah ani pukurairara íópeqté kégá wenawa meqmera Maniká míéhrabeqte aní Ébáráhmaba móátárówana áhnte mensáméhnsánkákáq wéh moq pukurairara maisiarówe. 23 Maisarówana wenawanka iraipéq ména anotah erurairana kamahuraire. Wega senahpeq tagarairara íre wahtopeq irerebeq Ébáráhmareq Árásárúsireq moráráq míaroyana tagaraire. 24 Tagéna Ébáráhmansabé áwíahraqséna, Ébáráhma nániboo, ínénsabe arutaboirainte Árásárúsi eqmarehnana wene ayahnkara wánípipeq pámbáhue ninehbíraq tabaintahnana titiríno. Mah iráípéq anotahtaq níérire uraire.

25 Níérire urairana Ébáráhmaga wensabé, Náníbáre. Are oga míarona tanáhráqmé áhnte kawéq náneqkakáq míaronana Árásárúsi tabonah ani míaraire. Minayabe iwíáhue tagáhno. Amahnága we mahtaq kaweqtaq míéhrah arewe mitaq kamahóne. 26 Móme ite ákáhpi mentú kéhnsábé mahbeqté kégá mibeq íre tuoráhúnara mibeqté kégá mahbeq íre kioráhowe uraire.

27 Urairana wega Ébáráhmansabé, Nániboo, Árásárúsi nánibone nahtapeq eqmaro. 28 Mitaq náníbáqmari moberíáh míáhwe. Mah iráípéq anotah érirabeq se moq siyehboq Árásárúsiga sensabé, Itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq mía míaoro korerinkéhe uraire. 29 Urairana Ébáráhmaga wensabé, Sega Mósísireq Manikáne ehweh iraru kereqne ehweh matíáhwe. Mina iragéhe uraire. 30 Urairana, Ahqáho. Sega mina íre iragéhe. Pukia anínká oganúkéna korerinaraqmé se irera sene ahbabáq sansa suaneherawoe uraire. 31 Urairana Ébáráhmaga wensabé, Sega Mósísireq Manikáne ehweh iraru kereqne ehweh anetaníbo íwíáhirataqmé pukia ánínká oganúkéna terinaraq sega wene ehwehnsabé moq anetaníbo íwíáhéra kaweq ke íre ukoneherawoe uraire úwe.

17

Ahbabáq sansanká aiq pútare atona sansá saiqnaruahráhi ehwéhne.

(Mátíyu 18.6-7,21-22; Máhka 9.42)

1 Sísaga we kéró keyabé mahraréna, Síúgio kewé anotah ahbábárowe. Mah marákó márákóípéq ahbabárorahi sansá peh kagaire. Áúgii anímé ahbabáq áhwáreh puana Manikánka anotahtaq kamah awinawire. 2 Wehukenínká ínénsabe aiq pútare aintéh ání ahbabáq sansa áúgi ínaraqmé anotahtaq íre kawerire. Áúgii anínká káriq aní áúgi ínaraqmé wene anuopi anotah ebáh táhru táhruue púrúrúia káwéhúpípéq tuparuahnana wánípipeq tupekitaq tahirímé aiq kaweri irino. Iteite kawerurero úwe.

3 Sísaga mó mahraréna, Arene iyahnabo anínká ahbabárínaraq ehweh ato. Ehweh atéhnaraq wega arensabé, Íre kaweruge. Móme íre mirainie ínaraqmé insahwé ate wene ahbabáqsabe mó íre iwíáhúno. 4 Wega peh morá wéhékáh abapete téhtaré tánáhráq are ahbabárue ue anehe wega, Íre kaweruge. Mi ahbábáq suaníe ínaraqmé wene ehwehnsabé aiq pútare ate wene ahbabáqsabe íre iwíáhúno úwe.

Sísaga aiq pútare atéh sánsánsábé teriu ehwéhne.

5 We kéró kega Sísansabé, Itega kaweqtaq aiq pútare atanéhboq séhréh aito uwe. 6 Séhréh aito uwana wega sensabé, Arene iwíáhwé awanká ayu pehgáriq ayú tahnsa kahnaraq itega anotah awánkánsábé, Are sawikue móbeq sóreq waní káwehupípéq kogahno irataq mi awánkánká itene ehweh sehginawire úwe.

Sísaga kaweq arámbéhrí áníné sánsánsábé irarú ehwehne.

7 Sísaga mó mahraréna, Wahnah korégá wene arambehri anínsábé, Néne sipisípiqtaq wahnahnúno anehe néne sotápéq koarambehriúno atéhrana tupekinaínara wega sotápéqté árámbéhrí suena wene wahnahne nahtapeq sinae. Wene wahnahnka wensabé, Aiq míre. Sewe náhno inabo? 8 Írakaumo. Wahnah korégá wensabé, Néne táhutahuq tíare tahberapeq mewe ménánio éna ínéga nawe parabarúáhnaraq arene táhutahuq nankehe inae. 9 Minawé peh arambehri aniné arambehri puana wega miraitaq wahnah korégá kaweróne inabo? Írakaumo. 10 Mina inserah Maniká itene Wahnahne ehweh sehgíóro. Kawerue sehgieq parabarueq iwíáhéq ite íre kaweq arámbéhríúna anímárí múne. Itega miraúnawe peh itene arambehri wire oro úwe.

Sísaga kawerato anínká kouwekue kaweróne ato ehwéhne.

11 Sísaga Sarúsarama suwahpeq pokinaútaq wega Sámáría marákóákáq kótaikue Kehrari marákóákáq kótaikue 12 mó ke suwahpeq kúwara inayáhnkú ké anotah naonkákáq kégá weba suwe. Mó ke insoq sitéhneho éra sega móbeq iriwe méra 13 áhrabéra, Sísao, are anotah aní móne. Arutaboiraito uwana 14 Sísaga se tagéna sensabé, Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kébá pokue itene náo kaweraginsabé sokigi aríéro úwara pokue ahtapeq kutaq sene náo kaweragúwe.

15 Peh morá ánínká wene náo kaweragú tagéna kouwekue Manikánsabe anotahtaq iwíáh íwíáh atena 16 Sísane aigárápí abiah maraipérue káúqmunue iwíáh íwíáh atena kaweróne atowe. Mi anímé íre Asiu aníne. We Sámáría marákórápéqté áníne. 17 Sísaga we kasenéna, Inayáhnkú kaweraitóge. Mó abapete itaréitaré ánímárí eheq míaho? 18 Aneqsabé peh morá wáhnaupéqté ánínká kouwekéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atehro éna 19 wensabé, Irigue pokúno. Aiq pútare aintahnaga kaweratéhre úwe.

Sísaga tuina tanáhráqsábé éhwéhne.

(Mátíyu 24.23-28,37-41)

20 Péhrasi kegá Sísaba séra wensabé, Manikánka wahnah wahnahnína tanáhráq ahkake sinabo uwana wega sensabé, Manikánka wahnah wahnahnína tanáhráq wehukega siuratate íre tagahrahowe. 21 Wehukega, Mahtaq kéhre. Mitaq kéhre íre irarerahowe. Manikánka wahnah wahnahnime amahnága ite míáhrabeq ábórarire úwe.

22 Sísaga we kéró keyabé mó mahraréna, Mókake itega íné wehukení úku aní túóna tanáhráq níwénunue irutaboiréq íre tagagehe. 23 Mi tanáhráq sinaínaraq mó kegá, Mitaq koragahro. Mahtaq seragahro teírataq sene ehweh íre aiq pútare arítáhro. 24 Sokeqsúéhrana apubúue moke íópeq téhrehnserah íné wehukení úku aní túóna tanáhráq tuinauge. 25 Téhwe mah tanáhráq wahnahno kegá ínénsabe, Iuwahriehre aintera kamah aniera nubiq suagéhe.

26 Naho naho Nóah mío tanáhráq wehukega ahbabáréra miraunserah íné wehukení úku anínká tuinie onaraq mi tanáhráq oga míéhra kegá miraigehe. 27 Anotah waní pianaú tanahráq wehukega ahbabáréra ahriahri miraunserahnéra táhutahuréra ábáhréra pahuiruwana Nóahga wene sípiipéq kibekúwana anotah ibónsúwana wání pionka moke subipáhraruowe.

28 Mó aní wenáwíq Árótae. We wáhnaupéqté ké suwahpeq Sóróma suwahpeq míotaq mi kegá íre irasa ké méra táhutahuréra paiqnanánéra ayu uqmarera nah pearówana 29 wega mitaq suena pokútaq íópeqté irobina tuwara mi ke moke tabikue pukuwe. 30 Mina unserah íné wehukení úku anínká tuinaona tanáhráq wehukega táhutahuréra seyene arambehri miraéra ahwiminirataq tuinauge.

31 Mi tanáhráq sinaraq máhpeq míéhrataq itene ménsámehnsá meyaneheéq nahupeq kibekiyeho. Mina inserah sotápéq míéhrataq itene nahtapeq kouwekiyeho. 32 Manikánka Árótane ahre kamah awunsabe ahreraq matíáhro. (Stat 19.26)

33 Wehukenínká peh wewensabé arutaboiréna peh wewe awahbeh iwíáh mira aruqaruri anímé oga mérapeq íre awaq miahráhire. We awahbeh iwíáh suqsuri anímé oga mérapeq awaq miankéhe úwe.

34 Sísaga mó mahraréna, Íne wehukení úku anínká túónaraq mi tanáhráq inokáhpeq téhraníté morá máhríqtáq sugéhrataq Manikánka mó aní merena mó aní mitaq auwanae. 35 Téhrinítégá aboyanirataq mó iní merena mó iní mitaq auwanae. 36 [Téhtaré wéhgá sotapéq arampehrirataq mó weh merena mó weh mitaq auwanae úwe.] 37 Úwara we kéró kega wene ehweh irera Sísansabé, Itene Wahnahno, eheqpo uwana wega sensabé, Pusa káné anonka kéhrabeq kúqnumarinká ínsínsíowe úwe.

18

Sísaga pagu paguni kewéínínsábé pabeqme ehwéhne.

1 Sísaga we kéró kega púreré sansansábé anetaníbo íwíáhéq túbáh agiyehboq peh ahriahri púrerigeheéna mah pabéqmé éhwéhmé teriuwe. 2 Mó kené koti ehwéh iwíáhue irena sene koti kawerarítéh wéhgá wenawahpeq ména Manikánsabe íre áhreia mó keyábé íre iwíáh íwíáhuraire. 3 Mi ke suwahpeq kéweiní ména mi wehbá séyééna wensabé, Níwíoqneh aní túbáh aginkehboq ehweh ato teawa teawanuraire. 4 Téh séyéuraitaq mi weh ánínká wene ehweh íre irena ahqáho atáráire. Anehemé wega mó iwíáhéna, Ínéwé Manikánsabe íre áhreia wehukeyabé íre iwíáh íwíáhuge. 5 Peh mi inínká ínéba séyééna pagu pagu aintéhnsábé wene ehweh sehginíe. Íre sehgiónaraq wega mó séyééna pagu pagu aintahnaraq nuwahqsoreqninae uraire úwe.

6 Sísaga mó mahraréna, Mi wehgá íre kaweqtaq ména mi iwíáhuraime íráhro. 7 Wega miraurainsabé Maniká tagaríáh kégá ahriahri púreq aruqarurirataq Manikánka íre séhréh aritanabo? Wega íre wahto tanáhráq peh túbáh aginabo? Írakaumo. 8 Teiníboq írátíáhro. Wega se apubúue séhréh aritanae. Íné wehukení úku anínká mah marákóípéq kiwekona tanahráq mah kegá ínénsabe aiq pútare aintaneherabomo úwe.

Téhq anítégá púreruya sansátáréyábé pabeqme ehwéhne.

9 Mó kegá iwíáhéra, Itebataq kaweq ke míone éq, Mó keyábé iuwahriehre uwana Sísaga mah pabéqmé éhwéh mi ke teriuwe. 10 Péhrasi anínká púrerinieéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kirairana táhkísi moné merai anínká moq púrerinieéna mitaq kiraire. 11 Péhrasi anínká iriwe ména wewensabé iwíáh íwíáhéna mahraréna, Manikáno, íné mó ke tahnsa ání íre míónsábé arensabé iwíáh íwíáh atóge. Ínéga aebówé, ahbabáqmé, mó kené ahre abariéwé íre mirau aní múge. Íné íre mahna táhkísi moné meyéh ání tahnsa ání múge. 12 Ínéga mó wikíráq mó wikírárue arensabé iwíáhéna téhtaré wéhékáh táhutahuq awehriuge. Moke meyó náneqme saraqme abapete itaréitaré matawéna mó morá are náwa náwanuge uraire.

13 Péhrasi anínká mahna tahnsa púrerurairana táhkísi moné meyéh ánínká móbeq iriwe ména wene ahbabáqsabe ayehitarairana ibiséna aura marakóiperurawéna púreréna, Manikáno, íné ahbabáq ani míónsábé arutaboirainte kawerainto uraire.

14 Sísaga mó mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Manikánka táhkísi moné merai aní kaweratáráirana wene nahtapeq pokéna kaweqtaq míarairana Manikánka mó aní peh áwé tagarairana wene ahbabáqkakaq mewena pokuraire. Aneqsabébo? Wewensabé iwíáh íwíáhi anímé Manikánka mi anínsábé, Pehgáriq aní míahno atankéhe. Íné pehgáriq aní múge íwíáhi anímé Manikánka mi anínsábé, Anotah aní míahno atankéhe úwe.

Sísaga, Káriq anímárínká ínéba sewíagehboq ahqáho arítého ú ehwehne.

(Mátíyu 19.13-15; Máhka 10.13-16)

15 Sísaga káriq anímárí táhtorankeheéra mó kegá meriqmera mórítówara we kéró kega mórító keyabé suwehgu aritera ahqáho arítówe. 16 Ahqáho arítówana Sísaga mi karíq ánímárínsábé, Máhoro éna we kéró keyabé, Mah karíq ánímárí ínéba sewíagehboq ahqáho arítého. Sega mira onserahno kegá Manikánka wahnah wahnahnirabeq awaq miagéhe. 17 Teiníboq írátíáhro. Mah karíq ánímárínká Manikánka wahnah wahnahnirabeqsabé sirutaboirowe. Peh morá sega mira onserahno kegá mibeq kioráhowe úwe.

Áhnte mensáméhnsánkákáq ánínsábé árahue oga mérapeq awaq mianabo i ehwéhne.

(Mátíyu 19.16-30; Máhka 10.17-31)

18 Wahnah anínká Sísansabé, Íwáhnoraníno, arewe kaweq aní míahne. Oga mérapeq awaq mianíboq anerininkono úwana 19 Sísaga wensabé, Aneqsabé kaweq aníne aintahno? Maniká webataq kaweqtaq mía míaire. 20 Sehgíóro ú ehwehmé aiq ahtebáhne. Mi ehwéhnká mahraréna,

Mó aníné ahre weh abariiyeho. Mó aní subiq súého. Aebóiyeho. Mó keyábé péhe éhwéh arítého. Iteinoibone ehweh ireq se séhréh arítáhro ire úwe. (Kisim Bek 20.12-16; Lo 5.16-20)

21 Úwana mi anínká Sísansabé, Káriq aní míarautaqkákáq amahnágaákáq mi ehwéh sehgíúge úwana 22 Sísaga mi ehwéh irena wensabé, Peh morá náneq íre miraóne. Moke matiahna mensáméhnsá paiqmaqme móne mewe tabonah ke nário. Mirainaraqmé íópeq kaweq naneqmarí matiankehe. Tabonah ke moke nárie íné séniro úwana 23 mi anínká irena áhnte mensáméhnsá ko púana wene arupipeq umeh agúwe.

24 Sísaga mi weh tagéna mahraréna, Áhnte mensáméhnsá matíáh kégá Manikánka wahnah wahnahnirabeq kieyabe anotah pagégéue mirao naneq mire. 25 Kéhma anotah kane. Mi kanká wai abahrabahpipéq kéagínayabé págegeue mirai naneq mire. Mina inserah áhnte mensáméhnsá matíéh ánínká Manikánka wahnah wahnahnirabeq kinayabé anotah pagégéue mirai naneq mire úwe.

26 Úwara író kega kasenéra, Minayabe insega oga mérapeq awaq miahráhiro ue kasenuwana 27 Sísaga sensabé, Wehukega íre miraoraho naneq Manikánka miraorahire úwe.

28 Pítaga wensabé, Iteruwahpeqkakáq moke mationa naneqkakáq sueq kérone úwana 29 Sísaga sensabé, Teiníboq írátíáhro. Manikánka wahnah wahnahnirabeqte árámbéhrí miraoneheéra sene nah súáhmé amahnága áhnte mó nahmárí awaq miagéhe. Mi arámbéhrí miraoneheéra sene ahreromé, sensibáqmarimé, sensinoibowe, sene animárímé súáhmé 30 áhnte mó kegá sensuwahrah úkigehe. Mókake oga mérapeq moq awaq miagéhe úwe.

Náhmbáh 3 tanáhráq Sísaga, Íné pukéna oga úkinauge ú ehwehne.

(Mátíyu 20.17-19; Máhka 10.32-34)

31 Sísaga moke we kéró ke móbeq sitena sensabé, Íráhro. Manikáne ehweh iraru kegá íné wehukení úku anínsábé naho sehiranuwe. Itega Sarúsarama suwahpeq pokonaraq sega sehiranunserahnue mó kegá miraigehe. 32 Nánuwahrah Asíú kégá nahnso kebá móintagéhe. Sega niwiréh aintera abehq éhwéh aintera tehqni aintera 33 nubiq marera nubiq suagéhe. Nubiq suehrana íné pukéna apahtáró wéhékáhtáq oga úkinauge úwara 34 we kéró kega mi ehwéh íre ahtebowe. Mi ehwéh áwahe kopípéq ko púara sirupipeq íre írówe.

Sísaga aura pira ání kawerato ehwéhne.

(Mátíyu 20.29-34; Máhka 10.46-52)

35 Sísaga Séríko suwahpeq wahto kútaq aura pira ánínká ahnayehráq tútuue ména ineh inehúwe. 36 Áhnte kegá sótaikuwana mi anínká irena sensabé, Aneroo úwara 37 sega wensabé, Néhsara suwahpeqte ání Sísa sotaikire teawúwe. 38 Teawúwana wega anotahtaq mahraréna, Sísao, Tébítine anahwao, ínénsabe arutaboirainto úwara 39 ebeq ku kegá wensabé awehgu atera, Ehiya míahno atówana wega íre túbáh agia peh anotahtaq mó mahraréna, Tébítine anahwao, ínénsabe arutaboirainto úwe.

40 Arutaboirainto úwana Sísaga mitaq kowéna, Níyáhrabi aní meqme sero úwara meqmera suwe. Suwana Sísaga wensabé, 41 Aneratanínkono úwana wega, Néne Wahnahno, íné tagéyabe nuwahbehre úwana 42 Sísaga wensabé, Arega aiq pútare aintahnaga aiq kaweratóge. Tagáhno úwe. 43 Tagáhno úwana apubúue tagéna Sísa kérena Manikánsabe iwíáh íwíáh atowara mina tago kegá moq iwíáh íwíáh atówe.

19

Sísaga táhkísi moné meyo aníné nahtapeq pokú ehwehne.

1 Sísaga Séríko suwahpeq kure kótaikinaúwana 2 táhkísi moné meyó kene wahnah wenáwíq Sákíási míowe. We áhnte monéákáq ánínéna, 3 Sísa taganie íwíáhéna áhnte kegá kígíunsabe we egahq aní púana Sísa íre tagahrahúwe. 4 Minayabe wega pehbeheráh wehuke kótaikue Sísa taganieéna we sína ahtápéqté áwánkátápéq kire kirútuue míowe. 5 Tútuue míowana Sísaga wahtotaq séna aura pankeqme Sákíási tagéna wensabé, Sákíásio, arene nahtapeq kowíaniboq are apubúue maraipéq tueagúno úwe.

6 Tueagúno úwana Sákíásiga apubúue tueague aru eyoyóéna Sísa mehweh atena wene nahtapeq móatowe. 7 Mina tago ke ómiga abiahnsanéra áhnte ahbábáq áníné nahtapeq pokinsabé íre kawerire uwe.

8 Sákíásiga wene nahtapeq iriwe ména Sísansabé, Néne Wahnahno, néne ménsámehnsá saraqme tabonah ke ákáhtaq náriníe. Menahmé ínéga mó keyábé péhe éhwéh teriena sene móne pehipi merauge. Amahnága merau moné itaréitaréráq meraunserahnue mi ke náriníe úwe. 9 Úwana míó kega írótaq Sísaga wensabé, Arene ahbabáq sansa suahnayabé iboramé ite mi karírónání kaweraitóge. Arewe amahnága aiq pútaq Ébáráhma kahnáh ání míahne. 10 Íné wehukení úku anínká ahbabáq ke kabarue kawerinieéna tumíóge úwe.

Sítáríarai monéyábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 25.14-30)

11 Sega ahtapeq kure Sarúsarama suwahpeq wahto kutaq wereq nogú kega iwíáhéra, Manikánka wahnah wahnahnirabeq ábóraq aginaire unsabe Sísaga mah pabéqmé éhwéh teriuwe. 12 Teriena, Anotah wehgá íre wahto wáhnaupéqté kéné marakóraq pokinauraire. Mi wehgá iwíáhéna, Pokinaurabeqte wáhnáh ánínká ínénsabe, Arenawahpeq pokue arenawahrah kowahnahnúno teninkeheéna pokinauge íwíáhuraire. 13 Pokinauraitaq wene arambehri ke nayáhnkú ké síáhrabéna 20 Kína 20 Kína ue sítáráwéna sensabé, Íné pokona tanáhráq mah moné matawéq paiqme arambehriéwehrana kouwekono éna pokuraire.

14 Pokurairara wenawahrahga wensabé íre suwahbéna wáhnaupéqté wáhnáh ánínsábé, Areba ki anínká itetaq wahnahnéyabe iuwahriehre koreawéro éra mó ke we anehe eqmaq súátówe. 15 Pokurai wehgá mi wahnáh árámbéhrí mewena wenawahpeq kouwekéna wene arambehri ke móne átáríaro keyábé síáhraburaire. Síáhrabéna sensabé, Íátáu moné árámbéhrí árahuroo kasenuraire.

16 Árahuroo kasenurairana ebeq surai anínká wensabé, Anotah weh wóne. Arega níátóna moné mi 20 Kínáráté áhnte paiqmaqme amahnága arene móne íregáritaq Kiná 200 Kína úkire urairana 17 wahnah korégá wensabé, Kaweróne. Are kaweq arámbéhríóna aní móne. Pehgáriq arámbéhrí tábúsoq marahna puah mókakewe arega nayáhnkú kéhíná suwahpeq wahnahninkehe uraire.

18 Mó arámbéhrí ánínká séna wensabé, Anotah weh wóne. Arega níátóna moné mi 20 Kínáráté paiqmaqme amahnága arene móne 100 Kína úkire urairana 19 wahnah korégá wensabé, Arewe moberíáh kéhíná suwahpeq wahnahninkehe uraire.

20 Urairana mó arámbéhrí ánínká séna wensabé, Anotah weh wóne. Arega níátóna moné meyo. Ínéga ambantaraté úbíqme kopéq matauge. 21 Íre arega arambehrióna naneq mewe meweóne. Íre arega uqmatona naneq naruq naruróne. Are págege wahnáh ání míahnayabé áhreéna arene móne kopéqmarena pehipi áwúge uraire.

22 Urairana wahnah korégá wensabé, Arewe íre kaweq arámbéhríóna aní móne. Arega iraréna ehwéhnsábé ehweh atanauge. Íre ínéga arambehriu naneq mewe meweuge éna wino. Íre ínéga uqmatau naneq naruq naruruge éna wino. Íné págege wahnáh ání míó púah 23 aneqsabé néne móne pénkiipéq íre matono? Mirauronaraq tahirímé amahnága áwátáu monéákáq pénkiipéqté mónéákáq meyó irino éna 24 mitaq míaro keyábé, Túbáh agurai aníné móne meweq áhnte kiná 200 kína matíéh ání náwéro uraire. 25 Urairara sega wensabé, We amahnága 200 Kína matíéh mino urowana 26 wahnah korégá sensabé, Teiníboq írátíáhro. Áhnte matíéh ání mónkakáq awiníe. Pehgáriq matíéh ání mina meyahnana we tabonah ani míankehe uraire. 27 Wahnah korégá mó mahraréna, Néne naruowe ínénsabe itene wahnah aní méyabe iuwahriehre uro kewé meriqme sure ínéga tagahnaq subiq súáhro uraire úwe.

Sísaga Sarúsarama suwahpeq kú ehwehne.

(Mátíyu 21.1-11; Máhka 11.1-11; Sóni 12.12-19)

28 Sísaga mah pabéqmé éhwéh teriena ahtapeq ebeq kure Sarúsarama suwahpeq pokinaúwe. 29 Wega Páítápási suwahpeq Pétáni suwahpeq wahtotaq kútaq Óríwi sawéhrápéq kiuwe. Sísaga we kéróya aníté eqmaq suanaútaq 30 sensabé, Isebeq wahtotaq kehiná suwahpeq pokotao. Mitaq kirataq iyaráh ká tónki aráhq wehuke íre áhkokóue nogí ká tagéta pugeqme meqme setao. 31 Pugeréhrataq mó anínká itensabé, Aneqsabé pugerehyo ínaraq wensabé, Itene Wahnah áhkokóue kinkeheéta meroye teawétao éna eqmaq suowe.

32 Eqmaq suowara pokue Sísaga teriunserah iyaro tonkí áráhq tagéra pugeróye. 33 Pugeróyataq mi kané sibowáréhga, Aneqsabé pugerehyo uwara 34 sega sensabé, Itene Wahnah áhkokóue kinkeheéta meroye uyana sega, Meqme pokotao uwara 35 mi ka meqme Sísaba seweqmera sene korósi mi kané abobiahtaq uwiq máróyana Sísaga mi tonkíné ahbobiahtaq kierútu agúwe.

36 Tónkiga Sísa áhkokóue pokútaq wereq ku kegá Sísansabé iwíáh íwíáh ató púara sene korósi ahtapeq uwiqme awahrirarówe. 37 Mi ah Óríwi sawéhrápéqté tutaq Sarúsarama suwahpeqsabé wahtotaq kútaq áhnte we kéró kega Sísaga págegeue miraú otáq sánsámárínsábé iwíáhue tagéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe. 38 Sega anotahtaq mahraréra,

Itene Wahnah áwírue si aní anotah anínsábé iwíáh íwíáh atone. Manikánka iru pehwehrue aitena we íópeq míéhraq wensabé iwíáh íwíáh atone uwe. (Buk Song 118.26)

39 Uwara Péhrasi kegá Sísansabé, Are kéráh kégá túbáh agiyehboq ehweh arito uwana 40 Sísaga sensabé, Teiníboq írátíáhro. Sega túbáh agotaq tahirímé ebahmarínká anotahtaq iwíáh íwíáh aintáh irino úwe.

Sísaga Sarúsarama suwahpeqte kéyábé ibisó ehwehne.

41 Sísaga Sarúsarama suwahpeq wahtotaq kútaq mitaq tagéna mibeqté kéyábé arutaboiréna ibisówe. 42 Ibiséna mahraréna, Ibora itewe Manikánka insahwé aitéh sánsá ahtebahtaq tahirímé nirupipeq eyoyó irino. Amahnágawé itega íre tagariahrahowe. 43 Mókakewe itene naruoga iteba séra ite abugéqnáhnue moke itene ahmari paitáwéra wahnahnigehe. 44 Sega itene nahmarí sokoruera itereq itene animárínseq subipáhraruagéhe. Sega moke perehnehnia ebáhtáté miraia naneq sokoruagéhe. Manikánka ite kaweraite tanahráq íre ahtebónayabé mókake itene naruoga miraigehe éna arutaboiraritowe.

Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápété paiqnanánu ke máhpeq kaqsuo ehwéhne.

(Mátíyu 21.12-17; Máhka 11.15-19; Sóni 2.13-22)

45 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq kibekéna mitaq paiqnanánu ke máhpeq kaqsuena 46 sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Néne nahme púreré nahne ue áwíratagéhe ire. (Aisaia 56.7)

Itega miraonka mah nahmé aebó kégá mehwatíáhnserah nah úkire úwe.

47 Sísaga mó wehekáh mó wehekáhnue mitaq síwáhnorúwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereq mibeqté wáhnáhmárínseqka Sísa subiq suanéhboq aneq ehwéh atanéhnkono éra sío síouwe. 48 Sísaga síwáhnorútaq áhnte mó kegá wene ehweh ireyabe suwahbó púara we subiq suanehe íwíáhu kegá íre suboráhuwe.

20

Sísansabé, Insega miraúno atáráiro u ehwéhne.

(Mátíyu 21.23-27; Máhka 11.27-33)

1 Sísaga mó wehekáh Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq síwáhnoréna kaweq ehwéh teriuwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereq mibeqté Asiu kené ábóáwáh wéhreqka weba séra 2 kasenéra, Arega miraóna naneqme árahinie miraono? Insega miraúno atáráinsabé miraono? Teio úwe. 3 Teio uwana Sísaga sensabé, Ínéga moq itensabé kaseninie. 4 Sóniga wání meri merininkeheéna insega eqmaq áúwátáiro? Manikánka eqmaq áúwátáiro? Peh wehukega eqmaq áúwátóo? Teníéro úwe. 5 Teníéro úwara sega epéq sío síoéra, Anere teawenéhnkono? Manikánka Sóni eqmaq áúwátáire teawénaraqmé wega itensabé, Aneqsabé wene ehwehnsabé íre aiq pútare atáróo inae. 6 Wehukega Sóni eqmaq áúwátówe teawénaraqmé mahtaq sáhuríáh kégá, Sóniwe Manikáne ehweh irarurai aní míre íwíáho puara ebahnsa tuparuqme iubíyeho éra sío síouwe. 7 Sío Síoéra Sísansabé, Sóniwe insega eqmaq áúwátáiramo. Ite íre tagarione uwana 8 Sísaga sensabé, Itega íné íre teníéwe. Minayabe ínéga moq ínénsabe, Miraúno aintárái aní íre teiníe úwe.

Sotáq wahnahnuro ahbábáq kéyábé pabeqme ehwéhne.

(Mátíyu 21.33-46; Máhka 12.1-12)

9 Sísaga mi keyábé mah pabéqmé éhwéh mahraréna, Wehga sonsoqme náhníáq sera ayu uqmarena mó keyábé, Néne sotáq wahnahnue náwe soqintewáhro aritena mitaq suena íre wahto wáhnaupéqté ké suwahpeq kowéna íre wahto tanáhráq mitaq míaraire. 10 Náhníáq sera irái tanáhráq wene arambehri anínsábé, Ákáhtaq koweyo éna sotáq wahnahnuro kebá eqmatairara sotáq wahnahnuro kegá náhníáq sera íre náwasa subiqmarera kaqsutowe.

11 Kaqsutowana so aboga mó arámbéhrí ání eqmatairara sega we moq subiqmarera íre kaweq sansá atera sera íre náwasa kaqsutowe. 12 Kaqsutowana so aboga mó aní eqmatairara sega we anotahtaq subiqmarera so wírá máhpeq tuparutowana 13 so aboga wewe náhenéna, Anerininkono éna niruní nénáhní eqmaraníe. Nénahni púara sega wensabé áhtenéra wene ehweh iragéhe éna wenahni anehe eqmataire.

14 Eqmatairara we wahto kuraitaq sotáq wahnahnuro kegá we tagéra seye náhenéra, So abone ahninkáwá aiq sire. Mah so awaq mianéhboq subiq suanéhe íwíáhéra 15 táhtoqme máhpeq móatera subiq sutowe.

Sega mirauronsabé so aboga mi ke anere aritankéhbo? Teiníboq írátíáhro. 16 So aboga wene sotápéq séna wahnahno ke subiq suanawire. Wene sotáq mó kegá kawerue wahnahnigeheéna eqsitankéhe úwe.

Eqsitankéhe úwara sega wene ehweh irera mahraréra, Éhneh. Sotáq wahnahnuro kegá miraurome íre kawerurowe uwe. 17 Uwana Sísaga se ebitáwéna sensabé, Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Nah píáh kégá suto wahqká moke nahwiahnsanse kiotaikire ire.* (Buk Song 118.22)

Mah ehwéh áwahewé aiq ahtebaho kasenúwe.

18 Kasenúwana mó mahraréna, Mi wahqtáq inahnsubíra kené siyahnsamé piteginae. Mi wahqká megue wehukení subinaraq wene ayahnsamé abiro abiro aginawire úwe.

19 Úwara Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreqka seye náhenéra, Sísaga mi pabéqmé éhwéhnue itepi parobehre íwíáhuwe. Mira íwíáhu puara sío síoéra, We táhtoqme karábúsiipéq móatanéhe éra peh mitaq sáhuríó keyabé áhreu puara íre miraorahuwe.

Sega Sísansabé, Táhkísi moné inse awenéhnkono kasenu ehwéhne.

(Mátíyu 22.15-22; Máhka 12.13-17)

20 Mósísine ehweh síwáhnoro kereq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreqka Sísa táhtore tanáhráqsábé áwénunowara mó keyábé, Sísaba pokue péhe éhwéh teaweq, Arene ehweh ireyabe iuwahbehre oro. Wega ahbabáq ehweh irarinkehboq págegeue kasenéq áhwárawe tagahro. Ahbabáq ehwehnínaraq táhtoqme anotah wahnáhpá móatanéhe éra péheno ke eqmaq súówe.

21 Eqmaq súówara kure Sísansabé, Íwáhnoraníno, ite tagarionawe arega iraréna ehwéhmé tábúsoqme ehwéhnóne. Arega anotah kereq pehgáriq kereqsabé peh monseráh íwíáhé peh Manikáne sansá ahriahri tábúsoqme pahsuqme íwáhnoróne. 22 Minayabe teio. Aneq iwíáhono? Itega Aroma kené wahnah aní Sísáhri táhkísi moné awenéhnkono? Árahonehnkono uwe. 23 Uwana Sísaga sega epéráhpéru iwíáh tagéna sensabé, 24 Ebah moné taganiboq ábóraq maro éna, Mah monéráq píkísahakáq áwíqkakaq insene kehro úwara 25 sega wensabé, Aroma kené wahnah anímé Sísáhrinee uwe. Uwana Sísaga sensabé, Aroma kené wahnahne náneq wewe náwéro. Manikáne naneq wewe Maniká náwéro úwe. 26 Úwara Sísane ehwehnsábé áhtenéra wehuke míópi Sísaga áhwára áhwára ehwéh íre irarúnsabe túbáh agéra ehiya míówe.

Sísaga pusa ké iriwe oganúq sitankéhe ú ehwehne.

(Mátíyu 22.23-33; Máhka 12.18-27)

27 Sáyúsi kewé pusa ké íre iriwe oganúq sitankéhe íwíáhu kee. Táhmaro mi kegá Sísaba séra wensabé, 28 Íwáhnoraníno, Mósísine sehiranka maharéna,

Íre aninkákáq wéh pukínaraq wenábáqka kéweiní meyankéhe. Mi inínká maqmarahna animárí wenawahne animárí míageheéna meyankéhe ire. (Lo 25.5)

29 Minayabe abapete téhraníté se ábárahnahnah míarowe. Siwahwágá ahre mewena íre aninkákáq uraitaq pukuraire. 30 Pukurairana náhmbáh 2 abakáwágá awahwáné kéweiní mewena íre aninkákáq uraitaq pukurairana 31 náhmbáh 3 abakáwága moq monseráhnuraire. Moke mi abáráhnáhnahnka mi iní mótaq mótarue mewera íre aninkákáq urotaq orah animárí pukurowana 32 sinehemé mi iní moq pukuraire. 33 Moke mi abáráhnáhnahnka mi iní meronsabé iriwe oganúq sitahnaraq insene ahre míanabo kasenuwe.

34 Kasenuwana Sísaga sensabé, Mah marákó márákóípéqté wéhgá ahre meyáhwara ahreronká wehkowe. 35 Manikánka iriwe oganúq sitahna kegá ahre íre meyagéhe. Ahrega íre wehkigehe. 36 Se íópeqté kégá mía mía onserah puara mó íre pukigehe. Manikánka se iriwe oganúq sitahna puara peh wene animárí mía míaigehe. 37 Pusa ké iriwe oganúq site ehweh Mósísine sehiranka teíre. Uworapeqté káriq awánkánsábé íre tagia peh téhrówana irobinapipéqté éhwéhnká mahraréna,

Íné Ébáráhmane Maniká múge. Íné Áhísáhkine Maniká múge. Íné Sékópane Maniká múge úwe. (Kisim Bek 3.6)

38 Mi ehwéhnká sokigi aiímé Manikámé íre pusa kéné Manikáne. Írakaumo. We peh oga míáh kéné Maniká míre. Wega tagehme ómi oga míáhwe úwara 39 táhmaro Mósísine ehweh síwáhnoro kegá Sísansabé, Íwáhnoraníno, arega tábúsoqme iraréne éra 40 áhtenéra mó íre kasenuwe.

Manikánka omaq ato aní éhweh Sísaga kasenú ehwehne.

(Mátíyu 22.41-46; Máhka 12.35-37)

41 Sísaga sensabé kasenéna, Manikánka merirankeheéna omaq ato aní we Tébítine anahwa wíre ewe. Mi ehwéhmé aneqsabé irarewo? Maniká itene Wahnahnka néne Wahnahnsabé, Niyah púpeq tútuue míéhnaraq arene naruo wahnahnarítáríahno ire. 42 Manikáne Awanka Tébíti iwíáh atowana igonkó pukúípéq sehiranúwana mi ehwéhnká mahraréna,

Maniká itene Wahnahnka néne Wahnahnsabé, Niyah púpeq tútuue míéhnaraq 43 arene naruo saiqnariankehe atóge úwe ire. (Buk Song 110.1)

44 Írátíáhro. Tébítiga mi anínsábé, Néne Wahnahne ato puana we árahue wene anahwa míanabo úwe.

Péhrasi kereq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka ahbabárowe ú ehwehne.

(Mátíyu 23.1-36; Máhka 12.38-40; Árúka 11.37-54)

45 Ómi míó kega írótaq Sísaga we kéró ke teriena, 46 Mósísine ehweh síwáhnoro kegá mirao serahniyeho. Mó kegá se tagéra sensíwíq pankerageheéra íre wahto korósí úbíqmera nógówe. Sega máhkétirapéq nogótáq mó kegá se mehweh ariteyabe suwahbehre. Momiwí nahtápéq pokotaq kaweqtapéq tútuue méyabe suwahbehre. Táhutahurorabeq aboawah wehwárí tútuue míáhrabeq méyabe suwahbehre. 47 Sega kéweinínsónsábé péhe éhwéh teriera sene ménsámehnsánkakaq sene nahnkakaq mewe meweowe. Ite kaweqtaq míáh ké wóe igeheéq wehuke míáhtáq íre wahtotaq púreq aruqarurowe. Mirao puana Manikánka ehweh aritahna tanáhráq se anotahtaq kamah arinkéhe úwe.

21

Tabonah inínká Maniká náwu monéyábé éhwéhne.

(Máhka 12.41-44)

1 Wehukega séra Maniká móne náwúrabeq áhnte monéákáq kégá mitaq móne náwúwana Sísaga tagówe. 2 Tabonah kewéínínká séna káriq pabúsá móné náwuwana tagéna 3 mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Mi tabónáh kéwéínínká náwí mónégá moke mó kegá náwé móné kiotaikire. 4 Sega sene pehipi matíáh móné náwéwana mah tabónáh kéwéínínká moke wene matíéh mónéwé aiq náwíre. Aiq náwí púana amahnága táhutahuq paiqmarahna moné íre kéhre. Minayabe wega náwí mónégá moke mó kegá náwé móné kiotaikire úwe.

Sísaga, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh íre kaweraginawire ú ehwehne.

(Mátíyu 24.1-2; Máhka 13.1-2)

5 Táhmaro kegá Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq tagéra mahraréra, Mah nahtáqmé áhnte kawéq ébáhmárí awahriq naneqmarí kéhre uwana Sísaga minayabe mahraréna, 6 Itega tagah naneqme mókake paentárara aruaneherawoe. Mi peréhnéhnia ébáhmárí miraue moráráq íre kagainae. Peh moke paentárara aruaneherawoe úwe.

Sísaga anehe tanahráq íre kaweq sunúq sinawire ú ehwehne.

(Mátíyu 24.3-14; Máhka 13.3-13)

7 Sega Sísansabé, Íwáhnoraníno, arega irarénawe ahkake miraoneherabo? Miraonehera irataq aneq ábóraraginabo? Miraonehera irataq itega ahtebanehboq ebeqme aneq ábóraragínaq taganehnkono kasenuwe. 8 Kasenuwana Sísaga mahraréna, Mi tanáhráqsábé mó kené péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítéhboq auráq matawéq tagaríáhro. Mi tanáhráq áhnte kegá mótaq mótarue néníwírue séra péhenéra, Íné Manikánka eqmaq núwéh ání múge éra, Anehe tanahráq aiq wahtonire igehe. Mina tahnsanira ke íre kéríráhro. 9 Mi tanáhráq mah marákó márákó ebehowe ira ehwéh ireq íre ahreoro. Íre iransánoro. Téhwe teiú náneq ebeq sínana anehe tanahráq íre apubúue sinae úwe.

10 Sísaga anehe tanahráqsábé mó mahraréna, Mó kehinánseq mó kehinánseqka ebehoneherawoe. Mó wahnáhné awahrahreq mó wahnáhné awahrahrerue ebehoneherawoe. 11 Mi tanáhráq anotah maríinae. Mitaq mahtaq ehwehráhnara áhnte ke awahreoneherawoe. Mi tanáhráq íópeqté náneqmarí tagéq anotahtaq áhreoraho naneqmarí tagagehe.

12 Mi tanáhráq itensabé suwahrieh kegá ite táhtoqme íwíoqnéra momiwí nahtápéq ehweh aitera karábúsiipéq móitagéhe. Itega néne sánsá segíónsábé anotah wahnáh kéreq ákáhtaq wahnáh kéreqka ehweh aitageheéra seba móitagéhe. 13 Mirairataq íné éhweh terigéhe. 14 Mi tanáhráq, Aneq ehwéh irarenehnkono ue iwíáh kikiriyeho. 15 Ínéga kaweq iwíáh aitahnaq ahtebia éhwéh irarirataq itene naruoga mi ehwéhnsábé íre ahqáho aitahráhowe.

16 Iteinoiboreq iteribáqmarinseq iteruwahrahreq itene iyahnabo anímárínseqka ite wahnah kebá móitehrara sega ite táhmaro iubiq iuagéhe. 17 Néne sánsá sehgíó púara ómi kegá itensabé iuwahriehre aitagéhe. 18 Itene iyahqnopeqte peh morá íyáhrá íre sáúqkinae. 19 Néne sánsá íre susa anehe tanahráqkákáq kawerue sehgírataq oga mérapeq awaq miagéhe úwe.

Sísaga Sarúsarama suwahpeq kekigahki aruaneherawoe ú ehwehne.

(Mátíyu 24.15-21; Máhka 13.14-19)

20 Sísaga anehe tanahráqsábé mó mahraréna, Ebehira kegá Sarúsarama suwahpeq abugéqnáhnuriehra tagehrataq áhníbórá mi ke aipáhrue subiq suera nahmarí kekigahki aruaneherawoe tagariagehe. 21 Mi tanáhráq Súría marákórápéq míéhrataq sáwéhrapeq pehbeheráh pokoro. Sarúsarama suwahpeq míéhrataq mitaq sueq móbeq pokoro. Ahpeq nogírataq Sarúsarama suwahpeq kouwekiyeho. 22 Mi tanáhráqmé anotah kamáh aina tanáhráre. Manikáne ehwehnka kamah ainawire ime aiq pútaraginawire. 23 Mi tanáhráq kía míéhra ininsónseq inahunahnínkákáq ínínsónseqka íre pehbeheráh pokorahi puaq sensabé irutaboiroro. Manikánka mi ke anotahtaq kamah arinkéhe. 24 Nahnso kegá mó ke pokatate kiraqme subiq suera mó ke meriqmera moke wáhnaupéqté ké suwahpeq móruagéhe. Nahnso kegá Sarúsarama suwahpeq áhnte opéq wahnahnigehe. Nahnso kegá wahnahné tanahráq parabagínaraq sega mitaq mó íre wahnahnigehe.

Anehe íné wehukení úku anínká tuinauge ú ehwehne.

(Mátíyu 24.29-31; Máhka 13.24-27)

25 Sísaga mi tanáhráqsábé mó mahraréna, Mi tanáhráqmé pópoqnahwe, íómé, wehyoqmarímé ótaq sansánagínaq tagagehe. Sóreq wanínká mueq muerue sóyáh agína puara moke wehukene sirupipeq umeh agínara anotahtaq áhreoneherawoe. 26 Íópeqté náneqmarínká kúrugúruínaraq wehukega, Anerirapómo éra iwíáh kikiréra anotahtaq áhreoneherawoe. 27 Mi tanáhráq íné íópeqté piribirioyahnkakaq téhreh naneqkakáq págegeue írábúyápipeqté tuonara tagagehe. 28 Teiú náneqmarí tagehrataq iriwe méq íwéh panantágínaq taganeheqmóe. Manikánka tumeirahna tanáhráq aiq wahtonire úwe.

Sísane ehweh íre parabagia peh ahriahri kagainawire i ehwéhne.

(Mátíyu 24.32-35; Máhka 13.28-31)

29 Sísaga mah pabéqmé éhwéh mahraréna, Éntuankakáq mó awánkánkákáqsábé iwíáhue tagéq ahtebahro. 30 Awanká ánáh aunínaraq itega iwíáhéq, Ópeq áhníbórá sire aiq ahtebóne ewe. 31 Mina onserah teiú náneq ábóraragínaq tagéq Manikánka wahnah wahnahni tanáhráq aiq wahtotarire igehe.

32 Teiníboq írátíáhro. Amahnága oga míáh kégá ómi pehipi íre pukigehe. Ebeqme moke teiú náneq ábóraragína tagéq anehe pukigehe. 33 Íópeqkákáq mah marákó márákóákáq parabagínana ínéga teiú éhwéhmé íre parabagia peh ahriahri kagainawire úwe.

Sísaga, Ahriahri kawerue tagaríáhro ú ehwehne.

34 Sísaga mi tanáhráqsábé mó mahraréna, Kaweqtaq méq kawerurero. Itega abehq wání néq múguwahguiyeho. Ménsámehnsánsabe iwíáh kikiriyeho. Mirairataq ite íre iwíáhirataq mi tanáhráq apubúue sinae. Kahnkapi wah paríéhnserah 35 mi tanáhráq moke mah marákó márákóípéq míáh ké parianeherawoe. 36 Ahriahri níwénunéq kawerue auráq matíáhro. Mi tanáhráq sínaraq teiú náneqmarínká kamah ainehoéq Manikánsabe, Págege ainte séhréh ainto ue púreroro. Mirairataq íné wehukení úku aníné niuranabiahtapeq seiriwe míagehe úwe.

37 Moke wéhékáh Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq síwáhnoréna tupekinaútaq mitaq suena Óríwi sawéhrápéq kigaegaeúwe. 38 Ahbiahipeq áhnte kegá wene ehweh iraneheéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq séyéuwe.

22

Súrásaga wahnah keyábé, Ite meiqmena Sísaba móitaníe ú ehwehne.

(Mátíyu 26.1-5,14-16; Máhka 14.1-2,10-11; Sóni 11.45-53)

1 Asiu kené sótaikú siahreraq ko tanahráq íre múí párétí no tanahráq wahtonútaq 2 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka sío síoéra, Sísawe árahue subiq suanéhnkono uwe. Sega mó keyábé áhreu puara ábóraq íre táhtorahráhuwe. 3 Sísa kéró ke airápété téhraníté míówe. Sebaté ání Súrása Ísíkáríótie. Owainawanka Súrásane arupipeq kowena iwíáh atowana 4 pokue Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wáhnáh kéreqpa kure sensabé, Sísa owinahwinonaq subóro úwe. 5 Úwara iwíáh íwíáhéra móne awenéhboq miraúno uwana 6 Súrásaga kowe aritena wehuke íre míéhrataq se Sísaba mórite tanáhráqsábé iwíáhue kabarúwe.

Téhtaré ánítégá táhutahuq kawerare ehwéhne.

(Mátíyu 26.17-25; Máhka 14.12-21; Sóni 13.21-30)

7 Asiu kené sótaikú siahreraq ko tanahráq íre múí párétí né tanahráq sútaq Asiu kegá sipisípiq áráhq subiqme titiru tanahráq súwe. 8 Mi tanáhráq Sísaga Pítareq Sónireqsabé, Sótaikú tanahráq ahreraq kéh táhútáhúq nanehboq kogaweraráhtao úwara 9 sega wensabé, Eheq kogawerarayéhnkoyo ue kasenuyana 10 Sísaga sensabé, Íráhtao. Wahto kehiná suwahpeq pokue obenkisa wání ántéhyánkákáq ánínseq piehgírataq we kéanehenotao. We pokína nahtápéq kieráhtao. 11 Mibeqté ábóáwáh wéhyábé, Íwáhnori anínká mahraréna, Ínéreq íné séníráh kéreqka sótaikú iahreraq kéh tánáhráq táhútáhúq nanehboq mi paqnáhípéq sokigi aio ire etao. 12 Wega ménsámehnsá aiq kaweria anotah paqnáhípéq sokigi ínaraq mitaq itene táhutahuq kaweraráhtao éna eqmaq suowe.

13 Eqmaq suowara pokue Sísaga teriunserah tagéra mitaq sótaikú tanahráq siahreraq ko tahutáhúq kaweraróye.

Sísaga párétiakáq sera ano ko kahpúákáq náriu ehwéhne.

(Mátíyu 26.26-30; Máhka 14.22-26; 1 Kórína 11.23-25)

14 Táhutahuq tanahráq sinaútaq Sísareq we kéró kereqka táhutahuq naneheéra pokue tútuue míówe. 15 Sísaga sensabé, Níéraníra tanáhráq aiq wahtonire. Ebeqme mina sótaikú tanahráq iahreraq kéh táhútáhúq itereq moráráq naneheéna iwíáh íwíáhuge. 16 Teiníboq írátíáhro. Mah tahutáhúq nahnaraq mah marákóípéq míó tánáhráq mó íre nanie. Manikánka wahnah wahnahnirabeq míáhnaraq mitaq nanauge úwe.

17 Wega náhníáq sera anonkakaq káhpú mewena Manikánsabe, Kaweróne atena sensabé, Umah. Moranínká moranínkáue nahro. 18 Íné mah marákóípéq míó tánáhráq náhníáq sera ano mó íre nanie. Manikánka wahnah wahnahnirabeq míáhnaraq mitaq nanie éna 19 páréti mewena Manikánsabe kaweróne atena keqme náriena sensabé, Mahnawé niwaq mire. [Nehrataqmé ínénsabe iahreraq matíáhro éna ite séhréh aitanieéna pukinie úwe.

20 Sega mi tahutáhúq parabagútaq Sísaga náhníáq sera ano mónkakáq mewe páréti náriunserahnue siena sensabé, Mahnawé néne korahq mire. Ite séhréh aitanieéna néne korahqka tuinawire úwe.]

21 Sísaga mó mahraréna, Tagahro. Néne naruo koweriranai ani itereq moráráq míéhre. 22 Manikánka aiq irarinserah íné wehukení úku aní pukinie. Néne naruo koweriranai anímé anotahtaq kamah awinawire úwe. 23 Úwara we kéró kega sío síoéra, Insega mirainabo ue kasenuwe.

Sísaga we séhréh atéhoro ú ehwehne.

(Mátíyu 20.25-28; Máhka 10.42-45)

24 Sísa kéró kega seye ehwehéra, Ínéga ite kiotaiku aní múge éra mó anínká mó anínkáue mira íwíáhéra ehwehuwe. 25 Ehwehunsabe Sísaga sensabé, Mah marákóípéqté kéráq págege wahnáhno ke míáhwe. Págege wahnáhno ke méra sensuwahrahraq wahnahnéra, Ite kawerue séhréh aitáh wáhnáhne ewe. 26 Itega mina tahnsa íre oro. Ite míáhrabeqte ání anotah anímé iteríbáq tahnsa míahno. Wahnah aní míanie íwíáhina anímé arambehri aní méq we séhréh atehoro.

27 Tútuue táhutahuri anímé anotah aníne íwíáhowe. Wene arambehri aní wene táhutahuq kaweraréh ánímé pehgáriq aníne íwíáhowe. Íné iteba míó ánímé arambehri aní tahnsanéna séhréh aita aitauge.

28 Níwíoqnah tanáhráq itega íné íre nuwasa ínéba mía míaonsabé 29 Nániboga ínénsabe wahnahnúno aintéhserah ínéga itensabé moq wahnahnoro aitóge. 30 Ínéga wahnah wahnahnonarabeq itega mitaq tútuue méq táhutahurigehe. Ísara kahnáh airápété téhtaré míáhwe. Itega wahnah kené tahberaq tútuue méq mi kahnáhné ehweh iwíáhue tagéq tábúsoq sitagéhe úwe.

Sísaga Pítansabé, Íné nuwaniewóne ú ehwehne.

(Mátíyu 26.31-35; Máhka 14.27-31; Sóni 13.36-38)

31 Sísaga Pítansabé mahraréna, Sáímónio, Sáímónio, írátíahno. Owainawanka iwíáhéna, Ahreronká námúq sibinsibinonserahnue ite abehq náneq tahnsá úkigeheéna íwíoqnanie ire.* 32 Amahnága arega ínénsabe aiq pútare ainte néne sánsá ambubu atiahne. Néne sánsá súéhneho éna arensabé púreratóge. Arene ahbabáq sue íné séraníe íwíáhinaraqmé arereq morá árámbéhrí ké séhréh arito úwe.

33 Úwana Pítaga Sísansabé, Néne Wahnahno, are kérónsábé karábúsiipéq móintaneherabomo nubiq suaneherabomo. Anetaníbo. Kéraníe úwe.

34 Úwana Sísaga wensabé, Teawiníboq írátíahno. Ibora kokórega ehwehnina ínaraq arega íné íre tagaríóge apahtáróráq irariniewóne úwe.

Sísaga we kéró keyabé, Poka paiqmáráhro ú ehwehne.

35 Sísaga sensabé, Mónewe, unahmé, súwe meyého ue eqmaq íúwátáutaq ite aneq tabonahuroo kasenúwara sega wensabé, Írakaumo uwana 36 wega sensabé, Amahnága móneakáq unahnkákáq matíéhrataqmé mina mewe nogóro. Poka íre matíéhrataq sáhkétiraté móne meweq mi monéráté poka paiqmaráhro. 37 Aneqsabé teiugo? Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Wereq ahbabáq kereq morábí sáharitagéhe ire. (Aisaia 53.12)

Teiníboq írátíáhro. Sega íné mirairansabé mi ehwéhnká aiq pútaraginawire úwara 38 we kéró kega wensabé, Itene Wahnahno, tagáhno. Ite téhtaré pókánkákáq míone uwana wega sensabé, Mina aiq awehrare úwe.

Sísaga Óríwi sawéhrápéqté mátábúrápéq kobúrerú ehwehne.

(Mátíyu 26.36-46; Máhka 14.32-42)

39 Sísaga mitaq suena Óríwi sawéhrápéq poku pokuúnserahnue pokúwara we kéró kega kérówe. 40 Sísaga mitaq kéna sensabé, Ahbabáq aitehnehboq púreroro éna 41 se suena wahtotaq móbeq pokéna marakóraq káuqmunue ména púrerúwe. 42 Púrerue mahraréna, Nániboo, are awahbáhnaraqmé nirupipeq umehi naneq menuahráhóne. Íre íné nuwahbeh sansá peh are awahbáhna sansánúno ue púrerúwe.

43 [Púrerúwana íópeqté ánínká weba tuena págege atowe. 44 Págege atowana wene arupipeq áhnte umehúwana mónkakáq págegeue púrerúwe. Págegeue púrerú púana áhnte munsínsínká tuwe. Munsinsínka korahq tahnsánue marakóipeq tabagúwe.] 45 Púrerúrabeqte irigue we kéró ke koragówara sirupipeq umehúnsabe sugówe. 46 Wega sensabé, Aneqsabé sugaho? Owainawanka ahbabáq aitehnehboq iriwe púreroro úwara áhnte wehuké weba suwe.

Súrásaga Sísane naruo koweriro ehwéhne.

(Mátíyu 26.47-56; Máhka 14.43-50; Sóni 18.3-11)

47 Sísaga ehwehnútaq we kéro aní Súrásareq áhnte mó kereq weba suwe. Súrásaga ebeq séna weba wahtotaq sewéna we nánkóqnanaútaq 48 Sísaga wensabé, Súrásao, íné wehukení úku aní mónuwanieé nánkóqnanibo úwe.

49 Su kegá Sísa táhtoraneherautaq we kéró kega tagéra wensabé, Itene Wahnahno, pokatate apiaranéhnkono uwe. 50 Uwana peh morá kéro anínká wene pokatate Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh áníné arambehri aní apiwe wene púpeqte áhré kiraq auwowe. 51 Ahre kiraq auwowana Sísaga sensabé, Aiq míre. Túbáh agoro éna kiraq auwo aníné ahre táhtoqme kaweratowe.

52 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wáhnáh kéreq Sarúsarama suwahpeqte ábóáwáh wéhreqka táhtoranehera utaq wega sensabé, Aneqsabé aebó ání táhtoráhnserah pokankakaq sahnkákáq íné meniraneheéq seo? 53 Mó wehekáh mó wehekáhnue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq iteba míarautaq itega íné íre táhtotiarowe. Amahnága iteitene tánáhrárirana sunkíkírirabeqte sánsánká aiq kiotaikire úwe.

Pítaga, Íné Sísa íre tagaríóge ú ehwehne.

(Mátíyu 26.69-75; Máhka 14.66-72; Sóni 18.25-27)

54 Sega Sísa táhtoqme meqmera kure se mótaq we mótarue Pítaga sinehe kaqme kure sega Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahne nahtapeq kuwe. 55 Mi matábúráq ira parewe tútuue míówana Pítaga mitaq kowéna tútuue míowe. 56 Tútuue míowana ira kawerue téhrówana mibeqté árámbéhrí áhrárígá Píta ebitáwéna mahraréna, Mah anímé Sísaba mía míai aníne úwana 57 Pítaga ahqáho éna wensabé, We íre tagaríóge úwe. 58 Úwana mótaq tahnsa mó wehgá Píta tagéna wensabé, Are moq mi kahnáh ání móne úwana Pítaga, Íné írakaumo úwe.

59 Anehe mó wehgá págegeue mahraréna, Mah aní Kehrari marákórápéqté ání púana wereq mía míai aní míre úwana 60 Pítaga wensabé, Arega irarénawe íné íre tagaríóge úwe. Pítaga mi ehwéh irarútaq kokórega ehwehnúwana 61 Sísaga pabeqme Píta tagówe. Tagówana Sísane ehweh ahreraq matawéna iwíáhúwe. Mi ehwéhnúmé, Kokórega ehwehnina ínaraq arega íné íre tagaríóge apahtáróráq irariniewóne únsabe Pítaga iwíáhéna 62 kéirigue móbeq pokéna anotahtaq ibisówe.

Sega Sísa áwíoqno ehwéhne.

(Mátíyu 26.67-68; Máhka 14.65)

63 Sísa auráq matíó kega wensabé awiréh atera subiqmarówe. 64 Sega ambantataté wene aura akariue táhrarera we subiqmarera kasenéra, Insega subiq marehro? Teio uwe. 65 Teio éra sega wensabé áhnte íre kaweq ehwéhnatówe.

Wahnah kegá aboawah weh míórabeq Sísa ehweh ató ehwehne.

(Mátíyu 26.59-66; Máhka 14.55-64; Sóni 18.19-24)

66 Ahbiahipeq Asiu kené aboawah wehwárínseq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka momiwíuríówara Sísa meqmera mi kaunsírí kébá móátówe.

67 Móátówara sega wensabé, Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. Arewe mi anípo? Pahsuqme teio uwana Sísaga sensabé, Ínéga teiénaraqmé itega íre aiq pútare aintaneheqmóe. 68 Ínéga itensabé kasenonaraqmé íre tenieneheqmóe. 69 Wahtotaq tanáhráq íné wehukení úku anínká Maniká Iteribone ayah púpeq tútuue mía míainauge úwe.

70 Úwara sega wensabé, Are Manikáne ahninkáwábo kasenuwana wega sensabé, Itega aiq irarewe. Íné werahu mino úwara 71 seye náhenéra, Iteitega wene ehweh aiq ironayabé mó kegá kasenéyabe anetaníbo uwe.

23

Páhírátiga wahnahnútaq sega Sísansabé ehweh ató ehwehne.

(Mátíyu 27.1-2,11-14; Máhka 15.1-5; Sóni 18.28-38)

1 Minayabe Sísansabé ehweh ató kega we meqmera Páhírátiba kure 2 mitaq mó ehwéh atera mahraréra, Iteruwahrah moke íre kaweraruanieéna péhe éhwéh síwáhnorire. Wega, Aroma kené wahnah aní Sísáhri táhkísi moné íre náwéro aitáráire. Wega, Íné Asiu ke kaweraranieéna su aní múge uraire. Íné anotah Wahnáh ání múge uraire ue ehweh atówe.

3 Ehweh atówana Páhírátiga Sísansabé, Arewe Asiu kené wahnahpo kasenúwana wega wensabé, Arega aiq iraréne úwana 4 Páhírátiga Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq momiwíuríó kereqsabé, Mah aníné ahbabáq íre ahteboge úwe.

5 Úwara sega págegeue mahraréra, Mi anínká síwáhnoréna pagu paguninsabé wene ehweh íráh kégá ahbabárorahi iwíáhowe. Téhwe Kehrari marákórápéq síwáhnoréna moke Súría marákórápéq síwáhnoréna amahnága mahtaq síwáhnorire uwe.

Sega Érótiga wahnahnútaq Sísansabé ehweh ató ehwehne.

6 Páhírátiga mi ehwéh irena sensabé, Mah aní Kehrari marákórápéqté ánípo kasenúwara, 7 Ee. We mibeqté áníne teawúwe. Páhírátiga mi ehwéh irena, Érótiwe mibeqté wáhnáhne íwíáhéna mi tanáhráq we moq Sarúsarama suwahpeq míonsabe Sísareq we ehweh ató kereq Érótiba eqmaq suowe.

8 Érótiga Sísa éhweh mó tanáhráq mó tanáhrárue irena, Wega ótaq sansá miraína tagéyabe níre íwíáhéna íre wahto tanáhráq Sísa tagéyabe awahbéna sega Sísa meqmera sutaq wene arupipeq anotahtaq eyoyóúwe. 9 Wega Sísa áhntetaq kasenúwana íre ehwehnia peh ehiya míowe.

10 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Mósísine ehweh síwáhnoro kereqka mitaq iriwe méra Sísansabé págegeue ehweh atówe. 11 Érótireq wene sóntía kereqka Sísansabé awiréh atera abehq éhwéh atówe. Sega kaweq karósí Sísa suki atera eqmarówara Sísa meqmera Páhírátiba kouwekuwe. 12 Nahomé Érótireq Páhírátireqka seye abiahnsa aruqaruruye. Anehemé mi wehékáh insahwé ue míóye.

Páhírátiga, Sísa awankátaq táhparáhro ú ehwehne.

(Mátíyu 27.15-26; Máhka 15.6-15; Sóni 18.38–19.16)

13 Páhírátiga Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq mibeqté aboawah wehwárínseq míó kereqsabé, Íráhro éna 14 sensabé, Ínéba méátáh ánínsábé ehweh ateq mahraréq, Wega péhe éhwéh síwáhnorire ewe. Itega irare atáh éhwéhnsábé ite míáhtáq kasenéna we íre ahbabáq anine íwíáhuge. 15 Érótiga moq wene ahbabáqsabe kasenue tagéna ahbabáq íre kéhre íwíáhire. Mah anímé itega we subiq suahráhúna ahbábáq íre kéhre. 16 Minayabe áréti sahtáté subóro aritena anehe pugeq iníe úwe.

17 [Asiu kené sótaikú siahreraq ko tánáhráq Páhírátiga mó opéq mó opérue karábúsiipéqté peh morá ání pugeq suaq pugeq suarúwe.]

18 Páhírátiga Sísa pugeqiníe úwara ómi míó kega ehweh kikiréra, Ahqáho. Sísa subiq sue Páréhba pugeqio uwe. 19 Páréhbareq Aroma kereq ebehutaq wega mó aní subiq suonsabe Aroma kegá we karábúsiipéq móátówe. 20 Páhírátiga, Sísa pugeq auwanuage íwíáhéna míó keyabé, Páréhba íre pugeqiníe. Sísa pugeqiníe úwara 21 sega anotah ehwéhnabaéra, Ahqáho. Awankátaq táhpawe subiq suo. Awankátaq táhpawe subiq suo uwana

22 Páhírátiga sensabé anehe mó kasenéna, Aneqsabébo? We aneq ahbabáriro? We subiq suahráhúna ahbábáq íre kéhre. Íre kéh púaq áréti sahtáté subóro aritena anehe pugeq iníe úwe. 23 Úwara sega mi ehwéhnsábé anotahtaq ahqáho atera anotah ehwéhnéra, Awankátaq táhpawe subiq suo uwe. Sene ehwehnka Páhírátine ehweh kiotaikúwe. 24 Minayabe Páhírátiga sensabé, Itega irarenserah mirainie úwe.

25 Aroma kereq ebehú anínká mó aní subiq suonsabe sóntía kegá karábúsiipéq móátó ani pugeq auwowe. Pugeq auwena Sísa awankátaq táhpawe subiq suo irare kegá sene iwíáh sansa miraigeheéna sóntía kebá móatowe.

Sísa awankátaq níriraté táhparó ehwehne.

(Mátíyu 27.32-44; Máhka 15.21-32; Sóni 19.17-27)

26 Sóntía kegá Sísa meqmera pokuwana ahtapeq piehgíú ani, Sáíríni marákórápéqté ání wenáwíq Sáímóni, sure Sarúsarama suwahpeq pokinaúwe. Pokinaúwara sega we saiqnatera Sísa táhparéhra awánká we abaq atera, Sísa kéro atówe.

27 Áhnte kegá sinehe kure mibeqté ínínsónká Sísansabé arutaboiréra ibisowe. 28 Minayabe Sísaga pabeqme sensabé, Ínénsabe íre ibisahro. Itereq itene anímárínseqsabé ibisahro. 29 Mókake Sarúsarama suwahpeqte ké kamah aríéna tanáhráq sega mahraréra, Orahinínsómé, inahunahní íre maqmíáh ínínsómé, náh íre náríé ínínsómé, sega iwíáh íwíáhigehe irarigehe. 30 Mi tanáhráq, Mi kegá anotah sawéhwárínkákáq pehgáriq sawéhwárínkákáqsábé, Ite apubúue pukonehboq me mewe ite akariúno igehe. (Hosea 10.8)

31 Íné o awánká tahnsa míahnara sega íné miraonehera onsabé mókakewe ite ehyatia awánká tahnsa míéhra puara mó kegá aneq miraoneherabo úwe.

32 Sóntía kegá ahbabáq anité Sísareq subiq suaneheéra meriqmera kuwe. 33 Sega sáwéh áwíq Ayahqno Tánúnsutapéq kíútaq mitaq Sísa awankátaq níriraté wene ayahnkaratáq subiqmaq aigárátáq subiqmarue táhparera awanká pankeqme marakóipeq pearówe. Ahbabáq anité moq awankátareráq níri pewe táhparéra pankeqme ayehré ayehré pearówe. 34 Pearówana Sísaga púrerue mahraréna, Nániboo, mah kegá mirao naneq sega íre ahtebahwe. Minayabe mi ahbábáqsábé íre iwíáhúno úwe.

Sóntía kegá, Wene korósi insega meyanabomo éra saraqmianeheéra káhsiue saraqme meyówe.

35 Mitaq momiwíu kegá iriwe awahnkanuwara Asiu kené wahnahmarínká Sísansabé awiréh atera mahraréra, Wega mó ke kawerarítáráire. We wehuke merirena Manikáne arambehri mirainkeheéna omaq atéh ánínínaraqmé wewe moq kawerarahráhire uwe.

36 Sóntía kegá moq awiréh atera weba séra kítabeh nahníáq sérá ano pankeqme awera, Náhno éra 37 arewe aiq pútaq Asiu kené Wahnah aníninaraqmé arerene anonka kawerúno uwe.

38 Kanehraq sehiranúwara wene ayahqno abobóráhpeq awankátaq táhparówe. Mi sehiránká mahraréna,

Mah anímé Asiu kené Wahnahne úwe.

39 Awankátaq táhparó ahbábáq ánínká moq Sísansabé awiréh atena, Arewe Manikánka omaq ato anípo? We inaraqmé arere séhréhé ite moq séhréh aito úwe.

40 Séhréh aito úwana mó ahbábáq ánínká ebeq irarú aninsábé ehweh atena, Arewe Manikánsabe íre áhreono? Sega ite awankátaq táhpawe subiq súáhro aitáhwe. 41 Arereq ínéreqme ahbabáq anité púara iubówe. Mi anímé we íre ahbabáq aninirarawe pehipi subiq súáhwe éna 42 Sísansabé, Sísao, arega wahnahninagake ínénsabe ahreraq matiahno úwe. 43 Úwana Sísaga wensabé, Teawiníboq írátíahno. Iboramé Manikáne kaweq matábúrápéq ínéreq míankehe úwe.

Sísa pukú ehwehne.

(Mátíyu 27.45-56; Máhka 15.33-41; Sóni 19.28-30)

44 Wéhékáhnabubu moke mah marákó márákó sunkíkíragúwana íó tunsorerutaqkakáq peh sunkíkíratiowana 45 pópoqnah mi tanáhráq íre téhrówe. Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté páráhnkéq tahnsa ónsá senahpeqté subame tunse téhtaré úkúwe.

46 Sísaga anotahtaq mahraréna, Nániboo, néniwa arene ayahpi máróge éna putiowe.

47 Putiowana sóntía kené kíápéténiga tagéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atena mahraréna, Mah anímé íre ahbabária peh kaweqtaq míéh áníne úwe.

48 Úwara mitaq taganeheéra awahnkanu kegá we putio tagéra sene sirupipeq umeh agúwara mitaq suera sene nahtapeq abae aguwe.

49 Moke Sísane iyahnaboreq Kehrari marákórápéqté we kéró ininsónseqka moberue iriwe méra moke minawari tagowe.

Sísane anonka maisé onápípéq maisaró ehwehne.

(Mátíyu 27.57-61; Máhka 15.42-47; Sóni 19.38-42)

50 Súría marákórápéq Árímátéa suwahpeqte wéh wenáwíq Sósépa míowe. We aboawah wehéna kaweqtaq mía míaúwe. 51 Mó abóáwáh wéhwárínká, Sísa subiq suo atótaq wega íre kowe aritowe. Manikánka wahnah wahnahni tanáhráq áwénunue taga tagaúwe.

52 Wega Páhírátiba kure wensabé, Sísane anonka mewena mómaisaranínkono úwana kowe atowana 53 Sóséparehga Sísane anonka kiwewe marakóraq márumarera íre wahto taberábe ambántáípéq úbíqme mewera ubusa onápípéq mómaisarówe. Mitaq mó aní íre maisia peh o oná kowe. 54 Táhutahuq kaweré tanáhráq pehnkinaútaq Asiu kené ahrena ahrena wehekáh sinaútaq maisarówe.

55 Kehrari marákórápéqté Sísareq su inínsónká Sósépareh kérirera mi oná tagéra Sísa mitaq maisaró tagowe. 56 Tagéra mitaq suera se káúrabeq kure kaweq kunkúni naneqkakáq wériakáq kawerarówe. Mósísine ehwehnka irarúnserah sega ahrena ahrena wehekáh túbáh aguwe.

24

(Mátíyu 28.1-10; Máhka 16.1-8; Sóni 20.1-10)

1 Ahrena ahrena wehekáh parabagúwara ahbiahipeq íó kiembogútaq mi inísónká kaweq kunkúni naneq mewera Sísa maisarórabeq pokuwe. 2 Wahtotaq kutaq óna méhpeh paiqmáró ebáh móbeq kowara tagéra 3 ónapipéq kibekue tagowana sene Wahnah Sísane anonka íre kowara tagowe. 4 Tagéra sirupipeq iwíáh kikiruwara anotah tehró ambántánkákáq áníté ábóraragéra mitaq iriwe míóyara tagowe.

5 Tagéra mi inínsónká anotah ahrééra marakóipeq káuqmunuríówara ábóraraguya anítégá sensabé, Pusa aní matorabeqme aneqsabé oga míéh ánínsábé kabaroo? 6 We irigi puana mahtaq íre míéhre. We Kehrari marákórápéq míaraitaq teiátái ehwéh iwíáhue tagahro. 7 Wega mitaq ména mahraréna, Sega íné wehukení úku aní ahbabáq keba móintehrara awankátaq táhpawe nubiq suehrana apahtáróráq iriwe oganúq intankéhe uraire uye.

8 Uyara mi inínsónká wene ehweh siahreraq matawéra 9 maisarórabeqte kouwekue airápété morá we kéró kereq mó kereqsabé moke koreríúwe. 10 Mi inínsómé, apahq ínító síwíqmé Sóánawe, Mágára suwahpeqte íní wenáwíq Máhríawe, mó Máhría we Sémísine anowae. Sereq mó inínsónseqka mi ehwéh eqmaro ke teríúwara 11 sega iwíáhéra, Mi inínsónká irare ehwéhmé peh múguwahgu ehwéhne éra íre aiq pútare arítówe.

12 [Pítaga mi ehwéh irena pehbeheráh maisarórabeq pokue káuqmunue mitaq tagówana peh maisaró ambántámárí mitaq kowana tagéna kaurabeq kouwekue wene arupipeq iwíáh kikirue tagówe.]

Sísa kéróya ánítégá ahtapeq Sísa tagoya ehwéhne.

(Máhka 16.12-13)

13 Mi inínsónká maisarórabeq pokuro wehekáhmé mó weh anítégá Sarúsarama suwahpeq suera íre wahtotaq 11kírómíta Éméása suwahpeq koyehe éra 14 Sísa pukú ehwehnsábé iwíáhéra iraruye. 15 Mi anítégá ahtapeq nogera ehweh iraruyataq Sísaga sinehe kure moráráq nogúwe. 16 Sega we tagéra sirupipeq Sísa wire íwíáh íre orahuye.

17 Íre orahuyana wega sensabé, Aneq ehwéh mirareyo úwara sega mitaq kowéra sirupipeq umehúnsabe abiah máróye. 18 Mó morá ání wenáwíq Kíópaga Sísansabé, Mah tanáhráq áhnte kegá Sarúsarama suwahpeq sure míahnah arebataq mirauro naneq íre ahtebahno kasenúwana 19 Sísaga sensabé, Aneq mirauro naneqpo úwe.

Úwara sega wensabé, Sísa Néhsara suwahpeqte ání éhwehne éra we Manikáne ehweh irarurai aní ména págege sansánéna págegeue íwáhnorurai puaq Manikánseq ite Asiu kereqka págege aní míre atáráúne. 20 Iteribo iteruwah wehwárínseq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreqka subiq súáhro arito urowara awankátaq táhpawe subiq sutowe. 21 Íre subiq sutotaq itega iwíáhéq, Wega ite Ísara ke kaweraitankéhe íwíáhuraune. Subiq sutotaqté ibora apahsoq kire. 22 Iteruwahrah inínsónká miraonsabé áhtenéwone. Sega ahbiahipeq we maisatorabeq koragéra, 23 Wene anonka mitaq íre kéhre ewe. Sega iteba kouweéwótaq mahraréra, Maisatotaq iteiyuwanka tagehtaq íópeqté áníté tagóne. Mi anítégá itensabé, We aiq oga míéhre teieye ewe. 24 Minayabe mó iteruwahrah kegá koragéra mi inínsónká irarenserah tagéra pusa áníné anonka íre tagahwe uye.

25 Mi anítégá mi ehwéh teawúyana Sísaga sensabé, Itewe múguwahgu iwíáhóye. Manikáne ehweh iraru kegá teié éhwéhnsábé íre apubúue aiq pútare aritoye. 26 Manikáne ehweh iraru kegá mahraréra, Wehuke merirena kaweraritankeheéna Manikánka omaq ato aní ebeq anotah érue pukéna anehemé téhráhnarabeq kinkéhe uwe. Minayabe ite íre ahtebehyo? Íre ahtebehyo éna Manikáne púkuipéqté éhwéh síwáhnorúwe. 27 We pukú ehwehnsábé Mósísiga sehgíóro ú ehwehnkákáq Manikáne ehweh iraru kegá sehiranu ehwéhnkákáq ebeq síwáhnoréna anehe moke mó pukúípéqté éhwéh síwáhnorue teriuwe.

28 Mi anítégá pokoyeherauya ke suwahpeq wahtotaq kuyataq Sísaga mi aníté suena móbeq pokinaútaq 29 sega we saiqnatera wensabé, Penkinainsabé itereq kaenéhe. Itereq kaenéhe uyana wega kowe éna nahtapeq kérirowe. 30 Sega táhutahuroneheéra moráráq tútuue míówe. Sísaga páréti mewena Manikánsabe kaweróne atena páréti keqme náriuwe. 31 Náriuwara sega, We Sísa wire íwíáhuyana Sísawe tabanagúwe. 32 Tabanagúwara seye náhenéra, Itega ahtapeq súnaraq wega Manikáne ehweh teiena íwáhnoritaq itene irupipeq áhnte eyóyóéwéhre uye.

33 Sega apubúue irigue Sarúsarama suwahpeq kouwekéra airápété morá we kéró kereq momiwíuríó kereq tagoyara 34 sega mi anítéyábé, Itene Wahnah aiq pútaq iriwe oganúkire. Oganúkirana Sáímóniga aiq tagehre uwe. 35 Aiq tagehre uwara mi anítégá ahtapeq kutaq irarú ehweh teríúye. Teríéra, Páréti keqme náriutaq itega, Sísa wire úye teríúye.

Sísaga ábóraragúwara we kéró kega we tago ehwéhne.

(Mátíyu 28.16-20; Máhka 16.14-18; Sóni 20.19-23)

36 We kéró kega mi ehwéhnsábé ehwehnutaq Sísaga seba ákáhpi seiriwe ména [sensabé, Pehwehribeq míáhro úwara] 37 sega anotah ahrééra, We wahnsa wíre íwíáhuwana 38 wega sensabé, Aneqsabé áhreoo? Irupipeqmé aneqsabé iwíáh kikiroo? 39 Íné wíre ahtebagehboq niyahnkarankákáq nigáránkákáq tagahro. Wahnsawé íre anonkankakáq ayahnsankakaq áníne. 40 [Íné wíre ahtebagehboq íné sosanoro éna wene ayahnkarankákáq aigáránkákáq sokigi ariuwe.] 41 Sokigi ariuwara áhtenéra iwíáh íwíáhéra Sísa oga míonsabe íre aiq pútare atahráhuwana wega sensabé, Táhutahuq mahtaq kehro úwara 42 sega tira páh áwúwana 43 mewena sega tagotaq nówe.

Manikáne Awanka iteba tuinkéhe ú ehwehne.

44 Sísaga we kéró keyabé, Mósísine ehwehnkakáq Manikáne ehweh iraru kegá sehiranu ehwéhnkákáq púkuipéqté ígónkónkákáq íné éhwehme aiq pútaraginawire. Menah iteba mía míaurautaq mina teiátáuge úwe. 45 Teiátáuge éna Manikáne ehweh kawerue irageheéna ahtebé iwíáh aritena 46 sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikánka wehuke merirena kawerinieéna omaq ato anímé ebeq anotahtaq érue pukínana apahtáróráq iriwe oganúq atankéhe ire úwe.

47 Sísaga mó mahraréna, Wene púkuga mó mahraréna,

Wenáwírue Manikánka kawerarítéh éhwéh ebeq Sarúsarama suwahpeq koreriera anehe mah kehiná kéhíná korerigéhe. Mi ehwéh irera sene ahbabáq súáh kéwé Manikánka kaweraritankéhe ire úwe.

48 Sísaga mó mahraréna, Mi sehiránká aiq pútaragínaq tagagehe. 49 Manikánka itensabé, Néniwa eqmaraníe uraire. Ínéga kieqmarahnana iteba tuinkéhe. Mahtaq iteruwahpeq méq áwénunoro. Wega iteba tuena págege aitankéhe úwe.

Manikánka Sísa íópeq tumero ehwehne.

(Máhka 16.19-20; Eqmaro 1.9-12)

50 Sísaga we kéró ke meriqmena Sarúsarama suwahpeq suena wahtotaq Pétáni suwahpeq kiuwe. Mitaq kowéna wene ayahnkara pankeqme Manikánsabe, Mah ke kawerarito úwe. 51 Kawerarito éna se suowana Manikánka we íópeq tumerowe. 52 [Íópipeq móatowara tago kegá Sísansabé sirehunseraráq méra iwíáh íwíáh atera] sirupipeq anotahtaq eyoyóúwara Sarúsarama suwahpeq kouwekuwe. 53 Kouwekéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kibekéra mitaq Manikánsabe iwíáh íwíáh ata atauwe.

* 3:9: Mi ehwéh áwahewé aigárápéqté éhwéh Mátíyu 3.10 tagáhno.

* 5:1: Kehrari kawéhúmé mó awíq Kénésáréti kawéhúne.

† 5:17: Aigárápéqté éhwéh Mátíyu 3.7 tagáhno.

‡ 5:27: Mátíyuwe mó awíq Áríwáie. Mátíyu 9.9 tagáhno.

§ 5:35: Mi ehwéh áwahewé aigárápéqté éhwéh Mátíyu 9.15 tagáhno.

** 5:38: Mi ehwéh áwahewé aigárápéqté éhwéh Mátíyu 9.17 tagáhno.

* 8:18: Manikáne sansá kawerue sehgí ánímé Manikánka séhréh atahnana wega wene sánsá mó ahtebahrahire. Wene sánsá íre kawerue sehgí ání Manikánka we ahtebeh naneq meyankéhe.

† 8:26: Kérása marákó mó awíq kéhre. Mátíyuga sehiranú pukúípéq marakó áwíq Kárárae kéhre. Mátíyu 8.28 tagáhno.

* 9:60: Sísaga pusa kéyábé irarúmé áwahewé sene sirupipeqté síwá pusa ké tahnsa míáh kéyábé irarúwe.

* 16:6: Óéri anome óríwi awankátápéqté sérá anone. Óríwi awánkánsábé éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé “Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne” ue kéhrabeq tagáhno.

* 20:17: Mátíyu 21.42 aigárápéqté éhwéh tagáhno.

* 22:31: Káríki ehwéhmé íre námúqtaq pabeqme peh wítiraq pabeqme ehwéh mirarire.

Sóni

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Sóni

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Sóniwe téh pah meyo arámbéhríúwana anehe Sísaga we omaq atowana wega pah mewe arámbéhrí suena Sísa kérowe. Mátíyureh Máhkareh Árúkarehga sene púku ebeq sehiranuwana anehe Sóniga mah pukú sehiranúwe. Sísaga miraú arámbéhríyábé Sóniga peh ákáhtaq sehiranéna peh Sísaga síwáhnorú ehwéhnsábé áhnte sehiranúwe. Itega mah pukú sáhnsáhírataq Sísaga ite kaweraitankeheéna Maniká Wenaboga we marakóipeq eqmarowe ue ahtebagehe. Sísawe Maniká míéhrabeqte áhne webataq wega ite oganúq itahráhi aníne ue ahtebagehe. Mah kehiná kéhínánká mah pukú sáhnsahwe Sísane ehweh kawerue siahtebéra wensabé aiq pútare atageheéna Sóniga sehiranúwe.

Sóniga mah kawéq éhwéh sehiranúwe.

1

Manikáne Ehwehnka wehukení úkú ehwehne.

1 Áwahewé Manikáne Ehweh* ména we Maniká Iteriboba ména Maniká míowe. 2 Naho naho téhwe wereq Maniká Iteriboreq moráráq míóye. 3 Mah Ehwéhnká moke ménsámehnsánkakaq ménkámehnkánkakaq wehukeakáq mirarowe. Pehipi íre kowe. Mó anínká íre mirarowana peh webataq wega moke mirarowe.

4 We oga mía míai aní púana we wehuke míáhrabeq téhrehnka inserahni aní míre. 5 Sunkíkírirabeq kánéqka téhrehnserah wega wehukega ahbabárorabeq kaweqtaq mía míaire. Sunkíkírinka kánéq íre puinsuahráhire. Mina inserah sene ahbabáronka wene kaweq arámbéhrí íre sabiruahráhowe.

6 Manikánka wehukení wenáwíq Sóni eqmarowe.† 7 Mó ke ehweh terinkeheéna eqmarowe. Kaweq arámbéhrí ání téhrehnka inserahni anínsábé terinkeheéna eqmarowe. Téhrehnka inserahni anínsábé ómiga aiq pútare atageheéna teriuwe. 8 Sóniwe we íre mi aní míowe. Téhrehnka inserahni anínsábé terinieéna Sóniga súwe. 9 Ómi kegá tagageheéna téhrehnka inserahni aní marakóipeq tumíowe.

10 Mah marákó márákó miraro anínká mah marákóípéq tumíowara míó kega we íre tagaríówe. 11 Wenawahrahba súwara sega we íre semehwehue kaweria peh áwé tagarúówe. 12 Peh morá Sísansabé aiq pútare atera áhrabo kegá Manikáne animárí úku úkuowe. 13 Íre iteinoibone korahq itene inonkapipéq kéh púaq Manikáne animárí míone. Íre iteitene iwíáhga Manikáne animárí míone. Íre iteriborehga maqmaranéhe íwíáhonka Manikáne animárí míone. Írakaumo. Peh morá Manikánka oganúq ítéhraq wene animárí míone.

14 Manikáne Ehwehnka wehukení úkue iteba tumíowe. We aiq pútari aní ména itensabé anotah arútábóírire. Wenaboga webataq wenahni téhreh naneqkakáq págegeakáq atowaq tagaraune. 15 Sóniga Sísa sinaú ehweh teiena, Itensabé teiewómé mah anínsábé teiewóge. Íné íre míáhwataq we mía míaú ani púana inehe si anímé íné kiotaiqme aní mía míaire úwe.

16 Wene arupipeq peh kaweq iwíáhi aní púana itensabé arutaboiréna itene irupipeq eyoyó aitéhre. 17 Manikánka sehgíóro ú ehweh Mósísiga teiuwana Sísa Karáhé tuména itensabé arutaboiraitena aiq pútaq ehwéh teíre. 18 Iuranka Maniká Iteribo íre tagahrahune. Peh morá wenahni abowáreq mía míai anínká abowáné sánsá tei teinire.

Sóni wání meri merinú aniné ehwehne.

(Mátíyu 3.1-12; Máhka 1.7-8; Árúka 3.15-17)

19 Sarúsarama suwahpeqte Asiu kegá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Áríwái kereqsabé, Sóni kogasenoro éra eqmaq súówe. Eqmaq súówara Sóniba séra kasenéra, Are insebo uwe. 20 Are insebo ue kasenuwana Sóniga pahsuqme teriuwe. Pahsuqme teriena, Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. Ínéwé íre mi aní úge úwe.

21 Úwara sega wensabé, Árahinsabébo? Are insebo? Are Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Éráísabo uwana Sóniga, Írakaumo úwe. Írakaumo úwara, Are áwénunúna aní, Manikáne ehweh iraréna anípo uwana, Írakaumo úwe.

22 Írakaumo úwara sega wensabé mó kasenéra, Are insebo? Ite eqmaq íúwéhnarabeq ehweh terienéhboq teio. Arewe aneq aní múge íwíáhono uwe. 23 Uwana Sóniga sensabé, Áísáíaga naho mirarúnserah íné uworapeqté sawai sawaiu aní múge. Wahnah sína ahmé obaríráhro u aní múge úwe. (Aisaia 40.3)

24 Péhrasi kegá eqmaq súówara su kegá Sóninsabé mó kasenéra, 25 Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. Arewe íre mi aní móne. Arewe íre Éráísa wone. Arewe íre áwénunúna aní, Manikáne ehweh irari aní móne. Minayabe árahinsabé wání meri merinono uwe.

26 Uwana Sóniga sensabé, Ínéga peh wání meriú aní múge. Inehe si aní, itega íre tagaríáh ánímé ite míáhpí ákáhpi iriwe míéhre. 27 Inehe si anímé anotah anínéna íné kiotaiqme aní míre. Minayabe íné inehe si aníné súu nahníáq pugereyabe íre awehrari aní múge.‡

28 Marakó áwíq Pétánie. Mi marákóráq Sorana aroipéq seberaebéq kéhrana Sóniga mitaq wání meriena mi ehwéh teriuwe.

Sísawe Manikáne Sipisípiq Áráhq tahnsa ání míre i ehwéhne.

29 Ahbiah tahnsá Sísaga Sóniba súwana tagéna mahraréna, Tagaríáhro. Manikáne Sipisípiq Áráhqka mah kehiná kéhínáné ahbabáq meyankéhe. 30 Mah anínsábé teiewarauge. Íné íre míáhwataq we mía míaú aní púana inehe si aní íné kiotaiqme aní mía míaire. 31 Ínéwé we mía míai aníne ue íre tagariarauge. Ísara kegá we mía míai aníne ue tagariageheéna wání meri merinuge úwe.

32 Sóniga mó mahraréna, Manikáne Awanka tunse kiboki táhnsánuena weba márunsurahurairana tagarauge. 33 Téhwe ínéga we íre niahtebarauge. Ínéga wání meri merininkeheéna eqmaq núwátái anínká teniena, Manikáne Awanka weba tumíarai anínká wewega Manikáne Awa inkéhe uraire. 34 Íné mina aiq tagéna teiúge. We Manikáne ahninkáwá wíre úwe.

Apahránítógá Sísa kéró ehwehne.

35 Ahrina tahnsá Sónireq we kéróya anítéreq mó iriwe míówe. 36 Sísa noguwana Sóniga tagéna mahraréna, Tagaríáhtao. We Manikáne Sipisípiq Áráhq míre úwe. 37 Úwara Sóni kéróya anítégá wene ehweh irera Sóni auwera Sísa kéróye. 38 Sísa kéróyana wega pabeqme se tagéna sensabé, Aneq sahroyo úwe. Aneq sahroyo úwara sega wensabé Árábáio, are ahbeq kaegaeono uye. Mi áwíq Árábáiwé áwahewé Íwáhnoraníne. 39 Uyana wega sensabé, Seragahtao úwara sega we kérera Sísa kaegaeúrabeq tagoye. Íó tunsorerutaq sega weba mitaq míóye.

40 Sónine ehweh irera se Sísa kéróya aníté mó aní áwíq Ehntarue. We Sáímóni Pítane ábákawae. 41 Ehntaruga mitaq auwena wenawah Píta anebahréna tagéna wensabé, Manikánka omaq ato anímé Mésáía míéhrana aiq tagoge úwe. Mésáíawe áwahewé ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq ato aní míre.§

42 Aiq tagoge éna wenawah meqmena Sísaba móatowe. Sísaga Píta ebitáwéna wensabé, Are Sáímónie. Are Sónine ahninkáwá wóne. Mó kegá mó awíq Sípásie áwíratagéhe úwe. Sípásiwe Pítawe peh morá éhwéhnéna áwahewé ebah mire.

Sísaga Pírípireq Nátáníérireq síáhrabú ehwehne.

43 Mó ahrina tahnsá Sísaga iwíáhéna, Íné Kehrari marákórápéq pokinie íwíáhéna wehukení wenáwíq Pírípi tagéna wensabé, Séniro úwe. 44 Pírípiwe Pétásáíra suwahpeqte áníne. Ehntarureq Pítareq moq mibeqté ánítée. 45 Pírípiga Nátáníéri koragéna wensabé, Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká tei teinu anímé Manikáne ehweh iraru kega sehiranue tei teinu anímé míéhraq tagóne. We Sósépane ahninkáwáe. We Néhsara suwahpeqte ání wenáwíq Sísae úwe. 46 Úwana Nátáníériga wensabé kasenéna, Néhsara suwahpeqte kaweq anímé serahiro úwana Pírípiga wensabé, Seragáhno úwe.

47 Nátáníériga Sísaba súwana we tagéna mahraréna, We aiq pútaq kaweq Ísara aníne. Wene arupipeq íre péhe íwíáhi aníne úwe. 48 Úwana Nátáníériga Sísansabé, Arewe árahue íné tagariahno úwana Sísaga wensabé, Pírípiga arensabé íre áhrabirana tagoge. Are awanká nona míahnana tagoge úwe. 49 Úwana Nátáníériga Sísansabé, Íwáhnoraníno, are Manikáne ahninkáwá wóne. Are Ísara kené anotah wahnáh ání móne úwe.

50 Úwana Sísaga wensabé, Are awanká nona míahnana tagoge teawu púah aiq pútare aintahno? Pehgáriq otáq sánsá amahnága mirauge. Mókake anotah otáq sánsá tagankehe úwe. 51 Sísaga wensabé mó mahraréna, Kawerue írátíahno. Mókake íópeq sawekínaraq tagankehe. Íópeq sawekínaraq Maniká míéhrabeq íópeqté kégá íné wehukení úku anípá we kiotaiq we tuotairira tagankehe úwe.

2

Wánínka náhníáq sera ano úkú ehwehne.

1 Ahrina tahnsá Kéána suwahpeq Kehrari marákórápéq pahuwiraritórabeq taganieéna Sísane anowa mitaq míowe. 2 Sísareq ite we kérahwána kereqsabé, Pauarítáhrabéq tagagehboq máhoro úwaq sewane. 3 Mibeqté náhníáq sera ano parabagútaq Sísane anowagá wensabé, Sera ano aiq parabagire úwe. 4 Úwana Sísaga wensabé, Minawé íre itereq wehgaq mire. Ínéga ótaq sansá mirau tanáhráq íre suríéhre úwe. 5 Úwana Sísane anowagá arambehri keyábé, Wega miraoro ína ehwéh kawerue sehgíóro úwe.

6 Abapete morá wání ántéhyá mitaq kowe. Anotah antéhyámárí kéna Asiu kegá sene pabeq pabeq sansa miraigeheéna mitaq kowe. 7 Sísaga sensabé, Antehyamárípípéq wání obenkíq máráhro úwara obenkíq márówe. 8 Obenkíq márówana Sísaga sensabé, Uwe táhutahuq wahnáh mewe móáwéro úwana wánínka náhníáq sera ano úkúwe. 9 Sega uwera mewera móáwúwana táhutahuq wahnáhnká mi será ano nawe tagéna áhtenúwe. Wání antéhyá obenkíq márótaq táhutahuq wahnáhnká íre tagariowara peh morá arambehri kegá tagaríówe.

Táhutahuq wahnáhnká náhníáq sera ano nawe tagéna o menáhwé áhrabúwe. 10 Áhrabéna wensabé, Kiraboo kene sánsámé sene kaweq nahníáq sera ano ebeq nárigéhe. Nehra kegá siyahbankirahnaraq íre tei será ano nárigéhe. Arega mina onserah íre miraóne. Arega áhnte tei será ano matawé anehe náiene úwe.

11 Minawé Sísaga ebeqte ótáq sánsá Kéána suwahpeq Kehrari marákórápéq miraúwe. Wega ótaq sansá miraúwara míó kega tagéra áhtenuwe. Mitaq ite we kérahwána kegá wensabé aiq pútare atahwáne.

12 Sísareq wenanoreq wenábáqmarinseq ite we kérahwána kereqka mitaq sueq Kápénéáma suwahpeq pokue táhmaro wehekáh mitaq kowíahwane.

Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté paiqnanánu ke máhpeq kaqsuo ehwéhne.

(Mátíyu 21.12-13; Máhka 11.15-17; Árúka 19.45-46)

13 Ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko tánáhráq wahtotarútaq Sísaga Sarúsarama suwahpeq kiuwe. 14 Kiena Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq kibekúwara sipisípiqkakáq káhoakáq kibokiakaq móneakáq paiqnanánu ke tútuue míówe.

15 Tútuue míówana Sísaga susa náhgáqtáté pawa kíráwe mi nahgáqtáté moke paiqmáró keakáq sene ménkámehnkánkakaq máhpeq kaqsuowe. Kaqsuena móne paiqnanánu kené móne paentáruena sene wéhuwehu tahbéwárí pioruowe. 16 Pioruena pina paiqmáró keyabé, Minawari mewe móáráhro éna Nánibone nahtapeqté mátábúrápéq paiqnanániyeho úwe.

17 Úwaq ite we kérahwána kegá minawarí tagéq Manikáne sehira iahreraq kowe. Mi sehiránká mahraréna,

Arene nahnsabe anotahtaq iwíáh íwíáhéna peh kawetaq kankeheéna págege sansá mirauge ire. (Buk Song 69.9)

Apahtáróráq mó pearaníe ú ehwehne.

18 Asiu kegá Sísansabé, Árahinsabé kaqsuahno? Arega kaqsuahnayabé ótaq sansá sokigi aio uwe. 19 Uwana Sísaga sensabé, Mah nah Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh sokoruehrana ínéga apahtáróráq mó pearaníe úwe. 20 Úwara Asiu kegá wensabé, Mah nah pe arámbéhríwé áhnte opéq 48 opéq arambehriue pearówe. Arega peh apahtáró wéhékáhmé árahue pearanibo uwe.

21 Sísaga íre nahnuransabé peh wene anonkansabé irarúwe. 22 Sísa pukúwana oganúq atotaq ite we kérahwána kegá mi ehwéh iahreraq matiahwane. Iahreraq matiahwanayabé itega Manikáne sehirankakaq Sísaga teiu ehwéhnkákáqsábé aiq pútare aritahwáne.

Sísaga ómi kené iwíáh tagaríéhre i ehwéhne.

23 Ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko táhútáhúq tánáhráq Sísaga Sarúsarama suwahpeq míowe. Míotaq wega ótaq sansá miraúnsabe áhnte kegá wensabé aiq pútare atówe. 24 Sísaga ómi mi kehináné sirupipeq tagario púana sensabé íre aiq pútare aritowe. 25 Mó kegá Sísa íre teawúwana peh wewega wehukene sirupipeq tagariowe.

3

Manikáne Awanka maqmaréhnsábé éhwéhne.

1 Péhrasi aní wenáwíq Níkóríma anotah Asiu aní ména 2 inokáhpeq Sísaba séna wensabé, Íwáhnoraníno, are Maniká míéhrabeqte ání móne. Aiq tagaríóge. Arereq Manikánseq moráráq mía míaóya puah arega ótaq sansá miraóne úwe.

3 Úwana Sísaga wensabé, Kawerue írátíahno. Peh morá wenanoga maqmaréhnsábé íre awehraq kéhre. Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhi aní mónkakáq maqmarankéhe úwe. 4 Úwana Níkórímaga Sísansabé, Árahiro? Anonusa áníné anowagá mónkakáq íre maqmarahráhire. Wenanoga árahue mónkakáq maqmarankéhbo úwe.

5 Úwana Sísaga wensabé, Kawerue írátíahno. Arenanoga maqatáráinsabé íre awehraq kéhre. Peh morá Manikáne Awanka maqmaréh ánínká Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhire. 6 Wehukenínká peh mó áwáhu wehukéní maqmarahráhire. Manikáne Awanka webataq o awá maqmarahráhire. Maqmarena inkéhe.

7 Arenanoga maqatáráinsabé íre awehraq kéhre. Peh morá Manikáne Awanka maqmaréh ánínká Manikánka wahnah wahnahnirabeq kioráhire teawúnsábé íre áhtenúno. 8 Sóiriqka pehipi sirah tagáhne. Sóiriq eheqte sirapómo? Eheq pokirapómo? Are íre tagariahne. Mina inserah Manikáne Awanka o awá maqmarena inkéhe úwe.

9 Úwana Níkórímaga Sísansabé, Minayabe árahiro 10 úwana Sísaga wensabé, Are Asiu ke síwáhnoróna aní móne. Minawé árahinsabé íre irahno? 11 Kawerue írátíahno. Íné író éhwéh iraréna íné tagonsabé teawúgah arega néne ehwehnsabé íre aiq pútare aintahne. 12 Marakóipeqté teawú náneqmarí arega íre aiq pútare aintahnayabé Maniká míéhrabeqte éhwéh teawenah árahue aiq pútare aintaníbo?

13 Mó anínká Maniká míéhrabeq íre kíre. Peh morá wehukení úku anínká ínébataq mitaq mía míaéna marakóipeq tumíarauge. 14 Mósísiga káhpahraté miraro wehe uworapeq awankátaq táhparena pankeqme pearonserah sega íné wehukení úku aní pankeragéhe. 15 Ínénsabe aiq pútare aintáh kégá oga mérapeq aiq awaq míáhwe úwe.

Sísansabé aiq pútare atáh kéyábé éhwéhne.

16 Manikánka mah kehiná kéhínánsábé anotah arútábóíri puana webataq wenahni eqmarowe. Wenahninsábé aiq pútare atáh ké íre toráh agia peh oga mérapeq awaq mianehrawoe. 17 Wenahninká mah kehiná kéhíná ehweh aritankeheéna eqmaroo? Írakaumo. Mah kehiná kéhíná kaweraritankeheéna eqmarowe. 18 Manikánka wenahninsábé aiq pútare atáh ké íre ehweh arítéhre. Manikánka wenahninsábé íre aiq pútare atáh ké ehweh arítéhre. Webataq wenahninsábé íre aiq pútare atáh púana ehweh aritena anotah abíáhnsá arita aritaire.

19 Téhrehnka inserahni anínká marakóipeq tumíowe. Mahbeqté kégá ahbabáq aruqaruronsabé sunkíkírirabeqsabé suwahbéna téhrehrabeqsabé íre suwahbówe. Minayabe ehweh arítéhre. 20 Ómi ahbabáq kega téhrehrabeqsabé suwahriehnsabé mitaq íre séyéowe. Mó kegá sene ahbabáqmari tagehoéra téhrehrabeq íre séyéowe. 21 Peh kaweqtaq mía míao kegá téhrehrabeq séyéowe. Manikánka págege arítéhrara mirao arámbéhrí mó kegá tagageheéra téhrehrabeq séyéowe.

Sóniga Sísa sína ehwéh pahsuo ehwéhne.

22 Sísareq ite we kérahwána kereqka Sarúsarama suwahpeq sueq Súría marákórápéq pokowane. Sísaga iteba mitaq ména mó ke wání meriuwe. 23 Sóniga Serima suwahpeq wahtotaq Inona arahno korabeq míowara áhnte waní ko púara mó kegá mitaq suwana Sóniga wání meriuwe. 24 Mi tanáhráq mó kegá Sóni íre karábúsiipéq móátówe.

25 Asiu anínseq Sóni kéró kereqka wání sosue sansánsábé ehwehéra Sóniba suwe. 26 Sóniba séra wensabé, Íwáhnoraníno, arereq Sorana aroipéq seberaebéq mitaq teiátóna anímé wega mahtaq ména wání merírara ómiga are auwera weba pokowe uwe.

27 Uwana Sóniga sensabé, Manikánka webataq itene arambehri tei teinire. 28 Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. Ínéwé íre mi aní úge teiátáu mino. Manikánka íné ebeq eqmaq núwátáire teiátáu mino. 29 Ibehinínká wenawehqpa pokinserah amahnága ómiga Sísaba poku pokuowe. O menáhwéné iyahnabo anínká mitaq ména wene ehweh irena wene arupipeq eyoyóinserah amahnága ómiga íné nuera weba pokonsabé nirupipeq eyoyóire. 30 We anotah aní úkínana íné pehgáriq aní úkono úwe.

31 Maniká míéhrabeqte tutai aní peh anotah aní ména moke mó ke kiotaikire. Marakóipeqté ání peh mahtaqté ání púana peh mahtaqté sánsánéna mahtaqté éhwéh tei teinire. Maniká míéhrabeqte tutai aní peh anotah aní ména moke mó ke kiotaikire. 32 We anotah aní ména wega tagaríéh náneq írátíéh náneq ehwéh teíraq itega íre íráhwe. 33 Wene ehweh kawerue íráh kégá, Maniká aiq pútaq aní míre atáhwe.

34 Manikánka eqmaro aninká Manikáne ehweh kawerue tei teinire. Manikáne Awanka weba mía míai puana peh kawerue tei teinire. 35 Manikánka wenahninsábé arutaboiréna moke auráq matiahno atéhre.

36 Wenahninsábé aiq pútare atáh kégá oga mérapeq aiq awaq míáhwe. Wenahniné sánsánsábé suwahrieh ke oga mérapeq íre awaq miowana Manikánka anotah abíáhnsá arita aritaire úwe.

4

Sísareq Sámáría marákórápéqté ínínseq ehwehnuya ehwéhne.

1 Mó kegá Péhrasi keyábé, Peh táhmaro kegá Sóniba suwana wání meríátáire. Áhnte kegá Sísaba suwana wání meríátáire uwe. 2 Írakaumo. Sísaga wání íre meriuwaq peh morá ite we kérahwána kegá meriewáne. 3 Sísaga mi ehwéh irotaq wereq itereq Súría marákórápéq sueq Kehrari marákórápéq mónkakáq kouwekowane. 4 Itega Sámáría marákó kótaikoneheowane.

5 Sámáría marákó kótaikowanaraq Sáíka suwahpeq koneheowane. Koneheowanaraq Sékópaga wenahni Sósépa awu marákórápéq kowane. 6 Sékópaga ubuqmaro matáípéqté wání mitaq kowe. Kowana Sísaga íre wahto nogu púana tawa tawanéna wéhékáhnabubu mitaq tútuue míowe.

7-8 Ite Sísa kérahwána kegá Sáíka suwahpeq tópah sahq kowanaraq Sámáría inínká wání sabatáhq súwe. Sísaga wensabé, Wání nánio úwana 9 Sámáría inínká wensabé, Íné Sámáría iní múge. Are Asiu aní míahna puah aneqsabé wání nánio eno úwe. Sámáría kegá néu antéhyápíté Asiu kegá íre néunsabe kasenúwe.

10 Sísaga wensabé, Arega Manikánka aweráhi naneq íre tagariahne. Wání nánio teawú ání íre tagariahne. Arega tagariahnaraq tahirí oga mé waní nánio énana náwú irino úwe. 11 Úwana mi inínká wensabé, Mi matáípéqté wání íre wahto mire. Are antehya íre matiahne. Oga mé wanímé eheqte uwe nániníbo? 12 Iteinahbú Sékópaga mi matáípéqté wání iuwe. Sékópareh karírónánínseq wene ménkámehnkámarinseqka mitaq nowe. Arega ínénsabe, Íné oga mé waní aweráhu aní múge énayabé arewe Sékópa kiotaiqme míahna anípo úwe. 13 Úwana Sísaga wensabé, Mipéqté wání nehra ke mótaq mó tahbobóoneherawoe. 14 Náwéna waní nehnaraq mó íre tahbobóinawire. Írakaumo. Náwéna waní nehnaraq arupipeq oga mía mía aráhnó tahnsa tuerueinae úwe.

15 Úwana mi inínká peh mataipéqté wánínsábé wíre íwíáhéna wensabé, Mahtaq séyéyabe nuwahriehre. Mó tahbobóínehboq teniena waní nánio úwe.

16 Úwana Sísaga wensabé, Arenawehq koweqme setao úwe. 17 Úwana, Íné íre nánuwehqkakaq ání múge úwana Sísaga wensabé, Íné íre nánuwehqkakaq ání múge tenienayabé aiq pútaróne. 18 Arega mó weh mewe mipinsuq mó weh mewe mipinsurue moberíáh wéh mewe sutona wino. Amahnága kérahna wehwé íre arenawehrurá míre. Minayabe aiq pútaróne úwe.

19 Úwana mi inínká wensabé, Are moke íné éhweh írátíahna puah íné iwíáhume are Manikáne ehweh iraréna aní móne. 20 Itene igaqnaréhga mah sawéhráq Manikánsabe iwíáh íwíáh ata atauwe. Arenanahbúréhga iwíáhéra, Sarúsarama suwahpeq Manikánsabe iwíáh íwíáh ata ataoro ewe. Manikánsabe ahbeq íwíáh íwíáh atanéhnkono úwe.

21 Úwana Sísaga wensabé, Aiq pútare ainto. Mókakewe íre peh mi sawéhrápéqkákáq Sarúsarama suwahpeqkakáq wehukega Manikánsabe iwíáh íwíáh ataneherawoe. 22 Ite Sámáría kegá iwíáh íwíáh atáh náneq íre írátíáhwe. Ite kaweraitahna aní Asiu aní púaq Asiu kegá iwíáh íwíáh aintáh ání tagaríáhwe. 23 Mókakeakáq amahnágaákáq Manikáne Awanka págege arítéh kégá aiq pútaq sansánéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atéhrataq sebataq Iteribonsabé kawerue iwíáh íwíáh atáhwe. Iteriboga mina tahnsa ké wensabé iwíáh íwíáh atáhnsábé awahbehre. 24 Maniká íre áúakaq anínéna peh Wenawanka mía míaire. Minayabe kawerue iwíáh íwíáh atagéhboq iteiuwanka Manikánsabe iwíáh íwíáh ateq aiq pútaq sansánoro úwe.

25 Úwana mi inínká wensabé, Íné írátíómé ite meirena kaweraitankeheéna Mésáía, Manikánka omaq ato anínká sinawire. We sínagake moke teinkéhe úwe. 26 Úwana Sísaga wensabé, Arega iraréna anímé íné úge úwe.

27 Úwaq ite Sísa kérahwána kegá kouwekowane. Sísareq mi inínseqka ehwehnuyansabé áhtenowane. Áhtenéq Sísansabé, Árahono? Aneqsabé ehwehnoyo íre iraria peh ehiya míahwane.

28 Mi inínká wene wání antehya mitaq marena wenawahpeq pokéna wenawahrahyabé, 29 Máhoro. Peh morá ání íné íre tagarai anínká moke ínéga mirau naneqmarí pahqnúéhre. We seragahro. We Manikánka omaq ato anípómo. Seragahro úwe. 30 Úwara sega sensuwahpeq suera Sísaba suwe.

31 Sámáría kegá áhníbórá sutaq ite Sísa kérahwána kegá wensabé, Íwáhnoraníno, táhutahurúno ewanana 32 wega itensabé, Íné itega íre tagaríáh táhútáhúq kéhre úwe. 33 Úwaq iteite náhenéq, Mó anínká táhutahuq awirápómo ehmuniq éhmúníqtaq irarewane.

34 Sísaga itensabé, Íné eqmaq núwátái aníné arambehriwe néne táhutahuq mire. Mina mirainauge.

35 Itaréitaré íó parabagínaraq onkiyonsá nera kéh tánáhráre iyeho. Amahnága tagaríáhro. Onkiyonsá áhnte nera kéhnserah Maniká Iteribo íre tagaríáh ké áhnte míáhwe. 36 Onkiyonsá nera kéhrara mirauwíáhnserah oga mérapeq wehuke mórítáhro. Móriteq oga mía mía apéq meyagéhe. Manikáne ehweh teri terino kereq wehuke mórítáh kéreqne irupipeq eyoyóinkehboq mórítáhro.

37 Iteinahbúréhga mahraréra, Mó kegá ayu uqmatowara mó kegá onkiyonsá mirauwíáhwe uwe. Mina unserah mó kegá Manikáne ehweh teri terinowara mó kegá wehuke meriqmera mórítáhwe. Sega mahraru ehwéh aiq pútaragire. 38 Ínéreq mó kereqka Manikáne ehweh teri terinonaq ite wehuke meriqmeq Iteriboba móritageheéna eqmaq íúwóge. Teri terinúnayabé ite áhnte meriqmeq móritagéhe úwe.

39 Mi inínká, Moke miraú naneqmarí teníre únsabe áhnte Sáíka suwahpeqte Sámáría kegá Sísansabé aiq pútare atówe. 40 Aiq pútare atera Sísaba séra wensabé, Máho. Iteruwahpeq sewíahno uwana Sísaga téhtaréráq sensuwahpeq kowíowe. 41 Sísaga mitaq síwáhnorúnsabe áhnte mó kegá aiq pútare atówe.

42 Aiq pútare atera mi inínsábé, Íre peh morá arega teienayabé aiq pútare atone. Ite wene ehweh kawerue ironayabé wensabé aiq pútare atone. We aiq pútaq mah kehiná kéhíná meirena kaweraitéh ání míre atone uwe.

Sísaga anotah wahnáhné ahninkáwá kawerato ehwéhne.

43 Sísaga mitaq téhtaréráq ména suena Kehrari marákórápéq pokúwe. 44 Sísaga naho mahraréna, Manikáne ehweh irari aní mó ke suwahpeqte kégá iwíáh íwíáh atáhwe. Peh morá wenawahrahga wensabé íre iwíáh íwíáh atáhwe úwe.

45 Sísaga Kehrari marákórápéq pokútaq mibeqté kégá eyoyóue mehweh atówe. Sega Sarúsarama suwahpeq táhutahuq notaq Sísaga miraú arámbéhrí aiq tagaríówe. Menah miraú arambehri tagaríó púara eyoyóue mehweh atówe.

46 Sísaga Kéána suwahpeq Kehrari marákórápéq wánítate náhníáq sera ano mirarorabeq mónkakáq pokúwe. Kápénéáma suwahpeqte wáhnáh wenawahpeq míowana wenahni anotah awáhréúwe. 47 Mi wahnáh ánínká Sísaga Súría marákó suena Kehrari marákórápéq sire u ehwéh irena Sísaba pokue wensabé, Nénahni pukinaire. Arega nánuwahpeq segawerato éna pagu pagunúwe.

48 Sísaga wensabé, Arega ótaq sansá tagéyabe awahbehre. Pehipi íre aiq pútare aintahne úwe. 49 Úwana wega Sísansabé, Nénahni pukínehboq peheráh súno úwana 50 Sísaga wensabé, Pokúno. Arenahni oga míanawire úwana mi wehgá Sísane ehwehnsabé aiq pútare atena pokúwe.

51 Ahbiah tahnsá wene nahtapeqsabé séwotaq wene arambehri kereq ahtapeq piehgíúwe. Sega wensabé, Arenahni kaweragirana oga míéhre teawúwe.

52 Teawúwana wega sensabé, Aneq tanáhráq kaweragiro úwara sega wensabé, Inokáh tunsoreráitaq kaweraguraire uwe. 53 Uwana abowágá iwíáhéna, Sísaga, Arenahni oga míanawire teníátái tanáhráq peh monseráh tánáhráre úwe. Minayabe moke mi karírónánínká Sísansabé aiq pútare atówe.

54 Sísaga menah Súría marákó suena Kehrari marákórápéq séna anehe mi otáq sánsá Kéána suwahpeq miraúwe.

5

Sísaga káwehu ayehráq awahre aní kawerato ehwéhne.

1 Mó tanáhráq Asiu kegá Sarúsarama suwahpeq táhutahuq norabeq Sísaga koraganieéna pokúwe.

2 Sarúsarama suwahpeq kurirapéqté ónsá áwíq Sipisípiq Onsáe. Onsarapéqté kégéu ah ayehrápéq wání káwehu kowe. Íbaru ehwéh, Asiu kené ehwehme mi kawéhú áwíqmé Pétésárae. Mi kawéhú ayehrápéq moberíáh atataia náhmárí kowe. 3 Mitaq áhnte awáhré ké íre sugia peh surahpeq míówe. Aigárá soriqnahnu kereq aura pira kéreq ah íre nogoráhu kereq mitaq míówe.

4 [Maniká míéhrabeqte íópeqté ánínká mó tanáhráq mó tanáhrárue mi waní áwíoq áwíorúwe. Áwíoq áwíorútaq ebeq tu awáhré áníné anepeq wánínka tabagúwana wene awahre suansúá kaweragúwe. Minayabe áhnte awáhré kégá kaweraginkeheéra káwehu ahtáq sáhuríówe.]

5 Peh morá ánínká peh íregáritaq opéq 38 opéq awahreúwe. 6 We surahpeq míowana tagéna we áhnte opéq awahreúmé Sísaga tagariowe. Tagarawéna wensabé, Awaho ani méyabe awiro úwe.

7 Úwana mi anínká Sísansabé, Wánínka aroroitaq mó anínká wánípipeq íre meniqmena máruníntéhre. Íné tue tueutaq mó anínká ebeq tubaiqme tubaiqmeowe úwe. 8 Úwana Sísaga wensabé, Irigúno. Arene máhriq mewe pokúno úwana 9 we suansúá kaweragúwana kie irigue wene máhriq mewena pokúwe.

10 Minayabe Asiu kegá kawerato aninsábé, Iboramé ahrena ahrena wehekáh míre. Arene máhriq mewe nogíneho uwe. 11 Uwana wega sensabé, Íné kaweraintéh ánínká, Arene máhriq mewe pokúno teníre úwe. 12 Úwara sega wensabé, Arene máhriq mewe pokúno teawí ánímé inseboue kasenuwe. 13 Áhnte wehekéqká paitíó púana Sísa íre ábóraq míowe. Íre ábóraq míonsabe kawerato anínká sensabé, Kaweraintéh ánímé íre tagaríóge úwe.

14 Anehetaq Sísa Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté mátábúrápéq ména kawerato aní tagéna wensabé, Amahnága awaho ani míahne. Mó awahreurona serahninehboq móme íre ahbabárúno úwe. 15 Kawerato anínká pokue Asiu ke tagéna sensabé, Íné kaweraintéh ánímé Sísae teriuwe.

16 Sísaga ahrena ahrena wehekáh mi aní kaweratonsabe Asiu kegá Sísa áwíoqnowe. 17 Áwíoqnowana Sísaga Asiu keyábé, Nániboga ahriahri arambehrii puana ínégaakáq arambehriuge úwe. 18 Sísaga ahrena ahrena wehekáh arambehriúnsabe Asiu kegá abiahnsanéra subiq suanéhe íwíáhuwe. Sísaga Manikánsabe, Nániboe atowe. Manikánsabe, Nániboe atonsabe Asiu kegá mahraréra, Wega, Ínéreq Manikánseq monseráh áníté úye irarime anotahtaq íre kawerire éra suboneheqmúne íwíáhuwe.

Sísaga ehweh ariteyabe éhwéhne.

19 Sísaga sensabé, Kawerue írátíáhro. Íné wenahninká pehipi íre miraorahuge. Nánibone arambehri tagéna wega mirainserah íné wenahninká mirauge. 20 Nániboga íné wenahninsábé arutaboiraintena wene sánsá moke teni teninire. Wega mó kiotaiqme arámbéhríákáq sokigi aintankéhe. Minayabe itega áhtenigehe. 21 Nániboga puko ke iriwe oganúq sítéhnserah íné wenahninká iwíáhu ke oganúq sitahráhuge.

22 Nániboga mah kehiná kéhíná íre ehweh arítéhre. Ehweh arámbéhríwé moke íné wenahninsábé, Ehweh arito aintéhre. 23 Nánibo áwíq pankerera iwíáh íwíáhonserah íné wenahni níwíq ómiga pankerera iwíáh íwíáh aintageheéna ehweh arito aintéhre. Íné wenahninsábé suwahrieh kegá eqmaq núwéh ání Nánibonsabé íre iwíáh íwíáh atáhwe.

24 Kawerue írátíáhro. Néne ehweh irera íné eqmaq núwéh ánínsábé aiq pútare atáh ké oga mérapeq aiq awaq míáhwe. Ínéga se íre ehweh aritaníe. Pukia ánímárí tahnsa méra oganúkue mía míaowe.

Sísaga wehuke sainsuahna ehwéhne.

25 Kawerue írátíáhro. Amahnágaákáq mókakeakáq pusa kégá íné Manikáne ahninkáwáné ehweh iragéhe. Irera oga mía míaigehe. 26 Nániboga oganúq itahráhinserah íné wenahninká moq oganúq itahráhuge. Nániboga oganúq sito aintéhre. 27 Nániboga ínénsabe, Are wehukení úkóna aní míahna puah ahbabáq keyabé ehweh arito aintéhre.

28-29 Mókake ómi pukia ké maisaráhrabeqte kégá néne ehweh iragéhe. Íréhrataq kie irigigehe. Kaweqtaq mía míao keyábé, Oga mérapeq pokoro aritaníe. Ahbabáq aruqaruro keyábé ehweh aritena, Iraipéq pokoro aritaníe. Ínéga iraru ehwéhnsábé íre áhtenoro úwe.

30 Sísaga mó mahraréna, Ínébataq íre miraorahuge. Íre peh morá ínénéne iwíáhe. Íné eqmaq núwéh áníné iwíáh írátíó púana kawerue wahnahnarítóge.

31 Néne sánsánsábé ínébataq teiútáq tahirímé íre aiq pútare aintáhro teiú irino. (Lo 19.15)

32 Néne arambehriyabé Nániboga teíre. Néne sánsánsábé irari ehwéh aiq pútaq ehwéhne. Mina aiq írátíóge.

33 Itega wehuke Sóniba eqmaq sutowana wega aiq pútaq ehwéh iraréna néne sánsánsábé teríátáire. 34 Íre peh wehukene ehweh írátíóge. Ite oga mía míaigeheéna mah ehwéh teiúge. 35 Ah tagageheéna áráhmuga téhrehnserah itega íné tagariageheéna Sóniga kaweq ehwéh teiátáire. Mi tanáhráq wene ehwehnka itene irupipeq eyoyó aitáráire.

36 Nániboga miraúno i arámbéhrí mira aruqaruruge. Minayabe Nániboga eqmaq núwéhraq tagaríáhwe. Néne arambehriga Sóniga teí éhwéh kiotaikire.

37 Íné eqmaq núwéh ání Nániboga néne sánsánsábé aiq teiátáire. Wene ehweh ite íre írátíáhwe. Wene auranabiahtapeq íre tagaríáhwe. 38 Itega íné eqmaq núwéh ánínsábé íre aiq pútare aintáh púana wene ehweh itene irupipeq íre kagaire.

39 Ite oga mérapeq awaq mianeheéq Manikáne sehira sáhnsahwe taga tagowe. Mi sehiránká íné éhweh aiq teíre. 40 Aiq teíraq itega ínéba íre séyéonsabé árahue oga mérapeq awaq mianéhbo?

41 Íné anotah niwíq wehukebate íre meanieéna iraruge. 42 Itega Manikánsabe íre irutaboiratáhwe. Minawé aiq tagaríóge. 43 Nániboga íné eqmaq núwéhrana sugaqme ite íre mehweh aintáhwe. Mó aní peh wenáwíqtaq si aní mehweh atáhwe. 44 Mó kegá itensabé iwíáh íwíáh aitáhnsábé iuwahbehre. Manikánka kaweróne aitahnayabé íre arutaboiro puaq árahue ínénsabe aiq pútare aintanéhbo?

45 Ínéga Maniká míéhrabeq ite ehweh aitanae íwíáhiyeho. Mósísiga ite séhréh aitankéhe íwíáhiyeho. Írakaumo. Wene ehwehnka ehweh aitankéhe. 46 Mósísiga néne sánsánsábé sehiranue teiuwe. Minayabe itega wensabé aiq pútare atáhtáq tahirímé ínénsabe aiq pútare aintáh irino. 47 Mósísiga teiu sehiránsábé íre aiq pútare atáhnsábé ínéga teíú éhwéh árahue aiq pútare aintanéhbo úwe.

6

Sísaga 5 táhúséni (5,000) weh kiraboú ehwehne.

(Mátíyu 14.13-21; Máhka 6.30-44; Árúka 9.10-17)

1 Mó tanáhráq Sísaga Kehrari kawéhútáq sípi kéwewena kure seberaebéq pokúwe. Kehrari kawéhúmé mó awíq Táíbéría kawéhúne. 2 Mitaq Sísaga awahre ke kawerarito púara áhnte kegá tagéra ótaq sansáne éra we kérówe. 3 Sísareq ite we kérahwána kereqka sáwéhrapeq kire mi sawéhráq tútuue míahwane. 4 Ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko tánáhráq táhutahuq né tanáhráq wahtonúwe.

5 Áhnte kegá Sísaba kíúwana tagéna Sísaga Pírípinsabé, Sira kegá tópah nehransabé árahue paiqmaranéhnkono úwe. 6 Sísaga miraína arámpéhri aiq iwíáhéna peh Pírípinsabé áhwárawe tagéna wensabé, Árahue paiqmaranéhnkono éna kasenúwe.

7 Pírípiga wensabé, Áhnte monéráté 200 Kína tópah paiqme pehgáritarue sararáhna íre awehraq kanawire úwe. 8 Sísa kéro aní áwíq Ehntaru, Pítane ábákawagá Sísansabé, 9 Mahtaqté ánímáí we moberíáh párétíákáq téhtaré páhnkákáq matíéhre. Áhnte ke míáh púana mina abehq náneq tahnsáne úwe. 10 Sísaga ite we kérahwána keyábé, Tútuoro teríéro úwe. Mitaq áhnte ahpépáhq kotaq tútuue míówe. Se peh íregáritaq wehuké 5 táhúséni (5,000) wehuké míówe.

11 Sísaga mi parétí mewena Manikánsabe, Kaweróne atena keqme tútuue míó ke náriuwe. Páréti náriunserahnue pahnkákáq moq náriuwe. Sega táhutahuqsabé suwahbónserahnue náriuwe. 12 Ómiga siyahbankirowana Sísaga ite we kérahwána keyábé, Arahq súéhboq morábí sáharáhro úwe. 13 Úwaq itega moberíáh párétí arahqmé airápété téhtaré páhsíkétí úsawe obenkíq marahwáne.

14 Míó kega mi otáq sánsá tagéra mahraréra, Marakóipeq tuména Manikánka naho néne ehweh irarína aní eqmaraníe ú anímé Sísa wire uwe. 15 Sísaga iwíáhéna, Sega íné táhtorera ínénsabe, Amahnága itene anotah wahnáh ání míahno ainteho éna taqnobague webataq sáwéhrapeq pokúwe.

Sísaga káwehu wání abobóráhtaba nogu ehwéhne.

(Mátíyu 14.22-33; Máhka 6.45-52)

16 Íó tupekútaq ite Sísa kérahwána kegá káwehu waní áhkórapeq tunse 17 sípi kéweweq kure seberaebéq Kápénéáma suwahpeq koneheowane. Penorabeq Sísaga iteba íre súwe. 18 Anotah soirírúnka nonaburóróúwe. 19 Sípiipéq kéq awanká karatáté wání subame kure peh ákáhtaq wahtó kowanana Sísaga iteba wání abobóráhtaba súwaq tagéq áhreowane. 20 Áhreowanana Sísaga itensabé, Íné úge. Íre áhreoro úwe. 21 Itene irupipeq eyoyóéq wensabé, Máho ewanana Sísaga sípiipéq kiasague kirútuue míowe. Kirútuue míotaq ite pokonehe owanarabeq sípiipéq apubúue kowane.

Sísansabé anebahru ehwéhne.

22 Ahbiah tahnsá seberaebéqté kégá iwíáhéra, Inokáh peh morá sípí karáirana Sísa mipéq íre pokuraire. We kéró kega sebataq mewera pokurowe uwe. 23 Táíbéría marákórápéqté sípíwárí kéwewera suwe. Tópah norabeq Sísaga Manikánsabe kaweróne atorabeq mi sipíwárí wahtotaq kéwewera suwe. 24 Suwara míó kega Sísansabé anebahréra wereq ite we kérahwána kereq íre míahwanayabé sega Sísa koraganeheéra mi sipíwárí kéwewera Kápénéáma suwahpeq pokuwe.

Oga mía mía tahutáhúqsábé éhwéhne.

25 Sega seberaebéq Sísa tagéra wensabé, Íwáhnoraníno, arahtaq seno uwe. 26 Uwana Sísaga sensabé, Kawerue írátíáhro. Ótaq sansánuraunsabé íre sewe. Peh tópah náíátáugana iyahbankítáinsabé sewe. 27 Karekorahi tahutáhúqsábé íre arambehrioro. Peh oga mía mía tahutáhúqsábé arambehrioro. Mi tahutáhúqmé íné wehukení úku anínká náiníe. Maniká Nániboga omaq intena kaweróne aintéhre úwara

28 sega wensabé, Manikáne arambehriwe aneq miraonehnkono uwe. 29 Uwana Sísaga sensabé, Nániboga íné eqmaq núwéh ánínsábé aiq pútare aintáhmé minawé Manikáne arambehri wire úwe.

30 Úwara sega wensabé, Itega arensabé aiq pútare atanéhboq aneq otáq sánsá mirainibo? 31 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Sega nageheéna wega íópeqté tópáh náriuwe ire. (Kisim Bek 16.4)

Mina únserah iteinahbúréhga uworapeq pehipi ko topáh nowe. Minayabe arega aneq otáq sánsá mirainibo uwe.

32 Uwana Sísaga sensabé, Kawerue írátíáhro. Mósísiga íópeqté tópáh íre náriuwe. Nániboga aiq pútaq íópeqté tópáh náíre. 33 Manikáne tópah, íópeqté tópáh márunáíúnká mah kehiná kéhíná oga míahrahowe úwe.

34 Úwara sega wensabé, Mi topáh nái náinúno uwe. 35 Uwana Sísaga sensabé, Íné oga mía mía topáh múge. Ínéba sira kewé mó íre sirupibiinawire. Ínénsabe aiq pútare aintáh kéwé mó íre tahbobóoneherawoe.

36 Itega íné tagéq ínénsabe íre aiq pútare aintáhwe teiewóge. 37 Nániboga nánina kegá ómi ínéba sigehe. Ínéba sira kewé íre kaqsuaníe.

38 Íre ínénéne iwíáh peh íné eqmaq núwéh áníné awahbeh árámbéhrí mirainieéna íópeqté tumíóge. 39 Íné eqmaq núwéh ánínká teniena, Náwéna ke taqnobagiyehboq kawerue wahnahnatawéwahno. Anehe tanahráqmé náwéna ke iriwe oganúq sito ire. 40 Nániboga teniena, Are nénahni tagéra aiq pútare atáh kéwé oga mérapeq awaq miagéhe ire. Tenínsábé mi kewé anehe tanahráq iriwe oganúq sitanauge úwe.

41 Sísaga, Íné íópeqté tumíó tópáh múge únsabe Asiu kegá sibiahnsa atera seye ehmuniq éhmúníruwe. 42 Ehmuniq éhmúníréra, Ehweh teí ání wenáwíq Sísa wire. We Sósépane ahninkáwá wíre. Wenanoibo tagariona akéq móye. Amahnága wega, Íné íópeqté tumíóge irarime árahinsabébo uwe.

43 Uwana Sísaga sensabé, Iteite abiahnsanue ehmuniq éhmúníriyeho. 44 Wehukega pehipi ínéba íre sigehe. Peh Nánibo íné eqmaq núwéh ánínká sabiri kegá ínéba sigehe. Mi kewé anehe tanahráq iriwe oganúq sitaníe. 45 Manikáne ehweh iraru kene sehiranka mahraréna,

Manikánka ómi síwáhnorinkehe ire. (Aisaia 54.13)

Nániboga síwáhnori ehwéh íráh kégá ómi ínéba sewe.

46 Mah kehiná kéhínánká Nánibo íre tagahwe. Íné, Maniká míéhrabeqte ánínká ínébataq Nánibo tagarauge. 47 Kawerue írátíáhro. Ínénsabe aiq pútare aintáh ké oga mérapeq aiq awaq míáhwe. 48 Íné oga mía mía topáh múge. 49 Pehipi ko topáhmé iteinahbúréhga uworapeq méra naruera íre oga mía pehipi pukuwe. 50 Íópeqté tópáh tumíónsábé nehra kegá íre pukigehe. 51 Íné íópeqté oga mía mía topáh múge. Íné nehra kegá oga mía míaigehe. Mah kehiná kéhíná oga mía míaigeheéna íné pukinie. Minayabe náíéna topáhmé néne niwaq mire úwe.

Sísaga wene korahqkakáq awaqkakaqsábé irarú ehwehne.

52 Asiu kegá seyensabé ehwehéra, Mah aníné awaqme árahue náinkéhbo uwana 53 Sísaga sensabé, Kawerue írátíáhro. Íné wehukení úku aníné korahqkakáq niwaqkakáq peh áwé tagah kegá oga mérapeq íre awaq míáhwe. 54 Néne korahqkakáq niwaqkakáq nah kegá oga mérapeq aiq awaq míáhwe. Mi kewé anehe tanahráq iriwe oganúq sitaníe. 55 Oga mía mía tahutáhúqmé néne korahqkakáq niwaqkakáq míre. 56 Néne korahqkakáq niwaqkakáq nah kegá ínéba mía míaowe. Ínéga seba mía míauge.

57 Íné eqmaq núwéh ání, Nánibo oga mía míai puana íné moq oga mía míauge. Íné oga mía míaunserah íné nehra kegá oga mía míaigehe. 58 Íné íópeqté tú tópáh íre iteinahbúréhga no naneq tahnsáne. Sega pehipi ko topáh naruera íre oga mía míaowe. Íópeqté tú tópáh nehra kegá oga mía míaigehe úwe.

59 Sísaga mi ehwéh Kápénéáma suwahpeq Asiu kené momiwí nahtápéq síwáhnorúwe.

Sísawe oganúq itahráhi ehwéhnkákáq áníne.

60 Áhnte we kéró kega mi ehwéh irera seye náhenéra, Minawé anotah pagégé éhwéh míre. Inseréhga iragéhbo uwe. Inseréhga iragéhbo éra ehmuniq éhmúníruwana 61 Sísaga wene arupipeq sene ehweh irena sensabé, Amahnága teiú éhwéhnsábé iuwahriehro? 62 Íné wehukení úku anínká túrabeq mó kionaq tagéq aneq iwíáhonehbo? 63 Manikáne Awanka oganúq ítéhre. Peh wehukega íre miraorahowe. Teiú éhwéhnsábé Manikáne Awanka oganúq ítéhre. 64 Ite mó kegá aiq pútare aintáhwaqme mó kegá íre aiq pútare aintáhwe úwe.

Sísaga wene arupipeq wensabé íre aiq pútare átó kereq wene naruo koweriranaú anínseq tagario púana mi ehwéh irarúwe. 65 Sísaga sensabé, Minayabe mah ehwéh teiewómé wehukega pehipi ínéba íre sigehe. Peh Nániboga sabiri kegá ínéba sigehe úwe.

66 Úwara áhnte we kéró kega Sísa auwera mó íre kérówe. 67 Sísaga ite airápété téhraníté kérahwána keyábé, Ite moq nuweq pokonehbo úwe.

68 Úwana Sáímóni Pítaga wensabé, Itene Wahnahno, inseba pokonehnkono? Arene ehwehnka oganúq itahráhire. 69 Are Maniká míéhrabeqte kaweqtaq mía míaóna aní móne. Aiq tagarione. Minayabe aiq pútare atone úwe.

70 Úwana Sísaga itensabé, Ite airápété téhraníté omaq itáráuge. Ite míáhrabeqte ání owainawane anine úwe. 71 We Sáímóni Ísíkáríótine ahninkáwá Súrásansabé irarúwe. We airápété téhraníté míórabeqte ánínká Sísane naruo weba koweriranaúwe.

7

Sísaga mó ke táhutahururabeq koragó ehwehne.

1 Asiu kegá Sísa subíyehoéna wega Súría marákórápéq íre kuríá peh Kehrari marákórápéq mó ke suwahpeq mó ke suwahperue ah noguwe. 2 Asiu kegá saqmaq saqmaq nahmarí pearera táhutahuru tanáhráq áhníbóránúwe. 3 Wenábáqmarinká Sísansabé, Ómi are kéráh kégá arene arambehri taganehboq mahtaq sue Súría marákórápéq pokúno. 4 Arega anotah aní míankehboq kopípéq arambehriinehboq ábóraq arambehriúno. Arega ótaq sansá mirainaraq mah kehiná kéhíná kosokigiúno uwe. 5 Wenábáqmarinká Sísansabé íre aiq pútare ató púara mi ehwéh iraruwe.

6 Sísaga sensabé, Amahnága íné anotah aní míó tánáhráq íre suríéhre. Ahriahriwe itene tanáhráre. 7 Ahbabáq kehinánká itensabé suwahbehre. Sene ahbabáqsabe teriu púana ínénsabe suwahriehre. 8 Iteite táhutahurorabeq pokurero. Íné anotah aní mé tanáhráq íre suríéh púana táhutahurorabeq amahnága íre pokinie 9 éna Kehrari marákóráq peh mitaq míowe.

10 Táhutahururabeq wenábáqmarinká kuwana Sísaga epéráhpérue mitaq suena Sarúsarama suwahpeq táhutahururabeq pokúwe. 11 Sísansabé anebahréra Asiu kegá táhutahururabeq mó kebá mó kebánue kasenéra, Sísa eheq míehro éra kasenuwe. 12 Míó kega Sísane sánsánsábé ehmuniq éhmúníréra mó kegá, We kaweq aní míre uwara mó kegá, Írakaumo. We péhe ání míre uwe. 13 Se Asiu kené wahnahmarínsábé áhreu puara Sísa éhweh íre pahsúówe.

14 Táhutahuru tanáhráq ákáhtaq parabagútaq Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq kibekéna síwáhnorúwe. 15 Síwáhnorúwara Asiu kegá áhtenéra mahraréra, Íre sigarue tagaríéh ání míre. Árahue ahtebia ání úkurairo uwe.

16 Uwana Sísaga sensabé, Ínéga íwáhnoru ehwéhmé íre ínébataq néne iwíáhe. Mina íné eqmaq núwéh áníné íwíáh wíre. 17 Ínéga íwáhnoru ehwéhmé Manikáne iwíáhbópoq peh ínébataq néne iwíáhbópoq teiúge íwíáho? Manikáne arambehriyabé arutaboiréna mirainauge íwíáhi anínká néne ehwehme íre peh ínénéne iwíáh peh Manikáne iwíáh wíre ue tagariankehe. 18 Wewene ehweh síwáhnori ánínká wewensabé iwíáh íwíáhire. Eqmaq núwéh ánínsábé iwíáh íwíáh atónsábé íre péhenia peh aiq pútariahnsanuge.

19 Manikánka sehgíóro ú ehweh Mósísiga naho teiu mino. Mi ehwéh ite íre íráhwe. Amahnága íné nubiq sueyabe ite aneqsabé iuwahbehro úwe. 20 Úwara míó kega wensabé, Owainawanka arene arupipeq míéh púah wega inserahni iwíáhóne. Are subiq suaneheme inseréhga irareo uwe.

21 Uwana Sísaga sensabé, Ahrena ahrena wehekáhtáq íné peh morá ótaq sansánunsabé ite iwíáh kikirowe. 22 Mósísiga naho káriq anímáígáúné síú amurúrue sansa teiuwe. Íre Mósísiga peh iteinahbúréhga mi sansá áhwárarówe. Ite ahrena ahrena wehekáh mi sansámé mira aruqarurowe. 23 Mósísiga sehgíóro ú ehweh anterúéhneho éq itega mi sansá ahrena ahrena wehekáhnkákáq mira aruqarurowe. Mira aruqarurome ínéga ahrena ahrena wehekáh wehukení kaweratáráunsabé árahinsabé abiahnsa aintaho. 24 Apubúue tagéq íre kaweq iwíáhéq ehweh aintaho. Peh tábúsoqme iwíáhue tagéq irarero úwe.

Sísa inseboue kabaru ehwéhne.

25 Táhmaro Sarúsarama suwahpeqte kégá kasenéra, Sega subiq suaneherao anímé mah anípo? 26 Wega mahtaq ábóraq síwáhnorirara wahnah kegá peh túbáh agowe. Túbáh agonsabé mah anímé wehuke merirena kaweraritankeheéna Manikánka omaq ato aní míre íwíáhowapómo. 27 Mi aní wenawahpeq aiq tagarione. Manikánka omaq ato anínká sínaraq wenawahpeq ómiga íre tagariagehe uwe.

28 Uwana Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh tápéqté mátábúrápéq Sísaga síwáhnorena anotahtaq mahraréna, Itega íné tagarione éq nánuwahpeq tagaríáhwe. Íné tutaume íre ínébataq néne iwíáhga tutauge. Íné eqmaq núwéh ání we aiq pútaq aní míéhraq itega we íre tagaríáhwe. 29 We míéhrabeqte tutaugana wega íné eqmaq núwéh púana ínéga we aiq tagaríóge úwe.

30 Uwara sega wene ehweh irera iwíáhéra, We táhtoranéhe uwe. Sísa pukú tanahráq íre surio púara sega peh áwé tagowe. 31 Áhnte míó kega, Sísansabé aiq pútare atówe atera mahraréra, Sísaga áhnte otáq sánsá mirai puana Manikánka omaq ato anínká sínaraq wega miraína sansánká Sísaga miraurai otáq sánsá kiotaikinabo uwe.

Sísa táhtoraneheéra párísiwarí eqmaq súó ehwehne.

32 Soruparíó kega Sísane arambehriyabé ehmuniq éhmúníruwara Péhrasi kegá írówe. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqka Sísa táhtoraneheéra sene párísiwarí eqmaq súówe. 33 Sísaga mahraréna, Iteba wahto tanahráq ména anehe íné eqmaq núwéh ánípá pokinie. 34 Itega íné ninebahrirataqmé íre taganeheqmóe. Íné pokonarabeq ite íre kioráhowe úwe.

35 Úwara Asiu kegá seye mahraréra, We eheq pokinabo? Ite anebahréq we íre tagahrahúnarabeq eheqpo? Mó nahnsó suwahpeqte Asiu kébá pokinabo? Káríki ehwéhno ke suwahpeq pokue síwáhnorinabo? 36 Ite íné ninebahrirataqmé íre taganeheqmóe ire. Wega irarime íre iahtebóna ehwéhne. Íné pokonarabeq ite íre kioráhowe ire. Wega irarime íre iahtebóna ehwéhne. Mi ehwéhmé aneq ehwéhpómo uwe.

Oga mía mía aráhnónsábé éhwéhne.

37 Mi tahutáhúré tanáhráq anehete wehekáh tánáhráq anotah tanáhráre. Mi wehekáh Sísaga iriwe ména anotahtaq mahraréna, Ite tahbobóínaraq ínéba sure sewe nahro. 38 Ínénsabe aiq pútare aintáh kéné sirupipeq oga mía mía aráhnó tueruenawire. Manikáne ehwehnka irarinserah sirupipeq oga mía mía aráhnó tueruenawire úwe.

39 Mah ehwéhnúmé Sísaga Manikáne Awansabé irarúwe. Sísaga Maniká míorabeq íre kirio púana Manikáne Awa íre eqmarowe. Sísaga iwíáhéna, Nániboba pokonaraq ínénsabe aiq pútare aintáh kébá Manikáne Awa kieqmaranie íwíáhúwe.

Sísansabé íre peh morá íwíáhunsabé éhwéhne.

40 Míó kega wene ehweh irera táhmaroga mahraréra, Manikánka naho néne ehweh irarína aní eqmaraníe ú anímé we wire uwe. 41 Mó kegá mahraréra, Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna peh morá ání omaq atowe. We mi aní míre uwara mó táhmaroga mahraréra, Manikánka omaq ato aní íre Kehrari marákórápéqté ání míre. 42 Manikáne ehwehnka mahraréna, Manikánka omaq ato anímé Tébíti kahnáh ání míre. We Tébítine marakórapeqté Pétáríéma suwahpeqte ání míre ire. (Buk Song 132.11; Maika 5.2)

Manikáne sehiranka aiq mahrari mino uwe.

43 Sísansabé mó kegá mó iwíáhuwara mó kegá mó iwíáhuwe. 44 Táhmaro kegá táhtoranéhe íwíáhéra íre táhtosa pehragowe.

Wahnah kereqka íre aiq pútare atáh éhwéhne.

45 Eqmaq súó parísíwárínká Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqpa kouwekuwe. Kouwekuwara sega sensabé, Aneqsabé Sísa íre meqmeq seo uwe. 46 Uwara párísiwarínká sensabé, Wega irari éhwéhnká moke mó kené ehweh kiotaikire uwe.

47 Uwara Péhrasi kegá párísiwarínsábé, Itega moq wene péhe éhwéhnsábé aiq pútare ataho? 48 Wahnah kereq ite Péhrasi kereqka wensabé íre aiq pútare atona wino. 49 Manikáne sansá íre írátíáh kégá sebataq Sísansabé aiq pútare atáhwe. Mi ke iraipéq pokoneherao ke wóe uwe.

50 Níkóríma, menah tanahráq Sísaba sú aninká we Péhrasi anínéna wenawahrah Péhrasi keyábé mahraréna, 51 Manikánka sehgíóro ú ehwehnká anereiro? Wehukení pehipi ehweh ato iro? Írakaumo. Ebeqme wehukeníné ehweh ireq wene arambehri tagaríáhro. We ahbabárínaraq anehemé ehweh ato ire úwe.

52 Úwara sega wensabé, Are moq Kehrari marákórápéqté ánípo? Manikáne ehweh púkuipéq kabarue tagáhno. Manikáne ehweh irare kegá Kehrari marákórápéqté íre séyéowe 53 [éra sene nahtapeq abae aguwe.

8

Ahbabáq ini Sísaba meqme ku ehwéhne.

1 Sísaga Óríwi sawéhrápéq pokúwe. 2 Ahbiahipeq Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekúwe. Kibekúwara ómi míó kega weba suwana wega tútuue ména síwáhnorúwe. 3 Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnoro kereq Péhrasi kereqka ahbabáq ini sabiruera meqmera wehekeq ákáhpi móátówe. 4 Móátéra Sísansabé, Íwáhnoraníno, mah iní mó wehgá abariiraq tagéq táhtoqme meqme súne. 5 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká mina tahnsa ahbabáq ininsó ebahtaté tuparuqme subiq súáhro ire. Arewe aneq iwíáhono uwe. 6 Sísaga íre tábúsoqme irarinaraqmé wensabé ehweh ataneheéra áhwárawe tagéra kasenuwe.

Kasenuwana Sísaga taebewe ayahnkaratáté obe marákóráq sehiranúwe. 7 Sega mó kasenaq mó kasenaruwana Sísaga iriwe ména sensabé, Íre ahbabári anínká ebeqte ébáh mewe tuparuankéhe 8 éna mó taebewe ayahnkaratáté marakóraq sehiranúwe. 9 Mitaq míó kega wene ehweh irera aboawah weh ebeq mótaq mótarue pokuwe. Ómiga Sísa auwera pokuwana Sísaga tútuue míorabeq peh morá mi inínká iriwe míowe.

10 Sísaga iriwe ména mi inínsábé, Are meqmera se ke eheq míaho? Sega íre ehweh ataho úwana, 11 Írakaumo úwe. Írakaumo úwana Sísaga wensabé, Ínéga moq íre ehweh ataníe. Pokéwahno. Mó ahbábárinehboq kaweqtaq míahno úwe.]

Sísa téhrehnka inserahni anínsábé éhwéhne.

12 Sísaga sensabé mó mahraréna, Mah kehiná kéhíná míáhrabeq téhrehnka inserahnu aní múge. Íné séníréh ánínká íre sunkíkírirabeq nogena peh kaweqtapéq téhrehrabeq noginkéhe úwe. 13 Úwara Péhrasi kegá wene ehweh irera wensabé, Arerensabé iraréne. Arene ehweh íre aiq pútaq ehwéhne uwana

14 Sísaga sensabé, Néne sánsánsábé irarume aiq pútaq ehwéhnuge. Íné tutaurabeqkakáq íné pokinieurabeqkakáq tagaríó púana aiq pútaq ehwéhnuge. Íné tutaurabeqkakáq íné pokinieurabeqkakáq íre tagaríáhwe. 15 Wehukenínká iwíáhinserah íwíáhéq ehweh aintáhwe. Ínéga amahnága moke wehukeyabé íre ehweh aitóge.

16 Ínéga ehweh aitáhnaraq tábúsoqme ehwéh aitaníe. Nánibo íné eqmaq núwéh ánínká ínéba mía míai puana íné íre ahbabáq iwiáhorahéna peh tábúsoqme ehweh aitaníe. 17 Itega, Manikáne ehweh sehgiune eme mi ehwéhnká mahraréna, Téhranítégá morá éhwéhnóyana sene ehweh aiq pútaq ehwéhne ire. 18 Néne sánsánsábé teiúgana Nánibo, íné eqmaq núwéh ánínká moq néne sánsánsábé teíre úwe.

19 Úwara sega wensabé, Arenabo eheq míehro uwana Sísaga sensabé, Ínéreq Nániboreq íre tagaríáhwe. Íné tagaríáhtáq tahirímé Nánibonkakáq tagaríáh irino úwe. 20 Mi ehwéh Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq sene móne maqmaru paqnáh wahtotaq Sísaga síwáhnorúwe. Íre we puké tanahráq púara mó kegá we íre táhtoqmera móátówe.

Sísaga, Íné pokinieurabeq ite íre kioráhowe ú ehwehne.

21 Sísaga Péhrasi keyábé mó mahraréna, Íné pokinie. Itega íné ninebahréq itene ahbabáqkakaq pukoneheqmóe. Íné pokinieurabeq itega íre kioráhowe úwe. 22 Úwara Asiu kegá seye náhenéra, Íné pokinieurabeq itega íre kioráhowe ire. Árahinsabé mi ehwéh irariro? Wewega wewe subiqmena pukinabirapómo uwe.

23 Uwana Sísaga sensabé, Ite mahtaqté ké wóe. Íné íópeqté ání múge. Ite mah marákóípéqté ké wóe. Íné íre mah marákóípéqté ání múge. 24 Itene ahbabáqkakaq pukoneheqmóe teiúge. Ínénsabe áwahe aní míreue íre aiq pútare aintéhrataq itene ahbabáqkakaq pukoneheqmóe úwe.

25 Úwara sega wensabé, Are insebo uwe. Are insebo uwana Sísaga sensabé, Íné tei teinu aní múge. 26 Itega miraonsabé áhnte ehwéh kéhre. Áhnte ehwéh aitahráhuge. Íné eqmaq núwéh ání aiq pútaq aní mía míai puana mah kehiná kéhíná wega teni tenini ehwéh teiúge úwe. 27 Sísaga Maniká Wenabonsabé teriuwara míó ke íre írówe.

28 Sísaga sensabé, Itega íné wehukení úku aní awankátaq táhpawe pankeréhrataq íné wenahni míre éq ahtebagehe. Íre ínénéga iwíáhéna iraruge. Peh Nániboga teninsábé teiúge. Minaakaq ahtebagehe. 29 Íné eqmaq núwéh ánínká ínéba mía míaire. Ínéga we awahbeh arámbéhrí kawerue mira aruqarurunsabé wega íre nuwena pokire úwe. 30 Mi ehwéh irarúnsabe áhnte míó kega wensabé aiq pútare atówe.

Aiq pútaq ehwéhnká soraq iuwankéhe i ehwéhne.

31 Wene ehwehnsabé, Aiq pútaq ehwéhne atówana Sísaga sensabé, Itega néne ehweh págegeue ambubu atíéhrataqmé peh mi tanáhráq aiq pútaq íné séníráh ké míagehe. 32 Íné séníréhrataq aiq pútaq ehwéh ahtebehrana mi ehwéhnká soraq iuwankéhe úwe.

33 Úwara sega wensabé, Ite Ébáráhma kahnáh míonara mó kegá náhgáqtate íre iyarówe. Minayabe ite soraq iuwankéhe irarenawe árahinsabé irareno uwe.

34 Uwana Sísaga sensabé, Kawerue írátíáhro. Ahbabáq aruqaruro ke sene ahbabáqka iyaréhre. 35 Ahbabáqka iyaréh kégá Nánibone nahtapeq íre míahrahowe. Írakaumo. Peh morá wene animárínká mía míaowe. 36 Íné Manikáne ahninkáwágá pugeq iuwáhnaraq ahbabáqka mó íre iyarahráhire.

37 Íné tagaríómé ite Ébáráhma kahnáh míáhwe. We kahnáh méq itene irupipeq néne ehwehnka íre kagai puaq itega íné nubonehe íwíáhowe. 38 Nániboga íné sokigi anínsábé teiúge. Itewe iteriboga íwáhnori sansá mira aruqarurowe úwe.

Owainawane sánsánsábé éhwéhne.

39 Péhrasi kegá Sísansabé, Ébáráhma iteribo wire uwe. Uwana Sísaga sensabé, Ite Ébáráhmane animárí míáhtáq tahirí wene sánsá mirao irino. 40 Aiq pútaq ehwéh Nániboga teni tenini ehwéh teiúgaq itega íné nubonehe íwíáhowe. Itega mira onserah Ébáráhmaga íre miraúwe. 41 Iteriboga mira aruqarurinserah miraowe úwara sega wensabé, Iteinoréh ahbabáq ininsó míáhwe íwíáhono? Iteribo íre áhnte, peh morá Manikáne uwana

42 Sísaga sensabé, Maniká Iteribo iraq tahirímé ínénsabe irutaboiraintáh irino. Maniká míéhrabeqte tumíóge. Íre néne iwíáhga tumíóge. Manikánka eqmaq núwátáirana tumíóge.

43 Néne ehweh árahinsabé íre iraho? Itega néne ehweh iuwahrieh puaq íre íráhwe. 44 Ite owainawane animárí móe. Owainawanka ahbabáq sansansábé awahbehnserah itega wene sánsá miraéyabe iuwahbehre. Áwahewé we mó ke subiq suo ani míowe. We íre aiq pútari aní míéh púana péhe éhwéh tei teinire. Wega péhe ání ména péhe sánsá áhwáró púana péhe éhwéh tei teinire. Wene sánsáne.

45 Íné aiq pútaq ehwéh teiúnsábé itewe íre aiq pútare aintáhwe. 46 Íné ahbabáq ani míre irarénawe insega irariro? Íné aiq pútaq ehwéh teiúmé aneqsabé íre aiq pútare aintaho? 47 Manikáne animárínká wene ehweh íráhwe. Ite íre wene animárí míáh púaq wene ehweh íre íráhwe úwe.

Sísaga, Ébáráhma íre míotaq míáhwa aní múge ú ehwehne.

48 Asiu kegá wensabé, Are Sámáría marákórápéqté ání míahnana owainawanka arene arupipeq míéhre. Aiq pútaq ehwéh irarúne uwana 49 Sísaga sensabé, Nirupipeq owainawa íre míéhre. Nánibonsabé iwíáh íwíáhugaq itega ínénsabe íre kaweq ehwéh aintáhwe.

50 Anotah aní míómé íre ínénéne iwíáhe. Nánibo mah kehíná kéhíná saraqmarahna aninká wewega anotah aní míahno aintéhre. 51 Kawerue írátíáhro. Néne ehweh irera néne sánsá sehgíra kewé íre pukigehe úwe.

52 Úwara Asiu kegá wensabé, Owainawanka arene arupipeq míéhraq amahnága aiq tagarione. Néne ehweh irera néne sánsá sehgíra kewé íre pukigehe eno? Ébáráhmareq Manikáne ehweh iraru kereq ómi puku mino. 53 Ébáráhma iteribo pukúnsabe arega, Íné Ébáráhma kiotaiqme aní míóge íwíáhono? Are iwíáhónawe inseúge íwíáhono uwe.

54 Uwana Sísaga sensabé, Ínéga ínénénsabe iwíáh íwíáhutaq tahirímé mina abehq náneq úki irino. Nániboga ínénsabe iwíáh íwíáh aintéhre. Nánibo itene Manikáne eme 55 itega we íre tagaríáhwe. Ínéga we tagaríóge. Ínéga we íre tagaríóge teiútáq tahirímé íné ite tahnsá péhe ání míó irino. Ínéwé we aiq tagaríóge. Wene ehweh irena wene sánsá mira aruqaruruge.

56 Iteinahbú Ébáráhmaga íné tanáhráqsábé iwíáhue níwénunéna iwíáh íwíáhúwe. Anehe íné tagéna wene arupipeq eyoyóúwe úwara 57 Asiu kegá wensabé, Are íre aboawah weh míahna puah Ébáráhmawe árahue tagariahno uwe. 58 Uwana Sísaga sensabé, Kawerue írátíáhro. Ébáráhmawe íre míotaq míáhwa aní múge úwe.

59 Mi ehwéh irera sega ebahtaté tuparuqme subiq suaneheéra mi ebáh kabarue meyówe. Meyówana Sísaga taqnobague Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté tueyokúwe.

9

Aura pira ání kawerato ehwehne.

1 Sísaga ah nogutaq aura pira ání, ítaq mahbí tagówe. 2 Wenanoga maqmiotaq aura pira ání maqmarowe. Ite we kérahwána kegá Sísansabé, Íwáhnoraníno, wenanoga aura pira ání maqmaronsabe insega ahbabárúo? Aura pira ánínká ahbabárúo? Wenanoiboga ahbabáruyao? Insega ahbabárúo kasenowane.

3 Kasenowanana Sísaga itensabé, Íre wereq wenanoiboreqne ahbabáqsabe aura pira ání míéhre. Itega Manikáne arambehri tagageheéna we aura pira ání míéhre.

4 Íné eqmaq núwéh áníné arambehri téhrehtaq miraonehe. Penkínaraq ómiga íre arambehriorahúne. 5 Ínéwé mah marákó márákó mé tanahráqmé mah kehiná kéhíná míáhrabeq téhrehnka inserahnu aní múge úwe.

6 Miraréna marakóraq tehqniarena wene ayahnkaratáté marakó abiroúwana seraweh úkúwe. Mi seráwéhráté aura pira áníné aurátaq abaq marena 7 wensabé, Síróáma kawéhúpípéq móbabeq paberúno úwe. Sene ehwehme Síróámawe eqmaréh ání míre. Móbabeq paberúno úwana wega pokue móbabeq paberúwana wene aura kaweragúwana kouwekúwe.

8 We aura pira ání míotaq ineh inehúwara wenawahrahreq mó kereqka taga tagauwe. Wega kouwekútaq mi kegá aura kaweragú aní tagéra mahraréra, Mi anímé tútuue ména ineh inehi anímé webo kasenuwe. 9 Mó kegá, We wire uwara mó kegá, Írakaumo. Peh we tahnsá ání míre uwe. Uwana mi anínká mahraréna, Ite irare anímé íné úge úwe.

10 Úwara sega wensabé, Arene aura árahue kaweragiro uwana 11 wega sensabé, Sísae ue áwírató anínká serawehraté niurapi abaq intena ínénsabe, Síróáma kawéhúpípéq móbabeq paberúno tenírana móbabeq paberugana niura kaweragire úwe. 12 Úwara sega wensabé, We eheq míehro uwana, Íné íre tagaríóge úwe.

Sísaga kaweratonsabe Péhrasi kegá ehwehu ehwéhne.

13 Sega aura kaweragú aní meqmera Péhrasi kebá móátówe. 14 Sísaga seraweh mirarena wene aura kawerato tanáhráq ahrena ahrena wehekáhne. 15 Péhrasi kegá aura kaweragú anínsábé kasenéra, Arene aura árahue kaweragiro uwana wega sensabé, Serawehraté niurapi abaq intéhrana pabeq paberugana amahnága niura kaweragire úwe.

16 Úwara mó Péhrasi kegá mahraréra, We ahrena ahrena wehekáhté sánsá anetaníbo íwíáhi puana we íre Manikánka eqmaréh ání míre uwe. Uwara mó kegá mahraréra, We ahbabáq ani tahirímé mina tahnsa ótáq sánsá árahue mirai iripo uwe. Mó kegá mó iwíáhuwara mó kegá mó iwíáhuwe.

17 Sega aura kaweragú anínsábé mó kasenéra, Arene aura kaweratéh ánínsábé, Arega aneq iwíáhono uwana, We Manikáne ehweh irari aní míre úwe.

18 Sísaga aura pira ání kaweratonsabe Asiu kegá íre aiq pútare ató púara wenanoibo akéqsábé síáhrabue kasenuwe. 19 Kasenéra, Mah aní itenahnipo? Maqmíónaraq aura pigúo? Amahnága wene aura árahue kaweragiro uwe. 20 Uwara wenanoiboga sensabé, We itenahni míre. Teh maqmarahwáyataq aura pira ání maqatahwáye. Mina aiq tagarioye. 21 Amahnága we tagahrahinsabé íre tagarioye. Wene aura kaweratéh ání íre tagarioye. Wensabé kaseniranao. We anonani púana irarerahire uye.

22 Wenanoibo akéqká Asiu keyábé áhreuya puara mi ehwéh iraruye. Wene aura íre kaweragútaq Asiu kegá sío síoéra, Sísawe aiq pútaq ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq ato aní míre atáh ké momiwí nahtápéqté kaqsuanéhe uwe. 23 Minayabe wenanoibo akéqká Asiu keyábé, We anonani míre. Kaseniranao uye.

24 Asiu kegá aura kawerato anínsábé mó áhrabéra wensabé, Peh morá Manikánsabe iwíáh íwíáh ato. Ite tagarionawe arega iraréna anímé ahbabáq ani míre uwe. 25 Uwana wega sensabé, We ahbabáq anipómo. Íné íre tagaríóge. Íné aura pira ání mía míaugana amahnága néne niura kaweraintéhre. Peh mina aiq tagaríóge úwe.

26 Úwara sega wensabé, Wega aneq miratehro? Arene aura árahue kaweratehro uwe. 27 Uwana wega sensabé, Métáq teiúgaqme íre íráhwe. Mónkakáq aneqsabé teinínkono? Ite moq we kéranéhbo úwe.

28 Úwara wensabé ehweh atera, Are we kérahna aní míahnaq ite Mósísi kérona anímárí múne. 29 Manikánka Mósísi ehweh teawuwaq aiq írátíone. Arega iraréna anímé eheqte anípómo. Ite íre tagarione uwe. 30 Uwana wega sensabé, Wenawahpeq íre tagaríáh ánínká niura kaweraintéhnsábé áhtené sansane. 31 Manikánka ahbabáq kene ehweh íre íréhre. Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh kéwé Maniká awahbeh arámbéhrí sehgíó kéwé Manikánka mi kené ehweh íréhre. Mina aiq tagarione. 32 Naho mó kegá aura pira áníné aura íre kaweratowe. 33 Néne niura kaweraintéh ání Manikánka eqmaréh áníne. We peh wehukení tahirímé niura íre kaweraintahráhi irino úwe.

34 Úwana sega wensabé, Are ahbabárorabeqte ání móne. Árahue íwáhnorinibo éra we momiwí nahtápéqté kaqsúówe.

Kaweragú anínká Sísansabé aiq pútare ato ehwehne.

35 Sísaga we kaqsue ehweh irena mi aní tagéna wensabé, Wehukení úku anínsábé aiq pútare aintahno úwana 36 wega Sísansabé, Are wehukení úkóna anípo? Arensabé aiq pútare ataníboq tenio úwe. 37 Úwana Sísaga wensabé, Arega íné wehukení úkurau aní aiq tagáhne. Amahnága ehweh teawú ání íné úge úwe. 38 Íné úge úwana wega Sísansabé, Néne Wahnah mone. Arensabé aiq pútare atóge éna iwíáh íwíáh atowe.

39 Sísaga mahraréna, Wehuke saraqmaranieéna marakóipeq tumíarauge. Tumíaraunsabé aura pira kégá tagariagehe. Ite aiq tagarione íwíáho ke íre tagariahraho ke úkigehe úwe.

40 Úwara Sísareq míó Péhrasi kegá wene ehweh irera wensabé, Ite moq íre tagariahrahúna keabuno uwe. 41 Uwana Sísaga sensabé ite aura pira ké míáhtáq tahirímé itene ahbabáq íre kaga irino. Itega tagarione ensabé itene ahbabáq peh kagaire úwe.

10

Sipisípiqsabé pabeqme ehwéhne.

1 Sísaga mó mahraréna, Kawerue írátíáhro. Sipisípiqmarí kaegaeorabeqte ónsárápéq íre ségia móbeq séogesáhago kewé se aebó kééra subónehboq náio e ke wóe. 2 Onsarapéq séyéi anímé we sipisípiqmaríné wahnah mire. 3 Sipisípiqmarínká wene ehweh íráhwana méhpehte wáhnáhnká onsa siaréhre. Sene wahnahnka wene sipisípiqmarínsábé sensíwírue síáhrabéna ebeq túírara anehe tueráhwe.

4 Wene sipisípiqmarí máhpeq moke tuegue we ebeq pokirara wene ehweh íráh púara anehe kaqme kéráhwe. 5 Se mó aní íre kéráhwe. Wene ehweh íre íráh púara áhreéra kobeq séberowe úwe.

6 Sísaga mi pabéqmé éhwéh síwáhnorúwara míó kega mi ehwéhnsábé íre ahtebowe.

7 Sísaga mó mahraréna, Kawerue írátíáhro. Íné sipisípiqmarí kaegaeorabeqte ónsá uge. 8 Íné mahtaq íre míáhwataq su kewé se aebó ké éra subónehboq náio e ke wóe. Sipisípiqmarínká sene ehweh íre írówe. 9 Íné onsa uge. Manikánka ínébansabé kira ke kaweraritankéhe. Kaweraritahnara méhpehpeq kierueue táhutahuq nagehe.

10 Aebó kégá aebóoneheéra sewe. Subiq suaneheéra sewe. Moke íre kaweraruaneheéra sewe. Ínéwé ite oga mía míaigeheéna tumíarauge. Oga mía mía sansánká itene irupipeq obenkítíankeheéna tumíarauge.

11 Íné sipisípiqmaríné kaweq Wahnáh múge. Kaweq wahnáhnká sipisípiqmarí séhréh aritankehéna pukorahire. 12 Mó anínká íre sene wahnahnurá peh arambehri aní púana sipisípiqmarítáq íre kaweq wahnáhnarítéhre. Wega wahnahnirana úrinsi iá sirana tagéna we péhnehoéna áhre pehbeheráh pokire. Íre wene sipisípiqmarí púana suena pokire. Pokirana úrinsi iánká sipisípiqmarí subipáhqnahpahrirara kobeq séberowe. 13 We peh arambehri ání míéh púana sipisípiqmarínsábé anetaníbo íwíáhéna suena pokire úwe.

14-15 Sísaga mó mahraréna, Ínéga Nánibo tagaríógana wega íné tagaríéhre. Itega tagarioyanserah néne sipisípiqmarí tagaríógara sega íné tagaríáhwe. Íné sipisípiqmaríné kaweq Wahnáh múge. Sipisípiqmarí oga mía míaigeheéna pukinie. 16 Íre peh morá mahtaqté sípísípíq wahnahnatíóge. Mó sipísípíqkákáq wahnahninauge. Sega néne ehweh iragéhe. Mi tanáhráq sipisípiqmarí moke peh morá sípísípíq nansó tahnsa míagehe. Ínébataq sene Wahnah míanauge.

17 Íné mó oga úkinieéna pukinie. Minayabe Nániboga ínénsabe arutaboiraintéhre. 18 Íre mó kegá iwíáhue nubiq suagéhe. Peh ínénéga iwíáhue pukinie. Íné iwíáhu tanáhráq pukéna mó oga úkinauge. Minayabe Nániboga, miraúno aintáráire úwe.

19 Sísane ehwehnsabé mó Asiu kegá mó iwíáhuwara mó Asiu kegá mó iwíáhuwe. 20 Íregáritaq míó kega iraréra, Owainawanka wene arupipeq míéhnsábé we uwoyansa aní úkire. Wene ehweh aneqsabé iraho uwe. 21 Uwara mó kegá iraréra, Owainawanka wene arupipeq míéh ánínká mahna tahnsa éhwéh íre íwáhnororahi mino. Owainawanka aura pira ání íre kaweratahráhi mino uwe.

Mó kegá ite Manikáne ayahpite íre meirahráhowe i ehwéhne.

22 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq onsa sie iahreraq ko táhútáhúq tánáhráq Sísa Sarúsarama suwahpeq míowe. Mi tanáhráq ehbiehbeq tanáhráre. 23 Sísaga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéq noguwe. Mi mapéq Sórómóni, anotah wahnáh ánínká pearowe. Sísaga mitaq noguwara 24 Asiu kegá weba sáhatawéra wensabé, Págege ehwéh iuwahriehre. Árahtaq pahsuaníbo? Ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq ato anímé arewe webo? Pahsuqme teio uwe.

25 Uwana Sísaga sensabé, Teiátáugaqme ite íre aiq pútare aintáhwe. Nánibo awahbeh arámbéhríunka néne sánsá tei teinire. 26 Ite íre néne sipisípiqmarí míáh púaq ínénsabe íre aiq pútare aintáhwe.

27 Néne sipisípiqmarínká néne ehweh irera séníráhwe. Séníráhwana se tagarawéna oganúq sítóge. 28 Oganúq sítógara se ahriahri íre taqnobagia niuráq matíó púara mó kegá se néne niyahpite íre merirahráhowe. 29 Nániboga ínéba sewíáhro arítéhrara ínéba sewíáhwe. Nániboga moke kiotaiqme aní míéh púana wega auráq matíéh púara mó kegá se wene ayahpite íre merirahráhowe. 30 Nániboreq ínéreq monseráh áníté úye úwe.

Sísaga Asiu ke teriu ehwehne.

31 Asiu kegá Sísa subiq suaneheéra ebahmarí mónkakáq sirówe. 32 Sísaga sensabé, Nániboga kaweq arámbéhríúno tenínsábé, Wehuke kawerinieéna kaweq arámbéhríugaq tagahwe. Ah arámbéhríunsabé ebahnsatate nubonehe ewo úwe.

33 Úwara Asiu kegá wensabé, Are kaweq arámbéhríónayabé íre subiq suanéhe. Arega Manikánsabe éhruruónayabé subiq suanéhe. Are peh wehukení méwé Maniká múge énayabé suboneheqmúne uwe.

34 Uwana wega sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ínéga itensabé, Ite manikámari móe atoge ire. (Buk Song 82.6)

35 Wene ehweh író keyabé, manikámari móe aritowe. Ite tagarionawe Manikáne ehweh ahriahri aiq pútaq ehwéhne. 36 Manikánka omaq intena mah marákó márákóípéq eqmaq núwátáire. Íné Manikáne ahninkáwá úge irarunsabé aneqsabé abiahnsa ainteq Manikánsabe éhruru atahne irareo?

37 Íné Nánibone arambehri íre mirautaq tahirímé néne ehwehnsabé anetaníbo íwíáhonsabé aiq kaweri irino. 38 Ínénsabe íre aiq pútare aintáhwe. Kaweq arámbéhríu puaq mi arámbéhríyábé aiq pútare atáhro. Nániboga ínéba mía míairana ínéga Nániboba mía míauge. Minayabe itega kawerue iragéhboq néne arambehriyabé aiq pútare aintáhro úwe.

39 Sega we mó táhtoraneheéra uwana Sísaga se suena pokúwe.

40 Sísaga Sorana aroipéq seberaebéq Sóniga wání meriurabeq mó pokue kowíowe. 41 Kowíowara áhnte kegá weba séra seye náhenéra, Sóniga ótaq sansá íre miraire. Minayabe anetaníbo. Mah anínsábé Sóniga moke irarurai ehwéh aiq pútaq ehwéhne uwe. 42 Mitaq áhnte kegá Sísansabé aiq pútare atówe.

11

Árásárúsi pukú ehwehne.

1 Wehukení wenáwíq Árásárúsi awahreúwe. Wene anahnowáráré sensíwíq Máhríareq Máhtarere. Se Pétáni suwahpeqte se ayobioqnáhnahne. 2 Mó tanáhráq Máhríawe Sísane aigárátáq wéri abaq marena wene ayahrataté abaearowe. Weniyoq Árásárúsi awahreúwe. 3 Árásárúsi awahreú púara wenanahnorarégá mó aní Sísaba eqmaróye. Eqmaróya anínká Sísansabé, Arega arutaboiratahna anímé anotah awáhréire teawuwe. 4 Sísaga mi ehwéh irena mahraréna, Íre puké awáhré wíre. Mókake Manikánseq íné wenahninseqsabé iwíáh íwíáh aitageheéna amahnága we awahreire úwe.

5 Sísaga se ayobioqnáhnahnsabé arutaboiraritena 6 Árásárúsi awahreire ú irena téhtaréráq mitaq míowe. 7 Téhtaréráq ména ite we kérahwána keyábé, Súría marákórápéq mó pokonehe úwe. 8 Úwaq itega wensabé, Íwáhnoraníno, menah Asiu kegá ebahnsatate are subonehe íwíáhurowe. Arega mitaq mó pokinibo ewane.

9 Ewanana Sísaga itensabé, Pópoqnah kiembogi tanáhráqmé, wéhékáh tanahráqmé, tunsorerí tánáhráqmé, mina moke téhreh tanáhráre. Mi tanáhráq nogó ké íre inahnsubówe. Téhreh puara ah nogómé íre inahnsubówe. 10 Inokáhpeq tanáhráqmé sunkíkíri puara ah nogómé inahnsubówe úwe.

11 Sísaga itensabé mó mahraréna, Itene iyahnabo aní Árásárúsi aiq sugéhre. Sugéh púana koiri auwaníe úwaq 12 itega wensabé, Itene Wahnahno, amahnága we sugéhnsábé mókake kaweraginae ewane.

13 Sísaga wewene arupipeq tagariomé Árásárúsi aiq pukire íwíáhúwe. Iwíáhéna Árásárúsi sugéhre teiuwe. Ite we kérahwána kegá mi ehwéh ireq Árásárúsi peh sugéhre íwíáhowane. 14 Sísaga itensabé pahsuqme teiena, Árásárúsiwe aiq pukire. 15 Itega aiq pútare aintageheéna íné íre míónsábé pukime aiq kawerire. Puki aní koraganehboq máhoro úwe.

16 Tómáhsi wene wéhuwehu áwíqmé Tírímásie. Wega itensabé, Sísa subiq súéhrataq ite moq subiq suagéhboq kéranéhe úwe.

Sísaga, Oganúq sitahráhu aní múge ú ehwehne.

17 Sísaga Pétáni suwahpeq áhníbórá súwana mó anínká weba séna wensabé, Árásárúsi maisatówana itaréitaréráq kéhre úwe. 18 Pétáni suwahpeq Sarúsarama suwahpeq wahto kowara 19 áhnte Asiu kegá Máhtareq Máhríareqne siyoqkawa aiq pukire u irera se ónanahne siru ukiq sitaneheéra Pétáni suwahpeq seba suwe.

20 Máhriawe nahtapeq míowana Máhtaga Sísa áhníbórá sire u irena Máhría auwena Sísa koweranieéna ahtapeq pokúwe. 21 Pokéna Sísaba séna wensabé, Néne Wahnahno, are mahtaq míaronaraq tahirímé iteriyoq íre pukurai irino. 22 Íné iwíáhume amahnágaákáq arega Manikánsabe miraúno inaraqmé mirainkehe úwe.

23 Úwana Sísaga Máhtansabé, Iteriyoq mó kieiriginkehe úwana 24 Máhtaga wensabé, Íné iwíáhume anehe tanahráq we mó kie iriginkehe úwana 25 Sísaga wensabé, Íné pusa ké irigoro aritahráhu aní múge. Íné oganúq sitahráhu aní múge. Ínénsabe aiq pútare aintáh kégá pukéra mó oga úkuwe mía míaigehe. 26 Ínénsabe aiq pútare aintáh kégá oga méra íre airaiq pukigehe. Minayabe aiq pútare aintahno úwe.

27 Úwana Máhtaga Sísansabé kowe atena, Are Manikáne ahninkáwá wóne. Arewe ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq ato aní móne. Minayabe aiq pútare atóge úwe.

Sísaga Árásárúsinsabé arutaboiréna ibisó ehwéhne.

28 Aiq pútare atóge éna Máhtaga pokue Máhríaba kéna epéráhpéréna, Íwáhnori aní séna arensabé áhrabire úwe. 29 Arensabé áhrabire ú irena Máhríaga apubúue kie irigue Sísaba pokúwe. 30 Sísaga se ónanahne nahtapeq íre séna Máhtaga kowerorabeq míowe. 31 Asiu kegá Máhríane aru ukiq ataneheéra wene nahtapeq míówe. Míówana Máhríaga apubúue kieirigue pokúwara tagéra kérówe. Árásárúsi maisarórabeq ibisanieéna pokire íwíáhéra kérówe.

32 Máhríaga Sísa míorabeq séna we tagéna wene aigárátáq arehunseraráq sewéna wensabé, Are mahtaq míaronaraq tahirímé iteriyoq íre pukurai irino úwe.

33 Máhríareq we kéró Asiu kereqka ibisowana Sísaga tagéna sensabé anotah arútábóíraritena wene arupipeq págegeúwe. 34 Sísaga sensabé, Eheq maisatoo úwara sega wensabé, Itene Wahnahno, seragáhno uwe. 35 Uwana Sísaga ibisówe. 36 Wega ibisónsabe Asiu kegá iraréra, Tagahro. Pukurai anínsábé anotah arútábóíratéhre uwe. 37 Táhmaro míó kega mahraréra, Aura pira ání kaweratárái puana Árásárúsi pukinauraitaq wega aneqsabé íre segaweratáráiro uwe.

Sísaga Árásárúsi oganúq ato ehwehne.

38 Sísane arupipeq anotahtaq umeh aguwana maisarórabeq pokéna Árásárúsi maisia máíqtáq ebah kowana tagéna 39 sensabé, Ebah meruáhro úwe. Úwana Máhta pukú aníné anahnowágá wensabé, Itene Wahnahno, itaréitaré wéhékáh kéh púana amahnága anotah karésá kúnkúninawire úwe.

40 Úwana Sísaga wensabé, Arega aiq pútare ainte Maniká míéhrabeqte ótáq sánsá tagankehe teawú mino úwe. 41 Úwara sega ebah merúówana Sísaga íópeq tagéna Manikánsabe, Nániboo, néne ehweh irahnayabé kaweróne atóge. 42 Íné írátíómé néne ehweh ahriahri aiq irahne. Arega eqmaq núwátónayabé moke mahtaq iriwe míáh kégá aiq pútare atageheéna mah ehwéh teawúge úwe.

43 Teawúge éna Sísaga anotahtaq áhrabéna, Árásárúsio, máhpeq tueyokúno úwe. 44 Úwana pukú anínká tueyokúwe. Maisarówana wene aigárá ayahnkara úbíqmáró ambántánkákáq tueyokúwe. Moke wene auranabiahnkakaq ambantataté úbíqme maisarówana minawarinkákáq tueyokúwe. Sísaga sensabé, Ambantamarí pugeq áúwáhro úwe.

Wahnah kegá Sísa subiq suaneheéra moraénu ehwéhne.

(Mátíyu 26.1-5; Máhka 14.1-2; Árúka 22.1-2)

45 Áhnte Asiu kegá Máhríareq siru ukiqsitaneheéra oganúq atonsabe tagéra Sísansabé aiq pútare atówe. 46 Peh táhmaro tago kegá Péhrasi kebá pokue Sísaga miraúnsabe teríúwe.

47 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqka mó kaunsírí ké síáhrabéra momiwíue sío síoéra, Aneronehnkono? Mi anínká áhnte otáq sánsá mira aruqarurire. 48 Itega pehragahnaraq wega mó mina inserahninawire. Minayabe ómiga wensabé aiq pútare atagéhe. Mirairataq Aroma kegá séra itega Manikánsabe iwíáh íwíáh atona nah sokoruera itereq iteruwahrahreq íre kaweraitagéhe.

49 Mi tanáhráq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah wenáwíq Káíyápásaga sensabé, Ite íre íráh ké wóe. 50 Iteruwahrah ómi pukiyehboq peh morá ánínká iteruwahrah kaweraitanieéna pukinkehe. Mina aiq kawerire. Árahinsabé íre iraho úwe.

51 Káíyápásaga wewega íre iwíáhue irarúwe. Mi tanáhráq we Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah mío púana Manikáne Awanka wene arupipeq iwíáh atowana mi ehwéh irarúwe. 52 Íre peh morá Asiu ke kaweraritanieéna pukinkehe. Moke Manikáne animárí peh mahnana míáhnsábé morábí míageheéna pukinkehe. 53 Mi tanáhráqté sío síoéra, Sísawe árahue subiq suanéhnkono íwíáhuwe.

54 Minayabe Sísaga Asiu ke míórabeq íre ábóraq noguwe. Wega mitaq suena Épáráíma suwahpeq anotah uwórápéq wahto kowana mitaq pokúwe. Wereq ite we kérahwána kereqka mitaq kowíahwane.

55 Ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko tánáhráq wahtotarútaq áhnte Asiu kegá Sarúsarama suwahpeq mósosuaneheéra pokuwe. 56 Sega Sísansabé anebahréra Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq míótaq seyensabé, Aneq iwíáho? Mah tahutáhúrúnarabeq Sísa íre sinawire íwíáho uwe. 57 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqka ómiyabé, Sísa karábúsi aranéhboq tagehrataq sereíéro uwe.

12

Máhríaga Sísane aigárátáq wéri abaq ato ehwehne.

(Mátíyu 26.6-13; Máhka 14.3-9)

1 Ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko tánáhráq áhníbóránútaq abapete morá wéhékáh kotaq Sísaga Pétáni suwahpeq Árásárúsi, iriato ani nawahpeq kúwe. 2 Sega penahnarabeqsabé táhútáhúq áwúwe. Máhtaga tíwe náriuwara Árásárúsireq mó kereq Sísarerue moráráq táhutahuruwe. 3 Máhríaga kaweq werí áhnte moné tahnsa wérí Sísane aigárátáq antiarena wene íre wahto ayáhrátáté sobarúq auwowe. Mi werí kaweq kunkúni werí púana nahupeq moke kaweq kungúnúwe.

4 Sísa kéro aní, wene naruo koweriranaú aní wenáwíq Súrásae. We mó awíq Ísíkáríótie. 5 Wega Sísansabé, Mi werí áhnte moné tahnsa wéríe. Aneqsabé mi werí 300 móne paiqmarena mi moné tabonah ke íre náriro úwe. 6 Mi ehwéhmé Súrásaga tabonah keyabé íre arutaboiraritasa pehipi irarúwe. We aebó ání púana irarúwe. Itene morábí móné únáhtáq wahnahnéna mi moné aebó mewe paiqna paiqnaúwe.

7 Sísaga sensabé, Mi iní pehragatáhro. Íné maisaréhrataqsábé mi werí abaq intéhre. 8 Tabonah kewe ahriahri iteba mía míowe. Ínéwé ahriahri iteba íre mía míainie úwe.

Árásárúsi subiq suanehe u ehwéhne.

9 Áhnte Asiu kegá Pétáni suwahpeq Sísa míéhre u irera mitaq suwe. Íre peh morá Sísa tagéyabe suwe. Árásárúsi Sísaga oganúq ato aninseq taganeheéra suwe. 10 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá Árásárúsi moq subiq suanehe éra sío síouwe. 11 Árásárúsi oganúq atonsabe tagéra áhnte Asiu kegá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké suera Sísansabé aiq pútare ató púara Árásárúsi moq subiq suanehe íwíáhuwe.

Sísaga Sarúsarama suwahpeq kú ehwehne.

(Mátíyu 21.1-11; Máhka 11.1-11; Árúka 19.28-40)

12 Ahbiah tahnsá táhutahururabeqsabé su ke áhnte kegá Sísa Sarúsarama suwahpeq sinawire u irera 13 ahtapeq koáwénunuwe. Áwénunéra awanká ayahnawe mewera anotahtaq mahraréra, Manikánsabe iwíáh íwíáh atone. Maniká áwírue si anínsábé iwíáh íwíáh atone. Ísara kené Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atone uwe.

14 Manikáne ehwehnka irarinserah Sísaga tónki meqme mi kane abobiahtaq kierútu agúwe. 15 Mi ehwéhnká mahraréna,

Sáíóna* suwahpeqte kéo, íre áhreéq tagaríáhro. Itene Wahnahnka iteba sirana tónki áráhqka áhkokóuwena sire ire. (Sekaraia 9.9)

16 Minayabe mi tanáhráq ite we kérahwána kegá íre iahtebahwane. Sísa oganúkéna Maniká míorabeq pokútaq ite mi ehwéh iahreraq matawéq iwíáhéq, Mi ehwéhnká irarinserah aiq miraurowe ewane.

17 Menah tahnsa Sísaga Árásárúsi maisarórabeqte áhrabue oganúq atowara tago kegá mitaq teri mahtaq terinuwe. 18 Tago kegá mi otáq sánsá mitaq teri mahtaq terinu puara áhnte kegá irera ahtapeq Sísa koáwénunuwe.

19 Péhrasi kegá abiahnsanéra seye náhenéra, Aiq tagaho? Ite iuwahbeh arámbéhrí íre miraorahúne. Ómi mah kehinánká we kéráhwe uwe.

Oga mérapeq awaq meyabe ehwéhne.

20 Káríki ehwéhnkákáq kéreq Manikánsabe iwíáh íwíáh ataneheéra táhutahururabeq kowíówe. 21 Sega Pírípi, we Pétásáíra suwahpeq Kehrari marákórápéqté ánípá séra wensabé, Ite Sísa taganeheéq súne uwana 22 Pírípiga Ehntaru koreawuwe. Mi anítégá Sísa teawúyana 23 Sísaga sensabé, Íné wehukení úku anímé anotah aní úké tanáhráq awehraq tanáhráre. 24 Kawerue írátíáhtao. Ayu pehipi kahnaraq íre iyanae. Mi ayú marakóipeq megue mugurúqme kirahnaraq áhnte mó será iyanae. 25 Seyene iwíáhyabe sirutaboiro kewé oga mérapeq íre awaq míáhwe. Mah marákóípéq mé tanahráq seyene iwíáhyabe suwahrieh kewé oga mérapeq awaq míáhwe. 26 Néne arambehri miraéyabe inaraqmé séníráhro. Íné míáhnarabeq néne arambehrira kereq mía míaonehe. Néne arambehrira keyábé Nániboga kawerowe aritankéhe úwe.

Sísa pukínayabé ehwéhne.

27 Sísaga mó mahraréna, Nirupipeq anotah uméhínsábé Nánibonsabé aneq ehwéh teawinínkono? Nániboo, mi tanáhráq sineho teawinínkono? Írakaumo. Wehukene ahbabáqsabe pukinieéna tumíarauge. 28 Nániboo, áhnte kegá arenáwíq pankeráhro arito úwe. Úwana íópeqté éhwéhnká mahraréna, Néníwíq aiq pankeráhro arítóge. Mónkakáq mirainauge úwe.

29 Soruparíó kega mi ehwéh írówe. Mó kegá, Puruburuire uwara mó kegá, Íópeqté ánínká ehweh teawíre uwe.

30 Uwana Sísaga sensabé, Íre ínénsabe peh itega irageheéna mi ehwéh irarire. 31 Ahbabáq kehiná kéhínánsábé ehweh arite tanáhráq amahnága awehrarire. Ahbabáq kehiná kéhínáné wahnah kaqsue tanahráq amahnága awehrarire. 32 Sega íné marakóipeqté pankeréhrataq ómi ínéba sabirinie úwe. 33 We pukína sansá sokigi ariena we pankeréhransabé irarúwe.

34 Soruparíó kega Sísansabé, Ite írátíonawe Manikáne ehwehnka mahraréna, Ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq ato aní ahriahri mía míainkehe ire. Minayabe sega wehukení úki aní awankátaq táhparera pankerageheénawe árahinsabé irareno? Wehukení úki anímé insebo uwe. 35 Uwana Sísaga sensabé, Íné téhrehnka inserahnu aní iteba wahto tanáhráq míanie. Sunkíkírirabeq míáh kégá ah íre tagahrahéra aiq nogunapómo íwíáhowe. Minayabe amahnága íné téhrehnka inserahnu anípá míáhro. Sunkíkírirabeq míehboq ínéba míáhro. 36 Iteba míótáq téhrehnka inserahninkehboq íné téhrehnka inserahnu anínsábé aiq pútare aintáhro úwe. Sísaga mah ehwéh iraréna mitaq suena kopéragúwe. (Buk Song 89.4, 36; Aisaia 9.7; Daniel 2.44, 7.14)

Sísansabé íre aiq pútare atónsabe éhwéhne.

37 Sísaga áhnte otáq sánsámárínúwara tago kegá wensabé íre aiq pútare atera peh anetaníbo uwe. 38 Minayabe Manikáne ehweh irarú ani Áísáíaga irarú ehwehmé aiq pútaragúwe. Wega mahraréna,

Itene Wahnahno, itega teriuna ehwéhmé sega íre aiq pútare aitáh mino. Itene Wahnahne ótaq sansámárímé tagéq anetaníbo íwíáho mino úwe. (Aisaia 53.1)

39 Minayabe sega íre aiq pútare atahráhowe ire. Áísáíaga mó mahraréna,

40 Manikánka siura mútúritena sirupipeq págege arítéhre. Minayabe sene siura íre ebioráhowe. Peh mútúrawéra sirupipeq íre ahtebowe. Sega ínéba íre sewe. Minayabe sene ahbabáq íre kawerarítóge úwe. (Aisaia 6.10)

41 Áísáíaga Sísansabé iwíáhéna anotah aní míéhre éna ahtebéna mi ehwéh irarúwe.

42 Áísáíaga irarúnserah áhnte Asiu kegá Sísansabé íre aiq pútare atówara mó áhnte Asiu kereq sene wahnahmarínseqka Sísansabé aiq pútare atera Péhrasi keyábé áhreu puara mó ke íre teríúwe. Momiwíu nahtápéq Péhrasi kegá kaqíúwéhoéra mó ke íre teríúwe. 43 Manikánka kawerowe aritonsabe peh ákáhtaq sirútábóíréra wehukega kawerowe arítónsabe anotah sirútábóírúnsabe mó ke íre teríúwe.

Sísaga wehuke ehweh arite ehwehne.

44 Sísaga anotahtaq mahraréna, Ínénsabe aiq pútare aintáh ké íre ínébataq ínénsabe aiq pútare aintáhwe. Íné eqmaq núwéh ánínsábéákáq aiq pútare atáhwe. 45 Íné tagah kewé íné eqmaq núwéh ánínkákáq tagahwe. 46 Mah kehiná kéhíná míáhrabeq téhrehnka inserahnuge. Ínénsabe aiq pútare aintáh kégá sunkíkírirabeq íre mía míaigeheéna tumíarauge. 47 Néne ehweh siahrega irera anetaníbo íwíáho keyábé íre ehweh aritoge. Mah kehiná kéhínánsábé ehweh aritanieéna íre tumíarauge. Peh sene ahbabáqsabe kaweraritanieéna tumíarauge. 48 Ínénsabe suwahrieh kewé néne ehweh íre íráh kéwé néne ehwehnka anehe tanahráq ehweh aritankéhe. 49 Íre ínénéne iwíáh ehweh irare irareuge. Nánibo íné eqmaq núwéh ánínká iwíáh aintena mahrarúno éna niahreraq intéh éhwéh tei teinuge. 50 Íné írátíómé wene ehweh sehgironka oganúq sitankéhe. Minayabe Nániboga terio i ehwéh tei teinuge úwe.

13

Sísaga we kéró kene sigárá pabeq pabeq arito ehwehne.

1 Ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko tánáhráq ahbiah tahnsá Sísaga iwíáhéna, Amahnága íné mah marákó suena Nániboba poké tanáhráq awehrarire úwe. Sísaga mah marákó márákóípéqté we tagaríáh kéyábé ahriahri arutaboiraitena pukinaú tanahráqkákáq anotahtaq arutaboiraitowe.

2 Owainawanka Sáímóni, Ísíkáríótine ahninkáwá Súrásane arupipeq Sísane naruo koweriro íwíáh atowe. Iwíáh atowaq ite we kérahwána kegá penorabeq Sísareq moráráq táhutahurowane. 3 Sísaga iwíáhéna, Íné niyahtebome Nániboga moke náníre éna Maniká míéhrabeqte tuena mébeq tuekinauge éna 4 táhutahururabeqte irigéna wene káhq ambántá akairuena táhúri úbíqmiowe. 5 Táhúri úbíqmena wání antehyapípéq ahkiwena peh nahupeqte árámbéhrí ání tahnsanéna ite we kérahwána kené igárátáq pabeq paberaitena úbíqmatio tahuríráté sobarúq iuwowe.

6 Sobarúq iuwena Pítaba súwana Pítaga wensabé, Néne Wahnahno, nigárá pabeq paberaintaníbo úwe. 7 Úwana Sísaga wensabé, Amahnága miraunsabé are íre tagariahne. Mókake tagariankehe úwe.

8 Úwana Pítaga wensabé, Amahnágaákáq mókakeakáq arega nigárá pabeq paberaintanie énawe ahqáho ataníe úwana Sísaga wensabé, Ínéga íre pabeq paberatáhnaraqme arega íné íre sénirahráhóne úwe. 9 Úwana Pítaga wensabé, Néne Wahnahno, minayabe íre peh morá nigárá pabeq paberainto. Moke niyahnkakaq niyahqnonkakaq pabeq paberainto úwe.

10 Úwana Sísaga wensabé, Sinonka pabeq pabero ke peh morá náwíbagi sigárá pabeq paberowe. Sinonka íre náwíbagi puara mó íre pabeq paberigehe. Ite íre náwíbagiraq míáhwanawe peh morá ání náwíbagire úwe. 11 Sísaga wene naruo koweriranaú aní tagario púana mahraréna, Ite íre náwíbagiraq míáhwanawe peh morá ání náwíbagire úwe.

Séhréh atéhoro ú ehwehne.

12 Sísaga sigárá pabeq paberarito parabagúwana wene káhq ambántá abaqme tútuue ména sensabé, Ínéga miraitónsábé iahtebaho? 13 Itega ínénsabe, Íwáhnoraníne aintáhwe. Itega moq itene Wahnahne aintáhwe. Itega irare intáhwana aiq míóge. 14 Íné itene Wahnah, ite íwáhnoru anínká itene igárá pabeq paberaitónsábé itega wene wene aigárá pabeq paberatéhoro. 15 Ínéga sokigi aiú serahnoro.

16 Kawerue írátíáhro. Arambehri anínká wene wahnah íre kiotaikire. Poki anínká we eqmaq áúwéh ánímé íre kiotaikire. 17 Minayabe ite tagaríáh púaq irupipeq eyoyóinkehboq we séhréh atéhoro.

18 Íre ite ómiyabé mi ehwéh iraruge. Ínéga omaq itáráu anímárí tagaríóge. Manikáne ehwehnka mahraréna,

Moráráq táhutahururauya anínká néne naruo aní úkire ire. (Buk Song 41.9)

Mi sehirá aiq pútaraginawire. 19 Mirainie insabé teiúge. Mótaq mirainkehe. Mi tanáhráq sehiranka ínénsabe irarime aiq pútare atageheéna amahnága teiúge. 20 Kawerue írátíáhro. Mó kegá ínéga eqmaq sutau ke mehweh arítáhtáq ínénkakaq mehweh aintáhwe. Íné mehweh aintáh kégá íné eqmaq núwéh ánínkákáq mehweh atáhwe úwe.

Sísane naruo koweriranaú ani éhwehne.

(Mátíyu 26.20-25; Máhka 14.17-21; Árúka 22.21-23)

21 Sísaga mi ehwéh iraréna wene arupipeq págegeúnsabe mahraréna, Teiníboq írátíáhro. Ite míáhrabeqte ánínká néne naruo kowerirankéhe úwe. 22 Kowerirankéhe únsabe ite we kérahwána kegá wenku ebiqsúéheéq irupipeq iwíáhéq insensabebómo ewane. 23 Íné Sísaga arutaboiraintéh ánímé wereq ínéreq moráráq tútuue míahwaye.

24 Pítaga ínénsabe aonáh sabiq suena, Wega irari aní insensabebo kaseninanao úwana 25 ínéga Sísane anepeq mósaqmaqme ména, Néne Wahnahno, we inseboue kasenowae. 26 Kasenowana Sísaga ínénsabe, Ínéga táhutahuq pámbáhue náwéna aní we wire éna táhutahuq pámbáhue Súrásawe, Sáímóni Ísíkáríótine ahninkáwá náwuwe.

27 Súrásaga mi tahutáhúq meyotaq owainawanka wene arupipeq ahbabáq iwiáh atowe. Sísaga Súrásansabé, Arega mirainie inaraq amahnága komiraúno úwe. 28 Úwaq ómi ite táhutahurowanarabeqte kégá mi ehwéh ireq iwíáhéq, Árahinsabé irariro ewane.

29 Súrásaga itene morábí matiahwana moné únáhtáq wahnahnú púaq táhmaro ite iwíáhéq mó tahutáhúq kobaiqmaro íwíáhénabopoq eqmaréhre. Tabonah ke nário íwíáhénabopoq eqmaréhre íwíáhowane. 30 Súrásaga mi tahutáhúq mewena máhpeq tueyokúwe. Máhpeq tueyokúmé inokáhpere.

Wensabé wensabé irutaboiratéhoro ú ehwehne.

31 Súrásaga máhpeq tueyokúwana Sísaga mahraréna, Amahnága íné wehukení úku aní néníwíq pankeragéhe. Ínénsabe iwíáhéra Maniká áwíq pankeragéhe. 32 Maniká áwíq pankeráhwana wega néníwíq pankerankéhe. Wega amahnága pankerankéhe.

33 Néne animáríno, Pehgáriq tanáhráq iteba míanie. Pokonaraq itega íné ninebahrigehe. Ínéga Asiu ke teríátáunserah teiníe. Ínéga pokonarabeq itega amahnága íre kioráhowe. 34 Néne o sansa miraigehboq teiníe. Itega wensabé wensabé irutaboiratéhoro. Ínéga itensabé nirutaboirunserah itega wensabé wensabé irutaboiratéhoro. 35 Itega wensabé wensabé irutaboiratéh irataqmé ómi kegá íné séníráh ké wóe aitagéhe úwe.

Sísaga Pítansabé, Íné nuwaniewóne ú ehwehne.

(Mátíyu 26.31-35; Máhka 14.27-31; Árúka 22.31-34)

36 Sáímóni Pítaga Sísansabé, Néne Wahnahno, eheq kinibo úwana Sísaga wensabé, Íné pokinieurabeq amahnága íre sénirankéhe. Mókake sénirankéhe úwe. 37 Úwana Pítaga wensabé, Néne Wahnahno, amahnága aneqsabé íre kéranínkono? Sega nubiq suaneherabomo. Anetaníbo. Are éhnehinauge úwe.

38 Úwana Sísaga wensabé, Arega níéhnehinkehboq ínéreq pukoyehe íwíáhono? Teawiníboq írátíahno. Kokórega ehwehnina ínaraq arega íné íre tagaríóge apahtáróráq irariniewóne úwe.

14

Sísaga, Íné Maniká míéhrabeqte áhne ú éhwehne.

1 Sísaga mó mahraréna, Itene irupipeq iwíáh kikiriyeho. Manikánsabe aiq pútare ateq ínénsabeákáq aiq pútare aintáhro. 2 Nánibone nahtapeq áhnte paqnáh kéhre. Íre kéhtáq tahirímé métáq teiú irino. Itene máhriq kigawerinieéna pokinauge. 3 Kawerarena kiwekue tumeiranauge. Íné míórabeq mía míaigeheéna tumeiranauge. 4 Íné pokinieurabeqte áh tagaríáhwe úwe.

5 Úwana Tómáhsiga wensabé, Itene Wahnahno, are pokinie énarabeqme íre tagarione. Mi ah árahue tagarianehnkono úwe.

6 Úwana Sísaga wensabé, Íné Maniká míéhrabeqte áhne. Íné aiq pútaq ehwéh áwahe aní múge. Íné oganúq itahráhu aní múge. Nánibo míéhrabeqte áh múge. Íre mó ahnkákáq ínébataq ah múge. 7 Itega íné tagaríáhmé Nánibonkakáq tagaríáhwe. Amahnágaákáq mókakeakáq Nánibonsabé itene irupipeq iwíáhue tagarawéq itene iuranka tagahwe úwe.

Sísaga íné tagah kegá Nánibo moq tagahwe ú ehwehne.

8 Úwana Pírípiga Sísansabé, Itene Wahnahno, Iteribo taganehboq sokigi aio. Sokigi aínaraq aiq awehraq kanae úwe.

9 Úwana Sísaga wensabé, Pírípio, ínéga itereq íre wahto tanáhráq míarauge. Árahinsabé íné íre tagariahno? Íné tagah kegá Nánibo moq tagahwe. Iteribo taganehboq sokigi aio énawe árahinsabé irareno?

10 Ínéga Nániboba mía míaugana wega ínéba mía míaire. Minayabe íre aiq pútare aintahno? Íné teiú éhwéh íre ínénéga iwíáhugana Nániboga ínéba mía míaéna wewega arambehrire. 11 Ínéga Nániboba mía míaugana wega ínéba mía míaire teienaq mi ehwéhnsábé aiq pútare aintáhro. Mi ehwéhnsábé itega íre aiq pútare atéhrame ínéga sokigiona arámbéhríyábé aiq pútare aintáhro.

12 Kawerue írátíáhro. Ínénsabe aiq pútare aintáh kégá ínéga miraona arámbéhrí miraigehe. Nániboba pokinau puana sene arambehriga néne arambehri kiotaiqme kanae. 13 Néníwírue tenírataq mirainie. Íné wenahninká mirau arámbéhrí Nánibo áwíq pankerageheéna mirainie. 14 Néníwírue teníra ehwéhmé moke mirainie úwe.

Sísaga Manikáne Awa eqmarinie ú ehwehne.

15 Sísaga mó mahraréna, Itega ínénsabe iuwahbáhnaraqmé néne sánsá sehgigéhe. 16 Nánibo teawenana wega mó séhréhína aní iteba mía míainkeheéna eqmarankéhe. 17 Aiq pútari aní Manikáne Awa iteba mía míainkeheéna eqmarankéhe. Ahbabáq kehinánká Manikáne Awa íre tagéra sirupipeq íre tagaríáh púara wereq íre mía míaorahowe. Itega we tagaríáhwana iteba mía míaéna irupipeq mía míainkehe.

18 Ite íre airaiq iuwaníe. Ite íre ehneranimárí tahnsa míageheéna mókake iteba kiwekinauge. 19 Mótaq ahbabáq kehinánká íné mó íre tagagehe. Itega íné tagagehe. Íné oga mía míau puaq ite moq oga mía míaigehe.

20 Mi tanáhráq sínaraqmé ínéga Nániboba mía míaonaq tagariagehe. Itega ínéba mía míairana ínéga iteba mía míaonaq tagariagehe. 21 Néne ehweh irena kawerue sehgí ánímé ínénsabe awahbehre. Ínénsabe awahbeh anímé Nániboga wensabé arutaboiratankéhe. Ínéga wensabé nirutaboiratena néne sánsá sokigi awinauge úwe.

22 Íre Súrása Ísíkáríóti peh mó Suráságá Sísansabé, Itene Wahnahno, árahinsabé ahbabáq ke íre sokigi ariasa peh morá ite arene sánsá sokigi aieno úwe. 23 Úwana Sísaga wensabé, Ínénsabe awahbeh anínká néne sánsá mirainkehe. Néne sánsá miraínaraq Nániboga wensabé arutaboiratankéhe. Nániboreq ínéreqka weba séta wereq mía míaoyehetauye.

24 Ínénsabe suwahrieh kegá néne ehweh íre sehgigéhe. Ínéga teiú éhwéhmé íre ínébataq néne ehwehne. Minawé Nánibo íné eqmaq núwéh áníné ehwehne.

25 Iteba mía míautaq mah ehwéh teiúge. 26 Nániboga séhréhi aní Manikáne Awa néníwírue eqmarahnana ite moke íwáhnorinkehe. Ínéga moke teiéna ehwéh Manikáne Awanka ahreraq itankéhe.

27 Íné niru ukiqme míónserah ite moq iru ukiqme míáhro aitóge. Ínéga aitónserah ahbabáq kehinánká íre miraorahowe. Itene irupipeq iwíáh kikiréq áhreiyeho.

28 Iuwena pokéna iteba kiwekinie teiewógaq íráh mino. Itega ínénsabe irutaboiraintáhmé itene irupipeq eyoyóire. Nániboga íné kiotaiqme míéh ání míre. Ínéga weba pokinaunsabé itene irupipeq eyoyóoro. 29 Mótaq sína tanáhráqsábé teiúge. Mi tanáhráq sínaraq itega néne ehwehnsabé aiq pútare aintageheéna amahnága teiúge.

30 Amahnága ahbabáq kehiná kéhínáné wahnahnka sínana íre áhntetaq teiníe. Wega íné íre saiqnaríéhre. 31 Nánibonsabé nirutaboirume mah kehiná kéhínánká tagariageheéna wega tení árámbéhrí mirauge éna ite we kérahwána keyábé, Pokonehboq irigoro úwe.

15

Sera kawerue íyéhnsábé pabeqme ehwéhne.

1 Sísaga mó mahraréna, Íné náhníáq tahnsanugana Nániboga náhníáq sera sotaq wahnahni aní míéhre. 2 Néne niyahnawe sera íre íyéhmé Nániboga apirúéhre. Sera íyéh níyáhnáwéwé áhnte mó será iyankeheéna apiruqme kaweq kaweraréhrana áhnte será íyéhre. 3 Mina inserah ínéga teiú éhwéhnká itene irupipeq kaweraitéhre.

4 Itega ínéba mía míairana ínéga iteba mía míaono. Pehipi kéh áyáhnáwéwé sera íre iyahráhire. Mina inserah itega móbeq míéhrataqmé íre serankakáq míaneheqmóe.

5 Íné náhníáq tahnsanugaq ite náhníáq ayahnawe tahnsá móe. Itega ínéba mía míairana ínéga iteba mía míainie. Ínéba mía míaira kewé áhnte serankakáq mía míaoneheqmóe. Peh itebataq mía míairataq iteriahríáh mó naneq íre miraorahowe. 6 Antegi áyáhnáwé súéhrana ehyataginserah ínéba íre mía míao kewé mina tahnsanowe. Mi ayáhnáwé sorupawe mewena iraipéq móruahnana taginawire.

7 Itega ínéba mía míaéq ínéga teiú éhwéh íréhrataqmé iwíáhue teníéro. Tenirana mirainie. 8 Ite áhnte será íyéhrara tagah kegá Maniká áwíq pankeráhwe. Áhnte será íyéh púaq ite íné séníráh ké míáhwe. 9 Nániboga ínénsabe arutaboirinserah ínéwé itensabé nirutaboiruge. Ínéga itensabé nirutaboiru puaq ínéba mía míaoro.

10 Ínéga Nánibone sánsá sehgíúnsábé wega ínénsabe arutaboiraintéhrana weba mía míauge. Weba mía míaunserah itega néne ehweh sehgírataq ínéga itensabé nirutaboiraitahnaq itega ínéba mía míaigehe. 11 Irupipeq eyoyó aitanieéna mah ehwéh teiúge. Peh irupipeq anotah eyóyóinkeheéna mah ehwéh teiúge úwe.

12 Sísaga mó mahraréna, Néne sánsámé ínéga itensabé nirutaboirunserah itega wensabé wensabé irutaboiratéhoro. 13 Wene iyahnabo kaweraritanieéna minayabe pukinaína anímé anotah arútábóíri aní míre. Moke mó sirutaboiro kegá mi aní íre kiotaikorahowe. 14 Néne ehweh sehgíó kéwé néne iyahnabo woe.

15 Arambehri anímárí íre úqitaníe. Arambehri aní wene wahnahne náneq íre ahtebeh púana itensabé arambehri anímárí íre úqitaníe. Nániboga tení éhwéh moke teiú púana néne iyahnabo anímárí úqítóge.

16 Itega íné íre omaq intárówana ínéga ite omaq itáráuge. Náhníáq ayahnawe áhnte será íyéhnserah ite néne niyahnawe méq áhnte será iwe kagainkeheéna omaq itáráuge. Áhnte será kéhnsábé itega néníwírue Nánibonsabé teawírataqmé wega mirainkehe. 17 Ínéga teiúmé wensabé wensabé irutaboiratéhoro úwe.

Sísa kéráh ké moq íwíoqnagehe i ehwéhne.

18 Sísaga mó mahraréna, Ahbabáq kehiná kéhínánká itensabé suwahríáhnaraq téhwe ínénsabe suwahriehre íwíáhoro. 19 Ite ahbabáq kehiná míáhtáq tahirímé mó ahbábáq kéhínánká sensuwahrahyabé sirutaboironserah itensabé moq sirutaboiro irino. Ínéga ite omaq itáráugaq ahbabáq sansa sueq kaweq ke úkuro puara ahbabáq kega itensabé suwahriehre.

20 Arambehri anínká wene wahnah íre kiotaikire teiewónsábé ahreraq matíáhro. Ahbabáq kega íné níwíoqnah puara itenkakáq moq íwíoqnagehe. Sega néne ehweh íráhtáq tahirímé itene ehwehnkakáq íráh irino. 21 Ite néne animárí míáh púara sega ite íwíoqnagehe. Sega íné eqmaq núwéh ání íre tagaríáhnsábé íwíoqnagehe.

22 Íné íre sena ehweh íre teríútáq tahirímé sene ahbabáq peh kopípéq kéh irino. Ínéga teríúnsábé sene ahbabáq amahnága ábóraq kéhrara sega, Itega árahue ahbabáruno íre irarerahowe. 23 Ínénsabe suwahrieh kegá Nánibonsabé moq suwahriehre.

24 Néne ótaq sansámárí se íre sokigi aríútáq tahirímé sene ahbabáq peh kopípéq kéh irino. Néne ótaq sansámárí tagahnsabé sene ahbabáq ábóraq kéhrara ínéreq Nániboreqsabé suwahriehre. 25 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Sega ínénsabe pehipi suwahriehre ire. (Buk Song 35.19)

Mi sehiránká aiq pútaragire.

26 Ínéga Nánibo míéhrabeqte séhréhi aní, aiq pútari aní, Manikáne Awa iteba eqmaraníe. Wega tuinaraq néné arambehriakáq néne sánsánkákáq pahsuankéhe. 27 Téhwe itega séníráh púaq itega moq néne ehweh terigéhe úwe.

16

Sísaga, Íwíoqnéra iubiq suaneherawoe ú ehwehne.

1 Sísaga mó mahraréna, Mókake itega ínénsabe anetaníbo éq nuwanéhe íwíáhiyeho éna amahnága mah ehwéh teiúge. 2 Sega ite momiwío nahtápéqté kaqiuwagéhe. Mó tanáhráq ite iubiq suaneherao kegá iwíáhéra, Ínénsabe aiq pútare atáh ké subiq suonawe mina Manikáne arambehrie igehe. 3 Sega Nániboreq ínéreq íre tagaríáh púara mina tahnsa oneherawoe. 4 Sega miraira tanáhráq sínaraq itega néne ehweh ahreraq matiageheéna mah ehwéh teiúge úwe.

Sísaga Manikáne Awane arambehriyabé irarú ehwehne.

Sísaga mó mahraréna, Iteba mía míau puana mah ehwéh íre teiátáuge. 5 Íné eqmaq núwéh ánípá pokinieu puana amahnága teiúge. Itebaté mó morá ánínká ínénsabe, Eheq pokono ue íre kasenire. 6 Ínéga mah ehwéh teiúnká itene irupipeq anotah uméhire. 7 Teiníboq írátíáhro. Íné pokinie ume aiq kawerire. Ite séhréh aitanieéna pokinie. Íné mahtaq míáhnaraqmé ite séhréhína anínká iteba íre tuoráhire. Íné pokonaraq iteba we eqmaq auwaníe.

8 Eqmaq auwáhnaraq Manikáne Awanka iteba tuinagake ite mah kehiná kéhínáné ahbabáqsabe kaweqtaq méyabe íwáhnorinkehe. Manikánka ehweh aritahnayabé moq íwáhnorinkehe. 9 Sega ínénsabe íre aiq pútare aintáhnsábé minawé ahbabáq míre éna íwáhnorinkehe. 10 Nániboba pokonaq íné íre tagehra puana kaweqtaq méyabe íwáhnorinkehe. 11 Manikánka ahbabáq kehiná kéhínáné wahnah aiq ehweh atéh púana ehweh aritahnayabé íwáhnorinkehe.

12 Ehweh teiénawe áhnte kéhraqme ite amahnága íre irahráhowe. 13 Aiq pútari aní Manikáne Awanka tuinaraq ite moke íwáhnorinkehe. Íre wewene iwíáh iraréna peh wega írátíéh éhwéh teinkéhe. Mókake sína tanáhráqkákáqsábé teinkéhe. 14 Néne ehweh íwáhnorína puara áhnte kegá néníwíq pankeragéhe. 15 Moke Nánibone sánsámárímé wereq ínéreqne sánsáne. Minayabe ínéga teiú éhwéhmé Manikáne Awanka íwáhnorinkehe teiúge úwe.

Itene irupipeq umehúna naneq mótaq iwíáh íwíáh naneq ukina ehwehne.

16 Sísaga mó mahraréna, Pehgáriq tanáhráqmé itega íné mó íre tagagehe. Anehe pehgáriq mó tanáhráqmé itega íné tagagehe úwe. 17 Úwara táhmaro we kéró kega seye náhenéra, Mi ehwéhmé íre irone. Aneq ehwéhpo? Wega teiena, Pehgáriq mó tanáhráqmé itega íné mó íre tagagehe. Anehe pehgáriq mó tanáhráqmé itega íné tagagehe ire. Wega mó teiena, Nániboba pokinieu puaq itega íné íre tagagehe ire. 18 Anehe pehgáriq tanáhráre ime aneq ehwéhpómo? Minawé ite íre irone éra seye náhenuwe.

19 Seye náhenuwana Sísaga iwíáhéna, Sega ínénsabe kasenonehe éna wega sensabé, Ínéga métáq mahraréwóge. Pehgáriq tanáhráqmé itega íné mó íre tagagehe. Anehe pehgáriq mó tanáhráqmé itega íné mó tagagehe éwóge. Minayabe itene irupipeq iwíáhéq kasenoo? 20 Teiníboq írátíáhro. Itene irupipeq anotah uméhínaq ibisagehe. Ibisehrara ahbabáq kega sene sirupipeq eyoyóínara wíréh wíréhigehe. Ebeqme itene irupipeq umehue págege ínana anehepeqme itene irupipeq eyoyó aginawire.

21 Ani maqmianaitaq uwo uwoinsabé mi iníné arupipeq éri puana anotah uméhire. Maqsuena wene ani míéh púana wene arupipeq eyoyóirana éréwéhnsábé mó íre iwíáhire. 22 Mina inserah amahnága itene irupipeq umehirana ínéga ite mó tagahnagake itene irupipeq eyoyóinkehe. Itene irupipeq eyoyóínara mó kegá mina íre kaqiuwahráhowe.

23 Mi tanáhráqmé itega ínénsabe mó ehwéh íre tenigéhe. Teiníboq írátíáhro. Nánibonsabé néníwírue iwíáhue teawírataq wega mirainkehe. 24 Menahmé itega íre néníwírue teawátówe. Itene irupipeq anotah eyóyóinkehboq Manikánsabe teawéro. Teawírataq wega mirainkehe úwe.

Sísaga íre kaweq sunúq kiotaikuge ú ehwehne.

25 Sísaga mó mahraréna, Pabeqme ehwéhnue tei teinurauge. Mi tanáhráq pabeqme ehwéh mó íre teiasa peh Nánibo éhweh pahsuqme teiníe. 26 Mi tanáhráq itega néníwírue wensabé teawigéhe. Nánibonsabé, Ite séhréh arito ue íre teawiníe. 27 Ahqáho. Iteitega we teawigéhe. Maniká wewega itensabé arutaboiraitéhre. Itega ínénsabe irutaboiraintáh púana Nániboga itensabé arutaboiraitéhre. Maniká míéhrabeqte tumíaraunsabé aiq pútare ainteq ínénsabe irutaboiraintáh púana Nániboga itensabé arutaboiraitéhre. 28 Nánibo míéhrabeqte mah marákó márákóípéq tumíarauge. Tuména amahnága mah marákóípéq suena Nániboba tuekinie úwe.

29 Úwaq ite we kérahwána kegá Sísansabé, Aiq irone. Arega amahnága íre pabeqme ehwéhnia peh tábúsoqme pahsuqme teiene. 30 Itega amahnága tagónawe arega moke ahtebawe tagariahne. Minayabe arega Maniká míéhrabeqte túnayabé aiq pútare atone. Arensabé mó kasenéyabe anetaníbo. Aiq pútare atone ewane.

31 Ewanana Sísaga itensabé, Amahnága aiq pútare aintaho? 32 Aiq pútare aintáhmé mótaqmé amahnága itega íné nuweq iteruwahpeq kobeq séberoneheqmóe. Íné nuwehrana ínébataq míanie. Nániboga ínéba mía míai puana íre ínébataq míanie.

33 Ite ínéba mía míaonsabé iru ukiq itanieéna mah ehwéh teiúge. Mah marákóípéqmé mó tanáhráq mó tanáhrárue íre kaweq sunúq sinae. Ínéwé íre kaweq sunúqmé aiq kiotaiqme míó púaq iwíáh íwíáhoro úwe.

17

Sísaga we kéró ke séhréh aritanieéna púrerú ehwehne.

1 Sísaga mi ehwéh irareruena íópeq tagéna Manikánsabe, Nániboo, íné pukona tanáhráq aiq awehrarire. Íné arenahninká arenáwíq pankeraníboq arega néníwíq pankero. 2 Arega moke mah kehiná kéhíná wahnahnúno aintáróne. Arega ínéba eqmaq suahna ke oganúq sito aintahne. 3 Arebataq aiq pútaq Manikáne. Arega íné Sísa Karáhé eqmaq núwátóne. Arereq ínéreqsabé aiq pútare aitáh kégá oga mérapeq aiq awaq míáhwe.

4 Arega teniena arámbéhrí miraue parabarúónsábé are págege aní mé anotah aní míahnara mah marákóípéqté kégá tagahwe. 5 Naho mah marákó márákó íre kotaq ínéga areba míáhwataq arereq ínéreq anotah aníté míahwaye. Nániboo, naho ite míahwayanserah amahnága mirainto.

6 Arega mah marákóípéqté ké ínéba eqmaq suahne. Mi kewé arene sánsá sokigi arítóge. Téhwe mi ke arene animárí mé ínéba eqmaq súátóne. Sega arene ehweh irera sehgíówe. 7 Arega moke níátóna naneqme peh arerenee. Minawé ínéba eqmaq suahna kegá aiq tagaríáhwe. 8 Arega teníátóna ehwéhmé moke teríátáugara íráhwe. Ínéwé are míahnarabeqte ánínugara aiq pútaq tagaríáhwe. Arega íné eqmaq núwátónayabé aiq pútare atáhwe.

9 Arega eqmaq suahna keyábé púrerarítóge. Amahnága moke mah marákóípéqté kéyábé íre púrerarítóge. Peh ínéba eqmaq suahna keyábé arene animárí púana púrerarítóge. 10 Moke arene animárímé néne animáríne. Moke néne animárímé arene animáríne. Mó kegá eqmaq suahna ke tagéra néníwíq pankeráhwe.

11 Amahnága areba kiníe. Íné mah marákó márákóípéq íre míáhnaraq eqmaq suahna kegá mahtaq míagehe. Nániboo, kaweqtaq mía míaóne. Arene págege awíq níátóne. Arega ínéba eqmaq suahna ke arene págege awíqtaq wahnahnarito. Arereq ínéreqka moráráq mía míaúyanserahnigehboq kawerue wahnahnarito. 12 Ínéba eqmaq suahna kebá mía míaurautaq arenáwírue kawerue wahnahnarítáráuge. Kawerue wahnahnarítáráugara se íre taqnobagowe. Peh morá ání iraipéq tabikinai aní taqnobagire. Manikáne ehweh aiq pútaraginkeheéna taqnobagire.

13 Amahnága areba kiníe. Ínéba eqmaq suahna kené sirupipeq eyoyó aritanieéna mah marákóípéq ména mah ehwéh iraruge.

14 Arene ehweh aiq teríúge. Ahbabáq kehiná kéhínánká ínéba eqmaq suahna keyábé suwahriehre. Íné ahbabáq kene sánsá íre miraunserah ínéba mía míao kegá moq peh míáhwe. Minayabe ahbabáq kega sensabé suwahriehre. 15 Se mah marákó márákóípéqté meriqme mórítáhro íre teawúge. Peh owainawanka se ahbabáq aritehnehboq kawerue wahnahnarito teawúge.

16 Íné ahbabáq kene sánsá íre miraugara ínéba eqmaq suahna kegá moq ínéga unserahnéra ahbabáq sansansábé suwahriehre. 17 Arene ehwehme aiq pútaq ehwéhne. Se kaweqtaq mía míaigehboq arene aiq pútaq ehwéhtáté sirupipeq págege arito. 18 Arega íné mah marákóípéq eqmaq núwátónanserah ínéga se mah kehiná kéhíná suwahpeq eqmaq suaníe. 19 Sega aiq pútaq arene animárí mía míaigeheéna íné arereq mía míainauge.

20 Ínéba eqmaq suahna kewé íre sebataqsabé púrerarítóge. Sega mó ke terirara irera ínénsabe aiq pútare aintageheéna mi keyábéákáq púrerarítóge. 21 Sereq ínéba eqmaq suahna kereq peh morá íwíáhigeheéna púrerarítóge. Nániboo, arereq ínéreqka moráénúyanserah se ómi peh morá íwíáhigeheéna púrerarítóge. Arega íné eqmaq núwátónayabé mah kehiná kéhínánká aiq pútare atagéhboq peh morá íwíáh arito.

22 Arega íné págege ainte néníwíq pankerahnanserah ínéga se págege aritena sensíwíq pankeróge. Arereq ínéreqka moráénúyanserah sega morá íwíáhigeheéna sensíwíq pankeróge. 23 Eqmaq suahna ke moráénigeheéna sereq míóge. Are ínéreq míahne. Minayabe sega peh moráénirataq mah kehiná kéhínánká arega íné eqmaq nuwahna ehwéhnsábé aiq pútare atagéhe. Arega ínénsabe arutaboiraintahnanserah sensabé moq arutaboiraritahne. Wega peh morá íwíáhirataq mah kehiná kéhínánká mina tagéra arega arutaboiraritahna ehwéhnsábé aiq pútare atagéhe.

24 Nániboo, ínéba eqmaq suahna kegá íné míáhnarabeq ínéreq sereq méyabe nuwahbehre. Mah marákó márákó íre kotaq ínénsabe arutaboiré néníwíq pankeróne. Are néníwíq pankerónayabé sega minaakaq anotahtaq téhreh naneqkakáq tagageheéna ínéreq méyabe nuwahbehre.

25 Naniboo, ínéga are aiq tagaríóge. Kaweqtaq mía míaóne. Ahbabáq kehiná kéhínánká are íre tagaríáhwe. Arega íné eqmaq nuwahnana sunsabé eqmaq suahna kegá aiq tagaríáhwe 26 Ínéga arene sánsánsábé se sokigi arítóge. Mó sokigi arita aritainie. Arega ínénsabe arutaboiraintahnanserah sega mó keyábé sirutaboirigeheéna sokigi arítóge. Íné sereq mía míainieéna sokigi arita aritauge úwe.

18

Súrásaga Sísane naruo koweriro ehwehne.

(Mátíyu 26.47-56; Máhka 14.43-50; Árúka 22.47-53)

1 Sísaga Manikánsabe mi ehwéh teawena pokúwe. Wereq ite we kérahwána kereqka Kirona aroipéq seberaebéq pokowane. Mitaq kaweq matábú kowaq itega mitaq kowíahwane. 2 Súrása, Sísane naruo koweriranaú anínká moq mi matábú tagariowe. Sísareq ite we kérahwána kereqka mitaq áhnte tanáhráq momiwíowanayabé tagaríówe.

3 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Péhrasi kereqka Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté párísíwárínseq sóntía kereq eqmaq súówe. Eqmaq súó kereq Súrásaga meriqmena mi matábúráq súwe. Sega sahmárínkákáq áráhmuakáq kánéqkakaq mewera suwe. 4 Sísaga sega miraoneherau naneq wene arupipeq moke tagarawéna su ke taganieéna pehrápeq kowíowe. Kowéna sensabé, Insensabe anebahroo úwe.

5 Insensabe anebahroo úwara sega wensabé, Sísa Néhsara suwahpeqte ánínsábé anebahrúne uwana Sísaga sensabé, Íné we uge úwe. Súrása, Sísane naruo koweriro anínseq mitaq iriwe míówe. 6 Iriwe míowana Sísaga, Íné we uge teriutaq sega sinehepeqte atárue inahsubúwe.

7 Sísaga mónkakáq kasenéna, Insensabe anebahroo úwara sega, Sísa Néhsara suwahpeqte ánínsábé anebahrúne uwe. 8 Uwana Sísaga sensabé, Íné we uge teiú mino. Ínénsabe ninebahrirataq mah anímárí pehragariteq pokoro arítáhro úwe.

9 Sísaga métáq tahnsa Manikánsabe mahraréna, Kawerue wahnahnarítáráugara se íre taqnobagowe úwe. Mi ehwéh aiq pútaraginkeheéna mah anímárí pehragariteq pokoro arítáhro úwe.

10 Sáímóni Pítaga wene poka matawéna Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahne arambehri aní wenáwíq Mákúsa apiwe wene púpeqte áhré kiraq auwowe. 11 Kiraq auwowana Sísaga Pítansabé, Poka unahpí úsaro éna, Nánibone níérorahi arámbéhrí nirupipeq umehorahi arámbéhrí mirainau mino úwe.

Sísa Ánásaba móátó ehwehne.

12 Úwara sóntía kereq sene wahnah anínseq párísiwarínseqka Sísa táhtoqme táhru táhruuwe. 13 Téhwe sega Sísa meqmera wehukení áwíq Ánásaba móátówe. Ánásawe Káíyápásane awarénawae. Sísa pukinaú opéq Káíyápásawe Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah míowe. 14 Káíyápásaga menah tahnsa Asiu ke teriena, Iteruwahrah ómi pukiyehboq peh morá ánínká kaweraitankéhboq pukinkehe. Mina aiq kawerire úwe.

Pítaga Sísa íre tagaríóge ú ehwehne.

(Mátíyu 26.69-70; Máhka 14.66-68; Árúka 22.55-57)

15 Ite Sísa kérahwáya aníté Sáímóni Pítareq ínéreqka Sísa kérahwáye. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka íné tagariowe. Wega íné tagarionsabe wene nahtapeqté mátábúrápéq Sísa kéráhwae. 16 Pítaga méhpehpeqté ónsáráq kowíowe. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka íné tagario púana ínéga onsarapéqté wáhnáh áhráríyábé, Onsa sio koreawéwae. Onsa sio teawena Píta meqmena mátaburaq móátáhwae.

17 Mi ahrárígá Pítansabé, Are moq mah aní kérahna anípo úwana, Írakaumo. We íre kéróge úwe. 18 Titirúnsabe arambehri kereq párísiwarínseqka ira parewe totorue míówana Píta moq iriwe ména totorúwe.

Wahnah anínká Sísansabé ehweh ato ehwéhne.

(Mátíyu 26.59-66; Máhka 14.55-64; Árúka 22.66-71)

19 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka Sísansabé we kéró keakáq wega síwáhnorú ehwehnkákáqsábé kasenúwe. 20 Sísaga wensabé, Íné íre epéráhpéria ahriahri peh ábóraq áhnte wehekéq míáhrabeq teri terinuge. Itene momiwío nahtápéqkákáq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wíráípéqkákáq síwáhnoruge. Íre epéráhpéria síwáhnoruge. 21 Ínénsabe aneqsabé kasenaintaho? Néne ehweh teríú ké írátíáhwe. Seba kogaseninanao úwe.

22 Úwana mibeqté iriwe mío anínká ayahpóra Sísa subiqmarena wensabé, Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnsabé mina tahnsa éhwéh atéhneho úwe. 23 Úwana Sísaga wensabé, Íné ahbabáq ehweh teawénaraqmé tenio. Íre ahbabáq ehweh teawúge. Árahinsabé nubono úwe.

24 Úwana Ánásaga Sísa íre pugeq auwasa Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah Káíyápásaba eqmaq auwowe.

Pítaga mónkakáq Sísansabé ahqáho ato ehwehne.

(Mátíyu 26.71-75; Máhka 14.69-72; Árúka 22.58-62)

25 Pítaga iraraq ména pabesuq tehesurue totorúwara míó kega wensabé, Are moq we kérahna anípo uwana Pítaga sensabé, Ahqáho. We íre kéróge úwe.

26 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahne arambehri anínká Pítansabé, Sísareq arereq mátaburapeq míehyana tagéwó mino úwe. Mi ehwéh irarú animé we Pítaga ahre apiaro aní awahrah aníne. 27 Tagéwó mino úwana Pítaga mónkakáq ahqáho úwana kokórega ehwehnúwe.

Páhírátiga Sísansabé kasenú ehwehne.

(Mátíyu 27.1-2,11-14; Máhka 15.1-5; Árúka 23.1-5)

28 Ahbiahiperura sega Sísa meqmera Káíyápásane nahtapeq suera anotah nahtápéq ehweh aruqaruro nahtápéq Sísa móátówe. Sótaikú tanahráq no tahutáhúq wéhékáh mi nahtápéq kiewé órira púara Asiu kegá íre kíúwe. 29 Mibeqté wáhnáh ání áwíq Páhírátiga máhpeq tueyokéna sensabé, Itega méáúwáh ánímé aneq ahbabáriro úwe. 30 Úwara sega wensabé, Mah aní íre ahbabáq ani tahirí túbáh agúna irino uwe.

31 Uwana Páhírátiga sensabé, Iteitega we meqmeq iteitene sánsánue iwíáhue ehweh atáhro úwe. Úwara sega wensabé, Wehukení subiq sueyabe ite Aroma kegá ahqáho aitárówe uwe.* 32 Menah Sísaga, Sega íné pankeragéhe irarúmé amahnága aiq pútaq aginkeheéra mi ehwéh teawúwe.

33 Páhírátiga nahupeq kibekéna Sísa meqme seroue wensabé, Arewe Asiu kené wahnahpo úwana 34 Sísaga wensabé, Arega irarénawe arerene iwíáhbo? Íné éhweh mó anínká teawiro úwana 35 Páhírátiga wensabé, Íné Asiu anínabugo? Arenawahrahreq itene wahnahmarínseqka are meqmera ínéba méáúwáhwe. Aneq ahbabárurono úwe.

36 Úwana Sísaga wensabé, Íné wahnah wahnahnurabeqme íre mah marákó márákóípére. Mah marákó márákóípéq wahnahnutaq tahirímé Asiu kegá íné táhtoráhtáq íné séníráh kégá ebeho irino. Íné wahnah wahnahnurabeqme íre mah marákó márákóípére úwana 37 Páhírátiga Sísansabé, Are anotah Wahnáh ání míahno kasenúwana Sísaga wensabé, Arega aiq iraréne. Aiq pútaq ehwéhnsábé síwáhnorinieéna mah marákóípéq tuména wehukení úkurauge. Aiq pútaq ehwéhnsábé suwahbeh kegá néne ehweh íráhwe úwana 38 Páhírátiga wensabé, Aiq pútaq ehwéhmé aneqpomo úwe.

Páhírátiga, Sísa awankátaq táhparáhro ú ehwehne.

(Mátíyu 27.15-31; Máhka 15.6-20; Árúka 23.13-25)

Páhírátiga wensabé, Aiq pútaq ehwéhmé aneqpomo éna máhpeq tueyokéna Asiu keyábé, Íné iwíáhume we íre ahbabáq ani míre. 39 Sótaikú iahreraq ko tanáhráq ahriahri peh morá karábúsiipéqté ání pugeq íúwóge. Mi sansá mira aruqaruruge. Minayabe Asiu ke itene Wahnah pugeqínínkono úwe. 40 Úwara sega anotah ehwéhnabaéra, Mi anímé pehragé Páréhba pugeqio uwe. Páréhbawe wehukení subena aebó ání míowe.

19

1 Páhírátiga sóntía keyábé, Sísa meqmeq áréti sahtáté subóro aritowara sega meqmera mósubúwe. 2 Mósubera ógaratáté keborarera wene ayahqnotaq suki atera peh morá táútáúq kórósí abaq atówe. 3 Mó anínká mó anínkáue Sísaba séra wensabé, Are Asiu kené wahnahpo éra awiréh atera siyahpóra subúwe.

4 Páhírátiga máhpeq mó tueyokéna soruparíó keyabé, Írátíáhro. Íné iwíáhume we íre ahbabáq anine. Minayabe tagariageheéna iteba máhpeq ataníe úwe. 5 Úwana Sísaga ógaratáté keboria náneqkakáq tautáúq korósíákáq máhpeq tueyokúwe. Tueyokúwana Páhírátiga sensabé, Mah aní tagahro úwe.

6 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq wahnah kereqka Sísa tagéra áhnte ehwéh kíkíréra, Awankátaq táhpawe subiq súáhro éra pagu pagunuwe. Pagu pagunuwana Páhírátiga sensabé, We íre ahbabáq anine íwíáhúnsabe iteitega meqmeq awankátaq táhpawe subiq súáhro úwe. 7 Úwara Asiu kegá wensabé mahraréra, Wega, Íné Manikáne ahninkáwá úge urainsabé itene sánsá sabiúéhre. Sabiúéhmé puko nanere uwe.

8 Uwana Páhírátiga mi ehwéh irena anotah ahré agúwe. 9 Wega koti nahtápéq mó kibekéna Sísansabé, Arewe eheqte anípo úwana Sísaga ehweh íre iraria peh ehiya míowe. 10 Páhírátiga Sísansabé, Aneqsabé ehweh íre tenieno? Ínéga are soraq auwahráhuge. Ínéga are awankátaq táhparahráhuge. Mahnawé aiq irahno úwe.

11 Úwana Sísaga wensabé, Peh morá Manikánka arega wahnahnúno atáráinsabé arega íné awankátaq táhparahráhóne. Minayabe areba móíntéh áníné ahbabáqka arene ahbabáq kiotaikire úwe.

12 Páhírátiga mi ehwéh irena, Pugeq auwaníe íwíáhúwe. Iwíáhúwara Asiu kegá anotahtaq mahraréra, Arega we pugeq auwéhnaraqme are íre Sísáhri, Aroma kené wahnahne iyahnabo aní móne. Íné Asiu kené Wahnah muge iraréna anímé Sísáhrine naruo aní míre uwe.

13 Páhírátiga mi ehwéh irena Sísa máhpeq márunatena wahnah anínká ehweh atorabeq tútuue míowe. Mibeq áwíq Ebah Ahtápére. Íbaru ehwéhmé mitaq Kábátae ue áwíratówe. 14 Ahbiah tahnsá ite Asiu kené sótaikú iahreraq ko tánáhráre. Ibora tahnsa wéhékáhnabubu wahtotarútaq Páhírátiga Asiu keyábé, Itene Wahnah tagahro úwe.

15 Úwara sega ehwehnabaéra, We meqme mósubiq suo. Awankátaq táhpawe subiq suo pagu pagunuwe. Pagu pagunuwana Páhírátiga sensabé, Itene anotah Wahnáh awankátaq táhparáhro ininkono úwe. Úwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá wensabé, Aroma kené wahnahme webataq itene wahnahne uwe. 16 Uwana Sísa awankátaq táhparageheéna Páhírátiga móatowara sega Sísa meqmera pokuwe.

Sísa awankátaq níriraté táhparó ehwehne.

(Mátíyu 27.32-44; Máhka 15.21-32; Árúka 23.26-43)

17 Sega Sísa meqmera pokuwana Sísaga wewe táhparéhra awánká abaqmena kúwe. Kire kire sáwéh áwíq Ayahqno Tánúnsutapéq pokuwe. Íbaru ehwéhmé mi sawéh áwíq Kógótae ue áwíratówe. 18 Sega Sísa awankátaq níriraté wene ayahnkaratáq subiqmaq aigárátáq subiqmarue táhparera awanká pankeqme marakóipeq pearówe. Pearera mó aníté mó awánkátáréráq táhparera pankeqme pearówe. Sísa ákáhpi pearera mi aníté ayehré ayehré pearówe.

19 Páhírátiga, Kanehraq sehiranue táhparáh áwánkátáq táhparáhro aritowara táhparówe. Kanehraté séhíránká mahraréna, Néhsara suwahpeqte ání Sísawe Asiu kené Wahnahne úwe. 20 Mi kanéhráq sehirania apahtáró kéhínáné ehwehtaq sehiranéna Íbaru ehwéh Asiu kené ehwehnkakáq Aroma kené ehwehnkakáq Káríki kené ehwehnkakáq sehiranúwe. Sísa táhparótaq Sarúsarama suwahpeq wahtotaq puara áhnte Asiu kegá tagéra mi sehirá sáhnsáhúwe. 21 Asiu kené Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá Páhírátinsabé, Asiu kené wahnahne íre sehiranúno. Peh mi anínká, Íné Asiu kené Wahnah muge ire. Minawé sehiranúno uwe.

22 Uwana Páhírátiga sensabé, Íné sehiranéwó náneq aiq sehiranue parabarúóge úwe.

23 Sóntía kegá Sísa awankátaq táhparera wene korósi mewera itaréitaréráq saraqmarera meyówe. Wene káhq ambántá anehe mewera íre parura peh táránkaq kowe. 24 Peh táránkaq konsabe subansúéhneho íwíáhéra, Insega meyanabomo éra káhsiuwana peh morá ánínká meyowe. Miraunsabé Manikáne ehwehme aiq pútaragúwe. Mi ehwéhnká mahraréna,

Sega néne korósi saraqmera káhq ambántá káhsiue meagehe ire. (Buk Song 22.18)

25 Kárópane ahre áwíq Máhríae. Mágára suwahpeqte mó iní wenáwíq moq Máhríae. Sereq Sísane anowareq wene ónánahwáreq awankátaq táhparórabeq wahtotaq kowíówe. 26 Kowíówana Sísaga íné, we kéráhwa anínsábé arutaboiraintéh ánínseq wenanoreq míahwayana wega ite tagéna wenanonsabe, Areba míéh ání arenahni míankehe éna 27 wega ínénsabe, Náinowé arenano míankehe úwe. Teniunsabe wenanoga néne nahtapeq kaegaeúwana kirabo atáhwae.

Sísa pukú ehwehne.

(Mátíyu 27.45-46; Máhka 15.33-41; Árúka 23.44-49)

28 Sísaga iwíáhéna, Néne arambehri aiq moke parabagire éna Manikáne ehwehnka aiq pútaraginkeheéna wega, Íné tahbobóire úwe. 29 Kítabeh nahníáq sérá ano obenkisa ántéhyá mitaq kowara sehenáh tahnsa náneqtaté antehyapípéq pámbáhue sehikaratáq marera wene áwéhipeq atówe. 30 Atówana Sísaga néna, Aiq parabagire úwe. Aiq parabagire éna wene anuo píntéráhéna wenawa soraq suena putiowe.

Sísa sehsabio ehwehne.

31 Ahbiah tahnsá ite Asiu kené ahrena ahrena wehekáhne. Mi tanáhráq itene sótaikú iahreraq kéh tánáhráq púara Asiu wahnáh kégá iwíáhéra, Putianeherao kené sinonka ahrena ahrena wehekáh awankátaq kehneho uwe. Minayabe sega Páhírátiba pokéra wensabé, Putianeherao ke apubúue pukigeheé siwiah anteruo úno. Putíéhrataq awanká soriwe mewe maisaragéhe uwe.

32 Sóntía kegá pokue Sísareq awankátaq táhparó aníténé siwiah anterúówe. 33 Sega Sísaba séra tagowana aiq putio púara sega wene awiah íre anterúówe. 34 Peh morá sóntíá ánínká wene sehsabe karatáté Sísane aroganabí sehsabiowe. Sehsabiotaq korahqkakáq wánínkakaq súwe. 35 Nénéne niuranka tagahwae. Íné aiq pútariahnsanuge. Itega aiq pútare atageheéna teiúge. 36 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Wene ayahnsa íre anterigéhe ire. (Buk Song 34.20)

37 Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Sehsabearáh ání tagagehe ire. (Sekaraia 12.10)

Miraue mi ehwéhtáré aiq pútaragúwe.

Sísane anonka maisé onápípéq maisaró ehwehne.

(Mátíyu 27.57-61; Máhka 15.42-47; Árúka 23.50-56)

38 Árímátéa suwahpeqte ání Sósépaga Sísansabé aiq pútare atena Asiu keyábé áhreú púana Sísa oga míotaqme we íre ábóraq kérowe. Sósépaga Páhírátinsabé, Sísane anonka mewena mómaisaranínkono úwana Páhírátiga wensabé kowe atowana máhpeq tueyokue Níkórímareqka tumeyóye. 39 Níkórímawe menah tahnsa Sísaba inokáhpeq sena niginka tahnsa kaweq kunkúni naneqmarí áhnte 30 kíro mewena súwe.

40 Sósépareq Níkórímareqka Sísane anonka mewera kaweq kunkúni naneqmarínkákáq wene anonkankakáq kaweq íre wahto ambántátáté úbíq máróye. Mi sansámé Asiu kené wehukení maisare sansane.

41 Sísa táhparówana maisaró matábú wahto kowe. Mi matábúráq o ubuqmaró oná kowe. Mipéq mó aní íre maisarówe. 42 Ahbiah tahnsá Asiu kené ahrena ahrena wehekáh púara mó oná kabareyabe íre miraorahuye. Minayabe mi oná wahto ko púara sega Sísa mitaq maisaróye.

20

Sísa oga úkú ehwehne.

(Mátíyu 28.1-8; Máhka 16.1-8; Árúka 24.1-12)

1 Mó wikíné ebeqte wéhékáh tanahráq tuekinaútaq Máhría, Mágára suwahpeqte ínínká Sísa maisarórabeq súwe. Méhpehtaq paiqmáró ebáh íre paisa peh móbeq kowana tagówe. 2 Tagéna we Sáímóni Pítareq íné, Sísaga arutaboiraintéh ánínseqpa pehbeheráh séna itensabé, Itene Wahnahne anonka ónapipéqté mewera eheqpopoq máráhwe úwe.

3 Úwata Pítareq ínéreqka Sísa maisaróyarabeq koragayeheéta pehbeheráh pokowaye. 4 Pehbeheráh ínéga Píta kótaikue Sísa maisaróyarabeq ebeq kowae. 5 Mitaq ebeq kéna taebewe maisia ónápípéq tagahwana Sísane anonka úbíqme maisaróya ambántá mitaq kowana tagahwae. Íné mibeq íre tueagia peh taebewe tagahwae.

6 Peh tagahwana Sáímóni Pítaga mitaq séna maisaróyarabeq kobekue tagówe. Taberábe maisaróya ambántá mitaq kowana tagówe. 7 Sísane ayahqno úbíq máróya ambántá mobeq kowe. Ayahqno úbíq máróya ambántámé maisia ámbántá korabeq íre kowe. Peh sabaráwe móbeq kowana tagówe. 8 Tagówana íné maisaróyarabeq ebeq kowa anínká moq kobekue tagahwae. Tagéna, Sísa aiq irigire éna aiq pútare atáhwae. 9 Manikáne ehwehme, We pukéna iriginkehe séhírá kowata mi tanáhráq mah sehirá íre iahtebahwaye. 10 Tagéta ite kaegaeowayarabeq kouwekowaye.

Máhría, Mágára suwahpeqte ínínká Sísa tagó ehwehne.

(Mátíyu 28.9-10; Máhka 16.9-11)

11 Kouwekowayana Máhríaga maisaróyarabeq mó séna máhpeq iriwe ména ibisówe. Ibiséna wega maisia ónápípéq taebewe tagówe. 12 Íre wahto taberábe ambántánkákáq áníté íópeqté áníté Sísane anonka kéworabeq tútuue míóyana Máhríaga tagówe. Mó aní Sísane ayahqno kéworabeq mó aní wene aigárá kéworaberue tútuue míóyana tagówe.

13 Tagówara sega mi inínsábé, Aneqsabé ibisahno uye. Uyana wega sensabé, Néne Wahnah ínéga íre tagaríórabeq mórúáhnsábé ibisoge éna 14 wega pabeqme tagówana Sísa iriwe míowe. Míowana mi iníné arupipeq Sísa wire ue íre iwíáhue tagówe.

15 Íre iwíáhue tagówana Sísaga wensabé, Are aneqsabé ibisahno? Insensabe anebahrono úwana mi inínká iwíáhéna, Kaseni aní we mah matábúráq wahnahni aníne íwíáhéna wensabé, Wene anonka mearáhnawe eheq marahno? Koweaníboq tenio úwana

16 Sísaga wensabé, Máhríao úwana mi inínká weba pabeqme tagéna Asiu kené ehwehtaq, Árábónáio úwe. Mi ehwéh áwahewé Íwáhnoraníno úwe. 17 Úwana Sísaga wensabé, Nániboba íre pokurio puah ninonkataq táhtoréhnehboq néne iyahnabo korerio. Maniká Nániboba tuekinauge. Mí ehwéh korerio úwe.

18 Úwana Máhría, Mágára suwahpeqte ínínká ite Sísa kérahwána kebá séna itensabé, Ínéga Sísa aiq tagoge éna Sísaga teawu ehwéh teiuwe.

Sísa kéró kega we tago ehwéhne.

(Mátíyu 28.16-20; Máhka 16.14-18; Árúka 24.36-49)

19 Penorabeqte mó wikíné ebeqte wéhékáh tanahráq ite Sísa kérahwána kegá soruparawéq Asiu keyábé áhreowana puaq itene nahupeqte ónsá paiqmareq míahwane. Míahwanana Sísaga ákáhpi seiriwe ména itensabé, Pehwehrue iru ukiqme míáhro úwe. 20 Iru ukiqme míáhro éna wene ayahnkarankákáq wene aroganabínkákáq sokigi aiuwaq itega we tagéq itene irupipeq anotah eyóyóúwe.

21 Sísaga mónkakáq itensabé, Pehwehrue iru ukiqme míáhro. Nániboga eqmaq núwátáinserah ínéga moq ite eqmaq íúwóge úwe. 22 Eqmaq íúwóge éna wene euq ahusaiena, Manikáne Awa íúge úwe. 23 Manikáne Awa íúge éna wehukeníné ahbabáq soraq súéhrataq íre kagainae. Wehukeníné ahbabáq íre soraq súéhrataq sene ahbabáq seba kagainae úwe.

Tómáhsiga Sísa tagó ehwehne.

24 Sísaga iteba sú tanahráq peh morá we kéro aní, Tómáhsiga íre míowe. Tómáhsine wéhuwehu áwíq Tírímásie. 25 Sísa mó kérahwána kegá Tómáhsinsabé, Itene Wahnah oga míéhraq tagóne teawewáne. Teawewánana Tómáhsiga itensabé, Pehipi íre aiq pútare aitaníe. Sísane ayahnawarutaq níri subisa ábí tagéna niyahnkaratáté wene aroganabí sehsaberapí táhtoráhnaraqmé aiq pútare aitaníe úwe.

26 Abapete téhtaré wéhékáh sótaikúwaq Tómáhsireq ite Sísa kérahwána kereq nahupeq míahwane. Onsawárí áróki pareq míahwanana Sísaga ákáhpi seiriwe ména itensabé, Pehwehrue iru ukiqme míáhro úwe.

27 Iru ukiqme míáhro éna Tómáhsinsabé, Néne niyahnkara sosanue tagáhno. Ayahnkahkahrue néne niroganabí táhtoro. Íre aiq pútare aintéhnehboq aiq pútare ainto úwana 28 Tómáhsiga Sísansabé, Néne Wahnah mone. Néne Maniká móne atowe.

29 Atowana Sísaga wensabé, Arega íné tagáhnayabé aiq pútare aintahno? Sene siuratate íné íre tagéra pehipi ínénsabe aiq pútare aintáh kégá iwíáh íwíáhigehe úwe.

Sóniga áwahe ehwéh teí éhwéhne.

30 Mah pukúípéqté séhírá moke Sísane ótaq sansánsábé íre teiúge. Wega áhnte mó miraúwaq ite we kérahwána kegá tagahwane. 31 Sísawe ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq ato aninéna we Manikáne ahninkáwá wíre. Minayabe aiq pútare atageheéna mah ehwéh sehiranue teiúge. Sísansabé aiq pútare atéhrataqmé wenáwírue oga mía míaigehe.

21

Sísaga we kéró kebá ábórarú ehwehne.

1 Peh morá káwéhúnsábé téhtaré áwíq kéhre. Kehrari kawéhúne. Mó awíqmé Táíbéría kawéhúne. Mó tanahráq mi kawéhú ayehráq Sísaga ite we kérahwána kebá ábórarúwe. Wega mahraue ábórarúwe. 2 Ite abapete téhraníté kérahwána ke sesorupawe míahwane. Tómáhsiwe wene wéhuwehu awíq Tírímásie. Wereh Sáímóni Pítareh Kéána suwahpeq Kehrari marákórápéqté ání Nátáníérireh ite Sébérine ahninkáwáráréreq téhraníté mó keróya anítéreq sesorupawe míahwane.

3 Sáímóni Pítaga itensabé, Íné pah sábátáhrinauge úwaq itega wensabé, Ite moq are kéranéhe ewane. Itega sípi kéweweq pokue moke penkútaq uwe taga tagaowane. Pah íre maqmera pehipi uwe taga tagaowane.

4 Ahbiahipeq Sísaga káwehu áhnopeq súwaq itega we íre tagariahwane. 5 Sísaga itensabé, Nanuwahraho, pahmé aiq maqmiaho úwaq, Írakaumo ewane.

6 Ewanana Sísaga itensabé, Sípiipéqté éberiopéq uwe tagéq meyagéhe úwaq itega itene kahwe éberiopéq uwe tagéq áhnte pah meyahwáne. Áhnte pah meyahwánayabé kahwe íre pankerahráhowane.

7 Íné, Sísaga arutaboiraintéh ánínká Pítansabé, Áhnopeq míéh ání itene Wahnahne teawéwae. Sáímóni Pítaga pehrákora ména arambehriúnsabe, Ítene Wahnahne teawéwana apubúue wene ambanta úbíq mena káwehupípéq ahkuagúwe.

8 Pah kahweipéq kowaq mó ite Sísa kérahwána kegá kahwe sabirue meweq sípi kéweweq áhnopeq pokowane. Áhnopeq wahtotaq ko púaq itega kahwe sabirue meweq pokowane.

9 Ite áhnopeq kowanaraq ira paríówana taigowaq tagahwane. Tairáq pahnkákáq párétiakáq kowe. 10 Sísaga itensabé, Ite matíáh páh táhmaro mewe sero úwana 11 Sáímóni Pítaga sípiipéq kire pahnkákáq káhwé sabirue áhnopeq méarowe. Kahweipéq anotah pahmárí íregáritaq 153 pahmárí míówana kahwe íre surakúwe.

12 Sísaga itensabé, Sewe nahro úwe. Itene Wahnah tagariahwanayabé itega, Are inseboue íre kasenowane. 13 Sísaga párétiakáq pahnkákáq mewena ménáiuwe.

14 Sísa oganúq atowana wega ite we kérahwána kebá apahtáróráq ábórarúwe. Teiúmé apahtáró tánáhráre.

Néne sipisípiqmarí kirabo ainto ú pabéqmé éhwéhne.

15 Táhutahuq nahwanana parabagútaq Sísaga Sáímóni Pítansabé kasenéna, Sáímóni, Sónine ahninkáwáo, Arega mah keyábé ákáhtaq arutaboirarite ínénsabe anotah arútábóíraintahno úwe. Úwana Pítaga wensabé, Kowe. Are tagariahnawe arensabé nirutaboiruge úwana Sísaga wensabé, Néne sipisípiq áráhqmari kirabo ainto úwe.

16 Sísaga we mó kasenéna, Sáímóni, Sónine ahninkáwáo, ínénsabe arutaboiraintahno úwana Pítaga wensabé, Kowe. Are tagariahnawe arensabé nirutaboiruge úwana Sísaga wensabé, Néne sipisípiqmarímé wahnahnainto úwe.

17 Sísaga anehe mó kasenéna, Sáímóni, Sónine ahninkáwáo, ínénsabe arutaboiraintahno úwe. Apahtáróráq kasenú púana Pítane arupipeq umeh agúwana Pítaga wensabé, Néne Wahnahno, arega moke tagariahne. Are tagariahnawe ínéga arensabé nirutaboiruge úwana Sísaga wensabé, Néne sipisípiq kirabo ainto.

18 Kawerue írátíahno. Are mahbi míaronaraq arene áréti sabirare arega awahbarairabeq pokurone. Are ore úkínaraq arene ayahnkara pankeréhnaraq mó kegá ahmboqme meqmera are íre awahbáhnarabeq móatagéhe úwe. 19 Mah ehwéhmé Sísaga Píta pukína ehwéh teawuwe. We pukína tanáhráq Píta íre áhreínayabé tagehra kegá Maniká áwíq pankeragéhe. Mah ehwéh teawena Sísaga Pítansabé, Séniro úwe.

20 Pítaga pabeqme íné, Sísaga arutaboirainto aní tagówe. Sísa pukinaúwara táhutahurowanaraq ínéga Sísane anepeq mósaqmaqme ména wensabé, Néne Wahnahno, arene naruo kowerirahna anímé insebo kasenowae. 21 Pítaga íné tagéna Sísansabé, Néne wahnahno, mah aní anerinkehbo úwana

22 Sísaga wensabé, Íné nuwahbéhnaraqmé kiwekona tanáhráq we peh oga míanawire íwíáhinabugamo. Arereq wehgaqpo? Arerega séniro únsabe 23 mi ehwéh író kega mó Sísa kéró keyabé, Íné Sóni íre pukinkehe mitaq teri mahtaq terinuwe. Sísaga Pítansabé, Íné Sóni peh mía míankehe íre irarúwe. Wega Pítansabé peh miraue teawena, Íné kiwekonaraq we peh oga míanae íwíáhinabugamo. Arereq wehgaqpo úwe.

Sísane áhnte mó arámbéhríwárínsábé éhwéhne.

24 Íné Sísa kéráhwa anínká mah ehwéh iraruge. Mah ehwéh aiq pútaq ehwéh púana sehiranue teiúge.

25 Sísaga íre peh morá teiú árámbéhrí mirauwe. Wega áhnte mó arámbéhríúwe. Wehukega wene ehwehnkakáq wene arambehriakáq moke sáhnsahwe sehiranutaq tahirímé púkuwarínká mah marákó márákó kígí agirana marakó íre awehraq kéh irino.

* 1:1: Ehwehme Sísa Karáhée.

† 1:6: Mah Soníwé we íre mah pukú sehiranú anine. We wání meri merinú ani míowana mah pukú sehiranú animé we mó Soní wíre.

‡ 1:27: Máhka 1.7 aigárápéqté éhwéh tagáhno.

§ 1:41: Mésáíawe Karáhéwé morá áwíq míre. Karáhénsabe éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé “Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne” ue kéhrabeq tagáhno.

* 12:15: Sáíónawe Sarúsarama suwahpeqsabé mó awíre.

* 18:31: Mi tanáhráq Aroma kegá Asiu kené marakó págegeue wahnahnéra Asiu keyábé, Ite wehukení ehwehotaq we subiq súáhro arite ehweh órirane éra peh morá ite Aroma kegá mi sansánoneheqmúne uwe. Wehukení awankátaq táhpare sansamé Aroma kené sánsáne.

Eqmaro Ke

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Eqmaro Ke

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Árúkaga ebeq sóteh arámbéhríéna anehe wega Pora kérena séhréh atena púku áwíq Árúkae ue sehiranúwe. Anehenura mah pukú Eqmaro Ke pukúe ue sehiranúwe. Sísaga miraéna irarú ehwehnsábé ebeqte pukúgá teíre. Manikáne Awanka miraú arámbéhrí Eqmaro Ke pukúgá teíre. Sísaga eqmaro kega pokue mó kehiná suwahpeq mó kehiná suwahperue Sísa éhweh koreríúwe. Teríútaq Manikáne Awanka se págege aritena séhréh aritowara áhnte kegá sene ehweh irera Sísansabé aiq pútare atówe. Mi ehwéhnká abae agúwara Sísa tagaríáh ké áhnte úkuwe. Mah pukúípéqté éhwéhnká minayabeákáq eqmaro kega mirau arámbéhríákáqsábé teíre.

Eqmaro kega miraunsabé éhwéhne.

1

Sísaga, Manikáne Awa eqmaraníe ú ehwehne.

1 Tíópírásao, néne sehiramé kawerue sáhnsahwe iro. Menah tanáhráq mó pahsí sehiranue áwátáuge. Mi pahsíípéq moke Sísaga miraúnsabe sehiranue teawena wega íwáhnorúnsabeakáq teawátáuge. 2 Wene arambehri áhwárótaqkakáq íópeq kiu tanáhráqsábéákáq teawátáuge. Wega marakóipeq míotaq wehuke eqmaq suanieéna omaq sitowe. Manikáne Awanka Sísa iwíáh atowana wega íópeq kinaútaq omaq sito ke síwáhnorúwe. 3 Téhwe Sísa awankátaq táhpague pukéna anehe oga úkéna mó wehekáh mó wehekáhnue omaq sito keba séyééna wewe sokigi aritowara tagowe. Tagowana 40 wehekáh miraéna Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh teriuwe.

4 Mi tanáhráq sega momiwíuríótaq Sísaga mahraréna, Sarúsarama suwahpeq apubúue sueq pokiyehboq Nániboga eqmarahna aní tuinayabé wensabé áwénunoro. Menah Nániboga eqmarahna aní éhweh teíyátáuge.* 5 Naho Sóniga wání meriuwana Manikáne Awanka áhníbórá tunse iteba mía míainkehe úwe.

6 Mó tanáhráq eqmaro kega momiwíuríótaq sega Sísansabé kasenéra, Ísara ke iteitene marakóraq amahnága wahnahnoro aitaníbo uwe.† 7 Uwana Sísaga sensabé, Nániboga moke mi tanáhráqkákáq wéhékáhnkakaq wahnahnire. Minawé íre iteitene arambehri puaq itega mi tanáhráqkákáq wéhékáhnkakaq íre tagaríáhwe. 8 Minawé íre tagarawéq mahraue tagariagehe. Manikáne Awanka iteba tuinaraq ite págege aitahnaq itega íné éhweh mah kehiná kéhíná korerigéhe. Sarúsarama suwahpeqte kéreq moke mó Súría marákórápéqté kéreq Sámáría marákórápéqté kéreq moke mah kehiná kéhíná korerigéhe úwe.

Sísa íópeq kibekú ehwehne.

(Máhka 16.19-20; Árúka 24.50-53)

9 Mah kehiná kéhíná korerigéhe úwana eqmaro kega tagotaq Sísa tumerowana íópeq kire írábúyápipeq kibekúwe. 10 Kibekúwara sega íópeq awahnkanue tagaríówara taberábe korósíákáq ánítégá iriwe míóye. 11 Iriwe méra sensabé, Kehrari marákórápéqté kéo, aneqsabé iriwe méq íópeq ebitiaho? Sísaga ite iuwena íópeq pokiraq tagahwe. We amahnága pokinserah mókake tuinawire uye.

Súrásane arambehri awaq mio ehwehne.

12 Uyara eqmaro kega Óríwi sawéhrápéqté tunse Sarúsarama suwahpeq wahtotaq tueaguwe. 13 Tueagéra sega kaegaeu nah abobóráhpeq kíúwe. Sensíwíqmarimé mahraue Píta, Sóni, Sémísi, Ehntaru, Pírípi, Tómáhsi, Pátórómíyu, Mátíyu, Ápíásane ahninkáwá wenáwíq Sémísi, ebeh ehwéh iriaréh ání wenáwíq Sáímóni, mó Sémísine ani wenáwíq Súrása mirauega kíúwe. 14 Sereq Sísane ábákawaréhreq wenanoreq mó inínsónseqka sirupipeq peh morá íwíáhue moráráq púreq aruqaruruwe.

15 Mó wehekáh sega mirautaq 120 ke áhnte Sísa tagaríáh kégá momiwíuríówe. Pítaga iriwe ména mahraréna, 16 Nánuwahraho, naho Manikáne Awanka Tébíti iwíáh atowana Súrása éhweh sehiranúwe. Súrásaga Sísane naruo kowerironsabe mi sehirá aiq pútaraguraire. 17 Sísaga Súrása omaq atowaq Súrásareq itereqka moráráq arambehriuraune úwe.

18 Súrásaga Sísane naruo kowerironsabe móne meyowara mi monéráté marakó paiqmárówe. Súrásaga sáwéhrapeqté ayahqno maraipérue surahúwana wene ayahba tapoagúwe. Wene ayahba tapoague wene ayamárí pehrápeq sahagúwe. 19 Wega miraúnsabe moke Sarúsarama suwahpeqte kégá irera mi marákóyábé áwírume sene ehweh Ákérámae atówe. Mi awíqmé Korahq Marakóe atówe.

20 Pítaga Súrása éhweh mó mahraréna, Buk Songipeqté éhwéhnká aiq mahraréna,

Wene mátabu susa matábú kanae. Mó kegá mitaq íre míáhro arito ire. (Buk Song 69.25)

Mi ehwéhnká mó mahraréna,

Mó anínká wene arambehri awaq miankéhe ire. (Buk Song 109.8)

21-22 Sóniga Sísa wání meawátáitaq táhmaro kegá Sísa kétówe. Sega kékérue Sísaga oga úkuraitaqkákáq íópeq kiraitaqkákáq tagarowe. Mó ke Sísa éhweh terigeheéq mina tahnsa Sísa kékéri aní iwíáhue omaq atanéhe úwe.

23 Pítaga mi ehwéh teriuwara sega téhraníté omaq sitówe. Mó aní wenáwíq Máhtíásae. Mó aní wenáwíq Sósépae. Sósépawe we mó awíq Pásábae. We mó awíq Sásátae. 24-25 Sega mahrarue púreréra, Itene Wahnahno, arega ómi kehináné sirupipeqté íwíáhwé aiq tagariahne. Arega eqmatona arámbéhrí Súrásaga aiq suena ahbabárorabeq pokuraire. Wene arambehri mirainkeheé arega omaq atahna aní sokigi aio éra púreruwe. 26 Manikánka omaq ato aní taganeheéra sega káriq ebáh tuparuqme tagéra Máhtíásawe Súrásane arambehri mirainkehe atówara we Sísa kéró ke, airápété morá kéreq arambehriúno átówe.

2

Manikáne Awanka tu ehwehne.

1 Asiu kené siahreraq ko tanahráq áwíq Péntíkósie.* Ebeqte wehekáh sutaq Sísa tagaríáh kégá moke peh morábí sáhuríówe. 2 Sáhuríówana íópeqté éhwéhnká anotah soíríqká uu inserahnúwara ómi nahupeq tútuue míó kega apubúue írówana 3 anehbí irobina tahnsá náneqmarí ábóraragúwara tagowe. Tagowara irobina abae ague mó anípá mó anípánue abae agúwe. 4 Manikáne Awanka sirupipeq tuména iwíáh arito púara sega mó kehináné kambare ehweh iraruwe.

5 Mi tanáhráq áhnte Asiu ke mó kehiná mó kehiná suwahpeqte Sarúsarama suwahpeq sewíówe. Mi ke Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh ké wóe. 6 Sega mi ehwéh irera sega morábí sáhurawéra írówarawe Sísa tagaríáh kégá mó kehiná mó kehináné ehweh iraruwe. 7 Iraruwara seyene ehweh irarunsabé író kega áhtenéra, Árahue irareo éra iwíáhue tagowe. Sega áhtenéra mahraréra, Iteitene ehweh irare kewé se peh morá Kehrari marákórápéqté ké wóe.

8 Sega iteitene ehwehmarí irarewaq irone. Sega itene ehweh árahue irareo? 9 Ite Pátía kewé Míría kewé Érámi kewé Mésópótémía marákórápéqté kéwé Súría marákórápéqté kéwé Kápárósía marákórápéqté kéwé Póntúsa marákórápéqté kéwé Esia marákórápéqté kéwé itene ehweh irarewaq irone. 10 Párígía marákórápéqté kéwé Pámbíría marákórápéqté kéwé Ísípi marákórápéqté kéwé Áríbía marákórápéqté kéwé Sáíríni suwahpeq wahtotaq mi kewé Aroma suwahpeqte náhnsó kéwé itene ehweh irarewaq irone. 11 Mi kewé Aroma suwahpeqte náhnsó kéwé táhmaro Asiu keúrá míáhwe. Mó mitaqté ké Asiu kené sánsá mero ke míáhwe. Kíríti marákórápéqté kéwé Árébía marákórápéqté kéwé moke mi kegá itene ehweh irarewaq irone. Manikánka págege arámbéhríinsabé sega irarewaq irone. Moke iteruwahrahga irarewanserah itene ehwehmarí irarewaq irone uwe.

12 Sega áhtenéra sene sirupipeq iwíáh kikiréra, Itene ehwehmarí árahue irarewapómo? Aneq sansápómo uwara 13 mó kegá siwiréh aritera, Sega peh píah nah puara múguwahgu ehwéh irarewe uwe.

Pítaga pahsuo ehwehne.

14 Uwara Pítareq airápété moráue eqmaro kereqka iriwe míówe. Pítaga mipi sáhuríó keyabé anotahtaq teriena, Sarúsarama suwahpeq kaegaeo kereq moke mó Asiu kerero, ehweh teiníboq írátíáhro. 15 Abehq wání nah puara múguwahgu ehwéh irarewe eme írakaumo. Amahnága pópoqnah peh ákáhtaq kéhrana íre píah né tanahráre. 16 Mó kené ehweh irarensabé Manikáne ehweh irarú ani, Sóériga mahraréna,

17 Manikánka iraréna, Anehe tanahráq Néniwa mah kehiná kéhínápá eqmaq auwaníe. Néniwanka néne ehweh iwíáh aritahnara itenahnimáhqsonseq iteriyahumáhqsonseqka ehwéh irarigehe. Itene mahbigauné siwanka tagagehe. Orerónká áónáh tagagehe. 18 Mi tanáhráq néne arambehri mirao weh áhrébá néniwa eqmaq auwaníe. Néniwanka néne ehweh iwíáh aritahnara ehweh irarigehe. 19 Íópeqté íre tagaríáh náneq sokigi ainíe. Marakóipeqté moq págege sansá sokigi ainíe. Korahqkakáq iraakáq áúnínaakáq tagagehe. 20 Pópoqnah sunkíkíraginae. Íótaq korahq tahnsa tautáúraginae. Miraínagake anotah Wahnáh ánínka págegeue wahnahnína tanáhráq áhníbóránire. 21 Are néne Wahnah míahno ue níáhrabira kewé kaweraritanauge ire úwe. (Joel 2.28-32)

22 Pítaga mó mahraréna, Ísara keo, mó ehwéh kawerue írátíáhro. Sísa Néhsara suwahpeqte ání éhweh teiúge. Wega Manikáne arambehri mirainkeheéna Manikánka Sísa omaq atowe. Minayabe tagariageheéna Manikánka págege atáráire. Págege atáráirana wega íre tagaríáh náneqkakáq págege arámbéhríákáq sokigi aitáráire. Itene iuranka tagahnsabé aiq ahtebahwe. 23 Naho Manikánka iwíáhue tagarionserah menah itega Sísa táhtoqme ahbabáq ke móríátówara sega awankátaq táhpatowana putiaraire.

24 Sísa íre airaiq pusa ání míahrahurai puana Manikánka érorahirabeqte iriatena oganúq atáráire. 25 Naho naho Tébíti, Sísane aigaqnaga íre wewensabé irarena peh Sísansabé teiena,

Néne Wahnahnka ínéreq mía míaime tagaríóge. We néne niyah púpeq mía míai puana íre áhreúge. 26 Minayabe nirupipeq eyoyóire. Néne níwéhrate iwíáh íwíáh atóge. Íné pukonaraq arega oganúq intaniewóne íwíáhuge. 27 Íné pukonarabeq arega néniwa íre nuwankéhe. Peh oganúq intankéhe. Arene kaweq aníné ninonka íre karekinawire. 28 Arega oga mía mía ahtápéq sokigi aníátóne. Arereq mía míaúya puana nirupipeq eyoyóinawire úwe. (Buk Song 16.8-11)

Mi ehwéhmé Tébítiga teiuwe.

29 Pítaga mó mahraréna, Nánuwahraho, itene igaqna Tébíti éhweh pahsuqme teiníe. We naho putiowara maisarówana wene kárékú anónká amahnága maisia máíq mahtaq kéhre. Minayabe íre wewensabé iraréna peh Sísansabé irarúwe.

30 Tébítiwe Manikáne ehweh irarú ani ména Manikánka mirainauge ú ehweh írátíowe. Manikánka naho Tébíti teawena, Amahnága arega wahnahnónanserah mókake arenanahga wahnahninkehe. Peh aiq pútariahnsanuge únsabe 31 Manikánka mirainaú arámbéhríyábé Tébítiga ahtebówe. Ahtebéna we aiq tagariomé Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna omaq ato aní oganúq atanawire. We pukirabeq íre auwanawire. Wene anonka íre karekinawire. Peh oganúq atanawire tagariowe úwe.

32 Pítaga mó mahraréna, Manikánka Sísa iriatena oganúq atowaq ite moke tagarawéq teiune. 33 Manikánka Sísa wene ayah púpeq atowana anotah Wahnáh ání míaraire. Míarairana Manikánka teawátáinserah Wenawa Sísaba eqmatairana Sísaga Manikáne Awa iteba eqmaréhre. Minayabe itega amahnága aiq tagaríáhwe. Itega íráh éhwéhmé Manikáne Awanka iwíáh aitéh éhwéhne. 34 Tébíti pukútaq wene anonka íópeq íre kiuwe. Minayabe íre wewene anonkansabé peh Sísa íópeq kiunsabe irarúwe. Wega mahraréna,

Itene anotah Wahnáhnká néne Wahnahnsabé, Niyah púpeq kiwíahno. 35 Mókake arene naruoakáq wahnahnarito ataníe irarire úwe. (Buk Song 110.1)

36 Pítaga mó mahraréna, Ísara keo, ite ómi kawerue iragéhboq írátíáhro. Itega Sísa awankátaq táhpareq subiq sutowe. Manikánka mi anínsábé, Are ínéga omaq ató ání móne. Anotah Wahnáh ání míahno atáráuge úwe.

Áhnte wehekéqká Manikánsabe aiq pútare atera wání meyó ehwehne.

37 Morábí kiranéhnuríó kega írówana mi ehwéhnká sirupipeq pówe. Sirupipeq pówara sega Pítareq mó eqmaro kereqsabé kasenéra, Iteruwahraho, aneq miraonehnkono 38 úwana Pítaga sensabé, Itene ahbabáq kaqiuwankéhboq itene ahbabáq sansa sueq Sísansabé áhraboro. Sísansabé áhrabéq wání meyáhro. Mirairataq Manikánka itene ahbabáq kaweraitena Wenawa iteba eqmarankéhe. 39 Itereq itene animárínseq íre wahtopeqte kéreq ómi mirairataq Wenawa iteba eqmarankéhe. Maniká itene Wahnahnka ómi omaq sito kega mirairataq Manikánka Wenawa iteba eqmarankéhe úwe.

40 Pítaga mi keyábé áhnte mó págege ehwéh pahsuqme teriena, Manikánka kaweraitankéhboq mó kegá ahbabárorabeq sueq kaweqtaq míáhro úwe. 41 Áhnte író kega wene ehwehnsabé aiq pútare atówara wání meríúwe. Wání meríúwara mi wehekáh sega Pítarehba kobaritawe míówe. Peh íregáritaq wehekéq 3 táhúséni (3,000) wehekéqká kobaritawe míówe.

Peh morá íwíáhuríó ehwehne.

42 Seba méra Pítareq mó eqmaro kereqka síwáhnoru ehwéh irera peh morá íwíáhuwe. Peh morá íwíáhéra sene tópah mewe moráráq néra moráráq púreq aruqaruruwe. 43 Manikánka págege aritowara Pítarehga áhnte otáq sánsá mirauwe. Mirauwara moke tago kegá áhtenuwe. 44 Moke Sísansabé aiq pútare ató kega moráráq méra sene ménsámehnsánsabe peh morá íwíáhuríówe. 45 Sega sene ménsámehnsátate méyó moné mewera Sísa tagaríáh tábónáh ké náríúwe.

46 Mó wehekáh mó wehekáhnue sega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq séyéuwe. Séyééra pokue sene nahmarítápéq táhutahuq moráráq naruq narurowe. Sirupipeq eyoyóúwara táhutahuq moráráq naruq naruruwe. 47 Sega Manikánsabe iwíáh íwíáhuwara moke tago kegá iwíáhéra, Kaweq kee uwe. Mó wehekáh mó wehekáhnue áhnte mó kegá Sísansabé aiq pútare atówe. Aiq pútare atówana Manikánka se kaweraritowara Sísansabé aiq pútare ató ke áhnte aguwe.

3

Soriqnah ani kawerato ehwehne.

1 Tunsorerutaq Asiu kegá púreq aruqarurotaq Pítareq Sónireq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq seyeherauye. 2 Mi nah méhpeh áwíq Kaweq Mehpéhne. Mitaq soriqnah ani tútuue míowe. Wenanoga maqmarotaq soriqnah ani maqmarowe. Mó wehekáh mó wehekáhnue wene iyahnabo anímárínká meqmera mi mehpéh móata móatauwe. Nahupeq kíra keyábé ineh inehinkeheéra meqmera móátówe. 3 Wega Pítareq Sónireq nahupeq kibekoyehera uyataq tagéna, Náníétao úwe.

4 Náníétao úwana Pítaga we ebitáwéna wensabé, Ite tagáhno úwe. 5 Úwana wega se tagéna iwíáhéna, Aneqpopoq nánigéhe íwíáhúwe. 6 Iwíáhúwana Pítaga wensabé, Íné íre móneakáq ání múge. Mirainieu naneq teawiníe. Néhsara suwahpeqte ání Sísa Karáhé áwírue teawúge. Iriwe nogo atóge úwe. 7 Miraréna wene púpeqte áyáhnkárátáq táhtoqme iriatowe. Iriatowana wene aiaurankakaq aigáránkákáq apubúue págege agúwe.

8 Págege agúwana mi anínká suansúá keirigue nogena nahupeq kierirowe. Kierirena wega nogena ahkuagu ahkuaguéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atowe. 9 Manikánsabe iwíáh íwíáh atowara ómi nahupeq míó kega we tagéra, 10 we Kaweq Mehpéhtáq tútuue ineh inehéwéh ání míre uwe. Wene aigárá kaweragúnsabe, Éhneh. Aiq kaweragire éra áhtenuwe.

Pítaga mitaq míó ke teriu ehwehne.

11 Kaweragú aninká Pítareq Sónireq táhtorowara ómi tago kegá áhtenéra pehbeheráh seba suwe. Anotah wahnáh wenáwíq Sórómóni Asiu kené wahnah míotaq pearó owewéhpéhtápéq suwe. 12 Suwana Pítaga tagéna sensabé, Ísara keo, we kaweraginsabé aneqsabé áhtenoo? Itewe aneqsabé ebitiaho? Ite págege aníté méta kaweratehye íwíáho? Manikánka itensabé, Kaweq aníté wóye aitéhnsábé kaweratehye íwíáho? Írakaumo. Íre itegae.

13 Manikámé we Ébáráhmareh Áhísáhkireh Sékópareh itene igaqnaréhne Maniká ména wewega mah aní kaweratéhre. Áhnte kegá wene arambehri awahbeh ani Sísawe, Anotah aní míéhre atageheéna kaweratéhre. Sísa marakóipeq míaraitaq sega we subigeheéq itega táhtoqme naruo kebá meqmeq móátárówe. Wahnah aní wenáwíq Páhírátiga, Sísa íre ahbabáq ani púana pugeq auwaníe íwíáhurairaq itega ahqáho atárówe. 14 Manikánsabe arutaboiri anímé kaweqtaq mía míaurai anímé itega ahqáho atárówe. Peh mó ke subiq sutai aní pugeqio urowe. 15 Oganúq itahráhi aní subiq sutowe. Itega Sísa subiq sutowana Manikánka iriatáráire. Minayabe Sónireq ínéreqka itene iuranka tagéta teiuye.

16 Sísansabé aiq pútare ateta wenáwírue áhrabúya puana wega mi aní kaweratéhre. We awaho ani míéhraq tagahwe. Sísansabé aiq pútare atoyanka mi aní kaweratéhraq tagahwe úwe.

17 Pítaga mó mahraréna, Nánuwahraho, itereq itene wahnahmarínseqka Sísa subiq sutotaq we Manikáne ahninkáwá míéhnsábé itega íre ahtebarowe. Íre ahtebéq pehipi subiq sutowe. Minayabe aiq tagaríóge. 18 Manikánka wene ehweh iraru ke iwíáh aritowara ómiga mahraréra, Manikánka omaq ato anínká pukina ínaraq anotah érinawire uwe. (Aisaia 50.6, 53.5)

19 Minayabe Manikánka itene ahbabáq kaqiuwankéhboq itene ahbabáq sansa sueq wensabé áhraboro. 20 Mirairataq Manikánka itene irupipeq eyoyó aitankéhe. Sísa Karáhé itene Wahnah míankeheéna Manikánka omaq atowe. 21 Amahnága Sísa íópeq mía míaire. Manikánka wene ehweh iraru ke iwíáh aritowara naho mahraréra, Mókake Manikánka moke kawerinkehe uwe. Amahnága Sísa íópeq ména mi tanáhráqsábé áwénunire.

22 Mósísiga itene igaqnansabe naho mahraréna,

Maniká itene Wahnahnka wene ehweh irarinkeheéna itereq míonarabeqte ání eqmarankéhe. Ínéga mirauraunserah eqmarahna anínká mirainkehe. We sínaraq irarína ehwéh moke kawerue íráhro. 23 Wega irarína ehwéh íre íréhra kewé pukigehe. Manikáne animárí míéhrarabeqte kaqsuahnaraq pukigehe úwe. (Lo 18.15-19)

24 Manikáne ehweh irarú ani Sáhmúériga Sísa tutai tanáhráqsábé irarúwe. Moke we anehe su anímárí, Manikáne ehweh iraru anímárínseqka moq amahnága tánáhráq, Sísa tutai tanáhráqsábé iraruwe. 25 Manikáne ehweh iraru kewé itene igaqnaréh wóe. Íre peh morá itene igaqnaréhyabe iraruwe. Moke itensabéákáq iraruwe.

Manikánka itene igaqna Ébáráhmansabé naho teawena, Arenahninká mah marákó márákóípéq mó kahnáh mó kahnáhnue kaweraritankéhe teawuwe éna 26 Manikánka wenahni wene arambehri awahbeh aní iriatena ebeq ite Asiu keba eqmataire. Itene ahbabáq kaqiuwankeheéna wenahni eqmataire úwe.

4

Pítararé karábúsiipéq mórító ehwehne.

1 Pítareq Sónireqka Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq míó keyabé síwáhnoruye. Síwáhnoruyataq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté wáhnáh párísíreq Sáyúsi kéreqka suwe. 2 Pítararégá síwáhnoréra, Sísa oga úkurainsabé mókake pukira ke mó oga úkoneherawoe uyara mina su kegá írówe.

Irera sene ehwehnsabé anotah abíáhnsánéra 3 Pítararébá sure táhtoqme meriqmera karábúsiipéq mórítówe. Íó tupekútaq puara ahbiahipeq kotiigeheéra mórítówe. 4 Mi wehékáh áhnte író kega Sísansabé aiq pútare atówe. Peh íregáritaq wéh 5 táhúséni (5,000) wehgá aiq pútare atówe.

Sega Pítararéyábé ehweh arító ehwehne.

5 Ahbiahipeq Asiu wahnáh kéreq Asiu kené aboawah wehreq Mósísine ehweh síwáhnoru kereq Sarúsarama suwahpeq sáhuríówe. 6 Sáhuríówana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah wenáwíq Ánása míowe. Ánása wenawahrah sensíwíq Káíyápásareh Sónireh Árékásántareh mó wenáwáhráhreqka moráráq sáhuríówe. 7 Mitaq sáhurawéra, Meriqme sero uwana Pítareq Sónireq meriqmera seba mórítówe. Mórítówara mipi sáhuríó kega kasenéra, Insega págege aitáráiraq mi soríqnáh ání kaweratáróyo? Inse áwírue kaweratáróyo uwe.

8 Uwana Manikáne Awanka Píta págege atena iwíáh atowana Pítaga sensabé, Wahnah kereq aboawah wehrero, Írátíáhro. 9 Soriqnah ani séhréh atáráuyansabé inse áwírue kaweratáróyo kasenoo? 10 Itereq moke Ísara kereq iragéhboq írátíáhro. Itega Sísa Karáhé Néhsara suwahpeqte ání awankátaq táhpatowana putiaraire. Putiarairana Manikánka iriwe oganúq atáráire. Sísa Karáhé págege aní míéh púana wénáwíq áhraburauyansabé soriqnah ani kaweratáráire. Kaweratáráirana ite míáhrabeq we amahnága awaho ani míéhre.

11 Nah pearáh kégá wahq awanká tagéra, Iroke awankáne éra sutowana anehe mi wahq anotah kawéq wáhq úkire.* (Buk Song 118.22; Aisaia 28.16)

Mina inserah itega Sísansabé ahqáho atárówana we anotah Wahnáh ání úkuraire. 12 Peh morá Sísaga webataq itene ahbabáq kaweraitahráhire. Peh morá Sísa áwírue ahrabo ke wega kaweraritankéhe. Mah marákó márákóípéqmé mó morá ánínká itene ahbabáq íre kaweraitahráhire úwe.

13 Pítareq Sónireqka míó keyabé íre áhreia ehweh pahsúóyansabé wahnah kereq aboawah wehreqka író kega áhtenuwe. Áhtenéra iwíáhéra, Se íre sigaruuroya aníté peh wahba arámbéhríráté áníté wóye íwíáhuwe. Iwíáhéra, Sewe Sísa kétóya aníté wóye uwe. 14 Wene aigárá kawerato aninká Pítararébá míowara tagéra mó ehwéh mi tanáhráq íre irarerahuwe.

15 Íre irarerahunsabe wahnah kereq aboawah wehreqka Pítararé kaunsíri kegá momiwíurabeqte máhpeq sitera sío síouwe. 16 Sío síoéra, Mi aníté aneraruanéhnkono? Sega ótaq sansá aiq pútaq mirauroyara moke Sarúsarama suwahpeqte kégá tagaríáhwe. Sega kaweratóya ehwéh itega íre epéq suahráhúne.

17 Mi ehwéh abae agínehboq págegeue ehiya míáhtao aritanéhe. Mó ke Sísa áwírue síwáhnoriyeho ue terianéhe uwe. 18 Terianeheéra Pítararé síáhrabéra sensabé, Sísa áwírue mónkakáq síwáhnoréta teríyehboq túbáh agotao ue teríúwe.

19 Teríúwara Pítareq Sónireqka sensabé, Manikáne ehweh sueta itene ehweh íréhyataq Manikánka itensabé kaweróye aitankéhbo? Írakaumo. Minayabe iteitega iwíáhue tagahro. 20 Itega tagéta írátáuya ehwéh íre ehiya míahrahúye. Peh teri terinoyehetauye uye.

21 Soriqnah ani kaweratonsabe ómi kegá Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe. Minayabe wahnah kegá iwíáhéra, Mó kegá itensabé sibiahnsa aitehboq Pítararé pehragaritanehe uwe. Sega Pítararéyábé, Subónehboq Sísane ehweh mónkakáq íre teríétao éra kaqsúówe. 22 Kaweragú aní 40 opéq peh soriqnah ani míowe.

Sísa éhweh terigeheéra págege aito ue púreru ehwéhne.

23 Kaqsúówara Pítararégá sensuwahrahba pokuye. Pokéra Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnseq Asiu kené aboawah wehreqne ehweh teríúye. 24 Teríúyara irera Manikánsabe moráráq púreréra mahraréra, Itene anotah Wahnáhno, arega íópeqkákáq mah marákó márákóákáq sóreq wanínkákáq miraróne. Moke mahnana kéh náneqkakáq miraróne. 25 Arene arambehriú ani, itene igaqna Tébíti Arenawanka iwíáh atowana sehiranue mahraréna,

Nahnso kewé aneqsabé anotah abíáhnsánoo? Aneqsabé ehweh pehipi moraenoo? 26 Mah marákó márákóípéqté wáhnáhmárínseq anotah anímárínseq ebehoneheéra sokah sokahowe. Manikánseq wega wehuke merinkeheéna omaq ato anínseqsabé kotioneheéra morábí sáhuríáhwe úwe éra púreruwe. (Buk Song 2.1-2)

27 Sega mó púreréra, Tébítiga naho sehiranúmé amahnága iteruwahpeq Sísa suboneheéra sorupariarowe. Kaweq arénáhní arega eqmarahna aní Sísa suboneheéra sorupariarowe. Érótireq Póntíása Páhírátireq wáhnaupéqté kéreq Ísara kereqka Sísa suboneheéra sorupariarowe. 28 Arega naho págege iwíáhue miraóna iwíáh anehe kaqme miraurowe. Arerega mina íwíáhóna puara sega menah miraurowe.

29 Anotah aníno, amahnága sega itensabé, Subónehboq túbáh agotao eme aiq irahne. Ite arene arambehriúna anímárí múne. Minayabe ite íre áhreia peh arene ehweh págegeue irarenehboq séhréh aito. 30 Arene ehweh irarenaraq awahre ke kaweragigehboq arene ayahtate táhtoro. Sísa arene arambehriyabé awahbeh aní áwírue áhrabonaraq ótaq sansámárí miraúno éra púreruwe.

31 Púreruwana momiwí nah míu míuúwana Manikáne Awanka sene sirupipeq tunse séhréh arito púara moke sega íre áhreia Manikáne ehweh págegeue iraruwe.

Ménsámehnsá morábí matawéra tabonah ke náríú ehwehne.

32 Moke Sísansabé aiq pútare atáh kégá peh morá íwíáhéra sene ménsámehnsá morábí matíówe. Mahna peh morá néne wíre íre iraria peh morábí matíówe.

33 Eqmaro kega Sísa oga úkú ehweh anotah pagégéue irare irareuwana Manikánka séhréh aritowe. 34 Sísa tagaríáh kébáté mó morá tabonah ani íre míowe. Sega iwíáhutaq sene ménsámehnsá paimaq paiqmaréra meyó moné mewera 35 eqmaro ke náríúwara eqmaro kega tabonah ke saraqme náríúwe. Minayabe tabonah ke íre míówe.

36 Wehukení wenáwíq Sósépa míowara eqmaro kega mó awíq Páhnábásae átówe. Mi awíq Páhnábásawe áwahewé séhréhi aníne áwíq míre. We Sáípára marákórápéqté ánínéna Áríwái káhnáh áníne. 37 Wene marakó peh ákáhtaq éberiopéq paiqmarena meyó moné mewe eqmaro ke siuwe. Sega tabonah ke saraq miageheéna Páhnábásaga siuwe.

5

Ánáníásireq wene ahrereqka Manikáne Awa áhwárawe tagoya ehwéhne.

1 Mó akéqká iwíáhue mó sansánuye. Wehukení wenáwíq Ánáníási wene ahre áwíq Sapairae. Sene marakó peh ákáhtaq éberiopéq paiqmarera móne meyóye. 2 Ánáníásiga mi moné saime ebeqtaq kopéqmarowana wene ahrega tagówe. Tagówana wega mó akáhtáq mewe eqmaro keyabé péhenue peh ákáhtaq moné náriuwe. 3 Náriuwana Pítaga wensabé, Ánáníásio, owainawanka iwíáh atéhrah aneqsabé mira íwíáhono? Arene marakó paiqmarahna moné ákáhtaq kopéqsuahnayabé Manikáne Awansabé péhe éhwéh teawene. 4 Arene marakó íre paiqmarahnaraq tahirí peh arerene kagai iripo? Arene marakórate paiqmatona moné peh arerene matiarona wino. Arega, Móne ákáhtaq kopéqsue péhe éhwéh teriníe íwíáhóna wino. Arene arupipeq aneqsabé ahbabáq iwiáhono? Íre peh wehukeyabé Manikánsabe moq péhe éhwéh teawene úwe.

5 Úwana Ánáníásiga mi ehwéh irena aunúnkaq márunsurahue putiowe. Putionsabe író kega anotah ahténéra áhre aguwe. 6 Mibeqté máhbígáúnká séra pukú aniné anonka ambantataté úbíqme sehgiwera mómaisarówe.

7 Ánáhkawagá wenawehq putíéhre u ehwéh íre irena apahtáró áhwáh sótaikúwana suwana 8 Pítaga wensabé, Marakó paiqmarehyame mahraue moné meyehyo úwana kowe miraue meyoye úwe. 9 Úwana Pítaga wensabé, Itega iwíáhétawe Manikáne Awa áhwárawe tagayehe íwíáhewoyo? Arenawehq maisaráh máhbígáúnká amahnága kouwekue méhpehnsah seuríáhwe. Sega arenkakáq sehgiwera pokigehe úwe.

10 Sehgiwera pokigehe útaq mi iní aunúnkaq Pítane aigárátáq márunsurahue putiowe. Putiowara mahbigaunká nahupeq kire putio iní tagéra sehgiwera awehkawa maisarórabeq mómaisarówe. 11 Moke Sísa tagaríáh kéreq mó kereqka putíóya ehwéh irera anotah ahténéra áhreuwe.

Ótaq sansámárínunsabe éhwéhne.

12 Eqmaro kega wehuke míópi áhnte otáq sánsámárí mirauwe. Asiu kené wahnah aní Sórómóni míotaq pearó oewéhpéhpéq Sísa tagaríáh kégá mitaq sáhuria uriauwe. 13 Sáhuríówara mó kegá iwíáhéra, Sísa tagaríáh kéwé peh kaweqtaq míáh ké wíre íwíáhéra áhtenéra mibeq seba íre suwe. 14 Áhnte weh áhrégá mó wehekáh mó wehekáhnue Sísansabé aiq pútare atera mó Sísa tagaríáh kébá sáharuqarurowe.

15 Eqmaro kega áhnte otáq sánsá miraunsabé awahre kegá iwíáhéra, Pítane mánkánahnka iteba sótaikínaraq itene awahre kaweraginkehe íwíáhuwe. Mira íwíáhunsabé sene iyahnaboga meriqmera ahtapeq máhriqtaq mórítówe. 16 Sarúsarama suwahpeq wahtote kereqka awahre kereq owainawanka síwíoqnó kereq meriqmera mórítówara moke kaweragúwe.

Íópeqté ánínká karábúsiipéq míó ke máhpeq sito ehwehne.

17 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnseq wereq míó ke, Sáyúsi kereqka iwíáhéra, Ótaq sansá mirao kegá ite kiotaikiyehboq aneraritanéhnkono uwe. Aneraritanéhnkono éra eqmaro keyabé anotah abíáhnsánéra 18 se táhtoqme wahba karábúsíípéq mórítówe.

19 Inokáhpeq Maniká míéhrabeqte íópeqté ánínká karábúsiipéqté ónsá siwe eqmaro ke máhpeq sitowe. 20 Máhpeq sitena sensabé, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kowéq moke náneqmarí oga mía mía ehwéh koreríéro úwe. 21 Úwara sega ahbiahiperura pokue íópeqté ánínká inokáhpeq koreríéro aritonserah Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq kosíwáhnoruwe.

Kosíwáhnoruwara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnseq wereq míó kereqka Asiu kené aboawah wehreq mó kaunsírí kéreqsabé síáhrabuwe. Síáhrabuwara sure morábí méra párísiwarínsábé, Karábúsiipéq mórítáráu ke koweriráhro uwe. 22 Uwara párísiwarínká pokue karábúsiipéq koragowara eqmaro ke íre míówe. Íre míówara kouwekue sene wahnahnsabé, 23 Itega tagónawe karábúsiipéqté ónsá paisa tagóne. Karábúsiipéqté wáhnáhmárínká onsarapéq máhpeq iriwe wahnahnatíáhwaq tagóne. Sega wahnahnatíáhwaq onsa siunaraq kabarúna ke íre míáhwe uwe.

24 Uwara Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté párísíwáríné wahnahnseq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahmarínseqka mi ehwéh irera áhtenéra, Árahiro? Se eheragowamo íwíáhuwe.

25 Se eheragowamo íwíáhuwana sú aninká sensabé, Itega karábúsiipéq sítáró kegá Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq amahnága iriwe síwáhnorowe teriuwe. 26 Teriuwara Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté párísíwárínseq sene wahnahnseqka pokue Pítareh kowerirera áhreéra, Mó kegá ebahtaté subíyeho éra pehwehrue kowerirówe.

Pítarehga sene ehweh ayahqme teríú ehwehne.

27 Koweriqmera kaunsíri kebá mórítówe. Mórítówana Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnka Pítarehyabe ehweh aritowe. 28 Ehweh aritena, Sísane ehweh mónkakáq síwáhnoriyeho teiátáu mino. Teiátáume íre ireq síwáhnoronsabé áhnte Sarúsarama suwahpeqte kégá Sísane ehweh íráhwe. Itega Sísa subitáúna ehwéh aneqsabé teri terinoo úwe.

29 Aneqsabé teri terinoo úwara Pítarehga mahraréra, Manikáne ehweh anterúéhnehboq wehukene ehwehme árahue iranéhnkono? 30 Itega Sísa awankátaq táhpareq subiq sutowe. Subiq sutowana itereq itene igaqnaréhne Manikánka iriatena oganúq atáráire.

31 Oganúq atena wensabé, Niyah púpeq míahno atena wehuke kawerarito urairana Sísa mitaq ména ite Ísara ke kaweraitéh ání míéhre. Itene ahbabáq súéhrataq wega kaweraitankéhe. 32 Manikánka miraurai naneq tagarionayabé teiune. Íre itebataq teiasa Manikáne Awanka mó teíre. Manikáne sansá mirao kebá Wenawa eqmaréhre uwe.

Pítarehyabe pehragarítáhro ú ehwehne.

33 Uwara anotah Asíú wéhwárínká Pítarehne ehweh irera sensabé anotah abíáhnsánéra, Subiq suanehe íwíáhuwe. 34 Iwíáhuwana mibeqté káúnsírí ání wenáwíq Kámáría we Péhrasi aní míowe. We Mósísiga sehgíóro ú ehweh síwáhnorú ani míowara mó kegá, We ahtebia ání míre íwíáhuwe. Wega iriwe ména, Mi ke wéhuwa máhpeq sito úwara máhpeq sítówe. 35 Máhpeq sítówana wega momiwíu keyábé, Ísara keo, mi kegá miraira naneq irareneheqmé kawerue iwíáh atawéq irarero.

36 Menah wehukení wenáwíq Téúrása ména, Íné anotah aní múge urairara áhnte wehuké 400 wehuké we kétówe. Kétówara mó kegá we subiq sutowara we kétó kega wene arambehri auwera abae ague sene nahtapeq sáh poké agurowe. Poké agurowana wene arambehri parabaguraire. 37 We subiq sutowara anehe Kehrari marákórápéqté ání wenáwíq Súrása míaraire. Wahnah kegá wehuke síwíq merotaq mi tanáhráq Súrásareq we kétó kereqka kámáhni wahnáh ké subiq suanehe éra ite kámáhni wahnáh ké míaneheqmúne urowara kámáhni wahnáh kégá Súrása subiq sutowana pukuraire. Pukurairara we kétó kegá moq abae ague sene nahtapeq sáh poké agurowe.

38 Minayabe teiníboq írátíáhro. Pehwehrue míáhro. Máhpeq míáh ké pehragarítáhro. Mi ehwéh peh seyene iwíáhwé pehipi túbáh agoneherawoe. 39 Manikánka sene sirupipeq mi iwíáh arítéhmé itega íre ahqáho aritahráhúne. Manikánka itene naruo aní úkínehboq pehwehrue míáhro úwe.

40 Úwara momiwíu kegá Kámáríane ehweh irera Pítareh síáhrabuwara suwe. Suwara sega subiqmaro atowara wiahnó karatáté subiqmarowara, Sísane ehweh mónkakáq síwáhnoriyeho teriera kaqsúówe. 41 Kaqsúówara Pítarehga kaunsíri ke suera máhpeq pokuwe. Sísane arambehri miraunsabé wahnah kegá subiqmáró púara sene sirupipeq eyoyóuwara pokuwe. 42 Sega mó wehekáh mó wehekáhnue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqkákáq wehukene nahtapeqkakáq mahrarue síwáhnoréra, Manikánka eqmaraníe ú aní, ite kaweraitahráhi anímé we Sísa wire ue síwáhno aruqaruruwe.

6

Sítíbénireh omaq sitó ehwehne.

1 Mi tanáhráq Sísansabé aiq pútare ató ke áhnte úkuwe. Káríki ehwéh iraru Asiu kegá peh morá Asiu kené ehweh író keyabé abiahnsanuwe. Abiahnsanéra ehmuniq éhmúníréra, Wahnah kegá táhutahuq mó wehekáh mó wehekáhnue saraqmaráhtáq peh morá Asiu kené ehweh író kene kéweinínsó áhnte náriera itene kéweinínsó pehgáriq nári nárinowe uwe.

2 Úwara mi airápété téhraníté eqmaro kega mó Sísa tagaríáh kéyábé momiwíoneheqmúne ue síáhrabuwara suwe. Suwara sensabé, Táhutahuq kawerue sararaneheéq ite Manikáne ehweh síwáhnoré arámbéhrí suewé anotah íre kawerire. 3 Minayabe íráhro. Iteruwahraho, mi arámbéhrí miraigehboq itega ite míonarabeqte abapete téhraníté omaq sítáhro. Mó kegá, Kaweqtaq mía míowe e ke omaq sítáhro. Manikáne Awanka sereq mía míai ke méra kaweq iwíáho ke omaq sítáhro. 4 Ite eqmaq íúwátái kegá peh púrerue Manikáne ehweh íwáhnoroneheqmúne uwe.

5 Uwara moke író kega, Mi ehwéhmé kaweq ehwéhne íwíáhéra wehukení wenáwíq Sítíbéni omaq atówe. Sítíbéniga Sísansabé kawerue aiq pútare ato aní míowana Manikáne Awanka wene arupipeq mía míaéna séhréh atowe. Mó ke sensíwíq Pírípi, Pókóra, Níkánóri, Tímóni, Páménása, Níkóra miraue omaq sitowe. Níkórawe we Ántíóka suwahpeqte áníne. Téhwe we wáhnaupéqté ání ména anehemé we Asiu kené sánsá miraúwe. 6 Mi ke omaq sitera eqmaro kene siuranabiahtapeq mórítówe. Mórítówara táhutahuq saraqme arámbéhrí miraigeheéra eqmaro kega siyahnkaratáté táhtoqme púrerarítówe.

7 Manikáne ehweh áhnte síwáhnoru puara Sarúsarama suwahpeq íregáritaq kegá irera Sísansabé aiq pútare atówe. Áhnte Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreqka mi ehwéh irera Sísansabé aiq pútare atówana Manikáne ehwehnka abae agúwe.

Sítíbéninsabé ehweh ató ehwehne.

8 Manikánka Sítíbéni séhréh atena págege ato púana wehuke míórabeq anotah otáq sánsámárí miraúwe. 9 Miraúwara Sáíríni suwahpeqte Asiu kereq Árékásántáría suwahpeqte Asiu kereqka Sarúsarama suwahpeq momiwíuwe. Sene momiwí nahtápéqsábé Pugeq Súó Kene Nahne ue áwíratówe. Mi kereq Sírísía marákórápéqté kéreq Esia marákórápéqté kéreqka Sítíbéniba pokue ehwehuwe.

10 Ehwehuwana Manikáne Awanka Sítíbéni págege ato púana wega ahtebia éhwéh irarúnsabe mi kegá íre ehweh atahráhuwe. 11 Íre ehweh atahráhunsabé sega mó keyábé epéráhpéréra, Sítíbéni péhe éhwéh átéhrataq móne náienéhe. Péhe éhwéh mahrarero. Sítíbéniga Mósísireq Manikánseqsabé síéhruru arítáráiraq írátáune ero uwara sega móne mewera mi pehe éhwéh teriúwe. 12 Mi pehe éhwéh teriúnsabe író kereq Asiu kené aboawah wehreq Asiu kené sánsá síwáhnoru kereqne sirupipeq págegeue abiahnsanuwe. Sega Sítíbéniba pokue táhtoqme kaunsíri kebá móátówe.

13 Móatera péhe kégá mahraréra, Mi anínká Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqkákáq Mósísine sánsánkákáqsábé abehq éhwéhne arítáráire. 14 Sísa Néhsara suwahpeqte ánínká Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh sokoruankéhe uraire. Mósísiga teiu sansamé Sísaga sabi iuaníe urairaq írátáune uwe. 15 Uwara moke kaunsíri ke tútuue méra Sítíbéni tagowana wene aru ukiqme míonsabe wene auranabiah íópeqté áníné auranabiah tahnsa ágúwe.

7

Sítíbéniga teriu ehwéhne.

1 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arító kene wahnahnka Sítíbéninsabé kasenéna, Sega irare ehwéhmé aiq pútaqpo úwe. 2 Úwana Sítíbéniga mahraréna, Nánuwahraho, kawerue írátíáhro. Naho naho itene igaqna Ébáráhmaga Áráni suwahpeq íre pokútaq Mésópótémía marákórápéq míowana Maniká anotah pagégé ánínká íópeq auwena Ébáráhmaba séna 3 wensabé ehweh teawena, Arene marakówé arenawahrahwe sue teawéna marakórápéq pokúno teawuwe.

4 Teawuwana Ébáráhmaga Káría kené marakórapeq suena pokue Áráni suwahpeq kowíowana mitaq wenabo pukúwe. Pukúwana Manikánka ite amahnága míona marákórápéq Ébáráhma eqmarowe. 5 Eqmarowana súwana Manikánka Ébáráhma mahtaqté márákó íre eqatowe. Pehgáriq marákó íre eqatasa peh teawena, Mókake arereq arenanahréhreq iníe úwe. Mi ehwéh teawu tanahráq Ébáráhma íre wenahninkákáq ání míowe.

6 Manikánka we mó teawena, Arenanahréh mókake wáhnaupéqté kéné marakórapeq míagehe. Mi kegá arambehriraq saiqnaritera subiqmarera áhnte opéq 400 opéq síwíoqnagehe. 7 Síwíoqnehra ke kamah arinauge. Kamah ariénaraq arenanahréhga mitaq suera mahtaqté márákóráq ínénsabe iwíáh íwíáh aintagéhe teawuwe.

8 Teawu ehwéh ahreraq kankeheéna Manikánka Ébáráhmansabé, Áú amurúrue sansa miraúno úwe. Úwana Ébáráhmaga animai wenáwíq Áhísáhki maqatowana abapete apahtáró wéhékáh ména wenahniné áú amurú auwowe. Áhísáhki weh úkéna animai wenáwíq Sékópa maqatowe. Maqatowana Sékópaga airápété téhtaré anímáí masitowara wene ahninkáwáréh itene igaqnaréh úkuwe úwe.

9 Sítíbéniga mó mahraréna, Sékópane ahninkáwáréh airápété téhraníté méra se ábárahnahnahnka sensíbáq Sósépa abiahnsanéra wáhnaupéqté ké eqsitera móne meyówe. Wáhnaupéqté kégá Sósépa meqmera Ísípi marákórápéq móátówana Manikánka wereq mía míaéna 10 mó kegá we íre kawerató tanahráq séhréh atowe. Ísípi marákórápéqté wáhnáhnká Sósépa áhrabútaq Manikánka kaweq iwíáh atowana Sósépaga ahtebia éhwéh irarúwe. Ahtebia éhwéh irarúwana Ísípi wahnáhnká, Mah anímé kaweq iwíáhire éna Sósépansabé, Arega moke Ísípi marákóákáq néne nahtapeqté ménsáméhnsánkákáq wahnahnúno atowe.

11 Mi tanáhráq Ísípi marákórápéqkákáq Kénáni marákórápéqkákáq anotah ehwéhrótaq áhnte kene sirupipeq umeh aguwara moq itene igaqnaréh táhutahuq íre kowe. 12 Íre kowana Sékópaga Ísípi marákórápéq táhutahuq kéhre u ehwéh irena wenahnimáhq táhutahuq sabatáhq Ísípi marákórápéq téh eqmaq suowe. 13 Eqmaq suowara Ísípi marákórápéq pokéra táhutahuq mewera sene nahtapeq kouwekuwe. Mi tahutáhúq parabagúwara se Ísípi marákórápéq mó pokutaq Sósépaga wenawahrehyabe, Íné iteríbáq múge ue pahsuqme teriuwe. Pahsuqme teriuwana Ísípi wahnáhnká moq Sósépane awahwáréh ahtebówe.

14 Ahtebówana Sósépaga wene awahwáréhyabe, Nánibo Sékópa meqmeq sero éna eqmaq suowe. Eqmaq suowara awahwáréhga sensibo koweqmera áhnte wehekéq 75 wehekéq weba suwe. 15 Sékópaga Ísípi marákórápéq tuména mitaq pukúwara anehe itene igaqnaréh moq mibeq pukuwe. 16 Ébáráhmaga naho maisaró marakó áwíq Sékéma ebah monéráté paiqmarowe. Ámórine ahninkáwáréhga, Maisia marákó meyo atówana paiqmarowe. Itene igaqnaréhga pukuwara sene animárínká sene ayahnsa mewera mina maisaró marakórápéq ónapipéq móárówe úwe.

17 Sítíbéniga mó mahraréna, Itene igaqnaréhga Ísípi marákórápéq mía míaéra peh íregáritaq aguwe. Manikánka Ébáráhmansabé marakó iníe teawu ehwéh áhníbórá mirainaútaq itene igaqnaréhga íregáritaq aguwe. (Stat 15.5; Buk Song 105.24)

18 Íregáritaq aguwana Sósépa pukúwana Ísípi marákórápéq we íre tagario anínká wahnah aní úkúwe. 19 Mi anínká wahnahnéna itene igaqnaréhyabe péhe aritena síwíoqnówe. Sene animárínká pukigeheéna wega sensabé, Ani maqmaréhrataq mewe máhpeq súáhro aritowe.

20 Mi tanáhráq wenanoga Mósísi maqmarowana Manikánka, Aiq kaweq aníne íwíáh atowe. Apahtáró ío sega wenabone nahtapeq kopípéq kirabo atówe. 21 Apahtáró íó parabagútaq subíyeho éra máhpeq kopípéq áúwówe. Kopípéq áúwówana Ísípi marákórápéqté wáhnáhné ayahunkawagá we tagéna, Kaweq aníne íwíáhéna meqmena wewene ani tahnsa kirabo atowe. 22 Kirabo atowara Ísípi kegá Mósísi áwáhnoruwana we moke Ísípi kené sánsá ahtebówe. Ahtebéna we págege ahtébíá ání úkéna wene ehwehnkakáq wene arambehriakáq págegeue miraúwe úwe.

23 Sítíbéniga mó mahraréna, Mósísi 40 opéq ména, Nánuwahrah Ísara kebá koraganie íwíáhéna koragówe. 24 Peh morá Ísípi anínká Ísara aní subutaq Mósísiga tagéna wenawahrah aní éhnehéna mi Isípí ání subiq suowe. 25 Subiq suena iwíáhéna, Manikánka ínénsabe, Arenawahrah séhréh arito éna omaq intowe. Omaq intonsabé nánuwahrahga aiq tagaríáhwe íwíáhúwara wenawahrahga íre tagaríówe.

26 Mó wehekáh wenawahrah aníté tobehuyataq Mósísiga tagéna ayositanieéna sensabé, Ite morá káhnáh móye. Aneqsabé tobehoyo úwe. 27 Úwana ahbabárato aninká Mósísi pagunsuena wensabé, Insega wahnahnarito teawátáiro? 28 Inokáh Ísípi aní subiq sutonanserah íné moq nubiq suaníbo úwe. 29 Úwana Mósísiga mitaq suena pehbeheráh pokue wáhnaupéqté kéné marakó áwíq Míríána marákórápéq kowíowe. Nahnso aní kowéna mibeqté áhré meyowana téhtaré ánímáíráré maqmarowe úwe.

30 Sítíbéniga mó mahraréna, Mósísiga mitaq 40 opéq míowe. Sáwéh áwíq Sáínái wega mitaq wahtotaq abataq marákórápéq noguwe. Mitaq noguwana káriq awánká irarówana íópeqté ánínká mi iráípéqté ábóraragúwe. 31 Ábóraragúwana Mósísiga tagéna áhtenéna, Wahtotaq koraganie íwíáhéna sútaq Manikánka teawena, 32 Íné arene aigaqnaréhne Maniká múge. Íné Ébáráhmareh Áhísáhkireh Sékóparehne Maniká múge úwe. Úwana Mósísiga iransánéna áhreú púana aura íre pankeqme tagówe.

33 Íre pankeqme tagówana Manikánka wensabé, Íné míó púah arega órira marákórápéq iriwe míahne. Minayabe arene súu ugurúruqme pehipi iriwe míahno. 34 Ísípi marákórápéqté kégá Ísara ke néne animárí síwíoqnahtaq tagaríóge. Sega uwo uwo aruqarurotaq íróge. Ínéga mibeqté meriqmena móbeq móritanieéna tumíóge. Mósísio, are Ísípi marákórápéq eqmaróge. Pokúno teawuwe úwe.

35 Sítíbéniga mó mahraréna, Mósísi ítaq mahbí míotaq Ísara kegá wensabé ahqáho atera, Insega wahnahnarito teawátáiro uwe. Mina ahqáho ató ánímé Manikánka arenawahrah amahnága Ísípi marakóráq míówah kowahnahnue meriqme mérito atena eqmarowe. Mósísi abatapi míowana káriq awánká irarowana íópeqté ánínká mi iráípéqté ábóraragútaq Manikánka Mósísi eqmarowe. 36 Eqmarowana Mósísiga Ísípi marákórápéq ótaq sansá miraéna mi marákó suena wání aroipéq áwíq Káhtore Waní ayehráq móritowe. Móritena mitaq mó otáq sánsá miraéna abatapi móritena mitaq mó otáq sánsá miraúwara 40 opéq míówe.

37 Mósísiga Ísara keyábé, Manikánka ínénsabe, Néne ehweh korerio éna eqmaq nuwonserah mókake mó wene ehweh terí ání iteruwahrahní eqmarankéhe teniátáire úwe. 38 Mirarena mi tanáhráq Ísara ke abatapi míówana Mósísi seba míowana íópeqté ánínká Sáínái sawéhráq Mósísi ehweh teawuwe. Teawuwana Mósísiga itene igaqnaréh mi ogá mé ehweh teriuwe úwe.

39 Sítíbéniga mó mahraréna, Itene igaqnaréhga Mósísine ehweh anteruera wensabé íre iuwahbehre éra Ísípi marákórápéqsábé sirutaboiruwe. 40 Ísara kegá Mósísine awahwá Áróninsábé, Arenábáq Mósísi ite Ísípi marákórápéqté meitái aní aiq taqnobagire. We eheq míehrapómo. Ite ebeq itáh máníkámárí míagehboq arene ayahnkaratáté maniká tahnsa náneqmarí miraúno uwe. 41 Miraúno éra itene igaqnaréhga káho áráhq tahnsa náneq mirarówe. Mirarera minayabe titirarera sene siyahtate miraró naneqsabé iwíáh íwíáh atówe. 42 Iwíáh íwíáh atówana minayabe Manikánka se suowara sega íópeqté náneqmarínsábé iwíáh íwíáh atówe. Minayabe Manikáne ehweh irarú aninká naho sehiranúwana wene ehwehnka mahraréna,

Ísara keo, itega 40 opéq abatapi méq itega ménkámehnká subiqmareq titirurowe. Íre ínénsabe iwíáhéq subiqme titiraintárówe. 43 Péhepehe maníká Móríkine sériraté pearó wehuwéhú nahtapéq móateq mi nahnkákáq sehgieq poku pokuurowe. Itega wehyoq tahnsá náneq mirareq wenáwíq Árépánie ateq itene manikáne atarówe. Iwíáh íwíáhoneheéq itega mi pehepéhé máníkámárí mirarurowe. Miraruronsabé Pábíróni marákórápéq seberaebéq eqmaq iuwanauge ire úwe. (Amos 5.25-27)

44 Sítíbéniga mó mahraréna, Itene igaqnaréhga abatapi míótaq Manikánka Mósísinsabé, Ínénsabe iwíáh íwíáh aintéhna sériraté wéhuwehu nah mahraue pearo úwe. Manikánka Mósísi sokigiúnserah itene igaqnaréhga mirarówe. 45 Itene igaqnaréh pukuwara sene animárínká mi seríráté pearó wehuwéhú náh sehgiwera wehukení wenáwíq Sósúa kérówe.

Manikánka itene igaqnaréh séhréh aritena sene naruo kaqsuowe. Kaqsuowara itene igaqnaréhga sene naruone marakó meyówe. Mewera mi seríráté pearó wehuwéhú náh sehgiwera kowíówe. Mi nah áhnte opéq kagaúwana Tébíti Asiu kené wahnah úkéna 46 kaweqtaq mía míaúnsabe Manikánka wensabé arutaboirúwe. Arutaboirúwana Tébítiga iwíáhéna, Nigaqna Sékópane Maniká kaweq nahupéq míankehboq pearaníe íwíáhéna Manikánsabe, Arene nah pearaníe úwana Manikánka ahqáho atowe. 47 Ahqáho atowana wenahni Sórómóniga Manikáne nahtapeq pearowe.

48 Pearowana Manikánka anotah aní mía míai puana wega íre peh morá wehukega pearáh náhtápéq mía míaire. Minayabe wene ehweh irarú aninká mahraréna,

49 Itene Wahnahnka mahraréna, Íópeqmé néne wahnahnu síáh tahnsane. Mah marákó márákówé néne nigúnúbá tahnsane. Minayabe íné moke íópeqkákáq mah marákó márákóákáq wahnah wahnahnuge. Minayabe aneq nah peintanéhbo? Íné íre ahreno aní múge.

50 Ínébataq ínéga moke mah marákó márákórápéqté náneq miraráhwa mino ire úwe teriuwe. (Aisaia 66.1-2)

51 Teriena Sítíbéniga mó mahraréna, Ite saiyoue píribahri ke wóe. Itene irupipeq íre irasa, ahre parosa ké wóe. Ite Manikáne Awansabé ahqáho atáh ké wóe. Itene igaqnaréhga miraunserah itega amahnága miraowe. 52 Itene igaqnaréhga Manikáne ehweh iraru ke moke síwíoqno mino. Íre áwíoqno aní insebo? Naho Manikáne ehweh iraru kegá mahraréra, Mókakewe kaweqtaq mía míai aní mahtaq tumíanawire uwara itene igaqnaréhga mina iraru ke subiq súówe. Sega miraunserah itega moq miraurowe. Kaweqtaq míéh ání tumíowaq itega táhtoqmeq móateq subiq sutowe. 53 Íópeqté kégá Manikánka sehgíóro ú ehweh teiéwaq itega íre ireq mi ehwéh anteruq anteruro mino úwana wene ehweh aiq parabagúwe.

Sítíbéni subiq súó ehwehne.

54 Sítíbénine ehweh parabagúwara író kega anotah abíáhnsánéra sirupipeq págege aguwe. Sega Sítíbéninsabé anotah abíáhnsá atówana 55 Manikáne Awanka wene arupipeq ména séhréhue págege atowe. Séhréhue págege atowana Sítíbéniga íópeq ebitáwéna Manikáne téhreh naneqkakáq tagówe. Sísawe Manikáne ayah púpeq iriwe míowana tagéna 56 mahraréna, Tagahro. Íópeq sawekirana wehukení úkurai anínká Manikáne ayah púpeq iriwe míéhrana tagoge úwe.

57 Úwara sega kareéra ahre parotáwéra moráráq peheráh kure Sítíbéni táhtoqme 58 panantáwera ahnansahrapeq móatera sene káhq ambántámárí mitaq marówe. Mitaq marówana wehukení wenáwíq Soraga mi ambántámárítáq wahnahnúwara ebahnsa tuparuqme subiq súówe.

59 Sega ebahnsa tuparuqme subiq súótaq Sítíbéniga púrerue mahraréna, Sísao, are néne Wahnah mone. Néniwa meyo éna 60 arehunseraráq ména anotah ehwéhnue púreréna, Néne Wahnahno, sene ahbabáqsabe íre ayahqmaro ue púreréna putiowe.

8

1 Putiowana Soraga iwíáhéna, We pukime aiq kawerire úwe.

Sorarehga Sísa tagaríáh ké síwíoqnówara pokue abae agu ehwéhne.

Mi wehekáh mó kegá Sarúsarama suwahpeq Sísa tagaríáh ké anotahtaq síwíoqnowe. Síwíoqnowara sega pokue Súría marákórápéqkákáq Sámáría marákórápéqkákáq abae aguwe. Ómi Sísa tagaríáh kégá abae aguwara peh morá Manikánka eqmaro kega Sarúsarama suwahpeq mitaq míówe. 2 Táhmaro kaweq kegá Sítíbéni mómaisarera wensabé sirutaboirera anotahtaq ibisowe. 3 Ibisowana Soraga Sísa tagaríáh ké anotahtaq síwíoqnéna mó nahtápéq mó nahtápérue kiena weh ahre táhtoqme panantáwena karábúsiipéq móritowe.

Pírípiga ótaq sansánú ehwehne.

4 Abae agu kegá poku pokuurabeq Sísane ehweh teri terinuwe. 5 Pírípiga Sámáría ke suwahpeq mó anotah matábúrápéq tunse, Sísawe Manikánka omaq ato aní míre éna Sísa Karáhéne ehweh teriuwe. 6 Áhnte kegá wene ehweh irera ótaq sansámárí tagéra wene ehweh kawerue írówe. 7 Mi otáq sánsámé Pírípiga owainawamarí áhnte wehukéné sirupipeqté kaqsuowara íre kaweq karéaruera poké aguwe. Wega sinonka mareqmareragú kereq soriqnah kereq kaweraritowe. Minayabe ómiga tagéra wene ehweh kawerue írówe. 8 Minayabe Sámáría kené sirupipeq eyoyóúwe.

Ahgora anínká miraú ehwehne.

9 Peh morá áhgórá ání wenáwíq Sáímóni mitaq míowara ómi Sámáría kegá anotahtaq áhtenuwe. Sáímóniga menahmé págege sansánéna, Íné anotah aní múge íwíáhúwara 10 ómi anotah kereq íre síwíqkakaq kéreqka wene ehweh kawerue irera wensabé, Maniká págege anínéna wega mi aní págege atéhnsábé we anotah pagégé áníne atówe. 11 Mi ahgórá ánínká íre wahto tanáhráq ótaq sansá mira aruqaruru púara moke áhtenéra wene ehweh kawerue irera we kérówe.

12 We kérówana Pírípiga Sísa Karáhé áwíqsabe teriena mó kawéq éhwéh Manikánka wahnah wahnahni ehwéh teriuwara weh ahrega mi ehwéhnsábé aiq pútare atówe. Aiq pútare atówana wání meriuwana 13 mi ahgórá ání Sáímóniga moq aiq pútare atowana wání meawuwe. Pírípiga ótaq sansámárí miraútaq Sáímóniga anotahtaq áhtenéna kérowe.

Manikáne Awanka Sámáría kebá tu ehwehne.

14 Sámáría suwahpeqte kégá Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atáhwe teríúwara Sarúsarama suwahpeq eqmaro kega írówe. Írótaq sega Pítareq Sónireq Sámáría marákórápéq eqmaq súówe. 15 Eqmaq súówara mitaq séra Manikáne Awanka mi kené sirupipeq tumíankeheéra siyahnkaratáté táhtoqme púreruye. 16 Pítararégá íre suyataq mó kegá itene Wahnah Sísa áwírue wání meriútaq Manikáne Awanka sene sirupipeq íre tumíowe. 17 Minayabe Pítararégá siyahnkaratáté táhtorera púreruyana Manikáne Awanka Sámáría kené sirupipeq tumíowana 18 Sáímóniga mina tagówe. Tagéna móne mewe séna Pítararéyábé, 19 Niyahnkaratáté mó ke táhtoráhnaraqmé Manikáne Awanka sene sirupipeq tumíankehboq págege aintáhtao úwe.

20 Úwana Pítaga wensabé, Arene móneakáq arenkakáq toráh aginiewóne. Manikánka pehipi awina naneq íre paiqmarahráhóne. Arega mira íwíáhóna puah iraipéq toráh aginiewóne. 21 Itega miraúya arámbéhrí arereq wehgaqpo? Manikánka arene arupipeq tagaríéhre. Arene arupipeq íre kaweq iwíáhóna puah arega itene arambehri íre miraorahóne. 22 Arene ahbabáq iwiáh sue mahraue púreré, Nirupipeqté áhbábáq íwíáh kawerainto úno. 23 Arene arupipeq tagome ahbabáqka kírágírá atíéhre úwe. 24 Úwana Sáímóniga Pítansabé, Arega iraréna ehwéh aiq pútaragínehboq púrerainto úwe.

25 Pítareq Sónireqka mi ke suwahpeq méra, Sísaga ite anotahtaq séhréh aitáráire éra Sísane ehweh teriuye. Teriera mitaq suera Sámáría marákórápéq mó mapéq mó mapérue kaweq ehwéh teriera Sarúsarama suwahpeq kouwekuye.

Pírípiga Ítíópía marákórápéqté ánínsábé teawu ehwehne.

26 Manikáne íópeqté ánínká Pírípinsabé, Sokah sokahue Sarúsarama suwahpeqte Kása suwahpeq kuríéh áh abatapité áhtápéq pokúno úwe. 27 Pokúno úwana sokah sokahuena pokúwe. Pokéna mi ahtápéq kútaq Ítíópía aní tagówe. Naho mó kegá sene íre kaweq sansá miraéra mi Itíópíá áníné awahnta pirúówe. Mi anímé Ítíópía marákórápéqté wáhnáh íní wenáwíq Kántásine móneraq wahnah wahnahnú aníne. We Sarúsarama suwahpeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atórabeq kéna kouwekúwe. 28 Kouwekéna we óserarégá sabirue nogí káhréípéq tútuue ména Manikáne ehweh irarú ani Áísáíaga sehiranaro ehwéh sáhnsahuwe.

29 Sáhnsahuwana Manikáne Awanka Pírípinsabé, Mi aníné káhreraq wahtotaq kowíahno úwe. 30 Úwana Pírípiga pehbeheráh weba kútaq Áísáíaga sehiranú ehwéh sáhnsahuwana irowe. Irena wega kasenéna, Arega sáhnsahona ehwéh aiq ahtebahno úwe. 31 Úwana, Mó anínká íre níwáhnorinsabé árahue ahtebaninkono? Arega mah kahréípéq ínéba mahbeq kieague kirútuúno úwe.

32 Ítíópía anínká sáhnsahu ehweh, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Sipisípiq suboneheéra meráhtáq sipisípiqka ehiya míéhre. Mina inserah wega ehiya míéhre. Sipisípiq áyó kiraqsúéhtáq sipisípiqka íre kureq kurerire. Mina inserah wega íre ehwehnire. 33 Sega we ehweh atáhtáq íre aiq pútaq ehwéh irarewe. Subiq súáhnsábé we mah marákóípéq íre míéhre. Sega wene oga mé tanahráq parabarúáhwe. Wene animárí íre míáh púara wehukega se éhweh íre terieráhowe ire. (Aisaia 53.7-8)

Ítíópía marákórápéqté ání wání meawu ehwehne.

34 Ítíópía anínká Pírípinsabé, Iraníboq tenio. Manikáne ehweh irarú aninká insensabe irarúwo? Wewensabé irarúwo? Mó anínsábé irarúwo kasenúwe. 35 Kasenúwana Pírípiga mi ehwéhtárue Sísane kaweq ehwéh teawuwe.

36 Sega wání aroipéq suyataq mi anínká Pírípinsabé, Tagáhno. Wání mahtaq kéhre. Arega wání meniníbo kasenúwe. 37 Kasenúwana, Arene arupipeq Sísansabé aiq pútare atéhnaraq wání meawiníe úwe. Úwana mi anínká, Sísa Karáhé Manikáne ahninkáwáe. Minayabe aiq pútare atóge úwe. Aiq pútare atóge éna 38 óseraréyábé, Túbáh agotao aritowe. Sega wání aroipéq túyana Pírípiga wání meawuwe.

39 Wání aroipéq suera kíúyataq Manikáne Awanka Pírípi meawuwana Ítíópía anínká we mónkakáq íre tagéna ahtapeq pokútaq wene arupipeq anotah eyóyóúwe. 40 Eyoyóúwana Pírípiga Ásáróta suwahpeq ábóraq kéna mó natáq mó natárue wega Sísane ehweh teri terinúwe. Teri terinéna Sésáría suwahpeq kúwe.

9

Soraga Sísa kéro ehwehne.

(Eqmaro 22.4-16, 26.9-18)

1 Soraga Sísa tagaríáh kéyábé anotah ehwéh aritena, Mi ke síwíoqnéna subiq suaníe íwíáhéna Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahpa pokúwe. 2 Pokéna wensabé, Sísa tagaríáh ké weh ahre tagéna táhtoqme koweriqmena Sarúsarama suwahpeq méritaníboq páhsiwarí nánio. Támákása suwahpeqte Asiu kené momiwí nahmárítápéqté ké sokigi ariniboq páhsiwarí nánio úwe.

3 Úwana mi anínká páhsiwarí sehiranue awuwana Soraga mewena Támákása suwahpeq pokue wahtotaq kútaq apubúue íópeqté Manikáne téhrehnka anotahtaq téhrówe. 4 Téhrówana wega marakóipeq múrunsurahúwana íópeqté éhwéhnká iraréna, Sorao, Sorao, aneqsabé níwíoqnahno úwe. 5 Úwana Soraga iraréna, Anotah aníno, are insebo úwana, Íné Sísa uge. Íné arega níwíoqnáhna aní múge. 6 Irigue mi ke suwahpeq pokúno. Mitaq arega mirainieóna arámbéhrí éhwéh peh morá ánínká teawinkéhe úwe.

7 Úwara Sorareq nogú kega mi ehwéh irera wehuke íre tago puara peh ehiyansá síwéh panantágúwara míówe. 8 Soraga irigue aura pankeqme ebiena tagótaq íre tagahrahúwe. Íre tagahrahúnsabe wereq nogú kega wene ayahtaq panantáwera Támákása suwahpeq móátówe. 9 Móátówana apahtáróráq wene aura íre tagahrahéna wánínkakaq táhutahuqkakáq awehriúwe.

10 Awehriúwana Támákása suwahpeqte ání Sísa tagaríéh ánínéna wenáwíq Ánáníásie. Ánáníásine awanka tagówana Manikánka áhrabéna, Ánáníásio úwe. Ánáníásio úwana, Mahna míóge úwana 11 Manikánka wensabé, Wehukení wenáwíq Súrásae. Irigue wene nahtápéqté áh áwíq Obarisa áhtápéq pokúno. Wene nahtapeq Tahsa suwahpeqte ání wenáwíq Sora ména amahnága púrerire. 12 Métáq wenawanka tagéwéhtáq wene aura ebieyabe arega weba sure táhtorahnana wene auranka tagehre. Weba koragáhno úwe.

13 Úwana Ánáníásiga mahraréna, Áhnte kegá arega iraréna aníné ahbabáqsabe teníátówe. Sarúsarama suwahpeqte Sísa tagaríáh ké wega íre kawerarítáráire. 14 Moke arenáwírue áhrabo ke karábúsiipéq móritanieéna sire. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahmarínká páhsi awera pokue komiraúno átárówe úwe.

15 Úwana Manikánka wensabé, Pokurio. Néne arambehri mirainkeheéna omaq atáráuge. Wega Ísara kereq wáhnaupéqté kéreq sene wahnahmarínseq néne ehweh korerinkéhe. 16 Néne arambehri miraínayabé mó kegá we anotahtaq áwíoqnagehe. Minayabe sokigi awinauge úwe.

17 Úwana Ánáníásiga pokue Sora mío nahupéq kibekéna wene ayahtate táhtorena wensabé, Sorao, are náníbáq móne. Arega ahtapeq séwaronaraq itene Wahnah areba séwíarai ani wenáwíq Sísaga eqmaq núwéhre. Arega mó tagehnana Manikáne Awanka arene arupipeq sewíankeheéna eqmaq núwéhre úwe. 18 Úwana Sorane aura ahra tahnsá akariatio naneq apubúue megúwana tagéna irigúwana wání meawuwe. 19 Wání meawuwana táhutahuq nówana wene anonka págege agúwe.

Soraga Sísa éhweh pahsuo ehwehne.

Táhmaro wehekáh Soraga Sísa tagaríáh kébá Támákása suwahpeq ména 20 apubúue Asiu kené momiwí nahtápéq kiwéna Sísa éhweh teriena, Sísawe Manikáne ahninkáwáe úwe. 21 Úwara wene ehweh író kega moke áhtenéra mahraréra, Irari anínká Sarúsarama suwahpeq ména Sísa áhrabo ke síwíoqnéna karábúsiipéq sitárái mino. Mahtaqkákáq mirainieéna surai mino. Wega Sísa áhrabo ke táhtoqme táhruue Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahpa móritanieéna surai mino uwe.

22 Uwana Soraga págege ehwéh irarú ani úkue kaweq tábúsoqme ehweh teriena, Mah marákó márákóípéq sína aní, Manikánka omaq ato anímé Sísa wire ue tábúsoqme síwáhnorúwe. Tábúsoqme síwáhnorú púara Támákása suwahpeqte Asiu kegá mó íre irarerahowe.

Áhnte Asiu kegá Sora subiq suonehera unsabe pokú ehwehne.

23 Áhnte wehekáh sótaikúwara Asiu kegá momiwíue sío síoéra, Sora subiq suanéhe íwíáhuwe. 24 Subiq suanéhe íwíáhéra moráénuwana mó anínká sene ehweh irena Sora koreawuwe. Koreawuwara sega suboneheéra Támákása suwahpeqte áhnánsáhrápéqté áhtápéq wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq wahnah wahnahnuwe. 25 Wahnahnuwara inokáhpeq Soraga anotah pahsíkétíípéq tútuue míowara we kéró kega méatera náhníáqtate páhsíkétiraq iwe panantáwe tunse ebah kuri pera máhpeq márunátówe.

Soraga Sarúsarama suwahpeq síwáhnorú ehwehne.

26 Soraga Sarúsarama suwahpeq pokéna, Sísa tagaríáh kébá kowíanauge íwíáhúwara sega wensabé áhreéra, We íre aiq pútaq Sísa tagaríéh ání míre íwíáhuwe. 27 Iwíáhuwana Páhnábásaga Sora meqmena eqmaro keba móatowe. Móatena sensabé, Mah anínká ahtapeq itene Wahnah tagarairana wega ehweh teawátáire. Teawátáirana wega Támákása suwahpeq Sísa éhweh págegeue síwáhnoruraire úwe.

28 Úwana Soraga Sísa tagaríáh kébá mía míaéna Sarúsarama suwahpeq íre áhreia peh mó minatáq mó mahnatárue Sísa éhweh págegeue síwáhnorúwe. 29 Síwáhnorúnsabe wereq Káríki ehwéh iraru Asíú kéreqka ehwehuwe. Mi kegá, Sora subiq suaneheqmúne íwíáhuwara 30 Sísa tagaríáh kégá mina irera Sora meqmera Sésáría suwahpeq márunatera mibeqté Tahsa suwahpeq eqmarówe.

31 Eqmarówara mi tanáhráq mó kegá Súría marákóákáq Kehrari marákóákáq Sámáría marákóákáq Sísa tagaríáh ké íre síwíoqnia peh míówe. Peh míówara sirupipeq Sísane sánsá ahtebéra kawerue mirauwe. Manikáne Awanka págege aritena sirupipeq kaweq iwíáh aritowara íregáritaq mó wehekéqká Sísansabé aiq pútare atera kawerue kérówe.

Pítaga Áínía kawerato ehwehne.

32 Pítaga Sísa tagaríáh ké míó nahmárítápéq poku pokuúwe. Pokéna Áríra suwahpeqte Sísa tagaríáh kéreqpa tuwe. 33 Mi ke suwahpeq mío aní wenáwíq Áíníae. Wega abapete apahtáró ópéq wene máhriqtaq ména ah íre nogoráhúwe.

34 Ah íre nogoráhúwana Pítaga we tagéna wensabé, Áíníao, Sísa Karáhéga amahnága kaweratéhre. Irigue arene máhriq sabaráwe sokah sokahúno úwana wega apubúue irigúwe. 35 We kaweragúnsabe moke Áríra suwahpeqte kéreq Sáróna suwahpeqte kéreqka tagéra Sísansabé aiq pútare atera, Wene sánsá sehgionéhe íwíáhuwe.

Tókási pukú ehwehne.

36 Sópa suwahpeq mío iní wenáwíq Tábítae. We Sísa tagaríéh ání míowara Káríki ehwéh iraru kegá Tókásie ue áwíratowe. We kaweq arámbéhrí íní ména íre arambehrioraho ke séhréh aruqarurúwe. 37 Píta Áríra suwahpeq míotaq mi iní anotahtaq awahreue pukúwe. Pukúwara wene anonka pabeq paberue abobóráhpeqte náhtápéq átówe. 38 Sópa suwahpeq Áríra suwahpeq wahtotaq kowara Sísa tagaríáh kégá Pítawe Áríra suwahpeq míéhre u írówe. Irera téhraníté Pítaba eqmaq suera, Pehbeheráh súno koreawétao éra eqmaq súówe.

Tókási oga úkú ehwehne.

39 Eqmaq súówara pokue koreawúye. Koreawúyana Pítaga se kérirowe. Eqmaq súó keba suwara sega meqmera abobóráhpeqte nahtapéq móátówara mibeqté kéwéínínsónká Pítaba iriwe méra ibisowe. Ibiséra Tókási oga míotaq miraro korósí Píta sokigiue teawúwe.

40 Pítaga se moke máhpeq kaqsuena arehunseraráq ména púrerúwe. Púreréna pabeqme putio anínsábé, Tábítao, irigúno úwe. Irigúno úwana wene auranka tagéna Píta tagótaq máhriqtaq kirútuue míowe. 41 Míowana Pítaga wene ayahnkara táhtoqme pankeq auwowe. Pankeq auwena kéweinínsónseq mó Sísa tagaríáh kéreqsabé síáhrabéna sensabé, Seragahro. Oga úki aní tagahro éna sokigi ariuwe.

42 Moke Sópa suwahpeqte kégá oga úkú ehweh irera áhnte kégá Sísansabé aiq pútare atówe. 43 Pítaga áhnte wehekáh Sópa suwahpeq ména ménkámehnkáne áú kaweraqari aní wenáwíq Sáímónine nahtapeq kaegaeúwe.

10

Íópeqté ánínká Kóníría teawu ehwehne.

1 Sésáría suwahpeq mío weh wenáwíq Kóníríae. We áhnte Aroma sontíá ké 100 Ítári marákórápéqté sóntíá kéné kíápéténí míowe. 2 We Maniká awahbeh sansa sehgiu aníne. Mi karírónánínká Manikánsabe iwíáh íwíáhéra wene sánsá sehgíúwe. We íre arambehrioraho ke nári nárinena Manikánsabe púreq aruqarurúwe.

3 Íó tunsorerutaq wenawanka tagówana Manikáne íópeqté ánínká weba súwana kawerue togówana wensabé, Kóníríao úwe. 4 Úwana we ebitáwéna áhreéna wensabé, Árahono úwe.

Árahono úwana íópeqté ánínká wensabé, Arega púreq aruqarurónawe Manikánka irena arega tabonah ke nári nárinónawe wega tagéna arensabé kaweróne atéhre. 5 Wehukení wenáwíq Sáímóni we mó awíq Pítae. We Sópa suwahpeqte koweragéhboq wehuke eqmaq suo. 6 Pítaga ménkámehnkáne áú kaweraqari aníné nah sóreq waní áhkórapeq kéh náhpípéq kaegaeire.

7 We koweragéhboq wehuke amahnága eqmaq suo éna pokúwe. Pokúwana Kóníríaga wene arambehriuya anítéreq peh morá sóntíá ánínseq síáhrabúwe. Mi sontíá ání Maniká awahbeh sansa sehgí ání ména Kóníría séhréhú ani míowe. 8 Síáhrabéna su ke íópeqté áníné ehweh moke teriena Sópa suwahpeq eqmaq suowe.

Pítane awanka tagó ehwehne.

9 Mó wehekáh se ahtapeq Sópa suwahpeq áhníbórá kutaq Pítaga nah abogéhrapeq wehekáhnabubu púrerinieéna kiuwe. 10 Púreréna arupibiúwana, Tópahnsabé níre úwe. Mó kegá táhutahuq tíátótaq wenawanka tagówe. 11 Tagówana íópeq sawekúwana mipeqté anotah paráhnkéq tahnsa náneq tuwe. Ébeq ayéhráq ébeq ayéhrárue pagume we míorabeq mewerúwe. 12 Mi paráhnkéqpípéq áhnte menkáméhnkánkákáq karahrabahnkakáq kabarankakáq míówe. 13 Míówana íópeqté éhwéhnká mahraréna, Pítao, irigue mi kamárí subiqme tíwe náhno úwe.

14 Subiqme tíwe náhno úwana Pítaga anotah ahqáho éna, Anotah Wahnáh áníno, ite Asiu kegá íre nona naneq kamárí púana órirane. Naho íre narauge. Amahnága moq íre nanauge úwe. 15 Úwana íópeqté éhwéhnká mó mahraréna, Manikánka kaweraréh náneqsabé órirane atéhneho úwe.

16 Apahtáróráq ménkámehnká parahnkeqpipeq sáhue mewena márumarena tuekéna úwana íópeqté éhwéhnká mó apahtáróráq irarúwana íópipeq tumeyowe.

17 Wenawanka tagónsabe Pítaga áhtenéna, Néniwanka aneq tagehramo íwíáhúwe. Mira íwíáhútaq Kóníríaga eqmaq suo kega Sáímónine nah kabarue ábóraq marera ogesáh ogesáhrapeq iriwe míówe. 18 Iriwe méra anotahtaq kasenéra, Sáímóni mó awíq Píta mahtaq kaegaeiro kasenuwe.

19 Wenawanka tagónsabe Pítaga iwíáhútaq Manikáne Awanka wensabé, Sáímónio, írátíahno. Apahránítógá arensabé anebahrowe. 20 Iriwe tutagáhno. Ínéga se eqmaró púah iwíáh kikirinehboq pehipi kériro úwe.

21 Úwana Pítaga seba tutagéna sensabé, Itega kabaro anímé íné úge. Aneqsabé seo úwara 22 sega wensabé, Sóntía kené kíápéténi wenáwíq Kóníríaga eqmaq íúwátáire. We kaweqtaq mía míai aní ména Manikánsabe áhtenuwe. Moke Asiu kegá iwíáhéra, Kóníríawe peh kaweqtaq tabasíwe míéh áníne íwíáhuwe. Maniká míéhrabeqte íópeqté ánínká wensabé, Pítaga ehweh teinkéhboq siqmarehnara arene nahtapeq koweráhro uraire uwe.

23 Uwana Pítaga sensabé, Nahupeq kíóro éna inokáhpeq kirabo aritowe. Ahbiahipeq Pítareq we seweró kereqka pokuwara mó mibeqté Sísa tagaríáh kégá kérówe.

Pítaga Kóníríane nahtapeq kú ehwehne.

24 Mó wehekáh Pítarehga Sésáría suwahpeq kuwe. Kóníríaga wenawahrahreq wene iyahnabo anímárínseq síáhrabúwara sega wene nahtapeq sure momiwíue Píta áwénunuwe.

25 Pítaga nahupeq kinautaq Kóníríaga weba séna wene aigárátáq arehunseraráq ména wensabé iwíáh íwíáh atowe. 26 Iwíáh íwíáh atowana Pítaga wensabé, Irigúno. Íné moq peh wehukení múge úwe. 27 Pítareq wereq ehwehnéra nahupeq kíúyara áhnte wehuké mitaq sáhuríówe.

28 Mitaq sáhuríówana Pítaga sensabé, Asiu kené sánsámé nahnso ke momiwíotaqmé Asiu kegá mibeq pokéyabe órira míre éq íre pokorahúne. Minayabe tagaríáhwe. Manikánka sokigiue teniena, Mó ke peh abehq ké wóe íwíáhineho uraire. 29 Minayabe itega níáhraburowana pehipi surauge. Aneqsabé níáhraburoo? Teníéro úwe.

Kóníríaga Píta teawu ehwéhne.

30 Kóníríaga Pítansabé, Mó mahsenahrí amahnága tahnsa tanáhráq tunsoreráitaq nahtapeq púrerurauge. Púreruraugana patahga inserah téhreh ambántánkákáq ánínká íné míarautaq ábóraruraire. 31 Ábóraréna ínénsabe, Kóníríao, Manikánka arega púreróna ehwéh íréhre. Arega nári nárinóna sansá tagaríéhre. 32 Minayabe wehukení wenáwíq Sáímóni we mó awíq Píta kowero. We Sópa suwahpeqte kiweragéhboq wehuke eqmaq suo. Mó aní wenáwíq Sáímóni ménkámehnkáne áú kaweraqari aníne nah sóreq waní áhkórapeq kéh náh Pítaga kaegaeire uraire. 33 Urainsabé are kiwerageheéna apubúue wehuke eqmaq súátáuge. Eqmaq súátáugah arega suronawe kaweróne. Ite ómiga Manikáne aurátaq sewíone. Minayabe Manikánka korerio urai ehwéh amahnága moke teio úwe.

Pítaga Sísa éhweh Kóníríareh teriu ehwéhne.

34 Kóníríaga, Moke teio úwana Pítaga sensabé mahraréna, Íné amahnága tagaríómé Manikánka aiq pútaq moke mah kehiná kéhínánsábé monseráhnue arutaboirire. 35 Wensabé áhtenéra kaweqtaq mía míao keyábé arutaboirire. Íre peh morá Asiu keyábé moke mah kehiná kéhínánsábé arutaboirire. 36 Manikánka ite Ísara ke teiu ehwéhmé itega írátíáhwe. Mi ehwéhmé Sísa Karáhéwé mah kehiná kéhíná wahnahnarítéhre. Wene kaweq ehwéhnsábé aiq pútare atáh ké peh morá ké tahnsa úkowe.

37 Sóniga Kehrari marákórápéq kaweq arámbéhrí áhwáréna ehweh teriena wání meriuwe. Anehe ite moke Ísara kehiná suwahpeq mirauro sansá aiq tagaríáhwe. 38 Manikánka Sísa Néhsara suwahpeqte ánípá Wenawa eqmatairana Wenawanka Sísa séhréh atena págege atáráire. Sísaga mó ke suwahpeq mó ke suwahperue pokue kaweq arámbéhrí arítáráire. Manikánka Sísaba mía míai puana owainawanka síwíoqneh ke kawerarítáráire. Ínéga teiú éhwéhmé aiq íráhwe úwe.

39 Pítaga mó mahraréna, Asiu kené marakórápéqkákáq Sarúsarama suwahpeqkakáq Sísaga moke mirarurai arámbéhrí ínéreq mó we kéró kereqka tagaraune. Ísara kegá Sísa awankátaq táhparera subiq sutowe. 40 Subiq sutowana pukúwana apahtáró wéhékáhtáq Manikánka Sísa iriwe oganúq atáráirana wega iteba suraire. 41 Íre ómi kehinápá peh iteba surairaq tagaraune. We oganúq kuraitaq tagéq itereq wereq moráráq táhutahururaune.

42 Manikánka itensabé, Mah kehiná kéhíná koreríéro. Sísa ínéga omaq ató ánínká mókake moke oga míáh kéreq pusa kéreq ehweh aritankéhe. Mi ehwéh tábúsoqme koreríéro uraire. 43 Moke Manikáne ehweh iraru kegá mahraréra,

Mi aní áwíq áhrabéra wensabé aiq pútare atáh kéwé Manikánka sene ahbabáq kaweraritankéhe uwe teriuwe. (Aisaia 33.24, 53.5,6; Jeremaia 31.34; Maika 7.18; Sekaraia 13.1; Aroma 10.11; Kárétía 3.22)

Manikáne Awanka nahnso kebá tumío ehwéhne.

44 Pítaga mi ehwéh teriutaq Manikáne Awanka író kene sirupipeq tumíowara 45-46 sega kambare ehwéh iraréra Manikánsabe iwíáh íwíáh atówe. Iwíáh íwíáh atówara Sísansabé aiq pútare atáh Ásíú ké Pítareq su Asiu kegá irera áhtenuwe. Áhtenéra irarera, Manikáne Awanka íre peh morá iteba tumíéhre. Nahnso keba moq tumíéhre uwe.

47 Uwana Pítaga mahraréna, Manikáne Awanka itene irupipeq tumíarainserah mah kené sirupipeq moq tumíéhre. Minayabe wání merieyabe insega ahqáho aitahráhiro úwe. 48 Insega ahqáho aitahráhiro éna Sísa Karáhé áwíqtaq wání meríéro úwara mi ke wání meriúwe. Wání meriúwara sega Pítansabé, Táhmaro wehekáh mahtaq míahno uwe.

11

Pítaga Sarúsarama suwahpeqte Asiu ke teriu ehwehne.

1 Nahnso kegá Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atárówe uwara Súría marákórápéqté eqmaro kereq mó Sísa tagaríáh kéreqka írówe. 2 Írówana Pítaga Sarúsarama suwahpeq kiutaq mibeqté síú amurúrúó kegá ehweh atówe. 3 Ehweh atera, Íre Asiu kené nahtapeq árahinsabé pokue táhutahururono uwe.

4 Uwana Pítaga Kóníríane nahtapeq pokú ehweh mahraréna, 5 Íné Sópa suwahpeq púrerurautaq néniwanka tagaraire. Tagarairana íópeqté anotah paráhnkéq tahnsa náneq tutaire. Ébeq ayéhráq ébeq ayéhrárue íné míaraurabeq mewe tutaire. 6 Íné ebitáwéna ménkámehnkánkakaq karahrabahnkakáq kabarankakáq mi paráhnkéqpípéq míaraire.

7 Míarairana íópeqté éhwéhnká iraréna, Pítao, irigue mi kamárí subiqme tiwe náhno uraire. 8 Urairana ínéga anotah ahqáho éna, Íre nóna naneq kamárí púana naho íre narauge. Amahnága moq íre nanauge urauge.

9 Uraugana íópeqté éhwéhnká mó mahraréna, Manikánka kaweraréh náneqme íre no naneq kane atéhneho uraire. 10 Mi ehwéh apahtáróráq irarurairana mi paráhnkéqkákáq íópeq tuekuraire.

11 Tuekuraitaq Sésáría suwahpeqte ánínká, Íné koweniro únsabe apahránítógá íné koweniraneheéra kaeurau nahtápéq suwe. 12 Suwana Manikáne Awanka ínénsabe, Iwíáh kikirinehboq pehipi kériro urairaq ínéreq abapete morá mó Sísa tagaríáh kéreqka se kérítáúne. Kérireq itega mi wehné nahtapeq kure kiraune.

13 Kiraunana wene nahtapeq íópeqté tutai aníné ehweh teiátáire. Teiena, Íópeqté tutai anínká ínénsabe mahraréna, Wehukení wenáwíq Sáímóni we mó awíq Píta Sópa suwahpeq míéhre. We kiweragéhboq wehuke eqmaq suo. 14 We sínaraq arereq arenawahrahreqsabé oga úké ehweh teinkéhe ire uraire.

15 Kóníríaga mi ehwéh teníátáirana ínéga Sísa éhweh áwaheue teríátáuge. Sísa éhweh áwaheue teríátáutaq Manikáne Awanka sene sirupipeq tumíaraire. Téhwe itene irupipeq tumíarainserahnue tumíaraire. 16 We marakóipeq míaraitaq Sísaga mahraréna, Sóniga wání meri merinínana Manikáne Awanka itene irupipeq tumíankehe uraire. 17 Manikáne Awanka sene sirupipeq tumíarairana mi ehwéh niahreraq káráire. Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárówana Manikáne Awanka itene irupipeq tumíaraire. Itene irupipeq tumíarainserah sene sirupipeq moq tumíaraire. Manikánka wewega miraruraire. Íné peh wehukení míó púana Manikánsabe árahue ahqáho atanínkono úwe.

18 Úwara sega Pítane ehweh irera túbáh aguwe. Túbáh agéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atera, Nahnso keakáq sene ahbabáq súáhnsábé Manikánka oganúq sítéhre uwe.

Sísa Karáhé tagaríáh kéwé Ántíóka suwahpeq téhwe Kárísítíni kee ue síwírarító ehwehne.

19 Sítíbéni subiq súó tanahráq sega Sísa tagaríáh ké síwíoqnowe. Síwíoqno puara sega Sarúsarama suwahpeq suera abae aguwe. Abae ague mó kegá Pónísía marákórápéq pokuwara mó kegá Sáípára marákórápéq pokuwara mó kegá Ántíóka suwahpeq pokuwe. Poké agurabetaq peh morá Asiu ke Sísa éhweh teríúwe. 20 Táhmaro Sísa tagaríáh kéwé Sáípára marákórápéqté kéreq Sáíríni marákórápéqté kéreqka Ántíóka suwahpeq pokue Káríki ke Sísa itene Wahnah éhweh teríúwe. 21 Wene ehweh teríú ke Manikánka séhréh arito púara áhnte kegá Sísansabé aiq pútare atera, Wene sánsá sehgionéhe íwíáhuwe.

22 Sarúsarama suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá irera Páhnábása Ántíóka suwahpeq eqmarówe. 23 Eqmarówana Ántíóka suwahpeq séna Manikánka wehuke séhréh arito tagéna wene arupipeq eyoyóúwe. Eyoyóéna sensabé túbáh agiyehboq Sísane sánsá kawerue sehgíóro úwe. 24 Páhnábása kaweqtaq mía míaú aní ména Sísansabé kawerue aiq pútare atowana Manikáne Awanka séhréh atowe. Séhréh atowara áhnte kegá Sísansabé aiq pútare atera, Sísane sánsá sehgioneheqmúne íwíáhuwe.

25 Páhnábásaga Sora anebahrinieéna Tahsa suwahpeq pokúwe. 26 Pokéna Sora tagéna koweqmena Ántíóka suwahpeq kouwekúwe. Sega peh morá ópéq mitaq méra Sísa tagaríáh kérerue momiwíue áhnte ke síwáhnoruye. Mitaq mó kegá Sísa tagaríáh kéyábé Kárísítíni kee ue téh síwírarítówe.*

Morábí soruparó monéyábé éhwéhne.

27 Mi tanáhráq Manikáne ehweh iraru kegá Sarúsarama suwahpeq suera Ántíóka suwahpeq túwe. 28 Peh morá sú ani wenáwíq Ágábúsaga iriwe míowana Manikáne Awanka iwíáh atowana irarúwe. Iraréna, Anotah ehwéhráhna tanáhráq mah marákó márákó sinae úwe. Wehukení wenáwíqtare Káróríúsa Sísáhri anotah wahnáh ání míotaq mi ehwéh aiq pútaragúwe. 29 Aiq pútaragúwara Ántíóka suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá iwíáhéra, Súría marákórápéqté Sísa tagaríáh ké táhutahuq paiqmarageheéq móne nárienéhe. Náriníe ú aninká wewega iwíáhue náriuwe. 30 Mina tahnsa sene móne morábí soruparówara Páhnábásareq Sorareqka mi moné mewera Súría marákórápéq pokuye. Mitaq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhgá nárigeheéra móríúye.

12

Píta karábúsiipéq móátó ehwehne.

1 Mi tanáhráq Asiu kené anotah wahnáh ání wenáwíq Érótiga Sísa tagaríáh ké síwíoqnówe. 2 Síwíoqnéna, Sónine awahwá wenáwíq Sémísi subóro aritowara pokatate kiraqme subiq súówe. 3 Subiq súónsabe Asiu kegá Érótinsabé kaweróne atówe. Kaweróne atówana Érótiga Píta karábúsiipéq móátáhro úwara táhtoqme móátówe. Sótaikú siahreraq ko tánáhráq karábúsiipéq móátówe.

4 Móátówana Érótiga áhnte sontíá kéyábé wahnahnatíáhro aritowe. Mó sontíá ké itaréitaré ké mipi sorupawe mía mó sontíá ké itaréitaré ké mipi sorupawe míaue 16 sontíá ké míówe. Érótiga iwíáhéna, Sótaikú siahreraq kéh tánáhráq parabagínaraq wehuke míáhpí kotiinie íwíáhúwe. 5 Iwíáhúwara Píta karábúsiipéq míotaq Sísa tagaríáh kégá Píta pugeq auwageheéra púrerata atauwe.

Íópeqté ánínká Píta séhréh ato ehwehne.

6 Érótiga Píta Asiu kebá móatanaútaq Pítaga inokáhpeq karábúsiipéq sugowe. Píta taqnobagineho éra téhtaré séníráté táhrarera sóntía anítárégá ébeq ayéhráq ébeq ayéhrárue wahnahnuyara mó sontíá ánítárégá méhpehtapéq wahnahnatíóyana sugowe.

7 Sugowana Maniká míéhrabeqte ánínká ábóraragútaq karábúsiipéq téhragúwe. Téhragúwana íópeqté ánínká Pítane ahwíraq subiq subirue iriatena wensabé, Apubúue irigúno úwe. Úwana wene ayahpite séníráré megúwe.

8 Megúwana íópeqté ánínká wensabé, Arene ambanta sábirue úbíqme arene súu sukio úwana Pítaga wene ehweh irena miraúwana, Arene korósi aneranerue íné séniro úwe. 9 Íné séniro úwana Pítaga we kérena iwíáhéna, Íópeqté ánínká tumeniréhnsábé aiq pútaqpomo peh néniwanka tagehrapómo íwíáhúwe. 10 Sóntía anínká wahnahnúrabeq sótaikéra mó sontíá ánínká wahnahnúrabeq sótaikéra wahba áhtápéq séagoyeheéra anotah kahpáh ónsá korabeq suye. Mi onsá pehipi sigúwara sega máhpeq séaguye. Séagéra ahnanahq sótaikuyataq íópeqté ánínká Píta auwena taqnobagúwe.

11 Taqnobagúwana Pítaga iwíáhéna, Íre néniwanka tagehrana amahnága aiq niahteboge. Érótireq Asiu kereqka nubíyehoéna Manikánka íópeqté ání eqmaréhre. Íné tumenirankeheéna eqmaréhre íwíáhéna 12 Máhkane anowa Máhríane nahtapeq pokúwe. Máhkawe mó awíq Sónie. Mi nahtápéq áhnte Sísa tagaríáh kégá momiwíue méra púreruwana

13 Pítaga máhpeqte ónsáráq pakobakoúwana ahrari wenáwíq Áróraga onsarapéq tuirowe. 14 Tuirena, Ehweh irari aní Pítae íwíáhéna wene arupipeq eyoyóúwe. Eyoyóúnsabe wega onsa íre siatasa peh nahupeq pehbeheráh kibekue, Píta méhpehtapéq iriwe míéhre teriuwe. 15 Teriuwara sega wensabé, Are uwoyansa ani úkóne uwana mi ahrárígá, We míéhre. Peh aiq pútariahnsanuge úwara sega wensabé, Peh íópeqté ání Píta wahnahnatéh ánípómo uwe.

16 Uwana Pítaga mó pakobakoúwara sega onsa siatera Píta tagéra áhtenuwe. 17 Áhtenuwana se túbáh agigeheéna Pítaga ayahnka saiqnéna Manikánka karábúsiipéqté tumero ehwéh teriuwe. Teriena sensabé, Sémísireq mó Sísa tagaríáh kéreq koreríéro éna mitaq suena móbeq pokúwe.

18 Ahbiahipeq Píta karábúsiipéqté taqnobagúnsabe sóntía kegá, Eheragiro éra sirupipeq iwíáh kikiruwe. 19 Érótiga sóntía keyábé, Píta koanebahroro úwara koanebahruwe. Anebahruwana Píta íre ábóraq míonsabe Érótiga Píta wahnahnuro sontíá ké ehweh aritena mó sontíá kéyábé, Mi ke subiq súáhro aritowe. Subiq súáhro aritena Érótiga Súría marákórápéq suena Sésáría suwahpeq kowíowe.

Éróti pukú ehwehne.

20 Érótiga Táíya suwahpeqte kéreq Sáíróna suwahpeqte kéreqsabé abiahnsanúwe. Abiansanúwara Érótiga wahnahnú marákórápéqté táhútáhúq paiqmaq paiqmaru puara sega weba suwe. Érótine arambehri kené wahnahnú ani wenáwíq Párásátae. Moráráq su kegá wensabé, Érótiga itensabé ahqáho aitehnehboq are itene ehweh mibeq mahbeq aní míahno uwe. Insahwé oneheéra Érótiba suwe.

21 Érótiga iwíáhú wehekáh wene wahnah awáhríq náneqmarí sukiwena wahnah siáhráq tútuue ména ehweh teriuwe. 22 Teriuwara író kega anotah ehwéhnabaéra, Teí ání íre wehukení míre. We Maniká míre uwana 23 Érótiga, Ahqáho. Íné íre Maniká múge. Peh wehukení múge íre iraria peh ehiya míowe. Minayabe íópeqté ání Maniká míéhrabeqte ánínká apubúue, Awahreúno atowana wene arupipeq awiria sóagúwana putiowe.

24 Putiowara mó ke suwahpeq mó ke suwahperue áhnte kegá Manikáne ehweh irera Sísansabé aiq pútare átówe.

25 Páhnábásareq Sorareqka sene mibeqté árámbéhrí parabaruera Máhka mó awíq Sóni meqmera Sarúsarama suwahpeq suera Ántíóka suwahpeq kouwekuye. (Eqmaro 11.29,30, 12.1)

13

Porareq Páhnábásareq eqmaq súó ehwehne.

1 Ántíóka suwahpeq Sísa tagaríáh ké míórabeq Manikáne ehweh iraru kereq síwáhnoru kereq míówe. Mi anímárí síwíqmé Páhnábása, Símíóni we mó awíq Naisa, Sáíríni marákórápéqté ání Árúsía, Sora, Mánái miraue míówe. Mánáireq anotah wahnáh ání Érótireq animairare míóyataq motakakiah áníté míóye. 2 Sega kawerue púreroneheéra táhutahuq awehriuwe. Mi tanáhráq sega Manikánsabe iwíáh íwíáh atótaq Manikáne Awanka sensabé, Páhnábásareq Sorareqka teriena arámbéhrí miraigehboq eqmaq súáhro úwe. 3 Úwara sega táhutahuq awehriéra púreréra mi aniténé sinonka táhtoqme púreraritera eqmaq súówe.

Ahgora aníné aura pigú ehwehne.

4 Manikáne Awanka siqmarowara Sorareq Páhnábásareqka pokue Sérúsía suwahpeq túye. Mitaq suera sípi kéwewera kure Sáípára marákórápéq pokuye. 5 Pokéra Sárámísi suwahpeq sutaq sega Asiu kené momiwí nahmárítápéq Manikáne ehweh teri terinuyana Máhkaga seba ména séhréh aritowe. Máhkawe mó awíq Sónie.

6 Sega moke Sáípára marákórápéq nogera Pápósa suwahpeq suwe. Mitaqté ání wenáwíq Páhsísae. We Asiu aní ména ahgora aní míowe. Wega, Íné Manikáne ehweh iraru aní múge úmé péhepehenúwe. 7 Wega Pápósa suwahpeqte wáhnáh áníbá míowe. Mi wahnáhné áwíqtare Ségía Pórásae. We áhnte ahtébíá ání ména Manikáne ehweh irankeheéna Sorararéyábé mahbeq sewéta Manikáne ehweh teníétao úwe. 8 Mi ahgórá ání áwíq mó awíqmé Erimae. Erimaga Sorararéné ehwehme abehq éhwéhne aritowe. Mitaqté wáhnáh ánínká Sísane ehwehnsabé aiq pútare inehoéna wega Sorararéné ehwehnsabé abehq éhwéhne aritowe.

9 Sorawe we mó awíq Porae. Manikáne Awanka we págege atena séhréh atowana wega Erima págegeue ebitáwéna wensabé, 10 Are owainawane ani móne. Are kaweqtaq méyabe awahrieh aní móne. Are péhe ánímé ahbabáqsabe áwí ání móne. Arega Manikáne ehweh íre tábúsoqme teriasa aeqme síwáhnoróne. 11 Írátíahno. Manikánka amahnága kamah awinah are aura pira ání míankehe. Áhnte wehekáh téhreh íre tagahrahóne úwana wene aura apubúue pigúwana we íre tagahrahúwe. Íre tagahrahúnsabe mó anínká wene ayahnkaratáq ahmboqme ah sokigi aninkeheéna kabaq kabarúwe. 12 Wahnah anínká mina tagéna Sísane ehwehnsabé áhtenu puana aiq pútare atowe.

Porareq Páhnábásareqka Ántíóka suwahpeq teríúya ehwehne.

13 Porarehga Pápósa suwahpeq suera sípi kéwewera kure Péríga suwahpeq Pámbíría marákórápéq kuwe. Mitaq Máhkaga Porareh suena wenawahpeq Sarúsarama suwahpeq seuwekúwe. 14 Seuwekúwara Porarehga Péríga suwahpeq suera Ántíóka suwahpeq Písíría marákórápéq kuwe. Mitaq kéra ahrena ahrena wehekáh Asiu kené momiwí nahtápéq kire tútuue míówe. 15 Tútuue míówara mibeqté wáhnáh kégá Mósísiga sehgíóro ú sehirankákáq Manikáne ehweh iraru kené sehirankakaq sáhnsahera sega Porarehyabe, Itene irupipeq séhréhorahi ehwéh kahnaraqmé teiéro uwe.

16 Uwana Poraga irigéna se túbáh agigeheéna ayahnka saiqnéna mahraréna, Ísara kereq Manikánsabe áhteno kerero, írátíáhro. 17 Maniká Iteribo ite Ísara kené Manikáne. Wega itene igaqnaréh omaq sitena séhréhúnsabe sega Ísípi marákórápéq íregáritaq aguwe. Manikánka págegeue séhréh aritena Ísípi marákórápéqté meriqmena móbeq móritowe.

18 Sega 40 opéq abataq marákórápéq míówe. Míówana mi tanáhráq Manikánka se peh áwéragówe. 19 We abapete téhtaré Kénáni marákóráq míó kehiná kaqsuowe. Kaqsuo kene marakó itene igaqnaréh eqsitowe. 20 Mi arámbéhrí miraúmé peh íregáritaq opéq 450 opéq sótaikúwe. Sotaikúwana wega ehweh kaweraritageheéna wahnah ke omaq sitowe. Anehe Sáhmúéri wene ehweh irari aní omaq atowe úwe.

21 Poraga mó mahraréna, Itene igaqnaréhga Manikánsabe, Íregáritaq wahnáh kéyábé iuwahriehre. Peh morá anotah págege wahnáh ánínká ite wahnahnaitankeheé omaq ato uwe. Uwana Manikánka Pénsámíni kahnáh ání Kisine ahninkáwá wenáwíq Sora omaq atena itene igaqnaréh wahnahnarito atowe. Soraga 40 opéq wahnahnúwe. 22 Wahnahnúwana Manikánka Soransabé, Arega wahnahnurona tanáhráq aiq parabagire éna Tébíti sene anotah wahnáh ání míankeheéna omaq atowe. Omaq atena mahraréna, Sésine ahninkáwá tagaríóge. We niruní ání míre. Wega moke nuwahbeh sánsá mirainkehe úwe.

23 Manikánka irarúnserah Tébítine anahwagá ite Ísara ke kaweraitankeheéna Manikánka omaq atowana aiq tutaire. Tutai ani wenáwiq Sísae.

24 Sísaga tuina uraitaq Sóniga Ísara keyábé mahraréna, Itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq míéhrataqmé wání meiníe uraire. 25 Sóniga wene arambehri parabaruana uraitaq wega mó mahraréna, Íné inse wíre íwíáhoo? Íné ite áwénunúna anímé íre we úge. Írátíáhro. Íné inehe si aníné súu nahníáq pugereyabe íre awehrari aní múge uraire úwe.*

26 Poraga mó mahraréna, Nánuwahraho, Ébáráhma kahnáhné animárínseq Manikánsabe áhteno kerero, írátíáhro. Itega oga mía míaonayabé mi ehwéh Manikánka aiq teíre. 27 Sarúsarama suwahpeqte kéreq sene wahnah anímárínseqka Sísa tunsabe we íre siahtabarowe. Sega ahrena ahrena wehekáh Manikáne ehweh iraru kené sehira sáhnsahwe taga tagaéra mi ehwéhnsábé íre kawerue iwíáhurowe. Íre kawerue iwíáhéra Manikáne ehweh iraru kegá sehiranunserah sega Sísa ehweh atera subiq suanéhe atówe.

28 Sega, Sísa áhnte ahbabáruraire íre irarerahéra sega pehipi Páhírátinsabé, Subiq suo ato ue teawátówe. 29 Manikáne sehiranka irarúnserah sega subiq sutowe. Subiq sutowara awanká soriwe táhparó ani sehgiwera maisé onápípéq mómaisarówe. 30 Mómaisarówana Manikánka iriatena oganúq atáráire. 31 Oganúq atáráirana Kehrari marákórápéqté Sarúsarama suwahpeq we kétó keba suraire. Surairara sega áhnte wehekáh we taga tagauronsabé sega amahnága mó ke teri terinowe úwe.

32 Poraga mó mahraréna, Anotah kawéq éhwéh mahrarue teiune. Manikánka itene igaqnaréhyabe, Kaweraitahna aní iteba eqmaraníe aiq irarúwe. 33 Eqmaraníe aiq iraréna Sísa iriatena oganúq atáráinsabé wega irarú ehweh aiq pútaraguraire. Itene igaqnaréhne animárínká aiq tagariaraune. Wega iriatena oganúq atáráinsabé Buk Songipeqté éhwéhnká mahraréna,

Are nénahni móne.

Íné Arenabo uge ire. (Buk Song 2.7)

34 Manikánka iriatena oganúq ato puana wene anonka mókake marakóipeq íre karekorahire. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ínéga Tébíti omasa éhwéh teawúnserah mókake ite kawerarena áhnte kaweq naneq iníe ire. (Aisaia 55.3)

35 Manikáne ehweh mó mahraréna,

Arega miraónayabé arene arambehri miraéyabe omaq ato aníné anonka íre karekinawire ire. (Buk Song 16.10)

36 Tébítiga oga mío tanáhráq Manikáne arambehri kawerue miraéna wene arambehri parabaruotaq putiowara itene igaqnaréh maisarórabeq maisarówe. Maisarówana Tébítine anonka kárékúwana 37 Manikánka iriatena oganúq atárái aníné anonka íre kárékuraire. 38 Minayabe teiníboq írátíáhro. Sísaga miraurainsabé itene ahbabáq kaqiuwahráhire. 39 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká itene ahbabáq íre kaqiuwahráhire. Sísansabé aiq pútare atonayabé itene ahbabáq moke kaqiuwahráhire úwe.

40 Poraga mó mahraréna, Naho sáíyó ké tahnsa míyehboq néne ehweh kawerue írátíáhro. Mi keyábé Manikáne ehweh irarú aninká naho sehiranue mahraréna,

41 Íre aiq pútare ainteq peh niwirého keo, tagaríáhro. Ite áhtenéq pukoneheqmóe. Ite míéhra tanáhráq anotah pagégé árámbéhrí mirainauge. Wehukega mi arámbéhrí teiétáq tahirímé itega sensabé íre aiq pútare arítáh irino úwe teriuwe.

42 Porane ehweh parabagútaq wereq Páhnábásareqka Asiu kené momiwí nahtápéqté tueyokuye. Tueyokuyara mibeqté kégá sensabé, Mó ahrena ahrena wehekáh arega teiena ehwéh mahtaq mónkakáq sereiyo uwe. 43 Momiwí nahtápéqté kégá abae agutaq áhnte Asiu kereq Asiu kené sánsá mirau kereqka Porareq Páhnábásareq kérírówe. Kérírówara Porararégá ehweh teriera, Manikánka ite séhréh aitankeheéq wene sánsá kawerue sehgíóro uye.

Asiu ke suera nahnso ke koreríúya ehwehne.

44 Mó ahrena ahrena wehekáh mi ke suwahpeqte ké peh íregáritaq kegá Manikáne ehweh iraneheéra momiwíuríówe. 45 Sísansabé íre aiq pútare atáh Ásíú kégá áhnte wehekéq momiwíuríówara tagotaq sene sirupipeq págegeéra abiahnsanuwe. Minayabe sega Poransabé awiréh atera, Arega iraréna ehwéh íre aiq pútaq ehwéhne atówe. 46 Atówara Porareq Páhnábásareqka íre áhreia peh pahsuqme teríúye. Teriera, Itega Asiu ke míáh púata téh itega teiuye. Itega, Manikáne ehwehnsabé iuwahriehre éq oga mérapeqsábé íre iuwahbehnsabé ite iwueta mó ke nahnso ke korerieyéhe. 47 Manikáne ehwehnka irarinserahnue mahraréna,

Nahnso ke sunkíkírirabeq kawerue nogigéhboq kánéq keráhnserahnue itega kaweq ehwéh koreríéro. Mah kehiná kéhíná irageheéna eqmaróge ire uye.

48 Uyara nahnso kegá mi ehwéh írótaq iwíáh íwíáhéra, Manikáne ehweh aiq kaweq ehwéhne íwíáhuwe. Oga mía míaigeheéna Manikánka omaq sito kega Sísansabé aiq pútare atówe. 49 Sísansabé aiq pútare ató kega mitaq teri mahtaq terinuwara áhnte mibeqté kégá írówe.

50 Mibeqté Asiu kegá Porararéyábé abiahnsanéra kaweq abóáwáh ínínseq mi ke suwahpeqte ábóáwáh wéhreq eqmaq súówe. Eqmaq súówara sega Porareq Páhnábásareq síwíoqnéra sensuwahpeqte káqsúówara 51 Porararégá sene sigárátáté tánáhúq aiyápóranirue poruaruóye. Itega aiq teriuyansabé amahnága mirao sansá seyene ahbabáre íwíáhéra sene sigárátáté tánáhúq poruaruera Áíkónía suwahpeq pokuye. 52 Pokuyana Manikáne Awanka mitaq Sísa tagaríáh kéné sirupipeq ména séhréh aritowara sega iwíáh íwíáhuwe.

14

Áíkónía suwahpeq ótaq sansámárí mirauya ehwéhne.

1 Porareq Páhnábásareqka Áíkónía suwahpeq pokuyataq sene sánsánéra Asiu kené momiwí nahtápéq kibekuye. Kibekéra Sísane ehweh tábúsoqme síwáhnoruyansabé áhnte Asiu kereq Káríki kereqka Sísansabé aiq pútare atówe. 2 Íre aiq pútare ató Asíú kégá nahnso keyábé, Porararéné ehwehme peh abehq éhwéhne uwara mi nahnsó kégá aiq pútare arító keyabé abiahnsanarítówe. 3 Porararégá íre wahto tanáhráq mitaq méra íre áhreia Manikáne ehweh síwáhnoruye. Mi ehwéh págegeue síwáhnoruyataq Manikánka sirupipeq págege aritowara sega ótaq sansámárí mirauye. 4 Mi ke suwahpeqte kégá íre morá íwíáhuwe. Mó kegá Porararéné ehweh aiq pútaq ehwéhne íwíáhuwara mó kegá, Írakaumo. Peh Asiu kené sánsá aiq pútaq sansáne uwe. 5 Asiu kereq nahnso kereq sene wahnahnseqka momiwíéra, Porararé síwíoqnéra ebahnsatate tuparuqme subonéhe íwíáhuwe.

6 Iwíáhuwara Porararégá mi ehwéh íróyataq apubúue mitaq suera Áríkíónía marákórápéq Árísáta suwahpeq Tébi suwahpeq pokuye. Mitaqkákáq mó ayéhrápéqté ké suwahpeqkakáq teriáqme nogúye. 7 Mi marákórápéqté ké Sísane kaweq ehwéh teriáqme nogúye.

Soriqnah ani kaweragú ehwehne.

8 Peh morá soriqnah ani Árísáta suwahpeq tútuue míowana wenanoga soriqnah ani maqmaronsabe íre nogoráhúwe. 9 Poraga síwáhnorútaq mi anínká kawerue irowe. Irena, Sísaga íné kaweraintahráhire íwíáhúwana Poraga we ebitáwéna wene iwíáh tagéna anotahtaq teawena, 10 Irigue nogo úwana wega apubúue iriwe noguwe.

11 Noguwara mibeqté kégá Poraga miraú tagéra anotah ehwéhnabaéra Áríkíónía marákórápéqté kéné ehweh mahraréra, Manikátaregá wehukeníté úkéra iteba tumíéhye uwe. 12 Tumíéhye éra Páhnábásansabé sene maniká áwíq Súsie ue áwíratówe. Poransabé sene maniká áwíq Érémísie ue áwíratówe. Poraga áhnte ehwéhnúnsabe, We Érémísi tahnsá áníne éra Érémísie ue áwíratówe. 13 Sene maniká Súsinsabé iwíáh íwíáh ató nah sensuwahpeq ahnansahrapeq kowe. Súsine ehweh mibeq mahbeq arítéh ánínká káhoakáq awanká aramarínkákáq ogesáh ogesáhrapeq mewena súwe. Sega, Porareq Páhnábásareqsabé manikátare wóye íwíáhéra titironeherauwe.

14 Titironehera uwara íre mirao sansá miraonehera unsabé mi kegá túbáh agigeheéra Porararégá sene ambanta subansúóye. Subansuera wehuke míórabeq pehbeheráh pokue anotahtaq ehwehnéra, 15 Aneqsabé miraoo? Peh ite tahnsá wéhúké míoye. Íre miraoro. Itega kaweq ehwéh teieyeheéta súye. Írátíáhro. Maniká we oga mía míai aní míre. Wega íópeqkákáq mah marákó márákóákáq sóreq wanínkákáq moke kéh náneqmarínkákáq mirarowe. Péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáho sansá sueq Manikánsabe áhraboro. 16 Naho wehukega seyene mirau sansánuwana Manikánka pehragaritowe. 17 Íópeqté ibonsúno atéhrana ibonsirana ménsámehnsá kawerue kíréhre. Kawerue kíréhrana iyahbankirehraq itene irupipeq eyoyóire. Minayabe wega ite kaweraitena aiq pútaq míóge éna aiq sokigi aíre uye.

18 Mi ehwéh iraruyara titironehe íwíáhu ke ebeq sene ehweh íre írówe. Íre írówara Porararégá anotahtaq págegeue ahqáho aritoyara mi kegá, Aiq mire. Itene titironehe íwíáh suanehe éra súówe.

Ebahnsatate Pora subú ehwehne.

19 Ántíóka suwahpeqte Asiu kereq Áíkónía suwahpeqte Asiu kereqka mitaq séra mó ehwéh teríúnsabe mitaqté kégá sene ehweh meyówe. Mewera ebahnsatate tuparuqme Pora subúwana we marakóipeq aunúnkaq surahúwara sega, Aiq putíéhre íwíáhéra abariue ahnansahrapeq márówe.

20 Márówara Sísa tagaríáh kégá weba sáhuríótaq Poraga irigéna mi ke suwahpeq kouwekúwe. Ahbiah tahnsá Porareq Páhnábásareqka mitaq suera Tébi suwahpeq pokuye.

Sísa tagaríáh ké págegeue míageheéra síwáhnoréra aboawah weh omaq sitóya ehwéhne.

21 Sega Sísane kaweq ehwéh Tébi suwahpeqte ké teríúyara áhnte kegá Sísansabé aiq pútare atówe. Aiq pútare atówara Porararégá mitaq suera Árísáta suwahpeqkakáq Áíkónía suwahpeqkakáq Ántíóka suwahpeqkakáq kouwekuye. 22 Kouwekéra Sísa tagaríáh ké págegeue míageheéra síwáhnoruye. Síwáhnoréra, Túbáh agiehboq Sísa kawerue kéráhro éra Sísane ah íre mareqmareq ahne. Ebeq mó kegá íwíoqnehraq anehe Manikánka wahnah wahnahnirabeq pokoneheqmúne uye. 23 Sísa tagaríáh kéráq wahnahnigeheéra Porararégá mó mapéq mó mapérue aboawah weh omaq sitóye. Omaq sitera táhutahuq awehriue mahraue púreréra, Maniká Iteriboo, síósirapéq wahnahnira kegá arensabé aiq pútare atáhwe. Arega se págege arite wahnahnarito ue púreruye.

Písíría marákó Ántíóka suwahpeq seuwekuya ehwéhne.

24 Porararégá mitaq suera Písíría marákórápéq kotaikue Pámbíría marákórápéq pokuye. 25 Mitaq Péríga suwahpeq Sísane ehweh teriera suera Átáría suwahpeq pokuye.

26 Mitaq suera sípi kéwewera kure Ántíóka suwahpeq kouwekuye. Mitaqté Sísa tagaríáh kégá eqmaq suanehe íwíáhéra púreruwe. Manikánka Porararé séhréh aritankeheéra púreréra eqmaq súówe. Eqmaq súówara sega Sísane ehweh kawerue teriera sene arambehri parabarúóyansabé Ántíóka suwahpeq seuwekuye. 27 Seuwekuyataq sega Sísa tagaríáh ké momiwí arítóye. Momiwí aritera Manikánka séhréh arito ehwehnkákáq áhnte nahnsónká Sísansabé aiq pútare ató ehwehnkákáq teríúye. 28 Teriera sega íre wahto tanáhráq mi ke suwahpeq Sísa tagaríáh kébá mía míauye.

15

Tábúsoq marageheéra eqmaq súó ehwehne.

1 Táhmaro Súría marákórápéqté kégá Ántíóka suwahpeq tuera Sísa tagaríáh ké síwáhnoruwe. Síwáhnoréra, Peh morá Mósísine sánsá sehgíó ké sene síú amurúrúáh kégá oga mérapeq awaq miahráhowe uwe. 2 Uwara Porareq Páhnábásareqka mi ehwéhnsábé anotah ahqáho arítóye. Minayabe sereq tú kereqka anotah ehwéhuwe. Anotah ehwéhuwara Ántíóka suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá Porareq Páhnábásareq táhmaro mó kereq omaq sitera Sarúsarama suwahpeq pokoro arítówe. Sarúsarama suwahpeq Manikánka eqmaro kereq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhreqsabé mi ehwéh tábúsoq marageheéra Porareh pokéwáhro arítówe.

3 Sísa tagaríáh kégá pokéwáhro arítówara sega Pónísía marákóákáq Sámáría marákóákáq kótaikuwe. Kótaikutaq mitaqté Sísa tagaríáh ké teriera, Nahnso ke Sísansabé aiq pútare atówe ue teríúwe. Teríúwara moke sirupipeq iwíáh íwíáhéra eyoyóuwe.

4 Porarehga Sarúsarama suwahpeq sutaq mibeqté eqmaro kereq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhreq moke Sísa tagaríáh kéreqka mehweh arítówe. Mehweh arítówara Porarehga Manikánka séhréh aritena moke miraú naneqkakaq teríúwe.

5 Teríúwara táhmaro Sísansabé aiq pútare ató ke Péhrasi kené sánsá mirao kegá irigéra mahraruwe. Mahraréra, Nahnso kegá oga mérapeq awaq miagéhboq Mósísine áú amurúruto sansá miraoro terio. Mósísiga sehgíóro ú ehweh anterúéhboq kawerue sehgíóro terio uwe.

6 Eqmaro kereq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhreqka mi ehwéhnsábé iwíáhoneheéra momiwíéra sío síouwana 7 Pítaga irigéna sensabé, Nanuwahraho, ite tagariarome naho nahnso kegá kaweq ehwéh irera aiq pútare atageheéna Manikánka ite míaraunarabeq omaq intáráire. Omaq intena, Korerio aintáráire. 8 Manikánka wehukene sirupipeq tagaríéhre. Wenawa iteba eqmaq áúwátáinserah nahnso keba moq eqmaq áúwátáire.

9 Wega íre peh morá ite Asiu keyábé arutaboirire. Wega nahnso keyábé moq arutaboirire. Sega Sísansabé aiq pútare atáró puara sene sirupipeq kawerarítáráire. 10 Aneqsabé Maniká áwíoqnaho? Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgie sansa anotah pagégé sánsáne. Itene igaqnaréhreq itereqka mi sansá íre tábúsoqme sehgioráhúne. Minayabe itega aneqsabé nahnso ke mi pagégé sánsá sehgíóro terieo? 11 Íre mi sansá sehgiunaga oga mérapeq awaq miahráhúne. Peh morá itereq nahnso kereq Sísansabé aiq pútare atonaga oga mérapeq awaq miahráhúne úwe.

12 Pítaga mi ehwéh irarue parabaruowara Porareq Páhnábásareqka momiwíuríó ke ehweh teríúyara ehiya míówe. Porararégá nahnso ke míópi Manikánka séhréh aritena ótaq sansámárí miraurai ehwéh teríúye.

13 Teríúyana sene ehweh parabagútaq Sémísiga mahraréna, Nánuwahraho, néne ehweh íráhro. 14 Manikánka nahnso ke we kahnáh míageheéna omaq sitáráire. Wega téh miraurainsabé Sáímóniga aiq teíre.* 15 Manikáne ehweh iraru kegá minayabe aiq monseráh éhwéh teiúwana Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

16 Itene anotah Wahnáhnká mahraréna, Nah sokogi inserah Tébíti kahnáhmé ahbabárowe. Íné kouwekutaq sokogi nah pankeráhnserah íné Tébíti kahnáh kaweraritaníe. Sokogi nah pankeráhwana o nah tahnsa kéhnserah íné we kahnáh kaweraritaníe. 17 Mó kegá íné sene Wahnahnsabé ninebahrigeheéna kaweraritaníe. Ómi ínéga omaq sitó náhnsó kégá ínénsabe ninebahréra iwíáh íwíáh aintagéhe ire.

18 Naho itene anotah Wahnáhnká áwahewé sína naneq aiq teiuwe úwe.

Awehrio naneqsabé éhwéhne.

19 Sémísiga mó mahraréna, Íné iwíáhume Manikánsabe áhrabo nahnsó kégá Maniká kéráh sánsá sene sirupipeq umeh agínehboq ahqáho ariteho. 20 Peh mahrarue páhsi sehiranue terienéhe. Terieq,

Péhepehe maníkánsabe iwíáh íwíáhoneheéra titirirataq náíra naneq íre nahro. Mó kené ahrewe ahrariwe wehwe mahbiwe íre abarioro. Wehukenínká awio páríkí náneq ka íre nahro. Korahq íre nahro.

Mahraue páhsiipéq sehiranue terienéhe. 21 Mósísine ehweh ahrena ahrena wehekáh Asiu kené momiwí nahmárítápéq ahriahri sáhnsáhówe. Wene ehweh moke mi kehiná suwahpeq síwáhnorowe. Minayabe wene ehweh író kega abiahnsaniyeho éra peh morá teiú náneqmarínsábé awehrioro ue páhsiipéq sehiranue terienéhe úwe.

Páhsiipéqté éhwéhnsábé éhwéhne.

22 Eqmaro kereq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhreq moke mó Sísa tagaríáh kéreqka Ántíóka suwahpeqte ké korerigeheéra kaweq ke omaq sitanéhe íwíáhuwe. Sega itebaté téhtaré áníté Sáírásareq Súrása we mó awíq Pásábareq omaq sitowe. 23 Omaq sitera mi anítéreq Porareq Páhnábásareq mi pahsí siera eqmaq súówe. Páhsiipéqté éhwéhnká mahraréna,

Síría marákórápéqté kéreq Sírísía marákórápéqté kéreq Ántíóka suwahpeqte kérero, ite nahnso ke owanawé Sísa tagaríáh púaq iteruwahrah úkowe. Ite eqmaro kereq aboawah wehreqka mah pahsí sehiranue teiune. 24 Ite írátáúnawe menah táhmaro mahtaqté kégá iteba kure íwáhnorurowe. Mi ke íre eqmaq súátáunara peh seyega iwíáhue iteba pokue íwáhnorurowe. Itega sene ehwéh aiq pútaq ehwéhpómo éq iwíáh kikirurowe. 25 Minayabe itega sío síoéq iteba Porararé moráráq iteba eqmaq súáhna aníté omaq sitone. Porareq Páhnábásareq itene kaweq iyáhnábó áníté méq sensabé irutaboirúne. 26 Sereq itene Wahnah Sísa Karáhé éhweh terieyeheéra wehuke suboráho ke suwahpeq poku pokuóye.

27 Mó aníté síwíq Súrásareq Sáírásareq míehye. Sega sehiranu ehwéh moq teigéhe.

28 Manikáne Awanka iwíáh aitéhraq itega págege sansámárí íre teieq peh mahraue miraoro teiune.

29 Péhepehe maníkámárínsábé iwíáh íwíáhoneheéra titiré náriu naneq íre nahro. Korahq íre nahro. Wehukenínká awio páríkí náneq ka íre nahro. Mó kené ahrewe ahrariwe wehwe mahbiwe íre abarioro.

Itega mahna irarúna ehwéh íréhrataqmé kaweqtaq míagehe. Pehénáe. Mah pahsí aiq parabagire. Iroro uwe.

30 Eqmaq suowara sega pokue Ántíóka suwahpeq tuera sega Sísa tagaríáh ké momiwí aritera páhsi náríúwe. 31 Náríúwara sáhnsahera mi pahsíípéqté éhwéhnká sirupipeq eyoyó aritowe. 32 Súrásareq Sáírásareq Manikáne ehweh iraruya aníté méra Sísa tagaríáh ké págegeue míageheéra sega áhnte ehwéhnue síwáhnoruye. 33 Síwáhnoréra táhmaro wehekáh mitaq méra seuwekoyehe íwíáhuyara pehwehrue pokéwáhtao éra eqmaq súówe. [ 34 Sáírásaga mó iwíáhéna íre pokia peh mitaq míowe.] 35 Porareq Páhnábásareqka Ántíóka suwahpeq kauye. Sereq áhnte mó kereqka Sísane ehweh teriera síwáhnoruwe.

Porararégá Máhkansabé ehwehuya ehwéhne.

36 Táhmaro wehekáh sótaikútaq Poraga Páhnábásansabé, Sísane ehweh síwáhnorurauya ke suwahpeqtaq seuwekoyehe. Sísa tagaríáh ké kaweqtaq míahwapómo moke sensuwahpeq koragayehe úwe.

37 Úwana Páhnábásaga, Sóni we mó awíq Máhkaga sénirahnata pokoyehe úwe. 38 Úwana Poraga ahqáho atena, Itega Pámbíría marákórápéq pokurauyataq Máhkaga mitaq ite iuwena tabanaguraire. Mi tanáhráq wene arambehri íre parabarusa pehipi taqnobagurainsabé wega mó íre séirankéhe úwe.

39 Mira íwíáhuyansabé sega ehwehuye. Minayabe Páhnábásaga Pora auwena Máhka meqmena sípi kéwewena Sáípára marákórápéq pokúwe. 40 Pokúwana Poraga Sáírása omaq atowara Sísa tagaríáh kégá monseráh íwíáhéra, Pokéwáhtao éra mahrarue púreruwe. Púreréra, Maniká Iteriboo, arega mah anítéyábé arutaboiróna puah kawerue págege arite séhréh arito uwe. 41 Uwara Porareq Sáírásareqka pokue Síría marákóákáq Sírísía marákóákáq Sísa tagaríáh ké momiwíurabeq págege aritayeheéra síwáhnoruye.

16

Tímótiga Porarehreq poku ehwéhne.

1 Porararégá Tébi suwahpeq kótaikéra Árísáta suwahpeq suyana mibeqté Sísa tagaríéh ání wenáwíq Tímóti míowe. Wenano Sísa tagaríéh Asiu iní míowana wenabo Káríki aní míowe. 2 Árísáta suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá Tímóti kaweq aníne uwara Áíkónía suwahpeqte Sísa tagaríáh kéreqka moq monseráh íwíáhuwe. 3 Poraga iwíáhéna, Tímóti ite séirankéhe íwíáhúwe. Ómi mibeqté Asiu kegá tagaríómé Tímótine abowá peh Káríki aní míowe. Káríki aní mío púana Poraga iwíáhéna, Tímóti ite séireyabe Asiu kegá abiahnsa aitého éna Tímóti meqmena wene áú amurú auwowe.

4 Porareq Sáírásareq Tímótireqka mó ke suwahpeq mó ke suwahperue pokue Sísa tagaríáh ké síwáhnoruwe. Síwáhnoréra Sarúsarama suwahpeqte eqmaro kereq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhreqne páhsi teri terinuwe. Teriera, Mah ehwéh kawerue iwíáhéq sehgíóro uwe. 5 Minayabe Sísa tagaríáh kégá Sísane sánsá kawerue ahtebéra sehgíówe. Mó wehekáh mó wehekáhnue mó kegá Sísansabé aiq pútare atera Sísane sánsá sehgíówe.

Porane awanka Másérónía marakórápéqté ání tagó ehwehne.

6 Porarehga, Itega Esia marákórápéq Sísa éhweh korerienéhe íwíáhuwana Manikáne Awanka ahqáho aritowe. Ahqáho aritowara sega Párígía marákóákáq Kárétía marákóákáq kótaikuwe. 7 Kótaikéra Mísía marákórápéq wahtotaq kéra, Pítínía marákórápéq Sísa éhweh korerienéhe íwíáhuwe. Iwíáhuwana Sísane Awanka mó ahqáho aritowara 8 Mísía marákórápéq kótaikuwe. Kótaikéra Tóása suwahpeq sóreq waní ayehrápéq túwe.

9 Mitaq inokáhpeq Porane awanka tagówana Másérónía marákórápéqté ánínká ábóraragúwe. Ábóraragéna iriwe ména Poransabé, Másérónía marákórápéq séhréh aitagéhboq máhoro éna pahibahirúwe. 10 Porane awanka tagónsabe itega iwíáhowame* Manikánka mitaq Sísa éhweh koreríéro aitéhre. Aiq teiátáinsabé ireq ite Másérónía marákórápéq pokoneheqmúne íwíáhéq apubúue sokah sokahowane.

Áríríaga Sísa kéro ehwehne.

11 Itega Tóása suwahpeq sueq sípi kéweweq Sámótési marákórápéq pokowane. Mitaq séq mó wehekáh sueq sípi kéweweq Néápórísi suwahpeq kowane. 12 Mitaq sípi sueq Pírípái suwahpeq kiowáne. Aroma kegá Pírípái suwahpeq téh nah aborisowe. Mitaq anotah matábú kéna moke Másérónía marákórápéqté mátábú kiotaiqme matabu kowe. Itega táhmaro wehekáh mitaq kowíahwane.

13 Ahrena ahrena wehekáh itega ahnansahrapeq wání aroipéq pokowane. Ite iwíáhowanawe, Mahtaq ibora wehukega púrerowe íwíáhéq tunse áhnopeq tútuue míahwane. Mibeqté momiwíuríó ininsó Sísa éhweh teriewáne.

14 Peh morá íní wenáwíq Áríríaga itene ehweh irena we Táíyátáíra suwahpeqte íní ména wene arambehriwe tautáúq ámbántámárí paiqmaq paiqmarúwe. We Manikánsabe iwíáh íwíáh ato iníne. Poraga ehweh irarútaq we kawerue irankeheéna Manikánka mi iní séhréh atowe. 15 Séhréh atowana irowaq itega wereq wene nahtapeq kaegaeu kereq wání meriewáne. Meriewánana mi inínká itensabé, Íné Sísansabé aiq pútare atóge íwíáhirataq néne nahtapeq segaegaeoro úwe. Segaegaeoro únsabe itega wene nahtapeq kogaegaeowane.

Poraga owainawa kaqauwo ehwehne.

16 Itega wehuke púrerorabeq pokowanaraq mó kené arambehri ahráríreq ahtapeq piehgiowáne. Wene arupipeq mío owáínáwánká mókake aiq pútaragína ehwéh iwíáh atowana mi ahrárígá irarúwe. Irarúnsabe mó kegá móne náwa náwanuwana wene wahnah anímárí nári nárinúwe. 17 Wega Porareq itereq séirena sawai sawaiéna, Mah kewé Manikáne arambehri ke wóe. Manikámé anotah págege aní míre. Sega Manikáne oga mía mía ehwéh teri terinowe úwe.

18 Áhnte wehekáh mi ahrárígá ite séirena mi ehwéh irare irareúwe. Minayabe Poraga iwíáh kikiréna wega pabeqme owainawansabé, Sísa Karáhé áhrabu puah mi ahrárí auwe pokúno atoge úwe. Úwana mi tanáhráq owainawanka mi ahrárí apubúue auwena pokúwe.

Pírípái suwahpeq Porararé karábúsiipéq mórító ehwehne.

19 Mi ahráríné wahnahmarínká iwíáhéra, Owainawa kaqauwéhrana poki puaq ite mókake mó moné íre meyahráhune éra abiahnsanuwe. Abiahnsanéra sega Porareq Sáírásareq táhtoqme abariuera mi ke suwahpeqte wáhnáhmárípá máhkétirapéq mórítówe. 20 Móritera wahnah keyábé, Mi aníté Asiu aníté méra iteruwahpeq ahbabáq sansanóye. Seyene sánsá miraoro éyame íre kaweróye. 21 Ite Aroma ke míona puaq sene sánsá íre miraúna sansáne uwe.

22 Uwara mitaq momiwíu kereqka ehweh arítówara wahnah kegá Porararéné korósi keqsúówe. Keqsuera, Morahri sahtáté subóro arítówara subúwe. 23 Anotahtaq subera karábúsiipéq móritera mibeqté wáhnáhnsábé, Kawerue wahnahnúno atówe. 24 Kawerue wahnahnúno atówana wega se meriqmena karábúsi nahtápéq ákáhpite máhrípípéq móritowe. Móritera sene sigárátáré awanká abahrabahriapipéq sukiwe táhparówe.

25 Táhparówara inokáhnabubu Porareq Sáírásareqka púreréra igonkónéra Manikánsabe iwíáh íwíáh atóyara mó karábúsíípéq míó kega tótuqméra írówe. 26 Írówana anotah maríúwana karábúsi nah míu míuúwana moke onsawárí apubúue pehipi siraragúwe. Siraragúwana ómi karábúsi kené séniwarí wewega pugetara agúwe.

27 Karábúsi wahnáhnká sugorabeqte irigéna onsawárí siraragú tagówe. Tagéna, Karábúsi ke moke taqnobagowe íwíáhúwe. Mira íwíáhú púana wene poka mewena apubúue pukinieéna néne ninonka sehsabianíe íwíáhúwe. 28 Sehsabianaútaq Poraga anotahtaq áhrabéna, Arene anonka sehsabíéhnehboq túbáh agúno. Íte moke míone úwe.

29 Úwana karábúsi wahnáhnká wene arambehri anínsábé, Kánéq keqme súno éna pehbeheráh karábúsiipéq kibekúwe. Kibekéna áhreú púana Porararéné paqnahipeq pokue iransánéna arehunseraráq míowe. 30 Wega Porararé máhpeq márunsitena sensabé, Árahonaga oga mía míaininkono ue kasenúwe.

31 Kasenúwara sega wensabé, Sísansabé aiq pútare atéhnaraqmé oga mía míainkehe. Arenawahrahreq moq oga mía míaigehe uye. 32 Porararégá wereq wene nahtapeq kaegaeu kereqsabé itene Wahnah Sísa éhweh teríúye. 33 Teríúyana mi tanáhráq karábúsiipéqté wáhnáh Porararé meriqmena puramburanagú pabeq paberaritowe. Pabeq paberaritowara Porararégá wereq wene kárironanínseq wání náríúye. 34 Wání náríúyana mi wahnáhnká Porararé wene nahupeq meriqmena táhutahuq náriuwe. Wereq wene kárironanínseqka Sísansabé aiq pútare atónsabe sene sirupipeq eyoyóúwe.

35 Ahbiahipeq mi ke suwahpeqte wáhnáhmárínká párísireh síáhrabéra sensabé, Karábúsiipéq mórítáró aníté pugeq suo koreawéro uwe. 36 Koreawéro uwara karábúsiipéqté wáhnáh koreawúwana Pora mi ehwéh teawuwe. Teawena wensabé, Wahnah kegá siqmaráh párísíwárínká, Ite pageqsuo aiq teníéwe. Minayabe tueyokue pehwehrue pokéwáhtao úwe.

37 Úwana Poraga párísiwarínsábé, Ite íre peh Asiu anité úye. Ite moq Aroma marákórápéqté áníté úye. Sega íre tábúsoqme ehwéh aitasa pehipi iubiq marera karábúsiipéq móítárówe. Sega amahnága kopípéq kaqiuwagéhbo? Ahqáho. Seyega séra ite pugeqme máhpeq iuwagéhe uye.

38 Uyara párísiwarínká wahnah keba kouwekue mi ehwéh teríúwe. Teríúwara wahnah kegá ite Aroma marákórápéqté áníté úya ehwéh írónsabe áhreuwe. 39 Áhreéra Porararébá sure sensabé, Ite Aroma marákórápéqté áníté míehyame íre írátíaraune. Minayabe íre kaweruraune éra máhpeq márunsitera sensabé, Mahtaq sueta pokotao uwe. 40 Uwara Porararégá karábúsiipéq suera Áríríane nahtapeq pokuye. Pokéra mitaq Sísa tagaríáh kéyábé kaweq ehwéh iraréra sensabé, Sísane sánsá kawerue sehgíóro aritera pokuye.

17

Tésárónáíka kega, Porararé subonéhe u ehwéhne.

1 Porarehga pokue Ámbípóri suwahpeq sótaikéra Ápórónía suwahpeq sótaikéra Tésárónáíka suwahpeq kéra mitaq Asiu kené momiwí nahtápéq kuwe. 2 Ahrena ahrena wehekáh Poraga wene sánsánéna mi nahpípéq kibekue síwáhnorúwe. Asiu kené ahrené wehekáh apahtáró áhréná áhréná wéhékáh kibekue Manikáne púkuipéqté séhírá síwáhnorúwe. 3 Síwáhnoréna, Mó kegá Manikánka omaq ato aní áwíoqnéra subiq sutowana pukéna mó oga úkuraire. Manikáne ehwehnka minayabe aiq irarire. Manikánka omaq ato anímé íné teiú ání wenáwíq Sísa wire úwe.

4 Úwara táhmaro Asiu kegá mi ehwéhnsábé aiq pútare atera Porareq Sáírásareq kobaritawe míówe. Manikánsabe áhteno Káríkí kéreq áhnte aboawah inínsónseqka moq kobaritawe míówe.

5 Minayabe íre aiq pútare ató Asiu kegá abiahnsanuwe. Abiahnsanéra ahbabáq ke pehipi máhkétirapéq nogó ké meriqmera momiwíue anotahtaq ehwehuwe. Porararé wehuke momiwíurabeq móritankeheéra wehukení wenáwíq Sésónine nahtapeq pehbeheráhnue pokuwe. Pokue wene nahtapeqté ónsá subiqme sueruera Porararéyábé sinebahruwara íre míóye. 6 Íre míóyansabé sega Sésónireq mó Sísa tagaríáh kéreq abariuera mi ke suwahpeqte wáhnáh kébá mórítówe. Móritera ehwehéra, Moke mah nahnsó ke ahbabárarítóya anítégá suroyataq 7 Sésóniga wene nahtapeq mehweh aritowe. Mi anítégá itene anotah wahnáh ání Sísáhrine sánsá íre mirauroye. Íre miraia peh iraréra, Mó Wahnáh ání Sísae iraruye uwe.

8 Uwara mi ke suwahpeqte kéreq sene wahnah kereqka mi ehwéh írótaq kurináhnéra abiahnsanuwe. 9 Sega Sésónirehyabe, Kotiyabé ite móne paiqmáráhro éra sene móne mewera kaqsúówe.

Porareq Sáírásareqka Péría suwahpeq arambehriuya ehwéhne.

10 Íó penkúwara mibeqté Sísa tagaríáh kégá Porareq Sáírásareq Péría suwahpeq eqmaq súówe. Eqmaq súówara Péría suwahpeq suyataq Asiu kené momiwí nahtápéq kibekéra síwáhnoruye. 11 Síwáhnoruyara mibeqté Asiu kegá irera Manikáne ehwehnsabé kawerue iwíáhue tagowe. Sene iwíáhgá Tésárónáíka suwahpeqte kéné iwíáh kiotaikúwe. Sega Porane ehweh írótaq sirupipeq eyoyóue Manikáne sehira mó wehekáh mó wehekáhnue sáhnsahwe iwíáhue tagéra, Porane ehweh aiq pútaqpomo éra iwíáhue tagowe. 12 Minayabe áhnte Asiu kegá aiq pútare atówe. Sereq mó áhnte ke, Káríki anotah weh áhrégá moq aiq pútare atówe.

13 Poraga Manikáne ehweh Péría suwahpeqkakáq teríre uwara Tésárónáíka suwahpeqte Asiu kegá írówe. Irera Péría suwahpeq séra mibeqté kéyábé, Porane ehwehnsabé aiq pútare atehboq íre íráhro ue pagu pagunuwe. 14 Pagu pagunuwara mibeqté Sísa tagaríáh kégá Pora apubúue sóreq waní ayehrápéq eqmaq áúwówe. Eqmaq áúwówara Sáírásareq Tímótireqka peh mitaq míóye. 15 Míóyara ah tagaríáh kégá Pora meqmera Áténi suwahpeq márunátówe. Márunátówana wega sensabé, Sáírásareq Tímótireqsabé, Peheráh setao teríéro úwara pokuwe.

Poraga Áténi suwahpeqte ké teriu ehwehne.

16 Poraga Áténi suwahpeq síwénunútaq mibeqté kégá áhnte péhepehe maníkáne atah naneq kowana tagéna wene arupipeq págege agúwe. 17 Minayabe Poraga Asiu kené momiwí nahtápéqté kéreq Manikánsabe iwíáh íwíáh ató kereqsabé ehwehnuwe. Máhkétirapéq mó wehekáh mó wehekáhnue su kereq moq ehwehnuwe.

18 Táhmaro mibeqté síwáhnoru kegá Porareq piehgiera áhnte ehwéh kíkírue ehwehnuwe. Mibeqté su kegá táhmaro Épíkúríane sánsá ahtebowara mó tahmáró kégá Sítóíkine sánsá ahtebowe. Táhmaro kegá seye náhenéra, Áhnte ehwéhnkákáq ání aneq ehwéhnkákáq ánípo uwe. Poraga Sísa oga úkú ehweh teriunsabe mó kegá, We wáhnaupéqté máníkámárí éhweh tei teinire uwe.

19 Sega Pora meqmera Áréópágúsa sawéhráq ahtebia kégá momiwíurabeq móátówe. Móatera wensabé, Arega síwáhnoróna ehwéh peh o ehwéh míre. Mi ehwéh teio. 20 Arega iraréna ehwéh áwánáh éhwéh míre. Mi ehwéhmé áwahe ahtebanehboq kawerue teio uwe. 21 Áténi suwahpeqte kéreq mibeq wáhnaupéqté sewíó kereqka ahriahri o ehwéh irera mi ehwéhnsábé irare irareuwe. Seyene sánsáne.

22 Poraga Áréópágúsa sawéhráq ahtebia kégá momiwíurabeq iriwe ména mahraréna, Áténi suwahpeqte wého, ínéga iwíáhume itene manikámarinsabé áhnte iwíáh íwíáho ke wóe. 23 Iteruwahpeq nogewótáq itega iwíáh íwíáhorabeq tagéwómé peh morá táhbérápéq kéh séhírámé sáhnsahwe tagéwóge. Mi sehiránká mahraréna, Mah tahbé íre tagariona manikáné tahbe wire ire. Itega íre tagarawéq pehipi iwíáh íwíáh atáhnsábé minawé teiúge.

24 Teiúge éna mó mahraréna, Manikánka moke mah marákó márákóípéq kéh náneqkakáq mah marákó márákóákáq mirarowe. We mah marákó márákóákáq íópeqkákáq wahnahnatíéh ání míre. Minayabe wega wehukega pearáh náhúpéq íre kaegaei aní míre. 25 We íre akahrákáhri aní míre. Wewega moke wehukene irupipeqté éúqkákáq moke kéh náneqkakáq nái náinire. Minayabe wehukega we íre séhréh atáhráhowe.

26 Mah kehiná kéhínáné igaqna peh morá áníne. Manikánka mi aní téh mirarena itene ogamé tanahráq iwíáh aitéhre. Mah marákó márákórápéq mó kehiná mó kehinánsábé, Míáhro aitéhre. 27 Itega Manikánsabe kabarigeheéna mira íwíáh aitéhre. We tagarianeheéq kabarúne. Ite ómi kehiná míonarabeq we wahtotaq míéhre. 28 Maniká ména mira aruqaruri puaq itega oga míahrahúne. Iteba sehira tagaríéh ánínká aiq mahraréna, Ite moke wene animáríne ire. 29 Ite Manikáne animárí míona puaq we peh wehukega iwíáhue mirao naneq mire íwíáhiyeho. We íre ebahtaté miraia aníne. We íre móneraté miraia áníne.

30 Naho wehukega Maniká íre tagaríówe. We íre tagariarera, We peh wehukega iwíáhue mirao naneq mire íwíáhuwe. Mi tanáhráq Manikánka mi kewé peh áwé tagówe. Amahnága wega mah kehiná kéhínánsábé, Itene ahbabáq sansa súáhro ire. 31 Manikánka peh morá ání omaq atena wega iwíáhína tanáhráq mi anínká mah kehiná kéhíná tábúsoqme ehweh aritankéhe. Minayabe mah kehiná kéhínánká tagariageheéna Manikánka mi aní iriatena oganúq atáráire úwe.

32 Míó kega oganúq atárái ehwéh írówe. Táhmaro kegá awiréh atówara mó kegá Poransabé, Arene ehweh mókake mónkakáq iranéhe uwe. 33 Uwana Poraga mitaq suena pokúwe. 34 Pokúwara táhmaro wehwárínká we kerera wene ehwehnsabé aiq pútare atówe. Peh morá ání aiq pútare ato aní wenáwíq Tíónísíae. Wereq mó ahtebia kéreq Áréópágúsa sawéhráq momiwíue aruqaruruwe. Peh morá íní wenáwíq Támárísae. Wereq mó kereqka Pora kerera wene ehwehnsabé aiq pútare atówe.

18

Poraga Kórína suwahpeqte ké teriu ehwehne.

1 Poraga Áténi suwahpeq suena Kórína suwahpeq pokúwe. 2 Póntúsa marákórápéqté ání wenáwíq Ákúíra míowana wene ahre awíq Párísírae. Se Asiu akéq menah Ítári marákórápéq míóyana mibeqté wáhnáh áníné áwíqtare Káróríúsa Sísáhrie. Mi wahnáhnká moke Aroma suwahpeq míó Asiu keyábé, Pokoro aritena kaqsuowara Ákúíra akéqká Aroma suwahpeq suera Kórína suwahpeq kowíóye.

Poraga mitaq se tagéna sene iyahnabo aní úkúwe. 3 Wereq sereq peh morá árámbéhríuwe. Sene arambehriwe wéhuwehu nahmárí piageheéra sériwarí kogahnue kawerarówe. Wereq sereqne arambehri peh monseráh púana seba kobaritawe míowe. Wereq sereqka moráráq arambehriuwe. 4 Moke ahrena ahrena wehekáh Poraga Asiu kené momiwí nahtápéq Asiu kereq Káríki kereqsabé Sísa éhweh terinieéna poku pokuúwe.

5 Sáírásareq Tímótireqka Másérónía marákórápéq suera Pora míorabeq suye. Sega suyataq Poraga Manikáne ehweh Asiu ke teri terinéna, Manikánka omaq ato anímé Sísae úwe. 6 Úwara író kega mi ehwéhnsábé ahqáho atera íre kaweq ehwéh atówana wega sensabé, Aiq mire. Ínéga aiq teiúge éna wene ambanta suruparuena teriuwe. Itega iraipéq pokirame iteitene irupipeqté íwíáhgáe. Íné aiq pútaq ehwéh aiq teiúge. Itega ahqáho aintáhnsábé nahnso ke korerinauge úwe.

7 Manikánsabe iwíáh íwíáh ato aní wenáwíqtare Títía Sásátae. Wene nah Asiu kené momiwí nahtápéq wahtotaruwana Poraga momiwí nahtápéq suena mi aníné nahtapeq kowíowe. 8 Asiu kené momiwí nahtápéqté wáhnáh ání wenáwíq Kárísápae. Wereq mi karírónánínseqka Sísansabé aiq pútare atówe. Áhnte mó Kórína suwahpeqte kégá Porane ehweh irera aiq pútare atera wání meyówe.

Porane awanka tagó ehwehne.

9 Inokáhpeq Porane awanka tagówana Sísaga wensabé, Íre áhreúno. Túbáh aginehboq néne ehweh pahsuo. 10 Ínéga areba míó púara mó kegá are íre subigéhe. Kórína suwahpeqte kéwé áhnte kegá ínénsabe aiq pútare aintagéhe úwe. 11 Minayabe Poraga Kórína suwahpeq peh morá ópéq mó opéq ákáhtaq ména Manikáne ehweh síwáhnorúwe.

12 Wehukení wenáwíq Káríoe. We Ákáía marákórápéqté wáhnáh míotaq Asiu kegá momiwíéra Pora táhtoqme ehwehurabeq móátówe. 13 Sega Káríonsabe, Mah anínká itega Manikánsabe iwíáh íwíáh atona sansá sueq mó sansánoro tei teinire úwe. Wega o teí sánsámé Mósísiga íre miraoro ú sansáne uwe.

14 Uwana Poraga ehweh irarinaútaq Káríoga Asiu keyábé mahraréna, Asiu keo, mi anínká ahkaragáraéna anotah ahbábáritaq tahirímé ínégá itene ehweh kawerue író irino. 15 Peh iteitene ehwehnkakáq wehukene síwíqkakaqsabé iteitene sánsánkákáqsábé iteitega iwíáhue miraoro. Íre néne arambehri puana túbáh aginauge éna 16 se moke ehwehurabeqte kaqsúáhro aritowe.

17 Kaqsúáhro aritowara Asiu kené momiwíurabeqte náhtápéqté wáhnáh wenáwíq Sósáténi táhtoqme máhpeq subúwe. Subútaq Káríoga se peh áwé tagowe.

Poraga Ántíóka suwahpeq kouwekú ehwehne.

18 Poraga Kórína suwahpeq áhnte mó wehekáh ména Sénkáría suwahpeq pokúwana wene ayahra káúqauwowe. Pehipi íre káúqauwowana Asiu kené sánsánéna Poraga Manikánsabe ehweh teawunsabe káúqauwowe. Káúqauwowana Sísa tagaríáh ké mitaq suena Párísírareq wenawehq Ákúírareq meriqmena sípi kéwewena Síría marákórápéq pokúwe. 19 Sega sípi kéwewera Épésa suwahpeq kuwe. Mitaq Poraga Párísírareq Ákúírareq suena Asiu kené momiwí nahtápéq kibekéna wereq Asiu kereqka ehwehnuwe.

20 Mi kegá Poransabé, Mahtaq míahno uwana ahqáho éna 21 Épésa sensuwahpeq suanieútaq sensabé, Manikánka kouwekúno íwíáh aintahnaraq kouwekinie úwe. Kouwekinie éna Épésa suwahpeq suena sípi kéwewena pokúwe. 22 Sípiga Sésáría suwahpeq sútaq Poraga sípi suena kire Sísa tagaríáh ké mehweh aritanieéna Sarúsarama suwahpeq kiuwe. Mehweh aritena Sarúsarama suena Ántíóka suwahpeq tuwe.

23 Táhmaro ió Ántíóka suwahpeq ména mitaq suena pokúwe. Wega Sísa tagaríáh kéné sirupipeq kaweq iwíáh aritanieéna Kárétía marákóákáq Párígía marákóákáq mó mapéq mó mapérue nogena pokue teríáqme noguwe.

Ápóroga Épésa suwahpeqte ké ehweh teriú ehwehne.

24 Peh morá ání, Árékásántáría suwahpeqte ánínká Épésa suwahpeq séna wenáwíq Ápóroe. We Manikáne sehira ahtebia ání ména kawerue teri terinú ani míowe. 25 Mó kegá we Manikáne sansá áwáhnoruwana wega mó ke págegeue síwáhnorúwe. Peh morá Sísa éhweh ákáhtaq ahtebéna tábúsoqme teri terinéna Sóniga wání meriu ehweh moke ahtebówe. 26 Épésa suwahpeq Asiu kené momiwí nahtápéq págegeue síwáhnorúwe. Wega síwáhnorútaq Párísírareq Ákúírareqka wene ehweh irera móbeq meqmera we íre ahtebó ehweh, Manikáne sansá tábúsoqme áwáhnoruye.

27 Ápóroga, Íné Ákáía marákórápéqté ké kosíwáhnorinie íwíáhúwara Épésa suwahpeq Sísa tagaríáh kégá wensabé, Kaweróne. Kosíwáhnorúno éra mibeqté Sísa tagaríáh kégá we mehweh atageheéra páhsi sehiranue áwúwe. Manikánka áhnte Ákáía marákórápéqté ké séhréh aritowara Sísansabé aiq pútare atówe. Anehe Ápóroga mitaq séna mi ke anotahtaq séhréh aritowe. 28 Wega Manikáne sehira sáhnsahena, Manikánka omaq ato anímé Sísae teriuwe. Wehuke míópi págegeue teri terinúnsabe wene ehweh Asiu kené ehweh kiotaikúwe. Minayabe wega Sísansabé aiq pútare atáh ké anotahtaq séhréh aritowe.

19

Poraga Manikáne Awansabé Épésa ke teriu ehwehne.

1 Ápóro Kórína marákórápéq míotaq Poraga sáwéhrapeq kótaikéna Épésa suwahpeq tuwara táhmaro Sísa tagaríáh ké míówe. 2 Míówana Poraga sensabé, Itega Sísansabé aiq pútare atárótaq Manikáne Awanka itene irupipeq aiq tutairo ue kasenúwe. Kasenúwara sega wensabé, Ahqáho. Manikáne Awa éhweh íre írátáúne uwana 3 Poraga sensabé, Aneq waní meroo ue kasenúwe. Kasenúwara sega wensabé, Sóniga wání meríátáinserah mó kegá mina tahnsa wání meraune uwe.

4 Uwana Poraga sensabé, Sene ahbabáq sansa sutonsabé Sóniga wání meríátáire. Meriena mahraréna, Inehe sína anínsábé aiq pútare atáhro. Wenáwíq Sísae uraire úwe. Sóniga irarú ehweh Poraga teriuwe. 5 Teriuwara írówana itene Wahnah Sísa áwírue wání náriuwe.

6 Poraga sensinetaba wene ayahnkaratáté táhtorotaq Manikáne Awanka sene sirupipeq tuwara sega kambare ehwéh iraréra Manikáne Awanka iwíáh arito ehweh iraruwe. 7 Mirau kewé airápété téhranítée.

8 Poraga Asiu kené momiwí nahtápéq kibekéna Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh págegeue teriuwe. Teriuwara Asiu kegá wene ehwehnsabé áhntetaq kasenéra iwíáhuwe. Iwíáhuwana apahtáró íótáq miraúwara 9 táhmaro író kega wene ehwehnsabé íre aiq pútare atera saiyouwe.

Saiyoéra momiwíurabeq Sísane sánsánsábé íre kaweq ehwéh atówana Poraga se suena Sísansabé aiq pútare atáh ké meriqmena pokúwe. Sigarurapéqté wáhnáh ání wenáwíq Tíránásae. Poraga Sísansabé aiq pútare atáh ké meriqmena Tíránásane sigaru nahpípéq mó wehekáh mó wehekáhnue síwáhnoréna ehwehnúwe. 10 Poraga téhtaré ópéq mi sigárúráq síwáhnorúwara moke Esia marákórápéqté Asiu kereq Káríki kereqka Manikáne ehweh írówe.

Owainawa íre kaqsuahráhu ehwéhne.

11 Manikánka págegeue séhréh atowana Poraga anotah otáq sánsámárí miraúwe. 12 Minayabe mó kegá Poraga táhtoro ambántámárí meyówe. Mi ambántámárí awahre kebá móríúwara sene suwahre kaweragúwara owainawamarínká se suera pokuwe.

13 Táhmaro Asiu ahgórá kéwé nahnso suwahpeqtaq kégaeyaq tuegaeyaréu anímárí méra owainawa kaqsuq kaqsurowe. Mi kegá itene Wahnah Sísa áwírue owainawamarí kaqsuanéhe íwíáhéra Poraga kaqsuonserah itega moq kaqsuanéhe íwíáhuwe. Minayabe sega mahraréra, Owainawano, Poraga teri terini aní, Sísa áwírue wehukení auwe pokúno teawune uwe. 14 Abapete téhtaré Asiu anímárínká owainawamarínsábé mina tahnsa éhwéhnuwe.

Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ání wenáwíq Síkéba sibowá míowe. Wene anahwaréhga mó wehékáh mi ehwéhnuwana 15 owainawanka sensabé, Sísa aiq tagaríóge. Pora moq aiq tagaríóge. Itewe inseréhbo úwe. 16 Úwana owainawa wene arupipeq mío anínká seba ahkuagéna sene korósi moke subansuena subiqmaq subiqmarúwara korahq tabagu tabaguúwara se pehrákora méra nahupeq suera máhpeq pehbeheráhnue pokuwe.

17 Asiu kereq Káríki kereq peh moke Épésa suwahpeqte kéreqka mi ehwéh irera áhtenuwe. Minayabe mi kegá itene Wahnah Sísa áwíq pankerera iwíáh íwíáh atowe. 18 Mi tanáhráq áhnte Sísa tagaríáh kégá sure sene ahbabáq sansa pahsuqme teríúwe. 19 Ahgora tagaríó kega sene ahbabáq pukúwárí mewera ómi wehukega tagaríótaq ira paríówe. Sega mi irá paríó pukúwárí árahue kehramo éra sáhnsáhúwe. Sáhnsahera, Peh íregáritaq 50 táhúséni (50,000) moné tahnsa púkúwárí ira parione íwíáhuwe. 20 Púku ira parearónsabe Manikáne ehwehnka áhnte kene sirupipeq pówara sega págege anímárí úkéra wene ehweh mitaq teri mahtaq terinuwana mi ehwéhnká abae agúwe.

Épésa kegá Pora ehweho ehwéhne.

21 Anehe Poraga iwíáhéna, Másérónía marákórápéqkákáq Ákáía marákórápéqkákáq pokinie. Mibeq Sísa tagaríáh ké koragéna sótaikue Sarúsarama suwahpeq pokinie. Mibeq Sísa tagaríáh ké koragéna sótaikue Aroma suwahpeq pokinie íwíáhúwe. 22 We kéróya aníté Tímótireq Érásátireq míóye. Poraga mi aníté Másérónía marákórápéq eqmaq suena we Esia marákórápéq pehgáriq tanáhráq míowe.

23 Mi tanáhráq áhnte kegá Sísansabé aiq pútare atónsabe mó kegá áhnte abíáhnsánéra ehwehuwe. 24 Wehukení wenáwíq Témítíúsie. Wene arambehriwe káhpah tahnsa náneqtaté pehgáriq píkísah tahnsá náneq mira aruqarurúwe. Mi ke suwahpeqte kéné péhepehe maníká wenáwíq Átémísie. Témítíúsireq mó kereqka Átémísine píkísah tahnsá náneq miraera paiqme áhnte moné meyówe.

25 Témítíúsiga moke mi arámbéhrí mirau ke momiwí aritowe. Wega sensabé, Itega maniká tahnsa náneq miraonsabé áhnte moné meweúne. 26 Itega Porane sansá aiq tagarawéq wene ehweh aiq írátíáhwe. Wehukega mirao naneq íre aiq pútaq Manikáne tei teinire. Minayabe áhnte kegá itega mirao naneqsabé anetaníbo íwíáhowe. Íre peh morá Épésa suwahpeqte kégá áhnte Esia marákórápéqté kéreqka moq mira íwíáhuwe. 27 Minayabe anotah íre kawerire. Itene arambehri íre kaweragíneho. Mó kegá itene maniká Átémísine nahnsabe, Peh abehq náneq nahne íwíáhiyeho. Esia marákórápéqté kéreq mah kehiná kéhínánseqka amahnága Átémísinsabé, Ano iní míáhne éra iwíáh íwíáh atáhwe. Poraga wene ehweh síwáhnorinsabé mó kegá Átémísinsabé íre iwíáh íwíáh atera peh anetaníbo íwíáhiyeho úwe.

28 Úwara moke arambehriu kega mi ehwéh írótaq anotah abíáhnsánéra ehwehnabauwe. Ehwehnabaéra, Átémísiwe Épésa suwahpeqte kéné maniká anotah iníne uwe. 29 Minayabe mi kegá anotahtaq ehwehnéra kéyéuwe. Téhraníté Másérónía marákórápéqté áníté sensíwíq Káíúsireq Árísátákirere. Poraga ahpeq nogutaq sega we kéróye. Kéyéu kegá mi aníté táhtoqme koti matábúrápéq abariuera mórítówe.

30 Poraga, Íné wehuke momiwíorabeq pokinie úwara Sísa tagaríáh kégá ahqáho atówe. 31 Táhmaro Esia marákórápéqté wáhnáh kégá Porane iyahnabo anímárí míówe. Sega mó anínsábé, Pora ehweh koreawo. Mahraue koreawe, Wehuke momiwíorabeq pokínehboq mitaq míahno ato éra eqmarówana koreawuwe.

32 Momiwíurabeqte kégá áhnte ehwéhnéra íre peh morá íwíáhuwe. Mó kegá mó ehwéhnuwara mó kegá mó ehwéhnuwe. Áhnte kegá iwíáhéra, Aneqsabé momiwíuno uwe.

33 Wehukení wenáwíq Árékásántae. Asiu kegá we pagunera, Irigue ehweh terio uwana wega ehwéh terinieéna ayahnka saiqnówe. 34 Saiqnówara sega we tagéra, We Asiu aní míre éra ehwehnabauwe. Sega íre wahto tanáhráq téhtaré áhwáh moráráq ehwehnue mahraréra, Átémísi ite Épésa suwahpeqte kéné maniká anotah iní míre uwe.

35 Mibeqté kúsíkúsíqká momiwíurabeqte kéyábé ehweh saiqnaruowe. Saiqnaritena sensabé, Épésa suwahpeqte wého, áraho? Írátíáhro. Itene anotah maníká Átémísie. Itewe Épésa suwahpeqte kégá wensabé iwíáh íwíáh atona nahtápéq wahnah wahnahnúne. Wene íópeqté ébáh tahnsa píkísáh wahnah wahnahnúne. Minayabe ómi kehinánká aiq tagaríáh mino. 36 Mó kegá péhenóne íre irarerahowe. Minayabe ahbabáriyehboq tabasíwe míáhro. 37 Itega abariue mórítáh ánítégá Átémísiwe íre ahbabáratehye. Sega wensabé íre abehq éhwéh atehye.

38 Témítíúsireq wene arambehrio kereqka ehweh kahnaraq sega koti orabeq koreriuwara mitaq kamahni kegá ehweh aritagéhe. 39 Itega mó ehwéh kahnaraq wahba kégá koti orabeq koreríéro. Sega iwíáhue teigéhe. 40 Anotah wahnáh kégá itensabé, Ibora aneqsabé tobeho kasenirataq itega aneq ehwéh terianéhnkono? Írakaumo. Ite ehweh íre kéhre. 41 Minayabe pehwehrue pokéwáhro éna kúsíkúsiqka se kaqsuowe.

20

Poraga Másérónía marákórápéq pokú ehwehne.

1 Momiwíurabeqte éhwéh parabagútaq Poraga Sísa tagaríáh ké síáhrabéna, Ínéba sero úwara suwe. Suwana sirupipeq kaweq iwíáh aritanieéna Poraga ehweh teriuwe. Teriena mehweh aritena mitaq suena Másérónía marákórápéq pokúwe. 2 Poraga Másérónía marákórápéq pokue mó mapéq mó mapérue Sísa tagaríáh kégá págegeue kéranéhe íwíáhigeheéna ehweh teriuwe. Teriena Másérónía marákórápéq suena Káríki marákórápéq pokúwe. 3 Káríki marákórápéq kiena apahtáró íó mitaq ména sípi kéwewena Síría marákórápéq pokinaútaq Asiu kegá, Pora suboneheqmúne uwe. Uwana Poraga mó iwíáhéna, Másérónía marákórápéq kouwekinie úwe.

4 Másérónía marákórápéq kouwekinie úwara mó kegá, Are kéranéhe íwíáhuwe. Pírúsine ahninkáwá Péría suwahpeqte ánínéna wenáwíq Sópátae. Tésárónáíka suwahpeqte áníté sensíwíq Árísátákireq Sékúntareq míóye. Tébi suwahpeqte ání wenáwíq Káíúsi míéhre. Esia marákórápéqté áníté sensíwíq Tíkíkúsireq Tárópímareq míóye. Moke mi kereq Tímótireqka 5 Tóása suwahpeq pokue mitaq itensabé íwénunuwe. 6 Íre muoráhi parétí né tanahráq parabagútaq íné Árúkareq Porareqka Pírípái suwahpeq sueta sípi kéweweta pokowaye. Itaréitaréráq sípiipéq méta moberíáhtáq Tóása suwahpeq íwénunu kebá sewaye. Seba séta abapete téhtaréráq mitaq míahwaye.

Pukú mahbí oga úkú ehwehne.

7 Mó wikí ebeqte wéhékáh itega táhutahuq keqme moráráq naneheéq momiwíue míahwane. Mi tanáhráq Poraga ehweh teriuwe. Ahbiah pokinie íwíáhéna inokáhnabubu wene ehweh íre parabarusa peh irarúwe. 8 Abobóráhpeqte náhúpéq momiwíue míahwanana áhnte aráhmúgá mitaq téhrówe. 9 Peh morá máhbí wenáwíq Íyútíkae. Wega abobóráhpeqte náh áwáhnkúráq tútuue míowe. Poraga íre wahto ehwéh teriu púana mi mahbí sugekúwe. Sugekú púana máhpeq inahnsubuwara tueyokue tagowe. Tagéra tuiriatómé putiowe.

10 Putiowana Poraga moq tueyokue tagéna tutaebewe mi mahbí saiqnawe káhkoue míoye. Poraga míó keyabé, Íre ibisahro. We amahnága oga míéhre úwe. 11 Poraga tuekue kiutaq itega táhutahuq keqme moráráq nahwane. Poraga áhnte mó ehwéh teriena tuekutaq ahbiahipeq mitaq suena pokúwe. 12 Oga úkú mahbíné awahrahga we meqmera awaho ani mío púara sirupipeq eyoyóéra sene nahtapeq pokuwe.

Poraga Tóása suwahpeq suena Mírétúsi suwahpeq pokú ehwehne.

13 Poraga pokinaútaq itensabé, Ásósa suwahpeq íwénuninauge éna iuwena ahtapeq pokúwe. Pokúwaq itega sípi kéweweq Ásósa suwahpeq Pora sípiipéq koweraneheéq pokowane. 14 Itega Ásósa suwahpeq Porareq piehgiowánaraq sípi kéweweq Mítíríni suwahpeq pokowane. 15 Itega mitaq sueq sípi kéweweq mó wehekáh Kíósa suwahpeq marakó kowaq kótaikowane. Mó wehekáh Sámósa suwahpeq sewane. Mitaq sueq mó wehekáh Mírétúsi suwahpeq sewane.

16 Asiu kené siahreraq ko tanahráq áwíq Péntíkósie. Poraga iwíáhéna, Péntíkósi tanahráq íné Sarúsarama suwahpeq méyabe nuwahbehre. Minayabe amahnága Esia marákórápéq suena sípi kéwewena apubúue Sarúsarama suwahpeq pokinieéna Épésa suwahpeq íre kowíanauge. Peh kótaikinie íwíáhúwe.

Épésa suwahpeqte kéyábé iroro arito ehwehne.

17 Poraga Mírétúsi suwahpeq míotaq Épésa suwahpeq Sísa tagaríáh ábóáwáh wéh kiwerirankeheéna eqmarowe. 18 Épésa suwahpeqte Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhwé Poraba sutaq wega sensabé mahraréna, Íné Esia marákórápéq téh surautaqkákáq amahnágaákáq itereq mía míaugaq néne sánsá tagaríáhwe.

19 Anotah aní méyabe nuwahriarairana peh Manikáne arambehriéyabe nuwahbarairana mira aruqaruruge. Ite tagaríáhmé Asiu kegá áhntetaq moraénue níwíoqnarutowana áhnte tanáhráq ibisarauge. 20 Wehuke momiwíurotaqkákáq mó natáq mó natárue ite séhréhorahi ehwéh pahsuqme tei teinurauge. 21 Asiu kereq Káríki kereqsabé, Itene ahbabáq sansa sueq Manikánsabe áhraboro. Itene Wahnah Sísa Karáhénsabe aiq pútare atáhro tei teinuraugaq tagaríáhwe úwe.

22 Poraga mó mahraréna, Manikáne Awanka pokúno aintáráinsabé íné amahnága Sarúsarama suwahpeq pokinie. Mitaq sega nubiq suaneherabowamo. Árahoneherabowapómo. Íné íre tagaríóge. 23 Peh morá íné niahtebome Sarúsarama suwahpeqte kégá níwíoqnéra karábúsiipéq móintagéhe. Mó mapéq mó mapérue séyéurautaq Manikáne Awanka mó ke iwíáh aritowara mira éhwéh teni teninowe.

24 Sega nubiq súéhransabé íre áhreuge. Minayabe anetaníbo. Itene Wahnah Sísa Karáhéga teníátái arámbéhrí parabarueyabe nuwahbehre. Manikánka ite séhréh aitena kaweraitéh éhwéh teri terinéyabe nuwahbehre úwe.

25 Poraga mó mahraréna, Manikánka wahnahni ehwéh ite míáhrabeq tei teinurauge. Íné tagaríómé amahnága pokonaraq mókake íné mó íre tagagehe. 26 Ibora pahsuqme teiníboq írátíáhro. Iraipéq pokira kegá ínénsabe íre abiahnsa aintahráhowe. 27 Íné íre túbáh agia Manikáne sansá moke pahsuqme íwáhnorurau puara íre abiahnsa aintahráhowe.

28 Manikáne Awanka ite omaq itena, Wahnahnúno aitáráire. Wahnahnúno aitárái puaq sipisípiq wahnáhnká wene kamarí wahnahninserah itega moke Sísa tagaríáh ké moq kawerue wahnahnarítáhro. Kawerue wahnahnariteq Sísaga mi kené ahbabáqsabe wene korahqtaté paiqmataire íwíáhoro.

29 Sísane sánsá íre tábúsoqme miraéra peh mó sansá miraigeheéra íné pokona tanáhráq mó kegá séra péhe éhwéh íwáhnorigehe. Úrinsi iánká sipisípiq subínserah sega ite morábí méra íre kaweraitagéhe. 30 Sísa tagaríáh kégá wehukene sánsá miraigeheéra ite míáhrabeqte kégá moq péhe éhwéh íwáhnorigehe. 31 Minayabe íwéh panatágínaq uqmatíáhro. Apahtáró ópéq wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq itensabé nirutaboiréna kawerue íwáhno aruqaruruge. Minayabe iahreraq matíáhro úwe.

32 Poraga mó mahraréna, Manikánka séhréh aitéh éhwéh anotah pagégé éhwéhne. Mi ehwéh íréhrataq itega kaweqtaq míahrahowe. Mi ehwéh íréhrataq itega kaweqtaq méq oga mía míaira kereq moráráq míagehe. Minayabe Manikáne ehweh kawerue ireq wene sánsá miraoro.

33 Iteba míarau tanáhráq mó aníné korósiakáq móneakáqsábé íre nirutaboirurauge. 34 Ínéreq séhréh aintáh kéreq táhutahuroneheéna ínénéga arambehriurauge. Minayabe tagaríáhwe. 35 Itega mareqmarero ke séhréh aritaneheéq kawerue arambehrioro. Ínéga aiq mira aruqarurunserah arambehrioro. Itene Wahnah Sísaga mahraréna,

Mó anínká are náwí tánáhráq are iwíáh íwíáhóne. Arega mó aní náwena tanáhráq anotah iwíáh íwíáhóne

uraire. Mi ehwéhnsábé iahreraq matíáhro úwe.

36 Poraga mi ehwéh aiq teriutaq wereq aboawah wehreqka sirehunseraráq méra púreruwe. 37 Púreq ehwéh parabagútaq sega Pora káhkoue mehwehéra ibisowe. 38 Poraga, Mókake íné mó íre tagagehe únsabe sirutaboiréra ibiséra we sípiipéq meqmera móauwera kowekuwe.

21

Porareh Sarúsarama suwahpeq poku ehwéhne.

1 Itega Épésa suwahpeqte ábóáwáh wéh sueq sípi kéweweq obaríqme kure Kósa marákórápéq pokowane. Mó wehekáh itega Árórésa marákórápéq kéq mitaq sueq Pátára suwahpeq pokowane. 2 Mitaq séq Pónísía marákórápéq pokína sipí kabarue tagéq mi sipí kéweweq pokowane.

3 Sáípára marákórápéq ábóraq kowanaraq tagéq marakó ayehrápéq kótaikowane. Kótaikéq Síría marákórápéq tagéq Táíya suwahpeq korahowane. Mó kegá sípiipéqté ménsáméhnsá mewe marakóipeq sáharótaq 4 itega Táíya suwahpeqte Sísa tagaríáh kébá kowíahwane. Kowéq abapete téhtaré wéhékáh seba kowíahwane. Seba míahwanaraq Manikáne Awanka se iwíáh aritowara sega Pora teawera, Wehukega are subiq súéhboq Sarúsarama suwahpeq pokineho uwe.

5 Mi tanáhráq parabagútaq itega pokonehe íwíáhéq kaegaeowanarabeq suahwáne. Suahwánaraq moke mibeqté kéreq sene kárironanínseqka meiqmera ahnansahrapeq méíúwówe. 6 Itega arahwéraq irehunseráráq méq púreréq iriwe mehwehowane. Mehweh ariteq sípiipéq kiasagowanara tagéra sene nahtapeq seuwekuwe.

Ágábúsaga Sésáría suwahpeq Pora ehweh teawuwe.

7 Itega Táíya suwahpeq sueq sípi kéweweq pokue Tórémési suwahpeq pokowane. Mibeqté Sísa tagaríáh kéreq mehwehéq peh morá wéhékáh seba kowíahwane. 8 Mó wehekáh itega mitaq sueq Sésáría suwahpeq pokowane. Mitaq Pírípine nahtapeq kaegaeowane. Eqmaro kega abapete téhtaré wéhúké omaq sitótaq Pírípi omaq atówe.* Pírípi Sísa éhweh teri terinu aní míowe. 9 Wene ayahunkawaréh itaréitaré ítaq ahrárígáú míówe. Manikáne Awanka iwíáh aritowara se wene ehweh iraru ahrárígáú míówe.

10 Itega Sésáría suwahpeq kaegaeowanaraq táhmaro wehekáh parabagútaq wehukení wenáwíq Ágábúsaga Súría marákórápéqté tuwe. Manikáne Awanka iwíáh atowana wega wene ehweh irarerahúwe. 11 Wega iteba séna Porane áréti pugeqme mewena minarate wewene aigárá ayahnkara táhru táhruúwe. Táhru táhruéna mahraréna, Ínéga táhru táhruunserah Sarúsarama suwahpeqte Asiu kegá mah arétí abo moq táhru táhruigehe. Táhru táhruera nahnso kebá móatagéhe. Mah ehwéhmé Manikáne Awanka aiq irarire úwe.

12 Mi ehwéh irahwánaraq itereq mitaq míó kereqka Poransabé, Sarúsarama suwahpeq íre pokúno éq saiqnahwane. 13 Saiqnahwanana Poraga itensabé, Nirupipeq umehínehboq aneqsabé saiqnéq ibisaho? Karábúsiyabé íre áhreuge. Itene Wahnah Sísane arambehri miraunsabé Sarúsarama suwahpeq nubiq suaneherabowapómo. Anetaníbo úwe. 14 Anetaníbo úwaq wega itene ehweh íre ironsabe túbáh agéq, Maniká awabeh sansá mirainkehe ewane.

Poraga Sarúsarama suwahpeq pokú ehwehne.

15 Mi tanáhráq parabagúwaq ménsámehnsá sokahueq Sarúsarama suwahpeq pokowane. 16 Sésáría suwahpeqte Sísa tagaríáh ké táhmaro kegá ite kie irówe. Wehukení wenáwíq Násónie. We Sáípára marákórápéqté ánínéna íre wahto tanáhráq Sísa tagariowe. Kie iró kega Násónine nahtapeq kaigeheéra móítówe.

17 Itega Sarúsarama suwahpeq kowanaraq mibeqté Sísa tagaríáh kégá sirupipeq eyoyóéra mehweh aitówe. 18 Mó wehekáh Porareq itereqka Sémísiba pokowanara ómi Sísa tagaríáh ábóáwáh wéh míówe. 19 Poraga sereq mehwehéna Sísa éhweh nahnso ke moke teriunsabe Manikánka miraú arámbéhrí sáhnsahwe teriuwe.

Aboawah wehwárínká Poransabé, Manikánsabe iwíáh íwíáho nahtápéq pokúno ato ehwehne.

20 Poraga miraú arámbéhrí sáhnsahwe teriuwara aboawah wehgá írótaq Manikánsabe iwíáh íwíáh atera we anotah aní míre íwíáhuwe. Sega Poransabé, Iteribáq móne. Áhnte, peh íregáritaq Asiu kegá Sísansabé aiq pútare atáhwe. Sega Mósísiga sehgíóro ú ehwehnsábé iwíáh íwíáh atáhwe. 21 Wene ehweh iwíáh íwíáh atáhwara arega miraurona sansámé mó kegá se péhepehe ehwéh teríátówara aiq írátówe.

Mi pehe éhwéh mahraréra, Arega nahnso ke míáhrabeqte Asiu keyábé, Mósísiga sehgíóro ú ehwehnsábé anetaníbo. Itene aniné áú amurúrúáhro ú sansánkákáq mó Asiu kené sánsánkákáq íre miraoro teri terinire ewe. 22 Itega tagarionawe arega aiq sire u ehwéh Asiu kegá iraneherawoe. Minayabe amahnága aneronehnkono?

23 Aneronehnkono éra sega mó mahraréra, Asiu kega túbáh agigehboq itega teawéna ehwéh miraúno. Mahbeqté itaréitaré wéhúkégá Manikánsabe, Itene omasa éhwéh miraoneheqmúne teawéwe. 24 Arereq mósosuagéhboq mi anímárí meriqme Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq mórito. Titironeherau ka paiqmaro. Anehe sene siyahra káúqsuagéhe. Mirairataq ómi kegá tagarianeheéra Mósísiga sehgíóro ú ehweh anteruahnayabé íre aiq pútare atagéhe. Peh Mósísine ehweh kawerue sehgione íwíáhigehe uwe.

25 Sísa tagaríáh ábóáwáh wéhgá mó mahraréra, Sísansabé aiq pútare atáh náhnsó ké páhsi iwíáhue sehiranue síátóne. Mi pahsígá mahraréna,

Péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáhoneheéra titirirataq náíra naneq íre nahro. Korahq íre nahro. Wehukenínká awio páríkí náneq ka íre nahro. Mó kené ahrewe ahrariwe wehwe mahbiwe íre abarioro ire.

Peh miraue iwíáhue sehiranue teríátáúne uwe.

26 Uwana Poraga kowe éna omasa éhwéh miraoneheqmúne u animárí móritowe. Mó wehekáh wereq sereqka sosúó sansa áhwáréra Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq kibekuwe. Sosúó sansa parabagína tanáhráq mibeq mahbeq arítáh ké terieneheéra kibekuwe. Teriera, Mi tanáhráq parabagínaraq itega Manikánsabe iwíáh íwíáh ateq titironehe uwe.

Asiu kegá Pora saiqnarúó ehwehne.

27 Sosúó sansamé abapete téhtaré wéhékáh parabaginaútaq Esia marákórápéqté Asiu kegá Pora tagowe. We Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq míowara tagéra abiahnsanuwe. Sega Pora táhtoqme 28 nahtapeq míó kega ehwehnabaéra mahraréra, Ísara keo, séhréh aitáhro. Mah anínká ómi mah kehiná kéhínánsábé ite Asiu ke íre kaweq ke wóe síwáhnoréna Mósísiga sehgíóro ú ehweh anterúáhro ue síwáhnorire. Mah nahnsábé anetaníbo ue síwáhnorire. Wega mó ahbabáritéhmé Káríki ke Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq móárítéhre. Móárítéh púana wega mah kawéq náhnsábé íre kaweratéhre uwe.

29 Épésa suwahpeqte ání wenáwíq Tárópímae. Menah Asiu kegá wereq Porareq Sarúsarama suwahpeqte áhtápéq nogúyataq tagowe. Mitaq tagonsabe sega péhe íwíáhéra, Poraga Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq nahnso aní meqme surainsabe órira mire uwe. Meqme móátáráire ume péhe éhwéhne.

30 Minayabe ehwehnabaéra ómiga abiahnsanéra pehbeheráh seyeue sorupera Pora Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéqté táhtoqme abariuera máhpeq márunatera onsawárí paiqsúówe.

Aroma sontíá kégá Pora táhtoró ehwehne.

31 Sega Pora suboneherautaq Aroma sontíá kéné anotah wahnáhnká ómi Sarúsarama suwahpeqte kégá aiq tobehowe u irowe. 32 Irena wega apubúue sóntía keákáq sene wahnah animárínkákáq meriqmena pehbeheráh túwe. Túwara Pora subu kegá mi ke tagéra túbáh aguwe.

33 Sóntía kené wahnahnka Poraba tuena táhtoqme téhtaré séníráté táhraráhro úwe. Táhraráhro éna, We insebo? Aneq ahbábáriro kasenúwe. 34 Kasenúwara áhnte kegá míó púara ehwehnabaéra mó kegá mó ehwéhnuwara mó kegá mó ehwéhnuwe. Áhnte ehwéhnu puara wega íre kawerue irahráhúnsabe sóntía keyábé, Ite kaegaeo nahupéq móátáhro úwe.

35-36 Kaegaeo nahupéq kibekoneherautaq se kéró kega paentáwe kéra ehwehnabaéra, Subiq súáhro. Subiq súáhro uwe. Subiq súáhro unsabe Pora subíyehoéra sóntía kegá we sawiwera nogúwe.

Poraga Asiu ke we éhweh teriu ehwehne.

37 Sega we nahupeq móataneherautaq Poraga Káríki ehwéhtáq sóntía kené wahnahnsabé, Ehweh teawinínkono kasenúwe. Kasenúwana mi anínká éhnehéna, Are Káríki ehwéhmé aiq írátíahne éna, 38 Menah peh morá Ísípi marákórápéqté ánínká kámáhni ke ebehinkeheéna áhnte ke 400 subiq suahráho ke meriqmena uworapeq pokuraire. Íné iwíáhume, Arewe we wone íwíáhuge úwe.

39 Úwana Poraga, Íné Asiu aní múge. Íné Sírísía marákórápéq Tahsa suwahpeqte ání múge. Tahsa suwahpeq áhnte nahnsó ké míáhwe. Íné mahtaq míáh ké ehweh terinie úwe. 40 Úwana, Terio únsabe Poraga awahsahniataq méwotate irigéna míó kega ehiyansá agigeheéna ayahnkaratáté saiqnówe. Saiqnówara túbáh aguwana Poraga Asiu kené ehwehtaq mahraréna,

22

1 Náníbáqmari móe. Nániboreh wóe. Nánuwahraho, néne ehweh íráhro. Íné íre ahbabáq anine ue iahtebagehboq néne ehweh íráhro úwe. 2 Wega Asiu kené ehweh irarúwara irera ehiyansá aguwe.

Ehiyansá aguwana Poraga mahraréna, 3 Íné Asiu aní múge. Náinoga Sírísía marákórápéq Tahsa suwahpeq maqinténa Sarúsarama suwahpeq méintowana mahtaq anonúkowae. Anotah síwáhnori aní Kámáríaga iteriborehne sansá irankeheéna kawerue níwáhnoruraire. Ibora itega Manikáne arambehri mira onserah ínéga moq mira aruqarururauge.

4 Menah ínéga Sísansabé aiq pútare atáh ké pukigeheéna síwíoqnarauge. Weh ahre táhtoqme táhru táhruena karábúsiipéq mórítáráuge. 5 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnseq aboawah wehreqka minayabe tagéra teieráhowe. Sega Támákása suwahpeqte Asiu ke páhsi sinkeheéra sehiranue níátówe. Íné Támákása suwahpeq pokurauge. Mibeqté Sísa tagaríáh ké táhru táhruue Sarúsarama suwahpeq móritanieéna pokurauge. Se kamah ariníe íwíáhurauge úwe.

Poraga íópeqté téhreh naneq tagónsabe teriu ehwehne.

(Eqmaro 9.3-19, 26.12-18)

6 Poraga mó mahraréna, Íné ahtapeq pokue Támákása suwahpeq kinaurauge. Kinauraugana wéhékáhnabubu íné kuraurabeq apubúue íópeqté anotahtaq téhraguraire. 7 Téhragurairana marakóipeq márunsurahéna ehweh írátáuge. Mi ehwéhnká mahraréna, Sorao, Sorao, aneqsabé níwíoqnahno uraire.

8 Urairana ínéga, Anotah aníno, are insebo urauge. Uraugana wega ínénsabe, Íné Sísa Néhsara suwahpeqte ání arega níwíoqnáhna aní múge uraire. 9 Íné sénító kegá téhragurai tagéra peh teníátái ehwéh íre írátówe.

10 Ínéga, Néne Wahnahno, anerininkono kasenurauge. Kasenuraugana wega ínénsabe, Irigue Támákása suwahpeq pokúno. Mitaq arega moke miraina arámbéhrí teawiníe uraire. 11 Anotah téhrarainsabé íné íre tagahrahurauge. Íre tagahrahurau puara íné sénító kegá niyahtaq ahmboqmera Támákása suwahpeq móíntárówe úwe.

12 Poraga mó mahraréna, Mibeqté ání wenáwíq Ánáníásie. We Mósísiga sehgíóro ú ehweh kawerue írátái aníne. Moke wenawahrah Asiu kegá, We aiq kaweq aníne íwíáhuwe. 13 Ánáníásiga ínéba séna iriwe ména ínénsabe, Sorao, náníbáq móne. Arega tagahrahóne urairana niura apubúue kaweragurairana we tagarauge.

14 We tagaraugana wega ínénsabe, Itene igaqnaréhne Manikánka wene sánsá ahtebankeheéna are omaq atéhre. Wene kaweq ahnínkáwá tagé wene ehweh irankeheéna are omaq atéhre. 15 Arega wene ehweh ómi kehinánsábé terinkéhe. Arega tagé írátóna ehwéh terinkéhe. 16 Amahnága túbáh aginehboq iriwe mé wání meyo. Arene ahbabáq kaqauwankéhboq Sísansabé áhrabúno uraire úwe.

Manikánka Poransabé, Nahnso ke néne ehweh korerio ú ehwehne.

17 Poraga mó mahraréna, Íné Sarúsarama suwahpeq seuwekurauge. Mibeqté Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéq púrerurautaq néniwanka 18 Sísa tagarauge. Tagaraugana wega ínénsabe, Mahtaqté kégá arene ehweh íre aiq pútare atéhra puah Sarúsarama suwahpeq apubúue sue móbeq pokúno uraire.

19 Urairana ínéga wensabé, Néne Wahnahno, Asiu kené momiwí nahmárítápéq arensabé aiq pútare atáró ke subiqme karábúsiipéq sítáráuge. Minayabe mahtaqté kégá tagaríáhwe. 20 Sítíbéni arene ehweh teríátái anímé Asiu kegá ebahnsatate subitótaq ínéga wahtotaq iriwe ména we pukime aiq kawerire éna subitó kené káhq ambántámárítáq wahnahnurauge teawátáuge. 21 Teawátáugana wega ínénsabe, Nahnso suwahpeq íre wahto marákórápéq eqmaraníe. Arega nahnso ke néne ehweh korerinkéhboq pokúno teníátáire úwe.

Aroma wahnáh ánínká Poransabé kasenú ehwehne.

22 Poraga teriu ehwéh sega kawerue írówe. Írówana Poraga nahnso keyábé irarútaq sega ehwehnabaéra mahraréra, We oga míéhmé anotah íre kawerire. Subiq súáhro uwe. 23 Porane ehweh íre suwahbó púara sega ehwehnabaéra sene ambantamarí ugurue tuperúpeéra tanahuqkakaq mewe tuperúpeuwe.

24 Sega mirauwana sóntía kené wahnahnka, Mi aní nahupeq móátáhro úwe. Móátáhro éna, Asiu kegá aneqsabé abiahnsanéra áhnte ehwéhnoo íwíáhúwe. Iwíáhéna, Teninkéhboq mah aní áréti sahtáté subóro aritowe. 25 Sega we subiqmaraneheéra wene aiayah táhru táhruuwana Poraga weba wahtotaq iriwe mío wahnáh ánínsábé, Íné Aroma aní múge. Aneqsabé ehweh íre aintasa pehipi nuboneheo? Mi sansá aiq mirao sansánoo úwe.

26 Úwana kíápéténiga irotaq anotah wahnáh ánípá pokue wensabé, Itega suboneheú aní Aroma aní míéhnsábé anerinibo úwe. 27 Úwana wega Poraba séna wensabé, Are Aroma anípo? Tenio úwana, Kowe úwe. 28 Kowe úwana anotah wahnáh ánínká wensabé, Íné áhnte moné paiqmataunsabé Aroma aní úkurauge úwe. Úwana Poraga wensabé, Náinoga maqintotaq Aroma aní maqintowe úwe.

29 Úwara Pora suboneherau kegá irera apubúue auwera peh tagowe. Anotah wahnáh ánínká iwíáhéna, Mah aní Aroma aní míéhrana táhru táhruéwómé íre kaweruge. Íre kaweruge éna wega moq áhreúwe.

Poraga momiwíuríó ke teriu ehwehne.

30 Áhreéna arupipeq iwíáhéna, Asiu kegá aneqsabébópoq we ehweh atáhwe. Iraníe íwíáhéna mó wehekáh wega, Pora táhraró nahgáq pugeq áúwáhro aritena, Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq mó kaunsírí kéreqsabé, Momiwíoro aritowe. Momiwíoro aritena, Pora meqme momiwíurabeq móátáhro aritowe.

23

1 Poraga kaunsíri ke ebitáwéna mahraréna, Nánuwahraho, Manikánka nirupipeq tagaríéhre. Menahnkákáq amahnágaákáq kaweqtaq mía míauge úwe. 2 Peh morá wáhnáh ání Ánáníásiga Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké wahnahnúwe. Wega Poraba iriwe míó keyabé, Wene áwéh suranóro aritowe. 3 Aritowana Poraga wensabé, Awisúitagi wirá áwánká taberábe pentí abaq máráhwara awisúitagi awánká íre tagahrahowe. Mina inserah are kaweq ambántá úbíq miahnawe arene arupipeq peh awisúitagi wirá áwánká tahnsane. Arega íné áwéh suranóro aritahnaga Manikánka are mina tahnsaninkehe. Arega mitaq tútuue Mósísiga sehgíóro ú ehweh iwíáhé ehweh aintahne. Minayabe aneqsabé níwéh suranóro aritahno? Miraónaga Mósísine ehweh aiq anteruahne úwe.

4 Úwara Poraba iriwe míó kega wensabé, Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitáh kéné wahnahnsabé aneqsabé ehweh atahno uwe. 5 Uwana Poraga sensabé, Manikáne ehwehnka mahraréna,

Itene wahnahnsabé abehq éhwéh atéhneho ire. (Kisim Bek 22.28)

We Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitáh kéné wahnah tagaríótáq tahirímé mi ehwéh íre iraru irino úwe.

6 Kaunsíri kewé mó akáhtáq Sáyúsi ke míówara mó akáhtáq Péhrasi ke míówe. Minayabe Poraga se tagéna iwíáhue momiwíuríórabeqte kéyábé anotahtaq mahraréna, Nánuwahraho, íné Péhrasi aní múge. Nániboreh Péhrasi kené sánsá mirau ke míówe. Manikáne omasa éhwéhnsábé aiq pútare atena wega mókake pusa ké oganúq sitankéhe iraruraunsabé ehweh aintáhwe úwe.

7 Péhrasi kegá mó iwíáhuwara Sáyúsi kegá mó iwíáhuwe. Íre morá íwíáhunsabé seye ehwehuwe. 8 Péhrasi kegá iwíáhéra, Mókake Manikánka pusa ké oganúq sitankéhe. Sega íópeqté kéreq Maniká míéhrabeqte kéreqsabé aiq pútaq míáhwe íwíáhuwe. Sáyúsi kegá minayabe íre aiq pútare arítówe. Sega iwíáhéra, Manikánka pusa ké íre oganúq sitanawire íwíáhuwe. Minayabe se mó iwíáh mó iwíáhu puara seye ehwehuwe.

9 Anotah ehwéhutaq táhmaro Péhrasi sansá síwáhnoro kegá iriwe méra mahraréra, Itega iwíáhúnawe mah anímé íre ahbabáq anine. Íópeqté ké, Maniká míéhrabeqte kégá ehweh teawátówapómo. Itewe íre tagariahrahúne uwe. 10 Unsabe seye áhnte ehwéhnabaunsabe sóntía kené wahnahnka, Asiu kegá Pora abariwe subíyeho íwíáhéna, Sóntía keyábé, Mi aní tutáhtoqme sabiwe meqmeq itega kaegaeorabeq móátáhro aritowe.

11 Mó penórábéq Sísaga Poraba sebatawe ména wensabé, Íre áhreúno. Íné éhweh arega Sarúsarama suwahpeq teríátónanserah mókake Aroma suwahpeq moq terinkéhe úwe.

Asiu kegá, Pora subiq suaneheqmúne u ehwéhne.

12 Mó wehekáh Asiu kegá sío síoéra moráénéra, Manikánka tagaríéhre. Wánínkakaq táhutahuqkakáq pehipi íre naneheqmúne. Ebeq Pora subiq sueq anehe táhutahuq nanehe uwe. 13 Áhnte weh 40 wehgá miraue sío síoéra moráénue iwíáhuwe.

14 Sega Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéreq Asiu kené aboawah wehreqpa pokue sensabé teriera, Manikánka tagaríéhre. Itega wánínkakaq táhutahuqkakáq pehipi íre naneheqmúne. Ebeq Pora subiq sueq anehe táhutahuq nanehe. 15 Minayabe itereq mó kaunsírí kéreqka sóntía kené wahnahnsabé péhe éhwéh mahrarero. Mahraréq, Itega Pora éhweh tábúsoqme iranéhboq iteba meqme súno ero. Itega ahtapeq wahnahnurawéq wega sinaraq suboneheqmúne uwe.

16 Uwana Porane anahnowáné ahninkáwágá mina mehwaró ehweh irowe. Irena sóntía kegá kaegaeurabeq kibekue Pora teawuwe. 17 Teawuwana Poraga kíápéténinsabé áhrabéna mahraréna, Mah mahbígá arene wahnah aní ehweh teawinkéhboq meqme móato úwe. 18 Úwana wega meqmena anotah wahnáhpá móatena wensabé mahraréna, Mah mahbígá ehweh teawinkeheéna meqmena suge. Karábúsiipéqté ání wenáwíq Poraga níáhrabue we meqme areba móato teníre úwe.

19 Úwana anotah wahnáh ánínká mahbine ayahtaq panantáwe meqmena kopípéq mógasenúwe. Kasenéna, Aneq ehwéh teniníbo úwana 20 mahbiga wensabé, Asiu kegá moráénéwáhwe. Sega arensabé, Ahbiah Porawe kaunsíri kebá meqme súno teawigéhe. Pora éhweh tábúsoqme iranéhboq iteba meqme súno teawigéhe. 21 Minayabe aiq pútare arítéhnehboq 40 kegá mehwatíáhwe. Sega aiq mahraréra, Manikánka tagaríéhre. Itega wánínkakaq táhutahuqkakáq pehipi íre naneheqmúne. Ebeq Pora subiq sueq anehe táhutahuq nanehe ewe. Sega amahnága sokah sokahue míáhwe. Peh arene ehwehnsabé áwénunowe úwe.

22 Úwana anotah wahnáhnká mi mahbíyábé, Arega tenienawe mó ke teríneho. Pehwehrue pokéwahno éna eqmaq auwowe.

Pora kámáhni wahnáh ání wenáwíq Péríkiba móato u ehwehne.

23 Eqmaq auwena téhtaré kíápéténi síáhrabúwe. Síáhrabéna sensabé, Inokáhpeq wehuke sugé tanahráq Pora Sésáría suwahpeq meqmeta móátáhtao. Áhnte sontíá ké 200 sontíá kéreq 70 oségá káhkokóawíáh sóntíá kéreq mó áhnte 200 sehsabekara matíáh sóntíá kéreq sokah sokah arítáhtao. 24 Pora moq óseraq tútuue míahnaraq anotah wahnáh ání Péríkiba kawerue meqmeta móátáhtao úwe.

25 Móátáhtao éna Péríkine páhsi sehiranue mahraréna,

26 Péríkio, are anotah kawéq wáhnáh ání móne. Íné Káróríúsa uge. Mó niwíqmé Árísíása uge. Néne páhsi sáhnsahwe tagáhno. 27 Asiu kegá mah aní táhtoqme subitótaq we Aroma aníne urairana írátáuge. Írátáútaq ínéreq sóntía kereqka pehbeheráh tueq tumetáune.* 28 Wega aneq ahbabárirapómo éna iranieéna sene kaunsíri kebá móátáráuge. 29 Sega seyene sánsánsábé ehweh atówana wega íre anotah ahbábárire. Mi ahbábáqmé íre suboráhi ahbábáq míre. Íre karábúsiipéq móatahráhi ahbabáq míre. 30 Asiu kegá mah aní suboneheqmúne uro irena apubúue areba eqmaq áúwóge. Wensabé ehweh atáh kéyábé areba pokue mi ehwéh koreawéro atóge úwe.

Páhsiipéqté éhwéhnká aiq irarúwe.

31 Sene wahnahnka teriunserah sóntía kegá Pora meqmera inokáhpeq Ántípáti suwahpeq móátówe. 32 Mó wehekáh óseakáq kégá Pora meqmera Sésáría suwahpeq pokuwe. Pokuwara mó sontíá kégá sene nahtapeq tuekuwe. 33 Tuekuwara óseakáq sóntíá kégá pokue Sésáría suwahpeq kéra anotah wahnáh ání Péríkiba Pora móatera páhsiakáq móátówe.

34 Móátówana wega páhsi sáhnsahena Poransabé, Are eheqte ánípo kasenúwana, Íné Sírísía marákórápéqté ání múge úwe. 35 Úwana, Arensabé ehweh atéhra ke túírataq arene ehweh iraníe úwe. Wega sóntía keyábé, Érótine anotah nahtápéq ateq mitaq wahnahnoro aritowe.

24

Asiu kegá Pora ehweh ató ehwehne.

1 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah wenáwíq Ánáníásie. Moberíáh wéhékáh parabagútaq wereq táhmaro Asiu kené aboawah wehreqka peh morá págegeue ehweh aritahráhi aní wenáwíq Tétúra meqmera túwe. Sega Aroma kené anotah kamáhní ání Péríki Pora éhweh teawanehe úwe.

2 Péríkiga, Pora meqmeq sero úwara meqmera móátówe. Móátówana Tétúraga mahraréna, Péríkio, are anotah kawéq wáhnáh ání móne. Arega wahnahnónayabé ite Asiu ke pehwehrue mía míaorahúne. Arega kawerue iwíáhónawe séhréh aitaníe é itene marakó kaweraitahne. 3 Minayabe itega iwíáh íwíáh ateq kaweróne atone úwe.

4 Tétúraga mó mahraréna, Áhnte ehwéh íre irarinie. Pehgáriq ehwéh teawiníboq iro. 5 Ite iwíáhúnawe mah anímé ahbabáq aruqaruri aníne. Wega mah marákó márákóípéq mó ke suwahpeq mó ke suwahperue Asiu keyábé pagu pagunurairara áhnte kegá tobehéra ebehowe. Wega itene sánsá suena Néhsara suwahpeqte áníné sánsá meyáh ké wahnahnire. 6 Wahnahnéna wega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq íre kawerina uraitaq itega táhtotiaraune. Itene sánsá anterutainsabé ehweh ateq parabaruanehe íwíáhuraune.

7 Iwíáhuraunaraq itega Pora ehweh atanéhe uraunaraq sóntía kené wahnah wenáwíq Árísíásarehga tuera ite págegeue iubera Pora meqmera móbeq móátárówe. Árísíásaga itensabé, Pora ehweh atagéhboq anotah aní míéhrabeq pokue mitaq ehweh atáhro uraire. 8 Moke ehweh atéhra ehwéhnsábé wewega teawinkéhboq kaseninanao úwe. 9 Úwara moke wereq su Asíú kégá wega irarú ehwéhnsábé kowe atera mi ehwéh aiq pútaq ehwéhne atówe.

Poraga Péríkinsabé we éhweh teawu ehwehne.

10 Poraga ehwehninkeheéna anotah kamáhní ánínká ayahnkaratáté saiqnówe. Saiqnówana Poraga wensabé, Itene marakórapeq arega áhnte opéq wahnahnurone. Mina tagaríónsábé pahsuqme teawiníe. 11 Ínéga Sarúsarama suwahpeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atanieéna kowíaraugana peh airápété téhtaré wéhékáh parabaguraire. Mó kegá mi ehwéh aiq pútaq ehwéhne teawigéhboq kaseninanao. 12 Mi ke suwahpeq íné íre ehwehéna mó ke íre pagu pagunurauge. Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéqkákáq Asiu kené momiwí nahtápéqkákáq máhpeqkakáq peh túbáh agurauge. 13 Sega ehweh aintáhnsábé íre sokigi aintahráhowe.

14 Pahsuqme teawiníboq írátíahno. Sega Sísane sánsámé íre suwahbeh puara áwáhnáh sánsáne ewe. Mi sansámé ínéga sehgíúge. Miraunsabé itereq itene igaqnaréhreqne Manikánsabe iwíáh íwíáh atóge. Mósísine ehwehnkakáq Manikáne ehweh iraru kené ehwehnkakáqsábé aiq pútare arítóge. 15 Mókake Manikánka moke pusa kéwé kaweq kereq ahbabáq kereq iriritankéhe. Ehweh aintáh kéreq ínéreqka minayabe iwíáhue áwénunúne. 16 Íné kaweqtaq méyabe nuwahbehre. Manikánseq ómi wehukéreqsabé íné íre ahbabárarítónsábé nirupipeq eyoyóire úwe.

17 Poraga mó mahraréna, Táhmaro opéq nahnso kené marakórapeq ména nánuwahrahba seuwekurauge. Tabonah Asiu ke móne nárinieéna seuwekéna Manikánsabe iwíáh íwíáhue nawinieéna seuwekurauge. 18 Itega sosueq mirauraunaraq sega Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq ite tagarowe. Íre áhnte ke ínéba míarowana pehwehribeq míaraugara 19 Esia marákórápéqté Asiu kegá tagarowe. Tagarowana ínéga ahbabárurautaq tahirí sega aneqsabé areba íre séra ehweh aintáh iripo?

20 Ínéga kaunsíri ke ehwéh teríátáugara areba suro kegá írátíarowe. Ahbabárurautaq tahirí sega teawé irino. 21 Se momiwíurorabeq peh morá éhwéh iraruraunsabé sega, Íné ahbabáruraire íwíáhurowamo. Mi tanáhráq ínéga anotah ehwéhnue mahraréna, Manikánka pusa ké iriritankéhe. Ínéga mira íwíáhunsabé ibora itega ehweh aintáhwe urauge úwe.

22 Úwana Péríkiga irena Sísansabé aiq pútare atáh kéné sánsá ahtebonsabé, Pehitare aritowe. Pehitare aritena sensabé, Anotah sontíá kéné wahnah aní Árísíásaga mahtaq tuinaraq itene koti ehwéhnsábé iwíáhue teiníe úwe. 23 Teiníe éna wene kíápéténinsabé, Pora kawerue wahnahnato. Pehwehrue wahnahnúno. Wene iyahnabo anímárínká séhréh ataneheéra ménsámehnsánkakaq túírataq íre ahqáho arito úwe.

Pora téhtaré ópéq karábúsiipéq mío ehwéhne.

24 Táhmaro mó wehekáh parabagúwana Péríkiga wene ahre wenáwíq Tárúsíra meqmena súwe. Wene ahre Asiu iní míowe. Wega, Pora meqme súno atowana móatowana Poraga Sísansabé aiq pútare ate ehwéh teriuwe. 25 Poraga kaweqtaq méyabewé tabasíwe méyabewé Manikánka mókake ómi kehinánsábé ehweh aritahnayabéwé irarúwe. Irarútaq Péríkiga áhre agéna mahraréna, Pehitare. Amahnága pokúno. Mókake ahwimi íre kahnaraq mó áhrabinie úwe.

26 Péríkiga iwíáhéna, Pugeq auwahnana Poraga móne náninabomo íwíáhúwe. Mira íwíáhúnsabé wega mó wehekáh mó wehekáhnue Pora meqme súno atowana Pora weba súwe. Wereq Porareqka ehwehnaruqaruruye.

27 Asiu kegá wensabé kaweróne atageheéna Péríkiga Pora íre pugeq auwowana peh téhtaré ópéq karábúsiipéq míowe. Mi tanáhráq parabagúwana mó anínká Péríkine wahnah árámbéhrí meyowe. Mi aní wenáwíqtare Pósíúsa Pésátae.

25

Poraga, Anotah wahnáh ání Sísáhriba pokinie ú ehwehne.

1 Pésátaga Sésáría suwahpeq wahnahné arámbéhrí awaq mianieéna mitaq súwe. Apahtáróráq mitaq ména suena Sarúsarama suwahpeq pokúwe. 2 Mibeqté Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahnseq mó anotah Asiu kereqka Pésáta Poraga ahbabarurai ehwéh teawúwe. 3 Sega moráénéwéra, Pora subonéhboq ahtapeq mehwaranéhe íwíáhuwe. Mira íwíáhunsabé sega Pésátansabé, Pora mahtaq Sarúsarama suwahpeq ehweh atanéhboq meqmeq sero arito uwe.

4 Uwana Pésátaga sensabé, Pora Sésáría suwahpeq karábúsiipéq míéhre. Mibeq áhníbórá pokinie. 5 Minayabe ite míonarabeqte anotah kegá séniragéhe. We ahbabáq kahnaraq mitaq ehweh atagéhe úwe.

6 Wega sensuwahpeq abapete apahtáró wéhékáhpópoq nayáhnkú wéhékáhpópoq mitaq ména suena Sésáría suwahpeq pokúwe. Pokéra mó wehekáh wega wahnahnúrabeqte náhúpéq tútuue ména, Pora koweqme sero aritowe. 7 Poraga sútaq Sarúsarama suwahpeqte su Asíú kégá seabugéqnáhnue iriwe míówe. Iriwe méra, Wega mira ahbabárire éra áhnte ehwéh atówe. Sene ehwehme aiq pútaq ehwéh íre sokigi aweráhuwe.

8 Ehweh atówana Poraga mahraréna, Mósísiga sehgíóro ú ehwehnkákáq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqkákáq íre ahbabárarítáráuge. Itene anotah wahnáh Sísáhri moq íre ahbabáratáráuge úwe.

9 Úwana Pésátaga Poransabé, Asiu kegá ehweh aintagéhboq Sarúsarama suwahpeq ínéreq arereq pokéyabe awahbehro úwe. Pésátaga Asiu kené sirupipeq eyoyó aritanieéna mi ehwéh irarúwe.

10 Úwana Poraga wensabé, Ahqáho. Íné Asiu keyábé íre ahbabárarítáráume tagariahne. Minayabe ite Aroma kené anotah wahnáhné koti arítáh náhtápéq míóge. Mahtaq ehweh parabaruo. 11 Íné pukorahu sansá íre miraurauge. Miraurautaq tahirímé íné nubiq suo teawú irino. Sega ehweh aintáhmé íre aiq pútarowe. Minayabe arega íné Asiu kebá íre móintahráhóne. Aroma wahnáh ání Sísáhri íné éhweh teawenana wewega iwíáhue tagankehe úwe.

12 Úwara Pésátareq weba mía míau ahtébíá kéreqka sío síoéra iwíáhuwe. Pésátaga Poransabé, Sísáhri íné éhweh teawenana iwíáhue tagankehe énayabé weba pokinkehe úwe.

Ágárípaga Pora éhweh iro ehwéhne.

13 Táhmaro mó wehekáh parabagútaq mó marákórápéqté wáhnáh ánínseq wenanahnoreqka Sésáría suwahpeq suye. Wahnah aní wenáwíq Ágárípae. Anahnowá áwíq Pénáísie. Sega Pésáta mehweh atayeheéra suye. 14 Sega táhmaro wehekáh weba míóyana Pésátaga Pora éhweh Ágárípa teawuwe. Teawena Ágárípansabe mahraréna, Péríkine arambehri merautaq wehukení karábúsiipéq míaraire. 15 Íné Sarúsarama suwahpeq míarautaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnahmarínseq Asiu abóáwáh wéhreqka we éhweh teníátówe. Teniera mahraréra, Itega we naho aiq ehweh atáráúnayabé itene ehweh iro. We subiq suo teníátówe.

16 Teníátówana ínéga ahqáho aritena sensabé, Ite Aroma kegá wehuke pehipi íre subiq suahráhúne. Ebeqme we ehweh átáh ké míáhrabeq wene ahbabáqsabe ehwehninkehe urauge.

17 Asiu kegá we ehweh ataneheéra ínéba tutotaq íné íre túbáh agurauge. Mó wehekáhtáq mi ehwéh iranieéna wahnahnuraurabeqte náhúpéq tútuue ména, Pora koweqme sero arítáráugara koweqme surowe. 18 Wega aneq ahkárágárá urairo íwíáhuraugara wensabé ehweh atáró kegá irigéra íre mi ehwéhnia peh mó ehwéh irare atárówe. 19 Peh seyene sánsánsábé ehwehurowe. Poraga, Putiarai aní wenáwíq Sísa oga míéhre urainsabé wereq sereq ehwehuwe. 20 Mi ehwéhmé íre niahteboge. Aneq ehwéhpómo? Árahue kaweraritanínkono íwíáhurauge. Iwíáhuraunsabé ínéga Pora kasenéna, Sarúsarama suwahpeq pokue mitaq mah ehwéh kobarabaruanéhnkono urauge. 21 Uraugana Poraga, Ahqáho. Aroma wahnáh ání Sísáhri íné éhweh teawenana wega iwíáhue tagéna teinkéhe uraire. Urainsabé, Ínéga eqmaq auwahráhonaraq Sísáhriba pokinkehe. Amahnága karábúsiipéq míahno atáráuge úwe.

22 Úwana Ágárípaga Pésátansabé, Ínénéga mi aníné ehweh iraníe úwana, Ahbiah arega irankéhe úwe.

23 Mó wehekáh Ágárípareq wenanahno Pénáísireqka wahnah aníté táhnsá siwahriruera suye. Sereq sóntía kené wahnahnseq anotah wehwárínseqka momiwí nahtápéq kibekuwe. Kibekuwana Pésátaga, Pora koweqme sero úwana koweqme suwe.

24 Pésátaga mahraréna, Ágárípareq ómi itereq momiwíúna kerero, mah aní tagahro. Moke Asiu kegá Sarúsarama suwahpeqkakáq mahtaqkákáq mah anínsábé teni teninurowe. Sega ínénsabe, Mi aní anotah ahbábáq ání púah subiq suo ato éra pagu pagunaintárówe. 25 Ínéga we kasenue tagéna pukorahi ahbabáq íre tagarauge. Wega, Aroma wahnáh ání Sísáhri íné éhweh teawenana wewega iwíáhue tagankehe uraire. Urainsabé ínéga weba eqmaraníe íwíáhurauge.

26 Mah anínsábé kasenue tagéna wene ahbabáq íre tagaraunsabé Sísáhrinsabé aneq ehwéh páhsiipéq sehiranue teawinínkono? Minayabe wene ehweh irageheéna iteba móátóge. Ágárípao, wene ehweh iro. Itene anotah wahnáh Sísáhri wene ahbabáqsabe páhsi sehiraniniboq itega mah aní kasenoro. 27 Karábúsiipéqté ání mó wahnáh ánípá pehipi eqmaq áúwéhnayabé íre kaweq sansáne. Minayabe wene ahbabáqmari sehiraninie úwe.

26

Poraga we éhweh Ágárípa teawu ehwehne.

1 Ágárípaga Poransabé, Are éhweh teio úwe. Úwana Poraga ayah pankeqme mahraréna, 2 Ágárípao, are anotah wahnáh ání móne. Íné éhweh teawenayabé nirupipeq eyoyóire. Asiu kegá áhnte ehwéh aintárónsabé amahnága tábúsoqme teawiníe. 3 Arega moke Asiu kené sánsánkákáq sene ehwehnkakáq aiq ahtebáhne. Minayabe arega néne ehweh irahnayabé nirupipeq eyoyóire. Kawerue iwíáhinkehboq pehwehrue mé iro úwe.

4 Poraga mó mahraréna, Ómi Asiu kegá Sarúsarama suwahpeq miraurau sansá tagaríáhwe. Íné animai míáhwataq nánuwahrah míórabeq miraowa sansá tagaríáhwe. 5 Péhrasi kegá mirau sansá anotah pagégé sánsáne. Íné Péhrasi aní ména mi sansá kawerue miraurauge. Minayabe Asiu kegá tagaríáhwe. Mi ehwéh teaweyabe suwahbehtaq tahirímé sega aiq teawé irino.

6 Naho naho Manikánka itene igaqnaréhyabe áhnte kawéq éhwéh teriuwe. Ínéga mi ehwéhnsábé aiq pútare atóge. Aiq pútare atena áwénunuraunsabé mó kegá ehweh aintárówana amahnága mahtaq míóge. 7 Airápété téhtaré iteruwahrah kahnáhnká inokáhpeqkakáq wéhékáhnkakaq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhwe. Sega kawerue iwíáh íwíáh atera, Manikánka omasa éhwéh sehginawire éra áwénunuwe. Ínéga moq miraue áwénururauge. Minayabe Asiu kegá ehweh aintárówe. 8 Manikánka pusa ké iriritéhnsábé aneqsabé íre aiq pútare ataho úwe.

9 Poraga mó mahraréna, Ínéga menah Sísa, Néhsara suwahpeqte ánínsábé aiq pútare atáh ké síwíoqnanauge íwíáhurauge. 10 Iwíáhéna Sarúsarama suwahpeqte Sísa tagaríáh ké síwíoqnarauge. Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah kegá, Miraúno aintárówana Sísa tagáríáh ké karábúsiipéq sitáráuge. Se subiq suanéhe íwíáhurowana miraoro arítáráuge.

11 Sísa tagaríáh kégá sene sánsá suera Sísansabé íre kaweq ehwéh atageheéna ínéga moke Asiu kené momiwí nahmárítápéq anotahtaq kamah ariena síwíoqnarauge. Anotah abíáhnsá aritena wáhnaupéqté ké suwahpeqkakáq pokue síwíoqnarauge úwe.

Poraga Sísa tagó ehweh Ágárípa teawu ehwéhne.

(Eqmaro 9.3-19, 22.6-16)

12 Poraga mó mahraréna, Ínéga mirauraunsabé Támákása suwahpeq pokinie íwíáhurauge. Iwíáhuraugara Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné wahnah anímárínká, Kaweróne éra, Komiraúno aintárówe. Komiraúno aintárówana ahtapeq pokurauge. 13 Pokuraugana wéhékáhnabubu íópeqté anotahtaq téhraguraire. Mi tehrehme pópoqnah kiotaiqme téhrarairana tagarauge. Ínéreq ahtapeq sénító kereq míaraunarabeq téhraguraire. 14 Anotah téhraguraitaq moke itega marakóipeq márunsurahuraune. Íbaru ehwéh, Asiu kené ehwehnka iraréna, Sorao, Sorao, aneqsabé níwíoqnahno? Kirusa séhíkárátáq are peraq míáhnana érinserah amahnága arere érire uraire.

15 Urairana ínéga, Anotah aníno, are insebo uraugana wega, Íné Sísa arega níwíoqnáhna aní múge. 16 Iriwe míahno. Arega néne arambehri mirainkeheéna areba tuena omaq atóge. Amahnága tagáhna naneqkakáq mókake sokigi awéna naneqkakáq teri terininkehe.

17 Nahnso kebá eqmaraníe. Mókake ínéga are séhréh atáhnaraq sereq Asiu kereqka íre subiq suagéhe. 18 Nahnso kegá sirupipeqté síúrá ebiqme tagéra sunkíkírirabeqte sánsá suera téhrehrabeqte sánsá miraigehboq kosíwáhnorúno. Owainawane págege sansá suera Manikáne ahtapeq nogigéhboq kosíwáhnorúno. Sega arene ehweh íréhrataqmé sene ahbabáq kaweraritaníe. Kaweraritena sensabé, Ite ínénsabe aiq pútare aintáh púana ínéga omaq itó ánímárí míáhwe aitaníe urairana írátáuge úwe.

Poraga Ágárípa wene arambehriyabé teawu ehwehne.

19 Poraga mó mahraréna, Ágárípao, are anotah wahnáh ání míahna puah néne ehweh iro. Sísaga íópeqté teníátái ehwéh íre anterúóge. Írakaumo. 20 Téhwe Támákása suwahpeq síwáhnorurauge. Síwáhnoréna mitaqté kéyábé, Itene ahbabáq sansa sueq Manikánsabe áhraboro. Áhrabirataq mó ahbábáq pehragéq peh kaweqtaq méq wene arambehri miraoro. Mirairataq mó kegá itene ahbabáq sansa aiq pútaq sutowe íwíáhigehe urauge. Anehemé Sarúsarama suwahpeqkakáq moke Súría marákórápéqkákáq naruo ke míarorabeqkakáq mah ehwéh síwáhnorurauge.

21 Mah ehwéh síwáhnoruraunsabé Asiu kegá Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq íné tagéra táhtoqme, Subiq suanéhe íwíáhurowe. 22 Manikánka menahnkákáq amahnágaákáq aiq séhréh aintéhre. Séhréh aintéh púana iriwe ména anotah kereq íre síwíqkakaq kéreqsabé ehweh teiúge. Manikáne ehweh iraru kereq Mósísireqka iraru ehwéhmé teiúge. Ínéga mó ehwéh íre teiasa peh mi ehwéh teiúge. 23 Sega mahraréra,

Mókakewe Manikánka omaq ato aní, ite meirena kaweraitéh ani anotah erínana pukinkehe. Pukéna pusa ké míáhrarabeqte ebeq iriginkehe. Wega irigena Asiu kereq nahnso kereq téhrorahi ehwéh terinkéhe uwe. (Aisaia 42.6, 49.6)

Mó ehwéh íre teiasa peh mi ehwéh teiúge úwe.

Poraga Ágárípansabé, Aiq pútare ato ú ehwehne.

24 Pésátaga Porane ehweh saiqnaruena anotah ehwéhnéna, wensabé, Porao, are múguwahgu aní úkurone. Áhnte sehirania púkú sáhnsah sáhnsahuronaga múguwahgu aní úkurone úwe.

25 Úwana Poraga wensabé, Pésátao, are anotah wahnáh ání móne. Íné íre múguwahgu aní ména peh aiq pútariahnsanuge. Íre pehipi irarúge. Peh tábúsoqme iwíáhéna iraruge. 26 Ínéga teiú éhwéhmé Ágárípaga tagaríéh púana wensabé pahsuqme teawúge. Sísaga mirauraime íre epéráhpéria peh wehuke míaropi miraurai puana Ágárípaga aiq moke írátíéhre. 27 Ágárípao, arega Manikáne ehweh iraru kené ehweh aiq pútare aritahno? Íné tagaríómé arega aiq pútare aritahne úwe.

28 Úwana Ágárípaga Poransabé, Arega tenienayabé ínéga mótaq Sísa kéraníe íwíáhono úwe. 29 Úwana Poraga wensabé, Mótaqpópoq mókakebopoq íné íre tagaríóge. Íre arebataq ómi amahnága néne ehweh íráh kéyábé nirutaboirarítóge. Ite ómi íné tahnsa aní úkigeheéna púreraitóge. Íre íné tahnsa karábúsiipéq míageheéna peh Sísansabé aiq pútare atageheéna púreraitóge úwe.

30 Úwara Ágárípareh Pésátareh Pénáísireh sereq tútuue míó kereqka irigue 31 máhpeq tueyokuwe. Tueyokéra sebataq ehwehnéra, Mi anínká pukorahi ahbábáq íre mirauraire. Wega karábúsiipéq mía míaorahi ahbábáq íre mirauraire uwe.

32 Ágárípaga Pésátansabé, Mi anínká, Aroma wahnáh ání Sísáhriga íné éhweh iranawire íre iraruraitaq tahirímé soraq auwo ató irino úwe.

27

Pora Aroma suwahpeq pokinkeheéra sípiipéq móátó éhwéhne.

1 Pora Ítári marákórápéq eqmarankeheéra sega wereq mó karábúsiipéq míó kereq wehukení wenáwíq Súríásaba mórítówe. Súríásawe we sóntía kené kíápéténi ména 100 sontíá ké wahnahnéna anotah wahnáh ání Sísáhrine arambehri aní míowe. 2 Árámítíámi suwahpeqte sípígá mó ke suwahpeq mó ke suwahperue Esia marákórápéq pokinaútaq Súríásaga Porareq mó karábúsiipéqté kéreq sípiipéq mórítówe. Mó aní wenáwíq Árísátáki sípiipéq míowe. We Tésárónáíka suwahpeq Másérónía marákórápéqté áníne. Itega sípi kéweweq pokowane.* 3 Pokéq mó wehekáh Sáíróna suwahpeq sewane. Súríásaga Pora kaweratena wensabé, Arega mahtaq sewíéhnaraq arene iyahnaboga kirabo atagéhe úwe.

4 Mó wehekáh itega sípi kéweweq pokowane. Iuranabiahtapeq anotah soirírúnsabe marakó áwíq Sáípára ogehpeqtáq sótaikowane. 5 Sótaikéq Sírísía marákórápéqkákáq Pámbíría marákórápéqkákáq anotah wanítábá sótaikéq Árísía marákórápéq Máíra suwahpeq kowane.

6 Sóntía kené kíápéténiga mitaq mó sipí Ítári marákórápéq pokína sipí kabaruwe. Kabaréna wega Árékásántáría suwahpeqte sípí Ítári marákórápéq pokína sipí ábóraq marena ite meiqmena sípiipéq móitowe.

7 Mitaq sípi kéweweq anotah soirírúnsabe táhmaro wehekáh pehwehrue pokowane. Pehwehrue kúwaq itega Níra suwahpeq kótaikowane. Mitaq anotah soirírúnsabe itega obaríqme íre korahowane. Itega Sárámóni marákórápéq kótaikéq Kíríti marákórápéqté áyéhrápéq kótaikéq mi marákó ogehpeq kowanae. 8 Sípiwarí segagairabeq áwíq Kaweqtapére. Mitaq Áráséa suwahpeq wahtotare. Sípiipéq pehwehrue mitaq kowane.

9 Anotah soirírúnsabe koyabo seyabonue áhnte wehekáh sótaikúwe. Ópeq tanáhráq súwana anotah soirírúnsabe wánínka áhnte nonaburóróúwe. Minayabe Poraga sensabé, 10 Sípiakáq itenkakáq wánínkoneho. Íné iwíáhume pokonaraq íre peh sípiakáq kahgoakáq ite moq wánínkoneheqmúne úwe.

11 Úwana sóntía kené kíápéténiga Porane ehweh íre irena peh sípi soberú anínseq sípi abowáreqne ehweh irowe. 12 Sipwarí segagairabeq ópeq tanáhráq méyabe íre kaweqtapéq púara áhnte kegá, Sípi kéweweq pokoneheqmúne uwe. Kíríti marákórápéq mó sipí kagairabeq áwíq Píníkie. Sega iwíáhéra, Píníkiwe íre anotah soiríri marákóe. Minayabe sípi kéweweq pokue ópeq tanáhráq mitaq kowíanehe uwe.

Anotah soirírúnsabe wánínka anotah nonaburóróúwe.

13 Pehgáriq soirírúnsabe sega iwíáhéra, Aiq kawerire íwíáhuwaq sípi kéweweq Kíríti marákórápéqté áyéhrápéq wahtotaq pokowane. 14 Pokowanana marakóipeqté anotah soiríqká paentowe.

15 Anotah soirírúnsabe sípi sóirirúrabeq íre korahúwe. Íre korahúnsabe sípi soberú anínká sípi kéyabonkúwana sóiriqka anehepeq pagume meqmena kúwe. 16 Itega Káúra marákó sótaikowanaraq pehgáriq sipí abariue pankeqme sípirapéq marahwáne. Anotah soirírú púana mi arámbéhrí anotah pagégé árámbéhríe.

17 Sípi pitegíneho éra págege nahgáqtáté ákáhnabubu táhru táhruuwe. Ápáríka marákóráq sóiriqka sípi paentáwena arahwéraq móitehneho éra sega séri pugeq súówana sípiga pehipi pokúwe. 18 Mó wehekáh peh anotah soirírúwana sípi umehúnsabe wánínkíneho éra sega kahgowarí mewe wánípipeq súówe.

19 Súówana mó wehekáh mónkakáq anotah soirírúwara mó wehekáh anotahtaq áhreu puara sípi soberé mensáméhnsámárí mewe wánípipeq súówe. 20 Áhnte wehekáh íónkakaq pópoqnahakáq wehyoqkakáq íre ábóraq kowana peh anotah ibónsúwana sóirirúwe. Minayabe sega wánínkoneheqmúne íwíáhuwe.

21 Wánínkoneheqmúne íwíáhéra áhnte wehekáh táhutahuq awehriuwe. Awehriuwana Poraga se míórabeq séna sensabé mahraréna, Wehukeo, néne ehweh ireq Kíríti marákórápéq íre súótaq tahirímé sípiipéqté ménsáméhnsá peh kéh irino. 22 Amahnága íre áhreoro. Moke itega íre pukoneheqmúne. Peh morá sípi airaiq piteginawire.

23 Íné Manikáne aní ména wensabé iwíáh íwíáhata atauge. Inokáhpeq wene íópeqté ánínká ínéba iriwe ména 24 mahrarue teniena, Porao, íre áhreúno. Aroma kené wahnah Sísáhriga arene ehweh irankéhboq weba pokiniewóne. Minayabe Manikánka arereq moke sípiipéq míáh kéreq amahnága íre pukia peh oga míáhro aitéhre. 25 Manikánka tení éhwéhnsábé aiq pútare atóge. Wega teninsábé aiq pútaraginawire íwíáhuge. Minayabe íre áhreoro. 26 Peh morá sóiriqka paentáwe sípi marakóipeq surahue piteginkehe úwe.

27 Inokáhpeq 14 wehekáh parabagútaq anotah soiríqká íre parabagia peh sípi anotah soréq wání áwíq Mérítérénía paentowe. Paentowara inokáhnabubu sípiipéq arambehrio kegá, Marakó peh wahtotare íwíáhuwe. 28 Iwíáhéra sega náhgáqtate wání agehga marówana peh ákáhtaq wahtótáq 40 míta kowe. Konsabe sípiga mó kúwara sega mótaq mó agehga marówana peh wahtotaq 30 míta agúwe. 29 Peh wahtotaq agú púara sípi marakóipeqté ébáhmárí paentáwe súnsabe pitegineho éra áhreuwe. Áhreéra itaréitaré náhgáqtáq áhéni sarira mewe wánípipeq márówe. Mi ahénígá wánípipeq tuegáwagiwe ambubu aginkeheéra inokáhpeq sípi anehepeqte tuparúówe. Tuparuera apubúue ahyahbikerankeheéra púreruwe.

30 Sípiipéq arambehriu kegá seye náhenéra, Mahtaq pukonehboq sípiakáq karábúsi keákáq sueq káriq sipí kéweweq marakóipeq pokoneheqmúne uwe. Mira íwíáhunsabé sega mó ke péhe éhwéh teriera, Itega mó ahéní sípi abiahtapeq sariwe tuparuanéhe uwe. Tuparuanéhe éra káriq sipí wánípipeq márumárówe. Mi karíq sípí kéwewera pokonehe éra márumárówe. 31 Márumárótaq Poraga sóntía kené kíápéténireq wene sóntía kereqsabé, Sípiipéq arambehriu kegá ite iuwera pokirataq wánínkoneheqmóe úwe. 32 Úwara sóntía kegá káriq sipí táhraró nahníáq kiraq súówana mi sipí sóreq wanítáq márunsurahéna pehipi pokúwe.

33 Ahyahbinkiranotaq Poraga ómi míó keyabé, Táhutahuq nahro éna pagu pagunéna sensabé, Itega téhtaré wíkí iwíáh kikiréq táhutahuq íre narutówe. 34 Irupi pukiyehboq amahnága nahro. Ite íre wánínkoneheqmúne. Peh ite ómi áhkórapeq kéagorahúne úwe. 35 Mi ehwéh iraréna se tagotaq táhutahuq mewena Manikánsabe kaweróne atena keqme nówe.

36 Keqme nówara sirupipeq moke eyoyóéra táhutahuq nowe. 37 Peh íregáritaq 276 wehuké mi sipíípéq míahwane. 38 Se táhutahuq nowana siyahbankirowara sípi umehíneho éra moke tahutáhúq wánípipeq súówe.

Sípi pitegú ehwehne.

39 Ahbiahipeq marakó ábóraq kowara sípiipéq arambehriu kegá tagéra eheqte marákóbo iwíáhuwe. Iwíáhéra kaweq arahwé tagéra sípi korahonaraq mitaq kowíanehe íwíáhuwe. 40 Mira íwíáhunsabé sega áhéni nahníáq kiraqme sóreq wanípípéq súówe. Sípi soberinkeheéra sega soberé kara pugeq súówe. Sóiriqka sípi paentáwe áhnopeq méitankeheéra sega séri pankeqmárówe.

41 Moke mirau puana sípiga peheráh kéna wánípipeqté arahwéraq móbegue kowíówe. Arahwéraq móbegúnsabe íre pokorahúwana anehepeq wánínka mésubiqmaq subiqmarúwe. Mésubiqmaq subiqmarúnsabe sípi piteginaúwe.

42 Sóntía kegá iwíáhéra, Karábúsi kegá wánípipeq súbímiue áhkórapeq keague taqnobagiyeho éq amahnága se subiq suanehe íwíáhuwe. 43 Iwíáhuwana sene kíápéténiga, Pora subiq súého íwíáhéna ahqáho aritowe. Wega wánípipeq súbími tagaríáh kéyábé, Ebeqme itega wánípipeq ahkuague súwímiue áhkórapeq pokoro. 44 Anehe mó kegá sípi pitegia áyéhráqpópoq abaraqpópoq táhtoqme áhkórapeq kéagigehe úwe. Úwaq itega moke wega teiunserahnue kaweqtaq áhkórapeq kéagowane.

28

Wehenka Pora pó ehwehne.

1 Áhkórapeq kowéq mi marákó áwíq Márátae irahwáne. 2 Mibeqté kégá ite mehweh aitera kaweraitówe. Ibonsúwana titirúnsabe sega ira paríówe. 3 Poraga irawarí kosiqme sesiqmeue ira pariowe. Ira pariotaq osoronsabe mipi mío wehenká ira kunkúnúwana tueyokéna Porane ayahnkara pówe. 4 Wehenka wene ayah péna pahtiowara mibeqté kégá tagéra seye náhenéra, Mi anímé wehuke subiq suo anípómo. Íre wánínkinsabé we ahbabáq ani púana amahnága pukinkehe uwe.

5 Uwana wene ayahnkara kóbiq kóbirúwana wehenka iraipéq megúwana Pora peh míowe. 6 Peh míowara sega áwénunéra iwíáhéra, Wene ayahnkara muinabomo. Aunúnkaq márunsurahéna pukinabirapómo íwíáhuwe. Íre wahto tanáhráq áwénunuwana sene iwíáh íre aiq pútaragúnsabe sega mó iwíáhéra, We manikápómo íwíáhuwe.

Awahre koré kaweragú ehwehne.

7 Mi marákórápéqté wáhnáh ání wenáwíq Púbíúsae. Mitaq wene marakó wahtotare. Wega ite mehweh aintena wene nahtapeq apahtáróráq kawerue kirabo aitowe. 8 Wenabo osorosorú awahrééna puriq puriqkakarúwe. Awahreúwana Poraga weba séna púreréna wene ayahnkaratáté táhtorowana kaweragúwe.

9 Kaweragúwara moke mi marákórápéqté kégá minayabe írówara moke awahre kegá Poraba suwana púreraritowana kaweragúwe. 10 Mibeqté kégá ménsámehnsá pehipi nái náinuwe. Itega mi marákóráq apahtáró íó méq suanehe owanaraq moke iuwahbeh naneq ménsáméhnsá sípiipéq sáharageheéra náíúwe.

Poraga Aroma suwahpeq pokú ehwehne.

11 Árékásántáría suwahpeqte sípí ópeq tanáhráq mitaq sípi kagairabeq kowe. Sípi abiahtapeq se ábárahréné siyahqno tahnsa náneq píkísah kowe. Mi abáráhréwé péhe máníká áwíq Súsine ahnínkáwárárée. Apahtáró íó itega mi marákóípéq méq mi sipí kéweweq pokowane. 12 Mó marákórápéq pokue Sírákíúsa suwahpeq apahtáróráq kowíahwane. 13 Mitaq sueq sípi kéweweq pokue Árégíúma suwahpeq pokowane. Mó wehekáh sípi anehepeqte sóírírúnsabe mitaq sueq apahtáróráq sípiipéq Pútéóri suwahpeq kowíahwane.

14 Mitaq Sísa tagaríáh ké méra, Iteba kaegaeoro unsabe abapete téhtaréráq seba kowíahwane. Mitaq sueq ahtapeq pokue Aroma suwahpeq konehe íwíáhowane. 15 Aroma suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá, Porarehga áhníbórá seneherawoe u ehwéh irera táhmaro kega ahtapeq sure máhkétirapéq áwíq Ápíúsa séra mitaq íwénunuwe. Mitaq kaegaeo nah apahtáró korabeq íwénunuwe. Poraga sutaq se tagéna wene arupipeq eyoyóéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atowe.

16 Itega Aroma suwahpeq kowíahwanaraq sega Pora íre karábúsiipéq móatera peh wewene nahtapeq móátówe. Wereq peh morá we wahnahnú sontíá ánínseqka kaegaeuye.

Poraga Aroma ke kaweq ehwéh teriu ehwéhne.

17 Wega mitaq ména apahtáróráq mibeqté Asiu kené wahnah keyábé síáhrabúwara suwe. Weba suwana sensabé, Nánuwahraho, Asiu ke íre ahbabáq arítáráuge. Iteriborehne sansá íre anterutauge. Se íre ahbabárarítáráugarawe Sarúsarama suwahpeqte Asiu kegá íné táhtoqme Aroma kebá móíntárówe. 18 Aroma kegá néne ahbabáqsabe kabaréra kasenaintárówe. Kasenaintera se ahtebome íné íre pukorahi ahbábáruraunsabé sega, Soraq auwanéhe urowe.

19 Soraq auwanéhe urowara Asiu kegá anotah ahqáho arítárówe. Anotah ahqáho arítárónsabé ínéga mahraréna, Aroma wahnáh ání Sísáhri íné éhweh teawenana iwíáhue tagéna teinkéhe urauge. Minayabe surauge. Séna nánuwahrah Asíú kéyábé ehweh aritanieéna íre surauge. 20 Ite tagéna mah ehwéh teinieéna íáhrabuge. Marakóipeq tuina anímé ite Asiu kegá áwénunona anímé wensabé aiq pútare atóge. Minayabe karábúsiipéq míóge úwe.

21 Úwara sega wensabé, Súría marákórápéqté kégá are éhweh pahsí íre sehiranue íátówe. Mahtaq suro Asiu kegá arega ahbabárire íre teíátówe. 22 Mah marákó márákórápéqté kégá Sísane sánsá íre kaweq sansáne tei teinurowe. Minayabe arega teiena ehwéh iraneheqmúne uwe.

23 Seyega iwíáhu wehekáh Porane nahtapeq áhnte kegá weba suwe. Suwana wega moke mi wehekáh Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéh teriuwe. Sega Sísa éhweh irageheéna wega Mósísiga sehgíóro ú ehwehnkákáq Manikáne ehweh iraru kené sehirankakaq sáhnsahwe síwáhnorúwe.

24 Síwáhnorúwara táhmaro író kega wene ehwehnsabé aiq pútare atówara mó kegá íre aiq pútare atówe. 25 Sega íre peh morá íwíáhuwana pokonehera utaq Poraga mahraréna, Manikáne Awanka wene ehweh irarú ani wenáwíq Áísáía iwíáh atowana wega itene igaqnaréhyabe mahraréna,

26 Mah ke korerio. Korerie, Itene iahrega áhnte tanáhráq ireqmé íre kawerue iahtebahwe. Itene iuranka áhnte tanáhráq tagéqmé íre kawerue iahtebahwe korerio.

27 Sene iwíáh págege agirara sene siahrerate ireyabe suwahrieh puara sene siahre parokirara sene siura aiq pigire. Sega ireyabe íre suwahriehtaq tahirímé sene siahre iréra siura tagéra kawerue siahtebah irino. Iahtebahtaq tahirímé ínéba surowana kawerarító irino. Íné Manikánka aiq iraruge úwe teriuwe. (Aisaia 6.9-10)

28 Poraga Áísáíane ehweh teriena mó mahraréna, Ite mina tahnsano puana Manikáne Awanka iwíáh ato ehwéhnká aiq pútaragire. Minayabe Manikánka Sísansabé aiq pútare atáh ké kawerarite ehwéh nahnso ke korerio aintéhre. Nahnso kegá kawerue iratiagehe. Minayabe ahtebahro úwe. 29 Poraga Aroma suwahpeqte Asiu ke mi ehwéh aiq teriuwe. Teriuwara Asiu kegá seye ehwehéra pokuwe.

30 Poraga mitaq téhtaré ópéq ména wewega mó iotáq mó iotárue paiqma paiqmaru nahtápéq míowe. Wene nahtapeq su keyábé kawerue mehweh aritena 31 Manikánka wahnahni ehwéh teri terinúwe. Teriena itene Wahnah Sísa Karáhé éhweh pahsuqme síwáhnorúwe. Síwáhnorúnsabe Aroma wahnáh kégá íre ahqáho atówe.

* 1:4: Sísaga eqmarahna anímé Manikáne Awa mire. Árúka 24.49, Sóni 14.16-17, Eqmaro 2.33 tagáhno.

† 1:6: Sísa marakóipeq tutaq Aroma kegá Ísara kené marakó págegeue wahnahnuwara áhnte kegá iwíáhéra, Wega Aroma ke kaqsuena iteitensabé, Wahnahnoro aitankéhe íwíáhuwe.

* 2:1: Péntíkósiyabé éhwéhmé púku anehepeqte séhírámé “Manikáne Púkuipéq Kéh Áwahe Éhwéhne” ue kéhrabeq tagáhno.

* 4:11: Mátíyu 21.42 aigárápéqté éhwéh tagáhno.

* 11:26: Mi awíq áwahewé Karáhéne animáríne áwíre.

* 13:25: Máhka 1.7 aigárápéqté éhwéh tagáhno.

* 15:14: Árúkaga Pítane mó awíqmé Sáímónie áwíratowe.

* 16:10: Mó kegá iwíáhéra, Árúka mah pukú sehiranú anínká táhmaro tanáhráq Porareh kérirowe íwíáhowe.

* 21:8: Pírípinsabé éhwéhmé Eqmaro 6.1-5, 8.5-6,26,40 tagáhno.

* 23:27: Eqmaro 21.30-33, 22.25-27, 24.7 tagáhno.

* 27:2: Árúka mah pahsí sehiranú aní moq mi sipíípéq kiwíowe.

Aroma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Aroma

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Poraga mah pahsí sehiranue mó aní awuwana wega Aroma suwahpeq mewena mibeq Sísa tagaríáh ké móriuwe. Mah pahsí áwahewé mahraréna, Ite moke ahbabáq ke míone. Mósísiga miraoro ú ehweh sehgiunaga ite íre kaweraitahráhire. Itega kaweq arámbéhríúnaga moq íre kaweraitahráhire. Peh morá Sísansabé aiq pútare atonaga wega ite kaweraitena oganúq itahráhire. Manikáne Awanka Sísansabé aiq pútare atáh ké séhréh aritena kaweq sansá miraoneheqmúne íwíáh aritena ahriahri sereq mía míaire. Poraga mah ehwéh Aroma suwahpeq Sísa tagaríáh ké náriu pahsíípéq sehiranúwe.

Aroma suwahpeqte ké siu pahsíe.

1

Poraga wene arambehriyabé teriu ehwéhne.

1 Íné, Pora Sísa Karáhéne arambehriu aní múge. Manikáne ehweh korerinkeheéna omaq intena eqmaq núwátáire.

2 Naho naho Manikánka omasa éhwéh wene ehweh iraru ke iwíáh aritowara áwahe pukúípéq sehiranuwe. 3 Omasa éhwéhmé wenahni, itene Wahnah Sísa Karáhé éhwehne. Sísawe wehukení úkúnsabe anotah wahnáh ání, Tébíti kahnáh ánínéna 4 we pukútaq Manikánka págege sansánue iriwe oganúq atowe. Oganúq atonsabe Manikáne Awanka ite sokigi aitéhmé we Manikáne ahninkáwá wíre. We Sísa Karáhé itene Wahnahne.

5 We nahnso kereqne Wahnah míankeheéna Manikánka ite meiqme Sísa Karáhéne ayahpi itena anotahtaq séhréh aitéhre. Wega íné nahnso kebá eqmaq núwátáire. Mó kehiná mó kehinánká Sísansabé aiq pútare atera wene ehweh sehgigeheéna kosíwáhnorúno éna eqmaq núwátáire. 6 Ite moq Sísa Karáhéne animárí míageheéna omaq itena íáhraburaire. Íáhraburairaq ite Sísa kéráhwe.

7 Aroma suwahpeqte Manikáne animáríno, íné Porane ehweh íráhro. Manikánka itensabé arutaboiraitena wene animárí míageheéna íáhraburaire. Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera itene iru ukiq itagéhe.

Poraga Aroma ke ehweh korerieyabe awahbo ehwéhne.

8 Téhwe teiéna ehwéh íráhro. Itega Sísa Karáhéne ehweh kawerue sehgíómé áhnte kegá íráhwe. Minayabe ínéga ite ómi niahreraq matawéna Sísa Karáhé áwírue Manikánsabe iwíáh íwíáh atóge. 9 Sísa Karáhé éhweh teri terinéna Manikáne arambehriyabé iwíáh íwíáhéna mirauge. Manikánka tagaríéhmé íné íre túbáh agia 10 itensabé ahriahri púreraitóge. Ite tagéyabe nuwahbehre. Minayabe Manikánsabe págegeue púreruge. Púreréna mahraréna, Aroma kebá pokiniboq pokúno ainte séhréh ainto ue púreruge.

11 Itene irupipeq págegeinkeheéna Manikáne Awanka séhréh aitahráhire. Wega mirainkeheéna iteba sure séhréh aiteyabe nuwahbehre. 12 Ínéga Sísane ehweh kawerue sehgíúnsábé itega íné tagehrataq itene iru kawerinae. Itega moq Sísane ehweh kawerue sehgíónsábé tagahnaraq nirume kawerinae. Minayabe moke irupipeq eyoyóinae.

13 Néne iyahnabo anímáríno, teiéna ehwéh iahtebagehboq íráhro. Áhntetaq iteba pokinieurautaq íre pokorahurauge. Sísane ehweh teríátáutaq mó nahnsó kégá aiq pútare atera sehgíówe. Ite moq aiq pútare ateq sehgigeheéna teieyabe nuwahbehre. 14 Manikánka ómi korerio urainsabé Káríki kereq íre Káríki kereq ahtebah kereq múguwahgu kereq teri terininie. 15 Itega moq Sísa éhweh irageheéna ite Aroma suwahpeq míáh ké koreiyeyabe nuwahbehre.

Kaweq ehwéhmé Manikáne págegeorahi sansánsábé teí éhwéhne.

16 Manikánka Sísane kaweq ehwéhnsábé ómi aiq pútare atáh ké kawerarítéhre. Minayabe mi ehwéh terieyabe íre niyehitehre. Maniká págege aní púana séhréh aitahráhinsabé ite koreiyeyabe nuwahbehre. Téhwe Asiu kegá mi ehwéh írówara anehe nahnsonka írówe. 17 Wehukega Sísane ehwehnsabé aiq pútare atáhtáq Manikánka kaweraritena sensabé, Ite kaweqtaq míáhwe arítéhre. Íre wehukega arambehrionka peh morá wensabé aiq pútare atáhnká kawerarítéhre. Mi kawérarítéh sánsámé Manikánka aiq sokigi aitéhre. Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Manikánka wensabé aiq pútare atáh kéyábé, Kaweqtaq míáhwe arítéh púara se oga mía míaoneherawoe ire. (Habakuk 2.4)

Maniká auwera múguwahgu ke úko ehwéhne.

18 Manikánka íópeq ména wene áyáteh naneq sansá sokigi aíre. Ahbarera ahkaragára kené ahkaragáraga Manikáne aiq pútaq sansánsábé ahqáho atáhwe. Ahqáho atáh púana Manikánka anotahtaq abiahnsanéna kamah arinkéhe. 19 Maniká wewega wene sánsá tábúsoqme sokigi aríátái puara wehukega tagariahrahowe. Tagariahrahonsabé wene sánsánsábé ahqáho atáh púana Manikánka anotahtaq kamah arinawire.

20 Naho naho Manikánka mah marákó márákó mirarowe. Wega kaweqtaq mía míaéna moke miraro mensáméhnsá ábóraq marowe. Amahnága minawari kéhrara wehukega taga tagao puara wene sánsá tagariahrahowe. Tagéra iwíáhorahome Maniká webataq Manikánéna ahriahri págege aní mía míaire. Minayabe mi ahbábáq kégá Manikánsabe, Arene sánsá peh kopípéq kéhre íre irarerahowe. Írakaumo.

21 Sega Maniká tagarawéra wensabé, Are Maniká Iteribo wóne íre owe. Arensabé iwíáh íwíáhonehqmune íre owe. Wensabé kaweróne íre atáhwe. Minayabe se múguwahgu agéra tábúsoqme iwíáh íre iwíáhia peh sunkíkírirabeq míáhwe. 22 Ite ahtebia ké úne éra saiyoéra múguwahgu ke úkowe.

23 Manikánka anotah aní ména ahriahri mía míairara wehuke íre mía míaowe. Maniká auwera abehq náneq wehukéní awankátate kuruqme mirarera minawarinsábé iwíáh íwíáh atáhwe. Kabarame ménkámehnkámé karahrabahme abehq náneq awankátate kuruqme mirarera, Itene manikáne éra minawarinsábé iwíáh íwíáh atáhwe.

Ómiga ahbabáq aruqaruro ke wóe i ehwéhne.

24 Sega mirao puana Manikánka se suena áwé tagehrara sene sirupipeq sirutaboiro ahbábáq mira aruqarurowe. Wahba sobaruqnahbaruronsabé ahbabárowe. 25 Manikáne aiq pútaq sansá suera péhepehe iwíáhéra wene sánsá íre sehgíówe. Maniká moke náneq miraro anínsábé íre iwíáh íwíáhia peh Manikánka miraro naneqmarinsabé iwíáh íwíáhowe. Manikánka moke náneq miraro puaq wensabé iwíáh íwíáh atonawe kaweq sansáne. Aiq pútaq míre.

26 Sega mira áhbábáronsabé Manikánka se suena áwé tagehre. Áwé tagehrara sega áhnte íre mirao naneq miraéra ahbabáq aruqarurowe. Ahreronká sensuwehqso suera síwáhu ahréróné sinonka sobaruqnahbarurowe. 27 Wehga moq sene ahrero suera síwáhu wehné sinonkansabé sirutaboiréra sobaruqnahbarurowe. Mi sansámé anotah siyehiteh sansánirara pehipi mira aruqarurowe. Sega mira áhbábáq aruqaruro puana sene iwíáhwé sene sinonkame íre kaweragire.

28 Sega Manikánsabe iuwahriehre íwíáho puana Manikánka se suena áwé tagehrara sega ahbabáq iwiáhéra íre mirao naneq miraowe. 29 Sene sirupipeq áhnte ahkaragáraakáq ahbabáqkakaq kéhre. Áhnte mensáméhnsánsábé sirutaboiro ke wóe. Íre tábúsoréh sánsáno ke wóe. Ebehyabé suwahbeh ke wóe. Mó kené ménsámehnsánsabe aigárá pabeki ke wóe. Wehuke subiq sueyabe suwahbeh ke wóe. Se tobeh aruqaruro ke wóe. Se péhe éhwéhnue mó kené ménsámehnsá mewe meweo ke wóe. Mó ke íre kawerarítáh ké wóe. Síéhruru aruqaruro ke wóe.

30 Mó keyábé péhe éhwéh arítáh ké wóe. Manikánsabe suwahrieh ke wóe. Aboawah weh áhréyábé abehq éhwéh arítáh ké wóe. Se saiyoéra seye síwíq pankeráh ké wóe. Ahbabáq áhwárah ke wóe. Sinoibone ehweh anterúáh ké wóe. 31 Se múguwahgu ke wóe. Itega miraoneheqmúne e ehwéh anterúáh ké wóe. Sensuwahrahyabé íre suwahbeh ke wóe. Mó keyábé iuwahriehre éra íre séhréh arítáh ké wóe.

32 Manikánka mina tahnsa pukorahi ahbábáq aruqaruro ke kamah arinawire. Sega minayabe irera anetaníbo íwíáhowe. Anetaníbo íwíáhéra mira ahbábáq aruqaruréra mina tahnsa áhbábáro keyábé kawerowe aritera iwíáh íwíáh arítáhwe. Manikánka moke mina tahnsa áhbábáq ké anotahtaq kamah arinawire.

2

Manikánka ómi kené arambehri tagéna sainsuahna ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, ite iwíáhome mi ahbábáq ké íre kaweq ke wóe éq peh ite kaweqtaq mía míaúne íwíáhowe. Aneqsabé mira íwíáhoo? Itega moq mi ahbábáq mira aruqarurowe. Se ahbabáq ke woe eme iteitensabéákáq mirarewe. Itega moq mi ahbábáq mirao puaq iteitensabéákáq mirarewe. Minayabe, Ómi itega kaweqtaq mía míaúne íre irarerahowe.

2 Ite tagarionawe Manikánka tábúsoqme iwíáhéna mina tahnsa áhbábáq ké ehweh aritena kamah arinawire. 3 Se ahbabáq ke woe íwíáhéq itega moq mi ahbábáq mirao mino? Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ite íre kamah ainawire íwíáhoo? Ahqáho. Wega moke ahbabáq ke monseráhnue kamah ainawire.

4 Manikánka itensabé arutaboiraitena íwénunire. Íwénunéna íre apubúue kamah aíre. Minayabe, Anetaníbo. Pehipi ahbabáronehe íwíáhoo? Itene ahbabáq sansa sueq wene sánsá sehgigeheéna Manikánka itensabé arutaboiraitena íwénunire. Minawé íre ahtebaho?

5 Itene ahbabáq sansa íre sueq peh píribahriéq, Ite iuwahbeh sansá miraoneheqmúne íwíáhonsabé itene ahbabáq áhnte aginae. Áhnte agirana Manikánka ehweh aitahna tanáhráq tábúsoqme iwíáhéna anotah kamáh ainawire. 6 Wega wehukene arambehri agehmarena ehweh aritena sainsuanawire.

7 Mó kegá Maniká míéhrabeq téhrehrabeq pokéra we tahnsá méyabe suwahbehre. Manikánka sensabé, Kawerowe ariteyabe suwahbehre. Ahriahri oga mérapeq pokéyabe suwahbehre. Mina tahnsa suwahbeh kegá kaweq sansá mira aruqarurirataq Manikánka oganúq sitankéhe. 8 Mó kegá peh seyene iwíáh mira aruqarurowe. Sega aiq pútaq sansá íre sehgira peh ahbabáq aruqaruro puana Manikánka mi keyábé anotah abíáhnsá aritena kamah arinawire.

9 Manikánka moke ahbábáq ke kamah arinara síérinayabé uwo uwo oneherawoe. Téhwe Manikánka ahbabáq Asiú ké kamah ariena anehe ahbabáq nahnsó kéákáq kamah arinawire. 10 Manikánka kaweq sansá mira aruqaruro keyábé, Kawerowe aritena siru ukiq sitena, Néne téhrehrabeq kíóro. Anotah anímárí míagehe aritankéhe. Téhwe wega kaweqtaq míáh Ásíú kéyábé mirareritena anehe kaweqtaq míáh náhnsó kéyábé mirareritankéhe. 11 Manikánka moke mi kené arambehri agehmarena tábúsoqme iwíáhéna saraqmarena sainsuanawire.

12 Nahnso kegá Mósísiga sehgíóro ú ehweh siahrerate íre irera sega ahbabáronsabé iraipéq pokigehe. Asiu kegá Mósísine ehweh irera ahbabáronsabé Manikánka Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká irarúnserahnue ehweh aritena kamah arinawire. 13 Asiu kegá Mósísine ehweh sene siahrerate íráhwe. Minayabe Manikánka mi keyábé, Ite kaweqtaq míáhwe pehipi irareritankéhbo? Ahqáho. Írakaumo. Peh morá moke mi ehwéh sehgíó kéyábé, Ite kaweqtaq míáhwe irareritankéhe.

14 Nahnso kegá mi ehwéh siahrerate íre irera pehipi sehgíónsábé sirupipeq kaweq sansá ahtebahwe. 15-16 Mi ehwéh íráhnsábé sehgioo? Ahqáho. Manikánka sirupipeq kaweq sansá arítéhnsábé sehgíówe. Sega ahbabárotaq sirupipeq umeh agirara kaweqtaq míáhtáq sirupipeq eyoyó agire. Ínéga kaweq ehwéh teiúmé Manikánka Sísa Karáhénsabe, Wehukene sirupipeqté épéráhpéro sansánsábé sainsuo atéhre. Minayabe Sísa tuina tanáhráq wehukene sirupipeqté sánsánká seye sainsuankéhe.

Asiu kegá Mósísine ehwehnka séhréh aitankéhe íwíáho ehwéhne.

17 Itewe árahoo? Ite Asiu anímárí múne éq Mósísine ehweh sehgiune éq ite Manikáne animárí múne irare irareowe. 18 Maniká awahbeh sansá tagarione éq Mósísine ehweh aiq irone éq minayabe ite tábúsoqme iwíáhorahúne ewe.

19 Ite iwíáhome itewe Manikáne ah íre tagaríáh ké sokigiúna anímárí múne íwíáhowe. Sunkíkírirabeq míáh ké kawerue nogigeheéq ite sene kánéq tahnsa míone íwíáhowe. 20 Áhwára áhwára ke kaweraritone íwíáhéq káriq anímárínseq íre íráh kéreq síwáhnorúne íwíáhowe. Mósísine ehweh matawéq aiq moke iahtebóna puaq mi arámbéhrí miraorahúne íwíáhowe.

21 Itega mó ke síwáhnoréq mina síwáhnoro ehwéh aneqsabé itewe íre sehgioo? Itega mó keyábé, Aebóiyeho eme aneqsabé itewe aebóo? 22 Itega mó keyábé, Mó kené ahre abariiyeho eme aneqsabé itewe mó kené ahre abarioo? Itega mó keyábé, Abehq náneqsabé manikáne ateq iwíáh íwíáh atého eme itewe aneqsabé péhepehe maníkáné árótu nahtápéq kéh náneqmarí aebóo?

23 Itega iteitene íwíq pankereq Manikánka sehgíóro i ehwéh teri terinome itewe aneqsabé mi ehwéh anteruaho? Mirairataqmé Manikánsabe éhruru atáhwe. 24 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Itega ahbabárirataq nahnso kegá tagéra Manikánsabe éhruruorahowe ire. (Aisaia 52.2; Esekiel 36.20-23)

Mina onserah itega Manikáne ehweh anterúáhnsábé tagah kegá wensabé éhruruowe.

Íre síú amurúrúáhnsábé Asiu keúrá míáhwe i ehwéhne.

25 Ite Asiu kegá íú amurúrueq Manikánka sehgíóro i ehwéh sehgiónaraq aiq kawerire. Wene ehweh anterúáh Ásíú kéwé nahnso ke síú íre amurúrúáh ké tahnsa úkowe. 26 Síú íre amurúrúáh kégá Manikáne ehweh sehgíótáq wega sensabé, Ite Asiu keúrá tahnsa míáhwe arítáhwe.

27 Ite Asiu kewé íú amurúruona kewé Manikáne ehweh kéhraq íre sehgíówe. Minayabe nahnso ke síú íre amurúrúáh kégá wene ehweh sehgírataq ite Asiu kegá minayabe tagéq íre kawerurone íwíáhigehe. 28 Asiu anínurame insebo? Peh morá wene áú amurúrutai aní Asiu anínura mire íwíáhoo? Írakaumo. Íre minayabe Asiu anínura míéhre. 29 Íre peh síú amurúrúáh sánsá miraonka Asiu keúrá úkowe. Íre púkuipéqté éhwéh íráhnká peh morá Manikáne Awanka wehukene sirupipeq sogiqtaté tahnsa amurúrúéhnká sirupipeqkáqkáq sene iwíáhipeqkáqkáq kawerarítéh ké Asiu keúrá úku úkuowe. Íre wehukega peh Manikánka mina tahnsa kéyábé, Kawerowe arítéhre.

3

Manikáne sansá peh kaweq sansáne i ehwéhne.

1 I te Asiu kené sánsánká nahnso kené sánsá kiotaikiro? Íú amurúrue sansa miraonsabé aneq kaweq naneq kanabo? 2 Manikánka áhnte kawéq náneq ite Asiu ke nái náinúwe. Téhwe Manikánka wene ehweh ite Asiu ke teiena, Néne sánsá auráq matíáhro aitowe.

3 Mó Asíú kégá Manikáne ehwehnsabé íre aiq pútare atówe. Íre aiq pútare atónsabe Manikáne ehweh abehq úkiro? 4 Írakaumo. Peh aiq pútaq ehwéh kagaire. Minayabe Manikáne ehwehnka irarinserahnéna,

Arega iraréna ehwéh aiq pútaraginkehe. Aiq pútaragínara wehukega tagagehe. Wehukega ehweh atéhrataq arega se kiotaikinkehe ire. (Buk Song 51.4)

5 Wehukega iwíáhue iraréra, Itega ahbabárúnaga Manikáne tábúsoréh sánsá ábóraq máréhre íwíáhowe. Mira íwíáhéra, Minayabe Manikánka kamah ainawe we áhwára áhwára iwíáhéna íre kawerire ewe. Mah iwíáhwé peh wehukene iwíáh wíre. Ite mina tahnsa íwíáhonehnkono? 6 Ahqáho. Írakaumo. Mi iwíáhwé peh abehq íwíáhe. Manikámé áhwára áhwára iwíáhi aní tahirímé wega mah kehiná kéhíná íre tábúsoqme ehweh aitéh irino.

7 Wehukenínká mó iwíáhue iraréna, Ínéga péhe éhwéh irarunka peh Maniká aiq pútari aní míre ue ábóraq máréhre íwíáhire. Iwíáhéna, Minayabe néne péhe éhwéh íráh kégá Manikánsabe iwíáh íwíáhigehe ewe. Mira íwíáhéna, Wega néne ahbabáqsabe ehweh aintahnawe árahinsabébo? Ehweh aintéhmé we áhwára áhwára iwíáhéna íre kawerire ewe.

8 Mina tahnsa íwíáho kegá, Pehipi ahbabáronehe ewe. Ahqáho. Manikánka mina tahnsa íwíáho keyábé ehweh aritena kamah arinawire. Kamah arinawe ábéranawire. Mó kegá péhenéra, Íné Poraga mahraréna, Itene ahbabáqka kaweq sansá ábóraragire éna minayabe pehipi ahbabároneheqmúne síwáhnorire ewe. Írakaumo. Mi kewé péhe éhwéh aintáhwe.

Mó morá kaweqtaq mía míai aní íre míéhre i ehwéhne.

9 Aneq iwíáhonehnkono? Nahnso kegá ahbabárowaqme peh morá ite Asiu ke kaweqtaq míone íwíáhoo? Ahqáho. Írakaumo. Ahbabáqka ite Asiu kereq nahnso kereq ite ómi saiqnaríéhre teiú mino? 10 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Kaweqtaq mía míao ke míaho?

Írakaumo. Íre míáhwe.

Mó morá kaweqtaq mía míai aní írakaunuránowe.

11 Maniká awahbeh sansá sega íre ahtebahwe.

Wensabé iuwahriehre éra we íre anebahrowe.

12 Ómiga Manikáne ahme aiq súáhwe.

Suera moke abehq ke úkowe.

Kaweq sansá mirai anímé mó morá írakaunuránowe.

13 Sirupipeqté éhwéh íre kaweq ehwéh púara

pusa ké karesa kúnkúninserah ke wóe.

Sene áwéhipeqté péhe éhwéh kisuq kisurowe.

Wehenka wehuke pehtaq pukorahi naneq wehukene sinonkapipéq sítéhnserah sene péhe éhwéhnká wehuke íre kawerarítéhre. (Saveman 7.20; Buk Song 5.9, 14.1-3, 140.3)

14 Sega ehbo ehwéhnkákáq tobeh ehwéhnkákáq

irare irareowara mó kené sirupipeq umeh arítáhwe. (Buk Song 10.7)

15 Sega mó ke peheráhnue subiq suq subiq surowe.

16 Pokorabeq mibeqté ké ahbabáq aritera

íre kawerarítáhwe.

17 Mó kereq morá íwíáhue mé sansa íre miraowe.

18 Manikánsabe íre áhreowe ire. (Buk Song 36.1; Aisaia 59.7-8)

19 Mósísine ehwehme ite Asiu kegá moke sehgigeheéna Manikánka mi ehwéh iuwe. Iuwaqme íre sehgioráhúne. Minayabe ite tábúsoqme sehgiune íre irarerahúne. Ite tagarionawe Manikánka itereq mah kehiná kéhínánseqne ahbabáqsabe ehweh aitanawire.

20 Mósísine ehweh anteruonayabé Manikánka, Ite kaweqtaq míáhwe íre aitankéhe. Minayabe wehukenínká, Íné Manikáne ehweh aiq tábúsoqme sehgíúge irarerahiro? Ahqáho. Írakaumo. Moke mah kehiná kéhínánká mi ehwéh anteruona puaq ite ahbabáq animárí múne tagarawéq mi ehwéh íre irarerahúne.

Sísa Karáhénsabe aiq pútare atéh ánímé peh kaweqtaq míéh áníne i ehwéhne.

21 Manikánka Mósísine ehweh sehgíó kéyábé, Ite aiq kaweqtaq míáhwe teriro? Írakaumo. We mó sansánire. Amahnága mi sansá ábóraragirana wega itensabé, Aiq kaweqtaq míáhwe irarerahire. Mi sansánsábé Mósísireq Manikáne ehweh iraru kereqka aiq iraruwe. 22 Mi sansámé mahraréna, Manikánka moke Sísansabé aiq pútare atáh ké kaweraritena aiq kaweqtaq míáhwe arítéhre. Asiu kené mó ah, nahnso kené mó ah írakaumo. Manikánka Asiu kereq nahnso kereqsabé peh morá íwíáhéna peh aiq pútare atáh kéyábé kaweraritena kaweqtaq míáhwe ire.

23 Ite moke mah kehiná kéhínánká ahbabárurauna puaq Manikánka kaweqtaq mía míainserah ite kaweqtaq íre mía míaorahúne. 24 Sísa Karáhéga itene ahbabáq paiqmaro púana Manikánka séhréh aitena wáh insahwé aitena itensabé, Ite kaweqtaq míáhwe aitéhre.

25 Naho naho Sísa íre tutaq Manikánka ahbabáq ke síwénunéna mi tanáhráq íre apubúue kamah ariuwe. Wega wenahni eqmarowana Sísa pukútaq wene korahqtaté wehukene ahbabáqsabe paiqmarowe. Minayabe Manikánka Sísansabé aiq pútare atáh ké kawerarítéhre. Mina ireq Maniká anotah kawéq áníne íwíáhúne.

26 Manikánka miraúnsabe amahnága itega, Maniká tábúsoréh áníne tagarione. Wega moke Sísansabé aiq pútare atáh ké kawerarítéhre. 27 Minayabe iteitensabé iwíáh íwíáhonehnkono? Írakaumo. Iteitega Mósísine ehweh tábúsoqme miraúnayabé Manikánka itensabé, Ite kaweqtaq míáhwe aitehro? Írakaumo. Peh morá Sísansabé aiq pútare atona puana itensabé, Ite kaweqtaq míáhwe aitéhre.

28 Manikánka Mósísine ehweh tábúsoqme sehgí ánínsábé, Are kaweqtaq míahne atehro? Írakaumo. Ite tagarionawe peh wenahninsábé aiq pútare atéh ánínsábé, Are kaweqtaq míahne atéhre. 29 Manikámé peh morá ite Asiu kené Manikápo? Írakaumo. We moke ite Asiu kereq nahnso kereqne Maniká míre.

30 Maniká peh morá ánínéna ite Asiu kereq nahnso kereqsabé peh morá íwíáhire. Ite Asiu kereq nahnso kereqka wensabé aiq pútare atonayabé Manikánka itensabé, Ite kaweqtaq míáhwe aitéhre. 31 Minayabe Mósísine ehwehnsabé abehq éhwéh míre éq anetaníbo enehnkono? Ahqáho. Íraukaumo. Manikáne ahninkáwánsábé aiq pútare atona puaq Mósísine ehweh kaweq ehwéhne págegeue irarúne.

4

Manikánka Ébáráhma kaweqtaq míéh áníne ú ehwehne.

1 Ébáráhmawe ite Asiu kené igaqna míowe. Wensabé aneq iwíáhonehnkono? 2 Ébáráhmaga kaweq arámbéhríúnsabe Manikánka, Are kaweqtaq míahne atoo? Írakaumo. Wene arambehriyabé Ébáráhma kaweqtaq míahne atotaq tahirímé wewensabé iwíáh íwíáhú irino. Íre wega arambehriúnsabe peh morá Manikánka miraúnsabe Ébáráhmaga wewensabé íre iwíáh íwíáhorahúwe. 3 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikánka teawu ehwehnsabé Ébáráhmaga aiq pútare atonsabe Manikánka wensabé, Are kaweqtaq míahne atowe ire. (Stat 15.6; Jeremaia 2.23)

4 Arambehri anínká ápeq pehipi íre meyéhre. Wega arambehrii puana wene wahnahnka ápeq áwíre. 5 Wehukenínká wewene arambehriyabé íre iwíáh íwíáhia peh ahbabáq ke kaweraritahráhi anínsábé aiq pútare atéhrana Manikánka mi anínsábé, Are kaweqtaq míahne atéhre.

6 Manikánka, Ite kaweqtaq míáhwe arito keyabé Tébítiga naho naho iraréna iwíáh íwíáhúwe. Íre sene kaweq arámbéhríyábé kaweraritowana iwíáh íwíáhúwe. 7 Minayabe Tébítiga Manikáne púkuipéq naho aiq sehiranue mahraréna,

Manikánka sene ahbabáq kaqsuena kawerarítéh kéwé

sirupipeq eyoyói ke méra iwíáh íwíáhowe.

8 Itene Wahnahnka sene ahbabáqsabe íre ehweh arítéh kéwé sirupipeq eyoyói ke méra iwíáh íwíáhowe úwe. (Buk Song 32.1-2)

9 Manikánka kawerarítéhrara sirupipeq eyoyói kewe peh morá síú amurúrúáh Ásíú kébo? Ahqáho. Íre sebatare. Manikánka síú íre amurúrúó nahnsó kéreq moq kawerarítéhrara sirupipeq eyoyóire. Ébáráhmaga Manikánsabe aiq pútare atonsabe Manikánka wensabé, Are kaweqtaq míahne atowe teiewóge. 10 Ébáráhmane áú íre amurúruotaq kaweqtaq míahne atoo? Wene áú amurúruotaq kaweqtaq míahne atoo? Árahtaq kaweqtaq míahne atoo? Wene áú íre amurúruotaq kaweqtaq míahne atowe.

11 Wene áú íre amurúruotaq Ébáráhmaga Manikáne ehwehnsabé aiq pútare ato púana wensabé, Are kaweqtaq míahne atowe. Kaweqtaq míahne atonsabe mó ke sokigi arinkeheéna anehe Manikánka Ébáráhmansabé, Áú amurúruo atowe. Minayabe Ébáráhmaga Manikánsabe téh aiq pútare ato púana síú íre amurúrusa peh moke aiq pútare atáh kéné sinahbúwá úkirana Manikánka sensabé, Ite kaweqtaq míáhwe arítéhre.

12 Asiu kegá pehipi síú amurúrúáhmé Ébáráhmawe sinahbúwábo? Írakaumo. Ébáráhmane áú íre amurúrúótaq wega Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atowe. Aiq pútare atowara wega aiq pútare atáhnserahno kewé Ébáráhmawe sinahbúwá míéhre.

Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atéh éhwéhne.

13 Manikánka Ébáráhmareq wene anahwaréhreqsabé, Mókakewe itega mah marákó márákó awaq miagéhe teriuwe. Sega Mósísine ehweh kawerue sehgíúnsabe teriuwo? Írakaumo. Sega Manikáne ehwehnsabé aiq pútare ató púana wega sensabé, Ite kaweqtaq míáhwe aritena awaq miagéhe teriuwe.

14 Peh Mósísine ehweh kawerue sehgíó kégá awaq míáhtáq tahirímé Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atáh ké íre awaq míówana Manikánka mirainauge ú ehwehmé abehrúki irino. 15 Manikánka Mósísine ehweh anterúáh ké kamah arinkéhe. Nahnso kegá Mósísine ehweh sene siahrerate íre írátíáhwe. Minayabe itega mi keyabé íre ehweh aritahráhúne.

16 Manikánka Ébáráhmareq moke wene anahwaréhreqsabé iwíáhéna, Séhréh ariteyabe níre éna ínéga mirainauge úwe. Mirainauge ú púana wensabé aiq pútare atáh ké kaweraritankéhe. Manikánka peh morá Mósísine ehweh sehgíó ké kaweraritankéhbo? Írakaumo. Ébáráhmaga wensabé aiq pútare atonserahno kereq moq kaweraritankéhe. Ébáráhmawe ite Manikánsabe aiq pútare atona kené iteinahbúe. 17 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Ínéga miraunka arewe áhnte nahnsó náhnsóné sigaqna míankehe ire. (Stat 17.5; Aisaia 48.13)

Ébáráhmaga wensabé aiq pútare atotaq Manikánka tagéna wensabé aiq pútare atáh kéné sigaqna míankehe atowe. Ébáráhmaga aiq pútare ato anímé we Manikánéna pusa ké oganúq sitena íre kéh náneq ábóraq kahno atéhrana ábóraragire.

Ébáráhmaga Manikánsabe kawerue aiq pútare ato ehwéhne.

18 Manikánka wensabé, Arewe áhnte nahnsó náhnsóné sigaqna míankehe úwana Ébáráhmaga aiq pútare atena áwénunúwe. Manikánka, Arenanahréh áhnte míagehe atonsabe Ébáráhmaga mi ehwéhnsábé aiq pútare atena áwénu aruqarurúwe.

19 Aiq pútare atena áwénu aruqaruréna peh íregáritaq ópéq 100 opéq míonsabe naho korééna wene anonka taropagúwe. Wene ahre Sárahwe orení úkúnsabe wega ani íre maqmiahráhúwe. Minawé Ébáráhmaga tagéna, Manikánka tení éhwéh péhe éhwéhpómo íre iwíáhúwe. Írakaumo. Mira íwíáh íre iwíáhia peh aiq pútaq aginawire éna áwénunúwe. 20 Áwénunéna árahinabomo íwíáh íre iwíáhia peh teawu ehwéhnsábé aiq pútare ato puana págegeue ambubu atawéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atowe.

21 Iwíáh íwíáh atena, Manikánka moke miraorahi aní púana wega teníátái ehwéh aiq pútaraginawire íwíáhéna áwénunúwe. 22 Ébáráhmaga Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atonsabe Manikánka wensabé, Are kaweqtaq míahne atowe.

23 Manikánka wensabé, Are kaweqtaq míahne ato ehwéhmé íre peh morá Ébáráhmansabé sehiranúwe. Írakaumo. 24 Itensabéákáq teíre. Sísa itene Wahnah pukúwana Manikánka we iriwe oganúq atowe. Itega oganúq ato anínsábé aiq pútare atáhnaraq wega itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitankéhe.

25 Sega Sísa subiq suaneherautaq Manikánka mi ke íre saiqnaritowara subiq súówana itene ahbabáqsabe putiowe. Ite kaweraitankeheéna Manikánka we iriwe oganúq atowe.

5

Manikánka itensabé, Ite kaweqtaq míáh ké wóe ú ehwehne.

1 Sísansabé aiq pútare atáráúna puana Manikánka kaweraitena, Kaweqtaq míáhwe aitáráire. Wega kaweraitáráinsabé ite insahwé aitena irunukiq ita itaire. Itene Wahnah Sísa Karáhénsabe miraurainka Manikánka irunikiq ita itaire. 2 Sísansabé aiq pútare atáráuna puana Manikánka itensabé, Ínéba sero éna séhréh aita aitaire. Séhréh aitéhraq Manikánka kaweqtaq mía míainserah itega mókake weba méq we tahnsánue kaweqtaq mía míaoneheqmúne íwíáhúnayabé itene iru eyoyóire.

3 Íre peh morá minayabe iru eyoyóire. Íre kaweragi tanáhráq ebeqme itene iru umeh agire. Mi tanáhráq iwíáhéq, Sísane sánsá íre sueq peh ambubu atione íwíáhúne. Mira íwíáhúnayabé itene iru eyoyóire. 4 Manikáne sansá ambubu atíáhnaga ahbabáqsabe ahqáho atahráhúne. Ahqáho atáhnaraq wega séhréh aitanawire íwíáhéq wega ite kaweraitanawire éq áwénunúne. 5 Áwénunúnaraq íre pehipi áwénunúne. Írakaumo. Manikánka Wenawa iteba eqmaq áúwátáiraq ite mó keyábé irutaboirigeheéna wenawanka séhréh arite sansa sokigi aíraq ite íre pehipi áwénunúne.

6 Ite ahbabáq aruqaruréq kaweqtaq íre míahrahúnana awehraq tanáhráq Sísa Karáhéga ite meirena kaweraitanieéna putiowe. 7 Tábúsoréh ání séhréh atanieéna mó anínká pukinabo? Írakaumo. Minawé íre wehukene sánsáne. Anotah kawéq ání séhréh atanieéna mó anínká pukinabomo.

8 Ite ahbabáq animárí míaraunaraq Sísa Karáhéga ite kaweraitanieéna putiowe. Miraú púana Manikánka itensabé anotahtaq arutaboirire ue aiq sokigi aíre. 9 Sísa Karáhé putiotaq wene korahq tunsabe Manikánka itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitéhre. Kaweqtaq míáhwe aitena ite anotah sehréh aita aitaéna mókake mó ke ehweh aríténa ite íre ehweh aitanawire.

10 Ite Manikáne naruo anímárí míaraunaraq wenahni putionsabe Manikánka insahwé aitáráire. Amahnága Sísa oga mía míai anínká ite insahwé aitárái kebá ména séhréh aita aitaire. 11 Minawé aiq pútaq ehwéhnsábé iwíáh íwíáhúne. Maniká Iteribonsabé moq iwíáh íwíáhúne. Itene Wahnah Sísa Karáhéga insahwé aitéhnsábé Maniká Iteribonsabé anotah iwíáh íwíáhúne.

Éhrámaga miraúnka puké sansa áhwárówana Sísaga miraúnka oga mé sansa áhwáró ehwehne.

12 Itega tagarionawe naho naho mah marákó márákó ahbabáq íre kotaq peh morá ánínká ahbabáq áhwárówe. Wega ahbabárúnka puké sansa áhwárówe. Moke anehe piah ké moq ahbabáruronsabé puku pukuowe. 13 Mósísiga sehgíóro ú ehweh íre irarútaq mah marákó márákóípéqté kégá ahbabárowe. Sehgíóro ú ehweh íre irarú púana Manikánka mó aníné ahbabáq mó aníné ahbabárue íre iwíáhúwe.

14 Ahbabáq íre iwíáhúwara Éhrámareq wene animárínseq puku pukuuwe. Mósísi mío tanahráqkákáq pukuwe. Éhrámaga Manikánka pehragáhno ú ehweh anteruowara anehe piah kégá moq ahbabáréra pukuwe.

Éhrámawe anehe sú aníné píkísah tahnsáne. 15 Éhráma peh morá ání ména o sansa áhwárówana we anehe sú anímé peh morá ánínká moq o sansa áhwárówana íre monseráh sánsátáré wíre. Ahqáho. Írakaumo. Sísane sánsánká Éhrámane sánsá kiotaikire. Éhrámaga ahbabárúnsabe wereq moke mó kereq puku pukuowe. Sísa Karáhéga áhnte ke séhréh aitanieéna itene ahbabáqsabe putiowe. Putionsabe Manikánka itensabé arutaboiréna séhréh aitena oganúq ítéhre.

16 Oganúq ítéh sánsámé Éhrámaga ahbabáru sansámé íre peh morá sánsáne. Ahqáho. Írakaumo. Oganúq ítéh sánsánká ite kaweraitehrana Éhrámaga ahbabárú sansanká ite anotahtaq íre kaweraitéhre. Éhrámaga peh morá ání ména ahbabárúnsabe Manikánka ite ómi kamah aiuwaq pukorahúne. Áhnte ahbábárowana Manikánka o sansanue oganúq itena itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitéhre.

17 Peh morá ánínká ahbabárúnsabe ahbabáqka áhnte wehuké saiqnaríéhrara puku pukuowe. Puku pukuowana oganúq ítéh sánsánká Éhrámaga ahbabárú sansa kiotaikire. Sísa Karáhéwé peh morá ánínká miraúnka Manikánka íné eqmaq núwátáirana iteba míarautaq págege arámbéhríéna ótaq sansá, itega íre tagariaro sansánurautaq pehwehrue míaraugaq tagarowe. Itega mina tagéq ahtebahme Manikánka íné eqmaq núwátái aní ména wene arambehri tábúsoqme mira aruqaruruge.

18 Kawerue írátíáhro. Éhrámaga ahbabárúnka moke ahbabáronsabé Manikánka ómi mah kehiná kéhíná ehweh aritahráhire. Sísa Karáhéga kaweq sansánúnka Manikánka ómi mah kehiná kéhínánsábé, Kaweqtaq míáhwe aitena oganúq itahráhire. 19 Éhráma peh morá ání ména wega Manikáne ehweh anteruonsabe áhnte wehuké ahbabáq ke úkowe. Sísaga peh morá ání ména Wenabone ehweh tábúsoqme sehgiunsabe áhnte wehuké kaweraito púaq kaweqtaq mía míaorahúne.

20 Wehukega ahbabáq áhnte kéhre siahtebageheéna Manikánka sehgíóro ú ehweh náriuwe. Ahbabáq áhnte agúwana Manikánka séhréh aitéh sánsánká ahbabáq sansa kiotaikire. 21 Ahbabáqka wehuke saiqnaríéhrara puku pukuowe. Itene Wahnah Sísa Karáhéga miraúnsabe Manikánka itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitena oganúq itena áhntetaq séhréh aitena itensabé, Oga mía míaoro aitéhre.

6

Sísa pukútaq ite moq pukowana ehwéhne.

1 Minayabe aneq iwíáhonehnkono? Mahra íwíáhonehnkono? Manikánka ite áhntetaq peh íregáritaq séhréh aitankéhboq ahbabáq aruqaruroneheqmúne íwíáhonehnkono? 2 Ahqáho. Írakaumo. Pusa ké ahbabáq sansa súáhnserah ite moq pusa ké tahnsa méq ahbabáq suone. Minayabe árahue ahbabáq aruqaruronehnkono? 3 Ite pusa ké tahnsa úkuna tanáhráq íre ahtebaho? Ite wání meraunaraq itereq Sísa Karáhéreq morá ání tahnsa úkuraunana we pukútaq ite moq pukowane.

4 Ite wání meraunawe itereq Sísa Karáhéreq pukuraune. Pukuraunara we maisarótaq itenkakáq maisarówe. Maniká Iteribo págege aní ména Sísa Karáhé iriwe oganúq atotaq itenkakáq iriwe oganúq itowe. Ite o sansanigeheéna iriwe oganúq itowe.

Ite Sísareq oga mía míaúne i ehwéhne.

5 Sísa Karáhé pukúwaq ite moráráq pukéq wereq itereq morá ání tahnsa úkowane. Mina únserah Manikánka Sísa iriwe oganúq atotaq itereq moráráq iriwe oganúq itowaq wereq itereq morá ání tahnsa mía míaune. 6 Ite tagarionawe Manikánka itene irupipeqté áhbábáq íwíáh awankátaq táhparowe. Itene ahbabáq iwiáh parabaruanieéna Sísa awankátaq táhparótaq Manikánka itene ahbabáqkakaq mitaq táhparowe. Minayabe amahnága ahbabáqka ite íre saiqnariahrahire. 7 Itene ahbabáqka árahinsabé ite íre saiqnariahrahiro? Ahbabáqka pusa ké íre saiqnariahrahire. Ite pusa ké tahnsa úkúna puana íre saiqnariahrahire.

8 Sísa Karáhé pukútaq itereq pukowanayabé itereq wereq moráráq mía míaoneheqmúne. Mina aiq pútaq ehwéhne íwíáhúne. 9 Ite írátíonawe Sísa Karáhé mó íre pukinae. We pukúwana iriwe oganúq ato púana we mó íre pukinae. Mó íre pukorahi puana peh oga mía míainawire.

10 We peh morá tánáhráq pukú púana mó íre pukinae. Pukúnka ahbabáq sansa aiq saiqnariehre. Amahnága we oga mía míaime Maniká awahbeh sansá miraire. 11 Mina inserahnoro. Itene naho áhbábáq sánsá aiq suto puaq mó íre ahbabáronehe íwíáhoro. Itereq Sísa Karáhéreq moráráq oga méq Maniká awahbeh sansá miraoneheqmúne íwíáhoro.

12 Ahbabáqka itene pukorahi inónká saiqnariehnehboq ahbabáq apubúue súáhro. Itene irupipeqté íwíáhgá ite áúgi ínehboq ahbabáq iwiáh apubúue súáhro. 13 Itega irutaboiro naneq meyaneheéq itene aiayahnka ahbabáriyeho. Ahbabáriyehboq ite mó anínká mó anínkáue Manikánsabe, Néne ninonka are áwúge. Wahnahnainto teawéro. Itega pusa ké tahnsa míarotaq Manikánka oganúq ítárái puaq wensabé áhrabéq, Arene kaweq sansá miraoneheqmúne teawéro. 14 Manikánka séhréh aitéh púana Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká íre ehweh aitéhre. Minayabe ahbabáqka ite íre saiqnaríéhre.

Sehgíra sansánká ite saiqnarawé ehwehne.

15 Minayabe aneq iwíáhonehnkono? Manikánka séhréh aitéhraq Mósísine ehwehnka íre ehweh aitéhnsábé ahbabáq aruqaruronehnkono? Írakaumo. 16 Sehgíra sansánká saiqnaríéhmé íre iahtebaho? Ite ahbabáq aruqarurirataq ahbabáqka saiqnariahnaraq pukoneheqmóe. Ite Manikáne sansá sehgírataq kaweq sansánká ite saiqnariahnaraq kaweqtaq mía míaoneheqmóe.

17 Menah itega ahbabáq aruqarururotaq ahbabáqka ite saiqnariaraire. Saiqnariaraitaq mó kegá aiq pútaq ehwéh íwáhnorurowaq ireq iwíáh íwíáhéq sehgirowana ahbabáqka saiqnariaraime Manikánka sabi iuwátáire. Minayabe Manikánsabe iwíáh íwíáh atone.

18 Kaweq sansánká ite saiqnaríéhnsábé iwíáh íwíáh atone. 19 Íre irasa ké míéhboq kawerue irageheéna pahsuqme teiúge. Menah itega ahbabáqsabe irutaboiréq mira aruqaruronserah amahnága peh kaweq sansánsábé irutaboiréq kaweqtaq míáhro.

20 Ahbabáqka ite saiqnariaraitaq itega kaweqtaq íre míahrahurowe. 21 Itega ahbabáruro sansánsábé amahnága iyehitehre. Itega ahbabárurotaqmé kaweq apéq meroo? Írakaumo. Mina onserahno kewé pukoneherawoe.

22 Ahbabáqka ite saiqnariarairana Manikánka sabirutairaq wene arambehri anímárí úkurowe. Minayabe ite kaweqtaq méyabe iwíáh íwíáhéq oga mérapeq mía míaoneheqmóe.

23 Ahbabáqka saiqnaríéhnká aneq apéq wehuke siro? Ahbabáqka saiqnaríéh ké pukoneherawoe. Itene Wahnah Sísa Karáhénsabe aiq pútare atona kewé Manikánka wáh kaweraitena oganúq itena, Sísareq ahriahri mía míaoro aitéhre.

7

Oganúq itonsabe kaweq sansánonehe i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, itega Mósísiga miraoro ú ehweh aiq ahtebahwe. Wehukene oga mé tanahráq mah ehwéhmé anterúéhrataq mi ehwéhnká ehweh aritahráhire. Se pukirataq mi ehwéhnká se íre ehweh aritahráhire. Minawé aiq írátíáh mino. 2 Mi ehwéhnká, Arenawehqpa mía míaúno únsabe wenawehq oga míéh tánáhráq áúwéh áhréwé mi ehwéh aiq anterúéhre. Wenawehq aiq pukirana mó weh kéréhmé mi ehwéh íre anterúéhre. We puki puana mi ehwéh íre anterúéhre.

3 Wenawehq oga míéhtáq mó weh kéréhrana mi ehwéhnká, Are ahbabáq ini móne atéhre. Wenawehq pukínaraqmé we mó weh kérahráhire. Wenawehq puki puana mó wehkinsabé mi ehwéhnká, Are ahbabáq ini móne íre atahráhire.

4 Néne iyahnabo anímáríno, ite mi iní tahnsa móe. Sísa Karáhé pukútaq ite moq pukunsabé Mósísine ehwehnka amahnága íre ehweh aitéhre. Manikánka wenahni iriwe oganúq atowaq Sísane animárí ukéq wene arambehri miraoneheqmúne.

5 Iteitene ahbabáq iwiáhgá saiqnariarai puaq Mósísine ehweh ireq mi ehwéhnsábé iuwahriehre éq pukorahúna ahbabáq aruqarurúne. 6 Sísareq moráráq pukowanayabé ite saiqnariarai naneq soraq iuwena Mósísine ehweh moq soraq sueq amahnága Manikáne Awanka sokigi aí ó sánsánúne. Íre Mósísiga sehgíóro ú sansa peh Manikáne Awanka sokigi aí ó sánsá sehgioneheqmúne.

Ahbabáq sansanká ite ahbabáraitehre i ehwéhne.

7 Ite ahbabáronaraqmé aneq iwíáhonehnkono? Mósísine ehwehme ahbabáq ehwehne íwíáhonehnkono? Írakaumo. Peh morá mi ehwéh írátáunsabé ahbabáq ani múge íwíáhurauge. Mi sehiránká mahraréna, Mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabekíneho ire. Mi ehwéh írátáunsabé íné tagaríómé mó aníné ménsámehnsánsabe nigárá pabekime ahbabáq míre. 8 Mi ehwéh irena íre sehgioráhuraunsabé ahbabáqka íné saiqnariarairana áhnte íre kaweq sansá néne nirupipeq áhwararaire. Mósísine ehweh íre kéhtáq tahirí ahbabáq árahue ahtebóna iripo?

9 Mósísine ehweh íre írátáutaq, Íné kaweq aní múge íwíáhurauge. Anehe mi ehwéh kawerue irena, Ahqáho. Íné ahbabáq ani 10 púana pukorahuge íwíáhurauge. Wehukega oga míageheéna Mósísiga mi ehwéh irarúwe. Mi ehwéh irena, Íné íre oga míahrahuge éna peh pukorahuge íwíáhurauge. 11 Mi ehwéh irena íre sehgioráhuraunsabé ahbabáqka péhe sánsá aintena saiqnariarairana, Íné pukorahuge íwíáhurauge.

12 Minayabe anere enehnkono? Manikánka iwíáh atowana Mósísiga irarú ehwehmé Manikáne ehwehnéna tábúsoréh éhwéhnéna kaweq ehwéh míre. 13 Mi kawéq éhwéhnká íné íre kaweraintáráiro? Írakaumo. Mi ehwéh írátáugana ahbabáqka saiqnarawéna íre kaweraitáráire. Íné áhnte ahbábáq ání ména pukorahuge íwíáhinkeheéna mi ehwéhnká sokigi aníátáire.

Ahbabáqka ite saiqnaríéh éhwéhne.

14 Ite írátíonawe Manikánka iwíáh atowana Mósísiga mi ehwéh irarúwe. Minayabe mi ehwéh kaweq ehwéhnirana ahbabáqka íné saiqnaríéhrana Maniká awahbeh sansá íre sehgioráhéna peh ahbabáq aruqaruruge. 15 Íné nuwahbeh kawéq sánsá mirainie íwíáhume íre mira aruqaruruge. Peh íre nuwahbeh ahbábáq sánsá mira aruqaruruge. Aneqsabé mira aruqarurugo? Minawé íre niahteboge.

16 Íné nuwahrieh ahbábáq sánsá mira aruqarurugana Mósísine ehwehnka néne ahbabáq sokigi anírana mi ehwéhmé peh kaweq ehwéhne íwíáhuge. 17 Minayabe íre ínénéga peh nirupipeqté áhbábáq íwíáhgá saiqnaríéhnká ahbabáq aruqaruruge.

18 Kaweq sansá mirainauge uganawe íre miraorahuge. Íre miraorahunsabé íné tagaríómé nirupipeq kaweq iwíáh íre kéhre. 19 Íné nuwahbeh kawéq sánsá mirainie íwíáhume íre mira aruqaruruge. Peh nuwahrieh ahbábáq sánsá mira aruqaruruge.

20 Íné nuwahrieh ahbábáq sánsá mira aruqarurunsabé íre ínénéga peh nirupipeqté áhbábáq íwíáhgá saiqnaríéhnká ahbabáq aruqaruruge. 21 Íné mahraue tagaríóge. Íné nuwahbeh kawéq sánsánsábé iwíáhutaq ahbabáqka saiqnaríéhnsábé íre miraorahuge.

22 Manikáne sansá peh kaweq sansáne íwíáhéna mi sansánsábé iwíáh íwíáhuge. 23 Mirainauge íwíáhugana nirupipeq mó iwíáh kéhre. Ahbabáq iwiáhgá kaweq iwíáh kiotaiki puana ninonka nirutaboiru ahbábáqká saiqnaríéhrana ahbabáq aruqaruruge.

24 Íné ahbabáq ani míó púana nirupipeq áhnte umehire. Insega séhréh aintena sabi nuwankéhbo? 25 Ahbabáqka saiqnaríéhnsábé pukorahuge. Manikáne sansá sehgieyabe nírana peh nirutaboiru iwíáhgá saiqnaríéhrana ahbabáruge. Minayabe insega séhréh aintena sabi nuwankéhbo uge. Sísa Karáhé itene Wahnahnka miraúnka Manikánka séhréh aintena sabi nuwahráhire. Minayabe wensabé iwíáh íwíáh atóge.

8

Sísa Karáhéga itene ahbabáq kaqiuwena Manikáne Awa iteba eqmaro ehwehne.

1 Sehgíóro ú ehwehnká Sísa Karáhéreq mía míaúna ke íre ehweh aitéhre. 2 Aneqsabé íre ehweh aitehro? Ahbabáqka ite saiqnaríéhnsábé pukorahúnaraq Manikáne Awanka oganúq itena sabi íúwéhre. Sabi íúwéhrana Sísa Karáhéreq mía míaúnayabé íre ehweh aitéhre.

3 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká itene ahbabáq íre kaqiuwahráhire. Árahinsabébo? Itega mi ehwéh íre sehgioráhúne. Minayabe mi ehwéhnká íre kaweraitahráhire. Íre kaweraitahráhinsabé Manikánka webataq wewega itene irupipeqté áhbábáq íwíáh kaqiuwankeheéna wenahni eqmarowe. Eqmarowana ite tahnsá wéhúkéní úkéna itene ahbabáqsabe putiowe.

Itene ahbabáqsabe putiotaq Manikánka mi ahbábáq kaqsuonsabe amahnága itene ahbabáq iwiáhgá ite íre saiqnariahrahire. 4 Íre iteite iuwahbeh ahbabáq iwiáh peh Manikáne Awanka iwíáh aitehraq we awahbeh iwíáh miraonsabé kaweq sansá Mósísine ehwehnka irari sansá mira aruqarurúne.

5 Sene sirupipeqté áhbábáq íwíáh mirao kegá ahbabáq sansansábé iwíáh íwíáhowe. Manikáne Awanka iwíáh arítéh árámbéhrí mirao kegá wene sánsánsábé iwíáh íwíáhowe. 6 Sene sirupipeqté áhbábáq sánsánsábé iwíáh íwíáho kegá pukoneherawoe. Manikáne Awanka awahbeh sansánsábé iwíáh íwíáh atáh kégá oga mía míaowana sirunukiq sítéhre.

7 Sene sirupipeqté áhbábáqsábé suwahbeh kegá Manikáne ehweh íre sehgira peh anteruera Manikáne naruo míáhwe. 8 Sene sirupipeqté áhbábáq íwíáh sehgíó kégá Maniká awahbeh sansá íre sehgioráhowe.

9 Manikáne Awanka itene irupipeq mía míairaq itene irupipeqté áhbábáq íwíáh íre miraia peh Manikáne Awanka iwíáh aitéh íwíáh miraowe. Sísa Karáhéne Awanka wene arupipeq íre mía míai anímé we íre Sísa Karáhéne ani míre. 10 Itega ahbabáruronsabé itene inonka pukorahi naneq mire. Sísa Karáhéga itene irupipeq míéhraq kaweqtaq míahrahéq iteiyuwame oga mía míaowe.

11 Manikáne Awanka itene irupipeq mía míaínaraq wega Sísa Karáhé iriwe oganúq atonserah itene pukorahi inónká moq mókake iriwe oganúq itankéhe. Manikáne Awanka itene irupipeq mía míai puana mirainawire.

Manikáne Awanka séhréh aitéhraq ite Manikáne animárí úkorahúna ehwéhne.

12 Minayabe ite anotah arámbéhrí kéhre. Mi arámbéhríwé íre itene irupipeqté áhbábáq sánsá miraé arámbéhrí wíre. Ahqáho. Írakaumo. Néne iyahnabo anímáríno, 13 itene irupipeqté áhbábáq íwíáh mirairataqmé pukoneheqmóe. Manikáne Awanka séhréh aitéhnsábé itene irupipeqté áhbábáq íwíáh kaqsueq íre mirairataq oga mía míaoneheqmóe.

14 Manikáne Awanka iwíáh arítéh íwíáh sehgíó kéwé Manikáne animáríne. 15 Manikánka Wenawa iteba eqmarowana Wenawanka ite saiqnarawéna áhre aitanabo? Írakaumo. Wene animárí míageheéna eqmarowana Wenawanka ite págege aitéh púaq ite Manikánsabe, Iteriboe atone. 16 Manikáne Awanka itene irupipeq ména, Néne animárí móe tei teininsabé ite tagarionawe ite Manikáne animárí múne.

17 Ite Manikáne animárí míona puaq ite mókake wega ina naneq kaweq naneq awaq mianeheqmúne. Sísa Karáhé, iteruwahga aiq awaq mionserah itega mókake moke kaweq naneq awaq mianeheqmúne. Sega Sísa áwíoqnonserah ite moq íwíoqnagehe. Íwíoqnehrataq Sísane sánsá kawerue sehgíónaraq mókake we tahnsá méq wereq mía míaoneheqmúne.

Kaweqtapéq awaq me ehwéhne.

18 Mah marákóípéq míona tanáhráq íérinka irupipeq umehire. Mókake téhrehrabeq míáhnaraq áhnte kawéqtápéq púana irupipeq anotah eyóyóinae. Anotah eyóyói naneqka umehi naneq kiotaikína puana umehinsabé anetaníbo íwíáhéq kaweqtapéqsábé áwénunonehe. 19 Ite Manikáne animárí púana wega mibeqté kaweraitahna sansá sokigi ainaraq ahtebanehe. Mi tanáhráq sínaraqsábé moke Manikánka miraú naneqka arutaboiréna áwénunire.

20 Téhwe moke miraú naneq anotah kawerarowana anehe abehrúkúwe. Íre wewega abehrúkúwe. Írakaumo. Peh Manikánka abehrúkúno atowana mira agúwe. (Stat 3.17-19)

Amahnága mi naneqka Manikánka kawerarahna tanáhráqsábé áwénunire. 21 Mókakewe moke miraú naneq mó íre kárékinae. Manikánka omasa tánáhráq moke mi naneq kawerarankéhe. Ahbabáqka ite wene animárí íre saiqnariahrah inserah kareki sansánká moke miraú naneq íre saiqnariahrahire.

22 Ahre inínká ani maqmianaitaq érinsabé uwo uwoire. Ite tagarionawe uwo uwoinserah moke miraú naneqka naho naho uwo uwoéna amahnágaákáq uwo uwoéna kaweq tanáhráq sínaraqsábé áwénunire. 23 Uwo uwoéna kaweq tanáhráq sínaraqsábé áwénuniraq ite wehukega moq uwo uwoéq áwénunúne. Manikánka Wenawa téh iteba eqmarowana iteba mía míaéna séhréh aitéhre. Minayabe anehe wega itene inonkansabé, Kaweq inónká úkúno aitena néne animárí móe aitanawire. Mi tanáhráqsábé arutaboiréq áwénunúne.

24 Manikánka ite kaweraitena oganuq itáráirana amahnága inonka kaweraitahna tanáhráqsábé áwénunúne. Áwénunúna naneq tagónaraq tahirí íre áwénunúna irino. Aiq tageh anínká mó íre áwénunire. Wega aiq tageh puana aneqsabé mó áwénuninkehbo? 25 Itene iuranka íre tagóna naneqsabé áwénunúne. Manikánka aiq mirainawire íwíáhéq pehwehrue áwénunúne.

26 Íre págege ke míonana Manikáne Awanka séhréh aitéhre. Manikánsabe, Aneq ehwéh púrerue teawenéhnkono únana Manikáne Awanka séhréh aitéhre. Wega itene irupipeq míéhraq itega íre ehwehnorahúna tanáhráq peh mukaq mukaqsúnana ite séhréh aitanieéna wene iwíáh Maniká teawena iteitene umehi naneqsabé púreraitéhre. 27 Manikánka itene irupipeqté íwíáh tagaríéhre. Wenawanka Maniká awahbeh sansá tagaríéh púana ite wene animárínsábé púreraitéhrana Manikánka wene púreq ehwéh íréhre.

28 Wenahni táhnsá míageheéna Manikánka omaq itowaq wensabé irutaboirúne. Ite tagarionawe ite meirena kaweraitanieéna Manikánka moke kaweq tanáhráqkákáq moke íre kaweq tanáhráqkákáq séhréh aitéhre. 29 Téhwe Manikánka ite tagariowe. Tagarawéna wenahni táhnsá míageheéna ite omaq itowe. Sísa iteruwah ebeq kéna míowaq ite wenábáqmari míone. 30 Manikánka ite omaq ito ke íáhrabéna itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitéhre. Kaweqtaq míáhwe aitéhnsábé wega itensabé, Ínéba méq kaweqtaq mía míaunserah míagehe aitowe.

Manikánka itensabé ahriahri arutaboiraitéh éhwéhne.

31 Manikánka itensabé, Ínéba méq kawetaq mía míaunserah míagehe aitonsabe aneq iwíáhonehnkono? Wega ite íéhneh aitéhnsábé itene naruoga íre saiqnariahraho mino. 32 Manikánka wenahni íre saiqnatasa peh moke itene ahbabáqsabe pukinkeheéna eqmarowe. Wega íre saiqnato puana moke kaweq naneq náiena séhréh aitanawire.

33 Wene animárí míageheéna Manikánka ite omaq ito púana insega ite ehweh aitankéhbo? Írakaumo. Maniká wewega itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitéhre. 34 Manikánka kaweraito púara inseréhga itene ahbabáqsabe ehweh aitera kamahigéhbo? Írakaumo. Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe putiowana iriwe oganúq atowana wega amahnága Maniká Iteribone ayah púpeq ména itensabé púreraitéhre.

35 Sísa Karáhéga itensabé arutaboiraitéhre. Íre kaweq tanáhráq sínawe, íéri tanáhráq sínawe, íwíoqné tanahráq sínawe, ehwehráhna tanáhráq sínawe, tabonah tanahráq sínawe, pukorahúna tanáhráq sínawe, ite subiqme kamah aíra tanáhráq sínawe Sísaga itensabé íre arutaboiria peh iuwankéhbo? Írakaumo. Moke mi tanáhráq moq arutaboiraitena iteba mía míainawire. 36 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Arene animárí míonayabé sega ahkakebopoq iubiq suaneherawoe. Wehukega sipisípiq subiq súáhnserah ite moq iubiq suanehe íwíáhowe ire (Buk Song 44.22)

37 Moke teíyú tánáhráqsábé áhreonehnkono? Írakaumo. Sísaga itensabé mi tanáhráqkákáq arutaboiraitena íéhnehi puaq itene naruo kiotaikorahúne.

38 Mó kegá miraonsabé wega itensabé íre arutaboiria peh túbáh aginabo? Írakaumo. Ite pukonaraqmé oga míonaraqmé Manikánka itensabé íre arutaboiria peh túbáh aginabo? Írakaumo. Íópeqté kéwé owainawamarímé anotah wahnáh kéwé sega miraonsabé Manikánka itensabé íre arutaboiria peh túbáh aginabo? Írakaumo. Amahnága íre kaweq tanáhráq kéhnsábé mókake íre kaweq tanáhráq sínaraqsábé Manikánka itensabé íre arutaboria peh túbáh aginabo? Írakaumo.

39 Sehwerapeqté náneq kéhnsábéwé, maraipéqté náneq kéhnsábéwé, Manikánka moke miraro naneq kéhnsábéwé Manikánka itensabé íre arutaboria peh túbáh aginabo? Írakaumo. Itene Wahnah Sísa Karáhé kéronayabé Maniká Iteriboga íre túbáh agia peh ahriahri itensabé arutaboiraitanawire. Minawé aiq tagaríóge.

9

Poraga Ísara keyábé arutaboirú ehwehne.

1 Íné Sísa Karáhéne ani míó púana péhe éhwéh íre teiasa peh aiq pútariahnsanuge. Manikáne Awanka nirupipeq ména aiq pútaróne aintéhre. 2 Nánuwahrah Isárá ké Sísa Karáhé íre tagaríáhnsábé nirupipeq umeh agu aguire. 3 Nánuwahrah Isárá kégá Sísa kérera oga míáhtáq tahirímé íné iraipéq pokéyabe íre ahqáho u irino.

4 Ísara ke Manikáne animárí míageheéna Manikánka naho omaq itowe. Omaq itowara igaqnaréhga Manikáne págege tehreh naneq tagowana wega omasa éhwéh teriuwe. Wega Mósísi iwíáh atowana sehgíóro ú ehweh teriuwe. Manikánsabe iwíáh íwíáh ató sansa sokigi ariena mókake awinauge ú ehweh teriuwe. 5 Itene igaqnaréh anotah ke míówe. Sísa Karáhéga mah marákóípéq tutaq wenano Ísara iní míowe. Sísa Maniká ména moke miraú naneqkakáq wahnahniraq wensabé ahriahri iwíáh íwíáh atone. Aiq míre.

Manikánka Ísara kebá miraú sansansábé éhwéhne.

6 Naho naho Manikánka Ísara keyábé, Néne animárí míageheéna omaq itóge úwe. Amahnága áhnte Ísara kegá Manikánsabe suwahriehre éra íre wene animárí míáhwe. Minayabe Manikánka teriu ehweh abehq úkiro? Írakaumo. Manikánka Ísara kené sinahwaréh wene animárí míageheéna ómi íre omaq sitowe. 7 Minayabe wega íre moke Ébáráhmane animárí omaq sitowe. Peh morá wenahni Áhísáhkine animárí Ísara kené sigaqnaréh míówe. Manikánka Ébáráhma naho teawena,

Arenahni Áhísáhkiwe itene igaqna míankehe úwe. (Stat 21.12)

8 Mah ehwéh áwahewé íre Ébáráhmane ahrega maqmaro animárínká Manikáne animárí úkowe. Írakaumo. Peh Manikáne ehwehnsabé aiq pútare ata atao kegá Ébáráhma kahnáh kée ue síwírarítáhwe. 9 Mi ehwéhnúmé Manikánka Ébáráhmansabé naho mahraréna,

Mó opéq kouwekinaraq Sárah arene ahrega animai maqmarankéhe úwe. (Stat 18.10,14)

10 Mó ehwéhnsábé iwíáhoro. Áhísáhkine ahre wenáwíq Árébékaga morágáké téhraníté maqmiowe. Sibowáwé peh morá itene igaqna Áhísáhkie. 11 Sinowagá maqmianaútaq sega kaweq sansánkákáq ahbabáq sansankákáq íre miraorahuye. Minayabe íre seyene arambehriyabé peh morá Maniká awahbeh iwíáhgá aiq pútaraginkeheéna omaq sitowe. 12 Mi tanáhráq Manikánka sinowansábé,

Ebeq piah anínká anehe piah aní awahbeh arámbéhrí mirainkehe úwe. (Stat 25.23)

13 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Anehe piah aní Sékópansabé nirutaboiréna ebeq piah aní Ísonsabé nuwahriehre ire. (Lo 21.15)

14 Manikánka aiq irarúnsabe aneq iwíáhonehnkono? Wega íre tábúsoq sitéhre íwíáhonehnkono? Ahqáho. Mira íwíáh íre orahúne. 15 Manikánka Mósísinsabé naho mahraréna,

Ínénéga iwíáhu aní séhréh ataníe. Ínénéga niruní ánínsábé nirutaboirataníe úwe. (Kisim Bek 33.19)

16 Manikánka wehukení omaq atáhnsábé íre mi aníné íwíáh wíre. Íre wene arambehriga séhréh atéhrana peh Manikánka wehukenínsábé arutaboiréna séhréh atéhre. 17 Mósísi Ísípi marárórápéq míotaq Manikáne ehwehnka mibeqté wáhnáhnsábé mahraréna,

Néne págege sansá sokigi arinieéna wahnahnúno atáráuge. Minayabe mah kehiná kéhínánká néne págege sansá ahtebagehe ire. (Kisim Bek 9.16)

18 Minayabe Manikánka wehuke tagéna iwíáhéna mó keyábé arutaboiréna séhréh aritena mó keyábé, Saiyo anímárí méq mitaq míáhro arítéhre.

19 Ite míáhrabeqte ánínká ínénsabe, Maniká wewe awahbeh iwíáh mirainsabé árahinsabé itene ahbabáqsabe ehweh aitehro kasenire. Kasenéna, We awahbeh iwíáh mirainsabé wehukenínká we awahbeh iwíáh íre miraorahi mino ire. 20 Itewe peh wehuke puaq Manikánsabe abehq éhwéh kaseniyeho. Kunubaga ehwehnitaq tahirímé miraréh ánínsábé, Aneqsabé mahna tahnsa miraintahno iripo? Írakaumo. 21 Kunuba miraréh ánínká peh morá áwánkátáté kawerue mirai kunúbáákáq íroke kunúbáákáq miraime ehweh atanabo? Írakaumo. Kunuba miraréh ánínká wewene arambehri puana we awahbeh iwíáhue miraréhre.

22 Manikánka moq we awahbeh iwíáhue miraréhre. Wehukega wene págege sansá tagageheéna Manikánka kamah arie sansa sokigi arítéhre. Wega ahbabáq keyabé síwénunéna peh mótaq mótarue ehweh aritena anotahtaq kamah arinkéhe. 23 Wega wewe anotah aní mé sansánkákáq wewe págegeue séhréh aite sansankákáq sokiginieéna ite wene animárí arutaboiraitena iwíáhéna, Mókake ite néne téhrehrabeq kaweqtaq míagehe úwe. Mi iwíáhwé peh wewene iwíáhe.

24 Manikánka íre peh morá ite Ísara keyábé arutaboiraitena omaq itowe. Wega nahnso keyábé moq arutaboiraritena omaq sitowe. 25 Minayabe Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Óséaga púkuipéq sehiranéna Manikáne ehweh mahraréna,

Nahnso keyábé, Menah ite íre nánuwahrah ke woe. Itensabé, Nánuwahrah kee aritaníe. Íre nirutaboirurau keyábé, Nirutaboiruge aritaníe úwe ire. (Hosea 2.23)

26 Mi ehwéhnká mó mahraréna,

Wega mi keyábé, Ite íre néne animárí móe arítáráurabeq, Ite íné oga mía míau Manikáne animárí móe aitaníe úwe ire. (Hosea 1.10)

27 Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Áísáíaga naho Ísara keyábé iwíáhéna anotahtaq mahraréna,

Nahmbísibeq arahwé áhnte kéhre. Ísarane anahwaréh mina tahnsa áhnte agirana Manikánka peh táhmaro kaweraritankéhe. 28 Wega mó mah kehiná kéhínánsábé ehweh aritena apubúue kamah arinawire úwe. (Aisaia 10.22,23)

29 Minayabe Áísáíaga mó mahraréna,

Itene moke miraorahi Wahnáhnká anotahtaq kamah aiena íre túbáh agútaq tahirímé wega Sóróma suwahpeqte kéreq Kómóra suwahpeqte kéreq subipáhrarutonserah iteinahréh moq subipáhrarúéh irino úwe. (Aisaia 1.9)

Ísara kegá íre aiq pútare ató ehwehne.

30 Mi ehwéh ireq aneq iwíáhonehnkono? Téhwe nahnso kegá kaweqtaq méyabe íre sirutaboiruwe. Amahnága sega Manikáne ehweh irera aiq pútare atáhnsábé Manikánka sensabé, Ite kaweqtaq míáhwe arítéhre. 31 Ísara kegá Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgioneheqmúne éra mi ehwéh íre sehgioráhowe. Minayabe se kaweqtaq íre míahrahowe. 32 Aneqsabébo? Sega íre aiq pútare atera peh seyene arambehriyabé iwíáh íwíáhowe. Minayabe wehukega ahtate ébáh íre tagéra siyobetaq pegue inahnsubónserah sega íre aiq pútare atera peh áhwára áhwáraowe. 33 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Tagaríáhro. Íné Sáíóna sawéhrápéq* Ísara kené ahtapeq siyobetaq pegue inahnsuboráhi ebáh máróge. Mitaq kéhnsábé wehukega surahoneherawoe. Wensabé aiq pútare atáh ké íre siyehitanawire ire. (Aisaia 8.14, 28.16)

10

Ísara kegá Manikáne sansa íre írátíáh éhwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, íné anotahtaq nuwahbehme Manikánka Ísara ke nánuwahrah merirena kaweraritankeheéna púreq aruqaruruge. 2 Íné teiúmé sega Manikáne sansá sehgieyabe sírara peh mi sansá íre ahtebah puara áhwára áhwáraowe. 3 Manikánka wehuke kaweraitéh sánsá íre ahtebahwe. Peh seyene iwíáho sansá mira aruqaruronsabé Manikánka kaweraitéh sánsá íre sehgíówe.

4 Mósísine ehwehnka itensabé, Kaweqtaq míáhwe íre aitahráhirana peh morá Sísa Karáhéga itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitahráhire. Minayabe Manikánka moke Sísansabé aiq pútare atáh kéyábé, Ite kaweqtaq míáhwe aitéhre.

5 Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgíó kéyábé wega naho sehiranue mahraréna,

Néne ehweh kawerue sehgíra kegá oga mía míaigehe úwe. (Wok Pris 18.5)

6 Manikánka Sísansabé aiq pútare atéh ánínsábé, Are kaweqtaq míahne atéhrana Manikáne ehweh sehgíre. Mi anínká iraréna, Insega íópeq pokinabo itene irupipeq iwíáhiyeho ire. Sísa Karáhé íópeqté kiweranehe íwíáho? Mira íwíáh íre oro. 7 Mi anínká mó mahraréna, Insega pusa ké míáhrabeq pokinabo kaseniyeho ire. Sísa Karáhé pusa ké míáhrabeqte tumeranéhe íwíáho? Mira íwíáh íre oro. 8 Mi kasé éhwéhnsábé Manikáne ehwehnka mahraréna,

Néne ehweh peh wahtotaq kéna itene irupipeq kéhraq íwéhrate irarewe ire. (Lo 30.12-14)

Mi ehwéhmé aiq pútare atona ehwéhnsábé íwáhnorúne. 9 Íwáhnoréq mahraue teiune. Sísa néne Wahnah mire íwéhrate iraréq wega pukútaq Manikánka iriwe oganúq atonsabe irupipeq iwíáhirataq wega meirena kaweraitankéhe. 10 Manikánka irupipeq aiq pútare atáh ké insahwé aitena íwéhrate, Sísa néne Wahnah mire irare ke kaweraitéhre. 11 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Wensabé aiq pútare atáh ké íre siyehitanawire ire. (Aisaia 28.16)

12 Manikánka Ísara kereq nahnso kereqsabé peh morá íwíáhire. Itene Wahnahnka Ísara kereq nahnso kereq wahnahnaitena wensabé áhrabo kené ehweh irena kaweraitena séhréh aitéhre. 13 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Are néne Wahnah míahno. Íné séhréh ainto ue áhrabira kewé Manikánka kaweraritanawire ire. (Joel 2.32)

14 Wehukega Sísansabé íre aiq pútare atéhrataqmé árahue néne Wahnah mé íné séhréh ainto ue áhrabigehbo? Sísa éhweh íre íréhrataqmé árahue aiq pútare atagéhbo? Sísa éhweh terí ání íre míahnaraqmé árahue iragéhbo? 15 Sísa éhweh teríé ké íre eqmaq súéhrataqmé árahue korerigéhbo? Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Kaweq ehwéh teríra ke sirara tagehrataq sene sirupipeq eyoyóinae ire. (Aisaia 52.7)

Áhnte Ísara kegá kaweq ehwéhnsábé íre aiq pútare ató ehwehne.

16 Moke kaweq ehwéh íráh kégá mi ehwéh sehgioo? Írakaumo. Minayabe Áísáíaga naho mahraréna,

Itene Wahnahno, itega teriuna ehwéhnsábé inseréhga aiq pútare aitaho úwe. (Aisaia 53.1)

17 Ite tagarionawe ite Manikáne ehweh ironaraq aiq pútare atone. Mah ehwéhmé Sísa Karáhéga téh irarúwe.

18 Minayabe kasenuge. Ísara ke mi ehwéh íre írátóo? Sene ahrerate mi ehwéh aiq írátówe. Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Se míáhrabeq mi ehwéh aiq teriatowara íráhwe. Mi ehwéhnká mah marákó márákóípéq aiq abae agire ire. (Buk Song 19.4)

19 Mó kasenuge. Ísara kegá mi ehwéh áwahe íre ahteboo? Ahqáho. Sega aiq ahtebowe. Minayabe Mósísiga sehiranéna Manikánka irarú ehweh mahraréna,

Nahnso ke íre áwíqkakaq ké míáhwe. Se íre anotah ke míáhwe. Se íre ahtebah ke míáhwana ínéga mi ke kaweraritahnaraq itega abiahnsa ariteq taonsahoneheqmóe úwe ire. (Lo 32.21)

20 Áísáíaga íre áhreia Manikánka irarú ehweh pahsuqme mahraréna,

Ínénsabe íre ninebahruro kegá ínéba sewe. Ínénsabe íre kabaruro kebá ábóraragurauge úwe.

21 Ísara keyábé Áísáíaga mó sehiranue Manikánka irarú ehweh mahraréna,

Ahriahri mi ke séhréh ariteyabe nírara se saiyoéra néne ehweh anteruq anterurowe úwe. (Aisaia 65.1-2)

11

Manikánka Ísara keyabé arutaboirarito ehwehne.

1 Ísara kewe saiyo ke míáhnsábé kase ehweh kéhre. Manikánka sensabé anetaníbo éna kaqsuehro? Írakaumo. Ínéwé Ísara aní múge. Íné Ébáráhmane anahwa úge. Íné Pénsámíni kahnáh ání múge.

2 Manikánka naho íwíáhue omaq sito ke amahnága íre kaqsúéhre. Manikáne ehwehnka Éráísa éhweh irarime aiq ahtebaho? Éráísaga Ísara kené ahbabáqsabe Maniká teawena,

3 Néne Wahnahno, sega arene ehweh irare ke aiq subiq sutowe. Arensabé iwíáh íwíáh atonarabeqte táhbé aiq sokorúáhwe. Ínébataq míónsábé sega íné ninebahrue nubiq suaneherawoe úwe. (1 King 19.10,14)

4 Mi ehwéh mirarúnsabe Manikánka aneq ehwéh teawuwo? Wega mahraréna,

Ínéga se omaq sitó púara áhnte wehuké 7 táhúséni (7,000) wehuké íné íre nuwera péhe máníká wenáwíq Páhrinsabé íre káuqmunue iwíáh íwíáh atáhwe úwe. (1 King 19.18)

5 Mina inserah ibora táhmaro ke Manikáne sansá íre susa peh kaweqtaq míáhwe. Manikánka ite arutaboirue séhréh aitena, Néne animárí móe ue omaq itéhre. 6 Íre itega arambehriúnayabé peh wewega arutaboirue séhréh aitena omaq itéhre. Manikánka itene arambehriúnayabé omaq itéhtáq tahirímé séhréh aite sansa íre kéh irino.

7 Minayabe aneq iwíáhonehnkono? Áhnte Ísara kegá, Kaweqtaq mé sansa sehgioneheqmúne éra íre miraorahowe. Peh morá Manikánka omaq sito kega ahtebowara mó kegá sirupipeq íre irahráhuwe. 8 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Manikánka múguwahgu iwíáh aritowara se súgó ke tahnsa úkéra pusa ké tahnsa úkuwe. Sene siuranka íre tagia sene siahrega íre irahráhowe. Amahnágaákáq se mina tahnsa míáhwe ire. (Lo 29.4; Aisaia 29.10)

9 Tébítiga minayabe aiq mahraréna,

Kahnkapi wah paríéhrana tahkapi póéráhq subitíéhrana ebahnka wehukeníné aigárá subínserah sega wahba táhútáhúrorabeq anotah kamáh ariena subipáharuanawire.

10 Sene siuranka íre tagahrahéra múguwahguigehe.

Se sibobiah antera ké tahnsa ahriahri nogigéhe úwe. (Buk Song 69.22-23)

Manikánka nahnso ke kawerarito ehwéhne.

11 Íné kase ehweh kéhre. Ísara kegá Manikánka kawerarítéh sánsá íre ahtebahnsabé ahriahri peh ahbabáq ke míaneherabo? Ahqáho. Írakaumo. Sega Manikáne sansánsábé, Iuwahriehre ensabé we awahbeh sansánue nahnso ke kawerarítéhre. Ísara kegá mina tagéra iwíáhéra, Ite minayabe iuwahbehre. Ite moq kaweraito igeheéna nahnso ke kawerarítéhre.

12 Ísara kegá Manikánka kawerarítéh sánsánsábé iuwahriehre ensabé Manikánka mah kehiná kéhíná séhréh arítéhre. Ísara kegá Manikáne sansá sinehepeq súónsabe wega nahnso ke séhréh arítéhre. Mókake áhnte Ísara kegá Maniká awahbeh sansánsábé suwahbáhnaraq ite tagarionawe mi kereq mó kereq áhnte kaweraritankéhe.

13 Nahnso keo, amahnága ite ehweh teiúge. Manikánka ínénsabe, Néne ehweh nahnso ke korerio éna eqmaq núwátái puana néne arambehri áhnte kaweq arámbéhrí wíre íwíáhuge. 14 Mira íwíáhunsabé táhmaro nánuwahrah Isárá kégá néne arambehri tagéra iwíáhéra, Manikánka ite moq meirena kaweraiteyabe iuwahbehre éra Manikápa kouwekirataq kaweraritankéhe.

15 Manikánka Ísara keyábé ahqáho aritonsabe nahnso ke insahwé aritena kawerarítéhre. Wega Ísara keyábé kowe aritahnaraq se pusa ké oga úkonserahnue míagehe.

16 Asiu kegá sene sánsánéra ákáhtaq wíti paráwáh mewe páréti tírótáq peh morá párétí Maniká áwéwe. Maniká áwé puara mó ákáhtaq wíti paráwáh mewe tíró párétí moke Manikáne wire. Manikánka awanká ánúq matiahnaraq moke ayahnaweakáq wewene úkire.

17 Ísara kewé kaweq oríwí awánká tahnsa míáhwaq ite nahnso kewé abehq óríwí áwánká tahnsa míáhwe. Manikánka kaweq oríwí áwánká ayahnawe apiruena ite abehq óríwí áwánká ayahnawe mitaq táhparena táhrarowana kaweq awánká ano kéhnsábé kawerue kíréhre.*

18 Ite amahnága kaweqtaq míáhnsábé Ísara ke kiotaikúne íwíáhiyehboq peh tábúsoqme iwíáhoro. Ite awanká ayahnawe tahnsá míáhwe. Awanká ayahnawe anonka ánúqtaq íre tuire. Írakaumo. Awanká ánúq anonka ayahnawerapeq kíre.

19 Itega mahraréq, Manikánka ite awanká ayahnawe ákáhnababí táhparanieéna mibeqté áyáhnáwé apirutaire eme 20 aiq pútaq ehwéhnowe. Ísara ke Sísansabé íre aiq pútare atáhnsábé apirúéhre. Ite nahnso ke Sísansabé aiq pútare atáhnsábé Manikánka ite kaweq awánká ákáhnababí táhparéhre. Minayabe ite píribahriiyehboq áhreue míáhro.

21 Manikánka téh kárái ayáhnáwé apirutainserah ite píribahri ke míéhrataq ite moq apiruankéhe. 22 Kawerue iwíáhoro. Manikámé arutaboiri aní ména kamah aieráhi aní míéhre. Wega wene sánsánsábé suwahrieh ke kamah ariena ite wene ehwehnsabé suwahbeh keyabé arutaboirire. Wene ehweh íre sehgírataq ite moq apiruena kamah ainkéhe.

23 Manikánka apiruo ayáhnáwéwé táhparena táhrawe kawerarahráhire. Ísara kegá sene píribahri sansá suera aiq pútare atéhrataq wehukenínká apirúéh áyáhnáwé kaweraréhnserah Manikánka Ísara ke kaweraritahráhire. 24 Wehukenínká abehq óríwí áwánká ayahnawe mewe kaweq oríwí áwánká ákáhnababí táhparena táhrawe kaweraréhre. Mina inserah Manikánka ite nahnso ke kaweraitáráire. Kaweq oríwí áwánká ayahnawe mewe seyene kaweq oríwí áwánká ákáhnababí táhparena táhrue kaweraréh sánsámé íre págege sansáne. Mina inserah Manikánka Ísara ke mókake kaweraritankéhe.

Manikánka nahnso kéreq Ísara kereqsabé arutaboiri ehwéhne.

25 Néne iyahnabo anímáríno, itega kawerue ahtebageheéna menah Manikánka íre pahsutai ehwéh amahnága teiníe. Ite ahtebehrataqmé píribahri anímárí íre míagehe. Amahnága Ísara kene sirupipeq págegeéra Manikáne sansá íre íráhwe. Mókake nahnso kegá awehraq wene sánsá sehgírataqmé Ísara kegá iragéhe. 26 Mi tanáhráqmé Manikánka moke Ísara ke merirena kaweraritankéhe. Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Kaweraritahna anínká Sarúsarama suwahpeq sínaraq wega Sékópane anahwaréhne ahbabáq kaqsuankéhe ire.

27 Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Sigaqnaréh teriunserah sene anahwaréhne ahbabáq kaqsuaníe ire. (Aisaia 59.20-21; Jeremaia 31.33)

28 Ísara kegá Sísa éhweh irera iuwahriehre ensabé Manikáne naruo úkurowaq ite nahnso kegá mi ehwéh ireq sehgíówe. Manikánka Ísara ke téh omaq sitena sigaqnaréhyabe naho arutaboirú púana amahnága sinahwaréhyabe moq arutaboirire. 29 Manikámé íre mó iwíáh mó iwíáhi aní míre. Wega náwinie íwíáhínaraqmé náwinawire. Wega aiq omaq sitóge ínaraqmé anehemé íre kaqsuankéhe.

30 Menah ite nahnso kegá Manikáne ehweh anterutowara amahnága Ísara kegá wene ehweh anterúáhnsábé wega itensabé arutaboiréna séhréh aitéhre. 31 Ísara kegá Manikáne ehweh anterúáhwana Manikánka itensabé arutaboiréna séhréh aitéhnserah mókake sensabé arutaboiréna séhréh aritankéhe. 32 Ómi kegá wene ehweh anterúónsabe Manikánka, Ahbabáqka ite saiqnariankehe arítéhre. Anehe wega mah kehiná kéhínásábé arutaboiréna séhréh aritankéhe.

Manikánsabe iwíáh íwíáh atanéhe i ehwéhne.

33 Manikámé áhnte séhréh aitéh ání ména moke tagarawéna anotah ahtébíá ání míre. Ite peh wehuke míona puaq wega tábúsoqme iwíáhi sansámé itega íre ahtebahrahúne. Wega mirai sansámé itega íre ahtebahrahúne. 34 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Wehukenínká itene Wahnahne iwíáhwé ahtebahrahiro? Írakaumo. Wehukenínká we áwáhnororahiro? Írakaumo. ire. (Aisaia 40.13)

35 Wene ehwehnka mó mahraréna,

Wehukenínká Maniká ebeq náwinana Manikánka íné nánino íwíáhono? Írakaumo ire. (Jop 35.7, 41.11)

36 Manikánka wewega moke kéh náneq mirarowe. We moke kéh náneq áwahe wíre. Minayabe moke kéh náneq peh wewene wíre. We anotah aní púaq ahriahri wensabé iwíáh íwíáh atone. Aiq míre.

12

Itene inónká Maniká awe ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, néne ehweh kawerue íráhro. Manikánka ite kaweraitena séhréh aitéh púaq itene inonka we áwéro. Ite oga míáhtáq itene inonka we náwíransabé kaweqtaq méq we awahbeh sansánoro. Minawé Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh sánsáne. 2 Itega Maniká awahbeh sansánigeheéna wega itene irupipeq o iwíáh aitéhre. Mah marákó márákóípéqté sánsá sehgíehboq peh Manikánka iwíáh aitéh sánsánoro. Mirairataq Maniká awahbeh arámbéhrí miraéq wene kaweq tábúsoréh sánsámé we awahbeh sansámé ahtebahrahowe.

Manikánka náíátái pagégéráté wene arambehri sehgíóro i ehwéhne.

3 Manikánka íné séhréh aintéhnsábé ínéga teiéna ehwéh íráhro. Itega, Íné anotah aní múge éq arerensabé iwíáh íwíáhiyeho. Írakaumo. Arerensabé peh tábúsoqme iwíáhoro. Manikánka aiq pútaq iwíáh aitéhnserah tábúsoqme iwíáhoro. 4 Wehukeníné anonka peh morá ánónkánirana áhnte naneq kéhre. Mi naneqmarínká íre peh morá árámbéhrí miraorahowe. 5 Mina inserah moke ite Sísa Karáhé tagariona kewé áhnte méq Sísane anonka tahnsá míone. Ite íre peh morá árámbéhrí miraúne. Íre itebataq itebatarue mía ite peh morá ánónká tahnsa míone.

6 Manikánka séhréh aitena wewega mó arámbéhrí mó arámbéhríue íátáire. Minayabe ite íre peh morá árámbéhrí kéhre. Manikánka arensabé, Ínéga iwíáh atahna ehwéh irarúno atahnaraqmé arega aiq pútare atahnanserahnue pahsuo. 7 Séhréh arito atahnaraqmé kawerue séhréh arito. Síwáhnorúno atahnaraqmé tábúsoqme síwáhnorúno.

8 Mó kené iwíáh kawerarito atahnaraqmé tábúsoqme miraúno. Wehwehúno atahnaraqmé eyoyóue wehwehúno. Wahnahnúno atahnaraqmé tábúsoqme iwíáhue wahnahnarito. Mó keyábé arutaboirarite séhréh arito atahnaraqmé eyoyóue séhréh arito.

Mó Sísa tagaríáh kéyábé arutaboirarito i ehwéhne.

9 Mó keyábé aiq pútaq irutaboirarítáhro. Moke ahbabáqsabe anotahtaq ahqáho ato. Ahbabáq sansa pehragéq peh kaweq sansá ambubuue sehgíóro. 10 Iteruwahrahyabé irutaboironserah moke Sísa tagaríáh kéyábé moq irutaboiréq sensabé iwíáh íwíáhéq sensíwíq pankeráhro. Íre arene áwíq peh mó ke síwíq pankeráhro.

11 Manikáne arambehriyabé taorahoiyehboq tauntahunue arambehrioro. Manikáne Awanka iwíáh aitéhnserah itene wahnahnsabé iwíáh íwíáh ateq wene arambehri kawerue sehgíóro.

12 Manikánka mirainawire íwíáhéq itene irupipeq eyoyóue míáhro. Íre kaweq sunúq sinaraq uwaresa ké méq kaweqtaq míáhro. Púreré sansa taorahoiyehboq ahriahri púreq aruqaruroro. 13 Sísa tagaríáh ké tabonahirataq náríéro. Nahnso ke sirataq mehwehue kawerariteq kirabo arítáhro.

14 Mó kegá ite íwíoqnehrataq Manikánsabe, Mi ke kamah ario íre oro peh kaweraritoue púrerarítáhro. 15 Mó kegá eyoyóue iwíáh íwíáhirataq ite moq eyoyóue iwíáh íwíáhoro. Sirupipeq umehínaraq ibisehrataq ite moq irutaboirariteq ibisahro.

16 Ómi keyábé peh monseráh sánsánoro. Ite anotah ke úne éq píribahriiyeho. Írakaumo. Ite anotah ke púaq íre áwíqkakaq kéyábé iuwahriehre iyeho. Sereq méyabe iwíáh íwíáhoro. Íre áwíqkakaq árámbéhríyábé iuwahriehre iyeho. Itebataq ahtebone éq iteitensabé iwíáh íwíáhiyeho.

Ite ahbabáraitéhra ke séhréh arítáhro i ehwéhne.

17 Mó kegá itensabé íwíoqnéra ahbabáraitéhrataq itega moq sensabé mina tahnsaniyehboq peh uwaresa ánímárí míáhro. Ómi ite tagah kegá, Kaweq sansáne íwíáhigeheéq peh kaweq sansánoro.

18 Taonsah iwíáh tobeh iwíáh iyehboq uwaresa ké míáhro. Árahue mó kereq iru ukiqme míanehnkono éq mina tahnsanue sereq iru ukiqme míáhro.

19 Néne iyahnabo anímáríno, mó kegá ite ahbabáraitéhrataq se íre ahbabárarítáhro. Manikánka se kamah arieráhire. Wene ehwehnka aiq mahraréna,

Ínénéne arambehri puana ínénéga kamah arinauge ire. (Lo 32.35)

20 Wene ehwehnka mó mahraréna,

Are ahbabáratahna anímé, arene naruo anímé arupinsabe ínaraq kirabo ato. We wání tahbobóire ínaraq wání náwo. Arega mirainaraq we ayehitanawire ire. (Sindaun 25.21-22)

21 Ahbabáqka are saiqnariehnehboq kaweq sansánúno. Arega mirainaraq arene kaweq sansánká ahbabáq sansa kiotaikinae.

13

Kámáhni kené ehweh sehgíóro i ehwéhne.

1 Ite moke kámáhni kené ehweh kawerue sehgíóro. Ite tagarionawe wahnah kegá pehipi íre wahnahnowe. Írakaumo. Manikánka wahnah sansá áhwárówe. Áhwárarowara amahnága kámáhni kegá wahnahnome webaqtaq Manikánka, Wahnahnoro arítéhre. 2 Minayabe kámáhni kené ehweh anteruahnaraqmé se Manikánka wahnahnoro arítéh kéné ehweh anterúáhwe. Anterúáhnsábé ehweh aritena kamah arinkéhe.

3 Kaweqtaq mía míao kegá sene wahnah keyábé íre áhreowara peh ahbabáq kega sene wahnah keyábé áhreowe. Ite íre áhreigehboq peh kaweqtaq méq itene wahnah kené ehweh sehgíóro. Mirairataqmé wahnah kegá itensabé, Kawerowe aitagéhe.

4 Itega kaweqtaq míageheéna Manikánka wahnah keyabé, Néne arambehri miraigehboq wahnahnoro arítéhre. Ite ahbabárirataq wahnah kegá kamah aieráho puaq sensabé áhreoro. Se ahbabáq ke kamah arirana Manikánka kawerowe aritankéhe.

5 Itene wahnah kené ehweh anteruahnaraqmé kamah aíyehboq sehgionéhe íwíáhoo? Íre peh morá mi iwíáhiransabé sehgíóro. Wahnah kené ehweh irona sansámé kaweq sansáne iwíáhéq irupipeq eyoyóue sehgíóro.

6 Manikánka wahnah keyabé, Wahnahnoro arítéhnsábé táhkísi moné síéro. Sega sene wahnah árámbéhrí kawerue miraigehboq síéro. 7 Minayabe seyene arambehri kahna naneq síéro. Táhkísi moné meyáh ké táhkísi moné síéro. Áráhísínísi moné meyáh ké áráhínísi moné síéro. Wahnah keyábé siwiréh arítéhboq peh sensabé iwíáh íwíáhéq ayahmaq síéro.

Mó keyábé arutaboiroro i ehwéhne.

8 Arega mó anínsábé mónebopoq aneqpopoq, Nánio. Mótaq náwiníe inaraqmé arene tínáhu túbáh aginehboq apubúue náwo. Itene tínáhu ahriahri apubúue parabarúáhro. Peh morá tínáhú ahriahri kagaire. Mi tináhúwé mó keyábé ahriahri irutaboiroro. Mó keyábé sirutaboiro kegá Manikáne ehweh moke sehgíówe. 9 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Mó kené ahre weh abariiyeho. Mó aní subiq súého. Aebóiyeho. Mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabekíneho ire. (Kisim Bek 20.13-17; Lo 5.17-21)

Anehe Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Arerensabé arutaboirónanserah mó keyábé moq arutaboirúno ire. (Wok Pris 19.18)

Mó keyábé arutaboiré ehweh sehgírataqmé ebeq teí éhwéhnkákáq moke mó miraoro ú ehwehnkákáq aiq sehgíówe. 10 Mó anínsábé arutaboiri anínká mi aní íre ahbabáratéhre. Minayabe mó keyábé aiq pútaq sirutaboiro kegá moke Manikáne ehweh sehgíówe.

Tábúsoqme méq peh kaweq sansá tauntahunue sehgíóro i ehwéhne.

11 Mah tanáhráq tagariona puaq kaweqtaq méq Manikáne ehweh sehgíóro. Ite kaweraiteh aní tuina tanáhráq áhníbóráni puaq sugéhboq peh áwénunéq kawerue auráq matíáhro. Itega Sísansabé aiq pútare atárótaq we tue tanahráq ákáhtaq wahto káráire. Amahnága we tuina tanáhráq peh wahtonagire.

12 Inokáhpeq parabagina irana tuekína tanáhráq sinaire. Mina inserah mah tanáhráq áhníbórá parabagina irana Sísaga tuinaire. Minayabe itega sunkíkírirabeqte áhbábáq sánsá sueq téhrehrabeqte kaweq sansánoro.

13 Uwoyansamé, píah néra múguwahgu agéwé, mó aníné ahre weh abariéwé, ahkaragárawe, tobehwé, mó keyábé aru págege atewé, mina tahnsa áhbábáq súáhro. Peh morá téhrehrabeqte kaweq sansá miraoro. 14 Ahbabáq iwiáhiyehboq peh morá itene Wahnah Sísa Karáhéba wahtotaq méq wene sansánsábé iwíáh íwíáhue sehgíóro.

14

Mó Sísa tagaríáh kéné sánsá íre saraqme tagahro i ehwéhne.

1 Sísansabé aiq pútare atéh ánínká Sísane sánsá íre kawerue ahtebéna iteba sínaraq mehweh ateq séhréh atáhro. We íre ahtebehnsabé ehweh atého. 2 Mó Sísa tagaríéh ánínká moke táhutahuq nah nanere íwíáhéna pehipi nehrana mó Sísa tagaríéh ání íre págegeue aiq pútare atéh ánínká nah naneqpomo éna we awehrii naneq íre nehre.

3 Neh anínká íre neh anínsábé awiréh atéhneho. Awehri anínká neh anínsábé ehweh atéhneho. Írakaumo. Manikánka moke táhutahuq neh anínsábé, We moq néne ani míre atéh púaq wega táhutahuq nehnsábé ehweh atéhneho.

4 Mó aníné arambehri anínsábé aneqsabé ehweh ataho? Minawé íre itene arambehri wire. Wewene wahnahnka wene sánsá tagéna tábúsoq atahráhire. Maniká itene Wahnahnka arambehri aní séhréh atéh púana wene wahnahne arambehri kawerue mirainawire.

5 Mó anínká ahrena ahrena wehekáhnká moke mó wehekáh kiotaikire íwíáhirana mó anínká moke wéhékáh peh monseráhnire íwíáhire. Minayabe itene irupipeq iwíáhue tagéq peh kaweq sansá miraoro.

6 Ahrena ahrena wehekáhmé Manikánsabe iwíáh íwíáh tanahráre íwíáhi anínká Manikánsabe iwíáhi puana mira íwíáhire. Moke táhutahuq neh anínká Manikánsabe iwíáh íwíáhéna moke táhutahuq nehnsabé Maniká awahbeh sansáne íwíáhire. Íre neh anínká awehrime Maniká awahbeh sansáne íwíáhéna we moq Manikánsabe iwíáh íwíáhire.

7 Iteitene iwíáhúna sansá miraúnayabé oga míono? Írakaumo. Ite pukonaraq iteitene mátaburapeq kowíanehnkono? Írakaumo. 8 Peh Maniká itene Wahnah awahbeh sansá miraoneheéq oga míone. Ite pukonaraq itene Wahnahne kaweq matábúrápéq kowíanehe. Ite oga míonaraqkákáq pukonaraqkákáq ite Maniká Iteribone animárí míaneheqmúne.

9 Sísa Karáhéga oga míona kereq puko kereq wahnahnaitanieéna pukéna iriwe oganúkúwe. 10 Mókake ite moke Manikánka wahnahnirabeq iriwe perehnehnue míahnana wega itene oga mé sansamé itene arambehriwe tagéna saraqmaranawire. Minayabe mó Sísa tagaríéh ánínsábé, Are abehq sansánóna aní móne atéhneho. Wega mirai sansansábé awiréh atéhneho.

11 Manikánka saraqmarahna tanáhráqsábé wene ehwehnka aiq mahraréna,

Íné oga mía míau Wahnáh ání míógara moke mah kehiná kéhínánká ínéba séra sirehunseraráq méra ínénsabe, Are aiq pútaq Maniká móne aintanehrawoe ire. (Aisaia 45.23)

12 Minayabe mi tanáhráq itega miraurauna sansánsábé morá ánínká morá ánínkáue Maniká teaweneheqmúne.

Ahbabáq sansa mó aní insoq atéhnehboq suaníe i ehwéhne.

13 Mó Sísa tagaríéh ánínká miraínsabe, Abehq sánsánire atého. Ínéga mirau sansámé wega tagéna ahbabárinehboq mi sansá suena mó íre mirainie íwíáhoro. 14 Sísa itene Wahnahnka néne iwíáh aiq kaweraintéhnsábé íné tagaríómé Manikánka moke táhutahuq nah nanere ire. Minayabe moke táhutahuq noge. Mó anínká mó naneq tahutáhúqsábé, Íre nah nanere ínaraq mina awehrinkehe.

15 Itega nahwana mó Sísa tagaríéh ánímé iwíáh kikiritaq wega itene táhutahuqsabé, Órira míre atéhnaraqmé mi tahutáhúq mó neho. Iwíáh kikiri anínsábé, Anetaníbo pehipi nanie i anínká we íre arutaboiratéh ání míre. Sísa Karáhéga iwíáh kikiri aníné ahbabáqsabe putionsabe itega nehranka ahbabáratého. 16 Itega, Kaweq sansáne íwíáhéq mirairara mó kegá tagéra, Íre kaweq sansáne íyehboq mi sansá mó íre miraoro.

17 Manikánka ite wahnahnaitéhnsábé itega táhutahuqsabé íre iwíáh íwíáhúne. Írakaumo. Peh kaweqtaq méyabewé, iru ukiq iteyabewé, iru eyoyó aiteyabewé iwíáh íwíáhúne. Manikáne Awanka minawari iwíáh aitéhre. 18 Manikánka Sísa Karáhéne arambehri miraue sehgíó kéyábé, Kawerowe aritowara tagah kegá, Se kaweq ke wóe íwíáhigehe.

19 Minayabe moráénue Sísane sánsá miraoneheéq we séhréh atéhonehe íwíáhoro. 20 Moke táhutahuqme nah nanere aiq pútaq ehwéhne. Peh táhutahuqsabé iwíáh íwíáhónaga Manikáne arambehri íre kawerarúéhneho. Arega náhna tahutáhúqmé mó anínká tagéna, Órirane íwíáhéna wene órira sansámárí suena ahbabárínaraqmé arega we aiq ahbabáratahne. 21 Sísa tagaríéh ánínká are tagéna arega miraónaga ahbabáratehnehboq mina íre miraúno. Minayabe órira tahutáhúqkákáq píahakáq náhnaga mó Sísa tagaríéh ání ahbabáratehnehboq íre náhno.

22 Arega miraóna sansámé, Kaweq sansáne íwíáhé mó anínsábé, Ínéga mirau serahnúno ue teawíneho. Arega miraóna sansá peh Maniká teawo. Kaweq sansánuge íwíáhi anímé wene arupipeq íre umeh agínana wega iwíáh íwíáhinkehe. 23 Mó anínká iwíáhéna, Mah tahutáhúq nonka kaweq sansánugapómo éna náhnaraqmé wega ahbabárinae. Aiq pútaq kaweq sansáne íwíáh íre kahnaraq wega ahbabárinae. Moke itene sánsámé aiq kaweq sansáne íwíáh íre kéhtáq mi sansánúnawe itega aiq ahbabárúne.

15

Sísa Karáhéne sansá sehgioneheqmúne i ehwéhne.

1 Ite Sísane sánsá ahtebóna kewé séhréh arite arámbéhrí kéhre. Sísane sánsá peh ákáhtaq ahtebah kegá tábúsoqme sehgigeheéq séhréh aritanéhe. Íre peh iteitensabé iwíáhia peh séhréh arite iwíáhonehe. 2 Itene iyahnabo anímárí Sísane sánsá ahtebéra kawerue sehgigeheéq íre ite iuwahbeh iwíáh peh se séhréh arite iwíáhonehe. 3 Sísa Karáhéga Wenabone arambehri mirainieéna we awahbeh iwíáh suowe. Minayabe Manikáne ehwehnka irarinserah mó kegá Sísa awiréh atowe. Mi ehwéhnká mahraréna,

Sega arensabé awiréh atáhtáq ínénsabe moq niwiréh aintáhwe ire. (Buk Song 69.9)

4 Manikánka iwíáh arito kegá wene ehweh pehipi íre sehiranuwe. Itega sáhnsahwe ahtebageheéra naho sehiranuwe. Itega Manikáne sansá kawerue ambubu atawéq sehgigeheéra sehiranuwe. Itega Manikáne sansá íre sueq peh ite meirena kaweraitahna tanáhráqsábé áwénunigeheéra sehiranuwe. 5 Itega Manikáne sansá ambubu atawéq kawerue sehgigeheéna séhréh aitéhre. Ite Sísa Karáhéne sansá sehgieq moráénue peh morá íwíáhigeheéna wega séhréh aitéhre. 6 Moráénue peh morá íwíáhirataq itene Wahnah Sísa Karáhéne Abowá Manikánsabe iwíáh íwíáh atagéhe.

Sísa Karáhéga Asiu kereq nahnso kereq séhréh arítéh éhwéhne.

7 Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárótaq wega íre ahqáho aitasa peh séhréh aitáráire. Mina urainserah Sísa tagaríéh ánínká iteba sínaraq mehweh ateq séhréh atáhro. Mirairame Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh sánsá míre.

8 Teiníboq írátíáhro. Naho Manikánka ite Asiu kené igaqnansabe omasa éhwéh teriuwe. Sísa Karáhéga mah marákóípéq míotaq we Asiu aní ména ite Asiu ke séhréh aitowe. Séhréh aitonka sokigi aitomé omasa éhwéh aiq pútaragire.

9 Moke nahnso ke moq séhréh ariteyabe áwíre. Sega wensabé iwíáh íwíáh aintageheéna séhréh ariteyabe áwíre. Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Nahnso ke míéhrarabeq arensabé iwíáh íwíáh ataníe. Arenáwíq pankerónsábé igonkónue iwíáh íwíáh ataníe ire. (Buk Song 18.49)

10 Wene ehwehnka mó mahraréna,

Nahnso keo, Asiu kereq itereqka moráráq iwíáh íwíáhoro ire. (Lo 32.43)

11 Mi ehwéhnká mó mahraréna,

Nahnso keo, ite ómiga itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atáhro. Mah kehiná kéhínánká wensabé iwíáh íwíáh atáhro ire. (Buk Song 117.1)

12 Áísáíaga mó mahraréna,

Sésine anahwa anotah aní míanawire. We anotah aní úkéna Asiu kereq nahnso kereq wahnah aritankéhe. Mi tanáhráq nahnso kegá iwíáhéra, Wega ite kaweraitankéhe éra áwénunigehe úwe. (Aisaia 11.10)

13 Manikánka omasa éhwéhnéna, Áhnte kawéq náneq iníe únsabe ite amahnága áwénunúne. Wensabé aiq pútare atáh púana wega itene iru ukiq itena eyoyó aitankéhe. Manikáne Awanka kawerue séhréh aitéhnsábé ite iwíáhéq, Wene ehweh aiq pútaq ehwéhne. Wega aiq náina puaq áwénunúne ewe.

Poraga nahnso ke Sísa éhweh teri terinúnsabe éhwéhne.

14 Néne iyahnabo anímáríno, Íné tagaríómé ite kaweq sansá mira aruqaruroro ke wóe. Ite Sísane sánsá aiq ahtebah puaq wensabé wensabé íwáhnoraréh orahowe. 15 Ite ibitarúého éna mah pahsí sehiranue iahreraq ítóge. Manikánka séhréh aintéh púana págegeue teiena pagu pagunuge.

16 Nahnso kegá Manikáne sansá kawerue ahtebéra sehgigeheéna ehweh mibeq mahbeq arítéh ání tahnsanéna wene kaweq ehwéh teri terinuge. Nahnso ke séhréh aitanieéna Sísa Karáhéne arambehri mira aruqaruruge. Nahnso kegá Maniká awahbeh sansá sehgiera kaweqtaq mía míaigeheéna Manikáne Awanka séhréh aritena kawerarítéhre.

17 Sísa Karáhéba mía míaéna Manikáne arambehri kawerue miraunsabé iwíáh íwíáhuge. 18 Mó kené arambehri íre teiúge. Peh morá Sísa Karáhéga séhréh aintáráirana miraurau arámbéhrí teiúge. Nahnso kegá mina tagéra Manikáne ehweh sehgíówe.

19 Manikáne Awanka séhréh aintáráinsabé ótaq sansá miraéna ehweh teríátáuge. Nahnso kegá tagéra teriu ehwéh sehgirówe. Sarúsarama suwahpeqkakáq Íríríkúma marákórápéqkákáq moke ákáhpeqte ké suwahpeqkakáq Sísa Karáhé éhweh teri terinurauge.

20 Peh Sísa Karáhé éhweh íre írátíáhrabeq korerieyabe nuwahbehre. Mó anínká nahwiahnsanse pearahnaraq ínéwé wene nahwiahnsanseraq abogéhue nah peyabe nuwahriehre. 21 Írakaumo. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

We éhweh íre teriu ke tagariagehe. We éhweh íre írátíáh ké siahtebagehe ire. (Aisaia 52.15)

Mi ehwéhnká irarinserah íre írátíáh ké korerieyabe nuwahbehre.

Poraga Aroma suwahpeq pokéyabe awahbó ehwehne.

22 Nahnso ke teri terinurau arámbéhrígá saiqnariarairana iteba íre korahurauge. 23 Ínéwé áhnte opéq ite tagéyabe nuwahbaraire. Amahnága mahtaqté árámbéhrí aiq parabarúó púana ite koraganie íwíáhuge. 24 Sípéni marákórápéq pokonaraq iteruwahpeq kéraganie. Iteba pehgáriq tanáhráq kowéna iuwena pokinieonaraq itega séhréh aintagéhe.

25 Téhwe Sarúsarama suwahpeq Manikáne animárí nárinieéna pokinie. 26 Táhmaro mibeqté ánímárí tabonah ke míáhnsábé Másérónía marákórápéqté kéreq Ákáía marákórápéqté kéreqka nárieneheéra móne soruparera níátówe.

27 Seyega nárienéhe íwíáhuronka sirupipeq eyoyóuraire. Sarúsarama suwahpeqte kégá Sísa éhweh téh írátówe. Sega irera nahnso ke teríátówe. Minayabe amahnága nahnso kegá nárienéhe íwíáhuronsabé aiq kawerurowe.

28 Níátáo moné Sarúsarama suwahpeqte ké aiq náríénaraq Sípéni marákórápéq pokonaraq iteba kéragéna kótaikinie. 29 Iteba konaraq Sísa Karáhéga iwíáh aintahna ehwéh teiníe. Wega iwíáh aintanawire íwíáhuge.

Poraga, Púreraintáhro ú ehwehne.

30 Néne iyahnabo anímáríno, itene Wahnah Sísa Karáhénsabe iwíáhoro. Manikáne Awanka ite iwíáh aitáráiraq itega mó keyábé irutaboirune íwíáhoro. Mira íwíáhotaq págege arámbéhrí ínéreq miraoro. Mi pagégé árámbéhríwé púreq arámbéhrí wíre. Púreréq ínénsabeákáq púreraintáhro. 31 Sarúsarama suwahpeqte Sísa éhwehnsabé suwahrieh kegá nubíyehboq púreraintáhro. Ínéga mibeqté Manikáne animárí kawerue séhréh aritankeheéq púreraintáhro. Sega néne arambehri aiq ábérehre íwíáhigeheéq púreraintáhro.

32 Mi ke séhréh arítáhnaraq Manikánka kowe aintahnaraq iwíáh íwíáhue iteba kinie. Mi tanáhráq itereq ínéreqka ehwehnonaraq irupipeq eyoyóínaq iwíáh íwíáhonehe. 33 Manikánka ómi itene iru ukiq itena iteba mía míaire. Aiq míre.

16

Poraga áhnte keyábé iroro ú ehwehne.

1 Íné nuwahbehme Sísa tagaríéh íní wenáwíq Píbi séhréh atáhro. We Sénkáría suwahpeqte íní ména mibeqté Sísa tagaríáh ké séhréh arítéhre. 2 Áhnte ke séhréh aritena íné moq séhréh aintáráire. Minayabe wega iteba kínaraq mehweh ateq we tabonah ína naneq séhréh atáhro. Ite moke Manikáne animárínká itene Wahnahnsabé iwíáhéq mó ke séhréh aritonanserah mi iní séhréh atáhro.

3 Sísa Karáhéne arambehriurautaq Ákúírareq Párísírareq mi akéqká moq moráráq arambehriuraune. Sensabé iraotao arítáhro. 4 Sega íné séhréh aintáróyame pukorahuroye. Íre ínébataq moke Sísa tagaríáh náhnsó kégá moq mi anítéyábé iwíáh íwíáh arítáhwe. 5 Mi akéqseq sene nahtapeq momiwío ke Sísa tagaríáh kéreqsabé iroro arítáhro.

Esia marákórápéq Sísa Karáhé éhweh teríátáutaq mi ehwéhnsábé Épáínétúsaga téh aiq pútare atena sehgiraire. We niruní ání míre. Iraúno atáhro.

6 Máhríaga ite séhréh aitanieéna anotah arámbéhríuraire. Wensabé iraúno atáhro.

7 Nánuwahrah Asíú áníté Ántáróníkureq Súníásareq míéhye. Íné karábúsiipéq míarautaq sega moq mitaq míaroye. Íné Sísa Karáhé íre tagariarautaq sega we tagariaroyara eqmaro kega sensabé iwíáh íwíáh arítárówe. Sensabé iraotao arítáhro.

8 Itene Wahnahne sánsá kawerue sehgí ání wenáwíq Ámbíátu míéhre. We niruní ání míre. Wensabé iraúno atáhro.

9 Sísa Karáhéne arambehri miraurautaq Úrábánureq moq moráráq arambehriurauye. Wensabé iraúno atáhro. Mó niruní ání Sítákísansabé iraúno atáhro.

10 Sísa Karáhéne sansá tábúsoqme sehgí ání wenáwíq Ápérie. Wensabé iraúno atáhro. Árítóbúru karírónánínseqsabé iroro arítáhro.

11 Nánuwahrah Asíú ání Éróríónansabé iraúno atáhro. Náhsísune nahtapeq kaegaeo Sísa tagaríáh kéyábé iroro arítáhro.

12 Itene Wahnahne arambehri kawerue miraóya aníté sensíwíq Tárípínareq Tárípósareqsabé iraotao arítáhro. Itene Wahnahne arambehri áhnte miraurai inímé Pérísie. We niruní íní míre. We néne iyahnabo iní míre. Iraúno atáhro.

13 Itene Wahnahne sánsá tábúsoqme sehgí ání wenáwíq Árúpansabé iraúno atáhro. Wenanowé náino tahnsa ání úkurainsabé mi inínsábé moq iraúno atáhro.

14 Mó kewé Ásínkárítureq Pégónireq Érémísireq Pátóbareq Érémásareq sereq moráráq Sísa tagaríáh kéreqsabé iroro arítáhro.

15 Mó kewé Pírórógureq Súríahreq Néréúsareq wene anahnowáreq Órímbareq sereq míáh Sísa tagaríáh kéreqsabé iroro arítáhro.

16 Iteite we mehweh atéhoro. Moke mahtaqté Sísa tagaríáh kégá itensabé iroro ewe.

Ahbabáq aitahráho keyábé éhwéhne.

17 Néne iyahnabo anímáríno, ehgarogaro anímárínseq ahbabáq aitahráho anímárínseq tagaríáhro. Íwáhnoruro ehwéhnsábé ahqáho aitáh ké tagaríáhro. Sega míéhrarabeq míehboq peh móbeq míáhro. 18 Mina tahnsa kégá itene Wahnah Sísa Karáhéne arambehri íre miraéra peh seyene sirupipeqté íwíáh mira aruqarurowe. Sega áhnte ehwéhnéra ehnenehne arítéhrataq íre ahtebah kegá mi ehwéh irera kaweq ehwéhne íwíáhowe.

19 Itega Sísane ehweh kawerue sehgíónsábé ómiga íráhwe. Minayabe iwíáh íwíáhéna nirupipeq eyoyóire. Ahbabáq sansa ahtebehboq pehragéq peh kaweq sansá ahtebahro.

20 Maniká iru ukiq itéh ánínká owainawa saiqnarianaire. Itene igaranka noginairabeq saiqnarianaire.

Itene Wahnah Sísa Karáhéga séhréh aitéhre.

Porareq míó kega Aroma keyábé iroro u ehwehne.

21 Tímóti ínéreq arambehrii anínká itensabé iroro ire. Nánuwahrah Asíú kéwé Árúsíareq Sésónireq Sósípátereqka itensabé moq iroro ewe.

22 Mah ehwéh páhsiipéq sehiranu aní néníwíq Tétíae. Poraga tenínserahnue pépahqtaq sehiranuge. Íné moq Sísane aninéna itensabé iroro uge.

23-24 Mahtaqté Sísa tagaríáh kégá Káíúsine nahtapeq momiwíowana wega íné Pora kirabo aintéhre. Wega itensabé iroro ire.

Mah ke suwahpeqte táhkísi moné wahnahni aní wenáwíq Érásátie. Wereq itene iyahnabo aní wenáwíq Kúátúsareqka itensabé iroro éye.

Manikánsabe iwíáh íwíáh atanéhe i ehwéhne.

25 Manikánsabe iwíáh íwíáh atone. Ínéwé kaweq ehwéh Sísa Karáhé éhweh teri terinuge. Itega mi ehwéh ireq sehgigeheéna Manikánka págege aitéhre. Naho mi ehwéh íre ábóraragia peh kopípéq kowe.

26 Kopípéq kowana Manikáne ehweh iraru kegá aiq sehiranuro puana amahnágawe ábóraq kéhre. Mah kehiná kéhínánká mi ehwéhnsábé aiq pútare atera sehgigeheéna Manikánka koreríéro aitáráire.

27 Manikánka webataq mía míaéna aiq moke ahtebehre. Sísa Karáhéga miraúnsabe itega Maniká Iteribonsabé ahriahri iwíáh íwíáh atanéhe. Aiq míre.

* 9:33: Sáíóna sawéh Sarúsarama suwahpeq kéhre. Mó kegá Sarúsarama suwahpeqsabé Sáíónae ue áwíratówe.

* 11:17: Ísara kegá sene sánsánéra óríwi awanká íre kaweq ayáhnáwé apiruera mó kaweq awánkátápéqté áyáhnáwé apiruqme mitaq táhparera táhraráhwana kirena kaweq oríwí sérá íyéhre.

1 Kórína

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 Kórína

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Kórína suwahpeqme nahnso kene anotah matábú Káríki marákóráqpéq kowe. Poraga peh morá ópéq mó opéq ákáhtaq mitaq kowéna Sísa éhweh pahsuowe. Pahsuowara wehukega Sísansabé aiq pútare atówana wega mitaq suena mó ke suwahpeq Sísa éhweh pahsuanieéna pokúwe. Pora Kórína suwahpeq íre míotaq Sísa tagaríáh kégá sainkue táhmaroga íre kaweq sansánurowe. Mi tanáhráq wega mah pahsí sehiranue mó aní awuwana wega Kórína suwahpeqte Sísa tagaríáh ké móriuwe. Mibeqté Sísa tagaríáh kégá peh kaweq sansánigeheéna Poraga mah pahsí sehiranúwe.

1

Kórína suwahpeqte ké ebeq siu pahsíe.

1 Sísa Karáhé éhweh korerinkeheéna Manikánka íné Pora omaq intena eqmaq nuwowe. Ínéreq itene iyahnabo aní Sósáténireqka 2 mah pahsí sehiranúye. Ite Kórína suahpeqte Sísa tagaríáh kéo, itega sehiranúya pahsí sáhnsahwe tagahro.

Wene kaweq anímárí míageheéna Manikánka ite omaq itowaq wene sánsá sehgíówe. Itereq moke mó kehiná suwahpeqte ké itene Wahnah Sísa Karáhé tagaríáh kéreq omaq itowaq itega wensabé iwíáh íwíáhéq púrerúne. Púrerúnana ite kawerue wahnahnaitéhre. 3 Maniká Iteriboreq Sísa Karáhé itene Wahnahnseqka ite séhréh aitera itene iru ukiq itehye.

Poraga Manikánsabe iwíáh íwíáhú ehwehne.

4 Manikánka ite meiqme Sísa Karáhéne ayahpi itena anotahtaq séhréh aitéhre. Wega ite kaweraitena séhréh aita aitainsabé ahriahri wensabé iwíáh íwíáh atóge. 5 Wega séhréh aitéh púaq wene ehweh kawerue iraréq iahtebia ké úkowe. 6 Sísa Karáhé éhweh íwáhnoruraugaq kawerue írátó puana Manikáne Awanka págegeue séhréh aitéhre.

7 Págegeue séhréh aitéhnsábé itega Sísa Karáhé itene Wahnah tuina tanáhráq áwénunotaq Manikáne Awanka náina naneqsabé íre tabonahowe. 8 Wega ite págege aitena séhréh aitéh púaq ite oga mé tanahráq kaweqtaq míahrahowe. Kaweqtaq míéhrataqmé itene Wahnah Sísa Karáhé tuinagake íre ehweh aitankéhe. 9 Wenahni itene Wahnah Sísa Karáhéreq mía míaigeheéna Manikánka ite omaq itéhre. Omaq itena ite íre iuwasa peh mirainie i naneq aiq pútaq mirainawire.

Poraga, Peh morá íwíáhoro ú ehwehne.

10 Néne iyahnabo anímáríno, itene Wahnah Sísa Karáhéga síwáhnorúno aintáráinsabé págegeue teiníboq írátíáhro. Ite mó iwíáh mó iwíáhiyehboq peh morá íwíáhoro. Sío síoue peh morá sánsánonehe íwíáhoro.

11 Néne iyahnabo anímáríno, ite tagaríáh ání wenáwíq Karoe. Karone awahrahga teniera, Itewe wensabé wensabé abiahnsanéq íre insahwéue míáhwe teníátówe. 12 Itega mahna tahnsanue mó ehwéh mó ehwéhnowe. Ite mó anítógá, Porane sánsánúne ewara ite mó anítógá, Ápórone sánsánúne ewara ite mó anítógá, Pítane sánsánúne ewara ite mó anítógá, Karáhéne sansánúne ewe.

13 Aneqsabé mina tahnsa irareo? Sísa Karáhéne anímárí mó aní mó anínue míone íwíáhoo? Írakaumo. Itene ahbabáq kaweraitanieéna íné Pora awankátaq táhpague putiaraugo? Írakaumo. Itega wání merotaq néníwírue meroo? Írakaumo. 14 Iteba míarautaq peh morá Kárísápareq Káíúsireq wání meríátáuge. 15 Minayabe mó kegá, Íné Pora néníwírue wání meríátóne iyehoéna mó ke wání íre meríátáunsabé iwíáh íwíáhuge.

16 Mó ke wání íre meríátáuge ume Sítépána karírónánínsábé nibitagire. Se moq wání meríátáuge. Mó kewé wání meríátáugamo íre niahreraq kéhre. 17 Íre wání merieyabe peh, Néne kaweq ehwéh koreri terinúno éna Sísa Karáhéga eqmaq núwátáire. Wega awankátaq táhpawe putio ehwehmé págege ehwéhne. Mi ehwéh abehq éhwéh úkínehoéna ahtebia ánínká teínserah ehwéh íre teiasa peh pahsuqme tei teinuge.

Sísa pukúmé Manikánka págege aitahráhi ehwéhne.

18 Sísaga itene ahbabáqsabe awankátaq pukú ehwehmé iraipéq pokoneherao kegá iwíáhéra, Múguwahgu ehwéhne ewe. Maniká Iteriboga ite kaweraitéh kégá Sísa awankátaq pukú ehweh iwíáhéq, Íre wehukene iwíáh peh Manikánka págegeue miraorahi ehwéhne úne. 19 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Íné ahtebia ání múge íwíáhi anímé ínéga mi iwíáh kaqsuaníe. Íné tábúsoqme íwíáhu aní múge íwíáhi anímé mi iwíáh parabaruaníe ire. (Aisaia 29.14; Jeremaia 8.9)

20 Mah marákó márákóípéq míáh áhtébíá kéyábé anere enehnkono? Púku sáhnsahoráho keyábé anere enehnkono? Tobehue ehweho keyábé anere enehnkono? Manikánka mirainka ite iwíáhúnawe mi ahtébíá kéné ehwehme peh múguwahgu ehwéh úkire.

Manikáne sansánká wehukene sánsá kiotaiki ehwéhne.

21 Maniká áhnte ahtébíá ání míre. Mah marákóípéq míáh kégá íre seyene ahtebahnka we tagariahrahowe. Itega teri terinúna ehwéhmé mi kegá, Múguwahgu ehwéhne ewana Manikánka mi ehwéhnsábé aiq pútare atáh ké kawerarítéhre.

22 Asiu kegá itensabé, Itene ehwehnsabé aiq pútare aitanéhboq ótaq sansá miraoro tei teinowara Káríki kegá itensabé, Ahtebia éhwéh teíéro tei teinowe. 23 Tei teinowaq itegawé peh Sísa Karáhé awankátaq táhpawe pukú ehweh teri terinúne. Asiu kegá mi ehwéhnsábé, Iuwahrieh ehwéhne aitáhwara Káríki kegá mi ehwéhnsábé, Múguwahgu ehwéhne aitáhwe.

24 Manikánka omaq itéh kégá pukú ehwehnsábé aiq pútare atone. Ite Asiu kereq nahnso kereqka mi ehwéhnsábé aiq pútare atone. Aiq pútare ateq Sísa Karáhé pukú ehwehmé Manikáne págege sansáne éq wene ahtebia sánsáne aiq tagarione. 25 Mó kegá, Manikáne sansámé peh múguwahgu mareqmareq sansáne atáhwana Manikáne sansánká wehukene ahtebia sánsá sene págege sansá aiq moke kiotaikire.

Wene animárí míageheéna Manikánka omaq ito ehwéhne.

26 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ite íáhrabéna omaq itáráitaq aneq tahnsá ánímárí míaroo? Minayabe iwíáhoro. Ahtebia kéwé, tauntahu kewé, anotah kewé, ite íre áhnte míarowe. Mó kegá ite tagéra, Múguwahgu ke wóe aitáhwe. 27 Ahtebia ké siyehitarinkeheéna Manikánka ite múguwahgu aitáh ké wene animárí míageheéna ite omaq itowe. Tauntahu ke siyehitarinkeheéna Manikánka ite mareqmareq aitáh ké wene animárí míageheéna omaq itowe.

28 Mah kehiná kéhínánká iwíáh íwíáho naneqsabé abehq úkinkeheéna Manikánka íre anotah anímárínseq mó kegá siwiréh arítáh kéreq omaq itowe. 29 Minayabe wehukenínká Manikánsabe, Íné anotah aní míó púah omaq intáróne íre irarerahowe.

30 Wega ite aiq omaq itárái puaq Sísa Karáhéreq mía míowe. Sísa Karáhéga kaweq iwíáh aitéh púaq tábúsoqme iwíáhorahúne. Wega itene ahbabáqsabe pukú púana kaweraitena insahwé aitena Manikánka wene kaweq anímárí mía míaigeheéna Sísaga séhréh aitéhre. 31 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Iwíáh íwíáhi aninká peh morá itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atankéhe ire. (Jeremaia 9.23-24)

2

Kórína suwahpeqte kégá aiq pútare atówe ú ehwehne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, iteba séna Manikáne kaweq ehwéh teiátáutaq mó ehwéh mó ehwéhnue ahtebia ánínká teínserah íre teiasa peh pahsuqme teiátáuge. 2 Iteba míarautaq ínéga iwíáhéna, Mó aní éhweh íre teiníe. Írakaumo. Peh morá Sísa Karáhéga pukurai ehwéh teiníe íwíáhurauge.

3 Iteba míarautaq néne ninonka íre págegeuraire. Írakaumo. Ninonka mareqmareréna áhreéna iransánurauge. 4 Manikáne ehweh teiátáutaq ahtebia ánínká ehnenehne aitena teínserah íre teiasa Manikáne Awanka séhréh aintárái puana págegeue tei teinurauge.

5 Peh íné wehukenínká irarurau ehwéhnká íre awehraq káráirana Manikáne Awanka séhréh aintárái puana págegeue tei teinuraugaq aiq pútare aintárówe.

Manikáne Awanka ite kaweq iwíáh aitéhraq ahtebia ké úkúne i ehwéhne.

6 Peh morá Sísane sánsá kawerue sehgíó kéyábé ahtebia éhwéh síwáhno aruqarurúne. Mi ahtébíá éhwéhmé íre mah marákóráq wahnahno kené ahtebia éhwéh tahnsane. Wahnah ke pukirataq sene ahtebia éhwéh parabaginae. 7 Itega íwáhnorúna ehwéhmé íre ínénéne iwíáh peh Manikáne iwíáh púana ahtebia éhwéh íwáhnorúne. Mah marákó márákó íre mirarotaq Manikánka iwíáhéna, Mókakewe wehuke ínéba íópeq kigeheéna kaweraritaníe íwíáhúwe. Iwíáhéna ite kaweraite ah sabarankeheéna omaq atowe. Naho naho mina omaq ato ahnsábé éhwéh íre pahsuqme teiuwana peh kopípéq kagaúwe.

8 Kopípéq kagaúwara mah marákóráq wahnahno kegá mi ehwéh íre írátíarowe. Írakaumo. Sega írátíarotaq tahirímé itene íópeqté Wáhnáh ání íre subiqme awankátaq táhpato irino. 9 Manikáne ahtebia íwíáhyábé wene ehwehnka aiq mahraréna,

Naho naho wehukene siuranka íre tagah naneq, sene siahrega íre íráh náneq, sene sirupipeq íre iwíáho naneqme, moke minawari Manikánka wensabé sirutaboiro keyábé kawerarowe ire. (Aisaia 64.6)

10 Minayabe mi ehwéh kopípéq kowana Manikánka Wenawa iteba eqmatairana aiq sokigi aíre. Manikáne Awanka moke tagéna Manikánka ite íre teí íwíáh aiq tagaríéhre.

11 Wehukeníné arupipeqté íwíáhwé mó anínká tagariahrahiro? Írakaumo. Peh morá wehukení wewene awanka tagaríéhre. Mina inserah Manikáne arupipeqté íwíáhwé wehukenínká íre tagaríéhrana peh morá Manikáne Awanka tagaríéhre. Minayabe wega Manikáne iwíáh aiq sokogi aíre. 12 Itega mah marákóípéqté kégá iwíáh onserah íre úne. Írakaumo. Manikánka Wenawa iteba eqmaq áúwátáirana itereq mía míaire. Wega nái náini naneqmarí ahtebageheéna Wenawa iteba eqmaq áúwéhre. 13 Manikáne Awanka iwíáh aitena wega nái náini naneq teiúge. Peh ahtebia wéhúkégá teiénserah íre íwáhnoruge. Írakaumo. Manikáne Awanka iwíáh aintéh éhwéh íwáhnorugaq ahtebahrahowe.

14 Manikáne Awansabé awahrieh anínká wene ehweh íre ahtebéna wega nái náini naneqsabé, Peh múguwahgu ehwéhne éna nuwahriehre íwíáhire. Mira íwíáhinsabé Manikáne Awanka mi aní peh áwé tagehrana wega mi ehwéhnsábé íre ahtebahrahire. Peh morá Manikáne Awanka weba mía míai anínká mi ehwéh iwíáhue tagéna ahtebehre.

15 Manikáne Awanka wene arupipeq mía míai anínká mó kené ehweh íréhtáq iwíáhue tagéna aiq pútaq ehwéhnkákáq péhe éhwéhnkákáq íwíáhue saraqme tagahráhire. Manikáne Awanka mía míai puana mó anínká mi aníné sánsá íre saraqme tagahráhire. 16 Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Itene Wahnahne iwíáh tagarawéna wensabé áwáhnori anímé íre míéh mino ire. (Aisaia 40.13)

Íre míéhrana Manikáne Awanka séhréh aitéh púana Sísa Karáhéga iwíáhinserah iwíáhorahúne.

3

Sísa tagaríáh kéwé Manikáne arambehri ke wóe i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, iteba míarautaq itega mah kehiná kéhínánká iwíáh onserahnurowe. Mira íwíáh onserahnuro puaq ite pehgáriq anímárínká tahnsa íwíáhurowe. Minayabe Manikáne Awanka iwíáh arítéh ké síwáhnoruraunserah ite íre íwáhnorurauge. Írakaumo. 2 Pehgáriq anímárínká tahnsa íwíáhuro puaq ite peh náh néq awaq íre nahrahowe. Minayabe mi tanáhráq págege ehwéh íre íwáhnorurauge. Amahnága moq íre íwáhnoruge.

3 Amahnágaákáq itene irupipeqté áhbábáq sánsánsábé irutaboiro puaq págege ehwéh íre íwáhnonorahuge. Itewe abiahnsanéq tobeh ehweh aruqarurowe. Miraonsabé iteite iuwahbeh iwíáh miraéq peh wehukene sánsá sehgíó mino. 4 Mó anínká, Íné Porane sánsánu aní múge irana mó aninká, Íné Ápórone sánsánu aní múge ire. Mira íwíáhonsabé peh wehukene sánsá sehgíówe.

Sotápéq arambehrióya anítéyábé pabeqme ehwéhne.

5 Kawerue iwíáhoro. Ápórowe insebo? Íné Porawe insebugo? Ite peh Manikáne arambehri aníté úye. Maniká itene Wahnahnka íné mó arámbéhrí niena Ápóro mó arámbéhrí awena urairata mi arámbéhríurauyaq itega Sísansabé aiq pútare atárówe.

6 Wehukenínká ayu sotápéq uqmaréhnserah ínéga Sísa néhweh teiátáuge. Mó anínká wání sotápéq tuinkeheéna ubenah kíqmaréhnserah Ápóroga inehe íwáhnoruraire. Manikánka sotápéqté ménsáméhnsánsábé kiro atéhnserah wega itensabé, Aiq pútare ainteq néne sánsá sehgíóro aitáráire. 7 Íné ayu uqmatau anínseq ubenah kíqmaréh ánínseqsabé íre iwíáh íwíáh aitáhro. Írakaumo. Peh morá kiro atéh ání Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhro.

8 Ayu uqmaréh ánínseq ubenah kíqmaréh ánínseqka monseráhnue arambehrióye. Manikánka sene arambehri agehgamarena ápeq nárinkéhe. 9 Itewe Manikáne so tahnsa móe. Ínéreq Ápóroreq moráráq Manikáne arambehriúya aníté úye.

Nah peyabe pabeqme ehwéhne.

Itewe Manikáne nah tahnsa móe. 10 Íné Manikáne nah pe ani míankeheéna séhréh aintena omaq intáráire. Minayabe nah pe sansa tagaríéh ání tahnsanéna nahwiahnsanse pearógana abogéh tagaríéh ánínká abogéhire. Mi arámbéhrí Manikáne arambehri puaq ite mi arámbéhrí mirao ke tábúsoqme arambehrioro. 11 Manikáne arambehriwe nah pe arámbéhrí tahnsane. Manikánka Sísa Karáhéwé nahwiahnsansee úwe. Mó aní nahwiahnsanse íre míahrahirana Sísa webataq awehrare.

12 Manikáne arambehrio kegá abogéhotaq íre monseráh árámbéhríowe. Wehukega pearáh náneqme itene arambehri tahnsáne. Kawerue arambehrio kegá kóraraté pearáhwara mó kegá págege moné tahnsa náneqtaté pearáhwara mó kegá kaweq ebáhtáté pearáhwara mó kegá awankátate pearáhwara mó kegá onerate pearáhwara mó kegá námúqtate pearáhwe. 13 Sísa tuinagake Manikánka ehweh aritahnaraq kaweq arámbéhríowamo éna mó aníné arambehri mó aníné arambehriue agehmarena íre kaweq arámbéhrí moke kekiruankéhe. Kekiruahnaraqmé uworapeqté náneq moke taginserah íre kaweq arámbéhrí moke taginawire.

14 Sano ebáh íre tagia peh kagainserah kaweq arámbéhríi aníné arambehri íre toráh agia peh kagainawire. Wene arambehri íre toráh agia peh kahnaraq mi arámbéhríyábé ápeq meyanae. Mó aníné arambehri moke tagínaraqmé mi anímé ápeq íre meyanae. 15 Ápeq íre meyéh ánímé nahperehrabeqte ání tahnsane. Wehukeníné nah irarehtaq mó anínká mi aní nahupeqte koweqme máhpeq atahnana wene nahnkakaq wene ménsámehnsánkakaq moke taginawire. Mina inserah Sísansabé aiq pútare atéh ánínká íre ábéreh arámbéhríínaraq Manikánka we íópeq tumeiranae. Peh morá wene arambehri moke tagína puana ápeq íre meyanae.

Itene inonka Manikáne nahne i ehwehne.

16 Manikáne Awanka itene irupipeq mía míai puaq itewe Manikáne nah moe. Minayabe aiq ahtebaho? 17 Itene inonka Manikáne nah mire. Wega, Néne nahne éna we mía míairabeq ahbabáq íre kéhre. Minayabe wene nah ahbabáratéh ánímé kamah awinawire.

Itega peh wehuke síwíq pankerého i ehwéhne.

18 Itene irupipeqté péhé éhwéhnká iteite péhe éhwéh nuwíyého. Peh morá mah marákóípéqté sánsá ahtebeh anínká iwíáhéna, Íné anotah ahtébíá ání múge íwíáhínaraq íre kawerire. Wehukenínká iwíáhéna, Íné íre ahtebia ání múge íwíáhínaraq mókake ahtebia ání úkorahire. 19 Aneqsabé mira íwíáhinkehbo? Manikánka mah marákóípéqté áhtébíá íwíáhyábé múguwahgu iwíáh wíre arítéhre. Minayabe ahtebia kéyábéwé wene ehwehnka mahraréna,

Táhmaro kegá mó ke ahbabárarite sansansábé iwíáhéra mó ahbábáq sánsá mó ahbábáq sánsá miraonehe íwíáhowe. Iwíáhowana Manikánka peh áwé tagehrana seyene ahbabáq sansanká seye saiqnaríéhre ire. (Jop 5.13)

20 Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Itene Wahnahnka ahtebia kéné iwíáh aiq tagehre.

Sega miraoneheqmúne íwíáh aiq tagehre.

Tagéna abehq íwíáhe arítéhrara íre miraorahowe ire. (Buk Song 94.11)

21 Abehq íwíáh arítéhnsábé wehukega miraoraho arámbéhríyábé íre iwíáh íwíáhoro. Manikánka séhréh aitéhnsábé ite moke wega í náneq matíáhwe.

22 Íné Porareq Ápóroreq Pítareqka ite séhréh aitaneheéq míone. Manikánka moke mah marákó márákó náiena itene oga mé tanahráqkákáq itene puké tanáhráqkákáq omaq itéhre. Manikánka séhréh aitanieéna amahnága kéh náneqkakáq mókake kahna naneqkakáq matíáhro aitéhre. 23 Ite Sísa Karáhé kahnáh míáhwana we Maniká Iteribone ahninkáwá míéhre.

4

Maniká wewega wene arambehri anímárí agehmarena sainsue ehwéhne.

1 Itensabé iwíáhirataq, Ite Sísa Karáhéne arambehri miraúna kee íwíáhoro. Ite Manikáne kopípéqté éhwéh wahnahnúne íwíáhoro. 2 Kaweq arámbéhrío kegá se arambehri arítéh aníné ehweh kawerue sehgíówe.

3 Íné kaweq arámbéhríu aní míogamo. Itereq mó kereqka néne arambehri iwíáhue tagéq tenírataq nirupipeq íre iwíáh kikirinie. Mó kegá néne arampehriyabé koti irataq nirupipeq íre iwíáh kikirinie. Íné moq ínénéne arambehri íre agehgaqme tagaríóge. 4 Ínéga arambehriurautaq áhwára áhwára arámbéhríuraume íre niahreraq kéhre. Íre niahreraq kéhnsábé peh kawerue arambehriuraugamo? Árahuraugamo? Íre ínéga iwíáhunka peh morá Manikánka agehgaqme sainuwankéhe.

5 Amahnága íre ehweh arite tanahráq púaq mó kené arambehri agehmareq ehweh arítého. Sísa itene Wahnahnka tuinagake moke sunkíkírirabeq kopéqsúáh náneqkakáq itene irupipeqté íwíáhákáq wene téhrehrabeq marahnana ábóraraginae. Mi tanáhráq Manikánka mah kehiná kéhíná agehmarena sainsuankéhe.

Anotah anímárí múne íwíáhiyeho i ehwéhne.

6 Néne iyahnabo anímáríno, Manikáne sansá ahtebageheéna ínéreq Ápóroreqsabé teiewóge. Ite anítéyábé iwíáhéq Manikáne púkuga irarinserah tábúsoqme sehgíóro. Manikáne anitéyábé peh morá ánínsábé iwíáh íwíáh ateq mó aní peh áwé tagahwe. Íre kawerowe. Manikáne ehweh anterúéhboq mina tahnsa íre oro.

7 Ite anotah anímárí múne íwíáhoo? Manikánka íre náíátáitaq tahirímé ite peh tabonahéq mareqmareq ke míáh iripo? Manikánka aiq náiena séhréh aitáráinsabé aneqsabé iteitensabé iwíáh íwíáhoo?

8 Itewe, Manikáne sansá aiq moke ahtebóne íwíáhowe. Itega íné, Pora kiotaikéq anotah anímárí múne íwíáhoo? Itega aiq pútaq ahtebahtaq tahirí ínéga moq iwíáh íwíáhu irino. 9 Íné iwíáhume Manikánka ite, wega eqmaro keyabé, Moke mó ke ebeq nogirara ite sinehe sigehe ire. Wehukega wehukení subiq suaneheraotaq áhnte kegá taganeheéra sewe. Ite eqmaro kewe mina subiq suaneherao wehukení tahnsa múne. Íre peh wehukega ite iwahnkanowara íópeqté kéreqka moq iuwahnkanowe.

10 Ite eqmaro kega Sísa Karáhéne arambehri miraúnayabé áhnte tagah kegá iwiréh aitera múguwahgu mareqmareq ke wóe aitáhwe. Itega iwíáhéq, Sísa Karáhéne sansá aiq ahtebóne éq págege animárí míone éq mó kegá itensabé iwíáh íwíáh aitáhwe ewe. 11 Ite eqmaro ke menahnkákáq amahnágaákáq irupibiire. Tahbobóire. Itene korósi peh subankire. Mó kegá ite subiq máráhwaq íre nahnkakaq ké wéq ahtapeq áhnte nogune.

12 Itene iyahnkaratáté págegeue arambehriúne. Mó kegá ite íre kaweq ehwéh aitáhtáq itega kaweq ehwéh ayahqme teriune. Mó kegá íwíoqnahtaq peh míone. 13 Mó kegá ite íéhruruotaq se insahwé aritone. Mó kegá ite eqmaro keyabé, Ite atutu tahnsanéq abehq ké wóe aitáhwe.

Poraga, Ínéga iwíáhue mira aruqaruru serahnoro i ehwéhne.

14 Iyehitankeheéna mah ehwéh sehiranue teiugo? Írakaumo. Itensabé nirutaboiru anímárí míáh púana kaweq iwíáhigeheéna mah ehwéh sehiranue teiúge. 15 Peh íregáritaq ke 10 táhúséni (10,000) íwáhnoro ke míáhtáq tahirí íre áhnte itéríbóréh míáh iripo? Írakaumo. Téh koreiátáu anímé peh morá ínébatare. Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárótaq we éhweh ínébataq teiátáunsabé iteribo úkurauge.

16 Iteribo úkuraunsabé ínéga iwíáhue mira aruqaruru serahnoro éna tei teinuge. 17 Ínéga mira aruqaruru serahnigeheéna Tímóti iteba eqmaq áúwóge. Tímótiwe Sísa itene Wahnahne aninéna wene sánsá kawerue sehgiena nirutaboiru anínéna nénahni tahnsa míéhre. Sísa Karáhéne sansámé mó ke suwahpeq mó ke suwahperue momiwíuríáhtáq síwáhno aruqaruruge. Mi sansá iahreraq itena íwáhnorinkeheéna Tímóti iteba eqmaq áúwóge.

18 Táhmaro itega píribahriéq, Poraga iteba íre sinkehe íwíáhowe. 19 Itene anotah Wahnáhnká kowe aintahnaraq iteba apubúue kinie. Konaraq píribahri kené ehweh anetaníbo éna sene sánsá págege sansápómo éna taganie.

20 Manikánka wahnah wahnahnirabeqte sánsámé íre peh ehwehne. Mi sansámé págege aitahráhi sansá míre. 21 Iteba konaraq abowágá wene ani kamah awínserahnue págegeue kininkono? Iteba konaraq nirutaboirue pehwehrue kininkono? Aneq sansánue kininkono? Teníéro.

5

Wenabone ahre abarii ehwéhne.

1 Ite míáhrabeqte ánínká anotah íre kaweq ahbabárire uro ehwéh írátáuge. Mi ahbábáqmé ahkaragára sansanéna anotah oríráne. Wehukega íre mirao sansá mi anínká mirauraire. Wenabone ahre abariuraire urowe. 2 Itewe anotah ke úne íwíáhéq mó ke kiotaikúne íwíáhoo? Aneqsabé itene irupipeq íre umehiro? Iyehitáhnaq mi ahbábáq ání móbeq kaqsúáhro.

3 Íné iteba míótaq tahirí itene iuranabiahtapeq mi ahbábáq ání ehweh ató irino. Ninonka mahtaq míógana peh morá néniwa iteba míéhnsábé mi anínsábé aiq ehweh atóge. 4 Itega momiwíéq Sísa áwíq áhrabirataq néniwa moq míanae.

Itene Wahnah Sísaga págege aitahnaq 5 mi anínsábé ehweh atanéhe. Ahbabáq aniné anonka kamah awinkéhboq owainawapa kaqsúáhro. Itega miraonaraq wega iwíáhue wene ahbabáq suahnaraqmé Sísa itene Wahnah tuina tanáhráq íre kamah awinkéhe.

Ahbabáq ani móbeq kaqsúáhro i ehwéhne.

6 Ite anotah ke úne irareme íre kawerowe. Ite míáhtáq anotah ahbábáq ání míéh mino. Páréti agíéh ánínká pehgáriq muoráhi naneq marahnaraq moke páréti mugue anotah úkinae. Mina inserah ite míáhrabeq ahbabáq íúgi ínehoéq mi ahbábáq ání kaqsúáhro.

7 Muoráhi naneq páráwahipéq íre kahnaraqmé páráwah peh kanae. Íre muinae. Minayabe naho muoráhi naneq súáhro. Ite o parétí íre muoráhi parétí tahnsa míagehboq ahbabáq ani kaqsúáhro. Kaqsúéhrataqmé wene ahbabáqka ite íre íúgi ínaq peh kaweqtaq míagehe. Sótaikú iahreraq ko tánáhráq sokah sokahéra* sipisípiq áráhq subiq márónserah Sísa Karáhé subiq súówe.

8 Iwíáh íwíáhé tanahráqsábé sokah sokahonehe. Sokah sokahéra Asiu kegá sene nahtapeqté nahonáh muoráhi naneq súónserah ite Sísa tagariona animárínká itene ahbabáqkakaq moke íroke sansánkákáq suaneheqmúne. Wehukega o parétí íre muoráhi naneq kéh párétí tírúnserah itega peh tábúsoréh sánsámé aiq pútaq sansámé sehgioneheqmúne.

9 Mó anímáríné ahre abari aruqaruro kereq íre mía míaoro éna sehiranue teiewóge. 10 Moke ahbabáq ké sueq móbeq míáhro íre uge. Se mah marákóípéqté kééra mó kené ahre weh abariéra mó kené ménsámehnsá meyaneheéra subiqme sabiwíáhwe. Sega Manikánsabe íre iwíáh íwíáhia peh mó naneqsabé iwíáh íwíáh aruqarurowe. Itega moke mina tahnsa ké súáhtáq tahirímé mah marákóráq íre míahraho irino.

11 Peh morá, Ite Sísa tagarione e kegá ahbabáriransabé sehiranue teiewóge. Mó kené ahre weh abariome, mó kené ménsámehnsánsabe aigárá pabekime, Manikánsabe íre iwíáh íwíáhia peh mó naneqsabé iwíáh íwíáh atáhmé, mó keyábé péhe éhwéh aritewé, píah néra múguwahgu aruqarurome, aebówé mina tahnsano ke sueq móbeq míáhro. Ite Sísa tagarione e kegá mina tahnsa áhbábárirataq moráráq táhutahuriyehboq móbeq míáhro.

12 Sísa íre tagaríáh kéyábé ehweh aritanínkono? Ahqáho. Írakaumo. Minawé íre néne arambehri wire. Sísa tagaríáh ké ite momiwíuríáh kégá ahbabárirataq ehweh ariteyabe iteitene arambehri wire. 13 Sísa íre tagaríáh kéyábé ehweh aritewé peh Maniká wewene arambehri wire. Ahbabáq aninsábé Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ite míáhrabeqte ahbabáq aruqaruri aní kaqsúáhro ire. (Lo 13.5, 17.7, 21.21, 22.21-24)

6

Sísa tagaríáh ké koti arítéhneho i ehwéhne.

1 Sísa tagaríéh ánínká miraínayabé arega abiahnsa atéhnaraqmé anerinabo? Sísa íre tagaríéh wáhnáh ánípá meqme móate koti atéhneho. Minawé ayehiteh sansáne. Peh Sísa tagaríáh kébá meqme kure koti ato. 2 Mókakewe itega Sísa tagaríáh kégá mah kehiná kéhínáné sánsánsábé iwíáhue tagéq sararaneheqmúne. Minawé aiq ahtebaho? Itega mókake mah kehiná kéhíná ehweh arítáhnayabé amahnága aneqsabé pehgáriq ahbábáq náneq íre kaweraritahráho?

3 Mókake itega íópeqté kéné sánsá moq saraqmaráhnawe íre ahtebaho? Minawé anotah arámbéhríe. Amahnága ahbabáq naneq kaweraritewé pehgáriq arámbéhríe. 4 Minayabe ite Sísa tagaríáh kégá koti ehwéh kahnaraq Sísa íre tagaríáh kégá kaweraitageheéq aneqsabé seba pokoo?

5 Seba pokonsabé aneqsabé íre iyehitehro? Ite Sísa tagaríáh ké míáhrabeq ahtebia ánímé mi arámbéhrí miraorahi aní míéh mino? 6 Sísa tagaríéh ánínká mó Sísa tagaríéh ání ehweh atankeheéna Sísa íre tagaríáh kégá tagahtaq meqmena móátéhmé íre kaweq sansáne.

7 Sísa íre tagaríáh ké míáhrabeq itega Sísa tagaríáh kéyábé ehweh aritéhrame ahbabáq sansanéq Sísa Karáhéne sansa íre sehgiowe. Sísa tagaríáh kégá ite ahbabáraitéhrataqmé itega túbáh agirataqmé íre ahbabárowe. Minayabe túbáh agina sansánká ehweh atahna sansá kiotaikire. Sísa tagaríáh kégá arene ménsámehnsá aebóínaraqmé arega túbáh aginawe mi sansánká ehweh atahna sansá kiotaikire.

8 Kiotaikiraq peh itewe íre túbáh agowe. Írakaumo. Íre túbáh agia peh mó Sísa tagaríáh ké ahbabárariteq sene ménsámehnsá aebóowe.

9 Ahbabáq kega Manikánka wahnah wahnahnirabeq íre awaq míáhmé aiq ahtebah mino. Péhe éhwéhnká itene irupipeq péhe nuwíyéhboq íráhro. Ahrari mahbi abario kewé, Manikánsabe íre iwíáh íwíáhia peh mó naneqsabé iwíáh íwíáh atáh kéwé, mó aníné ahre weh abario kewé, wehga áwáhu weh sobaruqnahbaruro kewé Manikánka wahnah wahnahnirabeq íre awaq mianeherawoe. 10 Aebó kéwé, mó kené ménsámehnsánsabe sigárá pabeki kewé, píah néra múguwahgu aruqaruro kewé, mó keyábé péhe éhwéh arítáh kéwé, mó kené ménsámehnsá pehipi meyáh kéwé, mina tahnsa áhbábáq aruqaruro kewé Manikánka wahnah wahnahnirabeq íre awaq mianeherawoe.

11 Menahmé ite táhmaro mina tahnsa ké míarowe. Míarowana Manikánka ite pabeq paberaitena, Néne animárí míáhwe aitáráire. Itega itene Wahnah Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárótaq Manikáne Awanka itene ahbabáq kaqiuwena itene irupipeq kaweraitáráitaq Manikánka itensabé, Kaweqtaq míáhwe aitáráire.

Itene inonkame Manikáne Awane nah puaq mó kené ahre weh abariiyeho i ehwéhne.

12 Manikánka íre ahqáho aitárái sansá aiq miraorahuge irareme aiq pútaq iwíáhowe. Peh moke miraorahúna sansánká íre séhréh aitahráhire. Minayabe mó sansánká íné saiqnariehnehoéna pehwehrue míanie.

13 Itega pabeqme ehwéh irareme, Táhutahuqme itene irupipeq iyahbankire nanere éq minayabe Manikánka itene ayahba mirarowe ewe. Itene ayahbame tópah mewe nanere éq minayabe Manikánka tópah kirahno atéhre ewe. Mi ehwéh aiq pútaq ehwéhnirana peh mókake Manikánka táhutahuqkakáq itene inonkankakáq parabaruankéhe. Mina inserah mó kené ahre weh abariigeheéna Manikánka itene inonka miraroo? Írakaumo. Itene inonkame itene Wahnahne anonka mire. Wene sánsá miraigeheéna itene inonka mirarowe. 14 Maniká págege aní púana itene Wahnah Sísa iriwe oganúq atonserah ite moq iriwe oganúq itankéhe.

15 Itene inonkataq moke kéh náneqmarí Sísa Karáhéne naneq mire. Minawé aiq ahtebaho? Itene inonkame moke inonkataq kéh náneqme Sísane naneq púaq árahue itene inonka ahbabáq ininsó sienéhnkono? Írakaumo. Anotahtaq ahqáho uge. 16 Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Weh ahre peh morá áú tahnsa úkigehe ire. (Stat 2.14)

Minayabe arega ahbabáq ini abariónaga wereq arereqne íú peh morá áú tahnsa úkire. Minawé aiq ahtebaho? 17 Itene Wahnah Sísareq mía míaonaraq arereq Sísareqne iwa peh morá áwá tahnsa úkire.

18 Mó kené ahre weh abarié sansa pehragahro. Ahriahri mi sansánirarabeq móbeq míáhro. Moke mó ahbábáqmé íre wewene anonka ahbabáruwiahráhire. Mó kené ahre weh abarii anímé wewene anonka ahbabáruwíéhre.

19 Manikánka Wenawa iteba eqmatairana iteba mía míainsabé amahnága arene anonka wene nah mire. Minawé aiq ahtebaho? Arene anonkame íre arebataq arene wíre. Írakaumo. 20 Insahwé aitanieéna Manikánka anotah apéqtáté paiqmarowe. Aiq paiqmaronsabe itene inonkankakáq Manikánsabe iwíáh íwíáhoro.

7

Poraga wehké sansánsábé irarú ehwehne.

1 Itega sehiranue kasenuro ehwéh teiníboq írátíáhro. Ahre íre mera peh míéh ánímé aiq kawerire. 2 Íre ahreakáq ánínká mó kené ahre abariínehboq we ahre meyankéhe. Ahrari wehkinkehe.

3 Wehne anonkame íre webataq wene anonka mire. Minayabe arene ahrega, Máho ínah íre ahqáho ato. Ahrene anonka moq íre webataq wene anonka mire. Minayabe arenawehqka, Máho ínah íre ahqáho ato. 4 Ahrega wewene anonka íre wahnahnire. Írakaumo. Peh wenawehqka wahnahnatéhre. Mina inserah awehkawagá wewene anonka íre wahnahnire. Írakaumo. Peh wene ahrega wahnah atéhre. Minayabe arene ahreyabé arenawehqsabe íre ahqáho ato.

5 Ite weh ahre morá íwíáhéta kawerue púreroyehe iwíáhéta awehriéta peh míayehe irataqmé aiq kawerire. Púrerira tanáhráq parabagínaraq mó íre ahqáho ato. Owainawanka mó aní abarié iwíáh atehnehboq íre ahqáho ato.

6 Ahre meyo éhwéh íre teiúge. Ahreyabé awina anínká iwíáhue meyankéhe. Séhréh aiteyabe mah ehwéh teiúge. 7 Moke mó ke íné tahnsanue míáhtáq tahirí aiq kaweri irino. Peh Manikánka ahre meweyabe mó aní mó iwíáh atena mó aní mó iwíáh atena aruqarurire.

Íre túbáh agorahotaq ahre meyáhro i ehwéhne.

8 Mahbigaunseq ahrarigaunseq kéweinínsónseqsabé mahraruge. Íné íre ahreakáq ání múge. Ite íné tahnsa míéhrataqmé aiq kawerire. 9 Ite íre peh míahrahirataqmé ahre weh meyáhro. Mahbiga, Ahreyabé níre irana ahrariga, Weh kéreyabe níre ire. Mó kené ahre weh abariiyehboq arerene ahre weh airaiq meyáhro.

Arenawehq auwéhneho i ehwéhne.

10 Ahreakáq wehakaq kéyábé mahraruge. Ánáhkawagá awehkawa íre auwo atóge. Mahnawé íre ínénéne ehwehne. Írakaumo. Itene Wahnahnka aiq irarire. 11 Ánáhkawagá wenawehq auwahnaraq mó wehkínehboq peh míankehe. Áúwátái wehbá kouwekue insahwé atahnaraq aiq kawerire. Awehkawagá wene ahre airaiq áúwéhneho.

Nánuwehq kéraníe ínaraq awehkawagá áúwéhneho i ehwéhne.

12 Mó keyábé peh ínénéne iwíáhu ehwéh teínie. Íre itene Wahnahnka tení éhwéh peh ínénéga iwíáhéna mahraruge. Awehkawawé Sísa tagaríéh ánínirana ánáhkawa Sísa íre tagaríéh ínínká, Nánuwehq kéraníe ínaraq awehkawagá áúwéhneho. 13 Ánáhkawa Sísa tagaríéh ínínirana awehkawa Sísa íre tagaríéh wéhgá, Néne ahrereq míanie ínaraq ánáhkawagá áúwéhneho.

14 Ánáhkawagá Sísane sánsá sehgieyabe Sísa íre tagaríéh áwéhkáwágá wene ahre íre auwena wene sánsá tagéna kaweqtaq míahrahire. Awehkawagá Sísane sánsá sehgieyabe Sísa íre tagaríéh ánáhkáwágá wene weh íre auwena wene sánsá tagéna kaweqtaq míahrahire. Minayabe arene ahrega, Arereq míanie ínaraq áúwéhneho. Arenawehqka arereq míanie ínaraq áúwéhneho. Íre áúwéhrataq itene animárí moq kaweqtaq míahrahowe. Kaweqtaq míahrahi ehwéh péhe éhwéh tahirímé itene animárí Sísa íre tagaríáh ké míáh irino.

15 Wehgabópoq ahregabópoq Sísa íre tagaríéh ánínéna wensabé nuwahriehre éna pokinie ínaraqmé peh áwé tagahro. Manikánka itensabé, Pehwehrue míáhro aitéhnsábé itene iru ukiq itankeheéq mi anínká pokinie ínaraqmé peh áwé tagehrataqmé aiq kawerinae. 16 Arenawehqka arereq míéhnsábé mókake wega Sísane sánsá sehginabirapómo. Arega íre tagariahne. Arene ahrega arereq míéhnsábé mókake wega Sísane sánsá sehginabirapómo. Arega íre tagariahne.

Manikánka ite saraq íátái arámbéhrí sehgíóro i ehwéhne.

17 Maniká itene Wahnahnka ite omaq itena wene arambehri saraq íátáire. Saraq íátái arámbéhrí kawerue sehgíóro. Sísa tagaríáh ké íwáhnorutaq mah ehwéh tei teinuge. 18 Manikánka are íre áhraburai tanáhráq mó kegá arene áú amurúrutonsabé ayehitéhnehboq anetaníbo íwíáhúno. Manikánka are áhraburaitaq arene áú íre amurúrutonsabé amahnága mi sansánsábé arutaboirinehboq pehragáhno. 19 Arene áú amurúrutonsabé peh abehq míre. Anetaníbo íwíáhúno. Arene áú íre amurúrutonsabéákáq anetaníbo íwíáhúno. Peh Manikánka sehgíóro ú ehweh sehgíónsábé anotah sansá míre.

20 Manikánka áhraburaitaq miraurona arámbéhrí miraúno. 21 Manikánka áhraburaitaq mó aníné arambehriga are saiqnariarairo? Minayabe iwíáh kikirineho. Arene marakóipeqté wáhnáhnká soraq auwena pokúno atahnaraq pokinkehe. 22 Maniká itene Wahnahnka are áhraburai tanáhráq mó aníné arambehriga are saiqnariarairana Sísa itene Wahnahnka arene ahbabáq kaqauwátáinsabé wega soraq áúwéh ání tahnsa míahne.

Wega áhraburaitaq pehipi míaronana Sísa Karáhéne arambehriga amahnága are aiq saiqnaríéhre. 23 Wene animárí míageheéna Sísaga anotah apéqtáté paiqmarowe. Paiqmaronsabe peh wehuke suwahbeh sansá miraiiyeho. Peh Maniká awahbeh sansá miraoro. 24 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ite íáhraburaitaq mirauro arámbéhrí miraéq Maniká Iteriboreq mía míaoro.

Poraga mahbigaunseq ahrarigaunseqsabé teriu ehwéhne.

25 Mahbigaunseq ahrarigaunseqsabé mahraruge. Itene Wahnahnka mah ehwéh terio íre tenírana peh ínénéga aiq pútaq ehwéhnéna iwíáhue teiúge. Wega íné séhréh aintéhrana wene arambehri mira aruqaruruge. Minayabe néne ehweh íráhro. 26 Íre kaweq sunúq áhníbórá sinainsabé ahre meyaníe íwíáh, wehkinie íwíáh súáhro. Mi iwíáh súéhrataqmé aiq kawerire íwíáhuge.

27 Ahreakáq míéhnaraqmé áúwéhneho. Íre ahreakáq míéhnaraqmé ahre meyaníe íwíáhineho. 28 Arega ahre meyéhnaraq minawé íre ahbabáriniewóne. Arega wehkinaraq minawé íre ahbabáriniewóne. Ahre meyéhra kegá mah marákóráq mé tanahráq sirupipeq umeh aginawire. Itene irupipeq umeh agínehoéna teiúge.

29 Néne iyahnabo anímáríno, mah marákóípéq mé tanahráq aiq parabaginaire. Sísa tuina tanáhráq áhníbórá sinaire. Minayabe ahre mero keo, íre ahreakáq ké tahnsa míáhro. 30 Ibisah keo, íre ibisah ke tahnsa míáhro. Iru eyoyóo keo, iru íre eyoyóo ke tahnsa míáhro. Ménsámehnsá paiqmaq paiqmaro keo, íre ménsámehnsánkakaq ké tahnsa míáhro. 31 Mah marákóípéqté sánsá parabaginai puaq áhnte mensáméhnsánkákáq kéo, itene ménsámehnsánsabe irutaboiriyeho.

Iwíáh kikiriyeho i ehwéhne.

32 Ite iwíáh kikiriyeho éna mah ehwéh teiúge. Íre ahre merai ánínká Maniká wene Wahnahne arambehri kawerue sehgieyabe iwíáhire. 33 Wene ahrega kaweróne atankeheéna ahre merai anínká mah marákóípéqté náneqsabé iwíáh íwíáhire. 34 Minayabe we mó iwíáh mó iwíáhire. Sísa tagaríéh áhrárígá iwíáhéna, Néne ninonkakakaq néniwankakaqmé kaweqtaq míanieéna Maniká áwúge éna Maniká wene Wahnahne arambehriyabé iwíáh íwíáhire. Wenawehqka kaweróne atankeheéna wehakaq ínínká mah marákóípéqté náneqsabé iwíáhire. 35 Págege sansánká saiqnariankeheéna íre teiúge. Írakaumo. Peh séhréh aitanieéna mah ehwéh sehiranue teiúge. Maniká itene Wahnahnsabé webataq iwíáh íwíáh ateq wene sánsá kawerue sehgigeheéna sehiranue teiúge.

Wene ahre aráríyábé éhwéhne.

36 Wene ahre aráríyábé arutaboiréna abariinie íwíáh aruqaruri anímé ahbabáratehnehboq airaiq meyankéhe. Wega airaiq meyahnawe íre ahbabárinae. 37 Wewene anonkataq kawerue wahnahnorahi mahbígá, Ahre íre meyaníe íwíáhínaraq aiq kawerire. 38 Wene ahre arárí meyéh ánímé kawerire. Ahre íre meyéh ánímé anotah kawérire.

39 Wenawehq oga míahnaraqmé mi inínká awehkawareq mía míaigehe. Sísa tagaríéh íníné awehkawa pukínaraq we mó Sísa tagaríéh ání kérankéhe. 40 We mó Sísa tagaríéh ání kérahnaraqmé aiq kawerire. We peh kéweiní míahnaraqmé anotah kawérire. Mahnawé ínénéga iwíáhuge. Manikáne Awanka mah iwíáh aintehrámo. Wega mah iwíáh aintéhre íwíáhuge.

8

Poraga titirue nárie naneqsabé irarú ehwehne.

1 Péhepehe maníkánsábé titiro naneq nanehnkono éq ínénsabe kasenurowe. Mó aní mó anínkáue minayabe íné aiq ahtebóge eme aiq pútaq ehwéhnowe. Aiq ahteboge íwíáhome saiyo sansane. Peh morá mó anínsábé irutaboirúnaga séhréh aitahráhi sansáne. 2 Íné moke ahteboge íwíáhi anínká íre anotahtaq ahtebehrana wene ahtebeh sansa íre awehrare. 3 Manikánsabe arutaboiri anímé Manikánka we tagaríéhre.

4 Péhepehe maníkánsábé titiro naneq nanehnkono ue kasenuronsabé teiúge. Ite tagarionawe péhepehe maníkámé íre aiq pútaq nanere. Peh abehq píkísáh tahnsane. Íre áhnte maníkámárí míáhwe. Írakaumo. Ite tagarionawe Manikámé peh morá ánínéna webataq Maniká míre. 5 Mó kegá mahraréra, Íópeqkákáq mah marákó márákóípéqkákáq áhnte maníkámárínseq wahnah anímárínseq míáhwe ewe. Ite tagarionawe mi ehwéhmé íre aiq pútaq ehwéhne.

6 Maniká Iteribo peh morá ánínéna webataq Maniká míre. We moke mirarena wene animárí míageheéna ite moq mirarowe. Sísa Karáhéwé we peh morá ánínéna itene Wahnah mire. We moke mirarowaq amahnága séhréh aitéhnsábé oga míone.

7 Mó kegá Maniká éhweh íre ahtebahwe. Sega Sísa íre tagariarotaq péhepehe maníkáné sánsá aiq sehgirowe. Aiq sehgironsabé amahnága mi naneqsabé titiro tahutáhúqmé íre nah nanere éra áhwára áhwára iwíáhowe. Mina tahnsa íwíáho kegá mi tahutáhúq nehrataq, Mi tahutáhúqká ite ahbabáraitéhre íwíáhowe.

8 Itega táhutahuq nahnayabé Manikánka kaweraitankéhbo? Írakaumo. Wega awehrio keyábé íre ehweh arítéhre. Nah keyábé kawerowe íre arítéhre. 9 Ite iuwahbeh tahutáhúq naneheqmúne irataqmé áhwára áhwára iwíáho kegá ite tagéra ahbabáriyeho. Itega nehrataq mó ke ahbabáriyehboq kawerurero.

10 Are ahtebáhna anínká péhepehe maníkánsábé árótu nahtápéq míéhnaraq titiro tahutáhúq nehnana áhwára áhwára iwíáhi anínká are tagéna íné moq nanie íwíáhinabomo. 11 Wega aiq pútaq sansá peh ákáhtaq ahtebehnsabé náhnaraq wene arupipeq íre kaweraginae. Are ahtebia ánínká miraónaga mina áhwára áhwára iwíáhi aní anotahtaq íre kaweratanae. Sísa Karáhéga mi aníné ahbabáqsabeákáq pukúwe.

12 Áhwára áhwára iwíáhi aní ahbabáratahna puah Sísa Karáhé moq ahbabáq atahne. 13 Ínéga nahnayabé mó Sísa tagaríéh ánínká íné tagéna ahbabárínaraq mina íre kawerinae. Minayabe mó Sísa tagaríéh ání ahbabáq atéhnehoéna mi tahutáhúq ahriahri awehrinie.

9

Poraga wene arambehriyabé móne íre meyonsabe iwíáh íwíáhú ehwehne.

1 Itega néne sansa aiq tagaríáhwe. Mó naneqka íné íre saiqnaríéhre. Írakaumo. Wene arambehri mirainkeheéna Manikánka eqmaq núwátái mino. Sísa itene Wahnah aiq tagarau mino. Sísa itene Wahnah éhweh teíátáutaq wensabé aiq pútare atáró mino. 2 Mó kegá iwíáhome, Manikánka íné íre eqmaq áúwátáire íwíáhowe. Peh itene Wahnah éhweh teiátáugaq aiq pútare atárónsabé ite tagaríáhmé Manikánka íné eqmaq núwátáire.

3 Mó kegá ehweh aintéhrataq mahrarinie. 4 Manikáne arambehri miraunsabé wehukega íné kirabo aintáhmé íre kaweq sansápo? Írakaumo. Kaweq sansáne. 5 Manikáne arambehri miraoneheéra Sísa ábáqmarinseq Pítareq mó eqmaro kereqka ahtapeq nogótáq sene ahreronká se kéríráhwe. Ínéga moq mi sansá mirautaq tahirímé kaweq sansáne íwíáho irino.

6 Mó kegá Manikáne arambehri miraome pehipi kiraboowe. Peh morá ínéreq Páhnábásareqka itene tópah paiqmarayeheéta arambehriúye. 7 Sene kíápéténine arambehri miraoneheéra sóntía kegá ahtapeq nogótáq íre seyene móneraté peh wahba monéráté tópah paiqmaq paiqmaro mino. So uqmatai anínká táhutahuq nera kéhtáq mewe naruq naruri mino. Sipisípiq wahnahni anínká mi kané náhnano naruq naruri mino.

Ite séhréh aitera íwáhnoro ke kirabooro i ehwéhne.

8 Ínéga peh wehukene sansá iwíáhéna mi ehwéh mirarire íwíáhiyeho. Írakaumo. Naho Manikánka Mósísi iwíáh atowana wega minayabe sehiranue mahraréna,

9 Káhoga arambehriitaq wene áwéhipeq náhgáq táhrareho. Mi kanká arambehrii puana arupibiínaraqmé pehipi táhutahurinkehe úwe. (Lo 25.4)

Manikánka peh káhoyabé arutaboiréna mi ehwéh irarúwo? Írakaumo. 10 Itensabé iwíáhéna irurú mino. Itega mina tahnsanigeheéna irarúwe.

Sonsoréh ánínká, Mókake sotápéqté táhútáhúq mewe nanieéna arambehriire. Wereq we séhréh atéh ánínseqka nayeherawoye. 11 Wehukega ayu uqmarera anehe mi sotápéqté tópáh nahnserah itega Manikáne ehweh tei teinúye. Tei teinúyansabé itene ehweh íráh kégá kirabo aitéhrataqmé kaweq sansánoneheqmóe. 12 Itega mó ke kirabouro puaq itenkakáq kirabourotaq tahirímé anotahtaq kawerowe urauya irino.

Kirabo aitáhro íre teiátáúye. Iteba pehipi míarauye. Itensabé abiahnsanéq Sísa Karáhéne kaweq ehwéhnsábé anetaníbo íwíáhiyeho éta kirabo aitáhro íre teiátáúye. 13 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq arambehrio kegá mibeqté táhútáhúq mewe nahwe. Minawé tagaríáh mino. Mitaq titiro tahberaq arambehrio kegá mi naneq pehgáriq mewe nah mino. 14 Mina inserah Sísa itene Wahnahnka mahraréna, Kaweq ehwéh íráh kégá se síwáhnoro kené sinonka séhréhorahi naneq nárigéhe ire.

15 Ínéga itene táhutahuq pehipi íre merauge. Mókake íné pehipi kirabo aintageheéna sehiranue teiugo? Írakaumo. Nirupinsabé pukonaraq íre ineh inehinie. Íné ineh inehutaq tahirímé ínéga pehipi íwáhnoru sansánsábé íre iwíáh íwíáhorahu irino. Mó kegá néne iwíáh íwíáhu sansá sabi núwého. 16 Manikáne kaweq ehwéh tei teinunsabé kaweq aní múge éna iwíáh íwíáhininkono? Írakaumo. Manikánka koreri terinúno aintáráinsabé íné kaweq aní múge ue íre iwíáh íwíáhorahuge. Mi kawéq éhwéh íre teriasa ehiya míótáq tahirímé anotahtaq íre kaweru irino. Kaweq ehwéh teri terinu arámbéhrí íre suaníe.

17 Ínénéga iwíáhue miraurautaq tahirímé ápeq meyó irino. Íre ínénéga iwíáhurauge. Manikánka koreri terinúno aintáráinsabé pehipi mira aruqaruruge. 18 Minayabe aneq apéq meyaninkono? Mó teri terino kegá ápeq meyáhnserah íre uge. Kaweq ehwéh pehipi tei teinunsabé niru eyoyóue nirutaboirume néne ápeq míre.

Porawe áhnte ke séhréh arítéh áníne i ehwéhne.

19 Mó kegá íné íre saiqnaríáhwe. Áhnte kegá Sísane sánsá sehgigeheéna sene arambehri aní tahnsa míóge. 20 Asiu kegá Sísane ehweh kawerue irera sehgigeheéna seba míarautaq sene sánsánurauge. Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká íné íre saiqnaríéhre. Íre saiqnaríéhrara Asiu ke mi ehwéhnsábé iwíáh íwíáho puana seba míarautaq mi ehwéh íre anterutauge. Asiu kegá Sísane ehweh kawerue irera sehgigeheéna mi ehwéh íre anterutauge. 21 Nahnso ke Mósísine ehweh íre sehgíó ké wóe. Minayabe nahnso kereq míarautaq se tahnsá ména íné moq íre sehgirauge. Írakaumo. Manikáne ehweh íre susa Sísa Karáhéne ehweh sehgíúge. Nahnso kebá míarautaq sega Sísane ehweh kawerue irera sehgigeheéna Manikáne ehweh íre anteruena peh mi kené sánsánurauge.

22 Sísane sánsá áhwára áhwáraue sehgíó kébá míarautaq sega órirane iwíáho sansá pehipi íre anterutauge. Sega Sísane ehweh irera kawerue sehgigeheéna sene órira sansa pehipi íre anterutauge. Mah kehiná kéhíná suwahpeq míarautaq mi sansá miraurauge. Sega Sísansabé aiq pútare atageheéna miraurauge. Manikáne kaweq ehwéh sehgigeheéna mi sansá mira aruqaruruge. 23 Mira aruqarurunsabé Sísansabé aiq pútare atáh kéreq ínéreqne irupipeq eyoyóire.

Kagai apéq náinkeheéq Manikáne sansá tauntahunue sehgioneheqmúne i ehwéhne.

24 Ábáhro tanahráq áhnte kegá árésísiue peheráhnotaq peh morá kótaiki anínká ápeq meyéhre. Mina inserah Manikánka ápeq náinkeheéq wene sánsá tauntahunue sehgíóro. 25 Kótaikoneheqmúne íwíáho kegá sene sinonka págegeinkeheéra túbáh aginie íwíáh suera peh ahriahri tauntahunue arambehri aruqarurowe. Peh kambaréki apéq meyaneheéra tauntahunowana Manikánka náina apéqmé peh ahriahri kagainawire.

26 Ínéwé Manikáne sansá íre múguwahguue sehgíúge. Árésísi kiotaiki anínká íre mibeq tagia móbeq tagéna pehbeheráh pokinserah tauntahunue sehgíúge. Tobehi anínká wene ayahnkara íre mobeq subisa peh tábúsoqme wehukéníné anonka subínserah Sísane arambehri tábúsoqme arambehriuge.

27 Ínéga mó keyábé, Sísane sánsá tauntahunue sehgíóro uraunsabé Manikánka íné nuwehnehboq íre túbáh aginie. Peh kaweq sansá tábúsoqme sehginieéna néne ninonka kawerue wahnah wahnahnuge. Néne ninonka págegeinieéna tauntahunue arambehriuge. Ínéga kagai apéq meanieéna tauntahunue arambehriuge.

10

Íre kaweq sunúq sínaraq ite Sísane sánsá súého i ehwéhne.

1 Naho itene igaqnaréhga Mósísi kérówe. Sega miraunsabé iahreraq kankeheéna teiúge. Sega abatapi nogútaq írábúyá akariuriowe. Sega írábúyá anehe karageheéna Manikánka mi irábúyá omaq atowe. Manikánka iwíáh aritowara sega Káhtore Waní kéráwégue seberaebéq pokuwe. (Kisim Bek 13.21-22, 14.21-29)

2 Sega írábúyá akariuriotaq nogútaqkakáq Káhtore Waní kéráwégue seberaebéq pokutaqkákáq sega wání meyónserahnéra mitaq nogera Mósísi kérera wenkahnáh úkuwe.

3 Manikáne Awanka íópeqté tópáh náriuwara ómiga nowe. 4 Wega ótaq sansánútaq wání arahno ebahpipéqté súwana náriuwara nowe. Mi ebáhmé Sísa Karáhée. Sega pokutaq mi Ebáhnká sereq moráráq pokúwe. 5 Pokúwara Maniká sene sánsánsábé íre awahbó púara abatapi nogútaq puku pukuéra sene sinonka abatapinue mibeq móbeq kowe.

6 Sega ahbabárunserah itega miraiyeho éna Manikáne ehwehnka tei teinire. Sega ahbabáq naneqsabé sirutaboiru serahniyeho. 7 Táhmaro mi kegá péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh atónserahniyeho. Sega miraunsabé Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ísara kegá tútuue méra táhutahuréra irigéra ábáhréra nahnso kené sansanéra mó kené weh ahre abariuwe ire. (Kisim Bek 32.6)

8 Sega mó tanáhráq ahbabáréra áhnte kegá mó kené ahre ahrari abariunsabe Manikánka abiahnsa aritena kamah ariuwara peh íregáritaq wehuké 23 táhúséni (23,000) wehuké peh morá wéhékáh pukuwe. Sega mirau serahniyeho. (Namba 25.1-9)

9 Mó tanáhráq táhmaro Ísara kegá sene wahnahnsabé, Árahono éra wensabé éhruruunsabe Manikánka wehe omaq atowana éhruruu ke pówara pukuwe. Sega éhruruu serahniyeho. (Namba 21.4-8)

10 Mó tanáhráq táhmaroga Manikánsabe abiahnsa atera ehmuniq éhmúníruwana Manikánka íópeqté ánínsábé, Márunsubiq suo atowana mi ke márunsubiq suowe. Sega ahbabáru serahniyeho. (Kisim Bek 16.2)

11 Manikáne ehwehnka sene ahbabáq teíre. Sega ahbabárunserah itega moq miraiyeho éna teíre. Amahnága anehe tanahráq sinainsabé itega kaweqtaq mía míaigeheéna teíre. 12 Íné kaweqtaq ména págegeue iriwe míóge íwíáhóna aníno, inahsubínehboq áwéh panantagínah págegeue iriwe míahno. 13 Áhwáré naneqka íre arebataq areba sire. Írakaumo. Mah kehiná kéhínápá sire. Áhwáré naneqka ite íre saiqnariankeheéna Manikánka wene omasa éhwéh ahreraq matawéna ite séhréh aitankéhe. Wega séhréh aitena kaweq ah sokogi ainkéhe. Wega ite págegeue míageheéna séhréh aitowana áhwáré naneqka ite íre saiqnarianawire. Ahbabáqka moq ite íre saiqnarianawire.

Owainawansabé titirue náríé náneqme pehragahro i ehwéhne.

14 Néne iyahnabo anímáríno, péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh ate sansa pehragahro. 15 Itewe ahtebia ké míáhnsábé teiú éhwéhnsábé iwíáhue tagahro. 16 Sísa itene ahbabáqsabe pukúnsabe iahreraq kéh tánáhráq itega káhpuipéqté wánínsábé meyone. Mewe nahnayabé itene Wahnahnsabé kaweróne ateq Sísa Karáhéne korahq tunsabe itene ahbabáq kaweraitéhre íwíáhúne. Mi tanáhráq itega tópah* keqme nahnayabé Sísane anonka kamahúnsabe itene ahbabáq kaweraitéhre íwíáhúne. 17 Mira íwíáhéq morá ké tahnsa míone. Itega keqme nóna topáhmé peh morá tópáh púaq ite áhnte wehuké méq morá ké tahnsa míone.

18 Asiu kené sánsánsábé iwíáhoro. Sega tahberapeqté titirue náríé náneq nahtaq Manikáne tahbe puara mi tanáhráq sega wensabé aiq pútaq iwíáh íwíáh atáhwe. 19 Teiú éhwéhnsábé aneq iwíáhonehnkono ewo? Péhepehe maníkámárí íre oga míáh náneqmaríne. Mi naneqmarí titirue náríé náneq íre Maniká náwé náneq tahnsáne. 20 Írakaumo. Nahnso kegá titirue náríé náneq Maniká íre náwasa peh owainawamarí náríéwe. Owainawansabé iwíáh íwíáh atéhboq sensabé titirue náríé náneq pehragahro.

21 Itene Wahnah pukú tanahráq iahreraq kéh káhpúípéqté wánínkákáq owainawansabé iwíáh íwíáh atáh káhpúípéqté wánínkákáq moráráq neho. Itene Wahnah pukú tanahráq iahreraq kéh tópáhnkákáq owainawansabé iwíáh íwíáh atáh tópáhnkákáq moráráq neho. 22 Mirairataq Sísa itene Wahnahnka, Aneqsabé íné nuweq owainawansabé iwíáh íwíáh ataho éna abiahnsa aitanawire. We anotah pagégé ání púaq itega we íre kiotaikorahúna mino.

Ahriahri itega Maniká áwíq pankeraneheqmúne i ehwéhne.

23 Mó kegá, Ite moke miraona naneq aiq kawerire ewe. Peh moke miraona naneqka ite kaweqtaq méyabe íre séhréh aitahráhire. Moke miraona naneqka ite Sísa kawerue kéreyabe íre págege aitahráhire. 24 Ite iuwahbeh sansá pehipi miraiyeho. Peh itene iyahnabo séhréh aritahráhi sansánoro.

25 Máhkétirapéqté táhútáhúq paiqmaréhrataq mah tahutáhúq aneq sansánia táhútáhúqpo ue íre kasenoro.† 26 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Moke mah marákó márákóákáq mahtaq kéh náneqkakáq itene Wahnahne náneq mire ire. (Lo 10.14; Buk Song 24.1)

27 Sísa íre tagaríéh ánínká itensabé, Táhutahuronehboq máhoro ínaraqmé ite iuwahbáhnaraq kowe nahro. Wensabé, Mah tahutáhúq eheqtepo ue íre kasenoro. Wega náwí náneq pehipi nahro. 28 Mó anínká itensabé, Mah awáq owainawansabé titirúna naneq náwúge ínaraq íre nahro. Mi awáqkáwé ite íre ahbabáq aitahráhire. Peh ite teí ání ahbabáq atéhboq íre nahro. 29 Itega ahbabáq iwiáhowe íre iraruge. Írakaumo. Peh teí ánínká, Itega aiq ahbabárowe íwíáhineho.

Mina tahnsa íwíáhi aní íre míahnaraq íné nuwahbeh naneq nahrahuge. Peh móbeq míéh áníné awehrii sansánká íné íre saiqnariahrahi mino. 30 Manikánsabe, Kaweróne atena mi tahutáhúq nahnara tagehra kegá árahue ehweh aintagéhbo?

31 Itega tópahnkakáq wánínkakaq nehrataq mó naneq arámbéhrí mirairataq Maniká áwíq pankeraneheéq wensabé iwíáhue kawerue miraoro. 32 Itega miraonka Asiu kereq nahnso kereq Sísa tagaríáh kéreq ahbabáq arítéhboq iwíáhue peh kaweq sansánoro.

33 Ómi mó kegá moke ínéga mirau sansá kaweq sansáne íwíáhigeheéna mirauge. Íné nuwahbeh sansámé íre mira aruqaruruge. Íné tagah ke séhréh aritanieéna sensabé iwíáhéna peh kaweq sansá mirauge. Sega Sísane ehweh irera kawerue sehgigeheéna sensabé iwíáhéna mirauge.

11

1 Ínéga Sísa Karáhéne sansá sehgíúnserah ite moq néne sansá sehgíóro.

Poraga ayahqnonsabe irarú ehwehne.

2 Itega íné iahreraq matawéq moke íwáhnorurau ehwéh kawerue sehgíó púana itensabé iwíáh íwíáh aitóge. 3 Mó ehwéh kawerue ahtebagehboq írátíáhro. Wehga wene ahre wahnahnirana Sísa Karáhéga moke weh wahnahnirana Maniká Iteriboga Sísa Karáhé wahnahnire.*

4 Sísa Karáhé wene Wahnah puana wehga púrerínaraq wene ayahqno íre akari atiankehe. Manikáne Awanka iwíáh atahna ehweh irarínaraq wene ayahqno íre akari atiankehe. Mi tanáhráq wene ayahqno akariaráhnaraq Sísa Karáhé ayehitawinawire. 5 Wenawehq wene wahnah puana ahrega púrerínaraq wene ayahqno akari atiankehe. Manikáne Awanka mi ahré iwíáh atahna ehweh irarínaraq wene ayahqno akari atiankehe. Mi tanáhráq wene ayahqno íre akariaráhnaraq wega wenawehq ayehitawinawire. Mi tanáhráq wene ayahqno íre akariaráh áhréwé ayahra káúqsúéh áhré tahnsane. 6 Wene ayahqno íre akariaráhnaraq wene ayahra káúqsuankéhe. Ayahra moke káúqsue sansa ayehiteh sansáne íwíáhirataq ayahra pehragéq ayahqno akariaráhro.

7 Manikánka weh mirarotaq wewe tahnsá mirarowara wehga Manikáne anotah awíqkákáq Manikáne págege sansánkákáq sokigiowe. Minayabe wehga púrerínaraq wene ayahqno íre akariinkehe. Manikánka ahre mirarotaq wenawehqne áwíqkakaq wene págege sansánkákáq sokiginieéna akariinkehe. 8 Manikánka wehuke mirarotaq wega ahrene ayahnsatate weh miraroo? Írakaumo. Wega wehne ahwígara piruqme ahre mirarowe.

9 Manikánka ahreyabé iwíáhéna wehga séhréh atankeheéna miraroo? Írakaumo. Wega wehyábé iwíáhéna ahrega wenawehq séhréh atankeheéna mirarowe. 10 Ahreronká sensuwehqsone ehweh kawerue sehgíónsábé íópeqté kégá tagagehboq mi inínsónká púrerirataq sene siyahqno akari atiagehe.

11 Manikáne animárímé weh sebataq ahre sebatarue mía míao sansámé Maniká íre awahbeh sansáne. Írakaumo. Ahrega wenawehq séhréh atahnana wehga moq wene ahre séhréh ato aitéhre.

12 Téhwe Manikánka wehne ahwígara mewe ahre mirarowara amahnága ahreronká ani maqmaq maqmarowara áhnte weh míáhwe. Manikánka moke kéh náneq áhwárarowe.

13 Ahrega wene ayahqno íre akaria Manikánsabe pehipi púrerínaraqmé kaweq sansápo? Iteitega mi sansámé iwíáhue tagahro. 14 Weh íre wahto ayáhrá kahnaraq minaga we ayehitanae. Itene sánsánká minayabe aiq sokigi aí mino.

15 Ahrene íre wahto ayáhrá kahnaraqmé wene ayahrame wene awahriq nanere. Wene ayahqno akariinkeheéna Manikánka ayahra áwíre. 16 Ayahqno akariare ehwéhnsábé suwahrieh keyábé mó íre teriníe. Mó sansá írakaunire. Itereq mó Sísa tagaríáh kéreqsabé peh morá mahna teiú sánsá kéhre.

Kórína kegá siahreraq ko táhútáhúq notaq íre kaweq sansánu ehwéhne.

17 Amahnága mó ehwéh teiníboq írátíáhro. Itega momiwíotaq mó ke séhréh arítéh sánsá íre miraia peh ahbabárowe. Minayabe itensabé íre iwíáh íwíáh aitóge. Írakaumo. 18 Mó anínká tenímé itega Manikánsabe iwíáh íwíáh ataneheéq momiwíotaq íre morá íwíáhia peh mó iwíáh mó iwíáhéq mó keyábé abiahnsa arítáhwe teníre. Tení éhwéhmé aiq pútaq ehwéhpómo. Peh aiq pútaq ehwéhne íwíáhuge. 19 Íre morá íwíáhirataq kaweq sansá ábórarinkeheéq sío síoéq iwíáhue tagéq, Insega aiq pútaq sansá sehgiramo éq ahtebahrahowe.

20 Itega momiwíotaq itene Wahnah pukúnsabe iahreraq kéh táhútáhúq íre tábúsoqme nahwe. 21 Itega mó ke íre síwénunia peh apubúue wewene wewene táhutahuq nahwe. Miraonsabé pehgáriq tahutáhúq kéh kégá sirupibiirara mó kegá píah áhnte nahnsabé múguwahgu agowe. 22 Itene nahtapeq táhutahuréq naraho mino. Manikáne nahmé peh abehq nánere íwíáhoo? Itega mitaq séq tópah tabonah ke íre náríénsábé se siyehiteh mino. Aneq ehwéh teinínkono? Itega miraonsabé kawerowe aitanínkono? Ahqáho. Írakaumo. Itega mirao sansá íre kaweq sansáne.

Sísaga párétiakáq sera anonkakaq we kéró ke náriu ehwéhne.

(Mátíyu 26.26-29; Máhka 14.22-25; Árúka 22.14-20)

23 Itene Wahnahnka níwáhnorurai ehwéh íwáhnoréna teiátáuge. Mahraue teiátáume Súrásaga Sísane naruo koweriro inókáhpéq itene Wahnahnka páréti mewena† 24 Manikánsabe kaweróne atena keqme mahraréna, Mahnawé ninonka mire. Ite kaweraitanieéna ninonka Maníka awena pukinie. Íné iahreraq matiagehboq amahnága mirau sansánoro úwe. 25 Úwara sega páréti nowana Sísaga káhpu mewena monseráh sánsánéna mahraréna, Mah nahníáq sérá anome néne korahq mire. Néne korahq tuinaga o sansa áhwárankehe. Itega nehrataq ahriahri íné iahreraq matíáhro úwe.

26 Itega mah ehwéh sehgíónká Sísa itene Wahnahnka itene ahbabáqsabe pukúmé pahsúéhre. Itega mi parétíákáq sera anonkakaq nahnka we pukúmé pahsúéhre. Wega tuina tanáhráq mah sansá parabaginae.

Itene irupipeqté íwíáh ebeq iwíáhue tagéq anehe nanehe i ehwéhne.

27 Sísa itene Wahnah pukúnsabe iahreraq kéh táhútáhúq neh anínká íre iwíáhue tagéna pehipi náhnaraqmé íre kawerinae. Mina tahnsa neh anínká itene Wahnahne anonkankakáq korahqkakáqsábé íre kaweratéh púana wega aiq mirainsabé anotahtaq kamah awinkéhe. 28 Náhna anínká wene arupipeqté íwíáh ebeq iwíáhue tagéna anehe párétiakáq sera anonkakaq nankehe.

29 Náhna anínká itene Wahnahne anonkansabé kawerue íre iwíáhéna pehipi náhnaraq wega mirainsabé kamah awinkéhe. 30 Ite áhnte kegá mina tahnsa narutonsabé amahnága mareqmarerue awahreowe. Mó táhmaroga itene Wahnahne anonkansabé kawerue íre iwíáhia pehipi narutonsabé aiq pukurowe. 31 Minayabe itega miraira sansá ebeq kawerue iwíáhue tagéq anehe nahnaraq Manikánka ite íre kamah ainkéhe.

32 Manikánka mah marákóípéqté sánsá sehgíó ké ehweh aritena íre kaweqtapéq suankéhe. Itene Wahnahnka itene sánsá tagéna íre ábéreh sansáne íwíáhéna kamah ainkéhe. Mókake íre kaweqtapéq eqmaq íúwéhnehoéna itega ahbabáro tanáhráq kamah ainainire.

33 Néne iyahnabo anímáríno, momiwíue méq Sísa pukúnsabe iahreraq kéh táhútáhúq nehrataq mó naneheraira keyábé iwíáhue síwénunue moráráq nahro. 34 Manikánka kamah awinehboq arupibii anínká ebeq wene nahtapeq táhutahuraruena anehe momiwíorabeq pokinkehe.

Íné mó ehweh kéhre. Iteba konaraq mó áhwára áhwárao sansá kaweraitaníe.

12

Poraga Manikáne Awanka náina naneqsabé teí éhwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, Manikáne Awanka náina naneqsabé múguwahguéq áhwára áhwára iyehboq íwáhnorinie. 2 Ite tagaríáhmé itega Sísane sánsá íre tagariarotaq péhepehe maníká íre ehwehnorahi naneqsabé iwíáh íwíáhue mi sansá sehgirowe. 3 Teiníboq kawerue írátíáhro. Manikáne Awanka iwíáh atéh ánínká Sísansabé íre éhruru atahráhire. Manikáne Awanseq íre mía míai anínká, Sísa néne Wahnah mire. We awahbeh sansá sehginíe irarerahiro? Írakaumo. Wega íre irarerahire.

4 Manikáne Awame we peh morá ánínéna wega í náneqme mó naneq mó naneq náíre. 5 Maniká itene Wahnah peh morá ánínéna wene arambehriwe wega sainsúéh árámbéhrí mó naneq mó naneq arámbéhrí sainsúéhraq miraúne. 6 Manikáne arambehri miraúnayabé mó aní mó arámbéhrí mó aní mó arámbéhríue miraúne. Maniká peh morá ánínéna wene arambehri kawerue miraigeheéna séhréh aitéhre.

7 Itega mó Sísa tagaríáh ké séhréh aritageheéna Manikáne Awanka págege naneq ite mó aní mó anínue náíre. 8 Wega mó aní iwíáh atéhrana peh Manikáne iwíáh púana ahtebia íwíáh pahsuahráhire. Wega mó aní mó iwíáh atéhrana wene auranka íre tageh naneq wene arupipeq tagariahrahéna pahsuahráhire. 9 Wega mó aní iwíáh atéhrana mi anínká Manikánsabe anotahtaq aiq pútare atéhre. Wega mó aní págegeue séhréh atéhrana awahre keyábé púreq arítéhrara kaweragowe.

10 Wega mó aní págege atéhrana ótaq sansá miraorahire. Wega mó aní iwíáh atéhrana mi anínká íre wewene iwíáh peh Manikáne Awanka iwíáh atéh éhwéh irarerahire. Wega mó aní iwíáh atéhrana mi anínká owainawane awankakaq wehukene awankakaq saraqsuahráhire. Mó aní iwíáh atéhrana we kambare ehwéh irarerahire. Irarirana Manikáne Awanka mó aní iwíáh atéhrana mi kambáré éhwéh ahtebéna wewene ehwehtaq pahsuahráhire.

11 Manikáne Awa peh morá ánínéna mi pagégé náneqmarí náíre. Wewega iwíáhue mó aní mó naneq awena mó aní mó naneq awena ue náíre.

Ite Sísane anonka tahnsá míone i ehwéhne.

12 Wehukeníné anonka peh morá ánónkánirana áhnte naneq kéhre. Mi naneqmarí kéhrana peh morá ánónká kéhre. Mina inserah moke ite Sísa tagariona kewé wene morá ánónká tahnsa míone. 13 Ambanta wánípipeq kéhtáq wánínka moke ambantaipéq kéhnserah Manikáne Awa peh morá ánínéna itene irupipeq séna mía míaire. Wega iteba mía míai puaq ite ómi Sísane morá ánónká tahnsa míone. Ite Asiu kereq nahnso kereq arambehriraq saiqnaríáh kéreq arambehriyabé ápeq meyáh kéreq morá ánónká tahnsa míone. Ite págege anímárí míageheéq wání ahriahri nónanserah Manikáne Awanseq mía míaúne.

14 Ite tagarionawe wehukeníné anonka íre peh morá náneq kéhre. Írakaumo. Wene anonkataq áhnte naneq kéh mino. 15 Aigáránká mahraréna, Íné íre ayahnkara púana íné íre mah anónkáné aigárá múge itaq tahirímé anonkanka wene aigárá súéh iripo? Írakaumo. Anonkanka wene aigárá íre suahráhire.

16 Wehukeníné ayahqnotaq kéh áhrégá mahraréna, Íné íre aura puana íné íre mah anónkáné ahre úge itaq tahirímé anonkanka wene ahre súéh iripo? Írakaumo. Anonkataq kéh ahre íre suahráhire. 17 Anonka íre mó naneqkakáq peh aura kéhtáq tahirímé ehwehme árahue irahráh iripo? Anonka íre mó naneqkakáq peh ahre kéhtáq tahirímé árahue táhutahuq kaweq kunkúnire irari iripo?

18 Anonkame íre peh morá náneq kéhre. Írakaumo. Manikánka wehukeníné anonka mirarotaq we awahbónserah moke náneq mirarena kawerarowe. 19 Wehukeníné anonkataq peh morá náneq kéhtáq tahirímé íre anonkanurá kéh irino. 20 Wehukeníné anonkataq áhnte naneq kéhrana wene anonka peh moráe.

21 Wehukeníné auranka wene ayahnkaransábé, Are íre míahnaraq tahirímé kaweqtaq míó irino íre irarerahire. Írakaumo. Wehukeníné ayahqnonka wene aigáránsábé, Are íre míahnaraq tahirímé kaweqtaq míó irino irarerahiro? 22 Írakaumo. Wehukeníné anonkataq mó naneq págege naneq kéhrana mó naneq mareqmareq naneq kéhre. Mi maréqmáréq náneq íre kéhtáq tahirímé wene anonka kaweqtaq kéh iripo? Írakaumo.

23 Itene inonka mareqmareq naneqme sehikaranká peraq inehoéq mi maréqmáréq náneq kawerue wahnahnúne. Itene inonka iyehiteh naneq mó kegá tagehoéq kawerue aneranerue akari atione. 24 Itene inonka iwíáh íwíáhúna naneq mina tahnsanue íre akari atione. Itene inonka mareqmareq naneqkakáq iyehiteh naneqkakáq kawerue wahnahnigeheéna Maniká wewega iwíáhéna moke itene naneq mirarena kawerarowe.

25 Kawerarowana íre webataq webatarue kéhre. Írakaumo. Mina inserah ite Sísane anonka méq mó iwíáh mó iwíáhiyehboq peh morá íwíáhoro. Ite Sísane anonka míáh púaq peh morá arerensabé iwíáh íwíáhinehboq mó keyábé iwíáhue we séhréh atéhoro. 26 Wehukeníné anonkataq eheqpopoq érínaraq wene anonka moke érire. Mina inserah ite Sísane anonka míona puaq mó aní éritaq ite moq ómi íérire. Mó kegá ite míonarabeqte ánínsábé iwíáh íwíáh atáhwaq itega moq wensabé iwíáh íwíáhúne.

Manikánka mó arámbéhrí mó arámbéhríue omaq sitéh éhwéhne.

27 Ite Sísa Karáhé tagaríáh ké wene morá ánónká méq mó aní mó anínue wene anonkataté náneq míáhwe. 28 Sísa tagaríáh kégá wene sánsá kawerue sehgigeheéna Manikánka mó arámbéhrí mó arámbéhríue omaq sitéhre. Téhwe wega eqmaro ke omaq sitéhre. Anehemé Manikáne Awanka sokigi arí éhwéh pahsúáh ké omaq sitéhre. Mó anéhémé síwáhnoro ke omaq sitéhre. Ótaq sansá mirao kewé, awahre ke kawerarítáh kéwé, séhréh arítáh kéwé, wahnahnarítáh kéwé, mó kehináné kambare ehwéh irare kewé, minawari Manikánka moke omaq sitéhre.

29 Sísa tagaríáh ké eqmaro kene arambehri ómiga íre mirao mino. Manikáne Awanka sokigiarí éhwéh ómiga íre pahsúáh mino. Síwáhnoré arámbéhrí ómiga íre mirao mino. Ótaq sansá miraé arámbéhrí ómiga íre mirao mino. 30 Awahre ke kawerarite arámbéhrí ómiga íre mirao mino. Kambare ehwéh iraré arámbéhrí ómiga íre mirao mino. Kambare ehwéh ahtebéra seyene ehwehtaq pahsue arámbéhrí ómiga íre mirao mino. Írakaumo. Ómi kegá mi arámbéhríárí moke íre miraorahowe. Peh Manikánka mó arámbéhrí mó arámbéhríue omaq sitéhnserah miraorahowe. 31 Manikáne Awanka náí náneq iwíáhue tagéq kiotaiki naneqmarí meyanéhe íwíáhéq minayabe irutaboiroro.

13

Moke mó keyábé irutaboironehe i ehwéhne.

Kiotaiki sansánsábé teinie.

1 Íné moke mó kehináné ehwehnkakáq íópeqté kéné ehwehnkakáq irarenaraqmé mó keyábé íre nirutaboirarítáhnaraqmé íné peh abehrání míanie. Táoyankakaq peroqkakáq subírana ehwehnirara íráh kégá anetaníbo íwíáhonserah ínéga mó keyábé íre nirutaboirarítáhnaraqmé sega néne ehwehnsabé moq anetaníbo íwíáhigehe.

2 Manikáne Awanka iwíáh aintéh éhwéh irarenaraqmé mó keyábé íre nirutaboirarítáhnaraqmé íné peh abehrání míanie. Ínéga moke epéqté éhwéh ahtebahnaraqmé mó keyábé íre nirutaboirarítáhnaraqmé peh abehrání míanie. Ínéga Manikánsabe anotahtaq aiq pútare atónsábé sáwéhyabe, Móbeq agúno atáhnaraqmé mi sawéh móbeq agínaraq mó keyábé íre nirutaboirarítáhnaraqmé peh abehrání míanie.

3 Moke néne ménsámehnsá tabonah ke náríénaraq sensabé íre nirutaboirarítáhnaraqmé tabonah ke náríénaga íre séhréh aintankéhe. Sísane sánsá sehgíúnsábé mó kegá íné táhtoqme ninonka iraipéq nuehrana tabikonaraq sensabé íre nirutaboirarítáhnaraqmé ínéga miraonaga íre séhréh aintankéhe.

4 Mó keyábé arutaboirarítéh ánínká íre áyátia peh uwaresa áníne. Wega mó ke kaweraritena se matíáh náneqsabé aigárá íre pabekire. Írakaumo. Wega, Íné anotah aní múge íre iwíáhire. Wega wenáwíq íre pankeréhre.

5 Arutaboirarítéh ánínká íre ahbabáq saiyo aníne. Wega peh morá wewensabé íre iwíáh íwíáhire. Wega íre apubúue abiahmáréh áníne. Mó kegá we ahbabáratáhnsábé íre iwíáhi aníne. 6 Arutaboirarítéh ánínká ahbabáqsabe íre iwíáh íwíáhia peh aiq pútaq sansá kaweq sansánsábé iwíáh íwíáhire.

7 Arutaboirarítéh ánínká íre kaweq sunúqkákáq kawerue arambehrire. Wega Manikáne ehwehnsabé ahriahri aiq pútare atéh áníne. Manikáne omasa éhwéhnsábé mirainawire íwíáhéna kawerue áwénunire. Wene arupipeq umehi tanáhráqkákáq íre túbáhagia Manikáne sansá peh tábúsoqme ambubu atawéna sehgíre.

8 Itega mó keyábé irutaboirarite sansamé íre parabagorahire. Írakaumo. Manikáne Awanka iwíáh aitéh éhwéh irare sansá parabaginawire. Manikáne Awanka iwíáh aitéhraq kambare ehwéh irare sansá parabaginawire. Kawerue ahtebé sansá parabaginawire. Peh morá mó keyábé irutaboirarite sansamé íre parabaginawire.

9 Amahnága ite peh ákáhtaq ahtebóne. Manikáne Awanka iwíáh aitéh éhwéh peh ákáhtaq ireq irarerahúne. 10 Aiq pútaq naneq sínaraq moke amahnága ahtebóna naneqmarí parabaginawire.

11 Íné káriq aní míarautaq káriq anímárínká ehwehnéra iwíáhéra mira onserah sansánurauge. Anotah aní úkurautaq káriq aníné sánsá sutauge. 12 Wehukenínká sunkíkíri nahupéqté timanopipéq tagéna awankuraq íre kawerue tagehnserah amahnága itega Manikáne naneqmarí peh ákáhtaq tagahrahúne. Wehukenínká mó aníné auranabiah tagehnserah mókake itega Manikáne naneqmarí kawerue taganeheqmúne. Manikánka amahnága ite moke tagaríéhnserah mi tanáhráq itega we moq taganeheqmúne.

13 Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atewé, Manikánka ite kaweraite tanahráqsábé áwénunéwé, mó keyábé arutaboiraritewé, mi sansátáró peh kagainae. Mó keyábé arutaboirarite sansanká mó sansátáré kiotaikire.

14

Manikáne Awanka iwíáh atéhrana pahsúéh éhwéhne.

1 Mó keyábé irutaboirarite sansansábé ahriahri anotahtaq irutaboiroro. Manikáne Awanka náina naneqsabé anotahtaq iuwahbehre íwíáhoro. Wega iwíáh aitéhraq Manikáne ehweh irareraho sansánsábé anotahtaq irutaboiroro. 2 Manikáne Awanka iwíáh atéhrana kambare ehwéh irari anínká íre mó keyábé peh Manikánsabe irarire. Mó kegá mi kambáré éhwéh íre íráhwana peh Manikánsabe irarire. Manikáne Awanka iwíáh atéhrana kambare ehwéh irari anínká peh epéqté éhwéh Manikánsabe irarire.

3 Manikáne Awanka iwíáh atéhrana Manikáne ehweh pahsúéh ánínká wehukeyabé irarire. Wehuke séhréhue págege aritanieéna irarire. Íráh kégá peh kaweq sansá sehgigeheéna irarire. Sirupipeq eyoyó aritanieéna irarire. 4 Manikáne Awanka iwíáh atéhrana kambare ehwéh irari anímé mi ehwéh irarinka peh morá wewene arupipeq kawerire. Manikáne Awanka iwíáh atéhrana Manikáne ehweh pahsúéhnká moke mibeqté Sísa tagaríáh ké séhréh arítéhre.

5 Manikáne Awanka iwíáh aitéhraq kambare ehwéh irarúnaraq kaweq sansánirana moke itega mirairansabé nuwahbehre. Manikáne Awanka iwíáh aitéhraq wene ehweh pahsúáhnaraq irare sansá anotah kawéq sánsá púana itega moke mirairansabé anotahtaq nuwahbehre. Wehukenínká kambare ehwéh irarínaraq mó anínká Sísa tagaríáh ké séhréh aitanieéna mi kambáré éhwéh áwahewé itene ehwehtaq pahsuankéhe. Itene ehwehtaq pahsuahna aní íre míahnaraq Manikáne ehweh irarinka kambare ehwéh kiotaikire.

Kambare ehwéh irari anínsábé éhwéhne.

6 Ínéga iteba senaraq Manikáne Awanka íné iwíáh aintahnana kambare ehwéh irarenaraq árahue séhréh aitanínkono? Peh kambare ehwéh irarenaga ite íre séhréh aitahráhuge. Ínéga séhréh aitó íwíáh matíáhnaraqmé Manikáne Awanka sokigi aní náneq teiníe. Manikáne Awanka iwíáh aintéhrana wewene ahtebia íwíáh pahsuqme teiníe. Maniká Awanka iwíáh aintéh éhwéh pahsuaníe.

7 Táoyankakaq kítahakáq íre oga míéh náneqtaré wíre. Wehukega mi naneqtaré múguwahgue subirana íre kaweq ehwéhnínara íréhra kegá aneq igonkópómo íwíáhigehe. 8 Sóntía anínká pembíáh íre kawerue póbiahnaraqmé áwáhu sontíá kégá ebehirarabeqsabé árahue apubúue sokah sokahigehbo? 9 Mina inserah itega kambare ehwéh irarirataq mó kegá árahue iragéhbo? Kambare ehwéh púara mó kegá íre íráhwana mi ehwéhmé peh abehraginae.

10 Mah marákó márákóípéq áhnte ehwéh kéhre. Moke mi ehwéhmárímé mó kegá mó kegáue íráh éhwéhne. 11 Mó anínká íné íre írátíó éhwéh irarínana, Eheqte kambáré éhwéhpómo íwíáhugana wega moq ínénsabe, Kambare ehwéh iraréna aní móne aintéhre. 12 Mina inserah itega kambare ehwéh irarirataq mó kegá íre iragéhe. Manikáne Awanka náina naneqsabé irutaboirowe. Minayabe ite Sísa tagaríáh kégá wene sánsá moráráq kawerue sehgioneheéq Manikáne Awanka náina naneq mewe we séhréh atéhoro.

Poraga kambare ehwéh irare sansá teriu ehwehne.

13 Minayabe Manikáne Awanka iwíáh atéhrana kambare ehwéh irari anínká mi ehwéh ahtebé pahsuankéhboq púrerúno atóge. 14 Kawerue iwíáhoro. Kambare ehwéhtáté púrerutaq peh morá néniwanka púrerirana nirupipeqté íwíáhwé peh túbáh agire. 15 Minayabe anerininkono? Néniwanka púrerirana néne nirupipeqté íwíáhgá moq púrerinie. Néniwanka igonkónirana néne nirupipeqté íwíáhgá moq igonkóninie.

16 Arega mina tahnsa íre mirainaraqmé peh arenawanka Manikánsabe, Kaweróne atéhrana mó anínká mi kambáré éhwéh íre íréh púana Manikánsabe árahue moráráq kaweróne irarinkehbo? Írakaumo. Wega, Kaweróne íre irarinkehe. 17 Mi kambáré éhwéhmé íre íréhre. Minayabe arega kawerue púrerónaga we íre séhréh atéhre.

18 Ínéga kambare ehwéh irare irareunsabé Manikánsabe iwíáh íwíáhuge. Ínéga kambare ehwéh irarunka itene kambare ehwéh irare sansá kiotaikire. 19 Sísa tagaríáh ké momiwíotaq ínéga wehuke síwáhnorinieéna pehgáriq irahráho ehwéh irarenaraq kawerire. Pehgáriq irahráho ehwéhnká áhnte kambáré éhwéh kiotaikire. Minayabe íwáhnorutaq kambare ehwéh íre iraruge.

20 Néne iyahnabo anímáríno, káriq anímárínká iwíáho serahniyehboq peh ahtebia ábóáwáh wéhgá iwíáho serahnoro. Inahunahnínká ahbabáqsabe íre iwíáhi serahnoro. 21 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Wáhnaupéqté kambare ehwéhnkákáq ké iwíáh arítógara sega mahtaqté ké néne ehweh terigéhe. Terírataq néne ehwehnsabé, Ahqáho. Iuwahriehre igehe. Maniká itene Wahnahnka aiq mahrarire ire. (Aisaia 28.11-12)

22 Minayabe Manikáne Awanka iwíáh arítéhrara kambare ehwéh irare sansámé Manikánka mi sansá inseréhyabe iwíáhéna omaq sitehro? Wensabé aiq pútare atáh kéyábé iwíáhéna mi sansá omaq sitehro? Írakaumo. Peh wensabé íre aiq pútare atáh kégá wensabé iwíáhigeheéna mi sansá omaq sitéhre. Manikáne Awanka iwíáh arítéhrara wene ehweh pahsúáh sánsá wensabé íre aiq pútare atáh kéyábé iwíáhéna mi sansá omaq sitehro? Írakaumo. Peh morá wensabé aiq pútare atáh ké séhréh aritageheéna mi sansá omaq sitéhre.

23 Ite Sísa tagaríáh kégá momiwíirataq ite ómi kambare ehwéh irariyeho. Irarirataq mó ke Sísa íre tagaríáh kégá séra mi kambáré éhwéh íréhrataq itensabé, Uwoyansa ke móe aitagéhe.

24 Manikáne Awanka iwíáh aitahnaraq ite ómiga Manikáne ehweh pahsuqme irarenaraq Manikánsabe íre aiq pútare atéh ánípópoq mó anípópoq sínaraq itene ehwehnka wene arupipeq pankehe. Pahnaraq, Íné ahbabáq ani múge íwíáhéna 25 wene arupipeqté íwíáh pahsúéhnsábé Manikánsabe áhtenéna káuqmunue iwíáh íwíáh atena, Manikánka iteba aiq pútaq míéhre inkehe.

Ite momiwío arámbéhrí tábúsoqme miraoro i ehwéhne.

26 Néne iyahnabo anímáríno, itega momiwíirataq aneq sansánonehnkono ewo? Teiníboq írátíáhro. Itega Manikánsabe iwíáh íwíáh ataneheéq momiwíirataq Sísa tagaríáh ké we séhréh atéhoro. Mó anínká itensabé, Mah igónkónonehe irarinkehe. Mó anínká íwáhnorinkehe. Mó anínká íre wega iwíáhi naneq peh Manikánka sokigi awí náneq teinkéhe. Manikáne Awanka iwíáh atéhrana mó anínká kambare ehwéh irarinkehe. Manikáne Awanka iwíáh atéhrana mó anínká kambare ehwéh áwahe itene ehwehtaq pahsuankéhe. Momiwíirataq peh morá we séhréh atéhoro aitóge.

27 Kambare ehwéh irarirataq íre áhnte kegá irarigehe. Peh téhranítégábópoq apahránítógábópoq irarigehe. Moráráq irariyeho. Írakaumo. Peh mótaq mótarue irarero. Peh morá ánínká kambare ehwéh irarínaraq anehe ahtebeh anínká mi ehwéh áwahe itene ehwehtaq pahsuankéhe. 28 Kambare ehwéh áwahe pahsuahráhi anínká íre míahnaraq kambare ehwéh ábóraq irariyehboq peh itene irupipeq iwíáhue Maniká teawéro.

29 Manikáne Awanka iwíáh aitahnaq pahsúéhrataqmé peh téhranítégábópoq apahránítógábópoq pahsuagéhe. Pahsúéhrataq sene ehweh íráh kégá sirupipeq kawerue iwíáhue tagagehe. 30 Manikáne Awanka tútuue míéh ání iwíáh atahnana wega iriginkehe. Mi iwíáh atahna ehwéh pahsuankéhboq mó ehwéh irari anínká ehiya míankehe. 31 Manikáne Awanka iwíáh aitahna ehwéh ite ómiga mótaq mótarue irarigehe. Ite ómiga ahtebéq itene irupipeq eyoyóinkehboq mótaq mótarue irarigehe.

32 Manikáne Awanka iwíáh aritahna kegá mi ehwéh pehipi íre irarigehe. Peh sene iraré tanahráqsábé áwénunigehe. 33 Manikánka moke wene arambehri tábúsoqme arambehriire. Wega íre áhwára áhwára sansánire. Minayabe itega momiwíirataq ite moráénue we awahbeh sansánoro.

34 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká mahraréna, Ahreronká weh wahnahniyeho ire. Minayabe Sísa tagaríáh kégá momiwíirataq ahreronká ehweh irariyehboq peh ehiya méra kawerue iragéhe. 35 Sísa tagaríáh kégá momiwíirataq ahre inínká mitaq ehweh irarínaraq íre ábéreh sansáne. Minayabe ahreronká íre kawerue íréhrataq mótaq sene nahtapeq sensuwehqsonsabé kasenigehe. 36 Teiú éhwéhnsábé ite íre iuwahbehro? Manikánka wene sánsá ite míonarabeq áhwárehre iwíáhoo? Íre itebataq wene sánsá iahtebóna wino.

37 Íné Manikáne ehweh iraru aní múge íwíáho kereq íné Manikánka iwíáh aintéhre íwíáho kerero, néne ehweh íráhro. Ínéga sehiranue teiú éhwéhmé Manikánka sehgíóro i ehwéhne. Minayabe aiq pútare aintáhro. 38 Néne ehwehnsabé ahqáho aintéh ánímé we íre Manikáne ehweh irari aní míre atáhro.

39 Néne iyahnabo anímáríno, Manikáne Awanka iwíáh aitéhraq wene ehweh pahsué sansánsábé irutaboiroro. Manikáne Awanka iwíáh atéhrana kambare ehwéh irare sansánsábé íre ahqáho atáhro teríéro. 40 Momiwíirataq moke mira sánsánirataq peh kawerue tábúsoqme miraoro.

15

Sísa Karáhé pukúwana iriwe oganúq ato ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, kaweq ehwéh teiátáutaq ireq aiq pútare ainteq kawerue sehgirowe. Mi kawéq éhwéhnsábé iahreraq itóge. 2 Itega kawerue sehgironsabé Manikánka kaweraitéhre. Sísansabé aiq pútare atera anehe túbáh ago kewé peh abehragowe.

3 Teníátái ehwéh teiátáuge. Mi ehwéhnká moke mó ehwéhmárí kiotaikire. Teiena mahrarurauge. Manikáne ehwehnka aiq irarinserah Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe kaweraitanieéna pukúwe. 4 Sega we maisarówana Manikáne ehwehnka aiq irarinserah Manikánka apahtáró wéhékáhtáq iriwe oganúq atowana 5 Sísaga ebeq Pítaba kéna anehe we kéró keba kúwara tagowe.

6 Anehe áhnte ke, wensabé aiq pútare ató kega momiwíuwe. Mi kewé sene náhmbahq 500 kiotaikire. Momiwíuwana Sísaga seba kúwara tagowe. Áhnte tago ke oga míáhwara mó tahmáró pukurowe. 7 Anehe wega Sémísiba kéna anehe moke eqmaro keba kúwe.

8 Moke eqmaro keba kúwana anehe íné íre kaweq aní míaraugana wega ínéba surairana tagarauge. Anowagá wene ani íre ábéreh tanáhráq maqmaréhnserah aní míóge. 9 Sísa tagaríáh ké síwíoqnaraunsabé niyehitehre. Miraurau puara mó kegá ínénsabe, Manikánka eqmaréh ání míre íre irarerahowe. Moke mó eqmaro kega íné kiotaikowe.

10 Manikánka ínénsabe arutaboiraintáráinsabé amahnága wene kaweq arámbéhríu aní míóge. Wega séhréh aintáráitaq íné íre túbáh agurauge. Mó eqmaro kega kawerue arambehriurowana néne arambehriga moke sene arambehri kiotaikuraire. Ínériahríáh íre arambehriuge. Peh Manikánka séhréh aintéhnká kawerue arambehriuge. 11 Sereq ínéreqne arambehriyabé íre iwíáh íwíáhuge. Itega kaweq ehwéh teiátáúnaraq aiq pútare aitárónsabé iwíáh íwíáhuge.

Ite moke pukonana Manikánka anehe tanahráq ite oganúq itahna ehwéhne.

12 Sísa pukúwana Manikánka we iriwe oganúq atonsabe tei teinuge. Minayabe táhmaro itega, Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq sitankéhe éhwéhmé aneqsabé irareo? 13 Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq sítéhtáq tahirímé wega Sísa Karáhé moq íre iriwe oganúq ato irino. 14 Sísa Karáhé íre iriwe oganúq atotaq tahirímé itega tei teinúna ehwéh abehq éhwéh úki irino. Sísansabé aiq pútare atona sansá moq abehq sánsá úki irino.

15 Manikánka Sísa Karáhé iriwe oganúq ato ehweh tei teinu puana Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq sítéhtáq tahirímé wene ehweh múguwahguéq péhepehenúna irino. 16 Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq sítéhtáq tahirímé wega Sísa Karáhé moq íre iriwe oganúq ato irino.

17 Íre iriwe oganúq atotaq tahirímé aiq pútare atárónka abehragirana itene ahbabáq peh kéh irino. 18 Íre iriwe oganúq atotaq tahirímé wensabé aiq pútare atera pukuro ke iraipéq pokuro irino.

19 Itega Sísansabé aiq pútare ateq wensabé áwénunúne. Ite peh marakóipeq míona tanáhráq Sísaga ite kaweraitéhre éq áwénunúnaraq tahirímé ite irupipeq umehi ke míona irino. Mó ke siru umehi ke míáhwe. Ite peh anotahtaq iru umehi ke míona irino.

20 Manikánka Sísa Karáhé iriwe oganúq ato ehwehmé aiq pútaq ehwéhne. Manikánka Sísa Karáhé ebeq iriwe oganúq atena mó ke anehe iriwe oganúq itankéhe. 21 Wehukenínká puké sansa áhwárówana mó wehukénínká iriwe oganúqite sansa áhwárowe.

22 Éhrámaga téh ahbabáréna pukúnsabe moke anehete ke moq pukorahowe. Manikánka Sísa Karáhé téh iriwe oganúq atonserah we tagariona ke moq moke iriwe oganúq itankéhe. 23 Ite oganúq itahna tanáhráq iriwe oganúq itankéhe. Sísa Karáhé téh iriwe oganúq atena wega tuina tanáhráq wensabé aiq pútare atona ke iriwe oganúq itankéhe.

24 Iriwe oganúq itahnana moke náneqmarí parabaginae. Sísa Karáhéga moke íópeqté wáhnáh kéreq mah marákóípéqté wáhnáh kéreq págege kereq saiqnariankehe. Saiqnarawéna Wenabonsabé, Moke minawari arene ayahpi máróge irarinkehe.

25 Sísa Karáhéga kawerue wahnahnéna wene naruo moke karegaráhruankéhe. 26 Wega wene naruo moke saiqnaruena anehe puké sansa moq parabaruankéhe. 27 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikánka wensabé, Moke wahnahnúno atéhre ire. (Buk Song 8.6)

Manikánka moke wahnahnúno atéh éhwéhmé wensabé, Ínénkakaq wahnah ainto íre irarire. Wega Karáhénsabe, Peh moke mó naneqmarínkákáq wahnahnúno atankéhe.

28 Karáhéga moke wahnahnínagake wega Maniká Wenabonsabé, Ínénkakaq wahnahnainto atankéhe. Mi tanáhráq Manikánka Sísareq moke itereq wahnahnaitankéhe.

29 Mó kegá pusa ké séhréh aritaneheéra wání meyáhwe. Sega mi sansá aneqsabé miraoo? Sega, Manikánka pusa ké iriwe oganúq sitankéhe íwíáhowe. Mira íwíáh íre ome aneqsabé wání meyaho? 30 Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq ítéhtáq tahirímé mó kegá nubiq suahráhorabeq arambehriu iripo? Írakaumo. 31 Néne iyahnabo anímáríno, ahriahri nirupipeq iwíáhéna, Ibora nubiq suaneherabowamo éna iwíáh aruqaruruge. Itega Sísa Karáhé itene Wahnahne ehweh sehgíónsábé iwíáh íwíáhéna mah ehwéh teiúge.

32 Épésa suwahpeqte kégá áwéhq poeráhq tahnsa méra Sísane arambehri mitaq miraurautaq níwíoqnarowe. Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq sítéhtáq tahirímé mirau arámbéhríyábé ápeq meyo iripo? Írakaumo. Mó kegá mahraréra, Mókake pukona tanáhráqsábé íre iwíáh íwíáhia peh táhutahuréq ábáhroneheqmúne ewe. Manikánka pusa ké íre iriwe oganúq sítéhtáq tahirímé sene ehweh sehgíóro teiú irino.

33 Mó kené péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítého. Ahbabáq kereq mía míairataq sega itene kaweq sansá íre kaweraragéhe. 34 Itene múguwahgu sansá sueq tábúsoqme iwíáhoro. Ahbabáq sansa íre oro. Táhmaro itewe Maniká íre tagaríáhwe. Minayabe iyehitankeheéna teiúge.

Iriwe oganúq ite inónkámé áwáhnáh ínónká úkínae i ehwéhne.

35 Mó kegá kasenéra, Pusa ké árahue iriwe oganúq sitankéhbo éra aneq tahnsá sínónká úsitankéhbo ewe. 36 Mina tahnsa káséno kewé peh múguwahgu iwíáho kee. Ayu uqmaráhtáq pehipi íre kíréhre. Ebeqme mi ayú mugurúqme anehe kiapoue kíréhre. 37 Ite ayu úótáq ánáhakaq íre uqmaráhwe. Peh sera uqmaráhwana kiapoue kíréhre.

38 Manikánka mó ayúnsábé mó naneq kiro atena mó ayúnsábé mó naneq kiro atéhrana moke kíréh náneq íre monseráh náneq kéhre. 39 Moke oga míáh náneq kamárí íre monseráh sínónká kéhre. Írakaumo. Wehukeníné anonka mó tahnsánirana ménkámehnkáne sinonka mó tahnsánirana kabarane anonka mó tahnsánirana pahné anonka mó tahnsáne.

40 Íópeqté náneq mó tahnsánirana mah marákó márákóípéqté náneq mó tahnsáne. Íópeqté náneq mó awáhríq náneq kéhrana mah marákó márákóípéqté náneq mó awáhríq náneq kéhre. 41 Pópoqnahga patahirana íónka íónitehrana wehyoqmarínká moq pehgáriq téhrehre. Minawarinká íre monseráh téhrehre. Mó wehyóqká ákáhtaq téhrehrana mó wehyóqká pehgáriq téhrehre.

42 Mina inserah pusa ké iriwe oganúq sitahnaraq mó tahnsá sínónká oganúq sitankéhe. Pusa ké maisaráhtáq kárékorahi sinónká maisaráhwana iriwe oganúq sitahnaraq peh kagaorahi sinónká kanae. 43 Pusa ké maisaráhtáq íre kaweq mareqmareq sinónká maisaráhwana iriwe oganúq sitahnaraq kaweq págege sinónká úqkinae.

44 Pusa ké maisaráhtáq awaqkakaq sinónká maisaráhwana iriwe oganúq sitahnaraq íre awaqkakaq sinónká peh wenawa tahnsá sínónká kanae. Amahnága awaqkakaq sinónká kéh púana mókake peh wenawa tahnsá sínónká kanae.

45 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Teh miraro wehukení Éhráma oga mío aní úkúwe ire.

Mó Ehrámáwé anehenura súwe. Wenawanka oganúq itahráhire.* 46 Oganúq itahráhi wehukenínká ebeq íre súwe. Írakaumo. Peh tanahuqtate miraro wehukenínká ebeq súwana oganúq itahráhi wehukenínká anehe súwe.

47 Manikánka mah marákóípéqté tánáhúq mewe ebeq Éhráma mirarowana anehe sú animé íópeqté tuwe. 48 Mah marákóípéqté kéwé Éhráma tahnsá míáhwara íópeqsabé suwahbeh kewé íópeqté tu ani tahnsa míáhwe. 49 Amahnága ite tanahuqtate miraro ani tahnsa méq mókake ite íópeqté tu ani tahnsa míanehe.

50 Néne iyahnabo anímáríno, teiníboq írátíáhro. Mah marákóípéqté ínónkánká Manikánka wahnah wahnahnirabeq íre kioráhire. Itene kambarékorahi inónkánká kaweq naneq kagairabeq íre kioráhire.

51 Epéqté éhwéh teiníboq írátíáhro. Ite Sísa tagariona ke pukonaq mó táhmaro íre pukigehe. Itene inonkanka moke apubúue kagaorahi inónká úkinae. 52 Anehete pembíáhnká ehwehnína tanáhráq wehukenínká auwíkéh inserah puko kegá irigéra mó íre pukigehe. Ite íre pukira kegá apubúue irigéq kagaorahi inónká meyaneheqmúne.

53 Itene kárékorahi inónkámé peh kagaorahi inónká úkinae. Itene pukorahúna inónkámé peh oga mía míaé inónká úkinae. 54 Itene kárékorahi inónkámé peh kagaorahi inónká úkinae. Itene pukorahúna inónkámé peh oga mía míaé inónká úkinae. Mi tanáhráq Manikáne ehwehme aiq pútaraginawire. Mi ehwéhnká mahraréna,

Manikánka págegeue mirainka kiotaikéna puké sansa parabarúéhre ire. (Aisaia 25.8)

Mahnawé peh aiq pútaq ehwéhne. 55 Wene ehwehnka mó mahraréna,

Puké sansanká amahnága ite íre saiqnaríéh mino. Puké sansanká ite íre kamah aí mino ire. (Hosea 13.14)

56 Amahnága tanáhráq Mósísiga sehgíóro ú ehweh íre sehgioráhúnayabé ahbabárúne. Itega ahbabárúnayabé puké sansanká ite kamah aíre. 57 Itene Wahnah Sísa Karáhéga miraúnka págege aitéhraq itega ebehúna naneq kiotaikorahúne. Minayabe Manikánsabe iwíáh íwíáh atone.

58 Néne iyahnabo anímáríno, kiotaikorahúnayabé Sísane sánsá íre túbáh agia peh ambubu atawéq sehgíóro. Itega miraonayabé itene Wahnahnka aiq ahreraq matíéh púaq itene kaweq arámbéhrí íre abehq úkorahire. Minayabe itene Wahnahne arambehri tauntahunue miraoro.

16

Poraga, Náríra moné sorupahro ú ehwehne.

1 Sarúsarama suwahpeqte Sísa tagaríáh ké nárigeheéna teiníe. Kárétía marákórápéqté ké Sísa tagaríáh ké ínéga teríátáu serahnoro. 2 Itene arambehriyabé meyáh mónéwé itega ómi mó anínká mó anínkáue iwíáhue tagahro. Náríra moné tabanagínehboq o wikí ebeqte wéhékáhtáq ebeqte wéhékáhtárue móbeq soruparáhro. Itega mirairataq ínéga iteba konaraq mi moné awehraq kanae. Awehraq kahnaraq ínéga iteba konaraq itega sorupare arámbéhrí íre kanae.

3 Iteba konaraq itega táhmaro ke omaq sitáhro. Sega Sarúsarama suwahpeq pokue mitaqté ké sorupato moné nárigeheéq omaq sitáhro. Iteba konaraq Sarúsarama suwahpeqte ké páhsi sehiranue omaq sitéhra ke siníe. Néne páhsiakáq itene móneakáq Sarúsarama suwahpeqte ké nárigeheéna eqmaq suaníe. 4 Ínéga moq pokinie íwíáhonaraq itega omaq sitéhra kegá ínéreq pokonehe.

Poraga Kórína suwahpeqte ké koragéyabe awahbó ehwehne.

5 Ínéga Másérónía marákórápéqté ké kéragéna iteba kinie íwíáhuge. 6 Iteba konaraq ópeq tanáhráq mitaq míanabugamo. Iteba ména iuwena pokonaraq séhréh aintagéhe. 7 Amahnága iteba wahto tanahráq méyabe íre nuwahbehre. Mókake itene Wahnahnka kowe aintahnaraqmé ákáhtaq íre wahto tanáhráq iteba míanie íwíáhuge.

8 Amahnága ínéga mahtaq Épésa suwahpeq ména mah ke séhréh aritaníe. Itene iahreraq kéh tanáhráq Péntíkósi parabagínaraq mahtaq suena iteba kinie. 9 Manikánka séhréh aintéhrana mahtaq áhnte arámbéhríorahunsabé amahnága mahtaq ména Sísane arambehri mirainie. Mahtaq néne naruo moq áhnte míáhwe.

Poraga, Tímótireq mó kereq séhréh arítáhro ú ehwehne.

10 Ínéga itene Wahnahne arambehri miraunserah Tímótiga moq miraire. Minayabe wega iteba sínaraq pehwehrue ateq séhréh atáhro. 11 Wensabé awiréh ateq inehepeq súého. Sísa tagaríáh kégá ínéba sirataq íné iwíáhume Tímótiga moq kouwekinkehe. Minayabe kouwekina ínaraq pehwehrue ateq kawerue séhréh atehrana ínéba sinkehe.

12 Ínéga itene iyahnabo aní Ápóronsabé, Pokúno éna iteba koneherao ke Sísa tagaríáh kéreq are moq moráráq pokúno éna pagu pagunurauge. Pagu pagunuraugana wega amahnága pokéyabe íre awahbehrana mókake wega iwíáhína tanáhráq iteba sinkehe.

Sísane sánsá ambubu atawéq sehgíóro i ehwéhne.

13 Aiq pútare atáh sánsá ambubu atawéq sehgíóro. Íre áhreia peh págegeue míáhro. Kawerurero. 14 Moke arambehri mirairataq Manikánseq moke mó kereqsabé irutaboirue arambehrioro.

15 Néne iyahnabo anímáríno, ite tagaríáhmé Ákáía marákórápéq Sítépána karírónánínká Sísansabé téh aiq pútare atárówe. Aiq pútare atera Sísa tagaríáh ké áhntetaq séhréh arítáhwe. 16 Mina tahnsa kene ehweh kawerue íráhro. Moke séhréh arítáh kéné ehweh kawerue íráhro.

17 Sítépánareq Pótúnátureq Ákáíkásareqka ínéba suronsabé nirupipeq eyoyóire. Itega ínéba íre serahonsabé sega íné séhréh aintáhwe. 18 Mi kegá itene irupipeq eyoyó aitónserah nirupipeq moq eyoyó aintáhwe. Mina tahnsano keyábé iwíáh íwíáhoro.

Poraga, Iroro ú ehwehne.

19 Esia marákórápéqté Sísa tagaríáh kégá itensabé, Iroro ewe. Mi akéq Ákúírareq Párísírareq sene nahtapeq momiwío kereqka itene Wahnah áwírue itensabé, Iroro ewe. 20 Moke mahtaqté Sísa tagaríáh kégá itensabé, Iroro ewe. Itega we kawerue mehweh atéhoro.

21 Íné Poraga mah anéhété séhírá ínénéne niyahnkaratáté sehiranuge.

22 Itene Wahnahnsabé suwahrieh kewé íre kaweragoneherawoe. Itene Wahnahno, iteba mahbeq tuo.

23 Itene Wahnah Sísaga itensabé arutaboiraitena séhréh aitéhre.

24 Ite Sísa Karáhé tagaríáhnsábé itensabé ahriahri nirutaboiruge.

* 5:7: Kisim Bek 12.3-21, 13.6-7 tagáhno.

* 10:16: Káríki ehwéhmé tópahme íre kéhre. Páréti kéhre.

† 10:25: Mó tanáhráq mó tanáhrárue mó kegá ménkámehnkáne awaq titirue péhepehe maníká náwúwe. Náwera anehe máhkétirapéq mi awáq kobaiqmarówe. Mi awáqsábé Poraga Sísa tagaríáh kéyábé, Íre kasenéq pehipi paiqme nahro úwe.

* 11:3: Písíni ehwéh wahnahninsabéwé “het” kéhre. Písíni ehwéh “het” téhtaré áwáhé kéhre. Mó morá áwáhé itene ehwehme ayahqnone. Mó morá áwáhéwé itene ehwehme wahnahne.

† 11:23: Párétiwe Asiu kené tópahne.

* 15:45: Mó Ehrámáwé anehenura sú anímé Sísa Karáhé wíre. Aroma 5.14-19 tagahno.

2 Kórína

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

2 Kórína

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Poraga Kórína suwahpeqte ké wega ebeq sehiranú pahsí náriuwara tagowe. Anehe mó tanáhráq Táításaga Kórína suwahpeq suena Poraba séna Kórína ke éhweh teawuwe. Teawuwana mi tanáhráq Poraga mah pahsí 2 Kórína pahsí sehiranúwe. Wene ehweh sehgiro keyábé Poraga kawerowe aritena wene ehweh íre sehgiro keyábé, Manikánka aiq pútaq íné eqmaq núwátái puaq néne ehweh íráhro teriuwe. Sísa tagaríáh ké tabonah ke nárie sansá sokigi arinieéna anehe sehiranúwe.

1

Kórína suwahpeqte ké anehe siu pahsíe.

1 Íné Porane páhsi sáhnsahwe tagahro. Maniká awahbehrana omaq intena Sísa Karáhé éhweh síwáhnorinkeheéna eqmaq nuwowe. Ite Kórína suwahpeqte kéreq moke Ákáía marákórápéqté Sísa tagaríáh kéreqsabé mah pahsí sehiranuge. Iteruwahrah aní Tímótiga ínéreq ména itensabé, Nirutaboiruge ire. 2 Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera iru ukiq itagéhe.

Manikánka Porareh wahnahnue séhréh arito ehwéhne.

3 Maniká Iteribo áwíq pankerone. We itene Wahnah Sísa Karáhéne abowá ména itensabé arutaboiraitena irupipeq umehi tanáhráq eyoyó aitéhre. 4 Moke íre kaweq sunúq irupipeq umehi tanáhráq kaweraitena eyoyó aitéhre. Maniká Iteriboga kaweraitena eyoyó aitéhnsábé mó kené sirupipeq umehi tanáhráq itega moq mi ke séhréh ariteq eyoyó aritahráhúne. 5 Mó kegá Sísa Karáhé áwíoqnonserah ite moq íwíoqnahwana Sísa Karáhéga itene iru anotahtaq ukiq itéhre.

6 Sísane ehweh teiúnsábé mó kegá níwíoqnahwe. Mi ehwéh teiúnká séhréh aintéhraq aiq pútare aitáhnká kaweraitéhre. Manikánka íné séhréh aintéhtáq ite moq séhréh aitéhre. Mó kegá íné níwíoqnahnserah ite moq íwíoqnagehe. Mi tanáhráq ite págegeue míageheéna Manikánka séhréh aitankéhe. 7 Sega níwíoqnahnserah ite moq íwíoqnahwe. Itega aiq tagarionawe Manikánka ite séhréh aitéh púaq wene sánsá kawerue sehgioneheqmóe.

8 Néne iyahnabo anímáríno, ínéreq ínéba míaro kereqka Esia marákórápéq míaraunaraq anotah íre kaweq sunúq káráire. Minayabe iragéhboq teiníe. Íre kaweq sunúqká anotah kamáh aiátáinsabé ite pukorahúne íwíáhuraune. 9 Mó kegá iubiq iuwanehrawoe íwíáhuraune. Iteriahríáh íre miraorahuraune. Írakaumo. Íre miraorahuraunayabé Manikánka webataq séhréh aitankéhe íwíáhuraune. Manikánka pusa ké iriwe oganúq itahráhinsabé ite moq séhréh aitahráhire íwíáhuraune.

10 Ite pukorahúne íwíáhuraunaraq séhréh aitena kaweraitáráire. Mókakeakáq séhréh aitena kaweraitankéhe. Íre kaweq sunúq sínaraq wega wahnahnue séhréh aitanawire íwíáhúne. 11 Itensabé púreraitáhro. Itensabé púreraitéhrataq mókakeakáq wega wahnahnue séhréh aitankéhe. Miraínayabé áhnte kegá mina tagéra wensabé kaweróne atera iwíáh íwíáh ataneherawoe.

Sísawe kowe aruq ahqáho aruq íre i aníne i ehwéhne.

12 Iteba míaraunaraq kaweqtaq méq Manikáne sansá tábúsoqme sehgiráúne. Ahtebia ánínká íwáhnorinserah íre miraia peh Manikánka séhréh aitena iwíáh aitáráiraq íwáhnoruraune. Itene irupipeqté íwíáhgá kawerúne íwíáhúnayabé iwíáh íwíáhúne. 13 Itega sáhnsahwe irahráho ehwéh sehiranue teiúge. Mó naneq tahnsá éhwéh íre sehiranue teiúge.

14 Itega sehiranú ehweh peh ákáhtaq íráhwe. Íné nuwahbehme ínéga sehiranu ehwéh áwahewé iragéhe. Itene Wahnah Sísaga tuinagake itega ínénsabe iwíáh íwíáh aintageheéna sehiranu ehwéh áwahewé írátíáhnsábé nuwahbehre. Íréhrataq wega tuinagake ínéga itensabé iwíáh íwíáh aitónserah itega ínénsabe moq iwíáh íwíáh aintagéhe.

15 Itega néne sánsá ireq iwíáh íwíáhoneheqmóe éna téhwe iteba téhtaréráq ite koragéna séhréh aitanauge íwíáhurauge. 16 Mira íwíáhuraume Másérónía marákórápéq pokonaraq ite kéraganie íwíáhéna mibeqté kouwekonaraq ite mó séraganie íwíáhurauge. Mi tanáhráq Súría marákórápéq pokinie onaraq itega íné séhréh ainteq eqmaq nuwagéhe íwíáhurauge. Minayabe téhtaréráq ite koraganie íwíáhurauge.

17 Mira íwíáhuraunsabé, Aneqsabé mó iwíáhé iteba íre surono ewo? Íné mó iwíáh mó iwíáhóna anípo ewo? Ínéga kowe aruq ahqáho aruróna anípo ewo? Írakaumo. 18 Maniká aiq pútari anínirana ínéga moq kowe aruq ahqáho aruq íre u aní múge. 19 Tímótireq Sáírareq ínéreqka Manikáne ahninkáwá Sísa Karáhé éhweh tei teinuraune. Tei teinurauna anímé kowe aruq ahqáho aruq íre i aníne. Wega peh morá kowe ehwéh irari aníne.

20 Manikáne omasa éhwéhmé Sísa Karáhéga moke kowe éna sehgíre. Minayabe aiq míre éq Maniká wenáwíq pankereq wensabé iwíáh íwíáh atone. 21 Maniká Iteriboga séhréh aitéhnká itereq ínéreqka Sísa Karáhé tagéq wene sánsá sehgioneheqmúne.

22 Maniká Iteriboga ite aiq omaq itena néne arambehri miraoro aitowe. Manikáne Awanka itene irupipeq mía míaéna séhréh aitankeheéna iteba eqmataire. Wega Wenawa ebeq eqmaréh púana anehe áhnte kaweq naneq nái náininkehe.

Poraga Kórína suwahpeq íre apubúue pokú ehwehne.

23 Ite kamah aiénehoéna Kórína suwahpeq iteba íre surauge. Manikánka tagaríéhtáq aiq pútariahnsanuge. 24 Itega aiq pútare atah náneq ambubu atíáh púana peh morá néne ehweh sehgíóro éna íre pagu pagunuge. Itene irupipeq eyoyóinkeheéna ite séhréh aiteyabe nuwahbehre.

2

1 Itene irupipeq mónkakáq umeh agínehoéna iteba íre koraganie íwíáhurauge. 2 Ínéga kamah aiénaraq itene iru págegeirataq insega niru ukiq intankéhbo? Iteitega niru ukiq intahráhowe. 3 Nirupipeq umeh aníyéhoéna iteba íre koragia peh páhsi sehiranue menah eqmatauge. Nirupipeq eyoyóínaraq itene irupipeq moq eyoyó aitahráhuge.

4 Ebeqte páhsí sehiranurautaq nirupipeq iwíáh kikiréna nirupipeq umeh agurairana ibiséna sehiranurauge. Itene irupipeq umeh aginkeheéna mi pahsí íre sehiranurauge. Írakaumo. Peh itensabé anotahtaq arutaboiraitéhre íwíáhigeheéna sehiranurauge.

Ahbabáq aniné ahbabáqsabe mó íre iwíáhoro i ehwéhne.

5 Ite míáhrabeqte ahbabárurai anínká íre ínébataq néne nirupipeq umeh aníátáire. Itene irupipeq moq umeh aiátáire. 6 Itebaté áhnte kegá kamah awátóme aiq awehraq káráire. 7 Wene ahbabáq sansa aiq sutainsabé amahnága wene ahbabáqsabe íre iwíáhoro. Wene arupipeq mó umeh agínaga Sísane sánsá suehnehboq wene arupipeq eyoyóinkeheéq séhréh atáhro.

8 Mónkakáq teiúmé mi anínká iwíáhéna, Ínénsabe irutaboirowe íwíáhinkeheéq séhréh atáhro. 9 Itega néne ehweh aiq moke sehgiowámo taganieéna menah mi pahsí sehiranue eqmatauge.

10 Ahbabáq ani kawerateq wene ahbabáqsabe íre iwíáhirataq íné moq wene ahbabáqsabe íre iwíáhinie. Wehukene ahbabáqsabe íre íwíáhonaraq ite séhréh aitanieéna Sísa Karáhé tagehtaq mirauge.

11 Owainawamaríné wahnah wenáwíq Séténie. Wene sánsá tagaríó púana ite saiqnariehnehoéq ahbabáq ani séhréh ateq wene ahbabáqsabe mó íre iwíáhonehe.

Poraga Táítása tagéyabe awahbó ehwehne.

12 Sísa Karáhé éhweh teri terininieéna Tóása suwahpeq surautaq itene Wahnahne arambehri mirainkeheéna wega kowe aintena séhréh aintáráire. 13 Néne iyahnabo aní wenáwíq Táítása mitaq íre míaraire. Minayabe niwa íre ukitáinsabé mibeqté ké iroro aritena mitaq suena Másérónía marákórápéq pokurauge.

Manikánka págege aitéhraq págege naneq kiotaikúne i ehwéhne.

14 Manikánka ahriahri págegeue séhréh aitéhnká ite págege naneq kiotaikúne. Sóiriqka kaweq kunkúni naneq abae arúéhnserah Manikánka séhréh aitéhnká Sísa Karáhé éhweh mah kehiná kéhíná suwahpeq abae agire. Itega teri terinúnara íráhwana abae agire. Minayabe Manikánsabe iwíáh íwíáh atóge.

15 Ínéga Sísa Karáhéne arambehri miraunsabé Maniká Iteriboga ínénsabe, Kaweq kunkúni naneq tahnsá ání móne aintéhre. Kawerarítéhra kereq iraipéq pokoneherao kereqka kunkúni naneq monseráhnue aiki aikionserah kawerarítéhra kereq iraipéq pokoneherao kereq siahrega néne ehweh íráhwe. 16 Iraipéq pokoneherao kegá néne ehweh irera, Pukorahi ehwéhne íwíáhowara kawerarítéhra kegá néne ehweh irera, Oga míahrahi ehwéhne íwíáhowe. Mi arámbéhríyábé iteriahríáh tábúsoqme íre miraorahune.

17 Peh móne meaneheéra arambehrionserah mó kegá moq móne meaneheéra Manikáne ehweh teri terinowe. Ínéga moq mina tahnsanugo? Írakaumo. Manikánka íné eqmaq núwátái puana íné Sísa Karáhéne arambehriu anínéna tábúsoqme iwíáhéna we éhweh tei teinuge.

3

Poraga, Mó kegá ite tagéra néne arambehri ahtebahrahowe ú ehwehne.

1 Néníwíq mónkakáq pankerogo? Arambehri aníné wahnahnka wene arambehriyabé páhsi sehiranue áwírana mewe nogíre. Itereq ínéreqka mi sansá miraonehnkono? Írakaumo. 2 Itewe néne arambehri pahsí tahnsa míáhwe. Mó kegá ite tagéra néne arambehri ahboeqme ahtebahrahowe.

3 Néne arambehri pahsí Sísa Karáhéga itene irupipeq sehiranuraire. Mó kegá mi pahsí anereuwo éra néne sánsá tagéra mi pahsí sáhnsahoráhowe. Sísaga mi pahsí pépahqtaq íre sehiranire. Manikánka oga mía míaéna Wenawa iteba eqmatairana wega itene irupipeq páhsi tahnsá sehira aruqarurire.

Manikánka áhnte séhréh aintéh éhwéhne.

4 Íné iwíáhume Manikánka íné omaq intena séhréh ainta aintainsabé Sísa Karáhéne arambehri miraorahuge. 5 Ínériahríáh Sísane arambehri íre miraorahuge. Peh morá Manikánka séhréh aintéhnká miraorahuge.

6 Wega ínénsabe o sansanúno éna séhréh aintéhnká miraorahuge. Naho sánsá sehgíóro ú sehirá kéhrana o sansamé Manikáne Awanka séhréh aitéhre. Sehgíóro ú sehiránká mirainka pukorahúna sansánirana Manikáne Awanka mirainka oganúq itahráhi sansánire.

Sirupipeqté síúrá akariuríéh náneqsabé éhwéhne.

7 Iwíáhue tagahro. Miraoro ú ehweh ebah kanéhráq sehiranútaq Manikáne téhreh naneq Mósísine auranabiahtapeq ábóraragúwe. Anotahtaq téhrehnsabé Ísara kegá Mósísine auranabiahtapeq íre ebitiahrahuwe. Mi tehrehnka parabagina útaqkakáq íre ebitiahrahuwe.

8 Miraoro ú sehiránká pukorahúna sansá áhwárótaq anotah tehrówe. Manikáne Awanka séhréh aitéh sánsá anotah kawéq sánsánéna miraoro ú sehirá sánsá anotahtaq kiotaikire. 9 Miraoro ú sehirá sánsámé ehweh aitahráhi sansánirana anotahtaq téhrówe. Manikáne Awanka séhréh aitéhmé kaweqtaq míahrahúna sansánéna ehweh aitahráhi sansá kiotaikire.

10 Aiq kiotaiki puaq naho téhró naneq amahnága íre téhrehre. 11 Manikáne Awanka séhréh aitéh sánsánká peh kagai puana naho parabagurai sansá aiq kiotaikire.

12 Manikáne Awanka séhréh aita aitai puaq itega íre áhreéq peh págegeue Sísa éhweh teri terinorahúne. 13 Mósísiga miraúnserah itega íre miraoneheqmúne. Mósísine auranabiahtapeq téhró naneq parabagina únsabe mó kegá tagehoéna wene auranabiahtapeq ambantataté akariuriowe.

14 Ísara kegá miraoro ú sehirá sáhnsahera sirupipeqté síúrá akarié naneq konsabe sega íre ahtebahrahuwe. Amahnágaákáq sega íre ahtebahrahowe. Wehukega Sísa Karáhénsabe aiq pútare atéhranka sene sirupipeqté síúrá akariuríéh náneq meruankéhe.

15 Iborankákáq sega Mósísiga miraoro ú sehirá sáhnsáhótáq sirupipeqté síúrá akariuríéh náneq kéhnsábé sega íre ahtebahrahowe. 16 Maniká itene Wahnahnsabé áhrabirana sene siura akariuríéh náneq meruankéhe.

17 Itene Wahnah Manikáne Awa míéhtáq sabirúéh náneqka ite mó íre saiqnariahrahire. 18 Itene iuranabiah íre akariuríéhre. Téhrehnka timanotaq sokaeqsúéhrara wehukega tagahnserah Manikánka séhréh aitena kaweraitowara mó kegá ite tagéra Manikáne sansá tagahrahowe. Itene Wahnah Manikáne Awa ména we tahnsá míageheéna séhréh aitena kaweraita aitaire.

4

Owainawanka wehuke sunkíkírirabeq saiqnaríéhre i ehwéhne.

1 Manikánka ínénsabe arutaboiraintena mah arámbéhrí miraúno aintáráinsabé íre túbáh agia aiq mirainauge íwíáhuge. 2 Kopípéqté niyehiteh sansánkákáq péhepehe sansánkákáq aiq suena íre mó ehwéh peh Manikáne aiq pútaq ehwéh íwáhnoruge. Peh moke tábúsoqme íwáhnoréna Manikánka tagaríéhtáq ómi kegá, Íné kaweq sansá mirauge tagageheéna kaweqtaq ména Manikáne ehweh teri terinuge.

3 Mi kawéq éhwéhnsábé, Íre irahráhúne irare kewé peh iraipéq pokoneherao ke wóe. 4 Owainawame, mah marákóípéqté péhepehe wahnáhnká sunkíkírirabeq se saiqnaríéh púara kaweraritahráhi ehwéhnsábé íre aiq pútare atahráhowe. Kaweq ehwéhnká téhrehnka tahnsanéna sirupipeq téhragínehoéna owainawanka mi ke sunkíkírirabeq saiqnaríéhre. Sísa Karáhéwé téhreh anínéna Maniká tahnsa mía míaire.

5 Írátíáhro. Íné éhweh íre tei teinuge. Sísa Karáhé webataq kaweq Wahnáh ání míéhrana tei teinuge. Sísane sánsá sehgiena itene arambehriu aní tahnsa míóge. 6 Manikánka téh mahraréna, Sunkíkírirabeq téhráhno úwe. Téhráhno únserah menah itene irupipeq téhraitáráinsabé itega Sísa Karáhé éhweh aiq pútare ateq, Manikánsabe anotah aní móne atone.

Poraga, Ite eqmaro ke Manikáne arambehri miraéq mi arámbéhríráté pukorahúne ú ehwehne.

7 Itene inokame peh antehya tahnsanirana Manikánka wene kaweq naneq mi antéhyápípéq máréhre. Ite íre págege anímárí míonana peh morá Maniká webataq págege aní míéhre. Ite tagah kegá mina iwíáhigeheéna Manikánka wene kaweq Awá itene irupipeq eqmaréhre. 8 Moke mó ke suwahpeq mó ke suwahperue íwíoqnah kegá ahbabáq aitáhwaq anetaníbo íwíáh íre úne. Árahiramo íwíáh íre iwíáhia itene arambehri suanehe íwíáh íre úne.

9 Íwíoqnahtaq Manikánka ite íre íúwéhre. Mó kegá iubówaq marakóipeq márunsurahéq irigue nogune. 10 Sísaga ite kaweraitanieéna putiowe. Mina únserah itega mó ke séhréh aritaneheéq pukorahúne. Mó ke séhréh aritahnara ite tagah kegá iwíáhéra, Mi sansá Sísane oga míéh sánsáne ewe.

11 Itene oga míona tanáhráq Sísane sánsá sehgiunayabé mó kegá ite iubiq iuwahráhowe. Itega Sísane oga míéh sánsá tagageheéq wene arambehri sehgiune. 12 Ite Sísa tagarawéq oga mía míaigeheéq pukorahúne.

13 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Íné aiq pútare ató púana iraruge ire. (Buk Song 116.10)

Mi ehwéhnká irarinserah itega moq aiq pútare atona puaq Sísa éhweh irarúne. 14 Ite tagarionawe Manikánka itene Wahnah Sísa iriwe oganúq ato púana ite moq iriwe oganúq itena meiqmena Sísaba moráráq móitankéhe.

15 Itega Sísansabé aiq pútare atageheéq we éhweh tei teinúnara mó kegá íwíoqnéra ahbabáq aitáhwe. Manikánka séhréh aitahnaga áhnte mó kegá Sísansabé aiq pútare ataneherawoe. Sega miraéra Manikánsabe kaweróne éra wensabé iwíáh íwíáh ataneherawoe.

Manikánka náina naneqsabé irutaboirúne i ehwéhne.

16 Minayabe Sísane sánsá íre sueq peh sehgioneheqmúne. Itene inonka ore orení úkonanawe Manikánka séhréh aita aitai puaq itene irupipeq peh o animárí tahnsa ahriahri mía míaúne. 17 Mó kegá íwíoqnéra ahbabáq aitáhnsábé peh wahto tanahráq kéhrana mókake kagai apéq náinaq kaweq matábúrápéq ahriahri míanehe. Amahnága íre kaweq sunúqmé peh wahto tanahráq kéh púana meáhna naneqka mi sunúq anotahtaq kiotaikinae.

18 Amahnága ábóraq kéh náneqmarínsábé íre irutaboiria peh Maniká míéhrabeq kopípéq kagai naneqsabé irutaboirúne. Amahnága ábóraq kéh náneq mókake parabaginae. Maniká Iteribo míéhrabeqte náneqme amahnága kopípéq kéh náneqme peh ahriahri kagaína puaq minayabe irutaboirúne. Minayabe amahnága íre kaweq sunúq kéhnsábé anetaníbo íwíáhéq peh Sísane sánsá kawerue sehgioneheqmúne íwíáhúne.

5

Kagai inónká awaq meyabe iuwahbeh ehwéhne.

1 Mah marákóípéq míona tanáhráq itene inonkame wéhuwehu nah tahnsane. Mi nah sokogínaraq íópeq kíónaraq Manikánka kaweraitéh náh awaq mianéhe. Mi nah wehukega íre pera peh ahriahri kagai inonká awaq mianéhe. Minayabe tagarione. 2 Íópeqté náhnsábé anotahtaq irutaboirúna puaq iwehinsah aruqarurúne. 3 Mi nah awaq míáhnaraq kawerue kagai nahnsábé íre tabonahoneheqmúne.

4 Itega mah wehuwéhú náhtápéq mía míaúnaraq irupipeq umehinka kamah aíraq iwehinsah aruqarurúne. Itene inonka amahnága sueyabe íre iuwahbehre. Írakaumo. O korósí sukionanserah o inonká oga mérapeq awaq meyabe iuwahbehre. Mókake kagaína inónkánká amahnága kéh ínónká kiotaiki puaq minayabe irutaboirúne. 5 Oga mérapeq awaq miageheéna Manikánka kaweraitáráire. Manikánka menah Wenawa aiq eqmaq áúwátáinsabé mókake wega moke mó kaweq naneqmarí náinkéhe tagarione.

Manikánka ite sainsuena awehraq apéq náinkéhe i ehwéhne.

6 Wega mirainawire íwíáhéq íre áhreúne. Itene inonkame iteiyuwane nah tahnsáne. Ite tagarionawe iteiyuwanka inonkapipéq míéhraq amahnága íópeqté itene Wahnahne nahtapeq íre míone. Írakaumo. 7 Itene iuranka íre tagéq peh itene irupipeq aiq pútare ateq mira íwíáhúne.

8 Wega mirainawire íwíáhéq íre áhreúne. Itene inonka sueyabe iuwahbehraq itene o nahtápéq itene Wahnah míéhrabeq méyabe iuwahbehre. 9 Mah marákóípéq míona tanáhráqkákáq itene Wahnahba míáhnarabeqkakáq we awahbeh iwíáh sehgieyabe iuwahbehre.

10 Mókake ite ómi Sísa Karáhéga ehweh aitahnarabeq iriwe míahnana itega marakóipeq miraúna arámbéhrí iwíáhue tagankehe. Wega itene ahbabáqkakaq itene kaweq arámbéhríákáq íwíáhue tagéna sainsuena awehraq apéq náinkéhe. Minayabe we awahbeh iwíáh sehgioneheqmúne íwíáhúne.

Wensabé aiq pútare atáhro éna pagu pagunú ehwehne.

11 Itene anotah Wahnáhnsábé áhtenu puana mó keyábé, Wensabé aiq pútare atáhro éna pagu pagunuge. Manikánka néne nirupipeq tagaríéhre. Ínénsabe, Aiq tábúsoqme iwíáhi aníne aintáhnsábé nuwahbehre. 12 Ínéga ite íre ehnenuge. Itega ínénsabe, Tábúsoqme iwíáhi aní míéhre aintageheéna mah ehwéh teiugo? Írakaumo. Peh itega néne sansansábé iwíáh íwíáhigeheéna teiúge. Íre mó kené sirupipeqté íwíáhyábé peh seyene ábóraq kéh náneqsabé sirutaboiro keyábé ehweh ayahqme terigeheéna teiúge.

13 Mó kegá íné uwoyansa aníne aitáhwana ínéga, Anetaníbo. Peh Manikáne arambehri mirainauge íwíáhuge. Íné peh tábúsoqme iwíáhu anínéna ite séhréh aita aitauge. 14 Sísa Karáhéga itensabé anotahtaq arutaboiraitéhnká ite Wahnah aitéhraq wene sánsá sehgiune. Ite tagarionawe peh morá ánínká mah kehiná kéhínánsábé pukú púaq ite moke pusa ké tahnsa míone.

15 Sísaga ómi itensabé putionsabe itene oga mé tanahráq peh iteite iuwahbeh iwíáh sehgionéhnkono? Írakaumo. We moke itensabé pukú púaq amahnága peh we awahbeh iwíáh sehgioneheqmúne. We putiowana iriwe oganúq atowe.

Manikánka insahwé aitena insahwé arite arámbéhrí íátái ehwéhne.

16 Menah wehukega iwíáhuronserah itega mó kené sánsá iwíáhue agehgamatáúne. Sísa Karáhéne sansá moq menah mira íwíáhue agehgamatáúne. Amahnága itega agehgamare sansa aiq sutauna puaq mókake mó íre miraoneheqmúne. 17 Írátíáhro. Sísa Karáhé aiq pútaq tagaríéh ánímé o ani úkire. Wene naho sánsá aiq parabagurairana wega peh o sansanire.

18 Minawé Manikánka aiq moke mirauraire. Itega wene naruo míaraunara Sísa Karáhéga miraurainka Manikánka insahwé aitena mó ke insahwé arite arámbéhrí íátáire. 19 Itega mahraréq, Sísa Karáhéga miraurainka Manikánka mah kehiná kéhíná insahwé aitahráhire. Wega ite insahwé aitéh kéné ahbabáq íre ahreraq matawéna mó ke insahwé arite ehwéh koreríéro aitáráire teiune.

20 Itewe Sísa Karáhéne ehweh mibeq mahbeq aritona anímárí méq itensabé, Manikánka ite insahwé aitankeheéq Sísa Karáhénsabe aiq pútare atáhro tei teinúne. Manikánka teríéro aitáráinsabé itensabé, Sísansabé aiq pútare atáhro pagu pagunue tei teinúne.

21 Sísa íre ahbabáq ani míotaq itene ahbabáqsabe pukinkeheéna Manikánka itene ahbabáqmárí awuwe. Minayabe itega Sísareq mía míaonaraq Maniká Iteriboga kaweqtaq mía míainserahnue mía míaorahúne.

6

Túbáh agiyehboq Manikáne ehweh kawerue íráhro i ehwéhne.

1 Manikánka séhréh aintéhrana wene arambehri miraéna itensabé, Manikánka itensabé arutaboiraitena séhréh aitéh púaq wene ehweh sehgieyabe túbáh agiyehboq peh kawerue íráhro tei teinuge. 2 Minayabe Manikánka mahraréna,

Ínéga omaq atáráu tanáhráq arene ehweh írátáuge. Kaweratáráu tanáhráq séhréh atáráuge ire. (Aisaia 49.8)

Teiníboq írátíáhro. Amahnága awehraq tanáhrárirana iboramé Manikánka kaweraite tanáhráre.

Poraga Sísane arambehri miraúnsabe íre mareqmareq áhne i ehwéhne.

3 Mó kegá néne arambehri tagéra, Aneqpopoq íre kawerire iyehoéna moke áhwára áhwára sansá suena peh kaweq sansánuge. 4 Mó kegá ínénsabe, Manikáne kaweq arámbéhríóna aní móne igeheéna wene arambehri moke miraéna peh kaweq sansánuge. Néne nirupipeq moke umehi naneq si tanáhráqmé íné íre kaweraintahráhi tanáhráqmé Manikáne arambehri suaníe íwíáh íre urauge. Peh kawerue sehgíúge. 5 Kawerue sehgíúnsábé mó kegá nubiq marera karábúsiipéq móintera momiwíorabeq ehweh aintárówana ínéga anotah arámbéhríéna íre kawerue sugéna táhutahuq írakaunurainsabé nirupibiuraire. 6 Manikáne arambehri kawerue sehginieéna íné peh kaweqtaq ména tábúsoqme iwíáhéna pehwehrue ména mó keyábé kaweq sansá aritena mó keyábé aiq pútaq nirutaboiruge. Manikáne Awanka séhréh aintéhnká mina tahnsanuge.

7 Aiq pútaq ehwéh tei teinugana Manikánka págege aintéh púana kaweq arámbéhríuge. Itene igaqnaréhga sene iqtate ebehunserah owainawansabé ahqáho atena kasuq kasuruge. Kaweqtaq mía míaéna kaqsuq kaqsuruge.

8 Mó kegá ínénsabe iwíáh íwíáh aintáhwara mó kegá níéhruru aintáhwe. Mó kegá ínénsabe, Kaweq sansánóne aintáhwara mó kegá ínénsabe, Abehq sánsánóne aintáhwe. Mó kegá ínénsabe, Péhenóna aní móne aintáhwana ínéga peh ahriahri Manikáne ehweh sehgíúge.

9 Mah marákóípéqté sánsá mirao kegá íné íre tagaríáhwara peh áhnte Sísa tagaríáh kégá íné tagaríáhwe. Nubiq nuwahráho sansá sehgiena íre pukia peh oga míóge. Kamah aniera íre nubiq núáhwe. 10 Niru umehi tanáhráqkákáq Manikánsabe iwíáh íwíáhuge. Íné tabonah aní ména áhnte ke kagai naneqmarí nári nárinuge. Mó kegá ínénsabe, Íre matiahna aní móne aintáhwana íné moke kaweq naneq matíóge.

11 Kórína suwahpeqte kéo, ínéga pahsuqme teiena itensabé anotahtaq nirutaboiruge. 12 Itensabé nirutaboirume íre túbáh agia peh iteitega ínénsabe íre irutaboiraintáhwe. 13 Sibowaréhga sene animárí síwáhnorunserah ite íwáhnoréna itensabé nirutaboiraitónserah itega moq ínénsabe irutaboiraintáhro.

Itene inonkame Manikáne nahne i ehwéhne.

14 Sísansabé awahrieh anínseq íre wahto tanáhráq moráráq arambehrinie íwíáhiyeho. Kaweqtaq míéh ánínseq ahbabáq aninseq moráráq íre mía míaorahóya mino. Téhrehnkakáq sunkíkírinkakáq moráráq íre kagaorahi mino.

15 Sísa Karáhéreq owainawanseqka íre morá íwíáhóya mino. Sísa tagaríéh ánínseq Sísansabé awahrieh anínseqka íre morá íwíáhóya mino.

16 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhnkákáq péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh atáh náhnkákáq íre monseráh náh kéh mino. Maniká oga mía míairana itene inonka wene nah mire. Minayabe wene ehwehnka aiq mahraréna,

Ínéga seba kéna sereq mía míainie. Ínéreq sereq ahtapeq moraráq nogonéhe. Íné sene Maniká míanauge. Se néne animárí míagehe ire. (Lo 7.2-3)

17 Itene Wahnahnka mó mahraréna,

Itega íre íráh ké míáhrabeq sueq móbeq míáhro. Moke ahbabáq naneq súéhrataq iteba míanie ire. (Aisaia 52.11)

18 Itene Wahnahnka mó mahraréna,

Iteribo míanie. Itewe nénahni nániyahu míagehe ire. (2 Samuel 7.14)

Itene págege Wahnáhnká aiq mahrarire.

7

1 Manikáne omasa éhwéh aiq írátíona puaq itene inonkankakáq iteiyuwankakáq ahbabáq aitéh náneq moke suaneheqmúne. Néne iyahnabo anímáríno, Manikánsabe áhtenéq kaweqtaq mía míaoneheqmúne.

Mi kegá Porane ehweh kawerue sehgíúnsabe wega iwíáh íwíáhú ehwehne.

2 Ínénsabe irutaboiraintáhro. Ínéwé íre ahbabáq aitáráuge. Abehq sánsá íre aitáráuge. Mó naneq meyanieéna péhe éhwéh íre teiátáuge. 3 Peh ehweh aitanieéna íre teiúge. Métáqkakaq amahnágaákáq itensabé nirutaboiruge teiúge. Ite oga míéhrataqkakáq pukirataqkakáq iteba morábí méyabe nuwahbehre.

4 Itega Sísane sánsá kawerue sehgigehe íwíáhéq itensabé iwíáh íwíáhuge. Nirupipeq umehi tanáhráqkákáq itensabé iwíáhugana nirupipeq eyoyóirana iwíáh íwíáhuge.

5 Ínéga Másérónía marákórápéq surautaq néne nirupipeq umehi naneq áhnte káráirana íre ahrenarauge. Írakaumo. Mó kegá ehweh aintera pagu pagunurowana nirupipeq umehurairana áhreurauge. 6 Itene irupipeq umehína tanáhráq Manikánka itene irupipeq eyoyó aitahráhire. Wega Táítása ínéba eqmatairana surainka niru eyoyó aintáráirana Manikánka niru ukiq intáráire.

7 Íre peh morá we surainka wega teníátái ehwéhnká moq néne niru eyoyó aintáráire. Táítása iteba míaraitaq itega wene aru eyoyó atárówana wega minayabe teníátáirana nirupipeq eyoyó aguraire. Itega íné tagéyabe iuwahbarainsabé teníátáire. Ínénsabe irutaboirurome teníátáire. Itereq ínéreq morá íwíáhonehe irarewe teníátáire. Moke mi ehwéh teníátáinka nirupipeq anotah eyóyóire.

8 Ínéga téh sehiranue eqmatau pahsígá wahto tanahráq iru umeh aitáráire. Iru umeh aitáráinka mi tanáhráq íné moq niru umeh aguraire. Mi pahsí sehiranuraunsabé menah íre kaweruge íwíáhéna amahnága peh kawerurauge íwíáhuge. Iru umeh aitáráinka ahbabáq sansa sueq sehiranurau pahsíípéqté éhwéh sehgirowe. 9 Amahnága nirupipeq eyoyóire. Itene iru págege aitáráinsabé nirupipeq eyoyóiro? Írakaumo. Itene ahbabáq sansa sueq kaweq sansá sehgironsabé nirupipeq eyoyóire. Itene iru umeh aitáráinsabé Manikánka, Kamahoro aitáráire. Minayabe ahbabáq íre aitáráuge. Írakaumo.

10 Manikánka ahbabáq ke kamah arinayabe sirupipeq umeh agire. Sega sene ahbabáq suageheéna wega kamah aríre. Sene ahbabáq súáhwana wega kawerarítéhre. Kawerarítérara mi kegá Irupipeq umeh kéwéhmé amahnága aiq kaweragire ewe. Wega sene ahbabáq suehrana kaweraritanieéna kamah aríre. Kawerarítéhrara mi kegá, Irupipeq umeh aguraime aiq kaweruraire ewe. Mah marákóípéqté náneqsabé wehukene sirupipeq umeh agínara pukorahowe. 11 Manikánka kamah aiena itene irupipeq umeh aitáráire. Miraurainka ite séhréh aitáráire. Minayabe iwíáhue tagahro. Séhréh aitáráinsabé itene ehweh tábúsoqme kawerareq ahbabáq aninsábé ehweh atárówe. Séhréh aitáráinsabé Manikánsabe áhtenéq ínénsabe irutaboiréq ahbabáq ani kamah awátówe. Sehiranurau ahbábáq kaweratotaq itega íre ahbabária peh kawerue miraurowe.

12 Téh sehiranurau pahsíwé peh morá ahbabáq aninsábé iwíáhue sehiranuraugo? Írakaumo. Íre wereq wega ahbabáratárái anínseqsabé sehiranurauge. Itega néne ehweh sehgironsabé Manikánka itensabé, Kawerowe aitáráire. Itega ínénsabe aiq pútaq irutaboirúne íwíáhigeheéna mi pahsí sehiranue eqmatauge.

13 Mira íwíáhuraunaq itega mirauronka nirupipeq pehwehrue aintáráire. Minayabe niru pehwehrue eyoyóire. Itega Táítása séhréh ateq wene aru eyoyó atárónsabé íné moq niru eyoyóire. 14 Ínéga Táítása iteba eqmaq auwaníe urautaq wensabé, Mi kegá néne ehweh aiq sehgioneherawoe íwíáhuge teawátáuge. Itega aiq kawerue sehgiro puana mi ehwéhnsábé íre niyehitaraire. Írakaumo. Moke mi ehwéh aiq pútaragurairana Táításaga ahtebaraire.

15 Wega iteba suraitaq itega áhreéq iransánéq mehweh atárówe. Itega wene ehweh sehgironsabé Táításaga ahreraq matawéna itensabé anotahtaq arutaboiraitéhre. Wega itene kaweq sansá iwíáhéna itensabé anotahtaq arutaboirarítéhre. 16 Itega peh moke kaweq sansá sehgioneheqmóe íwíáhunsabé nirupipeq anotahtaq eyoyóire.

8

Sísa tagaríáh ké séhréh aritagéhboq móne soruparáhro i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka Másérónía marákórápéqté Sísa tagaríáh kéyábé sirutaboiréna séhréh arítárái ehwéh teiníe. 2 Anotah íre kaweq sunúq káráitaq Másérónía marákórápéqté ké áhnte tabónáhéra sirupipeq íre umehia peh eyoyóéra sega mó Sísa tagaríáh ké séhréh aritageheéra áhnte moné soruparowe.

3 Minayabe teiníboq írátíáhro. Sega moke nárieráhi naneq náríátówe. Seyega iwíáhue áhnte mónkakáq pehipi náríátówe.

4 Sega Súría marákórápéqté Sísa tagaríáh ké séhréh aritaneheqmúne íwíáhéra itensabé, Ite séhréh aritanéhe éra itega sorupóna moné meyáhro págegeue teiátówe. 5 Teiátówana ínéga iwíáhéna, Peh móne nárigéhe íwíáhurauge. Iwíáhuraugara téhwe Maniká itene Wahnahnsabé sirutaboiréra sinonka náwéra wega awahbeh sansá sehgiera anehemé móne náwátówe. Manikánka iwíáh aritowara ite moq irutaboiraitárówe.

6 Menah Táításaga náwe sansá ite Kórína ke íwáhnoruraire. Íwáhnorurainsabé ínéga wensabé, Kórína kegá moq mina irútábóri sansá kawerue sehgigeheéna minayabe moke síwáhnoré séhréh arito éna teawátáuge. 7 Itega moke mirao sansá aiq kawerue miraowe. Itega Manikánsabe anotahtaq aiq pútare atáhwe. Wene ehweh teri terinoneheéq kawerue arambehriurowe. Itewe ahtebia ké méq Manikáne arambehri kawerue miraowe. Ínénsabe irutaboiraintáhwe. Itega moke mó arámbéhrí kawerue mira onserah itewe iwíáhue tagéq itene móne Maniká náwenéhe íwíáhoro.

8 Minayabe miraoro éhwéh íre aitóge. Másérónía kegá nárie sansansábé teiúge. Sega sirutaboiraritera náríénserah itega moq irutaboirariteq nárigéhe íwíáhuge. Mó keyábé aiq pútaq irutaboirowapómo ite taganeheéna mah ehwéh teiúge. 9 Itene Wahnah Sísa Karáhéga íópeq áhnte kaweq naneq matiorabeq suena ite kaweraitanieéna mah marákóípéq tuména tabonah ani míowe. Wega miraúnka itega áhnte kaweq naneq meyahráhúne. Meyahráhúnayabé wega séhréh aitéh sánsámé tagarione.

10 Mahra íwíáhunsabé móne sorupé ehwéh teiníe. Itega inokáh opéq mi arámbéhrí áhwárarowe. Itega mi arámbéhrí pehipi íre áhwárareq téhwe miraoneheqmúne íwíáhéq áhwárarowe. 11 Minayabe amahnága mi arámbéhrí parabarúáhro. Itega áhwárarotaq iwíáhuronserahnéq náweráho moné soruqparáhro.

12 Wehukenínká náwiníe íwíáh kahnaraqmé minawé Maniká awahbeh sansáne. Manikánka itega íre matíáh náneqsabé náníéro aitehro? Írakaumo. Peh morá matíáh náneq náweráhowe. Manikánka peh morá itega náweráho naneq iwíáhéna itega náwíra naneq tagéna kawerowe aitéhre.

13 Mó ke kaweqtaq míéhraq ite tabonah ke míageheéna mah ehwéh teiugo? Írakaumo. Ite ómi monseráhnue awehraq matiageheéna teiúge. 14 Amahnága áhnte moné matíáh púaq móbeqte tábónáh ké séhréh aritagéhe. Mókake ite tabonahirataq se áhnte matíéhrataqmé sega ite séhréh aitagéhe. Mirairataq itewe íre tabonah ke míaneheqmóe. 15 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Mi topáh áhnte meyáh kégá arahq íre máráhwe. Pehgáriq meyáh kégá awehraq matíáhwe ire. (Kisim Bek 16.18)

Poraga wehuke Kórína suwahpeq eqmaro ehwéhne.

16 Manikánka Táítása iwíáh atáráirana ínéga ite séhréh aitaníe íwíáhunserah Táításaga moq mira íwíáhire. Manikánka mi iwíáh atáráinsabé wensabé iwíáh íwíáh atóge. 17 Táításaga néne ehweh irena iwíáh íwíáhuraire. Íre ínéga pagu pagunuraunsabé peh wewega ite, Koséhréh aitanauge íwíáhéna iteba sinie ire.

18 Mó anínká mó kehiná suwahpeq mó kehiná suwahperue nogena Manikáne kaweq ehwéh teri terinúwara mibeqté Sísa tagaríáh kégá irera, Kaweq ehwéh tei teini aní míre atáhwe. Mi aní iteba eqmarahnana wega Táítása kérankéhe. 19 Sísa tagaríáh kégá mi aní omaq atera ínéreq ínéba míáh kéreq moráráq nowe arambehriinkeheéra eqmatowe. Maniká itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atageheéq mah kawéq árámbéhríúne. Sísa tagaríáh tábónáh ké séhréh aitanéhe íwíáhúwara mó kegá mina tagagehe.

20 Mó kegá iwíáhéra, Itega náríra naneq íre kawerue wahnahnowe íwíáhiyeho éq mó aní eqmarahnana wega moq mina náríra naneq wahnahninkehe. 21 Íre peh morá Maniká itene Wahnahnka tagaríéhtáq kaweq sansánonehe. Wehukega tagahtaqkákáq kaweq sansánonaraq tagagehe.

22 Itega kaweq sansánowe íwíáhigeheéq mó aní eqmaranéhe. Mi anínká métáq iraru aníté kérirankeheéq eqmaranéhe. Mó arámbéhrí mó arámbéhríue awena tagaraugana wega aiq kawerue arambehriuraire. Kawerue arambehriéna, Itega Sísane sánsá kawerue sehgioneheqmóe íwíáhinsabé ite koséhréh aitaníe íwíáhinsabé iteba eqmaranéhe.

23 Táításawe ite tagaríáhwe. Ite séhréh aitayeheéta arambehriúye. We kéróya anítéwé Sísa tagaríáh kégá aiq omaq sitówara mó kegá Sísa Karáhénsabe iwíáh íwíáh atageheéra sega kawerue arambehriigehe. 24 Itega mi keyábé irutaboirariteq séhréh arítáhro. Mirairataq móbeqte Sísa tagaríáh kégá mina irera néne ehweh aiq pútare aintagéhe. Itega kaweq sansáno ke wóe irarurauwara mi ehwéhnsábé aiq pútare aintagéhe.

9

Maniká tagaríáh tábónáh ké nárie ehwéhne.

1 Maniká tagaríáh ké nárie ehweh aiq ahtebahwe. Minayabe nárie ehwéhnsábé íre áhnte sehiraninie. 2 Itega sorupawe nárienéhe íwíáh aiq tagaríóge. Minayabe Másérónía marákórápéqté kéyábé itega miraira ehwéh aiq teriena iteíwíq panketauge. Ínéga sensabé mahraréna, Ákáía marákórápéqté kégá inokáh opéq tabonah ke nárienéhe íwíáh áhwárarowe urauge. Uraugara irera mi kegá, Itega moq miraoneheqmúne íwíáhurowe.

3 Ínéga teríátáu ehwéh péhe éhwéh agínehoéq miraira arámbéhrí amahnága parabaruageheéna mah anító siqmaraníe. 4 Itega moke náríra naneq aiq kawerareq íwénunowe íwíáhuge. Másérónía marákórápéqté kéreq ínéreqka iteba senaraq itega miraira arámbéhrí íre parabarúéhrataq itereq ínéreq iyehitanawire.

5 Mira íwíáhéna itega miraira arámbéhrí parabaruageheéna mah anító iteba ebeq siqmaraníe. Sega séhréh aitehraq náríra naneq sorupawe kaweraréhrataq ínéga iteba senaraq aiq awehraq kanae. Awehraq kahnaraq tagehra kegá iwíáhéra, Íre ínéga pagu pagununsabé peh iteitega nárienéhe íwíáhuraunayabé miraowe íwíáhigehe.

6 Wene sotápéq íre áhnte uqmaréh ánínká pehgáriq tahutáhúq meyanae. Áhnte uqmaréh ánínká áhnte meyanae. Minayabe iwíáhue tagahro. 7 Mó aní mó anínue itene irupipeq iwíáhéq náríéro. Itega náríra naneqsabé itene irupipeq iwíáh kikiriyeho. Itega iwíáhéq, Mó kegá itensabé anah ke woe éra abiahnsa aitéhboq nárienéhe íwíáh íre oro. Peh Manikánka wehwehi anínsábé arutaboiri puaq aru eyoyóue náríéro.

8 Manikánka ite íre mationa naneq áhnte náieráhire. Ite moke awehraq kankeheéna náinkéhe. Itega mó ke séhréh ariteq moke kaweq arámbéhrí miraigeheéna Manikánka náinkéhe. 9 Minayabe wene ehwehnka aiq mahraréna,

We tabonah ke áhnte sinsinire. Wene tábúsoréh sánsá ahriahri kagaire ire. (Buk Song 112.9)

10 Manikánka sonsoráh ké ayu nárírara uqmaráhnsábé áhnte tahutáhúq nárírara nahwe. Mina inserah wega ite íre kéh náneq náinaq ite awehraq naneq matawéq mó ke wehwehue séhréh ariteq itega náríransabé Manikánka náina naneq anotah úkinawire. Itene kaweq sansámárí moq anotah úkinae. 11 Manikánka ite áhnte náinaq itega moq tabonah ke ahriahri nárieráhowe. Itega miraúnayabé tabonah ke nárírataq meyéhra kegá minayabe Manikánsabe iwíáh íwíáh atagéhe.

12 Itega Manikáne tabonah ke nárírataq se tabonah ira naneq aiq awehraraginae. Itega náríransabé mi kegá Manikánsabe anotahtaq iwíáh íwíáh atagéhe. 13 Itega mó ke séhréh ariteq nárírataq sega itega Sísa Karáhéne ehweh aiq kawerue sehgíówe íwíáhéra Maniká áwíq pankerera wensabé iwíáh íwíáh atagéhe.

14 Itega eyoyóue nárírataq sega itensabé, Áhnte irutaboiro ke wóe aitera Manikánsabe, Ite kaweraritoue púreraitagéhe. Manikánka ite séhréh aitena mi iwíáh aitahnara náríra kegá itensabé anotahtaq sirutaboiréra púreraitagéhe. 15 Manikánka wenahni iteba eqmarowe. Anotah kawéq sánsá miraú púaq moke mó sansá kiotaikinsabé itene ehweh íre irarerahéq peh Manikánsabe iwíáh íwíáh ata ataúne.

10

Poraga wene arambehriyabé irarú ehwehne.

1 Íné Porane ehweh kawerue íráhro. Sísa Karáhé uwaresa ánínéna pehwehrue míonserahnue teiníe. Iteba míó tánáhráq wehukega ínénsabe, Uwaresa ání míahne ewe. Iteba íre míó tánáhráq peh móbeq ména páhsi sehiranue ehweh teiútáq ínénsabe, Págege ehwéh sehiranue iene aintáhwe. 2 Iteba senaraq págege ehwéh aiteyabe nuwahriehre. Minayabe kawerurero.

Mó kegá ínénsabe, Mah marákóípéqté sánsánóne aintáhwe. Mina tahnsa éhwéhno keyábé págege ehwéh aritahráhuge. Ite mah marákóípéq míone eme aiq pútarowe. 3 Peh mah marákóípéqté kégá iwíáhue ebehonserah íre úne. 4 Manikáne arambehri miraoneheéq iqtate íre ebehúne. Owainawane arambehri saiqnareq Manikánka náí náneq, págege naneqtaté ebehúne. 5 Mó kené péhe éhwéh píribahri ehwéhnká Manikáne sansá taganeherao kené ah paitiehnehoéq saiqnaruone. Sísa Karáhéne ehweh sehgigeheéq moke mó iwíáh saiqnarúóne. 6 Itega néne ehweh sehgírataq itereq ínéreqka néne ehweh anterúáh ké kamah arienéhe.

7 Itega tagahna naneqsabé tábúsoqme iwíáhoro. Ite Sísa Karáhéne animárí múne íwíáhoo? Íné moq wene ani míó púaq minayabe iwíáhoro. 8 Ite saiqnariankeheéna Manikánka omaq intáráiro? Írakaumo. Manikánka ínénsabe, Ite séhréh arite kawerarito aintena omaq intáráire. Minayabe néne arambehriyabé iwíáh íwíáhéna néníwíq pehgáriq pankerónsábé íre niyehitehre. 9 Néne páhsi tagéq anotah ahréigeheéna íre sehiranuge.

10 Mó kegá mahraréra, Néne páhsiipéq págege ehwéh irarire éra peh iteba míaraitaq íné mareqmareq aní ména págege ehwéh íre iraruraire ewe. 11 Mira íwíáho keo, íráhro. Ínéga sehiranue teiú éhwéhnkákáq iteba míáhnaraq teiéna ehwéhnkákáq peh monseráh éhwéhtáré wíre mókake ahtebagehe.

12 Seyensabé iwíáh íwíáhéra, Ite moke mó ke kiotaikúne íwíáho kegá mira onserah íre úne. Sega seyene arambehri tagéra wene wene arambehri agehgamarera peh seyene arambehriyabé iwíáh íwíáhowe. Mi sansámé peh múguwahgu sansáne. 13 Néníwíq pehipi pankereyabe íre nuwahbehre. Írakaumo. Peh morá Manikánka omaq intárái arámbéhrí miraunsabé iwíáh íwíáh éna iraruge. Wega ite séhréh arito aintárái puana mi arámbéhríyábé iwíáh íwíáhéna iraruge. 14 Manikánka, Ite séhréh arito aintárái puana wene ehweh sehgiena iteba séna Sísa Karáhéne kaweq ehwéh teiátáuge.

15 Mó kené arambehriéyabe, Ínénéne arambehrie éna néníwíq pankeranieéna iwíáh íwíáhugo? Írakaumo. Ínéga ite séhréh aitahnaq itega Sísane sánsá kawerue ambubu atawéq sehgírataq mó ite míáhrabeqte ké séhréh aritaníe íwíáhuge. 16 Ínéga ite seberiopéq pokue Sísane kaweq ehwéh mitaq teri mahtaq terininie. Miraonaraq íre mó kegá arambehriorabeq peh ínébataq néne arambehriyabé iwíáh íwíáhéna irarinie. 17 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Iwíáh íwíáhóna aníno, peh morá Manikánka mirainsabé iwíáh íwíáhé irarúno ire.

18 Wewensabé iwíáh íwíáhéna wenáwíq pankeréh ánínká, Manikánka anotah aní móne íre atankéhe. Peh Manikánka wehukeníné áwíq pankeréh ánímé webataq anotah aní míankehe.

11

Porareq péhe éhwéh íwáhnoro kereqne sansá íre morá sánsáne i ehwéhne.

1 Ínéga irarena ehwéhnsábé itega, Múguwahgu ehwéhne aintagéhe. Pehipi teiníboq kawerue írátíáhro. 2 Manikánka itensabé arutaboiri serahnuge. Itega peh morá Sísa Karáhénsabe irutaboirigeheéna ite aiq omaq itáráuge. Kaweq ahrárígá peh kaweqtaq ména mó weh máhbí íre tagehre. Írakaumo. Peh morá wega kérahna anínsábé áwénunue mókake webataq kéraníe íwíáhire. Mina inserah itega Sísa Karáhénsabe irutaboiréq kéraneheqmúne íwíáhigeheéna séhréh aitóge.

3 Éhrámane ahre wenáwíq Íwie. Mi inínká wehene péhe éhwéhnsábé aiq pútare atena ahbabárúnserah itega moq péhe éhwéhnsábé aiq pútare atého. Minayabe nirupipeq iwh kikiruge. Sísa Karáhénsabe irutaboiréq wene kaweq sansá súého.

4 Mó kegá iteba séra íre ínéga Sísa Karáhéne ehweh teiúnserahnue peh mó ehwéh teiéwaq íráhwe. Sega íre Manikáne Awa éhweh peh mó ehwéh teiéwaq íráhwe. Íre Manikáne kaweq ehwéhnsábé peh mó ehwéh teiéwaq íráhwe. Itega iwíáhéq, Mi ehwéhmé peh ahtebia éhwéhne éq mi ehwéhnsábé ireyabe iuwahbehre ewe.

5 Írátíáhro. Mi kegá anotah ke wóe íwíáhoo? Sega íné íre kiotaikowe íwíáhuge. 6 Ínéga ehweh teiútáq áhwára áhwáraume tagaríóge. Peh morá néne iwíáhwé íre áhwára áhwárauge. Ínéga tábúsoqme iwíáhuraume ehweh teiátáutaqkákáq íwáhnorurautaqkákáq páhsi sehiranurautaqkákáq néne kaweq iwíáh sokigi aiátáugaq írátíaro mino.

7 Ínéga Manikáne kaweq ehwéh teiátáutaq ápeq náníéro íre urauge. Ite anotah anímárí míagehboq íné pehgáriq aní míanieéna mi sansánurauge. Mirauraume ínéga ahbabáruraone íwíáho? 8 Ite séhréh aitanieéna iteba arambehriurautaq mó kehiná suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá móne náni náninurowe. Íre se séhréh aritena peh iteite séhréh aitanieéna mó kené móne mewe meweurauge.

9 Iteba ména tabonahurautaq itensabé íre inehuraugara Másérónía marákórápéqté Sísa tagaríáh kégá íné íre matiarau naneq mewe náni náninurowe. Iteba míarautaq irupipeq umeh agínehoéna íre inehurauge. Mókakeakáq íre inehinie. 10 Sísa Karáhéne aiq pútaq ehwéh irena mókakeakáq ite íre ineh inehinie. Mi ehwéhmé ite Ákáía marákórápéq míáh kégá, Péhe éhwéhne íre aintahráhowe. 11 Itensabé íre nirutaboirunsabé irarugo? Írakaumo. Manikánka tagaríéhtáq itensabé anotahtaq nirutaboiruge.

12 Mó kegá, ínéga arambehriunserah arámbéhríúne éra seyene arambehriyabé iwíáh íwíáhowe. Mó kegá sensíwíq pankerageheéra miraowe. Mó kegá mina miraigeheéna amahnága mirau sansá mókakeakáq miraéna néne arambehri tauntahunue tábúsoqme mirainauge. 13 Manikánka mi ke íre siqmatai puara péhe éhwéhnkákáq ké míáhwe. Sene arambehriyabé péhe éhwéh irarewe. Sísa Karáhéga se aiq pútaq siqmarowe íwíáhigeheéra mó kegá tagahtaq íre sene sánsá peh mó sansánowe.

14 Minayabe áhteniyehboq owainawanka moq mi pehe sánsánsábé aiq ahtebehre. Wehukega, Owainawa kaweq aníne íwíáhigeheéna owainawanka téhrehrabeqte íópeqté ání tahnsa úkorahire. 15 Owainawanka mi sansá aiq mirai puara wene arambehri kegá moq miraorahéra kaweqtaq mía míao ke tahnsa úkorahowe. Miraonsabé áhteniyeho. Mókake Manikánka sene arambehri sainsuena kamah arinkéhe.

Poraga arambehriúnsabe íre kaweq sunúq ábóraragú ehwehne.

16 Métáq teiú éhwéh mónkakáq teiníe. Íné múguwahgu aníne íwíáh aintehboq néne ehweh íráhro. Néníwíq pehgáritaq pankeraníboq íráhro. 17 Néne arambehriyabé iwíáh íwíáhu ehwéh teiníe. Amahnága teiú éhwéhmé íre Manikáne Awanka iwíáh aintéhrana iraruge. Peh ínénéga múguwahgu anínká mira inserahnéna néníwíq pehgáritaq pankeróge. 18 Mó kegá mah marákóípéqté sánsánéra seyene arambehriyabé sensíwíq pankeráhwe. Ínéga moq mi sansánéna néníwíq pakeraníe.

19 Itega iwíáhéq, Ite ahtebia ké úne éq múguwahgu kené ehweh íráhwe. 20 Mó kegá miraoro e ehwéh apubúue íráhwe. Sega itene ménsámehnsá apubúue parabaruera péhe éhwéh irarensabé ite saiqnaruera ite píribahri aitera ite ahsuehwe iubówe. Sega miraurotaq itega túbáh agéq peh áwé tagahwe. 21 Sega mirauronserah ínéga íre miraurauge. Minayabe niyehitanabo? Írakaumo. Minayabe íre niyehitanawire.

Mó kegá seyene arambehriyabé iwíáh íwíáhéra teírataq íné moq múguwahgu aní tahnsanéna teiníe. 22 Sega mahraréra, Ite Íbaru kahnáh múne eme íné moq Íbaru kahnáh múge. Sega mahraréra, Ite Ísara ke úne eme íné moq Ísara aní múge. Sega mahraréra, Ite Ébáráhmane animárí múne eme íné moq Ébáráhmane ani múge.

23 Sega mahraréra, Ite Sísa Karáhéne arambehriúna ke úne eme uwoyansa anínká irarinserahnowana néne arambehriga moke sene arambehri kiotaikire. Sega pehgáriq arámbéhríowana ínéga anotahtaq arambehri mira aruqaruruge. Sísane arambehri miraunsabé wensabé suwahrieh kegá karábúsiipéq móinta intaowe. Móintera nubiqmaq nubiqmarowana pukorah aruqaruruge. 24 Asiu kegá moberíáh tánáhráq áréti sahtáté áhntetaq 39 tanáhráq nubitowe. 25 Aroma kegá mó tanáhráq mó tanáhrárue apahtáróráq sahtáté nubitowara wáhnaupéqté kégá peh morá tánáhráq ebahnsa tuparuqme nubitowe. Apahtáró tánáhráq íné míarau sipí pitegue wánípiperaguraire. Peh morá wéhékáhnkákáq inokáhpeqkakáq wánípipeq míarauge. 26 Mó kehiná suwahpeq mó kehiná suwahperue poku pokunsabé íre wahto ah nogúge. Wánípipeq tupekorahuge. Aebó kégá nubiq suahráhowe. Nánuwahrah Asíú kégá nubiq suahráhowe. Nahnso kegá moq nubiq suahráhowe. Mó ke suwahpeq míótáq abatapi míótáq sóreq wanípípéq míótáq nubiq suahráhowe. Ite néne iyahnabo anímárí múne e kegá moq nubiq suahráhowe.

27 Íné áhnte págege arámbéhríurauge. Arambehriuraunsabé mó tanáhráq mó tanáhrárue inokáhpeq íre ahrenarauge. Nirupibiuraire. Wání tahbobóuraire. Áhnte tanáhráq tópah íre narauge. Néne korósi íre awehraq káráinsabé sóiriqka kamah aníátáire. 28 Íre peh morá mina teiú náneqmarínká kamah aníátáire. Sísa tagaríáh kégá wene ehweh kawerue sehgiowapómo íwíáhunka mó wehekáh mó wehekáhnue nirupipeq iwíáh kikirunka nirupipeq umeh agire. 29 Mó anínká, Sísane sánsá suaníe iraritaq nirupipeq págege agire. Mó anínká ahbabáritaq nirupipeq umeh agire.

30 Néníwíq árahue pankeranínkono? Íné peh mareqmareq aní míónsábé néníwíq pankerena iwíáh íwíáhéna teiúge. 31 Manikámé itene Wahnah Sísane abowáe. Wensabé ahriahri iwíáh íwíáh atanéhe. Wega tagaríéhtáq peh aiq pútariahnsanuge.

32 Anotah wahnáh ání wenáwíq Árétae. Wega Támákása suwahpeqte márákóákáq wahnahnuraire. Íné Támákása suwahpeq míarautaq sóntía kené wahnahnka íné saiqnariankeheéna wene sóntía keyábé moke mibeqté kúrí méhpehtaq wahnahnoro aritaraire. 33 Wega miraurainsabé néne iyahnabo anímárínká séhréh aintera sehwerapeqté áwánkúrápéq páhsíkétiipéq íné úsawe náhníáq iwe panantáwe kuri ogesáhue máhpeq núwátówara sega íné íre saiqnariarowe.

12

Porane awanka tagó naneq ehwéhne.

1 Ínénénsabe iwíáh íwíáhéna teiú éhwéhnká ite íre séhréh aitahráhire. Anetaníbo pehipi teiníe. Ínéniwanka tagaraitaq Manikánka sokigi aníátái ehwéh teiníe. 2 Sísa Karáhé tagariarautate sure sure 14 opéq parabaguraitaq Manikánka íné kiotaikue íópipeq wéhuwa móíntáráire. Néne ninonkankakáqpópoq peh morá néne niwankakáqpópoq móíntáráirana ínéga íre tagaríógana peh morá Manikánka tagaríéhre. 3 Íópeqté mátábúráq ména néne ninonkankakáqpópoq peh morá néniwapopoq móíntáráirana ínéga íre tagaríógana peh morá Manikánka mina tagaríéhre.

4 Kaweq iopéqté mátábúráq móíntáráirana wehukega íre irareraho ehwéh írátáugana mó ke terieyabe ahqáho aintáráire. 5 Néne niwanka tagaraitaq Manikánka sokigi aníátáinsabé iwíáh íwíáhéna teiúge. Peh amahnága miraunsabé néníwíq íre pankeraníe. Mareqmarerutaq Manikánka séhréh aintéhnsábé íné mareqmareq aní míónsábé iwíáh íwíáhéna teiúge.

6 Ínénénsabe iwíáh íwíáhéna pahsúótáq tahirímé múguwahgu aní tahnsa íre míó irino. Peh aiq pútaq ehwéh teiéna puana múguwahgu aní tahnsa íre míanie. Mó kegá néne ehweh irera néne arambehriu sansá tagéra ínénsabe tábúsoqme iwíáhorahowe. Mirairataq aiq kawerinae. Ínénénsabe iwíáh íwíáhéna teiú éhwéhnsábé irera ínénsabe íre tábúsoqme iwíáhorahowe. Minayabe ínénsabe iwíáh íwíáhu ehwéh mó íre teiníe.

Pora mareqmarerútaq Manikánka págege ato ehwéhne.

7 Néniwanka tagaraitaq Manikánka áhnte kaweq naneqmarí sokigi aníátáirana tagarauge. Mina tagaraunsabé ínénsabe iwíáh íwíáhéna píribahri agonehoéna sehikaranká peraq áwírana érinserah Manikánka níéri naneq níátáire. Owainawanka eqmaréh ánínká nubírana mina íéri naneq néne ninonkataq kéhre. Íné píribahri aní míéhnehoéna Manikánka náníátáire. 8 Íné apahtáró tánáhráq Manikánsabe púrerue mahraréna, Néne Wahnahno, níéri naneq kaqnuo urauge. 9 Kaqnuo urauganawe wega ínénsabe, Are mareqmareq aní míéhnaraq págege ataníe. Ínéga págegeue séhréh atónká aiq awehraq kanae uraire.

Aiq awehraq kanae urainka nirupipeq eyoyóéna íné mareqmareq aní míónsábé Sísa Karáhéga págege aintéh púana iwíáh íwíáhéna nirupipeq eyoyóire. 10 Ínéga Sísa Karáhéne arambehri miraunsabé mareqmarerutaq mó kegá ínénsabe abehq éhwéh aintáhtáq íroke sunúq sitaq mó kegá níwíoqnahtaq mó kegá íre kaweraintáhtáq nirupipeq pehwehrue míóge. Íné mareqmarerutaq Manikánka págege aintéhnká wene arambehri págegeue miraorahuge.

Poraga Kórína suwahpeqte ké séhréh ariteyabe irari ehwéhne.

11 Itega miraonka ínéga múguwahgu anínká irarinserahnuge. Itega néne arambehriunsabé íre iwíáh íwíáhonsabé mi ehwéh iraruge. Íné íre anotah aní míónsábé niahtebohge. Iteba péhe éhwéh íwáhnoro kegá íné íre kiotaikowe. Minayabe mi keyábé aneqsabé iwíáh íwíáhoo? 12 Manikánka eqmaq núwátáirana iteba míarautaq págege arámbéhríéna ótaq sansá itega íre tagariaro sansánurautaq pehwehrue míaraugaq tagarowe. Itega mina tagéq Manikánka íné eqmaq núwátái aní ména wene arambehri tábúsoqme mira aruqaruruge ahtebahrahowe. 13 Mó kehiná suwahpeq Sísa tagaríáh kégá íné kirabo aintera íné íre kárái naneq níátówana merauge. Iteba míarautaq mi sansá íre miraurauge. Minayabe itega iwíáhéq, Ínéga íre kaweraitáráire íwíáhoo? Mira íwíáh kahnaraq mó mina tahnsa íwíáh íre oro.

14 Téhtaré tánáhráq iteba míaraunsabé íre ineh ineh aitáráuge. Mónkakáq iteba koragéyabe nuwahbehrana mi tanáhráqkákáq moq íre ineh inehinie. Itene ménsámehnsánsabe íre nirutaboiréna peh morá itensabé nirutaboiréna ite séhréh aiteyabe nuwahbehre. Káriq anímárínká sinoibo íre kiraboowara peh morá sinoiboga sene animárí kiraboowe. Íné iteribo tahnsá míónsábé sinoiboga sene animárí kawerue séhréh arítáhnserah mirainie. 15 Ite séhréh aitanieéna moke matíó náneq parabaruahráhuge. Ite séhréh aitanieéna pukorahuge. Itensabé anotahtaq nirutaboiru puaq itega ínénsabe pehgáritaq arutaboiraintaho?

16 Itega mahraréq, Ínéga itene ménsámehnsá ábóraq íre meraire ewe. Mó anínká mahraréna, Ínéga ehnenue péhe éhwéh teiátáitaq aneqpopoq kopípéq meraire ewe. 17 Árahuraugo? Ínéga iteba eqmatau kegá itene ménsámehnsá íre mero mino. 18 Táításareq mó Sísa tagaríéh ánínseq iteba eqmatautaq Táításaga itene ménsámehnsá íre merai mino. Manikáne Awanka wereq ínéreq peh morá íwíáh aitéh púata peh morá sánsánúya mino.

19 Itega ínénsabe, Kaweq aní móne íwíáhigeheéna mah ehwéh sehiranue teiugo? Írakaumo. Néne iyahnabo anímáríno, peh morá ite séhréh aitanieéna moke mah ehwéh sehiranue teiúge. Manikánka tagaríéhtáq Sísa Karáhéga iwíáh aintéhnserahnue teiena itega wensabé kawerue aiq pútare ateq wene sánsá págegeue sehgigeheéna séhréh aruqaruruge. 20 Ínéga itensabé, Kaweqtaq míáhro aitáráuge. Aitáráunsabé iteba senaraq ite ahbabáq animárí míého. Míéhrataq íné abiahnsa aní úkonehoéq íre kaweróne aintagéhe. Mira íwíáhunsabé nirupipeq iwíáh kikiruge. Tobehwé, mó anínsábé íre kaweq iwíáh atewé, mó anínsábé abiahnsa atewé, peh wewene iwíáh sehgie sansamé, éhruruwe, péhe éhwéh atewé, píribahriwe, momiwíotaq íre tábúsoqme sansánome, iteba senaraq mahna tahnsa sánsá kehnehboq kawerurero.

21 Menah áhnte itega mó kené weh ahre abariéq mó ahbábáq sánsánurowe. Mi sansá airaiq sutaune íwíáh íre urowe. Iteba kowéna mina tagahnaraq nirupipeq págege agínana ite míéhrarabeq Manikánka, Íbisáhno aintahnana niyehitanawire. Mira íwíáhunsabé nirupipeq iwíáh kikiruge.

13

Kórína kegá Sísane sánsá kawerue sehgigeheéna Poraga séhréh arito ehwéhne.

1 Menah téhtaré tánáhráq iteba surauge. Mónkakáq ite koragéyabe nuwahbehre. Manikáne ehwehnka mahraréna,

Téhranítégábópoq apahránítógábópoq wehukeníné ahbabáqsabe morá éhwéh irarirataq itega mi ehwéh kaweratahráhowe ire. (Lo 19.15)

2 Menah ahbabáruro kereq ómi itereq teiníboq írátíáhro. Ite anehe koragarautaq teiátáume amahnága móbeq míónsábé mónkakáq teiníe. Mó iteba konaraq ahbabáq ke íre peh áwé taganie. 3 Sísa Karáhéga íné séhréh aintehrámo íwíáhéq iteba konaraq Sísaga séhréh aintéhnká miraínawe taganeheqmóe. Sísa Karáhéga ite kamah aímé mareqmareq sansápo? Írakaumo. Peh págegeue miraire.

4 Sega Sísa awankátaq táhparótaq we mi tanáhráq mareqmareq aní míowana Manikánka págege atéh púana we amahnága págegeue mía míaire. Sísareq mía míaunsabé mareqmareq aní míógana Manikánka págegeue séhréh aintéhnká wereq oga mía míaéna ehweh teiena págegeue séhréh aitaníe.

5 Itega Sísansabé aiq pútare ateq wene sánsá kawerue sehgiowámo. Minayabe kawerue iwíáhue tagahro. Sísa Karáhé itene irupipeq íre míehro? Írakaumo irataq itega wensabé íre tábúsoqme aiq pútare atáhwe. Minawé aiq ahtebaho?

6 Ínéwé Sísa Karáhéne arambehri miraéyabe íre túbáh agire éq tagariagehe íwíáhuge.

7 Itega íre ahbabárigeheéna itensabé púreraita aitauge. Ínéga kaweq arámbéhríire íwíáhigeheéna itensabé púreraitogo? Írakaumo. Mó kegá, Íné kaweq arámbéhríire íwíáhowamo. Anetaníbo. Peh iteitega kaweq sansánigeheéna itensabé púreraita aitauge. 8 Itega aiq ahtebahme Manikáne aiq pútaq ehwéh íre saiqnariahrahúne. Írakaumo. Mi ehwéhnsábé peh kowe ateq mó keyábé mi ehwéhnsábé aiq pútare atáhro arita aritaúne.

9 Ite mareqmareronaraq itewe págegeue míéhransabé iwíáh íwíáhúne. Ite kaweqtaq méq aiq pútaq sansánigeheéq itensabé púreraita aitaúne. 10 Iteba konaraq págegeue kamah aiénehoéna amahnága móbeq míótáq mah pagégé éhwéh sehiranue teiúge. Maniká Iteriboga wene arambehri mirainkeheéna págege aintéhre. Kamah ario éna íre págege aintéhre. Peh séhréh arito éna págege aintéhre.

Poraga iroro ú ehwehne.

11 Néne iyahnabo anímáríno, iroro. Néne ehweh ireq kaweq sansánoro. Peh morá íwíáhue uwaresa ánímárí míáhro. Mirairataq Manikánka itensabé arutaboiréna itene irupipeq ukiq itankéhe. We itereq mía míainkehe.

12 Iteite we mehweh atéhoro. Mahtaqté Maniká tagaríáh kégá itensabé iroro ewe. 13-14 Itene Wahnah Sísa Karáhéga ite séhréh aitéhrana Maniká Iteriboga itensabé arutaboiraitéhrana Manikáne Awanka ómi iteba mía míaire.

Kárétía

1

2

3

4

5

6

Kárétía

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Kárétíawe marakó áwíre. Poraga mitaq Sísa éhweh síwáhnoréna mitaq suena mó ke suwahpeq pokúwe. Anehe péhe éhwéh síwáhnoro kegá Kárétía marakó séra mahraréra, Peh Sísansabé aiq pútare ate sansámé íre awehraq kéhre. Mósísiga miraoro ú ehweh moq sehgíóro uwana Poraga mi ehwéh irena mi pehe éhwéhnu keyabé anotahtaq abiahnsanéna mah pahsí sehiranúwe. Wega sehiranéna, Mósísiga miraoro ú ehwehnká íre séhréh aitahráhire. Peh morá Sísansabé aiq pútare atera wene sánsá sehgiró kegá oga mérapeq awaq mianeherawoe. Minayabe Sísane sánsá ambubu atawéq Manikáne Awanka iwíáh aitéh íwíáh sehgírataq peh kaweq sansánigehe úwe.

1

Poraga Kárétía marákórápéqté ké siu pahsíe.

1 Íné Pora eqmaq núwátóya aní múge. Íre wehukega omaq intera eqmaq núwátówe. Írakaumo. Sísa Karáhéreq we iriwe oganúq ato ani, Maniká Iteriboreqka omaq intera eqmaq núwátóye. 2 Íné Porane páhsi sáhnsahwe tagahro. Ínéreq moke mahtaqté Sísa tagaríáh kéreqka ite Kárétía marákórápéqté Sísa tagaríáh kéné páhsi eqmaq suone.

3 Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera itene iru ukiq itagéhe. 4 Maniká Iteriboga Sísa Karáhé iwíáh atowana amahnága ahbabáq aruqaruro kegá mirao serahniyeho éna ite kaweraitanieéna itene ahbabáqsabe putiowe. 5 Minayabe Manikánsabe ahriahri iwíáh íwíáh atone. Aiq míre.

Kaweq ehwéhmé peh morá kéhre i ehwéhne.

6 Wene animárí míageheéna Manikánka omaq itáráirana Sísa Karáhéga séhréh aitáráiraq itega wensabé aiq pútare atárówe. Amahnága mó kené ehweh sehgioneheéq ite omaq itárái aní apubúue áúwáhwe. Miraonsabé áhtenuge. 7 Kaweq ehwéhmé peh morá kéhre. Mó ehwéhmé íre aiq pútaq ehwéhne. Mó kegá Sísa Karáhéne ehweh úbíráhbíq ehwehnue íwáhnoruro puaq ite íre tábúsoqme iwíáhurowe.

8 Ínéga kaweq ehwéh teiátáutaq aiq pútaq ehwéh íwáhnorurauge. Amahnága ínégabópoq íópeqté ánínkábópoq mó ehwéh teiéyataq Manikánka, Iraipéq pokúno aitahnawe aiq kawerinae. 9 Aiq teiúge. Mónkakáq teiníe. Mó anínká itega téh írátó ehwéh íre teiasa peh mó ehwéh teinaraq Manikánka, Iraipéq pokúno atahnawe aiq ábéranae.

10 Wehukega ínénsabe iwíáh íwíáhigeheéna mah ehwéh teiugo? Írakaumo. Manikánka kaweróne aintankeheéna iraruge. Wehukega ínénsabe suwahbankeheéna mah arámbéhríugo? Írakaumo. Wehukega ínénsabe suwahbankeheéna arambehriutaq tahirímé Sísa Karáhéne arambehriu aní íre míó irino.

Manikánka Pora eqmaq auwo ehwehne.

11 Néne iyahnabo anímáríno, Teiníboq írátíáhro. Ínéga teiú káwéq éhwéhmé wehukenínká íre áhwáraraire. 12 Mó kegá mi ehwéh íre teníátówe. Mó kegá mi sansá íre níwáhnorurowe. Sísa Karáhéga webataq mi sansá sokigi aintáráire.

13 Ite íráhmé ínéga miraurau sansámé aiq íráhwe. Ite iwíáhome ínéga Sísa íre tagariarautaq Asiu kené sánsánsábé iwíáh íwíáhéna tábúsoqme sehgirauge. Mi tanáhráq Sísa tagaríáh kéyábé íre nirutaboiria peh anotahtaq síwíoqnéna moke mi ke subiqme parabaruaníe íwíáhurauge. 14 Íné nigaqnane sansánsábé iwíáh íwíáhéna nánuwahrah Asíú kéné sánsá kawerue sehgirauge. Ínéga sehgiraunka moke néne wehgau kiotaikurauge.

15 Náinoga íné íre maqintotaq Manikánka omaq intena séhréh aintena néne arambehri mirainkehe aintowe. 16 Anehe wene kaweq ehwéh nahnso ke korerinkeheéna Manikánka wenahni Sísa sokigi aníátáire. Sokigi aníátáirana minayabe mó keyábé íre kasenurauge. 17 Ínéga Sísa íre tagahwataq mó kegá wene arambehri miraigeheéna Manikánka omaq sitena siqmarowara se Sarúsarama suwahpeq míówe. Anehe Manikánka Sísa sokigi aníátáirana mi kebá íre kiragarauge. Téhwe Árébía marákórápéq kowéna anehe Támákása suwahpeq kouwekurauge.

18 Apahtáró ópéq parabaguraitaq Píta taganieéna Sarúsarama suwahpeq kiwéna 15 wehekáh weba míarauge. 19 Mi tanáhráq ínéga mó ke Manikánka eqmaro kewe íre tagarauge. Peh morá Sémísi itene Wahnahne ábákawa tagarauge. 20 Ínéga sehiranue teiúmé aiq pútariahnsanuge. Manikánka tagaríéh púana péhe éhwéh íre iraruge.

21 Anehe Síría marákórápéqkákáq Sírísía marákórápéqkákáq kowara 22 Súría marákórápéqté Sísa tagaríáh kégá ínénku íre tagarowe. 23 Mó kegá sensabé, Íwíoqnarai anínká amahnága Sísane sánsá sehgíre. Sísa tagaríáh ké subiqme parabaruaníe urai anínká amahnága Sísa éhweh teri terinire urowara írátówe. 24 Manikánka íné aiq kaweraintáráinsabé sega wensabé iwíáh íwíáh atárówe.

2

Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kereq Porareq monseráh íwíáhu ehwéhne.

1 Áhnte opéq 14 opéq parabaguraitaq Sarúsarama suwahpeq mó kirauge. Ínéreq Páhnábásareqka Táítása meqmeta móátáráúye. 2 Ínéreq mibeqté Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kereqka momiwíuraunaraq wahnahno ke sebataq ehweh teríátáuge. Nahnso ke teri terinurau ehwéh teríátáuge. Manikánka mi iwíáh aintena, Kirerio aintáráirana kireríátáuge. Ínéga áhwára áhwára arámbéhríoneho éna sega néne ehweh iwíáhue tagariageheéna nahnso ke teri terinurau ehwéh teríátáuge.

3 Íné sénítái aní wenáwíq Táításawe íre Asiu anínéna peh Káríki marákórápéqté áníne. Mibeqté kégá, Táításane áú amurúrúáhro ue íre pagu pagunurowe. 4 Mó kegá ahboeraneheéra séra itensabé, Ite moq Sísa tagariona anímárí múne éra péhenurowe.

Itega Sísa Karáhéne sansá sehgiráúnayabé Mósísine ehwehnka ite íre saiqnariaraire. Mi ehwéhnká ite moq saiqnariankeheéra ahboeréhra kegá ite tagéra Táításane áú amurúrúáhro éra pagu pagunurowe. 5 Ite nahnso kegá aiq pútaq sansá kawerue miraigeheéq itega sensabé págegeue ahqáho arítáráúnara sega wene áú íre amurú auwahráhurowe.

6 Manikánka wahnah kereq mó kereqsabé peh morá íwíáhi puana mibeqté wahnah keyábé íre áhtenurauge. Mi wahnáh kégá ínéga nahnso ke teri terinurau ehwéh irera o ehwéh íre teníátówe. 7 Sega néne ehweh irera iwíáhéra, Manikánka Pítansabé, Asiu ke kaweq ehwéh koreri terinúno atáráinserah wega ínénsabe, Nahnso ke koreri terinúno aintáráire íwíáhurowe. 8 Manikánka Píta omaq atena Asiu kebá eqmarena págegeue séhréh atéhnserah wega íné omaq intena nahnso kebá eqmaq nuwena págegeue séhréh aintéhre.

9 Manikánka mi arámbéhríráq intonsabe mibeqté kéné wahnahmarí sensíwíq Pítareh Sémísireh Sónirehga ahtebéra ínéreq Páhnábásareq mehweh aitárówe. Sereq itereq morá íwíáhéq, Ínéreq Páhnábásareq nahnso kebá arambehri kéhrara se Asiu kebá arambehri kéhre íwíáhuraune. 10 Sega peh morá éhwéh teiera, Tabonah keyábé ahreraq matawéq se nárie sansa síwáhnorotao aitárówe. Íné nárie sansa aiq sokigi aritena mókakeakáq mirainie teríátáuge.

Poraga Pítane ahbabáq pahsuo ehwehne.

11 Pítaga Ántíóka suwahpeq míarairana ehweh atáráuge. Wega miraurai sansámé íre kaweq sansáne. 12 Pítaga Ántíóka suwahpeq téh suraitaq Sísa tagaríáh náhnsó kéreq moráráq táhutahururaire. Sémísiga eqmaq súátái Asíú kégá mitaq surowana Pítaga suro keyábé áhreéna nahnso kebá moráráq íre táhutahururaire. Suro Asíú kégá mahra íwíáhéra, Nahnso kegá Sísansabé aiq pútare atehrara sene síú amurúrúáhro íwíáhurowe. Mira íwíáhuronsabé abiahnsa atéhoéna Pítaga áhreéna nahnso kebá mónkakáq moráráq íre táhutahururaire.

13 Pítaga mi ahbábáq sánsá miraurainsabé mó Asiu kegá moq mina tahnsa urowe. Sene ahbabáq Páhnábása insoq atárówe. 14 Sega aiq pútaq ehwéh íre tábúsoqme sehgirowana tagéna ómi míarotaq Pítansabé wene ahbabáqsabe ehweh atáráuge. Ínéga wensabé, Are Asiu anínéwé téh suronaraq Asiu kené sánsá íre sehgira peh nahnso kené sánsá mirarurone. Minayabe amahnága árahinsabé nahnso keyábé, Asiu kené sánsá sehgíóro eno urauge.

Sísansabé aiq pútare atéh ánímé Manikánka kaweqtaq míahne atéh éhwéhne.

15 Iteinoibo Asiu ke míáh púara ite maqitónsabe ite moq Asiu ke méq ahbabáq nahnsó ké íre míone. Írakaumo. 16 Manikánka Mósísine ehweh sehgí ánínsábé, Mi ehwéh kawerue sehgiona puah kaweqtaq míahne atehro? Írakaumo. Ite aiq iahtebónawe peh morá Sísa Karáhénsabe aiq pútare atéh ánínsábé, Kaweqtaq míahne atéhre. Minayabe Manikánka, Kaweqtaq míáhwe aitankeheéq Sísa Karáhénsabe aiq pútare atone. Mó morá áh íre kéhre. Írakaumo. Peh morá Sísa Karáhénsabe aiq pútare atonayabé Manikánka, Kaweqtaq míáhwe aitéhre. Mósísine ehweh sehgí ánínká moke mi ehwéh íre sehgioráhire. Írakaumo. Minayabe Manikánka wensabé, Kaweqtaq míahne íre atéhre.

17 Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare aitárótaq Manikánka, Kaweqtaq míáhwe aitáráiraq anehemé nahnso kegá ahbabáronserah Sísa Karáhéga ahbabáq áhwárehro? Írakaumo. 18 Íné saiqnaríéh sánsá súáhnaraq anehe mi sansá mó sehgiónaraqmé ahbabáq ani úkorahuge. 19 Íné pusa ání tahnsa míógana Mósísine ehwehnka íné íre saiqnaríéhre. Íre sehgioráhunka pusa ání tahnsa úkurauge. Manikánka, Oga míahno aintankeheéna pusa ání tahnsa úkurauge.

Sísa Karáhéga oganúq intowe. Awankátaq táhpawe putiotaq íné moq wereq moráráq pukowana 20 oganúq intowe. Oganúq intowana amahnága íné nuwahbeh iwíáh íre mirauge. Írakaumo. Sísa Karáhéga nirupipeq mía míai puana we awahbeh iwíáh sehgíúge. Manikáne ahninkáwágá ínénsabe arutaboiréna néne ahbabáqsabe pukú púana wensabé aiq pútare atena we awahbeh iwíáh sehgíúge. 21 Mósísine ehweh sehgíó kéyábé, Kaweqtaq míáhwe arítéhtáq tahirímé Sísa Karáhé pehipi pukú irino. Manikánka ínénsabe arutaboiraintéh púana inehepeq íre súóge.

3

Mósísine sánsánkákáq Sísansabé aiq pútare atona sansánkákáqsábé éhwéhne.

1 Kárétía marákórápéqté kéo, árahinsabé múguwahgu ke úkuroo? Sísa Karáhé awankátaq táhpawe putio ehwéh pahsuqme teiátáúnaq írátówe. Amahnága péhe éhwéhnsábé aiq pútare atáhnsábé itega múguwahgu iwíáhowe. Inseréhga péhe éhwéh teiátóo? 2 Peh morá kásé éhwéh teiníboq írátíáhro. Mósísine ehweh sehgironsabé Manikánka Wenawa iteba eqmatairo? Írakaumo. Sísa éhweh ireq minayabe aiq pútare atárónsabé Manikánka Wenawa iteba eqmataire.

3 Téh Manikáne Awanka ite séhréh aitáráiraq kaweq sansánurowe. Amahnága mi sansá sueq, Iteriahríáh kaweqtaq míahrahúne íwíáhoo? Mina tahnsa múguwahgu iwíáhwé árah iwíáhoo? 4 Manikánka séhréh aitena sokigi aiátáime amahnága sueq anetaníbo íwíáhoo? Íné iwíáhume ite íre ibitagire. 5 Manikánka Wenawa iteba eqmatairana ótaq sansá mirauraire. Mósísine ehweh sehgirónsabé Manikánka Wenawa iteba eqmatairo? Írakaumo. Sísa éhweh ireq minayabe aiq pútare atárónsabé Manikánka Wenawa iteba eqmataire.

6 Minayabe Manikáne ehwehnka Ébáráhma éhweh mahraréna,

Wega Manikánsabe aiq pútare ato púana Manikánka wensabé, Kaweqtaq míahne atowe ire. (Stat 15.6)

7 Manikánsabe aiq pútare atáh ké Ébáráhma kahnáh ké tahnsa úkowe. Minawé iahtebaho? 8 Naho Manikánka iwíáhéna, Kaweq ehwéhnsábé aiq pútare atáh náhnsó kéyábé, Kaweqtaq míáhwe aritaníe úwe. Minayabe Manikánka Ébáráhmansabé kaweq ehwéh teawuwe. Wene ehwehnka Ébáráhmansabé mahraréna,

Arega miraónayabé moke mah marákó márákóípéqté ké kaweraritaníe ire.* (Stat 12.3, 18.18, 22.18)

9 Ébáráhmaga Manikánsabe aiq pútare atowana kaweratowe. Mina únserah Manikánsabe aiq pútare atáh ké moke kawerarítéhre.

10 Ínéga Mósísine ehweh sehgíúnsábé Manikánka aiq kaweraintankéhe íwíáho kewé wega kaweraritanabo? Írakaumo. Wega wene ehwehnka irarinserah mirainkehe. Wene ehwehnka mahraréna,

Mósísine ehweh sehgíó ké moke mi ehwéh íre sehgírataq Manikánka mi ke iraipéq eqmaq suanawire ire. (Lo 27.26; Jeremaia 11.3)

11 Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Wensabé aiq pútare atéh ání Manikánka kaweratahnana oga mía míainkehe ire. (Habakuk 2.4)

Mi ehwéhnká Mósísine ehweh sehgíó kéyábé aiq sokigi aiuwaq ite pahsuqme írátíonawe Manikánka mi ke íre kawerarítéhre. 12 Mósísine ehweh sehgie sansamé aiq pútare ate sansamé peh morá sánsápo? Írakaumo. Sehgie sansa mó sansáne. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Mósísine ehweh peh moke mi ehwéh sehgíó ké kaweqtaq míahrahowe ire. (Wok Pris 18.5; Nehemia 9.29)

13 Mósísine ehwehnka itereq moke wehukereq mi ehwéh íre sehgírataqsábé mahrarúwe. Mahraréna, Manikánka ite íre kaweraitanawire ire. Sísa Karáhéga ite séhréh aitanieéna awankátaq táhpagéna mah awíq meyomé Ahbabáq Anine. Mi awíq mewena itene ahbabáqsabe awankátaq táhpawe putawéna ite meirena kaweraitowe. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Awankátaq táhpawe putíéh ánímé Manikánka Ahbabáq Anine áwíratowe ire. (Lo 21.23)

14 Manikánka Ébáráhma kaweratowe. Kaweratena wensabé, Nahnso ke kaweraritaníe ú ehweh aiq pútaraginkeheéna Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe putiowe. Manikánka, Néniwa wehukeba eqmaraníe únsabe amahnága Sísa Karáhénsabe aiq pútare atáh kébá Wenawa eqmaréhre. (Esekiel 11.9; Jol 2.28-29; Sekaraia 12.10; Eqmaro 2.33)

Mósísine ehwehnka Manikánka mirainauge ú ehweh íre meruahráhire i ehwéhne.

15 Néne iyahnabo anímáríno, itene sansánsábé iahreraq itena teiníe. Téhranítégá omaq maréhra ehwéhmé mó morá ánínká mi ehwéh íre meruahráhire. 16 Naho Manikánka Ébáráhmareq wenanahreqsabé omasa éhwéh irarúwe. Íre ómi wene anahwaréhyabe peh morá ánínsábé irarúwe. Mi anímé Sísa Karáhée.

17 Teiú éhwéh áwahe íráhro. Ebeq Manikánka Ébáráhmansabé omasa éhwéh irarúwana anehe áhnte opéq 430 opéq parabagútaq Mósísine ehweh sehiranúwe. Manikánka Ébáráhma teawu ehwéhmé Mósísiga sehiranú ehwehnká íre meruahráhire. 18 Mósísine ehweh sehgironka Manikánka kaweraitéhtáq tahirímé wega Ébáráhma teawu ehweh abehrúki irino. Manikánka Ébáráhmansabé, Néne omasa éhwéh miranauge ú púana Manikánka mi ehwéh aiq miraúwe.

19 Aiq miraúnsabe Manikánka aneqsabé Mósísi iwíáh atowana wega sehgíóro ú ehweh sehiranúo? Wehukega, Ite ahbabáq animárí múne íwíáhigeheéna Mósísinsabé sehiranúno íwíáh atowe. Ébáráhmane anahwa íre tutaq mi ehwéhnká wahnahnaritankeheéna Manikánka Mósísinsabé sehiranúno atowe. Manikánka mi ehwéh íópeqté ké teriuwara sega mibeq mahbeq arito ání teawúwana ómi mó kegá tagageheéna sehiranúwe. 20 Sehiranú anímé Mósísiéna mibeq mahbeq arito ani míowe. Maniká peh morá ánínéna Ébáráhma ehweh teawutaq mibeq mahbeq arito aní íre teawasa peh Ébáráhma webataq teawuwe.

Mósísine ehwehnka ite íre saiqnarawéna wahnahnire i ehwéhne.

21 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká Manikánka mirainauge ú ehweh kiotaikiro? Írakaumo. Íre kiotaikire. Sehgíóro ú ehweh sehgiráúnaga oga mía míaúnaraq tahirímé mi ehwéhnká ite kaweraitéh irino. 22 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ahbabáqka moke mah kehiná kéhíná saiqnaríéhre (Aroma 3.9-19)

ire.

Minayabe Sísa Karáhénsabe aiq pútare atona ke Manikánka kaweraitena Wenawa eqmaraníe ú púana iteba eqmaréhre.

23 Sísa Karáhénsabe aiq pútare ate tanahráq íre suriotaq Mósísine ehwehnka moke wehuke saiqnariowe. Awehraq tanáhráq Sísansabé aiq pútare atageheéna mi ehwéhnká naho wehuke saiqnariowe. 24 Sísa Karáhé íre tutaq Mósísine ehwehnka wehuke wahnahnúwe. Sísansabé aiq pútare atonayabé Manikánka kaweraitankeheéna Mósísine ehwehnka wahnahnúwe. 25 Sísansabé aiq pútare ate tanahráq aiq awehraq kéhnsábé Mósísine ehwehnka amahnága ite íre saiqnarawena wahnahnaitéhre.

Sísansabé aiq pútare atonaga Manikáne anímárí úqítéhre i ehwéhne.

26 Sísa Karáhénsabe aiq pútare atonayabé Manikánka itensabé, Néne animárí míáhwe aitéhre. 27 Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare ateq wání meraunaraq itereq wereq morá ání tahnsa úkuraune. 28 Sísa Karáhénsabe aiq pútare ateq wereq mía míaéq peh morá ání tahnsa ké úne. Asiu kereq nahnso kereq arambehriraq saiqnaríáh kéreq arambehriyabé ápeq méyáh kéreq wehreq ahrereq Sísaba mía míaéra íre mó ke mó keéra peh morá ké úne. 29 Ite Sísa Karáhé tagaríáh ké púaq Ébáráhma kahnáh ké úkowana Manikánka Ébáráhma teawunserah ite kaweraitéhre.

4

Ite Manikáne animárí úkúne i ehwéhne.

1 Wenabo pukínaraq káriq anínká wenabone marakó wene ménsámehnsá awaq mena mi tanáhráq íre meyahráhire. We káriq aní púana peh arambehri aní tahnsa míahnara mó kegá we wahnahnéra wene ménsámehnsánkakaq wahnahnatáhwe. 2 We anotah aní úkéna wenaboga omaq atéh tánáhráq wewega wahnahninkehe.

3 Ite Sísa íre tagariaraunaraq pehgáriq anímárí tahnsa méq mina onserahnuraune. Owainawanseq wahnsawarinseqka ite saiqnarawéra wahnahnurowe. 4 Awehraq tanáhráq Manikánka wenahni eqmarowana Asiu inínká we maqmarowana Asiu kené sánsánúwe. 5 Mósísine ehwehnka saiqnario ke sabiruankeheéna Manikáne animárí míageheéna tumíowe.

6 Amahnága wene animárí míona puana Manikánka wenahniné awa itene irupipeq eqmaréhre. Wenawanka iwíáh aitéhraq Manikánsabe, Iteriboe atone. 7 Amahnága ite íre arambehriraq saiqnaríáh ké tahnsa méq peh Manikáne animárí míone. Ite wene animárí míona puana Manikánka moke náina naneq náinkéhe.

Poraga Kárétía keyábé iwíáh kikirú ehwehne.

8 Menah ite Maniká íre tagariarotaq owainawanseq wahnsawarinseqka ite saiqnarawéra íre Maniká Iteriboga tahnsanue wahnahnaitárówe. 9 Amahnága itega Maniká tagaríáhwana wega ite tagaríéhre. Tagaríéh púaq aneqsabé owainawanseq wahnsawarinseqne sánsá sehgieyabe iuwahbehro? Se íre págegeowe. Sega íre séhréh aitaráhowe. Sega ite mó saiqnaríéhboq aneqsabé sene sánsá sehgieyabe iuwahbehro?

10 Itega mó wehekáh mó tanáhráqsábé iwíáh íwíáhéq awehriowe. Itega mó íónkakaq ópeqkakáq sínaraqsábé sánsánowe. Íre kawerowe. 11 Mi sansánonsabé nirupipeq págege agire. Ínéga séhréh aitó árámbéhríwé abehrúkinabo?

12 Néne iyahnabo anímáríno, ínéga Asiu kené sánsánsábé iwíáhunserah iwíáhoro. Asiu kené sánsánká íné íre saiqnaríéh púana ite menah míaronserahnue míarauge. Iteba téh surautaq néne ehweh ireq íre ahqáho aintárówe. 13 Mi tanáhráq nuwahreuraunsabé mitaq iteruwahpeq íre kótaikorahu puana kaweq ehwéh téh teiátáuge. Mina ahreraq matiaho? 14 Ite iuwahrieh nuwáhréuraugaq itega íné íre kaqnúwátówe. Írakaumo. Maniká míéhrabeqte íópeqté ánínseq Sísa Karáhéreqka iteba suroyataq tahirí itega se kawerue mehweh arítáró irino. Se kawerue mehweh arítárónserah íné moq mehweh aintárówe.

15 Mi tanáhráq itega iwíáh íwíáhurowe. Amahnága aneqsabé túbáh agoo? Néne niura awahreuraunsabé irutaboirainteq itene iura meruqmaqme nienehe urotaq tahirímé níátó irino teníátówe. Mina iahreraq itena teiúge. 16 Amahnága ite aiq pútaq ehwéh teiúnsábé íné itene naruo aní úkugo?

17 Mó kegá itensabé ehnenehne aitera ite kawerue séhréh aitanéhe íwíáh íre owe. Itega néne ehweh sueq sene ehweh sehgigeheéra itensabé ehnenehne aitáhwe. 18 Íné iteba míótáqkákáq íre míótáqkákáq wehukega ite aiq pútaq séhréh aitanéhe íwíáhotaq tahirímé aiq kaweri irino.

19 Néne iyahnabo anímáríno, kía míéh ínínká ani maqmianaitaq érinserah itensabé nirutaboirunka nirupipeq umehirana níérire. Sísa Karáhéga iwíáhinserah itene irupipeq tábúsoqme iwíáhirataq nirupipeq eyoyóinae. 20 Itega miraonsabé nirupipeq áhnte iwíáh kikiruge. Ite mó iwíáhigeheéna amahnága iteba méyabe nuwahbehre.

Maqmio inítéyábé pabeqme ehwéhne.

21 Mósísine ehweh sehgieyabe iuwahbeh keo, mi ehwéhmé aiq kawerue iahtebaho? 22 Manikáne sehiranka Ébáráhma éhweh teíre. Ébáráhmaga wene arambehri iní wenáwíq Égah abariúwana animai maqmarowe. Anehe Manikánka Ébáráhma teawena, Arene ahreurá orenínéna animai maqmiankéhe úwe. (Stat 16.15, 21.2)

23 Wega irarúnka mó opéq mi orénínká animai maqmiowe. Minayabe se abahnináhnah míówana Manikáne ehwehnka aiq teíre.

24 Mi inítéráq pabeqme ehwéhne. Mina maqmíóya inítéwé téhtaré éhwéh tahnsanéna mahraue kéhre. Égahwe ebeqte éhwéh tahnsane. Moke wene animárímé saiqnaríáh ké wóe. 25 Árébía marákórápéqté sáwéh áwíq Sáínáie.* Égahwe mi sawéh tahnsane. Wereq wene animárí saiqnaríáh ké púana we moq mah marákóípéqté Sarúsarama suwahpeq tahnsáne.

26 Mó iní, wene ahreurá íópeqté Sárúsárámáwé iteruwahpeq mire. We iteino wíre. Wene animárí ite íre saiqnaríéh ké úne. 27 Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Orahiníno, arupipeq eyoyóue míahno. Ani íre uwo uwoue maqmiahna iníno, arupipeq eyoyóue iwíáh íwíáhúno. Áúwéh ínímé áhnte anímárínseq míankehe. Wenawehqpa mía míai inímé peh táhmaro anímárínseq míagehe ire. (Aisaia 54.1)

28 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka omasa éhwéh teawunka mi korénínká Áhísáhki maqmiowe. Mina inserah Manikánka omasa éhwéh teiátáinka ite wene animárí úkue míone. 29 Mi tanáhráq wenanoga pehipi maqmio anímáígá Manikánka irarúnka maqmio anímáí áwíoqnówe. Mina únserah amahnága peh sinowaréhga maqmíáh kégá ite Manikáne Awanka maqitéh ké íwíoqnahwe. 30 Íwíoqnahnsabé Manikáne ehwehnka mahraréna,

Arambehri inínseq wenahninseq kaqsuo. Mi anínká Ébáráhmane ahreuráné ahninkáwáreq monseráhnue sibowáné náneq awaq miehneho. Awaq miehnehboq ebeq piah ahnínkáwáreq wenanoreq kaqsuo ire. (Stat 21.10; Sóni 8.35)

31 Néne iyahnabo anímáríno, ite Sísa tagariona puaq arambehri inímé ite íre wene animárí múne. Írakaumo. Ite wene ahreuráné animárí múne.

5

Wehukene sánsánká ite saiqnariehneho i ehwéhne.

1 Mósísine ehwehnka saiqnariarairaq Sísa Karáhénsabe aiq pútare atáráúnaga ite sabi iuwátáire. Mi ehwéhnká mónkakáq saiqnariehnehboq peh morá Sísansabé aiq pútare ate sansanoro.

2 Íné Poraga teiníboq írátíáhro. Asiu kegá síú amurúrúáhnserah itega itene íú amurúrúáhnaraq Manikánka itensabé, Kawerowe aitankéhe íwíáhoo? Mira íwíáhirataq Sísa Karáhéga miraú arámbéhrígá ite íre séhréh aitahráhire. 3 Mónkakáq teiníboq írátíáhro. Asiu kené síú amurúrúáh sánsá miraonehe íwíáhirataq moke Mósísine ehweh sehgíóro aitankéhe. 4 Mósísine ehweh sehgioneheqmúne íwíáho keo, mira íwíáhonka Sísa Karáhéga séhréh aitéh sánsá aiq súáhwana wega íre séhréh aitéhre.

5 Sísa Karáhénsabe aiq pútare atonayabé Manikáne Awanka séhréh aitéhrana Manikánka, Kaweqtaq mía míaowe aitankéhe. Itega mira íwíáhéq áwénunúne. 6 Sísa Karáhéreq mía míao kegá síú amurúrúáh sánsánkákáq síú íre amurúrúáh sánsánkákáq monseráhnire. Mi sansátáré mirairanka íre séhréh aitahráhire. Peh morá Sísansabé aiq pútare ateq mó keyábé irutaboiro sansánká séhréh aitahráhire.

7 Menahmé itega aiq pútaq sansá kawerue sehgirowe. Mi sansá súáhro insega teiena pagu pagunurairo? 8 Minawé íre Maniká, ite omaq itárái anínká iwíáh aitárái ehwéhne. Mó iwíáhigeheéna aneq ehwéh teinínkono?

9 Iteriborehga mah pabéqmé éhwéh iraréra, Páráwahipéq pehgáriq muoráhi naneq maréhrataq mi paráwáh moke muinae ewe.*

10 Péhe éhwéh irari anínká mó ehwéh teínsábé itene irupipeq iwíáh kikirowe. Mi pehe éhwéhni aní insebómo. Manikánka we tagéna kamah awinkéhe. Itene Wahnahnka séhréh aitahna puaq péhe éhwéh sueq ínéga teiú éhwéh mónkakáq sehgioneheqmóe íwíáhuge.

11 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka kawerowe aitankéhboq itene íú amurúrúáhro tei teinutaq tahirímé mó kegá íre níwíoqnah irino. Sísa Karáhéga itene ahbabáq kaqsuena ite kaweraitanieéna awankátaq táhpawe putio ehweh tei teinunsabé mó kegá abiahnsa aintera níwíoqnahwe. 12 Itene íú amurúrúáhro tei teino kegá seyene áwáhnta pirúéhrataq aiq kawerinae.

Mó keyábé irutaboiréq we séhréh atéhoro i ehwéhne.

13 Néne iyahnabo anímáríno, mó naneqka ite íre saiqnariankeheéna Manikánka itensabé, Ínéba sero ue omaq itáráire. Mó naneqka ite íre saiqnaríéhnsábé ite iuwahbeh sansá íre kaweq sansá pehipi miraoneheqmúne íwíáhiyehboq peh mó keyábé irutaboiréq we séhréh atéhoro. 14 Mósísiga sehgíóro ú ehweh áwahewé Sísaga aiq mahraréna, Arerensabé iwíáhue arutaboirónanserah mó keyábé moq iwíáhue arutaboiroro. 15 Póéráhqka tópah nehtaq mó áwáhu poeráhq pawe kaqsúéh serahniyeho. Mirairataq tobehue kobeq séberiyehboq kawerurero.

Manikáne Awanka iwíáh aitéhnserahnoro i ehwéhne.

16 Teiníboq írátíáhro. Manikáne Awanka iwíáh aitéh serahnoro. Manikáne Awanka iwíáh aitéh íwíáh sehgírataq itene irupipeqté áhbábáq íwíáh íre sehgioneheqmóe. 17 Itene irupipeqté áhbábáq íwíáhákáq Manikáne Awanka iwíáh aitéh íwíáhákáq íre monseráh púana tobehinonóye. Minayabe ite iuwahbeh sansá íre miraorahowe. 18 Manikáne Awanka iwíáh aitéh íwíáh sehgírataq Mósísine ehwehnka ite íre wahnahnaitahráhire.

Irupipeqté áhbábáq íwíáhgá miraúna sansánsábé éhwéhne.

19 Itene irupipeqté áhbábáq íwíáhgá mirai sansá tagaríáhwe. Mahna tahnsane. Mó aníné ahre weh abariéwé, íre kaweq iwíáhwé, ahbabáq sansamé, 20 péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh atewé, ánéhgiewé, ebehwe, tobehwé, ehwehwé, mó anínsábé aru págege atewé, ménsámehnsánsabe aigárá pabekime, abiahnsa atewé, peh morá arerensabé iwíáh íwíáhéwé, sainkéwé, 21 mó keyábé íre kaweq iwíáh aritewé, píah néra múguwahgu agéwé, píribahriwe, ahriahri ehwehwehéwé, irupipeqté áhbábáqká moke mahna tahnsa ahbábáq áhwárehre. Menah teiátáu ehwéh mónkakáq teiníe. Mina tahnsano ke Manikánka wahnah wahnahnirabeq íre kioráhowe.

Manikáne Awanka iwíáh aitéhnsábé éhwéhne.

22 Manikáne Awanka iwíáh aitéh sánsámárí teiníe. Mó keyábé arutaboiréwé, aru eyoyówé, aru ukiqme méwé, uwaréqme méwé, séhréh atewé, tábúsoqme ah nogewé, tábúsoqme arámbéhríéwé, 23 mó ke suwahbeh sansá miraéwé, we awahbeh sansá suena kaweq sansánéwé, minawari moke Manikáne Awanka iwíáh aitéh sánsáne. Sehgíóro i ehwéhnká mah kawéq sánsá íre ahqáho aitahráhire.

24 Sísa Karáhé tagaríáh kégá iwíáhéq Sísa pukú awánkátaq itene irupipeqté áhbábáqsábé iuwahbeh iwíáhwé, igárá pabeki iwíáhwé aiq sutaune.

25 Manikáne Awanka oganúq ítárái puaq wega iwíáh aitéhnsábé sehgioneheqmúne. 26 Mó ke kiotaikuge éq píribahriiyeho. Mó ke ahbabárarítého. Mó kené ménsámehnsánsabe igárá pabekíneho.

6

Iteite we séhréh atéhoro i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, Sísa tagaríéh ánínká ahbabáréna Sísane sánsá suena peh túbáh agínawe íre kawerire. Mi anínká mónkakáq Sísane sánsá kawerue sehginkeheéq ite Manikáne Awane sansá tábúsoqme sehgíó kégá mi aní pehwehrue séhréh atáhro. Owainawanka ite moq ahbabáq iwiáh aitehnehboq kawerurero. 2 Iteite we séhréh atéhéq aru ukiq átéhoro. Mirairataqmé Sísa Karáhéga sehgíóro i ehwéh kawerue sehgioráhowe.

3 Pehgáriq anínká iwíáhéna, Íné anotah aní múge ime wewensabé péhe íwíáhire. 4 Ómiga wene wene arambehri tagéra, Aiq kawerugapómo éra iwíáhue tagahro. Arerene arambehriga mó aníné arambehri kiotaikínayabé iwíáh íwíáhiyehboq peh morá arerene arambehriyabé iwíáh íwíáhoro. 5 Minayabe arerene arambehri kawerue sehgio.

6 Manikáne ehweh áwáhnorinana íréh ánínkáwé moke kaweq naneq áwáhnori aní náwino.

Kaweq ayúnkákáq íre kaweq ayúnkákáqsábé pabeqme ehwéhne.

7 Péhe íwíáhiyehboq tábúsoqme iwíáhoro. Manikánsabe anetaníbo íwíáho ke kamah arinawire. Wehukenínká abehq náneq ayú uqmarahnaraq íre kaweq será iyanae. Kaweq naneq ayú uqmarahnaraq kaweq será iyanae. 8 Mina inserah arene arupipeqté áhbábáq íwíáh sehgínaraq kaweqtapéq íre awaqme iraipéq pokiniewóne. Manikáne Awanka iwíáh atéh íwíáh sehgínaraq oga mérapeq awaq miankéhe.

9 Kaweq sansánéq arambehri túbáh agiyehboq mi sansá íre susa peh kawerue sehgírataq Manikánka sainsuahna tanáhráq kagai apéq náinkéhe. 10 Minayabe séhréh arite tanahráq kahnaraq ómi kawerarítáhro. Sísa tagaríáh ké anotahtaq séhréh ariteq kawerarítáhro.

Poraga Sísa awankátaq táhpagúnsabe iwíáh íwíáh ú ehwehne.

11 Moke mahna parabarúó éhwéhmé ínéga peh ehweh teawúgana mó anínká sehiranéwéhre. Amahnága ínénéga sehirankara mewe mah pahsí sehiranue parabaruaníe. Néne anotah sehirá tagahro. 12 Síú amurúrúáh kégá peh wehuke suwahbeh sansánsábé iwíáh íwíáhéra íú amurúrúáhro aitera pagu pagunowe. Pagu pagunéra peh morá Sísa awankátaq táhparó ehweh teri terinotaq tahirímé mó Asiu kegá síwíoqnah irino. 13 Síú amurúrúáh kégá Mósísine ehweh moke íre sehgira peh ákáhtaq sehgirowe. Itega íú amurúrúáhro e ehwéh sehgírataq sega iwíáh íwíáhigehe. Itene ehweh kawerue sehgíówe éra iwíáh íwíáhigeheéra ite pagu pagunowe.

14 Ínéga mirauraunsabé íre iwíáh íwíáhéna peh morá Sísaga miraúnsabe iwíáh íwíáhinauge. Sísa awankátaq táhpawe putionka mah marákóípéqté sánsánsábé néne iwíáhipeq aiq sutauge. We putio tanáhráq íné moq pukuraunsabé mah marákóípéqté sánsá sehgieyabe íre nuwahbehre.

15 Síú amurúrúáh sánsánsábé íre iwíáh íwíáhorahi naneq mire. Síú íre amurúrúáh sánsánsábé moq monserahnire. Peh Manikáne Awanka wehukeníné arupipeq kaweratéhrana o aní úkinsabé minawé anotah iwíáh íwíáhorahi naneq mire. 16 Manikánka mi iwíáh sehgíó ké wene animárínsábé arutaboiréna siru ukiq sitéhre. Mi ke aiq pútaq Ísara kahnáh móe.

17 Mó kegá niru págege aintéhoéna ínéwé Sísane arambehriu aní ména wene sánsá sehgiráuge. Mirauraunsabé mó kegá nubiq matowana ninonkataq náonabí kéhre.

18 Néne iyahnabo anímáríno, itene Wahnah Sísa Karáhéga séhréh aitéhre. Aiq míre.

* 3:8: Manikánka teawu ehwehnsabé Ébáráhmaga aiq pútare atena we Sísane aigaqna úkúwe.

* 4:25: Manikánka sehgíóro ú ehweh Sáínái sawéhrápéq Mósísi teawuwana sehiranúwe.

* 5:9: Mi pabéqmé éhwéh áwahe mahrarúwe. Mina inserah itene irupipeq pehgáriq íre kaweq iwíáh kahnaraq mótaq anotah ahbabáq úkinae. Ahwa kené pabeqme ehwéhmé mahna tahnsa kéhre. Uwaruntútaq pehgáriq irá kekiaráhtáq apubúue anotah irárehre.

Épésa

1

2

3

4

5

6

Épésa

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Poraga Épésa suwahpeq mó opéq mó opérue kosíwáhnorúwe. Anehe we Aroma suwahpeq karábúsiipéq míotaq wega mah pahsí sehiranéna Tíkíkúsi awuwana wega Épésa suwahpeq Sísa tagaríáh ké mewe móriuwe. Mah pahsí áwahewé Maniká tagaríáh ké moke morá íwíáhue peh morá ké tahnsa míagehe teíre. Manikánka wene kaweq sansá sokigi ariuwe teíre. Weh ahre kawerue míageheéna teíre. Anehete éhwéhmé owainawa kiotaikorahúna ehwéh teíre.

1

Poraga Épésa suwahpeqte ké siu pahsíe.

1 Épésa suwahpeqte kéo, íné Poraga sehiranu pahsí sáhnsahwe tagahro. Ite Manikáne animárí méq Sísa Karáhéne sansá kawerue sehgíówe. Sísa Karáhé éhweh síwáhnorinkeheéna Manikánka we awahbeh sansánéna omaq intena eqmaq nuwowe. 2 Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera iru ukiq itehye.

Manikánka ite Sísa tagariona ke áhnte kaweq naneq nái náini ehwéhne.

3 Itene Wahnah Sísa Karáhéne abowá Manikánsabe iwíáh íwíáh atone. Ite Sísa Karáhéreq mía míaúnayabé Maniká Iteriboga ite págege aitankeheéna moke íópeqté kaweq naneq nái náinire. 4 Manikánka mah marákó márákó íre mirarotaq wereq Sísa Karáhéreqne animárí míageheéna omaq itowe. Wega tagehtaq íre ahbabáq ke méq peh kaweqtaq mía míaigeheéna omaq itowe.

5 Mah marákó márákó íre mirarotaq Manikánka itensabé anotahtaq arutaboiréna we awahbeh sansánéna iwíáhue omaq itowe. Wega iwíáhéna, Sísa Karáhéga miraínaga wensabé aiq pútare ataneherao ke néne animárí úkigehe íwíáhúwe. 6 Wene arutaboiri ahnínkáwágá miraúnsabe Manikánka anotahtaq séhréh aitena wáh kaweraitowe. Minayabe Manikánsabe, Anotah aní móne ateq wenáwíq pankereq iwíáh íwíáh atone.

7 Sísa Karáhéga ite meirena itene ahbabáq kaweraitanieéna putiotaq wene korahq tuwe. Wega miraúnsabe Manikánka anotahtaq arutaboiraitena itene ahbabáq sabi iuena insahwé aitowe. 8 Insahwé aitena anotahtaq arutaboiraitena itensabé, Ahtebia ánímárí méq tábúsoqme iwíáhoraho ke míáhro aitowe.

9 Sísa Karáhéga miraúnsabe Manikánka naho mirainauge ú iwíáh we awahbeh iwíáh íre teiasa peh amahnága teíre. 10 Awehraq tanáhráq sínaraq Manikánka moke miraú naneqmarí soruparankéhe. Moke íópeqté náneqkakáq mah marákó márákóípéqté náneqkakáq soruparena Sísa Karáhénsabe, Minawari moke wahnahnúno atankéhe.

11 Manikánka moke wene arambehri pehipi íre miraia ebeqme tábúsoqme iwíáhéna anehe miraire. Miraue tábúsoqme iwíáhéna ite Sísa Karáhéreq méq wene animárí míageheéna Manikánka iwíáhue omaq itowe. 12 Ite Asiu kegá Sísansabé téh aiq pútare ateq wene sánsá sehgiune. Itega, Maniká téhrehnka inserahni aní ména págege aní míéhre ateq wensabé iwíáh íwíáh atageheéna ite omaq itowe.

13 Itega moq aiq pútaq ehwéhmé ite kaweraitahráhi ehwéh írátótaq Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárówana Manikánka Wenawa iteba eqmataire. Manikánka, Sísansabé aiq pútare atéhra kebá Néniwa eqmaraníe únsabe wene kaweq anímárí míageheéna Wenawa iteba eqmataire. 14 Manikáne Awanka itereq mía míai puaq Manikánka náiníe i naneq náinawire aiq tagarione. Wega kaweraitárái puaq mókake weba mía míaéq moke kaweq naneq meyaneheqmúne éq áwénunúne. Áwénunéq wensabé iwíáh íwíáh atone.

Poraga Épésa suwahpeqte kéyábé púrerarito ehwéhne.

15 Ínéga írátíómé itega itene Wahnah Sísansabé aiq pútare ateq Maniká tagaríáh kéyábé irutaboirowe. Itega irutaboiro ehwéh irena 16 Manikánsabe kaweróne ata ataéna íre túbáh aguge. Púrerutaq itensabé niahreraq matawéna ite éhweh Maniká Iteribo teawa teawanuge. 17 Itene Wahnah Sísa Karáhéne Manikánsabe púrerue kaweq iwíáh arito teawúge. Itega Manikáne sansá kawerue ahtebageheéna wensabé, Arene sánsá sokigi ario teawúge. Maniká Iteribo kiotaiki aní ména anotah tehrehnkakáq ání míéhre.

18 Itega áwénunúna naneqme áhnte kaweq naneqme awaq miageheéna Manikánka ite omaq itowe. Minayabe kawerue tagariageheéna Manikánsabe, Itene irupipeqté íúrá tagahro arito teawúge. 19 Itega Manikáne págege arámbéhrí íre agehgamarahráhúne. Wensabé aiq pútare atona ke Manikánka anotahtaq págege aitena séhréh aita aitaire. Minayabe itega ahtebageheéna púreruge.

20 Sísa Karáhé pukúwana Manikánka we iriwe oganúq atena págege atena íópeq wene ayah púpeq tútuue míahno atonserah ite moq págege aitena séhréh aita aitaire. 21 Sísa Karáhéga moke wahnah kereq anotah anímárínseq íópeqté kéné wahnah kereq págege kereq kiotaikire. Wenáwíqka moke mó ke síwíq kiotaikire. Amahnágaákáq mókakeakáq wenáwíqka peh kiotaikinae.

22 Manikánka Sísansabé, Moke wahnahnúno atena moke íné tagaríáh ké auráq matawé wahnahnarito atowe. 23 Moke we tagariona ke Sísa Karáhéne anonka tahnsá míonana we itene iyahqno tahnsa míéhre. Wega Maniká tagariona ke auráq matawéna wahnahnaitéhre. Wega moke kéh náneq miraue náiena wahnahnire.

2

Manikánka ite iriwe oganúq itena Sísareq wahnahnoro aito ehwéhne.

1 Menah itega Manikáne ehweh anterueq ahbabáq aruqarurowe. Itene ahbabáqka ite subiq sutairaq ite pusa ké tahnsa míarowe. 2 Mi tanáhráq itega mah marákóípéqté áhbábáq sánsá sehgieq owainawamaríné wahnahne sánsá sehgirowe. Mi ahbábáq wáhnáhnká moke Manikáne ehweh anterúáh ké aiq saiqnaríéhre.

3 Menah itega moq Manikáne ehweh anterúáh kégá ahbabáro serahnuraune. Itene irupipeqte iuwahbeh iwíáhga aiq saiqnaríéh púaq itega irutaboiro sansánkákáq ite iuwahbeh iwíáhákáq sehgirowe. Mi sansámárí sehgieq Manikánka ahbabáq ke kamah aritahna naneq ite moq meyahráhuraune.

4-5 Itega wene ehweh anterutauna puana itene ahbabáqka ite iubiq sutainsabé ite pusa ké tahnsa míaraune. Peh pusa ké tahnsa míaraunaraq Manikánka itensabé anotahtaq arutaboiraitena kaweraitena oganúq ítáráire. Oganúq ítáráinsabé Sísa Karáhéreq mía míaúne. Manikánka séhréh aitowaq Sísansabé aiq pútare atáráúnayabé ite kaweraitáráire. Peh morá Manikánka arutaboiraitéh sánsánká ite meirena kaweraitáráire.

6 Manikánka Sísa Karáhé iriwe oganúq atotaq ite moq wereq iriwe oganúq itena Sísa Karáhéreq íópeq tútuue wahnahnoro aitowe. 7 Sísa Karáhéga miraúnsabe Manikánka ite iwíáhéna mi kawéq sánsá miraúwe. Manikánka árahinsabé miraúwo? Wega ite ómi keyábé anotahtaq arutaboiraito sansa pahsuanieéna miraúwe. Mókake mó tanáhráq mó tanáhrárue ahriahri mina aiq ahtebageheéna ite oganúq itena Sísa Karáhéreq íópeq tútuue wahnahnoro aitowe.

8 Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárónsabé Manikánka ite anotahtaq arutaboiraitena ite meirena kaweraitáráire. Íre iteitega mirauronka kaweraitáráire. Írakaumo. Manikánka wáh kaweraitáráire. 9 Íre iteitega arambehriuronka kaweraitáráire. Minayabe iteíwíq íre pankerahráhowe. Írakaumo. Itega mirauronsabé íre iwíáh íwíáhorahowe. 10 Sísa Karáhéga miraúnsabe Manikánka ite oganúq itena we awahbeh arámbéhrí miraigeheéna omaq itena mi arámbéhrí kawerarowe.

Sísaga miraúnka ite morá ké tahnsa míone i ehwéhne.

11 Ite íre Asiu ke peh nahnso ke míáhwe. Asiu kegá sene síú amurúruera ite tagéra, Síú íre amurúrúáh ké wóe aitárówe. Ite nahnso ke méq Sísa íre tagariaro ke míaro tanáhráqsábé iwíáhoro. 12 Mi tanáhráq itega Sísa Karáhé íre tagariarowe. Asiu kené naruo méq Manikánka mirainauge ú ehweh, wene omasa éhwéh íre írátówe. Itega mah marákóípéqté sánsá sehgieq Maniká Iteribo íre tagariarowe. Mókake Manikánka kaweraitanawire íwíáh íre urowe. 13 Ite wáhnaupéqté ké míarotaq Sísa Karáhéga ite kaweraitanieéna putiowana wene korahqka insahwé aitowaq amahnága ite Sísareq mía míaéq íre wáhnaupéqté ké míáhwe.

14 Menah Asiu kegá nahnso keyábé, Iuwahriehre arítárówara nahnso kegá moq Asiu keyábé, Iuwahriehre arítárówe. Kuri ogirahrue kéhnserah Asiu kereq nahnso kereqne suwahrieh iwíáhgá kuri tahnsá ógíráhq kowana Sísa Karáhéga ómi itene ahbabáqsabe pukúnka mi kurí saweyuena iru ukiq itowe. 15 Sísaga miraúnsabe ite morá ké míonana Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká wehuke íre saiqnariahrahire. Sísaga miraúnka Asiu kereq nahnso kereq insahwé aitena itensabé, Ínéreq mía míaéq morá ké míáhro aitowe. 16 Wega itene ahbabáqsabe awankátaq táhpawe pukútaq itene iuwahrieh íwíáh kaqiuwena Asiu kereq nahnso kereq insahwé aitena Manikápa móitowe.

17 Menah Asiu ke Manikánseq wahtotaq míarowaq ite nahnso ke íre wahtotaq míarowe. Sísa Karáhéga séna insahwé aite ehweh ite nahnso kereq Asiu kereq iru ukire ehweh tei teinuraire. 18 Sísa Karáhéga nahnso kereq Asiu kereq kaweraitena Manikáne Awa iteba eqmaq áúwátáiraq ite Maniká Iteriboba kowíahrahúne.

Ite Manikáne nah tahnsa múne i ehwéhne.

19 Minayabe ite nahnso ke íre wáhnaupéqté ké míáhwe. Írakaumo. Ite peh Manikáne animárí méq wenkahnáh míáhwe. 20 Ite Manikánka píéh náh tahnsa míáhwaq ite eqmaq iuwátái kereq Manikáne ehweh iraru kereq nahwiahnsanse tahnsá míonana Sísa Karáhé wahq tahnsa míéhre.

21 Abogéh awanká wahqtáq kawerue táhpawe kéhnserah ite Sísareq mía míaonehe. Manikánka píéh náh púana anotah nah kanae. Peh wewene kaweq nahne. 22 Manikánka itereq moke mó we tagaríáh kéreq moráráq sorupaitáráiraq ite wene kaweq nah míone. Wereq Wenawanseqka mi nahupéq mía míaóye.

3

Poraga Sísa éhweh nahnso ke koreriu ehwéhne.

1 Íné Pora Sísa Karáhéne arambehriu anínéna ite nahnso ke séhréh aitáráunsabé mó kegá karábúsiipéq móíntárówe. 2 Manikánka ite nahnso ke séhréh aitankeheéna wega ínénsabe arutaboiraintena omaq intena, Kosíwáhnorúno aintáráime írátówe. 3 Asiu kereq nahnso kereq morá ké úké ehwehmé nahomé kopípéq kowe. Menah Manikánka mi ehwéh teníátáirana minayabe métáq mah pahsíípéq pehgáriq ehwéh sehiranue aiq teiewóge.

4 Sísa Karáhéga Asiu kereq nahnso kereqsabé mirainaú arámbéhrí nahomé kopípéq kowaq itega néne pehgáriq ehwéh kawerue sáhnsahírataq íné Poraga Sísa Karáhéga miraú arambehri aiq kawerue ahtebehre íwíáhigehe. 5 Naho Manikánka mi kopéqté éhwéh wehuke íre teiasa peh amahnága Manikáne Awanka mi iwíáh aitéhraq Manikánka eqmaro kereq wene ehweh irare kereqka irone.

6 Naho kopípéq ko ehwéhmé pahsuqme teiníboq íráhro. Amahnága Manikánka íre peh morá Asiu ke kaweraitéhre. Sísa Karáhé éhweh ireq wensabé aiq pútare atona kewé Manikánka moke kaweraitéhre. Moke kaweraitéh púaq Sísansabé aiq pútare atona kewé nahnso kereq Asiu kereq peh morá ké míone. Sísa Karáhéga miraúnsabe Manikánka náinie i naneqmarí ite ómi morábí awaq mianéhe.

7 Manikánka ínénsabe arutaboiraintena omaq intena, Mah kawéq éhwéh kosíwáhnorúno aintowe. Mi arámbéhrí kawerue mirainkeheéna Manikánka págege aintena séhréh ainta aintaraire. 8 Moke Manikáne arambehrio kegá íné kiotaikowana Manikánka ínénsabe arutaboiraintena séhréh aintéhre. Íre ínénéga kaweq arámbéhríuraunka Manikánka o arámbéhrí níátáire. Írakaumo. Wewega iwíáhéna ínénsabe, Sísa Karáhé éhweh kosíwáhnorúno éna eqmaq núwátáire. Sísawe áhnte matíéh ání míéhrana mina matíéh náneqme íre sáhnsahoráhire.

9 Manikánka moke ménsámehnsánkakaq wehukeakáq mirarena wega mirainauge ú iwíáh naho íre teiasa peh kopípéq kowe. Peh kopípéq kowana amahnága wehukega wene iwíáh ahtebageheéna kosíwáhnorúno aintáráire. 10 Naho Manikáne iwíáh peh kopípéq kowara amahnága ite Asiu kereq nahnso kereqka moráráq momiwíue wensabé iwíáh íwíáhúne. Iwíáh íwíáhúnara íópeqté anotah anímárínseq mibeqté wáhnáh kéreqka ite tagéra Manikáne ahtebia íwíáh ahtebéra iwíáh íwíáhigehe.

11 Manikánka naho iwíáhéna, Mókake Sísa Karáhéga miraína arámbéhrígá wensabé aiq pútare atáh kéwé Asiu kereq nahnso kereq peh morá ké míagehe úwe. Amahnága mi arámbéhrí aiq parabarúéhre. 12 Itene Wahnah Sísa Karáhénsabe aiq pútare ateq wereq mía míaúne. Mía míaúnayabé we Maniká míéhrabeqte áh púana Manikánsabe íre áhreia wensabé itene iwíáh teawa teawanúne. 13 Amahnága teiúmé ite séhréh aitónsábé mó kegá níwíoqnahnsabé iwíáh kíkíriyeho. Minayabe ireq túbáh agiyehboq ite séhréh aitó púaq Sísane sánsá kawerue sehgíóro.

Épésa kegá Sísane sánsá kawerue sehgigeheéna Poraga púrerarito ehwéhne.

14 Manikánka áhnte miraurai naneqsabé iwíáhéna nirehunseraráq ména Maniká Iteribonsabé iwíáh íwíáhéna púreruge. 15 Maniká Iteribowe moke Sísansabé aiq pútare atáh kéné Sibowá míéhre. We mah marákóípéqté kéreq íópeq poko kereqne Iteribo míéhre. Wega ite moke íwíraitéhre.

16 Manikámé áhnte kaweq naneq matíéhre. Minayabe ínéga wensabé, Arenawanka ite séhréh aitena págege aitankeheéna púreruge. 17 Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare atáh púana wega itene irupipeq mía míaire.

Awanká ánúqka marakóipeq íre wahto túírana mi awánká págegeue kéhnserah itega mó keyábé irutaboirirataq Sísane sánsá ambubu atawéq kawerue sehgioráhowe. 18 Sísa Karáhéga itensabé anotahtaq arutaboiraitéhre. Wega íre pehgáritaq arutaboiraitena peh anotahtaq arutaboiraitéhre. Itereq moke mó Maniká tagaríáh kéreqka minayabe ahtebageheéna itensabé púreruge. 19 Wega arutaboiraitéh sánsámé anotah sansá púaq minayabe itega íre moke ahtebahrahúne. Mi sansánkákáq wene moke mó sansánkákáq ahtebageheéna itensabé púreruge.

20 Manikánka págegeue séhréh aitena áhnte miraorahire. Wega miraorahinka itega iwíáhue púrerona naneq kiotaikire. 21 Sísa Karáhéga miraúnsabe ite we tagariona kegá momiwíéq amahnágaákáq mókakeakáq ahriahri Manikánsabe iwíáh íwíáh ataneheqmúne. Aiq míre.

4

Ite Maniká tagariona ke Sísa Karáhéne anonka tahnsá míone i ehwéhne.

1 Íné Poraga itene Wahnahne arambehri mirauraunsabé karábúsiipéq móíntárówana mahtaq míónsábé néne ehweh kawerue íráhro. Manikánka ite omaq itena kaweraitáráinsabé we awahbeh sansá tábúsoqme sehgíóro. 2 Píribahri ke míéhboq ahriahri peh uwaresa ké méq pehwehrue míáhro. Wensabé wensabé arutaboiréq we séhréh atéhoro. 3 Manikáne Awanka iru ukiq ítéhnsábé mó iwíáh mó iwíáhiyehboq peh morá íwíáhoro.

4 Manikánka omaq itowaq minayabe, Mókake moráráq kaweqtapéq awaq mianéhe íwíáhúne. Mira íwíáhúnayabé ite peh morá ké úkuraune. Manikáne Awame peh morá áníne. 5 Itene Wahnah moq peh morá áníne. Wensabé aiq pútare ate sansa moq peh morá sánsáne. Wenáwírue wání meona sansá peh moráe. 6 Manikámé peh morá áníne. We mah kehiná kéhínáné Iteribo ména itetaq moke wahnahnéna ite míonarabeq arambehriéna moke itene irupipeq míéhre.

7 Sísa Karáhéga wene arambehriraq ite sainsúéhnserah itega kawerue miraigeheéna wega ite mó aní mó anínue íópeqté náneq náiena págege aitéhre. 8 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Wega íópeq kiutaq áhnte saiqnarito ke meriqmena móritena wehuke wene arambehriraq sainsuena íópeqté náneq náriena págege arítéhre ire. (Buk Song 68.18)

9 Íópeq kiu ehweh áwahewé Sísa Karáhéga íre peh íópeq kiuwe sokigi aíre. Írakaumo. Téhwe we marakóipeq tumíowe. 10 Marakóipeq tumío anínká iriwe ména íópeq kiwéna moke íópeqkákáq mah marákó márákóákáq wahnahninieéna kiuwe.

11 Sísa Karáhéga wene arambehri sainsúéhre. Wega mó keyábé, Eqmaro kene arambehri miraoro aitena mó keyábé, Manikáne Awanka sokigi arí éhwéh pahsúáh ké míáhro aitena mó keyábé, Nahnso ke suwahpeq Manikáne ehweh koreri sererinoro aitena mó keyábé, Íné tagaríáh kéráq wahnahné arámbéhríoro aitena mó keyábé, Manikáne ehweh síwáhnoré arámbéhríráq ítéhre. 12 Ite Maniká tagaríáh kégá Sísa Karáhéne arambehri kawerue miraigehe aitéhre. Sísa Karáhé tagaríáh ké págege aitena kaweqtaq mía míaigeheéna wega mi arámbéhríwárítáq wahnah ke sainsúéhre.

13 Ite Sísa tagariona ke wene sánsá ahtebéq moráráq kawerue sehgigeheéna wega mi arámbéhríwárítáq wahnah ke sainsúéhre. Sísane arambehriwarítáq wahnah kegá séhréh aitéhrataq moke ite Maniká tagariona ke morá ké méq anonani tahnsa míone. Anonani tahnsa méq wenahni Sísa Karáhéne sansá kawerue ahtebéq tábúsoqme sehgioneheqmúne.

14 Wene sánsá tábúsoqme sehgíónaraq káriq anínká áhwára áhwára inserahni sansá íre oneheqmúne. Mi tanáhráq múguwahgu sansá íre sehgionehe. Mó kegá péhe éhwéh íwáhnorirataq sensabé íre aiq pútare aritanehe. 15 Itega péhe éhwéh pehragéq mó keyábé irutaboiréq aiq pútaq ehwéh pehwehrue irarero. Áhwára áhwára sansá sueq Sísa Karáhéne sansá tábúsoqme sehgioneheqmúne. We itene iyahqno tahnsa míéhraq ite wene anonka tahnsá míone.

16 Wehukeníné arupipeqté íwíáhgá wene aigárá, ayahnkara, aura mó arámbéhrí mó arámbéhríue sainsúéhnserah Sísaga ite wene arambehriúna ke mó arámbéhríráq mó arámbéhrírárue saiíúwéhre. Wega saiíúwéh árámbéhríúnayabé ite wene anonka tahnsánue kaweqtaq míone. Wega saiíúwéh árámbéhrí tábúsoqme sehgíónaraq we séhréh atéhonehe. Wensabé wensabé irutaboiréq iteite we séhréh atéhúnaga ite Sísane anonka kaweqtaq méq anonúkúne.

Ahbabáq kega mirao serahniyehboq kawerurero i ehwéhne.

17 Itene Wahnahne sánsá págegeue teiníboq írátíáhro. Maniká íre tagaríáh náhnsó kégá mirao serahniyeho. Sega peh ahbabáq iwiáhéra 18 sirupipeq sunkíkírirara íre tábúsoqme iwíáhorahowe. Se múguwahguéra saiyoo puara Manikánka oganúq sitahráhi sansá íre ahtebahwe.

19 Sega kaweq sansá suera ahbabáq aruqarurowe. Sega íre mirao naneq sansá pehipi miraéra minayabe íre siyehitehre. Sega mirao serahniyehboq kawerurero.

20-21 Sega mirao sansámé íre Sísa Karáhéne sansáne. Ite Sísane sánsá ahtebarotaq mi ahbábáq sánsá íre ahtebarowe. Itega Sísa Karáhé éhweh ireq kéraneheqmúne íwíáhowaq ínéreq mó kereqka wene aiq pútaq sansá íwáhnoruraune. 22 Itene irupipeqté áhbábáq íwíáhgá íre kaweq naneqmarínsábé arutaboirowana menah saiqnariarairaq ahbabáq sansa sehgirowe. Amahnága itene irupipeqté áhbábáq íwíáh súáhro.

23 Itene irupipeq kaweq iwíáh kankehboq peh kaweq sansánsábé iwíáhoro. Manikánka kaweqtaq ména iwíáhinserahnoro. 24 Miraéq tábúsoqme iwíáhéq Maniká awahbeh sansá sehgieq kaweqtaq mía míaoro.

Abiahnsaninaraq apubúue parabaruo i ehwéhne.

25 Ite Sísa Karáhéne anímárí méq peh morá káhnáh míáh púaq péhe éhwéh irariyehboq peh aiq pútaq ehwéh irarero. 26 Mó anínsábé aru págegeue abiahnsanéq ahbabáriyehboq apubúue parabarúáhro. Abiahnsanónawe íó tupekínaraq abiahnsa peh kehnehboq apubúue parabarúáhro. 27 Owainawanka iteba séna ahbabáq íúgi ínehboq abiahnsanirataq apubúue parabarúáhro.

28 Menah aebóuro kegá mókake mó aebóiyehboq ápeq meyagéhboq arambehrioro. Tabonah ke nárieq séhréh aritaneheéq arambehrioro.

29 Ahbabáratahráhi ehwéh irariyehboq peh morá séhréh atahráhi ehwéh irarero. Séhréh atahráhi ehwéh irarinaraq íréhra kegá tábúsoqme iwíáhéra kaweqtaq míagehe. 30 Abehq éhwéh irarirataq Manikáne Awane aru págege agíneho. Manikáne Awanka iteba mía míai puaq ite wene animárí míonana Sísaga tuina tanáhráq ite airaiq kaweraitankéhe.

31 Teiéna sansámé súáhro. Abiahnsame, áyátéwé, taonsahwé, tobeh ehwehmé, éhruru ehwéhmé, ahbabáq atewé, moke mi sansámárí súáhro. 32 Mi ahbábáq sánsámárí sueq mó keyábé irutaboiréq we séhréh atéhoro. Sísa Karáhéga miraúnsabe Maniká Iteriboga itene ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matíéhre. Mina inserah mó anínká are ahbabáratahnah mi ahbábáq íre iwíáhue ahreraq matiahno.

5

Wensabé wensabé irutaboiréq we séhréh atéhoro i ehwéhne.

1 Ite Manikáne arutaboiri anímárí míonayabé we awahbeh sansá sehgíóro. 2 Naho Asiu kegá Maniká titiratówana kaweq kunkúni naneq mire éna kawerowe aritowe. Sega titiratówana Manikánka, Kawerowe aritonserah Sísa Karáhé ite kaweraitanieéna pukúwana Manikánka wensabé, kaweróne atowe. Sísaga pukútaq itensabé anotahtaq arutaboirúnserah itewe moq wensabé wensabé irutaboiréq we séhréh atéhoro.

3 Itewe Manikáne animárí míáh púaq ahbabáq sansa miraome íre ábérehre. Mó aníné weh ahre abariéwé, íre kaweq sansámé, mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabekime pehragahro. Ite Manikáne animárí míáh púaq minawarinsábé íre ehwehnoro. 4 Ehbome, múguwahgu ehwéhmé, ogie ehwéhmé pehragahro. Minawari íre ábéreh sansáne. Írakaumo. Moke ahbabáq pehragéq peh Manikánsabe kaweróne ateq wensabé iwíáh íwíáh atáhro.

5 Ménsámehnsánsabe arutaboiri anímé owainawansabé titiratéh ání tahnsane. Minayabe ménsámehnsánsabe arutaboiro kewé, mó aníné weh ahre abario kewé, íre kaweq sansá mira aruqaruro kewé Sísa Karáhéreq Maniká Iteriboreqka wahnah wahnahnóyarabeq íre kioráhowe. Minayabe ahtebahro.

Peh téhrehrabeqte kaweq sansánoro i ehwéhne.

6 Manikánka mi sansáno ke íre kamah arinkéhe eme péhe éhwéhnowe. Sene múguwahgu ehwéhnsábé aiq pútare arítéhboq kawerurero. Manikánka mi ahbábáq sánsáno ke, wene ehweh íre sehgiro ke anotahtaq kamah arinkéhe. 7 Minayabe mi ahbábáq sánsáno kereq íre míáhro. Sene ahbabáq insoqitéhboq sereq íre míáhro.

8 Menah itewe mi ahbábáro ke tahnsanéq sunkíkírirabeq míarowe. Amahnága itene Wahnahne animárí míáh púaq téhrehrabeq míáhwe. Ite téhrehrabeq míáh púaq sunkíkírirabeqte sánsá pehragéq peh morá téhrehrabeqte káwéq sánsánoro. 9 Téhrehrabeqte sánsá sehgiro kegá kaweq sansánéra tábúsoqme arámbéhríéra aiq pútaq ehwéh irarewe. 10 Itene Wahnah awahbeh sansá ahtebéq sehgíóro.

11 Sunkíkírirabeqte áhbábáq sánsáno kereq íre méq peh sene ahbabáq pahsúáhro. Sene ahbabáq sansanká kaweq naneq íre áhwárahrahire. 12 Sega kopípéq mirao sansámé niyehiteh sansá púana minayabe móme íre irarinie.

13 Téhrehnka moke sansá áwahe sokigi ainieéna ábóraq marahráhire. 14 Téhrehnka moke sansá áwahe ábórararuahna puana mó íre kopéq suahráhire. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Sugahna aníno, irigúno. Pusa ké míáhrabeqte iriwe míahno. Iriwe míéhrataqmé Sísa Karáhéga téhrehme kaweq sansámé sokigi ainkéhe ire. (Aisaia 26.19)

Píah nahnsabé múguwahgu agéra ahbabáq aitahráhi sansáne i ehwéhne.

15 Itega sehgíó sánsá kawerue auráq matíáhro. Múguwahgu kegá onserahniyehboq peh ahtebia ké tahnsanue míáhro. 16 Mah tanáhráq pehipi sotaikínehboq ahriahri Manikáne arambehri miraoro. Mah tanáhráq íre kaweq tanáhráq púaq kawerue arambehrioro. 17 Múguwahgu sansániyehboq itene Wahnah awahbeh sansá ahtebéq sehgíóro.

18 Píah nahnsabé múguwahgu iyeho. Ahqáho. Mi sansánká ahbabáq aitahráhire. Manikáne Awanka itene sánsá moke wahnahninkehboq teaweq, Nirupipeq mía míaé auráq íntáríahno teawéro.

19 Itereq mó Sísa tagaríáh kéreq moráráq méq itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atanéhboq Sísansabé iwíáh íwíáh igónkónoro. Moke Púkuipéqté ígónkómé momiwíorabeqte ígónkómé Manikáne Awanka iwíáh aitárái igónkómé wensabé iwíáh íwíáhoro. Itene irupipeq eyoyóue igonkónéq itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáhoro. 20 Ahriahri Maniká Iteribonsabé moke mó naneqsabé, Kaweróne atáhro. Itene Wahnah Sísa Karáhé áwírue kaweróne atáhro.

Ahrerono, iteruwehqsone ehweh kawerue sehgíóro i ehwéhne.

21 Itega Sísa Karáhénsabe irutaboiréq áhteno puaq morání moránínue Sísa tagaríáh kéné ehweh ireq sehgíóro. 22 Ahrerono, Sísa itene Wahnahne ehweh kawerue sehgiónserah iteruwehqsone ehweh moq kawerue sehgíóro.

23 Sísa Karáhéga we tagaríáh kéráq wahnahninserah awehkawagá wene ahreraq wahnahninkehe. Sísa Karáhéga ite kaweraitéhnsábé ite we tagariona ke wene anonka tahnsá úkue míone. 24 Minayabe ite Sísa tagariona kegá wene ehweh kawerue sehgiunanserah ahreronká iteruwehqsone ehweh kawerue sehgíóro.

Weho, itene ahreronsábé irutaboiroro i ehwéhne.

25 Sísa Karáhéga ite we tagariona ke arutaboiraitena ite kaweraitanieéna pukúwe. Weho, Sísaga itensabé arutaboirinserah itene ahreronsábé moq irutaboiroro. 26 Sísaga ite kaweraitanieéna pukúwaq wene kaweq ehwéh írátáúnaga kaweqtaq méq wání meraune. Mirauraunayabé amahnága kaweqtaq míahrahúne. 27 Ite we tagariona ke íre ahbabária peh kaweqtaq mía míaigeheéna Sísaga ite kaweraitanieéna pukúwe.

28 Wehga wene anonka arutaboiréna kawerue wahnahninserah wene ahreyabé moq arutaboirue wahnahninkehe. Wene ahreyabé arutaboiri wehgá wewensabé moq arutaboirire. 29 Wehukenínká wewene anonkansabé, Nuwahriehre íwíáh íre iwíáhire. Wewene anonkansabé arutaboiréna kawerue wahnahnéna táhutahurire. Ite Sísa tagariona ke wene animárí púana wega ite kawerue wahnahnaitéhre. 30 Ite Sísa Karáhéne anonka tahnsá púana wega wahnahnaitéhre. 31 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Wehga wenanoibone nahtapeq suena wene ahrereq mía míainkehe. Se morá ání tahnsanue míagehe ire. (Stat 2.24)

32 Mi ehwéhnká íre peh morá weh ahreyabé irarire. Mi ehwéhnká Sísa Karáhéreq we tagariona kereqsabé moq irarire. 33 Weho, morá ání tahnsanue míagehe irarinsabé arerene anonkansabé arutaboiré kawerue wahnahnónanserah arene ahreyabé moq arutaboirúno. Ahrega wenawehqne ehweh kaweruwe irena wensabé iwíáh íwíáhinkehe.

6

Iteinoibone ehweh íráhro i ehwéhne.

1 Animáríno, iteinoibone ehweh íráhro. Itene Wahnahnka sene ehweh íráhro aitéhnsábé mina aiq kaweq sansáne. 2-3 Manikánka sehgíóro ú ehwehnká mahraréna,

Iteinoibonsabé iwíáh íwíáhoro. Mirairataq kaweqtaq méq mah marákóráq ore orení uragéhe ire. (Lo 5.16)

Wega sehgíóro ú ehweh irarútaq wega mah omásá éhwéh téh irarúwe.

Itene animárí tábúsoqme síwáhnororo i ehwéhne.

4 Sibowárého, itene animárínsábé áhnte ehwéh aruqaruronka siwahsoreqsirara sega itensabé abiahnsa aitagéhe. Minayabe mi sansá sueq itene animárínká itene Wahnahne sánsá kawerue ahtebagehboq tábúsoqme síwáhnororo.

Itene Wahnahne ehweh kawerue sehgíóro i ehwéhne.

5 Mó kené arambehriraq saiqnaríáh kéo, itene marakóipeqté wáhnáhmárínsábé áhtenéq sene ehweh kawerue sehgíóro. Sene arambehriraq taoraho iyehboq Sísa Karáhéne arambehri kawerue miraonserah sene arambehri moq miraoro. 6 Íre peh morá sega tagehrataq kawerue arambehrioro. Írakaumo. Sega íre míéhrataqkakáq kawerue arambehrioro. Ite Sísa Karáhéne arambehrio ke púaq moke mirao arámbéhrí kawerue arambehrioro. Minawé Maniká Iteribo awahbeh sansáne.

7 Itene marakóipeqté wáhnáhné arambehri miraotaq íre peh morá sene arambehri miraowe. Mi arámbéhríwé Sísa itene Wahnahne arambehri úkire. 8 Minayabe mi arámbéhríirataq iru eyoyóue kawerue arambehrioro. Sísa itene Wahnahnka moke kaweq arámbéhrío ke ápeq náinkéhe. Arambehri saiqnaríáh kéreq sene arambehriyabé móne méyáh kéreq peh morá íwíáhéna mókake ápeq náinkéhe.

9 Arambehriraq wahnahno keo, iteba arambehrio keyábé peh kaweq sansánoro. Anotah ehwéh arítéhboq itene ehweh kawerue sehgírataq itega se pehwehrue arítáhro. Itereq sereqne íópeqté Wáhnáhnká íre mó iwíáh mó iwíáhire. Wega moke wehukeyabé peh morá íwíáhi puaq minayabe ahreraq matawéq kawerurero.

Sísa tagaríáh kégá owainawamarínseq ebehúne i ehwéhne.

10 Ínéga parabaruanau ehwéh íráhro. Itene Wahnahme ayahnsa kira anínéna págegeue mía míaire. Ite moq mina tahnsa míaneheéq wega séhréh aitéhnsábé weba wahtotaq mía míaéq págegeue mía míaoro. 11 Owainawanka ahbabáq aitehnehboq itega kaweqtaq míaneheéq Manikánka náí íq, póríáh, téhnké sokahue míáhro.

12 Íre wehukereq ebehúne. Írakaumo. Owainawamarínseq sene wahnahmarínseq sunkíkírirabeqte wahnáhnseq áhnte íópeqté áhbábáq kéreq ebehúne. 13 Minayabe Manikánka náí íq, póríáh, téhnké sokahue míáhro. Mirairataq owainawamarínká iteba siraq ebehirataq sega ite íre iuboráhowaq peh págegeue méq ebehorahowe. Ebeh parabarueq págegeue míahrahowe.

Owainawanseq ebehúna naneqsabé pabeqme ehwéhne.

14 Owainawanseq kawerue ebehoneheéq teiú náneqmarí sokah sokahue míáhro. Aiq pútaq ehwéh irareme itene áréti tahnsáne. Kaweqtaq mía míaéwé káhpahraté miraia síótí tahnsane. 15 Manikáne kaweq ehwéh insahwé aite ehwéh teríémé itene igárápíté súú tahnsáne.

16 Sísansabé aiq pútare atewé itene tehnke tahnsane. Mi tehnké mararaq pentabehrataq owainawane poriahga íre séuqmianae. 17 Manikánka aiq kaweraitéhmé itene págege ayáhúq tahnsane. Manikáne púkuipéqté éhwéhmé itene poka tahnsane. Mi ehwéh irarirataq Manikáne Awanka séhréh aitanae. 18 Manikáne Awanka iwíáh aitahna naneqsabé ahriahri púreroro. Mó naneq mó naneqsabé iwíáhue púreroro. Kawerue púreroneheéq túbáh agiyehboq áwéh panantágínaq tagéq moke Maniká tagaríáh kéyábé púreroro.

19 Ínénsabe moq púreraintáhro. Íné íre áhreia Manikáne kaweq ehwéh peh kawerue pahsuaníboq Manikánsabe, Íné págege ate séhréh ato ue teawéro. 20 Íné Manikáne ehweh koreri terinu aní múge. Teri terinunsabé mó kegá karábúsiipéq móíntáhwe. Kaweq ehwéh págegeue teri teriné sansamé kaweq sansáne. Ínéga íre áhreia peh tábúsoqme mirainiboq púreraintáhro.

Poraga Manikánsabe mi ke moke kawerarito ú ehwehne.

21 Itene iruí íyáhnábó aní wenáwíq Tíkíkúsie. Wega itene Wahnahne arambehri kawerue mira aruqarurire. Wega íné éhweh teinkeheéna iteba eqmaróge. 22 Ínéwé árahue míéhre íwíáhoo? Íné aneq arámbéhríre íwíáhoo? Íné éhweh Tíkíkásaga moke teiena itene irupipeq eyoyó aitankéhe.

23 Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka itene iru ukiq itehye. Itega kawerue aiq pútare ariteq mó keyábé irutaboirigeheéta séhréh aitehye. 24 Itene Wahnah Sísa Karáhénsabe anotahtaq irutaboiro kewé Manikánka séhréh aitéhre.

Pírípái

1

2

3

4

Pírípái

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Pírípái suwahpeqme Másérónía marákórápéq kowe. Poraga mibeqté kéyábé anotahtaq arutaboiréna mah pahsí sehiranúwe. Mah pahsíípéq wega mó naneq mó naneq ehwéh sehiranéna sega Sísane sánsá ambubu atawéq kawerue sehgigeheéna mah pahsí sehiranúwe. Sega mótaq mótarue Pora móne náwúwana wega sensabé kawerowe aritowe. Wega sensabé, Ahriahri iru eyoyóéq iwíáh íwíáhoro úwe.

Poraga Pírípái suwahpeqte ké siu pahsíe.

1

1 Pírípái suwahpeqte kéo, íné Porane páhsi sáhnsahwe tagahro. Moke Sísa Karáhéne animárínseq wahnahno kereq séhréh arító kérero, mah pahsí kawerue tagahro. Ínéreq Tímótireqka Sísa Karáhéne arambehriúya aníté úye. 2 Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera itene iru ukiq itagéhe.

Poraga Pírípái ke púrerarito ehwéhne.

3 Itensabé niahreraq kéhtáq ahriahri Maniká Iteribonsabé kaweróne atena iwíáh íwíáh atóge. 4 Itensabé púreraitótáq ahriahri nirupipeq eyoyóirana púreraitóge. 5 Ínéga Sísane kaweq ehwéh téh teíátáutaqkákáq amahnágaákáq séhréh aintáhwe. Séhréh aintáh púana itensabé púreraitótáq ahriahri nirupipeq eyoyóirana púreraitóge. 6 Íné aiq tagaríómé Maniká Iteriboga itene irupipeq kaweq arámbéhrí áhwáraraire. Mi arámbéhrí íre túbáh agia Sísa Karáhé tuinagake Manikánka parabaruanawire.

7 Manikánka Sísane kaweq ehwéh koreri terinúno urairana tábúsoqme koreri terinurauge. Sísane kaweq sansánsábé ehweho kereq moq teri terinurauge. Teri terinurautaqkakáq amahnága karábúsiipéq míótáqkákáq mi arámbéhrí mirainkeheéq itega náni náninéq séhréh aintáhwe. Minayabe itensabé ahriahri nirutaboiraitóge. Mira íwíáh aitómé aiq tábúsoqme iwíáhuge. 8 Manikánka aiq tagaríéhmé Sísa Karáhéga itensabé arutaboiraitena íné mira íwíáh aintéh púana ínéga itensabé moq nirutaboiraitóge.

9 Itega mó keyábé anotahtaq irutaboiraritageheéna itensabé púreraitóge. Irutaboiréq ahtebia ké tábúsoqme iwíáho ke míageheéna itensabé púreraitóge. 10 Mina tahnsa ké míéhrataq ite peh kaweq sansá omaq itahráhire. Peh kaweq sansá omaq itahráhinsabé mirairataq Sísa Karáhé tuinagake ite íre ahbabáq ke méq peh kaweqtaq míagehe. 11 Sísa Karáhéga séhréh aitahnaga ite peh kaweq ke míagehe. Ite tagehra kegá Maniká Iteribo áwíq pankerera wensabé iwíáh íwíáh atagéhe.

Pora karábúsiipéq mío ehwehne.

12 Néne iyahnabo anímáríno, mah ehwéh iragéhboq kawerue írátíáhro. Ínéga Sísa Karáhéne arambehri mirauraunsabé saiqnaintera karábúsiipéq íntárówe. Íntáróme sega kaweq ehwéhmé íre saiqnariahrahowe. Írakaumo. Sega íné karábúsiipéq íntárónka kaweq ehwéh íre saiqnaruto puana peh págegeue abae aguraire. 13 Minawé moke mahtaqté wáhnáhné sóntía kereq mó kereqka tagaríáhwe. 14 Íné karábúsiipéq míónsábé kaweq ehwéh abae agurairara áhnte Sísa tagaríáh kégá íráhwe. Íráhwana itene Wahnahnka séhréh arítéhrara sega moq íre áhreia Manikáne ehweh pahsúáhwe.

15 Táhmaro kegá néne arambehri tagéra, Ite moq anotah anímárí míaneheqmúne íwíáhéra Sísa Karáhé éhweh teri terinowe. Mó kegá peh kawerue iwíáhéra mi ehwéh teri terinowe. 16 Ínéga Sísa Karáhé éhweh pahsutaunsabé karábúsiipéq móíntárówe. Minawé kaweq kegá tagéra ínénsabe sirutaboiréra Sísa éhweh teri terinowe.

17 Íre kaweq iwíáho kegá sensíwíq pankeranehe íwíáhéra, Amahnága Pora karábúsiipéq míéhnsábé we kamah aweneheéq Sísa éhweh teri terinonehe ewe. 18 Minayabe abiahnsanugo? Írakaumo. Nirupipeq eyoyóire. Mó teríé ké kaweq iwíáhowara mó teríé ké íre kaweq iwíáhowe. Moke sega Sísa Karáhé éhweh teri terinonsabé nirupipeq eyoyóire.

Poraga Sísareq méyabe awahbó ehwehne.

19 Itega ínénsabe púreraintáhnká Sísa Karáhéne Awanka séhréh aintéhrana karábúsiipéqté pugeq nuwagéhe íwíáhuge. Mira íwíáhunka nirupipeq eyoyóire. 20 Mókakeakáq peh eyoyóinae. Wega níátái arámbéhrí kawerue mirainieéna anotah nirútábóíruge. Niyehitegurégúonehoéna mi arámbéhríyábé kawerue mirainauge. Íné íre áhreia peh ahriahri Sísa Karáhé éhweh teri terinuraunserah amahnágaákáq pahsuqme terieyabe nuwahbehre. Miraonaraq oga míanabu pukinabugapómo néne arambehri tagehra kegá Sísa Karáhénsabe iwíáh íwíáh atagéhe.

21 Íné oga míó tánáhráq peh Sísa Karáhéreq mía míainie. Íné pukonaraq weba mía míaonawe anotah kawerinawire. 22 Íné mah marákóípéq oga míáhnaraq mó kaweq arámbéhríéna áhnte ke séhréh aritahráhuge. Minayabe anerininkono? Íre tagaríóge. 23 Anerininkono íwíáhéna téhtaré íwíáhuge. Niru eyoyói sansámé néne ninonka suena Sísaba pokéyabe nuwahbehre íwíáhuge. Sísaba pokéyabe níranawe 24 peh mahtaq ména ite séhréh aitahráhuge íwíáhuge.

25 Ite séhréh aitahráhuge tagaríó púana mahtaq ména ite séhréh aitanauge. Ínéga ite séhréh aitáhnaga ite Sísane sánsá ambubu atíéhra puana itene irupipeq eyoyóinae. 26 Ínéga iteba konaraq íné tagéq Sísa Karáhénsabe iwíáh íwíáh atagéhe.

Itene naruoga íwíoqnah ehwéhne.

27 Anotah ehwéh teiníboq írátíáhro. Sísa Karáhéne kaweq ehwéh tábúsoqme sehgíóro. Sehgírataq itega peh morá íwíáhue kaweqtaq mía míaigehe. Kaweqtaq mía míaéq moráénue Sísane sánsá ambubu atawéq wene ehweh teri terinigehe. Mirairataq iteba konaraqpópoq mahtaq míáhnaraqpópoq ite kaweqtaq mía míao ehwéh iraníe. 28 Itene naruoyabé íre áhreoro. Sensabé íre áhreirataq itene naruoga mina tagéra iwíáhéra, Ite pukoneheqmúne. Peh moró Manikánka Pírípái suwahpeqte ké séhréh arítéhnsábé kaweqtaq míaneheqmóe siahtebagehe.

29 Manikánka itensabé, Sísansabé aiq pútare atáhro éna néne arambehri miraoro. Miraéq wenáwíq pankeréhrataqmé itensabé suwahrieh kegá íwíoqnagehe ire. 30 Menah ínéga Sísane arambehri mirauraunsabé níwíoqnarowaq tagarowe. Amahnágaákáq Sísane arambehri miraunsabé mó kegá níwíoqnah ehwéh itega íráhwe. Itereq ínéreqka ahbabáq saiqnarueq peh morá árámbéhríúne. Minayabe Sísane ehwehnsabé suwahrieh kegá íwíoqnahwe.

2

Moráénue séhréh atéhoro i ehwéhne.

1 Itega Sísa Karáhéreq mía míaowana aiq págege aitehro? Wega itensabé arutaboiraitéhnsábé itene irupipeq eyoyóiro? Itereq Manikáne Awanseqka moráénoo? Itega mó ke séhréh ariteq sensabé irutaboiroo? 2 Kowe irataq moráénoro. Mó keyábé irutaboirariteq wensabé wensabé arutaboiratéhoro. Peh morá iwíáhue míáhro. Ite mi ehwéh sehgíranka nirupipeq eyoyóinkehe.

3 Itene arambehri mirairataq peh iteitensabé iwíáh íwíáhiyeho. Ite mó ke kiotaikuna ke úne íwíáhiyehboq íre píribahrioro. Írakaumo. Mó kegá ite kiotaikowe íwíáhéq uwaresa ké míáhro. 4 Íre peh morá iteitene arambehriyabé auráq matíáhro. Itene iyahnabone náneq moq iwíáhue séhréh arítáhro.

Sísaga, Íné anotah aní múge íre ú púana Manikánka wenáwíq pankero ehwéhne.

5 Sísa Karáhéga iwíáhúnserahnoro. 6 Wereq Manikánseq senahnáéra monseráhnuye. Minayabe Sísaga, Íné Nánibo míéhrabeq peh we tahnsá anotah Wahnáh ání míanauge íwíáhuwo? Írakaumo. 7 Ite kaweraitanieéna Wenabo míéhrabeq íópeq suena wehukení úkéna arambehri aní tahnsa úkúwe.

8 We wehukení úkéna mah marákóípéq míotaq íre píribahri anínéna peh Wenabo awahbeh sansá ahriahri tábúsoqme miraúwe. Miraúnsabe awankátaq táhpague putiowe. 9 Minayabe Manikánka Sísa iriatena wega wahnahnirabeq móatowe. Móatena anotah aní míahno ato puana wenáwíqka moke mó ke síwíq kiotaikire.

10 Minayabe moke íópeqté kéreq mah marákó márákóípéqté kéreq iraipéqté kéreqka sirehunseraráq méra Sísa áwíq pankeragéhe. 11 Pankerera, Sísa Karáhé aiq pútaq anotah Wahnáh míre pahsuqme irarigehe. Irariranka Maniká Iteribo áwíq pankeragéhe.

Kaweqtaq méq eyoyóue arambehrioro i ehwéhne.

12 Néne iyahnabo anímáríno, iteba míarautaq néne ehwehme kawerue sehgirowe. Amahnága iteba íre míótáqkákáq moq kawerue sehgíóro. Oga mía míaoneheéq wene ehwehnsabé áhreue iransánéq kawerue sehgíóro. 13 Itega Maniká awahbeh sansá kawerue ireq tábúsoqme miraigeheéna wega itene irupipeq ména ahriahri séhréh aitéhre. Minayabe wene ehwehnsabé áhreue iransánéq kawerue sehgíóro.

14 Itega arambehriirataq íre síéhruruoro. Íre síéhruruéq peh ahriahri eyoyóue arambehrioro. 15 Mah marákó márákóípéq áhnte ahbábáq kéreq ahkaragára kereq míáhwe. Itewe se míáhtáq mirao serahniyehboq peh Manikáne kaweq anímárí míáhro. Wene kaweq anímárí méq ite íre ahbabária peh kaweqtaq mía míaonehéq eyoyóue arambehrioro. Wehyoqka íópeq téhréna ábóraq kéhnserah ahbabáq ke míáhrabeq itene kaweq arámbéhrí ábóraq kéhraq oga mía mía ehwéh teri terinowe. 16 Minayabe Sísa Karáhé tuinagake néne arambehriyabé kaweróne aintankéhe. Itega oga mía mía ehwéh kawerue pahsúáhnsábé néne arambehri íre abehq úkia peh ábóraq kéh púana iwíáh íwíáhinie.

17 Itega Sísane sánsá kawerue sehgigeheéna séhréh aitáráuge. Séhréh aitáráunsabé ahbabáq kega nubiq suaneherabowapómo. Anetaníbo. Itereq iwíáh íwíáhéna nirupipeq eyoyóire. 18 Ite moq iwíáh íwíáhoro. Ínéreq iwíáh íwíáhéq itene irupipeq eyoyóue iwíáh íwíáhoro.

Poraga Tímóti Pírípái suwahpeq eqmaraníe ú ehwehne.

19 Itene Wahnah Sísaga iwíáh aintahnana Tímóti mótaq iteba eqmaraníe. Wega itene arambehri tagéna ínéba kouwekue sereninkéhe. Íráhnaraq nirupipeq eyoyóinae. 20 Tímótiga íné iwíáhunserahnéna ite kaweqtaq méyabe arutaboiréna, Árahue Pírípái ke séhréh aritanínkono íwíáhire. Mó mina tahnsa íwíáho kewé ínéreq íre míáhwe. 21 Sega íre Sísa Karáhéne arambehri peh seyene arambehriyabé sirutaboirowe.

22 Sísane kaweq ehwéh teri teri arámbéhríurautaq Tímóti nénahni tahnsanéna séhréh aintáráire. Séhréh aintáráinsabé itega wene sánsá tagaríáhwe. 23 Minayabe áwénunéna, Mahtaq ínéba aneqpopoq kanabirapómo éna Tímóti iteba eqmaraníe. 24 Ínéga iwíáhume itene Wahnah Manikánka íné séhréh aintahnana ínéga moq iteba mótaq koraganie.

Poraga wehukení wenáwíq Épápóríta Pírípái suwahpeq eqmaraníe ú ehwehne.

25 Épápórítaga íné séhréh aintankeheéq itega ínéba eqmaq áúwátówe. Eqmaq áúwátówana we náníbáq tahnsa míarairata moráráq arambehriurauye. Wega itensabé anotah arútábóíri puana amahnága iteba eqmaraníe íwíáhuge. 26 Wega itensabé anotah arútábóíréna ite tageyabe awahbehre. We awahreuraire uro ehwéh írátónsabe wene arupipeq iwíáh kikirire.

27 We aiq pútaq awahreéna peh áura pukuraire. Manikánka wensabé arutaboirurainsabé we kaweratáráire. We pukuraitaq tahirímé nirupipeq áhnte pagégéurai irino. Minayabe Manikánka íre peh wensabé arutaboiréna ínénsabe moq arutaboiraintáráire. 28 Itega we tagéq itene irupipeq eyoyóinkeheéna iteba eqmaraníe. Itene irupipeq eyoyóínayabé néne nirupipeq umehime moq eyoyóinae.

29 We itene Wahnahne ani míéhnsábé eyoyóue mehweh atáhro. Mina tahnsa ké síwíq pankereq sensabé iwíáh íwíáhoro. 30 Ite íre wahto míáh púaq íné íre séhréh aintahráhowe. Minayabe itega Épápórítansabé, Koséhréh ato éq ínéba eqmaq áúwátówana wewensabé íre iwíáhire. Írakaumo. Peh íné séhréh aintena Sísa Karáhéne arambehri miraurainsabé áura pukuraire. Minayabe ayahmaq aweq iwíáh íwíáhoro.

3

Sísansabé aiq pútare atáh kéwé kaweq ke wóe i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, mó ehwéh kéhre. Itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh ateq itene irupipeq eyoyó ke míáhro. Métáq sehiranue teí éhwéh mónkakáq séhréh aitanieéna teiníe. 2 Ahbabáq aruqaruro ke, úrinsi iánká tahnsa sánsáno kegá péhe sánsá aitehboq auráq matíáhro. Sega, Ite Asiu kené sánsánéq íú amurúrúáhro ue pagu paguno ke wóe. 3 Manikáne Awanka séhréh aitéhraq itega Manikánsabe iwíáh íwíáh ateq Sísa Karáhé áwíq pankerone. Minayabe ite Manikáne animárí míone. Ite tagarionawe síú amurúrúáh sánsánká wehuke íre séhréh aritahráhire.

4 Teiníboq írátíáhro. Wehukega mirao sansánká kawerarítéhtáq tahirímé ínéga miraurau sansánká íné aiq kaweraintárái irino. Ínéga miraurau sansánká áhnte mó kegá mirauro sansá aiq kiotaikuraire. 5 Náinoibo akéq Pénsámíni kahnáh ákéq Asiu aníté wóye. Náinoga íné maqmarotaq abapeqte apahtáró wéhékáh sótaikútaq níú amurúrúówe. Náinoibo akéqká Íbaru ehwéh Asiu kené ehwehnóyansabé ínéga moq Íbaru kené ehwehnuge. Anonútáutaq Mósísiga sehgíóro ú ehwehnsábé Péhrasi kené sánsá kawerue miraurauge. 6 Manikáne arambehri págegeue mirauge íwíáhéna Sísa tagaríáh ké síwíoqnarauge. Mósísiga sehgíóro ú ehweh íre anterusa peh kawerue sehgirauge. Wehukega néne sánsá iwíáhue tagéra ahbabáq anine íre orahurowe. 7 Minayabe ínéga iwíáhuraume, Íné kaweqtaq míóge urauge.

Amahnága Sísa Karáhéne sansá miraunsabé néne naho kiotaikurai sansá abehq náneq úkire íwíáhuge. 8 Íre peh morá néne naho sansá abehq náneq úkire. Írakaumo. Moke mó sansá abehq náneq úkire íwíáhuge. Itene Wahnah Sísa Karáhé tagaríó sánsánká moke mó sansá kiotaikirana moke mó sansá abehq náneq úkire. Sísa Karáhéne sansá sehgíónsábé moke mó sansá abehq náneq tahnsáne íwíáhéna sutauge. Peh morá Sísa Karáhénsabe nirutaboiréna mó sansá sutauge. Peh wereq mía míainieéna sutauge. 9 Suena amahnága íné Sísareq mía míaéyabe nuwahbehre.

Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgíúnká, Kaweqtaq míahne aintahráhiro? Írakaumo. Peh Sísa Karáhénsabe aiq pútare atáráunsabé Manikánka, Kaweqtaq míahne aintáráire. 10 Sísa Karáhé tagarawéyabe nuwahbehre. Manikánka Sísa iriato púana wega págege aintahráhire. Págege aintahnayabé níre. Íné wene iyahnabo aní míó púara mó kegá Sísa áwíoqnonserah níwíoqnagehe. Sísaga we puké tanahráqsábé iwíáhurainserah íné moq mina tahnsa íwíáhinie. 11 Ínéga iwíáhume mókake íné moq iriintena oga mérapeq móintanawire íwíáhuge.

Poraga, Tauntahu arámbéhríinie ú ehwehne.

12 Sísa Karáhé tahnsa amahnága íre úkuge. Ahriahri kaweqtaq mía míau aní amahnága íre úkuge. Peh kaweqtaq méyabe nuwahbehre. Sísa Karáhéga omaq intena kaweraintárái puana ínéga págegeue arambehriuge. 13 Néne iyahnabo anímáríno, amahnága Sísa tahnsa íre úkuge. Íné peh morá íwíáh kéhre. Menah tanáhráqsábé anetaníbo íwíáhéna peh morá mókakeyabé iwíáhue págege arámbéhríuge. 14 Sísa Karáhéne sansá kawerue sehgíúnsábé Manikánka ínénsabe, Kaweróne. Íópeq mahbeq kio. Ínéba mía míaúno aintanawire. Mi tanáhráq nina apéqsábé iwíáhue págege arámbéhríuge.

15 Tábúsoqme iwíáhoraho keo, itega moq mina tahnsa íwíáhoro. Itega mó iwíáhirataq minayabe Manikánka sokigi aitankéhe. 16 Itega kaweqtaq mía míauraunanserah mókakeakáq kawerue mía míaoneheqmúne íwíáhoro.

17 Néne iyahnabo anímáríno, iteba míarautaq néne sánsá tagarowe. Mitaq ínéga mía míauraunserahnue míáhro. Miraurau sansá miraira ke kawerue tagarawéq sene ehweh íráhro. 18 Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe awankátaq táhpawe pukú ehweh áhnte kegá íre irera peh ahbabáq aruqarurowe. Minayabe sega Sísa Karáhéne naruo úkowe. Mi ehwéh menah teiena amahnágaákáq nirupipeq umehirana mónkakáq teiúge. 19 Sinonkanka suwahbeh naneq mira aruqaruro puana minawé sene maniká tahnsa úkire. Mah marákóípéqté náneqmarínsábé iwíáh íwíáhéra sene siyehiteh sansánsábé iwíáh íwíáh atáhwe. Mi sansáno kega iraipéq pokoneherawoe. 20 Iteitene irutaboiri matábúwé íópeq kéhraq mitaqté sánsánúne. Mibeqté ite kaweraitéh ání, itene Wahnah Sísa Karáhéga tuinawire. Wega tuina tanáhráqsábé irutaboiréq áwénunúne. 21 Itene mareqmareq pukorahi inónká wene págegeue kagai anonká tahnsa úqitankéhe. Sísa Karáhéga moke wehukeakáq ménsámehnsánkakaq págegeue wahnahnorahi puana wega itene mareqmareq inónká págegeue kagai anonká úqitankéhe.

4

Itega peh morá íwíáhéq iru eyoyóue iahtebahro i ehwéhne.

1 Néne niruní íyáhnábó ánímáríno, itensabé nirutaboiruge. Itega Sísane sánsá kawerue sehgíó púana nirupipeq iwíáh íwíáhue eyoyóire. Néne niruní íyáhnábó ánímáríno, mókakeakáq kawerue sehgíóro.

2 Íyúóríareq Síntíkireq korenítéo, néne ehweh íráhtao. Itene Wahnah peh morá ání mire. Minayabe uwaresa íníté méta peh morá íwíáhotao. 3 Néne weho, mi iníté kawerue séhréh arito. Sega íné séhréh aintáróye. Sísane kaweq ehwéh teri terinurautaq sereq Kéménareq ínéreq arambehrio kereqka séhréh aintárówe. Oga mía míaoneherao kené síwíq kéh púkúípéq Manikánka sensíwíq aiq sehiranaréhre.

Iwíáh kikiriyehboq Manikánsabe teawéro i ehwéhne.

4 Ahriahri itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh ateq itene irupipeq eyoyóo ke míáhro. Mónkakáq teiníboq írátíáhro. Itene irupipeq eyoyóo ke míáhro. 5 Ómiga tagagehboq uwaresa ánímárí mía míaoro. Itene Wahnah tuina tanáhráqmé peh áhníbóránire. 6 Itene irupipeq iwíáh kikiriyehboq moke aru págegeorahi naneqsabé Maniká teawéro. Wensabé iwíáh íwíáh ateq ite iwíáho naneqsabé teawéro. 7 Mirairataq Manikánka itene iru ukiq itankéhe. Iru ukiqite sansa áwahewé íre iahtebahrahúne. Manikánka itene iru ukiq itahnaga ite Sísa Karáhéreq mía míaúnana itene irupipeq íre iwíáh kikirúne. Írakaumo. Peh iru ukiréhraq míone.

Peh kaweq naneqsabé iwíáhoro i ehwehne.

8 Néne iyahnabo anímáríno, mó ehwéh kéhre. Teina kawéq náneqmarínsábé iwíáhoro. Aiq pútaq ehwéhmé, séhréh arite sansámé, kaweqtaq mía míaome, tabasíwe mía míaome, kaweq naneqmarínsábéwé, kiotaiki sansámé, uwaréqme, mía míaome, minawarinsábé iwíáhoro. 9 Íwáhnoruraugaq írátó ehwéh sehgíóro. Ínéga miraurau serahnoro. Mirairataq Manikánka iteba mía míaéna itene iru ukiq itankéhe.

Poraga Pírípái kegá we náwa náwanunsabé iwíáh íwíáh ú ehwehne.

10 Itene Wahnahne arambehri mirainkeheéq mónkakáq níátówe. Minayabe nirupipeq eyoyóue itene Wahnahnsabé iwíáh íwíáh atóge. Menah moq itega ínénsabe irutaboirainteq peh mi tanáhráq íre nieráhurowe. 11 Íne tabonah aní míónsábé mi ehwéh irarugo? Írakaumo. Íné tabonah aní míarautaqkákáq nirupipeq íre umehire. Ahriahri niru eyoyóire.

12 Íné tabonah aní míarautaqkákáq áhnte káráitaqkákáq monseráhnue niru pehwehrue eyoyóire. Niyahbankiréh sánsánkákáq nirupibi sansankákáq tagaríóge. Áhnte kéh tánáhráqkákáq tabonah tanahráqkákáq tagaríóge. Moke mi tanáhráq monseráhnue niru pehwehribeq eyoyóire. Minayabe niahtebarauge. 13 Sísaga págege aintahráhire. Peh wewega págege aintéhnká ínéga moke miraorahuge.

14 Íre kaweq sunúq káráitaq itega íné séhréh aintaronsabé kawerurowe. 15 Másérónía suwahpeq suena Sísane kaweq ehwéh téh teri terinurautaq itega náni náninurowe. Ite Pírípái suwahpeqte kégá tagaríáhmé mó Sísa tagaríáh kégá íre náníátówe. Írakaumo. Peh itebataq náni náninurowe. 16 Íné Tésárónáíka suwahpeq ména tabonah aní míarautaq itega séhréh ainteq mótaq mótarue náni náninurowe.

17 Íre peh íné náni náninuro naneqsabé nirutaboiruge. Írakaumo. Peh morá itega náni náninuronsabé kagai apéq mókake meyagéhe. Minayabe iwíáhume nuwahbehre. 18 Épápórítaga itega eqmato naneq níátáinsabé amahnága áhnte matíóge. Itega Manikánsabe iruí púaq áhnte náníátówe. Minawé Maniká awahbeh sansáne. Itega mirauronsabé wega kawerowe aitéhre.

19 Sísa Karáhé áhnte matíéh ání mía míaire. Minayabe Maniká Nániboga ite íre kéh náneq moke náinkéhe. 20 Maniká Iteribonsabé ahriahri iwíáh íwíáh atanéhe. Aiq míre.

Poraga Pírípái keyábé iroro arito ehwehne.

21 Ínéga moke mibeqté Sísa Karáhé tagaríáh kéyábé iroro uge. Moke ínéreq mahtaqté Manikáne animárínká moq itensabé iroro ewe. 22 Mahtaq anotah wahnáh ání Sísáhrine nahtapeq méra wene arambehri mirao kereqka íné pagunera itensabé iroro terio ewe. Ómi mahtaqté Sísa tagaríáh kégá itensabé iroro ewe.

23 Itene Wahnah Sísa Karáhéga itensabé arutaboiréna itene irupipeq mía míaéna séhréh aitéhre.

Kórósía

1

2

3

4

Kórósía

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Kórósía suwahpeqme Esia marákórápéq kowe. Mó kegá Kórósía suwahpeqte ké Sísa éhweh teriuwara mibeqté kégá Sísansabé aiq pútare atówe. Anehe mó kegá péhe éhwéh síwáhnoruwana Poraga mina irena mah pahsíípéq ahqáho aritena aiq pútaq ehwéh síwáhnorúwe. Wega mahraue síwáhnoréna, Sísa Karáhéga moke kéh náneq mirarena webataq ite kaweraitena ite kiotaiki Wahnáh mía míaire. Minayabe wene aiq pútaq sansá ambubu atawéq tábúsoqme sehgíóro éna Poraga mah pahsí sehiranúwe.

Poraga Kórósía suwahpeqte ké siu pahsíe.

1

1 Kórósía suwahpeqte kéo, íné Porane páhsi sáhnsahwe tagahro. Sísa Karáhé éhweh kosíwáhnorinkeheéna Manikánka omaq intena eqmaq núwátáire. Ínéreq Tímótireqka Sísa Karáhéne arambehriúya aníté úye. 2 Itewe Sísa Karáhéne sansá kawerue ambubu atíáhwe. Maniká Iteriboga ite séhréh aitena iru ukiq itankéhe.

Kórósía kegá Sísansabé aiq pútare atera kéró ehwehne.

3 Maniká we Sísa Karáhé itene Wahnahne abowáe. Itensabé púreraitoyataq Manikánsabe kaweróne ateta ahriahri iwíáh íwíáh atoye. 4 Sísa Karáhéne sansá aiq kawerue ahtebéq tábúsoqme sehgieq ómi Manikáne animárínsábé irutaboirowe. Minayabe ireta itensabé púreraitoyataq Manikánsabe kaweróne ateta ahriahri iwíáh íwíáh atoye.

5 Aiq pútaq ehwéhmé kaweq ehwéh téh írótaq íópeq oga mérapeq awaq mianeheqmúne íwíáhéq irutaboirowe. Irutaboironsabé itega Sísane sánsá miraéq we tagaríáh kéyábé irutaboirowe. 6 Manikánka séhréh aitahráhi ehwéh írátótaq aiq pútare atera ahtebarowe. Minayabe mi tanáhráq Manikánka kaweraitáráire. Sísa tagaríáh kégá mah kehiná kéhíná mah kawéq éhwéh teri terinowana Manikánka íráh ké moq kawerarítéhre.

7 Mi kawéq éhwéhmé ite Kórósía ke íwáhnorurai anímé Épárási Sísa Karáhéne arambehri aní ména itereq arambehrire. Arambehriraq wensabé irutaboirúne. Iteba íre pokorahúyansabé Épárásiga Sísa Karáhéne sansá kawerue íwáhnoruraire. 8 Wega teiena, Manikáne Awanka séhréh aitárái puaq itega mó keyábé áhnte irútábóírowe uraire.

9 Wega teiátáitaqkákáq menahnkákáq amahnágaákáq itensabé púreraitáráúye. Ite íre túbáh agia peh ahriahri púreraitáráúye. Manikáne Awanka awahbeh iwíáh wene sánsá iahtebageheéta púreraitoye. 10 Manikáne Awanka miraínaraq ite ahtebia ké tábúsoqme íráh ké míagehe. Minayabe wega mirainkeheéta itensabé púreraitoye. Iahtebehrataq Maniká awahbeh sansá miraéq kaweqtaq mía míaorahowe. Itega áhnte kawéq árámbéhrí miraorahéq Maniká tábúsoqme tagariagehe.

11 Íre kaweq sunúq sínaraq ite uwaresa ánímárí tabasíwe míageheéna Maniká págege aní púana wega ite págege aitéhre. Wega ite séhréh aitena págege aitankeheéta itensabé púreraitoye. 12 Ite págege anímárí méq itene irupipeq eyoyóue Maniká Iteribonsabé kaweróne atáhro. Manikánka wahnahnirabeq téhrehrabeqme áhnte kawéq náneq kéhre. Mókake ite wene animárí mibeq méq mi kawéq náneq meyageheéna Manikánka aiq kaweraitáráire.

13 Sunkíkírirabeq owainawanka saiqnariarairabeqte Manikánka ite meiqmena wene arunáwí áhnínkáwágá wahnahnirabeq móítáráire. 14 Sísaga miraúnsabe Manikánka itene ahbabáq kaqiuwena insahwé aitéhre.

Poraga Sísa Karáhé éhweh pahqsuo ehwéhne.

15 Wehukega Maniká íre tagahrahúne. Sísa Karáhéwé Maniká tahnsa aní míéhre. Téhwe Sísa Karáhé ména moke miraro naneqmarí kiotaikéna wahnahnire. 16 Wega moke íópeqté náneqkakáq mah marákóípéqté náneqmarínkákáq mirarowe. Moke ábóraq kéh náneqmarínkákáq kopípéq kéh náneqmarínkákáq mirarowe. Wega moke íópeqté kéné wahnahmarínkákáq moke anotah wahnáh ánímárínkákáq moke págege naneqkakáq omaq sitowe. Wenahninká moke kéh náneqmarínkákáq wahnahninkeheéna Manikánka, Miraúno atowana mirarowe.

17 Moke miraro naneqmarínkákáq íre kotaq Sísa Karáhé míowe. We íre míéhtáq tahirímé moke kéh náneqmarínkákáq apubúue taqnobagi irino. 18 Sísa tagariona ke moráénue wene anonka tahnsá míonana wega wahnahnaitena itene iyahqno tahnsa míéhre. Sísa Karáhé mía míainsabé moke ite we tagariona ke oga mía míaorahúne. Sísa pukéna we ebeq oganúkú púaq anehe ite moq oganúkoneheqmúne. Oganúkúnsabe moke ite kiotaiqme ména wahnah wahnahnire.

19 Manikánka iwíáhúnka abowá mía míainserah wenahni moq mía míaire. 20 Wenahninká miraúnsabe Manikánka, Íné moke kéh náneqkakáq kaweraritanauge íwíáhúwe. Sísa awankátaq táhpague pukútaq wene korahq tunsabe Manikánka itene iru ukiq itéhre. Iru ukiq itena moke mah marákóípéqté náneqkakáq íópeqté náneqkakáq kaweraraníe íwíáhúwe.

21 Menah ite Manikáne naruo anímárí méq wensabé iuwahriehre íwíáhéq ahbabáq iwiáhue ahbabáq aruqarururowe. 22 Sísaga itene ahbabáqsabe awankátaq pukúnsabe Manikánka amahnága ite insahwé aitáráire. Wega ite íre ehweh aitanieéna insahwé aitáráire. Ite íre ahbabária peh weba kaweqtaq mía míaigeheéna insahwé aitáráire.

23 Sísane kaweq ehwéh teri terininkeheéna íné Pora eqmaq núwátáire. Mah kawéq éhwéhmé mah kehiná kéhíná teri terinúne. Mah ehwéhmé ambubu atawéq sehgíóro. Kaweq nahnká íre míu míuia peh págegeue kagainserah mó ehwéhnsábé itene irupipeq iwíáh kikiriyehboq Sísa éhweh ambubu atíáhro. Mah kawéq éhwéh írátótaq itega, Oga mía míaonehe íwíáhowe.

Poraga Kórósía ke séhréh arito ehwehne.

24 Ite séhréh aitáráunsabé níwíoqnahwe. Minayabe nirupipeq íre umehia peh eyoyóire. Sísa tagaríáh ké áhnte úkéq kaweqtaq míageheéna arambehriunsabé níwíoqnahwe. Ite Sísa tagariona ke moráénéq wene anonka tahnsá míone. Wene anonka tahnsá míonayabé wehukega níwíoqnahtaq Sísa Karáhé moq áwíoqnahwe. 25 Ite kaweqtaq míageheéna Manikánka, Sísa tagaríáh ké séhréh arito aintáráire. Aintáráirana arambehriéna Manikáne ehweh moke pahsuqme teri terinuge.

26 Naho naho Manikánka wene epéqté éhwéh íre teriasa peh amahnága wene animárí teíre. 27 We awahbeh sansánéna naho íre teriasa éhwéh amahnága ite nahnso kereq itereq teíre. Mi epéqté éhwéhmé mahraréna, Sísa Karáhé itene irupipeq míéhrana moke Manikánka wahnahnirabeq áhnte kawéq náneq kéhrabeq seneherawoe ire. Mi ehwéhmé anotah kawéq éhwéhnká ite ómi kehiná séhréh aitahráhi ehwéhne.

28 Moke mah kehiná kéhínánká irageheéna we éhweh ómi teri terinuge. Ómi íráh kégá Sísa Karáhéne sansá ahtebéra kawerue miraigeheéna tábúsoqme síwáhnoréna kawerue miraoro éna pagu pagunuge. 29 Ínéga kawerue mirainkeheéna Manikánka anotahtaq págege aintéhre. Págege aintéhnká áhntetaq arambehri aruqaruruge.

2

Manikánsabe aiq pútare ateq péhe éhwéh saiqnaruanéhe i ehwéhne

1 Itereq Áráórísía suwahpeqte kéreq mó Sísa tagaríáh kéreqka néne niuranabiahtapeq íre tagarowe. Itega Sísane sánsá ahtebéq kawerue miraigeheéna áhntetaq arambehriuge. Minawé íráhro. 2 Manikánka itene irupipeq kaweq iwíáh aitankeheéna arambehriuge. Mó kereq iteitereqsabé wensabé wensabé irutaboirigeheéna ite aiq pútaq ehwéh kawerue ahtebageheéna arambehriuge. Manikánka naho íre teiasa peh amahnága teí éhwéhmé Sísa Karáhé éhwehne. Minayabeákáq Sísaga miraorahi sansánkákáqsábé ahtebageheéna teiúge.

3 Késiipéq kaweq mensáméhnsá kopípéq kéhnserah Manikáne ahtebia sánsámé Sísaba kéhre. 4 Mó kegá péhe éhwéh kawerue teiraq aiq pútare arítéhoéna teiúge. 5 Ínéga iteba íre mía míaugana peh néne iwíáh iteba kagaire. Sísa Karáhéne sansá ambubu atawéq moráráq kawerue miraonsabé irena nirupipeq eyoyóire.

Sísareq mía míaéq oga mérapeq awaqme ehwehne.

6 Itega Sísa Karáhénsabe aiq pútare ateq we itene Wahnah mía míai puaq we kéraneheqmúne íwíáhurowe. Itega mira íwíáhuronserahnoro. Ahriahri wereq mía míaoro. 7 Íwáhnoruro sansá kawerue iahtebahro. Anotah awánkánká áhnte anúq kéna págegeue kagainserah itega Sísa kawerue tagariagehboq weba mía míaoro. Págege marákóráq píéhra nahnká íre míu míuia peh kaweqtaq kagainserah mi sansá ambubu atawéq mira aruqaruroro. Mira aruqarurirataq Manikánsabe iwíáh íwíáhoro.

8 Péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítéhboq kawerue iwíáhue tagaríáhro. Íre Sísa Karáhéne sansá peh wehukene iwíáh ehwehmé, abehq éhwéhmé, itene igaqnaréhne sansánsábé éhwéhmé, owainawamaríné sánsánsábé éhwéhmé teírataq mi ehwéhnsábé aiq pútare arítého.

9 Sísa Karáhéwé wehukení úkéna Maniká Wenabo tahnsanéna abowágá inserah moke miraorahire. 10 Ite wereq mía míaúna puaq kaweqtaq míahrahéq oga mía míaúne. Wega moke mó wahnáhmárí kiotaiqme wahnahnire.

11 Itega Sísa tagaríáh púaq Manikáne aiq pútaq sansá miraorahowe. Íre itene inonka amurúrueyabe peh itene irupipeqté áhbábáqkákáq abehq íwíáhákáq sueq kaweq sansá miraorahowe. 12 Ite Sísaba mía míaéq wání merowe. Itega weba mía míaonsabé sega Sísa maisatotaq ite moq maisatowe. Manikánka Sísa iriwe oganúq atonsabe aiq pútare atárónsabé Manikánka ite moq iriwe oganúq ítáráire.

13 Manikáne ehweh íre írátótaq ahbabáqka ite saiqnariaraire. Saiqnariarairaq peh ahbabáq aruqarururonsabé ite pusa ké tahnsa míarowe. Ite Sísaba mía míaúnayabé Manikánka itene ahbabáqsabe moke insahwé aitena oganúq ítáráire.

14 Wega sehgíóro ú sansa itega íre sehgiráúnayabé itene ahbabáq áhnte káráire. Manikánka mina sehgíóro ú sansa Sísa pukú awánkátáq táhparó púana mi sansá parabaruowe. 15 Mitaq Manikánka moke owainawamarínseq sene wahnahmarínseq kiotaiqme ména se saiqnaruowe. Saiqnéna anotah wahnáh ánínká karábúsiipéq mórítéhra ke sabironserahnue sabirúwe. Sabirúwara we míorabeq se abehq náneq tahnsá úkuwara ómiga tagowe.

Itega Sísareq pukowanana sehgíóro ú ehwehnká íre séhréh aitahráhire i ehwéhne.

16 Minayabe itega táhutahuqkakáq wánínkakaq íre awehrionsabé mó kegá ehweh aitého. Ábáhré tanahráqmé, íó seraríéh tánáhráqmé, ahrena ahrena wehekáhmé sega miraoro ira sansá íre mirairataqmé ehweh aitého. 17 Minawé peh mókake sína naneqsabé peh mánkánah tahnsá míre. Sísa Karahéwé aiq pútaq aní míéh púaq tagagehe.

18 Mó kegá itensabé, Peh morá awehrio kewé íópeqté kéyábé iwíáh íwíáh arítáh kéwé sensiwanka áhntetaq tagah kewé mó ke kiotaikowe teigéhe. Sega mi ehwéh aitéhransabé íre iwíáhoro. Mi ehwéhmé peh wehukeníné ehweh puaq íre aiq pútare arítáhro. Mi ehwéh irare kegá seyega iwíáhéra ite ahtebia ké úne éra píribahriowe.

19 Sewe Sísane sánsá íre ambubu atíáhwe. Sísa tagariona kewé wene anonka tahnsá míonana wega wahnahnaitena itene iyahqno tahnsa míéhre. Itene inonka onkakaq onunkakaq kéh púana itene inonka págegeue kéhre. Minayabe Manikánka séhréh aitéhraq ite Sísa tagariona ke wene anonka tahnsá méq anonúkúne.

20 Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe pukútaq owainawamarí kiotaikú púana sega ite saiqnaríórabeqte sabiiuowe. Minayabe itega mah marákóípéqté abehq sánsámé aneqsabé miraoo? Aneqsabé wehukega teié sánsámárí sehgioo? 21 Peh wehukega itensabé, Mahna íre táhtoro. Mina íre nahro. Mó naneq pehragahro eme aneqsabé sene ehweh iraho?

22 Sega irare naneqme íre kagaorahi naneq puana parabaginawire. Minawé peh wehukega iwíáhue sehgíóro e sansáne. 23 Mi ehwéh sehgíó kégá, Kaweq sansáne íwíáhowe. Mi sansá sehgíó kégá iwíáhéra, Mó sansámé kaweq iwíáh íwíáhé sansa míre. Mó sansámé uwaresa sánsá míre. Mó sansámárímé inonka kaweq wahnahnorahi sansámárí míre ewe. Mina pehragahro e ehwéhnkáwé, mah marákóípéqté abehq sánsámé íre séhréh aitena saiqnaruahráhire.

3

Sísareq moraráq irigowana ehwéhne.

1 Ite Sísa Karáhéba mía míaonsabé Manikánka we iriwe oganúq atotaq ite moq iriwe oganúq itowe. Minayabe Sísa Karáhé míéhrabeqte sánsánsábé irutaboiroro. We íópeq Manikáne ayah púpeq tútuue ména wahnah wahnahnire. 2 Mah marákóípéqté sánsánsábé iwíáhéq irutaboiriyehboq peh Sísa míéhrabeqte sánsánsábé iwíáh íwíáhue irutaboiroro.

3 Sísa pukútaq ite moq wereq pukéq amahnága wereq Maniká Iteriboreq kopípéq moráráq míáhwe. Minayabe Sísa míéhrabeqte sánsánsábé iwíáh íwíáhue irutaboiroro. 4 Sísa Karáhéwé itene ogamé áwahe wíre. Wega kaweq tehreh naneqkakáq tuinagake itega moq wereq tuigéhe.

Ite o ke úkurauna ehwéhne.

5 Minayabe itene irupipeqté áhbábárorahi iwíáh súáhro. Mó aníné ahre ahrari weh mahbi abarié iwíáhwé, íre kaweq iwíáhwé, ahbabáq sansa sehgie iwíáhwé, mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabeki iwíáhwé súáhro. Mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabekime, minawé péhepehe manikánsábé iwíáh íwíáh atáh sánsáne. 6 Mina tahnsa ahbabáronsabé Manikánka anotah abíáhnsá aritena kamah arinawire. 7 Menah iteitega mina tahnsa áhbábáq mira aruqarururowe.

8 Amahnágawé mina tahnsa áhbábáq sánsá moke súáhro. Taonsahwé, abiahnsa atewé, mó aní ahbabáq atewé, mó anínsábé péhepehe ehwéh atewé, ehbome, mina tahnsa áhbábáq sánsá moke súáhro. 9 Itene irupipeqté áhbábáq íwíáhwé, ahbabáq sansamé airaiq súáhnsábé wensabé wensabé péhe éhwéh teawíiyeho. 10 Itega o ke úkurowe. Manikánka ite kaweq iwíáh aitowaq itega we tahnsá kaweq ke mía míaigehe.

11 Sísane sánsá mirao kewé peh morá ké tahnsane. Káríki kewé, Asiu kewé, síú amurúrúáh kéwé, síú íre amurúrúáh kéwé, mó ehwéhnkákáq irare kewé, mó sansá mirao kewé, mó kené arambehriraq saiqnaríáh kéwé, arambehriyabé ápeq meyáh kéwé, moke mina tahnsa ké Sísane ehweh sehgíówe. Sísa Karáhéga moke mina tahnsa kéné sirupipeq mía míaire. Sega wereq mía míaonsabé sene sirupipeq mía míaire.

Moke mó keyábé irutaboiré sansa sehgíóro i ehwéhne.

12 Manikánka itensabé arutaboiréna wene kaweq anímárí míageheéna omaq itáráire. Minayabe teínserah sansánue míáhro. Mó keyábé irutaboirue séhréh arítáhro. Ite iuwahbeh naneq iwíáh sueq mó keyábé siru ukisiteq uwaresa ánímárí míáhro.

13 Mó kegá íre kaweraitéhrataqmé peh uwaresa ké míáhro. Itene Wahnahnka itene ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matíéhre. Mina inserah itebaqté ánínká are ahbabáratahnaraq wene ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matiahno. Mó keyábé irutaboiro sansánká moke mó kawéq sánsámárí kiotaikire. 14 Moke mó keyábé irutaboiroro. Mah sansánká moke mó sansá kiotaikéna moke mó sansá págege atena séhréh atéhre.

15 Sísa Karáhéga itene iru ukiq itena peh morá íwíáh aitáráire. Minayabe ite iru ukiqme míáhro. Iru ukiqme méq peh morá ké tahnsa míageheéna omaq itáráire. Minayabe ite iru ukiqme mía míaoro. Manikánsabe ahriahri iwíáh íwíáhue kaweróne átáhro. 16 Sísa Karáhéne ehweh itene irupipeq ambubu atawéq iwíáhue tagahro. Ite morání moránínue Sísane sánsá ahtebagehboq we kawerue teawíéq síwáhnororo. Ite igonkónirataq itene irupipeq Manikánsabe iwíáh íwíáhoro. Buk Songipéqté ígónkónkákáq áróturapeqté ígónkónkákáq Manikáne Awanka iwíáh atahna igónkónkákáq igonkónéq itene irupipeq Manikánsabe iwíáh íwíáhoro.

17 Sísa itene Wahnah míéh púaq moke miraira arámbéhrí kawerue miraéq moke irarira ehwéh kawerue irarero. Mirairataq Sísa itene Wahnah áwírue Maniká Iteribonsabé kaweróne ateq wensabé iwíáh íwíáh atáhro.

Poraga Sísa tagaríáh káríró ánínsábé irari ehwéhne.

18 Ahrerono, iteruwehqsone ehweh kawerue íráhro. Minawé Maniká itene Wahnah awahbeh sansáne.

19 Weho, itene ahreronsábé irutaboiroro. Íre áyátehreh sah subóro.

20 Animáríno, ite inoibone ehweh saiyoiyehboq kawerue íráhro. Minawé Maniká awahbeh sansáne.

21 Sibowárého, itene animárínká itene ehwehnsabé abiahnsanue anetaníbo íwíáhiyehboq pehipi íre ehweh arítáhro.

Wahnah kené ehweh kawerue íráhro i ehwéhne.

22 Mó kené arambehri keo, itene marakóipeqté wáhnáh kéné ehweh moke kawerue íráhro. Itene wahnah kegá ite kaweq arámbéhrí ánímárí móe íwíáhigeheéq peh morá se míáhtáq tauntahunue arámbéhríéwé kaweq sansápo? Írakaumo. Maniká itene Wahnahnka tagaríéhnsábé wensabé áhreéq iwíáhue ahriahri kawerue arambehrioro.

23 Moke miraira arámbéhríwé tauntahunue arambehrioro. Íre peh morá wehukega wahnahnonsabé Manikánka moq wahnahni puaq kawerue arambehrioro. 24 Ite kiotaiqme wahnáhmé Sísa Karáhé wíre. Itewe peh wene arambehriúna anímárí múne. Wega mókake kaweq naneq oga mé apéq náinkéhe. Minawé tagaríáhwe. 25 Manikánka ahbabáq ani kamah awinawire. Wega moke wehuke peh morá sánsánéna tábúsoqme sainsuanawire.

4

1 Wahnah keo, itene arambehri ke tábúsoqme wahnahnéq pehwehrue kawerarítáhro. Iteitene Wahnah íópeq ména tagaríéhre. Minawé aiq írátíáhwe.

Itega págegeue púreréq kaweq sansánoro i ehwéhne.

2 Púreré sansa túbáh agiyehboq ahriahri púreroro. Púrerirataq itene irupipeq taorahoiyehboq kawerue iwíáhue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhro. 3 Itensabéákáq púreraitáhro. Manikánka naho íre teiasa éhwéh amahnága íróge. Mó ke Sísa Karáhé éhweh koreriniboq Manikánka mi ahtápéqté ónsá sinkehboq púreraintáhro. Mi ehwéh teri terinuraunsabé suwahriarai kegá íné karábúsiipéq méintárówana míóge. 4 Sísa éhweh tábúsoqme teri terime kaweq sansáne. Ínéga kawerue mirainkeheéq púreraintáhro.

5 Sísa íre tagaríáh kégá itene sánsá tagahnsabé kawerue iwíáhéq tabasíwe míáhro. Seba míéhrataq ahtebawe anímárí méq Sísane sánsá kawerue sokigioro. 6 Ehweh irarirataq iwíáhue tábúsoqme ehwéhnoro. Mó kegá itene ehwehnsabé kasenirataq iwíáhue tábúsoqme teríéro. Minayabe iahtebahro.

Poraga téhraníté Kórósía kebá eqmaqsuo ehwéhne.

7 Ínéreq Tíkíkúsireqme Sísa itene Wahnahne arambehri moráráq miraurauye. Wega mi arámbéhrí kawerue mira aruqarurire. We áhnte niruní ání míre. Wega néne sánsá teinkéhe. 8 Ite págege aitena mahtaq miraúna sansá teinkeheéna eqmaraníe. 9 Ónésímaga moq Sísane arambehri kawerue mira aruqarurire. We iruí ání ména iteruwahrah aní míre. Wereq Tíkíkúsireq iteba moráráq konaraq itega mahtaq moke miraúna sansá sega teigéhe.

Poraga Kórósía suwahpeqte kéyábé iroro i ehwéhne.

10 Ínéreq karábúsiipéq míoya aní Árísátákiga itensabé iroro ire. Páhnábásane anahnowáné ani Máhkaga moq itensabé iroro ire. Menah ehweh teiátáunserah wega iteba kínaraq mehweh ateq kirabooro. 11 Mahtaqté ání Sísása we mó awíq Sásátaga moq itensabé iroro ire. Mi anímárí Asiu anímárí móe. Ínéga Manikánka wahnahnirabeqte árámbéhrí mirautaq sebataq ínéreq arambehriowe. Sega anotahtaq séhréh aintáhwe.

12 Épárásiwe iteruwahrah aní ména Sísa Karáhéne arambehri mira aruqaruréna itensabé iroro ire. Wega ahriahri itensabé áhntetaq púreraitéhre. Itega Maniká awahbeh sánsá iahtebéq ambubu atawéq kawerue sehgigeheéna púreraitéhre. 13 Áráórísía suwahpeqte kéreq Íérápórísa suwahpeqte kéreq itereq séhréh aitanieéna wega págegeue arambehrire. Minawé tagarawéna teiúge.

14 Árúkawe niruní sótéh áníne. Wereq Témásireqka itensabé iroro éye. 15 Áráórísía suwahpeqte Sísa tagaríáh kéreq Nímbareq wene nahtapeq momiwí aruqaruro kereqsabé iroro teríéro.

16 Mah pahsí sáhnsahwe parabarúéhrataq Áráórísía suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá sáhnsahigéhboq síéro. Áráórísía suwahpeqte Sísa tagaríáh ké síú pahsí kiwewe sáhnsahwe tagahro.

17 Áhkípúsansabé, Itene Wahnahnka omaq atárái arámbéhrí kawerue miraue parabaruo teawéro.

18 Íné Poraga amahnága ínénéne niyahnkaratáté mah anéhété éhwéh sehiranuge. Karábúsiipéq míónsábé ahreraq matíáhro. Manikánka ite séhréh aitahráhire. Mirainkeheéna itensabé púreraitóge.

1 Tésárónáíka

1

2

3

4

5

1 Tésárónáíka

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Tésárónáíka suwahpeqme Másérónía marákórápéq kowe. Poraga mitaq Sísa éhweh síwáhnorúwara mitaqté kégá Sísansabé aiq pútare atónsabe mó kegá Poransabé abiahnsa atera kaqsúówana wega mó ke suwahpeq pokúwe. Anehe tanahráq Asiu kegá Tésárónáíka suwahpeqte Sísa tagaríáh ké síwíoqnowana Poraga irena mah pahsí sehiranúwe. Wega sensabé, túbáh agiyehboq Sísane ehweh tauntahunue sehgíóro úwe. Wega Sísaga tuina tanáhráqsábéákáq mah pahsíípéq sehiranue teriuwe.

Poraga Tésárónáíka ke ebeq siu pahsíe.

1

1 Ite apáhránító íwíq Pora, Sáíra, Tímóti, míone. Itene páhsi sáhnsahwe tagahro. Tésárónáíka suwahpeqte Sísa tagaríáh kéo, itewe Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreq moráráq mía míaowe. Mía míaonsabé sega ite séhréh aitera itene iru ukiq itagéhe.

Tésárónáíka kegá aiq pútare atónsabe Poraga iwíáh íwíáhú ehwehne.

2 Ahriahri itensabé ahreraq matawéq púreréq Manikánsabe iwíáh íwíáh ata ataúne. 3 Itega púrerúnaraq itensabé ahriahri púreraitone. Itega Sísansabé kawerue aiq pútare atáh púaq anotah arámbéhríowe. Itega mó keyábé irutaboiro puaq séhréh arítáhwe. Itene Wahnah Sísa Karáhéga aiq tuinawire íwíáhonsabé itega wene kaweq sansá ambubu atawéq sehgíówe. 4 Itene iyahnabo anímáríno, Manikánka itensabé arutaboiréna wene animárí míageheéna omaq itáráire. Minayabe tagarione.

5 Itega Manikáne kaweq ehwéh teiátáúnaraq íre peh ehweh teiátáúne. Írakaumo. Manikáne Awanka séhréh aitáráiraq mah ehwéh aiq pútaq ehwéhne tagariona puaq págegeue teiátáúne. Iteba míaraunaraq séhréh aiteq kaweqtaq mía míauraunaq tagaríáhwe. 6 Itega mirauraunanserah itega moq miraurowe. Itene Wahnahne sánsá kawerue miraurowe. Manikáne ehweh írátótaq aiq pútare atárówara mó kegá íwíoqnarowe. Íwíoqnarowaq itega, Manikáne ehweh peh aiq pútaq ehwéhne íwíáhurowana Manikáne Awanka irupipeq anotah eyóyó aitáráire.

7 Itega kaweqtaq mía míaonsabé moke Másérónía marákórápéqté Sísa tagaríáh kéreq Ákáía marákórápéqté Sísa tagaríáh kéreqka irera, Mina tahnsanonehe íwíáhowe. 8 Itega itene Wahnah éhweh Másérónía marákórápéqté kéreq Ákáía marákórápéqté kéreq teríátówe. Íre peh morá mi kegá írátówe. Írakaumo. Itega Manikánsabe aiq pútare ató ehweh mah kehiná kéhínánká írátówe. Moke aiq írátó puaq itega mónkakáq íre teríátáúne.

9 Iteba suraunaraq itega kawerue mehweh aitárówe. Itega péhepehe maníká aiq sueq aiq pútaq Maníká kétówe. Webataq aiq pútaq Maníká ména oga mía míai aníne íwíáhéq wene arambehri miraowe. Seyega mi ehwéh tei teinowe. 10 Manikáne ahninkáwá íópeqté tuina tanáhráqsábé áwénunowe. Mókakewe Manikánka ahbabáq ke kamah arinawire. Sísaga itene ahbabáqsabe pukúwana Manikánka we oganúq atowe. Oganúq atowana wega ite kaweraito púana mókake Manikánka ite íre kamah ainkéhe.

2

Poraga Tésárónáíka suwahpeq miraú arámbéhríyábé éhwéhne.

1 Nánuwahrah Sísa tagaríáh kéo, iteba míarauna arámbéhrí íre abehq árámbéhríurauge. Minawé ite tagaríáhwe. 2 Iteba íre surautaq Pírípái suwahpeq míaraunara mó kegá iubiq marera íwíoqnarowe. Minawé ite írátíáhwe. Iteba surautaq Maniká Iteriboga págege aitárái puaq itene ehwehnsabé suwahrieh keyábé íre áhreia peh wene kaweq ehwéh págegeue íwáhnoruraune. 3 Itega íwáhnoruraunawe áhwára áhwára ehwéh íre teiátáúne. Ahbabáq ehwehmé péhe éhwéhmé íre teiasa peh tábúsoqme íwáhnoruraune.

4 Manikánka itene irupipeqté íwíáh tagéna kawerowe éna itensabé, Néne kaweq ehwéh koreríéro urainsabé íwáhnoruraune. Íwáhnoréq íre wehukega ehnenehne aitáhnsábé irutaboirúne. Manikánka itene irupipeq tagaríéhnsábé peh morá wega kawerowe aitéhnsábé iuwahbehre. 5 Itega ehweh teiátáúnaraq íre ehnenehne aitáráúne. Minawé ite tagaríáhwe. Itene ménsámehnsánsabe ehnenehnenue meyanéhe íwíáh íre uraune. Minawé Manikánka tagaríéhre. 6 Itereq mó kereqka ite iwíáh íwíáh aitárónsabéwé íre iuwahbaraire.

7 Sísa Karáhéga ite eqmaq íúwátái puaq itega séhréh aito teiátáúnaraq tahirí kaweri irino. Anowagá wene animárí wahnahnéna kawerue auráq matíéhnserah iteba míaraunaraq pehwehrue íwáhnoruraune. 8 Itensabé anotah irúí púaq Manikáne kaweq ehwéh teiátáúne. Itega íre peh teiátáúnayabé itensabé anotahtaq irutaboirurauna puaq séhréh aitaneheéq iubiq suahráhi arámbéhríuraune.

9 Itene iyahnabo anímáríno, itega Manikáne kaweq ehwéh teiátáúnaraq itene táhutahuq paiqmaraneheéq arambehriuraune. Ineh inehonehoéq itega wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq anotah págegeue arambehriuraune. Minawé ite iahreraq kéhre. 10 Ite Sísansabé aiq pútare atáró kebá míaraunaraq itega íre ahbabária peh kaweqtaq mía míauraune. Minawé itereq Manikánseq tagaríáhwe.

11 Sibowágá wene animárí kawerue síwáhnorinserah itega pehwehrue íwáhnoruraune. Minawé tagaríáhwe. 12 Ite kaweq iwíáh aiteq itene irupipeq eyoyóinkeheéq íwáhnoruraune. Itensabé teiunawe Manikánka wahnah wahnahnirabeq áhnte kawéq mápére. Wega ite mitaq míageheéna omaq itéhre. Minayabe, Wega kaweqtaq mía míainserahnue mía míaoro ue pagu pagunéq teiátáúne.

Mó kegá Sísa tagaríáh ké síwíoqnarowara peh kaweqtaq míaro ehwéhne.

13 Itega Manikáne ehweh teiátáúnaraq írátówe. Írátótaq peh wehukene ehwehne íre iwíáhurowe. Írakaumo. Peh Manikáne ehweh mire íwíáhurowe. Mira íwíáhuronsabé itega púrerúnaraq Manikánsabe iwíáh íwíáh atone. Mi ehwéhmé aiq pútaq Manikáne ehwehne. Itega Manikáne ehwehnsabé aiq pútare atárónsabé mi ehwéhnká séhréh aitáráire. 14 Itene iyahnabo anímáríno, itega Súría marákórápéqté Maniká tagaríáh ké tahnsa úkurowe. Asiu kegá mitaq Sísa Karáhé tagaríáh ké síwíoqnarowe. Sega síwíoqnaronserah iteruwahrahga moq íwíoqnarowe.

15 Asiu kegá Manikáne ehweh iraru ke subiq súówe. Sega itene Wahnah Sísa subiq suera ite íwíoqnéra kaqíúwówe. Sega Maniká awahbeh sansá anteruera mah kehiná kéhínáné naruo úkurowe. 16 Nahnso kegá Sísansabé aiq pútare atera oga mía míaigeheéq itega Manikáne ehweh teríátáúne. Teríátáúnaraq Asiu kegá itensabé ahqáho aitera íwíoqnarowe. Minayabe sene ahbabáq kagaéna áhnte káráire. Amahnága Manikánka sensabé anotah abíáhnsá arítéhre.

Poraga Tésárónáíka kebá koragéyabe awahbó ehwehne.

17 Itene iyahnabo anímáríno, menah Asiu kegá kaqíúwátótaq iteba íre méq sibowágá wene animárínsábé sirutaboirinserah itensabé anotahtaq irutaboiruraune. Itensabé íre ibitarusa peh iteba kouwekue tagéyabe iuwahbaraire. Iteba pokoneheéq mótaq mótarue ah kabaréq iwíáh kikiruraune. 18 Ite koragéyabe iuwahbarairana íné Poraga mónkakáq mónkakárue ah kabarurauge. Kabaruraugana owainawanka ite saiqnaiúwátáire.

19 Itega Sísa kawerue kéráhwe. Minayabe itene Wahnah Sísa tuinagake itene irupipeq eyoyóinae. 20 Itega Sísa kawerue kéráhnsábé iwíáh íwíáhéq itene irupipeq anotahtaq eyoyóire.

3

Poraga Tímóti Tésárónáíka ke séhréh aritankeheéna eqmaq auwo ehwéhne.

1 Itensabé iwíáh kikiréq iteba moke íre korahúnayabé itega Tímóti eqmareta ínéreq Sáírareqka itebataq Áténi suwahpeq míarauye. 2 Tímótiwe Manikáne arambehri aní míre. Itereq wereq moráráq arambehriuraune. We Sísa Karáhéne ehweh síwáhnori aní míre. Wega ite íwáhnorinkeheéta eqmatáúye. Itega Sísane sánsá kawerue miraigeheéna págege aitena íwáhnorinkehe. 3 Mó kegá ite íwíoqnehrataq ite iwíáh kikiréta Sísane sánsá súéhoéta Tímótiga séhréh aitankeheéta iteba eqmatáúye. Sísane sánsá mirao puara mó kegá ite íwíoqnaneherawoe. Minawé ite aiq tagaríáhwe.

4 Iteba míaraunaraq, Mó kegá ite íwíoqnaneherawoe aiq teiátáúne. Itega aiq teiátáúnanserah menah íwíoqnarowe. Minawé tagaríáhwe. 5 Minayabe ínéga mó íre áwénunorahinsabé Tímóti eqmatáuge. Owainawanka áhwárawe tagéna túbáh agoro teíraq wene ehweh sehgiowámo. Sísane sánsá ambubu atiahwamo íwíáhurauge. Itene arambehri abehq náneq úkíneho. Minayabe Tímótiga koragéna teinkeheéna eqmatáuge.

Tímótiga kaweq ehwéh Pora teawuwana iwíáh íwíáhú ehwehne.

6 Amahnága Tímótiga kouwekuraitaq ite éhweh teiátáire. Itewe Sísansabé aiq pútare atáró sansá ambubu atawéq mó keyábé irutaboirarítáhwe uraire. Ínéreq mahtaq míáh kéreqka itensabé iwíáhue irutaboiréq ite tagéyabe iuwahbehre. Mira únanserah itega moq ite tagéyabe iuwahbehre urairaq írátáúnaraq irupipeq eyoyóuraire. 7 Itene iyahnabo anímáríno, mó kegá ínéreq mahtaq míáh kéreq íwíoqnarowana íéruraitaq itega Sísansabé aiq pútare ateq kéráhnsábé itene iru eyoyóire.

8 Itene Wahnahne sánsá kawerue sehgiónsábé iru anotah kawérire. 9 Minayabe itene kaweq sansánsábé iwíáhéq Manikánsabe kaweróne ateq wensabé iwíáh íwíáhúne. 10 Ite koragéyabe iuwahbehre. Itega íre tábúsoqme íráh éhwéh íwáhnoréyabe iuwahbehre. Minayabe ahriahri wehekáhnkákáq inokáhpeqkakáq púreq aruqarurúne.

Poraga se koragéyabe Manikánka séhréh atankeheéna púrerú ehwehne.

11 Iteba konayabé Maniká Iteriboreq Sísa itene Wahnahnseqsabé, Séhréh aitáhtao ue púrerúne. 12 Itensabé anotah irútábóírúne. Mina únanserah iteitereq ómi kehinánseqsabé anotah irútábóírigeheéq itensabé púreraitone.

13 Itega mirairataqmé Manikánka págege aitahnaraqmé kaweqtaq mía míaigehe. Mókake itene Wahnah Sísareq ómi wensabé aiq pútare atáh kéreqka kiwekue tuigéhe. Mitaqkake ite Maniká Iteriboba míanehe irataq íre ahbabária peh kaweqtaq míagehe.

4

Mó kené ahre weh abariiyehboq pehragahro i ehwéhne.

1 Itene iyahnabo anímáríno, itega Manikáne kaweq sansá íwáhnoruraunaq ahtebéq mira aruqarurowe. Itene Wahnah Sísa áwírue teiníe. Mina onserah ahriahri kawerue miraigeheéq pagu pagunéq teiátáúne.

2 Sísa itene anotah wahnáhnká teríéro urainsabé wene sánsá íwáhnoruraunaq ahtebarowe. 3 Mó kené ahre weh abariiyehboq pehragéq peh kaweqtaq mía míaoro. Minawé Manikáne sansáne.

4 Itene ahbabáq iwiáh sueq tabasíwe méq Maniká awahbeh sansánoro. 5 Maniká íre tagaríéh ánínká ahre ahrari tagéna, Pehipi abariinie íwíáhire. Itega mina tahnsaniyeho. 6 Mó aníné ahre abari anímé mi iníné awehkawa moq ahbabáratéhre. Itene Wahnah Sísaga mina tahnsa áhbábáq ké kamah arinawire. Minayabe menahmé págegeue teiátáuge.

7 Mina tahnsa áhbábárigeheéna Manikánka ite íáhrabéna omaq itáráiro? Ahqáho. Írakaumo. Peh kaweqtaq mía míaigeheéna íáhrabéna omaq itáráire. 8 Mi ehwéhnsábé anetaníbo íwíáho kegá íre peh wehukene ehweh anterúáhwe. Írakaumo. Sega Manikáne ehweh anterúáhwe. Manikánka ite séhréh aitankeheéna Wenawa iteba eqmataire.

Peh kaweq sansánoro i ehwéhne.

9 Sísa tagaríáh kéyábé irutaboiré ehwehmé Manikánka aiq íwáhnori puaq itega mi ehwéh íre sehiranue teienéhe. 10 Itewe Másérónía marákórápéq Sísa tagaríáh kéyábé irutaboirowe. Itene iyahnabo anímáríno, ahriahri irutaboiroro éq pagu pagunúne.

11 Pehwehrue mía míaoro. Íre itereq wehgaq naneqme pehragéq peh iteitene naneq auráq matíáhro. Taoraho iyehboq ibobiah taebewe arambehrioro. Mi ehwéh aiq teiátáuge. 12 Mirairataq Sísa íre tagaríáh kégá itene sánsá tagéra kaweq ke wóe éra itensabé iwíáh íwíáh aitagéhe. Mirairataq ite tabonah ke íre míagehe.

Itene Wahnahnka kiwekue ite tumeirankéhe i ehwéhne.

13 Itene iyahnabo anímáríno, itega kawerue iragéhboq pukia ké éhweh teienéhe. Íre ahtebah kegá pusa kéyábé ibitunatúnáno serahniyehboq teienéhe. 14 Sísa pukéna oga úkúnsabe aiq pútare atone. Aiq pútare ateq ite tagarionawe wensabé aiq pútare ató ke pukotaq Manikánka oganúq sitankéhe. Sísa tuinagake wereq sereq moráráq tuoneherawoe.

15 Itene Wahnahka íwáhnorurai ehwéh teienéhe. Itene Wahnah Sísa tuinagake ite oga míona kegá pukia ké íre kiotaikorahúne. Írakaumo. 16 Mitaqkake Manikánka anotahtaq sawaiinae. Íópeqté kéné wahnahnka moq sawaiinae. Manikáne pembíáhnka anotahtaq ehwehninae. Ehwehnínaraq itene anotah wahnáhnká íópeqté tuinawire. Tuinaraq wensabé aiq pútare atera pukuro kewé ebeq irigigehe.

17 Anehe íópeqté kégá ite oga míona ke tumeiqmera itene Wahnahpa móitagéhe. Íópeq írábúyá kéhrabeq irigira kereq moráráq kie kiuqmianéhe. Mitaq itene Wahnahnseq piehgionéhe. Piehgíónaraq weba ahriahri mía míaonehe. 18 Itereq íréhra kereqne irupipeq eyoyóinkehboq mah ehwéh terieq moráráq iwíáh íwíáhoro.

5

Sísa tuina tanáhráqsábé kawerue sokahue méq áwénunonehe i ehwéhne.

1 Itene iyahnabo anímáríno, wega tuina wehekáhmé itega íre sehiranue teieráhúne. 2 Inokáhpeq wehukega sene ménsámehnsá íre wahnahno tanáhráq aebó ánínká sire. Mina inserah itene Wahnah tuina tanáhráq sinawire. Minawé ite tagaríáhwe.

3 Mitaqkake wehukega mahra íwíáhéra, Amahnága peh kaweq tanáhráre. Ite peh kaweqtaq míone íwíáhigehe. Iwíáhirataq íre kaweq sunúqká seba apubúue séna kamah arinkéhe. Kía míéh ínínká ani maqmianaitaq apubúue érire. Mina inserah mi tanáhráq apubúue sinawire. Apubúue sína puara wehukega íre pehbeheráh pokorahowe.

4 Itene iyahnabo anímáríno, aebó ánínká apubúue sinserah Sísaga apubúue tuinawire. Ite íre sunkíkírirabeqte ké míáhwe. Minayabe mi wehekáh sína tanáhráq íre áhtenigehe. 5 Ite wéhékáh peh téhrehrabeq kaweqtaq mía míao ke wóe. Ite íre inokáhpeq sunkíkírirabeq míona ke úne.

6 Minayabe íre irasa kégá sugáhnserahniyehboq peh tótuqméq uqmatianehe. 7 Suga sugao kegá inokáhpeq sugáhwe. Píah nah kegá inokáhpeq múguwahgu agowe. 8 Ite wéhékáh nogó ké tahnsa ké míona puaq tabasíwe míaneheqmúne. Itega Sísansabé aiq pútare ateq mó keyábé irutaboironehe. Minawé itene tehnke tahnsane. Sísaga ite kaweraitáráinsabé mókake ite tumeirankéhe íwíáhúne. Mira íwíáhwé itene káhpahraté miraia ayáhúq tahnsane.

9 Manikánka ite anotah kamáh ainieéna íre omaq itáráire. Írakaumo. Itene Wahnah Sísa Karáhéga ite kaweraitena mókake tumeirankeheéna omaq itáráire. 10 Ite oga míáhnaraq Sísaga tuinabirapómo. Ite pukonaraq tuinabirapómo. Wega itene ahbabáqsabe pukú púana tuinagake weba oga mía míaoneheqmúne. 11 Iteitene irupipeq eyoyóinkehboq mi ehwéh we teawíoro. Menah itega aiq mirauronserah mókakeakáq moq mira aruqaruroro.

Ite moke kaweq sansá miraigeheéna Manikánka séhréh aitáhráhi ehwéhne.

12 Itene iyahnabo anímáríno, ite íwáhnorigeheéna Manikánka itetaq wahnah ke omaq sitáráire. Ite Sísane sánsá ahtebéq kawerue sehgigeheéra arambehriue íwáhnorowe. Sensíwíq pankereq sensabé iwíáh íwíáh arítáhro. 13 Sega mi arámbéhrí miraonsabé irutaboirue sensabé iwíáh íwíáh arítáhro. Iteite peh morá íwíáhéq pehwehrue míáhro.

14 Itene iyahnabo anímáríno, teiéna ehwéh írátíáhro. Taoraho keyábé, Kawerue arambehrioro arítáhro. Áhre keyábé Manikáne ehweh ahreraq sitáhro. Mareqmarero ke séhréh arítáhro. Ómi mi kebá méq uwaréqme ke míáhro. 15 Ite ahbabáraitéhra kewé íre ahbabárarítáhro. Peh ahriahri Manikáne animárí we séhréh atéhéq pehrápeqte ké moq séhréh arítáhro.

16 Ahriahri iru eyoyó ke míáhro. 17 Púreq aruqaruroro. 18 Kaweq sunúq íre kaweq sunúq ahriahri Manikánsabe, Kaweróne ateq iwíáh íwíáh atáhro. Minawé Maniká awahbeh sansáne. Ite Sísa Karáhé tagaríáh púaq mina tahnsanoro.

19 Manikáne Awanka iwíáh aitena miraoro ínawe ahqáho atého. 20 Manikáne ehweh irare kené ehwehnsabé siwiréh ariteq anetaníbo íwíáhiyeho.

21 Moke íréhra ehwéhnkákáq wehukene sansánkákáq íwíáhue tagéq peh kaweq ehwéh sehgieq kaweq sansá ambubu atíáhro. 22 Moke ahbabáq sansa pehragahro.

Páhsi parabaginai ehwéhne.

23 Maniká aru ukiréh ánínká wewega itene iru ukiq itena kaweq iwíáh aitankéhe. Wega iteiuwankakáq itene irupipeqkákáq itene inonkankakáq wahnahnaitankéhe. Itene Wahnah Sísa Karáhéga tuinagake ite íre ahbabária peh kaweqtaq míagehe. 24 Omaq itárái anínká séhréh aitankéhe. Wega irari ehwéhmé ahriahri sehgí ání púana séhréh aitena mirainawire.

25 Itene iyahnabo anímáríno, itensabé púreraitáhro. 26 Ómi mitaq Sísa tagaríáh ké mehweh arítáhro. 27 Sísa tagaríáh ké moke iragéhboq mah pahsí sáhnsáhóro. Itene Wahnah áwírue sáhnsáhóro teíúge. 28 Itene Wahnah Sísa Karáhéga ite arutaboiréna séhréh aitéhre.

2 Tésárónáíka

1

2

3

2 Tésárónáíka

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Táhmaro Tésárónáíka suwahpeqte kégá Sísaga tuina tanáhráqsábé múguwahgu iwíáhéra, Wega aiq kowekuraire ue síwáhnoruwe. Poraga mi ehwéh irena mi kegá aiq pútaq ehwéh siahtebageheéna mah pahsí sehiranúwe. Wega sensabé, Péhe éhwéh pehragéq taorahoiyehboq Sísa itene Wahnahne sánsá tauntahunue sehgíóro ue mah pahsí sehiranúwe.

Poraga Tésárónáíka suwahpeqte ké anehe siu pahsíe.

1

1 Ite apáhránító íwíq Pora, Sáíra, Tímóti, míone. Itene páhsi sáhnsahwe tagahro. Tésárónáíka suwahpeqte Sísa tagaríáh kéo, itewe Maniká Iteriboreq Sísa Karáhé itene Wahnahnseq moráráq mía míaowe.

2 Mía míaonsabé Maniká Iteriboreq Sísa Karéhéreqka ite séhréh aitera itene iru ukiq itagéhe.

Íre kaweq sunúqkákáq Sísa tagaríáh kégá wene sánsá kawerue sehgiro ehwéhne.

3 Itene iyahnabo anímáríno, Sísane sánsá aiq kawerue ahtebéq tábúsoqme sehgirowe. Itega wensabé wensabé arutaboiratéhowe. Menah peh ákáhtaq ahtebéq irutaboirurowe. Amahnága anotahtaq ahtebéq irutaboirowe. Minayabe itensabé ahreraq matawéq Manikánsabe kaweróne ateq iwíáh íwíáhúne.

4 Íre kaweq sunúq mó kegá íwíoqnarotaq itega Sísane sánsá kawerue ambubu atawéq sehgirowe. Anetaníbo íwíáh íre iwíáhia peh Sísansabé aiq pútare ateq wene sánsá tábúsoqme miraowe. Minayabe ite mó kehiná suwahpeq Maniká tagaríáh kéreq míonaraq itene kaweq sansá teri terinúne.

Sísaga tuinagake we íre tagaríáh ké kamah arie ehwéhne.

5 Sísane sánsá sehgiró puara mó kegá íwíoqnahwe. Minayabe Manikánka itensabé, Kawerowe aitahnaq mókake wega wahnahnirabeq awaq miagéhe. Wega wehuke saraqme sainsuahnaraq peh tábúsoqme mirainkehe. 6 Manikánka peh tábúsoqme sansánue ite íwíoqnah ke ehweh págegeue kamah arinkéhe.

7 Sísaga íópeqté tuinagake itereq itereqne íérime parabaruankéhe. Mitaqkake itene Wahnah Sísareq wene págege íópeqté kéreqka anotah iróbínánínaakáq tuoneherawoe. 8 Túírataq ite Manikánsabe iuwahriehre éra Sísa itene Wahnahne ehweh íre sehgíó ké anotahtaq kamah arinawire.

9 Kamah arinara se itene Wahnah míéhrabeq ahriahri íre míaneherawoe. Wega téhrehrabeq págegeue arambehriirabeq íre míaneherawoe. Se peh iraipéq ahriahri méra síérínayabé kamah oneherawoe. 10 Sísa tuina wehekáh we tagariona ke, wensabé aiq pútare atona kegá wensabé anotahtaq iwíáh íwíáh atanéhe. Itega teiátáuna ehwéh Sísa éhwehnsabé aiq pútare uro puaq ite moq mitaq méq wensabé iwíáh íwíáh atagéhe.

Sísa tagaríáh kégá wene ehweh kawerue sehgigeheéra púreru ehwéhne.

11 Mókake sína tanáhráqté náneqsabé iwíáhéq itensabé púreréq, Séhréh arito ue púreraita aitaúne. Manikánka ite omaq itena, Kaweq sansánoro aitáráire. Ite Manikánsabe aiq pútare ateq kaweq arámbéhríoneheqmúne urowe. Itega moke wega teiu naneq kawerue miraigeheéna págege aito ue púreraitone.

12 Itene anotah Wahnáh Sísa áwíq pankereq wensabé iwíáh íwíáh atageheheéq púreraitone. Wene sánsá kawerue mirairataqmé Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka iteíwíq pankerera kawerowe aitera ite séhréh aitagéhe.

2

Manikáne ehwehnsabé awahrieh aní éhwehne.

1 Itene iyahnabo anímáríno, itene Wahnah Sísa Karáhéga tuinagake itereq míageheéna tumeirankéhe. Mi tanáhráq múguwahgu iwíáhiyehoéna kawerue irageheéna teiníe. 2 Mi wehekáh aiq sótaikuraire e ke míáhwe. Mó anínká iwíáhéna, Manikáne Awanka iwíáh aintáráime aiq sótaikuraire uraire. Mó anínká Manikáne ehweh síwáhnoréna, Aiq sótaikuraire uraire. Mó anínká péhenéna, Ite Porarehga páhsiipéq mi wehekáh aiq sótaikurai ehwéh aiq sehiranurowe uraire. Sene ehweh írátíówana iwíáh kikirirana irupipeq íre kawerínehboq Sísa aiq tutaire uro ehwéhnsábé íre aiq pútare arítáhro.

3 Péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítéhboq írátíáhro. Sísa tuina wehekáhmé íre pehipi tuinawire. Írakaumo. Ebeqme áhnte saiyo kegá Sísane sánsá suera wensabé ahqáho ataneherawoe. Mitaqkake Manikáne ehwehnsabé awahrieh anímé, iraipéq míanaína anímé ábóraraginawire.

4 Áhnte kegá, Mina itene maniká míre éra iwíáh íwíáh atáhwe. Ábóraragína anínká moke mi naneqsabé ahqáho inawire. Minawarimé abehq nánere éna wenáwíq pankerena ínébataq anotah aní múge inawire. Manikánsabe iwíáh íwíáh atona nahtápéq kiwéna, Íné Maniká múge inawire.

5 Iteba míarautaq mah ehwéh aiq teiátáuge. Minawé aiq ibitagiro? 6 Mi aní amahnága íre ábóraq míahrahinsabé tagaríáhwe. Manikánka mi tanáhráq aiq awehraq mire íwíáhínaraqmé we ábóraraginawire.

7 Amahnága ahkaragára sansámárímé peh kopípéq kéhre. Ahkaragáraga saiqnaríéh ánínká pokínaraq mi sansá ábóraraginawire. 8 Téhwe Manikáne ehwehnsabé awahrieh anínká ábóraragínana anehe Sísa tuinae. Itene anotah Wahnáh téhreh naneqkakáq tuinaraq wene áwéhipeqté éúqká mi aní tabiqsuankéhe. Téhreh naneqka mi aní íre kaweraruanawire.

9 Manikáne ehwehnsabé awahrieh aní sínaraq owainawanka págege atahna puana wega péhe ótáq sánsánkákáq íre miraorahi sansánkákáq mirainawire. 10 Mi anínká áhnte ahbábáq sánsá miraéna iraipéq pokira keyábé wene péhe sánsánsábé, Aiq pútare aintáhro aritanawire. Sega aiq pútaq ehwéh Manikáne kawerarite ehwehnsabé suwahríáhna puara mi aníné péhe sánsánsábé aiq pútare atera iraipéq pokigehe.

11 Minayabe Manikánka sene iwíáh íre kaweraritanae. Sega aiq pútaq sansánsábé, Ite iuwahriehre ira puana Manikánka péhe sánsánsábé aiq pútare atáhro inae. Minayabe se péhe sánsánsábé aiq pútare atagéhe. 12 Sega aiq pútaq ehwéhnsábé íre aiq pútare atera peh ahbabáqsabe suwahbáhna puana Manikánka anotah ehwéh aritena sainsuanawire.

Manikánka ite meirena kaweraitankeheéna aiq omaq ito ehwéhne.

13 Itene iyahnabo anímáríno, Manikánka itensabé arutaboiraitéhre. Itega íre ibitarusa peh itensabé iwíáhéq wensabé iwíáh íwíáh atone. Wega ite meirena kaweraitankeheéna téh omaq itowana Wenawanka ite kaweqtaq míageheéna moq omaq itowe. Itega wene ehwehnsabé aiq pútare atáró puana Manikánka kaweraitáráire.

14 Itega teiátáúna ehwéh aiq pútare aitárónsabé itene Wahnah Sísa Karáhé téhrehnkakáq míéhrabeq pokigeheéna omaq itowe. 15 Minayabe íwáhnorurauna sansá ambubu atíáhro. Itene iyahnabo anímáríno, mi sansá íwéhipeqté éhwéhnkákáq páhsiipéqté éhwéhnkákáq íwáhnoruraune. Mi ehwéh kawerue ambubu atíáhro.

16 Itene Wahnah Sísa Karáhéreq Maniká Iteriboreqka itensabé sirutaboiróye. Sega itene irupipeq aiq kaweraitáróyansabé itene irupipeq ahriahri eyoyóinae. Ite séhréh aitera oga mía míaoneheqmúne íwíáh aitáráóye. 17 Itega kaweq arámbéhríéq kaweq ehwéh irarigeheéra sega ite kawerue séhréh aitera págege aitagéhe.

3

Manikánka ite séhréh aitankéhboq púreraitáhro i ehwéhne.

1 Itene iyahnabo anímáríno, mó ehwéh kéhre. Sísa itene Wahnahne ehweh abae aginkehboq itensabé púreraitáhro. Itega mi ehwéh téh írátótaq kawerue ireq ambubu atiarowe. Mó kegá mina onserahnigehboq púrerarítáhro. 2 Sísane ehweh teriunaraq mi ehwéhnsábé mó kegá aiq pútare atáhwara mó kegá íre aiq pútare atáhwe. Íre aiq pútare atáh ké ahkaragára ahbabáq kega iubíyehboq púreraitáhro.

3 Itene anotah Wahnáhnká anetaníbo íwíáh íre iwíáhia peh kawerue wahnahnaitankéhe. Owainawanka ite ahbabáraitehnehoéna itene anotah Wahnáhnká séhréh aitena págege aitankéhe. 4 Sehgíóro urauna ehwéh aiq kawerue sehgíówe. Itega iwíáhúnawe, Mókakeakáq kawerue sehgigéhe íwíáhúne. Itene Wahnahnka mi iwíáh aitéhrana irupipeq kawerire.

5 Itene anotah Wahnáhnká iwíáh aitahnaq Manikánka arutaboiri sansá iahtebagehe. Sísa Karáhéga wene arambehri ambubu atawéna kawerue sehgiunserah miraigehe.

Ómiga arambehrioro i ehwéhne.

6 Itene iyahnabo anímáríno, itene anotah Wahnáh Sísa Karáhé áwírue teiníe. Táhmaro Sísa tagaríáh kégá taorahoéra íwáhnorurauna ehwéh anterúáhwe. Mina tahnsa kéreq íre míáhro. 7 Ite tagaríáhmé iteba míaraunaraq íre taorahouraune. Itega miraurauna serahnoro.

8 Iteba míaraunaraq itene tópah pehipi íre naraune. Írakaumo. Inokáhpeqkakáq wéhékáhnkakaq págegeue arambehriuraune. Iru págege aitéhoéq íre ineh inehia itene táhutahuqsabé arambehriuraune. 9 Íwáhnorúnayabé itega táhutahuq náíéro irarurauno? Írakaumo. Náíéro íre iraruraune. Itega arambehriurauna sansá tagéq mina tahnsanigeheéq mirauraune.

10 Iteba míaraunaraq mahraréq, Arambehriyabé taorahoi aní tópah íre náríéro uraune. 11 Amahnága ite táhmaro peh taorahoéq íre arambehriowe. Peh íre itereq wehgariraq irare irareowe. Minayabe mó kegá teiátówaq írátáúne.

12 Itene anotah Wahnáh Sísa Karáhé áwírue taoraho keyabé mah ehwéh teríéro aitone. Mahraréq, Itene táhutahuq mewe nagehboq tabasíwe méq kawerue arambehrioro teríéro.

13 Itene iyahnabo anímáríno, kaweq sansá miraéyabe taorahoiyehboq peh ahriahri mira aruqaruroro. 14 Mah pahsíípéqté éhwéh anteruahna aní peh áwé tagahro. We ayehitawiankéhboq pehragéq weba íre kowíáhro. 15 We naruo aní míre íwíáhiyeho. We iteruwahrah aní púana wega tábúsoqme iwíáhinkehboq peh kaweq sansánúno págegeue teawéro.

Iru ukiq itahráhi ehwéhne.

16 Itene anotah Wahnáhmé iru ukiq itahráhi aníne. Kaweq sunúqkákáq íre kaweq sunúqkákáq ahriahri wega itene iru ukiq itahráhire. Wega itene iru ukiq itena iteba mía míainkeheéq púrerúne.

Porane páhsi parabaginai ehwéhne.

17 Íné Poraga amahnága ínénéne niyahtate mahna parabaginai ehwéh sehiranuge. Moke ínéga íátáu pahsí mahna tahnsa séhírá káráire. Mahna tahnsa séhírámé peh ínénéne sehirá míre. 18 Itene anotah Wahnáh Sísa Karáhéga ite moke séhréh aitéhre.

1 Tímóti

1

2

3

4

5

6

1 Tímóti

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Tímótine anowawé Asiu iní míowana wenabowe nahnso aní míowe. Poraga Tímóti áwáhnorúwana wega Porane ehweh tábúsoqme sehgiuwe. Mah pahsíípéq Poraga Tímótinsabé mahrarue teawena, Péhe éhwéh irare keyábéwé, Manikánsabe iwíáh íwíáh ate sansánsábéwé, Sísa tagaríáh kéráq wahnahno keyábéwé, Sísa tagaríáh ké síwáhnoréna kaweq sansá sehgieyabewé, orenínsó kéweinínsó séhréh ariteyabewé, tauntahunue arambehriéyabewé, móneyabé kawerue iwíáhéyabewé, áwáhnorúwe. Poraga mah ehwéhnkákáq mó ehwéhnkákáq mah pahsíípéq sehiranúwe.

Poraga Tímóti ebeq awu pahsíe.

1

1 Tímótio, íné Porane páhsi sáhnsahwe tagáhno. Sísa Karáhéreq Maniká ite kaweraitéh ánínseqka, Sísa éhweh kosíwáhnorúno aintera eqmaq núwátóye. Mókake Sísa Karáhéba kaweq matábúrápéq oga mía míaonehe íwíáhúne. 2 Ínéga Sísa éhweh áwáhnorurautaq ahtebarona puah are nénahni úkurone. Maniká Iteriboreq Sísa Karáhé itene Wahnahnseqka are séhréh atera sirutaboiratera arene aru ukiq atagéhe.

Péhe éhwéhnsábé ahqáho ataneheqmúne i ehwéhne.

3 Íné Másérónía marákórápéq pokinaurautaq arensabé, Épésa suwahpeq míahno éna amahnága moq mitaq míahno teawúge. Táhmaro areba míáh kégá péhe éhwéh síwáhnorowe. Arega mi keyábé, Itene péhe éhwéh mó síwáhnoriyehboq túbáh agoro terio. 4 Áwahe ehwehnkakáq sigaqnaréh síwíqmari iwíáho ehwéhnkákáq síwáhnorowara íráh kégá ehwehowe. Mina tahnsa éhwéhnkáwé peh múguwahgu iwíáh aritahnara Manikáne sansá íre ahtebahrahowe. Minayabe, Túbáh agoro terio. Sísansabé aiq pútare atéhranka ahtebahrahowe.

5 Kawerue síwáhnorinaraq íréhra kegá ahbabáq íre miraia sirupipeq mó keyábé sirutaboiraritagéhe. Sirupipeqté áhbábáq sánsánsábé íre sirutaboiréra peh kaweqtaq míéhransabe sirupipeq pehwehrue míagehe. Sísansabé aiq pútare atéhra puara mó keyábé sirutaboiraritagéhe.

6 Táhmaro kegá mi kawéq sánsá sinehepeq suera peh seyene iwíáhéra peh abehq éhwéhmárínowe. 7 Sega Manikánka sehgíóro ú ehweh síwáhnoréyabe suwahbówe. Ite aiq ahtebóne íwíáhéra síwáhnoro ehwéh sirupipeq íre irasa pehipi irare irareowe.

8 Ite tagarionawe Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká wehukene ahbabáq sansa sokigiorahi ehwéhne. Mi ehwéhnká ahbabáq sansa sokigi inkeheéna Manikánka mi ehwéh omaq atowe. Mi ehwéhnká miraínaraq aiq kaweq ehwéhne atone.

9 Mósísiga sehgíóro ú ehwehmé íre peh morá kaweq keyábé sehgíóro irarúwe. Írakaumo. Wene ehweh anterúáh kéwé, píribahri kewé, Manikánsabe suwahrieh kewé, ahbabáq kewe Manikáne sansánsábé suwahriehre éra peh mah marákóípéqté sánsá sehgíó kéwé sinoibo subiq súáh kéwé mó ke subiq súáh kéwé moke mina tahnsa kéyábéwé mi ehwéh irarúwe.

10 Mó kené ahre weh abariira kewé wehukenínká mó áwáhu wehukéní ahkaragára sansá mirao kewé mó kené animárí aebóo kewé péhe éhwéh irare kewé mó keyábé péhepehe aritewé moke mó íre kaweq sansá mirao keyábé Mósísiga sehgíóro ú ehweh teriuwe. Moke mina tahnsa ahbábáq kégá aiq pútaq ehwéh anterúáhwe.

11 Aiq pútaq ehwéhmé íre mó ehwéhne. Írakaumo. Peh morá Manikánka korerio teníátái ehwéhne. Ínéga wene kaweq ehwéhmé teríú ání múge. Mi ehwéhnká, Maniká págege anínéna anotah tehrehrabeq mía míai aníne teíre. Minayabe iwíáhéna wensabé iwíáh íwíáh atóge.

Manikánka wensabé arutaboirúnsabe Poraga kaweróne ato ehwéhne.

12 Itene Wahnah Sísa Karáhéga wene arambehri mirainkeheéna eqmaq núwátáire. Ínéga kawerue arambehrinawire íwíáhéna págege aintáráire. Minayabe kaweróne atóge. 13 Íné Sísa íre tagariarautaq íné wene naruo aní míarauge. Wene naruo aní ména wensabé áwíoqnéna éhruru atáráuge. Wensabé íre aiq pútare atena peh múguwahgu aní ména mi ahbábáruraugana wega ínénsabe arutaboiraintena insahwé aintáráire. 14 Itene Wahnah Sísa Karáhéga iwíáh aintena íné anotah sehréh aintárái puana wensabé aiq pútare atena nirutaboirurauge.

15 Ahbabáqka ite saiqnariaraitaq Sísa Karáhéga ite meirena kaweraitanieéna mah marákóípéq tumíowe. Tumío ehwéhmé anotah kawéq éhwéh púaq ómiga aiq ahtebahrahúne. Ahtebéq aiq pútaq ehwéhne irarúne. Áhnte ahbábáq ké míáhwana ínéga ahbabáq aní míaraugana néne ahbabáqka moke mó kené ahbabáq kiotaikuraire. 16 Kiotaikurairara mah kehiná kéhínánká, Sísa ahriahri uwaresa ání míéhre tagageheéna wega ínénsabe arutaboiréna kaweraintáráire. Kaweraintáráirara wehukega íné tagéra iwíáhéra, Ite moq kaweraitahráhire éra aiq pútare atéhransabé oga mérapeq awaq miagéhe.

17 Manikámé we mía míai Wahnáh míre. We íre pukorahi aníne. Wehukene siuranka Maniká íre tagahrahowe. Webataq Manikáne. Ahriahri we anotah Wahnáh míéhre éq wenáwíq pankereq wensabé iwíáh íwíáh atone. Aiq mire.

Ahbabáq sansansábé ahqáho ate peh kaweq sansá sehgio i ehwéhne.

18 Tímótio, are nénahni úkurone. Manikáne ehweh iraruro kegá are éhweh irarurowe. Minayabe sehgie sansa teawiníe. Sega iraruro ehwéh ahreraq matawé ahbabáq sansansánsábé anotahtaq ahqáho ate Manikáne arambehri tauntahunue sehgio. 19 Manikáne sansá ambubu atawé kaweqtaq míéhnaraqmé arene aru ukiqme míaniewóne.

Táhmaro kegá ahbabáréra siru págegeuronsabé anetaníbo íwíáhéra Sísane sánsá sinehepeq sutowe. Sinehepeq sutonsabé abehq úkurowe. 20 Mina tahnsanuya aníté sensíwíq Íménéúsireq Árékásántareq míéhye. Sega Manikánsabe éhruruuyansabé owainawanka anotahtaq kamah arinara siahtebageheéna owainawapa míáhtao arítóge.

2

Ómi keyábé púrerarítáhro i ehwéhne.

1 Téhwe sehgie ehwéh teawiníe. Ómi keyábé mahraoro terio. Manikánsabe kaweróne ue iwíáh íwíáh ateq mah kehiná kéhínánsábé iwíáhue púrerarítáhro. Manikánka séhréh aritankéhboq púrerarítáhro terio. 2 Ite pehwehrue méq tabasíwe méq kaweqtaq míanehboq wahnah kereq anotah anímárínseqsabé púrerarítáhro terio. 3 Minawé kaweq sansáne. Manikámé ite kaweraitéh ání púana mi sansá miraúna keyábé awahbehre.

4 Wega moke mah kehiná kéhínánká aiq pútaq ehwéh ahtebéyabe awahbehre. Ahtebehrataq wega kaweraitahráhire. 5 Manikámé peh morá áníne. Wehukega Maniká tagariageheéna mibeq mahbeq arítéh ánímé peh morá Sísa Karáhé míéhre. 6 Ómi ite insahwé aitanieéna awehraq tanáhráq itene ahbabáqsabe pukúwe. Pukúnsabe Manikánka ite sokigiéna, Moke mah kehiná kéhíná kaweraiteyabe nuwahbehre uraire.

7 Mi ehwéh síwáhnorinkeheéna Manikánka eqmaq núwátáire. Íné íre péhenia peh aiq pútariahnsanuge. Nahnso kegá aiq pútaq ehwéh irera Manikáne sansá ahtebageheéna koreri terinúno éna eqmaq núwátáire.

8 Íné nuwahbeh sansá teawiníe. Arega ómi kehiná suwahpeqte wéhyábé síwáhnoré mahraré, Weho, ibiahnsanome ehwehome pehragéq peh kaweqtaq méq iyahnkara pankeqme púreroro ue síwáhnorúno.

Ahreronsábé kaweqtaq míáhro arito i ehwéhne.

9 Mó ahréró síwáhnoro ahréróno, tabasíwe méq kawerue inerinerue míáhro. Áhnte awahriq naneq pehragéq peh ábéráhna korósí sukiwe míáhro. Pásésuqme áhnte moné tahnsa korósíwé awahriq naneqmarínsábé íre iwíáh íwíáhoro. 10 Íre iwíáhéq peh Manikáne ehweh sehgieq mó naneq mó naneq kaweq arámbéhríoro. Íre korósi peh itega kaweq arámbéhríome itene awahriq naneq tahnsa kéhre. Íné Manikáne sansá tagaríóge irari inínká miraínaraq aiq kawerinae.

11 Momiwíorabeq ahreronká íre ehwehnia peh ehiya méra Manikáne ehweh kawerue irera ahtebagehe. 12 Momiwíorabeq ahre inínká weh wahnahnue síwáhnorineho. Írakaumo. Síwáhnorinehboq peh ehiyamé ehweh irankéhe.

13 Ahrerono, írátíáhro. Téhwe Manikánka Éhráma mirarena anehe wene ahre Íwi mirarowe. 14 Éhrámaga owainawane péhe éhwéh íre aiq pútare atowe. Írakaumo. Peh wene ahrega owainawane péhe éhwéh irena Manikáne ehweh anteruowe.

15 Ahre inínká Sísane sánsá ambubu atawéna mó keyábé arutaboiréna kaweqtaq ména tabasíwe míahnaraqmé aiq kaweq sansáne. Mina tahnsa inínsónká ani maqmaréhrataq Manikánka kaweraritankéhe.

3

Peh kaweqtaq míáh kégá Sísa tagaríáh kéráq wahnahnoraho ehwéhne.

1 Sísa tagaríáh kéráq wahnahnéyabe awahbeh anímé anotah kawéq árámbéhrí miraéyabe awahbehre. Minawé aiq pútaq ehwéhne. 2 Sísa tagaríáh kéráq wahnahné arambehri miraéyabe awahbeh anímé peh kaweqtaq mía míai anínká wahnahnorahire. Peh morá áhré matíéh ánímé, tabasíwe míéh ánímé, uwaresa ánímé, tábúsoqme iwíáhi anímé, nahnso mehwehue kiraboi anímé, Maniká awahbeh sansá kawerue síwáhnororahi anímé, peh mina tahnsa ánínká Sísa tagaríáh kéráq wahnahnorahire.

3 Mi arámbéhrí íre wahnahnorahi anínsábé teawiníe. Píah néna múguwahgu aruqaruri anímé, móneyabé arutaboiri anímé, tobeh aruqaruri anímé, ehweh aruqaruri anímé íre wahnahnorahire. Peh uwaresa ánímé wahnahnorahire. 4 Wene ani ahre kawerue wahnahni anínká Sísa tagaríáh kéráq wahnahni aní míahrahire. Sibowáné ehweh íre irasa pehipi anterúáh ánímáríné sibowáwé íre wahnahnorahire. 5 Wene ani ahre íre kawerue auráq matiahnaraqmé Sísa tagaríáh kéráq árahue kawerue wahnahnorahiro?

6 Peh amahnága Sísansabé aiq pútare atéh ánínká íre wahnahnorahire. Peh amahnága aiq pútare atéh ánínká wahnahnínaraq píribahriéna, Íné anotah aní múge íwíáhinabomo. Iwíáhínaraqmé Manikánka naho owainawa kamah awunserah kamah awinawire.

7 Sísa íre tagaríáh kégá, Peh kaweq aníne atáh ánímé Sísa tagaríáh kéráq wahnahni aní míahrahire. We íre kaweq aní míre íwíáhirataq sega éhruruirana owainawanka mi aní saiqnarianawire.

Peh morá kaweq sansáno ke Sísa tagaríáh kéné morábí matíáh ménsáméhnsátáq wahnahnoraho ehwéhne.

8 Peh kaweqtaq méra kaweq iwíáho kegá Sísa tagaríáh kéné morábí matíáh ménsáméhnsátáq wahnahnorahowe. Píah naruqnaruro kewé, mó kené ménsámehnsánsabe aigárá pabeki kewé íre wahnahnorahowe. 9 Siru ukiqme méra peh Manikáne sansá kawerue ambubu atíáh kégá wahnahnorahowe.

10 Téhwe pehgáriq arámbéhrí sieq áhwárawe tagahro. Tagehrataq kawerue arambehriéra kaweqtaq mía míairataq morábí matíéhra mensáméhnsátáq wahnahnorahowe.

11 Sene ahrero moq peh kaweqtaq mía míao inínsó míéhrataqmé sensuwehqsonka wahnahnorahowe. Sene ahreronká péhe éhwéh íre aritera peh tabasíwe míéhrataqmé sensuwehqsonka wahnahnorahowe. Sene ahreronká íre sibitarusa peh kaweq arámbéhríéra mó ke séhréh arítéhrataqmé sensuwehqsonka wahnahnorahowe.

12 Peh morá áhré matíáh kéwé sene ani ahre kawerue wahnahno kewé mi arámbéhríráq wahnahnorahowe. 13 Sísa tagaríáh kéné wahnahnka kawerue wahnahnotaq tagah kegá sensíwíq pankeráhwe. Sensíwíq pankeráhwara kawerue wahnahnéra íre áhreia Sísa Karáhé éhweh pahsuqme teríéwe.

Manikáne sansá áwahewé anotah naneq mire i ehwéhne.

14 Pehgáriq tanáhráq areba koraganie íwíáhéna mah pahsí sehiranue áwúge. 15 Areba íre apubúue konaraq arega Sísa tagaríáh kégá momiwíirarabeqte sánsámé Manikáne animárínsábé ahreraq matiankeheéna mah pahsí sehiranue áwúge. Maniká oga mía míairaq ite Sísa tagariona ke wene animárí míone. Awankátate nah pegiqmáráhnserah ite Sísa tagariona kegá momiwíorabeq aiq pútaq ehwéh pankerone.

16 Ite kawerue tagarionawe Manikáne kaweq sansá nahomé kopéq kowana Sísa tutai puana amahnága ábóraragire. Wene sánsá áwahewé anotah nanere. Minayabe mah igónkónká aiq mahraréna,

We wehukení úkúwara wehukega we tagowana

Manikáne Awanka wene sánsá peh kaweq sansáne atowe. Íópeqté kégá moq we tagowe.

Manikánka wene kaweq matábúrápéq tumerena,

Mahtaq anotah Wahnáh ání míahno atowe.

Mó kegá we éhweh mah kehiná kéhíná míáhrabeq teríéwara mah marákó márákóípéqté íráh kégá wensabé aiq pútare átáhwe ire.

4

Péhe éhwéhnká wehukene iwíáh íre kawerarítéhre i ehwéhne.

1 Anehe tanáhráqmé táhmaro kegá wahnsane péhe éhwéh irera sehgigéhe. Mó kegá owainawamaríné ehweh síwáhnorirara irera Sísane sánsá suagéhe. Minayabe Manikáne Awanka aiq pahsuqme iraruraire. 2 Péhe éhwéh irera sirupipeq múguwahgu agéra ahbabáq sansansábé íre siyehitáhnara peh péhe éhwéh síwáhnorigehe.

3 Péhe éhwéh síwáhnoréra, Mahbiga ahre mewe weh úkiyehboq peh ítaq mahbígáú mía míaoro éra mó naneq tahutáhúq órira míre ahriahri awehrioro éra síwáhnorigehe.

Moke táhutahuqme Manikánka aiq mirarowe. Minayabe wensabé aiq pútare atera aiq pútaq ehwéh írátíáh kégá wensabé kaweróne atera mi tahutáhúq pehipi nahwe.

4 Moke Manikánka miraro naneqme aiq kaweq nanere. Minayabe itega íre awehria peh wensabé kaweróne ateq pehipi nanehe. 5 Manikánka moke táhutahuq nah naneq mire insabé itega wensabé kaweróne atona puaq íre awehria pehipi nóne.

Poraga Tímótinsabé Sísane kaweq arámbéhrí ání míahno ato ehwéhne.

6 Arega mah ehwéh Sísa tagaríáh ké síwáhnorinaraq Sísa Karáhéne kaweq arámbéhrí ání míankehe. Aiq pútare atahna ehwéhnká are págege atáráirah kaweq sansá ambubu atiarone. 7 Ahbabáq áwahe ehwehmé, múguwahgu ehwéhmé pehragáhno. Peh Manikáne kaweq sansá miraúno.

8 Wehukene ayahnsa págege arite sansamé ákáhtaq kaweq sansáne. Manikáne kaweqtaq mé sansámé anotah kawéq sánsáne. Wene sánsá sehgíó kégá amahnága oga míáh tánáhráqkákáq mókakeakáq oga mía míaoneherawoe. 9 Mah ehwéhmé aiq pútaq ehwéh míre. Ómiga irera aiq pútare atéhrataqmé aiq kawerinae.

10 Maniká oga mía mía anínéna moke mah kehiná kéhíná merirena kaweraritahráhire. Wensabé aiq pútare atáh ké aiq kawerarítéhre. Minayabe aiq pútare ateq págegeue arambehriúne.

11 Mah ehwéhmé síwáhnoré, Kawerue sehgíóro terio. 12 Are íre anonani míahnayabé mó kegá awiréh atéhrataq ahqáho arito. Peh kaweq ehwéh iraré kaweqtaq mía míaé mó keyábé arutaboirúno. Aiq pútare atahna sansá ambubu atawé peh kaweq sansá miraúno. Sísa tagaríáh kégá are tagéra arene sánsá miraigehboq teawú éhwéh sehgio.

13 Areba íre apubúue konaraq wehuke míáhtáq Manikáne ehweh sáhnsahwe pahsuqme kawerue síwáhnorúno. 14 Aboawah wehgá siyahnkaratáté arenaneq táhtoréra Manikáne Awanka iwíáh arítárái ehwéh irarurotaq Manikánka págege atáráire. Sega iraruro ehwéhmé kawerue ahreraq matawé sehgio.

15 Arene arambehri kawerue miraúno. Ómiga tagéra kaweq sansáne íwíáhigehboq teawú éhwéh ambubu atawé sehgio. 16 Arerensabéákáq arega síwáhnoróna ehwéhnkákáq auráq matiahno. Teawú ehweh ambubu atawé sehgio. Mirainaraqmé íre arebataq áhnte arene ehweh íráh kéreq moq oga mérapeq awaq miagéhe.

5

Poraga kaweq siwáhnóré sansa Tímóti teawu ehwéhne.

1 Arega aboawah wehreq orerónseq ehweh terínaraq píribahriinehboq arenabouránsábé tábúsoqme ehwéh teawenanserah pehwehrue terio. Mahbireq o menáhwénseqsabé arenábáq áwáhnorónanserahnue kawerue síwáhnorúno. 2 Aboawah ahrérónseq orenínsónseq arenanoura auráq matawé séhréh atahnanserahnúno. Ahre ahrariyabé arenanahno auráq matawé séhréh atahnanserahnúno. Sene sinonkataq táhtoréhnehboq pehragé séhréh arito.

Kéweinínsó kiraboé ehwehne.

3 Íre aninkákáq óréní kéweinínsábé kaweq sansánúno. 4 Kéweiní wene aninseq anahwareq míéhrataq sega auráq matawéra kiraboigehe. Sinoiboga sene animárí ebeq kirabouronsabé se ore orení úkirataq sene animárínká se kiraboigehe. Sene kárironaní kiraboéyabe seyene arambehrie. Minawé Maniká awahbeh sansáne.

5 Íre aninkákáq anahwankákáq kéwéínímé orení úkínaraq wega iwíáhéna, Manikánka séhréh aintankéhe ire. Minayabe wega wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq Manikánsabe, Íné séhréh ainto éna púreq aruqarurire. 6 Mah marákóípéqté náneqsabé arutaboiréna peh we awahbeh naneq sehgí kéwéínímé pusa aní tahnsa míéhre. 7 Minayabe kéweinínsónsábé mah ehwéh kawerue síwáhnorúno. Sega kaweqtaq mía míairataq mó kegá se íre síéhruruigehe.

8 Wehga wenawahrahreq wene kárironanínseq íre auráq matawéna kiraboiínaraq Sísane sánsá aiq anterúéh púana anotah ahbábáq sánsánire. Mi ahbábáqká Sísa íre tagaríáh kéné ahbabáq aiq kiotaikire.

9 Sísa tagaríáh kégá morábí kiraboigehboq kéweinínsó síwíq sehiranúno. Orenímé 60 opéq sotaiki orenímé peh morá wéhráq míarai inímé wenáwíq sehiranare kirabooro arito. 10 Mó kegá, We kaweq arámbéhrí mira aruqarururai iní míre atáh ínímé kirabooro arito. Wene animárí kawerue sóránkirai inímé, nahnso mehweh aritena kirabourai inímé, Sísa tagaríáh kégá íre wahtopeqte surowana sigárá pabeq pabeq arítárái inímé, suwahre ke soberurai inímé, mó ke kawerarítárái inímé mina tahnsa kaweq arámbéhrí mira aruqarururo kewéínínsó síwíq sehiranúno. Mina tahnsa ínímé orení úkínaraq Sísa tagaríáh kégá morábí kiraboigehe.

11 Kiraboirataqmé o ahré kéwéínínsó síwíq íre sehiranúno. Téhwe Sísa Karáhéne arambehri miraoneheqmúne iraréra anehe mi arámbéhrí sinehepeq suera wehkigehe. 12 Mirairataqmé seyene ehweh anterúáhnsábé itene Wahnahnka ehweh aritankéhe. 13 Sega taoraho ke úkéra mó kené nahtapeq poku pokuéra íre sereq wehgaq naneq mire éra éhruruirataq sensíwíq pehragáhno. Mina tahnsa kewéínínsó síwíq íre sehiranúno.

14 Íné teríúmé o ahré kéwéínínsónká mó wehkéra ani maqmarera kawerue sóránkírataqmé kaweq sansá míre. Kaweq sansánowara itene naruoga sene kaweq sansá tagéra íre íéhruruorahowe. 15 Táhmaro kewéínínsónká Sísane sánsá sinehepeq suera owainawa kérówe. Minayabe tagaríáhwe.

16 Sísa tagaríéh ínínká wenawahrah kewéínínsó kirabo arito ato. Sísa tagaríáh kégá kéweiní kóréní wene iyahnabo íre míéhrataq wahba kirabo atahro arito. Peh morá sensuwahrah íre míáh kéwéínínsómé Sísa tagaríáh kégá wahba kirabo aritahro arito.

Sísa tagaríáh kéráq wahnahno ke séhréh ariteq náríéro i ehwéhne.

17 Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kegá kawerue wahnahnirataq sensíwíq pankereq awehraq apéq nári nárinoro terio. Sega Sísa éhweh tei teinéra íwáhnorirataqmé anotah iwíáh íwíáh ariteq awehraq apéq nári nárinoro terio. 18 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Káhoga sera sombirah arámbéhríínaraq wene áwéhraq íre músú atáhro. Pehipi nankehe ire.

Wene ehwehnka mó mahraréna,

Ite séhréh aitéh ání awehraq apéq náwéro ire. (Lo 25.4; Mátíyu 10.10; 1 Kórína 7.9)

Mina onserah Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kegá kaweruwe arambehriirataq awehraq apéq nári nárinoro terio. 19 Peh morá ánínká Sísa tagaríáh kéráq wahnahni anínsábé ehweh atahnaraq mi ehwéhmé íre iro. Téhranítégábópoq apahránítógábópoq ehweh atéhrataq sene ehweh iwíáhue tagáhno. 20 Wahnah anímárínká ahbabárirataq áhnte wehuké momiwíorabeq mó wahnáh ání mó wahnáh ánínue ehweh arítáhro terio. Mó wahnáh kégá irera áhreéra kaweqtaq mía míaigehboq ehweh arítáhro terio.

Poraga Tímótinsabé miraúno i ehwéhne.

21 Peh morá sánsá ómi keyábé miraúno. Anotah anínseq arenawahrahreq mó sansá miraé moke mó ke mó sansá miraé anotah íre kawerinae. Ómi keyábé peh monseráhnue iwíáhue saraqmaro. Manikánseq Sísa Karáhéreq Manikánka omaq sito íópeqté kéreqka tagaríáhwe. Sega tagaríáhtáq mahna teawú éhwéh sehgio pahsuqme teiúge. 22 Sísa tagaríáh kéráq wahnahni aní míankeheé íre apubúue ayahnkara táhtoqme omaq ato. Mó anínká ahbabárínaraq arega moq mina tahnsaninehboq peh kaweqtaq mía míaúno.

23 Are awahreé arupipeq érinsabé íre peh morá wání náhno. Náhníáq sera anonkakaq pehgáriq náhno. 24 Mó kené ahbabáq ábóraq kéhrara tagah kegá ehweh arítáhwe. Mó kené ahbabáq amahnága íre ábóraq kéh púana peh mókake ábóraq kanawire. 25 Mina inserah wehukene kaweq arámbéhrí ábóraq kéhre. Kaweq arámbéhrí íre apubúue ábóraq kahnaraq minaakaq mókake ábóraq kanawire.

6

Arambehrio keyábé kawerue arambehrioro i ehwéhne.

1 Sísa tagaríáh ké arambehri keyábé mahraré, Itene wahnah kené ehweh kawerue ireq sensíwíq pankeráhro arito. Itene wahnah kegá itene sánsá tagéra Manikáne ehwehnsabé ahqáho atera wenáwíqsabe éhruruiyehboq kawerue arambehrioro arito. 2 Arambehriraq atéh ánínká Sísa tagariahnaraq wene arambehri ánínká iwíáhéna, Íné arambehriraq intéh ánímé nánuwah tahnsá míéh púana peh taoraho arámbéhríinie íwíáhineho. Írakaumo. Kawerue iwíáhinkehboq mi aní áwáhnoruno. Mi anínká arambehriraq atéh ání arutaboirue séhréh atena kawerue arambehriinkehboq áwáhnoruno. Arambehrio kegá mira íwíáhirataq sega anotah kawéq árámbéhrío ke míagehe.

Móneyabé arutaboirome ahbabáq áwahe wíre i ehwéhne.

Wehukega kaweq sansá miraigehboq teawú éhwéhmé ahriahri síwáhnoré kawerue sehgíóro arito. 3 Itene Wahnah Sísa Karáhéne aiq pútaq ehwéhnká Manikáne sansá kawerue íwáhnorire. Mi ehwéh suena peh mó ehwéh áwáhnori animé 4 we píribahri aní ména peh íre íréh ání míéhre. Peh ehwehéyabe awahbeh aní míre. Wega síwáhnorirara wene ehweh íráh kégá mó keyábé íre kaweq iwíáhéra ehwehéra síéhruruéra 5 tobehéra ahbabáq iwiáhowe. Ahbabáq iwiáhéra aiq pútaq ehwéh íre irera peh múguwahguowe. Múguwahguonsabé péhe íwíáhéra, Ite Manikáne sansá sehgiunayabé áhnte mensáméhnsá pehipi meyaneheqmúne íwíáhowe.

6 Manikáne sansá sehgiunaraq wega áhnte kaweq naneq nái náinire. Ménsámehnsánsabe íre irutaboiria peh wega nái naneq awehraq kéhre íwíáhúnaraq itene iru ukiréhre. 7 Iteinoréhga maqitáhtáq íre ménsámehnsánkakaq maqitáhwe. Ite pukonaraq íre itene ménsámehnsánkakaq meweq pukoneheqmúne. 8 Minayabe táhutahuqkakáq korósiakáq kahnaraq, Aiq awehraq kéhre íwíáhoneheqmúne.

9 Áhnte moné meyanéhe íwíáho kéwé ménsámehnsánsabe sirutaboiro kewé ahbabárorahowe. Sirutaboiro naneqka kahnkapi wah paríéhnserahnire. Se sirutaboiro naneqka ahbabárarítéhre. 10 Móneyabé arutaboiré sansamé ahbabáq áwahe wíre. Móneyabé sirutaboiro puara táhmaro kegá móne meyaneheéra Sísane sánsá sinehepeq sutowe. Minayabe sirupipeq anotah uméh meyáhwe.

Oga mía mía sansá ambubu atawé sehgio i ehwéhne.

11 Are Manikáne ani móne. Wene ani míahnayabé ménsámehnsánsabe arutaboirineho. Moke íre kaweq sansá anehepeq suo. Kaweqtaq mé Maniká awahbeh sansá sehgio. Manikáne ehwehnsabé aiq pútare ate mó keyábé arutaboirúno. Kaweq sansá págegeue sehgie uwaresa ání míahno. Mi sansámárínsábé arutaboiré sehgio.

12 Árésísii anínká, Íné kiotaikinauge íwíáhéna pehbeheráh pokire. Mina inserah arega Sísane sánsá ambubu atawé mahraue iwíáhé, Íné kiotaikéna oga mérapeq awaq mianauge íwíáhúno. Arega, Íné Sísansabé aiq pútare atena wene sánsá sehginauge iraruronaraq áhnte kegá írátówe. Mi tanáhráq oga mérapeq awaq miankeheéna Manikánka omaq atáráire. Minayabe oga mía mía sansá ambubu atawé sehgio.

13 Moke oga míona naneqmarí Manikánka oga míáhro aitéhre. Manikánseq Sísa Karáhéreqka tagariehyataq teawú éhwéh iro. Wahnah aní wenáwíqtare Póntíása Páíraga Sísa ehweh atotaq Sísaga íre áhreia pahsuqme teawuwe. Manikánseq Sísa Karáhéreqka tagariehyataq Sísaga pahsuqme teawunserah ínéga are teawúge. 14 Sísaga íre áhreia pahsutainserah ínéga teawú éhwéh kawerue tábúsoqme sehgio. Peh morá áhwára áhwára sansá íre miraúno. Amahnágaákáq mókakeakáq itene Wahnah Sísa Karáhéga tuina tanáhráqkákáq kawerue sehgio.

15 Manikánka webataq omaq atárái tanáhráq Sísa tuinawire. Maniká webataq moke mó wahnáhmárí kiotaiqme aní púaq wensabé iwíáh íwíáh atone. 16 Webataq íre pukorahi anínéna peh ahriahri mía míaéna wehukega íre pokorahi téhrehrabeq mía míaire. Wehukega sene siuratate we íre tagahwe. Sega we íre tagahrahowe. Wega ahriahri wahnahninkehe. Wensabé iwíáh íwíáh atone. Aiq miraoneheqmúne.

Áhnte mensáméhnsá matíáh kéyábé éhwéhne.

17 Mah marákóípéq méra áhnte monéákáq ménsámehnsánkakaq matíáh kéyábé píribahri iyehboq sene ménsámehnsánsabe íre iwíáh íwíáhoro terio. Ménsámehnsánkakaq móneakáq apubúue taqnobagína nanere. Minayabe iwíáh íwíáhiyeho terio. Itene irupipeq eyoyóinkeheéna Manikánka áhnte kaweq naneq nái náinire. Minayabe peh wensabé aiq pútare ateq iwíáh íwíáh atáhro terio.

18 Kaweq sansá miraoro terio. Mó ke séhréh ariteq kawerarítáhro terio. Anah ke míéhboq wehweh ke míáhro terio. 19 Mirairataqmé sene ogamé tanahráq peh kaweq tanahráq kanae. Mókake oga mérapeq awaq mera peh kagaorahi apéq meyagéhe.

20 Tímótio, teawú éhwéh auráq matawé ambubu atiahno. Íre Manikáne iwíáh peh wehukene iwíáh ehwehmé pehragáhno. Abehq múguwahgu ehwéh pehragáhno. Mi ehwéhnsábé táhmaro kegá ahtebia éhwéhne atáhwe. Ahtebia éhwéhne atáh kégá péhe íwíáhowe. 21 Mi ehwéhnsábé iwíáh íwíáho kegá Sísane sánsá sinehepeq súáhwe. Manikánka itensabé arutaboiréna séhréh aitéhre.

2 Tímóti

1

2

3

4

2 Tímóti

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Pora karábúsiipéq míotaq wega iwíáhéna, Ínéga pukinauge éna mah pahsí sehiranúwe. Mah pahsíípéq Poraga Tímótinsabé, Manikáne kaweq arámbéhrí ání míankehboq wene arampehri miraé tauntahunue arambehriúno teawuwe. Wega ahbabáq sansa anehe tanáhráhq sínaraqsábé sehiranéna we pukinaú ehwéhnkákáq moq sehiranue Tímóti teawuwe.

Poraga Tímóti anehe awu pahsíe.

1

1 Tímótio, íné Porane páhsi sáhnsahwe tagáhno. Sísa Karáhé éhweh síwáhnorinkeheéna Manikánka iwíáhue eqmaq núwátáire. Wensabé aiq pútare atáh kégá oga mérapeq awaq mianeherawoe. Mi ehwéh wehuke terinkeheéna eqmaq núwátáire. 2 Arewe nirutaboiru aní móne. Maniká Iteriboreq Sísa Karáhé itene Wahnahnseqka arensabé sirutaboiréra séhréh atera arene aru ukiq atagéhe.

Sísa éhweh ayehitegurégúinehboq teri terinúno ú ehwehne.

3 Náinahbúréhga Manikánka sehgíóro ú ehweh kawerue sehgíúwe. Ínéga moq kawerue sehgíúnsábé nirupipeq íre umehia peh kawerire. Wéhékáhnkakaq inokáhqpeqkakáq ínéga púreq aruqarurutaq arensabé ahreraq matawéna púreratena Manikánsabe kaweróne ata atauge. 4 Are áúwátáutaq ibisaronayabé niahreraq matawéna arensabé nirutaboiratóge. Nirupipeq eyoyóinkehboq are tagéyabe níre. 5 Arega Manikánsabe kawerue aiq pútare atahnawe niahreraq kéhre. Íné aiq tagaríómé arenanahrá Áróísireq arenano Íyúnísireqka ebeqme Sísansabé aiq pútare atáróyah anehe arega moq wensabé aiq pútare atáróne.

6 Néne niyahnkaratáté arenaneq táhtoqme púreratáráutaq Manikánka miraúno urai arámbéhrí teawena págege atáráire. Teawátái arámbéhríwé tauntahunue mira aruqarurúno. 7 Manikánka áhreé sansa íre sokigi aiátáire. Peh págegeue mé sansamé, mó keyábé irutaboiré sansamé, tabasíwe mé sansamé sokigi aiátáire.

8 Itene Wahnah Sísa éhweh teri terinéyabe íre ayehitegurégúúno. Karábúsiipéq míónsábé ínénsabe moq íre ayehitegurégúúno. Sísa éhweh teri terinónayabé mó kegá áwíoqnaneherawoe. Áwíoqnehransabé íre áhreia Manikánka págege atahnah teri terinúno.

9 Wewene kaweq anímárí míageheéna Manikánka omaq itena kaweraitáráire. Íre itega kawerue arambehriuraunayabé kaweraitáráire. Írakaumo. Peh wewe awahbeh iwíáhue séhréh aitena kaweraitáráire. Naho naho mah marákó márákó íre kotaq Manikánka iwíáhéna, Sísa Karáhéga miraínayabé wehuke arutaboiréna kaweraritanauge úwe.

10 Arutaboiréna, Kaweraritanauge úwana Sísa Karáhé, ite kaweraitéh ánínká marakóipeq tunsabe Manikánka arutaboiraitéh sánsá sokigi aitowe. Marakóipeq tuena pukéna oga úkúnsabe amahnága ite pukéyabe íre áhreúne. Írakaumo. Itega tagarionawe Manikáne kaweq ehwéh irona puaq oga mía míaoneheqmúne.

11 Manikánka ínénsabe, Sísa éhweh koreri teriné íné nuwahbeh ehwéh kosíwáhnorúno éna eqmaq núwátáire. 12 Eqmaq núwátáirana teníátái ehwéh sehgíúnsábé níwíoqnahwe. Aiq pútare atáráu anímé aiq tagaríó púana wensabé íre niyehitegurégúuge. Írakaumo. Manikánka teníátái arámbéhrí mókakeakáq Sísa tuina tanáhráqkákáq wahnahnaintahráhire. Íné tagaríómé wega kawerue wahnahnaintanawire.

13 Ínéga peh aiq pútaq ehwéh áwáhnorurauge. Moke áwáhnorurau ehwéh ambubu atiahno. Ínéga áwáhnoruraunserah mó ke síwáhnorúno. Sísa Karáhénsabe ahriahri aiq pútare ateq wensabé anotahtaq arutaboirúno. Wereq mía míaé síwáhnorúno. 14 Manikánka áwáhnorurai ehwéh áhnte kaweq ehwéhnirah kawerue ahreraq matawé ambubu atiahno. Kawerue mirainkeheéna Manikáne Awanka itene irupipeq mía míaéna séhréh aitahráhire.

15 Are tagariahnawe Pígérúsireq Érámógénireq moke Esia marákórápéqté kéreqka íné nuwera pokurowe.

16 Íné karábúsiipéq míónsábé Ónésíma íre ayehitegurégúia séhréh aintáráinsabé nirupipeq eyoyóuraire. Minayabe itene Wahnahnka mi karírónánínsábé arutaboiréna séhréh aritankeheéna púreruge. 17 Ónésíma Aroma suwahpeq suraitaq ínénsabe áhnte ninebahréna íné tagaraitaq séhréh aintáráire. 18 Are aiq tagariahnawe íné Épésa suwahpeq míarautaq wega áhntetaq séhréh aintáráire. Séhréh aintáráinsabé itene Wahnahnka tuinagake Ónésímansabé arutaboiréna kaweróne atankeheéna púreruge.

2

Sísane arambehri sehgieyabe pabeqme ehwéhtáróe.

1 Tímótio, are nénahni úkurone. Are Sísa Karáhéne ani míahnana wega arensabé arutaboiréna séhréh atéhnsábé págege aní míahno. 2 Áhnte kegá míarotaq are áwáhnorurauge. Manikáne ehweh kawerue sehgiera mó ke síwáhnororaho ke síwáhnorúno.

3 Págege sontíá ánínká éréyabe íre áhreire. Mina inserah arega Sísa Karáhéne arambehri miraónayabé áwíoqnehrataqmé íre áhreia peh kawerue mira aruqarurúno. 4 Sóntía anínká wene kíápéténine arambehri kawerue mirainieéna wenawahpeqte árámbéhrí moq íre miraire. Írakaumo. Kíápéténiga kaweróne atankeheéna kawerue arambehrire.

5 Árésísiéna pehbeheráh poki anínká ápeq pehipi íre meyéhre. Árésísi sansá tábúsoqme sehgí ánínká kiotaikínaraq ápeq meyéhre.

6 Wahba só uqmarera náwe soráhwe. Ménsámehnsá nera kahnaraq abobiah taebewe arambehrii anínká ebeq koawaq miankéhe.

7 Mah pabéqmé éhwéhtáró iwíáhue iro. Itene Wahnahnka tábúsoqme iwíáh atahnaraq moke ahtebankehe.

Áwíoqnehrataq Sísane sánsá sehgioneheqmúne ú ehwehne.

8 Kaweq ehwéh teawátáume ahreraq matiahno. Teawátáu ehwéhmé Sísa Karáhéwé Tébítine anahwa míowe. We wehukení ména pukéna mó oga úkúwe. 9 Mah kawéq éhwéh teri terinuraunsabé níwíoqnéra ahbabáq ani tahnsa séniraté táhrarera meniqmera karábúsiipéq móíntówe. Karábúsiipéq móintera Manikáne ehweh íre saiqnaruahráhowe.

10 Níwíoqnéyabewé, karábúsiipéq méyabewé, séniraté táhrareyabewé, minawarinsábé íre áhreuge. Manikánka omaq sitéh kégá Sísa Karáhénsabe aiq pútare atera oga mérapeq awaq miageheéna mi ke séhréh aritanauge. Sega wene kaweq matábúrápéq pokue mitaq ahriahri weba mía míaigeheéna séhréh aritanauge. 11 Teawéna ehwéh peh aiq pútaq ehwéhnéna mahraréna,

We pukútaq ite moq pukowane. Minayabe wereq oga mía míaoneheqmúne. 12 Áwíoqnehrataq wene sánsá ambubu atiáhnaraqmé wereq moráráq wahnahnoneheqmúne. Áwíoqnehrataq wensabé ahqáho atáhnaraq mókake wega itensabé moq ahqáho aitanawire. 13 Wene sánsá sehgioneheqmúne íwíáho kegá íre mirairataq Manikánka mirainauge urai ehwéh sehginawire. Wene sánsá íre anteruahráhire. Írakaumo. Íre anteruahráhi puana sehginawire ire.

Manikáne arambehri tauntahunue miraúno teawu ehwéhne.

14 Mah ehwéh ahreraq sito. Manikánka tagaríéhtáq pehgáriq naneqsabé íre ehwehoro terio. Pehgáriq naneqsabé ehwehonka íre séhréh aritahráhire. Írakaumo. Íre séhréh aritasa peh íráh ké ahbabáq arítéhre.

15 Manikánka arensabé kaweróne atankéhboq wene arambehri kawerue miraúno. Mirainaraq arerene arambehriyabé íre ayehitáhnah peh Manikáne ehweh kawerue ahtebé tábúsoqme síwáhnorinkehe. 16 Íre Manikáne iwíáh peh wehukene iwíáh ehwehmé, abehq múguwahgu ehwéhmé pehragáhno. Abehq múguwahgu ehwéh íráh kéwé mi ehwéhnká íre kaweq iwíáh aritéhrara Manikáne sansá sinehepeq súáhwe.

17 Náonka wehukeníné anonka íre kaweratéhrana anotah naonkákáq míéhre. Mina inserah abehq éhwéhnká wehukeníné iwíáh íre kaweraruanawire. Mina tahnsa abehq éhwéh iraréya aníté Íménéúsireq Pírétúsireq míehye. 18 Sega aiq pútaq ehwéh suera péhe éhwéh mahraréra, Ite pukérapeq iriwe oga úkuraunayabé mókake mó íre irigonehe óye. Sene ehwehnka táhmaro íráh kéné iwíáh íre kaweraritehye.

19 Anotah ebáhnabaga íre kúrugúruia peh págegeue kagainserah Manikánka miraú naneq áwahewé peh págegeue kagaire. Manikáne ehwehnka mahraréna,

Itene Wahnahnka moke wene animárí tagaríéhre ire.

Wene ehwehnka mó mahraréna,

Itene Wahnah tagarione irare keo, ahbabáq pehragéq peh kaweqtaq mía míaoro ire.

20 Anotah nahtápéq áhnte kunúbáwárínkákáq antehyamárínkákáq kéhre. Mó antéhyámárímé áhnte moné tahnsa antéhyámáríne. Mó antéhyámárímé peh awankátate miraia ántéhyámáríne. Mó antéhyámárímé peh marakórate miraia ántéhyámáríne. Abehq árámbéhríéyabewé íroke antéhyámé awehrare. Kaweq arámbéhríéyabewé peh morá kaweq antéhyá ábérehre. 21 Wehukenínká íre kaweq sansá suena kaweqtaq mía míaéna we kaweq antéhyá tahnsanire. We aiq pútaq Manikáne ani ména itene Wahnahne arambehriire. Wega moke kaweq arámbéhrí miraorahire.

22 Ahrari abarié iwíáh kahnahwe mi iwíáh sue móbeq míahno. Peh kaweqtaq méwé, aiq pútaq ehwéh ambubu atawéwé, mó keyábé arutaboiréwé, aru ukiqme méwé, mah sansámárí sehgio. Sirupipeq ahbabáq íre kéh kégá mi sansámárí miraigehe. Sega itene Wahnahnsabé áhrabue mahraréra, Séhréh aito éra mi sansámárí miraigehe.

23 Abehq múguwahgu ehwéhmé pehragáhno. Are tagariahnawe múguwahgu ehwéhmé tobehorahi naneq mire. 24 Itene Wahnahne arambehri ani teawe, Íre ehwehúno. Írakaumo. Peh mó ke míéhrarabeq áyáteh sansá sue uwaresa ání mé kawerue síwáhnorúno ato.

25 Wene ehwehnsabé íre kowe atáh ké pehwehrue mónkakáq síwáhnorínana Manikánka séhréh aritahnara sene ahbabáq sansa suera aiq pútaq ehwéh iragéhe. 26 Wene arambehri miraigeheéna owainawanka ahbabáq ke saiqnaríéhre. Saiqnaríéhrara aiq pútaq ehwéh íréhrataq sega tábúsoqme iwíáhéra owainawane ahbabáq sansa suera kaweqtaq míagehe.

3

Anehe tanáhráq wehukega áhnte ahbábáq sansan neherawoe i ehwéhne.

1 Anehe tanáhráq anotah íre kaweq sunúq sinae. Minawé iro. 2 Mi tanáhráq wehukega peh seyensabé suwahbanae. Móneyabé sirutaboiro ke méra píribahri saiyo ke míanehrawoe. Mó ke áhnte ehwéh aritera sinoibone ehweh anteruaneherawoe. Mó keyábé kawerowe íre arítáh ké míaneherawoe. Maniká awahbeh sansánsábé íre suwahbáhna ke míaneherawoe.

3 Mó keyábé íre sirutaboironeherawoe. Íre insahwé arítáh ké míaneherawoe. Íre insahwé aritera síéhruruo ke míaneherawoe. Íre tabasíwe mía aisobuya ké míaneherawoe. Kaweqtaq méyabe suwahrieh ke méra 4 owinahwino ke míaneherawoe. Apubúue íre kaweq sansánoneherawoe. Ite anotah ke úne íwíáho ke méra Manikánsabe iuwahriehre oneherawoe. Mah marákóípéqté náneqsabé sirutaboiro ke míaneherawoe.

5 Sega peh ábóraqsabé Manikáne sansá miraéra peh Manikánka págege aritahráhi sansánsábé ahqáho atera íre miraowe. Moke mina tahnsano ké sueq móbeq míáhro.

6 Mina tahnsa kégá múguwahgu ahreroné nahtapeq pokue ehnenehnenue síwáhnorowara sene péhe éhwéh íráhwe. Mi ahrérónká áhnte ahbabáruronsabé sirupipeq umehire. Íre kaweq naneqmarínsábé sigárá pabeku pabekuire. 7 Sigárá pabekirara sega mó síwáhnori aní mó síwáhnori aníné ehweh irera peh Manikáne aiq pútaq ehwéh íre íráhwe.

8 Wehukeníté sensíwíq Sánésireq Sámbárésireqka Mósísinsabé ahqáho atóyanserah mi sansáno wehgá aiq pútaq ehwéhnsábé ahqáho atáhwe. Manikáne ehwehnsabé ahqáho atáh púara peh múguwahgu iwíáhurowe. 9 Mi aníténé ahbabáq ábóraq konserah ómiga mi kené ahbabáq mókake tagagehe. Minayabe mó kegá sene ehwehnsabé íre aiq pútare arítáh púara sene arambehri íre anotah úkorahire.

Manikáne ehweh ambubu atawé sehgio i ehwéhne.

10 Arega menah ínéba míarona puah néne sánsá aiq tagariahne. Maniká awahbeh sansá síwáhnoréna kaweq sansánurauge. Moke néne sánsámé arega áwahe aiq tagariahne. Manikánsabe aiq pútare atena wene sansá ambubu atawéna uwaresa ání ména mó keyábé nirutaboiruge. Tabasíwe aní míóge.

11 Are tagariahnawe mó kegá íné níwíoqnarowana níéruraire. Ántíóka suwahpeqkakáq Áíkónía suwahpeqkakáq Árísáta suwahpeqkakáq míarautaq anotahtaq níwíoqnarowah tagariahne. Níwíoqnarotaq itene Wahnahnka séhréh aintárái puana íné kaweqtaq míóge. Sega íné íre nubiq suahráhurowe.

12 Ite tagarionawe Sísa Karáhéreq méra kaweqtaq méyabe suwahbeh kewé mó kegá síwíoqnaneherawoe. 13 Ahbabáq kereq péhe éhwéh síwáhnoro kereqka mó kené péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítáhwe. Sega múguwahgu agéra síwáhnorirataq íréhra kegá moq péhe éhwéhnsábé aiq pútare aritaneherawoe. Sega amahnága ahbabáréra mókakewe anotah ahbabároneherawoe.

14 Arewe aiq pútare ate ahtebarona sansá kawerue sehgio. Are tagariahnawe itega kaweq ehwéh are áwáhnoruraunayabé kawerue sehgio. 15 Are animai míaronaraq Manikáne ehweh sáhnsahe sansa áhwárarone. Áhwárawe wene ehweh ahriahri sáhnsahonaga ahtebé Sísa Karáhénsabe aiq pútare atárónana kaweratáráire.

16 Manikáne ehweh sehiranutaq Manikáne Awanka iwíáh aritena séhréh aritowe. Manikáne ehweh ahtebáhnaga síwáhnoronaraq múguwahgu ehwéh tábúsoq sitahráhóne. Ahbabáq sansa tábúsoq sitahráhóne. Manikáne ehweh ahtebáhnaga aiq pútaq ehwéhmé kaweqtaq mé sansamé terienawe kawerue síwáhnororahóne. 17 Wene ehwehnka ite Sísa tagariona kegá kaweq sansánéq moke kaweq arámbéhrí miraorahúne.

4

Manikáne ehweh págegeue pahsuo i ehwéhne.

1 Sísa Karáhéga tuinagake moke oga míáh kéreq pukia kéreq sainsuankéhe. Wega tuinaraq ahriahri wahnahnaitanawire. Minayabe wereq Manikánseq tagariehya puah teawéna ehwéh kawerue iro. 2 Manikáne ehwehnsabé suwahbeh kereq íre suwahbeh kereq teri terinúno. Se iragéhboq kawerue síwáhnorúno. Wene ehwehnka sirupipeq pankehboq págegeue síwáhnorúno. Sísansabé aiq pútare atera wene sánsá kawerue sehgigéhboq kawerue síwáhnorúno. Maniká awahbeh sansá síwáhnorinaraq uwaresa ání míahno.

3 Írátíahno. Mókake wehukega aiq pútaq ehwéhmé íre irera peh seye suwahbeh naneqsabé sirutaboironeherawoe. Seye suwahbeh ehwéh síwáhnoro keyábé, Íwáhnorigehboq máhoro aritaneherawoe. 4 Sega aiq pútaq ehwéh sinehepeq suera wehukene áwahe ehwehnsábé aiq pútare aritaneherawoe.

5 Ahriahri peh kaweq iwíáhúno. Kaweq sunúqkákáq íre kaweq sunúqkákáq ahriahri Sísane sánsá sehgio. Áhnte kegá Sísa éhweh iragéhboq teri terinúno. Manikáne Awanka teawátái arámbéhrí miraue parabaruo.

Poraga, Kagai apéq náninkéhe i ehwéhne.

6 Íné pukona tanáhráq aiq sinaire. Mi tanáhráqmé aiq wahtonire. Asiu kegá sene sánsánéra náhníáq sera ano Manikánsabe titiréra ahkiónserah íné moke néne arambehriyabé moq Manikánsabe titiruge. 7 Manikánka níátái arámbéhrí kawerue mira aruqaruruge. Mi arámbéhrí aiq parabarúóge. Sísane sánsá íre susa peh kawerue sehgíúge.

8 Wehukenínká árésísiéna kiotaiki aní awahriq ayáhúq áwínserah Manikánka kaweqtaq kagai apéq náninkéhe. Minayabe itene Wahnahnka ínénsabe, Kaweqtaq míahne aintankéhe. Mi apéq íópeq intena we tuinagake náninkéhe. Wega tábúsoqme iwíáhue sainsuahnaraq íre ínébataq náninkéhe. Írakaumo. Ómi we tuina tanáhráqsábé áwénuno ke ápeq siena kawerowe aritankéhe.

Poraga Tímótinsabé, Ínéba apubúue súno ato ehwéhne.

9 Arega miraorahinaraq iwíáhue tagé ínéba apubúue súno. 10 Témásiga mah marákóípéqté náneqsabé arutaboiréna íné nuwena Tésárónáíka suwahpeq pokuraire. Káréséniga Kárétía marákórápéq pokurairana Táításaga Támésía marákórápéq pokuraire.

11 Árúka webataq ínéreq mioye. Néne arambehriwe Máhkaga kawerue séhréh aintahráhi aní míre. Séhréh aintankéhboq meqme súno. 12 Tíkíkúsiwe Épésa suwahpeq eqmaq áúwátáuge.

13 Néne káhq ambántá Tóása suwahpeq Kápúsine nahtapeq matauge. Ínéba sinaraq minaakaq púkuwarínkákáq sehirania kanéhwárínkákáq mewe súno.

14 Káhpah kaweraqari aní wenáwíq Árékásántaga anotahtaq íre kaweraintáráire. Minayabe itene Wahnahnka kamah awinkéhe. 15 Wega itene ehwehnsabé págegeue ahqáho aitáráinsabé arega we auráq matiahno.

16 Téhwe sega ehweh aintárótaq ómiga íné íre níéhnehia nuwera pokurowe. Minayabe Manikánka kamah arinehoéna sensabé púrerarítáráuge. 17 Nahnsonka itene Wahnahne ehweh irageheéna tábúsoqme teríátáutaq itene Wahnahnka íné séhréh aintena págege aintáráire. Sega nubiq suaneheraurotaq wega séhréh aintárái puara túbáh agurowe. 18 Ahbabáq aintéhrakake Manikánka séhréh aintankéhe. Wega wahnahnirabeq íópeq míankeheéna tumeiqmena móintankéhe. Ahriahri wensabé iwíáh íwíáh atanéhe. Aiq míre.

19 Ákúírareq wene ahre Párísírareq Ónésíma karírónánínseqsabé iroro terio. 20 Érásátiga Kórína suwahpeq míéhre. Tárópíma awahreurairana Mírétúsi suwahpeq áúwátáuge. 21 Ópeq íre sínaraq ínéba súno. Mahtaqté ánímárí sensíwíq Íyúbúrúsi, Púrénísi, Árínúsi, Káróríarehga arensabé iraúno atáhwe. Sereq ómi mahtaqté Sísa tagaríáh kéreqka arensabé iraúno ewe.

22 Itene Wahnahnka arereq mía míaire. Wega arensabé arutaboiréna séhréh atéhre.

Táítása

1

2

3

Táítása

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Táításawe íre Asiu anínéna Porane ehweh kawerue sehgiena Kíríti marákórápéqté ké, Sísa tagaríáh ké séhréh aritena kawerue wahnahnúwe. Poraga karábúsiipéq míotaq mah pahsí sehiranúwe. Wega Táításansabé Sísa tagaríáh kéráq wahnahno ke omaq site sansánsábé, síwáhnoré sansánsábé, kawetaq mé sansánsábé ue mah ehwéhmárí sehiranue Táítása teawuwe.

Poraga Táítása awu pahsíe.

1

1 Táításao, íné Porane páhsi sáhnsahwe tagáhno. Íné Manikáne arambehriu aní múge. Sísa Karáhéga we éhweh kosíwáhnorúno aintena eqmaq núwátáire. Manikánka omaq sito ke séhréh aritankeheéna eqmaq núwátáire. Sega aiq pútaq sansá Manikáne kaweq sansá ahtebagehboq kosíwáhnorúno éna eqmaq núwátáire.

2 Itega Sísansabé aiq pútare ateq oga mérapeq kiwíanehe iwíáhúne. Naho Maniká, íre péhenorahi anínká mahraréna, Ínéga omaq sitáhna kegá oga mérapeq awaq miagéhe úwe. 3 Oga mérapeq awaq miagéhe éna wewega iwíáhi tanáhráq mah kawéq éhwéh itene irupipeq iwíáh aitáráire. Maniká, ite kaweraitéh ánínká ínénsabe, Mah kawéq éhwéh koreri terinúno aintáráirana teri terinuge.

4 Táításao, néne páhsi sáhnsahwe tagáhno. Itega morá íwíáhue Sísansabé aiq pútare atoyansabé are nénahni úkurone. Maniká Iteriboreq Sísa Karáhé, ite kaweraitárái anínseqka are séhréh atera arene aru ukiq atéhye.

Sísa tagaríáh kéráq wahnahno ke omaq siteyabe éhwéhne.

5 Ite íre parabaruoya arámbéhrí arega mirainkeheéna Kíríti marákóráq áúwátáuge. Mó kehiná suwahpeq mó kehiná suwahperue Sísa tagaríáh kéráq wahnah anímárí míagehboq omaq sito. Teawátáunserahnue omaq sito.

6 Peh kaweqtaq mía míai anímé peh morá áhré matíéh ánímé Sísa tagaríáh kéráq wahnah aní míahrahire. Peh morá Sísansabé aiq pútare atáh ánímáríné sibowáwé wahnah aní míahrahire. Wene animárínká ahbabáréra sibowáné ehweh anterúáh ánímáríné sibowáwé wahnah ani íre míahrahire.

7 Sísa tagaríáh kéráq wahnah arítéh ánínká Manikáne arambehri auráq matíéh púana peh kaweqtaq mía míai anínká wahnah aní míahrahire. Píribahri anímé, áyáteh anímé, píah néna múguwahgu aruqaruri anímé, tobeh aruqaruri anímé, móneyabé arutaboiri anímé íre wahnahnorahire. Írakaumo.

8 Nahnso ke kawerue kirabo arítéh ánímé, kaweqtaq méyabe arutaboiri anímé, tabasíwe míéh ánímé, kaweq iwíáhue arambehri anímé, Maniká awahbeh sansá sehgí ánímé, wewene kaweq iwíáh ambubu atíéh ánímé Sísa tagaríáh kéráq wahnahnorahire.

9 Áwáhnoro ehwéh kawerue ambubu atíéh ánínká mó ke kawerue síwáhnororahire. Wega aiq pútaq ehwéhnsábé suwahrieh ke síwáhnoréna sene iwíáh kaweraritankéhe.

Péhe éhwéh síwáhnoro keyábé éhwéhne.

10 Kíríti marákórápéqté ké auráq matíáhro. Píribahri ke méra sega abehq éhwéhnéra péhe éhwéhnuwe. Asiu kené síú amurúrue sansa sehgíóro e kewé áhnte mina tahnsa míáhwe. 11 Sega mó kené móne meyaneheéra áhnte mi karírónánínsábé péhe éhwéh síwáhnorowe. Mi karírónání aiq pútaq sansá súéhboq péhe kéné ehwehnsabé ehiya míáhro arito.

12 Kíríti marákóípéqté ání Kíríti ke seyene ehweh irari anínká mahraréna, Kíríti marákórápéqté kégá péhe éhwéh irare irareo ke wóe. Se áwéh keropia póéráhq tahnsa ké méra taorahoue kobukahburo ke wóe ire. 13 Wega irari ehwéh aiq pútaq ehwéhne. Minayabe Kíríti keyábé págegeue síwáhnorúno. 14 Aiq pútaq ehwéhnsábé suwahrieh kegá sehgíóro e ehwéhnkákáq Asiu kené péhe áwahe ehwéhnkákáq suera Sísane sánsá kawerue sehgigéhboq págegeue síwáhnorúno.

15 Kaweqtaq mía míao kegá moke táhutahuq íre órirane éra peh nah naneq mire éra nahwe. Sísansabé íre aiq pútare atáh áhbárérá kéwé moke mah marákóípéq kéh náneq tagéra íre kaweq nanere iwíáhowe. Sene sirupipeq ahbabáq áhwáréra kaweq sansá íre írátíáh púara sega kaweq iwíáh íre orahowe.

16 Sega mahraréra, Itega Maniká tagarione irarewe. Iraréra Manikáne ehweh anteruera ahbabáréra kaweq arámbéhrí íre miraorahowe. Minayabe ite tagarionawe se Maniká íre tagaríáhwe.

2

Aboawah wehyábé síwáhnoré ehwehne.

1 Arerega peh tábúsoqme aiq pútaq ehwéh síwáhnorúno. 2 Aboawah wehyábé mahraré, Múguwahgu iyehboq áhnte piáh né pehragahro. Peh tábúsoqme iwíáhoro. Tabasíwe mía míaoro. Aiq pútaq sansá ahtebawe sehgíóro. Manikánsabe irutaboiréq wehukeyabé irutaboiroro. Sísane sánsá kawerue sehgíóro terio.

Aboawah ahréyábé síwáhnoré ehwehne.

3 Aboawah ahrérónsábé mahraré, Manikánsabe áhtenéq kaweqtaq mía míaoro. Mó keyábé péhe éhwéh arítého. Píahyabé irutaboiriyeho. Peh kaweq sansá síwáhnororo terio.

4 Sega ibehinínsónsábé mahraue síwáhnororo arito. Iteruwehqsonseq itene animárínseqsabé kawerue irutaboiroro teríéro terio. 5 Iteitene kaweq iwíáh ambubu atawéq sehgíóro teríéro terio. Mó weh pehragéq peh morá arenawehq kéro teríéro terio. Íre itereq morábí náneq pehragéq peh iteitene arambehriue areqnahreq ahréró míáhro teríéro terio. Peh kaweqtaq mía míaéq iteruwehqsone ehweh kawerue íráhro teríéro terio. Sega mah ehwéh sehgírataq mó kegá Manikáne ehwehnsabé íre awiréh atahráhowe.

Mahbigaunsábé síwáhnoré ehwehne.

6 Mahbigaunsábé iteitene kaweq iwíáh ambubu atawéq sehgíóro terio. 7 Sega are tagéra ahtebagehboq arega peh kaweq sansánúno. Síwáhnoróna tanáhráq ogiogi pehragé peh kawerue tábúsoqme síwáhnorúno. 8 Mirainaraq are áwíoqnah kegá tagéra siyehitáhnayabé íre ehwehia peh túbáh agigehe.

Mó kené arambehri keyábé síwáhnoré ehwehne.

9 Mó kené arambehri arítáh kéyábé mahraré, Píribahri sansá sueq ite arambehriraq ítéh áníné ehweh kawerue ireq itene arambehri tábúsoqme miraoro terio. 10 Sene ménsámehnsá aebóiyeho. Peh kawerue auráq sítáríáhro terio. Mirairara tagehra kegá Maniká ite kaweraitéh áníné sánsá aiq kaweq sansáne iwíáhigehe.

Sísa tuina tanáhráqsábé éhwéhne.

11 Manikánka mah kehiná kéhínánsábé arutaboiréna aiq sokigi aintéhre. Arutaboiréna ómi kaweraritahráhire. 12 Itensabé arutaboiréna mahraréna, Ínénsabe íre aiq pútare aintáh kégá onserahniyeho. Mah marákóípéqté sánsánsábé irutaboiriyeho. Mah tanáhráq peh kaweq iwíáhue tabasíwe méq ínéga unserah kaweqtaq mía míaoro ire.

13 Sísa Karáhé itene Maniká míre. We ite meirena kaweraitéh ání míre. Mókake we téhreh naneqkakáq tuina tanáhráqsábé iwíáh íwíáhéq kaweqtaq mía míaéq áwénunúne.

14 Webataq wene kaweq anímárí mía míaigeheéna Sísaga itene ahbabáqsabe wene korahqtaté paiqmaranieéna putiowe. Minayabe itene ahbabáq sansa moke sueq peh kaweq arámbéhríyábé irutaboironehe.

15 Teawewó éhwéh síwáhnorúno. Peh kaweq sansá sehgíóro arito. Ahbabáq sansa miraiyeho arito. Sega arene ehwehnsabé anetaníbo iwíáhiyehboq págegeue síwáhnorúno.

3

Manikánka kaweraitáráinsabé kaweq sansánonehe i ehwéhne.

1 Arega síwáhnorina keyábé mahraré, Kámáhni kereq sene wahnah kereqne ehweh kawerue íráhro arito. Mi kegá kaweq arámbéhrí miraoro irataq apubúue miraoro arito. 2 Síéhruruiyeho terio. Ehweh aruqaruriyehboq pehwehribeq méq uwaresa ánímárí méq kaweraritáhro terio.

3 Naho iteitega saiyoéq ehweh anterueq péhe éhwéhnsábé aiq pútare atáráúnana ahbabáqsabe iuwahbaraire. Ahbabáqsabe iuwahbarainsabé ahkaragáraga ite saiqnariaraire. Saiqnariarairaq ahriahri ahbabáq aruqaruréq mó kené ménsámehnsánsabe igárá pabekuraire. Mó kegá itensabé iuwahriehre ewaq itega moq wensabé wensabé iuwahriehre iwíáhuraune.

4 Maniká, ite kaweraitéh ánínká itensabé arutaboiréna kaweq sansá aitena arutaboiré sansa sokigi aiíre. 5 Sokigi aiena kawetaq míáhwe aitáráire. Íre iteitene kaweq arámbéhríyábé kaweraitáráire. Peh wewega arutaboiraitena itene ahbabáq sabi íúátáire. Sabi iuena itene irupipeq pabeq paberaitáráire. Pabeq paberaitárái puana Manikáne Awanka o awá maqmarena oganúq ítáráire.

6 Wenawanka oganúq ítáráirana iteba mía míainkeheéna Manikánka Wenawa eqmaq áúwátáire. Sísa Karáhéga ite kaweraitáráinsabé eqmaq áúwátáire. 7 Sísa Karáhéga itensabé arutaboiréna kaweraitáráinsabé Manikánka ite oganúq ítáráire. Oganúq ítáráiraq oga mía míaéq oga mérapeq awaq meyabe áwénunúne. 8 Teawú éhwéhnsábé aiq pútare atone.

Manikánsabe aiq pútare atáh kégá, Tábúsoqme kaweq arámbéhrí miraonehe iwíáhigehboq mótaq mótarue mah ehwéh págegeue síwáhnorúno. Wehukega kawerue ahtebagehboq mah ehwéh síwáhnorúno. Mah ehwéh aiq pútaq ehwéhnéna ómi ke séhréh aritahráhire. 9 Táhmaro kegá abehq éhwéhnéra sigaqnaréh síwíq pankerera tobehowe. Mi kegá Mósísiga sehgíóro ú ehwehnsábé moq tobehowe. Síwáhnorinaraq mi tobého ehwéh pehragáhno. Minawarimé íre iahtebahrahi naneq mire. Pehragáhno.

10 Sísa tagaríáh kégá ehwehiyehboq abehq éhwéh aruqaruri aníné iwíáh tábúsoq ato. Mó tanáhráq mó tanáhrárue teawinana íre irahnaraq auwe móbeq míahno. 11 Wene arupipeq ahbabáq áhwáreh puana wega íre kaweq iwíáhorahire. Wewene ahbabáqka kamah awinkéhe.

Páhsi parabaginai ehwéhne.

12 Wehukeníté sensíwíq Átémásareq Tíkíkúsireq míéhye. Mótaq mi aníté areba eqmaraníe. Areba sirataq arega mitaq sue Níkópórísi suwahpeq ínéba peheráh súno. Moke sóiriri tanáhráq Níkópórísi suwahpeq kowíanie iwíáhuge. 13 Sehgíóro ú ehweh ahtebeh aní wenáwíq Sénási wereq wene iyahnabo aní Ápóroreq itega mi aníté séhréh arito. Sega mó ke apubúue korerigéhboq se íre kéh náneqmarí nario.

14 Itega wahnahno kegá séhrého sansá ahtebagehboq kaweq arámbéhrí miraoro terio. Túbáh agiyehboq Sísane arambehrio ke nárieq séhréh arítáhro terio.

15 Moke ínéreq míáh kégá itensabé iroro ewe. Mibeqté Sísa tagaríáh ké, itensabé sirutaboiro keyábé iroro terio. Manikánka ite ómi séhréh aitéhre.

Pírémóna

Pírémóna

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Pírémónawe anotah weh ména Sísansabé aiq pútare ato anínéna Porane iyahnabo aní míowe. Pírémónane arambehri aní wenáwíq Ónésímae. Poraga Pírémónansabé, Arene arambehri anínsábé arutaboiré pehwehrue wahnahnato ue mah pahsí sehiranúwe.

1

Poraga Pírémóna awu pahsíe.

1 Pírémónao, íné Porareq Tímótireqne páhsi sáhnsahwe tagáhno. Ínéreq iteríbáq Tímótireqka miraúya arámbéhríwé arega moq mira aruqaruróne. Arewe itene kaweq iyáhnábó ání móne. Íné Sísa Karáhéne ehweh teri terinunsabé karábúsiipéq míóge. 2 Ápíao, are iteinahno wone. Áhkípúsao, arereq itereqka Manikáne kaweq sansá págegeue sehgiune. Arene nahtapeq momiwío keo, ite Sísa tagaríáh ké wóe.

3 Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera itene iru ukiq aitehye.

Poraga Pírémónane kaweq sansánsábé iwíáh íwíáhú ehwehne.

4 Ínéga púrerutaq ahriahri arensabé niahreraq matawéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atóge. 5 Mó kegá are éhweh teniera, Itene Wahnah Sísansabé aiq pútare ate arutaboiróne éra moke Manikáne animárínsábé arutaboiróne ewe. Minayabe púrerutaq ahriahri arensabé niahreraq matawéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atóge.

6 Arereq itereqka monseráhnue Sísa Karáhénsabe aiq pútare atone. Wega ite séhréh aitena kaweraitéhre. Minayabe arereq itereqka kawerue iahtebaneheéna púreraita aitauge.

7 Pírémónao, are náníbáq móne. Arega Manikáne animárínsábé arutaboirarite sene sirupipeq eyoyóinkeheé séhréh aritahne. Minayabe nirupipeq anotahtaq eyoyóire.

Poraga Pírémónansabé, Ónésíma pehragé mehweh ato ú ehwehne.

8 Arega íné Pora nuwahbeh arámbéhrí mirainkeheéna Sísa Karáhé áwírue teaweráhuge. 9 Arega ínénsabe arutaboiraintahna puana págege ehwéh íre teawiníe. Íné Porawe Sísa Karáhéne ani ména wene arambehri mirauraunsabé karábúsiipéq míóge.

10 Íné karábúsiipéq míarautaq arene arambehri aní Ónésímaga surairana Sísa éhweh teawátáugana irena aiq pútare atáráire. Minayabe néne ani úkurona puah we séhréh ato. 11 Menah Ónésímaga arene arambehri aní ména íre kawerue séhréh atáráire. Amahnága wega arereq ínéreq kawerue séhréh aitahráhire.

12 Ínéga wensabé anotahtaq nirutaboiratena areba eqmaraníe. 13 Sísane kaweq ehwéh teríátáunsabé karábúsiipéq míóge. Minayabe arega íné séhréh aintarónanserah Ónésímaga séhréh aintahráhire. Wega íné séhréh aintankeheéna ínéreq méyabe nuwahbehre.

14 Arensabé, Íné nuwahbeh ehwéh sehgio éna págegeue íre teawiníe. Írakaumo. Íre néne iwíáhga peh arerega iwíáhue miraúno. Arega, Íné Pora séhréh atanauge iwíáhínaraqmé peh arerega iwíáhue miraúno.

15 Menah Ónésímaga are auwena ínéba suraire. Ínéba séna Sísa Karáhéne ani úkurainsabé mókake areba ahriahri míankehe. 16 Amahnága we íre peh morá arene arambehri aní míankehe. Írakaumo. We arene arambehri aní ména amahnága itene Wahnah tagaríéh púana arenábáq tahnsa ména are kawerue séhréh atankéhe. Minayabe arega wensabé anotahtaq arutaboirinkehe. Ínéga wensabé nirutaboiruge. We náníbáq tahnsa míéhre iwíáhéna nirutaboiruge.

17 Ínéreq arereq morá árámbéhrí áníté úye iwíáhono? Mira iwíáhinaraqmé arega íné mehweh aintahnanserah Ónésíma moq mehweh ato. 18 Menah wega are ahbabáq atáráiro? Wega arene ménsámehnsá merairo? Wega merai naneqsabé ínéga are náwiníe. 19 Ínénéga awinauge. Íné Poraga aiq iraruge.

Mah pahsí néne niyahnkaratáté sehiranaróge. Ínéga Sísa éhweh are teawátáutaq arega wensabé aiq pútare atáróne. Minayabe ápeq nánio íre atáráuge. Mókakeakáq ápeq nánio íre ataníe. 20 Náníbáro, arereq ínéreq Sísa Karáhé itene Wahnahne anité míoye. Minayabe íné séhréh ainte nirupipeq eyoyó ainto.

21 Íné tagaríómé arega íre peh morá ínéga sehiranue teawú éhwéh mirainkehe. Arega mó kaweq sansánkákáq mirainkehe. 22 Wahnah anínká íné pugeq nuwankéhboq púrerainto. Pugeq nuwahnaraq areba kinauge. Minayabe arene nahtapeq máhriq kaweraintewahno.

Porareq morá árámbéhrí ánímárínká Pírémónansabé iraúno ató ehwehne.

23 Wehukení wenáwíq Épárási mahtaq míéhre. Wega Sísa Karáhé éhweh teri terinurainsabé ínéreq karábúsiipéq míoye. Arensabé iraúno ire. 24 Ínéba arambehrio ke Máhkareq Árísátákireq Témásireq Árúkareqka moq arensabé iraúno ewe.

25 Itene Wahnah Sísa Karáhéga iteba mía míaéna arutaboiréna séhréh aitéhre.

Íbaru Ke

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Íbaru Ke

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Íbaru ke, Asiu ke, Ísara kewé se peh morá ké míáhwe. Se apahtáró áwíq kéhre. Mah pahsí sehiranú ani áwíq íre kéhrana peh anehete ehwéh Porane ehweh tahnsá púara áhnte kegá, Poraga sehiranúwe íwíáhowe. Mó kegá Sísa tagaríáh Íbárú ké síwíoqnowe. Mi tanáhráq mah pahsí sehiranú aninká sensabé, Ite túbáh agiyehboq peh tábúsoqme iwíáhoro ue Sísane sánsá ambubu atiageheéna mah pahsí sehiranúwe. Sísawe aiq pútaq Manikáne ahninkáwáéna íópeqté kéreq Manikáne ehweh iraru kereq Mósísireq kiotaikúwe. Manikánka Sísa mibeq mahbeq arítéh ání míankeheéna omaq atowe. Sísaga miraúnsabe Manikánka o moráéné ehweh áhwárówe. Minayabe íre kaweq sunúq sínaraq túbáh agiyehboq peh Sísane sánsá ambubu atawéq tauntahunue sehgíóro ue Íbaru Ke sehiranue teriuwe.

Íbaru ke siu pahsíe.

1

1 Naho Manikánka mó tanáhráq mó tanáhrárue wene ehweh iraru ke iwíáh aritowara mó sansá mó sansánue itene igaqnaréh ehweh teríúwe. 2 Teríúwana amahnága anehe tanahráq wenahni iwíáh atowana wega Wenabone sánsá teiena sokigi aiíre. Manikánka irarúwana wenahninká moke mah marákó márákóákáq íópeqkákáq mirarowe. Wenahninká mókake moke wahnahninkeheéna omaq atowe.

3 Maniká téhrehnka inserahni aní míéhrana wenahni moq téhrehnka inserahni aní míéhre. Maniká mía míainserah wenahni moq monseráh áníne. Wega págege ehwéh irarinka moke mah marákó márákóákáq íópeqkákáq kaweqtaq kagaire. Wega wehukene ahbabáq aiq kaweraitena íópeq Maniká Iteribone ayah púpeq tútuue mía míaire.

Manikáne ahninkáwágá íópeqté ké kiotaikire i ehwéhne.

4 Manikánka wenahni áwíratowana mi awíqká moke íópeqté ké síwíq kiotaikire. Mina inserah wenahninká moke íópeqté ké kiotaikire. 5 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Are nénahni móne. Amahnága íné Arenabo míóge ire. (Buk Song 2.7)

Mi sehiránká mó mahraréna,

Íné Wenabo míahnana we nénahni míankehe ire. (2 Samuel 7.14)

Manikánka íópeqté kéyábé mah ehwéh irarúwo? Írakaumo. Peh morá wenahninsábé irarúwe. 6 Manikánka wene ebeq piah aní mah marákóípéq eqmaq auwanaútaqsabé wene ehwehnka mahraréna,

Íópeqté kéo, ite ómiga nénahninsábé iwíáh íwíáh atáhro ire. (Lo 32.43)

7 Íópeqté kéyábé Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Wega íópeqté ké sóiriq tahnsá mirarena

se wene arambehri ke irobina tahnsá mirarowe ire. (Buk Song 104.4)

8 Wenahninsábé Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikáno, arega wahnah wahnahnóna tanáhráq peh ahriahri kagainawire.

Arega wahnah wahnahnónawe tábúsoqme iwíáhue mirainiewóne.

9 Are moke ahbabáq sansansábé awahriehrana

peh kaweq sansánsábé awahbehre.

Awahbeh puana íné Maniká Arenaboga are anotah aní mé moke wahnahnúno atóge.

Arene wehgauné sirupipeq eyoyó aritena

arene arupipeq anotah eyóyó atóge ire. (Aisaia 61.1)

10 Wenahninsábé Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Itene Wahnahno, téhwe arega mah marákó márákó mirarónana págegeue kéhre.

Moke íópeq kéh náneq arerene ayahtate miraróne.

11 Mókake moke mah mensáméhnsá tabanagínaraq

are peh mía míainiewóne.

Ambanta nahonáh úkinserah mah marákó márákóákáq íópeqkákáq nahonáh úkéna íre kaweraginawire.

12 Wehukenínká wene máhti sabaréhnserah

arega mah marákó márákóákáq íópeqkákáq sabaráruankéhe.

Wehga wene nahonáh kórósí ugurúruena

o korósí sukiwíéhnserah mirainkehe.

Arewe ahriahri monseráhnue mía míainiewóne.

Arene oga mé tanahráq íre parabaginawire ire. (Buk Song 104.4)

13 Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Arega niyah púpeq tútuue míahno.

Moke arene naruo arene aigúnúbá tahnsa méra

arene ehweh sehgíóro aritaníe ire. (Buk Song 110.1)

Manikánka íópeqté kéyábé mah ehwéh irarúwo? Írakaumo. Peh morá wenahninsábé irarúwe. 14 Minayabe íópeqté kéwé aneq kebo? Íópeqté kéwé wehukene siwa tahnsá méra Manikáne arambehri miraowe. Manikánka kawerarítéh ké séhréh aritageheéna íópeqté ké siqmaréhre.

2

Manikánka ite meirena kaweratárái ehwéhne.

1 Manikáne ahninkáwá anotah Wahnáh mía míainsabé itega írátáuna ehwéh ambubu atawéq sehgionéhe. Itega íre túbáh agia peh wene ehweh sehgioneheqmúne. 2 Naho Manikánka íópeqté ké iwíáh aritowara sega iraruwara itene igaqnaréhga írówe. Manikánka mi ehwéh íre sehgíú ke kamah ariuwe. 3 Minayabe itega Manikánka kaweraitéh éhwéhnsábé anetaníbo íwíáhonaraq kaweqtaq mía míaonehnkono? Írakaumo. Wene ehwehnsabé anetaníbo íwíáhonaraq Manikánka ite moq kamah ainawire.

Téhwe itene Wahnahnka wene kaweraitéh éhwéh teriuwara mi ehwéh író kega, Aiq pútaq ehwéhne teiúwe. 4 Író kega kaweraitéh éhwéh teiútáq Manikánka págege aritonka sega págege sansánéra ótaq sansánéra íre tagaríó sansanuwe. Manikánka miraúnsabe, Mi ehwéhmé peh aiq pútaq ehwéhne ue pahsuowe. Wene arambehri kawerue miraigeheéna Manikánka iwíáhue Wenawanka náí náneq náiuwe.

Sísaga webataq ite meirena kaweraitahráhi aníne i ehwéhne.

5 Manikánka íópeqté kéyábé, O marákó márákóráq wahnahnoro aritanabo? Írakaumo. 6 Minayabe wene Púkuipéq wehukenínká mahraréna,

Manikáno, arega ite wehukeyabé iwíáhónawe

ite aneq tahnsá kéabuno?

Itewe peh abehq naneq mune.

Aneqsabé kawerue wahnahnaitahno?

7 Peh wahto tanahráq íópeqté kégá ite kiotaikowe.

Arega ite pankere omaq ite iteíwíq pankerahne.

8 Arega moke miraóna naneqsabé wahnahnoro aitahne ire. (Buk Song 8.4-6)

Ite tagónawe amahnága tánáhráq wehukenínká moke kéh náneq íre wahnahnatíéhre. Írakaumo. 9 Itega peh Sísa tagónana we anotah aní míéhre. Menah wahto tanahráq we arambehri aní úkurairara íópeqté ké síwíqka wenáwíq kiotaikuraire. Manikánka séhréh aitowana Sísaga mah kehiná kéhínáné ahbabáq kaweraitanieéna putiowe. Wega itene ahbabáq kaweraitanieéna érúwana pukúnsabe Manikánka we iriatena wenáwíq pankeq atena, Anotah aní mé wahnahnúno atowe.

10 Manikánka moke kéh náneq mirarena wahnahnatéhre. Minayabe áhnte kegá wenahnimáhq úkéra wene kaweq téhrehrabeq míageheéna Manikánka Sísa eqmarowana éruwe pukúwe. Manikánka miraúnsabe Sísawe iteruwah úkéna áhnte ke séhréh aitena kaweraitéhre.

11 Sísaga itene ahbabáq aiq kaweraitéhnsábé wereq ite kaweraitéh kéreqne Iteribo peh morá ání míéhre. Minayabe Sísaga itensabé, Nánuwahrah woe aiteyabe íre ayehitehre. 12 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Are éhweh nánuwahrah teriníe.

Are tagaríáh ké momiwíotaq

arenáwíq pankeranieéna

arensabé igonkónue iwíáh íwíáh ataníe ire. (Buk Song 22.22)

13 Mi ehwéhnká mó mahraréna,

Wega omasa éhwéh sehginawire íwíáhuge ire. (Aisaia 8.17)

Mi ehwéhnká mó mahraréna,

Ínéreq moke Manikánka nání ánímárínseq aiq míone ire. (Aisaia 8.18)

Sísaga wehuke séhréh aitanieéna wehukení úkú ehwehne.

14 Ite Manikáne animárímé peh wehuke míone. Peh wehuke míona puana Sísaga ite kaweraitanieéna wehukení úkéna ite tahnsá míowe. Owainawanka puké sansatáq wahnahnatíéhre. Sísaga owainawa anehinsaruanieéna putiowe. 15 Sísaga miraúnka wehuke puké tanahráqsábé anotah áhreo ke sabirúéhrara amahnága íre áhreowe. 16 Minawé wega íópeqté ké séhréh aritehro? Írakaumo. Wega ite Ébáráhma kahnáh séhréh aitéhre.

17 Sísaga wehukene ahbabáq kawerarena insahwé aitanieéna wehukení úkéna wehukene sánsánúwe. Manikáne arambehri mirainieéna itene mibeq mahbeq aitéh ání míanieéna wehukení úkéna wehukene sánsánúwe. 18 Áhwáré naneqka weba sútaq Sísa anotahtaq érúwana íre ahbabárúwe. Minayabe amahnága áhwáré naneq iteba sitaq wega ite séhréh aitahráhire.

3

Sísaga miraúnka Mósísine arambehri kiotaikú ehwehne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, Sísansabé iwíáhue tagahro. Manikánka ite omaq itena íáhraburainsabé itega Sísansabé aiq pútare ateq we tagaríáhwe. Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míankeheéna Manikánka Sísa eqmarowaq itega we éhweh teri terinúne. 2 Wene arambehri mirainkeheéna Manikánka Sísa omaq atena eqmarowe. Mósísiga Ísara ke séhréh aritena Manikáne arambehri kawerue sehgiunserah Sísaga moq Manikáne arambehri tábúsoqme sehgíre.

3 Wehukenínká kaweq nah pearéhrara tagah kegá mi nahnsábé ákáhtaq iwíáh íwíáhéra mi nah pearéh ánínsábé anotah iwíáh íwíáhowe. Mina inserah Manikánka Mósísinsabé ákáhtaq iwíáh íwíáhéna Sísansabé anotahtaq iwíáh íwíáhire. 4 Nah pehipi íre kéhrara peh wehukega pearáhnserah moke mah marákó márákó kéh náneqme Manikánka mirarowe.

5 Mósísi Manikáne arambehri anínéna Ísara ke míótaq moke Manikáne arambehri kawerue sehgiuwe. Naho Manikánka we iwíáh atowana Mósísiga mókake sína naneqsabé irarúwe. 6 Minayabe Sísa Karáhéwé Manikáne ahninkáwá ména moke Manikáne animárí kawerue wahnahnire. Itene wahnahnsabé aiq pútare ateq wega mirainie ú ehweh mirainawire íwíáhonaraq we kahnáh míaneheqmúne.

Manikáne ehweh anterúáh kégá ahrenérapeq íre serahowe i ehwéhne.

7 Ite Manikáne animárí méq Wenawane ehweh irone. Minayabe Wenawanka Púkuipéq mahraréna,

Iboramé itega íné Manikáne ehweh íréhrataq

8 saiyoiyehboq kawerue íráhro.

Naho itene igaqnaréhga abatapi míótaq

sega néne ehweh íre irera peh saiyoéra níwíoqnowe.

Sega mirau serahniyeho.

9 Mitaq ínéga itene igaqnaréh 40 opéq séhréh arítáhwara sega néne ótaq sansá tagéra

minayabe íre iwíáhia peh saiyoéra níwíoqnowe.

10 Saiyoéra níwíoqno puana

mi keyábé nibiahnsa arítáhwae.

Minayabe ínéga mahraréna,

Mi kegá néne sánsá íre ahtebera

peh ahriahri ahbabáq aruqarurowe ewae.

11 Ínéga abiahsanéna sensabé pahsuena,

Ahrenérapeq ínéba íre seneheqmóe ewae ire. (Buk Song 95.7-11)

12 Néne iyahnabo anímáríno, itene irupipeq ahbabáq iwiáhéq túbáh agiyeho. Maniká Iteribowe oga mía míai aní míre. Wene sánsá inehepeq súéhboq kawerurero. 13 Ahbabáq sansanká ite míáhrabeqte ání saiqnariehnehboq Sísa kawerue kéraneheéq mó wehekáh mó wehekáhnue kaweq ehwéh we teawíéq we séhréh atéhoro.

14 Itega Sísansabé téh kawerue aiq pútare atáráúnanserah mókakeakáq pukona tanáhráqkákáq wene sánsá íre túbáh agia peh kawerue ambubu atíáhnaraq Sísa Karáhéreq moráráq mía míaoneheqmúne. 15 Métáq sehiranue teiewónserah mónkakáq sehiraninie. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Iboramé itega íné Manikáne ehweh íréhrataq

saiyoiyehboq kawerue íráhro.

Naho itene igaqnaréhga néne ehweh íre irera

peh saiyoéra níwíoqnowe.

Sega mitaq mirau serahniyeho ire. (Buk Song 95.7-8)

16 Manikáne ehweh írótaq íre sehgira peh saiyoue míó kewe inseréhbo? Mósísiga Ísípi marákórápéqté meriqmena mórito kewe moke mi ke saiyó kée. 17 Áhnte opéq 40 opéq Manikánka abiahnsa arito kewe inseréhbo? Ahbabáq aruqaruro keyábé abiahnsa aritowara abatapi pukuwe.

18 Manikánka abiahnsanéna iwíáhéna, Ahrenérapeq ínéba íre seneheqmóe úmé inseréhyabe irarúwo? Wene ehweh anteruera anetaníbo íwíáho keyábé irarúwe. 19 Sega Manikáne ehwehnsabé anetaníbo íwíáho puara sega ahrenérapeq weba íre korahuwe. Minayabe ireq iwíáhue tagarione.

4

Maniká tagaríáh kégá ahrenérapeq kioraho ehwéhne.

1 Naho Manikánka itensabé, Ínéba sirataq ahrenagehe úwe. Túbáh aginie íwíáho keo, Manikáne ahrenérapeq íre kíyehboq áhreoro. 2 Ísara kegá Manikáne kaweq ehwéh írówaq itega moq írátáúne. Sega írótaq mi ehwéhnsábé íre aiq pútare atówe. Minayabe mi ehwéhnká íre séhréh aritahráhúwe. 3 Wene ehwehnsabé aiq pútare atona kegá Manikáne ahrenérapeq kiorahúne. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ínéga abiahsanéna sensabé pahsuena,

Ahrenérapeq ínéba íre kioneheqmóe ewae ire. (Buk Song 95.7-11)

Wega mah marákó márákó mirarena wene arambehri parabaruowe. 4 Abapeqte téhtaré wéhékáhnsábé Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikánka moke wene arambehri parabaruena abapete téhtaréráq ahrenówe ire. (Buk Song 95.11)

5 Ahrenónsabe wene ehwehnka mó mahraréna,

Ahrenérapeq ínéba íre kioneherawoe ewae ire. (Buk Song 95.11)

6 Kaweq ehwéh téh író kega mi ehwéhnsábé íre aiq pútare atónsabe sega Manikáne ahrenérapeq íre kioráhuwe. Íre kioráhuwara kaweq ehwéh sehgíó kégá ahrenérapeq kioráhowe. 7 Minayabe Manikánka mó tanáhráq omaq atena mi tanáhráqsábé, Iborane atowe. Iborane atowana áhnte opéq parabagúwana Manikánka Tébíti iwíáh atowana sehiranue mahraréna,

Iboramé itega íné Manikáne ehweh íréhrataq

saiyoiyehboq kawerue íráhro úwe. (Buk Song 95.7-8)

8 Minayabe Sósúaga itene igaqnaréh meriqmena ahrenérapeq móritotaq tahirímé mó tanáhráq Manikánka mó wehekáhnsábé íre irarú irino. 9 Minayabe Manikáne animárí ahrenahraho tanáhráq peh kagainae.

10 Manikánka wene arambehri abapete morá wéhékáh parabaruena abapete téhtaré wéhékáhtáq ahrenónserah weba séra mía míao kegá moq sene ahwimi parabaruera ahrenahrahowe. 11 Manikáne ahrenérapeq kioneheéq págegeue arambehrionehe íwíáhéq miraoro. Itene igaqnaréhga Manikáne ehweh anteruera ahrenérapeq íre kíú serahniyeho.

12 Manikáne ehwehme oganúq itahráhi naneréna págegeue arambehrire. Págegeue arambehriéna áwéhreh sogíq tahnsane. Sogiqme peh ákáhtaq áwéhrehrana Manikáne ehweh anotah áwéhrehre. Manikáne ehwehnka wehukeníné arupipeq amurúrúéhre. Wene iwíáhákáq wenawapipeqkákáq mi ehwéhnká amurúruena sainsúéhre. Wehukeníné ayahnsankakaq ayahnsapeqté ábíqnónkákáq mi ehwéhnká amurúruena sainsúéhre. Mi ehwéhnká wehukení awahbeh iwíáhákáq moke mó iwíáhákáq sokigi aíre.

13 Manikánka moke miraú naneq tagehtaq wehukega kopéq suahráhoo? Írakaumo. Moke minawari Manikánka tagehtaq ábóraq kéhrana taga tagaire. Minayabe mókake Manikánka moke itene sánsá saraqmarankéhe.

Sísawe itene ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míre i ehwéhne.

14 Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání íópeq Manikáne auranabiahtapeq míéhre. Mi anímé Sísa Manikáne ahninkáwáe. Minayabe itega aiq pútare atona ehwéh ambubu atianeheqmúne íwíáhéq miraoro. 15 Ahbabáq iwiáh sínaraq iteriahríáh íre kaqsuahráhúne. Owainawanka ite íwíoqnehtaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánínká anetaníbo íre iwíáhia peh arutaboiraitena séhréh aitéhre. Owainawanka amahnága ite íwíoqnehnserah Sísa marakóipeq míotaq áwíoqnówana Sísaga íre ahbabárúwe.

16 Minayabe itega Manikánsabe íre áhreia wega ite séhréh aitankeheéq weba wahtotaq kowíaneheqmúne íwíáhoro. Mitaq kowíáhnaraq irupipeq umeh agínaraq Manikánka itensabé arutaboiraitena séhréh aitankéhe.

5

Sísa itene mibeq mahbeq aitéh ánínká ite kaweraitéh éhwéhne.

1 Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánínká ite Asiu ke séhréh aitankeheéq ite míonarabeqte ání mó tanáhráq mó aní mó tanáhráq mó anínue omaq sitáhwe. Manikánka itene ahbabáq kaweraitankeheéna wene ehweh mibeq mahbeq aitéh ánínká mó naneq mó nanerue Maniká titiratéhre. 2 Titiratena we peh wehukení púana kaweqtaq íre mía míaorahire. Minayabe wega múguwahguo kereq áhwára áhwáraro kereq pehwehrue arítéhre.

3 Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánínká mó kené ahbabáqsabe Manikánsabe ménkámehnkáne korahqtaté titiratéhre. Íre peh morá mó kené ahbabáqsabe titiratéhre. We moq ahbabárorahi aní púana wewene ahbabáqsabeákáq Maniká titiratéhre.

4 Mibeq mahbeq aitéh árámbéhríwé anotah arámbéhrí wíre. Minayabe wehukenínká, Íné mi arámbéhrí mirainie íre orahire. Mi arámbéhrí mirainkeheéna Manikánka wehukení omaq atena naho Áróni omaq atonserah omaq atéhre.

5 Wehukenínká, Íné mi arámbéhrí mirainie íre orahúnserah Sísa Karáhéga, Néníwíq pankerena Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ání míanie íre úwe. Írakaumo. Manikánka wensabé omaq atena minayabe wene ehwehnka mahraréna,

Are nénahni móne. Ibora íné Arenabo ména anotah aní míahno atóge ire. (Buk Song 2.7)

6 Wene ehwehnka mó mahraréna,

Are néne ehweh mibeq mahbeq aritahna aní ahriahri mía míainiewóne. Wehukení wenáwíq Mékíséréki néne ehweh mibeq mahbeq arítéh ání mía míaúnserah are moq mina tahnsa mía míainiewóne ire. (Buk Song 110.4)

7 Sísa marakóipeq míotaq wega Maniká ehweh teawena púrerúwe. Manikánka Sísa puké tanahráq ahqáho atahráhú púana Sísaga anotahtaq púreréna áhnte ibisówe. We awahbeh iwíáh íre sehgira peh Maniká awahbeh iwíáh sehgiuwana Manikánka Sísaga púrerú ehweh irowe. 8 Sísawe Manikáne ahninkáwá ména áhnte erúnsabe Wenabone ehweh sehgiu sansa ahtebówe. 9 Sísaga Wenabone ehweh tábúsoqme sehgiunsabe amahnága Sísaga wene ehweh sehgíó ké kaweraritena oganúq sitahnara oga mérapeq mía míaonehrawoe. 10 Minayabe Manikánka wensabé, Are néne ehweh mibeq mahbeq aritahna aní mía míainiewóne. Mékíséréki néne ehweh mibeq mahbeq arito ani mía míaúnserah are moq mina tahnsa mía míainiewóne atowe.

Káriq anínká mía míai serahniyeho i ehwéhne.

11 Minayabe áhnte mó ehwéh kéhre. Itega íre apubúue ahtebahraho puana mah ehwéh teieyabe págege arámbéhríe. 12 Ite íre wahto tanáhráq Sísane ehweh íráh púaq wene sánsá ahtebahtaq tahirímé mó ke síwáhnoro irino. Itega íre kawerue ahtebaronsabé Manikáne ehweh áwahewé mó anínká ite íwáhnorire. Inahunah ánínká págege tahutáhúq íre nahrahéna peh náh nehnserahnowe.

13 Náh neh anínká pehgáriq aní púana tábúsoqmaréh sánsá íre ahtebahrahire. 14 Págege tahutáhúqmé peh morá anonaninká nahrahire. Págege tahutáhúq nahraho kegá tábúsoqme iwíáhorahowe. Minayabe sega kaweq sansánkákáq íre kaweq sansánkákáq saraqmarera kawerue ahtebahrahowe.

6

Tauntahu ke méq Manikánka ite náina naneqsabé áwénunoro i ehwéhne.

1 Sísa Karáhéne ehweh peh morá áwahewé mónkakáq íre íwáhnorinie. Págege ehwéh iragéhboq anehete ehwéhnkákáq íwáhnorinie. Nah pe anínká íre peh morá nahwiahnsanse pearéhre. Mina inserah áwahe ehwéh mitaq mareq anehete ehwéhnkákáq íráhro. Itene abehq árámbéhrí inehepeq sueq Manikánsabe aiq pútare ate ehwéh aiq írátówe.

2 Wání mewe ehweh aiq írátówe. Wehukeníné ayahqnotaq táhtoqme púrerate ehwehmé aiq írátówe. Pusa ké iriwe oganúq site ehwehnkákáq mi tanáhráq Manikánka kaweqtapéqkákáq iraipéqkákáq sainsue ehwéhnkákáq aiq írátówe. Mina tahnsa áwahe ehwéh aiq írátó puaq mitaq mareq anehete ehwéh íráhro. 3 Manikánka kowe aitahnaraq itega miraoneheqmúne.

Sísane ehweh sinehepeq súáh kégá weba íre kouwekoraho ehwéhne.

4 Sísane sánsá ahtebéra sehgiro kegá mi sansá sinehepeq súáhmé árahue mónkakáq sehgigéhbo? Sega íópeqté Manikáne téhreh naneq merowana Manikáne Awanka seba kowíaraire. 5 Sega Manikáne ehweh irera sehgironsabé aiq pútaq ehwéhne íwíáhurowe. Mókake sína tanáhráqsábé ahtebéra, Mi tanáhráq Manikánka págegeue arambehrinkehe íwíáhurowe.

6 Mira íwíáhéra Sísane sánsá sinehepeq súáhmé sega mónkakáq íre sehgioráhowe. Sega Sísansabé, Iuwahriehre íwíáhonsabé Manikáne ahninkáwá awankátaq mónkakáq táhparáhnserahnowe. Sega miraotaq Sísa íre tagaríáh kégá tagéra Sísansabé awiréh atáhwe. Minayabe wene sánsá sinehepeq súáh kégá Sísaba mó íre kouwekorahowe.

7 Ibonsirana marakó tantanirana mitaq kaweq tahutáhúq kíréhrara wehukega nahwe. Minayabe Manikánka, Aiq kaweq marákóe atéhre. 8 Marakóraq peh abehq náhgáqkákáq tahwenkaránkakaq kíréhtáq peh abehq márákóe. Minayabe Manikánka, Íre kaweq marákóe atena kekiruanawire.

9 Néne iyahnabo anímáríno, mah pagégé éhwéh teiúnsábé itega mi marákó tahnsa ké úkigehe íwíáhugo? Írakaumo. Itene Wahnahne sánsá kawerue sehgigehe íwíáhuge. Sísaga meirena kaweraitena séhréh aitéh púaq itega wene sánsá sehgíówe. 10 Manikánka pehipi íre ehweh aitankéhe. Itega mirauro arámbéhrí íre abitaginae. Írakaumo. Menahnkákáq amahnágaákáq Manikáne animárí kawerue séhréh aritena Manikánsabe irutaboirowe. Minayabe wega íre abitaginae.

11 Íné nuwahbehme itega amahnága tauntahunue mira onserah mókakeakáq ahriahriakáq miraoro. Minayabe nuwahbehre. Mirairataq itega áwénuno naneqmarí mókake náinkéhe. 12 Ite taoraho agiyeho. Peh abobiah taebera ké méq Manikánka mirainawire íwíáhéq wega náina naneqsabé kawerue áwénunoro. Mirairataq wega náinawire.

Manikáne omasa náneqsabé aiq pútare atanéhe i ehwéhne.

13 Manikánka Ébáráhma ehweh teawutaq wega omasa éhwéh teawena, Aiq mirainauge úwe. Mó anínká Maniká íre kiotaiki puana wega mi ehwéh irarútaq wewenáwírue irarúwe. 14 Manikánka Ébáráhmansabé mahraréna,

Are séhréh atanauge. Mókake ínéga séhréh atáhnaga arenanahréh íregáritaq úkigehe úwe. (Stat 22.17)

15 Ébáráhmaga árahinabomo íre iwíáhia peh kawerue áwénunúwana Manikánka teawu ehwéh aiq pútaragúwe.

16 Wehukenínká omasa éhwéh iraritaq wega mó aní anotah aníné áwírue mi ehwéh irarire. Minawé Asiu kené sánsáne. Wehukenínká mi sansánínaraq wensabé ehweh atáh ké túbáh agorahowe. 17 Manikánka omasa éhwéh irarútaq író kega, Wega mó iwíáhinabomo íwíáhiyeho éna Manikánka wewenáwírue mi ehwéh irarúwe.

18 Minayabe Manikánka téhtaré págégé éhwéh aiq irarú púana wega mó iwíáh íre orahire. Wega péhe éhwéh íre orahinsabé ite Manikápa kowía míaúna ke iwíáh íwíáhunayabé irupipeq eyoyóire. Irupipeq eyoyóínaq Manikáne ehwehnka aiq pútaraginawire íwíáhéq minawé áwénunoneheqmúne. 19 Anotah awánká kaweq anúq kéhrana sóiriqka mi awánká íre pankonoráhire. Mina inserah itega Manikáne ehweh aiq pútaraginawire íwíáhúnaga irupipeq kaweq awánká ánúq tahnsaniraq kaweqtaq mía míaúne. Itega kawerue áwénunúnayabé mókake Manikánka wene íópeqté páqnáhípéq móitankéhe.

20 Ite séhréh aitanieéna Sísaga mitaq ebeq kiena ite mibeq mahbeq aitéh ání úkéna ahriahri mía míainawire. Wehukení wenáwíq Mékíséréki Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ání mía míaúnserah Sísa moq mina tahnsa ahriahri mía míaire.

7

Mékíséréki anotah aníne i ehwéhne.

1 Manikámé anotah aní míowana Mékísérékiga Sáréma suwahpeqte ké wahnahnéna Manikáne ehweh mibeq mahbeq arito ani míowe. Ébáráhmareq we kéró kereqka mó wahnáh kéreq se kéríró kereqka ebehéra mi ke subiq súówe. Sega kouwekutaq Mékísérékireq Ébáráhmareqka piehgíúye. Mitaq wega Ébáráhmansabé kaweq ehwéh teawuwe.

2 Kaweq ehwéh atowana Ébáráhmaga moke ebehurabeqte meyo mensáméhnsá nayáhnkú saraqmarena Mékíséréki peh morá awuwe. Mékísérékiwe mi awíq áwahewé kaweq sansá mirai wahnáhne. We Sáréma suwahpeqte kéné wahnah aní ména we mó awíqmé áwahewé aru ukiqme sansani wahnáh áníne.

3 Wenanoibonkakáq wene aigaqnaréhakaq we maqmio tanahráqkákáq we pukú tanahráqkákáqsábé éhwéhmé íre kéhre. We Manikáne ahninkáwá tahnsanéna ahriahri wene ehweh mibeq mahbeq arito aní mía míaúwe.

4 Mékíséréki anotah aní míonsabe we éhweh ahtebagehboq íráhro. Itene igaqna Ébáráhmaga moke ebehurabeqte meyo mensáméhnsá nayáhnkú saraqmarena we peh morá awuwe. 5 Ébáráhmane anahwa wenáwíq Áríwáie. Mi anímé we kahnáh Manikáne ehweh mibeq mahbeq arito ke míówe. Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká mahraréna, Ísara kegá sene meyáh ménsáméhnsá nayáhnkú saraqmahwara Áríwái kahnáhnká peh morá pehipi meyówe. Áríwái kahnáh kéreq moke mó Ísara kereqne sigaqnawé Ébáráhmae. Sensuwahrah Isárá kégá sene meyo mensáméhnsá nayáhnkú saraqmárówara Áríwái kahnáhnká peh morá pehipi meweuwe.

6 Manikánka omasa éhwéh Ébáráhma teawéna, Miranauge teawuwana Mékísérékiwe íre Áríwái kahnáh ání míowe. Ébáráhmaga mi mensáméhnsá nayáhnkú saraqmarena Mékíséréki peh morá awuwana Ébáráhmansabé kaweq ehwéh atowe. 7 Ite ahtebónawe ahriahri kaweq ehwéh atéh ánínká mi ehwéh teawí ání kiotaikire.

8 Áríwái kahnáhnká Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh árámbéhrí mirautaq sega Ísara kegá sene saraqmáró mensáméhnsá peh morá pehipi meweowe. Áríwái kahnáh mótaq mótarue pukuwana Mékíséréki oga mía míai aníne uwana wega peh morá saraqmaro naneq pehipi meyowe.

9 Itega mahraue irarerahúne. Áríwái kahnáhnká Ísara kegá saraqmáró mensáméhnsá peh morá pehipi meweo kee. Téhwe Ébáráhmaga Mékíséréki ahtapeq tagéna peh morá saraqmaro naneq awutaq wenanah Áríwáiga moq Mékíséréki awuwe. 10 Mi tanáhráq Áríwáine anowagá we íre maqmio púana wega Mékíséréki árahue awuwo? Ébáráhmawe Áríwáine aigaqna púana minayabe wega Mékíséréki peh morá saraqmaro naneq awutaq wenanah Áríwáiga moq awuwe.

Sísawe Manikáne o mibeq mahbeq arítéh ánímé kiotaiki aníne i ehwéhne.

11 Mósísiga sehgíóro ú ehweh Ísara ke teriena peh morá Áríwái kahnáhnká Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh árámbéhrí mirauwe. Mi arámbéhrí miraé sansa wehuke kawerarotaq tahirímé mó aní Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ání íre sú irino. Sú anínká íre Áríwáireq Árónireq kahnáh ánínéna peh Mékíséréki tahnsánéna Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míéhre.

12 Mó anínká Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné arambehri awaq mionsabe miraira sansá o sansa úkinae. 13 Manikánka omaq ato anímé íre Áríwái kahnáh ánínéna we Súra kahnáh ání ména mi kegá tahberaq Maniká titirue náwe arámbéhrí íre mirauwe.

14 Ite ahtebómé Súra kahnáhnká Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké míagehe éhwéh Mósísiga íre irarúwe. Sísa itene Wahnahme we Súra kahnáh áníne. Minayabe ite aiq ahtebóne. 15 Íre Áríwái kahnáh ání peh mó aní Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání ábóraragéna we Mékíséréki tahnsá ání mía míaire.

16 Omaq ato anímé we kahnáh aiq awehraq kéhre íwíáhúnsabe omaq atoo? Írakaumo. Itene Wahnah ahriahri págegeue mía míai puana we Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání úkúwe. 17 Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Are Manikáne ehweh mibeq mahbeq aritahna aní mé ahriahri mía míainiewóne. Mékíséréki Manikáne ehweh mibeq mahbeq arito ani mía míaúnserah are moq mina tahnsa mía míainiewóne ire. (Buk Song 110.4)

18 Naho sehgíóro ú ehwehmé íre págege aitahráhi ehwéhne. Mi ehwéhnká ite íre séhréh aitahráhinsabé Manikánka mi ehwéh aiq meruowe. 19 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká itereq mó naneqkakaq íre airaiq kaweraitahráhire. Manikánka o sansa omaq atowana mi sansánká Mósísiga sehgíóro ú sansa kiotaikiraq itega Maniká Iteriboba wahtotaq kowíahrahúne.

20 Wene ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míankeheéna Manikánka Sísa omaq atotaq íre pehipi omaq atowe. Írakaumo. Peh págege ehwéhnue omaq atowe. Téhwe mó kegá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké úkutaq wehukenínká pehipi omaq sitena íre págege ehwéhnúwe. 21 Peh morá Sísa Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míankeheéna Manikánka omaq atotaq págege ehwéhnue omaq atowe. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Itene Wahnahnka págege ehwéhni puana wega mó iwíáh íre inawire. Are wene ehweh mibeq mahbeq arítéh ání ahriahri mía míainiewóne ire. (Buk Song 110.4)

22 Sísaga omasa éhwéhmé áhnte kawéq éhwéhne. Mi ehwéhnká naho éhwéh kiotaikire. Minayabe itega aiq irone.

Sísa ite mibeq mahbeq aitéh ání mía míaire i ehwéhne.

23 Téhwe Manikáne ehweh mibeq mahbeq arító ke áhnte míówe. Se peh wehuke puara mótaq mótarue puku pukuunsabé peh morá ánínká mi arámbéhrí ahriahri íre sehgioráhúwe. 24 Sísaga íre mina tahnsa miraire. We peh mía míai aní púana Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh árámbéhrí ahriahri sehgíre.

25 Minayabe amahnágaákáq mókakeakáq Sísaga wensabé aiq pútare atáh ké kaweraritena Manikápa móritahnara oga mía míaoneherawoe. Sísa ahriahri mía míaéna itene ehweh Maniká teawí púana ite séhréh aita aitaire.

26 Sísawe Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání mía míainsabé peh ábérehrana ite séhréh aitéhre. Wega íre ahbabária peh Maniká awahbeh sansánéna kaweqtaq mía míaire. We tábúsoréh ánínéna ahbabáq kega mira onserah íre mirairana Manikánka we iriatena íópeq móatowe.

27 Téhwe Manikáne ehweh mibeq mahbeq arító kega mó wehekáh mó wehekáhnue ménkámehnkáne korahqtaté Manikánsabe titiratówe. Ebeqme sega seyene ahbabáqsabe kaweraitankeheéra Manikánsabe titiratówe. Anehemé sega mó kené ahbabáqsabe kaweraritankeheéra titiratówe. Sísaga íre mina tahnsanire. We awankátaq táhpawe pukú tanahráq itene ahbabáqsabe peh morá tánáhráq wene anonkataté Manikánsabe titiratowe. Wega mi arámbéhrí aiq parabaruo púana wega mónkakáq íre mirainawire.

28 Téhwe Manikáne ehweh mibeq mahbeq arító ke míageheéra Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgiro kegá kaweqtaq íre míahraho ke omaq sitowe. Anehemé Manikánka págege ehwéhnue mi arámbéhrí mirainkeheéna wenahni omaq atowana we ahriahri kaweqtaq mía míaire.

8

Sísawe íópeq Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh áníne i ehwéhne.

1 Ínéga teiú éhwéhmé áwahe ahtebagehboq íráhro. Sísawe kaweqtaq mía míai puana ite séhréh aitéhre. We Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání mía míaéna amahnága íópeq ména mibeqté anotah wahnáh Maniká Iteribone ayah púpeq tútuue míéhre. 2 Sísaga Maniká Iteribone kaweq nahtápéq ména wene ehweh mibeq mahbeq aitéh árámbéhrí mira aruqarurire. Mi nahmé wehukega íre pera peh morá Maniká itene Wahnahnka pearowe.

3 Mah marákóípéq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá Maniká titiréra mó naneq mó nanerue awigeheéra omaq sitówe. Sega miraunserah Sísa ite séhréh aitéh ánínká moq aiq áwíre. 4 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká mahraréna, Peh morá Áríwái kahnáh wéhgá Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kéné arambehri miraorahire ire. Peh mi kahnáh wéhgá mó naneq mó naneqtaté Manikánsabe titiratáhwe. Minayabe amahnága Sísaga mah marákóípéq míéhtáq tahirímé mi arámbéhrí íre mirai irino.

5 Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánínúrá ména wega íópeqté náhtápéq arambehrire. Mah marákóípéq mibeq mahbeq arítáh kégá arambehrio nahmé peh íópeqté náhné mánkánah tahnsáne. Mánkánah tahnsá púana Mósísiga Manikáne wéhuwehu nah sériraté pianaútaq Manikánka wensabé, Ínéga sáwéhrapeq sokigi awátáu serahnue tábúsoqme pearo úwe.

6 Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míankeheéna Manikánka Sísa omaq atowana wene arambehriga moke mó mibeq mahbeq aitáh kéné arambehri kiotaikire. Mi arámbéhrí miraútaq Sísaga Manikánseq wehukereq moráéné ehweh áhwárówe. Sísane moráénia éhwéhnká naho moráénia éhwéh kiotaikire. Sísaga mirainauge ú ehweh áhnte kawéq ómásá éhwéh púana mi ehwéhnká téh ko ehweh kiotaikire.

7 Wehukega téh ko moráéné ehweh sehgioráhutaq tahirímé mó moráéné ehweh íre áhwáró irino. 8 Manikánka wehukene ahbabáq tagéna mahraréna,

Írátíáhro. Íné itene Wahnahnka mahraréna, Mókake ínéreq Ísara kereq o moráéné ehweh áhwáranehe. Súra kahnáh kéreq ínéreq o moráéné ehweh áhwáranehe.

9 Mi ehwéhmé íre sigaqnaréhreq ínéreq moráénowana tahnsá éhwéhne. Ínéga Ísípi marákórápéqté meriqmena mórítáhwataq sereq ínéreq moráénowane. Sega ite moraéno ehwéh anterúó púana ínéga se peh áwé tagahwae.

10 Íné itene Wahnahnka mó mahraréna, Mi tanáhráq parabagínaraq Ísara kereq ínéreq o moráéné ehweh áhwáranehe. Ínéga sehgíóro ú ehweh sene iwíáhipeq sitena sene sirupipeq sehiranaraníe. Íné sene Maniká míahnara se néne animárí míagehe.

11 Anotah awíqkákáq kéreq íre anotah awíqkákáq kéreq ómiga íné tagariagehe. Ómiga íné aiq tagaríéhra puara sene iyahnaboreq sensuwahrahreqsabé íre síwáhnorigehe. Itene Wahnah tagaríáhro íre terigéhe.

12 Ómiga íné aiq tagaríéhra puana ínéga sensabé nirutaboiraritena sene ahbabáq kaweraritaníe. Sene ahbabáqsabe mó íre iwíáhue niahreraq matianie uge úwe. (Jeremaia 31.31-34)

13 Manikánka, O moráéné ehweh áhwáranehe insabé téh ko ehweh nahonáh úkire. Nahonáh úki naneq apubúue parabaginae.

9

Korahq titiré sansánká wehuke íre airaiq kaweraritahráhú ehwehne.

1 Téh ko ehwéhnká Manikánsabe iwíáh íwíáh ate sansa sokigi aíre. Mi tanáhráq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh kowe. 2 Sega mi nah sériraté pearówe. Ébeq paqnáhípéq áráhmuwe, tahbewe, Maniká áwú parétíwé kowara mitaqsábé Kaweqtapére áwíratówe. 3 Mi nahupéq mó mapéq kowana ákáhpi parahnkeq tahnsá ónsá kowe. Mó mapéq Anotah Kawéqtápére áwíratówe.

4 Mitaq kaweq kunkúni naneq pariageheéra kóraraté akariaró tahbé kowe. Moráénéu sehiránia ebáh kánéhwé pókísiipéq kowe. Mi pokísíwé kóraraté akariaró pokísíe. Mi pokísíípéq íópeqté tópáhnkákáq Árónine pegiqnáhnkarankákáq sehirania ébáh kánéhráréákáq kowe. Íópeqté tópáhmé kóraraté akariaró motóréípéq kowe. Mi pegíqnáhnkárámé Áróniga matiotaq ánáh aunúwe.

5 Mi pokísí maraipéq kowana Maniká míéhrabeqte áníté tahnsa náneqtaré sehwerapeq kowe. Manikáne téhreh naneq tagageheéna mitaq kowe. Sene oe awenahpeqté wehukene ahbabáq kawerorahirabeq kowe. Amahnága mah ehwéh áwahewé íre íwáhnorinie.

6 Teiú ménsáméhnsá kawerarówara mó wehekáh mó wehekáhnue Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá Kaweqtapéq kibekéra sene arambehri mira aruqarurowe. 7 Peh morá mitaq arambehrio kené wahnahnka webataq Anotah Kawéqtápéq morá ópéqmé peh morá tánáhráq kiena tueyokúwe. Wega mibeq pehipi íre kiuwe. Írakaumo. Wega mibeq kiutaq korahq mewena wene ahbabáqkakaq mó kegá áhwára áhwáraue mirau ahbábáqkákáq kaweraritankeheéna mi koráhq Maniká nawuwe.

8 Kaweqtapéq arambehri peh kéhnsábé itega Maniká míéhrabeqte áh íre ábóraq kéhre. Minayabe Manikáne Awanka aiq sokigi aíre. 9 Maniká míéhrabeqte áh íre ábóraq kéhnsábé mi seríráté pearó nahnká amahnága míáh ké sokigi aíre. Mi nahtápéq wehukega mó naneq mó naneq Maniká titirue náwúwe. Sega mi sansánunka sirupipeq íre kaweraritahráhúwe.

10 Mi sansámé peh táhutahuq awehrié sánsánkákáq sosue sansánkákáq kowe. Mi sansánká íre sirupipeq peh morá sinonka kawerarite sansane. Sísa Karáhéga o sansa íre áhwárariotaq Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgigeheéna mi tanáhráq kowe.

Sísaga wewene korahqtaté titirúnka wehuke kaweraritahráhi ehwehne.

11 Sísa Karáhéga tuena kaweq sansá áhwáréna íre wehukega pearó nahtápéq Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání mía míaéna mitaq arambehriúwe. Mi nah áhnte kawéq náhnéna moke mó iwíáh íwíáh atáh sérí náh kiotaikire. Mi nahmé íre mah marákó márákóípéqté náh tahnsane.

12 Sísa Karáhéga mi nahtápéq kiena Anotah Kawéqtápéqté paqnahipeq ménkámehnkáne korahq íre mewena kiuwe. Kiena wewene korahq mewena Maniká titirue náwuwe. Ite oga mérapeq awaq miageheéna wene korahqtaté paiqitowe. 13 Wehukene sinonka soqsuaneherautaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá káho áráhqne anonka iraipéq agera mibeqté tánáhákáq ménkámehnkáne korahqkakáq mewera mó ke soqsuageheéra káqsuahruwe.

14 Sega miraunsabé Sísane korahqka mi sansá kiotaikire. Sísaga íre ahbabária peh kaweqtaq mía míaire. Manikáne Awame mía míai anínéna Sísa págege atowana wene korahq Maniká titirue náwuwe. Wene korahqtaté soqsuqme kaweraitéh púaq abehq árámbéhríyábé íre iwíáh íwíáhia peh Maniká itene oga mía míai Wahnáhné sánsá sehgionehqmúne íwíáhúne.

Sísaga wene korahqtaté o moráéné sansa áhwáraro ehwéhne.

15 Minayabe Sísa Karáhéga o moráéné sansa áhwárówe. Téh ko moráéné sansa kotaq wehukene ahbabáq kaweraritanieéna Sísa pukúwe. Sísa pukútaq wega miraúnka Manikánka omaq itena íáhrabi kegá oga mérapeq awaq miageheéna Sísa Karáhéga o moráéné sansa áhwárówe. Áhwárówana Manikánka náiníe ú naneq awaq miagéhe.

16 Wehukení oga míéhtáq wenawahrahga wene ménsámehnsá íre awaq miahráhowe. Peh morá we pukínaraq wenawahrahga tagéra aiq pukire éra awaq miagéhe. 17 Puki anínká sehiranurai pepáhqtáq tagéra sehiranka irarinserahnue wene ménsámehnsá saraqmarera awaq míáhwe. We oga míéhtáq wenawahrahga mi pepáhqtáq kéh éhwéh íre sehgioráhowe. 18 Ebeqte ko moráéné sansa áhwárotaq pehipi íre áhwáréra peh korahqkakáq áhwárowe.

19 Téhwe Mósísiga mi sansá págegeinkeheéna ménkámehnká subiqme mi kané korahqtaté titirúwe. Titirinaútaq téhwe Mósísiga moke Manikánka sehgíóro ú ehweh teriena anehe káho áráhqne korahqkakáq wánínkakaq peh morá ántéhyápípéq ahkiuwe. Ahkiwena awanká ánáhakaq tautáúq nahníáqkákáq mewena mi koráhq pámbáhue sehgíóro ú ehweh ko pukúákáq moke míó keakáq sensineq káqsuahrúwe. 20 Mósísiga káqsuahréna míó keyabé,

Itega Manikánka sehgíóro i ehwéh págegeue sehgigeheéna korahqtaté káqsuahruge úwe. (Kisim Bek 24.8)

21 Manikánsabe iwíáh íwíáh ató nah sériraté pearó nahnkákáq moke mibeqté ménsáméhnsánkákáq Mósísiga mi koráhqtáté káqsuahrúwe. 22 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká teiena,

Peh morá korahqka moke kéh náneq kawerorahire. Peh morá korahq túínsábé Manikánka wehukene ahbabáq kawerarítéhre ire. (Wok Pris 17.11)

Sísaga peh morá tánáhráq Maniká titirue náwena pukú ehwehne.

23 Wehukega ménkámenkáne korahq titiré sansanká íópeqté titiré sansa sokigi aíre. Mah marákóípéq titiré sansa sehgíó kégá peh ménkámehnkáne korahq titirowe. Íópeq titiré sansanútaq Sísaga wewene korahq titirúwe. Minayabe íópeq titirú sansa anotah kaweq sansá púana mi sansánká ménkámenkáne korahq titiré sansa kiotaikire.

24 Sísa Karáhéga Manikánsabe iwíáh íwíáh ató nahmé wehukega sériraté pearó nahupéqmé íre kibekia peh íópeq kibekúwe. Mina pearó nahmé wéhuwehu nahnirana íópeqté náh ahriahri kéh náhne. Minayabe Sísaga íópeq kéh náh Maniká Iteribone auranabiahtapeq mía míaéna ite séhréh aita aitaire.

25 Mó opéq mó opérue mah marákóípéq Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítéh ánínká Maniká titirinieéna nahupeqte Kaweqtapéq ménkámehnkáne korahq mewena kibekúwe. Mina únserah Sísa Karáhéga mó opéq mó opérue Maniká íre titirúwe. 26 Miraútaq tahirímé mó tanáhráq mó tanáhrárue mah marákó márákó miraútaqkakáq amahnágaákáq áhnte tanáhráq Sísa éri irino. Mah tanáhráq parabagina uraitaq Sísaga peh morágáké tuena wehukene ahbabáqsabe kaweraritanieéna pukúwe. Sísaga Maniká titirue náwunka ite kaweraitahráhire.

27 Wehukení mónkakáq mónkakárue íre pukia peh morá tánáhráq pukinawire. Mina inserah Sísa moq peh morá tánáhráq pukúwe. Wehuke pukirataq anehe Manikánka ehweh aritena sainsuankéhe. 28 Minayabe áhnte kené ahbabáqsabe Sísa Karáhéga peh morá tánáhráq Maniká titiratena pukúwe. Itene ahbabáqsabe aiq kaweraito púana mókake we tuinaraq mi arámbéhrí mónkakáq íre mirainawire. Wensabé aiq pútare ateq áwénunúna ke airaiq kaweraitanieéna tuinkéhe.

10

Ménkámehnkáne korahqka titirorahi naneqme íre awehrare i ehwéhne.

1 Mósísiga sehgíóro ú ehwehnká mókake sína naneqmarínsábé peh píkísah tahnsá púana mi ehwéhnká áwahe íre tábúsoqme sokigi aieráhire. Mi ehwéh irarúnka mó opéq mó opérue wehukega titiraruqarurowe. Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéq se kegá titiré sansa sehgíónká kaweraritahráhiro? Írakaumo. Mi sansánká wehuke íre airaiq kaweraritahráhire.

2 Titiré sansa sehgíónká kawerarítéhtáq tahirímé sega mó opéq mó opérue íre titiraruqaruro irino. Kawerarítéhtáq tahirímé sene ahbabáqsabe mónkakáq íre iwíáhia titiré sansa aiq súáh irino. 3 Sega mó opéq mó opérue titirotaq sene ahbabáqsabe íre kawerorahia peh iwíáh aruqarurowe. 4 Mémene korahqkakáq káhone korahqkakáqká wehukene ahbabáq íre kaweraritahráhi puara sene ahbabáqsabe iwíáh aruqarurowe.

5 Minayabe Sísa Karáhéga marakóipeq tuinaútaq wega Manikánsabe mahraréna,

Are ménkámehnkáne korahqtaté titiré sansansábé

íre awahbehre. Arene arambehri mirainkeheé

arega ninonka aiq kaweraintahne.

6 Wehukene ahbabáq kawerariteyabe ménkámehnká arene tahberapeq age sansánkákáq sene korahqtaté titiré sansankákáqsábé íre awahbehre.

7 Minayabe ínéga arensabé mahraréna,

Maniká Nániboo, are awahbeh arámbéhrí

mirainieéna aiq tutauge. Púkuipéqté éhwéhnká

íné éhweh aiq irarinserah sehginauge uge úwe. (Buk Song 40.6-8)

8 Téhwe Sísa Karáhéga mahraréna, Are ménkámehnkáne korahqtaté titiré sansánsábé íre awahbehre. Wehukene ahbabáq kawerariteyabe ménkámehnká arene tahberapeq age sansankákáq sene korahqtaté titiré sansánkákáqsábé íre awahbehre úwe. Wehukega mi titiré sansa pehipi íre miraia peh Mósísine ehweh sehgíóro únsabe mirauwe. 9 Anehe Sísaga mó mahraréna, Are awahbeh arámbéhrí mirainieéna tumíóge úwe. Minayabe wega naho titiré sansa suena itene ahbabáqsabe kaweraitanieéna o sansa áhwárówe. 10 Sísa Karáhéga Maniká awahbó arámbéhrí kawerue miraéna peh morá tánáhráq pukéna wene anonkataté Maniká titiratowe. Wega miraúnka itene ahbabáq kaweraitowaq amahnága ite kaweqtaq mía míaúne.

Sísaga titirúnka itene ahbabáq airaiq kaweraitéhre i ehwéhne.

11 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá mó wehekáh mó wehekáhnue iriwe méra peh morá mi titíré arámbéhrí aruqarurowe. Mi titíré arámbéhríonka wehukene ahbabáq íre kaweraritahráhire. 12 Sísa Karáhéga peh morágáké itene ahbabáqsabe peh morá tánáhráq titirúnka ahriahri peh awehraq kagaire. Wega titirarena Manikáne ayah púpeq tútuue mía míaire.

13 Tútuue mía míaéna áwénunire. Mókake Manikánka, Arene naruo págegeue wahnahnarito teawinkeheéna áwénunire. 14 Wega morágáké titirúnka ite ahriahri kaweqtaq mía míaigeheéna itene ahbabáqsabe airaiq kaweraitowe.

15 Minayabe Manikáne Awanka teíre. Wega Púkuipéq ebeq mahraréna,

16 Itene Wahnahnka mahraréna, Mi tanáhráq parabagínaraq ínéga o moráéné sansa áhwáranie. Néne ehweh kawerue siahtebagehboq sirupipeq mi ehwéh siahtebaritaníe. Néne ehweh kawerue siahreraq matiagehboq mi ehwéh iwíáh aritaníe úwe ire. (Jeremaia 31.33)

17 Púkuipéq anehe mó mahraréna,

Sene ahbabáqkakaq sene ahkaragáraakáq mó íre niahreraq matianie ire. (Jeremaia 31.34)

18 Wehukene ahbabáq airaiq kaweraitena mó íre ahreraq matíéh púara wehukega mónkakáq titirigehboq? Ahqáho. Írakaumo. Mó íre titirorahowe.

Itega Manikánsabe aiq pútare ateq weba wahtotaq kowíanehe i ehwéhne.

19 Néne iyahnabo anímáríno, Sísa pukútaq wene korahq tunsabe itega íre áhreia peh Kaweqtapéq Maniká míéhrabeq kioráhúne. 20 Sísaga kaweq o ah sabaro púaq itega oga mérapeq Maniká míéhrabeq kioráhúne. Sísa pukútaq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté parahnkeq tahnsá ónsá senahpeqté subame tuwe. Miraúmé mi paráhnkéq Sísane anonkansabé sokigi aiíre. 21 Sísa Karáhéwé amahnága Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání anotah anínéna Manikáne animárí wahnah aitéhre.

22 Wega kaweq wanítáté itene inonka aiq pabeq paberaitéhre. Sísane korahqtaté itene irupipeq káqsuahraitéh púaq itene ahbabáq peh kéhre íwíáh íre úne. Minayabe itene irupipeq kaweq iwíáhéq, Manikánsabe aiq pútare ateq weba wahtotaq kowíanehe íwíáhoro. 23 Manikánka mirainauge ú ehweh aiq pútaraginawire íwíáhúne. Minayabe itega íre túbáh agia peh wega mirainawire íwíáhéq ambubu atianeheqmúne íwíáhoro.

24 Mó Sísa tagaríáh kéyábé iwíáhéq sensabé irutaboiréq we séhréh atéhonehe íwíáhoro. 25 Sísa tagaríáh ké momiwíé sansa súého. Táhmaro mó kegá aiq suto serahniyeho. Írakaumo. Itene Wahnah tuina tanáhráq aiq wahtonagi puaq itene irupipeq kaweq iwíáh kankehboq síwáhnoréq we séhréh atéhoro.

Manikáne ahninkáwáné ehweh inehepeq súého i ehwéhne.

26 Írátíáhro. Téhwe Sísane sánsá aiq ahtebéq anehe iteitene iuwahbeh iwíáh miraéq ahbabáq aruqarurirataq mi ahbábáq kaweraiteyabe mó íre titirorahire. Írakaumo. 27 Mó íre titirorahi puaq peh áhreéq iransánéq Manikánka ehweh aitahna tanáhráqsábé áwénunoneheqmóe. Manikánsabe ahqáho atáh ké tabikira iráípéqsábé áwénunoneheqmóe. 28 Wehukenínká Mósísiga sehgíóro ú ehweh anteruowara téhranítégábópoq apahránítógábópoq tagéra wene ahbabáq pahsutowara író kega ahbabáq aninsábé íre sirutaboiratasa subiq súówe.

29 Ite kaweqtaq mía míaigeheéna Sísane korahqka kaweraitowana anehe mó anínká mi koráhqkákáq Sísaga o moráéné sansankákáqsábé abehq náneq mire éna anetaníbo íwíáhéna Manikáne ahninkáwá anehepeq súéhre. Mósísine ehweh anteruo anímé wehukega íre sirutaboiratasa peh kamah awera subiq súówe. Subiq súónsabe Manikáne Awanka séhréh atéh sánsá anehepeq súéh ánímé Manikánka mi aní aneratankéhbo? Mókake wega mi aní anotahtaq kamah awinawire. 30 Maniká ite tagariona anínká púkuipéq aiq mahraréna,

Ahbabáqsabe ayahqmarewé ínénéne arambehri wire ire. (Lo 32.35)

Wene ehwehnka mó mahraréna,

Itene Wahnahnka wene animárí sainsuena ehweh aritanawire ire. (Lo 32.36)

31 Maniká oga mía míai anínéna ahbabáq ke sainsuena ehweh aritahna puaq áhreéq wene sánsá anehepeq súéhneho íwíáhoro.

Sísansabé aiq pútare ateq wene sánsá págegeue sehgíóro i ehwéhne.

32 Itega Sísansabé téh aiq pútare atáró tanáhráqsábé iahreraq matíáhro. Manikáne sansá téhreh tahnsánirara mó kegá íwíoqnarowaq wene sánsá íre susa peh ambubu atiarowe. 33 Wehuke míópi ite iriitárówara íre kaweq ehwéh aitera íwíoqnarowe. Sega mó tanáhráq mó ke moq síwíoqnarowaq mi keyábé irutaboiréq kosíéhnehurowe.

34 Sega Sísa tagaríáh ké karábúsiipéq mórítárówaq sensabé irutaboiréq séhréh arítárówe. Mó kegá itene ménsámehnsá moke pehipi meraotaq ite íre abiahnsania peh irupipeq eyoyói ke míarowe. Oganúq ítéh náneq mó kegá íre meyahráhowe íwíáhuro puaq irupipeq eyoyó ke míarowe.

35 Menah itega Sísane sánsá kawerue sehgirowe. Ahriahri sehgioneheqmúne íwíáh íre súáhro. Írakaumo. Itega íre súéhrataqmé Manikánka anotah apéq náinkéhe. 36 Mi apéq náinkeheéq Maniká awahbeh arámbéhrí págegeue sehgíóro. Ahriahri mirairataqmé Manikánka náina apéq aiq náinawire. 37 Minayabe wene ehwehnka mahraréna,

Pehgáriq tanáhráq parabagínaraq tuinie i anímé tuinawire. We íre túbáh agia peh apubúue tuinawire.

38 Néne ani kaweqtaq mía míai anínká ínénsabe aiq pútare ainta aintai puana kaweqtaq mía míainkehe. Peh néne sánsá suena túbáh agi ánínsábé íre nuwahbanawire ire. (Habakuk 2.3-4)

39 Itega wene sánsá ambubu atawéq íre kugeqnáhnúne. Ahqáho. Iraipéq pokoneherao ke tahnsa ké íre míone. Írakaumo. Sísansabé aiq pútare ateq oga mérapeq awaq miona ke úne.

11

Manikánsabe aiq pútare ateyabe áwahe ehwéhne.

1 Manikánsabe aiq pútare atona sansá sehgiunawe Manikánka irarú ehweh aiq pútaraginawire íwíáhéq minayabe áwénunúne. Itene iuranka mi naneqsabé íre tagónayabé anetaníbo. Peh ite iahtebónawe wega irarú ehweh peh aiq pútaraginawire. 2 Naho naho itene igaqnaréhga Manikánsabe aiq pútare atówana wega sensabé kawerowe aritowe.

3 Manikánka irarúnka mah marákó márákóákáq íópeqkákáq miraro ehwéhnsábé aiq pútare atone. Amahnága moke tagóna naneqme íre tagahrahúna naneqtaté Manikánka mirarowe.

Ábérireh Ínókureh Nóahrehga Manikánsabe aiq pútare ato ehwéhne.

4 Ábériga Maniká titirútaq wensabé aiq pútare ato púana wene arambehriga wenawah Kéínine arambehri kiotaikúwe. Wega Manikánsabe aiq pútare atonsabe Manikánka wensabé, Kaweróne. Kaweqtaq míahne atowe. Ábéri naho pukúwe. We oga míotaq Manikánsabe kawerue aiq pútare ato ehweh amahnágaákáq teíre. (Stat 4.3-10)

5 Ínókuga Manikánsabe aiq pútare atowana Manikánka we tumero púana íre pukúwe. We tabanagútaq mó kegá we kabaruwana Manikánka we tumero púana íre ábóraq marówe. Púkuipéqté éhwéhnká mahraréna, Manikánka we íre tumero tanáhráq Ínókuga Maniká awahbeh sansánúwe ire. (Stat 5.21-24)

6 Peh morá Manikánsabe aiq pútare atáh kégá we awahbeh sansá sehgioráhowe. Wehukenínká Manikápa pehipi íre kioráhire. Ebeqme wega, Maniká aiq míéhre íwíáhéna, We anebahrúna ke mókake kaweraitanawire íwíáhínaraqmé weba kioráhire.

7 Nóahga Manikánsabe aiq pútare atowana Manikánka sinaú tanáhráqsábé teawuwe. Teawuwana Nóahga mi tanáhráqsábé íre tagótaq mi ehwéhnsábé aiq pútare atena Manikáne ehweh sehgiuwe. Wega mi ehwéh sehgiena anotah sipí mirarowe. Nóahreh karírónánínká sípiipéq kibekue méra wání piotaq íre pukuwe. Nóahga Manikánsabe aiq pútare atonserah mah marákó márákóípéq míó kega íre aiq pútare atówe. Minayabe Manikánka mi keyábé ehweh aritena kamah ariuwe. Nóahga Manikánsabe aiq pútare atonsabe Manikánka, Are kaweqtaq míahne atowe. (Stat 6.13-22)

Ébáráhmareq Sárahreqka Manikánsabe aiq pútare atóya ehwéhne.

8 Manikánka Ébáráhma téh áhrabútaq Ébáráhmaga Manikánsabe aiq pútare atena wene ehweh sehgiena wenawahpeq suena wega íre tagario marákórápéq, Manikánka náwiníe ú marákórápéq pokúwe.* 9 Wega Manikánsabe aiq pútare atena náwiníe ue omasa márákórápéq pokéna wáhnaupéqté kéné marakórapeq kowíowe. Wega peh úqnapipéq seri nahtápéq kaegaeúwara wenahnité Áhísáhkireq Sékópareqka moq úqnapipéq kaegaeuye. Mi anítégá Manikánka Ébáráhma teawu ehwéhnsábé moq aiq pútare atera mi ehwéh aiq pútaraginawire éra áwénunuye. 10 Ébáráhmaga Manikánka webataq áhwáraro mapéq kagai mapéq kibekinie íwíáhúwe. Mitaq kibekéyabe arutaboiréna áwénunúwe.

11 Ébáráhmane ahre Sárah orenínéna inahupeq mó íre kaegaeútaq Ébáráhmaga iwíáhéna, Manikánka, We animai maqmiankéhe ue omasa éhwéh aiq pútaraginawire ú púana Manikánka Sárah séhréh atowana animai maqmiowe. 12 Ébáráhma pukorahú koré míotaq wene ahrega animai maqmiowe. Mi aní anonurowara wenanahréh peh íregáritaq úkue míówe. Íópeq wehyoq áhnte kéhnserah wenanahréh peh íregáritaq úkue míówe. Náhmbísibeq arahwé áhnte kéhrara wehukega íre sáhnsahoráhonserah wenanahréh peh íregáritaq úkue míówe.

13 Moke teiú ánímárí Manikánsabe aiq pútare atera sene marakóipeq mé tanahráq parabagútaq pukuwe. Sega marakóipeq oga míó tanahráq Manikánka mókake náiníe ú naneqmarí íre meyówe. Írakaumo. Wehukenínká áwénuni naneq íre wahtote tagehnserah mi kegá áwénunu naneqmarí sirupipeq tagéra iwíáh íwíáhéra, Ite marakóipeq míonaraq peh wáhnaupéqté ké tahnsa míone éra pahsúówe. 14 Mahna tahnsa éhwéh pahsúó kega íre mah marákóípéqsábé peh kaweq matábúrápéqsábé sirutaboiruwe.

15 Ébáráhmarehga suto marákóyábé íre sirutaboiruwe. Írakaumo. Mitaq sirutaboirutaq tahirímé kouwekorahu irino. 16 Suto marákóyábé íre sirutaboiruwe. Írakaumo. Peh íópeq kiotaiki mapéqsábé sirutaboiruwe. Sega Manikánsabe, Arebataq Maniká Iteribo wone atónsabe Manikánka sene ehwehnsabé íre ayehitówe. Írakaumo. Peh sega awaq miageheéna wega íópipeq kaweq matábúrápéq kawerarowe.

17-18 Manikánka Ébáráhmansabé, Mókake arenahni Áhísáhkine animárí arenanahréh míagehe úwe. Anehe wega Ébáráhmansabé, Arene mahbi Áhísáhkiwe subiqme titirainto teawuwe. Teawena, Ébáráhmaga mi ehwéh sehginabomo éna áhwárawe tagówe. Ébáráhmaga Manikánsabe aiq pútare atena, Wene ehweh sehginauge íwíáhéna wenahni subiq suanaúwe. 19 Subiq suanaútaq iwíáhéna, Ínéga we subiq súáhnaraq Manikánka oganúq atahráhire úwe. Puki anínká oga úkue Wenaboba mía míainserah Áhísáhki áura pukéna we moq wenaboba mía míaúwe.

Áhísáhkireh Sékópareh Sóséparehga Manikánsabe aiq pútare ató ehwehne.

20 Áhísáhkiga Manikánsabe aiq pútare atena orerague pukinaútaq wenahnité Sékópareq Ísoreqsabé kaweq ehwéh teríúwe. Wega anehe sína naneqsabé irarúwe. (Stat 27.27-29,39-40)

21 Sékópaga moq Manikánsabe aiq pútare atena orerague pukinaútaq wenahni Sósépane anitéyábé kaweq ehwéh aritena wene pegiqnáhnkarataq káuqmunue saqmatawéna Manikánsabe iwíáh íwíáh atowe. (Stat 47.31–48.20)

22 Sósépaga moq Manikánsabe aiq pútare atena orerague pukinaútaq Ísara kegá Ísípi marákórápéq súéhra ehwéhnkákáq wene ayahnsa kiroqmera pokira ehwéhnkákáq irarúwe. (Stat 50.24-25; Kisim Bek 13.19)

Mósísiga Manikánsabe aiq pútare ato ehwéhne.

23 Mósísine anoiboga Ísípi marákórápéq méra Manikánsabe aiq pútare atera Mósísi maqmaróyataq sene naruoga subíyehoéra apahtáró íótáq sene ani kopéq átóye. Mibeqté wáhnáhnká Ísara keyabé, Animai maqmaréhrataq subiq súáhro úwara Mósísine anoiboga sene animai tagéra, Kaweq mai wíre íwíáhéra íre áhreia subiq súáhro ú ehweh anterúóye. (Kisim Bek 1.22, 2.2)

24 Mósísi inahunahní míotaq mibeqté kéné wahnahne ayahunkawagá meyowe. Mósísiga Manikánsabe aiq pútare atena anonúkútaq, Íné íre mi iníné ahninkáwá úge. Írakaumo úwe. 25 Írakaumo iwíáhéna, Ahbabáq miraonawe pehgáriq tanáhráq iwíáh íwíáhé sansa púana íre mirainauge úwe. Minayabe Ísípi kegá wenawahrah Isárá ké síwíoqnotaq Mósísiga mina tagéna, Ísípi aní míanie íre iwíáhia peh, Nánuwahrah Manikáne animárínseq míanie íwíáhúwe. 26 Manikáne animárínseq míanie íwíáhéna, Sína anímé Karáhéne sánsá sehgíónsábé Ísípi kegá níwíoqnagehe. Anetaníbo. Manikáne sansá sehginíe. Wega nánina naneqmarínká Ísípi marákórápéq moke móneakáq kaweq awáhríq náneqmarínkákáq kiotaikinae íwíáhúwe. (Kisim Bek 1.22, 2.2,10-12)

27 Mibeqté wáhnáh ánínká Mósísinsabé abiahnsa atowana wega Manikánsabe aiq pútare atena íre áhreia Ísípi marákórápéq suena pokúwe. Wehukega sene siuratate Maniká íre tagahrahuwana Mósísiga wene arupipeqté íwíáhgá Maniká tagówe. We tagó púana págege atowana wene kaweq sansá ambubu atawéna sehgiuwe. 28 Wega Manikánsabe aiq pútare atena wene ehweh irena sótaikú siahreraq ko sansa áhwárówe. Áhwáréna Ísara keyábé, Sipisípiq subiqme mi kané korahq itene méhpehtapéq abaq máráhro aritowe. Mirairataq íópeqté ánínká sótaikéna itene ebeq piah anímárí íre subiq suankéhe teriuwe. (Kisim Bek 2.15, 12.21-30)

Áhnte Ísara kegá Manikáne sansá ambubu atawéra sehgíú ehwehne.

29 Ísara kegá Manikánsabe aiq pútare atera anotah waní kéráwéguwe. Mi waní áwíqmé Káhtore Soréq Wáníne. Ísara kegá mi wanítáq kéráwégonehera utaq mi waní taraqnágúwara sega awaho marákóráq nogónserahnue kéaguwe. Ísípi ebehu kegá sinehe kaqme kéra Ísara kegá onserahnoneheqmúne íwíáhéra mitaq kéráwégonehera utaq mi waní anotah waní piowara wánínkue pukuwe.

30 Mó tanáhráq Ísara kegá Manikánsabe aiq pútare atera wene ehweh sehgíú púara Séríko suwahpeq ebah kurí pera áhtápéq abapete téhtaré wéhékáh abugeqnáhnuríówana mi ebáh kúrí sokogúwe. 31 Séríko suwahpeqte weh aebó íní wenáwíq Áráhpa míowe. Mi ebáh kúrí íre sokogútaq mi inínká Manikánsabe aiq pútare atena téhtaré Ísárá ánítégá ahboerayeheéra suyataq mehweh aritena séhréh aritowe. Séríko suwahpeqte kégá Manikánsabe íre aiq pútare atówana peh morá mi inínká wensabé aiq pútare atowe. Minayabe mi ebáh kúrí sokogútaq Ísara kegá moke Séríko suwahpeqte ké subiqme oraruera peh morá mina séhréh arito iní íre subiq susa pehragatówe.

32 Manikánsabe aiq pútare ató ke éhweh mó teinínkono? Wehuke síwíqmari Kíréóni, Páráki, Sáhmúsóni, Sépáta, Tébíti, Sáhmúérireh mó Manikáne ehweh iraru kereqne ehweh áhnte kéh púana moke íre teieráhuge. 33 Sega Manikánsabe aiq pútare atówe. Mibeqté táhmaro kégá mó marákórápéqté kéreq ebehutaq kiotaikuwe. Mibeqté táhmaro kegá kaweq sansánéra Manikánka náiníe ú naneq meyówe. Mibeqté táhmaro kegá Manikánsabe aiq pútare atonka úrinsi iá tahnsa kane áwéh músúríowe.

34 Mibeqté táhmaro kegá anotah iraró puinsúówe. Mibeqté táhmaro kegá sene naruoga pokatate kiraranehera utaq íre subiq súówara sabigue pehbeheráh pokuwe. Mibeqté táhmaro ké mareqmareq keéra Manikánsabe aiq pútare atónsabe tauntahu ke úkuwe. Mibeqté táhmaro kegá ebehutaq tauntahunéra wáhnaupéqté ké subipáhrarúówe. 35 Mibeqté táhmaro ahrérónká Manikánsabe aiq pútare ató púara sensuwehqso pukutaq mó oganúkuwe. Mibeqté táhmaro kegá Manikánsabe aiq pútare atówara sene naruoga se saiqnaríówe. Saiqnaríówara sega Manikáne sansá sinehepeq súótaq tahirímé sene naruoga soraq súó irino. Sene sinonkansabé íre sirutaboiria peh oga mérapeqsábé sirutaboiru puara Manikáne sansá ambubu atíó púara sene naruoga subiq súówara pukuwe.

36 Maniká íre tagaríó kega mó táhmaro ke siwiréh aritera sahtáté subiqmarera séniraté táhru táhruue karábúsiipéq mórítówe. 37 Mó kegá táhmaro ebahnsatate tuparuqme subiq súówe. Sega mó táhmaro ke sóraté ákáh kiraq súówe. Sega mó táhmaro ke pokatate kiraq suqme subiq súówe. Manikánsabe aiq pútare ató ke tabonahuwara sene naruoga síwíoqnéra íre kawerarítówara korósi tabónáhunsabé sipisípiqne áúakaq mémene áúakaqtáté aneranerue míówe. 38 Aneranerue méra abatapi pokéra sáwéhrapeqkákáq ónapipéqkákáq kaegaeuwe. Se kaweq ke míówara mó mah marákóípéqté kégá íre kaweq ke míówana sensabé siyehitówe.

39 Sega Manikánsabe aiq pútare ató púana wega sensabé kawerowe aritowe. Se marakóipeq míótaq Manikánka náriníe ue omasa náneqmarí íre meyówe. 40 Manikánka wensabé aiq pútare atona ke kaweq ah sabaitowe. Naho míó kega mi ahtápéq ebeq íre kíúwe. Írakaumo. Íre kíúwana Manikánka, Sereq itereq moráráq kigehe aitowe.

12

Itega Sísa tagéq iwíáh íwíáh atanéhe i ehwéhne.

1 Mina teiú kégá Manikánsabe kawerue aiq pútare atera amahnága sensuwanka ite abugeqnáhnurawéra iwahnkanowe. Sega Manikánsabe kawerue aiq pútare atónsabe itega iwíáhue tagéq kaweq ahtápéq korahúne. Manikáne ahtapeq tauntahunue nogonéhboq moke umehi naneq sueq ahbabárorahi naneqmarí inehepeq suaneheqmúne.

2 Sísansabé ahriahri tagéq iwíáh íwíáh atanéhe. Itega wensabé téh aiq pútare atáráunaraq séhréh aitena mókakeakáq séhréh aitankéhe. Minayabe wene sánsánsábé iwíáhue taganehe. Sega Sísa awankátaq táhpawe subiq suanehera utaq wega, Mókake nirupipeq eyoyó aintanawire íwíáhúwe. Minayabe awankátaq táhpawe puké sansa ayehiteh sansansábé íre iwíáhia amahnága Manikáne ayah púpeq tútuue mía míaire.

Wene animárí ahbabárirataq Manikánka kaweraritanieéna kamah arinkéhe i ehwéhne.

3 Ahbabáq kega Sísansabé anotah abíáhnsá atera áwíoqnotaq wega págegeue ména íre túbáh agúwe. Minayabe iwíáhéq túbáh agiyehboq wene sánsá peh kawerue sehgíóro.

4 Itega ahbabáq saiqnaruaneheéq págegeue arambehriowe. Miraonsabé ahbabáq kega íwíoqnahtaq itene korahq íre túíraq peh oga míáhwe. Minayabe iwíáhue tagahro. 5 Wene púkuipéqté éhwéh págege ehwéh iahreraq kehro? Mi ehwéhnká mahraréna,

Nénahníno, itene Wahnahnka are kaweratanieéna kamah awinah ahtebáhno. Wega arensabé, Íre kaweróne atahnaraq arega wene sánsá sehgieyabe anetaníbo íwíáhineho. Íakaumo. 6 Arutaboiri anínká ahbabárínaraq itene Wahnahnka kaweratanieéna kamah awinkéhe. Wega moke wene animárí úko ke wahnahnatawéna se ahbabárirataq kamah arinkéhe ire. (Sindaun 3.11-12)

7 Wene kaweq anímárí míageheéna itega ahbabárúnaraq Maniká Iteriboga kaweraitanieéna kamah aíre. Wega kamah aina tanáhráq minayabe iwíáhéq pehwehrue méq wega sokigi aina naneq ahtebéq págegeue míáhro. Sene animárí kaweqtaq míageheéra kaweq sibówáréhga wahnahnaritera kawerue kamah aríé mino.

8 Ite ahbabárotaq Maniká Iteriboga peh áwé tagehtaq tahirímé ite íre wene animárí pehipéqté ánímárí míáh irino. 9 Iteriborehga ite kaweraitaneheéra kamah aiéwaq sene ehweh ireq sensabé kowe ariteq iwíáh íwíáhúne. Minayabe Maniká Iteribonsabé anotahtaq kowe atáhro. Wega iteiuwa auráq matawéna kamah ainaraq kowe atáhro. Kowe atáhnaraq oga mía míaoneheqmúne.

10 Iteriborehga ite káriq anímárí míarauna tanáhráq seyega iwíáhuronserah íwáhnoréra kamah aiátówe. Ite we kaweqtaq mía mía inserahnigeheéna Manikánka íwáhnoréna kawerue kamah ainainire. 11 Wega kamah aí tánáhráq itene irupipeq íre eyoyóia peh umeh agire. Téhwe itene irupipeq umeh agiraq sokigi aí náneq ahtebónaraq anehe ite kaweqtaq méq itene iru ukiqme míahrahúne.

Tauntahu ke méq Sísane arambehrioro i ehwéhne.

12 Mareqmareq ayáhnkáránkákáq ké míéhboq tauntahu ke méq Sísane arambehrioro. Mareqmareq aréhúnkákáq ké míéhboq tauntahu ke méq 13 wene obarisa áhtápéq nogóro. Mirairataq itene igárá íre mareqmarerinae. Írakaumo. Peh kawetaq kagainae.

14 Moke mó kereq kaweqtaq méq uwaresa ké méq arambehrioro. Manikánka kaweqtaq mía mía inserahnigeheéq arambehrioro. Ahbabáq kega itene Wahnah íre tagagehe. 15 Manikánka séhréh aitéh sánsá sehgíónsábé túbáh agiyehboq kawerurero. Kítabeh awanká sera tahnsá úkéq mó ke ahbabáq arítéhboq kawerurero.

16 Mó aníné weh ahre abarie sansá pehragahro. Wehukení wenáwíq Ísoe. Wega arupibiútaq tira táhútáhúq meyanieéna moke awaqmiahráhi naneq paiqmarowe. Wega Manikánka ebeq piah aní aweráhi naneqsabé anetaníbo íwíáhúwe. Wega miraú serahniyehboq kawerurero. 17 Téhwe Ísoga awaq miahráhi naneq paiqmarena anehe minayabe arutaboiréna wenabonsabé, Kawerainto éna ibisówe. Téhwe wega mi naneqsabé anetaníbo íwíáhéna aiq paiqmaro púana anehe mónkakáq íre meyahráhire.

Itega o Sarúsarama suwahpeq íópipeq kéhrabeq aiq sewe i ehwéhne.

18 Itega íre tagahraho mapéq sewe. Íre táhtorahráho mapéq sewe. Ísara kegá tagahraho sawéh áwíq Sáínái suwe. Táhtorahráho sawéhrápéq suwe. Itega Ísara kegá íre mirau serahnowe. Itega mina tahnsa tagahraho sawéhrápéq íre koragarowe. Sega mi sawéhráq koragéra anotah irobina tagéra anehe anotah sunkíkírú tagéra anotah soírírú tagowe. 19 Tagowana pembíáhnúwara irera mó aníné ehweh írówe. Sega mi ehwéh téh írótaq áhreéra Mósísinsabé, Mi ehwéh mó ireyabe iuwahriehre éra mó íre irarúno teawo éra pagu pagunuwe.

20 Manikánka sensabé, Wehukenínkábópoq ménkámehnkánkábópoq mah sawéhráq abasáhnaraq ebahnserá tuparuqme subiq súáhro aritonsabe áhreéra Mósísinsabé, Mó íre irarúno teawo éra pagu pagunuwe. 21 Sega tago naneqsabé áhreorahi naneq puana anotahtaq áhreuwe. Minayabe Mósísiga mahraréna, Íné áhreéna iransánuge úwe. (Kisim Bek 19.12-13,16)

22 Ísara kegá áhreu naneqsabé suronserah itega íre sewe. Írakaumo. Sáíóna sawéhrápéqmé Maniká oga mía míairabeq we kahnáh suwahpeq mire. Íópeq o Sarúsarama suwahpeq mire. Itega mitaq sewe. Mitaq peh íregáritaq íópeqté kégá iwíáh íwíáh orabeq sewe. 23 Manikánka ite omaq sito kene sensíwíqmari sehiranue íópeq marowe. Marowaq téh omaq sito kegá íópeq momiwíorabeq sewe. Manikánka moke mah kehiná kéhíná ehweh aitena saiuwankéhe. Weba aiq sewe. Manikánka kaweqtaq mía míao ke aiq kaweraritowara sensiwamarí míáhrabeq sewe. 24 Itega Sísaba sewe. Sísaga o moráéné ehweh áhwárótaq wene korahq tunka mi ehwéh págege arowe. Sísane korahqka íre Ábérine korahqka irarú serahnuwe. Írakaumo. Sísane korahqka Ábérine korahq kiotaikéna peh kaweq ehwéh irarire.

Manikánka teí éhwéh anterúéhboq kawerurero i ehwéhne.

25 Iahre parosa ké méq Manikánka teí éhwéh anterúéhboq kawerurero. Naho mah marákóípéq míó keyabé págege ehwéh teriuwara anterúówe. Sega anterúónsabe Manikánka kamah ariu púara sega íre kopéragorahuwe. Itega moq íre kopéragorahúne. Írakaumo. Amahnága Manikánka íópeqté éhwéh teí púaq itega mi ehwéh inehepeq súáhnaraq wega ite anotahtaq kamahinkéhe. 26 Naho Manikánka ehweh teriutaq mah marákó márákó máríúwe. Amahnága wega mahraréna,

Mókake íre peh morá mah marákó márákóyábé mónkakáq máríúno atanauge. Íópeqkákáqsábé moq, Máríúno atanauge ire. (Hagai 2.6)

27 Wega, Mónkakáq máríúno atanauge insabé mah ehwéh irahráhúne. Wega miraro naneqmarí kúrugúruorahi naneqmarínsábé, Kúrugúruúno atahnana tabanaginae. Peh morá íre kúrugúruorahi naneqmarí kagainawire.

28 Manikánka wahnah wahnahnirabeq íre kúrugúruorahire. Wega itensabé, Awaq míáhro aitéhnsábé wensabé áhtenéq we awahbeh sansánéq wensabé iwíáh íwíáh atone. 29 Manikámé moke toráh agorahi irá tahnsane. Minayabe wensabé áhtenéq iwíáh íwíáh atone.

13

Wensabé wensabé arutaboiratéhoro i ehwéhne.

1 Sísa tagaríáh kéo, wensabé wensabé arutaboiratéhoro. 2 Wáhnaupéqté kégá iteba sirataq kawerue mehweh ariteq kirabo arítáhro. Menah mó kegá seba suro ke mehweh aritera kirabo aritera suro ke peh wáhnaupéqté kée íwíáhurowe. Írakaumo. Peh íópeqté ké mehweh aritera kirabo arítárówe.

3 Sísa tagaríáh ké karábúsiipéq míéhrataq sensabé iwíáhoro. Sensabé iwíáhéq sirutaboiriranka sereq moráráq karábúsiipéq mé tahnsa íwíáhoro. Sísa tagaríáh ké síwíoqnehrataq sensabé iwíáhoro. Iteitene inonka moq íérire íwíáhéq sensabé iwíáhoro.

4 Ahre mewe sansamé wehké sansamé kaweq sansáne. Minayabe wehga mó aníné ahre abariíneho. Ahrega mó aníné weh abariíneho. Mó aníné ahre weh abario ke Manikánka ehweh aritena kamah arinkéhe.

Móneyabé irutaboiriyeho i ehwéhne.

5 Móneyabé irutaboiriyehboq peh matíéhra naneqsabé aiq awehraq mire íwíáhoro. Minayabe Manikánka aiq mahraréna,

Are íre auwaníe. Inehepeq íre auwaníe. Írakaumo ire. (Lo 31.6)

6 Minayabe árahinabomo íwíáh íre oro. Peh págegeue Manikáne ehwehnka irarinserah irarenehe. Wene ehwehnka mahraréna,

Néne Wahnahnka séhréh aintéh púana íre áhreinie. Wega séhréh aintéh púara mó kegá pehipi íre kamah anigéhe ire. (Buk Song 118.6)

Sísa kéreyabe íre iyehitegurégúia peh kéranehe i ehwéhne.

7 Ite Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kegá Manikáne ehweh íwáhnorurowaq sensabé iwíáhoro. Sega kaweq arámbéhríéra Manikánsabe kawerue aiq pútare atárónserahnoro. 8 Sísa Karáhéwé menahnkákáq amahnágaákáq mókakeakáq ahriahri peh monseráhnue mía míaire.

9 Mó kegá áwánáh éhwéh teírataq mi ehwéhnsábé aiq pútare arítéhranka Manikáne sansá súého. Wega séhréh aitéhnsábé iteiyuwa págegeue míahrahúne. Mó naneq tahutáhúq awehrié sansa sehgionka iteiuwa íre págege aitahráhire. Mina tahnsa sánsá sehgironka wehuke íre séhréh aitahráhire.

10 Peh ite Sísa tagariona kené o tahbé kéhre. Manikáne mibeq mahbeq arítáh ké naho táhbérápéqté mewe nah kegá o tahbérápéqté táhútáhúq íre mewe nahwe. Írakaumo.* 11 Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh kégá Anotah Kawéqtápéq pokotaq wehukene ahbabáqsabe kaweraritankeheéra ménkámehnkáne korahq mewera titirowe. Peh korahq mewera titiréra mi kamáríné sinonka mewera ahnansahrapeq ira paríáhwe. 12 Mira onserah itene ahbabáqsabe kaweraitanieéna Sísaga ahnansahrapeq awankátaq táhpawe pukéna wene korahq tunka kaweraitéhre.

13 Minayabe ite iuwahbeh sansá sueq ahnansahrapeq Sísaba kowíanehe. Mó kegá Sísa áwíoqnowe. Itega weba wahtotaq kowíáhnaraq sega ite moq íwíoqnaneherawoe. Íwíoqnehransabé anetaníbo éq weba kowíanehe íwíáhoro. 14 Mah marákó márákóípéq ite mía míaona matábúrápéq íre kéhre. Minayabe peh kagaína matábúrápéqsábé áwénunúne.

15 Áwénunéq amahnága ite ménkámehnkátate íre titiria peh ahriahri Manikánsabe Sísa áwírue kaweróne ateq itene íwéhrate iwíáh íwíáh atanéhe. 16 Kaweq sansá súéhboq ahriahri kaweq sansánoro. Ite matíéhra naneq wenáwíoro. Mi sansátáré Maniká awahbeh sansá púaq ibitagínehboq kawerue miraoro.

Itetaq wahnahno kené ehweh sehgíóro i ehwéhne.

17 Ite Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kegá ite séhréh aitaneheéra ite auráq matíáhwe. Moke sene arámbéhríyábé Maniká teawigéhe. Minayabe itetaq wahnahno kené ehweh ireq kawerue sehgíóro. Sehgírataq sene arambehri eyoyóue miraorahowe. Sirupipeq umeh agínaraq sega ite íre séhréh aitahráhowe.

18 Itensabé ahriahri púreraitáhro. Itega kaweq sansánuraunayabé irupipeq eyoyóire. Mókakeakáq ahriahri itega kaweq sansánéyabe iuwahbehre. 19 Iteba apubúue kouwekiniboq Manikánsabe íné séhréh ainto ue púreraintáhro.

20 Sísa itene Wahnah pukútaq Manikánka iriwe oganúq atowe. Sísaga itene ahbabáqsabe pukúwana wene korahq tunka moráéné ehweh kawerarowana kagaire. Minayabe Sísaga ite Manikáne sipisípiq wahnahnaita aitaire. Manikánka iru ukiq itena 21 wene arambehri kawerue miraigeheéna séhréh aitéhre. Itene irupipeq we awahbeh sansá aitahnana kagainkehe. Sísa Karáhé anotah aní méq wensabé ahriahri iwíáh íwíáh atanéhe. Aiq miraoneheqmúne.

Páhsi parabaginai ehwéhne.

22 Néne iyahnabo anímáríno, itene irupipeq kaweraitanieéna mah pahsí sehiranuge. Mah pahsí peh wahtotaq ehwéh púaq kawerue sáhnsahwe íráhro. 23 Iteríbáq Tímóti karábúsiipéqté pugeq áúwátówe. Wega ínéba apubúue sínaraq iteba moráráq koragayehetauye.

24 Moke itene wahnahmarínseq Manikáne animárínseqsabé iroro teríéro. Moke Ítári marákórápéqté Sísa tagaríáh kégá itensabé iroro ewe. 25 Manikánka ite ómiyabé arutaboiraitena séhréh aitéhre.

* 11:8: Ébáráhma wenáwíq áwahewé áhnte kehináné sibowáe. Stat 17.5 tagáhno. Moke we éhweh Stat sapta 12-23 kéhre.

* 13:10: Mi o tahbé áwahewé mahraréna, Sísa Karáhé tahpato awanká itene o tahbé tahnsane. We pukúnka ite oga mé topáh o tahbérápéqté tópáh nóne ire.

Sémísi

1

2

3

4

5

Sémísi

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Áhnte ahtébíá kégá, Sémísiwe Sísane ábákawae íwíáhowe. Sémísiwe Sarúsarama suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq wahnahnú aninéna mah pahsí Sísa tagaríáh Ásíú ké séhréh aritanieéna sehiranúwe. Wega iwíáhéna, Sísansabé aiq pútare atáh kégá íre túbáh agia peh kaweq sansá miraigehe. Mirairataqmé sene kaweq sansá tagah kegá iwíáhéra, Mah kegá aiq pútaq Sísa tagaríáh ké wóe íwíáhigehe. Mah pahsí sáhnsáho kegá Sísane sánsá tábúsoqme sehgigeheéna Manikánka Sémísi iwíáh atowana mah pahsí sehiranúwe.

Sémísiga mah pahsí sehiranúwe.

1

1 Ínéwé Sémísi Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreqne arambehri aní múge. Néne páhsi sáhnsahwe tagahro. Ite Ísara ke airápété téhtaré káhnáh míone. Itene igaqnaréhga wáhnaupéqté kéné marakórapeq abae agunsabé mó ke suwahpeq míáhwe. Ite ómiga néne ehweh sáhnsahwe íráhro.

Moke ite áhwáreh naneqka págege aitéh éhwéhne.

2 Néne iyahnabo anímáríno, moke áhwáré naneq sínaraq iru ukiqme míáhro. 3 Íre kaweq sunúq sínaq Manikánsabe aiq pútare ateq wene sánsá íre susa peh kawerue sehgírataq págegeue míahrahowe. Minawé aiq tagaríáhwe. 4 Wene sánsá íre susa peh kawerue sehgírataq ite kaweqtaq míagehe. Ite kaweqtaq míéhrataqmé Manikánka séhréh aitena wega náina naneq íre tabonahigehe.

Ahtebé iwíáh tabonahi anínká púrerinkehe i ehwéhne.

5 Íre ahtebeh anínká Manikánsabe, Ahtebé iwíáh nánio ue púrerínaraq Manikánka ahtebé iwíáh atankéhe. 6 Manikánsabe, Nánio ue púrerirataq náninabomo árahinabomo íwíáhiyehboq peh aiq pútaq náninawire íwíáhoro. Wánínka mó kantoq mé kantorinserah árahinabomo íwíáhi anínká mó iwíáh mó iwíáhire. 7 Manikánka náninabomo árahinabomo íwíáhi anímé wega íre náwinawire. 8 Mó iwíáh mó iwíáhi anínká tábúsoqme arámbéhrí íre miraia peh áhwára áhwáraire. Wega náninabomo árahinabomo íwíáhinsabé Manikánka íre náwinawire.

Tabonah kereq áhnte mensáméhnsánkákáq kéreqsabé irari ehwéhne.

9 Sísa tagaríéh ání tabonahínaraq Manikánka wensabé, Anotah aní míahno atahnana iwíáh íwíáhinkehe. 10 Uworapeqté náneq kirena áraniwe ehyataginserah áhnte monéákáq ménsámehnsánkakaq sorupeh aní pukinae. Minayabe Manikánka áhnte moné matíéh ánínsábé, Pehgáriq aní míahno atahnana iwíáh íwíáhinkehe. 11 Ehbiehbeq anotah patáhitaq uworapeqté náneq ehyatague ára megínaraq íre kaweq naneq úkinae. Mina inserah áhnte monéákáq ánínká áhnte ahwímí árámbéhríínaraq pukinawire.

Manikánka ite ahbabáqtaqpeq íre móitahráhi ehwéhne.

12 Menah Manikánka mahraréna, Ínénsabe arutaboiri anínká mókake kagai apéq náwénaraq oga mía míainkehe ire. Minayabe ahbabárorahi tanáhráq sínaraq mi ahbábáqsábé ahqáho atéh ánínká kaweqtaq míahnaraq wega kagai apéq awaq mena iwíáh íwíáhinkehe. 13 Mó aníné arupipeqté íwíáhgá we abarirana wega, Ahbabárinie íwíáhínaraq, Manikánka mi iwíáh aintéhre íwíáhineho. Írakaumo. Ahbabáqka Maniká íre sabirorahi puana wega mó ke ahbabáqtaqpeq íre móitahráhire.

14 Téhwe itene irupipeqté íwíáhgá morání moráníné iwíáh abarire. Minayabe ite ahbabárigeheéna iteitene íre kaweq naneqsabé irutaboirúnaga ite ehnenehnenéna péhe éhwéh aitéhre. 15 Kía míéh íníné arupipeq káriq aní míéhrana mina inserah itene irupipeq ahbabáq iwiáh kéhre. Kía míéh ínínká ani maqmaréhnserah itene irupipeqté íwíáhgá ahbabáq áhwárehre. Áhwárehrana ahbabáqka ite saiqnariahnaq áhnte ahbábáq aruqarurirataq pukoneheqmóe.

16 Néne iyahnabo anímáríno, péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítého. 17 Moke kaweq naneqmarí íópeqté Ítéríbógá aiq náíre. We peh ahriahri téhrehrabeq mía míai anínéna moke kaweq naneqmarí nái náinire. Mánkánahnka ebeq íre wahtonagéna anehe pehgáriragire. Manikánka íre mina tahnsanire. We íre mó sansá mó sansáni aní míre. We peh ahriahri téhrehrabeq mía míai aníne.

18 Maniká Iteribo wewega iwíáhéna ite omaq itowe. Omaq itonsabe wene aiq pútaq ehwéh írátáúnaraq aiq pútare atáráúnana wega, Néne animárí móe aitena kaweraitáráire. Téhwe ite kaweraitena anehe mó ke kaweraritankéhe.

Manikáne ehweh ireq sehgíóro i ehwéhne.

19 Néne iyahnabo anímáríno, kawerue íráhro. Mó kegá ehwehnirataq ahkabaqme ireq kawerue iwíáhoro. Sene ehweh ireq pehwehrue iwíáhue ehwehnoro. Íre apubúue abiahnsanoro. 20 Apubúue abiahnsano kegá Manikáne kaweq sansá íre miraorahowe. 21 Íre mirao naneq sansánkákáq moke ahbabáq sansankákáq áhnte kagaire. Moke mi sansá itene irupipeqté súáhro. Manikánka wene ehweh ayu tahnsa itene irupipeq uqmataire. Minayabe iteite iuwahbeh sansá sueq wene ehweh kawerue sehgírataq itene iru kaweraitankéhe.

22 Minayabe Manikáne ehweh kawerue sehgíóro. Íre peh iahrega íráhro. Írakaumo. Peh iahrega íráhnaraqmé peh iteitene péhe íwíáhyábé aiq pútare atagéhe. 23 Wehukenínká Manikáne ehweh peh ahrega irena íre sehginaraq we timanopipéq tageh aní tahnsane. 24 Mi aní wene náwíqkakaq auranabiah timanopipéq tagéna timano mitaq marena pokéna wene auranabiah apubúue abitagire.

25 Manikáne ehwehme anotah kawéq éhwéhne. Mi ehwéh irena kawerue sehgí ánímé ahbabáqka íre saiqnariahrahire. Mi ehwéh íre abitarusa peh timanopipéq taga tagainserah sáhnsahena kawerue sehgínaraq Manikánka, Kaweróne atankéhe.

26 Wehukenínká iwíáhéna, Ínéwé Sísansabé aiq pútare atóge éna Manikánsabe kawerue iwíáh íwíáh atóge éna ahriahri abehq éhwéh iraréna wene péhe éhwéhnká wewe péhenuwíéhre. Mi anínká, Ínéwé Sísansabé aiq pútare atóge éna Manikánsabe iwíáh íwíáh atóge ime íre awehraq kéh púana peh abehq íwíáhire. 27 Manikáne ehweh sehgiro kegá ehneranimárínseq kéweinínsónseq íre kaweq sunúq séhréh aritera mah marákóípéqté áhbábáq sánsá íre miraia peh kaweqtaq mía míaowe. Minawé Maniká awahbeh sansáne.

2

Peh morá sánsá ómi kehinánsábé miraoro i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, itene Wahnah Sísa Karáhé íópeq wahnahni anínsábé aiq pútare atáhwe. Minayabe anotah keyábé iwíáh íwíáhéq kawerariteq pehrápeqte ké inehepeq súého. 2 Ite momiwíorabeq kaweq korósíákáq kaweq awáhríq náneqkakáq ánínseq tabonah aní subankia korósíákáq ánínseqka iteba sirataq mó anínsábé mó iwíáh mó anínsábé mó iwíáhiyeho. 3 Itega kaweq korósíákáq ánínsábé, Kaweqtapéq tútuue míahno ateq tabonah anínsábé mobeq koiriwe míahno. Mahtaq igárápí tútuue míahno atého. 4 Mira íwíáhome itega korósi tagahnsabé mó ke kaweq kee íwíáhariteq mó ke abehq kée íwíáh arítáhwe. Mira íwíáhome itega saraqmáráh wáhnáhmárínká íre kawerue saraqmáráhnserah iwíáhowe.

5 Néne iyahnabo anímáríno, néne ehweh íráhro. Manikánka mahraréna, Ínénsabe sirutaboiro kegá wahnah wahnahnurabeq awaq miagéhe ire. Wensabé aiq pútare atera kaweqtapéq awaq miageheéna Manikánka mah marákóípéqté tábónáh ké omaq sitéhre.

6 Itewe aneqsabé tabonah keyábé síéhruruo? Áhnte mensáméhnsánkákáq kégá ite íre kaweraitáh mino. Ite meiqmera ehwehorabeq móítáh mino. 7 Manikánka itensabé, Sísa Karáhéne animárí móe aitéhre. Aitéhrara ménsámehnsánkakaq kégá Sísa Karáhéne kaweq awíqsábé abehq éhwéh atáhwe. Sega mina tahnsa áhbábárowe.

8 Maniká itene Wahnahne ehwehnka mahraréna,

Arerensabé arutaboirónanserah mó keyábéákáq arutaboirúno ire. (Wok Pris 19.18)

Minayabe itega mó keyábé irutaboiro ehwéh sehgíómé kaweq sansánowe. 9 Itega anotah keyábé iwíáh íwíáhéq pehrápeqte ke inehepeq súáhmé mina íre kaweq sansánowe. Manikáne ehweh anterúáh púana mi ehwéhnká itensabé ahbabáq ke woe aitéhre. 10 Minayabe Mósísiga sehgíóro ú ehweh áhnte kawerue sehgí ánínká peh morá éhwéh antehrúéhmé wega moke mi ehwéh aiq anterúéhre. 11 Manikánka mahraréna,

Mó aníné ahre weh abariiyeho ire.

Wega mó mahraréna,

Mó aní subiq súého ire. (Kisim Bek 20.13-14; Lo 5.17-18)

Minayabe arega mó aníné ahre weh íre abariia peh mó aní subiq suahnawe arega mi ehwéh aiq anteruahne. 12 Manikánka sehgíóro ú ehwehnká ahbabáq saiqnariahnaraq wehuke soraq suahráhire. Wega mi ehwéhnsábé iwíáhéna mah kehiná kéhínáné sánsá saraqmarankéhe. Minayabe iwíáhue kaweq ehwéh iraréq kaweq sansánoro. 13 Wehukenínká mó keyábé íre arutaboirínaraq Manikánka ehweh aitahna tanáhráq mi aní kamah awinkéhe. Mi tanáhráq mó keyábé arutaboiri anínsábé, Kaweróne atankéhe.

Íné aiq pútare atóge i anínká íre kaweq sansanéna abehq íwíáhi ehwéhne.

14 Néne iyahnabo anímáríno, peh morá ánínká mahraréna, Ínéga Sísansabé aiq pútare atóge ire. Wega iraréna Sísane sánsá íre sehgímé wene ehwehme peh abehq úkire. Ínéga Sísansabé aiq pútare atóge irarinka we kaweratahráhiro? Írakaumo. Peh wewene ehwehnka íre kaweratahráhire. 15 Arega Sísa tagaríáh wéh áhré tagé korósiakáq táhutahuqkakáq tabonahotaq 16 íre náriasa peh ehweh teawenawe arene ehweh peh abehq náneq úkire. Arega wensabé, Tototaq mé ayahbankikitaq mé pehwehrue pokéwahno teawenawe íre náriasa arene ehwehnka árahue séhréh atankéhbo? Írakaumo. Arene ehweh peh abehq náneq úkire. 17 Arega Sísansabé aiq pútare atóge íwíáhé mó ke íre séhréh aritahnawe arene iwíáh peh abehq náneq úkire.

18 Mó morá ánínká mahraréna, Mó kegá peh Sísansabé aiq pútare atáhwara mó kegá peh kaweq sansá miraowe ire. Mi ehwéhnsábé teiníe. Arega Sísansabé aiq pútare ate kaweq sansá íre miraónawe ínéga are tagéna arensabé, Árahue Sísa tagariahna aní móne atanínkono? Ínéga kaweq sansá miraonayabé arega tagé ínénsabe, Sísa aiq pútare atahna aní móne ue ahtebahrahóne.

19 Manikámé peh morá áníne aiq pútare atóge énawe aiq kaweróne. Peh morá mina irarénaga íre awehraq mire. Owainawamarínká moq minayabe aiq pútare atera áhreéra iransánowe. 20 Aiq pútare atahnayabé aiq awehraq mire íwíáhono? Aneqsabé kaweq arámbéhríininkono íwíáhono? Múguwahgu aní móne. Peh morá aiq pútare atóge énawe íre awehraq mire. Mahnayabe áwahewé teiníe.

21 Itene igaqna Ébáráhmaga Manikáne ehweh sehginieéna wenahni Áhísáhki subiqme titirinaúwe. Wega íre túbáh agia peh Manikáne ehweh segiunsabe Manikánka wensabé, Kaweróne. Kaweqtaq míahne atóge úwe. (Stat 22.1-14)

22 Ébáráhmaga Manikánsabe aiq pútare atena págegeue sehgioráhi ehwéh teawutaq túbáh aginie íre úwe. Wega peh Manikánsabe aiq pútare atóge éna wene ehweh sehginauge íwíáhúwe. Sehgiunka wega Manikánsabe aiq pútare atowe sokigi awuwe. Minawé aiq ahtebaho? 23 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Ébáráhmaga Manikánsabe aiq pútare atonsabe Manikánka wensabé, Kaweróne. Kaweqtaq míahne atóge úwe ire.

Manikánka Ébáráhmansabé mó mahraréna,

Arewe néne iyahnabo aní móne atowe úwe. (Stat 15.6; Aisaia 41.8)

Ébáráhmaga Manikáne ehweh kawerue sehgiunsabe mah pukúípéqté éhwéhnká aiq pútaragúwe. 24 Manikánsabe aiq pútare atóge irarime íre awehraq mire. Írakaumo. Peh Manikánsabe aiq pútare atena wene ehweh sehgí ánínsábé Manikánka, Kaweróne. Kaweqtaq míahne atéhre. Minawé aiq ahtebaho?

25 Weh aebó íní wenáwíq Áráhpae. Téhtaré Ísárá ánítégá nahnso kené marakó ahboerageheéna Sósúaga eqmarowe. Eqmarowana Áráhpane nahtaqpeq suyana wega mi aníté mehwehue kirabo aritena wenawahpeqte kégá subíyehoéna mó ahtápéq sokigi ariuwe. Wega miraúnsabe Manikánka, Kaweróne. Kaweqtaq míahne atowe. (Josua 2.1-21; Íbaru Ke 11.31)

26 Wehukeníné awanka wene anonka suena airaiq pokitaq we pusa ání míéhre. Mina inserah Manikánsabe aiq pútare atóge irari anínká wene kaweq sansá íre sehgímé we pusa ání tahnsa míéhre.

3

Itene ehwehme iwíáhue tagéq pehwehrue irarero i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ite síwáhnorúna kené arambehri iwíáhue tagéna págegeue ehweh aitahráhire. Minayabe tagaríáhwe. Wega mó Sísa tagaríáh kéné arambehri pehwehrue iwíáhue tagehre. Minayabe wehukega momiwíorabeq síwáhnoro ke áhnte úkiyeho. 2 Ite ómiga mótaq mótarue áhwára áhwáraúne. Ehweh iraré tanahráq ahriahri áhwára áhwára ehwéh íre irari anímé kaweqtaq mía míaire. Wene áwéhipeqté éhwéh kawerue wahnahni puana wega wene moke anonka kawerue wahnahnatiahrahire.

3 Anotah ka wenáwíq ósiga itene ehweh kawerue irankeheéq áwéhipeq áhíniraté iyarone. Miraonaga ite iuwahbehrabeq ósiga meiqmena móítéhre. 4 Sípi soberi sansánsábé iwíáhoro. Sípiwe anotah nanere. Anotah soirírinka sípi tauntahunue pagunoráhire. Sípi soberi anínká pehgáriq awánkátáté miraia náneq paberéhrana sípiga wehukenínká pokinie irabeq pokire. 5 Mina inserah anehbíwé pehgáriq naneréna peh anotah arámbéhrí kéhre. Anehbíga mó ke ahbabáratahráhire.

Ite tagarionawe pehgáriq irágá anotah irárawe abae ague uworapeqté áhnte awánká tahrahire. 6 Ahbabáq ehwéhmé ira tahnsáne. Pehgáriq irágá anotah irárawe abae aginserah ahbabáq ehwéhnká moq abaeue anotah agirana mó ahbábáq áhwárehre. Iraipéqté éhwéhnká ahbabáq iwiáh áhwárehrana ahbabáq anotah agorahire.

7 Moke ménkámehnkámé, kabarame, weheme sóreq wanípípéqté páhmé wehukene kirabo kamarí úkorahowara wahnahnarítáhwe. 8 Mó morá ánínká wewene ahbabáq ehweh íre saiqnarena wahnahnatiahrahire. Wehenka wehuke pehrana pukorahire. Ahbabáq ehwéhnká apubúue abae agéna wehenka wehukení pehnserahnire.

9 Itene íwéhipeqté éhwéhnká itene Wahnah Maniká Iteribonsabé iwíáh íwíáh ateq anehe mó ke Manikánka we tahnsá miraro keyabé abehq éhwéh arítáhwe. 10 Iwíáh íwíáh ate ehwéhnkákáq abehq éhwéhnkákáq peh morá áwéhipeqté sire. Minawé íre kaweq sansáne. 11 Néne iyahnabo anímáríno, arahnome kaweq né wanínkákáq abiqnóno wanínkákáq morábíté íre sire. 12 Pópo awánkátáq inunara será íre iyahráhire. Párúq nahníáqtáq pópo será íre iyahráhire. Abiqnóno wanínká né waní íre úkorahire. Minayabe kaweq ehwéhnkákáq ahbabáq ehwehnkákáq peh morá áwéhipeqté sime anotah íre kaweq sansáne.

Kaweq iwíáhi anínká kaweq sansáninkehe i ehwéhne.

13 Ite míonarabeqte ahtebia ání kaweq iwíáhi anímé insebo? Ahtebia ánínká íre saiyoi anínéna wewene áwíq íre pankeréhre. Peh ahtebia sánsánéna kaweqtaq mía míairara mó kegá we tagéra, Ahtebia áníne igehe. 14 Itega irupipeq mó keyábé anotah abíáhnsánéq ahriahri iteitene íwíq árahue pankeranéhnkono íwíáhirataqmé ite ahtebia ké méq kaweq iwíáhúna ke míone íwíáhiyeho. Péhe íwíáhiyeho. Aiq pútaq ehwéhnsábé péhe éhwéhne atého. 15 Íópeqté Ítéríbógá mina tahnsa íwíáh íre áhwárehre. Írakaumo. Mi iwíáhwé mah marákóípéqté íwíáh wíre. Itene irupipeqté íwíáhgá mina tahnsa íwíáh aitéhrana owainawanka moq mi iwíáh aitéhre. 16 Írátíáhro. Sirupipeq mó keyábé abiahnsanéra ahriahri seyene síwíq pankeráh kégá íre kaweqtaq mía míaowe. Íre kaweqtaq mía míaéra áhnte ahbabárowe.

17 Íópeqté Itéríbógá iwíáh aitéh íwíáhwé ahriahri kaweq iwíáhe. Manikáne Awanka iwíáh aitéh kégá pehwehrue méq uwaréqme méq mó kené ehweh ireq mó keyábé sirutaboiréq kaweq sansá ariteq anotah anínseq íre áwíqkakaq anínseqsabé peh morá íwíáhéq ehweh pehipi íre iraria miraonehe e ehweh mira aruqarurowe. 18 Itega uwaréqme peh morá íwíáh kahnaraq minawé sotápéq ayu uqmaráhnserah mire. Uwaréqme peh morá íwíáh kahnaraq peh kaweq sansámárí miraorahúne. Minawé sotápéqté ménsáméhnsá kawerue kíréhnserah mire.

4

Mah marákóípéqté sánsánsábé awahbeh anímé Manikáne naruo aní míre i ehwéhne.

1 Itega ehwehéq tobehírataq mi sansámé aneq áwahe kehro? Itene irupipeqté iuwahbeh iwíáhgá moke mi iré káwéq sánsá áhwáreh mino. 2 Ite iuwahbeh naneqmarí íre meyahráhonsabé meyaneheéq mó ke subiq súáhwe. Mó kené ménsámehnsánsabe aigárá pabekiraq íre meyahráhonsabé meyaneheéq ehwehue tobehowe. Ite iuwahbeh naneq Manikánsabe, Náio ue íre teawéwe. Minayabe mi naneq íre matíáhwe. 3 Itega wensabé, Náio urome wega aneqsabé íre náiasa túbáh agiro? Itega íre tábúsoqme iwíáhue, Náio urowe. Íre Manikáne arambehri miraoneheéq peh iteitene iuwahbeh naneq náio uronsabé túbáh agire.

4 Ahbabáq inínká wenawehq auwena mó weh kéréhnserah itega Maniká auweq mah marákóípéqté sánsá sehgiówe. Mah marákóípéqté sánsá sehgí ánímé Maniká Iteribone naruo aní míéhre. Minawé aiq iahtebaho? Mah marákóípéqté náneqsabé arutaboiri anínká Manikáne naruo aní úkire. 5 Manikáne ehwehnka mahraréna,

Manikánka Wenawa eqmaréhrana irupipeq tumíéhre. Itega Manikánsabe kawerue irutaboirigeheéna wega págegeue wahnahnaitéhre ire.

Aiq irarinsabé itega, Mi ehwéh peh abehq éhwéhne íwíáhiyeho.

6 Manikánka ite anotahtaq séhréh aita aitaire. Minayabe wene ehwehnka mahraréna,

Sensíwíq pankeráh kéwé Manikánka íre séhréhia peh ahqáho arítéhre.

Sensíwíq íre pankeráh kéwé Manikánka séhréh arítéhre ire. (Sindaun 3.34)

7 Minayabe iteitene píribahri iwíáh sueq Maniká Iteriboga teí éhwéh kawerue sehgíóro. Owainawansabé ahqáho atéhrataq wega iuwena pokinkehe. 8 Maniká Iteriboba séq wene ehweh kawerue íráhro. Mirairataq wega iteba séna séhréh aitankéhe. Wehukenínká ayahnkara pabeq paberitaq ayahnkara aiq kawerire. Ahbabáq keo, mina inserah itene irupipeqté áhbábáq sueq kawerurero. Mó iwíáh mó iwíáho keo, itene irupipeq kaweq iwíáhigehboq mah marákóípéqté náneqsabé íre irutaboiroro. 9 Itene ahbabáqsabe iwíáhéq wíréh wíréh ehweh sueq ibisahro. Itene irupipeqté eyoyói iwíáh sueq íre kawerurauge íwíáhoro. 10 Itega Manikánsabe, Íné pehgáriq aní púana ínériahríáh íre awehraq aní míóge teawéro. Teawenana wega séhréh aitena ite moraní moranínue, Anotah aní míahno aitankéhe.

Mó keyábé ehweh arítého i ehwéhne.

11 Néne iyahnabo anímáríno, itega mó ke Manikáne animárínsábé íre kaweq ehwéh ariteq abehq ánímárí móe ariteho. Mirairataqmé Manikáne ehwehnsabé moq mina tahnsanowe. Wene ehwehnsabé awahrieh anínká mi ehwéh íre sehgiena, Peh abehq éhwéhne atéhre. 12 Manikánka webataq sehgíóro ú ehweh teí púana wewega ite sainsuena ehweh aitahráhire. Webataq mó ke kaweraritena mó ke íre kawerarítéhre. Minayabe itewe peh wehuke míáh púaq mó keyábé ehweh arítého. Minawé peh Manikáne arambehri wire.

Ite píribahriéq saiyo ke míyeho i ehwéhne.

13 Táhmaro itega mahraréq, Ahbiah mó ke suwahpeq pokue mitaq peh morá ópéq méq arambehriue áhnte moné meyanéhe ewe. 14 Mira íwíáho keo, teiníboq írátíáhro. Mókakeyabé ite íre tagaríáhwe. Mi tanáhráq ite oga míaneherabowamo. Itene oga mé tanahráq nonahweyah tahnsáne. Nonahweyahnka pehgáriq tanáhráq kéna apubúue sawekinserah itene ogamé tanahráq moq apubúue parabagorahire. 15 Minayabe itega iwíáhona ehwéh sueq mahraréq, Itene Wahnahnka kowe aitahnaraq ite oga méq mahraue arambehrionehe ero.

16 Amahnágawé iteitensabé iwíáh íwíáhéq ite íwíq pankereq, Iteriahríáh miraoneheqmúne ewe. Mina tahnsa píribahri sansámé íre kaweq sansáne. 17 Kawerue iwíáhúno. Are kaweq sansá miraéyabe ahtebehnaraqmé mi sansá miraúno. Íre mirainaraqmé aiq ahbabáriniewóne.

5

Áhnte mensáméhnsánkákáq kéyábé irari ehwéhne.

1 Áhnte mensáméhnsánkákáq kéo, minayabe ehweh teiníboq írátíáhro. Itene ménsámehnsá pehipi kéhnsábé íre kaweq sunúq sína puaq uwo uwo éq ibisahro. 2 Itega áhnte mitaq sáhato mensáméhnsá sósahbahrankírana itene kaweq korósíákáq wenuqka narúéhre. 3 Itene móne ebáhmárí íregáritaq pehipi kagairana awehgárógáróirara mó kegá tagéra are anah ani móne íwíáhigehe. Itega móneyabé irutaboiréq amahnága áhnte soruparáh púana mókake kamah aina tanáhráq íérinawire. Wehukení osoq míéhrana érinserah íérinawire.

4 Kawerue írátíáhro. Itene sotápéq arambehrio ke íre awehraq apéq náríéwara sega itensabé abiahnsa aitera, Íre kawerowe aitáhwe. Maniká itene págege Wahnáhnká sene ehweh aiq íréhre. 5 Ite mah marákóípéq méq áhnte kaweq naneq meweq ite iuwahbeh sansánowe. Minayabe wehga mayawenkakaq póéráhq subiqme kahnirinserah Manikánka ite anotahtaq kamah ainkéhe. 6 Itega kaweqtaq míáh ké, itene ehwehnsabé íre ahqáho aitáh kéwé ehweh ariteq subiq súáhwe.

Itega págegeue méq Sísa tuina tanáhráqsábé áwénunoro i ehwéhne.

7 Néne iyahnabo anímáríno, itene Wahnah tuina tanáhráqsábé kawerue áwénunoro. Sonsoréh ánínká wene so uqmarena ibonsi tanáhráqsábé áwénunire. Ménsámehnsá kíréhtáq mó ibonsi tanáhráq áwénunéna nera kankeheéna mó áwénunire. 8 Sonsoréh ánínká áwénuninserah ite moq itene Wahnah sína tanáhráqsábé kawerue áwénunoro. Wega tuina tanáhráq aiq wahto agi puaq aiq sinawire íwíáhéq áwénunoro.

9 Néne iyahnabo anímáríno, mó Sísa tagaríáh kéyábé wensabé wensabé abiahnsa ariteq síéhruruirataq itene Wahnahnka moq itensabé ehweh aitanawire. Ehweh aitana tuina tanáhráqmé áhníbóránire. 10 Néne iyahnabo anímáríno, Manikáne ehweh iraru kegá wenáwírue wene ehweh pahsúónsabe iwíáhoro. Sene naruoga síwíoqnotaq sene arambehri íre susa peh págegeue sehgíúwe. Sega mirau serahnoro.

11 Sega Manikáne arambehri íre susa peh págegeue sehgíúnsabé se kaweq ke wóe aritone. Naho naho wehukení wenáwíq Sóba míowe. Íre kaweq sunúq weba sútaq wega Manikáne sansá sehgiena, Maniká kaweq aní mía míaire íwíáhéna pehwehrue míowe. Minayabe Manikánka we séhréh atowaq tagaríáhwe. Manikánka itensabé moq anotahtaq arutaboiréna ahriahri séhréh aitéhre.

Íónka tagaríéhtáq aiq pútaruge íre irarero i ehwéhne.

12 Néne iyahnabo anímáríno, mó kegá itene ehwehnsabé aiq pútare aitageheéq mó naneq áwírue íre irarero. Pópoqnahga tagaríéhtáq aiq pútariahnsanuge íre irarero. Íónka tagaríéhtáq aiq pútariahnsanuge íre irarero. Moke mó mina tahnsa éhwéh íre irarero. Itega mina tahnsa éhwéh irarirataq Manikánka ehweh aitankéhe. Ite kowe iwíáhirataq peh kowe ero. Ahqáho iwíáhirataq peh ahqáho ero.

Manikánka kaweqtaq mía míai aniné púreq ehwéh íréhre i ehwéhne.

13 Ite míáhrabeqte áníné arupipeq umeh agínaraq wensabé púrerúno atóge. Wene arupipeq eyoyói anínsábé igonkónue Manikánsabe iwíáh íwíáhúno atóge. 14 Awahre anínsábé Sísa tagaríáh kéráq wahnahno abóáwáh wéhyábé síáhrabúno atóge. Sega awahre anípá séra itene Wahnah áwírue wéri abaq atera wene awahreyabé púreratagéhe.

15 Manikánka mah awáhré ání kaweratanawire íwíáhue púrerirataq Manikánka mi aníné ahbabáq kaqsuena wene awahre kaweratankéhe. Kaweratahnana awaho ani míankehe. 16 Minayabe itene ahbabáqmari we teawíoro. Awaho animárí míaneheéq we púreratéhoro. Kaweqtaq mía míai anínká Manikánsabe púrerínaraq wega irena págegeue mirainkehe.

17 Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Éráísae. We peh wehukení ména ite tahnsá míowe. Wega Manikánsabe íre ibonsinkeheéna anotahtaq púrerúwana apahtáró ópéqkákáq mó akáhtáq ópéqkákáq íre ibonsúwe. 18 Anehe wega mó púrerúwana íópeqté áhnte ibónsúwana mah marákóípéqté ménsáméhnsá kawerue kirowe.

Túbáh agí anínká ehweh mónkakáq sehginkeheéq koséhréh atáhro i ehwéhne.

19 Néne iyahnabo anímáríno, ite míáhrabeqte ání aiq pútaq ehwéh suena túbáh agínaraq mi ehwéh mónkakáq sehginkeheéq koséhréh atáhro. 20 Mi ahbábáq ánínká abehq sánsániraq ite séhréh atáhnsábé wene ahbabáq sansa súéhrana Manikánka wene áhnte ahbábáq kaqsúéh púana wenawa iraipéq íre pokinkehe. Minawé ahreraq matíáhro.

1 Píta

1

2

3

4

5

1 Píta

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Sísa tagaríáh ké mó mapéq mó mapérue abae aguwana Pítaga mi keyábé iwíáhéna mah pahsí sehiranúwe. Mah ebéqté páhsíípéq sehiranéna, Íre kaweq sunúq iteba sínaraq Sísane sánsá ambubu atawéq kawerue sehgíóro. Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kegá mi keyábé arutaboirue pehwehrue wahnahnarítáhro. Manikánka píribahri ke íre séhréhia peh ahqáho arítéhre. Owainawansabé anotahtaq ahqáho atáhro ue sehiranúwe. Sísa tagaríáh kégá wene sánsá kawerue sehgigeheéna Pítaga mah pahsí sehiranúwe.

Pítaga ebeq sehiranú pahsíe.

1

1 Íné Pítane páhsi sáhnsahwe tagahro. Sísa Karáhéga íné omaq intena eqmaq nuwowe. Ite Sísa tagaríáh ké méq Asiu ke méq wáhnaupéqté kéné marakórapeq mía míao ke wóe. Ite Póntúsa marákórápéq Kárétía marákórápéq Kápárósía marákórápéq Esia marákórápéq Pítínía marákórápéq mía míaowe.

2 Maniká Iteriboga iwíáhue ite omaq itowana Sísa Karáhéga wene korahqtaté itene irupipeq kaweraitáráire. Kaweraitáráirana wene ehweh sehgieq wene kaweq anímárí míageheéna Manikáne Awanka séhréh aitéhre. Maniká Iteriboga itene iru ukiq itena anotahtaq séhréh aitéhre.

Íópeq oga mérapeqsábé áwénuné ehwehne.

3 Itene Wahnah Sísa Karáhéne Abowá, itene Manikánsabe iwíáh íwíáh atone. Manikánka itensabé anotah arútábóíri puana Sísa Karáhé pukúwana iriwe oganúq atotaq ite moq oganúq itowe. Minayabe ite oga mía míaoneheqmúne íwíáhúne. 4 Íópeq pokona tanáhráq Maniká Iteriboga omaq itena áhnte kaweq naneqmarí náinkéhe. Wega mi naneqmarí íópeq sáharéhrana mitaq íre kambarékia peh kaweqtaq kagaire. Minawari awaq meyabe itene iru eyoyóue áwénunúne. 5 Itega Sísansabé aiq pútare atona puana Manikánka amahnága págegeue wahnahnaitahnaq mókake kaweqtapéq awaq mianéhe. Anehe tanahráq Manikánka ite airaiq kaweraitahna tanáhráqsábé áwénunúne.

6 Mókake ite airaiq kaweraitahnayabé iru eyoyóue míáhwe. Amahnága pehgáriq tanáhráq íre kaweq sunúqká ite áhwárawe tagéna kamah aíre. 7 Minayabe íre kaweq sunúq iteba sínaraq itega Sísane sánsá ambubu atawéq peh kawerue sehgírataqmé minawé kaweq sansáne.

Minawé wehukega ebah moné mirao sansá tahnsane. Móne mirao naneq ebáh áwíq kórae. Wehukega mi ebáh kaweraraneheéra iraipéq parearáhwana abehq náneq tagirana anehe peh kaweq koráwé kéhre. Itega Sísansabé kawerue aiq pútare atáhnká mi kawéq ébáh kiotaiqme peh kagaire. Kórawe íre kagaorahi nanere. Íre kaweq sunúqká áhwárawe tagáhnaraq itega Sísane sánsá ambubu atawéq peh kawerue sehgírataq mókake Sísa Karáhéga tuinagake itensabé, Kawerowe éna anotah anímárí míáhro aitankéhe.

8 Itene iuranka Sísa íre tagéq pehipi wensabé irutaboirowe. Amahnága itene iuranka Sísa íre tagia pehipi wensabé aiq pútare ateq anotahtaq iru eyoyóue iwíáh íwíáhowe. Iru eyoyóinsabé irareyabe itene ehweh íre awehraq kéhre. 9 Itega Sísansabé aiq pútare atáh púana Manikánka iteiuwa kaweraitéhre.

10 Manikáne Awanka sokigi ariu ehweh pahsuq pahsuro kégá ite kaweraitéhra ehwéh naho iraruwe. Iraréra, Wega árahue kaweraitehrámo íwíáhéra áwahe kabaréra kasenuwe. 11 Sísa Karáhéne Awanka iwíáh aritowara sega Karáhé éhweh iraréra we érínana anehe anotah aní úkína ehwéh iraruwe. Iraréra, Ite meirahna anínká aneq tanáhráq tuinabomo? Mi tanáhráq aneq ábórarinabomo iwíáhéra,

12 Itega irarúna ehwéhmé íre ite oga mé tanahráq peh mó tanáhráq aiq pútaragínara mó kegá tagagehe uwe. Naho sega aiq pútaq ehwéh iraréra sehiranurowaq itega amahnága írátíáhwe. Manikánka Wenawa íópeqté eqmaréhrana kaweq ehwéh tei teino ke págege arítéhrara aiq pútaq ehwéh tei teinowe. Mah ehwéh íópeqté kégá moq ahtebéyabe suwahbehre.

Manikánka ite kaweqtaq míageheéna omaq itéh éhwéhne.

13 Minayabe itewe tábúsoqme iwíáhue kaweq sansánoro. Sísa Karáhéga tuina tanáhráq anotahtaq séhréh aitankéhe. Minayabe iwíáhue áwénunoro. 14 Ite múguwahguue míarotaq itene ahbabáq iwiáhgá saiqnariaraire. Amahnága mi ahbábáq íwíáh sueq 15 Manikáne animárí míáh púaq wene sánsá kawerue sehgíóro. Ite omaq itéh ání ahriahri kaweqtaq mía míainserah ite moq kaweqtaq méq moke mirao sansá kaweq sansánoro. 16 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Íné kaweqtaq mía míau puaq ite moq kaweqtaq mía míaoro ire. (Wok Pris 11.44-45)

Manikánka anotah apéqtáté ite paiqmaro ehwéhne.

17 Itega Manikánsabe, Iteriboe atahwe. Wega peh morá íwíáhue ómi wehukene arambehri agehgaqme tagéna sainsúéhre. Minayabe itega mah marákóípéq míáh tánáhráq wensabé áhtenoro. 18 Itega itene igaqnaréhne abehq sánsá sehgironka saiqnariowe. Manikánka anotah apéqtáté paiqmaronka saiqnariomé sabiruowe. Ite aiq tagaríáhmé móneakáq ménsámehnsánkakaq abehq úkorahi naneq puana wega minarate íre paiqmarowe. Írakaumo. 19 Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe pukúwana Manikánka Sísane kaweq koráhqtáté ite sabiruanieéna paiqmarowe. Sísawe awaho sipísípíq áráhq tahnsa ména itene ahbabáqsabe pukúwe.*

20 Manikánka mah marákó márákó íre mirarotaq ite meirankeheéna Sísa omaq atowe. Ite séhréh aitankeheéna marakóipeq ábóraraginkehe úwana ábórarúwe. 21 Wega ite séhréh aitáráinsabé Manikánsabe aiq pútare atáhwe. Sísa pukútaq Manikánka iriwe oganúq atena wensabé, Anotah aní míahno atowe. Miraúnsabe itega Manikánsabe aiq pútare ateq wene omasa éhwéh moke mirainkéhe íwíáhéq minayabe áwénunowe.

Sísa tagaríáh kéyábé kawerue irutaboiroro i ehwéhne.

22 Itega aiq pútaq ehwéh ireq kawerue sehgironsabé kaweqtaq míáhwe. Kaweqtaq méq mó Sísa tagaríáh kéyábé kawerue irutaboiroro. Sensabé pehgáriqtaq irutaboiriyehboq anotahtaq irutaboiroro. 23 Manikáne ehwehme oganúq itahráhi ehwéhnéna ahriahri kagainawire. Itega mi ehwéh ireq aiq pútare atáh púana Manikánka irupipeq o awá maqitáráire. Iteiuwa íre pukorahiraq peh ahriahri mía míaoneheqmóe. Manikáne ehweh kagainsabé 24 wene ehwehnka mahraréna,

Mah kehiná kéhíná peh wahto tanahráq mah marákóípéq míáhwe. Se uworapeqté náneq tahnsá míáhwe. Sega iwíáh íwíáho naneqme peh uworapeqté wéhgánáh ára tahnsáne. Uworapeq kíréh náneq ehyatagirana árame pururuqnagire. 25 Itene Wahnahne ehweh mina tahnsa íre miraia peh ahriahri kagainawire ire. (Aisaia 40.6-8)

Mah ehwéhmé aiq tei teino kaweq ehwéhne.

2

Ite sunkíkírirabeqte meiqmena téhrehrabeq móito ehwéhne.

1 Manikánka o awá maqitárái puaq moke íre kaweq sansá súáhro. Péhe éhwéh irareme, moke péhe sánsámé, mó kené ménsámehnsánsabe igárá pabekime, éhruru ehwéhmé, mi sansámárí moke súáhro. 2 Inahunah anínká náhnsabe arutaboiréna nehnserah Manikáne ehwehnsabé irutaboiroro. Itega mi ehwéh ireq sehgírataq págegeue míahrahowe. 3 Minayabe itene Wahnahnka kaweraitéhmé ahtebéq iwíáh íwíáhowe.

4 Sísa itene Wahnah oga mía mía wahq tahnsa míre. Weba sero. Áhnte kegá wensabé, Iuwahriehre atówana Manikánka wensabé, Are omaq atóge éna, Arega moke mó ke kiotaikóna aní móne úwe. 5 We itene oga mía mía wahq tahnsaniraq weba séq wene nahwiahnsanse tahnsá míagehe. Minayabe Maniká Iteriboga mi nahwíáhnsánséráté wene nah pearankéhe. Ite mitaq Manikáne mibeq mahbeq arítáh ké méq Sísa Karáhéga miraúnsabe Manikánsabe kaweróne ateq wensabé iwíáh íwíáh ataneheqmóe.

6 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Írátíáhro. Sáíóna sawéhrápéq néne nah pearaníe. Omaq ato anínká mitaq kaweq wahq táhnsá míankehe.* Wensabé aiq pútare atáh kégá anehe íre siyehitanawire ire. (Aisaia 28.16)

7 Wensabé aiq pútare atáh kégá, We anotah kawéq áníne íwíáhowe. Wensabé íre aiq pútare atáh kéyábé Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Nah píáh kégá suto wahqká moke nahwiahnsanse kiotaikire ire. (Buk Song 118.22)

8 Manikáne ehwehnka mó mahraréna,

Mi wahqmé wehuke siyobeq patame inahnsuboráhowe. Wehukega wahqtáq siyobeq patame surahoneherawoe ire. (Aisaia 8.14-15)

Wahqtaq siyobeq patame inahnsubónserah Manikáne ehwehnsabé iuwahriehre e kewé ahbabárowe. Naho Manikánka iwíáhéna, Mókake mi kegá néne ehwehnsabé suwahríáhnaraq ahbabárigehe úwe.

9 Itewe mina tahnsa íre owe. Manikáne kaweq anímárí wenkahnáh míageheéna omaq itowe. Itene Wahnahne mibeq mahbeq arítáh ké míageheéna ite omaq itowe. Wega séhréh aitéh árámbéhrí teri terinigeheéna ite omaq itowe. Menah ite sunkíkírirabeq míarowana Manikánka itensabé, Máhoro urairaq itega mitaq sueq wene kaweq téhrehrabeq kowíarowe. 10 Menah íre kaweq ke méq amahnága ite Manikáne animárí míáhwe. Menah wega kamah aieráhuraire. Amahnága wene animárí míáhnsábé íre kamah ainkéhe.

Peh kaweq sansá sehgioneheqmúne i ehwéhne.

11 Néne iyahnabo anímáríno, néne ehweh teiníboq kawerue íráhro. Ite wáhnaupéqté ké suwahpeq tahnsá míáhtáq sene ahbabáq íre sehgíówe. Mina onserah itene irupipeqté áhbábáq íwíáhgá iteiuwa áúgi ínehoéq íre sehgira peh ahqáho atáhro. 12 Sísa íre tagaríáh ké míáhrabeq tábúsoqme sansánéq kaweqtaq mía míaoro. Sega itensabé, Ahbabáq ke woe aitéhrataq itene kaweq sansá tagéra mó iwíáhéra itensabé, Peh kaweq sansáno ke wóe aitagéhe. Mira íwíáhirataq Sísa tuinagake sega Manikánsabe iwíáh íwíáh atagéhe.

Wahnahno kené ehweh íráhro i ehwéhne.

13 Itene íópeqté Wáhnáhnsábé iwíáhéq mah marákóípéq wahnahno kené ehweh íráhro. Kámáhni wahnáh ánínseq wega eqmaréh wáhnáh kéreqne ehweh íráhro. 14 Kámáhni kegá ahbabáq ke kamah ariera kaweq sansáno keyábé, Kawerowe arítáhwe. 15 Maniká awahbeh sansá sehgíóro. Kaweq sansá sehgionka múguwahgu kené íéhruru ehwéh saiqnaruagéhe.

16 Umehga íre saiqnaríéh ké tahnsa míáhro. Mó naneqka ite íre saiqnaríéh púaq, Pehipi ahbabáronehe íwíáhiyehboq Manikáne arambehrio ke míáhro. 17 Moke ómiyabé iwíáh íwíáhoro. Sísa tagaríáh kéyábé irutaboiroro. Manikánsabe áhtenoro. Mah marákóípéqté wáhnáh kéyábé iwíáh íwíáhoro.

Sísaga kaweq sansánúnserah itega moq miraoro i ehwéhne.

18 Mó kené arambehri arítáh kéo, itene marakóipeqté wáhnáhnsábé iwíáh íwíáhéq wene ehweh kawerue íráhro. Íre peh morá kawerue séhréh aitáh wáhnáh kéné ehweh íráhro. Írakaumo. Págegeue wahnahno keyábé áhtenéq sene ehweh moq íráhro. 19 Mó kegá kamah airaq kaweq sansánirataq Manikánka itensabé, Kawerowe aitankéhe. We awahbeh sansá mirao puana wega itensabé, Kawerowe aitankéhe. 20 Itega ahbabáriransabé mó kegá iubiqme kamah aírataq kawerowe íre aitahráhi mino. Kaweq sansánirara mó kegá kamah aírataq Manikánka itensabé, Kawerowe aitankéhe.

21 Itega kaweq sansá miraigeheéna Manikánka omaq itowe. Sísa Karáhéga itene ahbabáqsabe putiotaq wene arupipeq umeh ague wene anonka érúwe. Wega kaweq sansánúnserah itega moq miraoro. 22 Sísaga íre ahbabárúwe. Wega péhe éhwéh íre irarúwe.

23 Sega we abehq éhwéh atótaq wega sensabé íre síwíwiowe. Sega we áwíoqnowana érútaq wega sensabé, Mókake kamah ainauge íre irarúwe. Írakaumo. Manikánka tábúsoqme agehmarena sainsuanawire éna, Wega íné kawerue wahnahnaintankéhe íwíáhúwe.

24 Itene ahbabáq sansa sueq kaweqtaq mía míaigeheéna Sísa Karáhé awankátaq táhpawe pukútaq itene ahbabáqmari wene anonkataq moke meyowe. Sísane anonkataq purambura agúnka ite kaweraitowe.

25 Itewe sipisípiqka wene ah suena peh tanahraipéq móbuq mahbuq inserahnurowe. Amahnága itene Wahnahpa kouwekowana wega iteiuwa kawerue wahnahnaitéhre.

3

Weh ahreyabé éhwéhne.

1 Ahrerono, iteruwehqsone ehweh kawerue íráhro. Iteruwehqsonka Manikáne ehweh íre aiq pútare atéhrataq itene kaweq sansá tagagehboq sene ehweh íráhro. Íre itega teríra ehwéhnsábé peh itega kaweq sansánira tagéra, Íné moq Sísa kéraníe íwíáhigehe. 2 Iwíáhéra, Néne ahrega kaweqtaq mé sansáni púana, Íné moq Sísa kéraníe íwíáhigehe.

3 Ahrerono, awahriq naneqsabé íre irutaboiroro. Kaweq korósíyábé itene iyahra kaweré náneqsabé moke awahriq naneqsabé íre irutaboiroro. Íre arene anonkataq awahriq naneqsabé 4 peh morá itene irupipeqté kaweq iwíáhyábé irutaboiroro. Kaweq iwíáhirataq iru pehwehrue mía míaorahowe. Minawé Maniká awahbeh sansáne.

5 Naho Manikánsabe aiq pútare atera wensabé iwíáh íwíáh ató ininsónká mi sansánéra sensuwehqsone ehweh írówe. 6 Ébáráhmane ahre Sárahga wenawehqne ehweh sehgiena wensabé, Néne wahnah mone atowe. Ahrerono, itega kaweq sansánéq mó naneqsabé íre áhreirataq Sárahne ayahunkawa tahnsa míagehe.

7 Weho, itene ahreronsábé iwíáhéq sereq kaweqtaq mía míaoro. Itereq itene ahreronseq oga mérapeq moráráq awaq miagéhe. Ahreroné sinonkame íre págege wehne sinonka tahnsáne. Minayabe itene ahreronsábé iwíáh íwíáhéq pehwehrue arítáhro. Mirairataq Manikánka itene púreq ehwéh irankéhe.

Ahriahri mó ke kaweq sansá aritanéhe i ehwéhne.

8 Amahnága teiú éhwéhnkákáq kawerue íráhro. Ite ómiga peh morá íwíáhoro. Moke Sísa tagaríáh kéyábé irutaboiréq we séhréh atéhoro. Píribahri iyehboq uwaresa ké míáhro. 9 Are ahbabáratahna aní ahbabáratéhneho. Arensabé ehbonawi anínsábé íre kaweq ehwéh atéhneho. Ahbabáq sansa pehragé are ahbabáratahna anímé Manikánsabe, Séhréh ate kawerato ue púrerúno. Miraigeheéna Manikánka ite omaq itena íáhrabúwe. Itega mó ke séhréh ariteq kawerarítéhrataq Maniká Iteriboga itensabé, Kawerówe aitena séhréh aitankéhe. 10 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Oga méyabe irutaboiréq kaweqtaq méyabe irutaboiro keo, ahbabáq ehweh sueq péhe éhwéh íre teríéro. 11 Ahbabáq sansa sueq kaweq sansánoro. Peh morá íwíáhéq iru ukiq itahráhi sansánsábé irutaboiréq sehgíóro. 12 Itene Wahnahnka kaweqtaq mía míao ke tagéna sega púrero ehwéh ahriahri irena peh ahbabáq sansano keyábé abiahnsa arítéhre ire. (Buk Song 34.12-16)

Kaweq sansánirataq iru eyoyóue míahrahi ehwéhne.

13 Itega kaweq sansánsábé irutaboiréq sehgírataq inseréhga kamah aigéhbo? 14 Itega kaweq sansánirara mó kegá íwíoqnehrataq iru eyoyóue míáhro. Íwíoqnehra keyábé áhreéq itene irupipeq iwíáh kikiriyeho. Írakaumo. 15 Itene irupipeq Sísa Karáhénsabe iwíáh íwíáhéq, We itene Wahnah mire íwíáhoro.

Mó kegá itensabé, Itega oga mía míaoneheqmúne íwíáhome aneqsabé mira íwíáhoo éra ahkakebopoq kasenigehe. Kasenirataqmé tábúsoqme terieneheéq íwíáhue mi ehwéh kaweroro. 16 Kaseno keyabé ehweh ayahqmarahnaraq mi keyábé iwíáh íwíáhéq pehwehrue terio. Kaweq sansánúne íwíáhonehboq kaweqtaq mía míaoro. Kaweqtaq mía míaéq Sísane kaweq sansá sehgíónsábé mó kegá íéhruru aitéhrataq sega anehe iwíáhirame siyehitanae. 17 Itega kaweq sansánúnaraq Manikánka kowe aritahnara mó kegá íwíoqnehrataq itega kaweq sansánúna puana aiq kawerire. Itega ahbabáq sansanúnaraq mó kegá kamah aírataq ahbabáq sansanúna puana íre kawerire.

Sísaga itene ahbabáqsabe pukéna irigue oganúkú ehwehne.

18 Sísa Karáhéga miraúnsabe iwíáhoro. We ahriahri kaweqtaq mía míairaq itewe íre kaweqtaq mía míaúne. Wega Manikánseq itereq insahwé aitanieéna peh morá tánáhráq itene ahbabáqsabe pukúwe. We mónkakáq íre pukinae. We pukútaq wene anonka pukúwana Wenawame íópeq peh oga míéhre. 19 Oga ména pokue wene ehweh íre sehgíú kene siwamarí karábúsiipéq míótaq kosíwáhnorúwe.

20 Mi ke oga míótaq wehukení wenáwíq Nóah marakóipeq míowe. Nóah míotaq mi kené ahbabáq áhnte agúwe. Áhnte agúwana Manikánka íre apubúue kamah ariuwe. Írakaumo. Peh síwénunúwe. Síwénunúwana Nóahga sípi aiq mirarowana anotah ibónsúnka mi ke wánínkuwe. Wánínkuwara peh Nóahreh karírónání abapete apahtáró ké méra sípiipéq kibekuwe. Kibekuwana wání piotaq íre pukia peh kaweqtaq míówe. (Stat 6.1–7.24, 8.18)

21 Pio wanímé píkísah tahnsáne. Itega meweúna wanímé naho Nóah míotaq pio wání tahnsane. Íre itene inonkataté náwíq sorahrueyabe wání meyone. Írakaumo. Ite wání meyonaraq iwíáhéq, Sísa Karáhé iriwe oganúkúnsabe ahriahri wene sánsá sehginauge íwíáhúne. 22 Sísa Karáhéga íópeq pokéna Maniká Iteribone ayah púpeq ména moke íópeqté kéreq mibeqté wáhnáh kéreq wahnahnarítéhre.

4

Itene irupipeqté áhbábáq íwíáh moke súáhro i ehwéhne.

1 Sísa Karáhéne anonka érútaq wega iwíáhú serahnoro. Wene anonka éri anínká íre ahbabáq aruqarurire. 2 Wega mah marákóípéq míéh tánáhráq wene ahbabáq iwiáh íre sehgíre. Írakaumo. Wene ahbabáq suena Maniká awahbeh sansánire. 3 Menahmé itega Sísa íre tagaríáh kégá ahbabáro serahnurowe. Menah itega mó kené ahre weh abariéq íre kaweq iwíáhéq píah narotaq múguwahgu agéq Manikáne ehweh anterueq péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh arítárowe.

4 Amahnága Sísa íre tagaríáh kégá mi ahbábáq sánsámárí miraotaq itega sereq moráráq íre miraonsabé sega áhtenéra itensabé íéhruruowe. 5 Mókake Maniká anotah sáhsi anínká ehweh aritahnaraq sega irigue sene ahbabáqmari pahsuagéhe. Wega moke oga míáh kéreq pusa kéreq ehweh aitena sainsuanawire. 6 Minayabe moke pukuro ke oga míáhtáq mó kegá Manikáne ehweh teri terinuwara írówe. Maniká oga mía mía inserahnigeheéra teriuwara írówe. Irera ahbabáq kega onserahnéra sinonka pukuwe.

We séhréh atéhoro i ehwéhne.

7 Moke náneq parabagína tanáhráq aiq wahtonire. Kawerue púreronehboq tabasíwe méq tábúsoqme iwíáhoro. 8 Kiotaiki sansá teiníboq íráhro. Moke Sísa tagaríáh ánímárí wensabé wensabé irutaboiratéhoro. Irutaboirinaraqmé mó anínká are ahbabáq atahnaraqmé arega íre iwíáhue ahreraq matiankehe.

9 Maniká tagaríáh kégá iteba sirataq kawerue séhréh ariteq iru eyoyóue wenáwíoro. Mirairataqmé mi keyabé íre síéhruru arítáhro. 10 We tagaríáh ké séhréh aritageheéna Manikánka itensabé arutaboiréna morání moránínue kaweq naneq íátáire. Kaweq naneq íátáinsabé wene sánsá kawerue sehgieq we séhréh atéhoro.

11 Manikánka, Néne ehweh terio atéh anínká wene ehweh tábúsoqme irarinkehe. Séhréh ariteh anínká Manikánka págege atahnana séhréh aritankéhe. Mirairataq tagehra kegá iwíáhéra, Sísa Karáhéne sansá aiq kaweq sansáne éra Manikánsabe iwíáh íwíáh atagéhe. We anotah anínéna áhnte págege aní mía míai puaq wensabé ahriahri iwíáh íwíáh atanéhe. Aiq miraoneheqmúne.

Sísa áwíoqnonserah ite moq íwíoqnagehe i ehwéhne.

12 Néne iyahnabo anímáríno, itensabé nirutaboiruge. Íre kaweq sunúq ite áhwáré tanahráq sínaraq áhteniyeho. Íre kaweq sunúq áhwáreh naneqka peh morá ínéba sire íwíáhiyeho. Írakaumo. 13 Mó kegá Sísa Karáhé áwíoqnonserah ite íwíoqnehrataq iwíáh íwíáhoro. Minayabe wega tuinaraq itene irupipeq eyoyóínaq iwíáh íwíáhigehe. 14 Itega Sísa Karáhéne sansá sehgíónsábé mó kegá íre kaweq ehwéh aitéhrataq iru ukiqme míáhro. Manikáne Awa págege kiotaiki anínéna iteba mía míai puaq iru eyoyóue míáhro.

15 Mó aní subiq suewé, aebówé, ahkaragárawe, mina tahnsa ahbabáq íre miraoro. Íre itereq wehgaq mire pehragahro. Itega mina tahnsa ahbábárotaq mó kegá kamah aiémé minawé áhnte iyehiteh sansáne. 16 Ite Sísa tagaríáh ké míáhnsábé mó kegá íwíoqnehrataq minawé íre iyehiteh sansáne. Mó kegá ite Sísa Karáhéne animárí móe aitáhnsábé iyehitegurégúiyehboq peh Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhro.

17 Ehweh aite tanahráq aiq sire. Mi tanáhráq ite Manikáne animárípá ebeq áhwáranae. Anehemé Manikánka wene kaweq ehwéh anterúáh ké ehweh aritena anotahtaq kamah arí mino. 18 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,

Tábúsoráh ké kawerariteyabe págege sansáne. Manikánsabe suwahrieh ahbábáq kéwé árahiro? Árahue kaweraritankéhbo úwe. (Sindaun 11.31)

19 Manikánka kowe aritahnara mó kegá íwíoqnehrataq peh kaweq sansá miraéq Manikánsabe, Arensabé aiq pútare ateq arene sánsá sehgioneheqmúne teawéro. Teawirataqmé wega kawerue wahnahnaitankéhe.

5

Sísa tagaríáh kéráq wahnahnarite ehwéhne.

1 Sísa tagaríáh kéráq wahnahno keo, ehweh teiníboq írátíáhro. Íné moq Sísa tagaríáh kéráq wahnahnu aní múge. Sísa Karáhé awankátaq érúwana pukútaq niuranka tagahwae. Wega tuina tanáhráq kaweq naneq náiena anotah aní ména kawerue wahnahninkehe. Minayabe Sísa tagaríáh ké kawerue wahnahnarítáhro. 2 Sipisípiq wahnáhnká wene kamárí wahnahninserah ite moq Maniká tagaríáh kéráq kawerue wahnahnarítáhro. Wehukega pagu pagunonsabé mi arámbéhrí mirainie íwíáhiyeho. Peh Manikánka miraoro aitéhnsábé we tagaríáh kéráq kawerue wahnahninie íwíáhoro. Mi arámbéhríunsabé ápeq meyaníe íwíáhiyehboq peh mi arámbéhríyábé irutaboirue miraoro.

3 Mah marákóípéqté wáhnáh kégá págegeue wahnahno serahniyehboq pehwehrue méq kaweq sansánirataq itega wahnahnarítáh kégá tagéra sega moq pehwehrue méra kaweq sansánigehe. 4 Mirairataq kiotaiqme wahnáh tuinaraq wega itensabé, Kawerowe aitankéhe. Mi tanáhráq wega náina naneq íre parabagia peh ahriahri kagainawire.

Manikánka píribahri ke íre séhréh aritankéhe i ehwéhne.

5 Mahbigaunseq o menahwénsónsero, Sísa tagaríáh kéráq wahnahno kené ehweh íráhro. Ite ómi píribahri sansá sueq mó kené ehweh ireq we séhréh atéhoro. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,

Sensíwíq pankeráh kéwé Manikánka íre séhréhia peh ahqáho arítéhre. Sensíwíq íre pankeráh kéwé Manikánka séhréh arítéhre ire. (Sindaun 3.34)

6 Minayabe iteitene iuwahbeh iwíáh sueq Manikánsabe, Wahnahnainte séhréh ainto teawírataq wewega iwíáhína tanáhráq anotah aní míahno aitankéhe. 7 Wega itensabé arutaboiraitéh púaq moke ite iwíáh kikiro naneq teawéro.

Owainawansabé anotahtaq ahqáho atáhro i ehwéhne.

8 Itene naruo anímé owainawane. Anotah pusí tahnsa kanká wah pawe nanieéna ahkabaqmena nogínserah wega wehuke ahbabáq aitanieéna ahkabaqmena nogíre. Minayabe áwéh panantágínaq tagaríáhro. 9 Sísansabé aiq pútare ateq owainawansabé anotahtaq ahqáho atáhro. Ite tagarionawe íre itebataq moke mah marákóípéq Sísa tagaríáh ké moq síwíoqnehrara siru umehire. Owainawanka íwíoqnáhnaraq minayabe iwíáhéq wensabé ahqáho ata ataoro.

10 Ahriahri Sísa Karáhéreq oga mérapeq mía míaigeheéna Manikánka itensabé arutaboiréna omaq itowe. Manikámé áhnte séhréh aitéh áníne. Minayabe wahto tanahráq iru umeh agínana Manikánka ite kaweqtaq míageheéna anotahtaq págege aitankéhe. 11 We ahriahri págegeue kiotaiqme aní mía míaire. Aiq pútaq ehwehne.

Páhsi parabaginai ehwéhne.

12 Sísa tagaríéh ání wenáwíq Sáírae. Íné tagaríómé wega Sísane sánsá kawerue sehgíre. Mah karíq páhsí sehiraninie ugana wega íné séhréh aintéhre. Ite kaweq iwíáh aitanieéna Manikánka séhréh aitéh éhwéh sehiranue teiúge. Wene aiq pútaq sansá kawerue sehgíóro.

13 Pábíróni suwahpeqte Sísa tagaríáh kégá itensabé iroro ewe. Manikánka se moq omaq sitowe. Náníbáq Máhkaga moq itensabé iroro ire. 14 Moke mibeqté Sísa tagaríáh kéyábé irutaboiréq we mehweh atéhoro.

Ite Sísa Karáhéreq mía míao puana Manikánka iru ukiq itéhre.

* 1:19: Manikánka sene ahbabáqsabe kaweraritankeheéra Ísara kegá sipisípiqtaté Maniká titiratówe. Awahreéna soriqnahnú sipísípíq íre subisa peh awaho mío sipísípíqtáté titiruwe. Wok Pris 22.17-25 tagáhno. Pítaga mi sansá iwíáhéna, Sísawe awaho sipísípíq áráhq tahnsa míéhre ue sehiranúwe.

* 2:6: Káríki ehwéhmé íre wahqtaq pabeqme peh ebahtaq pabeqme ehwéh mirarire.

2 Píta

1

2

3

2 Píta

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Pítaga wene anehete pahsí sehiranútaq péhe éhwéh síwáhnoro kegá Sísansabé aiq pútare atáh ké síwáhnorúwe. Péhe kégá íre kaweq iwíáh aritehoéna Pítaga mah pahsí sehiranúwe. Sísa itene Wahnah tuina tanahráqsábé kawerue siahtebageheéna mah pahsí sehiranue teriuwe.

Pítaga anehe sehiranú pahsíe.

1

1 Íné Pítane páhsi sáhnsahwe tagahro. Sísa Karáhéga íné omaq intena eqmaq nuwowana wene arambehri mira aruqaruruge. Maniká Iteriboreq Sísa Karáhé ite meirena kaweraitéh ánínseq kaweqtaq mía míaéra ite séhréh aitehye. Séhréh aitehya puaq Sísansabé aiq pútare atáráúnanserah itega moq aiq pútare atáhwe. 2 Itega Maniká Iteriboreq itene Wahnah Sísa Karáhéreq tagaríáh púara sega ite áhntetaq séhréh aitera iru ukiq itagéhe.

Manikáne animárí míageheéna wega ite omaq ito ehwéhne.

3 Sísa Karáhéwé anotah anínéna kaweqtaq mía míaire. Wega inserahnue mía míaigeheéna ite omaq itowe. We Maniká ména págegeue séhréh aitéh púaq ite wene ehweh ireq kaweqtaq míahrahúne. 4 Wega kaweqtaq ména séhréh aitanauge i ehwéh teíre. Mi ehwéhmé áhnte kawéq éhwéhne. Itega mi ehwéhnsábé aiq pútare atéhrataq wega séhréh aitanawire. Wega séhréh aitéhnká mah marákóípéqté áhbábáqká ite íre saiqnariahrahire. Íre saiqnariahrahi puaq Manikánka inserah kaweqtaq mía míaorahowe.

5 Minayabe iwíáhéq Sísansabé aiq pútare ateq kaweq sansánoro. Kaweq sansánéq ahtebahro. 6 Ahtebéq tabasíwe míáhro. Tabasíwe méq Sísane sánsámé íre túbáh agia peh ahriahri sehgíóro. Sísane sánsánsábé íre túbáh agia peh ahriahri sehgieq Manikánka kaweqtaq mía mía inserahnoro. 7 Manikánka kaweqtaq mía mía inserahnéq we séhréh atéhoro. Séhréh atéheéq mó keyábé irutaboiroro.

8 Itega kawerue mirairataq itene Wahnah Sísa Karáhéne sansá ahtebéq kawerue sehgioneheqmóe. 9 Mi kawéq sánsá íre sehgíra kewé sirupipeqté aúrá pira ké tahnsa móe. Manikánka sene ahbabáq kawerarítáráime aiq sibitagire.

10 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ite omaq itena íáhraburairaq we kétówe. Sísane sánsá ambubu atawéq kawerue kéráhro. Kawerue kéréhrataq mókake wene sánsá íre suagéhe. 11 Itega wene sánsá íre susa peh kawerue sehgírataq itene Wahnah Sísa Karáhé, ite meirena kaweraitéh ánínká ahriahri wahnah wahnahnirabeqte ónsá siitena itensabé, Mahbeq kíóro aitankéhe.

12 Teiú éhwéh ireq kawerue iwíáhigeheéna ahriahri teiena iahreraq itaníe. Mi ehwéh ireq aiq pútaq sansá sehgiruq sehgirurowe. 13 Teiú éhwéh kawerue iwíáhigeheéna amahnága oga míó tánáhráq mónkakáq iahreraq itóge. Iahreraq itómé kaweq sansáne íwíáhuge.

14 Íné írátíómé pehgáriq mókake íné pukéna ninonka suanauge. Minawé itene Wahnah Sísa Karáhéga pahsuqme teníátáire. 15 Amahnága mah ehwéh tei teinunsabé pukonaraq iahreraq matawéq iwíáhigehe.

Manikánka Sísa téhreh awuwara eqmaro kega tago ehwéhne.

16 Itene Wahnah Sísa Karáhéga págege sansá miraúnsabe teiune. Wega mó tuinaraqsábé teiune. Mah ehwéhmé íre wehukene áwahe ehwehne. Írakaumo. Íre wehukega iwíáhue áhwárawe irarenserah ehwéhne. Manikánka Sísa págege atena téhreh awuwaq itene iuranka tagahwane. 17 Maniká Iteriboga sáwéhrapeq Sísansabé iwíáh íwíáh atena kaweq téhreh naneqkakáq ábóraragéna mahraréna, Mah anímé niruní nénáhní míre. Wensabé nirutaboiréna wega miraime íné nuwahbeh arámbéhríi aní míre úwe. 18 Itega mi sawéhrápéq méq íópeqté éhwéh irarútaq itene iahrega irahwáne.

19 Mi ehwéh aiq íráhwansabé Manikáne ehweh iraru kené ehwehme aiq pútaq ehwéhne íwíáhuge. Manikáne ehweh iraru kené ehweh kawerue íráhro. Sunkíkírirabeq áráhmuga téhrehrara tagahnserah Manikáne ehweh iraru kené ehweh ireq ahtebahrahowe. Tuembíná kiembogirana áhníbórá téhrehre. Mina inserah itega Sísa tagaríáhnsábé irupipeq téhrehre.

Manikáne Awanka iwíáh aritowara Manikáne ehweh pahsúó ehwéhne.

20 Téhwe teiéna ehwéh kawerue ahtebagehboq írátíáhro. Manikáne ehweh iraru kené sehiramé wehukega seriahríáh íre ahtebahrahowe. 21 Manikáne ehweh iraru kegá íre seyega iwíáhue Manikáne púku sehiranuwe. Manikáne Awanka mi ke iwíáh aritowara sega Manikáne ehweh pahsúówe.

2

Manikánka ahbabáq ke kamah arinawire i ehwéhne.

(Súta 4-13)

1 Naho mó kegá péhenéra, Itewe Manikáne ehweh irarúna ke úne éra peh seyene péhe éhwéh irare irareuwe. Sega miraunserah mókake iteba péhe éhwéh íwáhnorira ke méra íre kawerorahi ehwéh mótaq mótarue íwáhnorigehe. Itene Wahnahnka sene ahbabáqsabe paiqmarowara sega wensabé ahqáho atéhra puana wega apubúue kamah arinkéhe.

2 Sega íre kaweq sansá sehgirataq tagehra kegá aiq pútaq sansánsábé éhruruigehe. 3 Íwáhnorira kegá mónega sigárá pabekína puara itene móne meyaneheéra ehnenehnenue péhe éhwéh teigéhe. Sene ahbabáqsabe sáhnsáhí ánínká íre peh áwé tagehre. Sene ahbabáqmari moke aiq tagaríéh púana we tábúsoqme ehweh aritena kamah arinkéhe.

4 Íópeqté kégá ahbabárutaq Manikánka anetaníbo íre iwíáhia peh iraipéq sitowe. Se sunkíkíri matáípéq méra ehweh aritahna tanáhráqsábé áwénunowe. 5 Naho naho Nóahga ahbabáq keyabé, Kaweqtaq míáhro teri terinúwana Manikánka mi ahbábáq ké íre peh áwé tagówe. Wega, Wání pio atowana wání pionka moke wehuke subipáhraruowe. Subipáhraruowara peh morá Nóahreq abapete téhranítéreq kaweqtaq míówe.

6 Sóróma suwahpeqte kéreq Kómóra suwahpeqte kéreqka áhnte ahbábáruwana Manikánka ehweh aritena ira kekiarowana mi anótáh mátábúráré moke irarawe tabipáhraguwana peh tanah úkúwe. Miraúnsabe mókake ahbabárira kegá mi ehwéh irera iwíáhue tagagehe. Itene ahbabáq sansa íre súáhnaraqmé ite moq kamah ainawire íwíáhigehe.

7 Sóróma suwahpeq iraranaútaq kaweqtaq mía míaú ani wenáwíq Áróta mitaq míowe. Mibeqté kégá áhnte ahbabárue ahkaragárauwana Árótaga kaweqtaq mía míaúnsabe tagéna wene arupipeq umehúwana Manikánka mi ke subipáhraruanaútaq Áróta meqmena móbeq móatowe. 8 Áróta ahbabáq keba mía míaútaq mó wehekáh mó wehekáhnue sene ahbabáq sansa tagéna sene ahbabáq ehweh irena sega Manikáne ehweh anterúónsabe wene arupipeq umeh agu aguúwe.

9 Íre kaweq sunúq sínaraq Manikánka Nóahreq Árótareq séhréh aritonserah ite kaweqtaq mía míaúna ke moq séhréh aitahráhire. Anotah ehwéh aritahna tanáhráq íre suriahnaraq Manikánka ahbabáq ke auráq matawéna kamah arinawire. 10 Ahbabáq kene sirupipeqté íwíáh sehgiera mó kené weh ahre abariéra Manikáne ehwehnsabé abehq éhwéhne íwíáhira kewé Manikánka anotahtaq kamah arinkéhe.

Mi ahbábáq kéwé píribahri saiyo ke méra íre áhreia peh íópeqté kiotaiko keyábé abehq éhwéh arítáhwe. 11 Íópeqté kégá mi piríbáhrí ké kiotaikéra anotah pagégé ké méra mó íópeqté ké Maniká míéhrabeq kiotaiko keyábé íre ehweh arítáhwe. 12 Íre ehweh arítáhwara ahbabáq kega áwéhq poeráhq tahnsa méra peh se suwahbeh sansánowe. Wehukega áwéhq poeráhq pahwana pukinserah mi kené ahbabáqka kamah arinara íre kaweragoneherawoe. Sega íre ahtebah naneqsabé éhruruowe.

13 Sega mó ke ahbabárarítónsabe mi kegá moq ahbabáraritagéhe. Sega íre peh inokáhpeq ahbabáréra wéhékáhnkakaq suwahbeh ahbábáq miraéra minayabe iwíáh íwíáhowe. Itega táhutahurorabeq sega sene siyehiteh sansánonsabé ite íre kaweraitera sene péhe sánsánsábé iwíáh íwíáhowe.

14 Sega ahbabároneheéra mó kené ahrero siwahnkanéra, Abariinie íwíáhowe. Se ahriahri ahbabáqsabe suwahbehre. Sísane sánsá íre moke ahtebah ke ahbabárigeheéra péhe éhwéh síwáhnoro kegá ehnenehnenue pagu pagunarítáhwe. Mó kené ménsámehnsánsabe aigárá pabeki iwíáh sirupipeq ahriahri kagaire. Mókake Manikánka mi ahbábáq ké anotahtaq kamah arinkéhe. 15 Sega aiq pútaq sansá suera aura pira kánká tanahraipéq móbuq mahburue nogínserah mi kegá ahbabárowe.

Wehukení wenáwíq Péóri míowana wenahni wenáwíq Péráma míowe. Pérámaga iwíáhéna, Ahbabáq sansanonaraq ápeq náninkéhe éna móneyabé arutaboiréna ahbabárúwe. Teiú kéwé mina tahnsanowe. 16 Tónkiwarí íre ehwehnorahi kamárí míówana peh morá Pérámane tónkiga wehukene ehwehnue Pérámansabé, Íre kaweróne atowana wega mi kané ehweh irena múguwahgu sansá suena túbáh agúwe.

17 Ahbabáq kewe wání arahno taraqnáginserah ké tahnsa móe. Mi kewé sóiririrana sabona abae aginserah ké tahnsa móe. Se anotah sunkíkírirabeq míageheéna Manikánka sunkíkírirabeq omaq marowe. 18 Sega píribahri saiyo ehwehnowe. Mó kegá sene ahbabáq suera peh míáhwe. Peh míáhwara teiú áhbábáq ké síúgio ke méra mó ke ahbabáraritageheéra sensabé, Mó kené weh ahre abarioro éra ehnenehnenue pagu pagunarítáhwe.

19 Pagu pagunaritera síúgira keyábé, Itene sánsá mirairataqmé mó naneqka itene iru íre umehinawire. Mó naneqka ite íre saiqnarianawire éra iuwahbáhna sansámé pehipi miraigehe ewe.

Mi ehwéhmé mó ke teriutaq seyene ahbabáq sansanká se saiqnaríéhre. Aneq sansápópoq wehukení saiqnariahnaraqmé wewe awahbeh sansá íre miraorahire. Írakaumo. Mi sansánká we aiq saiqnaríéh púana peh mi sansá sehgíre.

20 Mah marákóípéqté áhbábáq sánsánká wehuke saiqnaríéhtáq itene Wahnah Sísa Karáhé éhweh irera wensabé aiq pútare atáhwe. Aiq pútare atáhwana sene ahbabáqka saiqnaríéhtáq Sísa ite kaweraitéh ánínká sabiruena kawerarítéhre. Kawerarítéhrana sene ahbabáqka mó saiqnaríéhrara anotahtaq íre kaweqtaq míaneherawoe. Téhwe sega Sísane sánsánsábé iuwahriehre íwíáhurotaq se íre kaweqtaq míarowe. Sega, Ahbabáq sansa sueq Sísane sánsá sehgioneheqmúne íwíáhéra anehe sene ahbabáqka mó saiqnaríéhrara se anotahtaq íre kaweqtaq míáhwe. 21 Mi kegá kaweqtaq míáh sánsá íre tagaríáhtáq tahirímé peh ákáhtaq kamah arí irino. Kaweqtaq míáh sánsá aiq tagaríáh púara anehe kaweq ehwéh sinehepeq súéhrataq anotahtaq kamah arinkéhe.

22 Itene igaqnaréhga pabeqme ehwéh mahraréra, Ianká mugiq suena kouwekue mina mugiq súéh náneq mó sewe nanae uwe. Mó pabéqmé éhwéh mahraréra, Póéráhqne abowágá wene ka pabeq paberatéhrana mi kanká apubúue segarúpípéq kaboririre uwe. Mina inserah wehukega Sísane sánsá sinehepeq suera sega suto ahbábáq mó sehgírataqmé mah pabéqmé éhwéhtáré aiq pútaragire.

3

Itene Wahnah tuina tanáhráqsábé éhwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, mah pahsíwé anehete pahsí sehiranue íúge. Itega kaweq iwíáhigeheéna mah pahsíráré sehiranue iahreraq ítóge. 2 Manikáne ehweh iraru kegá anehe sína naneqsabé púkuipéq teiúwe. Sene ehweh iwíáhigeheéna ínéga iahreraq ítóge. Itene Wahnah ite kaweraitéh áníné éhwéh moq iahreraq ítóge. Wega eqmaro ke teriátáirara sega iteba séra teiátówaq itega írátárówe.

3 Téhwe teiú éhwéh íráhro. Anehe tanahráq sene sirupipeqté áhbábáq íwíáhgá saiqnariahna kegá iteba sigehe. Sega itensabé iwiréh aitera 4 mahraréra, Ínéga kiwekinauge ú anímé eheq míehro? Wega íre tuinkéhe. Itene igaqnaréh pukutaqkákáq amahnágaákáq Manikánka moke ménsámehnsá téh miraronserahnue peh kagai mino igehe.

5 Sega mirariransabé Manikánka irarú ehweh áhwára áhwáraue iragéhe. Naho naho Manikánka irarútaq íó miraréna anehe sóreq waní ákáhpipeq mah marákó márákó mirarowe. 6 Manikánka mó irarúwana anotah waní pionka moke mah marákó márákó íre kawerarowe. 7 Manikánka aiq irarúnka íópeqkákáq mah marákó márákóákáq amahnága kagaire. Ehweh aritahna tanáhráq wega moke ahbabáq ke ehweh aritena mah marákó márákó iraragúno atahnana moke toráh aginawire.

8 Itene iyahnabo anímáríno, teiú éhwéh ibitarúéhboq írátíáhro. Maniká itene Wahnahnka, Peh morá wéhékáhnkákáq 1 táhúséni (1,000) opéqkákáqsábé peh monseráh tánáhráre íwíáhire. 9 Manikánka omasa éhwéh íre miraurainsabé aiq túbáh agire íwíáhoo? Írakaumo. Ite iraipéq pokiyehoéna íwénunire. Itene ahbabáq sueq wene ehweh sehgigeheéna íwénunire.

Mah marákó márákóákáq íónkakaq parabaginae i ehwéhne.

10 Itene Wahnah tuina tanáhráqmé aebói anínká sinserahnue mi tanáhráq sinae. Mi tanáhráq íópeqté anotah ehwéhnéna íópeq tabanaginae. Moke mibeq kéh náneqmarí toráh aginae. Mah marákó márákóákáq moke mitaq kéh náneqmarínkákáq parabaginae. 11 Moke minawari apubúue toráh agína puaq itene sánsánsábé iwíáhue tagahro. Ite kaweqtaq mía míaéq Manikáne sansá moke kawerue sehgíóro.

12 Mirairataq Manikánka tuina tanáhráqsábé áwénunoro. Mi tanáhráq apubúue sinkeheéq wene sánsá kawerue sehgíóro. Mi tanáhráq íómé toráh ague parabaginae. Anotah irágá púana íópeqté náneqmarí moke toráh aginae. 13 Manikánka o marakóákáq o ionkákáq miraraníe úwe. Mitaq peh tábúsoqme kaweqtaq mía míaira kegá míagehe úwe. Minayabe áwénunúne.

Itene Wahnah tuina tanáhráqsábé kawerue áwénunoro i ehwéhne.

14 Néne iyahnabo anímáríno, mi tanáhráq áwénunúnayabé wega itensabé, Kawerowe aitankeheéq moke itene ahbabáq sueq kaweqtaq méq we awahbeh sansánoro. 15 Itene Wahnahnka íre apubúue kamah aiasa pehwehrue íwénuni tanáhráq wensabé áhrabo ke kaweraritankéhe. Minayabe iteruwah, itene iyahnabo aní Pora Manikánka ahtebia íwíáh atowana sehiranue teiátáire.

16 Ínéga teiú éhwéh Poraga moq moke wene páhsi sehiranue teiátáire. Wene ehweh mó ehwéhmé pahsuqme ehwéh kéhrana mó ehwéhmé págege ehwéh kéhre. Mi pagégé éhwéhmé íre tábúsoqme iwíáhoraho kegá múguwahguéra úbíráhbíq ehweh síwáhnorowe. Íre peh morá Porane sehira mó Manikáne púkuipéqté éhwéhnkákáq moq úbíráhbíq ehweh síwáhnorowe. Sega miraonsabé anotah kamáh arinkéhe.

17 Néne iyahnabo anímáríno, ite anehe sína tanáhráqsábé tagaríáhwe. Manikáne ehweh anterúáh kégá péhe éhwéh íwáhnorotaq sene ehwehnsabé aiq pútare ariteq kaweq sansá súéhboq kawerurero. 18 Itene Wahnah, ite kaweraitéh ání, Sísa Karáhéga séhréh aitahnaq wene sánsá kawerue ahtebahro. Amahnágaákáq wensabé iwíáh íwíáh ateq ahriahri wensabé iwíáh íwíáh atanéhe. Aiq mire.

1 Sóni

1

2

3

4

5

1 Sóni

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Sóniga mah pahsíákáq 2 Sóni pahsíákáq 3 Sóni pahsíákáq Sokigi pukúákáq mó wenáwíq kéh púkúakáq sehiranúwe. Mah pahsíípéq sehiranue mahraréna, Sunkíkírirabeqte kéné péhe éhwéh sehgíyehboq peh téhrehrabeq nogóro. Itega morání moránínkáue moke mó keyábé irutaboiroro. Peh morá Manikáne ahninkáwáreq mía míao kegá oga mérapeq awaq miagéhe ue sehiranúwe. Áhnte kegá oga mérapeq awaq miageheéna mah pahsí sehiranúwe.

Sóniga ebeq sehiranú pahsíe.

1

Sísa Karáhéwé oga mía míai Ehwéhne i ehwéhne.

(Sóni 1.1-14)

1 Oga mía míai Ehwéh* ánínsábé teiúge. Mi Ehwéh téh mío anínsábé teiúge. Wene ehweh irahwáne. Itene iuranka we tagahwane. Itega we tagéq itene iyahnkaratáté wenaneq táhtorahwáne. 2 Oga mía míai aní tuerígútaq itega tagéq teiune. Oga mía míai anímé Maniká Iteriboreq mía míaéna tuerígútaq we tagahwanayabé teiune.

3 Itega we tagéq wene ehweh ireq minayabe teiune. Itereq itereq morá íwíáhoneheéq teiune. Maniká Iteriboreq wenahni Sísa Karáhéreq itereqka morá íwíáhonehe. 4 Itega moráráq itene irupipeq anotah iwíáh íwíáhoneheéq mahnawé sehiranue teiune.

Itega peh téhrehrabeq mía míaoneheqmúne i ehwéhne.

5 Sísa Karáhéga irarú ehweh ireq teiune. Manikámé téhrehnserahni aní míre. Wene arupipeq pehgáriq sunkíkíq íre kéhre. Peh téhrehnka inserahni aní míre. 6 Itereq Sísareq morá íwíáhúne irarúna kegá sunkíkírirabeq míáhnaraq itega péhenéq aiq pútaq sansá íre sehgiune. 7 Wega téhrehrabeq mía míainserah itega mía míaúnawe itega morá íwíáhúnana wenahni Sísa Karáhéne korahqtaté itene ahbabáqsabe moke kaweraita aitaire.

8 Itega iraréq, Ite íre ahbabáq animárí múne irarúnaga itene irupipeqte péhe éhwéhnká péhe aitéhre. Péhe aitéhrana aiq pútaq ehwéh itene irupipeq íre kéhre. 9 Itene ahbabáqsabe Maniká pahsuqme teawunawe we kawerue tábúsoqme iwíáhéna itene ahbabáqsabe insahwé aitena itene irupipeqté áhbábáq íwíáh moke kaqíúwéhre. 10 Ite íre ahbabárúne irarúnaga Manikánsabe, Péhe ání móne atonana itene irupipeq wene ehweh íre kéhre.

2

Sísaga íéhnehéna insahwé aitéhre i ehwéhne.

1 Néne animáríno, ite íre ahbabárigeheéna mahnawé sehiranue teiúge. Ahbabárúnaraqmé Sísa Karáhéga Maniká Iteribone auranabiahtapeq ména íéhnehire. Sísa Karáhéwé peh kaweqtaq mía míai aníne. 2 Manikánka itene ahbabáqsabe abiahnsa aitéh púana insahwé aitankeheéna Sísaga wene korahqtaté paiqmarowe. Íre itebataq itene ahbabáqsabe, moke mah kehiná kéhínáné ahbabáqsabe insahwé aitéhre.

Maniká tagaríéh ánínká wene sánsá sehgíre i ehwéhne.

3 Itega ahtebahrahúnawe Manikánka sehgíóro ú ehweh sehgiónaraqmé itega we aiq tagarione. 4 Wega sehgíóro ú ehweh anetaníbo éna, Ínéga we tagaríóge irari anínká péhenéna wene arupipeq aiq pútaq ehwéh íre kéhre. 5 Wega sehgíóro ú ehweh sehgí ánínká Manikánsabe aiq pútaq arutaboiratéhre. Itega iahtebahrahúnawe mi sansá miraonaraqmé itereq wereq moráráq mía míaúne.

6 Wereq mía míauge iraréna aníno, Sísaga kaweqtaq mía míainserah are moq kaweqtaq mía míaúno. 7 Néne iyahnabo anímáríno, o sehgíóro i ehwéh íre sehiranue teiúge. Írakaumo. Mah ehwéh itega téhwe író ehweh míre. Wega naho sehgíóro ú ehwehmé itene iahrega író ehweh míre. (Sóni 13.34)

8 Sunkíkíqmé parabagirana amahnága aiq téhrehre. Aiq téhreh puana Sísaga wene animárínsábé arutaboirinserah itega moq sensabé irutaboirowe. Itega sensabé irutaboironsabé wega naho sehgíóro ú ehweh peh o ehweh tahnsa úkire. Mi ehwéhnsábé sehiranue teiúge.

9 Ínéga téhrehrabeq míóge irari anínká Sísa tagaríéh ánínsábé, Nuwahriehre ime we peh sunkíkírirabeq mía míaire. 10 Wenawahrah anínsábé arutaboiri anínká téhrehrabeq nogíre. Téhrabeq nogírana mitaq mó morá inahnsuboráhi naneq íre kéhre.

11 Sísa tagaríéh ánínsábé nuwahriehre íwíáhi anínká sunkíkírirabeq míéhre. Sunkíkírirabeq nogí púana, Eheq pokugamo éna sunkíkírinka we saiqnaríéh puana wene auranka íre tagahrahire.

12 Néne animáríno, Sísaga wenáwírue itene ahbabáqsabe insahwé aitéh púana sehiranue teiúge.

13 Nániboreho, téh mío ani tagaríáh púana sehiranue teiúge.

Náníbáqmarino, itega ahbabáq ani kaqsuq kaqsuro puana sehiranue teiúge.

14 Néne animáríno, itega Maniká Iteribo tagaríáh púana sehiranue teiúge.

Nániboreho, téh mío aní tagaríáh púana aiq sehiranue teiúge.

Náníbáqmarino, ite págegeue míáh púana aiq sehiranue teiúge. Manikáne ehweh itene irupipeq kagairaq ahbabáq ani kaqsuq kaqsuro puana aiq sehiranue teiúge.

Mah marákóípéqté sánsánsábé íre irutaboiroro i ehwéhne.

15 Mah marákóípéqté sánsánkákáq mahtaqté náneqkakáqsábé íre irutaboiroro. Mah marákóípéqté sánsánsábé arutaboiri anínká Maniká Iteribonsabé íre arutaboirorahire. 16 Sirupipeqté áhbábáq íwíáhgá sirutaboirome, auranka tageh mensáméhnsánsábé aigárá pabekime, píribahri saiyo sansámé, moke mah márákóípéqté sánsámé, Maniká Iteriboga íre áhwárehre. Írakaumo. Mina moke peh mah marákóípéqté áhbábáq sánsá míre.

17 Mah marákó márákó parabaginawire. Moke mah marákóípéqté sánsánkákáq moq parabaginawire. Parabagínana mah marákóípéqté aigárá pabeki naneqkakáq íwíáh íwíáhúna naneqkakáq moq parabaginawire. Parabagínara Maniká awahbeh arámbéhrí mira aruqaruro kewé ahriahri mía míaoneherawoe.

Sísa Karáhéne naruo ábórarago ehwéhne.

18 Néne animáríno, amahnága anehe tanahráre. Mó kegá, Sísa Karáhénsabe ahqáho atahna anínká sinae urowaq aiq írátáúne. Írátáúnara amahnága wensabé áhnte ahqáho atáh ké aiq míáhwe. Aiq míáh púaq amahnága anehe tanahráq aiq sime tagarione. 19 Mi kegá itereq méra íre ite tahnsá íwíáho ke míáh púara ite iuwera pokowe. Ite tahnsá íwíáho ke míáhtáq tahirímé itereq mía míaúna irino. Sega ite iuwera pokonsabé se íre ite kahnáh móe íwíáhorahúne.

20 Manikánka Wenawa iteba eqmatairana iwíáh aitéh púaq itega moke aiq iahtebahwe. 21 Aiq pútaq ehwéh íre írátíáhnsábé sehiranue teiugo? Írakaumo. Aiq pútaq ehwéh aiq írátíáh púana sehiranue teiúge. Aiq pútaq ehwéhnká péhe éhwéh íre úkorahi puana sehiranue teiúge.

22 Péhe ánímé insebo? Manikánka itene ahbabáqsabe kaweraitena tumeirankeheéna omaq ato aní íre Sísa wire irari anímé wewe péhe ání míre. Maniká Iteriboreq wenahninseqsabé íre aiq pútare arítéh ánínká wewe Sísa Karáhéne naruo aní míre. 23 Sísa sinehepeq súáh kégá Maniká Iteribo moq sinehepeq súáhwe. Sísansabé aiq pútare atáh kégá Maniká Iteribonsabé moq aiq pútare atáhwe.

Manikáne Awanka moke aiq pútaq ehwéh íwáhnorire i ehwéhne.

24 Itega téh író ehweh kawerue ambubu atawéq sehgíóro. Mirairataq Maniká Iteriboreq wenahninseq itereq moráráq mía míaigehe. 25 Sísa Karáhéga itensabé, Oga mérapeq awaq miagéhe éna ínénéga irarúnsabe aiq awaq miagéhe teiátáire.

26 Péhe éhwéh tei teino keyábé sehiranue teiúge. 27 Sísa Karáhéga Manikáne Awa iteba eqmatairana itereq mía míaéna ite moke íwáhnori puaq, Mó íwáhnori aní insebo íwíáhiyehboq Manikáne Awanka moke íwáhnorinkehe. Wega íre péhenia peh aiq pútaq ehwéh íwáhnorire. Wega íwáhnorinserah Sísareq mía míaoro.

Amahnága ite Manikáne animárí múne i ehwéhne.

28 Néne animáríno, wega tuinagake itega íre iyehitegurégúia peh kawerire íwíáhigehboq Sísareq mía míaoro. 29 We kaweqtaq mía míai aní míre íwíáhéq moke kaweqtaq mía míao ke wene animárí úkurowe íwíáhorahowe.

3

1 Maniká Iteriboga itensabé anotahtaq arutaboiraitéhre. Arutaboiraitéhnsábé wega, Néne animárí móe aitéhre. Ite aiq pútaq wene animárí múne. Ahbabáq kehiná kéhínánká Manikánsabe, Iuwahriehre atáh púara itensabé moq, Iuwahriehre aitáhwe.

2 Néne iyahnabo anímáríno, ite amahnága Manikáne animárí múne. Mókake ite aneq tahnsánue míanehnkono? Amahnága mina íre ahtebóne. Sísaga tuinagake itega we kawerue tagéq we tahnsánue míaneheqmúne. Mina aiq ahtebóne. 3 Sísaga kaweqtaq mía míaire. Minayabe wensabé áwénuno kegá moq kaweqtaq méyabe suwahbehrara kaweqtaq mía míaowe.

Ahbabáqsabe teí éhwéhne.

4 Ahbabáro kegá Manikánka sehgíóro ú ehweh aiq anterúáhwe. Ahbabáqmé aneqpomo? Manikánka sehgíóro ú ehweh anterúáhmé minawé ahbabáq míre. 5 Sísaga itene ahbabáq meyanieéna wehukení úkue tuména ahriahri íre ahbabáq ani mía míaire. Mina aiq ahtebahwe. 6 Sísareq mía míai anínká íre ahbabáq aruqarurire. Ahbabáq aruqaruri aninká Sísa íre ahtebéna we íre tagaríéhre.

Sísaga owainawane arambehri sabiruanieéna tumío ehwéhne.

7 Néne animáríno, mó kené péhe éhwéhnsábé, Aiq pútaq ehwéhne arítého. Sísaga kaweqtaq mía mía inserahnue kaweq sansá mira aruqaruri anínká kaweqtaq mía míaire. 8 Téhwe owainawanka ahbabáq aruqarurú púana amahnága ahbabáq aruqaruro kewé owainawane animárí móe. Owainawane arambehri sabiruanieéna Manikáne ahninkáwágá wehukení úkue tumíowe.

9 Manikánka oganúq atéh ánínká íre ahbabáq aruqarurire. Manikáne Awanka wene arupipeq mía míai puana we íre ahbabáq aruqarurire. Manikánka oganúq átéh púana we íre ahbabáq aruqarurorahire. 10 Manikáne animárí inseréhbo? Owainawane animárí inseréhbo? Mahraue tagahrahúne. Ahbabáq aruqaruro kewé íre Manikáne animárí móe. Manikáne animárínsábé suwahrieh kewé íre Manikáne animárí móe.

Wensabé wensabé arutaboiratéhoro i ehwéhne.

11 Wensabé wensabé arutaboiratéhoro. Mi ehwéhmé naho naho aiq író ehwehne. 12 Wehukení wenáwíq Kéínie. Wega miraú serahniyeho. We owainawane aninéna wenábáq subiq suowe. Aneqsabé subiq suoo? Wenábáqka kaweq sansánúwana we ahbabáq sansanéna wenábáq subiq suowe.

13 Nánuwahraho, mah marákóípéqté áhbábáq kégá itensabé suwahriehre eme íre áhtenoro. 14 Menah itewe pusa ké tahnsa míaraune. Amahnága itega Sísa tagaríáh kéyábé irutaboirúnayabé oga míone ue tagariahrahúne. Mó keyábé íre sirutaboiro kewé peh pusa ké tahnsa míáhwe. 15 Mó Sísa tagaríéh ánínsábé awahrieh anínká wehukení subiq súéh ání tahnsa míéhre. Wehukení subiq súéh ánímé oga mérapeq íre awaq miahráhire. Minawé aiq ahtebahwe.

16 Sísaga itensabé anotahtaq arutaboiri puana itene ahbabáqsabe pukúwe. Wega aiq miraúnsabe irutaboiré sansa ahtebóne. Wega miraúnserah itega moq Sísa tagaríáh kéyábé irutaboiréq séhréh aritanéhe. 17 Wehukenínká áhnte mah marákóípéqté ménsáméhnsá matawéna Sísa tagaríéh ání tabonah aní tagéna wensabé ayaqnehnsabé mi anínká Manikáne arutaboiré sansa íre sehgíre. Minawé aiq tagarione. 18 Néne animáríno, ínéga mó keyábé nirutaboiruge pehipi irariyehboq séhréh arítáhro. Peh morá séhréh arítáh kégá aiq pútaq sirutaboiro ke míáhwe. Minayabe itega séhréh aritaneheqmúne.

Moke Sísa tagaríáh kégá siru eyoyóue míahrahowe i ehwéhne.

19-20 Itega Sísa tagaríáh kéyábé irutaboiréq séhréh arítáhnaraqmé itega aiq pútaq wene ehweh sehgiune íwíáhorahúne. Itene irupipeqté íwíáhgá ite ehweh aitahnaraq itene iru págegeue umeh agirana Manikánka moke tagaríéhre. Wene iwíáhgawé itene irupipeqté íwíáh kiotaikire. Minayabe iwíáhéq Manikánseq mía míaéq iru eyoyó agorahire.

21 Néne iyahnabo anímáríno, itene irupipeqté íwíáhgá íre koti aitahnaraqmé ite Manikáne auranabiahtapeq iriwe méq págege ke míone. 22 Wega sehgíóro i ehwéh sehgieq we awahbeh sansá miraúnawe wega itene púreq ehwéh irena náíre.

23 Manikánka sehgíóro i ehwéhnká teímé wenahni Sísa Karáhénsabe aiq pútare ateq wega teínserah wensabé wensabé arutaboiratéhoro. 24 Manikánka sehgíóro i ehwéh sehgíó kéwé wereq mía míaowana wega sereq mía míaire. Wega Wenawa iteba eqmaréhrana itereq mía míaire. Itereq mía míaéna we sokigi aímé itereq Manikánseq moráráq mía míaúne.

4

Péhe éhwéhnsábé aiq pútare arítéhboq iwíáhue tagahro i ehwéhne.

1 Néne iyahnabo anímáríno, áhnte péhe éhwéh teri terino ke mah marákóípéq míáhwe. Sega, Manikáne Awanka itensabé iwíáh aitéhre éra péhenowe. Sene ehwehnsabé aiq pútare arítéhboq kawerue iwíáhue tagahro. Wehukega ite íwáhnorirataq Manikáne Awanka iwíáh aritehrápómo. Mó anínká iwíáh aritehrápómo éq iwíáhue tagahro. 2 Sísa Karáhé wehukení úkue tumíowe irari anímé aiq pútaq iwíáhowana Manikáne Awanka mi iwíáh arítéhre. Minayabe itega, Manikáne Awapomo íwíáhirataq áhwárawe tagéq ahtebagehe.

3 Sísa Karáhé íre wehukení úkue tumíowe irari anímé péhe íwíáhirana Sísa Karáhéne naruo anínká mi iwíáh atéhre. Manikáne Awanka mi iwíáh íre atéhrana peh owainawanka mi iwíáh atéhre. Mira íwíáho kegá peh Sísa Karáhéne naruo míáhwe. Mi péhe éhwéh irare kegá seneherawoe éhwéh írátówe. Sega amahnága mah marákó márákóípéq aiq míáhwe.

4 Néne animáríno, ite Manikáne animárí móe. Itega péhe kéné ehweh íre irasa se saiqnarúáhwe. Árahue saiqnaruaho? Péhe éhwéh irari awánká mah marákóípéqté kéné sirupipeq míéhrana Manikáne Awanka mi awá aiq kiotaikire. Manikáne Awanka itene irupipeq míéh púana itega moq péhe kéné ehweh aiq saiqnarúáhwe. 5 Péheno ke mah marákóípéqté ké púara peh marakóipeqté éhwéh irarirara mó marákóípéqté kégá sene ehweh irera sehgíówe.

6 Itewe íre mina tahnsanéq peh Manikáne animárí múne. Maniká tagaríáh kégá itene ehweh írátíáhwe. Manikánsabe suwahrieh kegá itene ehweh íre írátíáhwe. Minayabe itega íwáhnori ehwéh ireq iwíáhue tagéq aiq pútaq ehwéhnkákáq péhe éhwéhnkákáq saraqmarahráhowe.

Manikánsabe arutaboiri anínká mó keyábé moq arutaboirinkehe i ehwéhne.

7 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ahriahri arutaboiri aní míéh púaq wensabé wensabé arutaboiratéhoro. Sirutaboiro kewé Manikáne animárí méra Maniká aiq tagaríáhwe. 8 Manikánka ahriahri arutaboiri aní míéh púara mó ke séhréh ariteyabe suwahrieh kegá Maniká íre tagaríáhwe.

9 Ite oga mía míaigeheéna Manikánka webataq wenahni mah marákóípéq eqmarowe. Eqmaronsabe ite tagarionawe Maniká anotahtaq arutaboiraitéh ání míéhre. 10 Itega naho Manikánsabe íre irutaboirowane. Téhwe wega itensabé arutaboiraitena itene ahbabáqsabe insahwé aitanieéna wenahni eqmarowe. Sísaga wene korahqtaté paiqmarankeheéna eqmarowe.

11 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka itensabé anotah arútábóíraitéh púaq itega wensabé wensabé arutaboiratéhoro. 12 Itene iuranka Maniká íre tagarione. Íre tagéq itega wensabé wensabé arutaboironaraqmé we itereq mía míaire. Mía míaéna séhréh aitéhraq itega mó keyábé kawerue irutaboirúne.

13 Ite tagarionawe Manikánka Wenawa iteba eqmaréh púaq Manikánseq itereq moráráq mía míaúne. 14 Mah kehiná kéhíná oga mía míaigeheéna Maniká Iteriboga wenahninká insahwé aitankeheéna eqmarowe. Minayabe tagéq teiune.

15 Sísa aiq pútaq Manikáne ahninkáwá wíre atéh ánímé wereq Manikánseq moráráq mía míaóye. 16 Aiq pútare ateq ite tagarionawe Manikánka itensabé anotahtaq arutaboiraitéhre. Itensabé arutaboiraitéhnsábé mó keyábé irutaboirúne.

Manikánka arutaboiré sansa áhwárehre. Áhwárehraq mó keyabé irutaboirúnaraq ite Manikánseq mía míaunana we itereq mía míaire. 17 Maniká arutaboiri aní mía míainserah ite mah marákóípéq mé tanahráq mó keyábé anotahtaq irutaboiraritone. Minayabe wega ehweh aitahna tanáhráqsábé íre áhreúne. 18 Arutaboiri anínká íre áhreire. Arutaboiré sansanká áhreé sansa kaqsuahráhire. Ahbabáq aninká, Kamah aníneho éna áhre aruqaruréna arutaboiri aní íre míahrahire.

19 Manikánka itensabé téh arutaboiraito púaq itega amahnága mó keyábé irutaboirúne. 20 Manikánsabe nirutaboiruge i anínká mó Sísa tagaríéh ánínsábé awahriehre éna anetaníbo íwíáhime wega péhe íwíáhire. Wega Sísa tagaríéh ání tagéna Maniká íre tagehre. Minayabe wega tageh anínsábé awahrieh puana Manikánsabe íre arutaboiratéhre. 21 Sísaga sehgíóro ú ehwehnká mahraréna,

Manikánsabe arutaboiratéh ánínká íné tagaríáh kéreq moq arutaboiraritahro uraire. (Sóni 13.34)

5

Sísa tagaríáh kégá mah marákóípéqté áhbábáq sánsá suqsuro ehwéhne.

1 Manikánka itene ahbabáqsabe kaweraitena tumeirankeheéna omaq ato anímé Sísa wire íwíáho kewé se Manikáne animárí móe. Maniká Iteribonsabé sirutaboiro kewé wene animárínsábéákáq moq sirutaboirowe. 2 Itega tagarionawe itega Manikánsabe irutaboiréq wega sehgíóro i ehwéh sehgiunayabé Manikáne animárínsábé moq irutaboirúne.

3 Itewe Manikánsabe irutaboirúna kegá wega sehgíóro i ehwéh kawerue sehgiune. Wega sehgíóro i ehwéh sehgieyabe itene irupipeq íre umehi naneq mire. Írakaumo. 4 Manikáne animárínká mah marákóípéqté áhbábáq sánsá suqsurowe. Wensabé aiq pútare atonaga ahbabáq sansa kiotaikéq mi sansámárí suahráhúne.

Manikánka wenahni éhweh pahsúéh éhwéhne.

5 Insega mah marákóípéqté áhbábáq sánsá kiotaikéna suahráhiro? Sísa aiq pútaq Manikáne ahninkáwá wíre atéh ánínká mah marákóípéqté áhbábáq sánsá kiotaikéna suahráhire. 6 Sísa Karáhéga wání meanieéna Sóniba súwe. Íre peh morá wání meanieéna mah marákóípéq tuwe. Írakaumo. Itene ahbabáqsabe pukinieéna tuwe. Itene ahbabáqsabe pukúwana wene korahq tuwe. Manikáne Awanka aiq pútari aní púana wega Sísa éhweh peh aiq pútaq ehwéh tei teinire. 7 Apahtáró éhwéhnká wene sánsá teíre. 8 Manikáne Awanka teí éhwéhnkákáq wání meawu ehwehnkákáq korahq tu ehwehnkákáq mi ehwéhtárógá peh morá éhwéh teíre.

9 Wehukene ehweh ireq aiq pútaq ehwéhne irarúne. Manikáne ehwehnka wehukene ehweh anotahtaq kiotaikire. Manikánka wenahni éhweh teímé íráhro. 10 Manikáne ahninkáwánsábé aiq pútare atéh ánínká Manikáne ehweh wene arupipeq aiq íréhre. Wene ehwehnsabé íre aiq pútare atéh ánínká Manikánsabe péhe ání móne atéhre. Wene ahninkáwá éhwehnsabé íre aiq pútare atéh púana wega Manikánsabe péhe ání móne atéhre.

11 Manikánka teí éhwéhmé oga mérapeq awaq miageheéna wega oganúq ítéhre. Wenahninká miraúnsabe oganúq ítéhre. 12 Manikáne ahninkáwáreq mía míai anímé oga mérapeq awaq míéhre. Manikáne ahninkáwáreq íre mía míai anímé oga mérapeq awaq miehro? Írakaumo. Oga mérapeq íre awaq míéhre.

Itega oga mérapeq awaq míone éq aiq irona ehwéhne.

13 Manikáne ahninkáwánsábé aiq pútare atáh kéo, itega oga mérapeq aiq awaq míone éq ahtebageheéna sehiranue teiúge. 14 Itega Maniká awahbeh iwíáh sehgieq wensabé, Miraúno únana itene ehweh íréhre. Wensabé íre áhreéq peh weba kúnana itene ehweh íréhre. Minawé aiq tagarione. 15 Ite tagarionawe itega púrerúna ehwéh wega moke íréhre. Minayabe itega wensabé, Náio teawénaraqmé wega náinawire tagarione.

16 Sísa tagaríéh ánínká we íre pukorahi ahbabárínaq tagéq Manikánsabe kawerato ue púreroro. Púrerirana Manikánka kaweratankéhe. Íre pukorahi ahbábáqsábé sehiranue teiúge. Pukorahi ahbábáqsábé púreroro íre teiúge. 17 Moke íre tábúsoréh sánsámárímé aiq ahbabáq míre. Mó ahbábáqmé pukorahi ahbábárirana mó ahbábáqmé íre pukorahi ahbábáre.

18 Itega tagarionawe Manikáne animárínká íre ahbabáq aruqarurowe. Írakaumo. Manikáne ahninkáwágá wene animárí wahnah wahnahni puana owainawanka íre saiqnariahrahéna se pehragarítéhre. 19 Moke mah marákó márákó owainawane ayahpeq kéhrana peh itewe Manikáne animárí míone. Minawé aiq tagarione.

20 Mahraue tagarionawe Manikáne ahninkáwágá séna Manikáne iwíáh aitéhraq minayabe aiq pútari aní tagariahrahúne. Aiq pútari anínseq wenahni Sísa Karáhéreq itereq moráráq mía míaúne. Sísa Karáhéwé aiq pútaq Maniká ména ahriahri mía míai aníne.

21 Néne animáríno, péhepehe maníká pehragéq peh móbeq míáhro.

* 1:1: Ehwehme Sísa Karáhée. Sóni 1.1-5,14 tagáhno.

2 Sóni

2 Sóni

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Mah pahsíípéq Sóni áwíq íre kéhrara peh ahtebia kégá Sóniga aiq sehiranúwe íwíáhowe. Sega iwíáhome wene naruoyabé áhreú púana wenáwíq íre sehiranúwe. Mina únserah wega Sísa tagaríáh kée íwíáhéna omaq atéh ínínseq wene animárínseqsabé pabeqme ehwéhnue sehiranúwe. Áhnte ahtébíá kégá mira íwíáhowe. Ite íre tagarione. Páhsi sehiranú aninká mahraréna, Mó keyábé irutaboiroro. Péhe éhwéh tei teino kegá Sísa Karáhé wehukení úkue tumíonsabe íre aiq pútare atáhwe. Mi kewé Sísa Karáhéne naruo woe ue sehiranúwe.

1

Sóniga ákáhpi sehiranú pahsíe.

1 Manikánka omaq atéh ínínseq arene animárínseqsabé íné Sóni aboawah wehéna teiúge. Itega aiq pútaq sansá sehgíónsábé itensabé nirutaboiruge. Íre ínébataq ínéga peh ómi aiq pútaq ehwéh sehgíó kéreqka itensabé irutaboirúne. 2 Aiq pútaq ehwéh itene irupipeq kagaéna ahriahri mitaq kagai puaq itensabé irutaboirúne. 3 Maniká Iteriboreq wenahni Sísa Karáhéreqka ite séhréh aitera sirutaboiraitera iru ukiq itehye. Sega aiq pútaq sansánéra itensabé sirutaboiraitehye.

Mó keyábé irutaboiré sansa kawerue sehgíóro i ehwéhne.

4 Itene animárí aiq pútaq ehwéh sehgíónsábé iwíáh íwíáhuge. Sega Maniká Iteriboga sehgíóro ú ehweh aiq íráhwe. 5 Ínéga teiú éhwéhmé kawerue íráhro. Íre o sehgíóro i ehwéh sehiranue teiúge. Mah ehwéhmé itega téh aiq írátó ehwéhne. Wensabé wensabé arutaboiratéhoro éhwéh teiúge. 6 Irutaboiré sansamé mahraue kéhre. Manikáne sansá sehgíóro ire. Wega sehgíóro ú ehweh téh írátówe. Mi ehwéhmé mahraréna, Irutaboiré sansa kawerue sehgíóro ire.

Sísa Karáhéne ehwehme ambubu atawéq sehgioneheqmúne i ehwéhne.

7 Áhnte péhe éhwéh irare ke mah marákóípéq míáhwe. Sega Sísa Karáhé wehukení úkue tumíonsabe íre aiq pútare atáhwe. Mina tahnsa kéwé péhe íwíáh aitahráho ke méra sewe Sísa Karáhéne naruo woe. 8 Itega kaweq arámbéhríuronsabé ápeq tabanagínehboq kawerurero. Itene ápeq moke meyagéhboq kaweroro.

9 Sísa Karáhéne ehweh suena mó ehwéh sehgí ánímé Maniká moq aiq áúwéhre. Sísa Karáhéne ehweh ambubu atawéna sehgí ánímé Manikánseq wenahninseqka wereq mía míaóye. 10 Íre Sísa Karáhéne ehweh peh mó ehwéh íwáhnori anínká iteba sínaraq we mehweh atého. Itene nahupeq móátéhboq peh áwéragahro. 11 Péhe éhwéh íwáhnori aní mehweh atéh ánínká wene ahbabáq sansa séhréh atéhre.

Sóniga mi ke koragéyabe awahbeh ehwéhne.

12 Íné áhnte mó ehwéh kéhranawe amahnága pépahqtaq sehiranéyabe nuwahriehre. Iteba koragéyabe nuwahbehre. Iteba konaraq itereq moráráq ehwehnéq mi tanáhráq iwíáh íwíáhonehe. 13 Manikánka omaq atéh íní arenanahnone animárínká itensabé iroro ewe.

3 Sóni

3 Sóni

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Mah pahsíípéq Sóni áwíq íre kéhrara peh ahtebia kégá Sóniga sehiranúwe íwíáhowe. Páhsi sehiranú aninká wene iyahnabo aní aboawah wehgá sáhnsahinkeheéna sehiranúwe. Wega mahraréna, Ahbabáq sansa pehragé peh kaweq sansánúno. Ahbabáq aruqaruri anímé Maniká íre tagaríéhre ue sehiranúwe.

1

Sóniga anehe sehiranú pahsíe.

1 Káíúsio, íné aboawah wehne páhsi sáhnsahwe tagáhno. Ínéga arensabé aiq pútaq nirutaboiruge. 2 Néne iyahnabo aníno, arenawa kaweqtaq mía míaime aiq tagaríóge. Mina ónanserah are kaweqtaq mé awaho ani mía míainkeheéna púreratóge. 3 Arega aiq pútaq ehwéh sehgiona puah arewe kaweqtaq mía míaóne. Mó Sísa tagaríáh kégá séra mi ehwéh teníátónsabé nirupipeq anotahtaq eyoyóuraire. 4 Ínéga Sísa éhweh síwáhnorurau kegá wene sánsá kawerue sehgíónsábé nirupipeq anotahtaq eyoyóire.

Sísa tagaríáh ké séhréh arite ehwéhne.

5 Néne iyahnabo aníno, arega mó Sísa tagaríáh ké séhréh aritahne. Arega nahnso suwahpeqte Sísa tagaríáh ké moq mehweh arite séhréh aritahnawe kaweróne. Mina kaweq sansáne. 6 Arega kaweraritahna kegá mahtaq Sísa tagaríáh ké teriera, Káíúsiwe anotah arútábóíri aní míre ewe. Sega Manikáne arambehri miraonsabé sega are auwera pokoneherairataq séhréh arite se íre matíáh náneq nário. Maniká Iteribo awahbehnserah séhréh arite nário.

7 Sega Sísane arambehri miraonehe íwíáhéra Sísa íre tagaríáh kéné ménsámehnsá íre mewera pehipi pokuwe. 8 Minayabe mina tahnsa pokoneheraira ke íre matíáh náneq nário. Mó ke aiq pútaq ehwéh iragéhboq miraue séhréh arito. Miraue sereq itereq moráráq arambehriéq Manikáne aiq pútaq ehwéh terienéhe.

Saiyo píribahri anínká íre kaweq sansánú ehwehne.

9 Ínéga arenawahrah Sísa tagaríáh ké páhsi sehiranue síátáuge. Wehukení wenáwíq Tíótárépésa seba míéhre. Wega píribahriéna, Ínébataq mahtaqté kéné wahnah muge íwíáhinsabé itene ehweh íre irasa peh anehepeq sutaire. 10 Iteba konaraq wene ahbabáqmé pahsuqme ehweh ataníe. Wega íre kaweq ehwéh aintena péhe éhwéh aintáráire. Péhe éhwéh aintena íre peh morá mi ahbábáruraire. Sísa tagaríáh kégá mitaq surowana wega íre mehweh arítáráire. Íre mehweh aritena mitaqté Sísa tagaríáh kégá mi ke mehweh aritého éna momiwí nahtápéqté kaqsutaire.

11 Néne iyahnabo aníno, ahbabáq sansa pehragé peh kaweq sansánúno. Kaweq sansá mira aruqaruri anímé Manikáne anine. Ahbabáq aruqaruri anímé Maniká íre tagaríéhre.

12 Wehukení wenáwíq Témítíúsiga Manikáne arambehri kawerue mira aruqaruri puara ómiga we kaweq aníne íwíáhowe. Manikáne aiq pútaq ehwéhnká moq wene kaweq sansá pahsúéhre. Ínéga moq, We kaweq aníne teawúgah are tagariahnawe, Néne ehwehme peh aiq pútaq ehwéhne.

Sóniga we koragéyabe awahbó ehwehne.

13 Íné áhnte mó ehwéh kéhranawe peh pépahqtaq sehiranéyabe nuwahriehre. 14 Pehgáriq tanáhráq are koraganie íwíáhuge. Mitaqkake pehipi ehwehnoyehe.

15 Manikánka arene aru ukiq atéhre. Mahtaqté arene iyahnaboga arensabé iraúno ewe. Mibeqté itene iyahnaboyabé iroro terio.

Súta

Súta

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Áhnte ahtébíá kégá, Sútawe Sísareq Sémísireqne síbákawa wíre íwíáhowe. Sútaga íre peh morá ánínsábé iwíáhéna mah pahsí sehiranéna peh moke Maniká Iteriboga omaq sito keyabé sehiranúwe. Wega mahraréna, Anehe tanahráqmé seye suwahbeh ahbábáq miraira kegá aiq pútaq ehwéhnsábé awiréh atagéhe. Mi kegá Sísa tagaríáh ké saiqnaritaneheéra péhe éhwéh terigéhe. Itene Wahnah Sísa Karáhéga itensabé arutaboiréna mókake oga mía míaorabeq móitankéhe. Mi tanáhráqsábé áwénunéq wene ehweh kawerue ireq sehgíóro ue Sútaga sehiranúwe.

1

Sútaga sehiranú pahsíe.

1 Moke Maniká Iteriboga omaq itárái keo, íné Sútane páhsi sáhnsahwe tagahro. Maniká Iteriboga itensabé arutaboiraitéhrana Sísa Karáhéga kawerue wahnahnaitéhre. Íné Sémísine ábákawa ména Sísa Karáhéne arambehriu aní múge. 2 Maniká Iteriboreq Sísa Karáhéreqka séhréh aitehyanka iruí sánsámé iru ukiqite sansamé mó keyábé irutaboiré sansamé itene irupipeq anotah úkinkehe.

Kaweq ehwéhnsábé íre suwahbeh kegá Sísa tagaríáh kébá sewe i ehwéhne.

(2 Píta 2.1-18)

3 Néne iyahnabo anímáríno, Manikánka ite meirena kaweraitáráinsabé ite wene animárí méq peh morá ké tahnsa míone. Minayabe sehiranue teinieutaq mó ehwéh niahreraq kéhre. Mina niahreraq kéh éhwéh teiníe. Manikánka Sísa tagaríáh ké wene sánsá aiq teiátáire. Minayabe péhe éhwéh aiq pútare atehboq peh morá wega teiátái ehwéh ambubu atawéq sehgíóro.

4 Manikáne sansá íre sehgíó ké táhmaroga iteba epéráhpérue míáhwe. Sega péhenéra, Manikánka ite séhréh aitéh púana itega ahbabáronaraq wega itensabé íre abiahnsa aitankéhe ewe. Mira íwíáhéra ahbabáq aruqarurowe. Mi sansá mirao puara itene Wahnah Sísa Karáhénsabe ahqáho atáhwe. Mi kewé iraipéq pokoneherawoe. Minayabe Manikánka naho aiq irarúwe.

5 Téhwe Manikánka Ísara ke Ísípi marákórápéqté koweriqmena méritowe. Anehe áhnte mérito kega wene ehwehnsabé íre aiq pútare atónsabe wega se oraruowe. Itega mi ehwéh aiq irátówana mónkakáq ahreraq itahnaq iwíáhigehe. 6 Manikánka íópeqté ké omaq sito arámbéhrí arítówara táhmaroga wene ehweh anterúónsabe Manikánka se táhru táhruarena sunkíkírirabeq márunsitowe. Se amahnága mitaq peh mía míaowana mókake ehweh aritahna tanáhráq sínaraq Manikánka ehweh aritena kamah arinkéhe. Minayabe iwíáhue tagahro. 7 Sóróma suwahpeqte kéreq Kómóra suwahpeqte kéreq wahtotaq kehiná suwahpeqte kéreqka moq ahbabáréra ahkaragára sansánuwe. Ahkaragára sansánuwana Manikánka kagai iráráté kamah ariuwe.

Manikánka ahbabáru ke kamah ariunsabe iwíáhue tagéq mi kegá ahbabárunserah íre oro. 8 Amahnága teiú ké ite péhe éhwéh aitáh kégá moq ahbabárowe. Sega múguwahguéra peh áónáho ke tahnsa méra seyene sinonka ahbabárawíáhwe. Ahbabáruera Manikáne ehwehnsabé suwahriehre. Sega téhreh naneqkakáq íópeqté kéyábé síéhruruowe. 9 Anotah íópeqté ání wenáwíq Máhíkérie. Wereq owainawanseqka Mósísine anonkansabé ehwehuye. Ehwehuyataq Máhíkériga owainawansabé íre éhruruúwe. Írakaumo. Wega owainawansabé, Manikánka ehweh atankéhe teawuwe.

10 Mi pehe kégá íre mina tahnsanéra sega íre tagaríáh náneqmarí síéhruruowe. Áwéhq poeráhqká íre iwíáhéna peh wene anonkanka awahbeh sansá pehipi mirainserah sega aiq miraowe. Sega miraonka seye kamah aríre. 11 Naho kegá ahbabáru serahnowe. Kéíniga ahbabárú serahnowe. Pérámaga móneyabé wene aigárá pabekúwara ahbabárú serahnowe. Kórahga saiyoéna wene wahnahne ehweh anteruo serahnéra mi ke airaiq tabanagowe. (Stat 4.3-8; Namba 16.1-35, 22.1-35)

12 Itega moráráq nahtaq mi pehe kégá ábóraq ahbabárowe. Sega peh seyensabé sirutaboiréra seye suwahbeh sansá sehgirowe. Se íre ibonkakáq írábúyá tahnsanéra peh sóiriqka paentarúéh írábúyá tahnsa míáhwe. Sera íyéh tánáhráq awanká sera íre íyéhnserahnowe. Se ánúqkakaq pagogi awánká aiq ehyatagi awánká tahnsa míáhwe. 13 Wání períéhrana áhnte atútú kéhnserah sega áhnte ahbabáq kéhre. Wání períéhrana nonarehya ábóraq kéhnserah sene ahbabáq ábóraq kéhre. Wehyoqka ah íre nora peh wewega túbíginserah mi kegá kaweq ahmé íre nogówe. Sega ahriahri anotah sunkíkírirabeq mía míaigeheéna Manikánka mitaq sene máhriq arítáráire.

14 Éhrámataté áhwárawe mó mitaqté sínáhbúwá mó mahtaqté sínáhbúwá sure sure abapete téhtaré ání wenáwíq Ínókutaq seawehrarúwe. Manikánka mi aní iwíáh atowana wega teiu keyabé naho naho mahraréna, Tagaríáhro. Itene Wahnahnseq we míéhrabeqte íópeqté kéreqka áhnte kereq tuoneherawoe. 15 Sega túírataq Manikánka ómi keyábé ehweh aritena sainsuena moke ahbabáq ke Manikánsabe ahqáho atáh kéwé kamah arinkéhe. Mi kegá Manikánsabe ahqáho atera ahbabáq aruqaruréra Manikánsabe íre kaweq ahbábáq éhwéh éhruruonsabé wega anotahtaq kamah arinkéhe. 16 Teiú ké sirupipeq umehi ke méra, Íre kawerire irare irareo ke míáhwe. Seye suwahbeh ahbabáq miraéra seyensabé iwíáh íwíáh éra píribahriéra seye síwíq pankerera seyene iwíáh miraigeheéra mó keyábé ehnenehne arítáhwe.

Anehe tanahráqsábé irari ehwéhne.

17 Néne iyahnabo anímáríno, itene Wahnah Sísa Karáhéga wene ehweh teri terinigeheéna wehuke eqmarowe. Manikáne Awanka mina eqmaro ke iwíáh aritowara anehe tanahráqsábé teiátówe. Sene ehweh ahreraq matíáhro. 18 Eqmaro kega aiq mahraréra, Anehe tanahráqmé seye suwahbeh ahbábáq miraira kegá aiq pútaq ehwéhnsábé awiréh atagéhe urowe. 19 Urowara amahnága mina tahnsa ke míáhwana sene péhe éhwéhnká Sísa tagaríáh ké sainkowe. Manikáne Awanka mi ke íre iwíáh aritahnara peh wehukene iwíáh íwáhnorigehe.

20 Néne iyahnabo anímáríno, Iteitega Sísane kaweq sansá ambubu atawéq tábúsoqme sehgíóro. Manikáne Awanka séhréh aitahnaq púreq aruqaruroro. 21 Maniká Iteriboga itensabé arutaboiri puaq wene ehweh kawerue ireq sehgíóro. Itene Wahnah Sísa Karáhéga itensabé arutaboiréna mókake oga mía míaorabeq móitankéhe. Mi tanáhráqsábé áwénunéq wene ehweh kawerue ireq sehgíóro.

22 Manikáne ehwehnsabé aiq pútaq ehwehpómo íwíáho ke séhréh ariteq tábúsoqme síwáhnororo. 23 Itega toráh aginai topáh sokeráhnserah árahinabomo íwíáho ke iraipéq pokiyehboq apubúue séhréh ariteq síwáhnororo. Mó ke ahbabáq keyabé áhreéq irutaboiroro. Wehukenínká náwíbagi korósí sukieyabe awahriehnserah mi kené ahbabáq sansa iuwahríáhnaq pehragahro. Sene ahbabáq sansa iuwahríáhnaq pehragéq peh seyensabé irutaboiroro.

Manikánsabe iwíáh íwíáh ateq wenáwíq pankerone i ehwéhne.

24 Ahbabáqka ite saiqnariehnehboq Maniká Iteriboga kawerue wahnahnaitahráhire. Ite wereq méq mó oga míáhna tanáhráq peh kaweqtaq méq irupipeq eyoyóigeheéna Maniká Iteriboga wahnahnaitankéhe.

25 Maniká Iteribo webataq Manikáne. Wereq itene Wahnah Sísa Karáhéreqka ite meirera aiq kaweraitehye. Wega nahomé, amahnágawé, mókakewe, ahriahri kiotaiki Wahnáh ánínéna págegeue wahnah wahnahnire. Wensabé iwíáh íwíáh ateq wenáwíq pankerone. Ahriahri pankeraneheqmúne. Aiq mire.

Sokigi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Sokigi

Ebeq sáhnsahwe ahtebé ehwehne.

Sónine naruoga we Pátímósi marákórápéq saiqnariotaq wenawanka tagówana Sísaga áhnte naneqmarí sokigi awuwana tagówe. Mi tanáhráqmé Sísansabé aiq pútare ató kene naruoga se anotahtaq síwíoqnowe. Sóniga sehiranú ehweh áwahewé Sísa Karáhé anotah Wahnáh ánínéna moke wene naruoreq owainawanseq saiqnariankehe. Wega mi arámbéhrí parabarúéhrana moke Sísansabé aiq pútare atera wene sánsá íre susa peh ambubu atíéhra kewe Manikánka síwíq pankerena wereq ahriahri mía míaigeheéna kaweraritankéhe.

Sísa Karáhéga Sóni sokigi awu ehwehne.

1

1 Naho kopípéq ko ehwéh Sísa Karáhéga amahnága ábóraq maréhre. Téhwe Manikánka mah ehwéh Sísa teawena wene arambehrio ke sokigi arinkeheéna mókake ábóraragína naneq teawátáire.

Íné Sóni Sísane arambehriu aní múge. Sísa Karáhéga wene íópeqté ání eqmaréhrana mah ehwéh sokigi anírana sehiranuge. 2 Íné Sóniga Manikáne ehwehnkakáq Sísa Karáhéga sokigi aní éhwéhnkákáq moke sehiranue teiníe.

3 Manikánka wene ehweh iwíáh aintéhrana sehiranuge. Mah ehwéh mó kegá irageheéna sáhnsahwe terí ánínsábé Manikánka, Kawerone atéhrana iwíáh íwíáhire. Mah ehwéh irera sehgiro kereqsabé Manikánka, Kawerowe arítéhrara iwíáh íwíáhowe. Mah ehwéh aiq pútaragína tanáhráq áhníbóráni puara iwíáh íwíáhowe.

Sóniga abapete téhtaré Sísa tagaríáh kéhíná suwahpeq siu pahsí sehiranú ehwehne.

4 Ite Esia marákórápéqté ké abapete téhtaré Sísa tagaríáh ké iteruwahpeq iteruwahperue míáhwe. Itega irageheéna íné Sóniga mah pahsí sehiranue íúge.

Manikámé naho mía míaú anínéna amahnága moq ména mókakeakáq peh mía míaina tuinawire. Wega wahnah wahnahnitaq íópeqté ké abapete téhranítégá wene auranabiahtapeq mía míaowe. Sereq Sísa Karáhéreq Maniká Iteriboreqka itensabé sirutaboi aitera séhréh aitera itene iru ukiq ítáhwe. 5 Sísa Karáhé marakóipeq míotaq Wenabone sánsá sokigi aiena Wenabone ehweh pahsuowe. Manikánka Sísa ebeq iriwe oganúq atowana Sísaga moke mah marákóípéqté wáhnáhmárí kiotaikéna wahnahnarítéhre.

Wega itensabé arutaboiraitena itene ahbabáqka ite saiqnariaraitaq wene korahq tunka ite kaweraitáráire. 6 Maniká anotah Wahnáh ánínéna Sísane Abowá míéhre. Wene animárí méq wene ehweh mibeq mahbeq aritona ke míageheéna Sísaga ite kaweraitáráire. Sísa Karáhéwé anotah anínéna págege sansá mira aruqarurinsabé ahriahri iwíáh íwíáh atone. Aiq mire.

7 Tagaríáhro. Wega íópeqté piribirioyahnkakaq tuinawire. Tuinaraq ómi mah kehiná kéhínánká we tagagehe. We sehsabíó kega moq tagagehe. Mah kehiná kéhínánká we tagéra áhreéra ibisaneherawoe. Teiúnserah ábóraraginawire. Aiq mire.

8 Maniká, moke miraorahi anínká mahraréna,

Íné ebeqte aní ména

íné moq anehete ání múge ire.

Webataq Maniká míre. We naho mía míaú anínéna amahnága moq ména mókakeakáq peh mía míaina tuinawire.

Sóniga Sísa Karáhé tagó ehwehne.

9 Íné Sóni iteruwah uge. Sísane sánsá sehgiunayabé mó kegá itereq ínéreq íwíoqnahwe. Sísa itene Wahnahne arambehri kawerue miraéq áwénunúne. Mókake wega wahnah wahnahnirabeq moráráq mía míaoneheqmúne. Manikáne ehwehnkakáq Sísa Karáhéga sokigi aní éhwéhnkákáq teri terinuraunsabé sega íné kaqme wáhnaupéqté kéné marakórapeq, Pátámósa marákórápéq móíntárówe.* 10 Manikáne wéhékáhtáq Wenawanka iwíáh aintehrana néniwanka tagehrana inehepeqte anotah ehwéh íróge. Író éhwéhmé pembíáhnka tahnsa éhwéhne. 11 Mi ehwéhnká mahraréna,

Arenawanka tageh naneqsabé púkuipéq sehiranue abapete téhtaré kéhíná suwahpeq Sísa tagaríáh ké momiwíuríáhrabeq nário. Épésa suwahpeq, Síména suwahpeq, Pégámúma suwahpeq, Táíyátáíra suwahpeq, Sáhrísi suwahpeq, Pírárépía suwahpeq, Áráórísía suwahpeq, miraue mi kehiná suwahpeq Sísa tagaríáh ké momiwíuríáhrabeq nário ire.

12 Nário irana íné tení ání taganieéna pabeqme tagéna abapete téhtaré kaweq aráhmú, kóraraté miraia áráhmú tagoge. 13 Áráhmuwarí kéhrabeq ákáhpi wehukení úkú ani iriwe ména íre wahto korósí sukiwe míéhre. Kaweq arétí, kóraraté miraia árétí wene ákáhnababí kéhrana tagoge.

14 Wene ayahqnonkakaq ayahrankakáq anotah tabérábééna sipisípiqne áyó tahnsanéna piribirioyah tahnsane. Wene aurame anotah irárehnserahne. 15 Wene aigárámé káhpahga aurehtehrinserahne. Wene ehwehme anotah wanínká ahkuaq ahkuarinserahne. 16 Wene ayah púpeq abapete téhtaré wéhyóq táhtotíéhre. Éberiopéq éberiopérue áwéhria póká wene áwéhipeq kéhrana auranabiah pópoqnahga anotah tehréna wéhékáhnabubu anotah patáhgá téhrehnserahnire.

17 Téhreh serahnirana íné Sóniga we tagéna wene aigárápí inahnsubena pusa ání tahnsa míóge. Pusa ání tahnsa míógana wene púpeqte áyáhtáté íné táhtorena ínénsabe, Íre áhreúno. Íné ebeqte aní múge. Íné anehete ání múge. 18 Ínéwé oga mía míau aní múge. Íné pukéna amahnága oga mía míaugah tagáhne. Mókakeakáq oga mía míainauge. Púkérapeqté kíákáq irapeqté kíákáq matíóge.

19 Amahnága tagáhna naneqme mókake anehe tanahráq sína naneq moke sehiranúno. 20 Niyah púpeq abapete téhtaré wéhyóq matíógah tagáhne. Abapete téhtaré kóraraté miraia áráhmú tagáhne. Minawarimé áwahe teawiníe. Abapete téhtaré áráhmúe ume abapete téhtaré kéhíná suwahpeqte Sísa tagaríáh kéyábé iraruge. Abapete téhtaré wéhyóre ume íópeqté kégá abapete téhtaré kéhíná suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíáhwe ire.

2

Épésa suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

1 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Épésa suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.*

Niyah púpeq abapete téhtaré wéhyóq matawéna kaweq aráhmú, kóraraté miraia áráhmú kéhtáq nogena mah ehwéh teawiníboq iro. 2 Arega miraona sansá aiq tagaríóge. Are abobiah taebewe arambehriona sansá aiq tagaríóge. Arega néne sánsá íre susa peh kawerue sehgionana tagaríóge. Arega ahbabáq keyabé íre awahbehme aiq tagaríóge. Péhepehenéra, Manikánka ite aiq eqmaq íúwéhnsábé itene ehweh íráhro uro keyabé sene ehweh áhwárawe tagé sene péhe sánsá pahsuahne. 3 Néne arambehri miraónayabé mó kegá áwíoqnarowah arega anetaníbo íre iwíáhia peh néne sánsá ambubu atawé kawerue sehgionana tagaríóge.

4 Peh morá íre tábúsoq marahna naneq teawiníe. Arega ínénsabe téh aiq pútare aintárónaraq anotahtaq arutaboiraintaróne. Amahnága túbáh ague írakaunóne. 5 Arega ínénsabe téh anotahtaq arutaboiraintárónayabé iwíáhue tagáhno. Amahnága arega peh ákáhtaq arutaboiraintahnayabé íre kaweróne. Minayabe iwíáhue tagé téh miraurónanserah mónkakáq miraúno. Arega mó iwíáh íre inaraq areba kure areba kéh áráhmú sabiwianauge. 6 Mó kawéq sánsá matiahne. Níkóra kéráh kéné sánsá sehgíó kégá ahbabáq miraonsabé awahriehrana íné moq mi sansánsábé nuwahriehre.†

7 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro. Ahbabáq kiotaikina anínsábé, Íné Manikáne kaweq matábúrápéqté áwánká ara oga mía míaorahi será náhno ataníe ire.

Síména suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

8 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Síména suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.

Íné ebeqte aní múge. Íné anehete ání múge. Íné pukéna iriwe oga úkurau aní múge. Mah ehwéh teawiníboq iro. 9 Íre kaweq sunúq surainsabé arene arupipeq umehirana tagoge. Are tabonah aní míahnana tagoge. Móneakáq ménsámehnsánkakaq íre kéhre énayabé peh morá ínéga náwú náneqmarí áhnte matiahne.

Péhenéra, Asiu anímárí múne irare kegá are éhruruowana íróge. Se íre Asiu kahnáhnéra peh owainawa kahnáh míáhwe. 10 Sega are áwíoqnehrataqmé íre áhreúno. Owainawanka mirainaga mó kegá ite táhmaro karábúsiipéq itagéhe. Mi tanáhráq wega áhwárawe tagáhnana nayáhnkú wéhékáh íre kaweq sunúq kanawire. Are pukina tanáhráqkákáq néne sánsá íre susa peh kawerue sehgínaraq oga mía mía apéq awiníe.

11 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro. Ahbabáq kiotaikina anímé anehe puké tanahráq iraipéq íre kaqauwankéhe. Írakaumo ire.

Pégámúma suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

12 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Pégámúma suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.

Éberiopéq éberiopérue áwéhria poká néne níwéhipeq kéhre. Mah ehwéh teiníboq írátíáhro. 13 Owainawanka arenawahpeq wahnah wahnahnime aiq tagoge. Néníwíqsabe íre ayehitegurégúia peh néne ehweh teri terinurone. Arenawahpeqte mátábúwé aiq tagaríóge. Owainawanka arene mátaburapeq mía míairara ínénsabe suwahrieh kegá néne ehweh pahsutai aní Ántípa subiq sutotaq arega néne sánsá íre susa peh kawerue sehgionana tagoge.

14 Arega íre tábúsoq marahna sansá teawiníe. Are míahnarabeqte mó táhmaro kegá Pérámane sansá sehgíówe. Ísara kegá ahbabárigeheéna Pérámaga naho Péráki péhe sánsá sokigi awuwe. Sokigi awuwana Pérákiga Ísara ke ahbabáq sansa sokigi ariuwara sega péhepehe maníkánsábé titirue náwú tahutáhúq néra mó kené weh ahre pehipi abariowe. 15 Are míahnarabeqte mó táhmaro kegá Níkóra kéráh kéné sánsá ahbabáq sansa sehgíówe. 16 Mi ahbábáq sánsá sue peh kaweq sansánúno. Íre mirainaraqmé mótaq areba kure níwéhipeqté pókáráté mi ahbábáq ké apiwe kamah ariníe.

17 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro. Ahbabáq kiotaikina anímé íópeqté tópáh, kopésúó tópáh náwiníe. Ínéga o awíq taberábe ebáhtáq sehiranarena náwiníe. Wehukega mi awíq íre ahtabahwana peh morá matíéh ánínká ahtebankehe ire.

Táíyátáíra suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

18 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Táíyátáíra suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.

Íné Manikáne ahninkáwáéna néne niurame ira tahnsáne. Néne nigárámé káhpahga aurehtehrinserahne. Mah ehwéh teiníboq írátíahno. 19 Arene sánsá moke tagaríóge. Arega ínénsabe aiq pútare ainte mó keyábé arutaboiré séhréh aritahne. Arega néne sánsá íre susa peh kawerue sehgionana tagaríóge. Arega anehepeqte árámbéhríónaga arene ebeqte arámbéhrí kiotaikirana tagoge.

20 Peh morá íre tábúsoq marahna naneq teawiníe. Mó ahré íní wenáwíq Sésébérie. Wega areba ména néne arambehri ke péhe éhwéh síwáhnorire. Wega péhenéna, Íné Manikáne ehweh iraru iní múge éna Manikáne arambehrio keyábé síwáhnoréna, Itega mó kené weh ahre pehipi abarioro. Péhepehe maníkánsábé titirue nárie tahutáhúq nahro síwáhnorire. Mi pehe sánsá síwáhnoriraq arega íre ahqáho atahne.

21 Wene ahbabáq sansa suankeheéna peh áwé tagogana wega mi ahbábáq sánsá sueyabe íre awahbehre. 22 Minayabe mi inínseq we abario kereqsabé, Awahreoro aritena anotahtaq kamah ariníe. Sene ahbabáq sansa íre susa peh mirairataq kamah ariníe. 23 Mi iní kéráh ánímárí subiq suaníe. Subiq suahnaq ite Sísa tagaríáh kégá tagéq Manikánka wehukene sirupipeq sene iwíáhipeq aiq tagaríéhre ahtebagehe. Itega miraira sansá tagéna morání moránínue saime náiníe.

24 Ite Táíyátáíra suwahpeqte Sísa tagaríáh ké táhmaro itega mi ahbábáq íníné sánsá íre sehgíówe. Mó kegá mi ahbábáq sánsánsábé iraréra, Owainawane kopésúéh éhwéh íráhro ewaq itega ahqáho aritahwe. Itensabé mó págege ehwéh íre aitaníe. 25 Peh morá itega írátíáh sánsá íné túóna tanáhráqkákáq kawerue sehgíóro.

26 Ahbabáq kiotaikéna néne sánsá anehe tanahráqkákáq kawerue sehgina anínsábé, Mah kehiná kéhíná wahnahnarito ataníe. 27 Nániboga ínénsabe, Wahnah arito aintéhnserah wensabé moq, Wahnah arito ataníe. Wehukenínká anotah sahtáté kunuba subiqme piterúéhnserah ahbabáq keraq wahnahnaritankéhe. 28 Wahnahnarítéh ání anotah wehyóq tuembíná náwiníe. 29 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro ire.

3

Sáhrísi suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

1 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Sáhrísi suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.

Abapete téhtaré íópeqté kégá ínéba mía míaowana abapete téhtaré wéhyóq táhtotawéna mah ehwéh teawiníboq iro. Arene sánsámé moke tagaríóge. Mó kegá are tagéra, Kaweq ogamé sansanóna aní móne atáhwana ínéga mó iwíáhéna, Are pusa aní míahne uge. 2 Minayabe irigue arega moke matiahna sansá, íre soraq suahna sansá ambubu atawé tábúsoqme sehgio. Arene sánsá aiq tagaríóge. Moke arene sánsánsábé Manikánka, Íre tábúsoq marahne íwíáhire. 3 Arega írátóna ehwéhnkákáq ahtebarona ehwéhnkákáq mónkakáq iwíáhue tagé kawerue sehgio. Ahbabáq sansa sue kaweq sansánúno. Arega íre mirainaraq areba séna kamah awinauge. Aebó ánínká iwíáhue sinserah are íre tagariahna tanáhráq areba sinauge.

4 Ite Sáhrísi suwahpeqte Sísa tagaríáh ké ite mó táhmaro íre ahbabária peh kaweqtaq míáh púaq taberábe korósí aneranerarueq ínéreq moráráq nogigéhe.

5 Ahbabáq kiotaiki aní taberábe korósí sukiwe míahno atena oga mérapeq awaq míéhra ke síwíq kéhrabeq wenáwíq íre sorahruaníe. Írakaumo. Peh Nániboreq íópeqté kéreqpa wenáwíq pahsuaníe. 6 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro ire.

Pírárépía suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

7 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Pírárépía suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.

Íné kaweqtaq mía míau anínéna aiq pútaq sansá áwahe aní múge. Tébítiga naho wahnahnúnserah ínéga págegeue wahnah wahnahnuge. Ínéga síú ónsá mó kegá íre paiqmarahráhowe. Ínéga paiqmaró ónsá mó kegá íre sioráhowe. Mah ehwéh teawiníboq írátíahno.

8 Arene sánsá moke tagaríóge. Are peh ákáhtaq págege aní míahnana tagaríóge. Arega néníwíq anehepeq íre susa peh néne sánsá kawerue sehgionana tagaríóge. Minayabe arene auranabiahtapeqté ónsá siatógara mó kegá íre paiqmarahráhowe.

9 Owainawansabé iwíáh íwíáh ataneheéra momiwío kegá péhepehenéra, Ite Asiu ke úne ewe. Ínéga miraoro unka mi kegá areba séra arene aigárátáq káuqmunue arensabé iwíáh íwíáhéra ínéga arensabé nirutaboirume ahtebagehe. 10 Mah kehiná kéhíná áhwárawe taganieéna íre kaweq sunúq mah marákó márákó sinawire. Arega néne ehweh peh kawerue sehgiona puana are auráq matíáhnaga mi sunúqká are íre áwíoqnankehe. 11 Ínéga apubúue sinauge. Arega arambehriuronayabé merona apéq mó kegá meyéhboq ambubu atawé arega ahtebáhna sansá kawerue sehgio.

12 Ínéga ahbabáq kiotaikina anínsábé Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté náhwíáhnsánsé tahnsa míahno ataníe. Wega mi nahupéqté ahriahri íre tueyokinkehe. Írakaumo. Maniká Nánibone mátabu o Sarúsarama suwahpeq íópeqté tuinawire. Mahna teawú mátábú áwíqkakaq Maniká Nánibo wenáwíqkakaq néne o niwíqkákáq ahbabáq sansa kiotaikina aníné anonkataq sehiranaraníe. 13 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro ire.

Áráórísía suwahpeqte Sísa tagaríáh ké teriu ehwéhne.

14 Íné ehweh tení ánínká mó mahraréna, Íópeqté ánínká Áráórísía suwahpeqte Sísa tagaríáh kéráq auráq matíéhre. Mi anínsábé mah ehwéh sehiranue teawo.

Ínéwé aiq pútaq ehwéh áhwáro anínéna Manikáne ehweh tábúsoqme teri terinu anínéna peh aiq pútaru aní múge. Ínéwé moke Manikánka miraro naneqmarí áhwáro aní múge. Mah ehwéh teawiníboq iro. 15 Arene sánsá moke tagaríóge. Arewe íre tuituiragire. Are íre osoréhre. Írakaumo. Are peh ákáhtaq osoréhnsábé íre nuwahbehre. 16 Arewe peh ákáhtaq osoréh púana wehukenínká wene áwéhipeqté kahqmuri topáh kisúéhnserah are níwéhipeqté kisuanauge.

17 Arega mahraré, Íné áhnte moné matawéna áhnte mensáméhnsá kéhre ene. Mó naneqsabé íre tabonahuge ene. Írakaumo. Arewe íre kaweqtaq míahne. Ahtebah kegá are tagéra, Múguwahgu aníne iwíáhowe. Are tabonah aura pira aní mé pehrákora ání míahne. 18 Minayabe teawiníboq iro. Are íre tabonah aní míankehboq áhnte kaweq naneq, kóra moné ínéba sebaiqmaro. Are pehrákora ání míahnana mó kegá tagehranka ayehitéhnehoé taberábe korósí úbíq miankéhboq sebaiqmaro. Arene auranka kawerue tagankehboq máráhsíni sebaiqme aurapi abaqmaro.

19 Ínéga nirutaboiru kegá ahbabárotaq sensabé ehweh aritena kamah aríúge. Miraunsabé arene ahbabáq apubúue sue néne kaweq sansá sehgio. 20 Tagariahno. Ínéga onsaraq iriwe ména pakobakoéna áhrabuge. Néne ehweh íréh ánínká onsa siintahnana kibekue weba míanie. Wereq kiwéta táhutahuroyehe.

21 Ínéga kiotaikéna Nániboga wahnah wahnahnirabeq wereq tútuue míóge. Ahbabáq sansa kiotaikína anínsábé, Máho teawiníe. Ínéga wahnah wahnahnurabeq tútuue míónserah arega moq ínéreq mahtaq wahnah wahnahnurabeq tútuue míahno ataníe. 22 Íre parosa áhréákáq áníno, Manikáne Awanka Sísa tagaríáh ké teí éhwéhmé kawerue iro ire.

4

Sega íópeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh éhwéhne.

1 Anehe íné Sóniga mó tagogana íópeqté ónsá sírana tagoge. Írátáu ehwéh pembíáh tahnsa ehwéhnká mó mahraréna, Anehe sína naneqsabé sokigi awiníboq íópeq kio ire. 2 Íópeq kio irana Manikáne Awanka págege aintéhrana néniwanka tagéna wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ání tagoge. 3 Apahtáró ébáh síwíq sásípa, kóníríáni, éméra kéhre. Kóníríáni ebáhmé tautáúq ebáhne. Éméra ebáhmé sehenáh ebáhne. Patahga sásípa ebáhtáq patahirana téhrehnserah mitaq tútuue míéh ání wenaneq téhrehre. Tautáúq ebáh, kóníríáni ebáhnká tautáúrinserah mi aní wenaneq tautáúrire. Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq ora pewe abugeqnáh atawéna sehenáh ebáh, éméra ebáhnká tahnsanue téhrehre.

4 Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq mó siáhwárí abugeqnáh atiehrara 24 abóáwáh wéhgá mitaq tútuue míáhwe. Se taberábe korósí úbíqme méra kaweq ayáhúq, kóraraté miraia áyáhúq sukiwe míáhwe. 5 Wahnah wahnahnirabeqte síáhráqté sokaeqsuena ehwehnéna puruburuire. Mi siáh abiahtapeq abapete téhtaré kánéqká téhrehre. Mi kanéqmárímé Manikáne Awane. 6 Mi siáh abiahtapeq anotah kawéhú tahnsa náneq, timano tahnsá náneq kéhre.

Itaréitaré oga míáh ká wahnah wahnahnirabeq abugeqnáh atawéna siuranabiahtapeqkakáq sinehepeqkakáq áhnte aurá kéhre. 7 Ebeq oga míéh ká úrinsi iá tahnsa káne. Anehe oga míéh kámé awehq kaho tahnsane. Mó anehe oga míéh kámé wehukeníné auranabiah masa káne. Mó sinehe oga míéh kámé kúpapaqka puahmbuahninserah tahnsá káne. 8 Mi itáréítáré oga míáh kámárí mó ka mó kanue abapete morá óé kéna moke sinonkataq áhnte aurá kéhre. Sene oe awenahpeq moq áhnte aurá kéhre. Sega wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq ahriahri mahraréra,

Maniká itene Wahnahnka moke miraorahire.

We peh kaweqtaq mía míai aníne.

We peh kaweqtaq mía míai aníne.

We peh kaweqtaq mía míai aníne.

We naho mía míaú anínéna

amahnága moq ména

mókakeakáq peh mía míaina tuinawire ewe.

9 Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánínká ahriahri mía míaire. Mina oga míáh kámárínká wenáwíq pankerera wensabé, Kaweróne atera iwíáh íwíáh atáhwe. 10 Sega iwíáh íwíáh atáhtáq 24 abóáwáh wéhgá wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh áníbá sewe. Sega ahriahri mía míai áníné auranabiahtapeq séra sene kaweq ayáhúq mitaq marera káuqmunue, Arebataq anotah aní móne éra wensabé iwíáh íwíáh atáhwe. 11 Iwíáh íwíáh atera igonkónue mahraréra,

Arewe Maniká itene Wahnah mone.

Are anotah kawéq ání móne.

Arensabé iwíáh íwíáh ateq arenáwíq pankerone.

Anotah Wahnáh ání móne.

Arega moke miraorahóne.

Arega moke kéh náneq miraróne.

Are awahbeh sansámé mirarónana

amahnágaákáq kagaire.

Minayabe arensabé iwíáh íwíáh atone éra igonkónowe.

5

Wehukega íre pugerahráhi pukú éhwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh áníné ayah púpeq sehirankakaq púkú táhtotíéhrana tagoge. Mi pukú abapete téhtaré únkúméhráté táhpatainsabé pehipi íre pugerahráhire. 2 Pehipi íre pugerahráhinsabé íópeqté págege anínká anotah ehwéhnue mahraréna, Peh kaweqtaq mía míai anínká mi unkúméh kéhsuena mi pukú pugerahráhire. Ahriahri kaweqtaq mía míai anímé insega pugerahráhiro ue kasenire. 3 Insega pugerahráhiro irana íópeqkákáq mah marákó márákóípéqkákáq pusa ké míáhrabeqkakáq púku pugeqme tagahrahi aní írakaunire.

4 Mi pukú pugeqme tagahrahi aní írakauninsabé ínéga áhnte ibisoge. 5 Áhnte ibisogana peh morá ábóáwáh wéhgá ínénsabe, Íre ibisáhno. Tagáhno. Súra kahnáh ání míéhre.* We úrinsi iá tahnsa aní míéhre. We Tébítine anahwa ména kiotaiki aní púana mi abápété téhtaré únkúméh awehraq kéhsuahráhéna mi pukúípéq tagahrahire ire.

Sóniga Sipisípiq Áráhq tagó ehwehne.

6 Ínéga tagome subiq suto Sipísípíq Áráhq míéhrana tagoge. Wahnah wahnahnirabeq oga míáh kámárí míáhrabeq ákáhpi iriwe míéhrara aboawah wehgá abugeqnáh atíáhwana tagoge. Sipisípiq Áráhqne ayahqnopeq abapete téhtaré pówéh kéna abapete téhtaré áúrá kéhre. Mi aurámárímé Manikáne íópeqté ké wóe. Wega mi ke mah marákó márákóípéq eqmaq suowe.

7 Mi Sipísípíq Áráhqka kure wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh áníné ayah púpeqte púkú meyéhre. 8 Wega meyéhtáq itaréitaré oga míáh kámárínseq 24 abóáwáh wéhreqka Sipisípiq Áráhqne auranabiahtapeq arehunseraráq méra káuqmunowe. Sega moke morá moránue kítah tahnsá náneqkakáq kóraraté miraia párétáhákáq matawéra káuqmunue igonkónowe. Kaweq kunkúni naneq párétahipéq kéhre. Minawé Sísa tagaríáh kégá púrero ehwéhne. 9 Káuqmunue igonkóno kegá o igónkónéra mahraréra,

Arega miraónaga mi pukú mewe kéhsuahráhóne.

Are subiq sutotaq Manikáne animárí míageheé

arene korahqtaté wehuke insahwé aritahne.

Arega íre peh morá kéhíná insahwé aritahne.

Mó kehiná suwahpeqte kéákáq

mó ehwéhnkákáq kéákáq

mó kuasa mó kuasa kéákáq

mah marákó márákóípéqté kéákáq insahwé aritahne.

10 Arega insahwé aritahna kegá

Manikáne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké úkéra

wahnahnéra mókake mah marákó márákóípéq wahnahnaritagéhe éra igonkónowana írátíóge.

Sipisípiq Áráhqsabe iwíáh íwíáh ate ehwéhne.

11 Íné Sóniga mó tagogara áhnte peh íregáritaq íópeqté kégá igonkónowana íróge. Peh áhnte tahuséní kégá igonkónéra míáhwe. Wahnah wahnahnirabeq itaréitaré oga míáh ká iriwe míáhrabeq 24 abóáwáh wéh míáhrabeq íópeqté kégá abugeqnáh atawéra iriwe méra igonkónowe. 12 Sega anotahtaq igonkónéra mahraréra,

Subiq suto Sípísípíq Áráhqmé anotah aníne.

Minayabe wega págegeue wahnahnéna

áhnte kawéq náneq matawéna

ahtebia ánínéna moke miraorahire.

Moke miraorahi puaq wenáwíq pankereq,

Kaweróne ateq iwíáh íwíáh atone ewana íróge.

13 Manikánka moke miraro naneqmarínká igonkónowana íróge. Íópeqmé mah marákó márákóípéqmé pusa ké míáhrabeqme sóreq wanípípéqmé moke mibeqté náneqmarínká igonkónowana íróge. Igonkónéra mahraréra,

Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánínseq

Sipisípiq Áráhqseqne síwíq pankereq,

Kaweróye ariteq ahriahri iwíáh íwíáh aritone.

Anotah pagégé áníté míehya puaq

ahriahri itensabé iwíáh íwíáh aitone ewana íróge.

14 Írógara itaréitaré oga míáh kámárínká, Aiq pútaróne ewara aboawah wehreqka marakóipeq káuqmunue sensabé iwíáh íwíáh arítáhwe.

6

Sipisípiq Áráhqka púkuraq unkumeh kéhsúéh éhwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana Sipisípiq Áráhqka matíéh púkúráq abapete téhtaré únkúméh kéhre. Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 1 unkúméh kéhsúéhrana peh morá oga míéh kánká anotahtaq puruburu tahnsánue mahraréna, Mahbeq súno ire. 2 Mahbeq súno irana taberábe oséráq tútuue míéh ánínká iq matíéhrana tagoge. Tagogana wahnah kené ayahuq wene ayahqnotaq suki atéhrana pokue, Mó ke subipáhraruanieéna pokire.

3 Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 2 unkúméh kéhsúéhrana mó ogá míéh náneq kanká, Mahbeq súno irana íróge. 4 Írógana mó osé tautáúq osé ábóraragire. Manikánka mi oséráq tútuue míéh ání págege atena anotah ebeh poká awena wensabé, Mah marákó márákó pokue kaweq sunúq parabaruo ire. Mibeqté kégá ebehéra we subiq súéhigeheéna págege atena ebeh poká awire.

5 Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 3 unkúméh kéhsúéhrana mó ogá míéh náneq kanká, Mahbeq súno irana íróge. Irena tagogana mó osé pabusa osé ábóraragire. Mi oséráq tútuue míéh anínká ménsámehnsá agehmare naneq matíéhrana tagoge. 6 Itaréitaré oga míáh kámárí iriwe míáhrabeqte wehukenínká tahnsa ehwehnirana íróge. Mi ehwéhnká pabusa oséráq tútuue míéh ánínsábé mahraréna, Arega pokue arene arambehri miraé ehwehráhna tanáhráq sinkehe. Ehwehráhna tanáhráq púana táhutahuqme áhnte moné áwíroneherawoe. Óríwi awanká sónkákáq náhníáq sera sonkákáq pehragáhno.* Íre apiaro irana íróge.

7 Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 4 unkúméh kéhsúéhrana mó oga míéh kánká, Mahbeq súno irana íróge. 8 Irena tagogana mó osé wiehq osé ábóraragire. Óseraq tútuue míéh ání wenáwíqmé Puké Anine. Mó aní wenáwíqmé Iraipéqté Áníne. Wega Puké Ani anehe sire. Sega miraóyanka ebehéra áhnte pukowe. Sega miraóyanka ehwehrehrara áhnte mó ke pukowe. Sega miraóyanka wehuke mó naneq awáhré mó naneq awáhréue pukowe. Sega wehuke suboráho naneq kamárí eqmarehyara mi kamárínká áhnte mó ke subiq súáhwara pukowe. Mi anítégá mah kehiná kéhíná itaréitaréráq saraqmarera apahtáró sárásá pehragéra peh morá sárásá moke subiq suehye. Miraóyara áhnte ke pukowe.

9 Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 5 unkúméh kéhsúéhrana Manikáne tahbe tehnopeq tagoge. Manikáne ehwehnsabé íre ahqáho atasa peh kawerue sehgiera wene ehweh tábúsoqme teri terinuro kewé mó kegá mi kawéq ké subiq sutowara sensiwamarí mitaq míáhwana tagoge. 10 Tagogara sensiwamarínká anotahtaq mahraréra, Itene Wahnahno, arega moke wahnah wahnahnóne. Arega ahriahri kaweqtaq mía míaé peh aiq pútaq sansá miraóne. Mah marákóípéq míáh kégá ite iubiq sutonsabé ahkake ehweh arite ayahq maraníbo ewe. 11 Ewara íópeqté kégá mó aní mó anínue íre wahto taberábe korósíwárí náriera mahraréra, Pehgáriq tanáhráq ahrenahro. Itene naruoga ite iubiq sutonserah sega itereq arambehrio kereq iteruwahrahreq subiq súéhrataq anehe Manikánka ehweh aritankéhe ewe. Omaq sitéhra ke pukirataq wega ayahq marankéhe.

12 Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 6 unkúméh kéhsúéhrana anotah maríire. Wéhékáhte ió nahonáh pabusa ambékí únáh tahnsa úkire. Úkirana inokáhpeqte íó tubugonahgoitaq korahbagirana tagoge. 13 Tagogana anotah soírírirana awanká ánáh pururuqnaginserah íópeqté wéhyóqmárínká marakóipeq megire. 14 Megirara máhti sobuonserah íó moq sobuue tabanagire. Tabanagirana moke sáwéhwari móbeq agire. Moke sóreq waní ákáhpi kéh marákó moq móbeq agire.

15 Mi tanáhráq mah marákóípéqté wáhnáhmárínseq anotah wehwárínseq ebeho kené kíápéténiwarínseq áhnte monéákáq kéreq tauntahu wehwárínseq arambehriraq saiqnaríáh kéreq arambehriyabé ápeq meyáh kéreqka pehbeheráh pokue táhmaro kegá íre ambarúnkákáq mátáípéq tabanagowara mó táhmaro kegá sáwéhrapeq ónapipéq tabanagowe. 16 Tabanagéra sáwéhakaq ebahnkakáqsábé mahraréra, Ite akariue iubiq suo. Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánínseq Sipisípiq Áráhqseqka itensabé anotahtaq abiahnsa aitehyansabé akariue iubiq suo. 17 Kamahina tanáhráq aiq si puara inseréhga kaweqtaq míahraho ewe.

7

Manikánka 144 táhúséni (144,000) Ísara ke omaq sito ehwéhne.

1 Íné Sóniga tagogara íópeqté itaréitaré kégá mah marákó márákó ayehré ayehré iriwe méra sóiriq saiqnaríáhwe. Sóiriqka marakóakaq sóreq wanínkákáq awankánkakaq sóiriríneho éra saiqnaríáhwe. 2 Mó íópeqté ánínká íó kiembogirabeq kírana tagoge. Tagogana wega Maniká mía míai aníné máhki aritahráhi naneq ayahpi matíéhre. Matawéna wega íópeqté itaréitaré ké marakóakaq sóreq wanínkákáq íre kaweraruahráhi keyábé anotahtaq mahraréna, 3 Marakóakaq sóreq wanínkákáq awankánkakaq amahnága pehragahro. Ebeqme Manikáne arambehri kené siyehitaq wene máhki sehiranaritanéhe. Arítáhnaraqmé anehe mi naneqmarí íre kawerarúáhro ire.

4 Íópeqté kégá siyehitaq Manikáne máhki sehira meyáh kéwé 144 táhúséni (144,000) kee ewana íróge. Ísara kewé airápété téhtaré káhnáh míáhwe. Máhki arítáh kégá moke mó kahnáh mó kahnáhnue sehiranarítáhwe. 5 Máhki sehiranarítáh kégá Súra kahnáh 12 táhúséni (12,000) ke sehiranaritera Árúbéni kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Ágáti kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera 6 Áséra kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Nápátári kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Mánáse kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera 7 Símíóni kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Áríwái kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Ísákah kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera 8 Sébúrúna kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Sósépa kahnáh 12 táhúséni ké sehiranaritera Pénsámíni kahnáh 12 táhúséni ké sehiranarítáhwe. Miraue kahnáh sehiranarítáhwe.

Áhnte kegá Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh éhwéhne.

9 Íné Sóniga togagara áhnte ke, íre sáhnsahoráho ke moráráq iriwe míáhwe. Mó kehiná suwahpeqte kéákáq mó kuasa mó kuasa kéákáq mah marákó márákóípéqté kéákáq mó ehwéhnkákáq kéákáq mó tahmáró mó tahmáróue moráráq iriwe míáhwe. Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh anínseq Sipisípiq Áráhqseqne siuranabiahtapeq iriwe míáhwe. Sega íre wahto taberábe korósí sukiwe méra awanká ánáh táhtotawéra pore poreowe. 10 Pore poreéra anotahtaq mahraréra, Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánímé itene Manikáne. Wereq Sipisípiq Áráhqseqka insahwé aitáróyansabé amahnága kaweqtaq mía míaúne ewe.

11 Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánínseq aboawah wehreq oga míáh kámárínseq míáhtáq moke íópeqté kégá abugeqnáhnue iriwe míáhwe. Iriwe méra wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh áníné auranabiahtapeq arehunseraráq méra káuqmunue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhwe. 12 Iwíáh íwíáh atera mahraréra, Aiq míre. Maniká itene Wahnah anotah anínéna ahtebia áníne éq wensabé, Kaweróne ateq wenáwíq pankereq ayahmaq atone. We págege tauntahu aní míéh púaq ahriahri wensabé iwíáh íwíáh atone. Aiq miraoneheqmúne ewe.

Amahnága mah kahnáhné síérime aiq parabagire i ehwéhne.

13 Peh morá ábóáwáh wéhgá ínénsabe kasenéna, Íre wahto taberábe korósíákáq ké inseréhbo? Se eheqte seo ire. 14 Eheqte seo irana ínéga wensabé, Anotah aní móne. Are aiq tagariahne uge. Ugana wega ínénsabe, Mi kené naruoga síwíoqnéra kamah arítówara sene korósi Sipisípiq Áráhqne korahqpipéq pabeq paberurowana taberábe agire. 15 Minayabe Manikánsabe iwíáh íwíáh atáhrabeq méra wene auranabiahtapeq mía míaéra wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq wensabé iwíáh íwíáh atáhwe. Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánínká sereq míéh púana wahnahnaritena séhréh arítéhre. 16 Se mókake íre sirupibiinawire. Íre tahbobóoneherawoe. Patahga íre kamah arinawire. Osoréh írágá íre tabisuanawire. Írakaumo. 17 Wahnah wahnahnirabeqte Sipisípiq Áráhqka se wahnahnaritankéhe. Wahnah aritena oga mía míaorahi waní arahno sokigi arinana Manikánka siurapite áqnú moke sorahruankéhe ire. (Aisaia 4.5,6)

8

Náhmbáh 7 unkúméh kéhsúéh ehwehne.

1 Sipisípiq Áráhqka náhmbáh 7 unkúméh kéhsúéhrara pehgáriq tanáhráq, ákáhtaq ahwáh íópeq íre ehwehnia peh ehiya míáhwe. 2 Mi tanáhráq sótaikitaq íné Sóniga tagogara abapete téhraníté íópeqté ké míáhwe. Manikáne auranabiahtapeq iriwe mía míaéra abapete téhtaré pémbíáh meyáhwe.

3 Meyáhwana mó íópeqté ánínká sure Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh táhbérápéq iriwe ména kóraraté miraia párétáh matíéhre. Mi parétáhípéq kaweq kunkúni pahuráh ira tehrana áúnirana kaweq kunkúnire. Áhnte kunkúni naneq náwéwana íópeqté ánínká minaakaq Sísa tagaríáh kéné púreq ehwéhnkákáq morábí ánkarue Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh táhbé kóraraté miraia táhbérápéq titiratéhre. 4 Titiratéhrana áúninkakáq Sísa tagaríáh kéné púreq ehwéhnkákáq íópeqté áníné párétahipéqté kiena kire kire Manikáne auranabiahtapeq kíre. 5 Kírana íópeqté ánínká Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh táhbérápéqté írá tarasa mewena we matíéh párétáhípéq obenkíq marena mah marákó márákóípéq tuparúéhre. Tuparúéhtáq puruburuéna anotah ehwéhnéna sokaesuena máríire.

Íópeqté kégá pembíáhno ehwéhne.

6 Abapete téhtaré íópeqté kégá abapete téhtaré pémbíáh matawéra pembíáhnoneherawoe.

7 Náhmbáh 1 íópeqté ánínká pembíáhnirana obiaurankakáq iraakáq korahqkakáq mah marákó márákóípéq tuparúéhrana sehekáhnkakaq marakóakaq apahtáróráq saraqkirana peh morá sárásá tagirana téhtaré peh kéhre. Peh kéhrana uwaruntúmé moke tagire.

8 Náhmbáh 2 íópeqté ánínká pembíáhnirara anotah iráreh sawéh tahnsa náneq sóreq wanípípéq tuparúéhrana wání apahtáróráq saraqme kéna peh morá sárásá korahq úkirana téhtaré sárásá peh kéhre. 9 Wánípeqté ménkáméhnká peh morá sárásá pukowana téhtaré sárásá peh oga míáhwana sípi peh morá sárásá wánínkowana téhtaré peh kéhre.

10 Náhmbáh 3 íópeqté ánínká pembíáhnirana kánéqka téhrehnserah anotah wehyóq téhréna íópeqté ísígue megire. Wání apahtáróráq saraqme kéhrarana wehyoqka wání aroipéqkákáq arahnotaqkakáq peh morá sárásátáq surahire. 11 Mi wehyóq áwíq Kítabeh Maráhsíníe. Mi wehyóqká ísígue márunsurahitaq wání peh morá sárásá kítabeh waní úki puara áhnte kegá pukowe.

12 Náhmbáh 4 íópeqté ánínká pembíáhnirana pópoqnahakáq íónkakaq wehyoqmarínkákáq apahtáróráq saraqme kéhrana peh morá sárásá subírana íre téhria peh sunkíkíragire. Minayabe wehekáhnabubu peh ákáhtaq téhrehrana inokáhnabubu peh ákáhtaq íónitehrana wehyoqka peh ákáhtaq téhrehre.

13 Íné Sóniga tagogana íópeq anotah kuqnúnká paqme kéna anotahtaq mahraréna, Mó íópeqté ánítógá pembíáhnonehera irataq anotah kamáh arieneherawoe éna uwo uwo uwo ire. Uwo uwo éna, Mah marákó márákóípéq míáh kéyábé iwíáhunka nirupipeq anotah uméhire irana íróge.

9

Íre ambarúnkákáq mátáípéqté kíyábé éhwéhne.

1 Náhmbáh 5 íópeqté ánínká pembíáhnirana íópeqté wéhyóqká ísígue mah marákó márákóípéq márunsurahirana tagoge. Tagogana íre ambarúnkákáq mátáípéqté kí kéhrana wehyoqme áwíre. 2 Áwírana wehyoqka onsa sírara abe kekíówana áhnte auninserah áúnká íre ambarúnkákáq mátáípéqté kírana wéhékáh íótaqkakáq moke íópeqkákáq akari agirana sunkíkíragire. 3 Sunkíkírirara áúnirabeqte áhnte wahráhqmárínká séra mah marákó márákóípéq abae agowe. Mi kamárí págege kamárí méra wehiboyanka wehuke kamah arínserahnowe.

4 Mi kamárínsábé, Uwaruntúnkakaq awanká ánáhakaq moke kíréh náneqkakáq pehragahro. Peh morá siyehitaq Manikáne máhki íre kéh ké síwíoqnahro aritera sensabé, 5 Wehuke subiq súéhboq peh moberíáh íótáq síwíoqnahro arítáhwe. Wehiboyanka wehuke pehnserah mi kamárínká wehuke pahwana síérire. 6 Áhnte síérirara mi tanáhráq pukéyabe suwahbehrara íre miraorahowe. Sega, Árahue pukinabugamo éra iwíáhue kabarowana írakaunire.

7 Mi wahráhqmárímé ebehorahi oséwárí tahnsa míáhwana tagoge. Siyahqnopeq wahnah kené ayahuq, kóraraté miraia áyáhúq sukiwe míahwana sene siuranabiah wehukene siuranabiah tahnsane. 8 Sene siyahrame ahreroné íre wahto ayáhrá tahnsanirana sene síwéhwé wehuke parahi ka úrinsi iáné áwéh tahnsane. 9 Sene ahrame káhpahraq kéhnserah ahráne. Áhnte ebehorahi oséwárínká sabirue nogí káhrégá pehbeheráh pokirana anotah ehwéhnire. Mina inserah mi wahráhqmárínká anotahtaq ehwehnowe.

10 Wehiboyanka pehnserah mi kané éhwegáránká pahrahire. Moberíáh íótáq sene éhwegáránká wehuke pehrana síérire. 11 Wáhrahqmaríné wahnahme íre ambarúnkákáq mátáípéqté áníne. Íbaru ehwéh Asiu kené ehwehme mi wahráhqmáríné wahnahme wenáwíqmé Ábárónie. Káríki kené ehwehme mi awíqmé Wehuke Íre Kawerarítéh Áníne.*

12 Ebeqte íre kaweq sunúq aiq parabagirana téhtaré mó íre kaweq sunúq ábóraraginae.

Ósewarítáq tútuue míáh kégá mirao naneqsabé ehwehne.

13 Náhmbáh 6 íópeqté ánínká pembíáhnirana Manikáne auranabiahtapeq kéh táhbé, kóraraté miraia táhbé itaréitaré pówéhwárí itaréitaré ayehráq kéhrana mitaqté ehwehnirana íróge. 14 Írógana mi ehwéhnká pembíáhni anínsábé mahraréna, Íyúpétísa waní aroipéq mitaq itaréitaré íópeqté ké táhru táhrue saiqnaríáh ké pugeq suo irana íróge. 15 Sega mi opéqkákáq íónkakaq wéhékáhnkakaq áhwahakáqsábé aiq áwénunowe. Mi tanáhráqsábé áwénunowana pugeq súéhrara mah kehiná kéhíná apahtáróráq saraqme míáhwana peh morá túíná subiq suaneheéra pokowe. 16 Pokowara sene ebeho ké áhnte míáhwe. Sega ósene abobiahtaq tútuue méra peh íregáritaq 200,000,000 ke míáhwe irana íróge.

17 Néniwanka tagehtaq ebeho keakáq sene óseakáq mahraue tagoge. Mi ke káhpahraté miraia síótí sukiwe míáhwana tagoge. Mó siótíwárímé tautáúrirana mó siótíwárímé kókomuirana mó siótíwárímé wiehq kéhrana tagoge. Ósewaríné siyahqnomé úrinsi iáné ayahqno tahnsane. Iraakáq áúnkakaq osoréh ébáhnkákáq sene áwéhipeqté sire. 18 Iraakáq áúnkakaq osoréh ébáhnkákáq ósewaríné áwéhipeqté sinka mah kehiná kéhíná peh morá túíná subiq súéhre. 19 Ósewarínká sene síwéhrate wehuke kamah ariera éhwegárátáté subiq súáhwe. Sene éhwegárá wehene ayahqno tahnsanéna wehuke kamah aríéwe. Peh morá túíná subiq súáhwara téhtaré túíná íre pukowe.

20 Íre puko kegá sene ahbabáq sansa peh sehgíówe. Sene ahbabáq sansa íre susa peh siyahtate mirao naneqmarínkákáq owainawamarínkákáqsábé iwíáh íwíáh arítáhwe. Siyahnkaratáté mirao naneqme kóraakáq káhpahakáq ebahnkakáq awankánkakaq mewe miraowe. Miraowana minawarinká íre tagahrahire. Íre irahráhire. Íre nogoráhire. Írakaunire. 21 Mi kegá sene ahbabáq sansa íre susa peh mó ke subiq suera ánéhgie sansankákáq ahgora sansánkákáq miraowe. Sega mó kené ahre weh abariéra mó kené ménsámehnsá aebóowe. Mi ahbábáq sánsámárí íre susa peh matíáhwe.

10

Anotah íópeqté ánínká miraú ehwehne.

1 Íné Sóniga tagogana mó aní, págege íópeqté ánínká mibeqté tuirana tagoge. Tagogana wehukenínká ambanta úbíq míéhnserah wega írábúyá úbítíéhrana wene ayahqno abobóráhpeq ora períéhrana wene auranabiah patah tahnsánéna wene aigárá ira tehre.

2 Wega pehgáriq pugesa pukú wene ayahpi matawéna mó aigárá sóreq wanípípéq abasarawéna mó aigárá mah marákóráq abasarawéna anotahtaq sawaiire. 3 Úrinsi iánká ehwehninserah anotahtaq sawaiire. Wega sawaiitaq abapete téhtaréráq puruburuire. 4 Puruburuitaq, Ínéga sehiraninie utaq íópeqté éhwéhnká mahraréna, Sawaii ehwéhmé íre sehiranúno. Mi ehwéh peh epéq éhwéh kankehe ire.

5 Peh epéq éhwéh kankehe irana sóreq wanítáq marakóraq abaseh anínká wene púpeqte áyáh íóperue pankeréhre. 6 Wene púpeqte áyáh íóperue pankeréna Maniká oga mía míai aní wenáwírue ehwehnire. Manikánka íópeqkákáq mitaq kéh náneqmarínkákáq mirarena mah marákó márákóákáq mitaq kéh náneqmarínkákáq mirarena sóreq wanínkákáq mipéq kéh náneqmarínkákáq moke mirarowe. Íópeqté ánínká Maniká áwírue mahraréna, Mah tanáhráq aiq parabaginaire. Manikánka mó íre íwénuninkehe. Írakaumo. 7 Írakaumo éna mó mahraréna, Náhmbáh 7 íópeqté ánínká pembíáhnínaraq Manikáne épéqté éhwéh aiq pútaraginkehe. Wega naho íre teriasa peh wene ehweh iraru ke teriuwe ire.

8 Irana íópeqté éhwéhmé íre sehiranúno éwéh éhwéhnká ínénsabe mó mahraréna, Sóreq wanítáq marakóraq abaseh anínká pugesa púkú wene ayahpi matíéhre. Mi pukú koweo ire. 9 Koweo irana íópeqté ánípá kure wensabé, Káriq pukú menio ugana wega ínénsabe, Mewe náhno. Nehnaraq arene áwéhipeq sahq tahnsanínana arene arupipeq kítabanae ire.

10 Irana ínéga íópeqté áníné ayahpite pukú mewe noge. Níwéhraq sahqka teinserahnirana nirupipeq áhnte kítabehre. 11 Kítabehrana wega ínénsabe, Manikánka, Irarúno atahnah arega mókake sína naneqsabé irarinkehe. Mah kehiná kéhínámé sene marakówé, sene ehwehme, sene wahnahmarímé miraira naneqsabé irarinkehe ire.

11

Ehweh pahsúéhra anítéyábé éhwéhne.

1 Agehmare naneq pegiqnáhnkara tahnsa náneq nániena ínénsabe, Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqkákáq mibeqté táhbéákáq iriwe koagehmaro. Mibeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh ké sáhnsaho. 2 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté mátábú íre agehmaro. Mitaq wáhnaupéqté ké wéhuwa nárírara sega 42 ió Sarúsarama suwahpeq méra mi matábú íre kaweraruagéhe. 3 Mi tanáhráq néne ehweh pahsúéhra aníté págege aritahnara sega nahonáh kórósí aneranerue méra áhnte ió 42 ió pahsuqme irarigehe ire.

4 Téhtaré óríwí áwánkánkákáq téhtaré áráhmúákáq mah marákó márákóípéqté Wáhnáhné auranabiahtapeq kéhrara ehweh pahsúéhra aníté mi awánkátáré tahnsa móye. Mi aráhmúráré tahnsa móye. 5 Mó kegá mi aníté íre kaweq sansá arítéhrataq mi aníténé síwéhipeqté írágá mi ke tabiq suanawire. Mi aníté íre kaweq sansá arítéhra kewé miraue pukigehe.

6 Manikánka págege arítéhrara mi anítégá moke Manikáne ehweh pahsúéhra tanáhráq ibonsabé, Ahqáho atéhrataq íre ibonsorahire. Sene págege ehwéhnká moke wánímé korahq waní úkorahire. Sene págege ehwéhnká moke mó naneq mó naneq íroke naneqmarí mah kehiná kéhínápá serahire. Sega suwahbáhnaraq mi sansámárí miraigehe.

7 Manikáne ehweh pahsúéhra tanáhráq parabagínaraq íre ambarúnkákáq mátáípéqté áwéhq poeráhqká kiembogue mi anítéreq ebehéna se kiotaikue subiq suankéhe. 8 Subiq suahnaraq sene sinonka Sarúsarama suwahpeq anotah ahtápéq ábóraq kanae. Mi kehiná suwahpeqsabé pabeqme ehwéhmé Sóróma suwahpeqkakáq Ísípi marákórápéqkákáre. Mitaq sene Wahnahnka awankátaq táhpawe pukúwe.

9 Manikáne ehweh pahsúéhra aníténé sinonka apahtáró wéhékáhnkákáq mó ákáhtaq wehekáhnkákáq ómiga tagagehe. Mó kehiná suwahpeqte kéreq mó kuasa mó kuasa kéreq mó ehwéh mó ehwéhnkákáq kéreq mah marákó márákóípéqté kéreqka tagéra mi aníté maisareyabe ahqáho aritagéhe. 10 Mi aníté íre pukirataq sene ehwehnka ahbabáq ke síwíoqnagehe. Síwíoqnáhna puara mi aníté pukirataq marakóipeqté kégá iwíáh íwíáhéra ábáhréra sene iyahnabo anímárí ménsámehnsá pehipi nárigéhe.

11 Apahtáró wéhékáhnkákáq mó ákáhtaq wehekáhnkákáq parabagirana Manikánka mi aníté oganúq sitahnara iriwe míéhrataq ómi se tagah kegá anotahtaq áhre agigehe. 12 Áhre agirataq íópeqté éhwéhnká mi anítéyábé, Mahbeq kíótao ínara sene naruoga tagehrataq sega íópeq írábúyápipeq kibekoyeherawoye.

13 Mi tanáhráq anotah maríitaq mi kehiná suwahpeq peh morá áyéhráq íre kawerarúéhtáq abapete itaréitaré áyéhráq peh kéhre. Máríinka áhnte ke 7 táhúséni (7,000) ke subiq súéhre. Peh awahoraq míáh kégá mina tagéra anotahtaq áhreéra Maniká íópeqté ánínsábé iwíáh íwíáh atáhwe.

14 Mi sunúq aiq parabagire. Mó íre kaweq sunúq anehe áhníbórá sinawire.

Aboawah wéhwárínká Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh éhwéhne.

15 Náhmbáh 7 íópeqté ánínká pembíáhnirana íópeqté éhwéhmárínká anotahtaq mahrarirana íróge. Mi ehwéhmárínká mahraréra,

Manikánka eqmaréh ání itene Wahnahnka mah marákó márákó wahnahné arámbéhrí aiq awaq míéhre. Wega ahriahri wahnah wahnahninkehe ire.

16 Manikáne auranabiahtapeq 24 abóáwáh wéhgá tútuue míáhrabeqte irigéra sene siuranabiah maraipérue Manikánsabe iwíáh íwíáh atera 17 mahraréra,

Maniká itene Wahnahno,

arega moke miraorahóne.

Arewe naho mía míaé

amahnága moq mía míaóne.

Arega págegeue miraé

mah marákó márákóípéq wahnahné arámbéhrí

aiq awaq meronayabé, Kaweróne atone.

18 Arensabé suwahrieh kegá abiahnsanowah

arega moq sensabé abiahnsanónana

pusa ké sainsue tanahráq aiq sire.

Arene arambehri ke ápeq nárie tanahráq aiq sire.

Arene ehweh irare kereq

Sísa tagaríáh kéreq arensabé áhteno kereq

arene sánsá sehgíó kéreq ápeq nárinkéhe.

Arega anotah kereq íre síwíqkakaq kéreq

monserahnue iwíáhue tagé ápeq nárinkéhe.

Mah marákó márákó íre kawerarítáh ké

sainsue tanahráq aiq sire ewe.

19 Mi tanáhráq íópeq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhtápéqté ónsá sírana Manikánka irarú ehweh kéh púkú pókísí ábóraq kéhre. Kéhrana sokaesuena anotah ehwéhnena puruburue máríirana anotah ibó obiaurankakáq íbónsirana tagoge.

12

Karahrabah tahnsá náneq kansábé éhwéhne.

1 Íópeq anotah naneq ábóraragirana tagoge. Íné Sóniga tagogana anotah iní patahraté aneranerue ména inokáhpeqte íó wene ai awenahpeq kéhrana wene ayahqnotaq airápété téhtaré wéhyóqmárínkánká áyáhúq sukiríéhrana tagoge. 2 Mi iní kía ména wene ani maqmianai puana érinsabé anotahtaq uwo uwoire.

3 Mó anotah naneq íópeq ábóraragirana tagoge. Íné tagogana tautáúq awasa káráhrábáhnaba ábóraragirana tagoge. Nayáhnkú pówéhákáq abapete téhtaré áyáhqnónkákáq kéhrana mi ayáhqnótáq abapete téhtaré wáhnáh kéné ayahuq wene ayahqnomaritáq sukiríéhrana tagoge. 4 Wene éhwegárátáté íópeqté wéhyóqmárí subibinaruena mah marákóípéq tuparúéhrana mipéq sáhagire. Peh morá ákáhpite wéhyóqmárí miraruéhrana ayehré ayehré kéh wéhyóqmárí peh kéhre.

Mi inínká maqmianai aní nanieéna mi karáhrábáhnká mi iníné auranabiahtapeq ména áwénunire. 5 We áwénunirana mi inínká animai maqmaréhrara sega mi aní apubúue tumeqmera Manikánka wahnah wahnahnirabeq móátáhwe. Mi anínká mah kehiná kéhíná págege sahtáté págegeue wahnah wahnahninkeheéna Manikánka aiq omaq atéhre. 6 Mi inínká maqmarena pehbeheráh abatapi pokire. Wega káírabeq Manikánka wene máhriq kaweraréhrana wega apahtáró ópéq mó opéq ákáhtaq mitaq kowíéhrana Manikánka we wahnahnatéhre.

7 Íópeq anotah ebéhowana tagoge. Íópeqté ání mi keráq wahnahni aní wenáwíq Máhíkérie. Wereq we kéráh íópéqté kéreqka mi karáhrábáhnseq wene íópeqté kéráh kéreqka ebehowe. 8 Íópeqté kéreqka mi karáhrábáhnseq we kéráh kéreq kiotaikéra kaqsúáh púara íópeq mó íre míahrahowe. 9 Íre míahrahowara íópeqté kégá mi karáhrábáhnseq we kéráh kéreq mah marákóípéq tuparúáhwe. Mi karáhrábáhmé we owainawamaríné wahnah mire. Nahomé we wehe ména we mó awíq Séténie. Wega mah kehiná kéhínánsábé péhe éhwéh teriu púara íre kaweq sansá miraowe.

Sísa tagaríáh kégá owainawa kiotaiko ehwéhne.

10 Íópeqté anotah ehwéhnirana íróge. Mi ehwéhnká mahraréna, Wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq owainawanka Maniká Iteribone auranabiahtapeq iteruwahrah ehweh arita aritaire. Amahnága íópeqté kégá owainawa íópeqté tunkaqsúáhwana Maniká, ite meirena kaweraitéh ánínká págegeue wahnah wahnahni tanáhráq aiq sire. Ite meirena kaweraitankeheéna Manikánka omaq atéh ání anotah aní úkéna págege aní úkire.

11 Iteruwahga mah marárákóípété oga me tanahráq íre iwíáh íwíahia peh aiq pútaq ehwéh pahsuera Sipisípiq Áráhqne korahqtaté owainawa kiotaikowe. Sipisípiq Áráhqne ehweh sehgiunayabé iubiq suaneherabomo éra se puke tanahráqsábé íre áhreéra owainawa kiotaikowe.

12 Íópeq míáh kéo, minayabe iwíáh íwíáhoro. Mah marákó márákóípéq míáh kéo, owainawanka ite kamah ainayabé itega uwo uwooneheqmóe. Owainawanka tagehme peh wahto tanahráq kéh púana anotahtaq taonsahéna iteba aiq sire ire.

13 Karahrabahnka tagehme, Íné mah marákóípéq tuparúáhwe éna animai maqmaréh íní subiq suanieéna káréhre. 14 Mi iní anotah kuqnúné téhtaré óé áwéwana wega karahrabah auwena abatapi paqmena pokire. Mitaq apahtáró ópéq mó opéq ákáhtaq mi iní kirabo atagehe.

15 Karahrabahnka mi iní wánínkinkeheéna wání mugiq súéhrana anotah waní pewe wánínka mi iní káréhre. 16 Káréhrana marakóga mi iní séhréh atanieéna marakó tahtahragirana mi waní mipéq tupekire.

17 Mi iníné animárímé Manikáne ehweh sehgíó kéreq Sísa éhweh teríé kéreq míáhwe. Míáhwana karahrabahnka mi inínsábé anotahtaq abiahnsanéna mi iníné animárínseq ebehinieéna kogabaréna 18 sóreq wanítápéq arahwéraq iriwe míéhre.

13

Kiembogi kanká mirai ehwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana sóreq wanípípéqté anotah ka kiembogirana tagoge. Mi kamé abapete téhtaré áyáhqnónkákáq nayáhnkú pówéhákáq kéhrana tagoge. Mi powéhwárítáq nayáhnkú wáhnáh kéné ayahuq sukiríéhrana tagoge. Mi kané ayahqnomaritáq Manikánsabe éhruru atéh éhwéh sehira kéhrana tagoge. 2 Mi kané págege anónkámé tanahraipéqté ká áwéhq pusíné anonka tahnsáne. Wene aigárámé anotah kané aigárá tahnsane. Wene áwéhwé úrinsi iáné áwéh tahnsáne. Karahrabahnka sóreq wanípípéqté kiembogi ka págege atena wene wahnah arámbéhrí awaq mio atéhre.

3 Mi kané peh morá áyáhnótáq pukorahi nao káráírana wagirana mah kehiná kéhínánká kurináhnéra mi ka kéráhwe. 4 Kéráhwana karahrabahnka mi ka págege atena, Wahnahnúno atéh púana mah kehiná kéhínánká karahrabahnsabé iwíáh íwíáh atáhwe. Iwíáh íwíáh atera kiembogi kansábé moq iwíáh íwíáh atera mahraréra, Mi ka áhnte pagégé ká míre. Minayabe mi kamé insega we tahnsa míehro? Mi kanseq ebehínaraq insega kiotaikorahiro? Írakaumo ewe.

5 Iwíáh atéhrana mi kanká wewensabé iwíáh íwíáhi ehwéhnéna Manikánsabe éhruru atena 42 ió págegeue wahnahnire. 6 Mi kanká Maniká áwíqkakaq we mía míairabeqkakáq íre kaweq ehwéh atena Manikánseq íópeq míáh kéreqsabé síéhruru arítéhre. 7 Owainawanka págege atowana mi kanká Maniká tagaríáh ké ebeh aritena kiotaikéna subipáhrarúéhre. Wega págegeue wahnahnéna mó kehiná suwahpeqte kéákáq mó kuasa mó kuasa kéákáq mó ehwéh mó ehwéhno keákáq mah marákó márákóípéqté kéákáq wahnahnarítéhre.

8 Págegeue wahnahnarítéh púara mah kehiná kéhínánká mi kansábé iwíáh íwíáh atagéhe. Manikánka mah marákó márákó íre mirarotaq oga mérapeq awaq míéhra ke síwíq púkuipéq sehiranúwe. Sipisípiq Áráhq subiq súówana mó oga úkúwe. Mi pukúwé wene púkue. Mi pukúípéq sensíwíq íre kéh ké ómiga kiembogi naneq kansábé iwíáh íwíáh atagéhe.

9 Íre parosa áhréákáq kéo, kawerue íráhro. 10 Mi tanáhráq Manikánka insebópoq karábúsiipéq míankeheéna omaq atahnaraq mó kegá mi aní meqmera móatagéhe. Pokatate kirasuqme subiq suagéheéna omaq atahnaraq mi aní pokatate kirasuqme subiq suagéhe. Maniká tagaríáh kéo, mi tanáhráqkákáq Manikánsabe aiq pútare ateq wene ehweh ambubu atawéq sehgíóro.

Mó kiembogi kanká mirai ehwéhne.

11 Íné Sóniga tagogana mó kanká marakóipeqté kiembogirana tagoge. We káriq sipísípíqné pówéhrare táhnsá wene ayahqnotaq kéhre. Anotah karáhrábáhnká ehwehni serahnire. 12 Anehe kiembogi kanká ebeq kiembogi kané págege wahnáh arítéh árámbéhrí awaq míéhre. Awaq mena mah kehiná kéhínánsábé, Náo wagi kansábé iwíáh íwíáh atáhro éna págege arítéhre. Págege aritena 13 ótaq sansá págege sansánéna íópeqté irobinansabé, Mahbeq tuo iraritaq íópeqté irobina túírara áhnte kegá tagahwe.

14 Tagahwana anehe kiembogi kanká ebeq kiembogi kané págege arámbéhrí awaq mena ótaq sansánire. Ótaq sansáni puara mah kehiná kéhínánká wene péhe éhwéhnsábé aiq pútare atáhwe. Mó anínká ebeq kiembogi ka pokatate subírana pukéna oga úkire. Anehe kiembogi kanká mah kehiná kéhínánsábé, Ebeq kiembogi kané píkísah mirareq, Minayabe iwíáh íwíáh atáhro arítéhre. 15 Iwíáh íwíáh atáhro aritena ebeqte kané píkísah págege atéhrana píkísahga oga úkéna ehwehnire. Ehwehninka píkísahyabé íre iwíáh íwíáh atáh ké subiq súéhre.

16 Anehete kanká mirarinka mah kehiná kéhínánká sene siyah púpeqkakáq siyehitaqkakáq máhki meyáhwe. Wega moke anotah kereq íre síwíqkakaq kéreq áhnte moné kéh kéreq tabonah kereq arambehriraq saiqnaríáh kéreq arambehriyabé móne meyáh kéreq moke, Máhki meyáhro arítéhre.

17 Mi mahkí ahqáho atáh kégá ménsámehnsá íre paiqmarahráhowe. Peh morá mi kané áwíqpópoq wene náhmbahpopoq máhki matíáh kégá ménsámehnsá paiqmarahráhowe. 18 Teiú éhwéh iwíáhue tagahro. Ahtebahraho kegá mi kané náhmbahq ahtebahro. Mi nahmbáhqmé wehukeníné náhmbahq mire. Mi nahmbáhqmé mahraue 666 nahmbáhre.

14

Sipisípiq Áráhqne animárínká o igónkóno ehwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana Sipisípiq Áráhq míéhrana tagoge. Wereq áhnte mó kereq 144 táhúséni (144,000) kereq Sáíóna sawéhrápéq iriwe míáhwana tagoge. Sipisípiq Áráhq áwíqkakaq Wenabo áwíqkakaq mi kené siyehitaq kéhrana tagoge. 2 Ahkuaq ahkuari wanínká uinserah ehwéhnéna anotah purúbúrúinserah íópeqté éhwéhnirana íróge. Mi ehwéhmé peh kaweq ehwéh áhnte kegá kítah subónserah ehwéhne.

3 Sega Manikánka wahnah wahnahnirabeq itaréitaré oga míáh ká míáhrabeq 24 abóáwáh wéh míáhrabeq iriwe méra o igónkónowe. Mó kegá mi igónkó íre ahtebahwara peh mi ke 144 táhúséni (144,000) kegá ahtebéra igonkónowe. Se marakóipeq míarotaq Sísaga wene korahqtaté insahwé aritena kawerarítáráire. 4 Wehga ahbabáq ahréró íre abariéra peh kaweqtaq mía míaonserah mi kegá peh kaweqtaq méra Sipisípiq Áráhqka pokirabeq kéráhwe. Manikánseq Sipisípiq Áráhqseqka mi ke téh insahwé aritera kawerarítóye. 5 Sega péhe éhwéh íre iraria peh kaweqtaq mía míaowe.

Apahránító íópeqté kégá pahsúó ehwehne.

6 Íné Sóniga tagogana íópeq ákáhnabubu peh morá íópéqté ánínká paqmíéhrana tagoge. Wega mah kehiná kéhíná kaweq kagai ehwéh korerie arámbéhrí kéhre. Mó kehiná suwahpeqte kéákáq mó kuasa mó kuasa keakáq mó ehwéh mó ehwéhnkákáq kéákáq mah marákó márákóípéqté kéákáq mi ehwéh korerie arámbéhrí kéhre. 7 Íópeqté ánínká anotahtaq mahraréna, Manikánka ehweh aitena sainsue tanahráq aiq si puaq wensabé áhreéq iwíáh íwíáh atáhro. Íópeqkákáq mah marákó márákóákáq sóreq wanínkákáq moke wání arahnonkakáq miraro aninsábé iwíáh íwíáh atáhro ire.

8 Mó íópeqté ánínká anehe séna anotahtaq mahraréna, Áhnte kehiná suwahpeq Pábíróni suwahpeq íre kaweragire. Moke mibeqté kégá miraonserah mah kehiná kéhíná tagéra sene ahkaragára sansánowe. Píah néra ahbabáq ini abarionserah sega íre kaweq sansánowe. Minayabe Pábíróni suwahpeq aiq moke íre kaweragire ire.

9 Mó íópeqté ánínká sinehepeq séna anotahtaq mahraréna, Kiembogi kankákáq wene píkísahakáqsábé iwíáh íwíáh atéh ání wene ayahnkarankákáq wene ayehitaqkakáq máhki matíéh ání Manikánka mi aní kamah awinkéhe. 10 Manikánka mi anínsábé anotah abíáhnsá atena irobinankakáq osoréh ébáhnkákáqtáté kamah awinkéhe. Sipisípiq Áráhqseq moke Manikáne íópeqté kéreq tagahrabeq mi aní anotahtaq kamah awinkéhe. 11 Uwo uwo orabeqte íráípéqté ahriahri áú kiegieire. Wehukega uwo uwoéra wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq íre ahrenahrahowe. Kiembogi kankákáq wene píkísahakáqsábé iwíáh íwíáh atáh ké, máhki matíáh kéwé mitaq ahriahri mía míaigehe ire.

12 Maniká tagaríáh kéo, itega Sísansabé aiq pútare ateq Manikáne ehweh kawerue sehgíómé kawerowe. Teiú tánáhráqkákáq mi ehwéh ambubu atawéq Sísa kawerue kéráhro.

13 Íné Sóniga írógana íópeqté éhwéhnká mahraréna, Mahna teawú éhwéh sehiranúno. Manikáne arambehri sehgiera pukira kegá anehe iwíáh íwíáhigehe ire. Irana Manikáne Awanka moq ehweh mahraréna, Wega aiq irarire. Se pukirataq sene arambehriyabé ahrenagehe. Se pukirataq pehipi íre pukigehe. Írakaumo. Sene kaweq sansá mewera pokigehe ire.

Manikánka ahbabáq ke kamah arieyabe pabeqme ehwéhne.

14 Íné Sóniga mó tagogana taberábe piríbíríóyáh ábóraq kéhrana tagoge. Piribirioyahtaq tútuue míéh ání wehukení úki anínéna wene ayahqnotaq kóraraté miraia áyáhúq sukirawéna wene ayahnkaratáq áwéhreh sogíq tahnsa matíéhrana tagoge.

15 Mó íópeqté ánínká Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhúpéqté tueyokéna piribirioyahtaq tútuue míéh ánínsábé anotahtaq mahraréna, Mah marákó márákó moke kiréh náneq nera kéhnsábé koawaqme tanahráq aiq si puah arene áwéhreh sogíq mewe koawaqmio ire. 16 Koawaqmio irana piribirioyahtaq tútuue míéh ánínká marakóipeq tuména wene áwéhreh sogíqtáté koawaqmíéhre.

17 Íné Sóniga tagogana mó íópeqté ánínká Manikáne íópeqté náhúpéqté tueyokéna wene ayahpi áwéhreh sogíq matíéhrana tagoge. 18 Mó íópeqté ání titiré tahbérápéqté séna iraraq wahnahni aní ména áwéhreh sogíq matíéh ánínsábé anotahtaq mahraréna, Marakóipeq moke náhníáq sera aiq nera kéh púah arene sogiqtaté koawaqmio ire.

19 Koawaqmio irana mi íópeqté ánínká wene sogiqtaté marakóipeq koawaqmena náhníáq sera sorupáréhre. Náhníáq sera ano sareranieéna sarere naneqpipéq sáharéhre. Manikánka ahbabáq keyabé anotah abíáhnsánéna wehukenínká náhníáq sera ano soruparéhnserah mi ke kamah arinkéhe. 20 Sarere naneq kéhmé ahnansahrapere. Sareréh kóráhqká wání píéhnserah tahnsánirana abae agire. Mi koráhqká wehukeníné akorapéq tahnsánue íre wahto 300 kirómítá tahnsanue abae agire.

15

Wehuke íre kawerariteyabe éhwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana íópeq mó anotah naneq ábóraragirana tagéna áhtenuge. Abapete téhraníté íópeqté kégá wehuke íre kawerarite naneqmarí abapete téhtaré matíáhwana tagoge. Mi íre kaweq naneqmarí anehe sína nanere. Mó íre sinae. Minawari parabagínana Manikáne abiahnsa aiq parabaginae.

2 Íné Sóniga tagogana anotah kawéhú tahnsa náneq, irareh timánó táhnsá náneq kéhrana tagoge. Kiotaiko kegá mitaq iriwe míáhwe. Sega kiembogi ka kiotaikowe. Mi kegá mi kané píkísah íre iwíáh íwíáh atera wene náhmbahq sene sinonkataq sehiranéyabe ahqáho atáhwe. Sega mitaq iriwe méra Manikáne kítah tahnsá náneq subera 3 Manikáne arambehri aní Mósísireq Sipisípiq Áráhqseqne igonkónéra mahraréra,

Maniká Iteriboo,

arega moke págege arámbéhrí miraorahone.

Minayabe tagéq áhtenéq

arensabé iwíáh íwíáh atone.

Arega moke mah kehiná kéhíná wahnahnóne.

Arene sánsámé aiq pútaq tábúsoréh sánsáne.

4 Itene Wahnahno,

arebataq kaweqtaq mía míaóna aní púara

ómiga arensabé áhreéq arenáwíq pankeragéhe.

Arene kaweq arámbéhrí ómiga tagahraho puara

mah kehiná kéhínánká sure

arensabé iwíáh íwíáh atagéhe ewe.

5 Ewana íné Sóniga mó tagogana íópeq Manikáne nahtapeqté ónsá sírana tagoge. Mi nahmé marakó abatapi wéhuwa náh tahnsanéna peh íópeq kéhre. Mi nahtápéqté peh aiq pútaq ehwéh sire. 6 Mi nahtápéqté abapete téhraníté íópeqté kégá wehuke kamah arieráhi naneqmarí morá moráue matíáhwe. Matawéra tueyokéra kaweq tabérábé kórósí aneranerue méra kóraraté miraia árétí sene siahwiraq kógahpawíáhwana tagoge.

7 Maniká ahriahri oga mía míai anínká ahbabáq keyabé abiahnsani puana abapete téhtaré kóraraté miraia párétáhípéq kamah arieráhi naneqme aiq obenkíq máréhre. Obenkíq máréhrana peh morá oga míéh kánká íópeqté ké mi parétáh morá moráue náríre.

8 Párétahwarí nárítáq Manikáne téhreh naneqkakáq wene págege naneqkakáq áú tahnsa agirana Manikáne nahupeq áú marataragire. Minayabe mó anínká mibeq íre kibekorahire. Írakaumo. Peh áwénunirana abapete téhraníté íópeqté ké matíáh náneq wehuke kamah arieráhi naneq parabagínaraq kibekinkehe.

16

Íópeqté kégá párétahipéq kéh náneq márunantirúáh éhwéhne.

1 Íné Sóniga írógana Manikáne nahtapeqté éhwéhnká mahrarirana íróge. Mi ehwéhnká abapete téhraníté íópeqté kéyábé mahraréna, Ite matíáh párétáhípéq Manikánka kamah arieráhi naneq abapete téhtaré kéhre. Mina meweq mah marákó márákóípéq márunantirúáhro ire.

2 Antirúáhro irana náhmbáh 1 íópeqté ánínká mah marákó márákóípéq wene párétahipéq kéh náneq márunantirúéhrana kiembogi kané máhki matíáh ké, wene píkísahyabé iwíáh íwíáh atáh kéwé íroke nao, íre kaweq kunkúni nao sene sinonkataq ábórarire.

3 Náhmbáh 2 íópeqté ánínká sóreq wanípípéq wene párétahipéq kéh náneq márunantirúéhrana pukia aníné korahq tahnsá úkirana mi wanípípéq moke oga míáh kámárí pukowe.

4 Náhmbáh 3 íópeqté ánínká moke wání aroipéqkákáq arahnonkakáq wene párétahipéq kéh náneq márunantirúéhrana mi wanímárí korahq wání úkire. 5 Úkirana mi wanítáq wahnahni íópeqté ánínká mahraréna, Kaweqtaq mía míaóna aníno, are naho mía míaé amahnága moq míahne. Arega peh kaweqtaq mé kaweq sansá mira aruqaruróne. Arega kamah ariena arámbéhríwé aiq tábúsoq marahne. 6 Wehukega are tagaríáh kéreq arene ehweh irare kereq subiq súáhwana sene korahq túíre. Mi ahbábáq ké korahq waní nagehe aritonayabe aiq kawerire ire.

7 Manikánsabe titiré tahbérápéqté éhwéhnká íópeqté áníné ehweh irena minayabe mahraréna, Maniká Iteriboo, arega moke miraorahé itene Wahnah míahne. Arega kamah ariena arámbéhríwé tábúsoq marahne ire.

8 Náhmbáh 4 íópeqté ánínká patahi íótáq wene párétah antirúéhrana íónka anotah iráreh 9 puana wehuke osoqsírara sene ahbabáq íre súáhwe. Se kamah arieráhi aní Manikánsabe íre iwíáh íwíáh atasa peh wensabé éhruruera wenáwíqsabe abehq éhwéh atáhwe.

10 Náhmbáh 5 íópeqté ánínká kiembogi kanká wahnah wahnahnirabeq wene párétah márunantirúéhrana mi kanká wahnahno ke míáhrabeq sunkíkíragire. Sunkíkírirara wehuke anotahtaq síérinsabé uwo uwoéra sene sinehbi abonabonéra 11 sene ahbabáq íre susa peh sene síérinkakáq sene náonkakáqsábé iwíáhéra íópeqté Máníkánsábé íre iwíáh íwíáh atasa peh wensabé abehq éhwéh atáhwe.

12 Náhmbáh 6 íópeqté ánínká anotah waní aroipéq Íyúpétísa aroipéq wene párétah márunantirúéhrana mi waní taraqnágire. Íó kiembogirabeqte wáhnáh kéreq sene ebeho kereqka mi waní serawégigeheéna taraqnágire.

13 Taraqnágirana íné Sóniga tagogana karahrabahne áwéhipeqté io tahnsa ówáínáwánká sirana kiembogi kané áwéhipeqté io tahnsa ówáínáwánká moq sire. Sirana péhe éhwéh irari aníné áwéhipeqté io tahnsa ówáínáwánká moq sirana tagoge. 14 Mi owáínáwátárógá ótaq sansánéra mah marákó márákóípéqté wáhnáhmárípá pokéra ebehoro íwíáh arítáhwe. Iwíáh arítáhwara mi wahnáhmárínká momiwíuera Manikánka omaq atéh wéhékáh ebehigeheéra mi iwíáh arítáhwe. Maniká, moke miraorahi anínká mi wehekáh moke mah kehiná kéhíná kamah arinkéhe.

15 Mó ehwéh írómé mahraréna, Aebó ánínká sinserah ínéga apubúue sinauge. Sugéh ání wene korósi wahtotaq máréhnserah íwéh panantági ke míáhro. Mina tahnsa míáh ké eyoyó ke méra íre pehrákora ké tahnsa míáhwe. Pehrákora kéwé mó kegá siwiréh arítáhnserahme sensabé íre siwiréh aritagéhe ire.

16 Owainawamarínká moke wahnahmarí mórítáhwara momiwíuera ebeh marákórápéq pokowe. Mi marákówé Íbaru kené ehwehme Áhmágéróni marákóe atáhwe.

17 Íné Sóniga tagogana náhmbáh 7 íópeqté ánínká sóiriqtaq wene párétah antirúéhrana Manikáne nahtapeqté éhwéh wega wahnah wahnahnirabeqte éhwéhnká anotahtaq mahraréna, Aiq parabagire ire.

18 Aiq parabagire irana sokaesúéhrana anotah ehwéhnirana puruburuirana anotahtaq máríire. Wehuke mah marákó márákó míáh tánáhráqmé mina tahnsa máríwé íre kagaire. 19 Anotah matábúrápéq apahtáró sainkue mah kehiná kéhíná suwahpeqte náhmárí sokogue íre kaweragire. Íre kaweragirana Manikánka Pábíróni suwahpeq, mi anótáh mápéq ahreraq matawéna mibeqté áhbábáq kéyábé abiahnsa aritena anotahtaq kamah aríre.

20 Sóreq waní ákáhpeq kéh márákówárí tupekirana moke sáwéhwari tahperagire. 21 Obiaurankakárue anotah ibónsirana mora mora serámé umeh óbíúráné umehwe 50 kiró tahnsá úméhi puana marakóipeq surahitaq wehuke subipáhrarúéhre. Subipáhrarúéhrara áhreéra Manikánsabe abehq éhwéh atáhwe.

17

Ahbabáq ini kamah awí éhwéhne.

1 Íné Sóniga métáq tagéwómé íópeqté kégá abapete téhtaré párétáh morá moráue táhtotíáhwe. Peh morá párétáhákáq ánínká ínéba séna ínénsabe, Anotah ahbábáq íní, sóreq wanítáq tútuue míéh íní Manikánka we anotahtaq kamah awinkéhe. Wega kamah awina naneq tagankehboq máho ire. 2 Mah marákó márákóípéqté wáhnáh kégá mi iní abariéra ahbabárowara mó marákóípéqté kégá moq abaríéra ahbabárowe. Áhnte piáh nah kegá múguwahgu agonserah sega múguwahgu agowe ire.

3 Íópeqté ánínká néniwa mewena abatapi móíntéhrana tagogana ega poeráhq, áwéhq poeráhq tahnsa ká míéhrana tagoge. Mi kamé Manikánsabe éhruru atéh áwíqmárí wene anonkataq áhnte kéhre. Mi ka abapete téhtaré áyáhqnó kéna nayáhnkú pówéh kéhrana wene abobiahtaq peh morá ínínká tútuue míéhrana tagoge. 4 Mi inímé mankuara korósíákáq tautáúq kórósíákáq aneranerue ména kóraraté miraia náneq awahriruéna áhnte kaweq pasésúq awahriruéna wene ayahpi kóraraté miraia káhpú matíéhre. Mi inímé mó naneq mó naneq ahbabárirana wene ahbabáqka mi kahpúípéq obenkíréhre.

5 Wene ayehitaq pabeqme ehwéh sehiranue kéhrana tagoge. Mi sehiránká mahraréna, Pábíróni suwahpeqme ahbabáq ininsóné sinowae. Mah marákó márákóípéqté íre kaweq sansámárímé Pábíróni suwahpeq mi ahbábáq áwahe wire ire. 6 Mi inínká Maniká tagaríáh kéreq Sísane sánsá pahsúáh kéreq subiq suena sene korahq néna píah neh anínká múguwahgu aginserah wega múguwahgu agirana tagoge. Mina tagotaq áhtenéna áhnte iwíáhuge.

7 Íópeqté ánínká ínénsabe, Aneqsabé áhtenono? Mi inínká káhkouríéh ká abapete téhtaré áyáhqnó kéhrana nayáhnkú pówéh kéhrah tagáhne. Mi kanká mi iníné epéráhpéq ehwehnkákáq áwahewé teawiníe. 8 Mi kamé naho míowe. Amahnága íre míéhre. Mókake íre ambarúnkákáq mátáípéqté kiembogínaraq Manikánka kamah awinkéhe. Manikánka mah marákó márákó íre mirarotaq oga mérapeq awaq míéhra ke síwíq púkuipéq sehiranúwe. Mi pukúípéq sensíwíq íre kéh kégá mi ka tagéra áhtenigehe. Mi ka naho míowe. Amahnága íre míéhre. Mókake kiemboginae. Minayabe mah kehiná kéhínánká mi ka tagéra áhtenigehe.

9 Kawerue iwíáhorahi anínká teawú éhwéh ahtebahrahire. Arega tagáhna kané abapete téhtaré áyáhqnómé mina áwahewé abapete téhtaré sáwéhwárí míre. Mi inínká mi sawéhwárítáq tútuue míéhre. 10 Mi kané abapete téhtaré áyáhqnómé mina áwahewé abapete téhtaré wáhnáh ké wóe. Mi wahnáhmárímé moberíáh aiq pukurowana peh morá ánínká amahnága wahnahnirana mó anínká mókake sínaraq peh wahto tanahráq wahnahninkehe. 11 Naho ména amahnága íre míéh kámé we náhmbáh 8 wahnáh ání míankehe. We abapete téhtaré wáhnáh káhnáh ání ména iraipéq pokinawire.

12 Arega nayáhnkú pówéh tagáhne. Pówéh áwahewé nayáhnkú wáhnáh ké wóe. Amahnága se íre wahnahnia peh mókake wahnahnigehe. Mi wahnáh kéreq áwéhq poeráhq tahnsa anínseqka wahnah arámbéhrí moráráq awaq miagéhe. Wahnah arámbéhrí awaq míéhrataq pehgáriq tanáhráq, peh morá áhwáh wahnahnigehe. 13 Mi wahnáh kégá peh morá íwíáhéra awaq míáh wáhnáh árámbéhrí áwéhq poeráhq tahnsa aní awigéhe. 14 Sereq Sipisípiq Áráhqseqka ebehowe. Sipisípiq Áráhqmé wahnah kené wahnah anínéna anotah anímáríné wahnah aní míéh púana se subipáhraruanawire. Wereq míáh kéwé Manikánka omaq sitena síáhrabéna, Néne sánsá tábúsoqme sehgíó ké wóe arítéhre ire. Íópeqté ánínká mah ehwéh teníre.

15 Íópeqté ánínká ínénsabe mó mahraréna, Ahbabáq ini tútuue míéh wání tagáhne. Mi wanímé áwahewé peh áhnte wehuké wíre. Se mó marákó mó marákórápéqté ké míáhwe. Se mó kuasa mó kuasa ké míáhwe. Se mó ehwéh mó ehwéhnkákáq ké ue míáhwe. 16 Arega nayáhnkú pówéh tagáhne. Mi wahnáh kéreq áwéhq poeráhq tahnsa anínseqka mi ahbábáq ínínsábé íre suwahbanae. Sega moke wene ménsámehnsá meyehrana we pehrákora ání míanae. Sega wene awaq néra mi iní ira parianeherawoe.

17 Maniká awahbeh iwíáh sehgigeheéna wega iwíáh arítéhrana mi wahnáhmárínká morá íwíáhéra se awaq míáh wáhnáh árámbéhrí áwéhq poeráhq tahnsa aní áwéwe. Sega mirairana Manikáne ehweh aiq pútaraginawire. 18 Arega métáq tagáhna iní áwahewé we anotah matábúrápéqté kée. Mi kegá mó marákórápéqté ké wahnahnowe ire. Íópeqté ánínká mah ehwéh teníre.

18

Pábíróni matábú moke íre kaweragi ehwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana mó íópeqté ánínká mibeqté túírana tagoge. We anotah wahnáh ání míéhrana wene téhreh naneqka mah marákó márákó áhnte tehrehre. 2 Wega anotahtaq mahraréna, Pábíróni matábú íre kaweragire. Mitaq owainawamaríné mátabu úkire. Píoroqkakáq mó íre kaweq kabárámárínkákáq mitaq mía míaowe. 3 Menah mah kehiná kéhínánká Pábíróni kené ahbabáq tagéra amahnága monseráhnowe. Pábíróni kegá ahbabáruronserah mah marákóípéqté wáhnáh kégá moq ahbabárowe. Pábíróni kegá ménsámehnsá moráráq sáhatonserah paiqmaq paiqmaro kegá íre tábúsoqme paiqmarera áhnte monéákáq ménsámehnsánkakaq moráráq sáharáhwe ire.

4 Íné Sóniga írógana mó ehwéhnká íópeqté mahraréna, Néne animáríno, ahbabárórabeq sueq mobeq míáhro. Ite moq kamah aiénehboq mibeqté áhbábáq pehragahro. Mi iníné ahbabáqka íúgi ínehboq we auweq mobeq míáhro. 5 Wene ahbabáq áhnte puana mi ahbábáq soruparéhtáq tahirímé anotah sawéh tahnsa úki irino. Manikánka moke wene ahbabáq ahreraq matíéhre ire.

6 Wega mó ke íre kawerarítéhnserah kamahoro. Wega áhnte ahbábári puaq anotahtaq kamahoro. 7 Wenáwíq pankerena abarié sansankákáq mó ahbábáq sánsámárínkákáq áhnte miraurainsabé anotahtaq kamahoro. Wewensabé iwíáh íwíáhéna we awahbeh sansánéna wene arupipeq iwíáhéna, Íné wahnah iní míóge. Íné íre kéweiní míóge. Mókake íné íre ibitunátúnáninie. Írakaumo ire.

8 Mi inínká mi ehwéh irarinsabé ibiséna uwo uwo inkeheéna anotahtaq kamah awinkéhe. Maniká Iteribo, anotah anínká sainsuahna tanáhráq kamah awinkéhe. Wega kamah awinana peh morágáké mó naneq mó nanerue íre kaweq sunúq sinae. Mibeqté kégá awahreéra uwo uwoirana anotah ehwéhráhnana sene mátaburaq ira kekiaranae ire.

9 Íópeqté éhwéhnká mó mahraréna, Mah marákóípéqté wáhnáh kégá Pábíróni suwahpeqte kégá ahbabáruro serahnowe. Minayabe Pábíróni matábú táhnaga áúnínara mi wahnáh kégá tagéra móbeq iriwe méra ibiséra uwo uwo oneherawoe. 10 Sega mina kamah arina naneqsabé anotahtaq áhreéra móbeq kowéra mahraréra, Pábíróni suwahpeq anotah matábúo, arensabé iwíáhéq uwo uwo úne. Peh morá áhwáh are kamahé tanahráq aiq si puaq uwo uwo úne igehe ire.

11 Mi ehwéhnká mó mahraréna, Mi tanáhráq mah marákóípéqté paiqmaq paiqmaro kegá mi matábúyábé ibisera sirupipeq umehigehe. Aiq tagínayabé sene ménsámehnsá mó íre paiqmarahráho puara sirupipeq umehigehe. 12 Sega paiqmaq paiqmaro mensáméhnsámé mahraue kórawe, móne mirao naneqme, awahriq naneqme, kaweq pasésúqmé, taberábe ambántámé, mankuara ambántámé, tautáúq ámbántámé, nigi tahnsá áwánká auwe, pówéhwé, kaweq awánkámé, káhpahwe, áhíniwe, kaweq sehirania ebáhmé, 13 kímé, kaweq kunkúni irá pare naneqme, kaweq kunkúni unkúméhwé, wériwe, náhníáq sera anome, mayawemé, páráwahwe, wítiwe, káhowe, sipisípiqme, ósewe, ósega sabiri kahréwé miraue sega paiqma paiqmaro mensáméhnsáne. Wehukega ménkámehnká paiqmaq paiqmaronserah arambehriraq saiqnaríáh ke moq paiqmáráhwe ire.

14 Paiqmaq paiqmaro kegá Pábíróni suwahpeqte kéyábé mahraréra, Iru páréh náneq aiq moke tabanagire. Moke itega iwíáh íwíáho naneq aiq moke tabanagire. Aiq tabanagi puana mókake íre ábóraq kanawire igehe ire.

15 Ménsámehnsá paiqmaq paiqmaro kegá áhnte moné merowe. Mi kegá móbeq iriwe méra mi matábú kamah arínsábé áhreéra anotahtaq ibiséra sirupipeq umehigehe. 16 Sirupipeq umehínara sega mahraréra, Pábíróni suwahpeq anotah matábúo, arensabé iwíáhéq uwo uwo úne. Mibeqté ké métáq áhnte kaweq tabérábé kórósíákáq mankuara ambántánkákáq tautáúq ámbántánkákáq méra kóraraté miraia náneqkakáq kaweq pasésúqkákáq mó awahriq naneqkakáq matíáhwana moke íre kaweragire. 17 Moke sene móneakáq sene ménsámehnsánkakaq apubúue peh morá áhwáh ákáhpeq íre kaweragire igehe ire.

Sípiipéq arambehrio kereq sene wahnahnseq móbeq iriwe méra tagagehe. 18 Mi matábú táhnaga áúnínara tagéra anotahtaq mahraréra, Mahna tahnsa anotah kawéq mátábú mó íre kéh mino éra 19 tanahuq siyahqnopeq abera ibiséra sirupipeq umehigehe. Ibiséra anotahtaq mahraréra, Pábíróni suwahpeq anotah matábúo, arensabé iwíáhéq uwo uwo úne. Ite sípiipéq arambehriúna kegá mi matábúrápéq itene ménsámehnsá paiqmaq paiqmaruraunayabé áhnte moné meraune. Amahnága mibeq apubúue peh morá áhwáh ákáhpeq moke íre kaweragire igehe.

20 Manikánka aiq kamah arí púaq we tagaríáh kéreq we eqmaréh kéreq wene ehweh irare kereq íópeqté kérero, mibeqté kégá ite íwíoqnaronsabé amahnága Manikánka aiq ayahq marena kamah arí púaq iwíáh íwíáhoro igehe ire.

21 Íópeqté áníné ehweh parabagirana íné Sóniga tagogana págege íópeqté ánínká anotah suaqsuaq ebáh pankeqme sóreq wanípípéq tuparúéhre. Tuparuena mahraréna, Ínéga mi ebáh tuparúógana tabanaginserah Pábíróni suwahpeqte ke kamah arírana sene mátabu airaiq tabanaginawire. 22 Pábíróni suwahpeq anotah matábúo, Mókake pontonka ehwehnéwé, pembíáhnka ehwehnéwé, kítahga ehwehnéwé itene marakóraq írakauni puara íre iraneherawoe. Sene siyahnkaratáté ménsámehnsá miraé ahtebah kewé mitaq íre míaneherawoe. Suaqsuaq ebáhtáq arambehriéra suaqsuarira ehwéh íre iraneherawoe. 23 Áráhmuga mitaq mó íre téhranae. O menáhwé íbéhíní ákéqné ehweh mitaq mó íre iraneherawoe. Menah mitaq paiqmaq paiqmaruro kewé mah marákóípéq anotah ke míarowe. Itega mah marákó márákóípéqté kéhíná síúgi urowe. Mókake mó íre miraoneheqmóe ire.

24 Mibeqté kégá Maniká tagaríáh kéreq wene ehweh iraruro kereq subiq sutowana sene korahq tutaire. Mah marákó márákóípéq sene naruoga subiq suto kené korahq mitaq tutaire. Minayabe Manikánka Pábíróni suwahpeqte ke anotahtaq kamah arinkéhe.

19

Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh éhwéhne.

1 Íné Sóniga írógana áhnte kegá íópeqté anotahtaq ehwehnowana íróge. Írógara anotahtaq mahraréra, Maniká áwíq aiq pankerone. Maniká anotah anínéna págege arámbéhríéna ite meirena kaweraitáráinsabé iwíáh íwíáhúne. 2 Manikánka tábúsoqme iwíáhéna wehukene sánsá sararéhre. Anotah ahbábáq íní mah kehiná kéhíná íre kawerarítárái inínirana Manikánka we ehweh atena kamah awíre. Mi inínká Manikáne arambehriuro ke subiq sutainsabé Manikánka minayabe kamah awíre ewe.

3 Sega mónkakáq anotahtaq mahraréra, Maniká áwíq aiq pankerone. Wega kamah arírana mi matábú iraráhnana ahriahri áúninae ewe.

4 Ewara mi 24 abóáwáh wéhreq itaréitaré oga míáh kámárínseqka Manikánka wahnah wahnahnirabeqte síáhráq méra wene auranabiahtapeq sirehunseraráq méra káuqmunue iwíáh íwíáh atera wensabé, Maniká áwíq aiq pankerone. Aiq mire ewe.

5 Ewana Manikánka wahnah wahnahnirabeqte éhwéhnká mahraréna, Manikáne arambehrio keo, ite Manikánsabe áhteno ke wóe. Ite táhmaro anotah ke méq táhmaro íre áwíqkakaq ké wóe. Ite moke Maniká áwíq pankeráhro ire.

Sipisípiq Áráhqka ahre merai ehwéhne.

6 Áhnte wehekéqká sorupawe moráráq méra ehwehnonserah ehwéh íróge. Mi ehwéhmé ahkuaq ahkuari waní, anotah wanínká uinserah ehwéhnéra anotah purúbúrúinserah ehwéhnowe. Mi ehwéhnká anotahtaq mahraréra, Maniká áwíq pankerone. Maniká itene Wahnahnka moke miraorahire. Wega ahriahri wahnah wahnahnire. 7 Sipisípiq Áráhqka ahre merai tanáhráq sirana wene ahre aiq sokah sokahue míéh púaq irupipeq eyoyóue méq Manikánsabe iwíáh íwíáh atone. 8 Maniká tagaríáh kéné kaweq arámbéhríwé taberábe korósí tahnsane. Minayabe Sipisípiq Áráhqne ahre mi kawéq tábérábé kórósí anotah tehreh korósí aneranerue míéhre ewe.

9 Ewana íópeqté ánínká ínénsabe mahraréna, Teawéna ehwéh sehiranúno. Sehiranue mahraré, Sipisípiq Áráhqka ahre meyéhnsábé kaweraráh táhútáhúq nagehboq omaq itéh kéyábé máhoro aitéhre. Itene irupipeq eyoyóinkehboq máhoro sehiranúno. Amahnága teawú éhwéhmé Manikáne aiq pútaq ehwéhne ire.

10 Aiq pútaq ehwéhne irana ínéga íópeqté ánínsábé iwíáh íwíáh atanieéna wene aigárátáq nirehunseraráq ména káuqmunugana wega ínénsabe, Ahqáho aintena, Ínénsabe íre iwíáh íwíáhuno. Arereq mó Sísane ehweh teri terino kereq wene arambehri anímárí móe. Íné moq wene arambehriu aní múge. Minayabe webataq Manikánsabe iwíáh íwíáh ato. Sísaga pahsutai ehwéhnká Manikáne ehweh irare ke págege aritena séhréh arítéhre ire.

Taberábe oséráq tútuue míéh ánínsábé éhwéhne.

11 Íné Sóniga tagogana íópeqté ónsá sigirana taberábe osé mitaq míéhrana tagoge. Mi kané abobiahtaq tútuue míéh ánínká ebehéna ehweh aritena tábúsoqme saraqmáréhre. Saraqmáréhrara mó kegá wensabé, Aiq pútari aníne atera, Kawerue arambehrii aníne atáhwe. 12 Wene aurame irobina tahnsáne. Wene ayahqnotaq wahnah kené ayahuqmari sukiwe míéhre. Wene anonkataq wenáwíq sehira kéhrarawe mó kegá íre sáhnsahwe irahráhowana webataq mi awíq írátíéhre. 13 We korahq sosa korósí íre wahto korósí aneraneratíéhrara wensabé, Manikáne Ehwehne ue áwíratáhwe. (Sóni 1.1,14; 1 Sóni 5.7-8)

14 Moke íópeqté ebeho kegá kaweq tabérábé ámbántá aneraneréra taberábe oséwárítáq tútuue méra mi aní kéráhwe. 15 Kéráhwana mi aníné áwéhipeq áwéhreh poká kéhre. Mi pokátáté mah marákóípéqté ké kamah ariena anotah sahtáté págegeue wahnahnaritankéhe. Maniká moke miraorahi anínká áhnte keyábé abiahnsa arítéhre. Wehukenínká náhníáq sera ano meyanieéna sera sareréhnserah óseraq tútuue míéh ánínká mi ke anotahtaq kamah arinkéhe. 16 Wene íre wahto korósíráqkákáq wene aigárátáqkákáq wenáwíq sehira kéhrana tagoge. Mi awíq áwahewé Moke anotah kené Wahnahne. Moke wahnah kené Wahnahne ire.

17 Íné Sóniga tagogana peh morá íópeqté ání patahi iotáq iriwe míéhrana tagoge. Tagogana wega íópeq paqme nogó kábárámárínsábé anotahtaq mahraréna, Manikáne anotah tahutáhúq sewe nahro. 18 Anotah wahnáh kéné awaqme, sóntía kené kíápéténi kené awaqme, tauntahu wehwáríné awaqme, ósene awaqme, óseraq tútuue nogó kéné awaqme sewe nahro. Arambehriraq saiqnaríáh kéreq arambehriyabé ápeq meyáh kéreq anotah kereq íre síwíqkakaq kéreqne siwaq sewe nahro ire.

19 Íné Sóniga tagogana áwéhq poeráhq tahnsa anínseq mah kehiná kéhínáné wahnahmarínseq sene ebeh kereq momiwíuríáhwana tagoge. Sega taberábe oséráq tútuue míéh ánínseq wene ebeho kereq ebehoneheéra momiwíuríáhwe. 20 Métáq tagéwó ánímé péhe éhwéh irari anínká miraime áwéhq poeráhq tahnsa anínká tagehre. Tagehrana péhe éhwéh irari anínká ótaq sansá mirairara áwéhq poeráhq tahnsa aníné máhki matíáh kéreq píkísahyabé iwíáh íwíáh atáh kéreqka mi otáq sánsá tagéra iwíáh íwíáhéra wene péhe éhwéhnsábé aiq pútare atáhwe.

Amahnága áwéhq poeráhq tahnsa anínseq taberábe oséráq tútuue míéh ánínseqka ebehoneheéra momiwíuríáhwe. Momiwíéra ebehowara taberábe oséráq tútuue míéh ánínseq wene ebeho kereqka áwéhq poeráhq tahnsa anínseq péhe éhwéh irari anínseq saiqnaríáhwe. Saiqnarawéra íre subiq susa peh anotah púrúrúia káwéhúpípéq, anotah osóréh íráreh kawéhúpípéq tuparúáhwe. Sano ebáhnká anotah osóréhnserah mi kawéhúpípéq anotahtaq osorosoq aruqarurire. 21 Taberábe oséráq tútuue míéh ánínká wene áwéhipeqté ebeh pokátáté moke mó ebeho ke kiraqme subiq súéhrana kabaramarínká mi kené siwaq nahwana siyahbankiréhre.

20

Íópeqté ánínká owainawa 1 táhúséni (1,000) opéq saiqnariankehe i ehwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana íópeqté ánínká mibeq tútuue míéhrana tagoge. Íre ambarúnkákáq mátáípéqté ónsáráté kíákáq anotah seníákáq matíéhrana tagoge. 2 Wega owainawa táhtoqme mi seníráté táhru táhruire. Karahrabah tahnsá ánímé naho wehe úkorahú anímé Séténiwe peh owainawane. Íópeqté ánínká mi karáhrábáh táhru táhruarena tuparúéhrana wega áhnte opéq 1 táhúséni (1,000) opéq mitaq peh míanae. 3 Owainawanka mah marákó márákóípéqté ké péhe íwíáh aritehnehoéna íópeqté ánínká we táhru táhruue íre ambarúnkákáq mátáípéq tuparuena mibeqté ónsá paiqme págegeue áróki parúéhre. Mi tanáhráq 1 táhúséni (1,000) opéq parabagínaraq we mó wahto tanahráq ah noginkeheéna pugeq auwankéhe.

4 Íné Sóniga wahnahnorabeqte síáhwárí tagéna mitaq tútuue míáh ké moq tagoge. Manikánka mitaq tútuue míáh kéyábé mahraréna, Wehukega mirauro sansá iwíáhue tagéq saraqmáráhro arítéhre. Sísansabé aiq pútare atáh kégá wene ehweh teri terinéra kawerue sehgiera áwéhq poeráhq tahnsa anínkákáq wene píkísahakáqsábé íre iwíáh íwíáh atárówe. Wene máhki siyehitaqkakáq sene siyahnkaratáqkákáq íre merowe. Íre meronsabé sene sánsánsábé suwahriehre arítáro kegá sene sinuo tehsúmetaté kiraq suera se subiq sutowe.

Subiq sutowara sensiwamarí míáhwana tagoge. Tagogara se mó oga ukéra áhnte opéq 1 táhúséni (1,000) opéq Sísa Karáhéreq wahnah wahnahnowe. 5 Mina ogá úké tanahráqmé ebeqte oga úké tanahráre. Mó pusa ké mi tanáhráq íre oga úkowe. Mi 1 táhúséni (1,000) opéq parabagínaraq oga úkigehe.

6 Ebeqte oga úké tanahráq oga úkira kewé Manikánka omaq sito ke woe. Sega anotahtaq iwíáh íwíáhigehe. Mó puké tanahráqká se íre kamah arieráhire. Se Manikánseq Sísa Karáhéreqne ehweh mibeq mahbeq arítáh ké méra áhnte opéq 1 táhúséni (1,000) opéq Sísareq moráráq wahnah wahnahnigehe.

Owainawa iraipéq airaiq tuparuahna ehwéhne.

7 Mi 1 táhúséni opéq parabagínaraq owainawa saiqnaríéhmé soraq suankéhe. Soraq súéhrana owainawanka kiembogue 8 mah marákó márákóípéqté ké péhe íwíáh aritanieéna ábóragire. Mah marákó márákóípéqté ké sensíwíq Kókireq Mágókireq áhnte ke míáhwe. Wehukega arahwé íre sáhnsahoráhonserah se áhnte ke puana íre sáhnsahoráhire. Mi ke ebehigeheéna owainawanka soruparítéhre.

9 Moke mi kegá ebehoneheéra pokue Maniká tagaríáh ké míáhrabeq wega arutaboiri ke suwahpeq abugeqnáhnuríáhwana íópeqté irobina tunse moke mi ke tabipáhrarúéhre. 10 Tabipáhrarúéhrana Manikánka owainawa, péhe íwíáh arítéh ání táhtoqme anotah púrúrúia káwéhú, osóréh ébáhnkákáq íráreh kawéhúpípéq tuparúéhre. Áwéhq poeráhq tahnsa ánínseq péhe éhwéh irari anínseq míehya iraipéq mitaq moráráq ahriahri mía míaoneherawoe. Wéhékáhnkakaq inokáhpeqkakáq kamah arinara ahriahri uwo uwo oneherawoe.

Ehweh aritena sainsue ehwehne.

11 Íné Sóniga tagogana wahnahnirabeqte síáh, anotah taberábe siáh kéhrana tagoge. Mitaq tútuue wahnahni aní anotah aní púana we míéhtáq mah marákó márákóákáq íópeqkákáq íre kahrahire. Peh tabanagirana mó íre ábóraq kéhre. 12 Moke pukia kéwé anotah kereq íre síwíqkakaq kéreq wahnahnirabeq iriwe míáhwana tagoge. Moke sene arambehri púkuipéq sehirania kéhrana mi pukúwárí pugeqme tagehre. Mi wahnáhnká púkuipéqté séhírá tagéna wehukene arambehri iwíáhue tagéna ehweh aritena sainsúéhre. We mó pukú matíéhrana mi pukúwé oga mérapeq kioráho kené síwíq kéh púkúe.

13 Sóreq wanínká pukia kéyábé, Sóreq wanípípéqté kiembogue pokoro arítéhrara Puké Aninseq Iraipéqté Ánínseqka pukia kéyábé, Iraipéq sueq pokoro aritehye. Pukia kégá pokue sainsúéh ánípá sewana wega oga míarotaté árámbéhrí pukia ké peh morání moránínue iwíáhue tagéna ehweh aritena sainsúéhre.

14 Sainsuena Puké Aninseq Iraipéqté Ánínseq anotahtaq osoréh íráreh káwéhúpípéq tuparúéhre. Wehuke osoréh íráreh káwéhúpípéq tuparúéhmé anehete puké tanahráq míre. 15 Oga mérapeq awaq míéhra ke síwíq kéh púkúípéq tagéna mitaq síwíq íre kéh kéwé anotah osóréh íráreh kawéhúpípéq tuparúéhre.

21

O ionkákáq o marákóákáq ábóraq kahna ehwéhne.

1 Íné Sóniga tagogana ebeq kéh íópéqkákáq mah marákó márákóákáq sóreq wanínkákáq moke tabanagirana o ionkákáq o marákóákáq ábóraq kéhrana tagoge. 2 Manikáne kaweq matábú o Sarúsarama suwahpeq íópeq Maniká míéhrabeqte túírana tagoge. Wene iyahnaboga o ibehiní wenawehqpa móauwaneheéra awahrirue sokah sokah atáhnserah mi ke suwahpeq túírana tagoge.

3 Wahnah wahnahnirabeqte éhwéhnká anotahtaq mahrarirana íróge. Anotahtaq mahraréna, Írátíáhro. Manikánka seba mía míaínara se wene animárí míagehe. Sereq mía míaéna sene Wahnah míankehe. 4 Manikánka sereq mía míaéna sene siurapite áqnú moke sorahruankéhe. Mi tanáhráq wehuke mó íre pukigehe. Sirupipeq mó íre umehinae. Mó íre ibitunátúnánigehe. Mó íre ibisagehe. Mó íre síérinae. Menah kárái naneqmarí aiq parabagi puana mó íre kanae irana íróge.

Manikánka, Íné tábúsoráh kéné Wahnah míanie i ehwéhne.

5 Wahnah wahnahnirabeqte síáhráq tútuue míéh ánínká mahraréna, Írátíáhro. Ínéga moke o naneq aiq miraróge ire. Aiq miraróge éna mahraréna, Néne ehweh aiq pútaq ehwéh púah sehiranúno. Ómi kegá mah ehwéh aiq pútaq ehwéhne íwíáhigeheé sehiranúno ire.

6 Sehiranúno éna ínénsabe, Moke áhwáro arámbéhrí aiq parabarúóge. Íné téh míáhwa aní múge. Íné anehemé mía míainie. Íné ebeqte aní ména anehete ání múge. Wání tahbobói aní oga mía mía arahnó wání pehipi náwiníe. 7 Ahbabáq kiotaiki anínká moke kaweq naneq awaq miankéhe. Ínéga wene Maniká míahnana we néne ani mía míainkehe ire.

Moke ahbabáq aruqaruro kegá iraipéq pokigehe i ehwéhne.

8 Wega mó mahraréna, Áhreéra néne sánsá íre sehgíó kéwé, néne ehwehnsabé íre aiq pútare aintáh kéwé, ahbabáq aruqaruro kewé, mó ke subiq súáh kéwé, mó aníné weh ahre abario kewé, mó ke ánéhgíó kéwé, ahgora sansáno kewé, péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh atáh kéwé, moke péhe éhwéh irare irareo kewé, moke mi kegá iraipéq pokoneherawoe. Sega anotah púrúrúia osoréh íráreh kawéhúpípéq awaq miagéhe.

Peh anotah púrúrúia káwéhúmé osoréh ébáhnkákáq íráreh kawéhúpípéq tuparúáhwe. Sano ebáhnká anotah osóréhnserah mi kawéhúpípéq anotahtaq osorosoq aruqarurire. Iraipéq awaq mewé anehete puké tanahráq míre ire.

Sóniga o Sarúsarama suwahpeq tagó ehwehne.

9 Wega mó mahraréna, Abapete téhraníté íópeqté ké kamah arieráhi naneq matawewáhwe. Íópeqté ánínká mibeqté ínéba séna ínénsabe, Mahbeq súno. Sipisípiq Áráhqne ibehiní sokigi awiníboq máho ire. 10 Máho éna néniwa móintena anotah sawéhrápéq móintéhre. Manikáne kaweq matábú o Sarúsarama suwahpeq íópeq Maniká míéhrabeqte túírana tagoge.

11 Manikáne téhreh naneqka mi matábúráq anotahtaq téhrehre. Mi téhrehme mó kuasa téhrehre. Kaweq ebáh áhnte moné tahnsa ebáh áwíq sásípaga tahnsa téhrehre. Mi matábúwé timano tahnsa anotah téhreh matábúe. 12 Mi matábúráq anotah kurí kéhrana mi kuríípéq airápété téhtaré ónsá kéhrara airápété téhtaré íópeqté kégá mó onsáráq mó onsárárue wahnahnowe.

13 Airápété téhtaré Ísara kahnáh mó kahnáh mó kahnáh síwíq sehirania morá moráue onsaraq kéhre. Íó kiembogirabeqte ónsáwé apahtáróe. Íó tupekirabeqte ónsáwé apahtáróe. Ébeq ayehrápéqté ónsáwé apahtáróe. Mó ébeq ayehrápéqté ónsáwé apahtáróe. 14 Mi kurí áwahebi airápété apahtáró págege ebáh kéhre. Mi kurí ahpí Sipisípiq Áráhqka eqmaréh ké síwíq airápété téhraníté síwíq kéhre.

15 Íné ehweh tení ánínká kaweq agehmare karatáté mi matábúákáq mi kuríákáq onsawárínkákáq agehmaranieéna matíéhre. 16 Mi matábúwé ahnansahrapeq ébeq ahnánsáhrápéq nahorapeq nehwiehrapeq peh monseráhne. Íópeqté ánínká agehmare karatáté agehmaréhrana peh íre wahto 2,200 kirómítá kéhre. Sehwerapeq moq agehmaréhrana peh monseráhnire. 17 Mi matábúrápéqté kúríwé tahperue agehmaréhmé 144 mitá tahnsane. Wehukenínká mátabu agehmaréhnserah íópeqté ánínká agehmaréhre.

18 Mi kuríwé sásípa ebáhtáté pera kuríe. Mi matábúráq kéh náneqmarínká kóraraté miraia tímánónká tahnsanue anotah téhrehre. 19 Mi matábú áwahewé áhnte kaweq ebáh awahriq naneq ebáhtáté pearéhre. Náhmbáh 2 ebáh mankuara ebáhmé sápáíae. Náhmbáh 3 ebáhmé ágétie. Náhmbáh 4 ebáhmé sehenáh tahnsa ebáhmé émérae. 20 Náhmbáh 5 ebáhmé sáróníkísie. Mi ebáhmé tautáúqkakaq taberábeakáq ébáhne. Náhmbáh 6 ebáhmé tautáúq ébáhmé kóníríánie. Náhmbáh 7 ebáh wiehq ebáhmé kárísóráítie. Náhmbáh 8 ebáh sehenáh tahnsa ebáhmé pérírie. Náhmbáh9 ebáh wiehq ebáhmé tópásie. Náhmbáh 10 ebáhmé kírísópésae. Náhmbáh 11 ebáhmé áhíásínie. Náhmbáh 12 ebáh tautáúq ebáhmé ámétísie. Mi ebáhmárímé mó naneq mó naneq tahnsá ébáhmárínéna áhnte moné tahnsa ebáhmáríne.

21 Kuriraté ónsáwé airápété téhtaré ónsáwé anotah pasésúq tahnsa náneq taberábe pasésúqtáté mó onsá mó onsáue miraia ónsáwáríne. Mi matábúrápéqté áhmé kóraraté miraia áhnéna timanonka téhrehnserahni ahne.

22 Íné tagome mi matábúráq Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh íre kéhre. Írakaumo. Maniká itene Wahnah moke miraorahi anínseq Sipisípiq Áráhqseq mitaq míehya puana Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náh íre kéhre. 23 Mitaq íónkakaq pópoqnahakáq íre kéhre. Írakaumo. Manikáne téhreh naneqka mitaq téhrehrana Sipisípiq Áráhqka áráhmu tahnsá ání míéhre. 24 Manikáne téhreh naneqka téhrehrabeqme mah kehiná kéhínánká mitaq nogigéhe. Mah marákóípéqté wáhnáh kégá sene kaweq mensáméhnsánkákáq mi matábúrápéq mewe sigehe. 25 Wéhékáh mi matábúrápéqté ónsá íre paiqmaragéhe. Mitaq íre sunkíkírina puana mi onsá ahriahri íre paiqmaraneherawoe.

26 Mah kehiná kéhínáné kaweq naneqmarínkákáq sene awahriq naneqkakáq mi matábúrápéq mewe sigehe. 27 Moke ahbabáq mitaq íre serahowe. Ahbabáro kereq péhe éhwéhnkákáq kéreq mitaq íre serahowe. Ahqáho. Írakaumo. Peh morá Sipisípiq Áráhqne oga mérapeqté púkúípéq sensíwíq kéh kégá mitaq serahowe.

22

Oga mé wanínkákáq oga mé awánkánkákáqsábé éhwéhne.

1 Íópeqté ánínká oga mé waní sokigi anírana mi wanímé timanonka téhrehnserahnire. Mi waní ahyahipeqmé Manikánseq Sipisípiq Áráhqseqka wahnahnóyarabeqte túíre. 2 Tuena mi matábúrápéqté áh ákáhpi túíre. Oga mé awanká mi waní ayehráq éberiopéq éberiopérue kéhre. Mi awánkátáq airápété téhtaré mó naneq mó naneq seránue íyéhre. Mó iotáq mó naneq será iyena mó iotáq mó naneq seránue íyéhre. Mi awánká ánáhwarinká mah kehiná kéhíná kawerarítéhre. 3 Manikánka kamah arina naneqmarí mitaq mó íre kanawire.

Manikánseq Sipisípiq Áráhqseqka mitaq wahnah wahnahnigehe. Moke Manikáne arambehri kegá wensabé iwíáh íwíáh atagéhe. 4 Iwíáh íwíáh atera wene auranabiah tagagehe. Wenáwíq sene siyehitaq kanae. 5 Mitaq íre sunkíkíraginae. Maniká itene Wahnahnka mitaq téhreh puana áráhmuakáq íónkakaq mitaq íre kanae. Írakaumo. Wene arambehri kegá ahriahri mitaq wahnah wahnahnigehe.

Sísaga, Apubúue tuinauge i ehwéhne.

6 Íópeqté ánínká ínénsabe mahraréna, Ínéga teawú éhwéh aiq pútaq ehwéh púana wehukega aiq pútare aintahráhowe. Maniká itene Wahnahnka wene ehweh irare ke iwíáh arítéhrara pahsúáhwe. Amahnágawé áhníbórá sína naneqmarí wene arambehri ke sokigi arinkéheéna íópeqté ání eqmaréhrana túíre ire.

7 Íópeqté ánínká mó mahraréna, Írátíahno. Sísaga mahraréna, Íné apubúue tuinauge ire. Mah pukúípéqté éhwéh sehgíó kégá iwíáh íwíáhigehe ire.

8 Mah ehwéh irena mi naneqmarí tago anímé íné Sóni uge. Mah ehwéh irena mi naneqmarí tagotaq sokigii aníné aigárátáq iwíáh íwíáh atanieéna káuqmunue míógana 9 wega ínénsabe, Ahqáho. Íre miraúno. Íné itereq moráráq arambehriu aní múge. Manikáne ehweh irare kereq mah pukúípéqté éhwéh sehgíó kéreq itereq moráráq arambehriu aní múge. Manikánsabe webataq iwíáh íwíáh ato ire.

10 Íópeqté ánínká ínénsabe mó mahraréna, Arega púkuipéq sehiranóna ehwéhmé unkumehrataq íre táhparo. Írakaumo. Mi tanáhráq áhníbóráni puah íre táhparo. 11 Mi tanáhráq sínaraq ahbabáq kega peh ahbabárigehe. Íre mirao naneq sansáno kegá peh sene sánsá miraigehe. Tábúsoréh sánsáno kegá peh tábúsoréh sánsá miraigehe. Kaweqtaq mía míao kegá peh kaweqtaq mía míaigehe ire.

12 Sísaga mahraréna, Írátíáhro. Íné apubúue tuinauge. Túónaraq wehukene arambehri saraqme tagéna awehraq apéq morání moránínue náinauge. 13 Íné téh míáhwa aní múge. Íné anehemé mía míainauge. Íné ebeqte aní ména íné anehete ání múge. Íné moke náneq áwahe aní múge. Moke áhwáro arámbéhrí aiq parabarúó ání múge ire.

Kaweq matábúrápéq íre kioráho keyábé éhwéhne.

14 Sísaga mó mahraréna, Wehukega sene korósi pabeq paberowana taberábe aginsabé iwíáh íwíáhowe. Mina inserah sene sirupipeq pabeq paberia kégá oga mérapeq mi kawéq mátábúrápéq kioráhonsabé iwíáh íwíáhigehe. Sega mitaq oga mé awankánara ísíwe nagehe. 15 Ahbabáq kega mitaq íre kioráhowe. Ánéhgíó kéreq mó kené weh ahre abario kereq mó aní subiq súáh kereq péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh atáh kéreq moke péhe éhwéh irare sansá suwahbeh kereq peh máhpeq mía míaéra mitaq íre kioráhowe ire. 16 Íre kioráhowe éna ínénsabe, Íné Sísa uge. Íné Tébítine anahwa úge. Íné tuembínága téhrehnserahni aní múge. Íné tagaríáh kégá mah ehwéh irageheéna íópeqté ánínká mah ehwéh ite teiinkeheéna eqmaróge ire.

17 Manikáne Awanseq Sísa tagaríáh kéreqka Sísansabé, Mahbeq tuo ewe. Mah ehwéh íráh kégá moq mahbeq tuo igehe. Wání tahbobói kegá séra oga mé wanínsábé suwahbeh kegá pehipi nagehe.

Sóniga mah pukú sáhnsáhó kéyábé págege ehwéh pahsúéh éhwéhne.

18 Mah pukúípéq mókake sína naneqsabé éhwéh aiq sehiranuge. Mi sehirá sáhnsahwe tagahro. Págege ehwéh teiníboq írátíáhro. Mah ehwéh síwáhnori anínká mó ehwéhnkákáq masosahrue síwáhnorínaraq mah ehwéhnká kamahorahi naneq teínserah mi aní moq anotahtaq kamah awinkéhe. 19 Mah ehwéh síwáhnori anínká moke íre síwáhnoria peh ákáhtaq síwáhnorínaraqmé wega awaq miahráhi naneq Manikánka meyankéhe. Oga mé awankánarame mi anínká íre awaq miankéhe. Mah ehwéhmé kaweq matábúrápéqsábé teíre. Mi anínká mi matábú íre awaq miankéhe.

20 Mah ehwéh tení ánínká mahraréna, Íné aiq pútaq apubúue tuinauge ire.

Aiq mire. Sísa itene Wahnahno, mahbeq tuo uge.

21 Sísa itene Wahnahnka moke we tagariona keyabé arutaboiréna séhréh aitéhre. Aiq míre.

* 1:9: Pátámósa marákówé pehgáriq marákóéna sóreq waní ákáhpi kéhre. Aroma kegá iwíáhéra, Mi marákówé peh karábúsi kené matabue uwe.

* 2:1: Sísaga Sóninsabé, Néne ehweh íópeqté ké terio éna íre mi kené sánsá peh mibeqté síósipeqté kéné sánsánsábé iwíáhéna pahsuowe.

† 2:6: Níkóra kéró kegá síwáhnoréra, Péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáhoro aritera, Mó kené weh ahre abarioro éra síwáhnoruwe.

* 5:5: Sísa kahnáhmé Súra kahnáh móe.

* 6:6: Árúka 16.6 aigárápéqté éhwéh tagáhno.

* 9:11: Mi anímé owainawane.

Read the New Testament

Read the New Testament daily

January

date | Scripture
1 | Mátíyu 1.1–2.12
2 | Mátíyu 2.13–3.6
3 | Mátíyu 3.7–4.11
4 | Mátíyu 4.12-25
5 | Mátíyu 5.1-26
6 | Mátíyu 5.27-48
7 | Mátíyu 6.1-24
8 | Mátíyu 6.25–7.14
9 | Mátíyu 7.15-29
10 | Mátíyu 8.1-17
11 | Mátíyu 8.18-34
12 | Mátíyu 9.1-17
13 | Mátíyu 9.18-38
14 | Mátíyu 10.1-23
15 | Mátíyu 10.24–11.6
16 | Mátíyu 11.7-30
17 | Mátíyu 12.1-21
18 | Mátíyu 12.22-45
19 | Mátíyu 12.46–13.23
20 | Mátíyu 13.24-46
21 | Mátíyu 13.47–14.12
22 | Mátíyu 14.13-36
23 | Mátíyu 15.1-28
24 | Mátíyu 15.29–16.12
25 | Mátíyu 16.13–17.9
26 | Mátíyu 17.10-27
27 | Mátíyu 18.1-22
28 | Mátíyu 18.23–19.12
29 | Mátíyu 19.13-30
30 | Mátíyu 20.1-28
31 | Mátíyu 20.29–21.22

February

date | Scripture
1 | Mátíyu 21.23-46
2 | Mátíyu 22.1-33
3 | Mátíyu 22.34–23.12
4 | Mátíyu 23.13-39
5 | Mátíyu 24.1-28
6 | Mátíyu 24.29-51
7 | Mátíyu 25.1-30
8 | Mátíyu 25.31–26.13
9 | Mátíyu 26.14-46
10 | Mátíyu 26.47-68
11 | Mátíyu 26.69–27.14
12 | Mátíyu 27.15-31
13 | Mátíyu 27.32-66
14 | Mátíyu 28.1-20
15 | Máhka 1.1-28
16 | Máhka 1.29–2.12
17 | Máhka 2.13–3.6
18 | Máhka 3.7-30
19 | Máhka 3.31–4.25
20 | Máhka 4.26–5.20
21 | Máhka 5.21-43
22 | Máhka 6.1-29
23 | Máhka 6.30-56
24 | Máhka 7.1-23
25 | Máhka 7.24–8.10
26 | Máhka 8.11–9.1
27 | Máhka 9.2-29
28 | Máhka 9.30–10.12

March

date | Scripture
1 | Máhka 10.13-31
2 | Máhka 10.32-52
3 | Máhka 11.1-26
4 | Máhka 11.27–12.17
5 | Máhka 12.18-37
6 | Máhka 12.38–13.13
7 | Máhka 13.14-37
8 | Máhka 14.1-21
9 | Máhka 14.22-52
10 | Máhka 14.53-72
11 | Máhka 15.1-47
12 | Máhka 16.1-20
13 | Árúka 1.1-25
14 | Árúka 1.26-56
15 | Árúka 1.57-80
16 | Árúka 2.1-35
17 | Árúka 2.36-52
18 | Árúka 3.1-22
19 | Árúka 3.23-38
20 | Árúka 4.1-30
21 | Árúka 4.31–5.11
22 | Árúka 5.12-28
23 | Árúka 5.29–6.11
24 | Árúka 6.12-38
25 | Árúka 6.39–7.10
26 | Árúka 7.11-35
27 | Árúka 7.36–8.3
28 | Árúka 8.4-21
29 | Árúka 8.22-39
30 | Árúka 8.40–9.6
31 | Árúka 9.7-27

April

date | Scripture
1 | Árúka 9.28-50
2 | Árúka 9.51–10.12
3 | Árúka 10.13-37
4 | Árúka 10.38–11.13
5 | Árúka 11.14-36
6 | Árúka 11.37–12.7
7 | Árúka 12.8-34
8 | Árúka 12.35-59
9 | Árúka 13.1-21
10 | Árúka 13.22–14.6
11 | Árúka 14.7-35
12 | Árúka 15.1-32
13 | Árúka 16.1-18
14 | Árúka 16.19–17.10
15 | Árúka 17.11-37
16 | Árúka 18.1-17
17 | Árúka 18.18-43
18 | Árúka 19.1-27
19 | Árúka 19.28-48
20 | Árúka 20.1-26
21 | Árúka 20.27-47
22 | Árúka 21.1-28
23 | Árúka 21.29–22.13
24 | Árúka 22.14-34
25 | Árúka 22.35-53
26 | Árúka 22.54–23.12
27 | Árúka 23.13-43
28 | Árúka 23.44–24.12
29 | Árúka 24.13-53
30 | Sóni 1.1-28

May

date | Scripture
1 | Sóni 1.29-51
2 | Sóni 2.1-25
3 | Sóni 3.1-21
4 | Sóni 3.22–4.3
5 | Sóni 4.4-42
6 | Sóni 4.43-54
7 | Sóni 5.1-23
8 | Sóni 5.24-47
9 | Sóni 6.1-21
10 | Sóni 6.22-40
11 | Sóni 6.41-71
12 | Sóni 7.1-29
13 | Sóni 7.30-52
14 | Sóni 7.53–8.20
15 | Sóni 8.21-30
16 | Sóni 8.31-59
17 | Sóni 9.1-41
18 | Sóni 10.1-21
19 | Sóni 10.22-42
20 | Sóni 11.1-53
21 | Sóni 11.54–12.19
22 | Sóni 12.20-50
23 | Sóni 13.1-30
24 | Sóni 13.31–14.14
25 | Sóni 14.15-31
26 | Sóni 15.1-27
27 | Sóni 16.1-33
28 | Sóni 17.1-26
29 | Sóni 18.1-24
30 | Sóni 18.25–19.22
31 | Sóni 19.23-42

June

date | Scripture
1 | Sóni 20.1-31
2 | Sóni 21.1-25
3 | Eqmaro 1.1-26
4 | Eqmaro 2.1-47
5 | Eqmaro 3.1-26
6 | Eqmaro 4.1-37
7 | Eqmaro 5.1-42
8 | Eqmaro 6.1-15
9 | Eqmaro 7.1-29
10 | Eqmaro 7.30-50
11 | Eqmaro 7.51–8.13
12 | Eqmaro 8.14-40
13 | Eqmaro 9.1-25
14 | Eqmaro 9.26-43
15 | Eqmaro 10.1-33
16 | Eqmaro 10.34-48
17 | Eqmaro 11.1-30
18 | Eqmaro 12.1-23
19 | Eqmaro 12.24–13.12
20 | Eqmaro 13.13-41
21 | Eqmaro 13.42–14.7
22 | Eqmaro 14.8-28
23 | Eqmaro 15.1-35
24 | Eqmaro 15.36–16.15
25 | Eqmaro 16.16-40
26 | Eqmaro 17.1-34
27 | Eqmaro 18.1-21
28 | Eqmaro 18.22–19.12
29 | Eqmaro 19.13-41
30 | Eqmaro 20.1-38

July

date | Scripture
1 | Eqmaro 21.1-16
2 | Eqmaro 21.17-36
3 | Eqmaro 21.37–22.16
4 | Eqmaro 22.17–23.10
5 | Eqmaro 23.11-35
6 | Eqmaro 24.1-27
7 | Eqmaro 25.1-27
8 | Eqmaro 26.1-32
9 | Eqmaro 27.1-20
10 | Eqmaro 27.21-44
11 | Eqmaro 28.1-31
12 | Aroma 1.1-17
13 | Aroma 1.18-32
14 | Aroma 2.1-24
15 | Aroma 2.25–3.8
16 | Aroma 3.9-31
17 | Aroma 4.1-12
18 | Aroma 4.13–5.5
19 | Aroma 5.6-21
20 | Aroma 6.1-23
21 | Aroma 7.1-14
22 | Aroma 7.15–8.6
23 | Aroma 8.7-21
24 | Aroma 8.22-39
25 | Aroma 9.1-21
26 | Aroma 9.22–10.13
27 | Aroma 10.14–11.12
28 | Aroma 11.13-36
29 | Aroma 12.1-21
30 | Aroma 13.1-14
31 | Aroma 14.1-23

August

date | Scripture
1 | Aroma 15.1-21
2 | Aroma 15.22–16.7
3 | Aroma 16.8-27
4 | 1 Kórína 1.1-17
5 | 1 Kórína 1.18–2.5
6 | 1 Kórína 2.6–3.4
7 | 1 Kórína 3.5-23
8 | 1 Kórína 4.1-21
9 | 1 Kórína 5.1-13
10 | 1 Kórína 6.1-20
11 | 1 Kórína 7.1-24
12 | 1 Kórína 7.25-40
13 | 1 Kórína 8.1-13
14 | 1 Kórína 9.1-18
15 | 1 Kórína 9.19–10.13
16 | 1 Kórína 10.14–11.1
17 | 1 Kórína 11.2-16
18 | 1 Kórína 11.17-34
19 | 1 Kórína 12.1-26
20 | 1 Kórína 12.27–13.13
21 | 1 Kórína 14.1-17
22 | 1 Kórína 14.18-40
23 | 1 Kórína 15.1-28
24 | 1 Kórína 15.29-58
25 | 1 Kórína 16.1-24
26 | 2 Kórína 1.1-11
27 | 2 Kórína 1.12–2.11
28 | 2 Kórína 2.12-17
29 | 2 Kórína 3.1-18
30 | 2 Kórína 4.1-12
31 | 2 Kórína 4.13–5.10

September

date | Scripture
1 | 2 Kórína 5.11-21
2 | 2 Kórína 6.1-13
3 | 2 Kórína 6.14–7.7
4 | 2 Kórína 7.8-16
5 | 2 Kórína 8.1-15
6 | 2 Kórína 8.16-24
7 | 2 Kórína 9.1-15
8 | 2 Kórína 10.1-18
9 | 2 Kórína 11.1-15
10 | 2 Kórína 11.16-33
11 | 2 Kórína 12.1-10
12 | 2 Kórína 12.11-21
13 | 2 Kórína 13.1-14
14 | Kárétía 1.1-24
15 | Kárétía 2.1-16
16 | Kárétía 2.17–3.9
17 | Kárétía 3.10-22
18 | Kárétía 3.23–4.20
19 | Kárétía 4.21–5.12
20 | Kárétía 5.13-26
21 | Kárétía 6.1-18
22 | Épésa 1.1-23
23 | Épésa 2.1-22
24 | Épésa 3.1-21
25 | Épésa 4.1-16
26 | Épésa 4.17–5.2
27 | Épésa 5.3-33
28 | Épésa 6.1-24
29 | Pírípái 1.1-26
30 | Pírípái 1.27–2.18

October

date | Scripture
1 | Pírípái 2.19–3.6
2 | Pírípái 3.7–4.1
3 | Pírípái 4.2-23
4 | Kórósía 1.1-20
5 | Kórósía 1.21–2.7
6 | Kórósía 2.8-23
7 | Kórósía 3.1-17
8 | Kórósía 3.18–4.18
9 | 1 Tésárónáíka 1.1–2.9
10 | 1 Tésárónáíka 2.10–3.13
11 | 1 Tésárónáíka 4.1–5.3
12 | 1 Tésárónáíka 5.4-28
13 | 2 Tésárónáíka 1.1-12
14 | 2 Tésárónáíka 2.1-17
15 | 2 Tésárónáíka 3.1-18
16 | 1 Tímóti 1.1-20
17 | 1 Tímóti 2.1-15
18 | 1 Tímóti 3.1-16
19 | 1 Tímóti 4.1-16
20 | 1 Tímóti 5.1-25
21 | 1 Tímóti 6.1-21
22 | 2 Tímóti 1.1-18
23 | 2 Tímóti 2.1-21
24 | 2 Tímóti 2.22–3.17
25 | 2 Tímóti 4.1-22
26 | Táítása 1.1-16
27 | Táítása 2.1-14
28 | Táítása 2.15–3.15
29 | Pírémóna 1.1-25
30 | Íbaru Ke 1.1-14
31 | Íbaru Ke 2.1-18

November

date | Scripture
1 | Íbaru Ke 3.1-19
2 | Íbaru Ke 4.1-13
3 | Íbaru Ke 4.14–5.14
4 | Íbaru Ke 6.1-20
5 | Íbaru Ke 7.1-19
6 | Íbaru Ke 7.20-28
7 | Íbaru Ke 8.1-13
8 | Íbaru Ke 9.1-10
9 | Íbaru Ke 9.11-28
10 | Íbaru Ke 10.1-18
11 | Íbaru Ke 10.19-39
12 | Íbaru Ke 11.1-16
13 | Íbaru Ke 11.17-31
14 | Íbaru Ke 11.32–12.13
15 | Íbaru Ke 12.14-29
16 | Íbaru Ke 13.1-25
17 | Sémísi 1.1-18
18 | Sémísi 1.19–2.17
19 | Sémísi 2.18–3.18
20 | Sémísi 4.1-17
21 | Sémísi 5.1-20
22 | 1 Píta 1.1-12
23 | 1 Píta 1.13–2.10
24 | 1 Píta 2.11–3.7
25 | 1 Píta 3.8–4.6
26 | 1 Píta 4.7–5.14
27 | 2 Píta 1.1-21
28 | 2 Píta 2.1-22
29 | 2 Píta 3.1-18
30 | 1 Sóni 1.1-10

December

date | Scripture
1 | 1 Sóni 2.1-17
2 | 1 Sóni 2.18–3.2
3 | 1 Sóni 3.3-24
4 | 1 Sóni 4.1-21
5 | 1 Sóni 5.1-21
6 | 2 Sóni 1.1-13
7 | 3 Sóni 1.1-14
8 | Súta 1.1-25
9 | Sokigi 1.1-20
10 | Sokigi 2.1-17
11 | Sokigi 2.18–3.6
12 | Sokigi 3.7-22
13 | Sokigi 4.1-11
14 | Sokigi 5.1-14
15 | Sokigi 6.1-17
16 | Sokigi 7.1-17
17 | Sokigi 8.1-13
18 | Sokigi 9.1-21
19 | Sokigi 10.1-11
20 | Sokigi 11.1-19
21 | Sokigi 12.1-18
22 | Sokigi 13.1-18
23 | Sokigi 14.1-20
24 | Sokigi 15.1-8
25 | Sokigi 16.1-21
26 | Sokigi 17.1-18
27 | Sokigi 18.1-24
28 | Sokigi 19.1-21
29 | Sokigi 20.1-15
30 | Sokigi 21.1-27
31 | Sokigi 22.1-21