^

KƗLӘ-MƗNDƗ KƗ SƗGƗ

New Testament in Bedjond (CD:bjv:Bedjond)

copyright © 2011 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Bedjond
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2011, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Bedjond

© 2011, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2021-11-01

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

a4f34a03-c89e-55e0-bc3f-22f7829df823

Matɨye

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ

Matɨye

ndangɨ

Ta kɨ dɔ Poy ta tɨ kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Matɨye ndangɨ

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Matɨye ndangɨ e kɨ kare dan Poy Ta je tɨ kɨ Majɨ kɨ sɔ, adɨ e Matɨye, Markɨ, Lukɨ kɨ Ja̰. NGa nɨngə, ta je ngay kɨ Matɨye əl, toi me Poy Ta tɨ kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Markɨ ndangɨ no̰o̰ tɔ. J-a j-ɨngə:

MBḛ lə Ja̰ Batɨsɨ kɨ ɨlə (3.1-12);

Batəm lə Jəju kɨ na kɨ su na-e (3.13-4.11);

Kɨlə je kɨ Jəju ra-de dɔnangɨ Galile tɨ, adɨ e kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, ndo kosɨ dɨje nḛ, kɨ kajɨ njé mo̰y je (4.12-18.35);

Kosɨ dɔ rəbɨ tɨ mba kaw kɨ Jorijaləm (19-20);

Jorijaləm tɨ, Jəju ra ndɔ ngay al, ra ndɔ kɨ asɨ dɨmasɨ kare be par, nɨngə tɔl ta ndɔ je ləne kɨ ta kɨ gangɨ kɨ dɨje gangi dɔe tɨ, tɔli-e-n, ɓa go tɨ, ḭ taa lo koy, tḛḛ adɨ dɨje ooi-e kɨ lo lo (21-28).

Nḛ kare kɨ to ta dangɨ, Matɨye ɨlə ngɨrə makɨtɨbɨ ləne kɨ kɔr gɨn ka lə Jəju nɨm, kojɨ Jəju nɨm, taa dɔkagɨlo kɨ Jəju e-n ngon ɓəy nɨm tɔ. Ta kɨ ɨlə-n ngɨrə makɨtɨbɨ ləne kɨn əl adɨ goe ngal (1-2), nɨngə mee tɨ no̰o̰, tɔjɨ dəw kɨ e Jəju kɨ n-aw tə n-ndangɨ Poy Ta kɨ Majɨ lie kɨn kadɨ dɨje gəri-e təkɨ e ə e NGar kɨ nje kajɨ dɨje kɨ Luwə ə nə n-a n-ɨlə sie, e tɔ ə e Emanuwəl kɨ kɔr mee nə Luwə e səje, taa e tɔ ə Luwə a un-e kadɨ tɔl-n ta kɔjɨ ra ləne kɨ un mɨndɨne dɔ tɨ kəte nu kɨn tɔ.

Nḛ kare kɨ to ta dangɨ ɓəy tɔ me makɨtɨbɨ tɨ lə Matɨye, e kɔsɨ kɨ ɔsɨ dɔ nḛ ndo je lə Jəju ngay naa tɨ, asɨ gɨn mi, adɨ e:

Nḛ ndo kɨ dɔ mbal tɨ (5-7) kɨ əl ta kɨ dɔ pa njɨyə tɨ kɨ dana kɨ Luwə ɨsɨ ngɨnə tae kɨ rɔ dɨje tɨ lie kɨ e ngar dɔde tɨ.

NDu je kɨ e kɨ kadɨ dɨje kɨ sɔbɨ kadɨ a ɨləi mbḛ kɨ ko̰ɓe kɨ e ɓasi (10).

Ko̰ɓe lə Luwə kɨ e kɨ kəl tae me kujɨ ta tɨ asɨ gɨn sɨri, e ko̰ɓe kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ ɓasɨne, nə ndɔ ree a to kɨ taga pa̰y (13).

Go rəbɨ kɨsɨ naa tɨ lə ngakonaa je me ɓeko̰ tɨ kɨ sɨgɨ kɨn (18).

Go rəbɨ kɨsɨ dɔ nja tɨ ngɨnə-n rɔ kɨ tətɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨ ko̰ɓe kɨ sɨgɨ kɨn a re-n (24-25).

Makɨtɨbɨ lə Matɨye tɔjɨ Jəju tə Ɓaɓe kɨ a re kadɨ adɨ ndune dɔ ɓeko̰ tɨ ləne kɨ sɨgɨ, tḛḛ-n tae. Ɓəy tɔ adɨ dɨje kɨ a uri me tɨ ne ndo kɨ awi kɨ ndooe kadɨ mai najɨ lie kɨ rɔ ndəgɨ dɨje tɨ tɔ.

1

Gɨn ka lə Jəju

(Lk 3.23-38)

1 Gɨn ka lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ ngon ka *Dabɨdɨ, kɨ ngon ka *Abɨrakam ə to kɨn: 2 Abɨrakam ojɨ *Isakɨ, Isakɨ ojɨ *Jakobɨ, Jakobɨ ojɨ Juda kɨ ngako̰e je. 3 Juda əi kɨ Tamar oji Parəsɨ əi kɨ Jara, Parəsɨ ojɨ Əsɨrom, Əsɨrom ojɨ Aram, 4 Aram ojɨ Amɨnadabɨ, Amɨnadabɨ ojɨ Naso̰, Naso̰ ojɨ Salmo̰, 5 Salmo̰ əi kɨ Rakabɨ oji Bowajɨ, Bowajɨ əi kɨ Rutɨ oji Obədɨ, Obədɨ ojɨ Jəse, 6 Jəse ojɨ ngar Dabɨdɨ.

Dabɨdɨ taa ne Uri ojɨ-n Salomo̰, 7 *Salomo̰ ojɨ Robowam, Robowam ojɨ Abɨya, Abɨya ojɨ Aja, 8 Aja ojɨ Jojapa, Jojapa ojɨ Joram, Joram ojɨ Ojɨyasɨ, 9 Ojɨyasɨ ojɨ Jowatam, Jowatam ojɨ Akajɨ, Akajɨ ojɨ Ejəkɨyasɨ, 10 Ejəkɨyasɨ Ojɨ Manasɨ, Manasɨ ojɨ Amo̰, Amo̰ ojɨ Jojɨyasɨ, 11 Jojɨyasɨ ojɨ Jəkonɨyasɨ kɨ ngako̰e je. Dɔkagɨloe tɨ kɨn ə uwəi dɨje kɨ Jorijaləm awi səde ɓəə *Babɨlon tɨ✡.

12 Lokɨ awi səde Babɨlon tɨ, Jəkonɨyasɨ ojɨ Salatɨyəl, Salatɨyəl ojɨ Jorobabəl, 13 Jorobabəl ojɨ Abɨyudɨ, Abɨyudɨ ojɨ Eliyakɨm, Eliyakɨm ojɨ Ajɔr, 14 Ajɔr ojɨ Sadokɨ, Sadokɨ ojɨ Akɨm, Akɨm ojɨ Eliyudɨ, 15 Eliyudɨ ojɨ Eliyajar, Eliyajar ojɨ Mata̰, Mata̰ ojɨ Jakobɨ, 16 Jakobɨ ojɨ Jɨsəpɨ kɨ ngaw mari. Nɨngə Mari ojɨ Jəju kɨ ɓari-e Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte. 17 Ɨlə ngɨre dɔ Abɨrakam tɨ bɨtɨ dɔ Dabɨdɨ tɨ, gɨn kojɨ e dɔgɨ gɨde sɔ, ə ḭ dɔ Dabɨdɨ tɨ bɨtɨ kaw ɓəə Babɨlon e gɨn kojɨ dɔgɨ gɨde sɔ, taa ḭ dɔ kaw ɓəə Babɨlon tɨ bɨtɨ kojɨ Kɨrɨsɨ tɨ, e gɨn kojɨ dɔgɨ gɨde sɔ tɔ.

Kojɨ Jəju

(Lk 2.1-7)

18 Go rəbɨ kojɨ Jəju Kɨrɨsɨ ə to kɨn. Ko̰e Mari e nje nongɨ lə Jɨsəpɨ kɨ uwə dɔe. Nɨngə, lokɨ ɨngəi-naa dəne kɨ dɨngəm al ɓəy ə, Mari ḭ səm kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə. 19 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, Jɨsəpɨ kɨ nje nongɨ lə Mari, kɨ e dəw kɨ dana, ndɨgɨ kadɨ n-əl ta kɨn kɨ taga n-ɨlə-n rɔsɔl dɔ Mari tɨ al, adɨ ɔjɨ mene tɨ kadɨ n-ɨyə̰i-naa kɨ Mari gɨdɨ ngə̰y par. 20 Lokɨ ɔjɨ ta kɨn be mene tɨ nɨngə, malayka lə Ɓaɓe tḛḛ hɔy me ni tɨ əl-e ə nə: «Jɨsəpɨ, ngon ka *Dabɨdɨ, ɨɓəl al kadɨ ɨtaa Mari nei tɨ, tadɔ ngon kɨ to mee tɨ kɨn, e ngon kɨ re kɨ go rəbɨ lə NDɨl Luwə. 21 Mari a ojɨ ngon kɨ dɨngəm, nɨngə a ɨndə tɔe nə Jəju, tadɔ e ə e dəw kɨ a ajɨ dɨje ləne me majal je tɨ ləde.»

22 Nḛ je kɨn pətɨ a rai nḛ be mba kadɨ ta kɨ Ɓaɓe əl kɨ ta nje kəl ta kɨ tae tɨ kəte nu kɨn tɔl tane:

23 Ɓaɓe əl ta kɨ ta nje kəl ta kɨ tae tɨ ə nə:

«Oi ngon kɨ mandɨ kɨ gər dɨngəm al ɓəy a ḭ səm,

A ojɨ ngon kɨ dɨngəm,

Nɨngə a ɓari-e nə Emanuwəl,

Kɨ kɔr gɨne nə: “Luwə e səje”✡.»

24 Lokɨ Jɨsəpɨ ndəl dɔ ɓi tɨ, ra təkɨ malayka əl-e-n, adɨ taa Mari nene tɨ, re sie kəy. 25 Nə gər-e kɨ dəne kɨ dɨngəm tɨ al, bɨtɨ kadɨ Mari ojɨ-n ngon Ojɨ ngon kɨ dɨngəm, adɨ Jɨsəpɨ ɨndə tɔe nə Jəju.

2

Ta kɨ dɔ njé nḛ gər je kɨ dɔ mee je tɨ kɨ kojɨ Jəju

1 Oji Jəju Bətɨləhəm✡, dɔnangɨ kɨ Jude tɨ, dɔkagɨlo ko̰ɓe tɨ lə ngar Erodɨ. Go koje tɨ, njé nḛ gər je kɨ dɔ mee je tɨ, ḭḭ lo kɨbə kadɨ tɨ rəi Jorijaləm, 2 nɨngə dəji əi nə: «NGar lə *Jɨpɨ je kɨ oji-e kɨn e ra be ə? J-o mee lie tḛḛ lo kɨbə kadɨ tɨ ə jɨ re kadɨ j-ɔsɨ məkəsɨje nangɨ no̰e tɨ.» 3 Lokɨ NGar *Erodɨ oo ta kɨn, mee gangɨ man, naa tɨ kɨ dɨje kɨ Jorijaləm tɨ ba pətɨ. 4 Be ə, ngar kaw kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je lə Luwə, dəjɨ-de se lo kɨ ra be ə a oji Kɨrɨsɨ kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte tɨtɨ wa? 5 Ə əli-e əi nə: «A oji-e Bətɨləhəm, dɔnangɨ kɨ Jude tɨ, tadɔ ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ əl ə to kɨn:

6 “Səi dɨje kɨ Bətɨləhəm kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ Jude,

Kadɨ ɨgəri təkɨ rɔjetɨ,

Ɓe ləsi e kɨ ndae goto al jagɨ dan ɓe bo je tɨ kɨ dɔnangɨ kɨ Jude tɨ, kɨ ndade to tɨ,

Tadɔ ngar kɨ nje kɔr no̰ dɨje ləm, je a tḛḛ dansi tɨ.”»✡

7 Lo kɨn tɨ, Erodɨ ɓa njé nḛ gər je kɨ dɔ mee je tɨ gɨdɨ ngə̰y, dəjɨ-de se dɔkagɨlo kɨ ra wa bangɨ ə mee tḛḛ-n wa? 8 Ɓa go tɨ, ɨlə-de Bətɨləhəm tɨ ə nə: «Awi ɨdəji ta kɨ rɔjetɨ dɔ ngon tɨ kɨn. Lo kɨ ɨngəi-e ɓa, ɨrəi əli-mi adɨ mi ka m-aw m-ɔsɨ məkəsɨm nangɨ no̰e tɨ tɔ.»

9 Go ta tɨ lə ngar kɨn ɓa, njé nḛ gər je osi dɔ rəbɨ tɨ ɨsɨ awi. Ə lokɨ ɨsɨ awi nɨngə yə ooi mee ka kɨ ooi-e lo kɨbə kadɨ tɨ ka kɨn ə a njɨyə no̰de tɨ. NJɨyə re tḛḛ dɔ kəy tɨ kɨ ngon to tɨ ɓa, a lo ka tɨ. 10 Lokɨ ooi mee kɨn, rɔde nəl-de ngay. 11 Ə uri me kəy tɨ nɨngə, ooi ngon əi kɨ ko̰e Mari, ɓa ɔsi məkəsɨde nangɨ, pɨti-e. Go tɨ, tḛḛi ta ɓɔl je ləde, adi-e ɔr, kɨ ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ majɨ, kɨ nom kagɨ. 12 Go nḛ je tɨ kɨn, Luwə əl-de me ni tɨ kadɨ təli gogɨ kɨ rəbɨ kɨ dɔ Erodɨ tɨ al. Be ə, təli awi ɓe ləde kɨ rəbɨ kɨ rangɨ.

A̰yḭ-naa kɨ Jəju awi sie Ejɨpɨ tɨ

13 Lokɨ njé nḛ gər je awi nɨngə, malayka lə Ɓaɓe tḛḛ me ni tɨ əl Jɨsəpɨ ə nə: «Ḭ taa un ngon əi kɨ ko̰e, ə a̰y aw səde Ejɨpɨ tɨ. Aw ɨsɨ tɨ no̰o̰ bɨtɨ kadɨ mi wa m-adi ndum ɓəy taa ɨtəl ɨre səde, tadɔ *Erodɨ a sangɨ kadɨ n-tɔl ngon kɨn.»

14 Jɨsəpɨ ḭ taa kondɔ no̰o̰, un ngon əi kɨ ko̰e, ɓa a̰y aw səde Ejɨpɨ tɨ. 15 Ɨsi tɨ no̰o̰ bɨtɨ koy Erodɨ, adɨ ta kɨ Ɓaɓe əl kɨ ndu nje kəl ta kɨ tae tɨ ə nə: «M-ɓar ngonm kadɨ tḛḛ me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ kɔ»✡ kɨn tɔl tane.

Erodɨ tɔl ngan je kɨ kasɨ me ɓe tɨ kɨ Bətɨləhəm

16 Lokɨ *Erodɨ oo kadɨ njé nḛ gər je ədi-e, wongɨ ra-e ngay. Wongɨ ra-e adɨ un ndune kadɨ tɔli ngan je kɨ kasɨ kɨ ḭ dɔ ɓal kɨ joo tɨ təl kɨ nangɨ ne pətɨ me ɓe tɨ kɨ Bətɨləhəm, kɨ ngan ɓe je kɨ gɨdɨ tɨ. Ɓal kɨn e kɨ go dɔkagɨlo tɨ kɨ njé nḛ gər je ɔji-e-n. 17 Be ə, ta lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Jərəmi, kɨ əl tɔl-n tane. Jərəmi ə nə:

18 «NDu dəw ɓa me ɓe tɨ kɨ Rama,

No̰ je, kɨ ndɨngə rɔ kɨ ətɨ ɓəl ngay je.

Adɨ e Rasəl ə no̰ ngane je,

NDɨgɨ kadɨ dəw sɔl mene al,

Tadɔ gotoi.»✡

Jɨsəpɨ təl Ejɨpɨ tɨ aw Najarətɨ

19 Lokɨ *Erodɨ oy ngata ɓa, go koye tɨ, malayka lə Ɓaɓe tḛḛ kɨ rɔ Jɨsəpɨ tɨ, Ejɨpɨ tɨ me ni tɨ, əl-e ə nə: 20 «Ḭ taa, un ngon kɨ ko̰e, ə ɨtəli awi dɔnangɨ Isɨrayəl tɨ gogɨ, tadɔ dɨje kɨ ɨsɨ sangi kadɨ n-tɔli ngon ka oyi ngata.» 21 Jɨsəpɨ ḭ taa, un ngon kɨ ko̰e, ə təli awi dɔnangɨ *Isɨrayəl tɨ gogɨ. 22 Nə lokɨ oo kadɨ Arkəlosɨ o̰ ɓe dɔ Jude tɨ to bawne Erodɨ tɨ, ɓəl ra-e kadɨ aw Jude tɨ. Be ə, Luwə əl-e me ni tɨ ade aw Galile tɨ yo. 23 Aw ɨsɨ me ɓe bo tɨ kɨ ɓari-e nə Najarətɨ. Be kadɨ ta kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ əli əi nə: «A ɓari-e dəw kɨ Najarətɨ tɨ kɨn tɔl-n tane.»

3

Ja̰ kɨ nje ra dɨje batəm

(Mk 1.2-6; Lk 3.1-6; Ja̰ 1.19-23)

1 Ɓal je də go tɨ, Ja̰ Batɨsɨ tḛḛ, ɨlə mbḛ dɨlə lo tɨ kɨ Jude ə nə: 2 «Ɨyə̰i go rəbɨ njɨyəsi je kɨ majal kɔ, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ɓasi.» 3 Ja̰ Batɨsɨ ə, e dəw kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl ta dɔe tɨ ə nə: «NDu dəw madɨ ɓa dɨlə lo tɨ ə nə:

“Ɨrai go rəbɨ lə Ɓaɓe!

Ɨrai go rəbɨ lie adɨ a njururu✡!”»

4 Ja̰ ɨlə kɨbɨ kɨ ra kɨ bḭ jambal rɔne tɨ, nɨngə dɔ mene kɨ nda tɔ. Nḛ kusoe e gɨbɨri je kɨ təjɨ je. 5 Dɨje kɨ ɓe bo Jorijaləm tɨ, kɨ dɔnangɨ Jude tɨ pətɨ, kɨ dɔnangɨ kɨ kadɨ ba Jurdḛ tɨ pətɨ, rəi rɔ Ja̰ tɨ, 6 rəi tɔri ndude dɔ majal je tɨ ləde, adɨ Ja̰ ra-de batəm me ba Jurdḛ tɨ.

7 Lokɨ Ja̰ oo adɨ *Parɨsɨ je, kɨ *Sadusɨ je ngay rəi kadɨ ra-de batəm ɓa, əl-de ə nə: «Səi njé man majal tə li je be kam, na̰ ə əl səsi kadɨ a̰yḭ-naa wongɨ lə Luwə kɨ a re ə? 8 Majɨ kadɨ kɨlə rasi tɔjɨ kadɨ səi dɨje kɨ ɨyə̰i pa njɨyəsi je kɨ majal kɔ. 9 Nɨngə, kadɨ ɨyə̰i ta kɔjɨ mesi tɨ kə nə: “Je ngan ka *Abɨrakam.” MBata, Luwə asɨ kadɨ a təl gajɨ mbal je kam ngan ka Abɨrakam tɨ kare. 10 Kɨ ne kɨn, kɨngə e ɓasi kadɨ tɨgə ngɨrə kagɨ je gangɨ ngata. Kagɨ kɨ ra kɨ andɨ majɨ al ə, a tɨgəi-e kadɨ ɨləi-e me por tɨ kɔ. 11 Mi, m-ra səsi batəm me man tɨ, mba kadɨ tɔjɨ təkɨ ɨyə̰i pa njɨyəsi je kɨ majal kɔ, nə dəw kɨ a re gom tɨ, e nje tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl, kɨ ɨtə-m sa̰y. M-asɨ kadɨ sa kɨ njae tɨ ka m-ɔr al. E a ra səi batəm, me NDɨl Luwə tɨ, kɨ me por tɨ. 12 Uwə kee to nḛ jine tɨ kadɨ to-n ka̰ ko kɨ majɨ, ɔy me dam tɨ, ɓa ɨlə tɨse por. E por kɨ a oy al ratata.»

Jəju ra batəm

(Mk 1.9-11; Lk 3.21-22; Ja̰ 1.29-34)

13 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Jəju ḭ Galile tɨ, re ta ba Jurdḛ tɨ rɔ Ja̰ tɨ, kadɨ Ja̰ ra-e batəm. 14 Nə Ja̰ ge kɔdɨ al, adɨ əl Jəju ə nə: «E mi ə kadɨ ḭ, ɨra-m batəm, nɨngə ḭ taa ɨtəl ɨre rɔm tɨ kadɨ m-ra-i batəm ɓəy tɔ a?» 15 Nə Jəju əl-e ə nə: «Kɨ ɓasɨne kɨn, ɨra be, tadɔ e kɨ goe kɨn ə j-a jɨ tɔl-n ta ndɨgɨ lə Luwə.» Be ə, Ja̰ ndɨgɨ dɔ tɨ, ra-e-n batəm. 16 Lokɨ Jəju ra batəm taa par, ə tḛḛ me man tɨ nɨngə, loe tɨ no̰o̰, ta dɔra̰ tḛḛ, adɨ oo NDɨl Luwə rɨsɨ tə də dum be re ɨsɨ dɔe tɨ. 17 Nɨngə, ndu ta madɨ tḛḛ dɔra̰ tɨ, ə nə: «E kam e NGonm, nje ndɨgɨ ləm, kɨ rɔm nəl-m dɔe tɨ ngay✡.»

4

Su na Jəju

(Mk 1.12-13; Lk 4.1-13)

1 Go tɨ, NDɨl Luwə ɔr no̰ Jəju aw sie dɨlə lo tɨ, mba kadɨ su na-e. 2 Jəju ɔgɨ rɔne kuso nḛ, kondɔ kɨ kada, ndɔ kutɨ sɔ, ə go tɨ ɓo ra-e. 3 Lo kɨn tɨ, su, nje na dɨje ɔtɨ re rɔe tɨ, əl-e ə nə: «Re ḭ NGon lə Luwə ə, adɨ mbal je kɨn təli mapa adɨ m-o.» 4 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “Dəw a ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨ takul nḛ kuso par al, nə kɨ takul ta je pətɨ kɨ tḛḛ ta Luwə tɨ tɔ”.»✡

5 Go tɨ, su aw kɨ Jəju me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm, kɨ e ɓe bo lə Luwə, aw sie jam dɔ kəy tɨ lə Luwə taa, 6 ɓa əl-e ə nə: «Re ḭ NGon lə Luwə ə, ɨyə̰ jii taa osɨ adɨ m-o, tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “Luwə a adɨ ndune malayka je ləne kadɨ a lai-ni dajide tɨ, mba kadɨ njai tɨgə mbal al✡”.» 7 Jəju təl əl-e ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə tɔ əi nə: A na Ɓaɓe Luwə ləi al.✡»

8 Su təl aw kɨ Jəju dɔ mbal tɨ kɨ ngal taa ngay ɓəy, ɔje ko̰ɓe je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, kɨ nḛ kɨngə je kɨ me tɨ, 9 nɨngə əl-e ə nə: «M-a m-adi nḛ je kɨn pətɨ, lokɨ re ɔsɨ məkəsi nangɨ no̰m tɨ, ə ɨlə tɔjɨ dɔm.» 10 Jəju təl əl-e ə nə: «Ḭ *Sata̰, ɔtɨ kɔ sa̰y. Tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “A ɔsɨ məkəsi nangɨ no̰ Ɓaɓe Luwə tɨ ləi, nɨngə e kɨ karne ba par ə a re no̰e tɨ kadɨ ɨgose.”✡»

11 Be ə, su ɨyə̰ Jəju ə ɔtɨ aw. Ɓa malayka je rəi rɔ Jəju tɨ, rəi rai sie.

Jəju ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ Galile tɨ

(Mk 1.14-15; Lk 4.14-15)

12 Dɔkagɨlo madɨ uwəi Ja̰ dangay tɨ, ə Jəju oo tae ɓa, təl ɔr rɔne aw Galile tɨ. 13 Nə ke ə, ɨyə̰ ɓe bo kɨ Najarətɨ, ə aw ɨsɨ Kapərnayɨm tɨ yo. Kapərnayɨm kɨ e ɓe bo kɨ a kadɨ ba tɨ kɨ Galile, dɔnangɨ tɨ lə Jabɨlo̰ je, kɨ Nəpɨtali je. 14 Be kadɨ tɔl ta ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl ə nə:

15 «Səi dɨje kɨ Dɔnangɨ Jabɨlo̰ tɨ kɨ dɔnangɨ Nəpɨtali tɨ,

Kɨ ɨsi ɓasi kadɨ ba tɨ,

Gɨdɨ ba Jurdḛ tɨ,

Səi dɨje kɨ dɔnangɨ Galile tɨ,

Kɨ səi dɨje kɨ səi Jɨpɨ je al!

Uri mbisi oi:

16 Dɨje kɨ kəte ɨsi lo kɨ ndul tɨ,

OOi kunjɨ kɨ bo,

Nɨngə dɨje kɨ kəte ɨsi ɓe lə yo,

Kɨ e lo kɨ ndul kururu,

Lo kunjɨ tḛḛ dɔde tɨ.✡»

17 Dɔ gangɨ loe tɨ kɨn, Jəju ɨlə ngɨrə kɨlə mbḛ ə nə: «Ɨyə̰i go rəbɨ njɨyəsi je kɨ majal kɔ, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ɓasi rɔsi tɨ.»

NJé ndo je kɨ dɔsa̰y kɨ Jəju ɓar-de

(Mk 1.16-20; Lk 5.1-11)

18 NDɔ kare, Jəju a njɨyə kadɨ ba bo tɨ kɨ Galile, nɨngə oo ngakonaa je joo, adɨ e Sɨmo̰ kɨ ɓari-e Pɨyər əi kɨ ngokone Andɨre kɨ əi njé ndo̰ kanjɨ je, a ɨləi bandɨ me man tɨ. 19 Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi gom tɨ adɨ m-ndo səsi, kadɨ səi njé ndo̰ dɨje kadɨ ɨngəi kajɨ.» 20 Kalangɨ ba, ɨyə̰i bandɨ je ləde, ə awi uni go Jəju tə njé ndo je lie. 21 Jəju ɔtɨ kɨ kəte sa̰y ndə̰y nɨngə, oo ngakonaa je kɨ rangɨ joo: Jakɨ əi kɨ Ja̰ kɨ əi ngan lə Jəbəde, ɨsi me to tɨ kɨ bawde, ɨsɨ rai go bandɨ je ləde, ɓa ɓar-de. 22 Lokɨ Jəju ɓar-de nɨngə, kalangɨ ba, ɨyə̰i bawde Jəbəde kɨ to, ə awi uni go Jəju.

23 Jəju njɨyə dɔnangɨ Galile tɨ ba pətɨ, ndo nḛ dɨje me kəy kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je, ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə, taa ajɨ njé mo̰y je kɨ njé rɔ to je kɨ dan dɨje tɨ tɔ. 24 Tɔɓa lie sane dɔnangɨ tɨ kɨ Sɨri ba pətɨ, adɨ rəi kɨ dɨje pətɨ kɨ rɔde ra-de, njé rɔ to je kɨ dangɨ dangɨ, njé kɨ ndɨl je kɨ majal rai-de je, njé damsɨl je, kɨ njé rɔ koy je, adɨ ajɨ-de. 25 Kosɨ dɨje ngay rəi go Jəju tɨ. NJé kḭ dɔnangɨ Galile tɨ je, dɔnangɨ Ɓe bo je tɨ kɨ Dɔgɨ je, ɓe bo Jorijaləm je, kɨ dɔnangɨ Jude tɨ je, kɨ dɔnangɨ kɨ gɨdɨ ba Jurdḛ tɨ je.

5

Jəju ndo nḛ njé ndo je ləne dɔ mbal tɨ

1 Lokɨ Jəju oo kosɨ dɨje kɨn ɓa, ɔtɨ aw dɔ mbal tɨ, ɨsɨ nangɨ, nɨngə njé ndo je lie rəi rɔe tɨ. 2 Lo kɨn tɨ, Jəju ɨlə rɔne ndo nḛ dɨje ə nə:

Majɨ kɨ rɔjetɨ

(Lk 6.20-26)

3 «Majɨ-kur e lə njé kɨ ooi rɔde kadɨ n-asi al ta kəm Luwə tɨ, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ya̰de.

4 Majɨ-kur e lə njé kɨ ɨsɨ no̰i ɓone, tadɔ lo ti ə Luwə a sɔl mede.

5 Majɨ-kur e lə njé kɨ sɔli lɔm lɔm, tadɔ Luwə a adɨ-de dɔnangɨ kadɨ-kare tɨ.

6 Majɨ-kur e lə njé kɨ ɓo ra nḛ kɨ go ndu Luwə tɨ e mede tɨ, tadɔ lo ti ə a ɨngəi tɔgɨ.

7 Majɨ-kur e lə njé kɨ ɨsɨ ooi kəm-to-ndoo lə dɨje, tadɔ Luwə a ra səde majɨ.

8 Majɨ-kur e lə njé kɨ mede e kare dɔ Luwə tɨ, tadɔ a ooi Luwə kɨ kəmde.

9 Majɨ-kur e lə njé kɨ ɨsɨ sangi rəbɨ lapɨya, tadɔ a ɓari-de ngan lə Luwə.

10 Majɨ-kur e lə njé kɨ dɨje ɨsɨ adi-de ko̰ mbata nḛ ra kɨ dana, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ya̰de.

11 Majɨ-kur e ləsi lokɨ dɨje ɨsɨ taji səsi je, ɨsɨ adi səsi ko̰ je, ɨsɨ təti ta dɔsi tɨ je mbata ləm. 12 Ɨrai rɔnəl, ɨtɨləi kole, tadɔ nḛ kɨgə go jisi e ngay dɔra̰ tɨ. *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, kɨ rai kɨlə kəte no̰si tɨ, ɨngəi ko̰ kɨn be tɔ.

NJe kun go Kɨrɨsɨ e katɨ kɨ kunjɨ kɨ dɔnangɨ tɨ

13 «Səi ə səi katɨ kɨ dɔnangɨ tɨ. Nɨngə kɨn ə mba̰ katɨ goto ə, dəw a ra ban ə kadɨ a təl ade mba̰ gogɨ ɓəy ə? Maje goto ngata; a ɓuki-e kɔ gɨdɨ lo tɨ kadɨ dɨje njɨyəi dɔ tɨ par ngata.

14 «Səi ə səi kunjɨ kɨ dɔnangɨ tɨ. Nɨngə ɓe bo kɨ ɨndəi-e dɔ mbal tɨ taa, asɨ kadɨ a ɓɔyɔ rɔne al. 15 Dəw a re kɨ lambɨ kəy ə dəbɨ ngo dɔ tɨ al. A ɨndə dɔ nḛ tɨ taa mba kadɨ dɨje kɨ me kəy tɨ pətɨ ooi lo. 16 Be tɔ ə, sɔbɨ kadɨ adi dɨje pətɨ ooi kunjɨsi me nḛ ra kɨ majɨ tɨ. Lokɨ ooi nḛ rasi kɨ majɨ nɨngə, a ɨləi tɔjɨ dɔ Bawsi Luwə tɨ kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ.

Nḛ ndo kɨ dɔ ndu-kun tɨ lə Luwə

17 «Sɔbɨ kadɨ ɨgai təkɨ m-re kadɨ m-bujɨ ndu-kun je lə *Mojɨ ə se ta lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ al. M-re mba bujɨ-de al, nə m-re mba tɔl tade yo. 18 Təkɨ rɔjetɨ, m-əl səsi, kəte no̰ kadɨ dɔra̰ əi kɨ dɔnangɨ kɨn a gotoi kɔ, ngon ku ta kɨ ndə̰y be, ə se ngon ndajɨ madɨ kɨ me ndu-kun tɨ lə Luwə kɨ ndangi kɨ dəw a ɔr kɔ goto. A to be bɨtɨ kadɨ nḛ je pətɨ kɨ ndangi me tɨ rai nḛ. 19 Dəw kɨ al dɔ ngon ndu-kun kɨ ndə̰y be dan made je tɨ, ə ndo dɨje kadɨ rai təkɨ e ra-n be tɔ ɓa, a e kɨ du ngay me ɓeko̰ tɨ kɨ dɔra̰ tɨ tɔ. Nə dəw kɨ təl rɔne go tɨ, ə ndo dɨje, a e kɨ bo me ɓeko̰ tɨ kɨ dɔra̰ tɨ. 20 Adɨ m-əl səsi: kɨn ə nḛ ra kɨ dana ləsi ɨtə ya̰ njé ndo ndu-kun je kɨ *Parɨsɨ je al ə, a uri me ɓeko̰ tɨ kɨ dɔra̰ tɨ al.

Nḛ ndo kɨ dɔ wongɨ tɨ

21 «Səi, ɨgəri majɨ təkɨ ndu ta əl kaje je ə nə: “A ɨtɔl dəw al,✡ dəw kɨ tɔl madɨne ɓa, sɔbɨ kadɨ awi sie no̰ njé gangɨ ta je tɨ.”» 22 Nə mi m-əl səsi: «Dəw kɨ ra wongɨ kɨ ngokone, sɔbɨ kadɨ awi sie lo gangɨ ta tɨ; dəw kɨ tajɨ ngokone “mbə”, sɔbɨ kadɨ awi sie lo gangɨ ta tɨ kɨ bo lə Jɨpɨ je, ə dəw kɨ ɓa ngokone “ma”, sɔbɨ kadɨ ɨləi-e me por tɨ lə su. 23 Kɨn ə aw kɨ kadɨ-kare ləi dɨngɨri lo kɨlə kadɨ-kare tɨ kadɨ Luwə, ə mei ole dɔ tɨ kadɨ ngoko̰i aw səi kɨ ta madɨ ɓa, 24 majɨ kadɨ ɨyə̰ kadɨ-kare kɨn no̰o̰, ə ɨre aw ɨlə nojɨ naa tɨ sie ɓəy taa ɨtəl ɨre un kadɨ-kare ləi adɨ Luwə.

25 «Kɨn ə ɨsɨ awi lo gangɨ ta tɨ kɨ nje ta ləi ɓa, lokɨ səi dɔ rəbɨ tɨ ɓəy kɨn ə, ɨsangɨ rəbɨ kadɨ ndusi osɨ go-naa tɨ sie kalangɨ, nə tə aw səi ɨləi ji nje gangɨ ta tɨ, adɨ nje gangɨ ta uni ɨləi ji asɨgar je tɨ, adɨ asɨgar je awi səi ɨləi-ni dangay tɨ. 26 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, a ɨtḛḛ lo kɨn tɨ al bɨtɨ kadɨ ugə dɔbəy sɨsi ɓəy taa a ɨyə̰i-ni taa.

Nḛ ndo kɨ dɔ kuwə marɨm tɨ

27 «Ɨgəri ndu kɨ əl ə nə: “A uwə marɨm al,✡” kɨn majɨ. 28 Nə mi m-əl səsi: “Dəw kɨ go̰ dəne kɨ kəm-nda ɓa, uwə sie marɨm mene tɨ ngata.” 29 Kɨn ə kəmi kɨ dɔ ji ko̰ tɨ rai adɨ osɨ me majal tɨ ə, ɔr-e ɨle kɔ. Tadɔ e sotɨ kadɨ ngon rɔi kare goto, ɨtə kadɨ ɨləi darɔi ba pu me por tɨ lə su. 30 Kɨn ə ji ko̰i rai adɨ osɨ me majal tɨ ə, ɨgange ɨle kɔ. Tadɔ, e sotɨ kadɨ ngon rɔi kare goto, ɨtə kadɨ ɨləi rɔi ba pu me por tɨ lə su.

Ta kɨ dɔ gangɨ-naa tɨ lə dəne kɨ dɨngəm

31 «Ɨgəri kadɨ ndu-kun əl ɓəy tɔ nə: “Re dəw tuwə nene ɓa, kadɨ ade makɨtɨbɨ gangɨ-naa.✡” 32 Nə mi m-əl səsi: “Dəw kɨ ra kɨ tuwə nene mbata nḛ kɨ rangɨ, ɓɨ e ta lə kaya kɨ ra, al ə, dəwe kɨn sur-e ta kuwə marɨm tɨ. A re dəw taa dəne kɨ ngawe tuwe ɓa, dəwe kɨn təl nje kuwə marɨm tɔ.”

Ta kɨ dɔ kɨbɨ rɔ tɨ

33 «NDu ta əl kaje je kəte ɓəy tɔ ə nə: “Re ɨbɨ rɔi dɔ nḛ madɨ tɨ ə, a dɔ tɨ, kadɨ ɨra nḛ kɨ ɨbɨ rɔi dɔ tɨ no̰ Ɓaɓe tɨ”.✡ 34 Nə mi m-əl səsi təkɨ a ɨbɨ rɔi al tə kɨbɨ al. A ɨbɨ rɔi kɨ dɔra̰ al, tadɔ dɔra̰ e kɨmbər kɨsɨ Luwə; 35 a ɨbɨ rɔi kɨ dɔnangɨ al, tadɔ dɔnangɨ e kɨmbər kɨndə njae; a ɨbɨ rɔi kɨ Jorijaləm al, tadɔ Jorijaləm e ɓe bo lə NGar kɨ bo; 36 a ɨbɨ rɔi kɨ jam dɔi al, tadɔ ḭ asɨ kadɨ ɨtəl bḭ dɔi kare be kɨ nda tɨ ə se kɨ ndul tɨ al. 37 Re ta ləsi e oyo ɓa, ai dɔ oyo tɨ, re ta ləsi e jagɨ ɓa, ai dɔ jagɨ tɨ par tɔ. NDəgɨ ta je kɨ a re go tɨ kɨn ḭ rɔ su tɨ.

Ta kɨ dɔ dal ba̰ tɨ

38 «Ɨgəri kadɨ ndu ta əl ə nə: “Re dəw tɔ kəm madɨne ɓa, to kadɨ e kɨ tɔ kəme tɔ, a re dəw tətɨ ngangɨ madɨne ɓa, to kadɨ e tətɨ ngange tɔ.✡” 39 Nə mi m-əl səsi kadɨ ɨta̰i rɔ nje me ndul al. Re dəw ɨndə dam mbɔi kɨ ko̰ ə, ɨyətɨ dame kɨ gəl ade ɨndə ɓəy. 40 Re dəw aw səi no̰ nje gangɨ ta tɨ kadɨ taa kɨbɨ kɨ gɔjɨ ləi ə, ade e kɨ ngal dɔ tɨ. 41 Re dəw ɨndə gu dɔi tɨ kadɨ ɨnjɨyə njai dɨbɨ ə, ɨnjɨyə sie njay dɨbɨ joo. 42 Dəw kɨ ra kɨ dəji nḛ ə ade, nɨngə re dəw ndɨməi nḛ ə ɔge al tɔ.

Ta kɨ dɔ ndɨgɨ njé ba̰ je tɨ

43 «Ɨgəri təkɨ ndu ta əl ə nə: “A ɨndɨgɨ dəw madi, nə a ɔsɨ ta nje ba̰ ləi”.✡ 44 Nə mi, m-əl səsi kadɨ ɨndɨgi njé ba̰ je ləsi, ə əli ta kɨ Luwə mbata lə njé kɨ ɨsɨ adi səsi ko̰. 45 Ɨrai be nɨngə, a səi ngan lə Luwə kɨ e Bawsi kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ. Tadɔ adɨ kadɨ ɔsɨ dɔ njé me majɨ tɨ kɨ njé me majal. Adɨ ndi ədɨ dɔ njé ra nḛ tɨ kɨ dana, kɨ njé ra nḛ tɨ kɨ dana al. 46 Kɨn ə ɨndɨgi njé kɨ ndɨgi səsi tɔ par ə, nḛ kɨgə go ji ri ə Luwə a adɨ səsi ə? *NJé taa la-mbə je ka rai be tɔ. 47 Kɨn ə ɨrai lapɨya ngako̰si je par ə, ri kɨ to ta dangɨ ə ɨrai ə? Tadɔ njé gər Luwə al ka rai be tɔ. 48 Nɨngə səi, sɔbɨ kadɨ ɨndɨgi dɨje adɨ osɨ taga pa̰y təkɨ Bawsi Luwə kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ ndɨgɨ-n dɨje adɨ osɨ taga pa̰y kɨn be tɔ.»

6

Ta kɨ dɔ ra kɨ njé ndoo je tɨ

1 «Kadɨ oi majɨ, kɨn ə re ɨsɨ rai nḛ kɨ ndu Luwə ndɨgɨ kadɨ ɨrai ɓa, kadɨ ɨrai ta kəm dɨje tɨ kɨ kadɨ dɨje ooi səsi al. Re ɨrai be ɓa, Bawsi kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ, a adɨ səsi nḛ kɨgə go ji ləsi al. 2 Kɨn ə ɨra kɨ nje ndoo ə, kadɨ ɨndə gəngɨ dɔ tɨ kadɨ dɨje ooi, al. Ɨrai təkɨ nje kədɨ kəm dɨje ɨsɨ rai gɨn kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, kɨ go rəbɨ tɨ je kɨn al. Rai be mba kadɨ dɨje pɨti-de. Nə kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ɨngəi nḛ kɨgə go ji ləde ngata. 3 Nə ḭ, lokɨ ɨra majɨ kɨ njé ndoo je, majɨ kadɨ ji gəli gər nḛ kɨ ji ko̰i adɨ al. 4 Be nɨngə, nḛ ləi kɨ adɨ kɨn to lo ɓɔyɔ tɨ, ɓa Luwə kɨ oo nḛ je kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, a ɨgəi kɨre.»

Ta kɨ dɔ kəl ta tɨ kɨ Luwə

5 «Lokɨ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə ɓa, kadɨ ɨrai təkɨ njé kədɨ kəm dɨje ɨsɨ rai kɨn be al. NJé kədɨ kəm dɨje kɨ nəl-de ngay kadɨ ai taa me kəy tɨ lə *Jɨpɨ je, kɨ sɨl rəbɨ je, taa əli ta kɨ Luwə kɨn. Əi je rai be mba kadɨ dɨje ooi-de. Nə kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ɨngəi nḛ kɨgə go ji ləde ngata. 6 Nə ḭ, lokɨ ɨge kəl ta kɨ Luwə ɓa, majɨ kadɨ ur kəy toi tɨ, utɨ ta kəy dɔi tɨ, ɓa əl ta kɨ Luwə lo ɓɔyɔ rɔ tɨ kɨn, nɨngə Bawi Luwə kɨ ɨsɨ lo kɨ ɓɔyɔ tɨ, a oo, ə a adi nḛ kɨ ɨdə-je.

7 «Lokɨ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə ɓa, əli ta kɨ dɔ-naa tɨ, dɔ-naa tɨ tə dɨje kɨ njé gər Luwə al be, al. Əi je ooi ə nə me ta tɨ kɨ kəl ngay kɨn ə Luwə a oo-n dɔ ndude. 8 Majɨ kadɨ ɨrai təkɨ əi je ɨsɨ rai kɨn be al, tadɔ Bawsi Luwə gər nḛ je kɨ awi kɨ ndooe, kəte ɓəy taa kadɨ əli sie ta dɔ tɨ.

Kujɨ kəl ta kɨ Luwə

9 «Səi ɓa, kadɨ əli ta kɨ Luwə əli əi nə:

“Bawje kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ taa,

Kadɨ dəw kɨ ra gər tɔi təkɨ ḭ Luwə,

10 Kadɨ ko̰ɓe ləi re.

Kadɨ dɨje rai ndɨgɨ ləi dɔnangɨ tɨ ne,

Təkɨ njé kɨ dɔra̰ tɨ ɨsɨ rai kɨn be tɔ.

11 Adɨ-je nḛ kusoje kɨ asɨ taje me ndɔ tɨ kɨ ɓone.

12 Ɨyə̰ go majal je ləje kɔ,

Təkɨ je wa ka j-ɨyə̰-n go majal je lə dɨje kɨ rai səje majal kɔ kɨn be tɔ.

13 Ɨyə̰-je adɨ j-osɨ me nḛ na tɨ al,

Nə kadɨ ɔr-je ji nje majal tɨ kɔ.

[MBata ḭ ə, ko̰ɓe, kɨ tɔgɨ, kɨ tɔɓa e ləi bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.]”

14 Kɨn ə re ɨyə̰i go majal je lə dɨje kɔ ɓa, Bawsi kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ a ɨyə̰ go majal je ləsi kɔ tɔ. 15 A kɨn ə re ɨyə̰i go majal je kɨ dɨje rai səsi kɔ al ɓa, Bawsi a ɨyə̰ go majal je ləsi kɔ al tɔ.

Kɔgɨ rɔ nḛ kuso

16 «Lokɨ ɔgi rɔsi nḛ kuso ɓa, majɨ kadɨ ɨsɨkɨti kəmsi sɨkɨti sɨkɨti tə ya̰ njé kədɨ kəm dɨje be al. Əi, sɨkɨti kəmde mba kadɨ dɨje ooi-de təkɨ n-ɔgi rɔde nḛ kuso. Nə kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ɨngəi nḛ kɨgə go ji ləde ngata. 17 Nɨngə ḭ, lokɨ ɔgɨ rɔi nḛ kuso ɓa, majɨ kadɨ ɨtogɨ ta kəmi sukɨ, ə ɨndu dɔi. 18 MBa kadɨ dɨje gəri, təkɨ ɔgɨ rɔi nḛ kuso, al. Nɨngə, Bawi kɨ ɨsɨ lo kɨ ɓɔyɔ tɨ par ə oo, e kɨ gər nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ a adɨ səsi nḛ kɨ ɨdəji-e.

Nḛ kɨngə kɨ dɔra̰ tɨ

(Lk 12.33-34)

19 «Ɨmbo̰i nḛ kɨngə je mbata ləsi dɔnangɨ tɨ ne al. Dɔnangɨ kɨ e lo kɨ nḛ kɨ tɨtɨ a ndusɨ je, yo̰ je a o̰i je, taa njé ɓogɨ je a mbuti bole bɔr kadɨ ɓogii je. 20 Nə kadɨ ɨmbo̰i nḛ kɨngə je ləsi dɔra̰ tɨ taa, kɨ e lo kɨ nḛ kɨ tɨtɨ a ndusɨ al nɨm, yo̰ je a o̰i al nɨm, taa njé ɓogɨ je a mbuti bole bɔr ɓa a ɓogii al nɨm tɔ. 21 Tadɔ lo kɨ nḛ kɨngə ləi e tɨtɨ ə mei a e tɨtɨ tɔ.»

Kəm e lambɨ lə darɔ

(Lk 11.34-36)

22 «Kəm dəw ə e lambɨ lə darɔe. Kɨn ə re kəmi oo lo majɨ ɓa, darɔi pətɨ e me kunjɨ tɨ. 23 A kɨn ə re kəmi oo lo majɨ al tɔ ɓa, darɔi pətɨ e me tɨl tɨ tɔ. A kɨn ə re kunjɨ kɨ to rɔi tɨ kɨn təl tɨl nɨngə, a e tɨl kɨ dum kəl tae.

Me ka sururu

(Lk 16.13; 12.22-31)

24 «Dəw kɨ a ra kɨlə ɓəə lə ngar je joo goto: re ɔsɨ ta kɨ kare ə, a ndɨgɨ kɨ nungɨ, re kɨdɨ kɨ kare ə, a uwə kɨ kɨ nungɨ tɔ. A asi kadɨ ɨrai ɓəə lə Luwə nɨm, ɓəə lə la nɨm al.

25 «E mbata kɨn ə, m-əl səsi kadɨ adi mesi a sururu dɔ nḛ kusosi tɨ, kɨ man ka̰ysi tɨ, kɨ kadɨ ɨsi kɨ dɔsi taa al, taa dɔ kɨbɨ kɔsi tɨ al nɨm tɔ. Tadɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa ɨtə nḛ kuso, taa darɔ dəw ɨtə kɨbɨ kɨ kɔ tɔ. 26 Ɨgo̰i yəl je kɨ a nali dan nəl tɨ kɨn oi, dɨbi ko al nɨm, təti ko al nɨm, taa kawi nḛ me dam tɨ al nɨm tɔ, nə Bawsi kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ taa, adɨ-de nḛ usoi majɨ. Ə se, səi je, ɨtəi yəl je kɨn gɨdɨ ba̰y ba̰y al wa? 27 Na̰ dansi tɨ ə asɨ kadɨ a ɨlə ngon kadɨ kɨ ndə̰y be dɔ ndɔne tɨ kɨ takul me ka sururu ləne ə? 28 Asi al, nga ra ban be ə mesi a sururu dɔ kɨbɨ kɔsi tɨ ə? Ɨgo̰i putɨ kam je kɨ ai me wale tɨ kɨn oi. Rai kɨlə madɨ al nɨm, oji kɨbɨ al nɨm tɔ, 29 nə ngar *Salomo̰ kɨ tɔe ɓa ngay me nḛ kɨngə tɨ kɨn ka ɔ kɨbɨ kɨ ndole asɨ naa səde al✡. 30 Ə kɨn ə Luwə ɨlə kɨbɨ rɔ ngan kagɨ je tɨ kɨ wale, kɨ j-o-de ɓone, ə lo ti par ə a o̰i por kɨn be nɨngə, səi dɨje taa a ɨlə kɨbɨ rɔsi tɨ al a? Səi to̰ je me kadɨ-me tɨ. 31 Adi mesi a sururu kadɨ əli ə nə: “Ri ə j-a j-uso wa? Ri ə j-a j-a̰y wa? J-a j-ɨngə kɨbɨ ra ə j-a j-ɔ wa?” al. 32 Nḛ je kɨn pətɨ, e dɨje kɨ gəri Luwə al, ə ɨsɨ sangi kɨ no̰ kəmde tɨ. Nɨngə Bawsi kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ gər majɨ kadɨ awi kɨ ndooe tɔ. 33 Ɨsangi ko̰ɓe lə Luwə kɨ ndɨgɨ lie kəte, nɨngə a adɨ səsi ndəgɨ nḛ je kɨn pətɨ dɔ tɨ. 34 Adɨ mesi a sururu dɔ ndɔ kɨ lo ti tɨ al. Tadɔ ndɔ kɨ lo ti tɨ aw kɨ me ka sururu ləne. NDɔ je pətɨ awi kɨ nḛ to rɔ kɨ sɔbɨ dɔde, ɓɨ awi kɨ made dɔ tɨ al.»

7

Gangɨ ta dɔ-naa tɨ

(Lk 6.37-38, 41-42)

1 Ɨgangi ta dɔ dəw tɨ al, kadɨ Luwə gangɨ ta dɔsi tɨ al tɔ. 2 Tadɔ Luwə a gangɨ ta dɔsi tɨ təkɨ ɨgangii dɔ madɨsi je tɨ be tɔ. Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ go rəbɨ kɨ ɨgangii ta dɔ dɨje kɨn ə Luwə a gangɨ-n ta dɔsi tɨ tɔ. 3 Ra ban be ə, oo burɨm wale kɨ to kəm ngoko̰i tɨ yo, ə oo kagɨ kɨ boy kɨ to ya̰i tɨ kɨn al ə? 4 Kagɨ kɨ boy ə to kəmi tɨ ne tɔ kɨn, nga kɨ go rəbɨ kɨ ban ə a əl ngoko̰i ə nə: «Adɨ m-un burɨm wale kɨ to kəmi tɨ kɨn,» ə? 5 Ḭ nje kədɨ kəm dɨje, un kagɨ kɨ boy kɨ kəmi tɨ kɨn nɨngə tə, a o lo ay njay kadɨ un-n burɨm wale kɨ kəm ngoko̰i tɨ.

6 «Oti kadɨ ɨləi nḛ kɨ ay njay adi bɨsɨ je, nə tə a ḭḭ təli kɨ dɔsi tɨ tə to̰i səsi. Taa ɨɓuki mədɨ-kɔsɨ je ləsi no̰ kɔsongɨ je tɨ al, nə tə a ḭḭ njɨyəi dɔ tɨ, tɨbəi kɨ njade.»

Dəjɨ nḛ Luwə

(Lk 11.9-13)

7 «Ɨdəji, ə a adi səsi, ɨsangi ə a ɨngəi, ɨndəi ta kəy ə a tḛḛi adi səsi. 8 Tadɔ dəw kɨ dəjɨ ə a adi-e, dəw kɨ sangɨ ə a ɨngə, dəw kɨ ɨndə ta kəy ə a tḛḛi adi-e tɔ. 9 Na̰ dansi tɨ ə ngone dəje mapa nɨngə a un mbal taa ade ə? 10 Ə se dəje kanjɨ nɨngə a un li taa ade ə? 11 A kɨn ə səi kɨ səi dɨje kɨ kɨlə rasi majal kɨn mɨndɨ ə ɨgəri rəbɨ kadɨ nḛ kɨ majɨ ngansi je nɨngə, ra ban be ə, Bawsi kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ taa kɨn taa a adɨ nḛ kɨ majɨ dɨje kɨ dəji-e al ə?

12 «Nḛ je pətɨ kɨ ɨndɨgi kadɨ dɨje rai adi səsi kɨn ə ɨrai adi-de tɔ. Tadɔ e wa kɨn ə e nḛ ndo kɨ to me ndu-kun je tɨ lə *Mojɨ nɨm, me ta je tɨ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ndangi nɨm tɔ.

Ta rəbɨ je kɨ joo

(13.23-24)

13 «Uri kəy kɨ ta rəbɨ kɨ mbəngɨrə, tadɔ ta rəbɨ kɨ boy, tatɨ pandangɨ, rəbɨ kɨ kun-e o̰ al, e rəbɨ kɨ nje kaw kɨ dɨje tujɨ tɨ. NGata nɨngə, e rəbe kɨn ə dɨje ngay uni. 14 Nɨngə ta rəbɨ kɨ nje kaw kɨ dɨje kajɨ tɨ taa e mbəngɨrə ba, ɨbə dɨje. Ɓa rəbe kɨn, njé kun-e je əi ngay al tɔ.

NJé ɓar rɔde njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ əi njé ngom je

(Lk 6.43-44)

15 «Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ kɨ rɔ njé ɓar rɔde njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ əi njé ngom je. A rəi rɔsi tɨ, a oi gɨdɨde taga ne əi batɨ je, nə mede tɨ kəy, əi jagɨm je kɨ njé kuwə nḛ kul je. 16 A e kɨ go kɨlə ra njé ngom je kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ə a ɨgəri-de. Dəw a ɨjə kandɨ nju dɔ kon pa tɨ al, taa dəw a ɨjə kandɨ mbay-kote dɔ kon nga̰ tɨ al tɔ. 17 Kagɨ kɨ majɨ, ɓa a andɨ kandɨ kɨ majɨ, ə kagɨ kɨ majal, a andɨ kandɨ kɨ majal tɔ. 18 Kagɨ kɨ majɨ a asɨ kadɨ a andɨ kandɨ kɨ majal al, taa kagɨ kɨ majal a asɨ kadɨ a andɨ kandɨ kɨ majɨ al tɔ. 19 Kagɨ kɨ ra kɨ andɨ kandɨ kɨ majal, a tɨgəi-e kadɨ ɨləi-e me por tɨ kɔ. 20 Adɨ, a e kɨ go kɨlə ra njé ngom je kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ə a ɨgəri-de.

NJé ndo je kɨ rɔjetɨ

(Lk 6.46; 13.25-27)

21 «E njé kɨ ɨsɨ ɓari-mi “Ɓaɓe, Ɓaɓe!” tade tɨ ne par kɨn ə a uri ko̰ɓe tɨ lə Luwə al, nə e njé kɨ ɨsɨ rai go ndɨgɨ tɨ lə Bai kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ taa. 22 NDɔ gangɨ ta tɨ ə, dɨje ngay a əi nə: “Ɓaɓe, Ɓaɓe! e me tɔi tɨ al ə j-əl-n ta kɨ ta Luwə tɨ a? E me tɔi tɨ al ə jɨ tuwə-n ndɨl je kɨ majal a? E me tɔi tɨ al ə jɨ ra-n nḛ kɔjɨ je ngay kɨ ətɨ ɓəl ɓəl a?” 23 Ɓa lo kɨn tɨ, m-a m-əl-de kɨ taga wangɨ m-ə nə: “Awi sa̰y nu, m-gər səsi ndɔ kare al, səi kɨ səi njé ra majal je✡!”

Kəy je joo

(Lk 6.47-49)

24 «Be ə, dəw kɨ ra kɨ oo ta je kɨ m-əl kɨn, ə təl rɔne go tɨ nɨngə, to tə dəw kɨ nje kəm-kədɨ, kɨ ra kəy ləne dɔ dii tɨ be. 25 Adɨ lokɨ ndi ədɨ nɨngə, man ko̰ lo re un kəy ka kɨn, nɨm taa nəl ka osɨ kɨ dɔ tɨ tɔ, nə kəy budɨ nangɨ al, tadɔ ngɨre e dɔ dii tɨ. 26 Nə dəw kɨ ra kɨ oo ta je kɨ m-əl kɨn, ə təl rɔne go tɨ al nɨngə, to tə dəw kɨ mbə, kɨ ra kəy ləne dɔ yangɨra tɨ be. 27 Adɨ lokɨ ndi ədɨ nɨngə, man ko̰ lo re un kəy ka kɨn, nɨm taa nəl ka osɨ kɨ dɔ tɨ tɔ, ɓa kəy budɨ nangɨ mur mur, adɨ toe to dɨlə yɨw.»

Tɔgɨ nḛ ndo lə Jəju

(Mk 1.22; Lk 4.32)

28 Lokɨ Jəju tɔl ta ta ləne, nḛ ndo lie ətɨ kosɨ je ɓəl to tɨ kɨ dum. 29 MBata ndo nḛ tə dəw kɨ aw kɨ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, ɓɨ ndo nḛ tə njé ndo-de ndu-kun je lə Luwə al.

8

Jəju ajɨ nje banjɨ

(Mk 1.40-45; Lk 5.12-14)

1 Lokɨ Jəju ḭ kɨ dɔ mbal tɨ ɨsɨ rɨsɨ kɨ nangɨ, kosɨ dɨje ngay əi goe tɨ. 2 NJe banjɨ kare tḛḛ re rɔ Jəju tɨ, ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ, nɨngə əl-e ə nə: «Ɓaɓe, re ɨndɨgɨ ə, a adɨ banjɨ ləm ur, kadɨ rɔm ay njay.» 3 Jəju ɨlə jine, ɔde-n, nɨngə əl-e ə nə: «M-ndɨgɨ, ə kadɨ banjɨ ləi ur, adɨ rɔi ay njay.» Ɓa ta naa tɨ no̰o̰ banjɨ lie ur, adɨ rɔe ay njay. 4 Go tɨ Jəju əl-e ə nə: «Onoi kadɨ əl tae dəw madɨ, ə aw ɔjɨ rɔi nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare, nɨngə adɨ kadɨ-kare kɨ go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ. Ɨra be mba kadɨ gəri təkɨ banjɨ ləi ur adɨ ɨngə rɔ nga.»*

Jəju ajɨ ngon nje kɨlə lə nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu

(Lk 7.1-10; Ja̰ 4.43-54)

5 Lokɨ Jəju ɨsɨ ur kɨ me ɓe kɨ Kapərnayɨm tɨ nɨngə, dəw kɨ Rom tɨ kare kɨ nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu, re rɔe tɨ, no̰ kɨ dɔe tɨ ə nə: 6 «Ɓaɓe, ngon nje kɨlə ləm kare to mo̰y ɓe no̰o̰, njae oy ta gɨne tɨ, adɨ ɨngə ko̰ ngay.» 7 Ə Jəju əl-e ə nə: «M-a m-aw kadɨ m-aje.» 8 Nə nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu əl-e ə nə: «Ɓaɓe, mi m-asɨ kadɨ ɨndə njai ta kəy tɨ ləm al, ə əl ta kare par ə ngon nje kɨlə ləm a ɨngə rɔ nga. 9 M-əl be tadɔ, mi kɨ dɔm mi gɨn tɔgɨ tɨ lə njé kɨ dɔm tɨ, nɨngə m-aw kɨ asɨgar je kɨ əi gɨn tɔgɨ tɨ ləm tɔ. Adɨ re m-əl asɨgar kare m-ə nə: “Aw!” ɓa aw; kɨn ə m-əl kɨ nungɨ m-ə nə: “Ɨre!” ɓa re; kɨn ə m-əl ngon nje kɨlə ləm m-ə nə: “Ɨra nḛ kɨ be!” ɓa ra nḛe kɨn tɔ.» 10 Lokɨ Jəju oo ta kɨn tae tɨ, pɨte, ə əl njé kɨ ai sie ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ adɨ m-əl səsi, ko kadɨ-me kɨ be kɨn, m-ɨngə rɔ dəw madɨ tɨ dɔnangɨ kɨ *Isɨrayəl tɨ al ɓəy. 11 NGa nɨngə, m-əl səsi ɓəy tɔ, dɨje ngay kɨ əi *Jɨpɨ je al, a ḭḭ kɨ lo kɨbə kadɨ tɨ je, lo kur kadɨ tɨ je, kadɨ rəi ɨsi ta nḛ kuso tɨ kɨ *Abɨrakam je, kɨ *Isakɨ je, kɨ *Jakobɨ je me ɓeko̰ tɨ kɨ dɔra̰ tɨ. 12 Nə njé kɨ kəte ɓeko̰ kɨ dɔra̰ tɨ sɔbɨ dɔde, a tuwəi-de, ɓuki-de kɔ taga, me tɨl tɨ. Lokɨ a no̰i je, a ngəi ngangɨde je tɨtɨ.» 13 Ɓa, Jəju təl əl nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu ka kɨn ə nə: «Majɨ, aw! Nɨngə kadɨ ngon nje kɨlə ləi ajɨ kɨ go kadɨ-me tɨ ləi kɨn.» Nɨngə dɔ kade tɨ no̰o̰, ngon nje kɨlə lie ɨngə rɔ kɨ nga tɔ.

Jəju ajɨ njé mo̰y je ngay

(Mk 1.29-34; Lk 4.38-41)

14 Go tɨ, Jəju aw me kəy tɨ lə Pɨyər ɓa, oo məme kɨ dəne to nangɨ, rɔe o̰ por rɨgɨ rɨgɨ. 15 Ə Jəju ɔdɨ jie, nɨngə, rɔe kɨ kəte tɨngə ngay ka kɨn, təl sɔl, adɨ ɨngə rɔ nga. Go tɨ, ḭ taa ra nḛ kuso adɨ Jəju.

16 Lokɨ lo sɔl, dɨje rəi kɨ njé mo̰y je ngay kɨ ndɨl je kɨ majal rai-de, rɔ Jəju tɨ. Adɨ Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal ka kɨn dɔde tɨ kɔ kɨ ta kɨ tane tɨ, taa ajɨ njé mo̰y je pətɨ tɔ. 17 Be mba kadɨ ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl ka kɨn tɔl tane. Ejay ə nə:

«Ɔy tujɨ je,

Kɨ mo̰y je ləje kɨ dɔne tɨ✡.»

Kun go Jəju

(Lk 9.57-60)

18 NDɔ kare, Jəju oo kosɨ dɨje ngay ɨləi-naa gəi gɨde, nɨngə əl njé ndo je ləne kadɨ n-gangi ba n-awi dame tɨ kɨ kare. 19 Lo kɨn tɨ, nje ndo ndu-kun lə Luwə kare re rɔ Jəju tɨ əl-e ə nə: «NJe ndo dɨje, m-a m-un goi lo je pətɨ kɨ a aw tɨ.» 20 Ə Jəju əl-e ə nə: «NJa̰ je ai kɨ ɓe tode, ə yəl je ai kɨ kəyde tɔ, nə *mi NGon dəw m-aw kɨ lo kɨ kadɨ m-ɨlə dɔm tɨ al.» 21 Dəw kare dan njé ndo je tɨ lə Jəju əl-e ə nə: «Ɓaɓe, adɨ-m ta rəbɨ adɨ m-aw m-dɨbɨ bawm ɓəy taa.» 22 Ə Jəju əl-e ə nə: «Un gom, ə ɨyə̰ njé koy je adɨ dɨbi njé koy je ləde.»

Jəju ndangɨ nəl ade a lo ka tɨ

(Mk 4.35-41; Lk 8.22-25)

23 Jəju al me to tɨ, ɓa njé ndo je lie ali goe. 24 Nɨngə yə, nəl kɨ bo ngay ɨbə səde busɨ dɔ ba tɨ, adɨ to aw tə nduy man. Lo tɨ kɨn, Jəju ɨsɨ to ɓi. 25 NGa ə, njé ndo je lie rəi kɨ rɔe tɨ, ndəli-e kɨ no̰ tade tɨ əi nə: «Ɓaɓe, ajɨ-je, nə j-ɨsɨ j-oy.» 26 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ra ban ə ɨɓəli be ə? Səi dɨje kɨ kadɨ-me ləsi e ndɨkɨri ba.» Nɨngə, ḭ taa, ndangɨ nəl əi kɨ man ba, adɨ lo təl to jɨjɨji. 27 Nḛ kɨn ətɨ dɨje ɓəl ngay, adɨ əli əi nə: «Dəw ə wa kam e dəw kɨ ban ə, nəl je kɨ ba je ka oi ta lie be ə?✡»

Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal dɔ dɨngəm je tɨ joo

(Mk 5.1-20; Lk 8.26-39)

28 Lokɨ Jəju re tḛḛ gɨdɨ ba tɨ, dɔnangɨ tɨ lə dɨje kɨ Gadara, dɨngəm je joo, kɨ ndɨl je kɨ majal rai-de tḛḛi kɨ dɔ ɓadɨ je tɨ rəi ɨngəi-e. Dɨje kɨn rai nḛ majal ngay, adɨ dəw kɨ kadɨ un rəbɨ kɨn goto.

29 Lo kɨn tɨ, ɨləi rɔde uri kɔl əi nə: «NGon lə Luwə, e ri ə ɨge rɔje tɨ ə? Ɨre nḛ mba kadɨ adɨ-je ko̰ kəte no̰ dɔkagɨloe tɨ a?» 30 NGa nɨngə, kosɨ kɔsongɨ je ngay a usoi nḛ kadɨ lo tɨ no̰o̰ sa̰y ndə̰y. 31 Ə NDɨl je kɨ majal no̰i dɔ Jəju tɨ əli-e əi nə: «Re ɨtuwə-je ə, adɨ j-aw me kɔsongɨ je tɨ kam.» 32 NGa ə, Jəju əl-de ə nə: «Awi!» Ɓa tḛḛi, awi uri me kɔsongɨ je tɨ, adɨ kosɨ kɔsongɨ je ɓɨngəi-naa kadɨ mbal tɨ taa, tosi me ba tɨ, a̰yḭ-naa man oyi. 33 NJé ngəm kɔsongɨ je a̰yḭ-naa awi me ɓe bo tɨ, ɔri poy nḛ kɨ ra nḛ, kɨ nḛ kɨ tḛḛ dɔ dɨngəm je tɨ kɨ joo kɨ ndɨl je kɨ majal rai-de ka kɨn, pətɨ adi dɨje ooi. 34 Dɨje pətɨ kɨ me ɓe bo tɨ tḛḛi awi kadɨ ɨngəi Jəju, ə lokɨ ooi-e ɓa, dəji-e kadɨ ɨyə̰ dɔnangɨ ləde ə aw.

9

Jəju ajɨ nje rɔ koy njururu

(Mk 2.1-12; Lk 5.17-25)

1 Jəju al me to tɨ, ɨndə ba gangɨ, aw me ɓe bo tɨ ləne. 2 Dɨje madɨ oti dəw kɨ rɔe oy njururu, me nḛ kotɨ njé mo̰y je tɨ, rəi sie rɔ Jəju tɨ. Lokɨ Jəju oo kadɨ-me ləde nɨngə, əl dəw kɨ rɔe oy njururu ka kɨn ə nə: «NGonm, uwə tɔgi ba, majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ.» 3 Lo kɨn tɨ, njé ndo ndu-kun je lə Luwə kɨ na̰ je əli ta mede tɨ əi nə: «Dəw kam əl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ!» 4 Nə Jəju gər mər ta ləde, adɨ əl-de ə nə: «Ra ban ə ɨsɨ ɨməri ta je kɨ majal mesi tɨ ə? 5 Kəl dəw kə nə: “Majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ” ɓa nga̰ ngay al, ə se kəl-e kə nə: “Ḭ taa, ə ɨnjɨyə” ə nga̰ ngay al ə? 6 Re e be ɓa, m-a m-ɔjɨ səi təkɨ mi NGon Dəw, m-aw kɨ tɔgɨ dɔnangɨ tɨ ne, mba kadɨ m-ɨyə̰-n go majal je lə dɨje kɔ.» Nɨngə, Jəju əl nje rɔ koy njururu ə nə: «Ḭ taa, un tuwə ləi, ə aw ɓe.» 7 Ɓa dɨngəm ḭ taa, ə un rəbɨ, aw ɓe. 8 Lokɨ kəm kosɨ je oo nḛ kɨn, ra-de ɓəl kɨ dum, adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, kɨ adɨ dɨje tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl be kɨn.

Jəju ɓar Matɨye kadɨ un goe

(Mk 2.13-17; Lk 5.27-32)

9 Lokɨ Jəju ɔtɨ no̰o̰ ɨsɨ aw nɨngə, lo də tɨ kɨ ɨsɨ də, oo dɨngəm kɨ ɓari-e nə Matɨye, ɨsɨ me kəy taa la-mbə tɨ. Ə Jəju əl-e ə nə: «Un gom.» Ɓa Matɨye ḭ taa, un go Jəju. 10 Go tɨ, Jəju ɨsɨ ta nḛ kuso tɨ me kəy tɨ lə Matɨye. NGa nɨngə njé taa la-mbə je, kɨ ndəgɨ njé ra majal je, ngay, rəi ɨsi naa tɨ kɨ Jəju, kɨ njé ndo je lie ta nḛ kuso tɨ. 11 Lokɨ *Parɨsɨ je ooi Jəju ɨsɨ uso nḛ kɨ dɨje kɨn nɨngə, əli njé ndo je lie əi nə: «Ra ban ə NJe ndo səsi nḛ ɨsɨ uso nḛ kɨ njé taa la-mbə je, kɨ njé ra majal je ə?» 12 Ə Jəju oo ndude, adɨ əl-de ə nə: «E dɨje kɨ njé mo̰y je ə a sangi dəw kɨ nje ra mo̰y, ɓɨ e njé rɔ nga je ə a sangi dəw kɨ nje ra mo̰y, al. 13 Awi ɨsangi kadɨ ɨgəri me ta kɨ Luwə əl ə nə: “E ra majɨ ə m-ge, ɓɨ m-ge kɨjə məsɨ kadɨ-kare al✡. Tadɔ, m-re mba ɓar njé ka dana je al, nə m-re mba njé ra majal je yo”.»

Jəju əl ta dɔ kɨyə̰ ta nḛ kuso

(Mk 2.18-22; Lk 5.33-39)

14 *NJé ndo je lə Ja̰ Batɨsɨ rəi ɨngəi Jəju əli-e əi nə: «Ra ban ə je kɨ *Parɨsɨ je j-ɨyə̰ ta nḛ kuso, ə njé ndo je ləi rai al ə?» 15 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Oi kadɨ dɨje kɨ ɓari-de lo nḛ kuso taa-naa tɨ, a əi kɨ rɔnəl al, dɔkagɨlo tɨ kɨ nje taa dəne ɨsɨ-n səde naa tɨ a? NDɔ je a rəi no̰o̰ kadɨ a uni-e tade tɨ nɨngə, dɔkagɨloe tɨ kɨn ə a ɨyə̰i ta nḛ kuso. 16 Dəw a un ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ kadɨ ɨlə-n kəm kɨbɨ kɨ kɔke al. Re e be ə, ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ ka kɨn a ḭ kɨ kɨ kɔke rakɨ rakɨ, kadɨ bole a to wororo ɨtə kɨ kəte ɓəy. 17 Taa, dəw a un kasɨ kandɨ nju kɨ ḭ al ɓəy utɨ me mbu nda je tɨ kɨ kɔke al tɔ. Re e be nɨngə, lokɨ kasɨ a ḭ ɓa, mbu nda je a ndui, kadɨ kasɨ kandɨ nju a lo kɔ nɨm, taa mbu nda je ka təli nḛ kɨ tuji kɔ nɨm tɔ. Be ə, re kasɨ kandɨ nju ḭ al ɓəy ɓa, majɨ kadɨ mbu nda je əi kɨ sɨgɨ taa. Be ɓa, mbu a ndu al nɨm, kasɨ kɨ me tɨ ka a lo kɔ al nɨm tɔ.»

Jəju ajɨ ngon kɨ dəne əi kɨ dəne kɨ nje mo̰y məsɨ

(Mk 5.21-43; Lk 8.40-56)

18 Lokɨ Jəju a əl-de ta kɨn nɨngə, nje kun dɔ *Jɨpɨ je kare, re ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ, əl-e ə nə: «NGonm kɨ dəne kɨ du oy taji naa tɨ ne ɓəy. Nə re ɨre ɨndə jii dɔe tɨ ə, a təl tɔsɨ ndəl.» 19 Jəju ḭ taa, un goe əi kɨ njé ndo je ləne.

20 Nɨngə, dəne kare kɨ mo̰y məsɨ ade ko̰ ɓal dɔgɨ gɨde e joo, re ɓasi rɔ Jəju tɨ, kɨ rəbɨ kɨ gɨde tɨ, ɔdɨ ta kɨbɨ lie. 21 MBata əl mene tɨ ə nə: «Kɨn ə re ta kɨbɨ lie wa par mɨndɨ ə m-ɔdɨ ka, rɔm a nga.» 22 Jəju ɨlə rətɨ oo-e, ɓa əl-e ə nə: «Uwə tɔgi ba ngonm, kadɨ-me ləi aji.» Nɨngə dɔ kade tɨ wa kɨn par, dəne ɨngə rɔ nga.

23 Lokɨ Jəju re tḛḛ me kəy tɨ lə kɨ bo lə Jɨpɨ je ka kɨn nɨngə, oo njé kɔl nal je, kɨ kosɨ dɨje sɨngəi sokɨto dɔ-naa tɨ, ə əl-de ə nə: 24 «Ɔri rɔsi gogɨ, ngon oy al, nə to ɓi kare.» Dɨje ɨbəi Jəju kogii. 25 Lokɨ adi kosɨ dɨje tḛḛi taga nɨngə, Jəju ur kəy, uwə ji ngon, ɓa ngon kɨ dəne ḭ taa. 26 Poy nḛ kɨn sane kɨ dɔnangɨ kɨ no̰o̰ ba pətɨ.

Jəju adɨ njé kəm tɔ je joo oi lo

27 Lokɨ Jəju ɨsɨ aw, njé kəm tɔ je joo uni goe, əli ta kɨ ndude kɨ boy əi nə: «NGon ka Dabɨdɨ*, o kəm-to-ndoo ləje.»

28 Jəju re ɓe nɨngə, njé kəm tɔ je kɨ joo ka kɨn rəi rɔe tɨ ɓasi, ə Jəju əl-de ə nə: «Oi kadɨ m-asɨ kadɨ m-ra nḛ kɨn wa kare wa?» Ə njé kəm tɔ je ɨləi-e tɨ əi nə: «Oyo, j-o kadɨ asɨ, Ɓaɓe.» 29 Lo kɨn tɨ, Jəju ɔdɨ kəmde, ə əl-de ə nə: «Majɨ, kadɨ nḛ je rai nḛ kɨ go kadɨ-me tɨ ləsi!» 30 Ɓa, kəmde oo lo. Nɨngə, go tɨ, Jəju ndəjɨ-de kɨ tɔgɨne ə nə: «Oi majɨ, kadɨ dəw madɨ gər nḛ kɨ ra nḛ kɨn al.» 31 Nə lokɨ tḛḛi kɨ taga be par ə, ɨləi ngɨrə kəl ta kɨ dɔe tɨ kɨ go nangɨ kɨ no̰o̰ pətɨ.

Jəju tuwə ndɨl kɨ majal dɔ dəw tɨ kɨ əl ta al

32 Lokɨ njé kəm tɔ je tḛḛi awi nɨngə, dɨje rəi kɨ dɨngəm kare kɨ ndɨl kɨ majal ra-e adɨ əl ta al. 33 Jəju tuwə ndɨl kɨ majal ɓa, dɨngəm kɨ kəte əl ta al ka kɨn, təl əl ta. Nɨngə nḛ kɨn ətɨ kosɨ dɨje ɓəl ngay, adɨ əli əi nə: «J-o nḛ kɨ be kɨn dɔnangɨ *Isɨrayəl tɨ nja kare al ɓəy!» 34 Nə *Parɨsɨ je əli əi nə: «E kɨ tɔgɨ lə ngar lə ndɨl je kɨ majal, ə ɨsɨ tuwə-n ndɨl je kɨ majal.»

Jəju oo kəm-to-ndoo lə kosɨ je

35 Jəju aw kɨ ɓe bo je, kɨ ngan ɓe je, ndo nḛ me kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə, taa ajɨ njé mo̰y je, kɨ njé rɔ to je pətɨ tɔ. 36 Lokɨ Jəju oo kosɨ je, oo kəm-to-ndoo ləde, tadɔ kɔ rade, tɔgɨde goto, awi tə batɨ je kɨ nje kul-de goto be✡. 37 Be ə, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Ko kɨ asɨ kɨjə, dɨle e ngay, nə njé kɨje je əi ngay al. 38 Ə əli ta kɨ Ɓa nje ko, adɨ ɨlə kɨ njé ra ko je me ko tɨ ləne.»

10

NJé ndo je lə Jəju kɨ dɔgɨ gɨde e joo

(Mk 3.16-19; Lk 6.14-16)

1 Jəju ɓar njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo, adɨ-de tɔgɨ kadɨ tuwəəi ndɨl je kɨ majal je, ajii njé mo̰y je, kɨ njé rɔ to je, pətɨ. 2 Tɔ njé kaw kɨlə je kɨ dɔgɨ gɨde e joo ə to kɨn: E kɨ dɔsa̰y e Sɨmo̰, kɨ ɓari-e nə Pɨyər əi kɨ ngokone Andɨre; Jakɨ əi kɨ Ja̰ kɨ ngan lə Jəbəde; 3 Pɨlɨpɨ əi kɨ Batɨləmi, Tomasɨ əi kɨ Matɨye kɨ nje taa la-mbə; Jakɨ kɨ ngon lə Alpe əi kɨ Tade; 4 Sɨmo̰ kɨ e mbo̰ njé rɔ mbata kɨngə dɔ lə ɓe ləde tɨ əi kɨ Judasɨ Isɨkarɨyotɨ kɨ nje kun dɔ Jəju.

Jəju ɨlə njé kaw kɨlə je ləne kɨ dɔgɨ gɨde joo

(Mk 6.7-11; Lk 9.2-5; Lk 10.3-12)

5 Jəju ɨlə njé kaw kɨlə je ləne kɨ dɔgɨ gɨde joo kɨ ndu kɨn ə nə: «Awi rɔ dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al, al, taa awi me ɓe bo je tɨ kɨ *Samari tɨ al tɔ. 6 Awi kɨ rɔ gɨn kojɨ tɨ kɨ *Isɨrayəl, kɨ toi tə batɨ je kɨ ndəmi be kɨn yo. 7 Dɔ rəbɨ tɨ, ɨləi mbḛ təkɨ ko̰ɓe lə Luwə e ɓasi. 8 Ə aji njé mo̰y je, adi njé koy je ḭḭ lo koy tɨ, adi banjɨ ur kɔ rɔ njé banjɨ je tɨ adɨ rɔde ay, ə ɨtuwəi ndɨl je kɨ majal dɔ dɨje tɨ tɔ. E nḛ kɨ ɨngəi kare, ə adi dɨje kare tɔ. 9 Uni ɔr al nɨm, la al nɨm, sɨlə al nɨm, ɨləi dɔ nda tɨ kɨ ɓədɨsi tɨ al. 10 Taa, uni ɓɔl kaw mba al nɨm, ɔyi kɨbɨ joo al nɨm, ɔyi sa al nɨm, uni kagɨ tɔsɨ al nɨm tɔ. Tadɔ sɔbɨ kadɨ nje ra kɨlə ɨngə nḛ kusone ji dɨje tɨ kɨ ra kɨlə dande tɨ. 11 Lokɨ uri me ngon ɓe tɨ, ə se me ɓe bo tɨ ə, ɨdəji ta, ə re ɨngəi dəw kɨ asɨ kadɨ uwə səsi rɔne tɨ ɓa, ɨsi ɓe lie no̰o̰ bɨtɨ kadɨ awii. 12 Lokɨ uri me kəy tɨ nɨngə, ɨrai dɨje kɨ me tɨ lapɨya. 13 Kɨn ə re uwəi səsi kɨ rɔde tɨ ɓa, kadɨ lapɨya ləsi aw kɨ dɔde tɨ, a kɨn ə re uwəi səsi kɨ rɔde tɨ al tɔ ɓa, kadɨ ɨtəli ɨtaai lapɨya ləsi gogɨ. 14 A kɨn ə re, me kəy tɨ, ə se me ɓe tɨ, dɨje mbati kuwəi səsi kɨ rɔde tɨ, ə se mbati koo dɔ ta ləsi ɓa, lokɨ ɨsɨ tḛḛi me ɓe tɨ kɨn kɨ taga ə, ɨndəi bu kɨ njasi tɨ kɔ.* 15 M-əl səsi təkɨ rɔjetɨ, ndɔ gangɨ ta tɨ ə, ta kɨ gangɨ kɨ dɔ ɓee tɨ kɨn a ɨtə ya̰ Sodom kɨ Gomɔr ɓəy✡.

Ko̰ kɨ a ɨngə njé ndo je lə Jəju

(Mk 13.9-13; Lk 12.11-12; 21.12-19)

16 «Kɨ ne kɨn, mi, m-ɨlə səsi tə batɨ je dan jagɨm je tɨ. Majɨ kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ tə li je be, ə ɨsɔli lɔm lɔm tə də dum je be tɔ. 17 Adi kəmsi ədɨ dɔ rɔsi tɨ kɨ rɔ dɨje tɨ, tadɔ a awi səsi lo gangɨ ta je tɨ, a tɨndəi səsi kɨ ndəy kabɨlay gɨn kəy kaw-naa je tɨ. 18 A awi səsi no̰ njé ko̰ɓe je tɨ, kɨ no̰ ngar je tɨ kɨ boy kɨ mbata ləm. Lo kɨn tɨ, əi je, kɨ dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al, a e ta rəbɨ kɨ kadɨ a ɨngəəi najɨ kɨ ma kɨ dɔm tɨ rɔsi tɨ. 19 Lokɨ a uwəi səsi kadɨ a awi səsi lo gangɨ ta tɨ, onosi kadɨ mesi ɓəl, kə nə se ta ri ə a əli-de wa, ə se a əli-de kɨ kuje kɨ ban wa. Ta kɨ kadɨ a əli-de ɓa, Luwə a ɨndə tasi tɨ loe tɨ no̰o̰. 20 Tadɔ e səi je wa ə a əli ta al, nə e NDɨl Bawsi Luwə ə a un səsi kadɨ əl-n ta.

21 «NGakonaa je a uni dɔ-naa awii lo tɔl-naa tɨ, baw ngon a aw kɨ ngon kadɨ tɔli-e kɔ, nɨngə ngan je, mede a majal kɨ njé kojɨ-de je, ə a uni dɔde awi kadɨ tɔli-de tɔ. 22 Dɨje pətɨ mede a majal səsi kɨ mbata ləm, nə dəw kɨ uwə rɔne ba bɨtɨ ta tɔl tae tɨ, ə a ɨngə kajɨ. 23 Lokɨ a adi səsi ko̰ me ɓe bo tɨ kɨ kare ə, a̰yḭ-naa awi kɨ nungɨ tɨ. Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, a ɨləi ta nja ɓe bo je kɨ *Isɨrayəl tɨ naa tɨ al ɓəy ə mi *NGon dəw m-a m-re. 24 NJe ndo ɨtə nje ndo-e nḛ al, taa ɓəə ɨtə ɓane al tɔ. 25 NJe ndo, re asɨ kɨ nje ndo-e nḛ be ɓa, e ngay; ə ɓəə, re asɨ kɨ ɓane ɓa e ngay tɔ. Kɨn ə, ɓa nje kəy wa mɨndɨ ə, dɨje ɓari-e Bəljəbul kɨ e ngar lə ndɨl je kɨ majal nɨngə, njé kɨ me kəy tɨ lie ya̰de a to ban?

Luwə kɨ karne ba ə e dəw kɨ sɔbɨ ɓəl-e

(Mk 8.38; Lk 9.26; 12.2-9)

26 «Ɨɓəli-de al, tadɔ nḛ ra kɨ gɨdɨ ngə̰y tɨ kɨ gɨne a tḛḛ al goto, taa nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ dəw a gər al ka goto tɔ. 27 Nḛ kɨ m-əl səsi lo kɨ ndul tɨ, əli tae kada wangɨ, ə nḛ kɨ dɨje kɔti mbisi tɨ ngun ngun ngun, ɨləi mbḛe dɔ kagɨ tɨ taa tɔ. 28 Ɨɓəli dɨje kɨ a tɔli darɔsi par, ɓɨ asi tɔl ndɨlsi al kɨn, al. Nə kadɨ ɨɓəli Luwə kɨ asɨ kadɨ tujɨ ndɨlsi əi kɨ darɔsi naa tɨ me por tɨ lə su kɨn. 29 Dɨje ɨsɨ gati kɨ ngan yəl je joo ə gusɨ kare adɨ oi ne, nə kɨ kare dande tɨ kɨ kadɨ osɨ nangɨ kɨ kanjɨ kadɨ Bawsi Luwə ndɨgɨ goto. 30 Kɨ ɔjɨ dɔsi, bḭ dɔsi wa kɨn ka Luwə tɨdə kare kare gər kɔre. 31 Ɨɓəli nḛ madɨ al, səi je, Luwə oo ndasi ɨtəi ngan yəl je kɨ ngay.

32 «Dəw kɨ ra kɨ un ndune ta kəm dɨje tɨ wangɨ, təkɨ n-e dəw ləm, mi ka m-a m-un ndum no̰ Bai tɨ, kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ, təkɨ e dəw ləm tɔ. 33 Nə dəw kɨ najɨ ta kəm dɨje təkɨ, n-gər-m al, mi ka m-a m-najɨ ta kəm Bai tɨ, kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ təkɨ m-gər-e al tɔ.»

Jəju ə nə n-re kɨ rɔ dan dɨje tɨ

(Lk 12.51-53; 14.26-27)

34 «Ɨgai mesi tɨ təkɨ m-re kɨ lapɨya dɔnangɨ tɨ al; m-re kɨ lapɨya al, nə m-re kɨ rɔ dan dɨje tɨ. 35 M-re kɨ gangɨ-naa dan ngon kɨ dɨngəm tɨ əi kɨ bawne, m-re kɨ gangɨ-naa dan ngon kɨ dəne tɨ əi kɨ kone, m-re kɨ gangɨ-naa dan ngon kɨ dəne tɨ əi kɨ məmne kɨ dəne. 36 Dəw madɨ, dɨje kɨ me kəy tɨ lie e wa, a təli njé ba̰ je lie✡.

37 «Dəw kɨ ndɨgɨ kone, ə se bawne ɨtə-m, dəwe kɨn asɨ kadɨ e dəw ləm al. Dəw kɨ ndɨgɨ ngonne kɨ dɨngəm, ə se kɨ dəne ɨtə-m, dəwe kɨn asɨ ta kadɨ e dəw ləm al. 38 Dəw kɨ un kagɨ-dəsɨ ləne dɔne tɨ, ə un gom, al, dəwe kɨn asɨ ta kadɨ e dəw ləm al. 39 Dəw kɨ ge ngəm rɔne ne wa, a tḭ tae, nə dəw kɨ ɨlə rɔne kɔ kɨ mbata ləm, ta rɔe a tḭ al.

Ta kɨ dɔ nḛ kɨgə go ji tɨ

(Mk 9.41)

40 «Dəw kɨ uwə səsi kɨ rɔne tɨ, e mi ə dəwe uwə-m kɨ rɔne tɨ. Nɨngə dəw kɨ uwə-m kɨ rɔne tɨ, e nje kɨlə-m ə uwe kɨ rɔne tɨ tɔ. 41 Dəw kɨ uwə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ rɔne tɨ, mbata ke kɨ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ɓa, a ɨngə nḛ kɨgə go ji kɨ asɨ naa kɨ ya̰ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ wa kɨn be tɔ. Dəw kɨ uwə dəw kɨ dana kɨ rɔne tɨ, mbata ke kɨ e dəw kɨ dana ɓa, a ɨngə nḛ kɨgə go ji kɨ asɨ naa kɨ ya̰ dəw kɨ dana wa kɨn be tɔ. 42 M-əl səsi təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ adɨ man kɨ sɔl wa kɨn par me ngon kal man tɨ, kɨ kare dan njé kɨ du tɨ kɨ dan njé ndo je tɨ ləm kɨn, mbata ke kɨ e nje ndo ləm ɓa, dəwe kɨn, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, a nal nḛ kɨgə go ji ləne al.»

11

Ja̰ Batɨsɨ əi kɨ Jəju

(Lk 7.18-35)

1 Lokɨ Jəju adɨ ndu kɨn njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo, gɨne gangɨ ɓa, ɔtɨ no̰o̰, aw ndo nḛ je, ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ je me ɓe bo je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ no̰o̰. 2 Lo kɨn tɨ, Ja̰ Batɨsɨ kɨ to kəy dangay tɨ, oo poy nḛ je kɨ Kɨrɨsɨ ra, adɨ ɨlə njé ndo je ləne, kadɨ dəji ta Jəju əi nə: 3 «Ḭ ə ḭ dəw kɨ Luwə mbəte, kɨ sɔbɨ kadɨ a re ka kɨn ə se, e nay no̰o̰ ɓəy kadɨ tə jɨ ngəm tae ə?» 4 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Awi əli Ja̰ nḛ je kɨ oi kɨ mbisi je, kɨ kəmsi je kɨn: 5 NJé kəm tɔ je ooi lo, njé mətɨ je njɨyəi majɨ, njé banjɨ je ɨngəi rɔ nga, njé mbi bəy je ooi ta, njé koy je ḭḭ taa lo koy tɨ, taa njé ndoo je ka, e kɨ kɨlə-de mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɔ. 6 Majɨ-kur e lə dəw kɨ m-təl gɨn kosɨ lie, al.»

7 Lokɨ ɔti awi, Jəju ɨlə ngɨrə kəl kosɨ je ta kɨ dɔ Ja̰ tɨ ə nə: «E ri ə awi ɨsɨ oi dɨlə lo tɨ ə? E gakɨra kɨ nəl ɨsɨ aw sie kɨ yo je, kɨ ne je kɨn a? 8 A re e e al ə, e ri wa bangɨ awi ɨsɨ oi ə? E dəw kɨ ɔ kɨbɨ kɨ ndole ngay ɓa awi oi-e ma? NGa njé kɨ ɔi kɨbɨ je kɨ ndole ngay ka, ɨsi me kəy je tɨ kɨ ngar je ɨsi tɨ. 9 Ə se e ri wa ə awi oi wa? E nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ə awi oi-e ma? Re e e ə, m-əl səsi m-ə nə oyo, e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ɨtə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ɓəy. 10 E e ə makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta kɨ dɔe tɨ kəte ə nə: “M-a m-ɨlə kɨ nje kaw kɨlə ləm kəte kadɨ ra go rəbɨ no̰i tɨ✡.” 11 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dan dɨje tɨ pətɨ kɨ dəne je oji-de kɨn, dəw kɨ bo ɨtə Ja̰ Batɨsɨ goto. Nə kɨ ɓasɨne kɨn, dəw kɨ e kɨ du ngay me ɓeko̰ tɨ kɨ dɔra̰ tɨ, bo ɨte. 12 Lo kɨlə ngɨre dɔkagɨlo tɨ lə Ja̰ Batɨsɨ, bɨtɨ ɓone, ko̰ɓe lə Luwə e gɨn nḛ ra kɨ kɨ tɔgɨ tɨ, nɨngə njé tɔgɨ je sangi kadɨ n-taai-e gɨn tɔgɨde tɨ. 13 Makɨtɨbɨ je lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ pətɨ, kɨ ndu-kun je lə *Mojɨ, əli ta kɨ dɔ nḛ je tɨ kɨ a rai nḛ bɨtɨ tḛḛi dɔ Ja̰ Batɨsɨ tɨ. 14 Re ɨndɨgi kadɨ ɨgəri gɨne majɨ ɓa, Ja̰ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, Eli kɨ kadɨ a təl re. 15 Ə dəw kɨ aw kɨ mbine mba koo-n dɔ ta ɓa, kadɨ oo ta kɨn majɨ!

16 «M-o dəw kɨ kadɨ m-un-e m-ɔjɨ-n dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn al. M-a m-ə nə toi tə ngan je kɨ du kɨ ɨsi ta mbalo je tɨ, ɓari-naa kɨ yo je kɨ ne je əi nə: 17 “Jɨ kɔl nal kadɨ ɨndamii, ə ɨmbati ndam, j-osɨ pa yo kadɨ ɨno̰i, ə ɨmbati no̰.” 18 E be ə, Ja̰ re, uso nḛ al nɨm, a̰y man al nɨm ɓa, dɨje əli əi nə: “Dɔe majal”, 19 NGa ə, mi *NGon dəw m-re, ə m-uso nḛ je, m-a̰y man je ɓa, dɨje əli əi nə: “Mi nje kuso nḛ kədɨ, mi nje ka̰y nḛ, mi madɨ njé taa la-mbə je, kɨ njé ra majal je,” ɓəy tɔ! Nə njé kɨ ndɨgi gosɨ lə Luwə, gəri kadɨ gosɨ lə Luwə e gosɨ kɨ dana kɨ go kɨlə rae tɨ kɨ to kɨ taga.»

Ɓe je kɨ mbati kɨyə̰ rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ

(Mt 10.15; Lk 10.12-15)

20 Lo kɨn tɨ, Jəju ɨlə rɔne, kɔl kɨ dɨje kɨ me ɓe bo je tɨ, kɨ əi ə əi dɨje kɨ, ra nḛ kɔjɨ je ngay dande tɨ, nə ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ al, ə nə: 21 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi dɨje kɨ Korajḛ! Kəm-to-ndoo e ləsi səi dɨje kɨ Bətɨsayda! Nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl, kɨ Luwə ɔjɨ dansi tɨ kɨn, re nḛ je kɨn rai nḛ me ɓe bo Tɨr tɨ, kɨ ɓe bo Sɨdo̰ tɨ be ə, re dɨje kɨ me tɨ a ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal mari nu. Re a ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ, kɨ go rəbɨ kɨlə kɨbɨ kuwə ndoo rɔ tɨ, kɔy-n bu por kɨ dɔ tɨ. 22 E be ə, m-əl səsi kadɨ ɨgəri təkɨ, ndɔ gangɨ ta tɨ ə, ta kɨ gangɨ kɨ dɔ Tɨr tɨ kɨ Sɨdo̰, ya̰si a nga̰ ɨte. 23 NGa nɨngə ḭ Kapərnayɨm, o kadɨ a un dɔi taa bɨtɨ kadɨ ɔdɨ ra̰, nə Luwə a təl səi bɨtɨ kaw səi koo. Tadɔ nḛ kɔjɨ je kɨ rai nḛ Kapərnayɨm tɨ kɨn, re rai nḛ Sodom tɨ be ə, re ɓone kɨn ɓe bo kɨ Sodom a a kɨ dɔne taa ne ɓəy. 24 E be ə, m-əl səsi kadɨ ɨgəri təkɨ, ndɔ gangɨ ta tɨ ə, ta kɨ gangɨ kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ Sodom a nga̰ ngay tə ya̰si be al.»

Jəju əi kɨ Bawne Luwə

(Lk 10.21-22)

25 Dɔ gangɨ loe tɨ kɨn, Jəju un ta, əl ə nə: «Bai, kɨ ḭ Ɓa dɔra̰ kɨ dɔnangɨ, m-ɨlə tɔjɨ dɔi tɨ, təkɨ ɨɓɔyɔ nḛ je kɨn njé tər je, kɨ njé nḛ gər je, ə ɨtḛḛ kɨ dɔe adɨ ngan je kɨ du gəri. 26 Oyo, Bai, e ndɨgɨ ləi kadɨ nḛ kɨn ra nḛ be.»

27 Ɓa, Jəju əl dɨje kɨ ai no̰o̰ ə nə: «Bai, adɨ-m nḛ je pətɨ, nɨngə dəw kare kɨ gər-m, mi NGon, goto, e Bai kɨ karne ba par, taa dəw kare kɨ gər Bai ka goto tɔ, e mi NGon kɨ karm ba par, nɨngə e dɨje kɨ mi wa ə m-ndɨgɨ kadɨ m-adɨ gəri-mi par tɔ.

28 «Ɨrəi kɨ rɔm tɨ, səi pətɨ kɨ ɔi rɔgɔgɔ gɨn nḛ kotɨ tɨ kɨ ɔy, ə m-a m-adɨ səsi ɔri kə̰ə̰. 29 Uni jugɨ ləm, ə ɨtaai nḛ ndo ləm, tadɔ mi dəw kɨ sɔl lɔm lɔm, taa mi nje kɨlə dɔm nangɨ nɨm tɔ. Re ɨrai be ə, a ɨngəi lo kɔr kə̰ə̰ lə ndɨlsi. 30 Mi, jugɨ ləm ɔy al, taa nḛ kɨ madɨ səsi kadɨ oti ka ɔle pəl pəl tɔ.»

12

Ta lə Jəju dɔ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ

(Mk 2.23-28; Lk 6.1-5)

1 NDɔ kare, Jəju ɨndə də me ndɔr gəme je tɨ, ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ lə *Jɨpɨ je. *NJé ndo je lie kɨ əi sie, ɓo ra-de adɨ gangi dɔ ko je, usoi. 2 Ə lokɨ *Parɨsɨ je ooi-de nɨngə, əli Jəju əi nə: «O njé ndo je ləi rai nḛ kɨ kadɨ dəw ra ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al.» 3 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «Ɨtɨdəi nḛ kɨ ngar *Dabɨdɨ ra lokɨ ɓo ra-de kɨ dɨje kɨ goe tɨ kɨn al a? 4 Dabɨdɨ ur me kəy tɨ lə Luwə kɨ ra kɨ kɨbɨ, əi kɨ dɨje kɨ gone tɨ, usoi mapa kɨ dɨje adi Luwə kadɨ-kare tɨ. E mapa kɨ kuso-e sɔbɨ dɔe al nɨm, sɔbɨ dɔ njé kɨ goe tɨ al nɨm, nə e njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare par ə sɔbɨ dɔde kadɨ usoi✡. 5 Ə se ta kɨ ndu-kun lə *Mojɨ ndangɨ əl ə nə: ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ, njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, rai kɨlə kɨ e nḛ kɨ kadɨ dəw ra ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al, gɨn kəy tɨ lə Luwə, nə dəw tɨdə dɔde tɨ kadɨ e majal al kɨn, ɨtɨdəi al a? 6 NGa nɨngə kadɨ m-əl səsi, lo kɨ j-a tɨ ne kɨn, nḛ kɨ bo ngay ɨtə kəy lə Luwə to tɨ ne. 7 Nɨngə kɨn ə re ɨgəri me ta kɨ ə nə: “E koo kəm-to-ndoo ə m-ge, ɓɨ e kɨlə məsɨ kadɨ-kare par al✡” kɨn ə, re a ɨgangi ta dɔ dɨje tɨ kɨ ta ləde goto kɨn al. 8 Tadɔ mi *NGon dəw, m-aw kɨ tɔgɨ dɔ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ.»

Jəju adɨ rɔ nga dɨngəm kɨ jie oy njururu

(Mk 3.1-6; Lk 6.6-11)

9 Jəju ḭ no̰o̰, aw kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je. 10 Nɨngə dɨngəm kare kɨ jie oy njururu e me kəy kaw-naa tɨ no̰o̰. Ɓa, dɨje sangi rəbɨ kɨ kadɨ n-ɨndəi ta dɔ Jəju, adɨ dəji-e ta əi nə: «NDu-kun adɨ ta rəbɨ kadɨ dəw ajɨ madɨne ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ ə se aje al ə?» 11 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Na̰ dansi tɨ ə, aw kɨ batɨ kare ba, ə batɨ ka kɨn osɨ ɓe tɨ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ, ə aw un-e tḛḛ sie taga al ə? 12 NGa nɨngə re e dəw ɓa, ɨtə batɨ gɨdɨ ba̰y ba̰y! ƏƏ m-əl səsi təkɨ ndu-kun adɨ ta rəbɨ kadɨ dəw ra majɨ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ.» 13 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Jəju əl dɨngəm ka kɨn ə nə: «Ɨsurə jii.» Ə dɨngəm surə jine ɓa, jie təl to majɨ asɨ-naa kɨ kɨ nungɨ. 14 Ə lokɨ *Parɨsɨ je tḛḛi taga ɓa, awi əli-naa ta kɨ dɔ Jəju tɨ, kadɨ n-ooi se n-a n-rai ban ə n-a n-tɔli-e wa.

Jəju e ɓəə kɨlə lə Luwə

15 Lokɨ Jəju oo poy nḛ kɨ gei ra sie, ɔtɨ lo kɨn tɨ no̰o̰ kɔ. Dɨje ngay uni goe, nɨngə ajɨ njé mo̰y je pətɨ tɔ. 16 Ɓa, ndəjɨ-de kɨ tɔgɨne, kadɨ rai adɨ dəw gər-ne al. 17 Nɨngə nḛ kɨn ra nḛ be kadɨ ta kɨ Luwə əl kɨ ta nje kəl ta kɨ tae tɨ, Ejay kɨn✡, tɔl tane. Luwə əl ə nə:

18 «Oi ɓəə kɨlə ləm kɨ m-kɔte,

NJe ndɨgɨ ləm, kɨ rɔm nəl-m ngay kadɨ m-ɨlə jim dɔe tɨ.

M-a m-ɨndə NDɨlm dɔe tɨ,

Nɨngə a ɨlə mbḛ nḛ ra kɨ dana rɔ gɨn ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ✡.

19 A kɔli-naa kɨ dəw al nɨm, a ɨndə ndu al nɨm.

Dəw a oo ndue əl ta ta mbalo tɨ al✡.

20 A budɨ gakɨra kɨ to kɨ mbɔne nangɨ al,

Taa, a tɔl lambɨ kɨ ɨsɨ oy al nɨm tɔ.

A ra be bɨtɨ kadɨ tə nḛ ra kɨ dana o̰ ɓe✡.

21 Gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ a ɨndəi mede dɔe tɨ.»

Dɨje əi nə Jəju e ngar lə ndɨl je kɨ majal

(Mk 3.22-30; Lk 11.14-23)

22 Dɨje rəi kɨ dɨngəm kare kɨ ndɨl kɨ majal ra-e adɨ kəme oo lo al nɨm, əl ta al nɨm, ə Jəju ade əl ta je, oo lo je. 23 Nḛ kɨn ətɨ kosɨ dɨje ɓəl ngay, adɨ dəji-naa ta əli əi nə: «Dəw kam e *NGon ka Dabɨdɨ al ma?» 24 Nə lokɨ *Parɨsɨ je ooi ta kɨn nɨngə, əli əi nə: «E kam ɨsɨ tuwə ndɨl je kɨ majal kɨ tɔgɨ lə Bəljəbul, kɨ e ngar lə ndɨl je kɨ majal.» 25 Jəju gər mər ta ləde adɨ əl-de ə nə: «Kɨn ə, dɨje kɨ me ɓeko̰ tɨ kɨ kare ba, təli dɔ-naa tɨ rɔi-naa ə, ɓe ko̰e kɨn a tujɨ. Taa, ɓe bo, ə se me kəy kɨ dɨje kɨ me tɨ təli dɔ-naa tɨ, rɔi-naa, kɨ kadɨ a a taa ka goto tɔ. 26 Kɨn ə re *Sata̰ wa tuwə dɨje lə Sata̰, e wa adɨ dɨje lie təli dɔ-naa tɨ rɔi-naa ə, lo kadɨ ko̰ɓe lie a aw kɨ kəte goto. 27 Kɨn ə re e kɨ tɔgɨ lə Bəljəbul ə m-tuwə-n ndɨl je kɨ majal ə, dɨje kɨ gosi tɨ tuwəi-de kɨ tɔgɨ lə na̰ ə? Dɨje kɨ gosi tɨ wa a tɔji kadɨ ta ləsi e ta kɨ go tɨ al. 28 A re e kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə ə m-ɨsɨ m-tuwə-n ndɨl je kɨ majal tɔ nɨngə, tɔjɨ kadɨ ko̰ɓe lə Luwə re tḛḛ rɔsi tɨ ngata.

29 «Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, re dəw uwə dəw kɨ nje tɔgɨ dɔe kəte al ə, a asɨ kur me kəy tɨ lie, kadɨ ndur nḛ kɨngə lie al. Lokɨ dɔe ngata nɨngə, a ndur nḛ kɨ me kəy tɨ lie təkɨ mene ge. 30 Nɨngə kadɨ ɨgəri, dəw kɨ e səm al, e nje kɔsɨ-m ta, taa dəw kɨ kaw səm nḛ kɨ naa tɨ al, e nje tɨndə tḭ tɔ. 31 Be ə, m-əl səsi təkɨ, majal je pətɨ kɨ dɨje a rai-de, ə se ta je kɨ mal pətɨ kɨ dɨje a əli dɔ Luwə tɨ, Luwə a ɨyə̰ goe kɔ adɨ-de, nə ta kɨ mal kɨ kəl dɔ NDɨl Luwə tɨ, Luwə a ɨyə̰ go kɔ adɨ-de al ratata. 32 Kɨn ə re dəw əl ta kɨ majal ɔsɨ-n tam, mi *NGon dəw ə, Luwə a ɨyə̰ go kɔ ade, nə re əl ta kɨ mal ɔsɨ-n ta NDɨl Luwə ə, Luwə a ɨyə̰ go kɔ ade kɨ ɓone tɨ al nɨm, kɨ lo ti tɨ al nɨm, ratata.

Ta kɨ tḛḛ ta dəw tɨ kɨ nga̰me dəw

(Mt 7.16-17; Lk 6.44-45)

33 «Kɨn ə re kagɨ majɨ ɓa, kande majɨ tɔ, a re kagɨ majal ɓa, kande majal tɔ. Tadɔ e kɨ kandɨ kagɨ ə dəw a gər-n kagɨ. 34 Səi njé man majal tə li je be kam, a rai ban be ə ta kɨ majɨ a tḛḛ tasi tɨ, səi kɨ səi dɨje kɨ majal ə? Tadɔ e nḛ je kɨ rosɨ me dəw kɨn ə ɨsɨ tḛḛ tae tɨ. 35 Dəw kɨ majɨ, kɨlə rae je tḛḛ me nḛ ra tɨ kɨ majɨ kɨ uwə mee. Nɨngə dəw kɨ majal, kɨlə rae je tḛḛ me nḛ ra tɨ kɨ majal kɨ uwə mee tɔ. 36 M-əl səsi, ngan ta je kɨ galala pətɨ kɨ ɨsɨ tḛḛ ta dɨje tɨ kɨn, a əli gɨne ndɔ gangɨ ta tɨ. 37 Tadɔ e kɨ ta kɨ tai tɨ ə a ɔri ta dɔi tɨ, ə e kɨ ta kɨ tai tɨ tɔ ə ta a uwəi.»

Parɨsɨ je dəji Jəju nḛ kɔjɨ

(Mt 16.1-4; Mk 8.11-12; Lk 11.16, 29-32)

38 NJé ndo ndu-kun je kɨ *Parɨsɨ je uni ta əli Jəju əi nə: «NJe ndo dɨje, jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨra nḛ kɔjɨ madɨ kare adɨ j-o.» 39 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, əi dɨje kɨ majal, kɨ njé kuwə marɨm, ndɨgi kadɨ n-ooi nḛ kɔjɨ, nə nḛ kɔjɨ madɨ kɨ rangɨ kɨ kadɨ a oi ore dɔ nḛ kɔjɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Jonasɨ, goto ngata. 40 Tadɔ, tə ka kɨ Jonasɨ ra kondɔ mɨtə, kadɨ mɨtə me kanjɨ tɨ kɨ boy ka kɨn ə, mi *NGon dəw m-a m-ra kondɔ mɨtə, kadɨ mɨtə gɨn nangɨ tɨ tɔ✡. 41 NDɔ gangɨ ta tɨ ə, dɨje kɨ Nɨnɨbɨ tɨ a ḭ taa ta kəm dɨje tɨ kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn kadɨ a ɨləi ta dɔde tɨ. MBata, lokɨ Jonasɨ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, dɨje kɨ Nɨnɨbɨ tɨ ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ✡. NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn, dəw kɨ ɨtə Jonasɨ sa̰y e ne. 42 NDɔ gangɨ ta tɨ ə, ngar kɨ dəne kɨ ḭ gɨn ɓe tɨ, a ḭ taa ta kəm dɨje tɨ kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn kadɨ a ɨlə ta dɔde tɨ. MBata, ḭ so̰y dɔnangɨ tɨ nu ə ndɔ kɨ re kadɨ oo gosɨ ta lə Salomo̰✡. NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn, dəw kɨ ɨtə Salomo̰ sa̰y e ne.

NDɨl kɨ majal kɨ təl re tone tɨ gogɨ

(Lk 11.24-26)

43 «Lokɨ ndɨl kɨ majal tḛḛ me dəw tɨ, aw ɨlə kɨ dɨlə lo kɨ tutɨ mba kadɨ n-ɨngə lo kɨsɨ kɨ rangɨ kadɨ n-ɔr kə̰ə̰ tɨ, nə ɨngə al ɓa, 44 əl ə nə: “M-a m-təl kadɨ m-aw lo kɨsɨ-m tɨ kɨ kəte m-ɨsɨ tɨ ə m-tḛḛ ka kɨn gogɨ.” Lokɨ təl aw gogɨ nɨngə, ɨngə me lo ka kɨn to kare, utəi, rai adɨ majɨ. 45 NGa ə, təl aw, ɔy ndɨl je kɨ majal ɨtəi-e e wa ɓəy sɨri, ɓa rəi uri me dəw tɨ ka kɨn ɨsi. Lo kɨn tɨ, ji kɨsɨ dəw kɨn kɨ dɔe taa a majal ngay ɨtə e kɨ kəte ɓəy. Be ə, dɨje kɨ majal kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone ka a toi be tɔ.»

Jəju əl ta lə kone je kɨ ngakone je kɨ rɔjetɨ

(Mk 3.31-35; Lk 8.19-21)

46 Jəju ɨsɨ əl ta kosɨ je ba ɓəy nɨngə, ko̰e je kɨ ngako̰e je rəi ai taga, sangi kadɨ n-əli sie ta. 47 NGa ə dəw madɨ əl-e ə nə: «O ko̰i je kɨ ngako̰i je ai taga no̰o̰, a sangi kadɨ n-əli səi ta.» 48 Ə Jəju təl əl dəw ka kɨn ə nə: «Na̰ je ə əi kom je, kɨ ngakom je ə?» 49 Ɓa un jine tɔjɨ-n njé ndo je ləne, ə ə nə: «Oi kom je, kɨ ngakom je ə ɨsi kɨn. 50 Tadɔ dəw kɨ nje ra ndɨgɨ lə Bawm kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ ə, e ngokom je, e konanm je, kɨ kom je.»

13

Kujɨ ta kɨ dɔ nje dɨbɨ nḛ tɨ

(Mk 4.1-9; Lk 8.4-8)

1 NDɔe tɨ kɨn, Jəju tḛḛ me kəy tɨ, aw ɨsɨ kadɨ ba bo tɨ. 2 Kosɨ dɨje ngay kawi-naa gəi gɨde, adɨ aw al ɨsɨ me to tɨ. Ɓa kosɨ dɨje pətɨ, ai ngangɨ ba tɨ ne. 3 Jəju əl-de nḛ je ngay me kujɨ ta je tɨ ə nə: «NJe ndɔr kare aw kadɨ dɨbɨ nḛ, 4 nɨngə dɔkagɨlo tɨ kɨ a ɨlə ko nḛ, ka̰ ko je madɨ tosi ngangɨ rəbɨ tɨ adɨ yəl je rəi o̰i makɨ. 5 Ka̰ ko madɨ je, tosi dɔnangɨ njəkɨrə tɨ, adɨ lo kadɨ ɨngəi dɔnangɨ asɨ tam ɨləi ngɨrəde tɨ goto. Nə ke ə, tɔgi kalangɨ ba, tadɔ ngɨrəde to taa ne. 6 Lokɨ kadɨ ɔsɨ nɨngə, ngan ko je ka kɨn ndoləi mbaw, ɓa go tɨ, tuti kurɨm, tadɔ ngɨrəde aw nangɨ boy al. 7 Ka̰ ko je kɨ nungɨ, tosi dan kon je tɨ, adɨ kon je tɔgi ndəmi-de mbɔl. 8 Nə ka̰ ko je madɨ, tosi dɔnangɨ tɨ kɨ majɨ, adɨ andi. Kɨ na̰ je andi asɨ ɓu kare, njé kɨ nungɨ andi asɨ kutɨ mehḛ, taa njé kɨ nungɨ ɓəy andi asɨ kutɨ mɨtə tɔ.» 9 Jəju ɨlə dɔ tɨ ə nə: «Dəw kɨ aw kɨ mbine mba koo-n dɔ ta ɓa, kadɨ oo dɔ ta kɨn majɨ!»

Gɨn nḛ kɨ Jəju ndo-n nḛ kɨ kujɨ ta je

(Mk 4.10-12; Lk 10.9-10)

10 *NJé ndo je lə Jəju rəi rɔe tɨ dəji-e əi nə: «MBa ri ə əl-de ta kɨ kujɨ ta je ə?» 11 Ə Jəju əl-de ə nə: «M-əl-de ta kɨ kujɨ ta tadɔ səi, Luwə tḛḛ kɨ dɔ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lie adɨ ɨgəri, nə əi je, Luwə tḛḛ kɨ dɔe adɨ-de al. 12 Tadɔ dəw kɨ aw kɨ nḛ jine tɨ, a adi-e dɔ tɨ ɓəy, kadɨ to mbar mbar jie tɨ, nə dəw kɨ nḛ lie goto, e kɨ ndɨkɨri wa kɨ aw-n jine tɨ kɨn ka, a taai jie tɨ wa ɓəy. 13 E mbata kɨn ə, m-əl-n-de ta kɨ kujɨ ta, tadɔ go̰i lo majɨ ka, ooi nḛ al nɨm, ooi ta majɨ ka, gəri me al nɨm. 14 E be kadɨ ta kɨ Luwə əl kɨ nje kəl ta kɨ tae tɨ Ejay kɨn tɔl tane. Ejay✡ əl ə nə:

“A ooi dɔ ta majɨ, nə a ɨgəri me al nɨm,

A ɨgo̰i lo majɨ, nə a ooi lo al nɨm,

15 Tadɔ me dɨje kɨn təl nga̰ ngororo.

Uti mbide,

NDəmi kəmde,

NDɨgi kadɨ kəmde oo lo al nɨm,

Kadɨ mbide oo ta al nɨm,

Taa kadɨ n-gəri nḛ madɨ kare al nɨm tɔ,

Nə təkɨ ne n-ḭḭ n-rəi rɔm tɨ,

Adɨ m-ajɨ-de✡.”

16 «Nə səi, səi njé majɨ-kur, tadɔ kəmsi oo nḛ je majɨ nɨm, mbisi oo ta majɨ nɨm. 17 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, ngay, kɨ njé ra nḛ je kɨ dana ngay, ndɨgi kadɨ kəmde oo nḛ kɨ səi je, kəmsi oo kɨn, nə asi koo al, ndɨgi kadɨ mbide oo dɔ ta kɨ səi je, mbisi oo kɨn, nə asi koo al tɔ.

Jəju ɔr me kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ nje kɨlə ko

(Mk 4.13-20; Lk 8.11-15)

18 «Səi, majɨ kadɨ gəri me kujɨ ta lə nje kɨlə ko kɨn majɨ. 19 NGangɨ rəbɨ kɨ ka̰ ko je tosɨ tɨ, e dəw kɨ oo ta kɨ dɔ ko̰ɓe tɨ lə Luwə, nə gər me al, ə su re ɔr ta kɨ dɨbɨ mee tɨ ka kɨn kɔ. 20 Dɔnangɨ njəkɨrə kɨ ka̰ ko je tosɨ tɨ, e dəw kɨ oo ta lə Luwə nɨngə, taa langɨsi ba kɨ rɔnəl, 21 nə ta kɨn, ɨlə ngɨrəne mee tɨ al. E dəw kɨ nje kuwə kɨ ta lə Luwə dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be par. Dɔkagɨlo kɨ ko̰ je, ə se kɨndə kəm-ndoo kɨ mbata ta lə Luwə re ɓa, ɨyə̰ kadɨ-me ləne kɔ kalangɨ ba. 22 Ka̰ ko je kɨ tosɨ dan kon tɨ, e dəw kɨ oo ta lə Luwə, nə me ka sururu dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ, kɨ ra ta nḛ majɨ je utɨ dɔ ta kɨ oo, adɨ lo kadɨ andɨ goto. 23 Nɨngə, dɔnangɨ kɨ majɨ kɨ ka̰ ko je tosɨ tɨ, e dəw kɨ oo ta lə Luwə, gər mee, adɨ andɨ majɨ. Dɔe kɨ madɨ je andi ɓu kare je, kɨ nungɨ andi kutɨ mehḛ je, kutɨ mɨtə je.»

Kujɨ ta kɨ dɔ jəne tɨ

24 Jəju ɨndə kujɨ ta kɨ rangɨ no̰de tɨ ɓəy ə nə: «Ko̰ɓe lə Luwə, to tə dəw kɨ dɨbɨ kandɨ nḛ kɨ majɨ me ndɔr tɨ ləne, 25 ə kondɔ, lokɨ dɨje toi ɓi ɓa, nje ba̰ lie re dɨbɨ jəne dɔ nḛ tɨ kɨ majɨ kɨ dɨbɨ ka kɨn, ɓa ɔtɨ aw. 26 Lokɨ kandɨ nḛ kɨ majɨ ka kɨn ɨbə tɔgɨ, ə kande je ɨsɨ tḛḛi ɓa, jəne ka kande tḛḛ tɔ. 27 Lo kɨn tɨ, njé ra kɨlə je awi əli ɓade əi nə: “Ɓaje, e kandɨ nḛ kɨ majɨ ə ɨdɨbɨ me ndɔr tɨ ləi tɔ, nga jəne je kɨn tḛḛi ra ə?” 28 Ə ɓade əl-de ə nə: “E nje ba̰ ə ra nḛ kɨn.” NGa ə njé ra kɨlə je dəji-e əi nə: “Ɨndɨgɨ kadɨ jɨ rə̰y-de kɔ a?” 29 Nə ɓa nje ndɔr əl-de ə nə: “Jagɨ, lo rə̰y jəne je tɨ kɨn, a rə̰yḭ kɨ ko kɨ majɨ ba. 30 Ə ɨyə̰i-de adɨ tɔgi naa tɨ bɨtɨ kagɨ lo kɨjə ko tɨ, nɨngə ndɔ kɨje tɨ ɓa, m-a m-əl njé kɨje je m-ə nə: Ɨrə̰yḭ jəne je kɨn ɨdɔɔi kɨ dɔe dɔe kadɨ tə ɨləi por ɓəy taa, ɨjəi wa kɨ me dam tɨ ləm.”»

Kujɨ ta dɔ ka̰ kagɨ tɨ kɨ ɓari-e mutadɨ

(Mk 4.30-32; Lk 13.18-19)

31 Jəju ɨndə kujɨ ta kɨ rangɨ no̰de tɨ ɓəy ə nə: «Ko̰ɓe lə Luwə to tə ka̰ kagɨ madɨ kɨ ɓari-e nə mutadɨ kɨ dəw madɨ un dɨbɨ me ndɔr tɨ ləne kɨn be. 32 Ka̰ mutadɨ ə e kandɨ nḛ kɨ du ɨtə ndəgɨ kandɨ nḛ je pətɨ, nə lo kɨ tɔgɨ ɓa, təl kagɨ ta̰y kɨ bo ɨtə kam ta̰y je pətɨ kɨ me ndɔr tɨ. Təl kagɨ kɨ bo, adɨ yəl je rəi rai kəy tode bajie je tɨ.»

Kujɨ ta dɔ əm tɨ

(Lk 13.20-21)

33 Jəju əl-de kujɨ ta kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «Ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ to tɨtɨ-naa kɨ əm kɨ dəne madɨ un lɔy-n ndujɨ kɨ me kee joo, adɨ ndujɨ kɨ lɔy ba pətɨ ḭ kɨn be.»

Jəju əl ta je pətɨ kɨ kujɨ ta

(Mk 4.33-34)

34 Ta je kɨn pətɨ, Jəju əl kosɨ je kɨ kujɨ ta. Ta kɨ kadɨ əl-de kɨ kujɨ ta al, goto. 35 E be kadɨ ta je kɨ Luwə əl kɨ ta nje kəl ta kɨ tae tɨ kɨn tɔl tane. NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ əl ə nə: «M-a m-tḛḛ tam kadɨ m-əl kujɨ ta je, m-a m-ɨlə mbḛ nḛ je kɨ toi lo ɓɔyɔ tɨ lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ nu kɨn✡.»

Kɔr gɨn kujɨ ta kɨ dɔ jəne tɨ

36 Jəju ɨyə̰ kosɨ je ə aw ɓe. Lokɨ rəi ɓe, njé ndo je lie rəi rɔe tɨ, dəji-e əi nə: «Ɔr-je gɨn kujɨ ta kɨ dɔ jəne tɨ kɨ a me ndɔr tɨ kɨn adɨ j-o.» 37 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Dəw kɨ nje dɨbɨ ko nḛ kɨ majɨ kɨn, e mi NGon dəw; 38 nɨngə ndɔr, e dɔnangɨ; ə kandɨ ko kɨ majɨ, e njé je kɨ ndɨgi kadɨ Luwə o̰ ɓe dɔde tɨ; jəne, e njé je kɨ uni go nje majal; 39 nje ba̰ kɨ nje dɨbe, e su; kagɨ lo kɨjə ko e dɔbəy ndɔ; ɓa njé kɨjə ko je əi malayka je tɔ. 40 Tə ka kɨ, e kɨ rə̰y-n jəne ɓuki poro, dɔbəy ndɔ a to be tɔ. 41 *Mi NGon dəw m-a m-ɨlə kɨ malayka je ləm kadɨ tuji dɨje pətɨ kɨ njé kɔsɨ madɨde je kadɨ osi me majal tɨ, kɨ dɨje kɨ njé ra majal. 42 *Malayka je a ɓuki-de me por tɨ kɨ dum kəl tae, kɨ e lo kɨ a no̰i je a ngəi ngangɨde je tɨtɨ. 43 Lo kɨn tɨ, njé ra nḛ kɨ dana a unji tə kadɨ be me ɓeko̰ tɨ lə Bawde Luwə. Dəw kɨ aw kɨ mbine kadɨ oo-n dɔ ta ɓa, kadɨ oo dɔ ta kɨn majɨ.

Kujɨ ta kɨ dɔ nḛ kɨngə tɨ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ mədɨ-kɔsɨ

44 «Ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ to tə nḛ kɨngə kɨ ɓɔyɔi me ndɔr tɨ, ə dəw madɨ aw tḛḛ dɔ tɨ kɨn be. Dəw ka kɨn təl ɓɔyɔ gogɨ, ɓa rɔe nəl-e ngay, adɨ aw gatɨ kɨ nḛ majɨ je ləne pətɨ, ə ɨyə̰ lae re ndogɨ-n ndɔr ka kɨn. 45 Ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ to tə nje ra gatɨ kɨ ɨsɨ sangɨ mədɨ-kɔsɨ kɨ ndole be. 46 Lokɨ ɨngə e kɨ gate e ngay, təl aw gatɨ kɨ nḛ kɨngə je ləne pətɨ, ə ɨyə̰ lae re ndogɨ-n mədɨ-kɔsɨ ka kɨn.

Kujɨ ta kɨ dɔ bandɨ tɨ

47 «Ko̰ɓe lə Luwə to tə bandɨ kɨ dəw a ɨlə me ba tɨ ə a ɔy dɔ kɔ kanjɨ je kɨ dangɨ dangɨ kam be. 48 Lokɨ bandɨ ka kɨn rosɨ ɓa, nje ndo̰ ndɔr re-n ngangɨ ba tɨ, ɨsɨ nangɨ, nɨngə tɔr njé kɨ majɨ majɨ me sukɨm tɨ, ə ɨyə̰ njé kɨ tḛḛi nḛ al ɓukɨ-de kɔ. 49 Kae tɨ ka kɨn ə, dɔbəy ndɔ a e be tɔ. *Malayka je a rəi kadɨ ɔri kəm dɨje kɨ njé ra nḛ je kɨ dana kɨ njé ra nḛ je kɨ dana al, naa tɨ. 50 A ɓuki dɨje kɨ njé ra nḛ je kɨ majal me por tɨ kɨ dum kəl tae, kɨ e lo kɨ a no̰i je a ngəi ngangɨde je tɨtɨ.»

51 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Jəju dəjɨ njé ndo je ləne ə nə: «Ɨgəri me ta je kɨn pətɨ a?» Ə ɨləi-e tɨ əi nə: «Oyo, jɨ gər.» 52 Nɨngə Jəju əl-de ə nə: «E be ə, nje ndo dɨje ndu-kun kɨ təl nje taa nḛ ndo kɨ dɔ ko̰ɓe tɨ lə Luwə, to tə ɓa nje kəy kɨ ɨngə nḛ je kɨ sɨgɨ kɨ nḛ je kɨ kɔke lo ngəm nḛ tɨ ləne kɨn be.»

Dɨje kɨ Najarətɨ tɨ adi mede Jəju al

(Mk 6.1-6; Lk 4.16-30)

53 Lokɨ Jəju əl kujɨ ta je gɨne gangɨ ɓa, ɔtɨ lo kɨ a tɨ kɨn kɔ. 54 Ɔtɨ no̰o̰, aw ɓe bo tɨ kɨ tɔgɨ tɨ. Jəju ndo nḛ dɨje gɨn kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je. NDo-de nḛ ndo kɨ ətɨ-de ɓəl, adɨ əli əi nə: «Gosɨ ta je kɨ nḛ kɔjɨ je kɨn ḭḭ-n ra ə? 55 Ma ngon lə nje ragɨ kagɨ dɔ kəy tɨ wa ka am wa? Ko̰e al ə e Mari a? Ə Jakɨ je, kɨ Jɨsəpɨ je, kɨ Sɨmo̰ je kɨ Judɨ je tɔ al ə əi ngako̰e je a? 56 Taa, konane je ka ɨsi səje ne tɔ al a? NGa nḛ je kɨn pətɨ ɨngə ra dana?» 57 Ta kɨ dəji kɨn ɔgɨ-de kadɨ adi mede Jəju, ə Jəju əl-de ə nə: «NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ɓa, e me ɓe koje tɨ, kɨ me kəy tɨ lie ə dɨje a kɨdi-e tɨ.» 58 Lo kɨn tɨ, Jəju ra nḛ kɔjɨ je ngay al mbata mbati kadi-e mede.

14

Koy Ja̰ Batɨsɨ

(Mk 6.14-19; Lk 9.7-9; 3.19-20)

1 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, *Erodɨ kɨ e nje ko̰ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ Galile, oo ta tɔɓa lə Jəju. 2 Ə əl njé ra kɨlə je ləne ə nə: «Dəw kɨn e Ja̰ Batɨsɨ! E e ə ḭ taa dan njé koy je tɨ. Gɨne kɨn ə, aw-n kɨ tɔgɨ mba ra-n nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl.» 3 Erodɨ əl be, tadɔ ndɔ kɨ adɨ uwəi Ja̰, dɔɔi-e kɨ sən, ɨləi-e dangay tɨ, mbata lə Erodɨyadɨ, kɨ ne ngoko̰e Pɨlɨpɨ, 4 kɨ Ja̰ əl-e ta dɔ tɨ ə nə: «E go tɨ al kadɨ ɨtaa-e nei tɨ✡.» 5 Me ta tɨ kɨn, Erodɨ ndɨgɨ tɔl Ja̰, nə ɓəl kosɨ je, tadɔ kosɨ je ooi Ja̰ kadɨ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. 6 NGa ə, ndɔ rɔnəl kojɨ Erodɨ tɨ, ngon lə Erodɨyadɨ kɨ dəne, tḛḛ ndam no̰ dɨje tɨ kɨ ɓari-de lo nḛ kuso tɨ, ə nəl Erodɨ ngay, 7 adɨ Erodɨ un ndune kɨ kɨbɨ rɔ kadɨ n-ade nḛ je pətɨ kɨ dəjɨ-ne. 8 Lo kɨn tɨ, ko̰e sule, adɨ əl ə nə: «Adɨ-m, təkɨ j-a-n wa kɨn, dɔ Ja̰ Batɨsɨ me supɨra tɨ.» 9 Me ngar tujɨ ɔjɨ-n dɔ nḛ kɨ ngon kɨ dəne dəje kɨn, nə kɨ mbata kun mɨndɨ kɨ un, taa kɨ mbata dɨje kɨ ɓar-de lo nḛ kuso tɨ kɨn tɔ ɓa, un ndune kadɨ adi-e dɔ Ja̰. 10 Be ə, adɨ dəw madɨ aw gangɨ dɔ Ja̰ kəy dangay tɨ, 11 re-n me supɨra tɨ, adɨ ngon kɨ dəne ka kɨn, adɨ aw-n adɨ kone. 12 *NJé ndo je lə Ja̰ rəi uni nɨne awi dɨbi, ɓa awi ɔri poye Jəju ade oo.

Jəju adɨ nḛ kuso dɨbɨ dɨje usoi

(Mk 6.30-44; Lk 9.10-17; Ja̰ 6.1-15)

13 Lokɨ Jəju oo ta kɨn ɓa, un to ə aw ɔsɨ rɔne ngərəngɨ kɨ karne ba, lo kɨ dɨje gotoi tɨ. Lokɨ kosɨ je ooi tae ɓa, ḭḭ kɨ ɓe bo je kɨ dangɨ dangɨ awi kɨ njade goe tɨ. 14 Lokɨ Jəju ur nangɨ me to tɨ, oo kosɨ dɨje ngay. Lokɨ oo-de, oo kəm-to-ndoo ləde, adɨ ajɨ njé mo̰y je ləde. 15 Lokɨ kadɨ aw tə ur ɓa, njé ndo je ɔti kɨ rɔ Jəju tɨ əli-e əi nə: «Lo kɨ j-ai tɨ ne kɨn, e lo kɨ dɨje gotoi tɨ, nɨngə kadɨ ɨsɨ ur tɔ ngata, ə ɨtuwə kosɨ dɨje kam adɨ awi kɨ ngan ɓe je tɨ, ndogi nḛ kuso usoi.» 16 Nə Jəju əl-de ə nə: «Awi kɨ ndoo kadɨ awi lo al, səi je wa adi-de nḛ usoi.» 17 Ə əli Jəju əi nə: «Kɨ j-a-n ne kɨn, j-aw kɨ mapa mi ə kanjɨ joo tɔ par.» 18 Ɓa Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi adi-mi m-o.» 19 Nɨngə go tɨ, adɨ ndune kadɨ kosɨ dɨje ka kɨn ɨsi nangɨ dɔ wale je tɨ. Ɓa ɔy mapa kɨ mi kɨ kanjɨ kɨ joo ka kɨn, un kəmne kɨ taa, əl ta kɨ Luwə mba kadɨ njangɨ dɔe, nɨngə uwə gangɨ naa tɨ, adɨ njé ndo je, adɨ adi kosɨ je. 20 Dɨje pətɨ usoi nḛ ndani majɨ, adɨ njé ndo je ɔyi gɨndɨ mapa je, kɨ kanjɨ je kɨ nay, kare dɔgɨ gɨde e joo ɓəy. 21 Dɨje kɨ usoi nḛ kɨn asi dɨngəm je dɨbɨ mi, kɨ kanjɨ tɨdə dəne je kɨ ngan je.

Jəju njɨyə dɔ man tɨ

(Mk 6.45-52; Ja̰ 6.16-21)

22 NDə̰y ba go tɨ, Jəju ɔsɨ njé ndo je ləne kadɨ ali me to tɨ, awi gɨdɨ ba tɨ kəte no̰ne tɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ e a tuwə-n kosɨ je. 23 Lokɨ Jəju tuwə-de adɨ awi nɨngə, ɔtɨ aw dɔ mbal tɨ, ɔsɨ rɔne kɨ karne, mba kəl ta kɨ Luwə. Lokɨ kadɨ ur, Jəju ɨsɨ loe tɨ no̰o̰ kɨ karne ba. 24 Dɔ gangɨ loe tɨ kɨn, to lə njé ndo je e dan ba tɨ, sa̰y kɨ ngangɨ ba ngata. Nəl ɨlə, sur to kɨ gogɨ gogɨ, adɨ pungɨ ba ra-de majal. 25 Dan lo tɨ ɓa, Jəju ḭ a njɨyə dɔ man tɨ, ɨsɨ aw kɨ rɔ njé ndo je tɨ. 26 Ə lokɨ njé ndo je ooi-e a njɨyə dɔ man tɨ nɨngə, dɔde majal, adɨ əli əi nə: «E muwə̰ dəw,» ɓa ɓəl tɔl-de, adɨ uri kɔl. 27 Nə kalangɨ ba, Jəju əl-de ə nə: «Adi mesi osɨ nangɨ nə e mi, ə ɨɓəli al!» 28 Lo kɨn tɨ, Pɨyər ɨlə Jəju tɨ ə nə: «Ɓaɓe, re e ḭ ə, adɨ-m ndui adɨ m-njɨyə dɔ man tɨ m-aw rɔi tɨ.» 29 Ə Jəju əl-e ə nə: «Ɨre!» Ɓa Pɨyər ḭ me to tɨ, ur dɔ man tɨ, njɨyə dɔ tɨ ɨsɨ re kɨ rɔ Jəju tɨ. 30 Nə lokɨ Pɨyər oo nəl kɨ ɨsɨ ɨlə ɓa, ɓəl ra-e adɨ ɨlə ngɨrə nduy man, adɨ no̰ ə nə: «Ɓaɓe, ajɨ-m!» 31 Ə kalangɨ ba, Jəju ɨlə jine uwə-n Pɨyər, ɓa əl-e ə nə: «Ḭ dəw kɨ kadɨ-me ləi e ndɨkɨri ba, ra ban ə ɨɓadɨ ə?» 32 Nɨngə lokɨ ali taa me to tɨ ɓa, gɨn nəl gangɨ. 33 Ə njé kɨ ɨsi me to tɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ, ɓa əli-e əi nə: «Təkɨ rɔjetɨ, ḭ NGon lə Luwə wa!»

Jəju nga njé mo̰y je dɔnangɨ Gənəjarətɨ tɨ

(Mk 6.53-56)

34 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɨndəi ba gangi nɨngə, tḛḛi dɔnangɨ Gənəjarətɨ tɨ. 35 Dɨje kɨ loe tɨ gəri Jəju, adɨ ɨləi kɨlə kɨ lo lo, dɔnangɨ kɨ Gənəjarətɨ tɨ ba pətɨ, ə dɨje rəi kɨ njé mo̰y je pətɨ rɔe tɨ. 36 Dɨje no̰i dɔ Jəju tɨ kadɨ ɨyə̰ njé mo̰y je adɨ ɔdi ta kɨbɨ lie par ə a ɨngəi rɔ nga, ɓa dɨje pətɨ kɨ ɔdi ta kɨbɨ lie ɨngəi rɔ nga tɔ.

15

Jəju əl ta kɨ dɔ nḛ jibəl ɓe tɨ

(Mk 7.1-13)

1 *Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je lə Luwə kɨ madɨ je ḭ Jorijaləm tɨ, rəi ɨngəi Jəju dəji-e əi nə: 2 «MBa ri ə njé ndo je ləi təli rɔde go nḛ jibəl ɓe tɨ lə kaje je al ə? Jɨ dəjɨ be tadɔ togi jide al par ə usoi nḛ.» 3 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «NGa səi, mba ri ə ɨtəli rɔsi go ndu-kun tɨ lə Luwə al mbata nḛ jibəl ɓe ləsi ə? 4 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə əl ə nə: “Ɔsɨ gon bawi kɨ ko̰i.” Taa əl ɓəy ə nə: “Dəw kɨ tajɨ bawne ə se kone asɨ ta koy✡.” 5 Nə səi, əli əi nə: “Dəw kɨ əl bawne ə se kone ə nə: ‹Nḛ majɨ je kɨ re m-a m-ɔsɨ-n sɔli e kadɨ-kare kɨ m-ɨndə ta dangɨ mbata lə Luwə ngata,› ɓa, 6 dəwe kɨn aw kɨ ndoo kadɨ ɔsɨ gon bawne al ngata. Lo kɨn tɨ, ɨsɨ tuji kɨ ta lə Luwə mbata nḛ jibəl ɓe ləsi.” 7 Səi njé kədɨ kəm dɨje, ta kɨ Luwə əl kɨ ta nje kəl ta kɨ tane tɨ Ejay dɔsi tɨ e ta kɨ rɔjetɨ. Luwə əl ə nə:

8 “Gɨn dɨje kɨn ɔsi gonm kɨ nda tade kare,

Nə mede e sa̰y səm.

9 Tɔjɨ kɨ ɨsɨ ɨləi dɔm tɨ, ndae goto,

Tadɔ nḛ ndo je kɨ ɨsɨ ndoi dɨje ka,

E kəm-kədɨ kɨ ḭ rɔ dɨje tɨ tɔ✡.”»

Nḛ kɨ nje təl dəw nḛ kɨ to njḛ tɨ

(Mk 7.14-23)

10 Go tɨ, Jəju ɓar kosɨ dɨje kɨ rɔne tɨ, ə əl-de ə nə: «Uri mbisi majɨ oi ta ləm, ə kadɨ ɨgəri mee tɔ. 11 Nḛ madɨ kɨ ḭ taga aw ta dəw tɨ kɨ a təl-e nḛ kɨ to njḛ tɨ ta kəm Luwə tɨ goto. Nə nḛ kɨ tḛḛ ta dəw tɨ ə a təl dəw kɨ nḛ kɨ to njḛ tɨ.» 12 Lo kɨn tɨ, njé ndo je lə Jəju rəi rɔe tɨ əli-e əi nə: «Ta kɨ əl kɨn to me *Parɨsɨ je ngay, kɨn ɨgər ma?» 13 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Kagɨ kɨ ra kɨ Bai mə-e al, a ɔri-e kɔ. 14 Ɨyə̰i-de, əi njé kəm tɔ je kɨ ɨsɨ ndɔri njé kəm tɔ je. NGa nɨngə, re nje kəm tɔ ndɔr nje kəm tɔ ɓa, joo pu a osi me ɓe tɨ.» 15 Ə Pɨyər un ta əl-e ə nə: «Ɔr me kujɨ ta kɨn adɨ j-o.» 16 Ɓa Jəju əl ə nə: «Adɨ səi je wa ka ɨgəri nḛ al tɔ a? 17 Adɨ m-əl səsi, nḛ je pətɨ kɨ ɔdɨ ta dəw, a aw tḛḛ kandae tɨ, ɓa go tɨ ə, tḛḛ kɔ, aw ɓe sḭ tɨ. 18 Nə nḛ kɨ tḛḛ ta dəw tɨ, e nḛ kɨ ḭ nga̰me dəw tɨ, nɨngə e kɨn ə e nḛ kɨ nje təl dəw nḛ kɨ to njḛ tɨ. 19 NGa̰ me dəw ə e lo kɨ mər ta je kɨ majal ɨsɨ tḛḛ tɨ, kɨ tɔl-naa, kɨ kuwə marɨm, kɨ kaya kɨ ra, kɨ ɓogɨ, kɨ ma najɨ kɨ ngom, kɨ kəl ta kɨ majal dɔ-naa tɨ. 20 Əi je kɨn ə əi nḛ je kɨ ɨsɨ təli dəw nḛ kɨ to njḛ tɨ; nə kuso nḛ, kɨ kanjɨ togɨ ji, a təl dəw nḛ kɨ to njḛ tɨ al.»

Dəne kɨ Kana tɨ adɨ mene Jəju

(Mk 7.24-30)

21 Jəju ḭ loe tɨ no̰o̰, ɔr rɔne aw dɔnangɨ tɨ kɨ Tɨr kɨ Sɨdo̰. 22 Nɨngə yə, dəne kɨ Kana tɨ kare tḛḛ no̰o̰ re, ɓa un ndune kɨ taa əl ə nə: «Ɓaɓe, *NGon ka Dabɨdɨ, o kəm-to-ndoo ləm! tadɔ ndɨl kɨ majal adɨ ko̰ ngonm kɨ dəne ngay.» 23 Nə Jəju ɨle ta tɨ al. Ɓa njé ndo je lie rəi rɔe tɨ, əli-e əi nə: «Ɨtuwe kɔ goje tɨ, tadɔ a ɨndə ndu goje tɨ.» 24 Ə Jəju ɨlə tɨ ə nə: «E ngan *Isɨrayəl je, kɨ toi tə batɨ je kɨ nayḭ-naa be kam par ə Luwə ɨlə-m kɨ rɔde tɨ.» 25 Nə dəne re ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ ə nə: «Ɓaɓe, ɨre ɨra səm!» 26 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «E go tɨ al kadɨ dəw un nḛ kuso lə ngan je, ɨlə adɨ ngan bɨsɨ je.» 27 Ɓa dəne əl Jəju ə nə: «E rɔjetɨ Ɓaɓe, nga ke ə, ngan bɨsɨ je kɨ ai gɨn tabɨlə tɨ, a usoi yongɨrɔ nḛ je kɨ tḛḛ ta ɓade je tɨ tosɨ nangɨ tɔ.» 28 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-e ə nə: «Dəne, kadɨ-me ləi bo ngay! Nɨngə kadɨ ɨngə nḛ kɨ to rɔi kɨn, təkɨ ɨdəjɨ-n.» Ɓa ngone kɨ dəne ka kɨn, ɨngə rɔ nga dɔ kade tɨ wa kɨn no̰o̰ tɔ.

Jəju ajɨ njé mo̰y je ngay

(Mk 7.31-37)

29 Jəju ɔtɨ loe tɨ no̰o̰, aw ta ba tɨ kɨ Galile. Al aw dɔ mbal tɨ, ɨsɨ nangɨ. 30 Kosɨ dɨje ngay rəi rɔ Jəju tɨ kɨ njé mətɨ je, kɨ njé kəm tɔ je, kɨ njé kɨngə tujɨ je, kɨ njé mbi bəy je, taa njé mo̰y je kɨ rangɨ ngay no̰o̰ ɓəy. Rəi kɨ njé mo̰y je kɨn ɓuki-de no̰ Jəju tɨ, ɓa Jəju ajɨ-de. 31 E nḛ kɨ ətɨ kosɨ je ɓəl ngay, kadɨ njé mbi bəy je əli ta nɨm, njé kɨngə tujɨ je ɨngəi rɔ nga nɨm, njé mətɨ je njɨyəi nɨm, taa njé kəm tɔ je ka ooi lo nɨm tɔ, adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ lə *Isɨrayəl je.

Jəju adɨ nḛ kuso dɨbɨ dɨje usoi ɓəy

(Mk 8.1-10; Mt 14.13-21)

32 Jəju ɓar njé ndo je ləne əl-de ə nə: «M-o kəm-to-ndoo lə kosɨ dɨje kɨn, tadɔ ndɔ mɨtə ɓone ə əi səm naa tɨ, nɨngə, nḛ kɨ kadɨ usoi goto. Ɓa m-ge kadɨ m-tuwə-de kɨ mede kɨ ɓo ba al, nə tə ɓo ḭ taa tɔgɨde rəbə.» 33 Ə njé ndo je lie dəji-e əi nə: «J-a j-ḭ kɨ mapa ra dɨlə lo tɨ ne, ə kosɨ dɨje kɨ ətɨ ɓəl be kɨn a usoi asɨ-de ə?» 34 Ɓa Jəju dəjɨ-de ə nə: «Mapa kɨ jisi tɨ e ban ə?» Ə əli-e əi nə: «Mapa e sɨri kɨ ngan kanjɨ je ndə̰y dɔ tɨ.» 35 Ə Jəju əl kosɨ dɨje kadɨ ɨsi nangɨ. 36 Ɓa ɔy mapa kɨ sɨri kɨ ngan kanjɨ je ka kɨn jine tɨ, ra oyo Luwə dɔ tɨ, nɨngə gangɨ naa tɨ, adɨ njé ndo je ləne, adɨ adi kosɨ dɨje usoi. 37 Dɨje pətɨ usoi nḛ ndani, adɨ njé ndo je kawi gɨnde je kɨ nay, kare sɨri. 38 Dɨje kɨ usoi nḛ, asi dɨngəm je dɨbɨ sɔ, kɨ kanjɨ tɨdə dəne je kɨ ngan je. 39 Go tɨ, Jəju tuwə kosɨ je adɨ awi, ɓa al me to tɨ, aw dɔnangɨ Magada̰ tɨ.

16

Parɨsɨ je kɨ Sadusɨ je, dəji nḛ kɔjɨ Jəju

(Mk 8.11-13; Lk 12.54-56)

1 *Parɨsɨ je kɨ *Sadusɨ je rəi rɔ Jəju tɨ, dəji-e kadɨ ra nḛ kɔjɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ adɨ-de n-ooi. Dəji-e be tə kulə kɨ kɨyə mba kuwə-n dəw. 2 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Lokɨ kadɨ aw tə ur nɨngə əli əi nə: “Lo a to majɨ, mbata dɔra̰ kər jo̰.” 3 Lokɨ lo ti kɨ sḭ ɓatɨ nɨngə, əli əi nə: “Ɓone ndi a ədɨ, mbata dɔra̰ kər wuu.” E be ə, asi kadɨ ɨgəri kəm nḛ je kɨ a rai nḛ dɔra̰ tɨ, nə nḛ je kɨ ɨsɨ rai nḛ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone taa asi gər al! 4 Dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, əi dɨje kɨ majal, kɨ njé kuwə marɨm, ndɨgi kadɨ n-ooi nḛ kɔjɨ, nə nḛ kɔjɨ madɨ kɨ rangɨ kɨ kadɨ a ooi ore dɔ nḛ kɔjɨ lə Jonasɨ, goto ngata.» Ɓa ɨyə̰-de, ə ɔtɨ aw.

Əm lə Parɨsɨ je kɨ lə Sadusɨ je

(Mk 8.14-21; Lk 12.1-6)

5 Lokɨ ɨsɨ awi dam ba tɨ kɨ kare, me njé ndo je oy dɔ mapa tɨ kɨ kadɨ ɔyi. 6 NGa nɨngə Jəju əl-de ə nə: «Oi majɨ! Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, ɔjɨ-n dɔ əm lə *Parɨsɨ je, kɨ əm lə *Sadusɨ je.» 7 Nə əi je ɨsɨ məri ta kɨn yo dɔde tɨ əi nə: «E mbata kɔy kɨ j-ɔy mapa al!» 8 Nə Jəju gər ta kɨ mede tɨ, adɨ əl-de ə nə: «Səi dɨje kɨ kadɨ-me ləsi e ndɨkɨri ba, mba ri ə ɨsɨ məri ta kɨ dɔ mapa tɨ kɨ ɔyi al ə? 9 Ɨgəri me nḛ je al ka ɓəy a? Mesi ole dɔ mapa tɨ kɨ mi kɨ dɨngəm je dɨbɨ mi usoi kɨn al a? NDɔ kɨ ɔyi ndəge kɨ nay kare ban ə ɨtəli ə? 10 Taa mapa kɨ sɨri kɨ dɨngəm je dɨbɨ sɔ usoi kɨn ka mesi ole dɔ tɨ al nɨm tɔ a? NDɔ kɨ ɔyi ndəge kɨ nay kare ban ə ɨtəli ə? 11 Ta kɨ m-əl m-ə nə: Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, ɔjɨ dɔ əm lə Parɨsɨ je, kɨ əm lə Sadusɨ je kɨn, e ta kɨ sɔbɨ dɔ mapa al, kɨn ra ban be ə asi kadɨ ɨgəri mee al ə?» 12 Lo kɨn tɨ ngata ə gəri təkɨ əl-de kadɨ n-ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔde tɨ, ɔjɨ dɔ əm ra mapa al, nə ɔjɨ dɔ nḛ ndo lə Parɨsɨ je kɨ Sadusɨ je.

Pɨyər əl təkɨ Jəju e dəw kɨ Luwə mbəte

(Mk 8.27-30; Lk 9.18-21)

13 Lokɨ Jəju aw tḛḛ Səjare tɨ kɨ Pɨlɨpɨ tɨ, dəjɨ njé ndo je ləne ta ə nə: «Dɨje ɨsɨ əli ta kɨ dɔm tɨ təkɨ mi *NGon dəw mi na̰ ə?» 14 Ə njé ndo je əli-e əi nə: «Dɨje madɨ əli əi nə ḭ Ja̰ Batɨsɨ; njé kɨ nungɨ əi nə ḭ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Eli; njé kɨ rangɨ ɓəy əi nə ḭ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Jərəmi al ə kɨ kare dan njé kəl ta je tɨ kɨ ta Luwə tɨ.» 15 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-de ə nə: «NGa səi je wa kɨ dɔsi, əli əi nə mi na̰ ə?» 16 Ə Sɨmo̰ Pɨyər ɨle tɨ ə nə: «Ḭ Kɨrɨsɨ, kɨ Luwə mbəte, NGon lə Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba!» 17 Ɓa Jəju əl Sɨmo̰ ə nə: «Ḭ nje majɨ-kur, Sɨmo̰ kɨ ngon Jonasɨ, tadɔ e dəw ɓa tḛḛ kɨ dɔ nḛ kɨn adi ɨgər al, nə e Bai kɨ nje kɨsɨ me dɔra̰ tɨ taa ə tḛḛ kɨ dɔe adi. 18 NGa nɨngə m-a m-əli m-ə nə ḭ Pɨyər (kɨ kɔr mee nə MBal), nɨngə dɔ mbal tɨ kɨn ə m-a m-ɨndə ngɨrə njé kaw-naa je ləm dɔ tɨ. Tɔgɨ koy a ra sie nḛ madɨ al. 19 M-a m-adi lakəle ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ. Nɨngə nḛ je pətɨ kɨ a dɔɔ dɔnangɨ tɨ ne, a dɔɔi dɔra̰ tɨ tɔ, ə nḛ je pətɨ kɨ a tutɨ dɔnangɨ tɨ ne, a tuti dɔra̰ tɨ tɔ.» 20 Ɓa ndəjɨ njé ndo je kɨ tɔgɨne təkɨ ke n-e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte kɨn, kadɨ əli tae dəw madɨ al.

Jəju əl ta koyne kɨ kḭne lo koy tɨ

(Mk 8.31-9.1; Lk 9.22-27)

21 Ḭ dɔkagɨloe tɨ no̰o̰, Jəju ɨlə ngɨrə tɔjɨ njé ndo je adɨ gəri təkɨ, sɔbɨ kadɨ n-aw Jorijaləm, n-ɨngə ko̰ ngay ji ngatɔgɨ je tɨ lə *Jɨpɨ je, kɨ kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je. A tɔli-ne, nə ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koyne ɓa, n-a n-tḛḛ lo koy tɨ. 22 Nə dɔ ta tɨ kɨn, Pɨyər ɔr Jəju aw sie dəbɨ kare, nɨngə ɨlə ngɨrə kɔl sie ə nə: «Ɓaɓe! Luwə a ngəm-i, nḛ kɨn a rai al!» 23 Nə Jəju təl rɔne, əl Pɨyər ə nə: «Ɨtəl gogɨ *Sata̰, ɔr rɔi kɔ gom tɨ! Ḭ jɨgɨ kɨ nje tɨgə-m, tadɔ mər ta ləi e mər ta kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ al, nə e mər ta lə dɨje.»

24 Nɨngə go tɨ, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Re dəw madɨ ndɨgɨ njɨyə gom tɨ nɨngə, kadɨ oo rɔne tə nḛ madɨ al, kadɨ e wa un kagɨ-dəsɨ koy ləne, ə re un gom. 25 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ge kajɨ rɔne ne wa dɔnangɨ tɨ ne a tḭ ta rɔne. Nə dəw kɨ tḭ ta rɔne kɨ mbata ləm, a ɨsɨ kɨ dɔne taa gogɨ. 26 Kɨn ə re dəw ɨngə nḛ majɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ tɨgə, nə ndɨle tujɨ ə, maje to ra be ə? Nḛ madɨ kɨ dəw a adɨ ɔr-n to ndɨlne to no̰o̰ a? 27 Mi *NGon dəw m-a m-re kɨ malayka je ləm me tɔɓa lə Bai Luwə, nɨngə m-a m-ɨgə dəw kɨ ra go jie kɨ go kɨlə rae tɨ. 28 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: dɨje madɨ dansi tɨ ne a oyi al ɓəy ə, a ooi-mi NGon dəw kɨ m-a m-re tə NGar kɨn.»

17

Jəju mbəl rɔne

(Mk 9.2-3; Lk 9.28-36)

1 NDɔ mehḛ go tɨ nɨngə, Jəju ɔr Pɨyər nɨm, Jakɨ nɨm, taa Ja̰ kɨ ngoko̰ Jakɨ nɨm tɔ, ə aw səde dɔ mbal tɨ kɨ ngal, sa̰y kɨ ndəge je. 2 Loe tɨ no̰o̰, Jəju mbəl rɔne ta kəmde tɨ. Ta kəme unjɨ tə kadɨ be, taa kɨbɨ kɨ rɔe tɨ ka unjɨ tə kadɨ be tɔ✡. 3 Nɨngə loe tɨ no̰o̰, *Mojɨ əi kɨ Eli tḛḛi kɨ rɔde tɨ hɔy, a əli ta kɨ Jəju. 4 Ə Pɨyər un ta əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, kɨn ə j-ɨsi lo kɨn tɨ ne be par ə majɨ ngay. Re ɨge ə, m-a m-ra kəy-lo mɨtə: kare e ya̰i, kare e ya̰ Mojɨ, ə kɨ kare e ya̰ Eli tɔ.» 5 Lokɨ Pɨyər a əl ta tane tɨ ba ɓəy nɨngə yə, kɨl ndi kɨ kunje to, ḭ səbɨ dɔde lɨtɨ. Ɓa ndu ta madɨ tḛḛ me kɨl ndi tɨ ə nə: «E kam e NGonm kɨ m-ndɨge ngay, e kɨ nəl-m ngay kadɨ m-kɔte, ə oi ta lie.» 6 Lokɨ njé ndo je ooi dɔ ta kɨn ɓa, osi kɨ ta kəmde nangɨ, ɓəl tɔl-de. 7 Ə Jəju re rɔde tɨ, ɔdɨ-de ə əl-de ə nə: «Ḭ taa, ə adi ɓəl ra səsi al.» 8 NGa nɨngə, lokɨ əi nə n-uni kəmde kɨ taa ɓa, ooi dəw madɨ kɨ rangɨ al, ooi Jəju kɨ karne ba par.

9 Lokɨ ḭḭ dɔ mbal tɨ ɨsɨ uri kɨ nangɨ, Jəju ɨndə ndu kɨn no̰de tɨ ə nə: «Əli nḛ kɨ ra nḛ adɨ oi kɨn dəw madɨ al, bɨtɨ kadɨ mi *NGon dəw m-tḛḛ dan njé koy je tɨ.» 10 Go tɨ, njé ndo je dəji-e əi nə: «MBari wa bangɨ ə, njé ndo ndu-kun je əi nə sɔbɨ kadɨ Eli re kəte taa ə?✡» 11 Ə ɨlə-de tɨ ə nə: «E kɨ rɔjetɨ kadɨ Eli a re kadɨ ra go nḛ je pətɨ adɨ asɨ-naa gogɨ.» 12 Nɨngə mi, adɨ m-əl səsi madɨ oi, Eli re ngata, nə dɨje gəri al, adɨ rai sie nḛ kɨ mede ge. Be tɔ ə, mi NGon dəw ka m-a m-ɨngə-n ko̰ jide tɨ. 13 Lo kɨn tɨ, njé ndo je gəri kadɨ ta kɨ Jəju əl-de kɨn sɔbɨ dɔ Ja̰ Batɨsɨ.

Jəju nga ngon kɨ nje damsɨl

(Mk 9.14-29; Lk 9.37-43)

14 Lokɨ təli ɨsɨ rəi kɨ rɔ kosɨ dɨje tɨ, dɨngəm madɨ kare re rɔ Jəju tɨ, ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ, əl-e ə nə: 15 «Ɓaɓe, o kəm-to-ndoo lə ngonm kɨ dɨngəm, kɨ damsɨl ra-e adɨ ɨngə ko̰ ngay kɨn. Taa taa, ɨsɨ tosɨ kɨ poro je, kɨ me man tɨ je. 16 M-re sie rɔ njé ndo je ləi, nə asi kadɨ adi-e ɨngə rɔ nga, al.» 17 Lo kɨn tɨ, Jəju un ta əl ə nə: «Səi dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨ səi njé me nga̰ je, səi njé ra nḛ kɨ majal, kadɨ tə m-ɨsɨ səsi dɔkagɨlo ban ɓəy taa adi mesi ə? Kadɨ m-a m-ɔsɨ gɨnsi dɔkagɨlo ban ɓəy taa ə? Ɨrəi kɨ ngon rɔm tɨ ne.» 18 Ɓa Jəju ndangɨ ndɨl kɨ majal ade tḛḛ rɔ ngon tɨ, par ə ta naa tɨ no̰o̰, ngon ɨngə rɔ nga.

19 Go tɨ, njé ndo je rəi rɔ Jəju tɨ, lokɨ əi sie kɨ karde ba, dəji-e əi nə: «MBari ə je j-asɨ kadɨ jɨ tuwə ndɨl kɨ majal kɨn al ə?» 20 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Asi al, mbata kadɨ-me ləsi e ndɨkɨri ba. Nɨngə kadɨ m-əl səsi təkɨ rɔjetɨ, re awi kɨ kadɨ-me kɨ e ndɨkɨri ba tə ka̰ kagɨ kɨ ɓari-e mutadɨ kɨn be mɨndɨ ka, a əli mbal kam əi nə: “Ɔtɨ, aw a nu be” ə, a ɔtɨ kadɨ aw a. Nḛ kɨ a dum dɔsi goto. [ 21 Taa ko ndɨl je kɨ be kɨn, dəw a tuwə-de kɨ takul kəl ta kɨ Luwə kɨ kɔgɨ rɔ nḛ kuso par.»]

Jəju təl əl ta kɨ dɔ koyne tɨ kɨ kḭne lo koy tɨ ɓəy

(Mk 9.30-32; Lk 9.43-45)

22 NDɔ kare njé ndo ɨsi naa tɨ pətɨ Galile tɨ, ə Jəju əl-de ə nə: «A ɨləi-mi *NGon dəw ji dɨje tɨ, 23 kadɨ a tɔli-mi, nə ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koym ə, m-a m-ḭ taa lo koy tɨ.» Ta kɨn ɔr tɔgɨ njé ndo je ə təl ɔr ɓəy.

Jəju əi kɨ Pɨyər ɨgəi la-mbə kɨ me kəy tɨ lə Luwə

24 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je rəi tḛḛi Kapərnayɨm tɨ, njé kɨ ɨsɨ taai la-mbə me kəy tɨ lə Luwə rəi rɔ Pɨyər tɨ dəji-e əi nə: «NJe ndo səsi nḛ ɨgə la-mbə kɨ me kəy tɨ lə Luwə al a?✡» 25 Ə Pɨyər ɨlə-de tɨ ə nə: «Oyo, ɨgə la-mbə.» Nɨngə lokɨ Pɨyər re tḛḛ ɓe ɓa, Jəju un ta kəte əl-e ə nə: «Mər ta ləi e ri ə Sɨmo̰? Na̰ je ə əi njé kɨgə la-mbə je kɨ njé kɨgə nḛ kɨ ngar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne gangi dɔ dɨje tɨ ə? E ngan njé ɓe je ə se e mba je ə?» 26 Ə Pɨyər əl-e ə nə: «E mba je.» Lokɨ ə nə: «MBa je», Jəju ə nə: «Re e be ə, ngan njé ɓe je, ai kare ən. 27 Nə re e be ka, kadɨ je jɨ təl jɨgɨ tɨgə dɨje kam al, ə aw baa, ɨlə kuy, uwə-n kanjɨ kɨ dɔsa̰y kɨ a re un kuy, nɨngə ɨtḛḛ tae, ɓa a ɨngə sɨlə kare mbɔe tɨ, kadɨ ɨgə-n la-mbə ləi tɔ, ya̰m tɔ.»

18

Dəw kɨ e kɨ bo me ɓeko̰ tɨ lə Luwə

(Mk 9.33-37; Lk 9.46-48)

1 Dɔ kade tɨ wa kɨn, njé ndo je rəi dəji Jəju əi nə: «Na̰ ə e kɨ bo me ɓeko̰ tɨ lə Luwə ə?» 2 Ə Jəju ɓar ngon kɨ du ade re a dande tɨ, 3 nɨngə əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re ɨtəli ɨtoi tə ngan je kɨ du be al ə, a uri me ko̰ɓe tɨ lə Luwə al jagɨ. 4 Dəw kɨ sɔl dɔne lɔm lɔm tə ngon be ə, dəwe kɨn a e kɨ bo ngay me ɓeko̰ tɨ lə Luwə. 5 Re dəw uwə ngon kɨ be kɨn rɔne tɨ, me tɔm tɨ ə, e mi wa ə dəwe kɨn uwə-m rɔne tɨ.

Jəju ndəjɨ dɨje dɔ majal tɨ

(Mk 9.42-48; Lk 17.1-2)

6 «Kɨn ə təkɨ dəw madɨ ra adɨ kɨ kare dan njé kɨ du tɨ kɨ adi-mi mede, osɨ me majal tɨ ə, e sotɨ ngay ɓəy mbata tɨ lie kadɨ dɔɔi mbal kɨ bo ngay mɨnde tɨ, ə ɔsi-e, ɨləi-e ɓul ba tɨ. 7 Kəm-to-ndoo kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ njé re kɨ nḛ je kɨ ɨsɨ tɨgəi madɨde je jɨgɨ tɨ adɨ osi. Təkɨ rɔjetɨ, sɔbɨ kadɨ nḛ je kɨ njé tɨgə dɨje jɨgɨ tɨ toi, nə kəm-to-ndoo e lə dəw kɨ nje ra kadɨ dəw osɨ. 8 Kɨn ə jii, ə se njai rai-ni adɨ osɨ me majal tɨ ə, ɨgangɨ-de ɨlə-de kɔ sa̰y. Tadɔ, e sotɨ ngay kadɨ ɨngə kajɨ kɨ jii kɨ kare, ə se kɨ njai kare wa, ɨtə kadɨ ɨngəm jii je joo pu, ə se njai je joo pu wa, ə ɨləi-ni me por tɨ kɨ gɨne a gangɨ al kɨn. 9 Kɨn ə kəmi kare rai adɨ osɨ majal tɨ ə, ɔr-e ɨle kɔ sa̰y. Tadɔ, e sotɨ kadɨ ɨngə kajɨ kɨ kəmi kɨ kare, ɨtə kadɨ ɨngəm ka̰ kəmi je joo pu, ə ɨləi-ni me dɨlə por tɨ lə su. 10 Oi majɨ! Kadɨ ɨkɨdi kɨ kare dan ngan je tɨ kɨn al, tadɔ, təkɨ rɔjetɨ, malayka je ləde ɨsi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, ta kəm Bai tɨ kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ taa. [ 11 MBata mi *NGon dəw m-re mba kajɨ dɨje kɨ tade tḭ.] *

Kujɨ ta dɔ batɨ tɨ kɨ nay

(Lk 15.3-7)

12 «Dəw madɨ aw kɨ batɨ je ɓu, ə e kɨ kare nay nɨngə, ɨyə̰ ndəge je kɨ dɔ jikare gɨde jikare dɔ wale tɨ, ə aw sangɨ e kɨ nay ka kɨn. Ə se kɨ go koe tɨ ləsi, ta ri ə a əli dɔ lo kɨn tɨ wa? 13 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re ɨngə batɨ kɨ nay kɨn ə, rɔe a nəl-e ngay dɔe tɨ ɨtə njé kɨ dɔ jikare gɨde jikare kɨ nayḭ-naa al kɨn. 14 Be tɔ ə, Bawsi kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ, ge kadɨ kɨ kare ka tae tḭ dan ngan je tɨ kɨn al.»

Rəbɨ kɨngə dəw kɨ ra majal

15 «Lokɨ ngoko̰i ra majal ə, aw ɨnge, səi sie joo ba, ɓa ɨlə ji dɔ majal tɨ lie kɨ ra, ade gər. Re oo ta ləi ɓa, ḭ ɨngə ngoko̰i gogɨ. 16 A re oo ta ləi al ɓa, aw un dəw kɨ rangɨ kare, ə se dɨje joo wa səi, aw ɨnge-n ɓəy. Ɨra be mba kadɨ “nḛ je pətɨ e kɨ kun-ndu dɔ tɨ kɨ go ta tɨ lə dɨje joo ə se mɨtə kɨ kadɨ mai naje✡.” 17 Kɨn ə re mbatɨ koo ta ləde ə, əl njé kaw-naa je. Ə re mbatɨ koo ta lə njé kaw-naa je ɓəy tɔ nɨngə, kadɨ o-e tə dəw kɨ gər Luwə al, ə se tə nje taa la-mbə be. 18 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: nḛ je pətɨ kɨ a dɔɔi dɔnangɨ tɨ ne, a dɔɔi dɔra̰ tɨ tɔ, ə nḛ je pətɨ kɨ a tutɨ dɔnangɨ tɨ ne, a tuti dɔra̰ tɨ tɔ.»

19 «Təkɨ rɔjetɨ, m-əl səsi m-adɨ ɨgəri ɓəy təkɨ re dɨje joo dansi tɨ, ɨndəi ndude naa tɨ dɔnangɨ tɨ ne, kadɨ dəji nḛ ri kɨ uwə mede ə, Bai kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ a adɨ-de. 20 Tadɔ lo kɨ dɨje joo ə se mɨtə kawi-naa tɨ, me tɔm tɨ ə, mi dande tɨ no̰o̰.»

Kɨyə̰ go majal je lə naa kɔ

21 Lo kɨn tɨ, Pɨyər ɔtɨ kɨ rɔ Jəju tɨ dəje ə nə: «Ɓaɓe, kɨn ə ngokom ra səm majal ə, kadɨ m-ɨyə̰ go kɔ nja ban m-ade ə? Kadɨ m-ɨyə̰ go kɔ bɨtɨ nja sɨri a?» 22 Ə Jəju əl-e ə nə: «M-əl m-ə nə bɨtɨ nja sɨri al, nə bɨtɨ nja dɔsɨri nja sɨri.

23 «E be ə, ko̰ɓe lə Luwə to tə ta kɨn be. NDɔ kare ngar madɨ ge kadɨ njé ra kɨlə je ləne ɨdəi kɔr nḛ je ləne no̰ne tɨ adɨ n-oo. 24 Ə ɨlə ngɨre, adɨ rəi kɨ e kɨ kadɨ a ade la kɨ dum kɨdə kɔre. 25 Nə dɨngəm ka kɨn aw kɨ nḛ kɨ kadɨ ɨgə-n kɨrə kɨn al, adɨ ɓae un ndune kadɨ gati sie kɨ nee, kɨ ngane je, kɨ nḛ majɨ je lie ba pətɨ to kɨrə tɨ kɨn. 26 Ə nje ra kɨlə osɨ nangɨ no̰ ɓane tɨ, no̰ uwə njae ə nə: “Ɨsɨ səm dɔ tɨ, ə m-a m-ɨgə-i kɨrə kɨn pətɨ.” 27 NGa ə, lo kɨn tɨ, ɓae oo kəm-to-ndoo lie, adɨ ɨyə̰ kɨrə kɨ dɔe tɨ kɨn kɔ, ə ɨyḛ adɨ aw kare.

28 «Lokɨ dəw kɨ kɨrə e dɔe tɨ ka kɨn ə nə n-tḛḛ kɨ taga ɓa, ɨngə madɨ-kɨlə lie kare kɨ e, aw kɨ kɨrə ləne kɨ ndə̰y be par dɔe tɨ, ə osɨ sie uwe, səngɨrə mɨnde, nɨngə əl-e ə nə: “Ɨgə-m kɨrə kɨ dɔi tɨ!” 29 Ə made osɨ nangɨ no̰e tɨ, no̰ dɔe tɨ ə nə: “Ɨsɨ səm dɔ tɨ, ə m-a m-ɨgə-i kɨrə kɨn.” 30 Nə mbatɨ, adɨ aw sie bɨtɨ ɨle dangay tɨ, ngɨnə-n ta kɨrə kɨ kadɨ ɨgə-ne. 31 Lokɨ madɨ kɨle je ooi nḛ kɨ ra kɨn ɓa, to rɔde ngay adɨ awi ɔri poy nḛ je kɨn pətɨ ɓade adi-e oo. 32 Ə ngar ɓar-e ade re, ɓa əl-e ə nə: “Ḭ nje ra kɨlə kɨ majal, m-ɨyə̰ go kɨrə kɨ dɔi tɨ pətɨ kɔ mbata no̰ kɨ ɨno̰ dɔm tɨ. 33 NGa ḭ, ri ə ɔgi kadɨ o kəm-to-ndoo lə madi təkɨ mi m-o-n kəm-to-ndoo ləi kɨn be tɔ ə? 34 Lo kɨn tɨ, wongɨ ra ɓae dɔe tɨ ngay, adɨ ɨlə sie dangay tɨ, lo ra kɨlə tɨ kɨ ko̰, bɨtɨ kadɨ ɨgə-n kɨrə kɨ dɔne tɨ pətɨ tɨgə. 35 Nɨngə Jəju ɨlə dɔ tɨ ə nə: E be tɔ ə, Bai kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ taa, a ra-n səsi, lokɨ dəw madɨ dansi tɨ, ɨyə̰ go majal kɔ kɨyə̰ kɨ ḭ nga̰me tɨ adɨ ngokone, al.”»

19

Ta kɨ dɔ gangɨ-naa tɨ lə dəne kɨ dɨngəm

(Mk 10.1-12)

1 Lokɨ Jəju tɔl ta ta je ɓa, ɔtɨ Galile tɨ, aw dɔnangɨ Jude tɨ, gɨdɨ ba Jurdḛ tɨ. 2 Kosɨ dɨje ngay uni goe, adɨ ajɨ-de dɔ mo̰y je tɨ ləde. 3 *Parɨsɨ je ɔti rəi rɔ Jəju tɨ, dəji-e ta tə kulə kɨ kɨyə mba kuwə-n dəw əi nə: «NDu-kun adɨ ta rəbɨ kadɨ dɨngəm tuwə-n nene, ɔjɨ dɔ nḛ kɨ ra kɨ ra adɨ nəl-e al ə se adɨ ta rəbɨ al ə?» 4 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Ɨtɨdəi ndu Luwə kɨ ndangi kɨn al bɨtɨ a? NDu Luwə əl ə nə: “Lo kɨlə ngɨrə kɨndə nḛ je tɨ, NJe kɨndə nḛ je ra dɨngəm əi kɨ dəne✡, 5 nɨngə əl ə nə: E be ə, dɨngəm a ɨyə̰ kone je kɨ bawne je, ə a tɨyə̰i-naa kɨ nene, kadɨ təli darɔ kɨ kare✡. 6 Lo kɨn tɨ, a əi joo al ngata, nə əi darɔ kɨ kare ba. Nɨngə nḛ kɨ Luwə dɔɔ naa tɨ, majɨ kadɨ dəw gangɨ naa tɨ al.”» 7 Ɓa əli Jəju əi nə: «NGa ra ban be ə *Mojɨ adɨ ndu ə nə re dɨngəm tuwə nene ɓa majɨ kadɨ ade makɨtɨbɨ gangɨ-naa jie tɨ ə?✡» 8 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «E kɨ mbata me nga̰ ləsi ə Mojɨ adɨ-n səsi ta rəbɨ kadɨ ɨtuwəi nesi je, nə lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ, e be al. 9 NGa nɨngə, adɨ m-əl səsi, re dəw tuwə nene, mbata nḛ kɨ rangɨ, ɓɨ e ta lə kaya kɨ ra, al, ə taa dəne kɨ rangɨ ə, dəwe kɨn təl nje kuwə marɨm.»

10 Lo kɨn tɨ, njé ndo je əli-e əi nə: «Re e kɨn ə e ndu kɨ to dɔ dɨngəm tɨ kɨ rɔ dəne tɨ ə, taa dəne al e sotɨ.» 11 Ə Jəju əl-de ə nə: «Dɨje pətɨ gəri me ta kɨn al, nə njé kɨ Luwə adɨ-de ta rəbe par. 12 Dɨje madɨ əi no̰o̰, taai dəne al, mbata tɔgɨde sangɨ dəne goto, nɨngə e nḛ kɨ tḛḛi me ko̰de tɨ nu; njé kɨ madɨ je e mbata kɔr kɨ ɔri-de kujɨ, ə njé kɨ nungɨ, mbati taa dəne mbata ko̰ɓe lə Luwə tɔ. Dəw kɨ asɨ kadɨ gər me ta kɨn ɓa kadɨ gər.»

Jəju njangɨ dɔ ngan je kɨ du

(Mk 10.13-16; Lk 18.15-17)

13 Dɨje rəi kɨ ngan je kɨ du rɔ Jəju tɨ kadɨ njangɨ dɔde, ə əl ta kɨ Luwə kɨ mbata tɨ ləde, nə njé ndo je kɔli səde. 14 Ə Jəju əl ə nə: «Ɨyə̰i ngan je du adi-de rəi kɨ rɔm tɨ, ɓɨ ɔgi-de ta rəbɨ al, tadɔ ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ e ya̰ dɨje kɨ toi tə ngan je kɨ du be.» 15 Go tɨ, Jəju njangɨ dɔde, ɓa ɔtɨ ɨlə dɔne aw lo kɨ rangɨ tɨ.

Ta kɨ dɔ ngon kɨ basa tɨ kɨ nje nḛ kɨngə

(Mk 10.17-31; Lk 18.18-30)

16 NDɔ kare, ngon kɨ basa kare re rɔ Jəju tɨ, nɨngə dəje ə nə: «NJe ndo dɨje, e ri kɨ majɨ, ə kadɨ m-ra, ə m-a m-ɨngə-n kajɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ ə?» 17 Ə Jəju əl-e ə nə: «MBa ri ə ɨdəjɨ-m ta dɔ nḛ kɨ majɨ tɨ ə? Dəw kɨ majɨ e kare ba. Re ɨge kadɨ ɨngə kajɨ ɓa, ɨtəl rɔi go ndu-kun je tɨ.» 18 Ə ngon kɨ basa ka kɨn dəjɨ Jəju ə nə: «NDu-kun je kɨ ra ə?» Ɓa Jəju ɨle tɨ ə nə: «A tɔl dəw al, a uwə marɨm al, a ɓogɨ al, a ma najɨ kɨ ngom dɔ madi tɨ al✡, 19 ɔsɨ gon bawi əi kɨ ko̰i, taa a ndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be tɔ✡.» 20 Nɨngə ngon basa ə nə: «Nḛ je kɨn pətɨ, m-təl rɔm go tɨ. NGa kɨ ne kɨn, e ri ɓəy ə nay-m kadɨ m-ra ə?» 21 Ə Jəju əl-e ə nə: «Re ɨge kadɨ asɨ-naa tapɨ ta kəm Luwə tɨ ɓa, aw, ɨgatɨ kɨ nḛ majɨ je ləi pətɨ, adɨ lae njé ndoo je, ɓa a aw kɨ nḛ kɨngə ngay me dɔra̰ tɨ, ə ɨre un gom.» 22 Nə lokɨ ngon basa oo ta je kɨn ɓa, ɔtɨ aw kɨ rɔnəl al, tadɔ e dəw kɨ aw kɨ nḛ kɨngə ngay.

23 Ə Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, a nga̰ ngay kɨ rɔ nje nḛ kɨngə tɨ kadɨ ur me ɓeko̰ tɨ kɨ dɔra̰ tɨ, 24 nɨngə m-təl m-əl səsi ɓəy, e nḛ kɨ nga̰ ngay kadɨ jambal kɨ oi-e kɨn ur bole kon ku nḛ tɨ, nə a nga̰ ngay ɨtə e kɨn ɓəy kadɨ nje nḛ kɨngə ur me ɓeko̰ tɨ lə Luwə.» 25 Ta kɨn ətɨ njé ndo je ɓəl ngay, adɨ əli əi nə: «NGa kɨn ə e be nɨngə, na wa bangɨ ə asɨ kadɨ ɨngə kajɨ ə?» 26 Ə Jəju ɨndə manjɨde ba nɨngə əl-de ə nə: «Kɨ rɔ dɨje tɨ ɓa, dəw kɨ asɨ goto, nə Luwə ɓa, asɨ ra nḛ je pətɨ.» 27 Ə Pɨyər un ta əl-e ə nə: «NGa o je kɨ, j-ɨyə̰ nḛ je ləje pətɨ kɔ, ə j-un goi kɨn, ri ə j-a j-ɨngə ə?» 28 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: ndɔ kɨ nḛ je pətɨ a ɨndəi ngɨrəde kɨndə kɨ sɨgɨ, ə mi *NGon dəw m-a m-ɨsɨ dɔ kɨmbər ko̰ɓe tɨ ləm, kɨ dɨje a ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ kɨn ɓa, səi kɨ uni gom kɨn, səi ka a ɨsi dɔ kɨmbər ko̰ɓe tɨ kɨ dɔgɨ gɨde joo kadɨ ɨgangi ta dɔ gɨn ka *Isɨrayəl tɨ kɨ dɔgɨ gɨde joo. 29 Nɨngə re dəw madɨ, ɨyə̰ kəy ləne, kɨ ngakone je, kɨ konane je, kɨ kone, kɨ bawne, kɨ ngane je ə se dɔnangɨ ləne kɨ mbata ləm ə, a ɨngə nḛ je kɨ al dɔ e kɨn, taa a ɨngə kajɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ tɔ, tə nḛ kɨ sɔbɨ dɔne. 30 NGa nɨngə, dɨje ngay kɨ kəte, a təli njé kɨ gogɨ, ə njé kɨ gogɨ, a təli njé kɨ kəte tɔ.»

20

Kujɨ ta dɔ njé ra kɨlə me ndɔr nju tɨ

1 «Ko̰ɓe lə Luwə to tə ɓa njé ndɔr nju, kɨ tḛḛ kɨ sḭ ɓatɨ ba kadɨ n-ɔy njé ra kɨlə je kadɨ rai kɨlə me ndɔr nju tɨ ləne kɨn be. 2 NDude osɨ naa tɨ kɨ njé ra kɨlə je, kadɨ adɨ-de la kɨ lo ra kɨlə tɨ kɨ ndɔ kare, ɓa adɨ-de awi me ndɔr nju tɨ. 3 Lokɨ tḛḛ kɨ kadɨ kɨ jikare nɨngə, oo njé ra kɨlə je kɨ rangɨ ɓəy, kɨ rəi ai ta mbalo tɨ kɨ kanjɨ ra kɨlə, 4 ə əl-de ə nə: “Səi ka, awi me ndu tɨ ləm ɨrai kɨlə, ə m-a m-adɨ səsi nḛ kɨgə go ji kɨ asɨ go rəbe tɨ.” 5 Ɓa ɔti awi. Lokɨ tḛḛ taga kɨ kadɨ kɨ jam dɔ ɓe tɨ nɨm, kɨ kadɨ kɨ mbɔ ɓe tɨ nɨm ɓa, ra kae tɨ ka kɨn ɓəy. 6 Go tɨ, tḛḛ re kɨ kadɨ kɨ kadɨ ra bɨyə̰ bɨlə nɨngə, oo njé ra kɨlə je kɨ rangɨ ɓəy, kɨ rəi ai no̰o̰, ə əl-de ə nə: “Ra ban ə ɨsi lo kɨn tɨ lo sɔl, kɨ kanjɨ ra kɨlə ə?” 7 Ə ɨləi-e tɨ əi nə: “Dəw kɨ un-je kɨlə tɨ goto.” Ə əl-de ə nə: “Səi ka, awi me ndu tɨ ləm ɨrai kɨlə tɔ.”

8 «Lokɨ kadɨ ur nɨngə, ɓa nje ndɔr nju əl nje ngəm nḛ lie kare ə nə: “Ɨɓar njé ra kɨlə je, ə adɨ-de nḛ kɨgə go jide, ɨlə ngɨre dɔ njé re gogɨ tɨ, ɨtɔl tae dɔ njé re kəte tɨ.” 9 NJé re kɨ kadɨ ra bɨyə̰ bɨlə, na̰ na̰ ka ɨngə la kɨ lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ kare. 10 Lo kɨn tɨ, njé re dɔ kəte rəi ya̰de ngata ɓa, məri kadɨ n-a n-ɨngəi la kɨ ɨtə ya̰ madɨde je, nə əi ka, ɨngəi la kɨ lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ kare wa ka kɨn tɔ. 11 Lokɨ ɨsɨ taai la kɨn, ɓai ta kɨ nje ndɔr 12 əli əi nə: “NJé kɨ rəi gogɨ ne kɨn, rai kɨlə kadɨ-kare ba par, nɨngə ḭ adɨ-de la kɨ asɨ-naa kɨ ya̰je, je kɨ jɨ ra kɨlə sḭ bɨtɨ j-ɨlə kadɨ, adɨ kadɨ ndabɨ-je.” 13 Lo kɨn tɨ, nje ndɔr əl ta kɨ kare dande tɨ ə nə: “Madɨm, nḛ madɨ kare kɨ majal kɨ m-ra səi go. NDuje səi osɨ naa tɨ dɔ la tɨ kɨ lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ kare al ma? 14 Ɨtaa nḛ ləi, ə aw. M-ge kadɨ m-adɨ e kɨ re gogɨ ne kɨn, təkɨ m-adi kɨn be tɔ. 15 E ta ləm mi wa kadɨ nḛ kɨ mem ndɨgɨ ə m-ra kɨ nḛ kɨngə ləm al a? Ə se e ta ləi kadɨ mei o̰i mbata majɨ kɨ m-ra a?” 16 NGa nɨngə Jəju ɨlə tɨ ə nə: E be ə, njé kɨ gogɨ a təlii njé kɨ kəte, ə njé kɨ kəte a təlii njé kɨ gogɨ tɔ.»

Jəju əl ta dɔ koyne tɨ kɨ kḭne lo koy tɨ ɓəy

(Mk 10.32-34; Lk 18.31-34)

17 Ta kaw kɨ Jorijaləm tɨ, lokɨ əi dɔ rəbɨ tɨ, Jəju ɨjə rɔne kɨ njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde e joo dəbɨ kare, nɨngə əl-de ə nə: 18 «Oi, j-ɨsɨ j-awi kɨ Jorijaləm tɨ, nɨngə a ɨləi-mi *NGon dəw ji njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ kɨ njé ndo ndu-kun je. A gangi ta koy dɔm tɨ, 19 nɨngə a ɨləi-mi ji dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al, kadɨ kogi dɔm tɨ je, tɨndəi-mi kɨ ndəy kabɨlay je, ɓəi-mi kagɨ-dəsɨ tɨ je. Nə ndɔ mɨtə lə ndɔ koym ɓa, m-a m-tḛḛ lo koy tɨ.»

Ko̰ Jakɨ əi kɨ Ja̰ dəjɨ nḛ Jəju

(Mk 10.35-45)

20 Go tɨ, ko̰ ngan lə Jəbəde rəi kɨ ngane je rɔ Jəju tɨ, ɓa ko̰ ngan je ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰ Jəju tɨ mba dəje nḛ kare. 21 Ə Jəju dəje ə nə: «E ri ə ɨge ə?» Nɨngə, əl ə nə: «Un ndui kadɨ nganm je kɨ joo kam, dəw kare ɨsɨ dɔ ji ko̰i tɨ, ə e kɨ nungɨ ɨsɨ dɔ ji gəli tɨ tɔ, lokɨ a ɨsɨ dɔ kɨmbər ko̰ɓe tɨ ləi.» 22 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Jəju ɨle tɨ ə nə: «Ɨgəri me nḛ dəjɨ ləsi kɨn al. A asi kadɨ ɨngəi ko̰ kɨ m-aw tə m-ɨngə kam kare mɨndɨ wa?» Ɓa əli əi nə: «Oyo, j-a j-asɨ kare.» 23 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ko̰ kɨ m-aw tə m-ɨngə kam ə a ɨngəi kare, nə ta kɨ ɔjɨ dɔ kɨsɨ dɔ ji ko̰m tɨ, kɨ dɔ ji gəlm tɨ; e ta ləm kadɨ mi ə m-adɨ səsi al. Lo je kɨn to mba dɨje kɨ Bai Luwə ra goe kəte nu kɨ mbata tɨ ləde.» 24 NDəgɨ njé ndo je kɨ dɔgɨ, lokɨ oi ta je kɨn, rɔde nəl-de kɨ ngan lə Jəbəde kɨ joo ka kɨn al. 25 Ə Jəju ɓar-de pətɨ kɨ rɔne tɨ, əl-de ə nə: «Ɨgəri kadɨ njé ko̰ɓe je dɔ gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ɨsi tə jɔgɨ dɔ dɨje tɨ, adi-de ko̰, taa dɨje kɨ njé tɔɓa, o̰i ɓe dɔde tɨ ɓəy tɔ. 26 Nə majɨ kadɨ to be dansi tɨ al. Re dəw madɨ dansi tɨ, ndɨgɨ kadɨ n-e kɨ bo nɨngə, kadɨ təl nje ra kɨlə ləsi pətɨ. 27 Taa re dəw madɨ ndɨgɨ kadɨ n-e dəw kɨ dɔ kəte dansi tɨ nɨngə, kadɨ təl ɓəə kɨlə ləsi tɔ. 28 E be tɔ ə, mi *NGon dəw m-re mba kadɨ dɨje rai kɨlə adi-mi al, nə kadɨ mi ə m-ra kɨlə m-adɨ-de nɨm, taa m-adɨ rɔm kadɨ m-taa-n kosɨ dɨje ngay m-ɨlə-de taa nɨm tɔ.»

Jəju ajɨ njé kəm tɔ je joo

(Mk 10.46-52; Lk 18.35-43)

29 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɨsɨ tḛḛi me ɓe tɨ kɨ Jəriko kɨ taga, kosɨ dɨje ngay njɨyəi gode tɨ mukɨ mukɨ. 30 Nɨngə njé kəm tɔ je joo ɨsi ngangɨ rəbɨ tɨ. Lokɨ ooi kadɨ e Jəju ə ɨsɨ ɨndə də nɨngə, uni ndune kɨ taa əli əi nə: «Ɓaɓe, NGon ka Dabɨdɨ*, o kəm-to-ndoo ləje!» 31 Kosɨ je kəngi-de kəngɨ kadɨ utɨ tade, nə njé kəm tɔ je uni ndude kɨ taa wa ɓəy əi nə: «Ɓaɓe, *NGon ka Dabɨdɨ, o kəm-to-ndoo ləje!» 32 Lo kɨn tɨ, Jəju a lo ka tɨ, ɓar-de, ɓa dəjɨ-de ə nə: «E ri ə, ɨgei kadɨ m-ra madɨ səsi ə?» 33 Ə əli-e əi nə: «Ɓaɓe, jɨ ge kadɨ kəmje tḛḛ, adɨ j-o-n lo!» 34 Jəju oo kəm-to-ndoo ləde, ə ɔdɨ kəmde, par ə ta naa tɨ no̰o̰, kəmde oo lo, adɨ uni goe.

21

Jəju ur Jorijaləm tɨ kɨ kɔsɨ-gon

(Mk 11.1-11; Lk 19.28-40; Ja̰ 12.12-19)

1 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne rəi, ɨndəi dɔ ɓe kɨ Jorijaləm ɓasi, gɨdɨ ɓe tɨ kɨ Bətɨpaje, kɨ kadɨ mbal kagɨ bɨni je tɨ, ɨlə njé ndo je joo, 2 əl-de ə nə: «Awi me ngon ɓe tɨ kɨ a no̰si tɨ kam. Lo kur ə wa kɨ a uri kɨ me ɓe tɨ par ə, a ɨngəi ko̰ koro əi kɨ ngon koro kɨ dɔɔi-de adɨ ai, ɓa ɨtuti-de, ɨrəi səde adi-mi. 3 A re dəw madɨ dəjɨ səsi ta dɔ tɨ ə, əli-e əi nə: “Ɓaɓe ə ge-de”, ə a ɨyə̰-de kalangɨ ba kadɨ ɨtuti-de.

4 «Nḛ kɨn a ra nḛ be mba kadɨ ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ əl kɨn tɔl tane:

5 “Əli dɨje kɨ *Sɨyo̰ tɨ əli əi nə:

Oi ngar ləsi a re dɔsi tɨ,

E dəw kɨ sɔl lɔm lɔm,

Ɨsɨ dɔ ko̰ koro tɨ əi kɨ ngon koro✡.”»

6 *NJé ndo je awi, rai təkɨ Jəju əl-n-de. 7 Rəi kɨ ko̰ koro əi kɨ ngon koro ka kɨn nɨngə, labi kɨbɨ je ləde gɨdɨde tɨ, ɓa Jəju al ɨsɨ dɔ tɨ. 8 Kosɨ dɨje ngay labi kɨbɨ je ləde go rəbɨ tɨ. NJé kɨ na̰ je təti mbi kam je ə tɨləi dɔ rəbɨ tɨ. 9 NJe njɨyə no̰ Jəju tɨ, kɨ njé njɨyə goe tɨ, uni ndude kɨ taa əli əi nə:

«Tɔjɨ e kɨ dɔ NGon ka Dabɨdɨ tɨ!

Nɨngə kadɨ Luwə njangɨ dɔ dəw kɨ re kɨ tɔ Ɓaɓe!

Tɔjɨ e kɨ dɔ NJe kɨsɨ dɔra̰ tɨ taa✡!»

10 Lokɨ Jəju ur Jorijaləm tɨ, lo kɨ me ɓe tɨ ba pətɨ ndɨgɨ ɓɨr ɓɨr. Adɨ dɨje dəji rɔde ta əi nə: «E dəw kɨ ban ə?» 11 Ə kosɨ je ɨləi-de tɨ əi nə: «E Jəju, nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, kɨ Najarətɨ, dɔnangɨ Galile tɨ.»

Jəju tuwə njé ra gatɨ je natɨ kəy tɨ lə Luwə

(Mk 11.15-19; Lk 19.45-48; Ja̰ 2.13-16)

12 Go tɨ, Jəju aw ur natɨ kəy tɨ lə Luwə, nɨngə tuwə njé labɨ nḛ je kɨ njé ndogɨ nḛ je natɨ kəy tɨ lə Luwə kɔ. Jəju sur tabɨlə je lə njé mbəl la je tɨlə, naa tɨ kɨ nḛ kɨsɨ lə njé gatɨ də dum je. 13 Nɨngə əl-de ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “Kəy ləm a ɓari-e kəy kəl ta kɨ Luwə, nə səi, ɨtəli-e lo ɓɔyɔ rɔ tɨ lə njé ɓogɨ je yo✡!”» 14 Lo kɨn tɨ no̰o̰, njé kəm tɔ je kɨ njé mətɨ je, rəi rɔe tɨ natɨ kəy tɨ lə Luwə, adɨ adɨ-de rɔ nga. 15 Lokɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé ndo ndu-kun je ooi nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ Jəju ra-de, kɨ ndu ngan je kɨ ɨsɨ ɓa ə nə: «Tɔjɨ e kɨ dɔ *NGon ka Dabɨdɨ tɨ,» kɨn ɓa, mede o̰-de, 16 adɨ əli Jəju əi nə: «O ta kɨ ngan je a əli kam ta?» Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Oyo, m-o, nə se ɨtɨdəi ndu Luwə kɨ ndangi əi nə:

“Ɨra adɨ ngan je kɨ du, kɨ njé to ta mba tɨ ka, tade ɨlə tɔjɨ dɔi tɨ,” kɨn al wa✡?»

17 Nɨngə lo kɨn tɨ, Jəju ɨyə̰-de no̰o̰, ə tḛḛ me ɓe bo tɨ kɔ, aw Bətani tɨ, aw to nu.

Jəju man kagɨ mbay-kote

(Mk 11.12-14, 20-24)

18 Lo ti kɨ sḭ, Jəju təl ɨsɨ re me ɓe bo tɨ, nɨngə ɓo ra-e. 19 Ə oo kagɨ mbay-kote kɨ a kadɨ rəbɨ tɨ, tɔ kadɨ n-aw gɨn tɨ, nə lokɨ re ɓasi ɓa, oo mbie je par ɓɨ oo kande al. Ə Jəju əl mbay-kote ka kɨn ə nə: «A andɨ gogɨ al bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.» Ɓa loe tɨ no̰o̰, mbay-kote tutɨ. 20 Lokɨ njé ndo je ooi nḛ kɨn ɓa, ətɨ-de ɓəl ngay, adɨ dəji ta əi nə: «Ra ban ə loe tɨ ne par ə kagɨ tutɨ ə?» 21 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re awi kɨ kadɨ-me, ə mesi tɔsɨ al ə, e nḛ kɨ m-ra kɨ mbay-kote kɨn par ə a rai al, nə re əli mbal kam əi nə: “Ɔtɨ lo kɨn tɨ rangɨ, aw osɨ me ba tɨ,” ka nḛ kɨn a ra nḛ. 22 NGa nɨngə, nḛ je pətɨ kɨ a ɨdəji kɨ kadɨ-me, me kəl ta tɨ kɨ Luwə ə, a ɨngəi.»

Ta kɨ dəjɨ dɔ tɔgɨ tɨ kɨ Jəju aw-n

(Mk 11.27-33; Lk 20.1-8)

23 Jəju ur natɨ kəy tɨ lə Luwə, ɨsɨ ndo nḛ dɨje nɨngə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, rəi kɨ rɔe tɨ, dəji-e əi nə: «E kɨ tɔgɨ kɨ ḭ ra ə ɨsɨ ra-n nḛ je kɨn be ə? Ə na̰ tɔ ə adi ndune ə ɨsɨ ɨra-n wa əl-je adɨ j-o?» 24 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «Mi ka m-a m-dəjɨ səsi ta kare ba be tɔ. Re ɨləi-mi tɨ nɨngə, m-a m-əl səsi dəw kɨ adɨ-m ndune kadɨ m-ra-n nḛ je kɨn tɔ. 25 Na̰ ə ɨlə Ja̰ kadɨ ra dɨje batəm ə? E Luwə ə se e dɨje ə?» Nə təli a əli-naa ta dande tɨ əi nə: «Re j-əl-e j-ə nə: “E Luwə ə ɨle” ə, a dəjɨ-je ə nə se ra ban ə j-adɨ Ja̰ meje al wa? 26 A kɨn ə re j-əl j-ə nə: “E dɨje ə ɨləi Ja̰” ə, e ta kɨ rɔ kosɨ je tɨ tɔ, tadɔ dɨje pətɨ ooi Ja̰ kadɨ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ.» 27 Be ə, təli əli Jəju əi nə: «Jɨ gər al.» Ə Jəju ka təl ɨlə-de tɨ ə nə: «Re ɨgəri al ə, mi ka m-a m-əl səsi tɔgɨ kɨ m-ɨsɨ m-ra-n nḛ je kɨn al tɔ.»

Kujɨ ta dɔ ngakonaa je tɨ kɨ joo

28 Jəju əl ta kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «Əli-mi ta ləsi dɔ ta tɨ kɨn adi-mi m-o. Dɨngəm kare aw kɨ ngan dɨngəm je joo, ə un ta əl kɨ dɔsa̰y ə nə: “NGonm, aw ɨra kɨlə me ndɔr nju tɨ ɓone.” 29 Ɓa ngon ka kɨn ɨlə bawne tɨ ə nə: “M-a m-aw al,” ə ɨsɨ ba bɨtɨ nɨngə me uwe kɨ ta, adɨ ḭ aw. 30 Dɨngəm re rɔ ngon tɨ kɨ ko̰ joo, əl-e ka ta kɨ əl ngoko̰e ka kɨn, nɨngə e əl ə nə: “Oyo, m-a m-aw bawm,” ɓa aw al. 31 Ə se dan ngan je tɨ kɨ joo kɨn e kɨ ra ə ra go ndɨgɨ tɨ lə bawne wa?» Ɓa ɨləi Jəju tɨ əi nə: «E kɨ dɔsa̰y.» Ə Jəju əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, njé taa la-mbə je kɨ dəne je kɨ njé ra kaya je a tḛḛi ko̰ɓe tɨ lə Luwə no̰si tɨ. 32 Tadɔ Ja̰ Batɨsɨ re rɔsi tɨ, tɔjɨ səsi rəbɨ kɨ dana, nə ɨtaai mee al, nə njé taa la-mbə je kɨ dəne je kɨ njé ra kaya je taai mee. Ə səi je, oi nḛ kɨn be ka, mesi uwə səsi kɨ ta go gogɨ ɓa adɨ ɨyə̰i nḛ rasi je kɨ majal kɔ, ə ɨtaai mee al.»

Kujɨ ta dɔ njé ra kɨlə me ndɔr nju tɨ, kɨ njé me majal

(Mk 12.1-12; Lk 20.9-19)

33 Go tɨ, Jəju əl-de ə nə: «Uri mbisi oi kujɨ ta kɨ rangɨ ɓəy. Dəw kare kɨ nje ndɔr nju e no̰o̰, nɨngə ɨndə sɨngə gugɨ gɨde wukɨ. Ur ɓe kadɨ tə mborəi man nju tɨ, nɨngə ur nḛ tə ta kagɨ be, kadɨ dɨje ɨsi dɔ tɨ ngəmi ndɔr ka kɨn. Ɓa go tɨ, dɔɔi ta naa tɨ kɨ dɨje kɨ njé ra kɨlə nju, kadɨ tə rai kɨle adi-e, ə kagɨ loe tɨ ɓa, a ka̰yḭ-naa nḛe, nɨngə e wa ɔtɨ aw mba. 34 Lokɨ kagɨ lo kɨjə kandɨ nju asɨ nɨngə, ɨlə ɓəə je ləne kadɨ awi taai kandɨ nḛ ndor ka kɨn, kɨ ya̰ne ji njé ra kɨle tɨ adɨ-ne. 35 Nə lokɨ ɓəə je awi nɨngə, njé ra kɨlə je uwəi-de. Tɨndəi kɨ kare ngay, tɔli kɨ nungɨ, ɓa kɨ ko̰ mɨtə, tɨləi-e kɨ mbal tɔli-e tɔ. 36 NJe ndɔr təl ɨlə kɨ ɓəə je kɨ rangɨ, ngay ɨtə e kɨ kəte wa kɨn ɓəy. Nə rai səde ko nḛ wa kɨ rai kɨ njé kɨ kəte ka kɨn ɓəy. 37 Ta tɔl tae tɨ, dɨngəm təl ɨlə ngonne wa rɔde tɨ, ə nə: “A ɓəli gɨdɨ ngonm.” 38 Nə njé ra kɨlə nju, lokɨ ooi ngon ka kɨn ɓa əli-naa dande tɨ əi nə: “Darɔe ə wa kam ə a e nje nḛ nduwə, ɨrəi adɨ jɨ tɔli-e, nɨngə j-a j-uwəi ndɔr nju kɨn ya̰je tɨ.” 39 E be ə, uwəi ngon ka kɨn, ndɔri-e, awi sie gɨdɨ ndɔr tɨ taga, tɔli-e. 40 Ə se ndɔ kɨ dɨngəm kɨ ɓa nje ndɔr kɨn a re ə, ri ə a ra kɨ njé ra kɨlə ndɔr je kɨn wa?» 41 Nɨngə əi je əli Jəju əi nə: «A tɔ kode, ɓa a adɨ ndɔr ləne njé kɨ rangɨ, kɨ kadɨ a adi-e kande kɨ dɔkagɨlo kɨ ɔjɨ.» 42 Nɨngə Jəju əl-de ə nə: «Ɨtɨdəi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə oi al a?

“MBal kɨ njé ra kəy je mbati-e,

E ə təl mbal kɨ e tɔgɨ kəy.

E kɨn e kɨlə ra Ɓaɓe.

E nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl ə to ta kəmje tɨ kɨn✡.”»

43 Nɨngə adɨ m-əl səsi ɓəy tɔ: «A taai ko̰ɓe lə Luwə jisi tɨ, kadɨ təli adi gɨn dɨje kɨ rangɨ kɨ kadɨ a raii kɨlə kɨ majɨ. 44 NGa nɨngə, dəw kɨ osɨ dɔ mbal tɨ kɨn ə, a tətɨ njəkɨ njəkɨ, a re e ə mbal kɨn osɨ dɔe tɨ tɔ nɨngə, a rəkɨte rəkɨtə rəkɨtə.» 45 Lokɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ *Parɨsɨ je ooi kujɨ ta kɨn ɓa, gəri mee kadɨ e ta kɨ dɔde tɨ ə Jəju a əl. 46 Ə sangi rəbɨ kadɨ n-uwəi-e, nə ɓəli kosɨ je, tadɔ kosɨ je ooi Jəju tə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ.

22

Kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ ɓar dɨje lo nḛ kuso taa-naa tɨ

(Lk 14.15-24)

1 Jəju ɨlə rɔne əl-de ta kɨ kujɨ ta ɓəy ə nə: 2 «Ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ to tə ta lə ngar kɨ ra nḛ kuso kɨ bo mbata ngone kɨ aw tə taa dəne kɨn be. 3 NGar ɨlə njé kɨlə je ləne adɨ awi əli dɨje kɨ ɓari-de lo nḛ kuso tɨ, kadɨ rəi, nə dɨje ka kɨn mbati. 4 NGar təl ɨndə ta ta njé kɨlə je tɨ kɨ rangɨ ɓəy ə nə: “Kɨ ɓasɨne kɨn, nḛ kuso oy ngata, m-tɔl baw mangɨ je, kɨ bɨyə̰ je kɨ batɨ je ləm, kɨ əməi majɨ, nḛ je pətɨ asɨ-naa, ə ɨrəi lo nḛ kuso taa-naa tɨ.” 5 Nə dɨje kɨ ɓari-de ka kɨn, rai kɨlə kɨ ta lie kɨn al, njé kɨ madɨ awi kɨ wale je ləde, njé kɨ na̰ je awi kɨ lo gatɨ je tɨ ləde, 6 ə njé kɨ nungɨ ɓəy, uwəi njé kɨlə je adi-de ko̰ je, tɔli-de je.

7 «Lo kɨn tɨ, wongɨ tɔl ngar, adɨ ɨlə kɨ asɨgar je ləne adɨ awi tɔli njé tɔl nḛ je ka kɨn nɨm, tɨləi ɓe je ləde por nɨm tɔ. 8 Nɨngə go tɨ, ngar əl njé kɨlə je ləne ə nə: “Nḛ kuso taa-naa oy ngata, nə dɨje kɨ e kɨ ɓar-de, əi dɨje kɨ asi ta tḛḛ loe tɨ al. 9 Awi kɨ ta tɔ rəbɨ je, ɨɓari dɨje pətɨ kɨ ɨngəi-de, adi-de rəi lo nḛ kuso taa-naa tɨ.” 10 NJé kɨlə je awi kɨ go rəbɨ je, kawi dɨje pətɨ kɨ ɨngəi-de, kɨ majɨ je, kɨ majal je, adɨ dɨje rosi me kəy kɨ kadɨ dɨje usoi nḛ taa-naa tɨ. 11 Lokɨ ngar ə nə n-ur kəy kadɨ n-oo dɨje kɨ ɓari-de ka kɨn nɨngə, oo dɨngəm madɨ kare kɨ ɨsɨ kɨ kɨbɨ kuso nḛ taa-naa rɔne tɨ al. 12 Ə ngar əl-e ə nə: “Madɨm, ɨra ban ə ur kəy ne kɨ kanjɨ kɨbɨ kuso nḛ taa-naa rɔi tɨ ə?” Ɓa dɨngəm ka kɨn ɨlə tɨ al. 13 NGa ə ngar əl njé kɨlə je ləne ə nə: “Ɨdɔɔi jie je kɨ njae, ə ɨləi-e taga lo kɨ ndul tɨ, kɨ e lo kɨ a no̰ je, a ngə ngangɨne je tɨtɨ.” 14 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə ɓar dɨje ngay, nə njé kɨ mbətɨ je əi ngay al.»

Ta dɔ kɨgə la-mbə nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar tɨ

(Mk 12.13-17; Lk 20.20-26)

15 *Parɨsɨ je ɨngəi-naa, əli-naa ta, kadɨ n-ɨyəi kulə n-uwəi Jəju me ta tɨ kɨ n-a n-dəji-e ə a tḛḛ tae tɨ. 16 Be ə, ɨləi njé ndo je ləde əi kɨ dɨje madɨ kɨ me ɓutɨ tɨ lə *Erodɨ, adɨ awi əli-e əi nə: «NJe ndo dɨje, jɨ gər kadɨ ḭ nje kəl ta kɨ rɔjetɨ, ḭ nje ndo dɨje rəbɨ kɨ rɔjetɨ kɨ nəl Luwə nɨm, ɨɓəl kəm dəw al nɨm, tadɔ ḭ o nḛ ra kɨ gɨdɨ tɨ taga ne kam al. 17 Ə əl-je adɨ j-o ta kɨ mei tɨ: e loe tɨ ə se e loe tɨ al kadɨ dəw ɨgə la-mbə nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar ə?» 18 Nə Jəju, təkɨ gər-n me majal ləde, əl-de ə nə: «Səi njé kədɨ kəm dɨje! MBa ri ə ɨyəi kulə kadɨ uwəi-mi ə? 19 Ɔji-mi sɨlə kɨ kadɨ dəw a ɨgə-n la-mbə adi-mi m-o.» Ɓa ɔji-e sɨlə kare. 20 NGa ə dəjɨ-de ə nə: «Dɔ na̰ ə ɨndəi, ə tɔ na̰ tɔ ə ndangi sɨlə tɨ kɨn ə?» 21 Ə ɨləi-e tɨ əi nə: «E nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar.» Ə Jəju təl əl-de ə nə: «Nḛ lə Səjar ə adi Səjar, nḛ lə Luwə ə adi Luwə tɔ.» 22 Ta kɨ Jəju əl-de kɨn dum dɔde, adɨ ɨyə̰i-e ə ɔti awi.

Ta dɔ kḭ njé koy je lo koy tɨ

(Mk 12.18-27; Lk 20.27-38)

23 NDɔe tɨ no̰o̰, *Sadusɨ je kɨ əi dɨje kɨ ooi kadɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ al, rəi rɔ Jəju tɨ dəji-e əi nə: 24 «NJe ndo dɨje, *Mojɨ əl ə nə: “Re dəw madɨ oy, kɨ kanjɨ kɨyə̰ ngan je tone tɨ ɓa, sɔbɨ kadɨ ngoko̰e taa dəne nduwə kɨn, ojɨ-n ngan je, kadɨ tḛḛi to nje goto tɨ✡.” 25 Kɨ ɔjɨ dɔ ta kɨn, ndɔ kɨ to danje tɨ no̰o̰. NGakonaa je əi sɨri, kɨ dɔsa̰y taa dəne, nɨngə ojɨ-n ngon kɨ kadɨ tə ɔr toe al ɓəy ə oy, adɨ ɨyə̰ dəne nduwə adɨ ngokone. 26 Nḛ kɨn ra nḛ be, ḭḭ-n dɔ kɨ ko̰ joo tɨ, kɨ kɨ ko̰ mɨtə tɨ, bɨtɨ tḛḛ-n dɔ kɨ ko̰ sɨri tɨ. 27 Gode tɨ pətɨ, darɔ dəne wa re oy tɔ. 28 NGa ə se ndɔ kɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ ə, na̰ dande kɨ sɨri kɨn ə dəne kɨn a e nee wa? Tadɔ əi pətɨ taai-e nede tɨ.» 29 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Səi dɨje kɨ ɨndəmi rəbɨ, tadɔ ɨgəri makɨtɨbɨ lə Luwə al nɨm, taa ɨgəri tɔgɨ lə Luwə al nɨm tɔ. 30 NDɔ kɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ, dɨngəm je kɨ dəne je a taai-naa al ngata. Pətɨ a toi tə *Malayka je be me dɔra̰ tɨ. 31 Kɨ ɔjɨ dɔ kḭ taa lo koy tɨ lə njé koy je, ɨtɨdəi ta kɨ Luwə əl səsi kɨn al a? 32 Luwə əl ə nə: “Mi Luwə lə *Abɨrakam, mi Luwə lə *Isakɨ, kɨ Luwə lə *Jakobɨ.” Luwə e Luwə lə dɨje kɨ njé kɨsɨ kəm ba, ɓɨ e Luwə lə njé koy je al✡.» 33 Kosɨ je kɨ ooi ta lə Jəju, nḛ ndo lie ətɨ-de ɓəl ngay.

NDu-kun kɨ ɨtə ndəgɨ ndu-kun je

(Mk 12.28-34; Lk 10.25-28)

34 Lokɨ *Parɨsɨ je ooi kadɨ Jəju dum dɔ *Sadusɨ je ɓa, əi je kawi-naa. 35 Ə kɨ kare dande tɨ, kɨ e nje ndo ndu-kun je, ɨyə kulə me ta tɨ, dəjɨ Jəju ə nə: 36 «NJe ndo, dan ndu-kun je tɨ lə Luwə pətɨ kɨn, e kɨ ra ə e dɔ madɨne je tɨ ə?» 37 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «A ɨndɨgɨ Ɓaɓe Luwə ləi kɨ nga̰mei ba pətɨ, kɨ ndɨli ba pətɨ, taa kɨ mər ta ləi ba pətɨ tɔ✡. 38 E kɨn ə e ndu-kun kɨ dɔsa̰y kɨ ɨtə ndu-kun je pətɨ. 39 Nɨngə ndu-kun kɨ ko̰ joo kɨ e ndu-kun kɨ nga̰ ngay tɔ ə to kɨn: A ɨndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be tɔ✡. 40 *NDu-kun je lə *Mojɨ ba pətɨ, kɨ ta je lə njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ngɨrəde e dɔ ndu-kun je tɨ kɨ joo kɨn.»

Dəw kɨ Luwə mbəte tɔ Dabɨdɨ tɔ

(Mk 12.35-37; Lk 20.41-44)

41 Lokɨ *Parɨsɨ je kawi-naa ka kɨn, Jəju dəjɨ-de ta ə nə: 42 «Kɨ go mər ta tɨ ləsi dɔ Kɨrɨsɨ tɨ kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte kɨn, oi kadɨ e gɨn kojɨ tɨ lə na̰ ə?» Ə əli-e əi nə: «E ngon ka *Dabɨdɨ.» 43 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ra ban be ə Dabɨdɨ kɨ NDɨl Luwə e mee tɨ ɓar-e “Ɓam” ə? 44 Tadɔ Dabɨdɨ əl ə nə:

“Ɓaɓe Luwə əl Ɓaɓe ləm ə nə:

‹Ɨre ɨsɨ dɔ ji ko̰m tɨ ne,

Bɨtɨ kadɨ m-ɨlə njé ba̰ je ləi gɨn tɔgi tɨ✡›.”

45 «Ə re Dabɨdɨ ɓar-e Ɓane ə, ra ban taa Kɨrɨsɨ, kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte a e ngon ka Dabɨdɨ ə?» 46 Lo kɨn tɨ, dəw kɨ asɨ kadɨ ɨle ta tɨ kare be goto. Nɨngə ḭ dɔ ndɔe tɨ nu kɨn, dəw ka sangɨ kadɨ n-dəje ta al ngata.

23

Jəju gangɨ ta dɔ njé ndo ndu-kun je tɨ kɨ Parɨsɨ je

(Mk 12.38-40; Lk 11.39-52; 20.45-47)

1 Jəju əl kosɨ je kɨ njé ndo je ləne ə nə: 2 «NJé ndo ndu-kun je kɨ *Parɨsɨ je, kɨlə ləde e kɔr gɨn ndu-kun lə *Mojɨ. 3 NGa nɨngə səi, majɨ kadɨ ɨtəli rɔsi go nḛ je tɨ kɨ əli səsi, nə ɨndaji kɨlə rade je al, tadɔ rai nḛ kɨ əi je wa ɨsɨ əli kɨ tade kɨn, al. 4 Dɔɔi nḛ kɨ ɔy ɨndəi dɔ dɨje tɨ, nə mbati kun ngon jide taa ndə̰y be kuwə-n səde tae. 5 Kɨlə rade je pətɨ, rai kɨ kadɨ dɨje ooi gɨdɨde. NGan ndu-kun je kɨ ndangi ɨləi me ngan buwatɨ je tɨ, ə dɨje dɔɔi natɨ no̰de tɨ ə sə jide tɨ wa kɨn, rai ya̰de adɨ boy, taa kulə je kɨ dɨje ɔsi sɨl kɨbɨ je tɨ kɨn ka, rai ya̰de adɨ ngal tɔ✡. 6 Əi dɨje kɨ gei lo kɨsɨ kɨ kəte no̰ dɨje tɨ, lo nḛ kuso tɨ, kɨ nḛ kɨsɨ kɨ kəte no̰ dɨje tɨ, gɨn kəy kaw-naa je tɨ. 7 Taa gei kadɨ dɨje rai-de lapɨya kɨ ɓukɨ-naa tɨ lo kɨngə-naa je tɨ lə kosɨ je nɨm, kadɨ dɨje ɓari-de “NJé ndo dɨje” nɨm tɔ. 8 Nə səi, adi dəw ɓar səsi “NJe ndo dɨje”, al, tadɔ pətɨ, səi ngakonaa je, nɨngə NJe ndo səsi e kare ba tɔ. 9 Ɨɓari dəw madɨ dɔnangɨ tɨ ne “Bawsi” al, tadɔ Bawsi e kare ba, ə ɨsɨ dɔra̰ tɨ taa. 10 Taa adi dəw ɓar səsi “Dɨje kɨ bo”, al tɔ, tadɔ Dəw kɨ bo ləsi e kare ba, ə e Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte. 11 Dəw kɨ bo dansi tɨ, a e nje ra kɨlə ɓəə ləsi. 12 Dəw kɨ un dɔne kɨ taa, a ɨləi dɔe kɨ nangɨ, ə dəw kɨ ɨlə dɔne kɨ nangɨ, a uni dɔe taa tɔ.

Kəm-to-ndoo e lə Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je

13 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je, kɨ *Parɨsɨ je. Səi njé kədɨ kəm dɨje! Ɨsɨ uti ta rəbɨ kɨ kaw ko̰ɓe tɨ kɨ dɔra̰ tɨ dɔ dɨje tɨ. Səi je wa uri me tɨ al, nɨngə dɨje kɨ gei kur me tɨ ka, ɔgi-de nɨm tɔ.

[ 14 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je. Ɨtaai nḛ majɨ je lə njé ngaw koy je pətɨ pətɨ jide tɨ, nɨngə ədi kəm dɨje kɨ kəl ta kɨ Luwə kɨ gɨne gangɨ al, kadɨ dɨje ooi səsi, təkɨ səi dɨje kɨ majɨ. Go kɨlə ra je tɨ kɨ be kɨn, Luwə a gangɨ-n ta kɨ nga̰ ngay dɔsi tɨ*.]

15 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je, səi njé kədɨ kəm dɨje! Awi mba, a̰yḭ-naa ngɔdɨ dɔnangɨ rai je tɨ kɨ lo lo, dɔ ba tɨ je mba kadɨ ɨngəi dəw kare gosi tɨ. Ə lokɨ ɨngəi-e nɨngə, ɨrai-e adɨ təl asɨ ta kaw me por tɨ nja joo ɨtə səi je wa ɓəy tɔ.

16 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé kɔr dɨje ta rəbɨ, kɨ kəmsi tɔ! Ɨsɨ əli əi nə: “Re dəw ɨbɨ rɔne kɨ kəy lə Luwə ɓa, to kare, a re ɨbɨ rɔne kɨ lɔr kɨ kəy lə Luwə ə, sɔbɨ kadɨ ra nḛ kɨ ɨbɨ-n rɔne.” 17 Səi mbə dɨje, dɨje kɨ kəmsi oo lo al! Lɔr e nḛ kɨ kəy lə Luwə, adɨ e ya̰ Luwə. Ə se lɔr ɓa e kɨ bo ngay ə se, kəy lə Luwə kɨ təl lɔr nḛ kɨ kɨndə ta dangɨ tɨ kɨn wa? 18 Ɨtəli əli ɓəy əi nə: “Re dəw ɨbɨ rɔne kɨ dɨngɨri lo kɨndə kadɨ-kare ɓa, to kare, a re ɨbɨ rɔne kɨ kadɨ-kare ə, sɔbɨ kadɨ ra nḛ kɨ ɨbɨ-n rɔne.” 19 Səi njé kəm tɔ je! E ri ə e kɨ bo ngay ə? E kadɨ-kare ə se e dɨngɨri lo kɨndə kadɨ-kare kɨ təl kadɨ-kare nḛ kɨ kɨndə ta dangɨ tɨ kɨn ə? 20 Dəw kɨ ɨbɨ rɔne kɨ lo kɨndə kadɨ-kare ɓa, ɨbɨ rɔne kɨ dɨngɨri lo kɨndə kadɨ-kare nɨm, kɨ nḛ je pətɨ kɨ ɨsɨ dɔ tɨ nɨm tɔ. 21 Dəw kɨ ɨbɨ rɔne kɨ kəy lə Luwə ɓa, ɨbɨ rɔne kɨ kəy lə Luwə nɨm, kɨ Luwə kɨ ɨsɨ me tɨ nɨm. 22 Dəw kɨ ɨbɨ rɔne kɨ dɔra̰ ɓa, ɨbɨ rɔne kɨ kɨmbər ngar lə Luwə nɨm, kɨ Luwə kɨ ɨsɨ dɔ tɨ nɨm✡.

23 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je, kɨ Parɨsɨ je, səi njé kədɨ kəm dɨje. Ɔri nḛ kare dan kɨ dɔgɨ tɨ, me mbi kam je tɨ kɨ ətɨ majɨ, kɨ me mbi kam ndɨr ta̰y je tɨ, kɨ me ngan nḛ ndɨr ta̰y je tɨ, adi Luwə, nɨngə ɨndəi njasi dɔ nḛ je tɨ kɨ rɔjetɨ me ndu-kun tɨ lə Luwə, tə nḛ ra kɨ dana, kɨ koo kəm-to-ndoo, kɨ ra go tɨ. Kɨ rɔjetɨ, e kɨn ə e nḛ je kɨ sɔbɨ kadɨ re a ɨndəi kəmsi go tɨ ɨrai, kɨ kanjɨ kɨyə̰ ndəge je. 24 Səi njé kɔr dɨje ta rəbɨ, kɨ kəmsi tɔ! Ɨsɨ ɨləi nḛ ta ngoo man tɨ ɨtaai man mbata ngan ku je kɨ du, ə ɨsɨ tɨwi kədɨ mesi tɨ.

25 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je, kɨ Parɨsɨ je, səi njé kədɨ kəm dɨje! Ɨtogi gɨdɨ ka man, kɨ gɨdɨ ka kuso nḛ adɨ ay, nə mee kəy rosɨ kɨ nḛ ɓogɨ je, kɨ nḛ kɨ ɨngəi kɨ go rəbɨ ngur nḛ ra kɨ majal. 26 Ḭ Parɨsɨ kɨ nje kəm tɔ! Ɨtogɨ me ka man, nɨngə gɨde a ay tɔ.

27 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je, səi njé kədɨ kəm dɨje! Ɨtoi tə dɔ ɓadɨ je kɨ dɨje lati po̰ gɨdɨ tɨ adɨ ndai kam be: re o gɨde taga ne ɓa, ndole, nə mee kɨ kəy rosɨ kɨ sɨngə dɨje, kɨ nḛ je kɨ ndum. 28 E be tɔ ə, gɨdɨsi tɨ taga ne, ɨtɔji adɨ dɨje ooi təkɨ səi njé təl rɔsi go ndu Luwə tɨ, nə mesi tɨ kəy ɓa, kədɨ kəm dɨje kɨ majal kɨ ra, rosɨ.

29 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je, səi njé kədɨ kəm dɨje! Ɨndəi ɓadɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ adɨ majɨ, ɨrai ɓadɨ dɨje kɨ dana adɨ ndole, 30 nɨngə əli əi nə: “Re dɔkagɨlo tɨ lə kaje je kɨn je no̰o̰ ə, re j-a j-ɨndə rɔje naa tɨ səde kadɨ jɨ tɔl-n njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, al.” 31 Lo kɨn tɨ, səi je wa ɨsɨ tɔji kadɨ səi ngan ka njé tɔl njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. 32 E ən ə, ɨrai kɨ no̰si tɨ, ɨtɔlii ta nḛ kɨ kasi je ɨləi ngɨre!

33 «Səi dɨje kɨ mansi majal tə li pi je be, ra ban ə ɨməri kadɨ a a̰yḭ-naa, ta ta kɨ gangɨ tɨ lə por ə? 34 E mbata kɨn ə, m-a m-ɨlə-n kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, kɨ njé gosɨ je, kɨ njé ndo dɨje ta lə Luwə, rɔsi tɨ. A tɔli-de je, a ɓəi-de kagɨ-dəsɨ tɨ je, a tɨndəi-de kɨ ndəy kabɨlay gɨn kəy kaw-naa tɨ je, taa a ngɔdi-de, ḭḭ səde ɓe bo tɨ kɨ kare ə ɨgangi səde ɓe bo tɨ kɨ nungɨ kɨ kəte kəte. 35 Lo kɨn tɨ, dɨje kɨ dana kɨ məsɨde e kɨ ɓukɨ kɔ, ɨlə ngɨre dɔ Abəl tɨ, tḛḛ-n dɔ Jakari tɨ kɨ ngon lə Barasi kɨn, ta məsɨde a e dɔsi tɨ. E Jakari kɨ ndɔ kɨ ɨtɔli-e dadan lo tɨ kɨ ḭ kəy tɨ lə Luwə re lo dɨngɨri kadɨ-kare tɨ kɨn✡. 36 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ta nḛ tɔl je kɨn pətɨ a e dɔ dɨje tɨ kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone.

Jəju əl ta dɔ ɓe bo Jorijaləm tɨ

(Lk 13.34-35)

37 «Səi dɨje kɨ Jorijaləm tɨ, səi dɨje kɨ Jorijaləm tɨ, səi njé tɔl njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, səi njé tɨlə dɨje kɨ Luwə ɨlə səde adɨ səsi kɨ mbal tɔli-de. NJa ngay, m-sangɨ kadɨ m-kaw səsi təkɨ ko̰ kɨnjə a kaw-n ngane je gɨn bagɨne tɨ kɨn be, nə ɔdi al. 38 Nɨngə kɨ ne kɨn, Luwə a ɨyə̰ kəy kaw-naa ləsi kɔ jisi tɨ. 39 Tadɔ a oi-mi al ngata, bɨtɨ ndɔ kɨ a əli əi nə: “NJangɨ dɔ e dɔ dəw tɨ kɨ re me tɔ Ɓaɓe tɨ✡”.»

24

Jəju əl təkɨ kəy lə Luwə a tujɨ

(Mk 13.1-4; Lk 21.5-7)

1 Jəju tḛḛ me kəy tɨ lə Luwə kɨ taga, ɨsɨ aw nɨngə, njé ndo je lie, rəi rɔe tɨ, əli-e kadɨ oo kəy lə Luwə kɨ dɨje ɨndəi adɨ ətɨ ɓəl kɨn! 2 Ə Jəju un ta əl-de ə nə: «Nḛ je kɨn pətɨ, kəmsi oo majɨ, nə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi m-adɨ oi, mbal kare kɨ a nay kadɨ ɨsɨ dɔ made tɨ ne goto; a budi-de nangɨ mur mur.»

Nḛ je kɨ a rai nḛ kəte no̰ dɔbəy ndɔ tɨ

(Mk 13.3-13; Lk 21.7-19)

3 Go tɨ, lokɨ Jəju aw ɨsɨ dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ, njé ndo je lie rəi rɔe tɨ, əli-e ta lokɨ əi sie kɨ karde ba əi nə: «Əl-je adɨ j-o, dɔkagɨlo kɨ ra tɨ ə nḛ je kɨn a rai nḛ ə? Ə nḛ kɔjɨ kɨ ban ə a tɔjɨ kadɨ jɨ gər təkɨ e dɔkagɨlo kɨ kadɨ tə ɨre-n nɨm, e dɔbəy ndɔ nɨm tɔ ə?» 4 Ə Jəju ɨlə-de ə nə: «Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, adi dəw ədɨ səsi al. 5 Tadɔ dɨje ngay a rəi kɨ tɔm, a əli əi nə: “Mi ə mi Kɨrɨsɨ kɨ e Dəw kɨ Luwə mbəte”, nɨngə a ɓuki dɨje ngay wale tɔ. 6 A oi ka rɔ je kɨ e səsi ɓasi, kɨ poy rɔ je kɨ e sa̰y, nə oi majɨ! Adi ɓəl ra səsi al. Ri ri ka nḛ je kɨn a rəi, nə e dɔbəy ndɔ al ɓəy. 7 Gɨn ɓe madɨ a aw rɔ dɔ gɨn ɓe madɨne tɨ, ko̰ɓe madɨ a aw rɔ dɔ ko̰ɓe madɨne tɨ; ɓo a o̰ je, dɔnangɨ a yəkɨ je, kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ, 8 nə nḛ je kɨn pətɨ a toi tə lo kɨlə ngɨrə to ndoo kɨ a ra dəne kɨn be ɓəy. 9 Dɨje a uni dɔsi, awi səsi kadɨ ɨngəi ko̰ je, kadɨ tɔli səsi je. Dɨje pətɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al, mede a majal səsi kɨ mbata ləm. 10 Lo kɨn tɨ, dɨje ngay a ɨyə̰i kadɨ-me je ləde kɔ. A uni dɔ-naa kɨ yo je kɨ ne je, a ɔsi-naa ta. 11 NJé kəl ta ngom kə nə n-əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, a tḛḛi, ədi dɨje ngay ɓuki-de wale. 12 Majal a taa dɔnangɨ taa kɨ kadɨ, dɨje ngay ndɨgɨ-naa ləde a təl gogɨ. 13 Nə dəw kɨ uwə tɔgɨne ba bɨtɨ dɔbəy tɨ, a ɨngə kajɨ. 14 Poy Ta kɨ Majɨ kɨ dɔ ko̰ɓe tɨ lə Luwə kɨn, dɨje a ɨləi mbḛe kɨ dɔnangɨ pətɨ, kadɨ dɨje pətɨ kɨ gəri Luwə al ooi najɨ kɨ ma kɨ dɔ tɨ. Nɨngə go tɨ, dɔbəy ndɔ a re.

Ko̰ kɨ bo ngay kɨ a re

(Mk 13.14-23; Lk 21.20-24)

15 «Nɨngə lokɨ a oi dəw kɨ nje ra nḛ kɨ kɔbɨ, dəw kɨ nje tujɨ lo, kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Danɨyəl əl ta lie kɨn✡, a uwə lo kɨsɨ lo kɨ ay njay tɨ kɨn ɓa, majɨ kadɨ dəw kɨ nje tɨdə nḛ je kɨn, gər gɨne majɨ. 16 Nɨngə njé kɨ ɨsi Jude tɨ a a̰yḭ-naa kɨ dɔ mbal je tɨ. 17 Dəw kɨ ɨsɨ dɔ kəy tɨ, a ur nangɨ kadɨ aw me kəy tɨ un nḛ madɨ tḛḛ-n al. 18 Dəw kɨ a e me ndɔr tɨ, a asɨ kadɨ təl re ɓe un kɨbɨ rɔne al. 19 NDɔe tɨ no̰o̰ kɨn, kəm-to-ndoo kɨ ga̰e goto a e lə dəne je kɨ njé səm, kɨ njé kadɨ mba ngan je. 20 Əli ta kɨ Luwə kadɨ a̰yḭ-naa ngɔdɨ kɨn ɓara al, taa kadɨ e ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al tɔ. 21 Tadɔ dɔkagɨloe tɨ kɨn, ko̰ kɨ dɨje a ɨngəi, e ko̰ kɨ dəw oo ndɔ kare al ɓəy. Lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ nu, bɨtɨ ɓone, dəw oo ko ko̰ kɨn nja kare al, taa dəw a oo ko ko̰ kɨn gogɨ al tɔ. 22 Re Ɓaɓe uwə ta ndɔ je kɨn gangɨ al ə, dəw kare kɨ a ɨsɨ kɨ dɔne taa goto. Nə kɨ mbata lə dɨje kɨ e wa mbətɨ-de ə, a uwə-n ta ndɔ je kɨn gangɨ. 23 NGa nɨngə, re dəw əl səsi ə nə: “Kɨrɨsɨ kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte ə e yo ɓo, e ə e ne ɓo” ə, onosi kadi-e mesi. 24 MBata kɨrɨsɨ je kɨ ngom, kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, a rəi no̰o̰ tə rai nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ nḛ je kɨ dum kəl tae. A rai ra kɨ kadɨ tə njé wa kɨ Luwə mbətɨ-de kɨn ka, n-ɓuki-de wale. 25 E be ə, m-əl səsi nḛ je kɨn kəte be kadɨ ɨgəri.

NDɔ re NGon dəw

(Mk 13.24-31; Lk 21.25-31)

26 «Kɨn ə re dəw əl səsi ə nə: “Dəw kɨ Luwə mbəte ə a dɨlə lo tɨ yo am” ə, awi al. Re əl səsi ə nə: “E ə ɓɔyɔ rɔne mbo̰ lo tɨ gogɨ nu am” ə adi-e mesi al. 27 Nɨngə, təkɨ ndi təl ḭ-n lo kɨbə kadɨ tɨ, aw-n lo kur kadɨ tɨ ka kɨn, kɨrem mi *NGon dəw ka e be tɔ. 28 Lokɨ nɨn to tɨ ə mal je a kawi-naa tɨ. 29 NGay al par go ko̰ je tɨ kɨ dɔkagɨloe tɨ kɨn ɓa, kadɨ a tḛḛ kəmne al, nay a nda al, mee je a ḭḭ kɨ dɔra̰ tɨ tosi kɨ nangɨ, nɨngə tɔgɨ je kɨ dɔra̰ tɨ a yəki. 30 Lo kɨn tɨ, nḛ kɔjɨ kɨ dɔm tɨ mi NGon dəw a tḛḛ dɔra̰ tɨ, nɨngə gɨn kojɨ je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne a ndɨgəi rɔde. NGa nɨngə, a oi-mi NGon dəw m-a m-re me kɨl ndi tɨ kɨ tɔgɨ, me kunjɨ tɨ kɨ ətɨ ɓəl✡. 31 M-a m-ɨlə malayka je ləm kɨ təbɨ kɨ ɓa ɔr lo dɔ kum dɔnangɨ tɨ kɨ sɔ kadɨ kawi njé kɨ Luwə mbətɨ-de kɨ naa tɨ. A kawi-de ḭḭ ngangɨ dɔnangɨ tɨ kɨ kare tḛḛi e kɨ nungɨ tɨ.

Nḛ ndo kɨ ɔjɨ dɔ kagɨ mbay-kote

(Mk 13.28-31; Lk 21.29-33)

32 «Majɨ kadɨ ɨgəri nḛ ndo kɨ dɔ kagɨ mbay-kote tɨ kɨn majɨ. Lokɨ bajie je ɨndəi rungɨru, ə mbie ɨtɨ kɨn nɨngə, ɨgəri kadɨ nay ɓa e ɓasi ngata. 33 Be tɔ ə, lokɨ oi nḛ je kɨn pətɨ rai nḛ nɨngə, majɨ kadɨ ɨgəri təkɨ mi *NGon dəw mi ta kəy tɨ ɓasi rɔsi tɨ. 34 Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dɨje kɨ ɨsi kɨ dɔde taa ne kɨn a oyi tɨgə al ɓəy ə nḛ je kɨn a rai nḛ. 35 Dɔra̰ kɨ dɔnangɨ a gotoi ndɔ madɨ, nə ta ləm a to lo tone tɨ ba bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

Luwə kɨ karne ba ə gər ndɔ kɨ dɔbəy tɨ

(Mk 13.32-37; Lk 17.26-30, 34-36; 12.39-40)

36 «Dəw kare kɨ gər ndɔ əi kɨ dɔ kadɨ kɨ nḛ je kɨn a rai nḛ tɨ goto. *Malayka je kɨ dɔra̰ tɨ al nɨm, mi NGon lə Luwə ə wa al nɨm. Dəw ɓa e Bawje Luwə kɨ karne ba par ə gər. 37 Nɨngə, nḛ kɨ ra nḛ dɔkagɨlo tɨ lə Nuwe kɨn ə, nḛe a ra nḛ ndɔ rem tɨ mi *NGon dəw tɔ. 38 Kəte no̰ kadɨ man ko̰ kɨ bo kɨn re, dɨje usoi je, a̰yḭ-naa je, taai-naa je, ɨləi ngande je ngaw tɨ je, bɨtɨ ndɔ tɨ kɨ Nuwe ur-n me bato tɨ✡. 39 Me dɨje uwə-de kɨ ta al, bɨtɨ kadɨ man kɨ bo re o̰-n-de✡. E be ə, kɨrem mi NGon dəw ka a to be tɔ. 40 Dɨngəm je joo a ai me ndɔr tɨ ɓa, a uni kare ə a ɨyə̰i kɨ nungɨ. 41 Dəne je joo a uri nḛ me bɨr tɨ kɨ kare, a uni kɨ kare ə a ɨyə̰i kɨ nungɨ. 42 Ə majɨ kadɨ ɨsi dɔgɨ tɨ, tadɔ ɨgəri dɔ kadɨ kɨ Ɓaɓe ləsi a re-n al. 43 Ɨgəri majɨ kadɨ re ɓa nje kəy gər dɔ kadɨ kɨ nje ɓogɨ a re-n dan lo tɨ ə, a ɨsɨ kəm ba, ɓɨ a ɨyə̰ nje ɓogɨ kadɨ ur kəy al. 44 E mbata kɨn ə, səi ka, ɨsi dɔ njasi tɨ tɔ, tadɔ mi NGon dəw m-a m-re dɔ kadɨ tɨ kɨ ɨgəri al.

Ɓəə kɨlə kɨ nje ra nḛ kɨ dana

(Lk 12.42-46)

45 «Ɓəə kɨlə kɨ dana, kɨ kəme ədɨ, ə e dəw kɨ ɓae a ɨnde dɔ dɨje tɨ kɨ me kəy tɨ ləne kadɨ adɨ-de nḛ kuso kɨ dɔ kadɨ kɨ kadɨ adɨ-n-de. 46 NJe ra kɨlə kɨn a e nje majɨ-kur, lo kɨ ɓae təl ə ɨnge ta kɨlə tɨ kɨn, a ra. 47 Təkɨ rɔjetɨ adɨ m-əl səsi, a ɨnde dɔ nḛ majɨ je tɨ ləne pətɨ. 48 A kɨn ə re e nje ra kɨlə kɨ majal ə, a əl mene tɨ ə nə: “Ɓam a re law al ɓəy”, 49 ɓa a a ta tɨndə madɨ-kɨləne je tɨ, a uso je, a a̰y je kɨ njé kasɨ ra je. 50 Lo kɨn tɨ, ɓa nje kəy a re kɨ ndɔ kɨ e ɨndə mene dɔ tɨ al, kɨ dɔ kadɨ kɨ gər al. 51 Ɓae a tuwe kɔ, kadɨ oo nḛ ko̰ kɨ a ra dɨje kɨ njé kədɨ kəm dɨje, lo no̰ tɨ kɨ lo ngə ngangɨ tɨ.»

25

Kujɨ ta dɔ ngan mandɨ je tɨ kɨ dɔgɨ

1 «Ko̰ɓe kɨ dɔra̰ tɨ a to tə ta lə ngan mandɨ je kɨ dɔgɨ kɨ ɔyi lambɨ je ləde ə awi kadɨ tɨləi kəm dəw kɨ aw tə taa dəne kɨn be. 2 NJé kɨ mi əi mbə je ə njé kɨ mi əi njé kəm-kaa je tɔ. 3 NJé kɨ mbə je ɔyi lambɨ je ləde nə uni yɨbɨ kɨ rangɨ dɔ made tɨ al, 4 nə njé kəm-kaa je, ɔyi lambɨ je ləde kɨ yɨbɨ kɨ rangɨ dɔ made tɨ. 5 NGa nɨngə, lokɨ dəw kɨ aw tə taa dəne ka kɨn re law al, ɓi rade adɨ toi ɓi. 6 Ə dan lo tɨ, ndu dəw ɓa ə nə: “Oi nje taa dəne ka ə am, ɨtḛḛi ɨtɨləi kəme.” 7 Lo kɨn tɨ, ngan mandɨ je ka kɨn pətɨ ndəli dɔ ɓi tɨ, ɨndəi dɔ lambɨ je ləde dana. 8 Nɨngə njé kɨ mbə je əli njé kəm-kaa je əi nə: “Adi-je yɨbɨ lambɨ ləsi ndə̰y, nə lambɨ je ləje ɨsɨ oyi.” 9 Ə njé kəm-kaa je əli-de əi nə: “Jagɨ, a asɨ kadɨ j-əi səsi dɔ tɨ al, ə awi rɔ njé gatɨ nḛ tɨ ɨndogi ya̰si.” 10 Ə lokɨ mbə je awi lo ndogɨ yɨbɨ lambɨ tɨ nɨngə, nje taa dəne re tḛḛ. NJé kɨ ɨsi dɔ njade tɨ, uri sie kəy taa-naa tɨ, adɨ uti ta kəy dɔde tɨ. 11 Go tɨ gogɨ ɓəy taa njé kɨ nungɨ ka kɨn ḭḭ no̰o̰ rəi ya̰de, əli əi nə: “Ɓaɓe, Ɓaɓe, ɨtḛḛ ta kəy adɨ-je!” 12 Nə nje taa dəne ɨlə-de tɨ ə nə: “Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, m-gər səsi al.”» 13 Lo kɨn tɨ, Jəju ɨlə dɔ tɨ ə nə: «E be ə, majɨ kadɨ ɨsi dɔ njasi tɨ, tadɔ ɨgəri dɔ ndɔe ə se dɔ kade al.

Kujɨ ta dɔ njé kɨlə je tɨ kɨ mɨtə

(Lk 19.12-27)

14 «Ta kɨ dɔ Ko̰ɓe tɨ lə Luwə to tə ta lə dɨngəm kɨ ɨsɨ aw mba ə ɓa njé kɨlə je ləne adɨ-de nḛ kɨngə ləne kɨn be. 15 Adɨ dəw kare sakɨ la mi, adɨ kɨ nungɨ sakɨ la joo, nɨngə adɨ kɨ nungɨ ɓəy sakɨ la kare tɔ. Adɨ dəw kɨ ra kɨ go tɔge tɨ, ɓa ɔtɨ aw mba. 16 Be ə, nje kɨlə kɨ ɨngə sakɨ la mi, aw ra-n gatɨ, ɨngə sakɨ la mi dɔ tɨ. 17 Be tɔ ə, e kɨ ɨngə joo, ra, ɨngə joo dɔ tɨ. 18 Nə e kɨ ɨngə sakɨ la kare, aw ur ɓe, dɨbɨ la tɨ kɨ ɓae ade ka kɨn.

19 «NGata nɨngə, dɔkagɨlo ngay go tɨ, ɓa njé kɨlə je ka kɨn ḭ no̰o̰ re. Lokɨ re ɓa, dəjɨ-de kadɨ ɔji kandɨ kɨlə je ləde kɨ rai no̰ne tɨ kadɨ n-oo. 20 Lo kɨn tɨ, e kɨ ɨngə sakɨ la mi ka kɨn, re no̰ ɓane tɨ kɨ sakɨ la kɨ rangɨ mi dɔ tɨ, nɨngə əl-e ə nə: “Ɓam, sakɨ la kɨ mi kɨ adɨ-m ka, yə m-ra be m-ɨngə mi dɔ tɨ kɨn.” 21 Ə Ɓae əl-e ə nə: “Majɨ ngay, ḭ nje kɨlə kɨ majɨ kɨ a dana. Təkɨ a-n dana me nḛ tɨ kɨ ndə̰y be ka kɨn ə, m-a m-ɨndə-i dɔ nḛ je tɨ kɨ ngay tɔ. Ɨre, ɨra səm rɔnəl.” 22 E kɨ ɨngə sakɨ la joo ka kɨn, re no̰ ɓane tɨ kɨ sakɨ la kɨ rangɨ joo dɔ tɨ nɨngə əl-e ə nə: “Ɓam, sakɨ la kɨ joo kɨ adɨ-m ka, yə m-ra be m-ɨngə joo dɔ tɨ kɨn.” 23 Ə Ɓae əl-e ə nə: “Majɨ ngay, ḭ nje kɨlə kɨ majɨ kɨ a dana. Nɨngə təkɨ a-n dana me nḛ tɨ kɨ ndə̰y be ka kɨn ə, m-a m-ɨndə-i dɔ nḛ je tɨ kɨ ngay tɔ. Ɨre, ɨra səm rɔnəl.” 24 Ta tɔl tae tɨ, e kɨ ɨngə sakɨ la kare ka kɨn, re no̰ ɓane tɨ əl-e ə nə: “Ɓam, m-gər kadɨ ḭ dəw kɨ nga̰ ngay: lo kɨ ɨdɨbɨ nḛ tɨ al ka ɨtətɨ nɨm, lo kɨ ɨnajɨ nḛ tɨ al ka ɔy nɨm. 25 Nḛ kɨn ə m-ɓəl, adɨ m-aw m-ɓɔyɔ la kɨ adɨ-m ka kɨn nangɨ. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, nḛ ləi ə to kɨn.” 26 Lo kɨn tɨ, ɓae əl-e ə nə: “Ḭ nje kɨlə kɨ majal, ḭ nje dabɨ! Ḭ ɨgər majɨ kadɨ lo kɨ m-dɨbɨ nḛ tɨ al ka m-tətɨ nɨm, lo kɨ m-najɨ nḛ tɨ al ka m-ɔy nɨm. 27 NGa ə re be kɨn ɓa, re a ɨndə la ləm rɔ njé ngəm la je tɨ, ə təkɨ m-təl kɨn ɓa, re m-a m-taa kɨ mane dɔ tɨ. 28 Ɨtaai sakɨ la kɨ kare kɨ jie tɨ kɨn adi e kɨ aw kɨ sakɨ la dɔgɨ kɨn. 29 Tadɔ dəw kɨ aw kɨ nḛ jine tɨ, a adi-e dɔ tɨ kadɨ to-e mbar mbar, nə dəw kɨ nḛ lie goto, e kɨ ndɨkɨri wa kɨ aw-n kɨn ka a taai jie tɨ wa ɓəy. 30 Nɨngə e kɨ e nje kɨlə kɨ ndae goto, ɨləi-e taga lo kɨ ndul tɨ kɨ kadɨ a no̰ tɨ je, a ngə ngangɨne tɨ je.”»

Ta kɨ gangɨ kɨ dɔbəy tɨ

31 Jəju əl ɓəy ə nə: «Lokɨ mi *NGon dəw m-a m-re me tɔgɨ tɨ kɨ ətɨ ɓəl, kɨ malayka je pətɨ gom tɨ kɨn ɓa, m-a m-ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ ləm me tɔɓa tɨ. 32 Nɨngə gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ a kawi-naa kɨ no̰m tɨ. M-a m-ɔr kəm dɨje naa tɨ təkɨ nje nḛ kul je a ɔr-n kəm batɨ je kɨ bɨyə̰ je naa tɨ kɨn be. 33 M-ɨndə batɨ je dɔ ji ko̰m tɨ, ə m-a m-ɨndə bɨyə̰ je dɔ ji gəlm tɨ tɔ. 34 Lo kɨn tɨ, ngar a əl njé kɨ dɔ ji kone tɨ ə nə: “Ɨrəi, səi kɨ Bai ɨndə jine dɔsi tɨ kɨn, ə ɨtaai ko̰ɓe kɨ Luwə ɨndə dɔe naa tɨ mbata tɨ ləsi lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ nu kɨn. 35 MBata ɓo ra-m ə adi-mi nḛ m-uso; kɨndə ra-m ə adi-mi man m-a̰y; mi mba ə uwəi-mi kɨ rɔsi tɨ; 36 m-a kɨ rɔm kare ə adi-mi kɨbɨ m-ɨlə rɔm tɨ; rɔm to-m ə ɨrai səm; m-to dangay tɨ ə ɨrəi oi-mi.” 37 NGa ə njé ra go ndu Luwə tɨ a ɨləi-e tɨ əi nə: “Ɓaɓe, kadɨ ban tɨ ə j-o-i ɓo ra-i ə j-adi nḛ uso ə? Kɨndə ra-i ə j-adi man a̰y ə? 38 Ḭ mba ə j-uwəi kɨ rɔje tɨ ə? A kɨ rɔi kare ə j-adi kɨbɨ ɨlə rɔi tɨ ə? 39 Rɔi to-i ə jɨ ra səi ə? Ɨto dangay tɨ ə jɨ re j-o-i ə?” 40 Ə ngar əl njé ra go tɨ je ə nə: “Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dɔkagɨlo je pətɨ kɨ ɨrai nḛ je kɨn kɨ kɨ du ngay dan ngakom je tɨ kɨ oi-de kam ɓa, e mi ə ɨrai səm.”

41 «Nɨngə go tɨ, ngar a əl njé kɨ ai dɔ ji gəlne tɨ ə nə: “Ɔti sa̰y kɔ rɔm tɨ, səi dɨje kɨ ndɔl e dɔsi tɨ! Awi me por tɨ kɨ gɨne a gangɨ al, kɨ Luwə ɨndə dɔe dana mbata tɨ lə su əi kɨ malayka je ləne kɨn. 42 MBata ɓo ra-m, ə adi-mi nḛ m-uso al; kɨndə ra-m, ə adi-mi man m-a̰y al; 43 mi mba ə uwəi-mi kɨ rɔsi tɨ al; m-a kɨ rɔm kare ə adi-mi kɨbɨ m-ɨlə rɔm tɨ al; rɔm to-m ə ɨrai səm al; m-to dangay tɨ ə ɨrəi oi-mi al.” 44 Ɓa əi je ka a ɨləi-e tɨ əi nə: “NGa Ɓaɓe, kadɨ ban tɨ ə j-o-i ɓo ra-i ə j-adi nḛ uso al, ə se kɨndə ra-i ə j-adi man a̰y al ə? Ḭ mba, ə se a kɨ rɔi kare, ə se rɔi to-i, ə se ɨto dangay tɨ ə jɨ mbatɨ ra səi ə?” 45 Ə ngar a ɨlə-de tɨ ə nə: “Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dɔkagɨlo je pətɨ kɨ ɨrai nḛ je kɨn kɨ kɨ du ngay dan ngakom je tɨ kɨ oi-de kam, al ɓa, mi ka ɨrai səm al jagɨ tɔ.” 46 Lo kɨn tɨ, njé ra go tɨ al, a awi lo ko̰ tɨ kɨ gɨne a gangɨ al, ə njé ra go ndu Luwə tɨ je a awi lo kajɨ tɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ✡.»

26

Kɨndə dɔ ta naa tɨ mba tɔl Jəju

(Mk 14.1-2; Lk 22.1-2; Ja̰ 11.45-53)

1 Lokɨ Jəju tɔl ta nḛ ndo je ləne ɓa, əl njé ndo je ləne ə nə: 2 «Ɨgəri kadɨ ndɔ joo par ə, ndɔ ra nay Pakɨ a asɨ, kadɨ dɨje a ɨləi-mi *NGon dəw ji dɨje tɨ kadɨ a ɓəi-mi kagɨ-dəsɨ tɨ.»

3 Lo kɨn tɨ no̰o̰, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, kawi-naa natɨ lo tɨ lə Kayɨpɨ kɨ e kɨ boy lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je. 4 Nɨngə ɨndəi ndude naa tɨ kadɨ n-uwəi Jəju gɨdɨ ngə̰y n-tɔli-e. 5 Ɓa əli-naa əi nə: «Adɨ j-uwəi-e ndɔ ra nay tɨ al, nə tə j-ḭḭ j-osi me wongɨ tɨ lə dɨje.»

Dəne madɨ ur yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ dɔ Jəju tɨ

(Mk 14.3-9; Ja̰ 12.1-8)

6 Jəju e me ɓe tɨ kɨ Bətani, me kəy tɨ lə Sɨmo̰ kɨ kəte e nje banjɨ, 7 nɨngə dəne madɨ re rɔ Jəju tɨ kɨ ku mbal kɨ ɓari-e albatɨr kɨ yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ rosɨ. E yɨbɨ kɨ gate e ngay. Nɨngə lokɨ Jəju ɨsɨ uso nḛ ɓa, ur yɨbɨ ka kɨn dɔ Jəju tɨ. 8 Ə lokɨ njé ndo je ooi nḛ kɨn be ɓa, nəl-de al, adɨ əli əi nə: «Kəm tujɨ yɨbɨ kɨn kɔ be e ri ə? 9 Asɨ kadɨ dəw ɨyə̰ taa-n la kɨ ngay ə un ra-n kɨ njé ndoo je!» 10 Jəju oo ta kɨ ɨsɨ əli be ɓa, əl-de ə nə: «MBa ri ə ɨsɨ njɨbəi dəne kɨn ə? Nḛ kɨ ra dɔm tɨ kɨn e kɨlə kɨ majɨ.» 11 NJé ndoo je kam, ɨsi səsi ne kɨ ndɔ je pətɨ, nə mi m-a m-ɨsɨ səsi kɨ no̰ tɨ al. 12 Yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ kɨ ur dɔm tɨ kɨn, ur ra-n go darɔm kɨ a aw ɓada. 13 Nɨngə adɨ m-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ: lo je pətɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ dɨje a ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn tɨtɨ, a ɔri poy nḛ kɨ dəne ra kɨn kadɨ mede ole-n dɔe tɨ.

Judasɨ un dɔ Jəju

(Mk 14.10-11; Lk 22.3-6)

14 Dəw kare kɨ mbo̰ njé ndo je tɨ lə Jəju kɨ dɔgɨ gɨde joo, kɨ tɔe nə Judasɨ Isɨkarɨyotɨ aw ɨngə njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, 15 əl-de ə nə: «Kɨn ə m-ɨlə Jəju jisi tɨ ə a adi-mi ri ə?» Ɓa əi je tɨdəi la sɨlə kutɨ mɨtə adi-e✡. 16 Ɨlə ngɨre loe tɨ kɨn no̰o̰, Judasɨ ɨsɨ sangɨ dɔkagɨlo kɨ to kadɨ ɨlə-n Jəju jide tɨ.

Jəju uso nḛ Pakɨ kɨ njé ndo je ləne

(Mk 14.12-16; Lk 22.7-13)

17 NDɔ kɨ dɔsa̰y lə ra nay kuso mapa kɨ əm ɔde al, njé ndo je lə Jəju rəi dəji-e əi nə: «Lo kɨ ra be ə ɨndɨgɨ kadɨ j-aw jɨ ra nḛ kuso Pakɨ tɨtɨ j-adi ə?» 18 Ə Jəju əl-de ə nə: «Awi me ɓe bo tɨ kam, ɓe lə dəw kɨ be, ə əli-e əi nə: “NJe ndo dɨje ə nə: ‹Dɔkagɨlo ləm e ɓasi, nɨngə e ɓe ləi ə m-a m-ra pakɨ tɨ kɨ njé ndo je ləm›.”» 19 *NJé ndo je awi rai təkɨ Jəju əl-n-de, adɨ rai nḛ kuso Pakɨ.

Jəju əl təkɨ nje ndo kare a un dɔne

20 Lokɨ kadɨ ur, Jəju ɨsɨ ta nḛ kuso tɨ kɨ njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo. 21 Lokɨ ɨsɨ usoi nḛ, Jəju əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kare dansi tɨ ne a ɨlə-m ji dɨje tɨ.» 22 Lo kɨn tɨ, me njé ndo je tɔsɨ-de, adɨ dəji ta Jəju kare kare əi nə: «E mi ɓe, Ɓaɓe?» 23 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Dəw kɨ ɨlə jine səm naa tɨ me ka tɨ kɨn ə, dəwe a ɨlə-m ji dɨje tɨ. 24 Mi *NGon dəw m-a m-oy təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə, nə kəm-to-ndoo e lə dəw kɨ a ɨlə-m mi NGon dəw ji dɨje tɨ. Dəwe kɨn, koje al wa ka e sotɨ ngay✡.» 25 Judasɨ kɨ a ɨlə Jəju ji dɨje tɨ ka kɨn, dəjɨ Jəju ə nə: «E mi ɓe, NJe ndo dɨje?» Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Tḛḛ tai tɨ.»

Nḛ kuso lə Ɓaɓe

(Mk 14.22-25; Lk 22.14-20; 1Kor 11.23-25)

26 Lokɨ ɨsi ta nḛ kuso tɨ, Jəju un mapa, ra oyo Luwə dɔ tɨ, uwə tətɨ naa tɨ, təl-n adɨ njé ndo je, nɨngə əl-de ə nə: «Ɨtaai usoi, e kɨn e darɔm.» 27 Go mapa tɨ, Jəju un kɔpɨ kasɨ kandɨ nju, ra oyo Luwə dɔ tɨ, nɨngə təl-n adɨ njé ndo je ə nə: «Ɨtaai, a̰yḭ-naa pətɨ. 28 E kɨn e məsɨm, məsɨ kun mɨndɨ kɨ sɨgɨ kɨ a a̰y mbata kosɨ dɨje, mba kɨyə̰ go majal je ləde kɔ. 29 Nɨngə adɨ m-əl səsi, m-a m-a̰y kasɨ kandɨ nju kɨ rangɨ al, bɨtɨ kadɨ m-a m-a̰y səsi kɨ sɨgɨ me ɓeko̰ tɨ lə Bai.»

Jəju əl təkɨ Pɨyər a najɨ ta gər-ne

(Mk 14.27-31; Lk 22.31-34; Ja̰ 13.36-38)

30 Lokɨ osi pa kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ gɨne gangɨ✡, tḛḛi awi dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ. 31 Nɨngə Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Kondɔ ne wa kɨn, a ɨmbati-mi pətɨ, tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “M-a m-tɔl ɓa batɨ je, nɨngə kosɨ batɨ je a sanəi-naa kɨ lo lo✡.” 32 Nə lokɨ m-a m-ḭ lo koy tɨ, m-a m-aw kəte no̰si tɨ, tə ngəm səsi Galile tɨ.» 33 Lo kɨn tɨ, Pɨyər un ta əl Jəju ə nə: «Re dɨje pətɨ ə ɨyə̰i-ni kɔ ka, mi m-a m-ɨyə̰i kɔ al jagɨ.» 34 Ə Jəju təl əl-e ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, me kondɔ tɨ ne wa kɨn, kəte ɓəy taa kadɨ kunə kɨnjə no̰, a najɨ ta nja mɨtə ə nə ɨgər-m al.» 35 Nə Pɨyər əl-e ə nə: «Re e-n koy ka m-a m-oy səi, ɓɨ m-a najɨ ta gəri, al ratata.» Nɨngə ndəgɨ njé ndo je pətɨ əli ko ta wa kɨ Pɨyər əl ka kɨn tɔ.

Jəju əl ta kɨ Luwə Jətɨsəmane tɨ

(Mk 14.32-42; Lk 22.39-46)

36 Go tɨ, Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɔti rəi lo tɨ madɨ kɨ ɓari-e nə Jətɨsəmane. Jəju əl-de ə nə: «Ɨsi lo kɨn tɨ ne be ɨngəmi-mi, dɔkagɨlo tɨ kɨ m-a m-aw nu kadɨ m-əl ta kɨ Luwə.» 37 Jəju adɨ Pɨyər əi kɨ ngan lə Jəbəde kɨ joo awi sie. Lo kɨn tɨ, me-ko̰ kɨ ɓəl kɨ me ndɨl tɨ ɨlə ngɨrə ra Jəju, 38 adɨ əl-de ə nə: «Me-ko̰ rosɨ mem rosɨ kɨ asɨ koy. Ɨsi lo kɨn ne be, ɨsi səm kəm ɓɨ ɨtoi ɓi al.» 39 Jəju ɔtɨ kɨ kəte ndə̰y nɨngə, osɨ kɨ ta kəmne nangɨ, əl ta Luwə ə nə: «Bai, re to ban ə, ɔsɨ ko̰ kɨn adɨ də ngərəngɨ rɔm tɨ! Nə ke ə kadɨ e kɨ go ndɨgɨ tɨ ləm al, nə kɨ go ndɨgɨ tɨ ləi yo taa.» 40 Jəju təl re rɔ njé ndo je tɨ nɨngə ɨngə-de, ɨsɨ toi ɓi, adɨ əl Pɨyər ə nə: «Kɨn ka asi kadɨ ɨsi səm kəm dɔ kadɨ kɨ kare be al bɨtɨ a? 41 Ɨsi kəm ba, əli ta kɨ Luwə, kadɨ osi me nḛ na tɨ al. NDɨl ndɨgɨ ra nḛ kɨ majɨ, nə darɔ e kɨ to̰.» 42 Təl ɔr nda̰ne səde kɨ ko̰ joo, ɓa əl ta kɨ Luwə ə nə: «Bai, kɨn ə re ko̰ kɨn, sɔbɨ kadɨ m-ɨngə ɓɨ lo kɔse ngərəngɨ rɔm tɨ goto ɓa, kadɨ ɨra ndɨgɨ ləi.» 43 Lokɨ təl re rɔ njé ndo je tɨ nɨngə, ɨngə-de ɨsɨ toi ɓi ɓəy, kəmde ɔy dɨrɨri. 44 Jəju ɨyə̰-de ə təl ɔr nda̰ne ɓəy, əl ta kɨ Luwə kɨ ko̰ mɨtə, un go mɨndɨne kɨ kəte ka kɨn ɓəy. 45 Go tɨ, təl re rɔde tɨ əl-de ə nə: «Ɨtoi ta ɓi tɨ ne, ɨsɨ ɔri kə̰ə̰ ɓəy a? Dɔ kadɨ kɨlə-m mi *NGon dəw ji njé ra majal je tɨ asɨ ngata. 46 ḬḬ taai adɨ j-awi, nje kɨlə-m ji dɨje tɨ ə re am!»

Kuwə Jəju

(Mk 14.43-52; Lk 22.47-53; Ja̰ 18.3-12)

47 Lokɨ ta nay kɨ ta Jəju tɨ ba ɓəy nɨngə, Judasɨ, kɨ e kɨ kare dan njé ndo je tɨ kɨ dɔgɨ gɨde e joo ɨsɨ re. Re kɨ kosɨ dɨje ngay gone tɨ. Dɨje kɨ njé kuwə kɨyə kasɨgar je, njé kuwə gɔl jide tɨ je. Kosɨ je kɨn, e njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je ə ɨləi-de. 48 Judasɨ kɨ nje kun dɔ Jəju, əl-de nḛ kɨ n-a n-ra kadɨ tə gəri Jəju ə nə: «Dəw kɨ m-a m-uwe rɔm tɨ rututu kɨn ɓa, e darɔe ə wa ən ə, uwəi-e.» 49 E be ə, re tḛḛ taa par ə, sɔbɨ Jəju əl-e ə nə: «M-uwə ji, NJe ndo dɨje!» Nɨngə, uwe rututu kɨ rɔne tɨ. 50 Ə Jəju əl-e ə nə: «Madɨm, ɨra nḛ kɨ ɨre kadɨ ɨra.» Ɓa loe tɨ no̰o̰, dɨje ɨndəi jide dɔ Jəju tɨ uwəi-e. 51 Nɨngə yə, kɨ kare dan njé kɨ əi naa tɨ kɨ Jəju, ɨndə jine dɔ kɨyə kasɨgar ləne, ɔr tɨgə-n paja lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, ɓa tɨgə mbie latɨ gangɨ. 52 Nə Jəju əl-e ə nə: «Ɨlə kɨyə kasɨgar ləi toe tɨ gogɨ, mbata dɨje kɨ njé rɔ kɨ kɨyə kasɨgar a tuji-de kɨ kɨyə kasɨgar tɔ. 53 Se o kadɨ m-asɨ kadɨ m-dəjɨ tɔgɨ Bai, ə a ɨlə kɨ kosɨ malayka je dɨbɨ kutɨ ba̰y ba̰y kadɨ rəi rɔ ləm al wa? 54 Nə kɨn ə re e be ə, lo kadɨ makɨtɨbɨ lə Luwə kɨ əl ə nə nḛ je a rai nḛ be kɨn tɔl ta nḛ goto.»

55 Go tɨ, Jəju əl kosɨ je ə nə: «To tə nḛ kɨ mi nje ɓogɨ, ə ɨrəi kɨ kɨyə kasɨgar je, kɨ gɔl je taa kadɨ uwəi-mi be? NDɔ je pətɨ, mi səsi naa tɨ gɨn kəy tɨ lə Luwə, m-ndo dɨje nḛ, ka uwəi-mi al. 56 Nə nḛ je kɨn pətɨ rai nḛ be ɓone mba kadɨ ta lə njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ndangi, tɔli tade.» Lo kɨn tɨ, njé ndo je lie pətɨ a̰yḭ-naa ə ɨyə̰i-e.

Jəju a no̰ njé gangɨ ta je tɨ lə Jɨpɨ je

(Mk 14.53-65; Lk 22.54-55, 63-71; Ja̰ 18.12-18)

57 NJé kuwə Jəju je, awi sie no̰ kɨ bo tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ tɔe nə Kayɨpɨ. E lo kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je kawi-naa tɨ. 58 Pɨyər ə yə adɨ nda̰e ngal, ɓa njɨyə-n go Jəju tɨ, ndə̰y, ndə̰y, bɨtɨ re ur-n gode tɨ, natɨ lo tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ka kɨn. Re ɨsɨ naa tɨ kɨ paja je kadɨ n-oo se ne kɨn a tɔl tane ban wa.

59 NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé gangɨ ta je lə Jɨpɨ je ba pətɨ, sangi rəbɨ kadɨ n-ɨngəi dɨje kɨ njé tətɨ ta kɨ ngom dɔ Jəju tɨ, kadɨ n-gangii ta koy dɔe tɨ, 60 nə ɨngəi-de al. Dɨje ngay kɨ njé tətɨ ta rəi əli ta kɨ ngom dɔe tɨ kɨn ka, asɨ-naa tɨ al. Ta tɔl tae tɨ, dɨje joo rəi əli əi nə: 61 «Dɨngəm kɨn əl ə nə: “M-asɨ kadɨ m-tujɨ kəy lə Luwə kɔ, ə m-təl m-ɨndə gogɨ me ndɔ tɨ kɨ mɨtə.”» 62 Ə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ḭ taa əl Jəju ə nə: «Ta madɨ kɨ kadɨ əl dɔ ta tɨ kɨ dɨje a əli dɔi tɨ kam goto a?» 63 Nə Jəju a tane mbə. Ə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je əl Jəju ə nə: «Kɨ tɔ Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba, m-dəji kadɨ əl-je se ḭ, ə ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte, kɨ e NGon lə Luwə wa?» 64 Ə Jəju əl-e ə nə: «Tḛḛ tai tɨ! NGa nɨngə m-əl səsi taga wangɨ m-adɨ oi təkɨ kaw kɨ kəte no̰o̰, a oi-mi *NGon dəw m-ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨ nje tɔgɨ, m-a m-ḭ dɔra̰ tɨ m-re me kɨl ndi tɨ✡.» 65 Lo kɨn tɨ, kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨl kɨbɨ je kɨ rɔne tɨ, ɓa əl ə nə: «Əl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ. E kɨn, jɨ sangi kadɨ dəw madɨ kɨ rangɨ taa əl ta dɔe tɨ ɓəy a? Səi je wa oi ndue kɨ əl-n ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ adɨ oi kɨ mbisi ne. 66 Ta ləsi kɨ dɔe tɨ e ri ə?» Ɓa dɨje ɨləi-e tɨ əi nə: «E dəw kɨ sɔbɨ koy.» 67 Nɨngə tɨbi man tade kəme tɨ je, ɓɨri jide ɔsi-e-n je. Taa njé kɨ na̰ je tɨndəi mbɔe je tɔ, 68 ɓa əli-e əi nə: «Je ɓa, jɨ dəji, ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte, kadɨ ɨra nje ndo̰ ndɨl, ə ɨɓa tɔ dəw kɨ ɨndəi adɨ j-o.»

Pɨyər najɨ ta gər Jəju

(Mk 14.66-72; Lk 22.56-62; Ja̰ 18.15-18, 25-27)

69 Lokɨ Pɨyər ɨsɨ nangɨ ta mbalo tɨ, tagane nɨngə, dəne kare kɨ dan dəne je tɨ kɨ njé ra kɨlə me kəy tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je re rɔ Pɨyər tɨ əl-e ə nə: «Ḭ ka, ḭ kɨ Jəju, dɨngəm kɨ Galile tɨ kɨn tɔ.» 70 Nə Pɨyər najɨ ta kəm dɨje pətɨ ə nə: «Jagɨ, m-gər me ta ləi kɨ ɨge kəl kɨn al.» 71 Go tɨ, Pɨyər ɔtɨ ɨsɨ aw kɨ ta ndogɨ tɨ be, nɨngə dəne kɨ rangɨ kare, kɨ nje ra kɨlə me kəy tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je oo-e, ɓa əl njé kɨ ai loe tɨ no̰o̰ ə nə: «Dəw kam e kɨ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ tɔ.» 72 Ə nja kare ɓəy Pɨyər najɨ ə nə: «Jagɨ, təkɨ rɔjetɨ, m-gər dɨngəm kɨn al!» 73 Ɓa njaba go tɨ ə, dɨje kɨ ai səde no̰o̰, ɔti kɨ rɔ Pɨyər tɨ əli əi nə: «Təkɨ rɔjetɨ, ḭ ka, ḭ kɨ kare dan dɨje tɨ lie tɔ, taa ndui kɨ ɨsɨ əl-n ta wa kɨn ka tɔjɨ kadɨ ḭ dəw lie.» 74 Ə lo kɨn tɨ, Pɨyər ɨbɨ rɔne kɨ ta kɨ nga̰ ngay ə nə: «M-ɨbɨ rɔm kadɨ Luwə ra səm nḛ kɨ nga̰, re m-əl ta kɨ ngom. M-gər dɨngəm kɨn al.» Ɓa ta naa tɨ no̰o̰, kunə kɨnjə no̰. 75 NGa nɨngə me Pɨyər ole dɔ ta tɨ kɨ Jəju əl-e ə nə: «Kəte taa kadɨ kunə kɨnjə no̰, a najɨ ta nja mɨtə ə nə ɨgər-m al,» ka kɨn, adɨ Pɨyər ɨndə lo tḛḛ taga, no̰ kɨ man kəmne.

27

Awi kɨ Jəju no̰ Pɨlatɨ tɨ kɨ e nje ko̰ɓe

(Mk 15.1-2, 11-14; Lk 23.1-5; Ja̰ 18.28-38)

1 Lokɨ lo ti, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je pətɨ, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, ɨngəi-naa, uni ndude kadɨ n-tɔli Jəju. 2 Be ə, dɔɔi Jəju, awi sie ɨləi-e ji *Pɨlatɨ tɨ, dəw kɨ Rom tɨ kɨ e nje ko̰ɓe dɔnangɨ Jude tɨ.

Koy Judasɨ

(Knjk 1.8-9)

3 Lokɨ Judasɨ kɨ nje kun dɔ Jəju kadɨ-de oo kadɨ gangi ta koy dɔ Jəju tɨ ɓa, me uwe kɨ ta adɨ təl kɨ la kɨ sɨlə kutɨ mɨtə aw-n adɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, ka kɨn, 4 nɨngə əl-de ə nə: «M-ra majal, m-un dɔ dəw kɨ ra nḛ madɨ al.» Ə əi je əli-e əi nə: «Ta kare kɨ usɨ-je tɨ no̰o̰ goto. E kɨn e ta ləi ḭ.» 5 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Judasɨ ɔtɨ ɨlə la kɨ adi-e ka kɨn me kəy tɨ lə Luwə, ə aw ɨlə kɨlə. 6 NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ɔyi la ka kɨn nɨngə əli əi nə: «E go rəbe tɨ al kadɨ jɨ ɓukɨ la kɨn dɔ made tɨ kɨ me kəy tɨ lə Luwə, tadɔ e la məsɨ.» 7 Be ə, go ndude tɨ kɨ osɨ go-naa tɨ, uni la ka kɨn ndogi lo ndɔr lə nje kɨbə ngoo, rai tə lo dɨbɨ mba je. 8 E mbata kɨn ə, bɨtɨ ɓone ka ɨsɨ ɓari lo ka kɨn «lo məsɨ». 9 Lo kɨn tɨ, ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Jərəmi əl ə nə: «Taai sɨlə kutɨ mɨtə ba par tə la kɨ ngan *Isɨrayəl je ɔji dɔe tɨ. 10 Adi la kɨn ndogi lo lə nje kɨbə ngoo, təkɨ Ɓaɓe əl-m✡.»

Jəju a no̰ ngar Pɨlatɨ tɨ

(Mk 15.2-5, 11-14; Lk 23.1-5; Ja̰ 18.28-38)

11 Jəju a no̰ nje ko̰ɓe, *Pɨlatɨ tɨ, ə nje ko̰ɓe dəje ə nə: «Ḭ ngar lə *Jɨpɨ je a?» Ə Jəju əl-e ə nə: «E ta kɨ tḛḛ tai tɨ.» 12 Me ta je tɨ lə njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ ngatɔgɨ je kɨ ɨsɨ təti dɔ Jəju tɨ kɨn, Jəju tḛḛ tane ɨlə-de tɨ al. 13 Ə no̰o̰ be, Pɨlatɨ əl Jəju ə nə: «O ta je pətɨ kɨ dɨje a ɨndəi dɔi tɨ kam al a?» 14 Ka Jəju tḛḛ tane ɨle tɨ al, adɨ ndɔje ngay.

Dɨje gangi ta koy dɔ Jəju tɨ

(Mk 15.6-14; Lk 23.13-23; Ja̰ 18.39-40)

15 Dɔ ɓal je pətɨ, lo ra nay Pakɨ tɨ, nje ko̰ɓe a ɔr dangay kare ɨle taa, adɨ e dəw kɨ kosɨ je dəji-e kadɨ ɔr-e dangay tɨ. 16 Nɨngə dɔkagɨloe tɨ kɨn, dangay madɨ kare kɨ dɨje əli ta lie ngay kɨ tɔe nə Barabasɨ e no̰o̰. 17 *Pɨlatɨ dəjɨ kosɨ je kɨ kawi-naa no̰o̰ ə nə: «Na̰ ə ɨgei kadɨ m-ɨyḛ taa m-adɨ səsi ə? Jəju Barabasɨ ə se Jəju kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte ə?» 18 Pɨlatɨ dəjɨ ta kɨn be mbata gər majɨ kadɨ e ni ə ra-de dɔ Jəju tɨ ə ɨləi-e jine tɨ. 19 Lokɨ Pɨlatɨ ɨsɨ lo gangɨ ta tɨ, nee adɨ əli-e ə nə: «Ɨndə rɔi me ta tɨ lə dəw kɨ dana kam al, tadɔ kondɔ ne m-ɨngə ko̰ ngay me ni tɨ mbata lie.»

20 NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je suləi kosɨ je adɨ dəji Pɨlatɨ kadɨ ɔr Barabasɨ adɨ-de ə tɔl Jəju kɔ. 21 NJe ko̰ɓe təl un ta dəjɨ-de ə nə: «Na̰ dan dɨje tɨ kɨ joo kɨn ə ɨgei kadɨ m-ɔr-e dangay tɨ m-adɨ səsi ə?» Ɓa ɨləi-e tɨ əi nə: «Barabasɨ!» 22 Ə Pɨlatɨ, dəjɨ-de ə nə: «NGa ri ə kadɨ m-ra kɨ Jəju kɨ ɓari-e Dəw kɨ Luwə mbəte ə?» Ɓa pətɨ əli əi nə: «E ɓa, sɔbɨ ɓe kagɨ-dəsɨ tɨ!» 23 Ə Pɨlatɨ təl dəjɨ-de ə nə: «E ri kɨ majal ə ra ə?» Nə uni ndude kɨ taa ngay ɓəy əli əi nə: «Sɔbɨ ɓe kagɨ-dəsɨ tɨ!» 24 Lokɨ Pɨlatɨ oo kadɨ nḛ madɨ kɨ kadɨ n-a n-ra goto, taa dɨje ɨsɨ rai adɨ nga̰ kɨ dɔ made tɨ ɓəy, un man togɨ-n jine ta kəm kosɨ je tɨ, nɨngə əl-de ə nə: «Ta məsɨ dəw kɨ dana kam e dɔm tɨ al. E ta ləsi✡.» 25 Nɨngə dɨje pətɨ ɨləi-e tɨ əi nə: «Kadɨ ta məse e dɔje tɨ kɨ dɔ nga ləje je tɨ!» 26 Be ə, Pɨlatɨ ɔr Barabasɨ adɨ-de, nga nɨngə Jəju taa adɨ ɨndəi-e kɨ ndəy kabɨlay, ɓa ɨle ji asɨgar je tɨ kadɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ.

Asɨgar je ɨbəi Jəju kogii

(Mk 15.16-20; Lk 23.11; Ja̰ 19.2-3)

27 Asɨgar je lə *Pɨlatɨ awi kɨ Jəju me lo tɨ kɨ boy kɨ Pɨlatɨ ɨsɨ tɨ wa kɨn, lo tɨ kɨ ɓari-e pɨrətuwar, nɨngə kawi ndəgɨ asɨgar je pətɨ kɨ dɔe tɨ. 28 MBa kadɨ tə ɨbəi-e kogii, ɔri kɨbɨ lie, ə ɨləi kɨbɨ ngal kɨ kər rɔe tɨ. 29 Oji jɔgɨ kon ɨləi dɔe tɨ, ə ɨləi gakɨra ji ko̰e tɨ tɔ, ɓa ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ ə mbəi sie əi nə: «Lapɨya ngar lə *Jɨpɨ je!» 30 Tɨbi man tade dɔe tɨ, taai gakɨra jie tɨ, ɨndəii dɔe. 31 Lokɨ ɨbəi-e kogii asɨ-de nɨngə, ɔri kɨbɨ ngal kɨ kər ka kɨn rɔe tɨ kɔ, ə təli ɨləi kɨbɨ je lie wa rɔe tɨ gogɨ, ɓa awi sie kadɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ.

Ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ

(Mk 15.21-32; Lk 23.26-43; Ja̰ 19.17-27)

32 Lokɨ asɨgar je ɨsɨ tḛḛi me ɓe bo tɨ kɨ taga nɨngə, ɨngəi dɨngəm kare kɨ Sɨrən tɨ, kɨ tɔe nə Sɨmo̰. Uwəi-e, ɨndəi tɔgɨ dɔe tɨ adɨ otɨ kagɨ-dəsɨ lə Jəju. 33 Awi tḛḛi lo madɨ tɨ kare to no̰o̰, ɓari-e nə Golgota, kɨ kɔr me nə: «Lo kɨ to tə ka dɔ dəw be.» 34 Adi-e kasɨ kandɨ nju kɨ bui naa tɨ kɨ nḛ kɨ atɨ kadɨ Jəju a̰y, ə lokɨ ɔdɨ tane tɨ ɓa, mbatɨ ka̰y. 35 Asɨgar je ka kɨn ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ, nɨngə tɨgəi kɨr (mbare) dɔ kɨbɨ je tɨ lie, ləbi-naa✡. 36 Go tɨ, təli ɨsi no̰o̰, ɨsɨ ngəmi tae.

37 NDangi me batɨ, nḛ kɨ ra ə n-ɓəi-e-n kagɨ-dəsɨ tɨ, ɨndəi dɔe tɨ taa əi nə: «Dəw kam e Jəju, ngar lə *Jɨpɨ je.» 38 Loe tɨ no̰o̰, ɓəi njé ɓogɨ je joo kagɨ-dəsɨ tɨ. Kɨ kare dɔ ji ko̰e tɨ ə kɨ nungɨ dɔ ji gəle tɨ tɔ✡. 39 Dɨje kɨ nje də rəbə, tɨgəi dɔde, nɨngə taji-e, 40 əi nə: «Ḭ kɨ nje tujɨ kəy lə Luwə, ə təl ra e kɨ rangɨ me ndɔ tɨ kɨ mɨtə ka kɨn, re ḭ NGon lə Luwə ə, ajɨ rɔi ḭ wa, ə ḭ taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ur nangɨ adɨ j-o!» 41 Be tɔ ə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ ngatɔgɨ je lə Jɨpɨ je ɨbəi Jəju kogii əi nə: 42 «Ajɨ dɨje kɨ rangɨ, nə e wa asɨ kajɨ rɔne al! NGar lə *Isɨrayəl je ka kam, kaje ə wa kɨ j-a ne kɨn, kadɨ ḭ taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ur nangɨ adɨ j-o, nɨngə j-a j-o ta lie tə ta kɨ rɔjetɨ! 43 Uwə kul Luwə ən ə, re Luwə ndɨge ə, kadɨ taa-e ɨle taa adɨ j-o. MBata əl ə nə: “Mi NGon lə Luwə”.» 44 Taa baw kaya je kɨ ɓəi-de kagɨ-dəsɨ tɨ naa tɨ sie ka kɨn ka taji-e kae tɨ wa kɨn tɔ.

Koy Jəju

(Mk 15.33-39; Lk 23.44-49; Ja̰ 19.28-30)

45 Ɨlə ngɨre kadɨ tɨ kɨ a jam dɔ ɓe tɨ, lo ndul dɔnangɨ tɨ ba pətɨ, bɨtɨ kadɨ kɨ mɨtə kɨ lo sɔlɔ. 46 Dɔ kadɨ tɨ kɨ mɨtə, Jəju no̰ kɨ ndune kɨ bo ə nə: «Eli, Eli, lama sabatani?» Kɔr me nə: «Luwə ləm, Luwə ləm, mbari ə ɨyə̰-m kɔ ə✡?» 47 Dɨje madɨ dan njé tɨ kɨ ai no̰o̰, ooi ndue, nɨngə əli əi nə: «Oi dəw ka yə a ɓar Eli!» 48 Nɨngə kalangɨ ba, dəw kare dande tɨ, a̰y ngɔdɨ, un nḛ kɨ to hom hom, ɨlə me man kandɨ ndu tɨ kɨ masɨ, nɨngə ɨlə ta gakɨra tɨ adɨ Jəju kadɨ a̰y. 49 Nə ndəge je əli əi nə: «Ɨngəm adɨ j-o se Eli a re aje wa?» 50 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, Jəju təl no̰ kɨ ndune kɨ bo ɓəy, nɨngə kə̰ə̰e tḛḛ. 51 Ɓa go tɨ, kɨbɨ gangɨ lo kɨ a me kəy tɨ lə Luwə, tɨl dana joo, ḭ taa nu bɨtɨ re nangɨ. Dɔnangɨ yəkɨ, taa mbal je ka ta̰i dana tɔ. 52 Ta dɔ ɓadɨ je tḛḛi, adɨ dɨje ngay kɨ adi mede Luwə ḭḭ taa lo koy tɨ. 53 Go tɨ gogɨ, lokɨ Jəju tḛḛ lo koy tɨ ɓa, dɨje ka kɨn awi me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm kɨ e ɓe bo kɨ ay njay. Dɨje ngay ooi-de kɨ kəmde. 54 Lokɨ kɨ bo kɨ dɔ ɓutɨ asɨgar je tɨ kɨ ɓu əi kɨ asɨgar je kɨ njé ngəm Jəju kɨ əi sie ooi dɔnangɨ kɨ yəkɨ, kɨ nḛ kɨ ra nḛ kɨn ɓa, ɓəl tɔl-de adɨ əli əi nə: «Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨn e NGon lə Luwə.»

Dɨbɨ Jəju

(Mt 27.57-61; Lk 23.50-55; Ja̰ 19.38-42)

55 Dəne je ngay ai no̰o̰, ai sa̰y, ɨndəi kəmde a ooi nḛ je kɨ ɨsɨ rai nḛ. Əi dəne je kɨ uni go Jəju Galile tɨ nu, mba kadɨ rai sie. 56 Dande tɨ, Mari kɨ Magɨdala e no̰o̰ nɨm, Mari kɨ ko̰ Jakɨ əi Jɨsəpɨ nɨm e no̰o̰, taa ko̰ ngan lə Jəbəde ka e no̰o̰ nɨm tɔ. 57 Lokɨ kadɨ aw tə ur, dɨngəm kɨ nje nḛ kɨngə kare kɨ Arɨmate tɨ, kɨ tɔe nə Jɨsəpɨ ḭ no̰o̰ re. E ka e dəw kɨ təl rɔne nje ndo tɨ lə Jəju tɔ. 58 Jɨsəpɨ aw rɔ *Pɨlatɨ tɨ dəje nɨn Jəju, ə Pɨlatɨ adɨ ndune kadɨ adi-e. 59 Jɨsəpɨ un nɨn Jəju, dole kɨ ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ, 60 ɓa ɨle me ɓe nɨn tɨ kɨ adɨ uri me mbal tɨ ɓasɨne ɓəy mbata ləne wa, nɨngə nduguru mbal kɨ bo ɨlə ta tɨ, ə ɔtɨ aw. 61 Loe tɨ kɨn, Mari kɨ Magɨdala əi kɨ Mari kɨ nungɨ əi no̰o̰, ɨsi nangɨ sɔbɨ no̰ ɓadɨ.

Asɨgar je ngəmi ta ɓadɨ Jəju

62 Lo ti go tɨ, kɨ e ndɔ kɨ re go ndɔ kɨndə dɔ nḛ je dana mba ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ ɓa, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je awi naa tɨ ɓe lə *Pɨlatɨ, 63 əli-e əi nə: «Dəw kɨ bo ləje, meje ole dɔ tɨ təkɨ ndɔ kɨ nje ngom dəwe kɨn əl, dɔkagɨlo tɨ kɨ a-n kɨ dɔne taa ɓəy əl ə nə: “NDɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koym ɓa, m-a m-ḭ taa lo koy tɨ.” 64 Ə adɨ ndui adɨ dɨje ngəmi dɔ ɓadɨ bɨtɨ ndɔ kɨ ko̰ mɨtə, nə tə njé ndo je lie rəi ɓogi nɨne, ə təli əli əi nə: “Ḭ lo koy tɨ.” Lo kɨn tɨ, a rai kadɨ ta ngom kɨn a ɨtə kɨ kəte ɓəy.» 65 Ə Pɨlatɨ əl-de ə nə: «Asɨgar je kɨ kadɨ ngəmi ta lo ə ai am, ə awi səde adɨ ngəmi dɔ ɓadɨ təkɨ ɨgei.» 66 Lo kɨn tɨ, awi dɔ ɓadɨ tɨ, tɨyə̰i tae, nɨngə ɨndəi asɨgar je kadɨ ngəmi tae.

28

Jəju ḭ lo koy tɨ

(Mk 16.1-8; Lk 24.1-11; Ja̰ 20.1-2)

1 Go ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ, adɨ e ndɔ dɨmasɨ kɨ gɨn lo, Mari kɨ Magɨdala əi kɨ Mari kɨ nungɨ awi kadɨ n-ooi dɔ ɓadɨ. 2 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, dɔnangɨ yəkɨ yəkɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay, tadɔ malayka kare re nduguru mbal ta ɓadɨ tɨ kɔ, ɓa təl ɨsɨ dɔ tɨ. 3 Rɔe unjɨ tə kadɨ be, taa kɨbɨ kɨ rɔe tɨ nda tə buy be tɔ. 4 Lokɨ asɨgar je kɨ njé ngəm dɔ ɓadɨ ooi-e, ɓəl tɔl-de adɨ təli toi tə nɨn je be. 5 Nə malayka un ta əl dəne je ə nə: «Səi, ɨɓəli al, tadɔ m-gər kadɨ ɨsɨ sangi Jəju kɨ dɨje ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ. 6 E goto ne, ḭ taa lo koy tɨ təkɨ e wa əl-n. Ɨrəi oi lo kɨ to tɨ ə to kare kɨn. 7 Nɨngə kadɨ awi law əli njé ndo je lie təkɨ “ḭ taa dan njé koy je tɨ, ɓa aw kadɨ a ngɨnə səsi Galile tɨ. Lo kɨn ə a oi-e tɨ.” E kɨn ə e ta kɨ kadɨ m-əl səsi.»

8 Dəne je ɔti ta ɓadɨ tɨ kɨ ngɔdɨ njade tɨ, ɓəl ra-de, nə rɔde nəl-de ngay. Awi ɔri poy nḛ kɨ ra nḛ kɨn adi njé ndo je lie ooi. 9 NDə̰y ba go tɨ, Jəju aw ɨngə-de, əl-de ə nə: «M-uwə jisi!» Nɨngə əi je ɔti kɨ rɔ Jəju tɨ, uwəi njae, ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ. 10 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ɨɓəli al; ə awi əli ngakom je kadɨ awi Galile tɨ. Lo kɨn ə a ooi-mi tɨ.»

Ta je kɨ tḛḛ ta asɨgar je tɨ

11 Lokɨ dəne je njɨyəi dɔ rəbɨ tɨ ɨsɨ awi, asɨgar je madɨ kɨ dan njé ngəm dɔ ɓadɨ tɨ, awi me ɓe bo tɨ, əli njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je nḛ je pətɨ kɨ ra nḛ kɨn adɨ ooi. 12 Be ə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kawi-naa kɨ ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, uni ndude. Ɓa go kun-ndu tɨ, adi asɨgar je la ngay, 13 ə əli-de əi nə: «Ta kɨ kadɨ əli ə to kɨn: əli əi nə: “NJé ndo je lie ə rəi ɓogi nɨne kondɔ, lokɨ j-ɨsɨ jɨ to ɓi.” 14 Ə re ta kɨn osɨ mbi njé ko̰ɓe kɨ bo tɨ ə, je wa j-a gər lo ta kɨ kadɨ j-əl-e kadɨ j-ɔr-n ta dɔsi tɨ.» 15 Be ə, asɨgar je taai la ka kɨn, ɓa rai kɨ go ndu tɨ kɨ adi-de. E be ə, ta kə nə njé ndo je ɓogi nɨn Jəju kɨn, ɨsɨ njɨyə-n dan Jɨpɨ je tɨ bɨtɨ ɓone.

Jəju ɨlə njé ndo je ləne

16 *NJé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde kare awi Galile, dɔ mbal tɨ kɨ Jəju əl-de kadɨ awi tɨ. 17 Lokɨ awi ə ooi-e nɨngə, ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ, nə kɨ madɨ je ɓadi kadɨ e Jəju. 18 Ə Jəju ɔtɨ ɓasi kɨ rɔde tɨ, əl-de ta je kɨn ə nə: «Luwə adɨ-m tɔgɨ je pətɨ me dɔra̰ tɨ, kɨ dɔ dɔnangɨ tɨ. 19 Awi kɨ rɔ gɨn dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, ɨtəli-de njé ndo je tɨ ləm, ɨrai-de batəm me tɔ Baw tɨ, kɨ NGon tɨ, kɨ NDɨl Luwə tɨ✡. 20 Nɨngə ɨndoi-de kadɨ ngəmi go nḛ je pətɨ kɨ m-dəjɨ səsi kadɨ ɨrai. NGa nɨngə, mi, m-a mi səsi naa tɨ kɨ ndɔ je pətɨ, bɨtɨ dɔbəy ndɔ tɨ.»

✡ 1:11 2 NGar je 24.12-16

✡ 1:23 Ejay 7.14

✡ 2:1 1 Samɨyəl 16.1

✡ 2:6 Mɨse 5.1

✡ 2:15 Oje 11.1

✡ 2:18 Jərəmi 31.15

✡ 3:3 Ejay 40.3

✡ 3:17 Pa je 2.7; Ejay 42.1

✡ 4:4 Dətərənom 8.3

✡ 4:6 Pa je 91.11-12

✡ 4:7 Dətərənom 6.16

✡ 4:10 Dətərənom 6.13

✡ 4:16 Ejay 8.23; 9.1

✡ 5:21 Tḛḛ kɨ taga 20.13; Dətərənom 5.17

✡ 5:27 Tḛḛ kɨ taga 20.14; Dətərənom 5.18

✡ 5:31 Dətərənom 24.1

✡ 5:33 Ləbətɨkɨ 19.12; Kɔr Isɨrayəl je 30.3

✡ 5:38 Tḛḛ kɨ taga 21.24; Ləbətɨkɨ 24.20; Dətərənom 19.21

✡ 5:43 Ləbətɨkɨ 19.18

✡ 6:29 1 NGar je 10

✡ 7:23 Pa je 6.9

* 8:4 Kɨ go jibəl ra-e tɨ lə Jɨpɨ je, nje banjɨ e dəw kɨ dɨje ooi-e kadɨ ay njay al, adɨ asɨ kadɨ aw lo nḛ ra je tɨ kɨ ɓa tɔ Luwə al, Ləbətɨkɨ 14.2-32.

✡ 8:17 Ejay 53.4

✡ 8:27 Pa je 65.8; 89.10; 107.23-32

✡ 9:13 Oje 6.6

* 9:27 Ɨgo̰i Mk 10.47 kɨ ta kɨ dɔ tɨ gɨn makɨtɨbɨ tɨ nangɨ.

✡ 9:36 Kɔr Isɨrayəl je 27.17; 1 NGar je 22.17

* 10:14 Kɨ go kujɨ rae tɨ lə Jɨpɨ je, kɨndə bu kɨ nja tɨ kɔ, tɔjɨ təkɨ lo kɨ n-ḭḭ tɨ, ə se ɓe kɨ n-ɨtḛḛi me tɨ kɨ taga kɨn, nḛ kare kɨ dɔɔ-de sie naa tɨ goto.

✡ 10:15 Kɨlə ngɨrə nḛ je 18-19

✡ 10:36 Mɨse 7.6

✡ 11:10 Malasi 3.1

✡ 12:4 1 Samɨyəl 21.2-7; Ləbətɨkɨ 24.9

✡ 12:7 Oje 6.6

✡ 12:17 Ejay 42.1-4

✡ 12:18 Ejay 42.1

✡ 12:19 Ejay 42.2

✡ 12:20 Ejay 42.3

✡ 12:40 Jonasɨ 2.1

✡ 12:41 Jonasɨ 3.5

✡ 12:42 1 NGar je 10.1-10

✡ 13:14 Ejay 6.9

✡ 13:15 Ejay 6.10

✡ 13:35 Pa je 78.2

✡ 14:4 Ləbətɨkɨ 18.16; 20.21

✡ 15:4 Tḛḛ kɨ taga 20.12; 21.17; Dətərənom 5.16; Ləbətɨkɨ 20.9

✡ 15:9 Ejay 29.13

✡ 17:2 2Pɨ 1.16-18

✡ 17:10 Malasi 3.23

✡ 17:24 Tḛḛ kɨ taga 30.11-16

* 18:11 Bar ta kɨn goto me makɨtɨbɨ je tɨ madɨ kɨ ndangi kəte nu kɨ ndon ta gɨrəkɨ.

✡ 18:16 Dətərənom 19.15

✡ 19:4 Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.27; 5.2

✡ 19:5 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.24

✡ 19:7 Dətərənom 24.1

✡ 19:18 Tḛḛ kɨ taga 20.12-16; Dətərənom 5.16-20

✡ 19:19 Ləbətɨkɨ 19.18

* 20:30 Ɨgo̰i Mk 10.47 kɨ ta kɨ dɔ tɨ gɨn makɨtɨbɨ tɨ nangɨ.

✡ 21:5 Ejay 62.11; Jakari 9.9

✡ 21:9 Pa je 118.25-26

✡ 21:13 Ejay 56.7; Jərəmi 7.11

✡ 21:16 Pa je 8.3

✡ 21:42 Pa je 118.22-23

✡ 22:24 Dətərənom 25.5

✡ 22:32 Tḛḛ kɨ taga 3.6, 15

✡ 22:37 Dətərənom 6.5

✡ 22:39 Ləbətɨkɨ 19.18

✡ 22:44 Pa je 110.1

✡ 23:5 Kɔr Isɨrayəl je 15.38-41

* 23:14 Bar ta je kɨ me nḛ je tɨ kɨn [] goto me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ njé ndange ndangi kəte.

✡ 23:22 Ejay 66.1

✡ 23:35 Kɨlə ngɨrə nḛ je 4.8; 2 Poy ta je 24.20-22

✡ 23:39 Pa je 118.26

✡ 24:15 Danɨyəl 9.27; 11.31; 12.11

✡ 24:30 Danɨyəl 7.13

✡ 24:38 Kɨlə ngɨrə nḛ je 6.9-7.6

✡ 24:39 Kɨlə ngɨrə nḛ je 7.7-24

✡ 25:46 Danɨyəl 12.2

✡ 26:15 Jakari 11.12

✡ 26:24 Ejay 53.7

✡ 26:30 Pa je 113-118

✡ 26:31 Jakari 13.7

✡ 26:64 Pa je 110.1; Danɨyəl 7.13

✡ 27:10 Jakari 11.12-13; Jərəmi 18.2-3; 19.1-2

✡ 27:24 Dətərənom 21.6-8

✡ 27:35 Pa je 22.19

✡ 27:38 Ejay 53.12

✡ 27:46 Pa je 22.2

✡ 28:19 Mk 16.15; Knjk 1.8

Markɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ

Markɨ

ndangɨ

Ta kɨ dɔ Poy ta tɨ kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Markɨ ndangɨ

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Markɨ ndangɨ, e kɨ kare dan Poy Ta je tɨ kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ ndangi sɔ. Adɨ e Matɨye, Markɨ, Lukɨ, kɨ Ja̰. Dande tɨ kɨ sɔ kɨn, Markɨ ə nje ndange ndangɨ adɨ gɔjɨ. Taa, go ndər gɨne tɨ ɓa, tɔji kadɨ Markɨ ə ndange a e kəte tɔ.

Təkɨ j-o-n tɔe dɔ tɨ, e Markɨ kɨ ngon lə Mari kɨ nojɨ Barnabasɨ (Knjk 12.12; 13.5; Kolosɨ je 4.10) ə e nje ndangɨ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn.

Lo kɨlə ngɨrə ta tɨ wa ɓəy, Markɨ tɔjɨ Jəju tə «NGon Luwə». Nə Jəju ndɨgɨ kadɨ tɔ kɨn to lo ɓɔyɔ tɨ bɨtɨ kagɨ-dəsɨ tɨ ɓəy taa kadɨ dɨje gəri. A gəri təkɨ nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu əl-n lo koo tɨ kɨ oo Jəju lo koy tɨ kɨ oy kɨn be.

Kəte taa kadɨ Jəju, NGon Luwə re, majɨ kadɨ dəw madɨ re no̰e tɨ ra rəbɨ lie. E be ə Ja̰ Batɨsɨ re ra-n rəbɨ lə Jəju, nɨngə ra-e-n batəm tɔ (1.2-11).

Go na tɨ kɨ su na Jəju dɨlə lo tɨ, go batəm tɨ kɨ Ja̰ Batɨsɨ ra-e, Jəju ɨlə ngɨrə kɨlə ləne kɨ taga ta kəm dɨje tɨ. Lo kɨn tɨ, Markɨ tɔjɨ tɔgɨ ko̰ɓe kɨ Jəju aw-n, kɨ go rəbɨ ɓar kɨ ɓar dɨje kadɨ uni goe, kɨ go rəbɨ nḛ ndo kɨ ndo kosɨ je, kɨ go rəbɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl, kɨ nga kɨ nga njé mo̰y je (1.14-8.30).

Go tɨ, Markɨ tɔjɨ Jəju kɨ un rəbɨ kɨ Jorijaləm, lo ko̰ tɨ, kɨ lo koy tɨ, kɨ lo kḭ lo koy tɨ (8.31-10.52). NJa mɨtə, Jəju əl njé ndo je ləne ta dɔ koy tɨ kɨ n-a n-oy, nə gəri me ta lie al. Taa, dɔkagɨlo je pətɨ, əl ta sɔbɨ-n dɔne tə «NGon dəw», nə dɨje gəri-e al tɔ.

Jəju ur Jorijaləm kɨ kɔsɨ-gon, nə ɨngə ndor kɨ rɔ njé kun dɔ Jɨpɨ je tɨ, lokɨ tuwə njé ra gatɨ je me kəy tɨ lə Luwə kɔ. Nɨngə lo kɨn tɨ, e ta rəbɨ kɨ Jəju ɨngə kadɨ ndo-n dɔbəy nḛ ndo njé ndor-e je, kɨ kosɨ je, kɨ njé ndo je ləne (11-13). Ɓəy tɔ, Markɨ tɔjɨ ndɔ kɨ dɔbəy tɨ kɨ joo kɨ e dɔbəy ndɔ lə Jəju. Me ndɔ tɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨ joo kɨn ə j-ɨngə nḛ kuso kɨ dɔbəy tɨ kɨ Jəju uso kɨ njé ndo je ləne, kɨ ta kɨ əl kɨ Luwə Jətɨsəmane tɨ, kɨ kuwə kɨ uwəi-e, kɨ gangɨ kɨ gangi ta koy dɔ tɨ, kɨ ɓə kɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ, kɨ kɨlə kɨ ɨləi-e ɓe nɨn tɨ (14-15).

Go tɨ, lo tɔl tae tɨ, Jəju ḭ lo koy tɨ ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koye, adɨ dəne je kɨ awi dɔ ɓadɨ tɨ, ɨngəi ɓe nɨn to kare. Be ə, dəne je a̰yḭ-naa kadɨ awi ɔri poye njé ndo je lie adi-de ooi (16.1-8).

Nɨngə se, lokɨ ḭ ɨtɨdə Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ Markɨ ndangɨ kɨn ɨlə nangɨ ə, ɨgər majɨ təkɨ Jəju e «NGon Luwə» kɨ rɔjetɨ wa wa? Se ɨgər təkɨ nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu əl-n lo koo tɨ kɨ oo Jəju lo koy tɨ kɨ oy be tɔ wa?

1

Ja̰ kɨ nje ra dɨje batəm

(Mt 3.1-12; Lk 3.1-18; Ja̰ 1.19-28)

1 Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ NGon lə Luwə, ə kulə ngɨre to kɨn. 2 NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, Ejay, əi nə:

«Mi Luwə m-a m-ɨlə kɨ nje kaw kɨlə ləm kəte no̰i tɨ,

Kadɨ ra go rəbɨ no̰i tɨ.

3 NDu dəw madɨ ɓa dɨlə lo tɨ ə nə:

Ɨrai go rəbɨ lə Ɓaɓe!

Ɨrai go rəbɨ lie adɨ a njururu!»✡

4 Ja̰ Batɨsɨ tḛḛ ɨlə mbḛ dɨlə lo tɨ ə nə: «Ɨyə̰i go rəbɨ njɨyəsi je kɨ majal kɔ, adɨ rai səsi batəm, mba kadɨ Luwə ɨyə̰-n go majal je ləsi kɔ.» 5 Dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ Jude tɨ kɨ ɓe bo Jorijaləm tɨ, rəi rɔ Ja̰ tɨ, tɔri ndude dɔ majal je tɨ ləde, adɨ Ja̰ ra-de batəm me ba Jurdḛ tɨ. 6 Kɨbɨ kɨ Ja̰ ɨlə rɔne tɨ, e kɨ ra kɨ bḭ jambal, nɨngə dɔ mene kɨ nda tɔ. Nḛ kusoe e gɨbɨri je kɨ təjɨ je par. 7 Ja̰ əl kosɨ dɨje ə nə: «Dəw madɨ kɨ nje tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl, kɨ ɨtə-m sa̰y, a re gom tɨ no̰o̰. E dəw kɨ kɨlə sa lie ka m-asɨ kɨlə dɔm nangɨ tutɨ al. 8 Mi, m-ra səi batəm me man tɨ, nə e, a ra səi batəm, me NDɨl Luwə tɨ.»

Ja̰ ra batəm Jəju

(Mt 3.13-17; Lk 3.21-22; Ja̰ 1.29-34)

9 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, Jəju ḭ Najarətɨ tɨ, kɨ e ngon ɓeko̰ kɨ Galile tɨ, re adɨ Ja̰ ra-e batəm, me ba Jurdḛ tɨ. 10 Lokɨ Jəju ɨsɨ tḛḛ me man tɨ, oo dɔra̰ tḛḛ tane, nɨngə oo NDɨl Luwə, rɨsɨ tə də dum be re ɨsɨ dɔe tɨ. 11 Nɨngə, ndu ta madɨ tḛḛ dɔra̰ tɨ, ə nə: «Ḭ NGonm kɨ nje ndɨgɨ ləm, kɨ ḭ nḛ rɔnəl ləm kɨ bo ngay✡.»

12 Kalangɨ ba go tɨ, NDɨl Luwə ɔsɨ Jəju aw sie dɨlə lo tɨ. 13 Jəju ra ndɔ dɔsɔ dɨlə lo tɨ. *Sata̰ re rɔe tɨ, na-e. Jəju e naa tɨ kɨ da je kɨ wale, malayka je rai sie.

Jəju lə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ Galile tɨ

(Mk 1.12-17; Lk 4.14-15)

14 Go kuwə tɨ kɨ uwəi Ja̰ dangay tɨ, Jəju aw Galile tɨ, ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə ə nə: 15 «Dɔkagɨlo kɨ Luwə ɔjɨ ka re nga, nɨngə ko̰ɓe lə Luwə ka, e ɓasi rɔsi tɨ tɔ. Ɨyə̰i go rəbɨ njɨyəsi je kɨ majal kɔ, ə adi mesi Poy Ta kɨ Majɨ.»

Dɨje kɨ dɔsa̰y kɨ Jəju ɓar-de

(Mt 4.18-22; Lk 5.1-11)

16 NDɔ kare, Jəju a də kadɨ ba bo tɨ kɨ Galile nɨngə, oo Sɨmo̰ əi kɨ ngokone Andɨre kɨ əi njé ndo̰ kanjɨ je, a ɨləi bandɨ me man tɨ. 17 Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi gom tɨ adɨ m-ndo səsi, kadɨ ɨtəli njé ndo̰ dɨje kadɨ ɨngəi kajɨ.» 18 Kalangɨ ba, ɨyə̰i bandɨ je ləde, ə awi uni go Jəju tə njé ndo je lie. 19 Jəju ɔtɨ ndə̰y kəte nɨngə, oo Jakɨ əi kɨ Ja̰ kɨ əi ngan lə Jəbəde, ɨsi me to tɨ, ɨsɨ rai go bandɨ je ləde. 20 Kalangɨ ba, Jəju ɓar-de, nɨngə ɨyə̰i bawde Jəbəde kɨ njé ra sie kɨlə je, me to tɨ, ə awi kɨ Jəju.

Jəju ajɨ dəw kɨ ndɨl kɨ majal ra-e

(Lk 4.31-37)

21 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne awi Kapərnayɨm tɨ. Jəju ur kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, kɨ ndɔ taa kə̰ə̰ ləde, nɨngə ɨlə ngɨrə ndo nḛ. 22 Nḛ ndo lie, ətɨ dɨje kɨ ɨsɨ ooi dɔe ɓəl kɨ dum, mbata ndo nḛ kɨ tɔgɨ kɨ ɨngə rɔ Luwə tɨ, ɓɨ ndo nḛ tə njé ndo ndu-kun je al. 23 Nɨngə, dəw madɨ kare kɨ ndɨl kɨ majal ra-e, ɨsɨ me kəy kaw-naa tɨ ləde no̰o̰, no̰ kɨ ndune kɨ bo ə nə: 24 «Jəju kɨ Najarətɨ, ri ə, ɨge rɔje tɨ ə? Ɨre mba kadɨ ɨtujɨ-je a? M-gər-i majɨ: ḭ kɨ Kay njay lə Luwə.» 25 Jəju ndangɨ ndɨl kɨ majal kɨ tɔgɨne ə nə: «Utɨ tai, ə ɨtḛḛ kɔ rɔ dɨngəm tɨ kam.» 26 Lo kɨn tɨ, ndɨl kɨ majal, ndajɨ dɨngəm rururu, kɨ tɔgɨne, nɨngə tḛḛ rɔe tɨ kɨ no̰ tane tɨ. 27 Nḛ kɨn ətɨ dɨje ɓəl, adɨ dəji-naa ta dande tɨ əi nə: «Ri ə ra nḛ be ə? Oi nḛ ndo kɨ sɨgɨ, kɨ aw kɨ tɔgɨne ngay kɨn! Nɨngə, ndɨl je kɨ majal ka, ɨlə-de gɨn tɔgɨne tɨ, adɨ təli rɔde go ndue tɨ ɓəy tɔ.» 28 E be ə, dɨje sanəi-naa kɨ tɔɓa lə Jəju, dɔnangɨ kɨ Galile tɨ kalangɨ ba.

Jəju adɨ rɔ nga njé mo̰y je ngay

(Mt 8.14-17; Lk 4.38-41)

29 Lokɨ tḛḛi kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je ka kɨn nɨngə, Jəju əi kɨ Jakɨ nɨm, Ja̰ nɨm, awi me kəy tɨ lə Sɨmo̰ əi kɨ Andɨre. 30 Məm Sɨmo̰ kɨ dəne, rɔe o̰ por rɨgɨ rɨgɨ, adɨ to nangɨ. Be ə, lokɨ Jəju ur me kəy tɨ nɨngə, kalangɨ ba, əli-e ta rɔ to lie. 31 Jəju re rɔe tɨ, uwə jie, un-e kɨ taa, nɨngə, rɔe kɨ kəte tɨngə ngay ka kɨn, təl sɔl, adɨ ɨngə rɔ nga. Go tɨ, ra nḛ kuso adɨ-de.

32 Lokɨ lo sɔl, go kadɨ kur tɨ, dɨje rəi kɨ njé mo̰y je, kɨ dɨje pətɨ kɨ ndɨl je kɨ majal, rai-de, rɔ Jəju tɨ. 33 Dɨje pətɨ kɨ me ɓe bo tɨ kawi-naa kɨ ta kəy tɨ, ta kəy tɨ. 34 Jəju adɨ rɔ nga, njé mo̰y je kɨ dangɨ dangɨ, taa tuwə ndɨl je kɨ majal dɔde tɨ kɔ tɔ. Nɨngə, adɨ ta rəbɨ, ndɨl je kɨ majal kadɨ əli ta al, tadɔ gəri-e ɓətɨ.

Jəju ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ Galile tɨ

(Lk 4.42-44)

35 Ta gɨn lo tɨ, lokɨ lo tɨjə al ɓəy, Jəju ḭ taa, tḛḛ me kəy tɨ aw dɨlə lo tɨ, nɨngə loe tɨ no̰o̰, ɨlə ngɨrə kəl ta kɨ Bawne. 36 Sɨmo̰ əi kɨ ndəgɨ dɨje kɨ əi sie, awi sangi Jəju. 37 Lokɨ ɨngəi-e nɨngə, əli-e əi nə: «Dɨje pətɨ a sangi-ni.» 38 Ə Jəju əl-de ə nə: «Adɨ j-awi ngan ɓe je tɨ, kɨ kadɨ tɨ kɨn ngata, tadɔ, sɔbɨ kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ nu tɔ. MBata, m-re kadɨ m-ra kɨlə kɨn.» 39 E be ə, Jəju njɨyə dɔnangɨ Galile tɨ ba pətɨ, ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ me kəy kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je, nɨngə tuwə ndɨl je kɨ majal tɔ.

Jəju nga nje banjɨ

(Mt 8.1-4; Lk 5.12-16)

40 NJe banjɨ ɔtɨ re rɔ Jəju tɨ, ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ, nɨngə no̰ dɔe tɨ ə nə: «Re ɨndɨgɨ ə, a adɨ banjɨ ləm ur, kadɨ rɔm ay njay.» 41 Jəju oo kəm-to-ndoo lie, adɨ ɨlə jine ɔde-n, nɨngə, əl-e ə nə: «M-ndɨgɨ, ə kadɨ banjɨ ləi ur, adɨ rɔi ay njay.» 42 Ta naa tɨ no̰o̰ banjɨ lie ur, adɨ rɔe nga. 43 Nɨngə kəte ɓəy taa kadɨ Jəju ɨyḛ adɨ aw, ndəje kɨ tɔgɨne ngay, 44 ə əl-e ə nə: «Onoi kadɨ əl tae dəw madɨ, ə aw ɔjɨ rɔi nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare, nɨngə adɨ kadɨ-kare kɨ ndu-kun lə *Mojɨ dəjɨ. Ɨra be mba kadɨ gəri təkɨ banjɨ ləi ur adɨ ɨngə rɔ nga.»*✡ 45 Nə lokɨ dɨngəm ka kɨn ɔtɨ aw nɨngə, ɨlə mbḛ dɔ nḛ tɨ kɨ Jəju ra sie kɨn, adɨ dɨje pətɨ ooi. Nḛ kɨn ra adɨ Jəju asɨ kadɨ ur me ɓe bo tɨ kɨ rangɨ, ta kəm dɨje tɨ ja ja al ngata. Be ə, ɨsɨ gɨdɨ ɓe tɨ, dɨlə lo tɨ, nɨngə dɨje ḭ kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ, rəi rɔe tɨ.

2

Jəju adɨ rɔ nga dəw kɨ rɔe oy njururu

(Mt 9.1-8; Lk 5.17-26)

1 NDɔ ngay al go tɨ, Jəju təl aw Kapərnayɨm tɨ. Dɨje gəri kadɨ e me kəy tɨ no̰o̰. 2 Dɨje kawi-naa ngay, adɨ lo ɨbə-de ndɨngɨ ndɨngɨ, lo kɨ kadɨ dəw ɨlə njane tɨ ka goto, bɨtɨ kɨ ta kəy tɨ taga. Lo kɨn tɨ, Jəju ndo-de Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə. 3 Dɨje madɨ oti dəw kɨ rɔe oy njururu rəi sie rɔ Jəju tɨ. Dɨngəm je sɔ, ə oti-e. 4 Lo kadɨ awi sie, ɨləi-e no̰ Jəju tɨ goto, mbata, dɨje ɨbəi lo ndɨngɨ ndɨngɨ. E be ə, ali taa, ndui dɔ kəy*, sɔbɨ dɔ lo kɨ Jəju e tɨ, nɨngə kɨ bole ka kɨn ə, ɨləi nje mo̰y kɨ nḛ kotɨ njé mo̰y je, kɨ dɔɔi kulə tɨ, no̰ Jəju tɨ. 5 Lokɨ Jəju oo kadɨ-me ləde nɨngə, əl dəw kɨ rɔe oy njururu ka kɨn ə nə: «NGonm, majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ.» 6 NJé ndo ndu-kun je lə Luwə kɨ na̰ je ɨsi me kəy tɨ no̰o̰, ɨsɨ məri ta əi nə: 7 «Ra ban ə dəwe kam, əl ta be ə? Əl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ. Luwə kɨ karne ba par ə asɨ kɨyə̰ go majal lə dɨje kɔ, dəw kɨ rangɨ goto.» 8 Ta naa tɨ no̰o̰, Jəju gər mər ta je ləde kɨn, adɨ əl-de ə nə: «Ra ban ɨsɨ ɨməri ta je kɨ be kɨn mesi tɨ ə? 9 Kəl nje rɔ koy njururu kə nə: “Majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ” ɓa nga̰ ngay al ə se, kəl-e kə nə: “Ḭ taa, un tuwə ləi, ə ɨnjɨyə,” ə nga̰ ngay al ə? 10 Re e be ɓa, m-a m-ɔjɨ səi təkɨ mi NGon Dəw, m-aw kɨ tɔgɨ dɔnangɨ tɨ ne, mba kadɨ m-ɨyə̰-n go majal je lə dɨje kɔ.» Nɨngə, Jəju əl nje rɔ koy njururu ə nə: 11 «Ḭ taa, un tuwə ləi, ə aw ɓe.» 12 Ɓa dɨngəm ḭ taa ta naa tɨ no̰o̰, un tuwə ləne, ə tḛḛ ta kəm dɨje tɨ aw. Ɓəl ra dɨje pətɨ, adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ əi nə: «Jagɨ, j-o nḛ kɨ be kɨn kəte al ɓəy!»

Jəju ɓar Ləbi

(Mt 9.9-13; Lk 5.27-32)

13 Jəju təl aw kadɨ ba bo tɨ gogɨ. Dɨje pətɨ rəi rɔe tɨ, nɨngə ndo-de nḛ. 14 Lokɨ Jəju ɨsɨ də nɨngə, oo *Ləbi kɨ ngon lə Alpe, ɨsɨ me kəy taa la-mbə tɨ. Jəju əl-e ə nə: «Un gom.» Nɨngə Ləbi ḭ taa, un go Jəju. 15 Go tɨ, Jəju ɨsɨ ta nḛ kuso tɨ me kəy tɨ lə Ləbi. *NJé taa la-mbə je, kɨ njé ra majal je, ngay, ɨsi naa tɨ kɨ Jəju kɨ njé ndo je lie ta nḛ kuso tɨ, mbata ko dɨje kɨ be kɨn ngay ə njɨyəi goe tɨ, mukɨ mukɨ. 16 Lokɨ njé ndo ndu-kun je kɨ me ɓutɨ tɨ lə *Parɨsɨ je ooi Jəju ɨsɨ uso nḛ kɨ njé taa la-mbə je kɨ njé ra majal je nɨngə, əli njé ndo je lie əi nə: «Tə, Ɓasi ɨsɨ uso nḛ kɨ njé taa la-mbə je kɨ njé ra majal je a?» 17 Jəju oo ndude, adɨ əl-de ə nə: «E dɨje kɨ njé mo̰y je ə a sangi dəw kɨ nje ra mo̰y, ɓɨ e njé rɔ nga je ə a sangi dəw kɨ nje ra mo̰y, al. Nɨngə, m-re mba ɓar dɨje kɨ dana al, nə m-re mba dɨje kɨ njé ra majal je yo.»

Kəl ta kɨ Luwə kɨ kɨyə̰ ta nḛ kuso

(Mt 9.14-17; Lk 5.33-39)

18 NDɔ kare njé ndo je lə Ja̰ Batɨsɨ əi kɨ *Parɨsɨ je ɨyə̰i ta nḛ kuso. Dɔkagɨlo tɨ kɨn ə dɨje rəi rɔ Jəju tɨ dəji-e əi nə: «Ra ban ə njé ndo je lə Ja̰ əi kɨ njé ndo je lə Parɨsɨ je, ɨsɨ ɨyə̰i ta nḛ kuso, ə ya̰i je, rai al ə?» 19 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Oi kadɨ e go rəbe tɨ kadɨ dɨje kɨ ɓari-de lo nḛ kuso taa-naa tɨ, a ɨyə̰i ta nḛ kuso dɔkagɨlo tɨ kɨ nje taa dəne ɨsɨ-n səde naa tɨ a? Jagɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ nje taa dəne ɨsɨ-n səde naa tɨ, a asi kɨyə̰ ta nḛ kuso, al. 20 NDɔ je a rəi no̰o̰ kadɨ a uni-e tade tɨ nɨngə, dɔkagɨloe tɨ kɨn ə a ɨyə̰i ta nḛ kuso. 21 Dəw a un ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ kadɨ ɨlə-n kəm kɨbɨ kɨ kɔke al. Re e be ə, ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ ka kɨn, a ḭ kɨ kɨ kɔke rakɨ rakɨ, kadɨ bole a to wororo ɨtə kɨ kəte ɓəy. 22 Taa, dəw a un kasɨ kandɨ nju kɨ ḭ al ɓəy utɨ me mbu nda je tɨ kɨ kɔke al tɔ. Re e be nɨngə, lokɨ kasɨ a ḭ ɓa, mbu nda je a ndui. Nɨngə mbu nda je kɨ kasɨ kandɨ nju je pətɨ a təli nḛ kɨ tujɨ kɔ. Be ə, re kasɨ kandɨ nju ḭ al ɓəy ɓa, majɨ kadɨ mbu nda je əi kɨ sɨgɨ taa.»

Ta lə Jəju dɔ ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ

(Mt 12.1-8; Lk 6.1-5)

23 Jəju ɨndə də me ndɔr gəme je tɨ, ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ lə *Jɨpɨ je. *NJé ndo je lie kɨ əi sie, gangi dɔ ko je dɔ njɨyə tɨ usoi. 24 Nɨngə *Parɨsɨ je əli Jəju əi nə: «O nḛ kɨ to kɨn: njé ndo je ləi rai nḛ kɨ kadɨ dəw ra ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al.» 25 Jəju əl-de ə nə: «Ɨtɨdəi nḛ kɨ ngar *Dabɨdɨ ra lokɨ nḛ nga̰ səde, ə ɓo ra-de kɨ dɨje kɨ goe tɨ kɨn ndɔ kare al bɨtɨ a? 26 Dabɨdɨ ur me kəy tɨ lə Luwə, dɔkagɨlo tɨ kɨ Abɨyatar ə e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo. Dabɨdɨ un mapa kɨ dɨje adi Luwə kadɨ-kare tɨ, kɨ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare par ə sɔbɨ dɔde kadɨ usoi, uso, ə adɨ dɨje kɨ gone tɨ usoi tɔ.» 27 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Luwə ɔr ndɔ ta kə̰ə̰ ɨndə ta dangɨ mba majɨ lə dəw, ɓɨ ra dəw mbata ndɔ ta kə̰ə̰ al. 28 E be ə, mi *NGon dəw, ndɔ taa kə̰ə̰ wa ka m-aw kɨ tɔgɨ dɔ tɨ.»

3

Jəju adɨ rɔ nga dɨngəm kɨ jie oy njururu

(Mt 12.9-14; Lk 6.6-11)

1 Jəju təl aw kəy kaw-naa tɨ gogɨ ɓəy. Nɨngə dɨngəm kare kɨ jie oy njururu e me kəy kaw-naa tɨ no̰o̰. 2 Dɨje ɨsi jəke ɨsɨ ɨndəi kəmde kadɨ n-ooi se Jəju a adɨ dɨngəm kɨn rɔ nga ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ wa? E ta bole kɨ ɨsɨ sangi kadɨ n-ɨndəəi ta dɔe tɨ. 3 Jəju əl dɨngəm kɨ jie oy njururu ka kɨn ə nə: «Ḭ taa ɨre dana ne, ta kəm dɨje tɨ pətɨ.» 4 Nɨngə Jəju təl dəjɨ ndəgɨ dɨje ə nə: «Ri ə majɨ mba kadɨ dəw ra ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ ə? Kadɨ dəw ra majɨ ə se kadɨ dəw ra majal ə? Kadɨ dəw nagɨ madɨne ta yo tɨ ə se kadɨ ɨyḛ adɨ tujɨ kɔ ə?» Lo to jɨjɨji, dəw kare ka əl ta al. 5 Jəju ɨndə kəmne go̰-n-de ba pətɨ, kɨ wongɨ, mee tɨnge dɔde tɨ ngay mbata me nga̰ ləde. Nɨngə əl dɨngəm ka kɨn ə nə: «Ɨsurə jii.» Dɨngəm surə jine nɨngə, jie təl to majɨ kare. 6 Ə lokɨ *Parɨsɨ je tḛḛi taga ɓa, awi kalangɨ ba ɨngəi njé kɨ gɨn *Erodɨ tɨ əli-naa səde ta kɨ dɔ Jəju tɨ kadɨ n-ooi se n-a n-rai ban ə n-a n-tɔli-e wa.

Kosɨ dɨje rəi rɔ Jəju tɨ

(Mt 4.25; 12.15-16; Lk 6.17-19)

7 Jəju ɔtɨ aw kɨ njé ndo je ləne ta ba Galile tɨ. Nɨngə kosɨ dɨje ngay rəi goe tɨ. Kosɨ dɨje ka kɨn ḭ dɔnangɨ Galile tɨ je, dɔnangɨ Jude tɨ je, 8 ɓe bo Jorijaləm tɨ je, dɔnangɨ Idume tɨ je, dɔnangɨ kɨ gɨdɨ ba Jurdḛ tɨ je, taa dɨje kɨ ɨsi gəi gɨdɨ ɓe bo kɨ Tɨr kɨ Sɨdo̰ ba pətɨ ka rəi goe tɨ tɔ. Kosɨ dɨje kɨn rəi rɔ Jəju tɨ, mbata oy poy nḛ je kɨ ra. 9 Jəju əl njé ndo je ləne kadɨ ɨndəi dɔ to madɨ dana dangɨ adi-ne, mba kadɨ kosɨ dɨje mborəi-ne al. 10 Təkɨ rɔjetɨ, Jəju adɨ rɔ nga dɨje ngay, adɨ dɨje pətɨ kɨ awi kɨ mo̰y rɔde tɨ, nagi rɔde mba kadɨ n-ɔdi rɔe. 11 Lokɨ dɨje kɨ ndɨl je kɨ majal uwəi-de gɨn tɔgɨde tɨ ooi-e nɨngə, ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ, uni ndude kɨ taa no̰i əi nə: «Ḭ NGon lə Luwə!» 12 Nə, ndəjɨ-de kɨ tɔgɨne kadɨ rai adɨ dəw gər-ne al.

Jəju mbətɨ njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo

(Mt 10.1-4; Lk 6.12-16)

13 Go nḛ je tɨ kɨn, Jəju aw dɔ mbal tɨ, ɓar njé kɨ ge-de, nɨngə rəi rɔe tɨ. 14 MBo̰ dɨje tɨ kɨ ɓar-de kɨn ə Jəju mbətɨ njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo kɨ kadɨ əi sie naa tɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Əi sie naa tɨ, mba kadɨ ɨlə-de adɨ awi ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ. 15 Taa awi kɨ tɔgɨ kadɨ tuwəi ndɨl je kɨ majal tɔ. 16 Tɔ dɨje kɨ dɔgɨ gɨde e joo kɨ Jəju mbətɨ-de ə to kɨn: Sɨmo̰, kɨ Jəju ɨndə tɔe nə Pɨyər, 17 Jakɨ, kɨ ngon lə Jəbəde əi kɨ ngokone Ja̰, kɨ Jəju ɓar-de joo pu nə Bowanərjəsɨ, kɨ kɔr me nə «ngan lə ndangɨndi*», 18 kɨ Andɨre, kɨ Pɨlɨpɨ, kɨ Batɨləmi, kɨ Matɨye, kɨ Tomasɨ, kɨ Jakɨ kɨ ngon lə Alpe, kɨ Tade, kɨ Sɨmo̰ kɨ e mbo̰ njé rɔ mbata kɨngə dɔ lə ɓe ləde tɨ, 19 taa Judasɨ Isɨkarɨyotɨ kɨ nje kun dɔ Jəju tɔ.

Jəju kɨ nojɨne je

20 Jəju aw ɓe nɨngə, kosɨ dɨje rəi uti kəm lo ka ka ɓəy, adɨ lo kadɨ əi kɨ njé ndo je ləne ɨngəi dɔkagɨlo kadɨ usoi nḛ ka goto. 21 Lokɨ noje je ooi poy ta kɨn nɨngə, rəi mba kadɨ n-ɔri-e n-awi sie ɓe, tadɔ əli əi nə: «Dɔe ɨsɨ dana al.»

(Mt 12.24-29; Lk 11.15-22)

22 NJé ndo ndu-kun je lə Luwə kɨ ḭ Jorijaləm tɨ əli əi nə: «Bəljəbul ɨsɨ mee tɨ. Nɨngə e kɨ tɔgɨ lə ngar lə ndɨl je kɨ majal, ə ɨsɨ tuwə-n ndɨl je kɨ majal.» 23 Be ə Jəju ɓar-de kɨ rɔne tɨ nɨngə, ɔr-de gɨn nḛ je me kujɨ ta je tɨ ə nə: «Oi kadɨ *Sata̰ a tuwə dɨje lə Sata̰ ban? 24 Kɨn ə, dɨje kɨ me ɓeko̰ tɨ kɨ kare ba, təli dɔ-naa tɨ rɔi-naa ə, ɓeko̰ kɨn a a taa al. 25 Lokɨ dɨje kɨ me kəy tɨ kɨ kare ba təli dɔ-naa tɨ, rɔi-naa, me kəye kɨn a ra tɔgɨ kaw kəte al. 26 Re Sata̰ ə wa adɨ dɨje lie təli dɔ-naa tɨ kɨ rɔ, adɨ gangi-naa dana joo ə, ko̰ɓe lie a ra tɔgɨ kaw kɨ kəte al, gɨne a gangɨ. 27 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, kɨn ə re dəw uwə dəw kɨ nje tɔgɨ dɔɔ-e kəte al ə, a asɨ kur me kəy tɨ lie, kadɨ ndur nḛ kɨngə lie al. Lokɨ dɔɔ-e ngata nɨngə, a ndur nḛ kɨ me kəy tɨ lie təkɨ mene ge. 28 M-əl səsi təkɨ rɔjetɨ: Majal je pətɨ kɨ dɨje rai, se nḛ tajɨ je pətɨ kɨ a tḛḛ tade tɨ kɨ dɔ Luwə tɨ, Luwə a ɨyə̰ goe kɔ adɨ-de. 29 Nə re dəw əl ta kɨ mal dɔ NDɨl Luwə tɨ nɨngə, Luwə a ɨyə̰ go kɔ ade al ratata. Dəw kɨn a otɨ kɔy majal ləne kɨn kɨ no̰ne tɨ.» 30 Jəju əl-de ta kɨn be mbata njé ndo ndu-kun je əli əi nə: «Aw kɨ ndɨl kɨ majal rɔne tɨ.»

Ko̰ Jəju kɨ ngako̰e je kɨ rɔjetɨ

(Mt 12.46-50; Lk 8.19-21)

31 Ko̰ Jəju kɨ ngako̰e je rəi ai taga, nɨngə ɨləi dəw kare kadɨ ɓar-e adɨ-de. 32 Kosɨ dɨje ngay gəi gɨde wukɨ. Lokɨ rəi əli-e əi nə: «O ko̰i je, kɨ ngako̰i je ai taga no̰o̰, a sangi-ni.» 33 Nɨngə Jəju təl əl-de ə nə: «Na̰ je ə əi kom je kɨ ngakom je ə?» 34 Ɓa go̰ dɨje kɨ ɨsi gəi dɔe wukɨ ka kɨn, nɨngə əl ə nə: «Oi kom je, kɨ ngakom je ə ɨsi kɨn. 35 Tadɔ dəw kɨ nje ra ndɨgɨ lə Luwə ə, e ngokom je, e konanm je, kɨ kom je.»

4

Kujɨ ta kɨ dɔ nje dɨbɨ nḛ tɨ

(Mt 13.1-9; Lk 8.4-8)

1 Jəju ɨlə ngɨrə kadɨ ndo dɨje nḛ kadɨ ba bo tɨ ɓəy. Kosɨ dɨje ngay kawi-naa gəi gɨde, adɨ aw, al ɨsɨ me to tɨ, nangɨ dɔ ba tɨ. Kosɨ dɨje ai ngangɨ ba tɨ ne, təli kəmde kɨ dɔe tɨ. 2 Jəju ndo-de nḛ je ngay me kujɨ ta je tɨ. Me nḛ ndo tɨ lie, əl-de ə nə: 3 «NJe ndɔr kare aw kadɨ dɨbɨ nḛ, 4 nɨngə dɔkagɨlo tɨ kɨ a ɨlə ko, ka̰ ko je madɨ tosi ngangɨ rəbɨ tɨ adɨ yəl je rəi o̰i makɨ. 5 Ka̰ ko je kɨ nungɨ tosi dɔnangɨ njəkɨrə tɨ, adɨ lo kadɨ ɨngəi dɔnangɨ asɨ tam ɨləi ngɨrəde tɨ goto. Nə ke ə tɔgi kalangɨ ba, tadɔ ngɨrəde to tane. 6 Lokɨ kadɨ ɔsɨ nɨngə, ngan ko je ka kɨn ndoləi mbaw, ɓa go tɨ, tuti kurɨm, tadɔ ngɨrəde aw nangɨ boy al. 7 Ka̰ ko je kɨ nungɨ, tosi dan kon je tɨ, adɨ kon je tɔgi ndəmi-de mbɔl, lo kadɨ andi goto. 8 Nə ka̰ ko je madɨ tosi dɔnangɨ tɨ kɨ majɨ. Be ə, tɔgi kalangɨ ba, adɨ andi. Kɨ na̰ je andi asɨ kutɨ mɨtə, njé kɨ nungɨ andi asɨ kutɨ mehḛ, taa njé kɨ nungɨ ɓəy andi asɨ ɓu kare tɔ.» 9 Go tɨ nɨngə, Jəju əl-de ə nə: «Dəw kɨ aw kɨ mbine mba koo-n dɔ ta ɓa, kadɨ oo dɔ ta kɨn majɨ!»

MBa ri ə Jəju ndo nḛ kɨ kujɨ ta je ə?

(Mt 13.10-15; Lk 8.9-10)

10 Lokɨ kosɨ dɨje awi nɨngə, njé kɨ njé nay sie, kɨ njé ndo je lie kɨ dɔgɨ gɨde e joo, dəji-e kadɨ ɔr-de gɨn kujɨ ta je kɨ ndo-n nḛ kadɨ n-gəri. 11 Ə əl-de ə nə: «Səi, Luwə tḛḛ kɨ dɔ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lie adɨ səsi. Nə ndəgɨ dɨje kɨ ai taga, ɨngəi nḛ ndo je pətɨ kɨ kujɨ ta. 12 E be mba kadɨ,

“Re go̰i lo majɨ ka ooi nḛ al nɨm,

Re ooi dɔ ta majɨ ka gəri me al nɨm,

Tadɔ re gəri me nɨngə,

A təli rɔde go Luwə tɨ kadɨ Luwə ɨyə̰ go majal je ləde kɔ”.✡»

Jəju ɔr me kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ nje dɨbɨ ko

(Mt 13.18-23; Lk 8.11-15)

13 Jəju əl-de ə nə: «Ɨgəri me kujɨ ta kɨn al a? A re ɨgəri me kujɨ ta kɨn al ə a rai ban ə a ɨgəri ndəge je ə?» 14 NJe kɨlə ko, nḛ kɨlə lie e Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə. 15 Ka̰ ko kɨ tosɨ ngangɨ rəbɨ tɨ, ɔjɨ dɔ dɨje madɨ kɨ ooi ta lə Luwə, nɨngə *Sata̰ re ɔr ta kɨ ooi ka kɨn mede tɨ kalangɨ ba kɔ. 16 NGa nɨngə, əi je kɨ tosi dɔnangɨ njəkɨrə tɨ, əi dɨje kɨ ooi ta lə Luwə nɨngə, taai langɨsi ba kɨ rɔnəl, 17 nə ta kɨn, ɨlə ngɨrəne mede tɨ al. Əi dɨje kɨ njé kuwə kɨ ta lə Luwə dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be par. Dɔkagɨlo kɨ ko̰ je, ə se kɨndə kəm-ndoo kɨ mbata ta lə Luwə re ɓa, ɨyə̰i kadɨ-me ləde kɔ kalangɨ ba. 18 Ka̰ ko kɨ tosɨ dan kon je tɨ, əi dɨje kɨ ooi ta lə Luwə, 19 nə me ka sururu dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ, kɨ ra ta nḛ majɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ, taa ɓo nḛ je kɨ rangɨ kɨ dangɨ dangɨ, utɨ dɔ ta kɨ ooi, adɨ lo kadɨ andi goto. 20 Nɨngə, ndəgɨ ka̰ ko je kɨ tosi dɔnangɨ kɨ majɨ tɨ, ɔjɨ dɔ dɨje kɨ ooi Poy Ta kɨ Majɨ, nɨngə taai mede tɨ, ə tḛḛi kɨ kandɨde tɔ. Kɨ madɨ je andi kutɨ mɨtə je, kutɨ mehḛ je, kɨ ɓu kare je.

Kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ lambɨ

(Lk 8.16-18)

21 Nɨngə Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Dəw a re kɨ lambɨ kəy ə dəbɨ ngo dɔ tɨ, ə se ɨndə gɨn tɨrə tɨ a? A ɨndə dɔ nḛ tɨ taa. 22 Nḛ je pətɨ kɨ e kɨ ra gɨdɨ ngə̰y tɨ, a to taga ta kəm dɨje, ə nḛ je kɨ e kɨ ra lo ɓɔyɔ tɨ, a to kɨ taga pa̰y tɔ. 23 Re dəw aw kɨ mbine mba koo-n dɔ ta nɨngə, kadɨ oo majɨ.» 24 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Majɨ kadɨ uri mbisi majɨ oi dɔ ta, ɓɨ oy kɨ no̰o̰ be al. Ɓa kadɨ ɨgəri təkɨ go rəbɨ kɨ ɨgangii ta dɔ dɨje kɨn ə Luwə a gangɨ-n ta dɔsi tɨ tɔ. Nɨngə ta kɨ gangɨ kɨ dɔsi tɨ a ɨtə e kɨ səi ɨgangi dɔde tɨ kɨn ɓəy. 25 Be ə, dəw kɨ aw kɨ nḛ jine tɨ, a adi-e dɔ tɨ ɓəy. Nə dəw kɨ nḛ lie goto, e kɨ ndɨkɨri wa kɨ aw-n jine tɨ kɨn ka, a taai jie tɨ wa ɓəy.»

Kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ kandɨ nḛ kɨ dɨbɨ

26 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Ko̰ɓe lə Luwə to tə dəw kɨ aw dɨbɨ nḛ me ndɔr tɨ ləne be. 27 Go nḛ dɨbɨ tɨ kɨn, re nje ndɔr to ɓi ə se, to ɓi al ka, kondɔ kɨ kada, nḛ kɨ dɨbɨ, ɨbə ə ɨsɨ tɔgɨ tɔ, kɨ kanjɨ kadɨ nje dɨbe gər-n rəbɨ kɨ ɨsɨ tɔgɨ-n. 28 Nangɨ wa kɨ dɔrɔne, ra adɨ ko ɨbə ə tɔgɨ, kade tḛḛ, nɨngə go tɨ gogɨ, ɔr dɔne, ə andɨ. 29 Nɨngə dɔkagɨlo kɨ dɔ ko kər asɨ lo kɨjə tɨ, dəw re ɨjə ko tadɔ nayḛ asɨ✡.»

Kujɨ ta kɨ dɔ ka̰ kagɨ tɨ kɨ ɓari-e mutadɨ

(Mt 13.31-32; Lk 13.18-19)

30 Jəju əl-de ɓəy ə nə: «Ri ə j-a j-uni kadɨ j-ɔjii ko̰ɓe lə Luwə ə? Ə se kujɨ ta kɨ ban ə j-a j-un kadɨ j-əl-n ta kɨ dɔ tɨ ə? 31 Ko̰ɓe lə Luwə to tə kandɨ nḛ kɨ ɓari-e mutadɨ kɨn be. E kandɨ nḛ kɨ du ɨtə kandɨ nḛ je pətɨ kɨ dəw ɨsɨ dɨbɨ dɔnangɨ tɨ ne. 32 Lokɨ dəw dɨbe nɨngə, tɔgɨ ə təl kagɨ ta̰y kɨ bo, ɨtə ndəgɨ kagɨ ta̰y je pətɨ. Bajie je kɨ tɔi, boyi ngay, kadɨ yəl je uwəi lo kɨsɨ dɔ tɨ.» 33 Kɨ kujɨ ta je ngay kɨ toi be, kɨ dɨje asi kadɨ gəri, ə Jəju ndo-n-de ta lə Luwə. 34 Ta kɨ kadɨ əl-de kɨ kujɨ ta al, goto. Nɨngə dɔkagɨlo kɨ nayḭ kɨ njé ndo je ləne wa par ɓa, ɔr-de me pətɨ.

Jəju ndangɨ nəl ade a lo ka tɨ

(Mt 8.18, 23-27; Lk 8.22-25)

35 Me ndɔe tɨ no̰o̰, dɔ ji lo sɔl tɨ nɨngə, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Adɨ jɨ gangi ba, j-awi dame tɨ kɨ kare.» 36 Ɨyə̰i kosɨ dɨje, nɨngə njé ndo je awi kɨ Jəju me to tɨ kɨ re e tɨ kəte. To je kɨ rangɨ dani-e. 37 Nɨngə, nəl kɨ bo ngay bə səde busɨ dɔ batɨ. Pulum ta man ɨndə kadɨ to bɨgɨm bɨgɨm adɨ man ɨsɨ rosɨ to. 38 Jəju lə nḛ gətɨ-n dɔne, ə to mongɨ to tɨ, ɨsɨ to ɓi. *NJé ndo je lie ndəli-e kɨ no̰ tade tɨ əi nə: «NJe ndo, j-ɨsɨ j-oy be ka oo al a?» 39 Jəju ndəl dɔ ɓi tɨ, ndangɨ nəl, ə əl man ba ə nə: «A lo ka tɨ! Adɨ lo to jɨjɨji!» Loe tɨ no̰o̰, nəl ta kə̰ə̰ adɨ lo təl to jɨjɨji. 40 Nɨngə, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Ra ban ə ɨɓəli be ə? Bɨtɨ ɓone ka adi mesi al ɓəy a?» 41 Ɓəl rade ngay, adɨ dəji-naa ta dande tɨ əi nə: «Dəw ə wa kam e na̰ ə, nəl je kɨ ba je ka ooi ta lie be ə✡?»

5

Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal dɔ dɨngəm tɨ dɔnangɨ Gərasa tɨ

(Mt 8.28-34; Lk 8.26-39)

1 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne tḛḛi gɨdɨ ba tɨ, dɔnangɨ tɨ lə dɨje kɨ Gərasa tɨ. 2 Lokɨ Jəju ḭ me to tɨ ur nangɨ nɨngə, taji naa tɨ no̰o̰, dəw madɨ kare kɨ aw kɨ ndɨl kɨ majal rɔne tɨ, tḛḛ dɔ ɓadɨ je tɨ re ɨnge. 3 Dəw ka kɨn ra ɓe dɔ ɓadɨ je tɨ. Re e kɨ kulə gɨndɨ ka, dəw kare kɨ asɨ dɔe lo ka tɨ goto. 4 Dɔɔi-e kɨ kulə gɨndɨ nja ba̰y ba̰y, taa ɨləi kangɨla gɨndɨ njae tɨ tɔ. Nə gangɨ kulə gɨndɨ rɨw rɨw, taa tətɨ gɨndɨ nɔsɨ nɔsɨ tɔ. Dəw kɨ asɨ kuwe gɨn tɔgɨne tɨ goto. 5 Dɔkagɨlo je pətɨ, kondɔ kɨ kada, lo njɨye e dɔ ɓadɨ je tɨ kɨ dan mbal je tɨ kɨ wuy kɨ kur tane tɨ. Nɨngə tɨjə rɔne gangɨ batɨ batɨ kɨ gajɨ mbal je. 6 Lokɨ oo Jəju sa̰y nu ɓəy nɨngə, a̰y kɨ ngɔdɨ re ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ. 7 Nɨngə ur kɔl kɨ tɔgɨne ngay ə nə: «Jəju kɨ NGon lə Luwə kɨ nje kɨsɨ dɔra̰ tɨ taa nu, e ri ə ɨge rɔm tɨ ə? M-uwə njai me tɔ Luwə tɨ, adɨ-m ko̰ al!» 8 Əl ta kɨn be tadɔ ta kɨ Jəju əl-e ə nə: «Ḭ ndɨl kɨ majal, ɨtḛḛ kɔ rɔ dɨngəm tɨ kɨn.» 9 Jəju dəje ə nə: «Tɔi nə na?» E təl əl-e ə nə: «Tɔm nə “kosɨ njé rɔ je”, mbata jɨ ba̰y ngay.» 10 No̰ kɨ dɔ Jəju kɨ nja naa tɨ nja naa tɨ kadɨ tuwə-de kɔ me ɓe tɨ kɨn al.

11 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, kosɨ kɔsongɨ je ngay a usoi nḛ kadɨ mbal tɨ no̰o̰. 12 NDɨl je kɨ majal no̰i dɔ Jəju tɨ əli-e əi nə: «Ɨtuwə-je adɨ j-aw dan kɔsongɨ je tɨ kam, j-ur mede tɨ.» 13 Jəju ndɨgɨ səde dɔ tɨ, adɨ tḛḛi me dɨngəm tɨ ka kɨn, ə awi uri me kɔsongɨ je tɨ. Taji naa tɨ no̰o̰, kosɨ kɔsongɨ je kɨ asi dɨbɨ joo kare, ɓɨngəi-naa kadɨ mbal tɨ taa, tosi me ba tɨ, adɨ a̰yḭ-naa man oyi. 14 NJé ngəm kɔsongɨ je a̰yḭ-naa awi me ɓe bo tɨ, kɨ me ndɔr je, ɔri poy nḛ kɨ ra nḛ kɨn dɨje, adɨ dɨje awi kadɨ n-ooi nḛ kɨ ra nḛ ka kɨn. 15 Lokɨ dɨje ka kɨn rəi tḛḛi rɔ Jəju tɨ nɨngə, ooi dɨngəm kɨ aw kɨ ndɨl je kɨ majal ka kɨn ɨsɨ rɔe tɨ. OOi-e kadɨ ɨsɨ kɨ angal kɨ majɨ, taa ɨsɨ kɨ kɨbɨ rɔne tɨ tɔ. Nḛ je kɨn ra adɨ ɓəl rade ngay. 16 Nɨngə dɨje kɨ awi lo nḛ je tɨ kɨ Jəju ra, ɔri madɨde je poy nḛ kɨ tḛḛ dɔ dɨngəm tɨ kɨ aw kɨ ndɨl je kɨ majal, kɨ nḛ kɨ tḛḛ dɔ kɔsongɨ je tɨ. 17 Be ə, ɨləi ngɨrə kadɨ no̰i dɔ Jəju əi nə: «NJai ba, ɨyə̰ dɔnangɨ ləje, ə aw.» 18 Dɔkagɨlo tɨ kɨ Jəju ɨsɨ al me to tɨ gogɨ nɨngə, dɨngəm kɨ Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal me tɨ ka kɨn dəje kadɨ n-aw sie. 19 Nə Jəju ɔdɨ al, ə əl-e ə nə: «Ɔtɨ aw ɓe dan noji je tɨ, ɔr-de poy nḛ kɨ Ɓaɓe ra səi kɨ koo kəm-to-ndoo kɨ ətɨ ɓəl kɨ ɔjɨ dɔi tɨ kɨn.» 20 E be ə, dɨngəm ka kɨn ɔtɨ aw dɔnangɨ ɓe bo je tɨ kɨ dɔgɨ, ɔr poy nḛ je kɨ Jəju ra sie. Dɨje pətɨ kɨ oy ta kɨn, ətɨ-de ɓəl.

Ta lə ngon lə Jayrusɨ kɨ ta lə dəne kɨ nje mo̰y məsɨ

(Mt 9.18-26; Lk 8.40-56)

21 Lokɨ Jəju təl aw gɨdɨ ba tɨ kɨ to nɨngə, kosɨ dɨje ngay kawi-naa rɔe tɨ kadɨ ba tɨ. 22 Nɨngə dɨngəm kare kɨ dan njé kun dɔ kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, kɨ tɔe nə Jayrusɨ re. Lokɨ oo Jəju nɨngə, osɨ nangɨ njae tɨ, 23 no̰ dɔe tɨ kɨ man kəmne ə nə: «NGonm kɨ dəne kɨ du ɨsɨ oy. NJai ba, kadɨ aw ɨndə jii dɔe tɨ adɨ ɨngə rɔ nga, ə oy al.» 24 Jəju ɔtɨ aw sie, nɨngə kosɨ dɨje ngay njɨyəi goe tɨ, mborəi-e kɨ yo je kɨ nḛ je.

25 Dəne kare kɨ mo̰y məsɨ ade ko̰ ɓal dɔgɨ gɨde e joo e dan kosɨ dɨje tɨ no̰o̰. 26 Mo̰y kɨn ade ko̰ ngay, adɨ a̰y ngɔdɨ ngay tɔ go dɨje tɨ kɨ njé ra dɨje mo̰y, nə tujɨ nḛ kɨngə ləne dɔ tɨ kɔ kare, nɨngə ɨngə ko̰ jide tɨ tə kɨngə yo. Mo̰y aw kɨ kəte tə kaw par par, nḛ kɨ to sotɨ goto. 27 Dəne ka kɨn oo ta lə Jəju. Be ə, dan kosɨ dɨje tɨ, re kɨ rəbɨ kɨ gɨdɨ Jəju tɨ, ɔdɨ ta kɨbɨ lie. 28 MBata əl mene tɨ ə nə: «Kɨn ə re ta kɨbɨ lie par ə m-ɔdɨ ə, rɔm a nga.» 29 Nɨngə taji naa tɨ no̰o̰ par gɨn məsɨ lie gangɨ, adɨ gər me rɔne tɨ təkɨ rɔne nga ngata. 30 Loe tɨ no̰o̰, Jəju gər me angalne tɨ təkɨ tɔgɨ tḛḛ rɔne tɨ. Be ə, təl kəmne gogɨ dan kosɨ je tɨ, dəjɨ-de ə nə: «Na̰ ə ɔdɨ ta kɨbɨ ləm ə?» 31 *Ə njé ndo je lie əli-e əi nə: «Ḭ wa ɨgər majɨ kadɨ kosɨ je mborəi-ni kɨ yo je kɨ nḛ je, ə ɨtəl ɨdəjɨ ə nə: “Na̰ ɔdɨ-m ɓəy a?”» 32 Nə Jəju nay kɨ lo go̰ lo tɨ gə gɨdɨne kadɨ n-oo dəne ə wa kɨ ra nḛ kɨn. 33 Ɓəl ra dəne ka kɨn ngay, adɨ dadɨ par par, mbata gər nḛ kɨ ra-e me rɔe tɨ. Be ə, re osɨ nangɨ nja Jəju tɨ, əl-e ta je kɨ rɔjetɨ pətɨ kɨ to mee tɨ. 34 Nə Jəju əl-e ə nə: «NGonm, kadɨ-me ləi aji. Aw kɨ lapɨya, ə kadɨ ɨngə rɔ nga dɔ mo̰y tɨ ləi.»

35 Lokɨ Jəju a əl ta ba ɓəy nɨngə, dɨje madɨ ḭḭ me kəy tɨ lə Jayrusɨ, kɨ e kɨ bo dɔ kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je, rəi əli Jayrusɨ əi nə: «NGoni oy, ɨtapɨ NJe ndo, al ngata.» 36 Lokɨ Jəju oo ta kəlde be nɨngə, use dɔ tɨ al, ə əl kɨ bo kɨ dɔ kəy kaw-naa tɨ ə nə: «Adɨ ɓəl rai al, adɨ mei par!» 37 Jəju ɔgɨ kadɨ dɨje awi sie, nə ɨyə̰ Pɨyər nɨm, Jakɨ nɨm, Ja̰ kɨ ngoko̰ Jakɨ nɨm par ə adɨ awi sie. 38 Lokɨ rəi tḛḛi ɓe lə kɨ bo kɨ dɔ kəy kaw-naa tɨ nɨngə, Jəju oo dɨje kɨ ɨsɨ sɨngəi sokɨto, ɨsɨ no̰i je, uri wuy je. 39 Jəju ur me kəy tɨ nɨngə, əl-de ə nə: «Ra ban ə dɨje sɨngəi dɔ-naa tɨ sokɨto kɨ no̰ be ə? NGon oy al, nə to ɓi kare.» 40 Dɨje ɨbəi Jəju kogii. Be ə, Jəju adɨ dɨje pətɨ tḛḛ taga, nɨngə baw ngon nɨm, ko̰ ngon nɨm, njé ndo je lie kɨ dani-e nɨm par ə awi sie me kəy tɨ kɨ ngon to tɨ. 41 Jəju uwə ji ngon, əl-e ə nə: «Talɨta kumi!»* Adɨ kɔr me nə: «NGon kɨ dəne, m-əli m-ə nə, ḭ taa!»

42 Taji naa tɨ no̰o̰, ngon kɨ dəne ḭ taa, njɨyə, tadɔ ɓale e dɔgɨ gɨde e joo. Nḛ kɨ Jəju ra kɨn ətɨ dɨje ɓəl kɨ dum. 43 Lo kɨn tɨ, Jəju dəjɨ-de kadɨ əli ta nḛ kɨ ra nḛ kɨn dəw madɨ al. Nɨngə, əl-de kadɨ adi nḛ kuso ngon kɨ dəne ka kɨn uso.

6

Dɨje kɨ Najarətɨ tɨ taai me Jəju al

(Mt 13.53-58; Lk 4.16-30)

1 Jəju ḭ loe tɨ no̰o̰, aw ɓe bo tɨ kɨ tɔgɨ tɨ*, naa tɨ kɨ njé ndo je ləne. 2 Lokɨ ndɔ ta kə̰ə̰ lə *Jɨpɨ je asɨ nɨngə, Jəju ɨlə ngɨrə ndo dɨje nḛ me kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je. Dɨje ngay kɨ oi nḛ ndo lie, nḛ ndo kɨn ətɨ-de ɓəl, adɨ əli əi nə: «Dəw kam, ɨngə nḛ ndo kɨn ra ə? Ə na̰ ə ade gosɨ ta kɨ ətɨ ɓəl be kɨn ə? Tɔgɨ kɨ ra-n nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl be kɨn ɨngə ra ə? 3 Ma nje kɨjə kagɨ wa ka am wa? E ngon lə Mari al a? Jakɨ je, kɨ Jose je, kɨ Judɨ je, kɨ Sɨmo̰ je, əi ngako̰e je al a? Taa, konane je ka ɨsi səje ne tɔ al a?» Ta kɨ dəji kɨn ɔgɨ-de kadɨ adi mede Jəju. 4 Be ə, Jəju əl-de ə nə: «NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ɓa, e me ɓe koje tɨ, kɨ dan noje je tɨ, kɨ me kəy tɨ lie ə dɨje a kɨdi-e tɨ.» 5 Lo kadɨ Jəju ra nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl me ɓe tɨ kɨ Najarətɨ tɨ goto, nə ɨndə jine dɔ njé mo̰y je tɨ kɨ na̰ je gandɨ gandɨ par, adɨ-de ɨngəi rɔ nga. 6 NDɔjɨ Jəju ngay kɨ mbata mbatɨ kɨ mbati kadi-e mede.

Jəju ɨlə njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo

(Mt 9.35; 10.1, 5-14; Lk 9.1-6)

Jəju njɨyə kɨ ngan ɓe je kɨ gugɨ dɔ Najarətɨ, ndo dɨje nḛ. 7 Nɨngə, Jəju ɓar njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo, ə ɨlə-de joo joo. Adɨ-de tɔgɨ dɔ ndɨl je tɨ kɨ majal tɔ. 8 Jəju ndɔr mbide kadɨ uni nḛ kare mbata dɔ rəbɨ al, nə gɔl kare ba par. Əl-de ə nə: «A uni nḛ kuso al nɨm, ɓɔl al nɨm, taa a ɓɨgɨri la me kulə dɔ ɓədɨsi tɨ al nɨm tɔ. 9 Ɨləi sa njasi tɨ, ə awi kɨ kɨbɨ kare ba.» 10 Kɨn ə uri me kəy tɨ madɨ, ə uwə səsi rɔne tɨ ə, ɨsi tɨ ratata ndɔ kawsi tɨ. 11 Ə re lo madɨ tɨ, ə dɨje mbati kuwəi səsi kɨ rɔde tɨ, ə se mbati koo dɔ ta ləsi, lokɨ ɨsɨ tḛḛi me ɓe tɨ kɨn kɨ taga nɨngə, ɨndəi bu kɨ njasi tɨ kɔ†, mba kadɨ to tə nḛ ndəjɨ ndude. 12 *NJé ndo je awi ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ mba kadɨ dɨje ɨyə̰i kalde kɨ majal kɔ. 13 Tuwəi ndɨl je kɨ majal ngay taa uri yɨbɨ dɔ njé mo̰y je tɨ ngay adɨ ɨngəi rɔ nga tɔ.

Koy Ja̰ Batɨsɨ

(Mt 14.1-12; Lk 9.1-6)

14 NGar *Erodɨ oo ta lə Jəju, tadɔ tɔɓa lie asɨ lo je nakɨ nakɨ. Dɨje kɨ na̰ je əi nə: «Ja̰ Batɨsɨ ḭ taa dan njé koy je tɨ. Gɨne kɨn ə aw-n kɨ tɔgɨ mba ra-n nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl.» 15 NJe kɨ nungɨ əli əi nə: «E Eli kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ.» NJé kɨ na̰ je ɓəy əli əi nə: «E nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ tə njé kɨ rəi kəte kɨn be tɔ.» 16 Lokɨ Erodɨ oo ta kɨn nɨngə, əl ə nə: «E Ja̰ kɨ ndɔ kɨ madɨ gangi dɔe ka ə ḭ lo koy tɨ.»

17 Erodɨ əl be, tadɔ ndɔ kɨ adɨ uwəi Ja̰, dɔɔi-e kɨ sən, ɨləi-e dangay tɨ, mbata lə Erodɨyadɨ, kɨ ne ngoko̰e Pɨlɨpɨ, kɨ tae nene tɨ, 18 ə Ja̰ əl-e ta dɔ tɨ ə nə: «E go tɨ al kadɨ ɨtaa ne ngoko̰i, nei tɨ✡.» 19 Wongɨ ra Erodɨyadɨ dɔ Ja̰ tɨ ngay, adɨ sangɨ rəbɨ tɔl-e, nə asɨ tɔl-e al. 20 Tadɔ Erodɨ ɓəl Ja̰, gər kadɨ e dəw kɨ nje ra nḛ kɨ dana, taa e dəw kɨ ay njay tɔ. Be ə, Erodɨ ngəm-e-n majɨ. Lokɨ Erodɨ oo ta kəl Ja̰ nɨngə, ta kɨn uwe kɨ ta, nə be ka, Erodɨ ge koo ta kəl Ja̰ par par. 21 NDɔ kɨ majɨ kɨ Erodɨyadɨ ɨsɨ sangɨ kəte kəte ka re nga. Adɨ e ndɔ rɔnəl kojɨ Erodɨ, ə Erodɨ adɨ rai nḛ kuso. Nɨngə ndɔe tɨ kɨn, Erodɨ ɓar kɨ bo je ləne nɨm, ɓar njé kun dɔ njé rɔ je ləne nɨm, taa ɓar njé tɔɓa je kɨ dɔnangɨ Galile tɨ tɔ. 22 Dɔkagɨlo kuso nḛ tɨ, ngon lə Erodɨyadɨ kɨ dəne, ur kəy gode tɨ, ndam. NDam lə ngon kɨ dəne kɨn nəl Erodɨ ngay, taa nəl dɨje kɨ ɓar-de lo nḛ kuso tɨ ngay tɔ, adɨ ngar əl ngon kɨ dəne ka kɨn ə nə: «Ɨdəjɨ-m nḛ kɨ mei ge par ə m-a m-adi.» 23 Erodɨ aw bɨtɨ un ndune kɨ kɨbɨ rɔ ade ə nə: «Nḛ je pətɨ kɨ ɨdəjɨ-m, ə m-a m-adi. Re e dəbɨ ko̰ɓe ləm ka a ɨngə.» 24 NGon kɨ dəne tḛḛ aw taga, aw dəjɨ kone ə nə: «E ri ə kadɨ m-dəje ə?» Ə ko̰e əl-e ə nə: «Ɨdə-je dɔ Ja̰ Batɨsɨ.» 25 NGon kɨ dəne təl langɨsi ba aw rɔ ngar tɨ əl-e ə nə: «Təkɨ j-a-n taji-naa tɨ ne wa kɨn, kadɨ adɨ-m dɔ Ja̰ Batɨsɨ me supɨra tɨ.» 26 Me ngar tujɨ ɔjɨ-n dɔ nḛ kɨ ngon kɨ dəne dəje kɨn, nə lo kadɨ ɔge goto kɨ mbata kun mɨndɨ kɨ un, taa kɨ mbata dɨje kɨ ɓar-de lo nḛ kuso tɨ tɔ kɨn. 27 Be ə, taji-naa tɨ no̰o̰, ngar un ndune adɨ asɨgar kare kɨ nje ngəm-e kadɨ aw kəy dangay tɨ gangɨ dɔ Ja̰ re-n. 28 Asɨgar aw gangɨ dɔ Ja̰ me supɨra tɨ, re-n adɨ ngon kɨ dəne, nɨngə ngon kɨ dəne ka kɨn təl-n adɨ kone. 29 Lokɨ njé ndo je lə Ja̰ oi poye nɨngə, rəi uni nɨne awi dɨbi.

Jəju adɨ nḛ kuso dɨngəm je dɨbɨ mi usoi

(Mt 14.13-21; Lk 9.10-17; Ja̰ 6.1-15)

30 Lokɨ njé kaw kɨlə je təli lo kɨlə je tɨ ləde nɨngə, kawi-naa rɔ Jəju tɨ, ɔri-e poy nḛ je kɨ rai kɨ nḛ je kɨ nḛ je kɨ ndoi dɨje adi-e oo. 31 Kosɨ dɨje ngay awi nɨm, təli nɨm adɨ lo kadɨ njé ndo je ɨngəi ngon dɔkagɨlo ndi be kadɨ usoi nḛ ka goto. Be ə, Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi adɨ j-awi lo kɨ dɨje gotoi tɨ mba kadɨ ɔri kə̰ə̰ ndə̰y.» 32 Be ə, ali me to tɨ mba kaw kɔsɨ rɔde ngərəngɨ, lo kɨ dɨje gotoi tɨ. 33 Dɨje ngay ooi-de lo kawde tɨ, ə gəri-de ɓətɨ tɔ. Dɨje ḭḭ ɓe bo je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, a̰yḭ-naa kɨ njade bur bur awi kəte, lo kɨ Jəju kɨ njé ndo je ɨsɨ awi tɨ.

34 Lokɨ Jəju ur nangɨ me to tɨ nɨngə, oo kosɨ dɨje ngay. Lokɨ oo-de, oo kəm-to-ndoo ləde, tadɔ ai tə batɨ je kɨ nje kul-de goto be. E be ə, Jəju un dɔkagɨlo ngay ndo-n-de nḛ. 35 Lokɨ kadɨ yətɨ rɔne kɨ bəlme taa njé ndo je ɔti kɨ rɔ Jəju tɨ əli-e əi nə: «Lo kɨ j-ai me tɨ ne kɨn, e lo kɨ dɨje gotoi tɨ, nɨngə kadɨ ɨsɨ ur tɔ. 36 Majɨ kadɨ ɨtuwə dɨje kam adɨ awi kɨ lo ndɔr je tɨ, kɨ ngan ɓe je tɨ, ndogi nḛ kuso usoi.» 37 Nə Jəju təl əl-de ə nə: «Səi je wa adi-de nḛ usoi.» Nɨngə, njé ndo je dəji-e əi nə: «Kadɨ j-aw jɨ ndogɨ mapa asɨ sɨlə ɓu joo‡ j-adɨ-de usoi wa?» 38 Jəju təl əl-de ə nə: «Mapa kɨ jisi tɨ e ban ə? Awi dan dɨje ooi.» Lokɨ awi dan dɨje tɨ, dəji nɨngə, təli əli-e əi nə: «Mapa e mi, ə kanjɨ joo tɔ.» 39 Jəju un ndune adɨ-de kadɨ adi dɨje ɨsi nangɨ kɨ kute kute dɔ wale tɨ kɨ mbəl. 40 Be ə, dɨje uwəi-naa ɓu ɓu je, kutɨ mi kutɨ mi je, ə ɨsi nangɨ kɨ bare bare. 41 Jəju ɔy mapa kɨ mi kɨ kanjɨ kɨ joo, un kəmne kɨ taa, əl ta kɨ Luwə mba kadɨ njangɨ dɔ nḛ kuso kɨn. Go tɨ, Jəju uwə mapa je ka kɨn gangɨ naa tɨ ə adɨ njé ndo je kadɨ ləbi kosɨ dɨje. Kanjɨ je kɨ joo ka, Jəju ləbɨ dɨje pətɨ tɔ. 42 Dɨje pətɨ usoi nḛ ndani majɨ. 43 Nɨngə, njé ndo je ɔyi gɨndɨ mapa je, kɨ kanjɨ je kɨ nay, kare dɔgɨ gɨde e joo ɓəy. 44 Dɨje kɨ usoi nḛ kɨn asi dɨngəm je dɨbɨ mi.

Jəju njɨyə dɔ man tɨ

(Mt 14.22-33; Ja̰ 6.16-21)

45 NDə̰y ba go tɨ, Jəju ɔsɨ njé ndo je ləne kadɨ ali me to tɨ, awi gɨdɨ ba tɨ kəte no̰ne tɨ, kɨ kaw kɨ ɓe bo Bətɨsayda tɨ nu. Nɨngə dɔkagɨloe tɨ kɨn, e a tuwə kosɨ je kadɨ awi. 46 Lokɨ Jəju adɨ-de awi nɨngə, ɔtɨ aw dɔ mbal tɨ mba kəl ta kɨ Luwə. 47 Lokɨ lo ndul ngata nɨngə, to e dan batɨ, ə Jəju e kɨ karne ba ə nay nangɨ gogɨ. 48 Jəju oo kadɨ njé ndo je ləne ɨngəi ko̰ ngay lo kɔsɨ to tɨ, tadɔ nəl ɨlə, sur to kɨ gogɨ gogɨ, adɨ pungɨ ba ra-de majal. Dan lo tɨ ɓa, Jəju ḭ a njɨyə dɔ man tɨ, ɨsɨ aw kɨ rɔde tɨ, nɨngə ge kadɨ n-də tade ɓəy. 49 Ə lokɨ ooi-e a njɨyə dɔ man tɨ nɨngə, ooi kadɨ e muwə̰ dəw yo, adɨ uri kɔl. 50 Əi je wa pətɨ ooi-e, adɨ ɓəl rade ngay. Nə kalangɨ ba, Jəju əl-de ə nə: «Adi mesi osɨ nangɨ nə e mi, ə ɨɓəli al!» 51 Jəju al gode tɨ me to tɨ nɨngə, gɨn nəl gangɨ. Nḛ je kɨn ətɨ-de ɓəl ngay. 52 Tadɔ kɨ rɔjetɨ, njé ndo je gəri kəm nḛ kɨ Jəju ra ɔjɨ dɔ mapa kɨn al, kɨ mba me nga̰ ləde.

Jəju adɨ rɔ nga njé mo̰y je dɔnangɨ Gənəjarətɨ tɨ

(Mt 14.34-36)

53 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɨndəi ba gangi nɨngə, tḛḛi dɔnangɨ Gənəjarətɨ tɨ, ɨndəi to ləde nangɨ. 54 Lokɨ uri nangɨ taa par ə, dɨje gəri Jəju; 55 adɨ a̰yḭ-naa ngɔdɨ asi ɓe je kɨ dɔnangɨ Gənəjarətɨ tɨ nakɨ, nakɨ. Dɨje ɨləi rɔde, ɔyi njé mo̰y je ləde me nḛ kotɨ njé mo̰y je tɨ, rəi səde rɔ Jəju tɨ. 56 Lo je pətɨ kɨ aw tɨ, ngan ɓe je, kɨ ɓe bo je, kɨ lo ndɔr je, dɨje rəi kɨ njé mo̰y je ɓuki-de ta mbalo tɨ, ə no̰i dɔ Jəju tɨ kadɨ ɨyə̰ njé mo̰y je adɨ ɔdi ta kɨbɨ lie par ə a ɨngəi rɔ nga. Nɨngə, njé kɨ ɔdi ta kɨbɨ lie, ɨngəi rɔ nga tɔ.

7

Jəju kɨ nḛ jibəl ɓe

(Mt 15.1-9)

1 *Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je madɨ ḭḭ Jorijaləm tɨ, kawi-naa dɔ Jəju tɨ. 2 Nɨngə ooi kadɨ njé ndo je lie kɨ madɨ je usoi nḛ kɨ jide kɨ yoro, kɨ kanjɨ togɨ kɨ go jibəl rae tɨ. 3 NGa nɨngə təkɨ rɔjetɨ, Parɨsɨ je əi kɨ *Jɨpɨ je ba pətɨ, a usoi nḛ kɨ kanjɨ kadɨ a togi jide kadɨ ay njay al. Adɨ e kɨndə kəm go nḛ jibəl ɓe tɨ lə kade je. 4 Be tɔ ə, re təli sukɨ tɨ nɨngə, a ndogi man rɔde sukɨ sukɨ ɓəy taa a usoi nḛ. Awi kɨ nḛ jibəl ɓe je kɨ rangɨ ngay kɨ ɨndəi kəmde go tɨ ɓəy tə togɨ nḛ ka̰y man je kɨ ngo je kɨ ngoo nɨngə-kasɨ je, kɨ go rəbɨ ra-e tɨ.

5 Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je dəji Jəju əi nə: «MBa ri ə njé ndo je ləi təli rɔde go nḛ jibəl ɓe tɨ lə kaje je al ə? Usoi nḛ kɨ jide kɨ yoro kɨ kanjɨ togɨ kɨn me nə ri ə?» 6 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Ta kɨ Luwə əl kɨ ta nje kəl ta kɨ tane tɨ Ejay dɔsi tɨ e ta kɨ rɔjetɨ. Səi njé kədɨ kəm dɨje, tadɔ Luwə adɨ Ejay ndangɨ ə nə:

“Gɨn dɨje kɨn ɔsi gonm kɨ nda tade kare,

Nə mede e sa̰y səm.

7 Tɔjɨ kɨ ɨsɨ ɨləi dɔm tɨ, ndae goto,

Tadɔ nḛ ndo je kɨ ɨsɨ ndoi dɨje ka,

E kəm-kədɨ kɨ ḭ rɔ dɨje tɨ tɔ.”»✡

8 Jəju əl-de ə nə: «Ɨyə̰i ndu-kun lə Luwə dəbɨ kare, ə ɨtəli rɔsi go nḛ jibəl ɓe tɨ lə dɨje yo.»

9 Nɨngə, Jəju əl ɓəy ə nə: «To rɔsi al kadɨ ɨyə̰i go ndu-kun lə Luwə kalangɨ ba mba kadɨ ɨngəmi go nḛ jibəl ɓe ləsi! 10 Təkɨ rɔjetɨ, *Mojɨ ə nə: “Ɔsɨ gon bawi kɨ ko̰i.” Taa əl ɓəy ə nə: “Dəw kɨ tajɨ bawne ə se kone asɨ ta koy.”✡ 11 Nə səi, əli əi nə: “Re dəw madɨ əl bawne ə se kone ə nə: ‹Nḛ majɨ je kɨ re m-a m-ɔsɨ-n sɔli ə e kɔrba̰,› adɨ e kadɨ-kare lə Luwə.” 12 E kɨn ɔjɨ kadɨ uti ta rəbɨ kadɨ dəw madɨ ra nḛ ɔsɨ-n sɔl bawne ə se kone. 13 Ɨgo̰i tujɨ kɨ ɨsɨ tuji ta lə Luwə kɨ nḛ jibəl ɓe ləsi, kɨ ɨsɨ ɨndoi dɨje kɨ kəte kəte kɨn oi! Taa nḛ je kɨ rangɨ kɨ toi be ngay kɨ ɨsɨ rai e no̰o̰ ɓəy.»

Nḛ je kɨ a ra dəw adɨ ay njay al ta kəm Luwə tɨ

(Mt 15.10-20)

14 Go tɨ nɨngə, Jəju ɓar kosɨ dɨje kɨ rɔne tɨ ɓəy ə əl-de ə nə: «Səi pətɨ, uri mbisi majɨ oi ta ləm, ə kadɨ ɨgəri mee tɔ.» 15 Nḛ madɨ kɨ ḭ taga aw me dəw tɨ, kɨ a təl-e nḛ kɨ to njḛ tɨ goto. Nə nḛ kɨ ḭ me dəw tɨ ə a təl dəw nḛ kɨ to njḛ tɨ. 16 [Re dəw madɨ aw kɨ mbine kadɨ oo-n dɔ ta nɨngə, kadɨ oo.] 17 Lokɨ Jəju ɨyə̰ kosɨ dɨje, ə təl aw me kəy tɨ nɨngə, njé ndo je lie dəji-e kadɨ ɔr-de gɨn kujɨ ta ka kɨn. 18 Jəju əl-de ə nə: «Adɨ səi je wa ka ɨgəri nḛ al tɔ a? Ɨgəri me ta kɨ m-ge kəl kɨn al a? Nḛ pətɨ kɨ ḭ taga kɨ aw me dəw tɨ, nḛ kare kɨ a təl-e kɨ njḛ tɨ goto. 19 Təkɨ rɔjetɨ, nḛ je kɨn pətɨ awi nga̰me tɨ al, nə awi kandae tɨ yo, ɓa go tɨ, tḛḛi kɔ.» Ta lə Jəju kɨn tɔjɨ kadɨ nḛ kuso je pətɨ əi kɨ kay njay. 20 Nɨngə Jəju əl-de ɓəy ə nə: «Nḛ kɨ ḭ me dəw tɨ ə e nḛ kɨ nje təl dəw nḛ kɨ to njḛ tɨ. 21 E me dəw tɨ kəy, e nga̰me dəw tɨ ə, mər ta je kɨ majal ɨsɨ tḛḛ tɨ, kɨ kaya kɨ ra, kɨ ɓogɨ, kɨ tɔl-naa, 22 kɨ kuwə marɨm, kɨ ra kəm-nda nḛ, kɨ me ndul, kɨ kədɨ-naa, kɨ nḛ ra kɨ go rəbe tɨ al, kɨ kɔjɨ rɔ, taa kɨlə ra je kɨ to mbə tɔ. 23 Nḛ je kɨn pətɨ ḭḭ me dəw tɨ, nɨngə əi ə təli-e nḛ kɨ to njḛ tɨ.»

Dəne kɨ mba adɨ mene Jəju

(Mt 15.21-28)

24 Jəju ḭ loe tɨ no̰o̰ nɨngə, aw dɔnangɨ tɨ kɨ Tɨr. Aw ur me kəy tɨ madɨ, ge kadɨ dɨje gəri gone al, nə loe goto. 25 Təkɨ rɔjetɨ, re wa kɨ Jəju re tḛḛ ɓəy par ə, dəne madɨ kɨ ndɨl kɨ majal ɨsɨ adɨ ko̰ ngone kɨ dəne oo ta lie, ə a̰y re osɨ nangɨ njae tɨ. 26 E dəne kɨ e Jɨpɨ al, ɓe koje e Pənəsi, dɔnangɨ Sɨri tɨ. No̰ kɨ dɔ Jəju tɨ kadɨ tuwə ndɨl kɨ majal kɨ ɨsɨ adɨ ko̰ ngonne kɨn kɔ. 27 Nə Jəju əl-e ə nə: «Ɨyə̰ adɨ ngan je kɨ me kəy tɨ usoi asɨ-de ɓəy taa. Tadɔ e go tɨ al kadɨ dəw un nḛ kuso lə ngan je, ɨlə adɨ ngan bɨsɨ je.» 28 Ə dəne ka kɨn ɨlə tɨ ə nə: «E rɔjetɨ Ɓaɓe, nə ke ə, ngan bɨsɨ je kɨ ai gɨn tabɨlə tɨ, a usoi yongɨrɔ nḛ je kɨ tḛḛ ta ngan je tɨ tosɨ nangɨ tɔ.» 29 Nɨngə Jəju əl-e ə nə: «Ta kul ta kɨ tḛḛ tai tɨ kɨn, ɔtɨ aw ɓe ləi, tadɔ ndɨl kɨ majal tḛḛ me ngoni tɨ kɨ dəne kɔ ngata.» 30 Dəne ka kɨn təl aw ɓe nɨngə, ɨngə ngonne, to dɔ tɨrə tɨ kare, mbata ndɨl kɨ majal ka kɨn tḛḛ rɔe tɨ kɔ.

Jəju adɨ nje mbi bəy oo ta

31 Jəju ḭ dɔnangɨ Tɨr, gangɨ Sɨdo̰, nɨngə ɨndə dɔnangɨ ɓe bo je kɨ dɔgɨ gangɨ ɓəy taa re tḛḛ ta ba Galile tɨ. 32 Dɨje rəi kɨ dɨngəm kare kɨ mbie bəy, kɨ lo kəl ta to rɔe, rɔ Jəju tɨ, dəji-e kadɨ ɨndə jine dɔe tɨ, kadɨ ɨngə rɔ nga. 33 Jəju ɔr-e kɨ kare ba aw sie sa̰y kɨ kosɨ dɨje. Lokɨ tɨlə ngan jine je mbi nje mo̰y tɨ nɨngə, tɨbɨ man tane ɔdɨ-n ndon dɨngəm ka kɨn. 34 Go tɨ nɨngə, Jəju un kəmne kɨ dɔra̰ tɨ, ɨlə kə̰ə̰ pṵṵ, ə əl ə nə: «Epata» (kɔr me ta kɨn nə: ɨmbutɨ). 35 Taji naa tɨ no̰o̰ par ə mbi dɨngəm ka kɨn mbutɨ, ə ndone tutɨ adɨ əl ta ay njay njay. 36 Jəju ndɔr mbi dɨje kɨ oy nḛ kɨn kadɨ dəw əl tae kəte adɨ dəw kɨ rangɨ oo al. Lokɨ ndɔr mbide kɨ nja naa tɨ naa tɨ kadɨ dəw ɔr poy nḛ kɨn al nɨngə, kadɨ be ɓəy ə dɨje ɔri poy nḛ rae kɨ kəte kəte. 37 Nḛ ra Jəju ətɨ kosɨ dɨje ɓəl ngay adɨ əli əi nə: «Nḛ rae je pətɨ majɨ: Ra njé je kɨ mbide bəy adɨ ooi dɔ ta, taa ra mbɨki je adɨ əli ta tɔ.»

8

Jəju adɨ nḛ kuso dɨje dɨbɨ sɔ

(Mt 15.32-39)

1 Me ndɔ je tɨ kɨn, kosɨ dɨje ngay kawi-naa təkɨ rangɨ ɓəy dɔ Jəju tɨ. Nɨngə, nḛ kɨ kadɨ usoi goto. Be ə Jəju ɓar njé ndo je ləne əl-de ə nə: 2 «M-o kəm-to-ndoo lə kosɨ dɨje kɨn, tadɔ ndɔ mɨtə ɓone ə əi səm naa tɨ, nɨngə nḛ kɨ kadɨ usoi goto. 3 Re m-tuwə-de madɨ awi ɓe kɨ mede kɨ ɓo ba ə, ɓo a taa tɔgɨde rəbə, tadɔ njé kɨ madɨ dande tɨ ḭḭ sa̰y ə rəi.» 4 *NJé ndo je lie təli əli-e əi nə: «J-a j-ɨngə mapa ra dɨlə lo tɨ ne, ə a usoi asɨ-de ə?» 5 Jəju dəjɨ-de ə nə: «Mapa kɨ jisi tɨ e ban ə?» Ə əli-e əi nə: «Mapa e sɨri.» 6 Go tɨ nɨngə, Jəju əl kosɨ dɨje kadɨ ɨsi nangɨ. Ɔy mapa kɨ sɨri ka kɨn jine tɨ, ra oyo Luwə dɔ tɨ nɨngə, gangɨ naa tɨ, ə adɨ njé ndo je ləne, kadɨ adi kosɨ dɨje. Be ə, njé ndo je taai ləbi kosɨ dɨje tɔ. 7 Awi kɨ ngan kanjɨ je jide tɨ tɔ. Jəju ra oyo Luwə dɔ tɨ ə adɨ njé ndo je ləne kadɨ ləbi dɨje tɔ. 8 Dɨje usoi nḛ ndani, adɨ, njé ndo je kawi gɨnde je kɨ nay, kare sɨri. 9 Dɨje kɨ usoi nḛ, asi dɨbɨ sɔ. Go tɨ nɨngə, Jəju ɨyə̰-de adɨ awi. 10 Kalangɨ ba go tɨ, Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ali me to tɨ, awi dɔnangɨ Dalmanuta tɨ.

Parɨsɨ je dəji nḛ kɔjɨ Jəju

(Mt 16.1-4)

11 *Parɨsɨ je ḭḭ no̰o̰ rəi nɨngə, ɨləi ngɨrə najɨ ta tɨ kɨ Jəju, ɓa dəji-e kadɨ ra nḛ kɔjɨ madɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ adɨ-de n-ooi. Dəji-e be tə kulə kɨ kɨyə mba kuwə-n dəw. 12 Jəju ɨlə mene pṵṵ, ə əl-de ə nə: «MBari ə dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone dəji mba kadɨ n-ooi nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl ə? Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi madɨ oi, nḛ kɔjɨ madɨ kɨ kadɨ dəw a ra kɨ mbata ləde goto.» 13 Be ə, Jəju ɨyə̰-de, ə al me to tɨ mba kaw dam ba tɨ kɨ kare.

Əm lə Parɨsɨ je nɨm, əm lə Erodɨ nɨm

(Mt 16.5-12)

14 Me njé ndo je oy dɔ mapa tɨ kɨ kadɨ ɔyi. E kɨ jide tɨ kɨ ɨsi me to tɨ e kare ba par. 15 Jəju ndəjɨ-de, ə əl-de ə nə: «Oi majɨ! Adi kəmsi ədɨ dɔ rɔsi tɨ, ɔjɨ-n dɔ əm lə *Parɨsɨ je, kɨ əm lə Erodɨ*.» 16 *NJé ndo je naji-naa ta dande tɨ əi nə: «Jəju əl be tadɔ jɨ rəi kɨ mapa al!» 17 Jəju gər ta kɨ mede tɨ, adɨ əl-de ə nə: «MBa ri ə ɨsɨ naji-naa ta dansi tɨ dɔ mapa tɨ kɨ ɔyi al ə? Ɨgəri me nḛ je al ka ɓəy a? Kəmsi tḛḛ dɔ nḛ je tɨ madɨ al ka ɓəy a? Səi dɨje kɨ ku dɔsi goto a? 18 Kəmsi to mba kadɨ oi lo al a? Rai mbisi kadɨ oi dɔ ta al a? Mesi ole dɔ tɨ al a? 19 NDɔ kɨ m-ləbɨ mapa mi, dɨngəm je dɨbɨ mi kɨn, gɨndɨ mapa kɨ nay, ɔyi kare ban ə?» Nɨngə əli əi nə: «J-ɔy kare dɔgɨ gɨde e joo.» 20 «NGa ndɔ kɨ, m-ləbɨ mapa sɨri dɨngəm je dɨbɨ sɔ kɨn, gɨnde je kɨ nay, ndɔ kɨ ɔyi kare ban ə?» Nɨngə əli-e əi nə: «J-ɔy kare sɨri.» 21 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-de ə nə: «Ɨgəri al ɓəy a?»

Jəju adɨ nje kəm tɔ kare oo lo me ɓe tɨ kɨ Bətɨsayda

22 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne rəi tḛḛi me ɓe tɨ kɨ Bətɨsayda tɨ nɨngə, dɨje rəi kɨ nje kəm tɔ kare rɔ Jəju tɨ. Dɨje ka kɨn no̰i dɔ Jəju tɨ kadɨ ɔde. 23 Jəju uwə ji nje kəm tɔ ka kɨn, ə aw sie gɨdɨ ɓe tɨ. Lokɨ yo̰m kəme kɨ man tane nɨngə, ɨndə jine dɔe tɨ ə dəje ə nə: «O nḛ madɨ a?» 24 NJe kəm tɔ go̰ lo nɨngə ə nə: «M-o dɨje, nə to ə toi tə kagɨ je ə a njɨyəi be.» 25 Jəju təl ɨndə jine dɔ kəme tɨ nja kare ɓəy adɨ oo lo ay njay njay ngata. Ɨngə rɔ nga, ta oo nḛ je pətɨ ay njay njay tɔ. 26 Go tɨ nɨngə, Jəju ɨyḛ adɨ aw ɓe ləne, ə əl-e ə nə: «Otɨ təl kaw me ɓe tɨ kɨn gogɨ.»

Pɨyər gər kadɨ Jəju e Kɨrɨsɨ, kɨ MBətɨ lə Luwə

(Mt 8.13-20; Lk 9.18-21)

27 Jəju ɔtɨ loe tɨ no̰o̰ nɨngə, awi kɨ njé ndo je ləne ngan ɓe je tɨ kɨ gɨdɨ Səjare tɨ, kɨ Pɨlɨpɨ. Lokɨ əi dɔ rəbɨ tɨ, Jəju dəjɨ-de ə nə: «Dɨje ɨsɨ əli ta kɨ dɔm tɨ təkɨ mi na̰ ə?» 28 Ə njé ndo je əli-e əi nə: «Dɨje madɨ əi nə ḭ Ja̰ Batɨsɨ; njé kɨ nungɨ əi nə ḭ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Eli; njé kɨ rangɨ ɓəy əi nə ḭ kɨ kare dan njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ.» 29 Nɨngə, Jəju təl re dəjɨ-de əi je wa ə nə: «NGa səi wa kɨ dɔsi, əli əi nə mi na̰ ə?» Ə Pɨyər ɨle tɨ ə nə: «Ḭ Kɨrɨsɨ, kɨ Luwə mbəte.» 30 Jəju ndəjɨ-de kɨ tɔgɨne kadɨ əli ta kɨn kəte kadɨ dəw kɨ rangɨ oo al.

Jəju əl ta koyne kɨ kḭne lo koy tɨ

(Mt 16.21-28; Lk 9.22-27)

31 Go ta je tɨ kɨn nɨngə, Jəju ɨlə ngɨrə kadɨ ndo-de təkɨ ne *NGon dəw n-a n-ɨngə ko̰ ngay. *NGatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, kɨ kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je a mbati-ne. Dɨje a tɔli-ne, nə ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koyne ɓa, n-a n-tḛḛ lo koy tɨ. 32 Əl-de ta je kɨn pətɨ ay njay. Pɨyər ɔr Jəju aw sie dəbɨ kare, nɨngə ɨlə ngɨrə kɔl sie. 33 Nə Jəju təl rɔne, go̰ njé ndo je ləne nɨngə ndangɨ Pɨyər kɨ tɔgɨne ngay ə nə: «Ɨtəl gogɨ *Sata̰, ɔr rɔi kɔ gom tɨ! tadɔ mər ta ləi e mər ta kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ al, nə e mər ta lə dɨje.»

34 Go tɨ nɨngə, Jəju ɓar kosɨ dɨje kɨ njé ndo je ləne, nɨngə əl-de ə nə: «Re dəw madɨ ndɨgɨ njɨyə gom tɨ nɨngə, kadɨ oo rɔne tə nḛ madɨ al, kadɨ e wa un kagɨ-dəsɨ koy ləne, ə re un gom. 35 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ge kajɨ rɔne ne wa dɔnangɨ tɨ ne a tḭ ta rɔne. Nə dəw kɨ tḭ ta rɔne kɨ mbata ləm, ə se kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ, a ajɨ rɔne tɔ. 36 Kɨn ə re dəw ɨngə nḛ majɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ tɨgə, nə ndɨle tujɨ ə, maje to ra be ə? 37 Nḛ madɨ kɨ dəw a adɨ ɔr-n to ndɨlne to no̰o̰ a? 38 Təkɨ rɔjetɨ, re rɔ dəw madɨ sɔl-e kɨ mbata ləm, ə se kɨ mbata ta ləm ta kəm dɨje tɨ kɨ njé ra kaya kɨ njé ra majal kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨn, mi NGon dəw m-a m-ra rɔsɔl dɔe tɨ tɔ, ndɔe tɨ kɨ m-a m-re-n me kɔsɨ-gon tɨ lə Bawm, naa tɨ kɨ malayka je kɨ ayi njay.»

9

1 Jəju əl-de ɓəy ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: dɨje madɨ dansi tɨ ne a oyi al ɓəy ə, a ooi ko̰ɓe lə Luwə kɨ a re kɨ tɔgɨne kɨn.»

Jəju mbəl rɔne

(Mt 17.1-13; Lk 9.28-36)

2 NDɔ mehḛ go tɨ nɨngə, Jəju ɔr Pɨyər nɨm, Jakɨ nɨm, taa Ja̰ nɨm tɔ, ə al aw səde dɔ mbal tɨ kɨ ngal, kɨ karde ba, sa̰y kɨ ndəge je. Loe tɨ kɨn no̰o̰, Jəju mbəl rɔne ta kəmde tɨ. 3 Kɨbɨ je lie ndoləi kə̰y kə̰y, taa ndai nda kɨ dəw kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ kadɨ a togɨ kɨbɨ adɨ nda be goto. 4 Nɨngə lo kɨn tɨ no̰o̰, Eli əi kɨ *Mojɨ tḛḛi kɨ rɔde tɨ hɔy, a əli ta kɨ Jəju. 5 Ə Pɨyər un ta əl Jəju ə nə: «NJe ndo dɨje, kɨn ə j-ɨsi lo kɨn tɨ ne be par ə majɨ ngay. J-a ra kəy-lo mɨtə: kare e ya̰i, kare e ya̰ Mojɨ, ə kɨ kare e ya̰ Eli tɔ.» 6 Pɨyər gər ta wa bangɨ kɨ kadɨ əl al, tadɔ əi kɨ madɨne je kɨ joo pu, ɓəl rade ngay. 7 Nɨngə, taji naa tɨ no̰o̰, kɨl ndi ḭ səbɨ dɔde lɨtɨ. NDu ta madɨ tḛḛ me kɨl ndi tɨ ə nə: «E kam e NGonm kɨ m-ndɨge ngay, ə oi ta lie.» 8 Kɨ kəm kɨ kɨndə jɨpɨ, njé ndo je go̰i lo gə gɨdɨde, nə dəw kare ka ooi-e al. Jəju kɨ karne ba par ə ooi-e rɔde tɨ. 9 Lokɨ ḭḭ dɔ mbal tɨ ɨsɨ uri kɨ nangɨ nɨngə, Jəju ndəjɨ-de kadɨ ɔri poy nḛ kɨ ra nḛ ə ooi kɨn dəw madɨ al, bɨtɨ kadɨ ne *NGon dəw n-tḛḛ dan njé koy je tɨ. 10 *NJé ndo je təli rɔde go ta tɨ kɨ Jəju əl-de, nə ke ə, gəri me ta kɨ nə: «Kḭ taa dan njé koy je tɨ kɨn» al, adɨ naji-naa ta dɔ tɨ dande tɨ.

11 Go tɨ, njé ndo je dəji-e əi nə: «MBari ə, njé ndo ndu-kun je əi nə sɔbɨ kadɨ Eli re kəte taa ə?» 12 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «E kɨ rɔjetɨ kadɨ Eli a re kəte ɓəy taa, mba kadɨ ra go nḛ je pətɨ adɨ asɨ-naa gogɨ. NGa ra ban ə, ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə, sɔbɨ dɔm mi NGon dəw ɓəy əi nə: “NGon dəw a ɨngə ko̰ ngay, taa dɨje a kɨdi-e tɔ✡” ə? 13 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi madɨ oi, Eli re, ə dɨje rai sie nḛ kɨ mede ge, təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ sɔbɨ-n dɔe.»

Jəju nga ngon kɨ ndɨl kɨ majal ade ko̰

(Mt 17.14-21; Lk 9.37-43)

14 Lokɨ təli rəi rɔ ndəgɨ njé ndo je tɨ nɨngə, oi kosɨ dɨje ɨləi-naa gəi dɔde wukɨ, nɨngə njé ndo ndu-kun je ə ɨsɨ naji-naa ta tɨ səde tɔ. 15 Lokɨ kosɨ dɨje ooi Jəju nɨngə, ndɔjɨ-de ngay, adɨ a̰yḭ-naa bur bur kɨ rɔe tɨ, uwəi jie rai-e lapɨya. 16 Jəju dəjɨ njé ndo je ləne ə nə: «Ta ri ə ɨsɨ naji-naa ta dɔ tɨ səde ə?» 17 Dəw madɨ kare dan kosɨ dɨje tɨ əl-e ə nə: «NJe ndo dɨje, m-re kɨ ngonm rɔi tɨ, tadɔ e gɨn tɔgɨ tɨ lə ndɨl kɨ ra-e adɨ əl ta al. 18 Lo je pətɨ kɨ ndɨl kɨn ḭ sie tɨ nɨngə, ɨge ɨle nangɨ, adɨ kulum tae ɨbə jugɨ jugɨ, ngə ngangɨne gururu gururu, nɨngə nda-je ra̰y, ade to tə kagɨ be. Be ə, m-dəjɨ njé ndo je ləi kadɨ tuwəi ndɨl kɨ majal kɨn dɔe tɨ kɔ, nə asi tɔgɨ al.» 19 Lo kɨn tɨ, Jəju un ta əl njé ndo je ləne ə nə: «Səi dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨ səi njé me nga̰ je, kadɨ tə m-ɨsɨ səsi dɔkagɨlo ban ɓəy taa adi mesi ə? Kadɨ m-a m-ɔsɨ gɨnsi dɔkagɨlo ban ɓəy taa ə? Ɨrəi kɨ ngon rɔm tɨ ne.» 20 Lokɨ rəi kɨ ngon rɔe tɨ nɨngə, taji naa tɨ no̰o̰ wa kɨ ndɨl kɨ majal oo Jəju par ə, dadɨ ngon ka kɨn nangɨ nangɨ, ɓa man tae ḭ kulum mbukɨ mbukɨ, nɨngə bi-e ɨle nangɨ, ade nduguru nangɨ. 21 Jəju dəjɨ Bawe ə nə: «Dɔkagɨlo kɨ ra tɨ ə nḛ kɨn ɨlə sie ngɨre ə?» Ə Baw ngon ɨle tɨ ə nə: «Ɨlə ngɨre lo kɨ ngon to du ba ɓəy. 22 Nɨngə, taa taa ndɨl kɨ majal kɨn, ɨsɨ sur-e tɨle kɨ poro je, kɨ me man tɨ je, kadɨ tɔl-e, ə re asɨ ra nḛ madɨ ə, oo kəm-to-ndoo ləje, ɨra səje.» 23 Ə Jəju təl əl-e ə nə: «Re asɨ… kɨn əl be kɨ mba ri ə? Dəw kɨ adɨ mene, asɨ ra nḛ je pətɨ.» 24 Ta naa tɨ no̰o̰, baw ngon əl ta kɨ ndune kɨ bo ə nə: «M-adɨ mem, nə kadɨ-me ləm ə e ngay al, ə ɨra səm!» 25 Lokɨ Jəju oo kadɨ kosɨ dɨje ɨsɨ a̰yḭ-naa bur bur kɨ rɔe tɨ nɨngə, ndangɨ ndɨl kɨ majal ə nə: «Ḭ ndɨl kɨ majal kɨ nje bəy mbi dɨje kɨ nje kadɨ dɨje əli ta al, m-un ndum kadɨ ɨtḛḛ rɔ ngon tɨ kɨ kɔ, ə ɨre gogɨ al ratata!» 26 NDɨl kɨ majal ka kɨn ur kɔl, ra ngon adɨ dadɨ nangɨ nangɨ kɨ tɔgɨne ngay, nɨngə tḛḛ rɔe tɨ kɔ. NGon təl to təkɨ oy be, adɨ dɨje pətɨ kɨ ooi nḛ kɨ ra nḛ, əli əi nə: «Oy ngata.» 27 Nə Jəju uwə ji ngon un-e ur-e taa. 28 Lokɨ Jəju ur me kəy tɨ, ə njé ndo je lie ɨsi sie kɨ karde ba, dəji-e əi nə: «MBari ə je j-asɨ kadɨ jɨ tuwə ndɨl kɨ majal kɨn al ə?» 29 Jəju təl əl-de ə nə: «Ko ndɨl je kɨ be kɨn, dəw a tuwə-de kɨ go rəbɨ kəl ta kɨ Luwə taa.»

Jəju təl əl ta kɨ dɔ koyne tɨ kɨ kḭne lo koy tɨ ɓəy

(Mt 17.22-23; Lk 9.43-45)

30 Əi, ɔti loe tɨ no̰o̰ nɨngə, ɨndəi dɔnangɨ Galile gangi. Jəju ge kadɨ dəw madɨ gər gone al. 31 Tadɔ un dɔkagɨlo mba kadɨ ndo-n nḛ njé ndo je ləne. Be ə əl-de ə nə: «A ɨləi-mi *mi NGon dəw ji dɨje tɨ kadɨ a tɔli-mi, nɨngə lokɨ tɔli-mi oy ɓa, ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koym ə, m-a m-ḭ taa lo koy tɨ.» 32 *NJé ndo je gəri me ta lie kɨn al, nɨngə ɓəli kadɨ dəji-e ta dɔ tɨ tɔ.

Jəju un ta lə ngan je kɨ du ndo-n nḛ njé ndo je ləne

(Mt 18.1-5; Lk 9.46-48)

33 Lokɨ rəi tḛḛi me ɓe tɨ kɨ Kapərnayɨm, ə uri me kəy tɨ nɨngə, Jəju un ta dəjɨ-de ə nə: «Ta ri ə kəte ɨsɨ naji-naa ta dɔ tɨ dɔ rəbɨ tɨ ə?» 34 Nə təli ɨsi kekeke, tadɔ, dɔ rəbɨ tɨ, naji-naa ta, kadɨ n-gəri se na̰ ə e kɨ bo wa? 35 Jəju ɨsɨ nangɨ, nɨngə ɓar njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo, əl-de ə nə: «Re dəw madɨ ge kadɨ n-e dəw kɨ dɔsa̰y nɨngə, majɨ kadɨ təl rɔne dəw kɨ dɔbəy tɨ nɨm, nje ra kɨlə ɓəə kadɨ ndəge je pətɨ nɨm tɔ.»

36 Go tɨ, Jəju un ngon kɨ du, ur-e dande tɨ, ə lokɨ ore rɔne tɨ ɓa, əl-de ə nə: 37 «Re dəw madɨ uwə ngon kɨ be kɨn rɔne tɨ me tɔm tɨ ə, e mi wa ə dəwe kɨn uwə-m rɔne tɨ. Nɨngə, dəw kɨ uwə-m kɨ rɔne tɨ, e mi ə uwə-m kɨ rɔne tɨ al, nə e nje kɨlə-m ə uwe kɨ rɔne tɨ.»

Dəw kɨ e nje kɔsɨ-m ta al e dəw ləm

(Lk 9.49-50)

38 Ja̰ əl Jəju ə nə: «NJe ndo dɨje, j-o dəw madɨ kɨ a tuwə ndɨl je kɨ majal me tɔi tɨ, ə jɨ ndɨgɨ kadɨ j-ɔge dɔ ra nḛ kɨn, tadɔ e njɨyə səje goi tɨ al.» 39 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Otɨ kadɨ ɔgi-e dɔ, tadɔ dəw kare kɨ a ra nḛ kɨ ətɨ ɓəl me tɔm tɨ kɨ kadɨ a təl kalangɨ ba əl ta kɨ majal dɔm tɨ goto. 40 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ɔsɨ-je ta al e dəw ləje. 41 Taa re dəw madɨ adɨ səi man ka̰y me ngon kal man tɨ par, mbata ke kɨ səi dɨje lə Kɨrɨsɨ ka, dəwe kɨn, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, a nal nḛ kɨgə go ji ləne al.

NDəjɨ-naa dɔ majal tɨ

(Mt 18.6-9; Lk 17.1-2)

42 «Kɨn ə təkɨ dəw madɨ ra adɨ kɨ kare dan njé kɨ du tɨ kɨ adi-mi mede, osɨ me majal tɨ ə, e sotɨ ngay ɓəy mbata tɨ lie kadɨ dɔɔi mbal kɨ bo ngay mɨnde tɨ, ə ɨləi-e me ba tɨ. 43 Kɨn ə jii kare rai adɨ osɨ me majal tɨ ə, ɨgange ɨle kɔ. Tadɔ, e sotɨ kadɨ ɨngə kajɨ kɨ jii kɨ kare, ɨtə kadɨ ɨngəm jii je joo pu, ə ɨləi-ni me por tɨ lə su, me por tɨ kɨ a oy al ratata kɨn. [ 44 ] * 45 Kɨn ə njai kare rai adɨ osɨ me majal tɨ ə, ɨgange ɨle kɔ. Tadɔ, e sotɨ kadɨ ɨngə kajɨ kɨ njai kɨ kare, ɨtə kadɨ ɨngəm njai je joo pu, ə ɨləi-ni me por tɨ lə su. [ 46 ] 47 Kɨn ə kəmi kare rai adɨ osɨ me majal tɨ ə, ɔr-e ɨle kɔ. Tadɔ, e sotɨ kadɨ ur ko̰ɓe tɨ lə Luwə kɨ kəmi kɨ kare, ɨtə kadɨ ɨngəm kəmi joo pu, ə ɨləi-ni me por tɨ lə su. 48 Lokɨ kode je kɨ me tɨ oyi al, taa por kɨ səm tɨ ka oy al ratata tɔ. 49 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ra ka por ko̰ je a ra-e adɨ ay njay, təkɨ katɨ a ra-n nḛ kuso adɨ nəl be. 50 Katɨ e nḛ kɨ majɨ, nə lokɨ nəle goto ə, ri ə a rai kadɨ a təl nəl gogɨ ə? Nḛ kɨ kadɨ dəw a ra-n goto. Nɨngə majɨ kadɨ ɨtɔji hal kɨ majɨ kɨ rɔ-naa tɨ, ə ɨsi kɨ naa kɨ lapɨya dansi tɨ.»

10

Ta kɨ dɔ gangɨ-naa tɨ lə dəne kɨ dɨngəm

(Mt 19.1-9; Lk 16.18)

1 Jəju ḭ loe tɨ no̰o̰, aw dɔnangɨ Jude tɨ, gɨdɨ ba Jurdḛ tɨ. Kosɨ dɨje kawi-naa gəi gɨde wukɨ ɓəy. Kɨ go jibəl ra-e tɨ lə Jəju, ɨlə ngɨrə ndo-de nḛ. 2 *Parɨsɨ je ɔti rəi rɔ Jəju tɨ, nɨngə kadɨ tə ɨyəi kulə uwəi-e-n me ta tɨ, dəji-e əi nə: «NDu-kun adɨ ta rəbɨ kadɨ dɨngəm tuwə-n nene ə se adɨ ta rəbɨ al ə?» 3 Jəju dəjɨ-de ə nə: «NDu-kun ri ə *Mojɨ adɨ səi dɔ tɨ ə?» 4 Əi təli əli-e əi nə: «Mojɨ adɨ ta rəbɨ kadɨ dɨngəm tuwə nene, nə ke ə, kadɨ ade makɨtɨbɨ gangɨ-naa jie tɨ✡.» 5 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «E kɨ mbata me nga̰ ləsi ə Mojɨ ndangɨ-n ndu-kun kɨn adɨ səsi. 6 Nə lo kɨlə ngɨrə kɨndə nḛ je tɨ, Luwə ra dɨngəm əi kɨ dəne. 7 E be ə, dɨngəm a ɨyə̰ kone je kɨ bawne je, ə a tɨyə̰i-naa kɨ nene, 8 kadɨ təli darɔ kɨ kare. Lo kɨn tɨ, a əi joo al ngata, nə a əi darɔ kɨ kare ba.✡ 9 Nɨngə nḛ kɨ Luwə dɔɔ naa tɨ, majɨ kadɨ dəw gangɨ naa tɨ al.» 10 Lokɨ təli rəi ɓe, njé ndo je lie dəji-e ta dɔ tɨ ɓəy. 11 Ə Jəju əl-de ə nə: «Re dəw tuwə nene, ə taa dəne kɨ rangɨ ə, dəwe kɨn təl nje kuwə marɨm, tadɔ nee kɨ kəte ɨsɨ no̰o̰ ɓəy. 12 A re e dəne ə mbatɨ ngawne ə taa dɨngəm kɨ rangɨ ka, e nje kuwə marɨm tɔ.»

Jəju njangɨ dɔ ngan je kɨ du

(Mt 19.13-15; Lk 18.15-17)

13 Dɨje rəi kɨ ngan je kɨ du rɔ Jəju tɨ kadɨ njangɨ dɔde, nə njé ndo je kɔli səde. 14 Lokɨ Jəju oo kɨlə ra njé ndo je ləne nɨngə, nəl-e al adɨ əl-de ə nə: «Ɨyə̰i ngan je kɨ du adɨ rəi rɔm tɨ, otɨ kadɨ ɔgi-de ta rəbɨ, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ya̰ dɨje kɨ toi tə ngan je kɨ du be. 15 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kɨ ndɨgɨ kadɨ Luwə o̰ ɓe dɔe tɨ tə ngon kɨ du be al, a ur ko̰ɓe tɨ lə Luwə al ratata.» 16 Go tɨ, Jəju uwə ngan je kɨ du ka kɨn kɨ rɔne tɨ, ɨndə jine dɔde tɨ, njangɨ dɔde.

Ta lə Jəju əi kɨ dəw kɨ nje nḛ kɨngə

(Mt 19.16-30; Lk 18.18-30)

17 Lokɨ Jəju ɔtɨ osɨ dɔ rəbɨ tɨ nɨngə, dɨngəm madɨ kare a̰y re osɨ nangɨ njae tɨ, nɨngə dəje ə nə: «NJe ndo kɨ majɨ, e ri ə m-a m-ra ə m-a m-ɨngə-n kajɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ ə?» 18 Jəju əl-e ə nə: «MBa ri ə ɨɓar-m dəw kɨ majɨ ə? Dəw kare kɨ majɨ goto, nə Luwə kɨ karne ba par ə e dəw kɨ majɨ. 19 Ḭ ɨgər ndu-kun je lə Luwə kɨ ə nə: “A tɔl dəw al, a uwə marɨm al, a ɓogɨ al, a ma najɨ kɨ ngom dɔ madi tɨ al, a ra nḛ kɨ majal kɨ dəw madɨ al, ɔsɨ gon bawi əi kɨ ko̰i kɨn majɨ.”»✡ 20 Dɨngəm ka kɨn əl-e ə nə: «NJe ndo, nḛ je kɨn pətɨ m-təl rɔm go tɨ dɔkagɨlo kɨlə ngɨrə basam tɨ nu.» 21 Jəju go̰ dɨngəm ka kɨn kɨ rɔnəl, nɨngə əl-e ə nə: «Nḛ kare be ə nayḭ kadɨ ɨra. Aw, ɨgatɨ kɨ nḛ majɨ je ləi pətɨ, adɨ lae njé ndoo je, ɓa a aw kɨ nḛ kɨngə ngay me dɔra̰ tɨ, ə ɨre un gom.» 22 Nə lokɨ dɨngəm ka kɨn oo ta je kɨn nɨngə, kəme ɨl kɨrɨri, ə ɔtɨ aw kɨ rɔnəl al, tadɔ e dəw kɨ aw kɨ nḛ kɨngə ngay.

23 Jəju go̰ njé ndo je ləne kɨ gəi gɨde, nɨngə əl-de ə nə: «A e nḛ kɨ nga̰ ngay rɔ njé nḛ kɨngə je tɨ kadɨ uri me ɓeko̰ tɨ lə Luwə!» 24 Ta lə Jəju kɨn ndɔjɨ-de, nə Jəju a dɔ tɨ gərərə ba ə nə: «NGanm je, e nḛ kɨ nga̰ ngay kadɨ dəw ur me ɓeko̰ tɨ lə Luwə. 25 E nḛ kɨ nga̰ ngay kadɨ jambal kɨ oi-e kɨn ur bole kon ku nḛ tɨ, nə a nga̰ ngay ɨtə e kɨn ɓəy kadɨ nje nḛ kɨngə ur me ɓeko̰ tɨ lə Luwə.» 26 Ta kɨn ətɨ-de ɓəl dɔ made tɨ ɓəy, adɨ dəji-naa dande tɨ əi nə: «NGa kɨn ə e be nɨngə, na̰ ə asɨ kadɨ ɨngə kajɨ ə?» 27 Jəju ɨndə manjɨde ba, nɨngə əl-de ə nə: «Kɨ rɔ dɨje tɨ ɓa, dəw kɨ asɨ goto, nə kɨ rɔ Luwə tɨ ɓa, nḛ kɨ dum-e goto, tadɔ asɨ ra nḛ je pətɨ.» 28 Ə Pɨyər ɨlə rɔne əl-e ə nə: «NGa o je kɨ, j-ɨyə̰ nḛ je ləje pətɨ kɔ, mba kadɨ j-un-n goi kɨn.» 29 Jəju ɨle tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re dəw madɨ, ɨyə̰ kəy ləne, kɨ ngakone je, kɨ konane je, kɨ kone, kɨ bawne, kɨ ngane je ə se dɔnangɨ ləne kɨ mbata ləm, ə se kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ nɨngə, 30 dəwe kɨn a ɨngə kəy je, kɨ ngakone je, kɨ konane je, kɨ kone je, kɨ ngane je, kɨ dɔnangɨ, nja ɓu dɔ tɨ. A ɨngə nḛ je kɨn, naa tɨ kɨ ko̰ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, taa dɔkagɨlo tɨ kɨ a re, a ɨngə kajɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ tɔ. 31 NGa nɨngə, dɨje ngay kɨ kəte, a təli njé kɨ gogɨ, ə njé kɨ gogɨ, a təli njé kɨ kəte tɔ.»

Jəju əl ta dɔ koyne tɨ kɨ kḭne lo koy tɨ ɓəy

(Mt 20.17-19; Lk 18.31-34)

32 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne əi dɔ rəbɨ tɨ, ɨsɨ awi kɨ Jorijaləm. Jəju njɨyə no̰de tɨ no̰de tɨ. Lo kɨn tɨ, ɓəl ra njé ndo je lie ngay, taa njé njɨyə gode tɨ ka ɓəl rade tɔ. Jəju təl ɓar njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde e joo rɔne tɨ, nɨngə ɨlə ngɨrə kadɨ əl-de nḛ je kɨ a ra-e Jorijaləm tɨ ə nə: 33 «Oi, j-ɨsɨ j-awi kɨ Jorijaləm, nɨngə a ɨləi-mi *mi NGon dəw ji njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je tɨ. A gangi ta koy dɔm tɨ, nɨngə go tɨ, a ɨləi-mi ji dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al. 34 A kogi dɔm tɨ je, a tɨbi man tade dɔm tɨ je, a tɨndəi-mi kɨ ndəy kabɨlay je, taa a tɔli-mi tɔ. Nə ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koym ɓa, m-a m-tḛḛ lo koy tɨ.»

Nḛ dəjɨ lə Jakɨ əi kɨ Ja̰

(Mt 20.20-28)

35 Go ta je tɨ kɨn nɨngə, Jakɨ əi kɨ Ja̰ kɨ əi ngan lə Jəbəde, rəi rɔ Jəju tɨ ɓasi, əli-e əi nə: «NJe ndo, jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨra nḛ kɨ j-aw tə dəji kam adɨ-je.» 36 Jəju dəjɨ-de ə nə: «Ri ə ɨgəi kadɨ m-ra madɨ səsi ə?» 37 Nɨngə, təli əli-e əi nə: «Re ɨndɨgɨ dɔ tɨ səje ə, adɨ dəw kare ɨsɨ dɔ ji ko̰i tɨ, ə e kɨ nungɨ ɨsɨ dɔ ji gəli tɨ tɔ, lokɨ a ɨsɨ dɔ ko̰ɓe tɨ ə dɨje a ɨləi tɔjɨ dɔi tɨ kɨn.» 38 Jəju əl-de ə nə: «Ɨgəri me nḛ dəjɨ ləsi kɨn al. A asi kadɨ ɨngəi ko̰ kɨ m-aw tə m-ɨngə kam kare mɨndɨ wa? Taa, batəm kɨ to ko̰ ngay kɨ m-aw tə m-ɨngə kam a ɨngəi kare tɔ wa?» 39 Ɓa əli əi nə: «Oyo, j-a j-asɨ kare.» Ə Jəju əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, a asi kadɨ ɨngəi ko̰ kɨ m-aw tə m-ɨngə kam kare, taa batəm kɨ to ko̰ ngay kɨ m-aw tə m-ɨngə kam a ɨngəi kare tɔ. 40 Nə ta kɨ ɔjɨ dɔ kɨsɨ dɔ ji kom tɨ ə se dɔ ji gəlm tɨ; e ta ləm kadɨ mi ə m-adɨ səsi al. Lo je kɨn to kɨ mba dɨje kɨ rai goe kəte nu kɨ mbata ləde.» 41 Lokɨ ndəgɨ njé ndo je kɨ dɔgɨ ooi ta je kɨn ɓa, rɔde ɨlə ngɨrə nəl-de al kɨ Jakɨ əi kɨ Ja̰. 42 Be ə, Jəju ɓar-de pətɨ kɨ rɔne tɨ, əl-de ə nə: «Ɨgəri kadɨ njé je kɨ ɨndəi-de tə njé ko̰ɓe dɔ gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ɨsi tə jɔgɨ dɔ dɨje tɨ, adi-de ko̰, taa dɨje kɨ njé tɔɓa, o̰i ɓe dɔde tɨ ɓəy tɔ. 43 Nə a e be dansi tɨ al. Re dəw madɨ dansi tɨ, ndɨgɨ kadɨ n-e kɨ bo nɨngə, kadɨ təl nje ra kɨlə ləsi pətɨ. 44 Taa re dəw madɨ ndɨgɨ kadɨ n-e dəw kɨ dɔ kəte dansi tɨ nɨngə, kadɨ təl ɓəə kɨlə ləsi pətɨ tɔ. 45 Tadɔ mi *NGon dəw m-re mba kadɨ dɨje rai kɨlə adi-mi al, nə kadɨ mi ə m-ra kɨlə m-adɨ-de nɨm, taa m-adɨ rɔm kadɨ m-taa-n kosɨ dɨje ngay m-ɨlə-de taa nɨm tɔ.»

Jəju tḛḛ kəm Bartɨme kɨ nje kəm tɔ

(Mt 20.29-34; Lk 18.35-43)

46 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne rəi tḛḛi Jəriko tɨ. Lokɨ ɨsɨ tḛḛi me ɓe bo tɨ kɨ taga kɨ kosɨ dɨje ngay gode tɨ, nje kəm tɔ kare kɨ tɔe nə Bartɨme, e ngon lə Tɨme, ɨsɨ ngangɨ rəbɨ tɨ no̰o̰, ɨsɨ kɔy nḛ. 47 Lokɨ oo kadɨ e Jəju kɨ Najarətɨ tɨ ə ɨsɨ ɨndə də nɨngə, un ndune kɨ taa no̰ ə nə: «Jəju kɨ *NGon ka Dabɨdɨ, o kəm-to-ndoo ləm!»* 48 Dɨje ngay kəngi-e kəngɨ kadɨ utɨ tane, nə nje kəm tɔ un ndune kɨ taa dɔ made tɨ wa ɓəy ə nə: «NGon ka *Dabɨdɨ, o kəm-to-ndoo ləm!» 49 Lo kɨn tɨ, Jəju a lo ka tɨ, ə nə: «Ɨɓari-e adi-mi.» Nɨngə ɓari nje kəm tɔ ka kɨn, ə əli-e əi nə: «Uwə rɔi ba, ḭ taa, nə ɨsɨ ɓari.» 50 Lokɨ oo dɔ ta je kɨn nɨngə, bi kɨbɨ ləne, ɨlə kɔ, ə ḭ taa ratɨ aw rɔ Jəju tɨ. 51 Jəju dəje ə nə: «E ri ə, ɨge kadɨ m-ra madi ə?» Ə nje kəm tɔ əl-e ə nə: «NJe ndo, m-ge kadɨ kəm oo lo!» 52 Ə Jəju əl-e ə nə: «Aw! tadɔ kadɨ-me ləi aji.» Par ə, ta naa tɨ no̰o̰, kəme oo lo, adɨ un go Jəju dɔ rəbɨ njɨye tɨ.

11

Jəju ur Jorijaləm tɨ kɨ kɔsɨ-gon

(Mt 21.1-11; Lk 19.28-40; Ja̰ 12.12-19)

1 Lokɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɨndəi dɔ ɓe kɨ Jorijaləm ɓasi, gɨdɨ ngan ɓe je tɨ kɨ Bətɨpaje kɨ Bətani, kɨ kaw kadɨ mbal kagɨ bɨni je tɨ, ɨlə njé ndo je ləne joo. 2 Jəju əl-de ə nə: «Awi me ngon ɓe tɨ kɨ a no̰si tɨ kam. Lo kur ə wa kɨ a uri kɨ me ɓe tɨ par ə, a ɨngəi ngon koro kɨ dɔɔi-e adɨ a. E ngon koro kɨ dəw al gɨde tɨ al ɓəy. Ɨtuti-e, ɨrəi sie adi-mi. 3 A re dəw madɨ dəjɨ səsi ə nə: “MBa ri ə a rai nḛ be,” wa ə, əli-e əi nə: “Ɓaɓe ə ge-e, ə a təl ɨlə sie ɓasɨne ba.”»

4 *NJé ndo je awi nɨngə yə ɨngəi ngon koro kɨ dəw dɔe taga ta kəy tɨ, kadɨ rəbɨ tɨ. Adɨ tuti-e. 5 Dɨje madɨ kɨ ooi-de lo tutɨ koro tɨ dəji-de əi nə: «E ri ə a ɨrai-e be ə? Ɨtuti ngon koro kɨn mba ri ə?» 6 Nɨngə njé ndo je ɨləi-de tɨ təkɨ Jəju əl-n-de, ɓa ɨyə̰i-de adɨ awi. 7 Lokɨ rəi kɨ ngon koro ka kɨn nɨngə, labi kɨbɨ je ləde gɨde tɨ, ɓa Jəju al ɨsɨ dɔ tɨ. 8 Dɨje ngay labi kɨbɨ je ləde go rəbɨ tɨ. NJe kɨ madɨ je, e mbi kam je kɨ wale ə təti tɨləi tɨ. 9 NJé njɨyə no̰ Jəju tɨ kɨ njé njɨyə goe tɨ uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ! Nɨngə kadɨ Luwə njangɨ dɔ dəw kɨ re kɨ tɔ Ɓaɓe. 10 Kadɨ Luwə njangɨ dɔ ko̰ɓe kɨ a re, adɨ e ko̰ɓe lə kaje *Dabɨdɨ.* Tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ, me dɔra̰ tɨ taa.»

11 Jəju ur Jorijaləm tɨ, aw me kəy tɨ lə Luwə. Lokɨ ɨndə kəmne oo nḛ je pətɨ kɨ gə gɨde nɨngə, əi kɨ njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo tḛḛi awi Bətani tɨ, tadɔ lo sɔl ngata.

Jəju man kagɨ mbay-kote

(Mt 21.18-19)

12 Lokɨ lo ti go tɨ, Jəju əi kɨ njé ndo je tḛḛi Bətani tɨ kɨ taga, nɨngə ɓo ra-e. 13 Jəju oo kagɨ mbay-kote kɨ mbie to dɔ tɨ, a sa̰y nu, nɨngə ɔtɨ aw gɨn tɨ kadɨ n-oo se n-a n-ɨngə kande dɔ tɨ kadɨ n-uso wa? Nə lokɨ re ɓasi rɔ kagɨ tɨ nɨngə, oo mbie je par, ɓɨ oo kande al, tadɔ e nay kandɨ mbay-kote al ɓəy. 14 Be ə Jəju əl mbay-kote ə nə: «Kadɨ dəw uso kandi gogɨ al bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.» *NJé ndo je lie ooi ndu ta kɨ əl.

Jəju tuwə njé ra gatɨ je me kəy tɨ lə Luwə

(Mt 21.10-17; Lk 19.45-48; Ja̰ 2.13-16)

15 Lokɨ rəi tḛḛi Jorijaləm, Jəju aw ur natɨ kəy tɨ lə Luwə, nɨngə ɨlə rɔne tuwə njé labɨ nḛ je kɨ njé ndogɨ nḛ je natɨ kəy tɨ lə Luwə kɔ. Jəju sur tabɨlə je lə njé mbəl la je tɨlə, naa tɨ kɨ nḛ kɨsɨ lə njé gatɨ də dum je. 16 Ɨyə̰ dəw madɨ adɨ un nḛ də-n me kəy tɨ lə Luwə al. 17 Nɨngə ndo-de nḛ ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “Kəy ləm a ɨɓari-e kəy kəl ta kɨ Luwə kɨ to kɨ mbata lə gɨn dɨje pətɨ, nə səi, ɨtəli-e lo ɓɔyɔ rɔ tɨ lə njé ɓogɨ je yo.”»✡ 18 Lokɨ kɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé ndo ndu-kun je ooi ta je kɨn nɨngə, sangi rəbɨ kadɨ n-tɔli Jəju, nə ɓəli tadɔ kosɨ je ndɨgi nḛ ndo lie ngay. 19 Lokɨ lo sɔl nɨngə, Jəju əi kɨ njé ndo je tḛḛi me ɓe bo tɨ kɔ.

Kadɨ-me kɨ kəl ta kɨ Luwə

20 Lokɨ lo ti kɨ sḭ, Jəju əi kɨ njé ndo je ɨsɨ ɨndəi də nɨngə, njé ndo je ooi kagɨ mbay-kote kɨ tutɨ dɔe tɨ ratata kɨ ngɨre tɨ. 21 Loe tɨ no̰o̰, me Pɨyər ole dɔ nḛ tɨ kɨ ndɔ kɨ ra nḛ, adɨ əl Jəju ə nə: «NJe ndo kɨ bo, o kagɨ kɨ ndɔ kɨ ɨman-e ka tutɨ am.» 22 Nɨngə Jəju təl əl njé ndo je ləne ə nə: «Majɨ kadɨ adi mesi Luwə. 23 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re dəw madɨ əl mbal kam ə nə: “Ɔtɨ lo kɨn tɨ rangɨ, aw osɨ me ba tɨ”, kɨ kadɨ-me, kɨ kanjɨ ɓadɨ, ə gər təkɨ ta kɨ n-əl kɨn a ra nḛ ɓa, Luwə a ra ade. 24 E be ə, m-əl səsi madɨ ɨgəri təkɨ, nḛ je pətɨ kɨ ɨdəji Luwə me kəl sie ta tɨ, majɨ kadɨ ɨndəi dɔsi tɨ təkɨ ɨngəi kɨ bəlme, nɨngə Luwə a ra adɨ səsi. 25 Lokɨ ḭ taa kadɨ əli ta kɨ Luwə, re ta to dansi tɨ kɨ dəw madɨ ə, majɨ kadɨ ɨyə̰i goe kɔ adi-e, kadɨ Bawsi kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ, ɨyə̰-n go majal je ləsi kɔ adɨ səsi tɔ. [ 26 MBata, re ɨyə̰i go majal je lə dɨje kɨ rangɨ kɔ al nɨngə, Bawsi kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ, a ɨyə̰ go majal je ləsi kɔ al tɔ.]»†

Ta kɨ dəjɨ dɔ tɔgɨ tɨ lə Jəju

(Mt 21.23-27; Lk 20.1-8)

27 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne təli rəi Jorijaləm tɨ ɓəy. Lokɨ Jəju ɨsɨ njɨyə natɨ kəy tɨ lə Luwə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ ngatɔgɨ je, 28 rəi dəji-e əi nə: «E kɨ tɔgɨ kɨ ḭ ra ə ɨsɨ ra-n nḛ je kɨn be ə? Ə na̰ tɔ ə adi ndune kadɨ ɨra-n-de wa əl-je adɨ j-o?» 29 Jəju təl əl-de ə nə: «M-a m-dəjɨ səsi ta kare be par. Re ɨləi-mi tɨ nɨngə, m-a m-əl səsi dəw kɨ adɨ-m ndune kadɨ m-ra-n nḛ je kɨn tɔ. 30 Na̰ ə ɨlə Ja̰ kadɨ ra dɨje batəm ə? E Luwə ə se e dɨje wa əli-mi adɨ m-o.» 31 Nə təli a əli-naa ta dande tɨ əi nə: «Re j-əl-e j-ə nə: “E Luwə ə ɨle” ə, a dəjɨ-je ə nə se ra ban ə j-ade meje al wa? 32 Ə j-a j-əl j-ə nə: E dɨje ə ɨləi Ja̰ al tɔ…» Təkɨ rɔjetɨ, ɓəli kosɨ je, tadɔ dɨje pətɨ gəri dɔde tɨ kadɨ Ja̰ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ rɔjetɨ. 33 Be ə təli əli Jəju əi nə: «Jɨ gər al.» Ə Jəju təl ɨlə-de tɨ ə nə: «Re ɨgəri al ə, mi ka m-a m-əl səsi tɔgɨ kɨ m-ɨsɨ m-ra-n nḛ je kɨn al tɔ.»

12

Kujɨ ta dɔ njé ra kɨlə me ndɔr nju tɨ, kɨ njé me majal

(Mt 21.33-46; Lk 20.9-19)

1 Go tɨ Jəju lə rɔne əl-de ta kɨ kujɨ ta ə nə: «Dɨngəm kare ndɔr nju, nɨngə ɨndə sɨngə gugɨ gɨde wukɨ. Ur ɓe kadɨ tə mborəi man nju tɨ, nɨngə ur nḛ tə ta kagɨ be, kadɨ dɨje ɨsi dɔ tɨ ngəmi ndɔr ka kɨn. Ɓa go tɨ, dɔɔi ta naa tɨ kɨ dɨje kɨ njé ra kɨlə nju, kadɨ tə rai kɨle adi-e, ə kagɨ loe tɨ ɓa, a ka̰yḭ-naa nḛe, nɨngə e wa ɔtɨ aw mba. 2 Lokɨ kagɨ lo kɨjə kandɨ nju asɨ nɨngə, ɨlə ɓəə ləne kare kadɨ aw taa kandɨ nḛ ndor ka kɨn, kɨ ya̰ne ji njé ra kɨle tɨ adɨ-ne. 3 Nə lokɨ ɓəə aw nɨngə, njé ra kɨlə je uwəi-e, tɨndəi-e ngay, ə tuwəi-e adɨ təl kɨ jine kare aw. 4 NJe ndɔr təl ɨlə ɓəə kɨ rangɨ ɓəy. E ka, tɨndəi dɔe mbukɨ mbukɨ je, taji-e je tɔ. 5 Be ka, dɨngəm ka kɨn təl ɨlə ɓəə kɨ rangɨ ɓəy. Ɓəə kɨn uwəi-e tɔli-e, taa njé kɨ goe tɨ ka, tɨndəi-de je, tɔli-de je wa ɓəy tɔ. 6 Lo kɨn tɨ, ngonne kɨ dɨngəm kɨ ndɨge ngay, par ə nay kɨ karne sie. Ə un-e ɨle tə dɔbəy dəw rɔde tɨ, tadɔ əl ə nə: “A ɓəli gɨdɨ ngonm.” 7 Nə njé ra kɨlə nju ka kɨn əli-naa dande tɨ əi nə: “Darɔe ə wa kam ə a e nje nḛ nduwə, ə adɨ jɨ tɔli-e, nɨngə ndɔr nju kɨn a e nḛ ləje.” 8 E be ə, uwəi ngon ka kɨn tɔli-e, ɨləi nɨne gɨdɨ ndɔr tɨ taga. 9 Ə se dɨngəm nje ndɔr kɨn a ra ban wa? A re kadɨ tɔl njé ra kɨlə je kɨn kɔ, ə sangɨ njé kɨ rangɨ ɨndə-de ta ndɔr tɨ. 10 Ɨtɨdəi ta kɨn me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə oi al a?

“MBal kɨ njé ra kəy je mbati-e,

E ə təl mbal kɨ e tɔgɨ kəy.

11 E kɨn e kɨlə ra Ɓaɓe.

E nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl ə to ta kəmje tɨ kɨn.”»✡

12 Lo kɨn tɨ, kɨ bo je kɨ dɔ *Jɨpɨ je tɨ, sangi rəbɨ kadɨ n-uwəi Jəju, tadɔ gəri majɨ kadɨ kujɨ ta kɨ Jəju əl kɨn sɔbɨ dɔde, nə ɓəli kosɨ je, adɨ ɨyə̰i-e, ə ɔti awi lo ləde.

Ta dɔ kɨgə la-mbə Səjar tɨ kɨ e ngar kɨ bo

(Mt 22.15-22; Lk 20.20-26)

13 Kɨ bo kɨ dɔ *Jɨpɨ je tɨ ɨləi *Parɨsɨ je madɨ kɨ dɨje madɨ kɨ me ɓutɨ tɨ lə *Erodɨ tɨ rɔ Jəju tɨ mba kadɨ tə n-ɨyəi kulə n-uwəi-e-n kɨ ta kɨ tae tɨ. 14 Rəi əli-e əi nə: «NJe ndo, jɨ gər kadɨ ḭ nje kəl ta kɨ rɔjetɨ, taa ɨɓəl kəm dəw al nɨm. Ḭ o nḛ ra kɨ gɨdɨ tɨ taga ne kam al, taa ḭ nje ndo dɨje rəbɨ lə Luwə kɨ goe kɨ rɔjetɨ. Ə əl-je adɨ j-o: e loe tɨ ə se e loe tɨ al kadɨ dəw ɨgə la-mbə nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar ə? Kadɨ tə j-ɨgə la-mbə ə se j-ɨgə al ə?» 15 Nə Jəju gər kədɨ kəm dɨje ləde adɨ əl-de ə nə: «MBa ri ə ɨyəi kulə kadɨ uwəi-mi ə? Ɨrəi kɨ sɨlə kare adi-mi m-o.» 16 Ə rəi kɨ sɨlə kare adi-e, nɨngə dəjɨ-de ə nə: «Dɔ na̰ ə ɨndəi, ə tɔ na̰ tɔ ə ndangi sɨlə tɨ kɨn ə?» Ə ɨləi-e tɨ əi nə: «E nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar.» 17 Jəju təl əl-de ə nə: «Nḛ lə Səjar ə adi Səjar, nḛ lə Luwə ə adi Luwə tɔ.» Lo kɨn tɨ, ta lə Jəju dum dɔde ngay.

Ta dɔ kḭ njé koy je lo koy tɨ

(Mt 22.23-33; Lk 20.27-38)

18 *Sadusɨ je kɨ əi dɨje kɨ ooi kadɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ al, rəi rɔ Jəju tɨ dəji-e əi nə: 19 «NJe ndo dɨje, *Mojɨ ndangɨ ndu kɨn me makɨtɨbɨ tɨ adɨ-je ə nə: “Re dəw madɨ, ngoko̰e taa dəne, ə ngoko̰e ka kɨn ojɨ ngon kɨ dəne ka kɨn al ɓəy ə oy nɨngə, kadɨ taa dəne nduwə kɨn, ojɨ-n ngan je kadɨ tḛḛi to nje goto tɨ.”✡ 20 Kɨ ɔjɨ dɔ ta kɨn, ngakonaa je əi sɨri. Kɨ dɔsa̰y taa dəne, ə ojɨ-n ngon kɨ kadɨ tə ɔr toe al ɓəy par ə ɔtɨ oy. 21 Kɨ ko̰ joo re taa dəne nduwə ka kɨn, nɨngə ojɨ sie ngon ɓa ɔr to nje goto ka kɨn al ɓəy ə re oy ka ɓəy. Kɨ ko̰ mɨtə re ə kae tɨ ə wa ka kɨn ɓəy. 22 Adɨ ngakonaa je kɨ sɨri kɨn, taai dəne kɨ kare kɨn pətɨ tɨgə, ka dəw kare kɨ dande tɨ kɨ ojɨ sie ngon ɓəy taa kadɨ oy goto. Gode tɨ pətɨ, darɔ dəne wa re oy tɔ. 23 Ə se ndɔ kɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ, ə əi je a ḭḭ lo koy tɨ ə, na̰ dande tɨ ə dəne kɨn a e nee ə? Tadɔ əi sɨri pətɨ taai-e nede tɨ.» 24 Jəju əl-de ə nə: «Səi dɨje kɨ ɨndəmi rəbɨ, nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ ɨndəmi rəbɨ tadɔ ɨgəri makɨtɨbɨ lə Luwə al nɨm, taa ɨgəri tɔgɨ lə Luwə al nɨm tɔ. 25 Təkɨ rɔjetɨ, ndɔ dɨje a ḭḭ taa lo koy tɨ, dɨngəm je kɨ dəne je a taai-naa al ngata. Pətɨ a toi tə *Malayka je be me dɔra̰ tɨ. 26 Ta kɨ ɔjɨ dɔ kḭ kɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ, ɨtɨdəi ta kɨ ɔjɨ dɔ por kɨ o̰ me nga̰ tɨ, ə e kɨ kəl tae me makɨtɨbɨ tɨ lə Mojɨ kɨn al a? Luwə əl Mojɨ ta lo kɨn tɨ ə nə: “Mi Luwə lə *Abɨrakam, mi Luwə lə *Isakɨ, kɨ Luwə lə *Jakobɨ.”✡ 27 Luwə e Luwə lə dɨje kɨ njé kɨsɨ kəm ba, ɓɨ e Luwə lə njé koy je al. Ɨndəmi rəbɨ ndəm kɨ dɔ gangɨ.»

NDu-kun kɨ ɨtə ndu-kun je

(Mt 22.34-40; Lk 10.25-28)

28 NJe ndo ndu-kun kare kɨ oo ndude lo najɨ-naa ta tɨ, lo kɨ oo adɨ Jəju ɨlə ta *Sadusɨ je tɨ majɨ ngay, ɔtɨ aw rɔ Jəju tɨ dəje ə nə: «Dan ndu-kun je tɨ pətɨ kɨn, e kɨ ra ə e kɨ dɔsa̰y dan tɨ ə?» 29 Jəju əl-e ə nə: «NDu-kun kɨ dɔsa̰y kɨ ɨtə ndu-kun je pətɨ ə to kɨn: “O *Isɨrayəl! Ɓaɓe Luwə ləje e Ɓaɓe kɨ e karne ba. 30 A ɨndɨgɨ Ɓaɓe Luwə ləi kɨ nga̰mei ba pətɨ, kɨ ndɨli ba pətɨ, kɨ mər ta ləi ba pətɨ, taa kɨ tɔgi ba pətɨ tɔ.”✡ 31 Nɨngə ndu-kun kɨ ko̰ joo ə to kɨn: “A ɨndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be tɔ.” *NDu-kun kɨ rangɨ kɨ ɨtə ndu-kun je kɨ joo kɨn goto.»✡ 32 NJé ndo ndu-kun je lə Luwə əl Jəju ə nə: «Majɨ ngay NJe ndo! ta kɨ əl e ta kɨ rɔjetɨ: Ɓaɓe Luwə ləje e karne ba par ə e Luwə, Luwə kɨ rangɨ goto. 33 Nɨngə, kadɨ dəw ndɨge kɨ nga̰mene ba pətɨ, kɨ nḛ gər kɨ dɔne ba pətɨ, kɨ tɔgɨne ba pətɨ, taa kadɨ dəw ndɨgɨ dəw madɨne tə darɔne wa be tɔ. E kɨn e sotɨ ngay ɨtə da je kɨ kɨjə məsɨde kadɨ-kare tɨ, kɨlə por dɔ tɨ tə kadɨ-kare, kɨ kɨjə məsɨ kadɨ-kare je kɨ dangɨ dangɨ kɨ kadɨ Luwə.» 34 Lokɨ Jəju oo kadɨ nje ndo ndu-kun kɨn ɨlə ta tɨ kɨ kəm-kədɨ, nɨngə əl-e ə nə: «Ḭ sa̰y al kɨ ko̰ɓe lə Luwə.» Go ta je tɨ kɨn, dəw ka sangɨ kadɨ n-dəjɨ ta Jəju al ngata.

Kɨrɨsɨ kɨ Dabɨdɨ

(Mt 22.41-46; Lk 20.41-44)

35 Lokɨ Jəju ɨsɨ ndo dɨje nḛ gɨn kəy tɨ lə Luwə, dəjɨ-de ta ə nə: «Ra ban be ə njé ndo ndu-kun je əli par əi nə Kɨrɨsɨ kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte e ngon ka *Dabɨdɨ ə? 36 Dabɨdɨ ə wa kɨ dɔne, lokɨ NDɨl Luwə ra kɨlə mee tɨ, əl ə nə:

“Ɓaɓe Luwə əl Ɓaɓe ləm ə nə:

‹Ɨre ɨsɨ dɔ ji ko̰m tɨ ne,

Bɨtɨ kadɨ m-ɨlə njé ba̰ je ləi gɨn tɔgi tɨ›.”✡

37 «Dabɨdɨ ə wa kɨ dɔne ɓar-e Ɓane, nga kɨ go rəbɨ kɨ ban taa Kɨrɨsɨ e-n ngon ka Dabɨdɨ* ə?» Kosɨ dɨje ngay ooi ta lə Jəju kɨ rɔnəl.

Jəju gangɨ ta dɔ njé ndo ndu-kun je tɨ lə Luwə

(Mt 23.1-12; Lk 20.45-47)

38 Me nḛ ndo tɨ lə Jəju kɨ ɨsɨ ndo kosɨ je, əl-de ə nə: «Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ kɨ rɔ njé ndo ndu-kun je tɨ. Əi dɨje kɨ gei njɨyə kɨ kɨbɨ ngal, taa gei kadɨ dɨje rai-de lapɨya kɨ ɓukɨ-naa tɨ lo kɨngə-naa je tɨ lə kosɨ je tɔ. 39 Gɨn kəy kaw-naa je tɨ, ə se lo nḛ kuso tɨ, a gei lo kɨsɨ dɨje kɨ bo, kəte no̰ dɨje tɨ. 40 Taai nḛ majɨ je lə nje ngaw koy je pətɨ pətɨ jide tɨ, nɨngə ədi kəm dɨje kɨ kəl ta kɨ Luwə kɨ gɨne gangɨ al, kadɨ dɨje ooi-de təkɨ n-əi dɨje kɨ majɨ. Go kɨlə ra je tɨ kɨ be kɨn, Luwə a gangɨ-n ta kɨ nga̰ ngay dɔde tɨ ɨtə ndəgɨ dɨje.»

Kadɨ kare lə nje ngaw koy kɨ nje ndoo

(Lk 21.1-4)

41 Jəju ɨsɨ sɔbɨ no̰ lo kɨlə kadɨ-kare, ɨsɨ ɨsɨ oo kɨlə kɨ dɨje ɨsɨ ləi kadɨ-kare. NJé nḛ kɨngə je ngay adi la ngay ngay. 42 Nɨngə nje ngaw koy kɨ nje ndoo kare re kɨ ngan sɨlə joo, tə nḛ kɨ tḛḛ nḛ al ɨlə tɔ. 43 Adɨ Jəju ɓar njé ndo je ləne əl-de ə nə: «M-əl səsi təkɨ rɔjetɨ, nje ngaw koy kɨ nje ndoo kam ɨlə kadɨ-kare ɨtə ndəgɨ dɨje pətɨ. 44 Tadɔ ndəgɨ dɨje adi burɨm la je ləde, nə nje ngaw koy kɨn adɨ nḛ kɨngə kɨ me kəy tɨ ləne ba pu. E ɓay nḛ kɨ nay jie tɨ kadɨ ra-n kɨ rɔne ə un adɨ kɨn.»

13

Jəju əl ta lə kəy kaw-naa kɨ a tujɨ

(Mt 24.1-3; Lk 21.5-7)

1 Lokɨ Jəju ɨsɨ tḛḛ me kəy tɨ lə Luwə ɨsɨ aw nɨngə, nje ndo lie kare əl-e ə nə: «NJe ndo dɨje, oo mbal je kɨ rai kəy, kɨ kəy je kɨ boy boy kɨ əti ɓəl kɨ dum kam!» 2 Jəju təl əl-e ə nə: «O kəy je kɨ boy boy kam majɨ, mbal kare kɨ a nay kadɨ ɨsɨ dɔ made tɨ goto; a budi-de nangɨ mur mur.»

Nḛ je kɨ a rai nḛ kəte no̰ dɔbəy ndɔ tɨ

(Mt 24.3-13; Lk 21.7-19)

3 Go tɨ, lokɨ Jəju aw ɨsɨ dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ, sɔbɨ dɔ kəy lə Luwə. Pɨyər nɨm, Jakɨ nɨm, Ja̰ nɨm, Andɨre nɨm, dəji-e ta lokɨ əi sie kɨ karde əi nə: 4 «Əl-je adɨ j-o, dɔkagɨlo kɨ ra tɨ ə nḛ je kɨn a rai nḛ ə? Ə nḛ kɔjɨ kɨ ban ə a tɔjɨ kadɨ jɨ gər təkɨ nḛ je kɨn pətɨ a ɨndəi ngangɨde ə?»

5 Lo kɨn tɨ Jəju lə rɔne əl-de ə nə: «Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, adi dəw ədɨ səsi al. 6 Dɨje ngay a rəi kɨ tɔm, a əli əi nə: “Mi ə mi Kɨrɨsɨ”, nɨngə a ɓuki dɨje ngay wale tɔ. 7 Lokɨ a oi ka̰ rɔ je kɨ e səsi ɓasi, kɨ poy rɔ je kɨ e sa̰y, adi ɓəl ra səsi al. Re e ri ri ka nḛ je kɨn a rəi, nə e dɔbəy ndɔ al ɓəy. 8 Gɨn ɓe madɨ a aw rɔ dɔ gɨn ɓe madɨne, ko̰ɓe madɨ a aw rɔ dɔ ko̰ɓe madɨne tɨ; dɔnangɨ a yəkɨ je, ɓo a o̰ je kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ, nə nḛ je kɨn a toi tə lo kɨlə ngɨrə to ndoo kɨ a ra dəne kɨn be ɓəy. 9 Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔsi səi je wa, majɨ kadɨ ɨsi dɔ njasi tɨ majɨ, tadɔ dɨje a awi səsi lo gangɨ ta je tɨ, a tɨndəi səsi gɨn kəy kaw-naa je tɨ. A awi səsi kadɨ ai no̰ njé ko̰ɓe je tɨ, kɨ no̰ ngar je tɨ kɨ boy kɨ mbata ləm. Lo kɨn tɨ a e ta rəbɨ kɨ kadɨ a ɨngəəi najɨ kɨ ma kɨ dɔm tɨ rɔsi tɨ. 10 NGata nɨngə, nḛ kɨ dɔsa̰y, sɔbɨ kadɨ Poy Ta kɨ Majɨ osɨ mbi dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ. 11 Lokɨ a uwəi səsi kadɨ a awi səsi lo gangɨ ta tɨ, onosi kadɨ mesi ɓəl, kə nə se ta ri ə a əli no̰ njé gangɨ ta je tɨ wa? Ta wa kɨ Luwə a ɨndə tasi tɨ loe tɨ no̰o̰ kɨn ə əli-de par. Tadɔ e səi je wa ə a əli ta al, nə e NDɨl Luwə ə a ɨndə tasi tɨ kadɨ əli. 12 NGakonaa je a uni dɔ-naa awii lo tɔl-naa tɨ, baw ngon a aw kɨ ngon kadɨ tɔli-e kɔ, nɨngə ngan je, mede a majal kɨ njé kojɨ-de je, ə a uni dɔde awi kadɨ tɔli-de tɔ. 13 Dɨje pətɨ mede a majal səsi kɨ mbata ləm, nə dəw kɨ uwə tɔgɨne ba bɨtɨ dɔbəy tɨ a ɨngə kajɨ.

Ko̰ kɨ bo ngay kɨ a re

(Mt 24.15-25; Lk 21.20-24)

14 «Nɨngə lokɨ a oi dəw kɨ nje ra nḛ kɨ kɔbɨ, kɨ nje tujɨ lo, kɨ a uwə lo kɨsɨ lo tɨ kɨ e lo kɨ sɔbɨ kadɨ e tɨ al*. Majɨ kadɨ dəw kɨ nje tɨdə nḛ je kɨn gər gɨne majɨ. Nɨngə njé kɨ ɨsi Jude tɨ a a̰yḭ-naa kɨ dɔ mbal je tɨ.✡ 15 Dəw kɨ ɨsɨ dɔ kəy tɨ a ur nangɨ ɓa a aw me kəy tɨ kadɨ tə un nḛ madɨ tḛḛ-n al.† 16 Dəw kɨ a e me ndɔr tɨ, a asɨ kadɨ təl re ɓe un kɨbɨ rɔne al. 17 NDɔe tɨ no̰o̰ kɨn, kəm-to-ndoo kɨ ga̰e goto a e lə dəne je kɨ njé səm, kɨ njé kadɨ mba ngan je. 18 Əli ta kɨ Luwə kadɨ nḛ kɨn ra nḛ ɓara al. 19 Kɨ rɔjetɨ, a e dɔkagɨlo ko̰ kɨ dəw oo ndɔ kare al ɓəy. Lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ, kɨ Luwə ɨndə-n nḛ je nu, bɨtɨ ɓone, dəw oo ko ko̰ kɨn nja kare al, taa dəw a oo ko ko̰ kɨn gogɨ al tɔ. 20 Re Ɓaɓe uwə ta ndɔ je kɨn gangɨ al ə, dəw kare kɨ a ɨsɨ kɨ dɔne taa goto. Nə kɨ mbata lə dɨje kɨ e wa mbətɨ-de, tə dɨje ləne kɨn ə, uwə-n ta ndɔ je kɨn gangɨ 21 NGa nɨngə, re dəw əl səsi ə nə: “Kɨrɨsɨ, kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte ə aw yo am, e ə aw ne am” ə, adi-e mesi al. 22 MBata kɨrɨsɨ je kɨ ngom, kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, a rəi no̰o̰ tə rai nḛ kɔjɨ kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl kɨ dum kəl tae. A rai kadɨ tə re to ban ə njé wa kɨ Luwə mbətɨ-de kɨn ka n-ɓuki-de wale. 23 E be ə, kadɨ, səi ɨsi dɔ njasi tɨ, m-əl səsi nḛ je kɨn pətɨ kadɨ ɨgəri.

NDɔ re NGon dəw

(Mt 24.29-31; Lk 21.25-28)

24 «Nɨngə, dɔkagɨloe tɨ ka kɨn, go ko̰ je tɨ kɨn ɓa, kadɨ a tḛḛ kəmne al, nay a nda al, 25 mee je a ḭḭ kɨ dɔra̰ tɨ tosi kɨ nangɨ, nɨngə tɔgɨ je kɨ me dɔra̰ tɨ a yəki. 26 Lo kɨn tɨ ə yə a oi-mi *NGon dəw m-a m-re me kɨl ndi tɨ. M-a m-re kɨ tɔgɨ, me kunjɨ tɨ kɨ ətɨ ɓəl. 27 M-a m-ɨlə malayka je ləm kadɨ tə dɔ kum dɔnangɨ tɨ kɨ sɔ, a kawi njé kɨ mbəti-de kɨ naa tɨ. A kawi-de ḭḭ ngangɨ dɔnangɨ tɨ kɨ kare tḛḛi e kɨ nungɨ tɨ.

Nḛ ndo kɨ ɔjɨ dɔ kagɨ mbay-kote

(Mt 24.32-36; Lk 21.29-33)

28 «Majɨ kadɨ ɨgəri nḛ ndo kɨ dɔ kagɨ mbay-kote tɨ kɨn majɨ. Lokɨ bajie je ɨndəi rungɨru, ə mbie ɨtɨ kɨn nɨngə, ɨgəri kadɨ nay ɓa e ɓasi ngata. 29 Be tɔ ə, lokɨ oi nḛ je kɨn rai nḛ nɨngə, majɨ kadɨ ɨgəri təkɨ mi *NGon dəw mi ta kəy tɨ, ɓasi rɔsi tɨ. 30 Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dɨje kɨ ɨsi kɨ dɔde taa ne kɨn a oyi tɨgə al ɓəy ə nḛ je kɨn a rai nḛ. 31 Dɔra̰ kɨ dɔnangɨ a gotoi ndɔ madɨ, nə ta ləm a to lo tone tɨ ba ratata kɨ no̰ tɨ.

Luwə kɨ karne ba ə gər ndɔ kɨ dɔbəy tɨ

(Mt 24.42; 25.13-15; Lk 12.36-38; 19.12-13)

32 «Dəw kare kɨ gər ndɔ ə se dɔ kadɨ kɨ nḛ je kɨn a rai nḛ tɨ goto. *Malayka je kɨ dɔra̰ tɨ al nɨm, mi NGon lə Luwə ə wa al nɨm. Dəw ɓa, e Bawje Luwə ba par ə gər. 33 Majɨ kadɨ oi go rɔsi, ɨsi dɔgɨ tɨ, tadɔ ɨgəri dɔ kade kɨn al. 34 A to tə ta lə dɨngəm kare kɨ ɨyə̰ me kəy ləne ə aw mba kɨn be. Kəte ɓəy taa kadɨ aw, ɨyə̰ kɨlə je kɨ me kəy tɨ ji njé kɨlə je tɨ ləne. Adɨ na̰ na̰ kɨlə kɨ sɔbɨ dɔe kadɨ ra, nɨngə ndəjɨ nje ngəm ta kəy kadɨ ɨsi dɔgɨ tɨ. 35 Ə majɨ kadɨ ɨsi dɔgɨ tɨ, tadɔ ɨgəri ndɔ kɨ ɓa nje kəy a re-n al. A re lo sɔlɔ, ə se dan lo tɨ, ə se ndu no̰ kɨnjə tɨ, ə se kɨ sḭ, ɨgəri al. 36 Re tḛḛ patɨ nɨngə, kadɨ ɨngə səi dɔ ɓi tɨ al. 37 Ta kɨ m-əl səsi kɨn, e dɨje pətɨ ə m-əl-de. Ɨsi dɔ njasi tɨ.»

14

Ta kɔjɨ kɨ dɔ tɔl Jəju tɨ

(Mt 26.1-5; Lk 22.1-2; Ja̰ 11.47, 49, 53)

1 Nay ndɔ joo kəte kadɨ ndɔ ra nay Pakɨ, kɨ nay mapa kɨ əm ɔde al asɨ. NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, sangi rəbɨ kadɨ n-uwəi Jəju gɨdɨ ngə̰y n-tɔli-e. 2 Be ə, əli-naa əi nə: «Adɨ j-uwəi-e ndɔ ra nay tɨ al nə dɨje a ḭḭ tə rai wongɨ.»

Dəne madɨ ur yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ dɔ Jəju tɨ

(Mt 26.6-13; Ja̰ 12.1-8)

3 Jəju e me ɓe tɨ kɨ Bətani, me kəy tɨ lə Sɨmo̰ kɨ kəte e nje banjɨ. Lokɨ Jəju ɨsɨ uso nḛ, dəne madɨ re kɨ ku mbal kɨ ɓari-e albatɨr kɨ yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ rosɨ. Yɨbɨ kɨn gate e ngay, rai kɨ man kagɨ kɨ ɓari-e nar. Dəne tɔ ku, nɨngə ur yɨbɨ ka kɨn dɔ Jəju tɨ. 4 Dɨje madɨ dan njé kɨ əi loe tɨ no̰o̰, rɔde nəl-de al adɨ əli-naa dande tɨ əi nə: «Kəm tujɨ yɨbɨ kɨn kɔ be par kɨn nə ri ə? 5 Asɨ kadɨ dəw taa-n la kɨ al dɔ kɨlə tɨ kɨ ndɔ ɓu mɨtə be ka e kɨ ra-n kɨ njé ndoo je!» To rɔde adɨ əli ta dəne ka kɨn ngay. 6 Nə Jəju əl-de ə nə: «Ɨyə̰i dəne kɨn jəke. MBari ə ɨsɨ njɨbəi-e ə? Nḛ kɨ ra dɔm tɨ kɨn e kɨlə kɨ majɨ. 7 NJé ndoo je kam, ɨsi səsi ne kɨ ndɔ je pətɨ, adɨ ndɔ kɨ mesi ndɨgɨ par ə a rai səde, nə mi, m-a m-ɨsɨ səsi kɨ no̰ tɨ al. 8 Dəne kɨn ra nḛ kɨ asɨ go tɔgɨne: Ɔy yɨbɨ rɔm tɨ kəte kadɨ tə darɔm aw-n ɓada. 9 Nɨngə adɨ m-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ: lo je pətɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ dɨje a ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨtɨ, a ɔri poy nḛ kɨ dəne ra kɨn kadɨ mede ole-n dɔe tɨ.»

Judasɨ un dɔ Jəju

(Mt 26.14-16; Lk 22.3-6)

10 Judasɨ Isɨkarɨyotɨ kɨ e kɨ kare mbo̰ njé ndo je tɨ lə Jəju kɨ dɔgɨ gɨde joo, aw ɨndə dɔ ta naa tɨ kɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, mba kadɨ ɨlə-n Jəju jide tɨ. 11 Lokɨ kɨ bo je ooi ta kɨ ta Judasɨ tɨ, rɔde nəl-de ngay adɨ uni mɨndɨde kadɨ n-adi-e la. Loe tɨ no̰o̰, Judasɨ ɨlə ngɨrə sangɨ kadɨ n-oo se n-a n-ra ban ə n-a n-ɨngə dɔkagɨlo kɨ to kadɨ n-ɨlə-n Jəju jide tɨ wa.

Jəju uso nḛ Pakɨ kɨ njé ndo je ləne

(Mt 26.17-19; Lk 22.7-13)

12 NDɔ kɨ dɔsa̰y lə ra nay kuso mapa kɨ əm ɔde al, kɨ e ndɔ kɨ dɨje ɨsɨ tɔli ngan dəgɨ batɨ je mbata nḛ kuso Pakɨ, njé ndo je lə Jəju dəji-e əi nə: «Lo kɨ ra be ə ɨndɨgɨ kadɨ j-aw jɨ ra nḛ kuso Pakɨ tɨtɨ, j-ɨndə dɔe dana j-adi uso ə?» 13 Nɨngə Jəju ɨlə njé ndo je ləne joo, əl-de ə nə: «Awi me ɓe bo tɨ kam ɓa, a ɨngəi dɨngəm kare kɨ otɨ gum man dɔne tɨ nɨngə uni goe. 14 Me kəy kɨ ur tɨ ə, əli ɓa nje kəy kɨn əi nə: “NJe ndo dɨje ə nə se me kəy kɨ ra ə kadɨ n-re n-uso nḛ Pakɨ tɨ kɨ njé ndo je ləne wa?” 15 A ɔjɨ səsi me kəy kɨ boy. Me kəy kɨn to taa, e kɨ ra oy, kɨ nḛ je kɨ me tɨ pətɨ. Lo kɨn ə a rai nḛ kuso Pakɨ tɨtɨ kadɨ j-usoi. 16 *NJé ndo je ḭḭ taai, awi me ɓe bo tɨ ka kɨn nɨngə, ɨngəi nḛ je pətɨ asɨ naa təkɨ wa kɨ Jəju əl-n-de, adɨ rai nḛ kuso Pakɨ, ɨndəi dɔe dana.»

NJe ndo kare kɨ a un dɔ Jəju

17 Lokɨ kadɨ ur, Jəju re kɨ njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo. 18 Nɨngə lokɨ ɨsi ta nḛ kuso tɨ, Jəju əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kare dansi tɨ kɨ ɨsɨ usoi səm nḛ ne kɨn, a ɨlə-m ji dɨje tɨ.» 19 Me njé ndo je ɨlə ngɨrə tɔsɨ-de, adɨ dəji ta Jəju kɨ bare bare əi nə: «E mi ɓe?» 20 Jəju əl-de ə nə: «E dəw kare dansi tɨ səi kɨ dɔgɨ gɨde e joo wa kɨn. E kɨ ɨsɨ ɨlə jine səm naa tɨ me ka tɨ wa kɨn. 21 Mi *NGon dəw m-a m-oy təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə✡, nə kəm-to-ndoo e lə dəw kɨ a ɨlə-m mi NGon dəw ji dɨje tɨ. Dəwe kɨn, koje al e sotɨ ngay.»

Nḛ kuso lə Ɓaɓe

(Mt 26.26-30; Lk 22.14-20; 1Kor 11.23-25)

22 Lokɨ ɨsi ta nḛ kuso tɨ, Jəju un mapa, ra oyo Luwə dɔ tɨ, uwə tətɨ naa tɨ, təl-n adɨ njé ndo je, nɨngə əl-de ə nə: «Ɨtaai, e kɨn e darɔm.» 23 Go mapa tɨ, Jəju un kɔpɨ kasɨ kandɨ nju, ra oyo Luwə dɔ tɨ, nɨngə təl-n adɨ njé ndo je a̰yḭ-naa pətɨ dande tɨ, 24 nɨngə əl-de ə nə: «E kɨn e məsɨm, məsɨ kun mɨndɨ kɨ sɨgɨ kɨ a a̰y mbata kosɨ dɨje. 25 Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi m-a m-a̰y kasɨ kandɨ nju kɨ rangɨ al, bɨtɨ kadɨ m-a m-a̰y kɨ sɨgɨ me ɓeko̰ tɨ lə Luwə.» 26 Lokɨ osi pa kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ gɨne gangɨ, tḛḛi awi dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ.

Jəju əl təkɨ Pɨyər a najɨ ta gər-ne

(Mt 26.31-35; Lk 22.31-34; Ja̰ 13.36-38)

27 Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «A ɨmbati-mi pətɨ, tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “M-a m-tɔl ɓa batɨ je, nɨngə batɨ je a sanəi-naa kɨ lo lo”✡. 28 Nə lokɨ m-a m-ḭ lo koy tɨ, m-a m-aw kəte no̰si tɨ, tə ngəm səsi Galile tɨ.» 29 Pɨyər əl Jəju ə nə: «Re dɨje pətɨ ə ɨyə̰i-ni kɔ ka, nḛ kɨn a ra nḛ rɔm tɨ mi Pɨyər al.» 30 Jəju təl əl-e ə nə: «Ḭ, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, ɓone, me kondɔ tɨ wa kɨn, kunə kɨnjə no̰ nja joo al ɓəy ə a najɨ ta nja mɨtə ə nə ɨgər-m al.» 31 Nə Pɨyər a dɔ ndune ə nə: «Re e-n koy ka m-a m-oy səi, ɓɨ m-a najɨ ta gəri, al ratata.» Nɨngə ndəgɨ njé ndo je pətɨ əli ko ta wa kɨ Pɨyər əl ka kɨn tɔ.

Jəju əl ta kɨ Luwə Jətɨsəmane tɨ

(Mt 26.36-46; Lk 22.39-46)

32 Go tɨ, Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɔti rəi lo tɨ madɨ kɨ tɔe nə Jətɨsəmane. Jəju əl-de ə nə: «Ɨsi lo kɨn tɨ ne be ɨngɨnəi-mi, dɔkagɨlo tɨ kɨ m-a m-əl ta kɨ Luwə.» 33 Jəju adɨ Pɨyər nɨm, Jakɨ nɨm, Ja̰ nɨm awi sie. Lo kɨn tɨ, dadɨ kɨ ɓəl kɨ me ndɨl tɨ ɨlə ngɨrə ra Jəju. 34 Adɨ Jəju əl-de ə nə: «Me-ko̰ rosɨ mem rosɨ kɨ asɨ koy. Ɨsi lo kɨn tɨ ne be, ɨsi kəm ɓɨ ɨtoi ɓi al.» 35 Jəju ɔtɨ kɨ kəte ndə̰y, nɨngə osɨ kɨ nangɨ, dəjɨ Luwə kadɨ re to ban ə, ɔsɨ dɔ kadɨ ko̰ kɨn ngərəngɨ rɔne tɨ. 36 Jəju ə nə: «Aba! Bai, nḛ kɨ dum tɔgi goto, ə ɔsɨ ko̰ kɨn ngərəngɨ kɔ rɔm tɨ! Nə ke ə kadɨ e ndɨgɨ ləm al, nə kadɨ e ndɨgɨ ləi yo taa.» 37 Jəju təl re rɔ njé ndo je tɨ kɨ mɨtə, nɨngə ɨngə-de, ɨsɨ toi ɓi, adɨ əl Pɨyər ə nə: «Sɨmo̰, ɨsɨ to ɓi wa bɨtɨ a? Asɨ kadɨ ɨsɨ kəm dɔ kadɨ kɨ kare be al bɨtɨ a? 38 Ɨsi kəm ba, əli ta kɨ Luwə, kadɨ osi me nḛ na tɨ al. NDɨl ndɨgɨ ra nḛ kɨ majɨ, nə darɔ e kɨ to̰.» 39 Nɨngə təl ɔr nda̰ne səde kɨ rangɨ ɓəy, əl ta kɨ Luwə, un go mɨndɨne kɨ kəte wa ka kɨn ɓəy. 40 Lokɨ təl re rɔ njé ndo je tɨ nɨngə, ɨngə-de ɨsɨ toi ɓi ɓəy, kəmde ɔy dɨrɨri, lo ta kɨ kadɨ əli ka gəri al. 41 Jəju təl aw, re kɨ ko̰ mɨtə, əl-de ə nə: «Ɨtoi ta ɓi tɨ ne, ɨsɨ ɔri kə̰ə̰ ɓəy a? Asɨ be nga! Dɔkagɨlo re kadɨ a ɨləi-mi *NGon dəw ji njé ra majal je tɨ ngata. 42 ḬḬ taai adɨ j-awi, nje kɨlə-m jide tɨ ə re am!»

Kuwə Jəju

(Mt 26.47-56; Lk 22.47-53; Ja̰ 18.3-12)

43 Loe tɨ no̰o̰, lokɨ ta nay kɨ ta Jəju tɨ ba ɓəy nɨngə, Judasɨ, kɨ e kɨ kare dan njé ndo je tɨ kɨ dɔgɨ gɨde e joo, ə tḛḛ ɨsɨ re. Re kɨ kosɨ dɨje ngay gone tɨ. Dɨje kɨ njé kuwə kɨyə kasɨgar je, njé kuwə gɔl jide tɨ je. Kosɨ je kɨn, e njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ ngatɔgɨ je, ə ɨləi-de. 44 Judasɨ kɨ nje kun dɔ Jəju, əli-naa səde nḛ kɨ n-a n-ra kadɨ tə gəri Jəju ə nə: «Dəw kɨ m-a m-uwe rɔm tɨ rututu kɨn ɓa, e darɔe ə wa ən ə, uwəi-e, ɨndəi kəmsi goe tɨ awi sie!» 45 E be ə, tḛḛ ə wa kɨ Judasɨ re tḛḛ par ə, sɔbɨ Jəju əl-e ə nə: «NJe ndo dɨje!» Nɨngə, uwe rututu kɨ rɔne tɨ. 46 Ɓa loe tɨ no̰o̰ dɨje, kɨ rəi kɨ Judasɨ ka kɨn ɨndəi jide dɔ Jəju tɨ uwəi-e. 47 Lokɨ uwəi-e, kɨ kare dan njé kɨ əi sie naa tɨ, ɔr kɨyə kasɨgar, tɨgə-n paja lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, ɓa tɨgə mbie latɨ gangɨ. 48 NGa nɨngə Jəju un ta əl-de ə nə: «To tə nḛ kɨ mi nje ɓogɨ, ə ɨrəi kɨ kɨyə kasɨgar je, kɨ gɔl je taa kadɨ uwəi-mi be? 49 NDɔ je pətɨ, mi dansi tɨ gɨn kəy tɨ lə Luwə, m-ndo dɨje nḛ, ka uwəi-mi al, nə e kɨn to be ɓone mba kadɨ ta je kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə tɔli tade.» 50 Lo kɨn tɨ, njé ndo je lie pətɨ a̰yḭ-naa ə ɨyə̰i-e 51 NGon kɨ basa kare, kɨ dole rɔne kɨ ta kɨbɨ ə wa par, un go Jəju. Dɨje uwəi ngon kɨ basa ka kɨn, 52 nə, ɨyə̰ ta kɨbɨ kɨ dolə-n rɔne ka kɨn jide tɨ, ə a̰y kɨ rɔne kare aw.

Jəju a no̰ njé gangɨ ta je tɨ lə Jɨpɨ je

(Mt 26.57-68; Lk 22.54-55, 63-71; Ja̰ 18.12-18)

53 NJé kuwə Jəju, awi sie no̰ kɨ bo tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je. E lo kɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je, kɨ njé ndo ndu-kun je, pətɨ kawi-naa tɨ. 54 Pɨyər adɨ nda̰e ngal, ə njɨyə-n go Jəju tɨ, ndə̰y, ndə̰y, re ur-n gode tɨ kəy, natɨ lo tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ka kɨn. Re ɨsɨ naa tɨ kɨ paja je ta por tɨ, ɨsɨ ndɨbɨ. 55 NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé gangɨ ta je lə *Jɨpɨ je, ba pətɨ, sangi rəbɨ ta madɨ kadɨ n-gangii ta koy dɔ Jəju tɨ, nə ɨngəi al. 56 Dɨje ngay təti ta je kɨ ngom dɔe tɨ, nə ta kɨ tətɨ je ləde aw go-naa tɨ al. 57 NJé kɨ na̰ je ḭḭ ai taa kɨ njade, taa təti ta je kɨ ngom mɨnde tɨ əi nə: 58 «J-o tae tɨ əl ə nə: “M-a m-tujɨ kəy lə Luwə kɨ dɨje rai kɨ jide kam kɔ, nɨngə me ndɔ tɨ kɨ mɨtə, m-a m-təl m-ɨndə e kɨ rangɨ gogɨ. A e kəy kɨ dəw a ra kɨ jine al.”» 59 Dɔ ta tɨ wa kɨn ka, ndu njé tətɨ ta je osɨ go-naa tɨ al. 60 Ə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ḭ taa dan dɨje tɨ, dəjɨ Jəju ə nə: «Ta kɨ dɨje a əli dɔi tɨ kam, a əl ta madɨ dɔ tɨ al a?» 61 Nə Jəju a tane mbə, tḛḛ tane ɨlə-de tɨ al. Ə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je dəjɨ Jəju ta kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «E ḭ, ə ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte, kɨ e NGon lə Luwə kɨ dɨje ɨsɨ ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ kɨn a?» 62 Ə Jəju əl-e ə nə: «E mi wa, nɨngə a oi-mi *NGon dəw m-ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨ nje tɔgɨ, m-a m-ḭ dɔra̰ tɨ m-re me kɨl ndi tɨ.» 63 Kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨl kɨbɨ je kɨ rɔne tɨ, ɓa əl ə nə: «E kɨn, jɨ sangi kadɨ dəw madɨ kɨ rangɨ əl ta dɔe tɨ ɓəy a? 64 Səi je wa oi ndue kɨ əl-n ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ kɨ mbisi ne. Ta ri ə ɨməri dɔe tɨ ə?» Ə dɨje pətɨ gangi ta dɔ Jəju tɨ, kadɨ e dəw kɨ sɔbɨ koy. 65 NJé kɨ na̰ je, ɨləi gɨn tɨbɨ man tade dɔe tɨ, ndəmi ta kəme, nɨngə ɓɨri jide ɔsi-e-n, ə əli-e ə nə: «Ɨndo̰ ndɨl, ə ɨɓa tɔ dəw kɨ ɨndəi adɨ j-o.» Loe tɨ no̰o̰, paja je taai Jəju, ɓa agi kɨ ta tɨndə mbɔe tɨ.

Pɨyər najɨ ta gər Jəju

(Mt 26.69-75; Lk 22.56-62; Ja̰ 18.15-18, 25-27)

66 Lokɨ Pɨyər e ta mbalo tɨ, nangɨ ne ɓəy, dəne kare kɨ dan dəne je tɨ kɨ njé ra kɨlə me kəy tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ḭ no̰o̰ re. 67 Ə lokɨ oo Pɨyər ɨsɨ ndɨbɨ por nɨngə, ɨndə manje ba, ɓa əl-e ə nə: «Ḭ ka, ḭ kɨ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ tɔ al a?» 68 Nə Pɨyər najɨ ə nə: «Jagɨ m-gər-e al, taa m-gər me ta ləi kɨ ɨge kəl kɨn al tɔ.» Go tɨ Pɨyər ɔtɨ njɨyə ɨsɨ aw kɨ ta ndogɨ tɨ, [nɨngə kunə kɨnjə no̰.] 69 Dəne ka kɨn ɨlə kəmne oo-n Pɨyər, nɨngə təl re dɔ ta tɨ ka kɨn ɓəy, əl dɨje kɨ ai loe tɨ no̰o̰ ə nə: «Dɨngəm kam e kɨ kare dan dɨje tɨ lie tɔ.» 70 Pɨyər təl najɨ nja kare ɓəy, ə nə n-gər-e al. Nɨngə njaba go tɨ ə, dɨje kɨ ai səde no̰o̰, rəi əli Pɨyər ɓəy əi nə: «Təkɨ rɔjetɨ, ḭ ka, ḭ kɨ kare dan dɨje tɨ lie tɔ, tadɔ ḭ dəw kɨ Galile tɨ.» 71 Ə lo kɨn tɨ, Pɨyər ɨbɨ rɔne kɨ ta kɨ nga̰ ngay ə nə: «M-ɨbɨ rɔm kadɨ Luwə ra səm nḛ kɨ nga̰, re m-əl ta kɨ ngom. M-gər dɨngəm kɨ a əli ta lie kam al.» 72 Ɓa ta naa tɨ no̰o̰, kunə kɨnjə no̰ kɨ ko̰ joo. NGa nɨngə, me Pɨyər ole dɔ ta tɨ kɨ Jəju əl-e ə nə: «Kəte taa kadɨ kunə kɨnjə no̰ nja joo, a najɨ ta nja mɨtə ə nə ɨgər-m al,» ka kɨn, adɨ Pɨyər ɨndə lo tḛḛ taga kɨ ngɔdɨ njane tɨ, no̰ kɨ man kəmne.

15

Awi kɨ Jəju no̰ ngar Pɨlatɨ tɨ

(Mt 27.1-2, 11-14; Lk 23.1-5; Ja̰ 18.28-38)

1 Kɨ sḭ ɓatɨ ba, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, ɨngəi-naa kɨ ngatɔgɨ je, kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ njé gangɨ ta je lə *Jɨpɨ je ba pətɨ, uni ndude, ɓa dɔɔi Jəju, awi sie ɨləi-e ji *Pɨlatɨ tɨ. 2 Ə Pɨlatɨ dəjɨ Jəju ə nə: «Ḭ ngar lə Jɨpɨ je a?» Ɓa Jəju ɨle tɨ ə nə: «E ta kɨ tḛḛ tai tɨ.» 3 NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je təti ta je ngay dɔ Jəju tɨ. 4 Ə Pɨlatɨ təl dəjɨ Jəju ta kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «A əl ta madɨ al a? O ta je pətɨ kɨ dɨje a ɨndəi dɔi tɨ kam!» 5 Nə Jəju tḛḛ tane ɨlə tɨ al, adɨ ndɔjɨ Pɨlatɨ kɨ dum.

Gangi ta koy dɔ Jəju tɨ

(Mt 27.15-26; Lk 23.13-25; Ja̰ 18.39-19.16)

6 Dɔ ɓal je pətɨ, lo ra nay Pakɨ tɨ, *Pɨlatɨ ɔr dangay kare ɨle taa, adɨ e dəw kɨ kosɨ je dəji-e kadɨ ɔr-e dangay tɨ adɨ-de. 7 NGa nɨngə dɨngəm kare kɨ ɓari-e nə Barabasɨ e dangay tɨ no̰o̰ tɔ. Uwəi-de dangay tɨ əi kɨ madɨne je ɔjɨ-n dɔ tɔl kɨ tɔli dəw, lo wongɨ tɨ kɨ ra-de dɔ njé ko̰ɓe je tɨ. 8 Kosɨ je awi rɔ Pɨlatɨ tɨ, nɨngə dəji-e kadɨ ra nḛ kɨ ɨsɨ ra kəte kəte ka kɨn adɨ-de. 9 NGata ə Pɨlatɨ dəjɨ-de ə nə: «Ɨgəi kadɨ m-ɨyə̰ ngar lə *Jɨpɨ je taa madɨ səsi wa?» 10 Pɨlatɨ dəjɨ ta kɨn be, mbata gər majɨ kadɨ e ni ə ra njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je dɔ Jəju tɨ ə ɨləi-e jine tɨ. 11 Nə njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare suləi kosɨ je adɨ dəji Pɨlatɨ kadɨ ɔr Barabasɨ yo adɨ-de ɓɨ Jəju al. 12 Pɨlatɨ dəjɨ-de ɓəy ə nə: «Ɨgei kadɨ m-ra ri kɨ e kɨ ɓari-e ngar lə Jɨpɨ je ə?» 13 Ɓa əi je təli uni ndude kɨ taa əli Pɨlatɨ əi nə: «Ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ!» 14 Pɨlatɨ dəjɨ-de ə nə: «E ri kɨ majal ə ra ə?» Nɨngə uni ndude kɨ taa ngay ɓəy, əli əi nə: «Ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ!» 15 E be ə, mba kadɨ rɔ kosɨ je nəl-n-de, Pɨlatɨ ɔr Barabasɨ adɨ-de. Nɨngə go tɨ, adɨ ɨndəi Jəju kɨ ndəy kabɨlay, ə ɨle ji asɨgar je tɨ kadɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ.

Asɨgar je ɨbəi Jəju kogii

(Mt 27.27-31; Ja̰ 19.2-3)

16 Asɨgar je ɔri Jəju awi sie dana, lo tɨ kɨ ɓari-e pɨrətuwar, me lo tɨ kɨ boy kɨ *Pɨlatɨ ɨsɨ tɨ wa kɨn no̰o̰, nɨngə ɓari ndəgɨ asɨgar je pətɨ adi-de rəi. 17 Loe tɨ no̰o̰, ɨləi kɨbɨ kɨ kər pɨr pɨr* rɔ Jəju tɨ, ə oji jɔgɨ kon ɨləi dɔe tɨ tɔ. 18 Nɨngə, ɨləi rɔde rai-e lapɨya əi nə: «Lapɨya ngar lə *Jɨpɨ je!» 19 Ɨndəi dɔe kɨ gakɨra, tɨbi man tade dɔe tɨ, ə ɔsi məkəsɨde nangɨ, rai tə nḛ kɨ ɨsɨ ɔsi gone be. 20 Lokɨ ɨbəi-e kogii asɨ-de nɨngə, ɔri kɨbɨ kɨ kər pɨr pɨr ka kɨn rɔe tɨ kɔ, ə təli ɨləi kɨbɨ je lie wa rɔe tɨ gogɨ, ɓa tḛḛi sie taga kadɨ awi ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ.

Ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ

(Mt 27.32-44; Lk 23.26-43; Ja̰ 19.17-27)

21 Dɨngəm kare kɨ Sɨrən tɨ, tɔe nə Sɨmo̰, e baw Aləgɨjandɨr əi kɨ Rupusɨ, ḭ wale, nɨngə asɨgar je uwəi-e ɨndəi tɔgɨ dɔe tɨ adɨ otɨ kagɨ-dəsɨ lə Jəju. 22 Awi kɨ Jəju lo madɨ tɨ kare to no̰o̰, ɓari-e nə Golgota, kɨ kɔr me nə: «Lo kɨ to tə ka dɔ dəw be.» 23 Gei kadɨ n-adi-e kasɨ kandɨ nju kɨ bui naa tɨ kɨ nḛ kɨ ɓari-e nə mɨr†, kadɨ a̰y, nə Jəju mbatɨ ka̰y. 24 Go tɨ, asɨgar je ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ, ɓa tɨgəi kɨr (mbare) dɔ kɨbɨ tɨ lie, kadɨ n-ooi nḛ kɨ dəw kɨ ra dande tɨ a ɨngə✡. 25 E kɨ kadɨ kɨ jikare, ə ɓəi-e-n kagɨ-dəsɨ tɨ. 26 NDangi me batɨ, nḛ kɨ ra ə n-ɓəi-e-n kagɨ-dəsɨ tɨ əi nə: «NGar lə *Jɨpɨ je.» 27 Ɓəi njé ɓogɨ je joo naa tɨ sie kagɨ-dəsɨ tɨ. Kɨ kare dɔ ji ko̰e tɨ, kɨ nungɨ dɔ ji gəle tɨ tɔ. [ 28 Be kadɨ ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «Tɨdəi-e dan njé ra majal je tɨ» kɨn tɔl-n tane.]‡ 29 Dɨje kɨ njé də rəbə, tɨgəi dɔde, nɨngə taji-e, ə əli əi nə: «Ma, ḭ kɨ nje tujɨ kəy lə Luwə, ə təl ra e kɨ rangɨ me ndɔ tɨ kɨ mɨtə ka kam! 30 Ajɨ rɔi ḭ wa, ə ḭ taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ur nangɨ adɨ j-o!» 31 Be tɔ ə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, ɨbəi Jəju kogii dande tɨ əi nə: «Ajɨ dɨje kɨ rangɨ, nə e wa asɨ kajɨ rɔne al! 32 Kɨrɨsɨ, kɨ Luwə mbəte, ngar lə *Isɨrayəl je ka kam, kaje ə wa kɨ j-a ne kɨn, kadɨ ḭ taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ur nangɨ adɨ j-o, adɨ tə j-o-n ta lie tə ta kɨ rɔjetɨ!» NJé kɨ ɓəi-de kagɨ-dəsɨ tɨ naa tɨ sie ka kɨn ka taji-e tɔ.

Koy Jəju

(Mt 27.45-56; Lk 23.44-49; Ja̰ 19.28-30)

33 Lokɨ kadɨ a jam dɔ ɓe tɨ, lo ndul dɔnangɨ tɨ ba pətɨ, bɨtɨ kadɨ kɨ mɨtə kɨ lo sɔlɔ. 34 Nɨngə kadɨ tɨ kɨ mɨtə, Jəju no̰ kɨ ndune kɨ bo ə nə: «Eloyi, Eloyi, lama sabatani?» Kɔr me nə: «Luwə ləm, Luwə ləm, mbari ə ɨyə̰-m kɔ ə?» 35 Dɨje madɨ dan njé tɨ kɨ ai no̰o̰, ooi ndue, nɨngə əli əi nə: «Oi dəw ka a ɓar Eli!» 36 Dəw kare dande tɨ a̰y ngɔdɨ, un nḛ kɨ to hom hom, ɨlə me man kandɨ ndu tɨ kɨ masɨ, nɨngə ɨlə ta gakɨra tɨ adɨ Jəju kadɨ a̰y, ɓa əl ə nə: «Ɨngəmi adɨ j-oi se Eli a re rɨse nangɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ wa?» 37 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, Jəju no̰ kɨ ndune kɨ bo, nɨngə kə̰ə̰e tḛḛ. 38 Go tɨ, kɨbɨ gangɨ lo kɨ a me kəy tɨ lə Luwə, tɨl dana joo, ḭ taa nu bɨtɨ re nangɨ.§ 39 Kɨ bo lə ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu, kɨ a ta kəm Jəju tɨ, oo-e lo koy tɨ kɨ oy, əl ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨn e NGon lə Luwə.» 40 Dəne je madɨ ai no̰o̰ tɔ, ai sa̰y, ɨndəi kəmde a ooi nḛ je kɨ ɨsɨ rai nḛ. Dande tɨ, Mari kɨ Magɨdala e no̰o̰ nɨm, Mari kɨ ko̰ Jakɨ kɨ ɨɓari-e ngon kɨ e ko̰ Jose e no̰o̰ nɨm, taa Salome e no̰o̰ nɨm tɔ. 41 E əi je kɨn ə ndoləi go Jəju, ta rai sie me nḛ ge je tɨ lie lokɨ e-n Galile tɨ. Nɨngə, dəne je kɨ rangɨ ngay kɨ rəi sie Jorijaləm tɨ ka əi no̰o̰ ɓəy tɔ.

Jɨsəpɨ un nɨn Jəju dɨbɨ

(Mt 27.57-61; Lk 23.50-55; Ja̰ 19.38-42)

42 NDɔe tɨ kɨn, e ndɔ kɨ dɨje a ɔsi nja nḛ je naa tɨ ɨndəi, adɨ e ndɔ kɨ no̰ ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ. 43 Lokɨ lo sɔl, Jɨsəpɨ kɨ Arɨmate tɨ, kɨ e dəw kare kɨ dɨje ɓuki-e tɨ ngay dan njé gangɨ ta je tɨ lə *Jɨpɨ je re. E wa ka ɨsɨ ngɨnə ta ko̰ɓe lə Luwə kɨ kadɨ a re kɨn tɔ. Ɓəl ra-e al, adɨ aw rɔ *Pɨlatɨ tɨ dəje nɨn Jəju. 44 Lokɨ Pɨlatɨ oo kadɨ Jəju oy ɓa, əte ɓəl, adɨ ɨlə go nje kɨsɨ dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu, ade re, nɨngə dəje ə nə se Jəju oy mari nu wa? 45 Lokɨ oo ta kɨ ta nje kɨsɨ dɔ asɨgar je tɨ nɨngə, adɨ ta rəbɨ Jɨsəpɨ kadɨ un nɨn Jəju. 46 Jɨsəpɨ ndogɨ ta kɨbɨ, rɨsɨ nɨn Jəju dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ re-n nangɨ, dole, ɨle me ɓe nɨn tɨ kɨ uri me mbal tɨ, nɨngə nduguru mbal ɨlə ta tɨ. 47 Mari kɨ Magɨdala əi kɨ Mari kɨ ko̰ Jose ai, a oi lo kɨ ɨləi Jəju tɨ.

16

Jəju ḭ lo koy tɨ

(Mt 28.1-8; Lk 24.1-11; Ja̰ 20.1-2)

1 Lokɨ ndɔ taa kə̰ə̰ də, Mari kɨ Magɨdala nɨm, kɨ Mari kɨ ko̰ Jakɨ nɨm, Salome nɨm, ndogi yɨbɨ kagɨ kɨ ətɨ mbi, mba kaw kɔy rɔ nɨn Jəju tɨ. 2 NDɔ dɨmasɨ, kɨ sḭ ɓatɨ ba, lokɨ kadɨ ɨsɨ bə kɨn, ə yə awi dɔ ɓadɨ tɨ. 3 Lokɨ ɨsɨ awi nɨngə, əli-naa dande tɨ əi nə: «NGa kɨn, naa ə tə nduguru mbal ta ɓadɨ tɨ rangɨ adɨ-je ə?» 4 Nə lokɨ uni kəmde nɨngə, ooi kadɨ mbal ka kɨn, dəw nduguru-e rangɨ. 5 Dəne je kɨn uri me ɓe ɓadɨ tɨ nɨngə, oi ngon kɨ basa madɨ kare, ɨlə kɨbɨ ngal kɨ nda rɔne tɨ, ɨsɨ-n kɨ dɔ ji ko̰ tɨ. Lo kɨn tɨ, ɓəl ra dəne je. 6 Nə, ngon kɨ basa ka kɨn əl-de ə nə: «Ɨɓəli al. Ɨsɨ sangi Jəju kɨ Najarətɨ tɨ, kɨ dɨje ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ, nə e goto ne, ḭ taa lo koy tɨ. Oi lo kɨ ɨləi-e tɨ ə to kare kɨn. 7 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, awi əli Pɨyər əi kɨ ndəgɨ njé ndo je lə Jəju təkɨ a aw kadɨ ngɨnə səsi Galile tɨ. Lo kɨn ə a oi-e tɨ, təkɨ əl-n səsi kəte.» 8 Dəne je tḛḛi, ɔri ngɔdɨ ta ɓadɨ tɨ ɨsɨ awi, dadi par par kɨ ɓəl, gəri rəbɨ rɔde al. Ta ka əli dəw al, mbata ɓəl tɔl-de.*

Jəju ɔjɨ rɔne Mari kɨ Magɨdala

9 [Jəju ḭ lo koy tɨ kɨ ndɔ dɨmasɨ, sḭ ɓatɨ ba. Lokɨ ḭ lo koy tɨ, dəw kɨ dɔsa̰y kɨ tɔje rɔne e Mari kɨ Magɨdala, kɨ ndɔ kɨ tuwə ndɨl je kɨ majal sɨri dɔe tɨ kɔ. 10 Nɨngə, Mari ə e nje kaw kəl njé ndo je lie kɨ ɨsi ta kuwə ndoo tɨ kɨ ta no̰ tɨ. 11 Nə lokɨ Mari əl-de təkɨ Jəju ḭ lo koy tɨ, adɨ ne wa n-oo-e kɨ kəmne, njé ndo je taai me al.

Jəju ɔjɨ rɔne njé ndo je joo

12 Go tɨ, Jəju ɔjɨ rɔne kɔjɨ kɨ to-n ta dangɨ njé ndo je joo kɨ əi dɔ rəbɨ tɨ, ɨsɨ awi kɨ ngan ɓe je tɨ. 13 Lokɨ Jəju ɨngə-de, təli awi ɔri poye ndəge je, nə ndəge je taai mede al tɔ.

Jəju ɔjɨ rɔne njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde kare

14 Ta tɔl tae tɨ, Jəju ɔjɨ rɔne njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde e kare lokɨ ɨsɨ usoi nḛ. Lo kɨn tɨ, Jəju kɔl səde dɔ me nga̰ tɨ, kɨ kəm kutɨ ləde, mbata mbati taai me njé kɨ ooi-e təkɨ ḭ lo koy tɨ. 15 Go tɨ, əl-de ə nə: «Awi kɨ dɔ ɓe je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ mbi dɨje tɨ pətɨ. 16 Dəw kɨ un mene, ə rai-e batəm, nɨngə a ɨngə kajɨ, nə dəw kɨ mbatɨ kun mene, ta kɨ gangɨ a e dɔe tɨ. 17 Nḛ kɔjɨ je kɨ njé kɨ uni mede adi Luwə a ɔji ə to kɨn: me tɔm tɨ, a tuwəi ndɨl je kɨ majal, a əli ndon ta je kɨ mba. 18 A uwəi li je kɨ jide, nɨngə re a̰yḭ-naa nḛ kɨ nje tɔl dəw ka, a ra səde nḛ madɨ al. A ɨndəi jide dɔ njé mo̰y je tɨ, adɨ njé mo̰y je ɨngəi rɔ nga.»

Jəju təl aw dɔra̰ tɨ

19 Go ta je tɨ kɨ Ɓaɓe Jəju əl-de, uni-e awi sie dɔra̰ tɨ, adɨ ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ. 20 Go kawe dɔra̰ tɨ, njé ndo je awi ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ. Ɓaɓe e səde naa tɨ, adɨ-de tɔgɨ adɨ rai nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl. Nḛ kɔjɨ je kɨn to be, kadɨ tɔjɨ təkɨ ta lə njé ndo je e ta kɨ rɔjetɨ.]†

✡ 1:3 Malasi 3.1; Ejay 40.3

✡ 1:11 Pa je 2.7; Ejay 42.1

* 1:44 Kɨ go jibəl ra-e tɨ lə Jɨpɨ je, nje banjɨ e dəw kɨ dɨje ooi-e kadɨ ay njay al, adɨ asɨ kadɨ aw lo nḛ ra je tɨ kɨ ɓa tɔ Luwə al.

✡ 1:44 Ləbətɨkɨ 14.2-32

* 2:4 Kəy kɨ əli ta dɔ tɨ e kəy kɨ rai adɨ dɔe lay. E kujɨ ra kəy kɨ dɔnangɨ Paləsɨtɨn tɨ.

* 3:17 Bowanərjəsɨ (ngan lə ndangɨndi) e tɔ kɨ Jəju ɨndə dɔ Jakɨ əi kɨ Ja̰. Dəw gər nḛ kɨ ɨndə-n tɔ kɨn dɔde tɨ al, nə dɨje madɨ ndəri gɨne nɨngə əli əi nə Jəju ɓar-de ngan lə ndangɨndi mbata əi dɨje kɨ nḛ ra kɨ kɨ tɔgɨ to məsɨde tɨ.

✡ 4:12 Ejay 6.9-10

✡ 4:29 Juwəl 4.13

✡ 4:41 Pa je 65.8; 89.10; 107.23-32

* 5:41 Talɨta kumi: e ta arame kɨ Jɨpɨ je ɨsɨ əli tɔ dɔkagɨlo tɨ lə Jəju.

* 6:1 Ɓe kɨ Jəju tɔgɨ tɨ e Najarətɨ, dɔnangɨ tɨ kɨ Galile.

† 6:11 Ta lə kɨndə bu kɨ nja tɨ kɔ ɓa, ɨgo̰i Mt 10.14 kɨ ta kɨ dɔ tɨ kɨ e gɨn tɨ nangɨ.

✡ 6:18 Ləbətɨkɨ 18.16; 20.21

‡ 6:37 Sɨlə kare, dɔkagɨlo tɨ lə Jəju, e la kɨ lo ra kɨlə ndɔ tɨ ndɔ kare. Adɨ sɨlə ɓu joo e la kɨ lo ra kɨlə ndɔ tɨ ndɔ ɓu joo.

✡ 7:7 Ejay 29.13

✡ 7:10 Tḛḛ kɨ taga 20.12; Dətərənom 5.16

* 8:15 Əm lə Parɨsɨ je e nḛ ndo ləde kɨ ngom, nɨngə əm lə Erodɨ e mbatɨ kun me kadɨ Jəju tɔ.

✡ 9:12 Ejay 53.3; Pa je 22.7-18

* 9:44 Bar ta kɨ joo kɨn, dɨje madɨ əli təkɨ goto me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ njé ndange kɨ kəte ndangi.

✡ 10:4 Dətərənom 24.1

✡ 10:8 Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.27; 2.24

✡ 10:19 Tḛḛ kɨ taga 20.12-16; Dətərənom 5.16-20

* 10:47 NGar Dabɨdɨ ra ɓal asɨ dɨbɨ kare ɓəy taa oji Jəju, adɨ ɓa Jəju kə nə “NGon ka Dabɨdɨ”, me ə nə dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Dabɨdɨ.

* 11:10 Kaje Dabɨdɨ, kɔr me ə nə Dabɨdɨ kɨ je dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lie. MBata Dabɨdɨ ra ɓal asɨ dɨbɨ kare ɓəy taa oji Jəju Kɨrɨsɨ.

✡ 11:17 Ejay 56.7; Jərəmi 7.11

† 11:26 Bar ta kɨn dɨje madɨ əli təkɨ goto me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ njé ndange kɨ kəte ndangi.

✡ 12:11 Pa je 118.22-23

✡ 12:19 Kɨlə ngɨrə nḛ je 38.8; Dətərənom 25.5-10

✡ 12:26 Tḛḛ kɨ taga 3.2, 6

✡ 12:30 Dətərənom 6.4-5

✡ 12:31 Ləbətɨkɨ 19.18

✡ 12:36 Pa je 110.1

* 12:37 NGon ka Dabɨdɨ, kɔr me ə nə dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Dabɨdɨ (10.47; 11.10).

* 13:14 Lo kɨ sɔbɨ kadɨ e tɨ al: E kəy lə Luwə.

✡ 13:14 Danɨyəl 9.27; 11.31; 12.11

† 13:15 Dɔnangɨ Paləsɨtɨn tɨ, dɨje rai kəy adɨ dɔe kɨ taa lay, nɨngə dɔe kɨ taa kɨ lay ka kɨn ə e lo kɨsɨ kɔr kə̰ə̰. Mt 24.17.

✡ 14:21 Pa je 22.2; Ejay 53

✡ 14:27 Jakari 13.7

* 15:17 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, kɨbɨ kɨ kər pɨr pɨr, sɔbɨ dɔ ngar je par ə kadɨ ɔy.

† 15:23 Mɨr e yɨbɨ kɨ rai kɨ nɔm kagɨ madɨ dɔnangɨ Paləsɨtɨn tɨ no̰o̰. Gate e ngay, nɨngə lo kɨ dəw oy ɓa, a ɔyi rɔ nɨn tɨ ɓəy taa a dɨbi. Taa lo kɨ rɔ dəw to-e ngay nɨngə, rai adi ɓa rɔe yogɨro ndə̰y.

✡ 15:24 Pa je 22.19

‡ 15:28 Bar ta kɨn dɨje madɨ əli təkɨ goto me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ njé ndange kəte ndangi.

§ 15:38 Kɨbɨ gangɨ lo kɨn gangɨ lo kɨ kay njay kɨ lo kɨ kay njay njay naa tɨ. Lo kɨ kay njay njay, e kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je par ə a un majal lə kosɨ je kadɨ aw-n me tɨ no̰o̰ Luwə tɨ. Lokɨ Jəju oy, kɨbɨ ka kɨn tɨl dana joo, adɨ ta rəbɨ to mbata lə dɨje pətɨ kadɨ awi no̰ Luwə tɨ. Tḛḛ kɨ taga 26.31-33.

* 16:8 Ɓe nɨn ləde dɔnangɨ Paləsɨtɨn tɨ e mbal ə uri kade tə ɓe nɨngə, ləi nɨn tɨ, ɓa ndugugui mbal kɨ rangɨ uti tae.

† 16:20 Bar ta je kɨn dɨje madɨ əli təkɨ goto me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ njé ndange kəte ndangi.

Lukɨ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ

Lukɨ

ndangɨ

Ta kɨ dɔ Poy Ta tɨ kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Lukɨ ndangɨ

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Lukɨ ndangɨ e kɨ kare dan Poy ta je tɨ kɨ Majɨ kɨ ndangi sɔ, adɨ e Matɨye, Markɨ, Lukɨ kɨ Ja̰. Nɨngə kae tɨ wa kɨ j-o-n me makɨtɨbɨ tɨ lə Matɨye ka kɨn ə, ta je ngay kɨ Lukɨ əl, toi me Poy Ta tɨ kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Markɨ ndangɨ no̰o̰ tɔ. J-a j-ɨngə:

Ja̰ Batɨsɨ kɨ tḛḛ ɨlə mbḛ tə dəw kɨ nje ra rəbɨ no̰ Jəju tɨ (3.1-20);

Batəm lə Jəju kɨ na kɨ Su na-e (3.21-4.13);

Kɨlə je kɨ Jəju ra-de kɨ taga ta kəm dɨje tɨ dɔnangɨ Galile tɨ, adɨ e kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, kɨ kajɨ njé mo̰y je (4.14-9.50);

Jəju osɨ dɔ rəbɨ tɨ, ḭ Galile aw Jorijaləm tɨ (9.51-19.28). Nə nḛ kare, Lukɨ tḛḛ kɨ ngan ta je kɨ rangɨ ngay kɨ Markɨ əl al, tə kujɨ ta kɨ dɔ dɨngəm tɨ kɨ Samari kɨ nje me-majɨ, kujɨ ta kɨ dɔ nje nḛ kɨngə tɨ kɨ mbə, kujɨ ta kɨ dɔ ngon tɨ kɨ nje koo majɨ rɔne kɨ tae tḭ ə təl re kɨn, taa ngan ta je kɨ rangɨ ngay tə ta kaw Jəju ɓe lə Martɨ əi kɨ Mari kɨn je.

Nḛ je kɨ Jəju ra-de Jorijaləm tɨ (19.29-21.38), kɨ awi bɨtɨ tɔli tade dɔ ko̰ je tɨ kɨ ɨnge, kɨ dɔ koye tɨ (22-23).

Lukɨ tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ra nay Pakɨ (24), nɨngə lo kɨn tɨ, əl ta kɨ dɔ Jəju tɨ kɨ, go tḛḛe lo koy tɨ, ɨngə njé ndo je joo dɔ rəbɨ tɨ kɨ kaw Emawusɨ nɨm, əl ta kɨ dɔ kawe dɔra̰ tɨ nɨm.

Nḛ kɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Lukɨ kɨ to dangɨ kɨ ya̰ Markɨ, e ta kɨ Lukɨ əl dɔ kəte ndə̰y be, ə əl-n ta lə dəw kɨ makɨtɨbɨ kɨn sɔbɨ dɔe nɨm, gɨn nḛ kɨ ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn nɨm tɔ (1.1-4). Go ngon ta tɨ kɨn, Lukɨ ɨlə ngɨrə ndangɨ Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨn kɨ kɔr gɨn nḛ je kɨ rai nḛ dɔkagɨlo kojɨ Jəju tɨ əi kɨ Ja̰ Batɨsɨ (1-2). Lo kɨn tɨ ə j-a j-ɨngə ta kɨ malayka əl kɨ Mari nɨm, ta kɨ dɔ kojɨ Ja̰ batɨsɨ tɨ nɨm, ta kɨ dɔ njé kul da je tɨ kɨ awi oi Jəju, taa j-a j-ɨngə pa lə Mari kɨ osɨ nɨm, lə Jakari nɨm, lə Sɨməyo̰ nɨm tɔ. Lo kɨlə ngɨrə ta tɨ kɨn ɓəy ɓa, Lukɨ əl nga dan ta ləne kɨ ma naje kɨn kɨ taga ngata: adɨ e ngɨrə Jəju kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ nɨm, kee gɨn kojɨ tɨ kɨ rɔjetɨ lə Isɨrayəl je nɨm, kɨre kɨ re mbata lə gɨn dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn nɨm tɔ. Lo kɨn tɨ, Lukɨ tɔjɨ ndɨgɨ kɨ Luwə ndɨgɨ dɨje kɨ madɨde je ooi tode al (njé dɔ sɔl, kɨ njé kɨ dɨje ɔsi-de ngərəngɨ, kɨ dəne je, kɨ njé ndoo je, kɨ mba je) nɨm, tɔjɨ rɔnəl kɨ bo kɨ njɨyə naa tɨ Poy Ta kɨ Majɨ nɨm tɔ.

Dan Poy Ta je tɨ kɨ Majɨ kɨ sɔ, Lukɨ ə ta gɨrəkɨ lie kɨ ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn to ay njay ngay. Lukɨ dangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ dɨje kɨ əi gɨrəkɨ je kɨ gəri nḛ madɨ ngay dɔ nḛ jibəl ɓe tɨ lə Isɨrayəl je al, adɨ ɔr gɨn ta ləne njɔtɨ njɔtɨ kadɨ nḛ madɨ to mba rɔde tɨ al. Kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ ɓone kɨn ɓa, Lukɨ ə e Poy Ta kɨ Majɨ kɨ dəw tɨdə ɓa gər majɨ ngay nɨm, a ɨngə kadɨ Jəju e NJe kajɨ dɨje pətɨ nɨm tɔ.

1

Kɨlə ngɨrə ta

1 Təwopɨl, dɨje ngay adi rɔde, ndangi nḛ je kɨ rai nḛ danje tɨ ne kɨn kɨ goe goe✡. 2 NDangi təkɨ, njé kɨ ooi nḛ je kɨn kɨ kəmde əli-je. OOi kɨ kəmde lo kɨlə ngɨre tɨ nu, ə təli njé kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə. 3 Be ə, mi ka, m-sangɨ gɨn nḛ je pətɨ kɨ rai nḛ kɨn, lo kɨlə ngɨre tɨ nu kɔre kɔre kadɨ m-o. Nɨngə go sange tɨ kɨ m-sangɨ, m-o majɨ ngay kadɨ, m-ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ kɨ goe goe madi ḭ kɨ bo Təwopɨl. 4 Lo kɨn tɨ, a gər kadɨ nḛ ndo je kɨ ɨngə-de e nḛ ndo kɨ rɔjetɨ.

Ta kojɨ Ja̰ Batɨsɨ

5 Dɔkagɨlo tɨ kɨ *Erodɨ e-n ngar kɨ Jude tɨ, dɨngəm kare ɨsɨ no̰ tɔe nə Jakari. Jakari e kɨ kare me ɓutɨ tɨ lə nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ ɓari-e Abɨya. Tɔ nee nə Elijabətɨ. E ngon dəne kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Aro̰. 6 Jakari əi kɨ Elijabətɨ joo pu əi dɨje kɨ dana ta kəm Luwə tɨ. Təli rɔde majɨ ngay go ndu-kun je tɨ kɨ go rəbɨ je tɨ lə Ɓaɓe pətɨ. 7 Nə ɨngəi ngon al, tadɔ Elijabətɨ e kujɨ. Nɨngə e dɔkagɨlo kɨ, əi joo pu, ɓugəi ngata. 8 NDɔ kare Jakari ɨsɨ ra kɨlə kɨjə məsɨ kadɨ-kare ta kəm Luwə tɨ, tadɔ e ndɔ ra kɨlə lə ɓutɨ lie. 9 Nɨngə, kɨ go rae tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨr osɨ dɔ Jakari tɨ kadɨ ur me kəy tɨ lə Luwə. Ur kəy kadɨ ɓukɨ ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ mbḭ poro✡. 10 Lokɨ Jakari a ɓukɨ ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ mbḭ poro kɨn, kosɨ dɨje ngay ai taga nḛ a əli ta kɨ Luwə. 11 Loe tɨ no̰o̰, malayka lə Ɓaɓe tḛḛ hɔy kɨ rɔ Jakari tɨ, a kɨ dɔ ji ko̰ lo ɓukɨ ndujɨ kagɨ tɨ be. 12 Lokɨ Jakari oo malayka ka kɨn nɨngə, ndɨle tḛḛ a̰y nay sar, ɓəl tɔl-e. 13 Nə Malayka əl-e ə nə: «Ɨɓəl al Jakari, tadɔ Luwə oo dɔ ndu ta kɨ əl sie. Nei Elijabətɨ a ojɨ ngon adi, a ɨndə tɔe nə Ja̰. 14 A e nḛ rɔnəl ləi kɨ bo ngay, taa dɨje ngay a rai rɔnəl dɔ koje tɨ tɔ. 15 Tadɔ a e dəw kɨ bo ta kəm Ɓaɓe tɨ. A a̰y kasɨ nju al nɨm, a a̰y ndəgɨ kasɨ je kɨ əm ɔde al nɨm tɔ. Lokɨ to me kone tɨ ɓəy, NDɨl Luwə a rose. 16 A təl kɨ ngan *Isɨrayəl je ngay re səde rɔ Ɓaɓe Luwə tɨ ləde. 17 A njɨyə ta kəm Ɓaɓe tɨ kɨ NDɨl nɨm, kɨ tɔgɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, Eli nɨm tɔ. A njɨyə kɨ NDɨl nɨm kɨ tɔgɨ nɨm mba kadɨ ɨlə nojɨ ngan je kɨ bawde je naa tɨ. Taa kadɨ njé dɔ nga̰ je təli njé kaw kɨ hal lə dɨje kɨ dana, mba kadɨ dɨje ɨndəi dɔ rɔde dana mbata lə Ɓaɓe.» 18 Jakari dəjɨ malayka ə nə: «Kɨ go rəbɨ kɨ ban ə m-a m-gər-n kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ ə? Tadɔ mi kɨ dɔm m-ɓɨgə, taa nem ka ɓale al dɔ lo tɔ ngata.» 19 Ɓa malayka təl əl-e ə nə: «Mi Gabɨrɨyəl, kɨ nje ra kɨlə ta kəm Luwə tɨ. Luwə ɨlə-m kadɨ m-əli ta, m-ɨlə Poy Ta kɨ Majɨ kɨn mbi tɨ. 20 O majɨ, a təl mbɨki, adɨ a asɨ kəl ta madɨ al, bɨtɨ kadɨ ndɔ kɨ nḛ je kɨ m-əli tae kɨn rai nḛ ɓəy taa. A e be, tadɔ adɨ mei dɔ ta je tɨ kɨ m-əli kɨn al. Nḛ je kɨn a rai nḛ dɔkagɨloe tɨ kɨ Luwə ɔjɨ.»

21 Me lo kɨn tɨ, kosɨ je toi ta ngəm ta Jakari tɨ, ta ndɔjɨ-de, tadɔ Jakari un dɔkagɨlo ngay me kəy tɨ lə Luwə. 22 Lokɨ ɨndə lo tḛḛ kɨ taga kɨ rɔ kosɨ je tɨ nɨngə, asɨ kadɨ əl-de ta al. Lokɨ əl-de ta al, gəri kadɨ oo nḛ me ndɨl tɨ me kəy tɨ lə Luwə. Jakari əl-de ta kɨ jine par, ə ɨsɨ kɨ mbɨki tɨ.

23 Lokɨ tɔl ta kɨlə nɨngə, təl aw me kəy tɨ ləne. 24 Ɓa ngay al go tɨ, nee Elijabətɨ ḭ səm. Elijabətɨ ɓɔyɔ rɔne kəy, adɨ dəw oo-e al, asɨ nay mi, ə əl ə nə: 25 «Oi majɨ kɨ Ɓaɓe ra səm kɨn. Ɓaɓe ɨndə kəmne gom tɨ, ɔr rɔsɔl dɔm tɨ dan dɨje tɨ.»

Ta kojɨ Jəju Kɨrɨsɨ

26 Me nay tɨ kɨ ko̰ mehḛ, Luwə ɨlə malayka Gabɨrɨyəl me ɓe bo tɨ kɨ tɔe nə Najarətɨ, dɔnangɨ tɨ kɨ Galile. 27 Ɨle rɔ ngon mandɨ tɨ madɨ kɨ gər ngaw al ɓəy, kɨ dɨngəm kare kɨ tɔe nə Jɨsəpɨ, kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Dabɨdɨ uwə dɔe. Tɔ ngon mandɨ ka kɨn nə Mari. 28 Malayka ur kəy go Mari tɨ əl-e ə nə: «M-uwə jii Mari, ḭ kɨ ɨngə me-majɨ ta kəm Luwə tɨ, Ɓaɓe e naa tɨ səi.» 29 Ta kɨn ətɨ Mari ɓəl, adɨ dəjɨ rɔne ta ə nə se gɨn kuwə ji kɨn e ri wa? 30 Malayka əl-e ə nə: «Ɨɓəl al Mari, tadɔ ɨngə majɨ ta kəm Luwə tɨ. 31 A ḭ səm, a ojɨ ngon kɨ dɨngəm, a ɨndə tɔe nə Jəju. 32 A e kɨ bo, a ɓari-e NGon lə nje ke dɔ nḛ je tɨ pətɨ. Nɨngə, Ɓaɓe Luwə a ade kɨmbər ngar lə kae Dabɨdɨ. 33 A o̰ ɓe dɔ gɨn kojɨ tɨ lə *Jakobɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. Nɨngə ko̰ɓe lie a ɨndə ngangɨne al tɔ.» 34 Mari əl malayka ə nə: «Go rəbɨ kɨ ban ə nḛ je kɨn a rai nḛ ə? Tadɔ m-gər ngaw al ɓəy.» 35 Malayka əl-e ə nə: «NDɨl Luwə a re dɔi tɨ, Luwə kɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ a ɓukɨ tɔgɨne dɔi tɨ. E mbata kɨn ə, ngon kɨ a oje ḭ rɔ Luwə tɨ, a ɓari-e NGon Luwə. 36 O noji Elijabətɨ kɨ ɓɨgə wa kɨn ka ḭ səm tɔ. E kɨ dɨje ɓari-e kujɨ ka ə yə ḭ səm ra nay mehḛ kɨn. 37 Ḭ səm tadɔ nḛ kɨ dum Luwə goto.» 38 Mari ə nə: «Mi ɓəə lə Ɓaɓe, majɨ kadɨ Luwə ra səm təkɨ tḛḛ-n tai tɨ.» Loe tɨ kɨn, malayka ɨyə̰ Mari ə ɔtɨ aw.

Mari aw mba dɔ Elijabətɨ tɨ

39 Me ndɔ je tɨ kɨ go tɨ, Mari ḭ taa, aw law law kɨ dɔnangɨ kɨ mbal je əi tɨ, me ɓe tɨ kɨ Jude. 40 Aw ur me kəy tɨ lə Jakari, uwə ji Elijabətɨ. 41 Lokɨ Elijabətɨ oo ndu Mari nɨngə, NGon kɨ mee tɨ ɔdɨ rɔne ndur kutɨ kutɨ. Nɨngə NDɨl Luwə rose tɔ. 42 Lo kɨn tɨ, Elijabətɨ un ndune kɨ taa, əl Mari ə nə: «Luwə adɨ majɨ uri dan dəne je tɨ pətɨ. Nɨngə NGon kɨ to mei tɨ ka majɨ ur-e tɔ. 43 Ra ban ə mi kɨn par, Luwə ɓukɨ-m tɨ kədɨ be bɨtɨ, adɨ ko̰ Ɓam re me kəy tɨ ləm ə? 44 Lokɨ m-o ndui kɨ uwə-n jim, ngon kɨ mem tɨ ɔdɨ rɔne ndur kɨ rɔnəl. 45 Ḭ nje majɨ-kur, tadɔ adɨ mei kadɨ nḛ je kɨ Ɓaɓe əli tae a tɔli tade.»

Pa lə Mari

46 Be ə Mari ə nə:

«NGa̰ mem osɨ pa ɨlə tɔjɨ dɔ Ɓaɓe tɨ.

47 NDɨlm ra rɔnəl dɔ Luwə tɨ kɨ nje kajɨ-m.

48 Tadɔ Luwə təl kəmne oo-n ɓəə ləne kɨ dəne kɨ asɨ nḛ madɨ al.

E be ə, kaw kɨ kəte no̰o̰,

Dɨje pətɨ a ɓari-mi nje majɨ-kur kɨ dɔ lo je kɨ dangɨ dangɨ.

49 MBata Luwə kɨ nje tɔgɨ pətɨ,

Ra nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl mbata tɨ ləm.

Majɨ kadɨ tɔe e kɨ kay njay.

50 Nɨngə, kadɨ me-majɨ lie to kɨ dɔ ɓal je dɔ ɓal je dɔ dɨje tɨ kɨ njé ɓəl NDɨle.

51 Luwə ɔjɨ tɔgɨne pətɨ kɨ taga,

NJé kɨ nga̰mede rosɨ kɨ kɔjɨ rɔ,

Luwə tɨndə-de sane-de.

52 Sur njé tɔgɨ je tɨlə-de dɔ kɨmbər ngar je tɨ ləde,

Nɨngə njé dɔ sɔl, un dɔde kɨ taa tɔ.

53 Adɨ nḛ kɨngə rosɨ ji njé ndoo je,

Ə tuwə njé nḛ je jide kare adɨ awi.

54 Ɔsɨ sɨl *Isɨrayəl kɨ ɓəə kɨlə lie,

Adɨ mee ole dɔ me-majɨ tɨ kɨ mbata dɨje lie.

55 Me ole dɔ tɨ təkɨ un-n mɨndɨne adɨ kaje je kəte nu.

Un adɨ Abɨrakam kɨ gɨn kojɨ lie ba pətɨ kɨ no̰ tɨ.»

56 Mari ɨsɨ kɨ Elijabətɨ asɨ nay mɨtə, nɨngə təl aw ɓe.

Kojɨ Ja̰ Batɨsɨ

57 Dɔkagɨlo kojɨ ngon lə Elijabətɨ asɨ, ə ojɨ ngon kɨ dɨngəm. 58 NJé gədɨ kəy je lie kɨ noje je ooi poy majɨ kɨ Luwə ra sie adɨ rai sie rɔnəl. 59 Lokɨ ndɔ kɨ ko̰ jijoo go kojɨ ngon tɨ asɨ nɨngə, rəi kadɨ ɨjəi mɔte✡. Dɨje ndɨgi kadɨ n-ɓari-e kɨ tɔ bawe kɨ Jakari. 60 Nə ko̰e əl-de ə nə: «Jagɨ, a ɓari-e nə Ja̰.» 61 Ə dɨje əli Elijabətɨ əi nə: «Dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ ləi kɨ tɔe to be goto.» 62 Lo kɨn tɨ, dəji bawe ta kɨ jide əi nə se ge kadɨ n-ɓari ngon ka kɨn nə na̰ wa? 63 Jakari dəjɨ adɨ rəi kɨ ba ndangɨ nḛ adi-e, nɨngə ndangɨ nḛ tɨ: «Tɔe e Ja̰.» Lo kɨn tɨ, ta ndɔjɨ dɨje pətɨ. 64 Loe tɨ no̰o̰, ta Jakari tḛḛ, ndone tutɨ adɨ əl ta ɨlə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. 65 Nḛ kɨn ra ɓəl dɨje pətɨ kɨ me ɓe je tɨ kɨ dɔ lo tɨ kɨ no̰o̰, taa go nangɨ mbal je tɨ kɨ Juda pətɨ, dɨje əli tae kɨ lo lo. 66 Dɨje pətɨ kɨ ooi poy ta kɨn ngəmi mede tɨ, ə əli əi nə: «NGon kɨn a təl ri ə?» Təkɨ rɔjetɨ, ji Ɓaɓe e dɔe tɨ.

Pa lə Jakari

67 NDɨl rosɨ Jakari kɨ baw ngon, adɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ ə nə:

68 Tɔjɨ kɨ dɔ Ɓaɓe tɨ, kɨ Luwə lə *Isɨrayəl,

MBata re oo dɨje ləne, taa-de ɨlə-de taa.

69 E ə tḛḛ kɨ NJe kajɨ kɨ NJe tɔgɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Dabɨdɨ adɨ-je.

70 Tḛḛ sie təkɨ ɨlə-n mbḛe kɨ ta njé kəl ta je kɨ tae tɨ kɨ ayi njay, dɔkagɨlo tɨ kɨ mari nu.

71 NJe kajɨ kɨ a taa-je ji njé ba̰ je tɨ ləje kɨ njé koo kəmje je al pətɨ.

72 E be ə, Luwə tɔjɨ-n me-majɨ ləne kɨ rɔ kaje je tɨ,

Nɨm taa, me ole dɔ kɨlə mɨndɨ tɨ kɨ ay njay nɨm tɔ.

73 Kɨlə-mɨndɨ kɨ go mɨnde tɨ kɨ un adɨ ka je *Abɨrakam.

74 Kun mɨndɨ kɨ a ra kadɨ jɨ ra kɨlə ɓəə lie kɨ kanjɨ ɓəl,

Lokɨ a taa-je ji njé ba̰ je tɨ ləje.

75 Kadɨ jɨ njɨyə ta kəme tɨ, me kay njay tɨ nɨm, me ka dana tɨ nɨm,

Dɔkagɨlo pətɨ kɨ je-n kɨ dɔje taa.

76 Ḭ ngonm, a ɓari-ni nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ,

MBata a njɨyə no̰ Ɓaɓe tɨ kadɨ ɨra rəbɨ lie.

77 Lo kɨn tɨ, dɨje lie a gəri kajɨ kɨ ajɨ-de kɨ go rəbɨ kɨyə̰ go majal je tɨ ləde kɔ.

78 Luwə e nje me-majɨ.

Kɨ takul me-majɨ kɨ koo kəm-to-ndoo lie ə,

Kunjɨ kɨ dɔra̰ tɨ unjɨ-n dɔje tɨ tə kadɨ be.

79 Kunjɨ kɨn unjɨ dɔ dɨje tɨ kɨ ɨsi me tɨl tɨ nɨm,

Me ndɨl koy tɨ nɨm,

MBa kadɨ ndɔr-je ta rəbɨ, aw səje dɔ rəbɨ kɨsɨ-maje tɨ.

80 NGon ka kɨn tɔgɨ, təl dəw kɨ mbujɨ me ndɨl tɨ. Ra ɓe dɨlə mbo tɨ, bɨtɨ ndɔ kɨ tḛḛ-n taga ta kəm Isɨrayəl tɨ.

2

Kojɨ Jəju

(Mt 1.18-25)

1 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar Ogusɨtɨ un ndune kadɨ rai kɔr dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ pətɨ me makɨtɨbɨ tɨ. 2 Kɨndə tɔ kɨ dɔsa̰y kɨn e dɔkagɨlo tɨ kɨ Kɨrinɨwusɨ e-n nje ko̰ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ Sɨri. 3 Dɨje pətɨ awi kadɨ ndangi tɔde, Na̰ na̰ ka aw ɓe kojɨ-ne tɨ. 4 E be ə, Jɨsəpɨ ka ḭ ɓe bo Najarətɨ tɨ, dɔnangɨ Galile tɨ, ɨsɨ aw ɓe bo tɨ lə *Dabɨdɨ, kɨ ɓari-e Bətɨləhəm, dɔnangɨ Jude tɨ. MBata Jɨsəpɨ e dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Dabɨdɨ. 5 Awi kadɨ ɨndəi tɔde naa tɨ kɨ Mari kɨ nje nongɨ lie, kɨ a kɨ səm.

6 Lokɨ əi Bətɨləhəm tɨ no̰o̰ ɓəy nɨngə, ndɔ kojɨ ngon lə Mari asɨ. 7 Mari ojɨ ngonne kɨ dɔsa̰y tə ngon kɨ dɨngəm. Ɓɨr ngon ka kɨn kɨ kɨbɨ, ɨle me nḛ ngəm nḛ kuso tɨ lə da je, tadɔ lo kɨ kadɨ adi-de toi tɨ goto me kəy to mba je tɨ.

NJé kul da je

8 NJé kul da je əi me mu tɨ, dɔ lo tɨ kɨ no̰o̰, ɨndəi ɓi taa ɨsɨ ngəmi da je ləde kondɔ. 9 Nɨngə yə ooi malayka lə Ɓaɓe tḛḛ hɔy kɨ rɔde tɨ. Tɔɓa lə Ɓaɓe unjɨ gugɨ dɔde, adɨ ɓəl tɔl-de. 10 Nə malayka əl-de ə nə: «Ɨɓəli al, mbata m-re kɨ Poy Ta kɨ Majɨ kadɨ madɨ səsi. Poy Ta kɨ Majɨ kɨn a e nḛ rɔnəl kɨ bo ngay mbata tɨ lə dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne. 11 E ɓone ə oji nje kajɨ me ɓe tɨ lə *Dabɨdɨ adi səsi. NJe kajɨ kɨ e Kɨrɨsɨ, Ɓaɓe. 12 Nɨngə nḛ kɨ a ɨgəri-e-n ə to kɨn: A ɨngəi ngon kɨ kasɨ kɨ ɓɨri-e kɨ kɨbɨ, ə ɨləi-e me nḛ ngəm nḛ kuso tɨ lə da je.»

13 Ta naa tɨ no̰o̰, kosɨ njé rɔ je kɨ dɔra̰ tɨ, tḛḛi, ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ malayka kɨ kare ka kɨn, nɨngə osi pa tɔji Luwə əi nə: 14 «Tɔɓa e kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ nje kɨsɨ dɔra̰ tɨ taa nu. Taa, kɨsɨ majɨ kɨ dɔ dɔnangɨ tɨ, kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ Luwə ndɨgɨ-de tɔ.»

15 Lokɨ malayka je ɨyə̰i-de ə təli awi dɔra̰ tɨ gogɨ, njé ngəm da je əli-naa dande tɨ əi nə: «Adɨ j-awi bɨtɨ kɨ Bətɨləhəm tɨ j-oi nḛ kɨ ra nḛ ə Ɓaɓe tḛḛ kɨ dɔe adɨ-je kɨn.» 16 ḬḬ taai kalangɨ awi nɨngə yə, ɨngəi Mari əi kɨ Jɨsəpɨ, naa tɨ kɨ ngon kɨ kasɨ kɨ ɨləi-e me nḛ ngəm nḛ kuso tɨ lə da je. 17 Lokɨ ooi ngon kɨ kasɨ ka kɨn nɨngə, go tɨ ɔri gɨn nḛ je kɨ əli-de ɔjɨ dɔ ngon kɨ kasɨ kɨn. 18 Dɨje pətɨ kɨ ooi ta kɨ njé ngəm da je ɔri goe, ətɨ-de ɓəl. 19 Mari ngəm nḛ je kɨn pətɨ mene tɨ, mər ta dɔ tɨ kɨ goe goe. 20 NJé ngəm da je təli gogɨ kɨ pa, kɨ kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ tade tɨ. MBata Luwə adɨ-de ooi nḛ je kɨ mbide je, kɨ kəmde je. Nɨngə nḛ je ka kɨn rai nḛ kɨ go rəbe ə wa kɨ malayka ɨlə-n-de mbḛe ka kɨn tɔ.

Kɔjɨ Jəju me kəy kaw-naa tɨ

21 Lokɨ ndɔ kɨ ko̰ jijoo go kojɨ ngon tɨ asɨ, ɨjəi mɔte✡, nɨngə ɨndəi tɔe nə Jəju. E tɔ kɨ malayka əl-de, lokɨ ko̰e a kɨ səme al ɓəy, kadɨ tə ɓari-e-n. 22 Nɨngə, lokɨ ndɔ kɨ e ndɔ kay rɔ kɨ go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ asɨ✡, Jɨsəpɨ əi kɨ Mari awi kɨ ngon ka kɨn Jorijaləm tɨ kadɨ tɔji-e Ɓaɓe, 23 kɨ go ndange tɨ kɨ ndangi me ndu-kun tɨ lə Ɓaɓe əi nə: «NGan dər je kɨ dɨngəm pətɨ a əi kɨ kɨndə ji dɔde tɨ mbata lə Ɓaɓe✡.» 24 Nɨm taa, rəi kadɨ adi də kərməsɨ je joo ə se ngan də dum je joo kadɨ-kare tɨ, kɨ go ndange tɨ kɨ ndangi me ndu-kun tɨ lə Ɓaɓe✡.

Pa lə Sɨməyo̰

25 Dɨngəm kare e Jorijaləm tɨ no̰o̰ tɔe nə Sɨməyo̰. E dəw kɨ dana taa e dəw kɨ nje ra go ndɨgɨ tɨ lə Luwə tɔ. Ɨsɨ ngɨnə ta nje kajɨ *Isɨrayəl mari nu ba. Nɨngə NDɨl Luwə e dɔe tɨ tɔ. 26 NDɨl Luwə əl-e kəte ade gər təkɨ n-a n-oy al bɨtɨ kadɨ n-oo Kɨrɨsɨ kɨ Ɓaɓe kɔte kɨ kəme ɓəy taa n-a n-oy. 27 NDɨl ɔse kadɨ aw gɨn kəy tɨ lə Luwə, nɨngə təkɨ njé kojɨ Jəju awi sie gɨn kəy tɨ kadɨ rai kɨ go ndu-kun tɨ lə Ɓaɓe, 28 Sɨməyo̰ taa Jəju jine tɨ, nɨngə ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə ə nə: 29 «Ɓasɨne, Ɓaɓe, ɨyə̰ ɓəə ləi ade aw maje, kɨ go ta tɨ ləi ngata, 30 MBata ka kəmm oo nje kajɨ dɨje ngata. 31 Kajɨ kɨ ɨndə dɔe dana ta kəm kosɨ je tɨ pətɨ. 32 E kunjɨ kɨ kadɨ unjɨ dɔ gɨn dɨje tɨ pətɨ, taa a e tɔjɨ kɨ dɔ dɨje tɨ ləi, Isɨrayəl tɔ.»

33 Ta kɨ Sɨməyo̰ əl dɔ Jəju tɨ ətɨ ko̰e je kɨ bawe je ɓəl. 34 Sɨməyo̰ tɔr ndune dɔde tɨ, nɨngə əl Mari ə nə: «Majɨ kadɨ ɨgər majɨ, ngon kɨ oje kɨn a e rəbɨ kosɨ nɨm rəbɨ kḭ taa nɨm lə dɨje ngay dɔnangɨ Isɨrayəl tɨ. Taa, re tə nḛ kɨ nje re kɨ ta kasɨ-naa al tɔ. 35 A adɨ gɨr ta kɨ nga̰me dɨje tɨ ngay, gɨne a tḛḛ taga. Nɨngə rɔi ḭ wa tɨ, kɨyə rɔ a gangɨ ndɨli dana tɔ.»

An ra oyo Luwə mbata Jəju

36 Dəne kare kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ɨsɨ no̰o̰, tɔe nə An. E ngon lə Panuwəl, gɨn kojɨ tɨ lə Ajər. Lokɨ taa dɨngəm mandɨne tɨ, ɨsɨ sie asɨ ɓal sɨri ba par ə ngawe oy. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, An tɔgɨ ngay ngata. 37 Ɓale e dɔ jijoo gɨde e sɔ. NJe ngaw koy kɨn e me kəy tɨ lə Luwə kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Kondɔ kɨ kada e me kəy tɨ lə Luwə, əl sie ta, ɔgɨ rɔne nḛ kuso. 38 E be ə, dɔkagɨloe tɨ kɨn, e ka tḛḛ no̰o̰ re tɔ. Osɨ pa ɨlə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, taa əl ta kɨ dɔ ngon tɨ kɨn dɨje pətɨ kɨ ɨsɨ ngɨnəi kadɨ Luwə taa Jorijaləm ji njé ba̰ je tɨ tɔ.

39 Lokɨ njé kojɨ Jəju je rai nḛ je pətɨ kɨ go ndu Ɓaɓe tɨ nɨngə, təli awi Galile me ɓe bo tɨ ləde kɨ Najarətɨ tɨ gogɨ. 40 Nɨngə, ngon ka kɨn tɔgɨ, aw kɨ sɨngəne. Rosɨ kɨ tər, ta me-majɨ lə Luwə e sie naa tɨ tɔ.

Jəju e me kəy tɨ lə Luwə lokɨ ɓale e dɔgɨ gɨde e joo

41 Dɔ ɓal je pətɨ, njé kojɨ Jəju awi lo ra nay tɨ kɨ ɓari-e nay pakɨ. 42 Lokɨ Jəju ra ɓal dɔgɨ gɨde e joo nɨngə, awi kɨ njé kojɨ-ne je lo ra nay tɨ təkɨ ɨsɨ rai kəte kəte go kujɨ rae tɨ✡. 43 Nɨngə, lokɨ ndɔ ra nay tɨgə ɓa, njé kojɨ Jəju je ɨsɨ təli gogɨ, nə Jəju nay gogɨ Jorijaləm tɨ, kɨ kanjɨ kadɨ njé koje je gəri go. 44 NJé kojɨ Jəju je ooi nə Jəju nay nja madɨde je tɨ kɨ uni səde rəbɨ, adɨ njɨyəi ndɔ kare ɓəy taa ɨləi ngɨrə sange dan nojɨde je tɨ kɨ madɨde je. 45 Sangi-e, nə sangi-e pi ɨngəi-e al. Lokɨ ɨngəi-e al, təli tui dɔde awi Jorijaləm tɨ gogɨ sange tɨ. 46 Sangi-e bɨtɨ ndɔ kɨ ko̰ mɨtə nɨngə yə, ɨngəi-e, ɨsɨ gɨn kəy tɨ lə Luwə dan njé ndo ndu-kun je. Ɨsɨ dande tɨ, ɨsɨ ur mbine oo-n ta je kɨ ɨsɨ əli tɔ, dəjɨ-n-de ta tɔ. 47 Dɨje pətɨ kɨ ooi ta kəl Jəju kɨn, nḛ gər lie, kɨ ta kɨ tur lie, ətɨ-de ɓəl ngay. 48 Lokɨ njé koje je ooi-e, ətɨ-de ɓəl ngay, adɨ ko̰e əl-e ə nə: «NGonm, ra ban ə ɨra səje nḛ be ə? O je kɨ bawi, j-a ta sangi tɨ kɨ no̰ kəmje tɨ.» 49 Nɨngə əl-de ə nə: «Ɨsangi-mi kɨ mba ri ə? Sɔbɨ kadɨ m-ra kɨlə gɨn kəy tɨ lə Bai kɨn, ɨgəri ə se ɨgəri al ə?» 50 Nə njé koje je gəri me ta lie kɨn al.

51 Nɨngə go tɨ, Jəju təl aw səde Najarətɨ tɨ gogɨ. Jəju təl rɔne go ta tɨ lə njé kojɨ-ne je. Ko̰e ngəm nḛ je pətɨ kɨ rai nḛ kɨn mene tɨ. 52 Jəju tɔgɨ darɔne tɨ nɨm, me gosɨ tɨ nɨm tɔ, adɨ ɨngə majɨ ta kəm Luwə tɨ nɨm, ta kəm dɨje tɨ nɨm pətɨ.

3

Ja̰ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ

(Mt 3.1-12; Mk 1.1-8; Ja̰ 1.19-28)

1 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar, kɨ ɓari-e nə Tɨbər o̰ ɓe ɓal dɔgɨ gɨde e mi. Nɨngə Po̰sɨ *Pɨlatɨ ə e nje ko̰ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ Juda, *Erodɨ e ngar dɔnangɨ tɨ kɨ Galile, Pɨlɨpɨ kɨ ngon ko̰ Erodɨ e ngar dɔnangɨ tɨ kɨ Iture kɨ dɔnangɨ kɨ Tɨrakonitɨdɨ, nɨngə Lɨsanɨyasɨ e ngar dɔnangɨ tɨ kɨ Abɨlən tɔ. 2 An əi kɨ Kayɨpɨ ə əi njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ bo kɨ dɔkagɨloe tɨ no̰o̰. Nɨngə, dɔkagɨloe tɨ no̰o̰ kɨn, Ja̰ kɨ ngon lə Jakari e dɨlə lo tɨ ə Luwə əl-e ta. 3 Ja̰ aw dɔnangɨ Jurdḛ tɨ pətɨ, ɨlə mbḛ ə nə: «Ɨyə̰i go rəbɨ njɨyəsi je kɨ majal kɔ, adɨ rai səsi batəm, mba kadɨ Luwə ɨyə̰-n go majal je ləsi kɔ.» 4 Ra təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, Ejay, əi nə:

«NDu dəw madɨ ɓa dɨlə lo tɨ ə nə:

Ɨrai go rəbɨ lə Ɓaɓe!

Ɨrai go rəbɨ lie adɨ a njururu.

5 Uti bole ɓe je adɨ asɨ naa,

Ɨkəsi dɔ mbal je kɨ dɔ gadi je adɨ asi ta nangɨ bərəre;

Ɨrai rəbɨ je kɨ rugɨ gɔndi gɔndi adɨ a njururu;

Ɨrai rəbɨ kɔkɨrɔ je adɨ osɨ naa tɨ lay.

6 Lo kɨn tɨ, dɨje pətɨ a gəri kajɨ kɨ Luwə ajɨ-je✡.»

7 Kosɨ dɨje kɨ rəi kadɨ Ja̰ rade batəm, Ja̰ əl-de ə nə: «Səi njé man majal tə li je be kam, na̰ ə əl səsi kadɨ a̰yḭ-naa wongɨ lə Luwə kɨ a re ə? 8 Majɨ kadɨ kɨlə rasi tɔjɨ kadɨ səi dɨje kɨ ɨyə̰i pa njɨyəsi je kɨ majal kɔ. Nɨngə oti kadɨ əli mesi tɨ əi nə: “Je ngan ka *Abɨrakam.” MBata, Luwə asɨ kadɨ a təl gajɨ mbal je kam ngan ka Abɨrakam tɨ kare. 9 Kɨ ɓasɨne kɨn, kɨngə e ɓasi kadɨ tɨgə ngɨrə kagɨ je gangɨ ngata. Kagɨ kɨ ra kɨ andɨ majɨ al ə, a tɨgəi-e kadɨ ɨləi-e me por tɨ kɔ.»

10 Kosɨ dɨje dəji Ja̰ əi nə: «E ri ə kadɨ jɨ ra ə?» 11 Ə Ja̰ əl-de ə nə: «Dəw kɨ aw kɨ kɨbɨ joo ə, majɨ kadɨ adɨ kare dəw kɨ aw-n al, nɨngə dəw kɨ aw kɨ nḛ kuso ə, majɨ kadɨ ra-n kɨ e kɨ aw-n al tɔ.»

12 *NJé taa la-mbə je ka, rəi kadɨ Ja̰ rade batəm tɔ. Nɨngə dəji Ja̰ əi nə: «NJe ndo, e ri ə kadɨ jɨ ra ə?» 13 Ɓa Ja̰ əl-de ə nə: «Ɨtaai la al dɔ e kɨ dəji səsi kadɨ ɨtaai kɨn al.»

14 Asɨgar je ka dəji əi nə: «NGa je, e ri ə kadɨ jɨ ra ə?» Ja̰ əl-de ə nə: «Ɨndəi tɔgɨ dɔ dəw tɨ ɨtaai la lie al, taa, ɨtəti ta ngom ɨndəi dɔe tɨ al tɔ. Ai dɔ la nay tɨ ləsi wa kɨn par.»

Ja̰ ɨlə mbḛ lə dəw kɨ a re gone tɨ

15 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, dɨje ɨsɨ ngɨnəi dəw kɨ a re, adɨ dəji rɔde ta se Ja̰ e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə kote al bɨtɨ wa? 16 Ə Ja̰ əl dɨje pətɨ ə nə: «Mi, m-ra səsi batəm me man tɨ, nə dəw madɨ a re gom tɨ no̰o̰, a ra səi batəm me NDɨl Luwə, kɨ me por tɨ. E dəw kɨ tɔge ətɨ ɓəl, ɨtə-m sa̰y, kɨlə sa lie ka m-asɨ tutɨ al. 17 Dəw kɨn uwə kee to nḛ jine tɨ kadɨ to-n ka̰ ko kɨ majɨ, ɔy me dam tɨ, ɓa ɨlə tɨse por. E por kɨ a oy al ratata.»

18 Ja̰ adɨ dɨje ta kɔjɨ je kɨ rangɨ ngay, ɨlə-n-de mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ.

19 Nḛ kare ɓəy, Ja̰ kɔl kɨ *Erodɨ kɨ e nje ko̰ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ Galile, mbata taa kɨ taa Erodɨyadɨ kɨ ne ngokone nɨm, taa ra nḛ je kɨ rangɨ kɨ majal ngay nɨm tɔ. 20 Nə, nḛ je kɨ go tɨ al pətɨ kɨ Erodɨ ra kɨn ka, təl uwə Ja̰ dangay tɨ dɔ tɨ ɓəy.

Jəju ra batəm

(Mt 3.13-17; Mk 1.9-11)

21 Lokɨ dɨje pətɨ rai batəm nɨngə, Jəju ka ra batəm tɔ. Ə Lokɨ ɨsɨ əl ta kɨ Luwə ɓa, ta dɔra̰ tḛḛ. 22 NDɨl Luwə, rɨsɨ tə də dum be ɨsɨ dɔe tɨ. Nɨngə, ndu ta madɨ tḛḛ dɔra̰ tɨ, ə nə: «Ḭ NGonm kɨ nje ndɨgɨ ləm, kɨ ḭ nḛ rɔnəl ləm kɨ bo ngay.»

Gɨn ka lə Jəju

(Mt 1.1-17)

23 Jəju ɨlə ngɨrə kɨlə ləne, lokɨ ɓale e kutɨ mɨtə. Kɨ go gər-e tɨ kɨ dɨje gəri, Jəju e ngon lə Jɨsəpɨ, Jɨsəpɨ kɨ ngon lə Əli, 24 Nɨngə Əli e ngon lə Mata, Mata e ngon lə *Ləbi, Ləbi e ngon lə Məlsi, Məlsi e ngon lə Yanay, Yanay e ngon lə Jɨsəpɨ, 25 Jɨsəpɨ e ngon lə Matatɨyasɨ, Matatɨyasɨ e ngon lə Amosɨ, Amosɨ e ngon lə Nawɨm, Nawɨm e ngon lə Əsɨli, Əsɨli e ngon lə Nagay, 26 Nagay e ngon lə Matɨ, Matɨ e ngon lə Matatɨyasɨ, Matatɨyasɨ e ngon lə Səməyɨn, Səməyɨn e ngon lə Yosəkɨ, Yosəkɨ e ngon lə Yoda, 27 Yoda e ngon lə Yowana, Yowana e ngon lə Rəsa, Rəsa e ngon lə Jorobabəl, Jorobabəl e ngon lə Salatɨyəl, Salatɨyəl e ngon lə Nəri, 28 Nəri e ngon lə Məlki, Məlki e ngon lə Adi, Adi e ngon lə Kosam, Kosam e ngon lə Elmadam, Elmadam e ngon lə Ər, 29 Ər e ngon lə Jəju, Jəju e ngon lə Eliyəjar, Elɨyəjar e ngon lə Yorɨm, Yorɨm e ngon lə Mata, Mata e ngon lə Ləbi, 30 Ləbi e ngon lə Sɨməyo̰, Sɨməyo̰ e ngon lə Juda, Juda e ngon lə Jɨsəpɨ, Jɨsəpɨ e ngon lə Yonam, Yonam e ngon lə Eliyakɨm, 31 Eliyakɨm e ngon lə Mələya, Mələya e ngon lə Məna, Məna e ngon lə Matata, Matata e ngon lə Nata̰, Nata̰ e ngon lə *Dabɨdɨ, 32 Dabɨdɨ e ngon lə Jəse, Jəse e ngon lə Obədɨ, Obədɨ e ngon lə Bowajɨ, Bowajɨ e ngon lə Sala, Sala e ngon lə Naso̰, 33 Naso̰ e ngon lə Amɨnadabɨ, Amɨnadabɨ e ngon lə Adɨmɨn, Adɨmɨn e ngon lə Arni, Arni e ngon lə Əsɨrom, Əsɨrom e ngon lə Pərəsɨ, Pərəsɨ e ngon lə Juda, 34 Juda e ngon lə *Jakobɨ, Jakobɨ e ngon lə *Isakɨ, Isakɨ e ngon lə *Abɨrakam, Abɨrakam e ngon lə Təra, Təra e ngon lə Nawor, 35 Nawor e ngon lə Sərugɨ, Sərugɨ e ngon lə Rəwu, Rəwu e ngon lə Peləgɨ, Peləgɨ e ngon lə Ebər, Ebər e ngon lə Səla, 36 Səla e ngon lə Kaynam, Kaynam e ngon lə Arpasadɨ, Arpasadɨ e ngon lə Səm, Səm e ngon lə Nuwe, Nuwe e ngon lə Ləməkɨ, 37 Ləməkɨ e ngon lə Matusaləm, Matusaləm e ngon lə Ənɔkɨ, Ənɔkɨ e ngon lə Yərədɨ, Yərədɨ e ngon lə Malələl, Malələl e ngon lə Kaynam, 38 Kaynam e ngon lə Ənosɨ, Ənosɨ e ngon lə Sətɨ, Sətɨ kɨ ngon lə Adam, Adam kɨ ngon lə Luwə.

4

Su na Jəju

(Mt 4.1-11; Mk 1.12-13)

1 Go NDɨl Luwə tɨ kɨ rosɨ Jəju, Jəju təl ta ba Jurdḛ tɨ re. Təl re nɨngə, NDɨl Luwə ɔr no̰e aw sie dɨlə lo tɨ. 2 Su na-e ndɔ dɔsɔ dɨlə lo tɨ. NDɔ kɨ Jəju ra dɔsɔ kɨn, uso nḛ madɨ al, adɨ ɓo ra-e. 3 No̰o̰ be, su əl-e ə nə: «Re ḭ NGon lə Luwə ə, adɨ mbal kɨn adɨ təl mapa adɨ m-o.» 4 Ə Jəju təl əl-e ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: Dəw a ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨ takul nḛ kuso par al✡.»

5 Su aw kɨ Jəju dɔ lo tɨ taa, ɓa kɨ kəm kɨ kɨndə jɨpɨ, ɔje ko̰ɓe je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ ade oo. 6 Lokɨ ɔje nɨngə, təl əl-e ə nə: «M-a m-adi tɔgɨ dɔ ko̰ɓe je tɨ kɨn kɨ nḛ kɨngə je kɨ me tɨ pətɨ. Tadɔ e nḛ kɨ adi-mi me jim tɨ, nɨngə dəw kɨ mem ndɨgɨ ə m-ade. 7 Re ḭ, ɔsɨ məkəsi nangɨ no̰m tɨ ə, m-a m-adi ba pətɨ tə ya̰i.» 8 Jəju təl əl-e ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “A ɔsɨ məkəsi nangɨ no̰ Ɓaɓe Luwə tɨ ləi, nɨngə e kɨ karne ba par ə a re no̰e tɨ kadɨ ɨgose.”✡»

9 Go tɨ gogɨ, su aw kɨ Jəju Jorijaləm tɨ, aw sie jam dɔ kəy tɨ lə Luwə taa. Lokɨ aw sie taa, nɨngə əl-e ə nə: «Re ḭ NGon lə Luwə ə, ɨyə̰ jii taa osɨ adɨ m-o, 10 tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: Luwə a adɨ ndune malayka je ləne kadɨ tə ɨndəi kəmde goi tɨ. 11 Ɓəy taa, a lai-ni dajide tɨ, mba kadɨ njai tɨgə mbal al✡.» 12 Jəju təl əl-e ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “A na Ɓaɓe Luwə ləi al”.✡» 13 Lokɨ su tɨgə kɨ nḛ na je kɨ kadɨ n-na-n Jəju ɓa, ɔr rɔne gogɨ sa̰y rɔe tɨ. Ɔr rɔne ngɨnə-n dɔkagɨlo kɨ rangɨ.

Jəju ɨlə ngɨrə kɨlə Galile tɨ

(Mt 4.12-17; Mk 1.14-15)

14 Lo kɨn tɨ, Jəju təl Galile. Re kɨ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ NDɨl Luwə tɨ. Tɔ Jəju ɓa kɨ dɔ lo je kɨ no̰o̰ pətɨ. 15 NDo nḛ me kəy kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je. Dɨje pətɨ ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ.

Dɨje kɨ Najarətɨ tɨ mbati taai nḛ ndo lə Jəju

(Mt 13.54-58; Mk 6.1-6)

16 Jəju aw Najarətɨ tɨ, kɨ e ɓe kɨ tɔgɨ tɨ. Təkɨ ɨsɨ ra-n kəte kəte, lokɨ ndɔ taa kə̰ə̰ asɨ nɨngə, Jəju aw kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je. Jəju ḭ taa kadɨ n-tɨdə makɨtɨbɨ. 17 Lokɨ ḭ taa, adi-e makɨtɨbɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay, kɨ kəi. Jəju rɨrə makɨtɨbɨ ka kɨn nɨngə, ɨngə ta kɨ ndangi əi nə:

18 «NDɨl lə Ɓaɓe e dɔm tɨ,

Ɓaɓe kɔtɨ-m kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ njé ndoo je.

Ɓaɓe ɨlə-m kadɨ m-əl dangay je ta tḛḛde kəy dangay tɨ,

Kadɨ m-əl njé kəm tɔ je təkɨ, kəmde a oo lo.

Kadɨ m-taa njé kɨ dɨje ɨsɨ ɨndəi kəmde ndoo m-ɨlə-de taa.

19 Kadɨ m-ɨlə mbḛ ɓal me-majɨ lə Ɓaɓe kɨn.»

20 Go tɨ, Jəju kə makɨtɨbɨ ka kɨn, nɨngə təl-n adɨ nje kɨlə kɨ me kəy tɨ, ə ɨsɨ nangɨ kadɨ əl ta. Dɨje pətɨ kɨ me kəy kaw-naa tɨ ɓuki kəmde kɨ dɔe tɨ.

21 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-de ə nə: «Ta kɨ oi kɨn, tɔl tane dɔsi tɨ ɓone.» 22 Dɨje pətɨ mai najɨ lə Jəju, taa mbḛ me-majɨ kɨ tḛḛ tae tɨ ətɨ-de ɓəl kɨ dum tɔ, adɨ əli-naa əi nə: «Ma, e ngon lə Jɨsəpɨ rɔje tɨ ne al a?» 23 Be ə Jəju əl-de ə nə: «M-gər kadɨ a əli-mi kujɨ ta kɨ ə nə: “Ḭ nje ra dɨje mo̰y, ajɨ rɔi ḭ wa,” kɨn. A əli-mi əi nə: “J-o poy nḛ je pətɨ kɨ ɨra Kapərnayɨm tɨ kɨn, ə ɨra ɓe koji tɨ ne be tɔ adɨ j-o”.» 24 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «M-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ, nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ɓe koje uwe rɔne tɨ majɨ goto. 25 Kɨ rɔjetɨ, dɔkagɨlo tɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Eli, njé ngaw koy je əi ngay *Isɨrayəl tɨ. Nə lokɨ ndi ədɨ dɔnangɨ tɨ al ɓal mɨtə kɨ nusɨ, ə ɓo o̰ kɨ dɔnangɨ pətɨ✡, 26 dəw kare dande tɨ kɨ Luwə ɨlə Eli rɔe tɨ goto. E nje ngaw koy kɨ Sarəpɨta tɨ, dɔnangɨ kɨ Sɨdo̰ tɨ yo ə Luwə ɨlə Eli kɨ rɔe tɨ✡. 27 NJé banjɨ je ka əi ngay Isɨrayəl tɨ dɔkagɨlo tɨ lə Elɨje tɔ, nə e kɨ kare kɨ kadɨ Luwə ɔr banjɨ rɔe tɨ goto. E Nama kɨ Sɨri tɨ yo ə Luwə ɔr banjɨ rɔe tɨ✡.» 28 Lokɨ dɨje kɨ ɨsi gɨn kəy kaw-naa tɨ ooi ta kɨn, wongɨ tɔl-de pətɨ. 29 Lo kɨn tɨ, ḭḭ taai tuwəi Jəju me ɓe bo tɨ kɔ, nɨngə awi sie jam dɔ mbal tɨ kɨ ɨndəi ɓe bo tɨ. Awi sie tɨ mba kadɨ n-suri-e n-ləi-e n-tɔli-e kɔ. 30 Nə Jəju ur dande tɨ aw.

Dɨngəm kɨ ndɨl kɨ majal ra-e

(Mk 1.21-28)

31 Jəju aw Kapərnayɨm tɨ, kɨ e ɓe bo kɨ dɔnangɨ Galile tɨ. Jəju ndo nḛ dɨje ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ. 32 Nḛ ndo lie ətɨ dɨje ɓəl kɨ dum. Ətɨ-de ɓəl kɨ dum tadɔ əl ta kɨ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ. 33 Nɨngə, dəw madɨ kare kɨ ndɨl kɨ majal ra-e, ɨsɨ me kəy kaw-naa tɨ ləde no̰o̰, no̰ kɨ ndune kɨ bo ə nə: 34 «Jəju kɨ Najarətɨ, ri ə ɨge rɔje tɨ ə? Ɨre mba kadɨ ɨtujɨ-je a? M-gər-i majɨ: ḭ kɨ Kay njay lə Luwə.» 35 Jəju ndangɨ ndɨl kɨ majal kɨ tɔgɨne ə nə: «Utɨ tai, ə ɨtḛḛ kɔ rɔ dɨngəm tɨ kɨn.» Lo kɨn tɨ, ndɨl kɨ majal bi dɨngəm ɨle dande tɨ, nɨngə tḛḛ rɔe tɨ kɨ kanjɨ kade ko̰. 36 Nḛ kɨn ətɨ dɨje pətɨ ɓəl, adɨ dəji-naa ta dande tɨ əi nə: «Ta kɨn e ta kɨ ban ə ətɨ ɓəl be ə? Dəw kam aw kɨ tɔgɨ ko̰ɓe dɔ ndɨl je tɨ kɨ majal, ndangɨ-de kɨ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ adɨ tḛḛi kɔ!» 37 E be ə, tɔɓa lə Jəju sane kɨ dɔnangɨ kɨ no̰o̰ pətɨ.

Jəju adɨ rɔ nga njé mo̰y je ngay

(Mt 8.14-17; Mk 1.29-34)

38 Lokɨ Jəju ḭ kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, aw me kəy tɨ lə Sɨmo̰. Məm Sɨmo̰ kɨ dəne, mo̰y ra-e, rɔe tɨngə ngay. Be ə, əli Jəju kadɨ ra nḛ madɨ mbata tɨ lie. 39 Jəju rugɨ rɔne dɔe tɨ, ndangɨ rɔ kɨ tɨngə ngay ka kɨn adɨ ɨyḛ. Kalangɨ ba go tɨ, məm Sɨmo̰ ḭ taa ra nḛ kuso adɨ-de.

40 Lo sɔlɔ, ta kadɨ kur tɨ, dɨje pətɨ kɨ awi kɨ dɨje kɨ mo̰y je kɨ dangɨ dangɨ rai-de, rəi səde rɔ Jəju tɨ. Jəju ɨndə jine dɔde tɨ kare kare pətɨ adɨ ɨngəi rɔ nga. 41 NDɨl je kɨ majal ka tḛḛi rɔ dɨje tɨ ngay kɨ no̰ tade tɨ əi nə: «Ḭ NGon lə Luwə!» Nə Jəju ɨndə tɔgɨ dɔde tɨ, adɨ-de ta rəbɨ kadɨ əli ta al, tadɔ gəri-e ɓətɨ kadɨ e Kɨrɨsɨ.

Jəju ɨlə mbḛ Poy ta kɨ Majɨ me kəy kaw-naa je tɨ

(Mk 1.35-39)

42 Lokɨ lo ti, Jəju tḛḛ me ɓe bo tɨ aw dɨlə lo tɨ. Kosɨ dɨje ngay sangi-e, awi ɨngəi-e. Lokɨ ɨngəi-e, ndɨgi kadɨ n-uwəi-e nangɨ rɔde tɨ kadɨ tə aw lo al. 43 Nə Jəju əl-de ə nə: «Sɔbɨ kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə ndəgɨ ɓe bo je tɨ tɔ, tadɔ e kɨ mbata ta kɨn ə Luwə ɨlə-m.» 44 E be ə, Jəju ɨlə-n mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ me kəy kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je dɔnangɨ Jude tɨ.

5

Dɨje kɨ dɔsa̰y kɨ Jəju ɓar-de

(Mt 4.18-22; Mk 1.16-20; Ja̰ 21.1-11)

1 NDɔ kare, Jəju e ɓasi kadɨ ba bo tɨ kɨ Gənəjarətɨ tɨ. Kosɨ dɨje uwəi-naa gəi gɨde mba kadɨ n-ooi ta lə Luwə. 2 Lo kɨn tɨ, Jəju oo to je joo kɨ ɨsi ngangɨ ba tɨ. Əi to je kɨ njé ndo̰ je kɨ me tɨ ɨndəi-de ə awi a togi bandɨ je ləde. 3 Jəju al me to tɨ kɨ kare kɨ e ya̰ Sɨmo̰, nɨngə əl Sɨmo̰ ade ɨyə̰ ngangɨ ba ə aw kɨ dana ndə̰y. Go tɨ, Jəju ɨsɨ nangɨ me to tɨ ndo nḛ kosɨ dɨje. 4 Lokɨ əl ta oy nɨngə, əl Sɨmo̰ ə nə: «Aw kɨ dana lo kɨ man u tɨ, ə ɨləi bandɨ je ləsi ɨndo̰i kanjɨ je.» 5 Sɨmo̰ təl əl-e ə nə: «Ɓaɓe, j-ɨlə bandɨ ndɔ bɨtɨ lo ti, nə kanjɨ kare ka j-ɨngə al. Nə təkɨ e ḭ ə ɨdəjɨ-m, m-a m-ɨlə bandɨ təkɨ əl-m.» 6 Lokɨ ɨləi bandɨ je ləde, ɔyi kanjɨ kɔy kɨ to ɓəl, adɨ bandɨ je ləde ka ge gangɨ. 7 Lo kɨn tɨ, dəji madɨde je kɨ əi me to tɨ kɨ nungɨ kadɨ rəi rai səde. Madɨde je rəi, adɨ ɔyi kanjɨ ka kɨn rosɨ to je kɨ joo. Kanjɨ rosɨ to je adɨ to je awi tə ndui man. 8 Lokɨ Sɨmo̰ oo nḛ kɨn, osɨ, ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰ Jəju tɨ əl-e ə nə: «Ɓaɓe, ɔsɨ rɔi ngərəngɨ rɔm tɨ, tadɔ mi nje ra majal.» 9 Sɨmo̰ kɨ made je kɨ əi sie, ɓəl rade ɔjɨ-n go kanjɨ kɨ ɔyi me bandɨ tɨ to ɓəl ngay. 10 Jakɨ kɨ Ja̰ kɨ ngan lə Jəbəde kɨ əi kɨ Sɨmo̰ ka ɓəl rade tɔ. Ə Jəju əl Sɨmo̰ ə nə: «Adɨ ɓəl rai al, kaw kɨ kəte no̰o̰, e dɨje ngata ə a ɨsa-de.» 11 Lo kɨn tɨ, təli rəi kɨ to je ngangɨ ba tɨ, nɨngə ɨyə̰i nḛ je pətɨ ə uni go Jəju tə njé ndo je lie.

Jəju nga nje banjɨ kare

(Mt 8.1-4; Mk 1.40-45)

12 NDɔ kɨ rangɨ, Jəju e me ɓe bo tɨ kare, nɨngə dɨngəm kare kɨ banjɨ ra-e tḛḛ no̰o̰ re. Lokɨ oo Jəju nɨngə, osɨ kɨ ta kəmne nangɨ no̰e tɨ, no̰ kɨ dɔe tɨ ə nə: «Ɓaɓe, re ɨndɨgɨ ə a adɨ banjɨ ləm ur, kadɨ rɔm ay njay.» 13 Jəju ɨlə jine ɔde-n nɨngə əl-e ə nə: «M-ndɨgɨ, ə kadɨ banjɨ ləi ur, adɨ rɔi ay njay.» Ɓa ta naa tɨ no̰o̰ par ə banjɨ ur, adɨ rɔe ay njay. 14 Go tɨ, Jəju ade ndune kadɨ əl tae dəw madɨ al, nɨngə əl-e ə nə: «NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare yo ə aw ɔje rɔi, nɨngə adɨ kadɨ-kare təkɨ ndu-kun tɨ lə *Mojɨ dəjɨ-n✡. Ɨra be mba kadɨ gəri təkɨ banjɨ ləi ur adɨ ɨngə rɔ nga.»* 15 Tɔɓa lə Jəju sane kɨ lo lo adɨ dɨje rəi kosɨ kosɨ mba kadɨ n-ooi ta lie je kadɨ ajɨ-n-de dɔ mo̰y je tɨ ləde je. 16 Nə Jəju ɔr rɔne aw lo je tɨ kɨ to dɨlə mba kəl ta kɨ Luwə.

Jəju nga dəw kɨ nje rɔ koy njururu

(Mt 9.1-8; Mk 2.1-12)

17 NDɔ kare Jəju ɨsɨ ndo nḛ dɨje nɨngə, *Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je ɨsi dan dɨje tɨ no̰o̰ tɔ. Dɨje ḭḭ kɨ ngan ɓe je pətɨ kɨ dɔnangɨ Galile tɨ, kɨ dɔnangɨ Jude, kɨ ɓe bo Jorijaləm. Ɓaɓe ɔjɨ tɔgɨne me kajɨ njé mo̰y je tɨ. 18 Lo kɨn tɨ, dɨje madɨ oti dəw kare kɨ rɔe oy njururu, me nḛ kotɨ njé mo̰y je tɨ, rəi sie rɔ Jəju tɨ. Sangi rəbɨ kadɨ n-awi sie kəy n-ɨləi-e no̰ Jəju tɨ. 19 Nə gəri rəbɨ kɨ kadɨ awi sie al, tadɔ dɨje əi ngay. Be ə, ali taa, rai bole dɔ kəy tɨ nɨngə, ɨləi nje mo̰y kɨ nḛ kotɨ njé mo̰y je, ɨləi-e dan kosɨ dɨje tɨ no̰ Jəju tɨ. 20 Lokɨ Jəju oo kadɨ-me ləde nɨngə, əl dɨngəm ə nə: «Majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ.» 21 NJé ndo ndu-kun je lə Luwə kɨ Parɨsɨ je ɨləi rɔde məri ta nɨngə əli əi nə: «Dəwe kam e na̰ ə əl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ be ə? Luwə kɨ karne ba par ə asɨ kɨyə̰ go majal je lə dɨje kɔ, dəw kɨ rangɨ goto.» 22 Jəju gər mər ta je ləde kɨ mede tɨ adɨ əl-de ə nə: «Ra ban ə ɨsɨ ɨməri ta je kɨ be kɨn mesi tɨ ə? 23 Kəl dəw kə nə: “Majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ” ɓa nga̰ ngay al ə se, kəl-e kə nə: “Ḭ taa ə ɨnjɨyə” ɓa nga̰ ngay al ə? 24 Re e be ɓa, m-a m-ɔjɨ səi təkɨ mi NGon Dəw, m-aw kɨ tɔgɨ dɔnangɨ tɨ ne, mba kadɨ m-ɨyə̰-n go majal je lə dɨje kɔ.» Nɨngə, Jəju əl nje rɔ koy njururu ə nə: «Ḭ taa, un tuwə ləi, ə aw ɓe.» 25 Ta naa tɨ no̰o̰, dɨngəm ka kɨn ḭ taa ta kəm dɨje tɨ pətɨ, un tɨrə kɨ kəte to tɨ, ə tḛḛ aw ɓe kɨ kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ tane tɨ. 26 Dɨje pətɨ, nḛ kɨn ətɨ-de ɓəl adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. Ɓəl rosɨ mede adɨ əli əi nə: «J-o nḛ kɨ mba ɓone.»

Jəju ɓar Ləbi

(Mt 9.9-13; Mk 2.13-17)

27 Go tɨ Jəju tḛḛ nɨngə yə oo dəw kare kɨ nje taa la-mbə kadɨ njé ko̰ɓe je kɨ ɓari-e nə *Ləbi, ɨsɨ me kəy taa la-mbə tɨ. Lokɨ oo Ləbi nɨngə əl-e ə nə: «Un gom.» 28 Nɨngə Ləbi ɨyə̰ nḛ je pətɨ, ə ḭ taa un go Jəju.

29 Go tɨ, Ləbi ra nḛ kuso kɨ bo ngay me kəy tɨ ləne, ɓar-n Jəju. Lo nḛ kuso tɨ kɨn, njé taa la-mbə je, kɨ ndəgɨ dɨje kɨ rangɨ əi səde tɨtɨ no̰o̰. 30 *Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je ɓai ta, əli njé ndo je lie əi nə: «Ra ban ə ɨsɨ usoi nḛ je, a̰yḭ-naa je kɨ njé taa la-mbə je, kɨ njé ra majal je ə?» 31 Jəju un ta əl-de ə nə: «E dɨje kɨ njé mo̰y je ə a sangi dəw kɨ nje ra mo̰y, ɓɨ e njé rɔ nga je ə a sangi dəw kɨ nje ra mo̰y, al. 32 Nɨngə, m-re mba ɓar dɨje kɨ dana al, nə m-re mba dɨje kɨ njé ra majal je yo mba kadɨ ɨyə̰i kɨlə rade je kɨ majal.»

Jəju əl ta kɨ dɔ kɔgɨ rɔ nḛ kuso tɨ

(Mt 9.14-15; Mk 2.18-20)

33 NJé kɨ madɨ je əli Jəju əi nə: «Taa taa, njé ndo je lə Ja̰ Batɨsɨ əi kɨ njé ndo je lə *Parɨsɨ je ɨsɨ ɨyə̰i ta nḛ kuso, taa ɨsɨ əli ta kɨ Luwə tɔ, ə njé kɨ ya̰i je, ɨsɨ usoi nḛ je, a̰yḭ-naa man je.» 34 Ə Jəju əl-de ə nə: «A asi kadɨ ɔgi dɨje kɨ ɓari-de lo nḛ kuso taa-naa tɨ kuso nḛ a? Dɔkagɨlo kɨ nje taa dəne ɨsɨ-n səde naa tɨ kɨn, a asi kɔgɨ-de kuso nḛ al.» 35 NDɔ je a rəi no̰o̰ kadɨ a uni-e tade tɨ nɨngə tə, a ɨyə̰i ta nḛ kuso.

Nḛ ndo lə Jəju aw naa tɨ kɨ kɔkɨ nḛ ndo lə Parɨsɨ je al

(Mt 9.16-17; Mk 2.21-22)

36 Jəju əl-de kujɨ ta kare ə nə: «Dəw a gangɨ ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ kadɨ ɨlə-n kəm e kɨ kɔke al. Re e be ə, kɨbɨ kɨ sɨgɨ a e kɨ gangɨ kɔ, nɨngə ta kɨbɨ kɨ sɨgɨ ka kɨn uwəi naa kɨ kɨ kɔke al ɓəy tɔ, adɨ joo pu təl nḛ kɨ tujɨ. 37 Taa, dəw a un kasɨ kandɨ nju kɨ kɨ ḭ al ɓəy utɨ me mbu nda je tɨ kɨ kɔke al. Re e be nɨngə, lokɨ kasɨ a ḭ ɓa mbu nda je a ndui, kadɨ kasɨ lo kɔ. Nɨngə mbu nda je təli nḛ kɨ tujɨ kɔ. 38 Be ə, re kasɨ kandɨ nju ḭ al ɓəy ɓa, majɨ kadɨ mbu nda je əi kɨ sɨgɨ taa. 39 Lokɨ dəw a̰y kasɨ kandɨ nju kɨ ḭ nɨngə, a ge e kɨ ḭ al ɓəy al ngata. Tadɔ dɨje əli əi nə: “Kasɨ kɨ ḭ ə majɨ”.»

6

Ta lə Jəju dɔ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ

(Mt 12.1-8; Mk 2.23-28)

1 NDɔ kare, Jəju ɨndə də me ndɔr gəme je tɨ. E ndɔ taa kə̰ə̰ lə *Jɨpɨ je. Nɨngə, njé ndo je lie kɨ əi sie, gangi dɔ ko je jide tɨ, təmi usoi. 2 Ə *Parɨsɨ je madɨ əli-de əi nə: «Ra ban ə ɨrai nḛ kɨ kadɨ dəw ra ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al be ə?✡» 3 Jəju əl-de ə nə: «Ɨtɨdəi nḛ kɨ ngar *Dabɨdɨ ra lokɨ ɓo ra-de kɨ dɨje kɨ goe tɨ kɨn al bɨtɨ a? 4 Dabɨdɨ ur me kəy tɨ lə Luwə, un mapa kɨ dɨje adi Luwə kadɨ-kare tɨ uso✡, nɨngə təl-n adɨ dɨje kɨ goe tɨ usoi tɔ. Usoi mapa kɨ e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je par ə usoi✡.» 5 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Mi *NGon dəw m-aw kɨ tɔgɨ dɔ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ.»

Jəju adɨ rɔ nga dɨngəm kɨ jie oy njururu

(Mt 12.9-14; Mk 3.1-6)

6 *NDɔ taa kə̰ə̰ kɨ rangɨ, Jəju aw kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, ndo nḛ dɨje. Nɨngə dɨngəm kare kɨ ji ko̰e oy njururu, e me kəy kaw-naa tɨ no̰o̰. 7 NJé ndo ndu-kun je kɨ *Parɨsɨ je ɨsi jəke ɨsɨ ɨndəi kəmde kadɨ n-ooi se Jəju a adɨ dɨngəm kɨn rɔ nga ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ lə Jɨpɨ je wa? E ta bole kɨ ɨsɨ sangi kadɨ n-ɨngəi ɓa n-ɨndəəi ta dɔe tɨ. 8 Nə Jəju gər mər ta je ləde, adɨ əl dɨngəm kɨ jie oy njururu ka kɨn ə nə: «Ḭ taa, a dana ta kəm dɨje tɨ pətɨ.» Dɨngəm ḭ a taa. 9 Nɨngə Jəju təl dəjɨ ndəgɨ dɨje ə nə: «M-dəjɨ səsi m-o, e ri ə majɨ kadɨ dəw ra ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ ə? Kadɨ dəw ra majɨ ə se kadɨ ra majal ə? Kadɨ dəw nagɨ madɨne ta yo tɨ ə se kadɨ ɨyḛ adɨ tujɨ kɔ ə?» 10 Jəju ɨndə kəmne go̰-n-de ba pətɨ, nɨngə əl dɨngəm ka kɨn ə nə: «Ɨsurə jii.» Dɨngəm surə jine, nɨngə jie təl to majɨ kare. 11 Wongɨ tɔl njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je, adɨ əli-naa ta dande tɨ dɔ nḛ tɨ kɨ kadɨ n-rai kɨ Jəju.

Jəju mbətɨ njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo

(Mt 10.1-4; Mk 3.13-19)

12 Me ndɔe je tɨ kɨn, Jəju aw dɔ mbal tɨ mba kəl ta kɨ Luwə. Əl ta kɨ Luwə kondɔ bɨtɨ lo ti. 13 Lokɨ lo ti, Jəju ɓar njé ndo je ləne. Nɨngə mbo̰ njé ndo je tɨ kɨn ə, mbətɨ-de dɔgɨ gɨde e joo, ɓar-de njé kaw kɨlə je. 14 Adɨ e Sɨmo̰, kɨ ɨndə tɔe nə Pɨyər əi kɨ ngokone Andɨre, kɨ Jakɨ, kɨ Ja̰, kɨ Pɨlɨpɨ, kɨ Batɨləmi, 15 kɨ Matɨye, kɨ Tomasɨ, kɨ Jakɨ, kɨ ngon lə Alpe, kɨ Sɨmo̰ kɨ ɓari-e dəw kɨ e mbo̰ njé rɔ mbata kɨngə dɔ lə ɓe ləde tɨ, 16 kɨ Judɨ kɨ ngon lə Jakɨ, taa Judasɨ Isɨkarɨyotɨ kɨ təl nje kun dɔ Jəju tɔ.

Jəju ajɨ njé mo̰y je dan kosɨ dɨje tɨ

(Mt 4.23-25)

17 Jəju ḭ kɨ njé kaw kɨlə je dɔ mbal tɨ re tḛḛ lo tɨ kɨ gɨde asɨ naa majɨ nɨngə, ɨngə kosɨ njé ndo je ləne, kɨ kosɨ dɨje ngay kɨ ḭ dɔnangɨ Jude tɨ je, njé kḭ ɓe bo Jorijaləm tɨ je, njé kḭ ɓe bo je tɨ kɨ kadɨ ba tɨ kɨ Tɨr je kɨ Sɨdo̰ je. Rəi mba koo ta lə Jəju je mba kadɨ ajɨ-de dɔ mo̰y je tɨ ləde je. 18 NJé kɨ ndɨl je kɨ majal yəti angalde ɨngəi rɔ nga tɔ. 19 Nɨngə kosɨ dɨje pətɨ sangi kadɨ n-ɔdi rɔe, tadɔ tɔgɨ madɨ ɨsɨ tḛḛ rɔe tɨ adɨ-de rɔ nga.

Majɨ-kur kɨ kəm-to-ndoo

(Mt 5.1-12)

20 Jəju un kəmne oo-n njé ndo je ləne nɨngə əl-de ə nə:

Səi njé ndoo je, səi njé majɨ-kur, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ya̰si.

21 Səi kɨ ɓo ɨsɨ ra səsi ɓone, səi njé majɨ-kur, tadɔ lo ti ə a ɨndani.

Səi kɨ ɨsɨ no̰i ɓone, səi njé majɨ-kur, tadɔ lo ti ə a kogi.

22 Majɨ-kur e ləsi lokɨ dɨje ɨsɨ mbati səsi, dɨje ɨsɨ tuwəi səsi, dɨje ɨsɨ taji səsi, dɨje ɨsɨ əli ta je kɨ majal dɔsi tɨ, mbata tɨ ləm mi *NGon dəw. 23 NDɔ kɨ nḛ je kɨn tḛḛ dɔsi tɨ ə, majɨ kadɨ ɨrai rɔnəl, ɨtḭḭ bal, tadɔ nḛ kɨgə go jisi e ngay dɔra̰ tɨ. Tadɔ e be ə kade je adii ko̰ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, kəte.

24 Nə səi njé nḛ kɨngə, səi njé kəm-to-ndoo. Səi njé kəm-to-ndoo tadɔ ɨngəi nḛ sɔl me ləsi ngata.

25 Səi kɨ ɓone ɨndani, səi njé kəm-to-ndoo, tadɔ lo ti ə ɓo a ra səsi.

Səi kɨ ɓone ɨsɨ kogi, səi njé kəm-to-ndoo, tadɔ lo ti ə a uwəi ndoo je a no̰i je.

26 Səi kɨ dɨje ɨsɨ əli ta kɨ majɨ majɨ dɔsi tɨ, səi njé kəm-to-ndoo, tadɔ e be ə kade je rai kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ njé ngom je.

NDɨgɨ njé ba̰ je

(Mt 5.39-47)

27 Nɨngə səi kɨ ɨsɨ oi ta ləm, m-əl səsi kadɨ ɨndɨgi njé ba̰ je ləsi, ɨrai majɨ kɨ njé kɨ ɨsɨ ɔsi səsi ta. 28 Ɨnjangi dɔ njé kɨ ɨsɨ mani səsi, ə əli ta kɨ Luwə mbata lə njé kɨ ɨsɨ əli ta je kɨ majal dɔsi tɨ.

29 Re dəw ɨndə dam mbɔi kɨ kare ə, ɨyətɨ dame kɨ nungɨ ade ɨndə ɓəy. Re dəw taa kɨbɨ kɨ ngal ləi ə, ade e kɨ gɔjɨ dɔ tɨ. 30 Dəw kɨ ra kɨ dəji nḛ ə ade, nɨngə dəw taa nḛ ləi ə ɨdəjɨ goe al tɔ. 31 Nḛ je kɨ ɨndɨgi kadɨ dɨje rai adi səsi kɨn ə, ɨrai kae tɨ wa kɨn adi-de tɔ. 32 Kɨn ə ɨndɨgi njé kɨ ndɨgi səsi tɔ par ə, oyo ri ə kadɨ dəw ra səsi ə? Dəw a ra səsi oyo al, tadɔ njé ra majal je ka ndɨgi njé kɨ ndɨgi-de tɔ. 33 Kɨn ə ɨrai majɨ kɨ njé kɨ rai səsi majɨ par nɨngə, oyo ri ə kadɨ dəw ra səsi ə? Dəw a ra səsi oyo al, tadɔ njé ra majal je ka rai təkɨ ɨrai kɨn be tɔ. 34 Kɨn ə adi njé kɨ ɨgəri majɨ kadɨ a ugəi səsi ɓangɨ par ə tunəi səsi nḛ nɨngə, oyo ri ə kadɨ dəw ra səsi ə? Dəw a ra səsi oyo al, tadɔ njé ra majal je ka, adi njé kɨ gəri majɨ kadɨ a ugəi-de kɔr nḛ ləde gogɨ par ə tunəi-de nḛ tɔ. 35 Majɨ kadɨ ɨndɨgi njé ba̰ je ləsi, ɨrai majɨ kɨ no̰o̰ par, ə adi dɨje tunəi səsi nḛ kɨ kanjɨ kadɨ ɨndəi mesi dɔ kɨnge tɨ gogɨ. E be ə a ɨngəi nḛ kɨgə go ji kɨ bo, taa a səi ngan lə nje kɨsɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ tɔ. Tadɔ e nje ra majɨ kɨ dɨje kɨ gəri ra oyo al kɨ dɨje kɨ nje me majal.

Ɨgangi ta dɔ dɨje tɨ al

36 Majɨ kadɨ səi njé ra majɨ kɨ ngay təkɨ Bawsi Luwə e-n nje ra majɨ kɨ ngay kɨn be tɔ. 37 Ɨgangi ta dɔ dəw tɨ al, nɨngə Luwə a gangɨ ta dɔsi tɨ al tɔ. Uwəi dəw kɨ ta al, nɨngə Luwə a uwə səsi kɨ ta al tɔ. Ɨyə̰i go majal lə dəw kɔ, nɨngə Luwə a ɨyə̰ go majal ləsi kɔ tɔ. 38 Adi, ə Luwə a adɨ səsi tɔ. Luwə a ɓukɨ posɨ kɨbɨ tɨ ləsi kadɨ rosɨ majɨ: a yəkɨ, mbɨsɨ dɨgɨ dɨgɨ, ɓukɨ kadɨ rosɨ re puu kɔ. Tadɔ go rəbɨ kɨ ɨgangii ta dɔ dɨje kɨn ə Luwə a gangɨ-n ta dɔsi tɨ tɔ.

39 Nɨngə Jəju təl əl-de ta kare me kujɨ ta tɨ ɓəy ə nə: «NJe kəm tɔ a ndɔr nje kəm tɔ madɨne ban ə? A ndɔr-e al, tadɔ re ndɔr-e ə a osi joo pu me ɓe tɨ. 40 NJe ndo ɨtə nje ndo-e nḛ al, re e nje ndo kɨ ɓae ndo-e nḛ bərəre bərəre majɨ nɨngə, a to tə ɓane be.

41 «Ra ban be ə, o burɨm wale kɨ to kəm ngoko̰i tɨ yo, ə o kagɨ kɨ boy kɨ to ya̰i tɨ ḭ wa kɨn al ə? 42 Kagɨ kɨ boy kɨ to kəmi tɨ ḭ wa kɨn o al nɨngə, kɨ go rəbɨ kɨ ban ə a asɨ kadɨ əl ngoko̰i ə nə: “NGokom, adɨ m-un burɨm wale kɨ to kəmi tɨ kɨn,” ə? Ḭ nje kədɨ kəm dɨje, un kagɨ kɨ boy kɨ kəmi tɨ kɨn nɨngə tə, a o lo ay njay kadɨ un-n burɨm wale kɨ kəm ngoko̰i tɨ.

Kagɨ kɨ kande

(Mt 7.16-20; 12.33-35)

43 «Kagɨ kɨ majɨ kɨ kadɨ a andɨ kandɨ kɨ majal goto, taa kagɨ kɨ majal kɨ kadɨ a andɨ kandɨ kɨ majɨ ka goto tɔ. 44 E kɨ kandɨ kagɨ kɨ sɔbɨ dɔ kage kɨn ə a gəri-e-n. Dəw a ɨjə kandɨ mbay-kote dɔ kon pa tɨ al, taa dəw a ɨjə kandɨ nju dɔ kon bər tɨ al tɔ. 45 Dəw kɨ majɨ, kɨlə rae tḛḛ me nḛ ra tɨ kɨ majɨ kɨ uwə mee. Nɨngə dəw kɨ majal, kɨlə rae tḛḛ me nḛ ra tɨ kɨ majal kɨ uwə mee tɔ. Tadɔ e nḛ je kɨ rosɨ me dəw kɨn ə ɨsɨ tḛḛ tae tɨ.

Təl rɔ go ndu tɨ

(Mt 7.24-27)

46 «Ra ban ə ɨɓari-mi “Ɓaɓe, Ɓaɓe”, ə ɨrai nḛ kɨ m-əl səsi al ə? 47 Dəw kɨ ra kɨ re rɔm tɨ, oo ta ləm, ə təl rɔne go tɨ nɨngə, e dəw kɨ to tə dəw kɨ m-a m-əl səsi ta lie kam be. 48 To tə dəw kɨ nje ra kəy, kɨ ur ɓe dɔ dii tɨ adɨ əbɨ majɨ, ɓəy taa, ɨndə gɨn kəy tɨ kɨn be. Lokɨ man ḭ nɨngə, man ko̰ lo re un kəy ka kɨn, nə asɨ kadɨ tɔ kəy ka kɨn al, tadɔ ɨndə adɨ nga̰ majɨ. 49 Nə dəw kɨ oo ta ləm, ə təl rɔne go tɨ al, to tə dəw kɨ ɨndə kəy ləne dɔnangɨ tɨ taa ne kare, kɨ kanjɨ kur ɓe kɨndə gɨne tɨ be. Lokɨ man ko̰ re un kəy ka kɨn nɨngə, ndə̰y ba ɓəy par ə kəy budɨ nangɨ mur mur kɔ.»

7

Jəju ajɨ ngon nje kɨlə lə kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je kɨ ɓu

(Mt 8.5-13)

1 Lokɨ Jəju əl ta je kɨn pətɨ kosɨ dɨje ɓa, ɔtɨ aw Kapərnayɨm tɨ. 2 Me ɓe tɨ kɨn, dəw kare kɨ nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu, aw kɨ ngon nje kɨlə ləne kare kɨ e mo̰y, to ta koy tɨ. Nɨngə e ngon nje kɨlə kɨ ɓae ge ta lie ngay. 3 Be ə, lokɨ kɨ bo lə asɨgar je ka kɨn oo ta lə Jəju nɨngə, ɨlə ngatɔgɨ je madɨ, kɨ əi ngatɔgɨ lə *Jɨpɨ je, adɨ-de awi ɨngəi Jəju kadɨ dəji-e adɨ re səde ajɨ ngon nje kɨlə ləne kɨn. 4 Lokɨ rəi ɨngəi Jəju nɨngə, no̰i dɔe tɨ kɨ nja naa tɨ naa tɨ əi nə: «Dɨngəm kɨn, e dəw kɨ asɨ kadɨ ɨra sie me nḛ dəjɨ tɨ lie kɨn, 5 tadɔ ndɨgɨ-je je Jɨpɨ je ngay, taa e e tɔ ə ra kəy kaw-naa ləje adɨ-je.» 6 Ə Jəju ɔtɨ aw səde. Awi, ə lokɨ ɨndəi dɔ kəy ɓasi nɨngə, kɨ bo lə asɨgar je ka kɨn ɨlə madɨne je madɨ adɨ awi əli Jəju əi nə: «Ɓaɓe, ɨtapɨ rɔi al, tadɔ mi m-asɨ kadɨ ɨndə njai ta kəy tɨ ləm al. 7 E mbata kɨn ə, mi wa m-aw-n kɨ rɔm rɔi tɨ al. NGa nɨngə, m-dəji kadɨ əl ta kare par ə ngon nje kɨlə ləm a ɨngə rɔ nga. 8 M-əl be tadɔ, mi kɨ dɔm mi gɨn tɔgɨ tɨ lə njé kɨ dɔm tɨ, nɨngə m-aw kɨ asɨgar je kɨ əi gɨn tɔgɨ tɨ ləm tɔ. Adɨ re m-əl asɨgar kare m-ə nə: “Aw!” ɓa aw; kɨn ə m-əl kɨ nungɨ m-ə nə: “Ɨre!” ɓa re; kɨn ə m-əl ngon nje kɨlə ləm m-ə nə: “Ɨra nḛ kɨ be!” ɓa ra nḛe kɨn tɔ.»

9 Lokɨ Jəju oo ta je kɨn ɓa, pɨtɨ kɨ bo lə asɨgar je ka kɨn, nɨngə təl kəmne kɨ dɔ kosɨ dɨje tɨ kɨ a njɨyəi goe tɨ, əl-de ə nə: «Adɨ m-əl səsi, ko kadɨ-me kɨ be kɨn, dɔnangɨ kɨ *Isɨrayəl tɨ wa ka m-ɨngə al ɓəy.» 10 Lokɨ njé kaw kɨlə je əi nə n-təli ɓe nɨngə yə ɨngəi ngon nje kɨlə ka kɨn, rɔe nga adɨ ɨsɨ kare.

Jəju adɨ ngon basa kɨ Nayɨm tɨ tɔsɨ ndəl

11 Jəju ɔtɨ no̰o̰ aw ɓe bo tɨ kɨ tɔe nə Nayɨm. *NJé ndo je lie kɨ kosɨ dɨje ngay uni goe awi sie. 12 Lokɨ rəi tḛḛi ɓasi kɨ ta rəbɨ kɨ ur kɨ me ɓe tɨ ka kɨn nɨngə, dɨje ɨsɨ awi kɨ dəw kɨ oy kadɨ dɨbi-e. Dəw kɨ oy ka kɨn e ngon lə dəne kɨ nje ngaw koy kare be. E ngone kɨ dɨngəm kɨ kare ba be, adɨ kosɨ dɨje ngay kɨ me ɓe tɨ, ɨsɨ dani dəne ka kɨn lo dɨbɨ ngone tɨ. 13 Lokɨ Jəju o dəne ka kɨn nɨngə, kəm ko̰ ra-e ngay mbata tɨ lə dəne ka kɨn, adɨ əl-e ə nə: «Ɨno̰ al.» 14 Jəju aw kadɨ kəsɨ yo tɨ, ɨlə jine ɔdɨ-n. NJé kotɨ nɨn je ai nangɨ, ɓa Jəju əl ə nə: «Basa, m-əli kadɨ ḭ taa!» 15 Nɨngə nje koy ḭ ɨsɨ taa, ə ɨlə ngɨrə kəl ta. Jəju təl ule ji ko̰e tɨ. 16 Dɨje pətɨ, nḛ je kɨn ətɨ-de ɓəl, adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ əi nə: «NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kare kɨ bo tḛḛ danje tɨ ne: Luwə re ra kɨ dɨje ləne.» 17 Nḛ kɨ ra nḛ kɨn, poye rosɨ dɔnangɨ kɨ Jude tɨ pətɨ kɨ ngan ɓe je kɨ gəi gɨde.

Ja̰ Batɨsɨ dəjɨ ta kɨ dɔ Jəju tɨ

(Mt 11.2-6)

18 *NJé ndo je lə Ja̰ ɔri-e poy nḛ kɨ ra nḛ kɨn adi-e oo, ə Ja̰ ɓar njé ndo je ləne joo, 19 ɨlə-de rɔ Ɓaɓe tɨ adɨ dəji-e əi nə: «Ḭ ə ḭ dəw kɨ Luwə mbəte, kɨ sɔbɨ kadɨ a re ka kɨn ə se, e nay no̰o̰ ɓəy kadɨ tə jɨ ngəm tae ə?» 20 Lokɨ rəi tḛḛi rɔ Jəju tɨ, əli-e əi «E Ja̰ Batɨsɨ ə ɨlə-je kɨ rɔi tɨ kadɨ jɨ dəji se “ḭ ə ḭ dəw kɨ Luwə mbəte, kɨ sɔbɨ kadɨ a re ka kɨn ə se, e nay no̰o̰ ɓəy kadɨ tə jɨ ngəm tae wa?”»

21 Dɔkagɨloe tɨ wa kɨ ɨsɨ dəji-e ta kɨn, Jəju ɨsɨ ajɨ njé mo̰y je ngay nɨm, njé mətɨ je nɨm, ɨsɨ tuwə ndɨl je kɨ majal dɔ dɨje tɨ nɨm, taa adɨ njé kəm tɔ je ngay ooi lo nɨm tɔ. 22 Nɨngə ɨlə njé kɨlə je tɨ lə Ja̰ ə nə: «Awi əli Ja̰ nḛ je kɨ oi kɨ mbisi je, kɨ kəmsi je kɨn: NJé kəm tɔ je ooi lo, njé mətɨ je njɨyəi majɨ, njé banjɨ je ɨngəi rɔ nga, njé mbi bəy je ooi ta, njé koy je ḭḭ taa lo koy tɨ, taa njé ndoo je ka, e kɨ kɨlə-de mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɔ. 23 Majɨ-kur e lə dəw kɨ m-təl gɨn kosɨ lie, al.»

Jəju əl ta kɨ dɔ Ja̰ tɨ

(Mt 11.7-11)

24 Lokɨ njé ndo je lə Ja̰ təli awi, Jəju ɨlə ngɨrə kəl kosɨ je ta kɨ dɔ Ja̰ tɨ ə nə: «E ri ə awi ɨsɨ oi dɨlə lo tɨ ə? E gakɨra kɨ nəl ɨsɨ aw sie kɨ yo je, kɨ ne je kɨn a? 25 A re e e al ə, e ri wa bangɨ awi ɨsɨ oi ə? E dəw kɨ ɔ kɨbɨ kɨ ndole ngay ɓa awi oi-e ma? NGa njé kɨ ɔi kɨbɨ je kɨ gate e ngay ka, ɨsi lo je tɨ kɨ sɔl lum, ɨsi me kəy je tɨ kɨ boy kɨ ngar je ɨsi tɨ. 26 Ə se e ri wa ə awi oi wa? E nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ə awi oi-e ma? Re e e ə, m-əl səsi m-ə nə oyo, e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ɨtə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ɓəy. 27 E e ə makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta kɨ dɔe tɨ kəte ə nə: “M-a m-ɨlə kɨ nje kaw kɨlə ləm kəte kadɨ ra go rəbɨ no̰i tɨ✡.” 28 Nɨngə adɨ m-əl səsi, dan dɨje tɨ pətɨ kɨ dəne je oji-de kɨn, dəw kɨ bo ɨtə Ja̰ goto. Nə kɨ ɓasɨne kɨn, dəw kɨ e kɨ du ngay me ɓeko̰ tɨ lə Luwə bo ɨte. 29 Dɨje pətɨ kɨ ooi ta lie, naa tɨ kɨ njé taa la-mbə je gəri kadɨ Luwə ra nḛ kɨ dana, adɨ adi Ja̰ ra-de batəm. 30 Nə *Parɨsɨ je kɨ njé ndo ndu-kun je ɔsi nḛ kɨ Luwə ɨndə dɔe dana mbata tɨ ləde ngərəngɨ, adɨ mbati kadɨ Ja̰ ra-de batəm. 31 M-o dəw kɨ kadɨ m-un-e m-ɔjɨ-n dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn al. Toi tə na̰ wa ka m-gər al. 32 M-a m-ə nə toi tə ngan je kɨ du kɨ ɨsi ta mbalo tɨ, ɓari-naa kɨ yo je, kɨ ne je əi nə: “Jɨ kɔl nal kadɨ ɨndamii, ə ɨmbati ndam, j-osɨ pa yo kadɨ ɨno̰i, ə ɨmbati no̰.” 33 E be ə, Ja̰ Batɨsɨ re, ə uso mapa al nɨm, a̰y kasɨ nju al nɨm ɓa, əli əi nə: “Dɔe majal.” 34 NGa ə, mi *NGon dəw m-re, ə m-uso nḛ je, m-a̰y man je ɓa, səi əli əi nə: “Mi nje kuso nḛ kədɨ, mi nje ka̰y nḛ, mi madɨ njé taa la-mbə je, kɨ njé ra majal je,” ɓəy tɔ! 35 Nə ngan lə Luwə pətɨ kɨ ndɨgi gosɨ lie, gəri kadɨ gosɨ lie e gosɨ kɨ dana.»

Jəju aw me kəy tɨ lə Parɨsɨ kare kɨ ɓari-e nə Sɨmo̰

36 Parɨsɨ kare ɓa Jəju kadɨ aw uso səne ne. Be ə, Jəju aw ɨsɨ sie ta nḛ kuso tɨ. 37 Lo kɨn tɨ, dəne kare kɨ me ɓe tɨ kɨn tḛḛ no̰o̰ re. E dəne kɨ nje ra kaya, ə gər kadɨ Jəju ɨsɨ ɓe lə Parɨsɨ kɨ ɓari-e Sɨmo̰ kɨn no̰o̰, ɨsɨ uso nḛ. Dəne re kɨ ku mbal kɨ ɓari-e albatɨr kɨ yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ rosɨ. 38 Re ɨsɨ go Jəju tɨ, njae tɨ, ɨsɨ no̰, nɨngə yo̰m nja Jəju kɨ man kəmne, ɓa bɔr kɨ bɨsɨ dɔne. Go tɨ, təl tɔn nja Jəju, ɓa ɓukɨ yɨbɨ tɨ ka kɨn. 39 Lo kɨn tɨ, Parɨsɨ kɨ ɓa Jəju ɓe ləne ka kɨn əl mene tɨ ə nə: «Kɨn ə re dɨngəm kɨn e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ təkɨ rɔjetɨ ə, asɨ kadɨ a gər dəne kɨ ɨsɨ ɔde kɨn, asɨ kadɨ a gər kɨlə ra-e je kɨ majal kɨn.» 40 Ə Jəju əl-e ə nə: «Sɨmo̰, m-aw kɨ ta kare ne kadɨ m-əli.» NGa ə Sɨmo̰ ɨlə Jəju tɨ ə nə: «NJe ndo dɨje, əl-m.» 41 Ɓa Jəju əl-e ə nə: «Dɨngəm kare adɨ la dɨje joo, ɨndə kɨrə tɨ. Kɨ kare kadɨ a uge kɨrə kɨ lo kɨlə kɨ ndɔ ɓu mi, ə kɨ nungɨ kadɨ a uge kɨrə kɨ lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ kutɨ mi tɔ. 42 Nə lokɨ asi kadɨ ugəi kɨrə ka kɨn dɔde tɨ al, dɨngəm kɨ nje la ka kɨn ɨyə̰ kɔ kɨ go me-majɨ tɨ adɨ-de joo pu. Ə se dan dɨje tɨ kɨ joo kɨn, e kɨ ra a ndɨgɨ dɨngəm kɨ nje la kɨn ngay ə?» 43 Nɨngə Sɨmo̰ ɨlə Jəju tɨ ə nə: «M-o kadɨ e e kɨ la kɨ dɔe tɨ e ngay ə ɓae ɨyə̰ kɔ kɨn ə a ndɨgɨ nje la kɨn ngay.» Ə Jəju əl-e ə nə: «Ta ləi e ta kɨ rɔjetɨ.»

44 Nɨngə təl kəmne kɨ dɔ dəne tɨ ka kɨn, ɓa əl Sɨmo̰ ə nə: «O dəne kɨn a? M-re ɓe ləi, ə man kɨ kare ka ɨmbəl dɔ njam tɨ al, nə e, yo̰m njam kɨ man kəmne, taa bɔr kɨ bɨsɨ dɔne ɓəy. 45 Ḭ uwə-m kɨ rɔi tɨ jururu al, nə e, lokɨ m-ur kəy nu, ra kɨlə kɔy njam jururu kɨ rɔne tɨ. 46 Ḭ ɨɓukɨ yɨbɨ dɔ njam tɨ al, nə e, ɓukɨ yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ dɔ njam tɨ pɔ pɔ. 47 Be ə, m-a m-əli təkɨ e kɨ go rəbɨ majal je lie kɨ ngay kɨ kɨyə̰ kɨn ə, ɔjɨ-n ndɨgɨ-naa kɨ ətɨ ɓəl kɨn. Nɨngə dəw kɨ majal je lie e kɨ kɨyə̰ go kɔ ngay al, a tɔjɨ ndɨgɨ-naa kɨ ngay al tɔ.» 48 Ɓa Jəju əl dəne ka kɨn ə nə: «Majal je ləi e kɨ kɨyə̰ go kɔ kadi.» 49 Lo kɨn tɨ, dɨje madɨ kɨ ɨsi sie ta nḛ kuso tɨ ɨləi ngɨrə kəl mede tɨ əi nə: «Dəw kɨn e na̰ ə aw bɨtɨ kadɨ ɨyə̰ go majal lə dɨje kɔ ə?» 50 Nə Jəju əl dəne ə nə: «Kadɨ-me ləi aji, aw kɨ lapɨya.»

8

Dəne je kɨ njɨyəi go Jəju tɨ

1 Go tɨ, Jəju aw kɨ ɓe bo je, kɨ ngan ɓe je, əl ta, ɨlə-n mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə. *NJé ndo je lie kɨ dɔgɨ gɨde joo əi sie naa tɨ. 2 Taa, dəne je madɨ kɨ ndɔ kɨ Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal dɔde tɨ kɔ je, e kɨ adɨ-de rɔ nga dɔ mo̰y je tɨ ləde je kɨn ka əi no̰o̰ tɔ. Adɨ e Mari kɨ Magɨdala kɨ ndɔ kɨ Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal sɨri dɔe tɨ kɔ kɨn nɨm, 3 Jan kɨ ne Suja, kɨ e dɨngəm kɨ nje ngəm nḛ lə *Erodɨ kɨn nɨm, Sujan nɨm, taa ndəgɨ dəne je kɨ rangɨ ngay ɓəy tɔ. Əi kɨn ə əi dəne je kɨ njé ra kɨ Jəju kɨ nḛ kɨngə je ləde.

Kujɨ ta kɨ dɔ nje dɨbɨ nḛ tɨ

(Mt 13.1-9; Mk 4.1-9)

4 Kosɨ dɨje kɨ ḭḭ kɨ ɓe bo je kɨ dangɨ dangɨ, kawi-naa kɨ dɔ Jəju tɨ, ə Jəju əl-de kujɨ ta madɨ ə nə: 5 «NJe ndɔr kare aw kadɨ dɨbɨ nḛ, nɨngə dɔkagɨlo kɨ a ɨlə ko nḛ, ka̰ ko je madɨ tosi ngangɨ rəbɨ tɨ, adɨ dɨje njɨyəi dɔ tɨ, yəl je rəi o̰i makɨ. 6 Ka̰ ko je madɨ tosɨ dɔnangɨ njəkɨrə tɨ, adɨ lokɨ mbie je əi nə n-tḛḛi ɓa, təli tuti kurɨm, mbata lo kɨ sɔl kɨ kadɨ ɨləi ngɨrəde tɨ goto. 7 Ka̰ ko je kɨ nungɨ, tosi dan kon je tɨ, adɨ kon je tɔgi səde naa tɨ, təli ndəmi-de mbɔl. 8 Nə ka̰ ko je madɨ, tosi dɔnangɨ tɨ kɨ majɨ, adɨ tɔgi, kandɨde tḛḛ. Dɔe kare andɨ asɨ ɓu, ɓu.» NGa nɨngə, Jəju tɔl dɔ ta ləne kɨn ə nə: «Dəw kɨ aw kɨ mbine mba koo-n dɔ ta ɓa, kadɨ oo dɔ ta kɨn majɨ!»

Gɨn nḛ kɨ Jəju əl-n ta me kujɨ ta tɨ

(Mt 13.10-17; Mk 4.10-12)

9 *NJé ndo je lə Jəju dəji-e əi nə se kujɨ ta kɨn me nə ri wa? 10 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Səi, Luwə tḛḛ kɨ dɔ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lie adɨ ɨgəri, nə ndəge je, nḛ kɨn e kɨ kɔjɨ-de kɨ kujɨ ta, mba kadɨ:

“Re kəmde oo lo majɨ ka, ooi nḛ al,

MBide oo dɔ ta majɨ ka gəri me al”✡.»

Jəju ɔr me kujɨ ta kɨ dɔ nje dɨbɨ nḛ tɨ

(Mt 13.18-23; Mk 4.13-20)

11 Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Kujɨ ta kɨn, me ə to kɨn: ka̰ ko, e ta lə Luwə. 12 E kɨ tosɨ ngangɨ rəbɨ tɨ, e dɨje madɨ kɨ ooi ta lə Luwə, nɨngə su re ɔr ta kɨ oi ka kɨn mede tɨ kɔ, nə tə pa nḛ ta ḭḭ adi mede Jəju kadɨ ḭḭ ɨngəi kajɨ. 13 Ka̰ ko kɨ tosɨ dɔnangɨ njəkɨrə tɨ, əi dɨje kɨ ooi ta lə Luwə ɓa, taai kɨ rɔnəl, nə lo kadɨ ta kɨn ɨlə ngɨrəne mede tɨ nga̰ goto. Adi mede ngon kagɨ lo kɨ ndə̰y be par, nə lokɨ ko̰ je tḛḛ dɔde tɨ ɓa, ɨyə̰i go kadɨ-me ləde kɔ. 14 Ka̰ ko kɨ tosɨ dan kon tɨ, əi dɨje kɨ ooi ta lə Luwə, nə go tɨ, me ka sururu, kɨ nḛ majɨ je, kɨ koo majɨ rɔ kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɔgɨ-de kadɨ tɔgi me kadɨ-me tɨ ləde. 15 Nɨngə ka̰ ko kɨ tosɨ dɔnangɨ tɨ kɨ majɨ, əi dɨje kɨ ooi ta lə Luwə kɨ nga̰mede kɨ majɨ, nga̰me kɨ rɔjetɨ, nɨngə ngəmi mede tɨ, uwəi tɔgɨde ba, adi kandɨ kɨlə ləde tḛḛ.»

Kujɨ ta kɨ dɔ kunjɨ tɨ

(Mk 4.21-25)

16 «Dəw a ɨndə por lambɨ tɨ kadɨ dəbɨ ngo dɔ tɨ al, taa ɨndə gɨn tɨrə tɨ al tɔ. A ɨndə dɔ nḛ tɨ taa, kadɨ dɨje uri kəy ɓa, oi lo kɨ kunje. 17 Tadɔ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ gɨne a tḛḛ al goto, taa nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ a to taga kadɨ dɨje gəri al ka goto tɔ. 18 Majɨ kadɨ uri mbisi majɨ oi dɔ ta kɨ ɨsɨ oi, ɓɨ kadɨ oi kɨ no̰o̰ be al. Tadɔ dəw kɨ aw kɨ nḛ jine tɨ, a adi-e dɔ tɨ ɓəy. Nə dəw kɨ nḛ lie goto, e kɨ ndɨkɨri wa kɨ ɨndə mene dɔ tɨ kɨn ka, a taai jie tɨ wa ɓəy.»

Ko̰ Jəju kɨ ngako̰e je

(Mt 12.46-50; Mk 3.31-35)

19 Ko̰ Jəju kɨ ngako̰e je rəi kadɨ n-ooi-e, nə lo kadɨ tḛḛi rɔe tɨ goto mbata kosɨ dɨje kɨ əi ngay. 20 Ə əli-e əi nə: «O ko̰i je, kɨ ngako̰i je ai taga no̰o̰, a sangi kadɨ n-ooi-ni.» 21 Nɨngə Jəju təl əl-de ə nə: «Kom je, kɨ ngakom je ə əi dɨje kɨ ooi ta lə Luwə, ɓa təli rɔde go tɨ, rai kɨle.»

Jəju ndangɨ nəl adɨ a lo ka tɨ

(Mt 8.18, 23-27; Mk 4.35-41)

22 NDɔ kare, Jəju al me to tɨ əi kɨ njé ndo je ləne, nɨngə əl-de ə nə: «Adɨ jɨ gangi ba j-awi dame tɨ kɨ kare.» Ɓa awi. 23 Lokɨ ɨsɨ ɔsi to ɨsɨ gangi ba kɨn ɓa, Jəju to ɓi makɨ. Ə nəl kɨ bo ngay osɨ dɔ ba tɨ, ra adɨ man rosɨ to, əi ta yo tɨ. 24 Lo kɨn tɨ, njé ndo je rəi kɨ rɔe Jəju tɨ, ndəli-e kɨ no̰ tade tɨ əi nə: «NJe ndo dɨje, NJe ndo dɨje, j-ɨsɨ j-oy!» Lokɨ Jəju ndəl, ndangɨ nəl je kɨ pungɨ man je adɨ təli toi jəke, lo to jɨjɨji. 25 Ɓa təl əl njé ndo je ə nə: «Kadɨ-me ləsi to ra be tɔy ə?» NGa nɨngə ɓəl ra-de, nḛ kɨn ətɨ-de ɓəl ngay, adɨ dəji-naa ta dande tɨ əi nə: «Dəw ə wa kam e na̰ ə nəl je kɨ man je ka əl-de ta par ə təli rɔde goe tɨ be ə?»

Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal dɔ dɨngəm madɨ tɨ

(Mt 8.28-34; Mk 5.1-20)

26 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne rəi tḛḛi dɔnangɨ tɨ kɨ Gərasa, kɨ a ta ɓe tɨ kɨ Galile. 27 Lokɨ Jəju ḭ me to tɨ ur kɨ nangɨ nɨngə, dɨngəm kare kɨ me ɓe tɨ kɨ Gərasa, ḭ no̰o̰ re kɨ rɔ Jəju tɨ. E dɨngəm kɨ ndɨl je kɨ majal rai-e. Asɨ dɔkagɨlo ngay, dɨngəm kɨn ɨlə kɨbɨ rɔne tɨ al nɨm, ɨsɨ ɓe me kəy tɨ al nɨm. Lo kɨse e dɔ ɓadɨ je tɨ par. 28 Lokɨ oo Jəju nɨngə, osɨ nangɨ njae tɨ, ɓa əl ta kɨ ndune kɨ boy ə nə: «Jəju kɨ NGon lə Luwə kɨ nje kɨsɨ dɔra̰ tɨ taa nu, e ri ə ɨge rɔm tɨ ə? NJai ba, adɨ-m ko̰ al.» 29 Əl be tadɔ Jəju adɨ ndune ndɨl kɨ majal kadɨ tḛḛ rɔ dɨngəm tɨ kɨn kɔ. NJa ngay ndɨl kɨ majal kɨn ḭ kɨ dɨngəm ka kɨn ɓa ra-e. Dɨje dɔɔi-e kɨ kulə gɨndɨ je, ɨləi kangɨla gɨndɨ njae tɨ je, nə gangɨ kulə gɨndɨ je kɨn rɨw rɨw ə tətɨ kangɨla gɨndɨ je kɨn nusɨ nusɨ rɔne tɨ kɔ, ɓa ndɨl je kɨ majal ɔsi-e adɨ aw kɨ dɨlə lo dɨlə lo. 30 Ə Jəju dəje ə nə: «Tɔi nə na?» Ɓa e ɨlə Jəju tɨ ə nə: «Tɔm nə kosɨ njé rɔ je.» Tadɔ ndɨl je kɨ majal ngay uri me tɨ. 31 Lo kɨn tɨ, ndɨl je kɨ majal ka kɨn no̰i dɔ Jəju tɨ kadɨ adɨ-de n-awi lo dangay tɨ lə ndɨl je kɨ majal al. 32 Kosɨ kɔsongɨ je ai lo tɨ kɨn no̰o̰ a usoi nḛ dɔ mbal tɨ, ə ndɨl je kɨ majal ka kɨn no̰i dɔ Jəju tɨ kadɨ adɨ-de n-awi mede tɨ. Ɓa Jəju adɨ-de ta rəbɨ kadɨ awi mede tɨ. 33 NDɨl je kɨ majal tḛḛi me dɨngəm tɨ, awi uri me kɔsongɨ je tɨ ka kɨn. Nɨngə yə, kɔsongɨ je ɓɨngəi-naa kadɨ mbal tɨ taa, tosi me ba tɨ, a̰yḭ-naa man oyi. 34 Lokɨ dɨje kɨ njé ngəm kɔsongɨ je ooi nḛ kɨ ra nḛ kɨn ɓa, a̰yḭ-naa awi me ɓe bo tɨ kɨ ngan ɓe je, ɔri poy nḛ kɨ ra nḛ kɨn dɨje. 35 Dɨje tḛḛi awi kadɨ n-ooi nḛ kɨ ra nḛ kɨn. Be ə, lokɨ rəi tḛḛi rɔ Jəju tɨ nɨngə, ooi dɨngəm kɨ ndɨl je kɨ majal tḛḛi me tɨ ka kɨn, ɨsɨ nja Jəju tɨ. OOi-e kadɨ ɨsɨ kɨ kɨbɨ rɔne tɨ, kɨ angal kɨ majɨ, adɨ ra-de ɓəl. 36 NJé kɨ ai lo nḛ tɨ kɨ ra nḛ kɨn, ɔri madɨde je poye, tɔji rəbɨ kɨ dɨngəm kɨ aw kɨ ndɨl je kɨ majal kɨn ɨngə-n rɔ nga. 37 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, dɨje kɨ dɔnangɨ Gərasa tɨ, ɓəl tɔl-de, adɨ dəji Jəju kadɨ ɨyə̰ dɔnangɨ ləde ə aw. Ə Jəju al me to tɨ, təl gogɨ. 38 Dɨngəm kɨ Jəju tuwə ndɨl je kɨ majal dɔe tɨ kɔ ka kɨn dəjɨ Jəju kadɨ n-aw sie, nə Jəju tuwe 39 ə nə: «Ɨtəl aw ɓe, ɔr poy nḛ je pətɨ kɨ Luwə ra səi kɨn adɨ dɨje ooi.» Be ə, dɨngəm aw ɨlə mbḛ nḛ kɨ Jəju ra sie kɨn me ɓe bo tɨ kɨ tae ba.

Ta lə ngon lə Jayrusɨ kɨ dəne kɨ ta lə dəne kɨ nje mo̰y məsɨ

(Mt 9.18-26; Mk 5.21-43)

40 Lokɨ Jəju təl re, kosɨ dəjɨ uwəi-e kɨ rɔde majɨ, tadɔ pətɨ ɨsɨ ngɨnəi tae. 41 Nɨngə yə dɨngəm kare kɨ tɔe nə Jayrusɨ, kɨ e nje kun dɔ kəy kaw-naa lə *Jɨpɨ je ḭ no̰o̰ re. Re osɨ nja Jəju tɨ, no̰ dɔe tɨ kadɨ re aw ɓe ləne. 42 Kadɨ aw ɓe ləne mbata ngone kɨ dəne kɨ e kare ba, ɓale e dɔgɨ gɨde joo to ta koy tɨ. Lokɨ Jəju ɨsɨ aw, kosɨ dɨje mborəi-e kɨ yo je kɨ ne je, lo kɔr kə̰ə̰ goto. 43 Dan kosɨ dɨje tɨ kɨn, dəne kare kɨ mo̰y məsɨ ade ko̰ ɓal dɔgɨ gɨde joo e no̰o̰. Dəne kɨn tujɨ nḛ kɨngə ləne kɔ pətɨ ji njé ra dɨje mo̰y tɨ, nə dəw kɨ kadɨ ade rɔ nga goto. 44 Dəne re ɓasi rɔ Jəju tɨ, kɨ rəbɨ kɨ gɨde tɨ, ɔdɨ ta kɨbɨ lə Jəju par ə, ta naa tɨ no̰o̰, məsɨ gangɨ rɔe tɨ. 45 Loe tɨ no̰o̰ Jəju dəjɨ ə nə: «Na̰ ə ɔdɨ-m ə?» Nɨngə dɨje pətɨ naji-e tɨ əi nə n-ɔdi-e al. NGa ə Pɨyər əl-e ə nə: «Ɓaɓe, e dɨje kɨ rɔsi gɨdi, mborəi-ni kɨ yo je kɨ ne je kɨn ə ɔdi-ni.» 46 Nə Jəju ə nə: «Dəw madɨ ɔdɨ-m, m-gər kadɨ tɔgɨ tḛḛ rɔm tɨ.» 47 Lokɨ dəne oo kadɨ nḛ kɨ n-ra kɨn Jəju gər ɓa, dadɨ par par, osɨ nja Jəju tɨ. Nɨngə ɔr go nḛ kɨ ra ə adɨ n-ɔdɨ-n Jəju kɨn ta kəm dɨje tɨ pətɨ. Taa, ɔr-de go kɨngə kɨ ɨngə rɔ nga ta ji naa tɨ no̰o̰ par kɨn tɔ. 48 Ə Jəju əl-e ə nə: «NGonm, kadɨ-me ləi aji. Aw kɨ lapɨya.»

49 Lokɨ Jəju a əl ta ba ɓəy nɨngə, dəw kare ḭ ɓe lə nje kun dɔ kəy kaw-naa lə Jɨpɨ je re. Re əl Jayrusɨ ə nə: «NGoni oy, ɨtapɨ NJe ndo dɨje al ngata.» 50 Nə Jəju kɨ oo dɔ ta kɨn əl Jayrusɨ ə nə: «Adɨ rai ɓəl al, adɨ mei par, ə a ajɨ.» 51 Lokɨ rəi tḛḛi me kəy tɨ, Jəju ɨyə̰ ta rəbɨ adɨ dəw ur kəy go ngon tɨ al. Adɨ Pɨyər nɨm, Ja̰ nɨm, Jakɨ nɨm, baw ngon əi kɨ ko̰ ngon nɨm tɔ par ə uri sie kəy go ngon tɨ. 52 Dɨje pətɨ no̰i je, ndɨngəi rɔde je mbata tɨ lə ngon, nə Jəju əl-de ə nə: «Ɨno̰i al, ngon oy al, nə to ɓi kare.» 53 Ɓa ɨbəi Jəju kogii, mbata gəri kadɨ ngon oy. 54 Nə Jəju uwə ji ngon, ɓa əl-e ta kɨ ndune kɨ boy ə nə: «NGonm, ḭ taa.» 55 Lo kɨn tɨ, ngon tɔsɨ ndəl, adɨ ḭ taa ta ji naa tɨ no̰o̰. Ɓa Jəju dəjɨ-de kadɨ adi-e ne uso. 56 Nḛ kɨn ra ɓəl njé koje je ngay. Nə Jəju adɨ-de ndune kadɨ əli tae dəw madɨ al.

9

Jəju ɨlə njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo

(Mt 10.1-9, 11-14; Mk 6.6-13)

1 Jəju ɓar njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde joo, adɨ-de tɔgɨ, kɨ ko̰ɓe dɔ ndɨl je tɨ kɨ majal pətɨ, taa kadɨ ajii njé mo̰y je tɔ. 2 Jəju ɨlə-de kadɨ ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə, taa kadɨ adi rɔ nga̰ dɨje tɔ. 3 Nɨngə əl-de ə nə: «Uni nḛ madɨ mbata dɔ rəbɨ al nɨm, uni kagɨ tɔsɨ al nɨm, uni ɓɔl al nɨm, uni mapa al nɨm, uni la al nɨm, taa kadɨ awi kɨ kɨbɨ rɔsi joo al nɨm tɔ. 4 Ə me kəy kɨ ra kɨ uri tɨ ɓa, a ɨsi tɨtɨ no̰o̰ bɨtɨ kadɨ awii. 5 A kɨn ə re, me ɓe tɨ, dɨje mbati kuwəi səsi kɨ rɔde tɨ ɓa, lokɨ ɨsɨ tḛḛi me ɓe tɨ kɨn kɨ taga ə, ɨndəi bu kɨ njasi tɨ kɔ*, mba kadɨ to tə nḛ ndəjɨ ndude.» 6 *NJé ndo je ɨləi dɔde awi kɨ ɓe ɓe, ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, taa aji njé mo̰y je kɨ lo lo tɔ.

Ta ndɔjɨ Erodɨ dɔ Jəju tɨ

(Mt 14.1-2; Mk 6.14-16)

7 Lokɨ *Erodɨ kɨ e nje ko̰ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ Galile, oo poy nḛ je kɨ ɨsɨ rai nḛ kɨn ɓa, ta ndɔje dɔ Jəju tɨ, tadɔ dɨje madɨ əli əi nə: «E Ja̰ Batɨsɨ ə ḭ taa dan njé koy je tɨ.» 8 NJé kɨ nungɨ əli əi nə: «E Eli kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ə tḛḛ.» NJé je kɨ na̰ je ɓəy əli əi nə: «E njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ kɨ kəte je kɨn ə kɨ kare ḭ dan njé koy je tɨ.» 9 Lo kɨn tɨ Erodɨ əl ə nə: «Ja̰, e mi wa ə ndɔ kɨ madɨ gangi dɔe, nga e na ɓəy ə m-ɨsɨ m-o ta je kɨ be kɨn dɔe tɨ wa ka m-gər al.» Ɓa sangɨ kadɨ n-oo Jəju.

Jəju adɨ nḛ kuso dɨngəm je dɨbɨ mi usoi

(Mt 14.13-21; Mk 6.30-44; Ja̰ 6.1-15)

10 Lokɨ njé kaw kɨlə je təli no̰o̰ rəi ɓa, ɔri Jəju poy nḛ je kɨ rai adi-e oo. Ə Jəju ɔr-de, aw səde kadɨ ɓe bo tɨ kɨ ɓari-e Bətɨsayda. 11 Nə kosɨ je gəri gode, adɨ awi gode tɨ. Jəju uwə-de kɨ rɔne tɨ, əl-de ta kɨ dɔ ko̰ɓe tɨ lə Luwə, taa ajɨ njé je kɨ sangi rɔ nga tɔ. 12 Nɨngə lokɨ kadɨ aw tə ur, njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde e joo, rəi rɔ Jəju tɨ əli-e əi nə: «Ɨtuwə kosɨ dɨje kam adɨ awi kɨ ngan ɓe je tɨ, kɨ lo ndɔr je tɨ, sangi lo to je kɨ nḛ kuso je, tadɔ lo kɨ j-ai tɨ ne kɨn, e lo kɨ dɨje gotoi tɨ.» 13 Nə Jəju əl-de ə nə: «Səi je wa adi-de nḛ usoi.» Ə njé ndo je əli əi nə: «J-aw kɨ mapa mi ə kanjɨ joo wa be tɔ par, adɨ re e be al wa nɨngə kadɨ je wa j-aw jɨ ndogɨ mapa mbata tɨ lə kosɨ dɨje kɨn pətɨ wa ta.» 14 Dɨngəm je asi dɨbɨ mi loe tɨ no̰o̰. Nə Jəju əl njé ndo je ə nə: «Adi-de ɨsi nangɨ, uwəi-naa asɨ kutɨ mi, kutɨ mi be.» 15 *NJé ndo je rai təkɨ Jəju əl-n-de, adɨ adi-de ɨsi nangɨ pətɨ. 16 Ə Jəju ɔy mapa kɨ mi kɨ kanjɨ kɨ joo ka kɨn, ɓa un kəmne kɨ taa, əl ta kɨ Luwə mba kadɨ njangɨ dɔ nḛ kuso kɨn. Go tɨ, Jəju uwə mapa je ka kɨn gangɨ naa tɨ, ə təl-n adɨ njé ndo je kadɨ ləbi kosɨ dɨje. 17 Dɨje pətɨ usoi nḛ ndani majɨ. Nɨngə, njé ndo je ɔyi gɨndɨ mapa je kɨ nay, kare dɔgɨ gɨde e joo ɓəy.

Pɨyər gər kadɨ Jəju e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte

(Mt 16.13-20; Mk 8.27-30; Ja̰ 6.67-71)

18 NDɔ kare Jəju ɨsɨ əl ta kɨ Luwə gɨdɨ lo tɨ gogɨ, njé ndo je lie əi sie naa tɨ, ə Jəju dəjɨ-de ə nə: «Kosɨ je ɨsɨ əli ta kɨ dɔm tɨ təkɨ mi na̰ ə?» 19 Ə ɨləi-e tɨ əi nə: «Dɨje madɨ əli əi nə ḭ Ja̰ Batɨsɨ, njé kɨ nungɨ əi nə ḭ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Eli; njé kɨ rangɨ ɓəy əi nə e njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ kəte je kɨn ə e kɨ kare dande tɨ ə ḭ dan njé koy je tɨ.» 20 Nɨngə Jəju əl-de ə nə: «NGa səi wa kɨ dɔsi, əli əi nə mi na̰ ə?» Ɓa Pɨyər ɨle tɨ ə nə: «Ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte.» 21 Jəju ndəjɨ njé ndo je kɨ tɔgɨne ngay kadɨ əli ta kɨn dəw madɨ al.

Jəju əl ta koyne kɨ kḭne lo koy tɨ

(Mt 16.24-28; Mk 8.34-9.1)

22 Jəju ɨlə dɔ ta tɨ kɨn ə nə: «Sɔbɨ kadɨ mi *NGon dəw m-a m-ɨngə ko̰ ngay. *NGatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, kɨ kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je a mbati-mi. Dɨje a tɔli-mi, nə ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koym ɓa, m-a m-tḛḛ lo koy tɨ.» 23 Go tɨ, Jəju əl dɨje pətɨ ə nə: «Re dəw madɨ ndɨgɨ njɨyə gom tɨ nɨngə, kadɨ oo rɔne tə nḛ madɨ al, kadɨ ndɔ je kare kare pətɨ, e wa un kagɨ-dəsɨ koy ləne, ə re un gom. 24 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ge kajɨ rɔne ne wa dɔnangɨ tɨ ne a tḭ ta rɔne. Nə dəw kɨ tḭ ta rɔne kɨ mbata ləm, a ajɨ rɔne tɔ. 25 Kɨn ə re dəw ɨngə nḛ majɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ tɨgə, nə kadɨ e wa tḭ ta rɔne, ə se tujɨ rɔne ə, maje to ra be ə? 26 Təkɨ rɔjetɨ, re rɔ dəw madɨ sɔl-e kɨ mbata ləm, ə se kɨ mbata ta ləm nɨngə, mi NGon dəw ka, m-a m-ra rɔsɔl dɔe tɨ tɔ, ndɔe tɨ kɨ m-a m-re-n me kɔsɨ-gon tɨ ləm, kɨ me kɔsɨ-gon tɨ lə Bawm, kɨ me kɔsɨ-gon tɨ lə malayka je kɨ ayi njay.» 27 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: dɨje madɨ dansi tɨ ne a oyi al ɓəy ə, a oi ko̰ɓe lə Luwə kɨ kəmde.

Jəju mbəl rɔne

(Mt 17.1-8; Mk 9.2-8)

28 NDɔ jijoo go ta je tɨ kɨn nɨngə, Jəju ɔr Pɨyər nɨm, Ja̰ nɨm, taa Jakɨ nɨm tɔ, ə al aw səde dɔ mbal tɨ kadɨ n-əli ta kɨ Luwə. 29 Lokɨ Jəju ɨsɨ əl ta kɨ Luwə nɨngə, ta kəme mbəl, taa kɨbɨ lie təl nda bal bal tɔ. 30 Nɨngə loe tɨ no̰o̰, dɨngəm je joo a əli sie ta. Dɨngəm je ka kɨn e *Mojɨ əi kɨ Eli. 31 Tḛḛi me tɔ ɓa tɨ, a əli sie ta ɔjɨ dɔ kaw kɨ a aw Jorijaləm tɨ kadɨ oy, tɔl-n ta kɨlə ləne. 32 Pɨyər əi kɨ madɨne je, ɓi tɔl-de makɨ. Ə lokɨ ə nə n-ndəli nɨngə, ooi kunjɨ Jəju kɨ dɨngəm je kɨ joo kɨ ai sie. 33 Lokɨ dɨngəm je ka kɨn ɨyə̰i Jəju ə ɨsɨ awi ɓa, Pɨyər əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, kɨn ə j-ɨsi lo kɨn tɨ ne be par ə majɨ ngay. J-a ra kəy-lo mɨtə: kare e ya̰i, kare e ya̰ Mojɨ, ə kɨ kare e ya̰ Eli tɔ.» Pɨyər gər me ta kɨ ɨsɨ əl kɨn al. 34 Ə lokɨ a əl ta tə kəl ba ɓəy nɨngə, kɨl ndi ḭ re səbɨ dɔde lɨtɨ. Lokɨ kɨl ndi ɨsɨ səbɨ dɔde kɨn, ɓəl tɔl njé ndo je. 35 Lo kɨn tɨ, ndu ta madɨ tḛḛ me kɨl ndi tɨ ə nə: «E kam e NGonm, e ə e dəw kɨ m-kɔte, ə oi ta lie.» 36 Go ndu ta tɨ kɨn, Jəju təl nay kɨ karne ba, dəw oo dəw madɨ kɨ rangɨ kade tɨ al. *NJé ndo je ngəmi tade, ta kare ka əli dəw madɨ ndɔe tɨ no̰o̰ dɔ nḛ je tɨ kɨ ooi kɨn, al.

Jəju ajɨ ngon kɨ ndɨl kɨ majal ra-e

(Mt 17.14-18; Mk 9.14-27)

37 Lo ti go tɨ, Jəju əi kɨ njé ndo je ləne kɨ mɨtə ḭḭ dɔ mbal tɨ ɨsɨ rəi kɨ nangɨ ɓa, kosɨ dɨje ngay tɨləi kəme. 38 Nɨngə dan kosɨ dɨje tɨ ka kɨn, dɨngəm kare un ndune kɨ taa ə nə: «NJe ndo dɨje, m-no̰ kɨ dɔi tɨ kadɨ ɨgo̰ ngonm kɨn adɨ-m, tadɔ e kɨ karne ba jim tɨ. 39 Dɔkagɨlo je madɨ ɓa, ndɨl kɨ majal a uwə, ra-e adɨ ur kɔl, ə yəke kɨ tɔgɨne, adɨ kulum tae ɨbə jugɨ jugɨ. A ade ko̰ ratata, tə nḛ kɨ a ɨyḛ al be ɓəy taa təl ɨyḛ. 40 Be ə, m-dəjɨ njé ndo je ləi kadɨ tuwəi ndɨl kɨ majal kɨn dɔe tɨ kɔ, nə asi kadɨ tuwəi-e al.» 41 Lo kɨn tɨ, Jəju un ta əl ə nə: «Səi dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨ səi njé me nga̰ je, səi njé ra nḛ kɨ majal, kadɨ tə m-ɨsɨ səsi dɔkagɨlo ban ɓəy taa ə? Kadɨ m-a m-ɔsɨ gɨnsi dɔkagɨlo ban ɓəy taa ə? Ɨre kɨ ngoni rɔm tɨ ne.» 42 Lokɨ ngon ɨsɨ re ɓasi kɨ rɔ Jəju tɨ nɨngə, ndɨl kɨ majal ka kɨn un-e, ɔte nangɨ, yəke kɨ tɔgɨne, nə Jəju ndangɨ ndɨl kɨ majal ade tḛḛ rɔ ngon tɨ, adɨ ngon ɨngə rɔ nga, ɓa təl sie adɨ bawe. 43 Lo kɨn tɨ, dɨje pətɨ, ta ndɔjɨ-de dɔ tɔgɨ Luwə tɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨn.

Jəju təl əl ɓəy kadɨ n-a n-oy

(Mt 17.22-23; Mk 9.30-32)

Lokɨ nḛ je pətɨ kɨ Jəju ra, ətɨ dɨje pətɨ ɓəl, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: 44 «Oi ta kɨ m-aw tə m-əl səsi kɨn majɨ: A ɨləi-mi *NGon dəw ji dɨje tɨ.» 45 Nə njé ndo je gəri me ta kɨn al. Ta kɨn to kɨ ndəme ba mba kadɨ gəri me al. Nɨngə ɓəli kadɨ dəji ta Jəju dɔ tɨ tɔ.

Jəju un ta lə ngan je kɨ du ndo-n nḛ njé ndo je ləne

(Mt 18.1-5; Mk 9.33-37)

46 *NJé ndo je ɨləi ngɨrə naji-naa ta tɨ kadɨ n-gəri se na̰ dande tɨ ə e kɨ bo wa? 47 Jəju gər ta kɨ mede tɨ, adɨ un ngon kɨ du, ur-e ade a gədɨne tɨ, 48 nɨngə əl-de ə nə: «Re dəw madɨ uwə ngon kɨn kɨ rɔne tɨ me tɔm tɨ ə, e mi wa ə dəwe kɨn uwə-m kɨ rɔne tɨ. Nɨngə, dəw kɨ uwə-m kɨ rɔne tɨ, e nje kɨlə-m ə uwe kɨ rɔne tɨ.» Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ e ə e kɨ du ngay dansi tɨ, e dəwe kɨn ə e kɨ bo dansi tɨ.

Dəw kɨ e nje kɔsɨ-m ta al e dəw ləm

(Mk 9.38-41)

49 Ja̰ un ta əl Jəju ə nə: «NJe ndo dɨje, j-o dəw madɨ kɨ a tuwə ndɨl je kɨ majal me tɔi tɨ, ə jɨ ndɨgɨ kadɨ j-ɔge dɔ ra nḛ kɨn, tadɔ e njɨyə səje goi tɨ al.» 50 Nə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Ɔgi-e dɔ al, tadɔ dəw kɨ ɔsɨ səsi ta al, e dəw ləsi.»

NGon ɓe kare kɨ Samari tɨ mbatɨ kuwə Jəju kɨ rɔne tɨ

51 Lokɨ dɔkagɨlo nay ɓasi kadɨ a uni Jəju awi sie dɔra̰ tɨ, Jəju ɨlə ndune kadɨ gar n-aw Jorijaləm tɨ. 52 Be ə, ɨlə njé kaw kɨlə je no̰ne tɨ kəte. *NJé kaw kɨlə je awi, uri me ngon ɓe tɨ kɨ *Samari mba kadɨ ɨndəi dɔ re lə Jəju naa tɨ kəte. 53 Nə dɨje kɨ ngon ɓe tɨ ka kɨn mbati kuwə Jəju kɨ rɔde tɨ tadɔ ɨsɨ aw kɨ Jorijaləm. 54 Lokɨ njé ndo je lie, Jakɨ əi kɨ Ja̰ ooi ta kɨn ɓa, əli Jəju ə nə: «Ɓaɓe, ɨndɨgɨ kadɨ jɨ dəjɨ por j-adɨ ḭ dɔra̰ tɨ, osɨ dɔde tɨ, ro-de kɔ a?» 55 Ə Jəju təl kəmne, kɔl səde. 56 Ɓa uni rəbɨ, awi ngon ɓe tɨ kɨ rangɨ.

Kun go Jəju

(Mt 8.19-22)

57 Lokɨ əi dɔ rəbɨ tɨ, dəw madɨ əl Jəju ə nə: «M-a m-un goi lo je pətɨ kɨ a aw tɨ.» 58 Ə Jəju əl-e ə nə: «NJa̰ je ai kɨ ɓe tode, ə yəl je ai kɨ kəyde tɔ, nə *mi NGon dəw m-aw kɨ lo kɨ kadɨ m-ɨlə dɔm tɨ al.»

59 Go tɨ, Jəju əl dəw kɨ rangɨ ə nə: «Un gom.» Nɨngə dəw ka kɨn əl-e ə nə: «Ɓaɓe, adɨ-m ta rəbɨ adɨ m-aw m-dɨbɨ bawm ɓəy taa.» 60 Nə Jəju əl-e ə nə: «Ɨyə̰ njé koy je adɨ dɨbi njé koy je ləde, nə ḭ aw ɨlə mbḛ ko̰ɓe lə Luwə.» 61 E kɨ rangɨ ɓəy əl ə nə: «Ɓaɓe, m-a m-un goi, nə m-dəji kadɨ adɨ-m ta rəbɨ adɨ m-aw m-əl ta kɨ kadɨ j-ɨyə̰-n-naa kɨ njé kɨ me kəy tɨ ləm ɓəy taa.» 62 Ə Jəju əl-e ə nə: «Dəw kɨ uwə dɔ kɔsɨ mangɨ, ə təl ɨlə rətɨ gogɨ ɓa, dəwe kɨn ko̰ɓe lə Luwə e kɨ ta tɔe al.»

10

Jəju ɨlə njé ndo je kutɨ sɨri gɨde joo

(Mt 9.37-38; 10.7-16; Mk 6.8-11; Lk 9.3-5)

1 Go ne je tɨ kɨn, Jəju mbətɨ njé ndo je kɨ rangɨ kutɨ sɨri gɨde joo, ɓa ɨlə-de joo joo kɨ ɓe bo je kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ kɨ ɔjɨ kadɨ re e wa a aw tɨ. 2 Nɨngə əl-de ə nə: «Ko kɨ asɨ kɨjə, dɨle e ngay, nə njé kɨje je əi ngay al. Ə əli ta kɨ Ɓa nje ko, adɨ ɨlə kɨ njé ra ko je me ko tɨ lie. 3 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, osi dɔ rəbɨ tɨ awi! M-ɨlə səsi tə ngan batɨ je dan jagɨm je tɨ. 4 Uni la al nɨm, uni ɓɔl al nɨm, uni sa njasi al nɨm tɔ. Taa ai rəbə ta lapɨya kɨ ra tɨ al nɨm tɔ. 5 Kɨn ə awi kadɨ uri me kəy tɨ madɨ ɓa, nḛ kɨ dɔsa̰y, əli əi nə: “Lapɨya kɨ dɔ me kəy tɨ kɨn.” 6 Nɨngə kɨn ə re dəw kɨ nje ndɨgɨ lapɨya ɨsɨ me kəye tɨ kɨn no̰o̰ ɓa, lapɨya ləsi a aw kɨ dɔe tɨ. A re dəw goto ɓa, lapɨya ləsi a təl kɨ rɔsi tɨ tɔ. 7 Ɨsi me kəy tɨ kɨ uwə səsi kɨ rɔne tɨ kɨn no̰o̰, nḛ kuso kɨ adi səsi ə usoi, man kɨ adi səsi ə a̰yḭ-naa. Tadɔ sɔbɨ kadɨ nje ra kɨlə ɨngə nḛ kɨgə go ji ləne, ji dɨje tɨ kɨ ra kɨlə dande tɨ. Ɨɓii kəy joo al. 8 Kɨn ə re uri me ɓe tɨ, ə ɓe uwə səsi kɨ rɔne tɨ ɓa, nḛ kɨ adi səsi ə usoi par. 9 Re dɨje kɨ mo̰y ra-de əi me ɓe tɨ kɨn no̰o̰ ə, aji-de. Ɓa əli dɨje kɨ me ɓee tɨ əi nə: “Ko̰ɓe lə Luwə e ɓasi kɨ rɔsi tɨ.” 10 A re uri me ɓe tɨ, ə dɨje kɨ me ɓee tɨ kɨn uwəi səsi kɨ rɔde tɨ al ɓa, ɨtḛḛi kɨ taga ta mbalo tɨ, ə əli əi nə: 11 “Bu kɨ me ɓe tɨ ləsi kɨ nay gɨn sa njaje tɨ ka, j-ɨndə kɔ gogɨ j-adɨ səsi. Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ ko̰ɓe lə Luwə e ɓasi.” 12 Ə adɨ m-əl səsi m-adɨ ɨgəri təkɨ ndɔ gangɨ ta tɨ ə, ta kɨ gangɨ kɨ dɔ ɓee tɨ kɨn a ɨtə ya̰ Sodom ɓəy✡.

13 «Kəm-to-ndoo e ləsi, səi dɨje kɨ Korajḛ! Kəm-to-ndoo e ləsi səi dɨje kɨ Bətɨsayda! Nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl, kɨ Luwə ɔjɨ dansi tɨ kɨn, re nḛ je kɨn rai nḛ me ɓe ɓo Tɨr tɨ kɨ ɓe bo Sɨdo̰ tɨ be ə, re dɨje kɨ me tɨ a ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal mari nu. Re a ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ, kɨ go rəbɨ kɨlə kɨbɨ kuwə ndoo rɔ tɨ, kɨsɨ-n bu por tɨ. 14 E be ə, kadɨ ɨgəri təkɨ, dɔkagɨlo gangɨ ta tɨ ə, ta kɨ gangɨ kɨ dɔ Tɨr tɨ kɨ Sɨdo̰, ya̰si a nga̰ ɨte. 15 NGa nɨngə ḭ Kapərnayɨm, o kadɨ a un dɔi taa bɨtɨ kadɨ ɔdɨ ra̰, nə Luwə a təl səi bɨtɨ kaw səi koo✡.»

16 Jəju təl əl njé ndo je ləne ɓəy ə nə: «Dəw kɨ oo ta ləsi, e mi ə dəwe kɨn oo ta ləm. Ə dəw kɨ ɔsɨ səsi ngərəngɨ ɓa, e mi ə dəwe kɨn ɔsɨ-m ngərəngɨ. Nɨngə dəw kɨ ɔsɨ-m ngərəngɨ ɓa, e nje kɨlə-m tɔ ə ɔse ngərəngɨ.»

Təl njé ndo je kɨ kutɨ sɨri gɨde joo

17 *NJé ndo je kɨ kutɨ sɨri gɨde joo kɨ Jəju ɨlə-de, təli lo kɨlə tɨ kɨ rɔnəl, nɨngə əli Jəju əi nə: «Ɓaɓe, ndɨl je kɨ majal ka, lo kɨ jɨ ɓa tɔi ɓa, ɨləi dɔde gɨn tɔgɨje tɨ.» 18 Jəju əl-de ə nə: «M-o *Sata̰ ḭ dɔra̰ tɨ osɨ kɨ dɔnangɨ tɨ tə təl ndi be. 19 Nɨngə m-adɨ səsi tɔgɨ kadɨ ɨnjɨyəi dɔ li je tɨ, dɔ ni je tɨ, kɨ dɔ tɔgɨ je tɨ pətɨ kɨ nje ba̰ aw-n. Nḛ madɨ kare kɨ kadɨ a ra səsi majal goto. 20 NGa nɨngə kadɨ ɨrai rɔnəl mbata kɨlə kɨ ndɨl je kɨ majal ɨləi dɔde gɨn tɔgɨsi tɨ kɨn al, nə kadɨ ɨrai rɔnəl mbata tɔsi kɨ e kɨ ndangɨ me dɔra̰ tɨ taa.»

Rɔnəl lə Jəju

(Mt 11.25-27)

21 Dɔkagɨloe tɨ no̰o̰, NDɨl Luwə ra adɨ rɔnəl rosɨ me Jəju, ə Jəju əl ə nə: «Bai, kɨ ḭ Ɓa dɔra̰ kɨ dɔnangɨ, m-ɨlə tɔjɨ dɔi tɨ, təkɨ ɨɓɔyɔ nḛ je kɨn njé tər je, kɨ njé nḛ gər je, ə ɨtḛḛ kɨ dɔe adɨ ngan je kɨ du gəri. Oyo, Bai, e ndɨgɨ ləi kadɨ nḛ kɨn ra nḛ be.» 22 Ɓa, Jəju əl dɨje kɨ ai no̰o̰ ə nə: «Bai, adɨ-m nḛ je pətɨ, nɨngə dəw kare kɨ gər-m, mi NGon, goto, e Bai kɨ karne ba par, taa dəw kare kɨ gər Bai ka goto tɔ, e mi NGon kɨ karm ba par, nɨngə e dɨje kɨ mi wa ə m-ndɨgɨ kadɨ m-adɨ gəri-mi par tɔ.» 23 Go tɨ, Jəju təl kəmne kɨ dɔ njé ndo je tɨ əl-de kɨ karde ba ə nə: «Səi njé majɨ-kur mbata nḛ kɨ kəmsi oo kɨn! 24 *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ngay kɨ ngar je ngay ndɨgi kadɨ kəmde oo nḛ kɨ səi je, kəmsi oo kɨn, nə asi koo al, ndɨgi kadɨ mbide oo dɔ ta kɨ səi je, mbisi oo kɨn, nə asi koo al tɔ.»

Kujɨ ta dɔ dəw kɨ Samari tɨ kɨ nje me-majɨ

25 NJe ndo ndu-kun kare ɔsɨ nangɨ ḭ taa, nɨngə dəjɨ ta kare Jəju tə ta kuwə-naa kɨ ta ə nə: «NJe ndo dɨje, e ri ə sɔbɨ kadɨ m-ra kadɨ tə m-ɨngə-n kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ ə?» 26 Ə Jəju əl-e ə nə: «E ta ri ə ndangi me ndu-kun tɨ? Ə go gər-e ləi e ban?» 27 Ɓa nje ndo ndu-kun ka kɨn ɨlə Jəju tɨ ə nə: «A ɨndɨgɨ Ɓaɓe Luwə ləi kɨ nga̰mei ba pətɨ, kɨ ndɨli ba pətɨ, kɨ tɔgi ba pətɨ, kɨ mər ta ləi ba pətɨ. Nɨngə a ndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be tɔ✡.» 28 Ə Jəju əl-e ə nə: «Ta kɨ m-dəji, ɨlə-m tɨ majɨ kɨ dum. Ə ɨra be, ɓa a ɨngə kajɨ.» 29 NJe ndo ndu-kun sangɨ kadɨ n-tɔjɨ təkɨ ne dəw kɨ dana, adɨ təl dəjɨ Jəju ə nə: «Na̰ ə e dəw madɨm ə?» 30 Ə Jəju əl-e ə nə: «Dɨngəm kare ḭ Jorijaləm ɨsɨ aw Jəriko, ɓa osɨ ji kaya je tɨ kɨ njé gangɨ rəbɨ, adɨ taai nḛ je lie pətɨ jie tɨ, tɨndəi-e adɨ to ta koy tɨ, nɨngə ɨyə̰i-e ə ɔti awi. 31 Go tɨ ɓa, nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare ḭ no̰o̰ re tḛḛ dɔe tɨ, nə lokɨ oo-e, gangɨ sa̰y aw lo ləne. 32 Go tɨ, dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Ləbi kare ḭ no̰o̰ re tɔ, nə lokɨ oo dɨngəm ka kɨn ɓa, gangɨ sa̰y aw lo ləne. 33 Go tɨ nɨngə, dəw kɨ *Samari tɨ kare kɨ ɨsɨ aw mba ḭ no̰o̰ re tḛḛ dɔ dɨngəm tɨ ka kɨn. Lokɨ oo-e, oo kəm-to-ndoo lie kɨ rɔjetɨ. 34 Be ə, re rɔe tɨ, ur yɨbɨ kasɨ nju ta do tɨ, dɔɔ-n, nɨngə un-e ɨnde dɔ koro tɨ ləne, aw sie lo to mba je tɨ, ɨndə kəmne goe tɨ. 35 Lo ti go tɨ, dɨngəm kɨ Samari tɨ ka kɨn ɔr la kɨ asɨ ra kɨlə ndɔ joo adɨ nje kɨndə kəmne go kəy mba je tɨ, nɨngə əl-e dɔ tɨ ə nə: “Ɨndə kəmi goe tɨ majɨ, a re nḛ kɨ ɨndə-n kəmi goe tɨ, al dɔ e kɨ madi kɨn ɓa, ndɔ təlm ə, mi wa m-a m-ɨgə-i.”» 36 Nɨngə Jəju dəje ta dɔ tɨ ə nə: «Dan dɨje tɨ kɨ mɨtə kɨn, e kɨ ra ə e madɨ dɨngəm kɨ kaya je kɨ njé gangɨ rəbɨ gangi-e kɨn ə?» 37 Ɓa, nje ndo ndu-kun ə nə: «E e kɨ oo kəm-to-ndoo lie kɨn.» NGa ə Jəju əl-e ə nə: «Re e be nɨngə, ḭ ka kadɨ aw, ə ɨra be tɔ.»

Jəju aw ɓe lə Martɨ əi kɨ Mari

38 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ḭ dɔ rəbɨ tɨ rəi tḛḛi ngon ɓe tɨ kare be nɨngə, dəne madɨ kɨ tɔe nə Martɨ uwə Jəju rɔne tɨ me kəy tɨ. 39 Martɨ aw kɨ ngokone kɨ dəne kɨ tɔe nə Mari no̰o̰. Ə ngoko̰e ka kɨn re ɨsɨ nangɨ nja Ɓaɓe Jəju tɨ, ɨsɨ oo dɔ ta kɨ Jəju ɨsɨ əl. 40 Nə Martɨ a ta ngan kɨlə je tɨ kɨ njae ɔdɨ nangɨ al, aw yo je kɨ ne je. Nɨngə tḛḛ patɨ, re əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, ra ban ə ngokom Mari ɨyə̰-m adɨ m-a ta kɨlə je tɨ kɨ karm ba be ka usi al par ə? Əl-e adɨ re ra səm kɨlə je.» 41 Ə Ɓaɓe əl Martɨ ə nə: «Martɨ, Martɨ, mei osɨ nangɨ al, adɨ aw kɨ yo je kɨ ne je mbata nḛ je ngay. 42 Nə nḛ kɨ sotɨ e kare ba. Nɨngə Mari un nḛ kɨ majɨ ɨtə nḛ je pətɨ. E nḛ kɨ dəw a taa jie tɨ al.»

11

Jəju ndo njé ndo je ləne rəbɨ kəl ta kɨ Luwə

(Mt 6.9-13)

1 NDɔ kare Jəju ɨsɨ əl ta kɨ Luwə lo madɨ tɨ. Lokɨ əl ta kɨ Luwə gɨne gangɨ nɨngə, nje ndo lie kare əl-e ə nə: «Ɓaɓe, ɨndo-je kəl ta kɨ Luwə təkɨ Ja̰ Batɨsɨ ndo-n njé ndo je ləne kɨn be tɔ.» 2 Ə Jəju əl-de ə nə: «Lokɨ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə nɨngə, kadɨ əli əi nə:

“Bawje,

Kadɨ dəw kɨ ra gər tɔi təkɨ ḭ Luwə,

Kadɨ ko̰ɓe ləi re.

3 Adɨ-je nḛ kusoje kɨ asɨ taje kɨ ndɔ je ndɔ je.

4 Ɨyə̰ go majal je ləje kɔ, tadɔ je wa ka,

J-ɨyə̰ go majal lə dɨje pətɨ kɨ rai səje majal kɔ tɔ.

Ɨyə̰-je adɨ j-osɨ me nḛ na tɨ al”.»

5 Ɓa Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Kɨn ə, dəw kare dansi tɨ je be, aw kɨ madɨne no̰o̰, ə ḭ dan lo tɨ aw ɨndə ta kəy dɔe tɨ ə nə: “Madɨm, ɨtunə-m mapa mɨtə, 6 mbata madɨm kare ḭ mba tɨ re tḛḛ dɔm tɨ, nə nḛ kɨ kadɨ m-ra-e-n mba goto.” 7 Ə re made ka kɨn to kɨ kəy no̰o̰ ə nə: “Ɨtapɨ-m al, ta kəy e kɨ kutɨ ngata, nɨngə je kɨ nganm je jɨ to nangɨ tɔ, ɓɨ lo kadɨ m-a m-ḭ taa m-adi mapa goto.” 8 M-əl səsi kadɨ ɨgəri, kɨn ə re ḭ taa ade mapa kɨn mbata ke madɨ-naa ləde al ka, a ḭ kadɨ ade nḛ je pətɨ kɨ ge, mbata ta kəy kɨ a ɨndə kɨ naa tɨ naa tɨ kɨn. 9 Nɨngə mi, m-əl səsi: Ɨdəji, ə a adi səsi, ɨsangi ə a ɨngəi, ɨndəi ta kəy ə a tḛḛi adi səsi. 10 Tadɔ dəw kɨ dəjɨ ə a adi-e, dəw kɨ sangɨ ə a ɨngə, dəw kɨ ɨndə ta kəy ə a tḛḛi adi-e tɔ. 11 Baw ngon kɨ ra dansi tɨ ə ngone dəje kanjɨ, nɨngə a un li yo taa ade ə? 12 Ə se ngone dəje kaw, nɨngə a un ni yo taa ade ə? 13 A kɨn ə səi kɨ səi dɨje kɨ kɨlə rasi majal kɨn mɨndɨ ə ɨgəri rəbɨ kadɨ nḛ kɨ majɨ ngansi je nɨngə, ra ban be ə, Bawje kɨ ɨsɨ dɔra̰ tɨ taa kɨn taa, a adɨ NDɨlne dɨje kɨ dəji-e al ə?»

Jəju əi kɨ ndɨl je kɨ majal

(Mt 12.22-30; Mk 3.22-27)

14 NDɔ kare Jəju tuwə ndɨl kɨ majal dɔ dɨngəm kare tɨ kɨ ndɨl ka kɨn ra-e adɨ əl ta al. Lokɨ ndɨl kɨ majal tḛḛ ɓa, dɨngəm kɨ kəte əl ta al ka kɨn, təl əl ta, adɨ ətɨ kosɨ dɨje ɓəl ngay. 15 Nɨngə dɨje madɨ əli əi nə: «E kɨ tɔgɨ lə Bəljəbul kɨ e ngar lə ndɨl je kɨ majal, ə ɨsɨ tuwə-n ndɨl je kɨ majal.» 16 Ə njé kɨ nungɨ, kadɨ nai-e-n ɓa, dəji-e kadɨ ra nḛ kɔjɨ madɨ kare kɨ ḭ dɔra̰ tɨ adɨ-de n-ooi. 17 Nə Jəju gər mər ta ləde ɓətɨ, adɨ əl-de ə nə: «Kɨn ə, dɨje kɨ me ɓeko̰ tɨ kɨ kare ba, təli dɔ-naa tɨ rɔi-naa ə, ɓe ko̰e kɨn a tujɨ, nɨngə kəy je a budi dɔ-naa tɨ mur mur tɔ. 18 Kɨn ə re *Sata̰ ə wa adɨ dɨje lie təli dɔ-naa tɨ rɔi-naa ə, lo kadɨ ko̰ɓe lie a aw kɨ kəte goto. M-əl be mbata əli əi nə e kɨ tɔgɨ lə Bəljəbul kɨ e ngar lə ndɨl je kɨ majal ə m-ɨsɨ m-tuwə-n ndɨl je kɨ majal. 19 Kɨn ə re e kɨ tɔgɨ lə Bəljəbul ə m-tuwə-n ndɨl je kɨ majal ə, dɨje kɨ gosi tɨ tuwəi-de kɨ tɔgɨ lə na̰ ə? Dɨje kɨ gosi tɨ wa a tɔji kadɨ ta ləsi e ta kɨ go tɨ al. 20 A re e kɨ tɔgɨ lə Luwə ə m-ɨsɨ m-tuwə-n ndɨl je kɨ majal tɔ nɨngə, tɔjɨ kadɨ ko̰ɓe lə Luwə re tḛḛ rɔsi tɨ ngata. 21 Kɨn ə dəw kɨ tɔge e ngay, kɨ aw kɨ nḛ rɔ je, ngəm ta kəy ləne ə, nḛ kare kɨ a ɔdɨ kadɨ nḛ kɨngə lie goto. 22 A re dəw madɨ kɨ tɔge ɨte re ur goe tɨ ə təte rɔ ə, a ɔy nḛ rɔ je lie kɨ ɨndə mene dɔ tɨ kɨn pətɨ, taa a sane nḛ kɨngə je lie tɔ. 23 Nɨngə kadɨ ɨgəri, dəw kɨ e səm al, e nje kɔsɨ-m ta, taa dəw kɨ kaw səm nḛ kɨ naa tɨ al, e nje tɨndə tḭ tɔ.»

Lokɨ ndɨl kɨ majal təl re me dəw tɨ gogɨ

(Mt 12.43-45)

24 «Lokɨ ndɨl kɨ majal tḛḛ me dəw tɨ, aw ɨlə kɨ dɨlə lo kɨ tutɨ mba kadɨ n-ɨngə lo kɨsɨ kɨ rangɨ kadɨ n-ɔr kə̰ə̰ tɨ, nə ɨngə al ɓa, əl ə nə: “M-a m-təl kadɨ m-aw lo kɨsɨ-m tɨ kɨ kəte m-ɨsɨ tɨ ə m-tḛḛ ka kɨn gogɨ.” 25 Lokɨ təl aw gogɨ nɨngə, ɨngə me lo ka kɨn, utəi, rai adɨ majɨ. 26 NGa ə, təl aw, ɔy ndɨl je kɨ majal ɨtəi-e e wa ɓəy sɨri, ɓa rəi uri me dəw tɨ ka kɨn ɨsi. Lo kɨn tɨ, ji kɨsɨ dəw kɨn kɨ dɔe taa a majal ngay ɨtə e kɨ kəte ɓəy.»

Majɨ kɨ rɔjetɨ

27 Lokɨ Jəju a əl ta kɨn ba nɨngə, dəne kare ɨlə ndune dan kosɨ je tɨ ə nə: «Majɨ-kur e dɔ dəne tɨ kɨ nje koji kɨ nje kadi mba.» 28 Nə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Majɨ-kur ɓa e dɔ dɨje tɨ kɨ njé koo ndu Luwə ə təl rɔde go tɨ kɨn yo taa.»

Dɨje dəji nḛ kɔjɨ

(Mt 12.38-42)

29 Dɨje uwəi naa mukɨ mukɨ gɨdɨ Jəju tɨ, adɨ Jəju əl-de ə nə: «Dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn əi dɨje kɨ maji al. Dəji kadɨ tə n-ooi nḛ kɔjɨ madɨ, nə nḛ kɔjɨ madɨ kɨ rangɨ kɨ kadɨ dəw a ra ore-n dɔ nḛ kɔjɨ lə Jonasɨ, goto ngata. 30 MBata, təkɨ Jonasɨ e-n nḛ kɔjɨ mbata tɨ lə dɨje kɨ Nɨnɨbɨ tɨ ka kɨn ə✡, mi NGon dəw m-a mi-n nḛ kɔjɨ mbata lə dɨje kɨ ɓone tɔ. 31 NDɔ gangɨ ta tɨ ə, ngar kɨ dəne kɨ ḭ gɨn ɓe tɨ, a ḭ taa ta kəm dɨje tɨ kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn kadɨ a ɨlə ta dɔde tɨ. MBata, ḭ so̰y dɔnangɨ tɨ nu ə ndɔ kɨ re kadɨ oo gosɨ ta lə Salomo̰✡. NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn, dəw kɨ ɨtə Salomo̰ sa̰y e ne. 32 NDɔ gangɨ ta tɨ ə, dɨje kɨ Nɨnɨbɨ tɨ a ḭ taa ta kəm dɨje tɨ kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn kadɨ a ɨləi ta dɔde tɨ. MBata, lokɨ Jonasɨ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, dɨje kɨ Nɨnɨbɨ tɨ ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ✡. NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn, dəw kɨ ɨtə Jonasɨ sa̰y e ne.

NJɨyə me kunjɨ tɨ

(Mt 5.15; Mk 4.21; Lk 8.16)

33 «Dəw a ɨndə por lambɨ tɨ kadɨ ɓɔyɔ ə se dəbɨ ngo dɔ tɨ al, nə a ɨndə dɔ nḛ tɨ taa, kadɨ dɨje uri kəy ɓa, ooi lo kɨ kunje. 34 Kəm dəw ə e lambɨ lə darɔe, re kəmi oo lo majɨ ɓa, darɔi ba pətɨ e me kunjɨ tɨ tɔ. A kɨn ə re kəmi oo lo majɨ al nɨngə, darɔi e me tɨl tɨ tɔ. 35 Ə ɨndə manjɨ rɔi adɨ kunjɨ kɨ aw-n rɔi tɨ təl tɨl al. 36 Kɨn ə re darɔi pətɨ e me kunjɨ tɨ kɨ kanjɨ kadɨ ngon tɨl ndətɨ kade ɓa, darɔi a unjɨ njay njay təkɨ lambɨ a unjɨ-n dɔi tɨ kɨn be tɔ.»

Jəju gangɨ ta dɔ Parɨsɨ je tɨ kɨ njé ndo ndu-kun je tɨ

(Mt 23.4-36)

37 Lokɨ Jəju əl ta oy nɨngə, Parɨsɨ kare ɓar-e kadɨ aw uso nḛ ɓe ləne. Be ə, Jəju aw ɨsɨ sie ta nḛ kuso tɨ. 38 Lo kɨn tɨ, ta ndɔjɨ Parɨsɨ ka kɨn ngay kadɨ Jəju togɨ jine kəte no̰ nḛ kuso tɨ al. 39 Nə Jəju əl-e ə nə: «Səi *Parɨsɨ je, kɨ ne kɨn, ɨsɨ ɨtogi gɨdɨ ka man, kɨ gɨdɨ ka kuso nḛ adɨ ay, nə ngur ɓogɨ, kɨ me ndul rosɨ mesi. 40 Səi dɨje kɨ mbə, Luwə ra gɨdɨ nḛ, ə ra me nḛ tɔ. 41 Majɨ kadɨ adi njé ndoo je nḛ kɨ e me ka tɨ, ə nḛ je pətɨ a ayi njay kɨ rɔsi tɨ.

42 «Kəm-to-ndoo e ləsi səi Parɨsɨ je. Ɔri nḛ kare dan kɨ dɔgɨ tɨ, me mbi kam je tɨ kɨ ətɨ majɨ, kɨ me mbi kam je tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ mba ndɨr ta̰y, adi Luwə✡, nɨngə ɨndəi njasi dɔ nḛ ra kɨ dana tɨ kɨ dɔ ndɨgɨ-naa tɨ lə Luwə. Kɨ rɔjetɨ, e kɨn ə e nḛ je kɨ sɔbɨ kadɨ re a ɨndəi kəmsi go tɨ ɨrai, kɨ kanjɨ kɔr kəm ndəge je. 43 Kəm-to-ndoo e ləsi, səi Parɨsɨ je, mbata ɨgei lo kɨsɨ kɨ kəte no̰ dɨje tɨ gɨn kəy kaw-naa je tɨ, taa ɨgei kadɨ dɨje rai səsi lapɨya lo kɨngə-naa je tɨ lə kosɨ je tɔ. 44 Kəm-to-ndoo e ləsi səi, mbata ɨtoi tə dɔ ɓadɨ je kɨ nḛ kɨ tɔjɨ kadɨ dəw gər-n-de goto, adɨ dɨje njɨyəi dɔde tɨ kɨ no̰o̰ be par kɨn be.»

45 Lo kɨn tɨ, nje ndo ndu-kun kare əl Jəju ə nə: «NJe ndo dɨje, me ta tɨ ləi kɨ ɨsɨ əl kɨn, e je tɔ ə ɨsɨ ɨtajɨ-je!» 46 Ə Jəju ɨlə tɨ ə nə: «Oyo, kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je tɔ, tadɔ ɨndəi nḛ kɨ ɔy ngay dɔ dɨje tɨ, nə ngon jisi kɨ ndə̰y be ka uni taa, uwəi səde nḛ kɨ kɔy kɨn al. 47 Kəm-to-ndoo e ləsi! Ɨndəi ɓadɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ e bawsi je wa ə tɔli-de. 48 Lo kɨn tɨ, ɨsɨ tɔji təkɨ ɨndɨgi kɨ bawsi je dɔ kɨlə rade tɨ kɨ rai, mbata əi je əi njé tɔl njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, nɨngə səi je səi njé kɨndə ɓadɨde tɔ. 49 E mbata kɨn ə, Luwə əl ta me tər tɨ ə nə: “M-a m-ɨlə kɨ njé kəl ta je kɨ tam tɨ, kɨ njé kaw kɨlə je, m-adɨ-de, ɓa a tɔli-de je, a adi-de ko̰ je.” 50 E be mba kadɨ dəjii dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, məsɨ njé kəl ta je kɨ tam tɨ kɨ ɓuki kɔ lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ nu bɨtɨ ɓone. 51 Məsɨ kɨ ɨlə ngɨre dɔ Abəl tɨ nu bɨtɨ tḛḛ-n dɔ Jakari tɨ, kɨ ndɔ kɨ tɔli-e dadan lo tɨ kɨ ḭ dɨngɨri kadɨ-kare tɨ re kəy tɨ lə Luwə✡. Kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi təkɨ dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone a ugəi kɨrə nḛ je kɨ ra nḛ kɨn. 52 Kəm-to-ndoo e ləsi, səi njé ndo ndu-kun je kɨ ta rəbɨ nḛ gər e jisi tɨ, ə səi wa uri me tɨ al nɨm, taa dɨje kɨ gei kadɨ tə n-uri me tɨ ka ɔgi-de nɨm tɔ.»

53 Lokɨ Jəju tḛḛ me kəy tɨ ka kɨn ɓa, njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je ɨləi ngɨrə ra tɔgɨ dɔ Jəju tɨ je, dəji-e ta je kɨ dangɨ dangɨ. 54 Sangi rəbɨ me ta je tɨ kadɨ tə n-ɨngəi ta kɨ go tɨ al tae tɨ ɓa n-uwəi-e-n.

12

Kəl ta ay njay təkɨ Jəju e NGon dəw

(Mt 10.26-33, 19-20)

1 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, dɨbɨ dɨje kɨ ba̰y ba̰y ə kawi-naa dɔ Jəju tɨ, adɨ mbɨsəi-naa kɨ yo je, kɨ ne je. Lo kɨn tɨ, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Nḛ kɨ dɔ kəte, majɨ kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ ɔjɨ-n dɔ əm lə *Parɨsɨ je, adɨ e kədɨ kəm-naa ləde. 2 Nḛ ra kɨ gɨdɨ ngə̰y tɨ kɨ gɨne a tḛḛ al goto, taa nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ dəw a gər al ka goto tɔ. 3 MBata, ta je pətɨ kɨ əli lo kɨ ndul tɨ, dɨje a oi dɔe kada wangɨ, ə ta je kɨ uwəi tasi mbinaa tɨ taa əli kəy kɔrɔkɨ, dɨje a ɨləi mbḛe dɔ kagɨ tɨ taa tɔ.»

4 Səi kɨ səi madɨm je, m-əl səsi kadɨ ɨɓəli dɨje kɨ a tɔli darɔsi par, ə go tɨ asi ra nḛ kɨ rangɨ al, kɨn al. 5 M-a m-tɔjɨ səsi dəw kɨ sɔbɨ kadɨ ɨɓəli-e. Dəw kɨ sɔbɨ kadɨ ɨɓəli-e e Luwə kɨ a tɔl darɔsi, ɓa təl a dɔ tɨ no̰o̰ kadɨ ɨlə səsi me por tɨ lə su ɓəy kɨn. Təkɨ rɔjetɨ, e ə sɔbɨ kadɨ ɨɓəli-e. 6 Dɨje ɨsɨ gati kɨ ngan yəl je mi ə gusɨ joo adɨ oi ne, nə kɨ kare dande tɨ kɨ kadɨ me Luwə oy dɔe tɨ goto. 7 Kɨ ətɨ ɓəl ngay wa ɓəy kɨ kadɨ ɨgəri, bḭ dɔsi wa kɨn ka Luwə tɨdə kare kare gər kɔre. Ɨɓəli nḛ madɨ al, səi je, Luwə oo ndasi ɨtəi ngan yəl je kɨ ngay. 8 M-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ kadɨ ɨgəri təkɨ, dəw kɨ ra kɨ un ndune ta kəm dɨje tɨ wangɨ təkɨ n-e dəw ləm, mi *NGon dəw m-a m-əl ta wangɨ ta kəm malayka je tɨ lə Luwə təkɨ e dəw ləm tɔ. 9 Nə dəw kɨ najɨ ta ta kəm dɨje tɨ təkɨ n-gər-m al, mi NGon dəw m-a m-najɨ ta ta kəm malayka je tɨ təkɨ m-gər-e al tɔ. 10 Dəw kɨ əl ta kɨ majal ɔsɨ-n tam mi NGon dəw ə, Luwə a ɨyə̰ go majal je lie kɔ, nə dəw kɨ əl ta kɨ mal ɔsɨ-n ta NDɨl Luwə, Luwə a ɨyə̰ go majal lie kɔ al ratata. 11 Lokɨ a uwəi səsi kadɨ awi səsi lo kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je kadɨ gangi ta dɔsi tɨ, a awi səsi no̰ ngar je tɨ, kɨ no̰ njé ko̰ɓe je tɨ, onosi kadɨ mesi ɓəl kə nə se a asi kadɨ ɨnaji ta dɔsi tɨ wa, se ta ri ə a əli wa. 12 Tadɔ, loe tɨ wa no̰o̰ kɨn, NDɨl Luwə a ndo səsi ta kɨ kadɨ əli.

Kujɨ ta dɔ nje nḛ kɨngə tɨ kɨ mbə

13 Dəw kare dan kosɨ dɨje tɨ əl Jəju ə nə: «NJe ndo dɨje, əl ngokom adɨ, nḛ nduwə kɨ bawje ɨyə̰ adɨ-je kɨn, ka̰y ya̰m adɨ-m.» 14 Ə Jəju əl-e ə nə: «Dəw kɨ ɨndə-m kadɨ tə mi nje ngangɨ ta dansi tɨ ə se kadɨ tə mi nje ka̰y səsi nḛ kɨngə goto.» 15 Ɓa təl əl dɨje pətɨ ə nə: «Majɨ kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ ɔjɨ-n dɔ mal nḛ kɨngə kɨ dunɨya̰ tɨ. Tadɔ re dəw ɨngə-n nḛ tə ri, tə ri ka, nḛ kɨngə lie kɨn ə a ra adɨ ɨsɨ-n kɨ dɔne taa al.»

16 Ɓa Jəju təl əl-de kujɨ ta madɨ ə nə: «Dɨngəm madɨ kare kɨ nje nḛ kɨngə ɨsɨ no̰o̰, lo ndɔr je lie, ɨngə nḛ me tɨ ngay. 17 Ə dəjɨ rɔne ta ə nə: “E ri ə kadɨ tə m-ra dana? Lo kɨ kadɨ tə m-kaw nḛ ndɔr tɨ ləm goto.” 18 Nɨngə təl əl ə nə: “Majɨ, nḛ kɨ m-a m-ra ə to kɨn: m-a m-ndu dam je ləm kɨ kəte kɨn kɔ, ɓa m-a m-ur dam je kɨ boyi ngay kadɨ tə m-kaw nḛ ko je ləm tɨ pətɨ, naa tɨ kɨ ndəgɨ nḛ majɨ je ləm. 19 Nɨngə m-a m-əl mem tɨ m-ə nə: ‹Ɓasɨne m-aw kɨ nḛ kɨngə kɨ to mbar mbar kadɨ m-ra-n ɓal ba̰y ba̰y, ə kadɨ m-uwə kɔ rɔm, m-uso je, m-a̰y je, m-o-n majɨ rɔm.›” 20 Nə Luwə əl-e ə nə: “Ḭ mbə dəw kɨ ɨsɨ əl ta kɨn, kondɔ kɨ ne wa kɨn ndɔi a asɨ. Ə se nḛ je kɨ ɨsɨ kaw kɨ dɔ-naa tɨ kɨn, a e ya̰ na̰ wa?” 21 E kɨn ə e nḛ kɨ a tḛḛ dɔ dəw tɨ kɨ nje kaw nḛ kɨngə je kɨ naa tɨ mbata lə rɔne wa, ɓɨ mbata tɨ lə Luwə al.»

Kɨndə me dɔ Luwə tɨ

(Mt 6.25-33)

22 Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «E mbata kɨn ə, m-əl səsi kadɨ adi mesi a sururu dɔ nḛ kusosi tɨ, kɨ kadɨ ɨsi kɨ dɔsi taa al, taa dɔ kɨbɨ kɔsi tɨ al nɨm tɔ. 23 Tadɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa ɨtə nḛ kuso, taa darɔ dəw ɨtə kɨbɨ kɨ kɔ tɔ. 24 Ɨgo̰i kaga̰ je oi, dɨbi ko al nɨm, təti al nɨm, taa awi kɨ lo madɨ kɨ kadɨ ngəmi nḛ tɨ mba ndɔ kɨ lo ti tɨ al nɨm, dam ləde ka goto nɨm tɔ, nə Luwə ɨsɨ adɨ-de nḛ usoi majɨ. Nɨngə səi, oi kadɨ Luwə oo ndasi ɨtə yəl je al a? 25 Na̰ dansi tɨ ə asɨ kadɨ a ɨlə ngon kadɨ kɨ ndə̰y be dɔ ndɔne tɨ kɨ takul me ka sururu ləne ə? 26 Kɨn ə nḛ kɨ ndə̰y be kɨn ka asi kadɨ ɨrai kɨ dɔrɔsi al ə, ra ban be ə mesi osɨ nangɨ dɔ ndəgɨ ne je tɨ al ə? 27 Ɨgo̰i putɨ kam je kɨ ai me wale tɨ kɨn oi. Rai kɨlə madɨ al nɨm, oji kɨbɨ al nɨm tɔ, nə ngar *Salomo̰ kɨ tɔe ɓa ngay me nḛ kɨngə tɨ kɨn ka ɔ kɨbɨ kɨ ndole asɨ naa səde al✡. 28 Ə kɨn ə Luwə ɨlə kɨbɨ rɔ ngan kagɨ je tɨ kɨ wale, kɨ j-o-de ɓone, ə lo ti par ə a o̰i por kɨn be nɨngə, ra ban ə səi dɨje taa a ɨlə kɨbɨ rɔsi tɨ al ə? Səi to̰ je me kadɨ-me tɨ. 29 Adi ta ga al dɔsi ɔjɨ-n dɔ nḛ kusosi ə se man ka̰ysi al. 30 Nḛ je kɨn pətɨ, e dɨje kɨ gəri Luwə al kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn ə ɨsɨ sangi kɨ no̰ kəmde tɨ, nə səi, Bawsi gər majɨ kadɨ awi kɨ ndooe tɔ. 31 Nḛ kɨ kadɨ ɨsangi, e ko̰ɓe lie, nɨngə a adɨ səsi ndəgɨ nḛ je kɨn dɔ tɨ. 32 Səi kɨ ɨtoi tə nḛ kul je kɨ ngay al, kɨ ɨsɨ uni go ɓade be kɨn, adi ɓəl ra səsi al, mbata Bawsi oo majɨ ngay kadɨ adɨ səsi ɓeko̰ ləne.

Kɨndə nḛ kɨngə rɔ Luwə tɨ

(Mt 6.19-21)

33 «Ɨgati kɨ nḛ majɨ je ləsi, ə adi lae njé ndoo je. Ɨrai ɓɔl la kɨ a tujɨ al, ɨkawi nḛ kɨngə je ləsi dɔra̰ tɨ, kɨ e lo kɨ nje ɓogɨ a tḛḛ tɨ al nɨm, e lo kɨ yo̰ goto tɨ nɨm kɨn. 34 Tadɔ lo kɨ nḛ kɨngə ləsi e tɨtɨ ə mesi a e tɨ tɔ.

Kujɨ ta dɔ kɨsɨ dɔ nja tɨ

35 «Ɨsi dɔ njasi tɨ kɨ kɨbɨ ra kɨlə, adi por lambɨ je ləsi o̰ majɨ. 36 Nɨngə kadɨ ɨtoi tə dɨje kɨ ɨsɨ ngəmi ta təl ɓade kɨ aw lo taa naa tɨ be. Ɨsɨ ngəmi tae kadɨ re təl taa, ə ɨndə ta kəy ɓa tḛḛi adi-e. 37 Majɨ-kur e dɔ ɓəə kɨlə je tɨ kɨ, ɓade təl ɓa ɨngə-de ɨsi dɔ njade tɨ. Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ɓade a un kɨbɨ kɨlə ləne ɨlə rɔne tɨ, ə a adɨ-de ɨsi nangɨ kadɨ adɨ-de nḛ usoi. 38 Kɨn ə re təl dan lo tɨ, ə se ta gɨn lo tɨ, ə ɨngə-de ɨsi dɔ njade tɨ ə, majɨ a ur-de.

39 «Ɨgəri majɨ kadɨ re ɓa nje kəy gər dɔ kadɨ kɨ nje ɓogɨ a re-n ə, a ɨyə̰ nje ɓogɨ kadɨ ur kəy al. 40 Ə səi ka, ɨsi dɔ njasi tɨ tɔ, tadɔ mi *NGon dəw m-a m-re dɔ kadɨ tɨ kɨ ɨgəri al.»

41 Lo kɨn tɨ, Pɨyər dəjɨ Jəju ə nə: «Ɓaɓe, kujɨ ta kɨ əl kɨn sɔbɨ dɔje je par ə se sɔbɨ dɔ dɨje pətɨ ə?» 42 Ə Ɓaɓe əl-e ə nə: «NJe ngəm nḛ kɨ e dəw kɨ dana, kɨ kəme ədɨ, ə e dəw kɨ ɓae a ɨnde dɔ me kəy tɨ kadɨ ləbɨ nḛ kuso dɨje kɨ kadɨ kɨ kadɨ adɨ-n-de. 43 NJe ra kɨlə kɨn a e nje majɨ-kur, lo kɨ ɓae təl ə ɨnge ta kɨlə tɨ kɨn, a ra. 44 Təkɨ rɔjetɨ kadɨ m-əl səsi, a ɨnde dɔ nḛ majɨ je tɨ ləne pətɨ. 45 A kɨn ə re nje ra kɨlə kɨn əl mene tɨ ə nə: “Ɓam a re law al ɓəy” ə, a a ta tɨndə ndəgɨ njé kɨlə je tɨ kɨ dəne kɨ kɨ dɨngəm, a ta kuso tɨ, kɨ ta ka̰y tɨ, ra-n kasɨ ra. 46 Lo kɨn tɨ, ɓa nje kəy a re kɨ ndɔ kɨ e ɨndə mene dɔ tɨ al, kɨ dɔ kadɨ kɨ e gər al. Ɓae a tuwe kɔ, kadɨ oo nḛ ko̰ kɨ a ra dɨje kɨ nje ra nḛ kɨ dana al. 47 Ɓəə kɨlə kɨ gər ndɨgɨ ra lə ɓane majɨ, nə ɨndə rɔne ta ndɨgɨ ra tɨ kɨn ra al, a ɨngə ndəy ta ba̰y ba̰y. 48 NGa nɨngə, ɓəə kɨlə kɨ gər ndɨgɨ ra lə ɓane al, ə ra nḛ kɨ asɨ ta kɨndə ə, a ɨngə kɨndə ngay al. Ɨgəri kadɨ dəw kɨ adi-e ngay, a dəji-e ngay tɔ, ə dəw kɨ adi-e nḛ ngay kadɨ ngəm, a gei nḛ ngay jie tɨ tɔ.

Jəju re kɨ gangɨ-naa

49 «M-re kɨ por dɔnangɨ tɨ; nɨngə kɨn, m-ndɨgɨ kadɨ por ka kɨn o̰ ngata! 50 Sɔbɨ kadɨ m-nduy me ko̰ tɨ təkɨ dəw a ra-n batəm kɨn be. Nɨngə e nḛ kɨ adɨ-m ko̰ me ndɨlm tɨ, bɨtɨ kadɨ nḛ je tɔli tade. 51 Kadɨ ɨgai mesi tɨ təkɨ m-re kɨ lapɨya dɔnangɨ tɨ, al. M-əl səsi, m-re kɨ lapɨya al jagɨ, nə m-re kɨ gangɨ-naa yo. 52 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, dɨje mi kɨ ɨsi me kəy tɨ kɨ kare a gangi-naa, dɨje kɨ mɨtə a ɔsi ta njé kɨ joo, ə dɨje kɨ joo a ɔsi ta njé kɨ mɨtə. 53 Baw ngon a ɔsɨ ta ngonne kɨ dɨngəm, ngon kɨ dɨngəm a ɔsɨ ta bawne; ko̰ ngon a ɔsɨ ta ngonne kɨ dəne, ngon kɨ dəne a ɔsɨ ta kone; ko̰ ngon kɨ dɨngəm a ɔsɨ ta məmne; ngon kɨ dəne a ɔsɨ ta məmne kɨ dəne✡.»

Ta dɔ dɔkagɨlo tɨ

(Mt 16.2-3)

54 Jəju əl kosɨ je ə nə: «Lokɨ oi ndi ḭ lo kɨbə kadɨ tɨ nɨngə, ta naa tɨ no̰o̰ əli əi nə: “NDi a ədɨ”, ɓa ndi ədɨ tɔ. 55 A re oi nəl kɨ ḭ gɨn ɓe tɨ ə ɨsɨ ɨlə nɨngə, əli əi nə: “Lo a tɨngə”, ɓa lo tɨngə ka tɔ. 56 Səi dɨje kɨ njé me nga̰, asi kadɨ ɨgəri kəm nḛ je kɨ a rai nḛ dɔnangɨ tɨ ne, ə se dɔra̰ tɨ, nɨngə dɔkagɨlo kɨ ɓone kɨn ɓa, asi kadɨ ɨgəri nḛ je ɨsɨ ra nḛ tɨtɨ al!

Kɨndə dɔ ta naa tɨ kɨ nje ta ləi

(Mt 5.25-26)

57 «Ra ban be ə səi je wa, nḛ kɨ to kadɨ ɨgangi ta kɨ dana dɔ tɨ ə, ɨgangi al ə? 58 Kɨn ə ɨsɨ awi lo gangɨ ta tɨ kɨ nje ta ləi ɓa, lokɨ səi dɔ rəbɨ tɨ ɓəy ə, ɨsangɨ rəbɨ kadɨ ndusi osɨ go-naa tɨ sie, nə tə aw səi ɨləi ji nje gangɨ ta tɨ, adɨ nje gangɨ ta uni ɨləi ji asɨgar je tɨ, adɨ asɨgar je ɨləi-ni dangay tɨ. 59 Nɨngə adɨ m-əli, a ɨtḛḛ lo kɨn tɨ al bɨtɨ kadɨ ugə dɔbəy sɨsi ɓəy taa a ɨyə̰i-ni taa.»

13

Majɨ kɨyə̰ pa njɨyə kɨ majal kɔ

1 Dɔkagɨloe tɨ no̰o̰ ə, dɨje madɨ rəi əli Jəju ta lə dɨje kɨ Galile tɨ kɨ ndɔ kɨ *Pɨlatɨ kɨ nje ko̰ɓe adɨ tɔli-de dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsɨ ɨjəi məsɨ kadɨ-kare adi Luwə. 2 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Ɨgɨri kadɨ dɨje kɨ Galile tɨ kɨ ɨngəi nḛ kɨ to kɨ ətɨ ɓəl be kɨn e mbata ke ə əi njé ra majal je kɨ ngay ɨtəi ndəgɨ dɨje kɨ Galile tɨ a? 3 Jagɨ e be al. Nɨngə səi je wa ka adɨ m-əl səsi, re ɨyə̰i pa njɨyəsi je kɨ majal kɔ al ə, kosi a tɔ pətɨ be tɔ. 4 Se oi kadɨ dɨje kɨ dɔgɨ gɨde e jijoo kɨ ndogɨ bɔr kɨ Sɨlowe tɨ osɨ dɔde tɨ tɔl-de kɨn, majal ləde ɨtə ndəgɨ dɨje kɨ Jorijaləm tɨ pətɨ tɨgə a? 5 Jagɨ e be al. Nɨngə səi je wa ka adɨ m-əl səsi, re ɨyə̰i pa njɨyəsi je kɨ majal kɔ al ə, kosi a tɔ pətɨ be tɔ.»

Kujɨ ta dɔ kagɨ mbay-kote tɨ kɨ andɨ al

6 Go ta je tɨ kɨn, Jəju əl kujɨ ta kare ə nə: «Dɨngəm kare aw kɨ kagɨ mbay-kote kare kɨ mə-e me ndɔr nju tɨ ləne, ə ndɔ kare aw kadɨ tə n-ɨjə kande ɓa ɨngə kande dɔ tɨ al. 7 Ə əl nje ngəm ndɔr ləne ə nə: “O, asɨ ɓal mɨtə ngata ə m-sangɨ kadɨ m-ɨjə kandɨ mbay-kote kam m-uso, nə m-ɨngə kande al. Majɨ kadɨ ɨtɨge kɔ, tadɔ kəme kɨ kadɨ a utɨ-n lo kare goto.” 8 Nə nje ngəm ndɔ ka kɨn ɨle tɨ ə nə: “Ɓam, ɨyḛ adɨ a ɓal kare ɓəy. M-a m-ɔr gɨne kadɨ m-ɓukɨ sḭ nḛ je njae tɨ. 9 Dɔmajɨ ə ɓal kɨ rangɨ ə a andɨ. A re ɓal kɨ rangɨ ə andɨ al ɓəy ə tə adɨ m-tɨge kɔ mɨndɨ.”»

Jəju kɨ ndɔ taa kə̰ə̰

10 NDɔ kare Jəju ɨsɨ ndo nḛ dɨje kəy kaw-naa tɨ madɨ kare ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ. 11 Nɨngə me kəy kaw-naa tɨ ka kɨn, dəne kare kɨ ndɨl kɨ majal uwə, ɨlə tae nangɨ, asɨ ɓal dɔgɨ gɨde jijoo ɨsɨ me tɨ no̰o̰. NDɨl kɨ majal ka kɨn dɔɔ-e ngɔn, lo kadɨ ndajɨ taa majɨ goto tə goto. 12 Lokɨ Jəju oo-e nɨngə ɓar-e ə əl-e ə nə: «Dəne ḭ kɨ taa kɨyə̰ taa dɔ to̰ tɨ ləi.» 13 Jəju ɨndə jine dɔe tɨ, ɓa ta ji naa tɨ no̰o̰ par ə, dəne ndajɨ rɔne taa majɨ, nɨngə ɨlə ngɨrə kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. 14 Lo kɨn tɨ, kɨ bo kɨ dɔ kəy kaw-naa lə Jɨpɨ je ka kɨn, mee o̰-e mbata kadɨ kɨ Jəju adɨ dəw rɔ nga ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ, adɨ əl kosɨ dɨje ə nə: «NDɔ kɨ kadɨ dɨje rai kɨlə e mehḛ✡, ə ɨrəi ndɔe je tɨ kɨ mehḛ kɨn adɨ adi səsi rɔ nga, ɓɨ e ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al!» 15 Ɓaɓe əl-e ə nə: «Səi njé kədɨ kəm dɨje! dəw kɨ ra dansi tɨ ə tutɨ mangɨ ləne ə se koro ləne ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ, lo kuso nḛ tɨ aw sie lo ka̰y man tɨ al ə? 16 NGa dəne kam kɨ e ngon ka *Abɨrakam, kɨ *Sata̰ uwe gɨn tɔgɨ tɨ ləne asɨ ɓal dɔgɨ gɨde e jijoo be kɨn ə, kadɨ m-tute m-ɨle taa al mba ke kɨ e ndɔ ta kə̰ə̰ a?» 17 Dɔkagɨloe tɨ kɨ Jəju ɨsɨ əl ta kɨn nɨngə, rɔ njé ba̰ je lie sɔl-de ngay. Nə rɔ kosɨ dɨje nəl-de ngay mbata nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ Jəju ɨsɨ ra.

Kujɨ ta kɨ dɔ ka̰ kagɨ tɨ kɨ ɓari-e mutadɨ

(Mt 13.31-33; Mk 4.30-32)

18 Go tɨ nɨngə Jəju ə nə: «M-a m-ɔjɨ səsi nḛ kɨ tɨtɨ-naa kɨ ko̰ɓe lə Luwə, m-a m-un nḛ kare kadɨ m-ɔjɨ-n səsi. 19 To tɨtɨ-naa kɨ kandɨ kagɨ madɨ kɨ a ɓari-e nə mutadɨ kɨ dəw madɨ un dɨbɨ me ndɔr tɨ ləne kɨn be. Kandɨ kagɨ ka kɨn ɨbə, tɔgɨ, adɨ yəl je uwəi lo kɨsɨ bajie je tɨ.» 20 Jəju təl əl ɓəy ə nə: «M-a m-un nḛ kɨ rangɨ kare kadɨ m-ɔjɨ-n səsi ko̰ɓe lə Luwə. 21 To tɨtɨ-naa kɨ əm kɨ dəne madɨ un lɔy-n ndujɨ kɨ me kee joo, adɨ ndujɨ kɨ lɔy ba pətɨ ḭ kɨn be.»

Ta dɔ rəbɨ tɨ kɨ mbəngɨrə

(Mt 7.13-14)

22 Lokɨ Jəju ɨsɨ aw Jorijaləm tɨ, ndo ne dɨje ɓe bo je tɨ kɨ ngan ɓe je kɨ ɨndə man tɨtɨ. 23 Nɨngə dəw madɨ dəje ə nə: «Ɓaɓe, dɨje ngay al ba par ə a aji a?» Ə Jəju əl-de ə nə: 24 «Uwəi tɔgɨsi ba kadɨ uri kəy kɨ ta rəbɨ kɨ mbəngɨrə, tadɔ adɨ m-əl səsi, dɨje ngay a sangi kadɨ n-urii nə a asi al. 25 Lokɨ ɓa nje kəy a ḭ taa, ə a utɨ ta kəy nɨngə, səi je ɨnayḭ-naa taga, ɨləi ngɨrə kɨndə ta kəy əi nə: “Ɓaɓe, ɨtḛḛ ta kəy adɨ-je!” kɨn ɓa, e a əl səsi ə nə: “Səi, m-gər lo kɨ ḭḭ tɨ al.” 26 Lo kɨn tɨ, a əli əi nə: “J-uso səi nɨm, j-a̰y səi nɨm, taa ta mbalo je ləje ə ɨndo nḛ dɨje tɨ nɨm tɔ.” 27 Nə, a əl səsi ə nə: “M-gər lo kɨ ḭḭ tɨ al, ɔri rɔsi kɔ rɔm tɨ. Səi pətɨ səi njé ra majal je.” 28 Loe tɨ kɨn, a no̰i je, a ɨngəi ngangɨsi je, lokɨ a oi *Abɨrakam je, kɨ *Isakɨ je, kɨ *Jakobɨ je, kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ pətɨ me ɓeko̰ tɨ lə Luwə. Nɨngə səi je, a tuwəi səsi ɓukɨ səsi kɔ taga. 29 Dɨje a ḭḭ kɨ lo kɨbə kadɨ tɨ je, lo kur kadɨ tɨ je, jam dɔ ɓe tɨ je, gɨn ɓe tɨ je, kadɨ rəi ɨsi ta nḛ kuso tɨ ɓeko̰ tɨ lə Luwə. 30 Lo kɨn tɨ, dɨje madɨ kɨ əi njé kɨ gogɨ a təli njé kɨ kəte, ə dɨje kɨ madɨ kɨ əi njé kɨ kəte a təli njé kɨ gogɨ tɔ.»

Jəju əl ta kɨ dɔ Jorijaləm tɨ

31 Dɔkagɨloe tɨ wa kɨn, *Parɨsɨ je madɨ rəi rɔ Jəju tɨ əli-e əi nə: «Ɔtɨ lo kɨn tɨ kɔ, aw lo kɨ rangɨ tɨ, tadɔ *Erodɨ ge kadɨ n-tɔli.» 32 Ə Jəju əl-de ə nə: «Awi əli nja̰ dəw kam, təkɨ ɓone kɨ lo ti, m-a m-tuwə ndɨl je kɨ majal nɨm, m-a madɨ dɨje rɔ nga nɨm tɔ, ɓa ndɔ kɨ ko̰ mɨtə ə m-a tɔl ta kɨlə ləm. 33 Nɨngə sɔbɨ kadɨ m-un ta rəbɨ ləm me ndɔ tɨ kɨ ɓone nɨm, lo ti nɨm, lo ti kɨ go tɨ nɨm, tadɔ e nḛ kɨ go rəbe tɨ al kadɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, oy lo kɨ rangɨ tɨ, ɓɨ oy Jorijaləm tɨ al.

34 «Səi dɨje kɨ Jorijaləm tɨ, oyo, səi kɨ Jorijaləm tɨ, səi kɨ səi njé tɔl njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, səi njé tɨlə dɨje kɨ Luwə ɨlə səde adɨ səsi kɨ mbal tɔli-de. NJa ngay, m-sangɨ kadɨ m-kaw səsi təkɨ ko̰ kɨnjə a kaw-n ngane je kɨ tɔde gɨn bagɨne tɨ kɨn be, nə ɔdi al. 35 Nɨngə kɨ ne kɨn, Luwə a ɨyə̰ kəy kaw-naa ləsi kɔ jisi tɨ. Ə adɨ m-əl səsi madɨ oi təkɨ a oi-mi al bɨtɨ kadɨ dɔkagɨlo madɨ a re kɨ a əli əi nə: “NJangɨ dɔ e dɔ dəw tɨ kɨ re me tɔ Ɓaɓe tɨ.”»

14

Jəju nga dəw ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ

1 NDɔ kare, Jəju aw me kəy tɨ lə nje kɔr no̰ *Parɨsɨ je kare mba kuso nḛ, ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ. Dɨje kɨ ɨsi no̰o̰, ɨsɨ ɨndəi manjɨ Jəju ba ooi-e. 2 Dɨngəm kare kɨ mo̰y ti-e a no̰ Jəju tɨ no̰o̰. 3 Ə Jəju dəjɨ njé ndo ndu-kun je kɨ Parɨsɨ je ə nə: «Ta rəbɨ to kadɨ dəw nga-n dəw ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ ə se goto ə?» 4 Nə dəw ɨlə Jəju ta tɨ al. Ə Jəju təl rɔne kɨ rɔ nje mo̰y tɨ, ade rɔ nga nɨngə əl-e ade aw. 5 Go tɨ Jəju əl-de ə nə: «Na̰ dansi tɨ ə, ngone, ə se mangɨ lie wa osɨ ɓe man tɨ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ, ə un-e taji-naa tɨ no̰o̰ al ə?» 6 Nɨngə lo kadɨ ɨləi-e ta tɨ kɨ dəjɨ kɨn goto.

Ta kɨ dɔ kɔjɨ rɔ tɨ

7 Lokɨ Jəju oo kadɨ dɨje kɨ ɓari-de lo nḛ kuso tɨ kɨn sangi lo kɨsɨ kɨ kəte no̰ dɨje tɨ ɓa, əl-de kujɨ ta madɨ ə nə: 8 «Lokɨ dəw madɨ ɓari lo nḛ kuso taa-naa tɨ ə, otɨ kadɨ aw ɨgangɨ rɔi ɨsɨ kəte no̰ dɨje tɨ. Dɔmajal ə, ɓari dəw kɨ ɨtəi loe tɨ no̰o̰ tɔ, 9 nɨngə kadɨ nje ɓar səsi joo pu ka kɨn re, əli ə nə: “Ḭ taa ə ɨyə̰ lo kɨsi kɨn adɨ madi,” ɓa a e kɨ rɔsɔl kɨ bo ngay ə a aw kadɨ ɨsɨ-n lo kɨ gogɨ tɨ. 10 Nə lokɨ dəw madɨ ɓari, majɨ kadɨ aw ɨsɨ lokɨ gogɨ tɨ, adɨ nje ɓar-i ə wa lokɨ re nɨngə əli ə nə: “Madɨm, ḭ taa ɨre ɨsɨ kəte yo be.” Lo kɨn tɨ, a e kɔsɨ-gon ləi ta kəm madi je tɨ pətɨ kɨ ɓari-de lo nḛ kuso tɨ kɨn. 11 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ra kɨ un dɔne taa, ə a ɨləi dɔe nangɨ, nɨngə dəw kɨ nje kulə dɔne nangɨ ə, a uni dɔe taa tɔ.»

Ɓa njé ndoo je lo nḛ kuso tɨ

12 Go tɨ Jəju əl dəw kɨ nje ɓar-e ka kɨn ə nə: «Lokɨ ɨra nḛ kuso kɨ be kɨn, kɨ kada ə se kɨ lo sɔlɔ, otɨ kadɨ ɨɓar madi je kɨ ngako̰i je kɨ noji je, ə se njé gədɨ kəy ɓe je ləi kɨ njé nḛ kɨngə je. Tadɔ əi je ka a ɓari-ni ndɔ madɨ tɨ tɔ, nɨngə a ɨgəi-ni nḛ kɨ ndɔ kɨ ɨra adɨ-de ka kɨn gogɨ. 13 Nə lokɨ ɨra nḛ kuso rɔnəl kɨ ngay be kɨn, majɨ kadɨ ɨɓar njé ndoo je kɨ njé je kɨ ta rɔde asɨ-naa al, kɨ njé mətɨ je, kɨ njé kəm tɔ je. 14 Nɨngə rɔi a nəl-i, tadɔ a ɨngəi nḛ kadɨ a ɨgəi-ni gogɨ al. Təkɨ rɔjetɨ, Luwə a ɨgəi ndɔ kɨ a tḛḛ kɨ njé ra nḛ je kɨ dana lo koy tɨ.»

Ɓar dɨje kɨ bo lo nḛ kuso tɨ

(Mt 22.1-10)

15 Lokɨ oi ta kɨn nɨngə, dəw kare mbo̰ dɨje tɨ kɨ ɨsi lo nḛ kuso tɨ əl Jəju ə nə: «Rɔnəl e lə dəw kɨ a uso nḛ me ɓeko̰ tɨ lə Luwə!» 16 Nɨngə Jəju təl əl-e ə nə: «NDɔ kare, dɨngəm madɨ ra nḛ kuso kɨ bo ngay ɓar-n dɨje ngay. 17 Dɔkagɨlo kuso nḛ tɨ nɨngə, ɨlə nje kɨlə ləne adɨ aw əl dɨje kɨ ɓar-de ka kɨn ə nə: “Nḛ kuso oy ngata ə ɨrəi.” 18 Nə dɨje pətɨ kɨ ɓari-de ka kɨn, kare, kare, ɨləi ngɨrə kadɨ dəji me-sɔl. E kɨ dɔsa̰y əl-e ə nə: “M-ndogɨ lo ndɔr ngɔsɨne ɓəy, m-ɨsɨ m-aw kadɨ m-o; ə m-dəji kadɨ adɨ mei sɔl dɔm tɨ.” 19 E kɨ rangɨ ə nə: “M-ndogɨ mangɨ je dɔgɨ ngɔsɨne ɓəy, m-a m-aw kadɨ m-na-de m-o; ə m-dəji kadɨ adɨ mei sɔl dɔm tɨ.” 20 E kɨ rangɨ ə nə: “M-taa dəne ngɔsɨne ɓəy, adɨ lo kadɨ m-a m-aw goto.” 21 NJe kɨlə təl aw rɔ ɓane tɨ, əl-e ta je pətɨ kɨ əli-e kɨn ade oo. Lo kɨn tɨ, wongɨ tɔl ɓa nje kəy ka kɨn, adɨ əl nje kɨlə ləne ə nə: “Ḭ taa kalangɨ, aw ta mbalo je tɨ, kɨ go rəbɨ je, ɨɓar njé ndoo je, kɨ dɨje kɨ ta rɔde asɨ-naa al, kɨ njé kəm tɔ je, kɨ dɨje kɨ njé mətɨ je, ɨre səde.” 22 NDə̰y go tɨ nɨngə, nje kaw kɨlə re əl ɓane ə nə: “Ɓam, jɨ ra nḛ je kɨ ɨdəjɨ ka kɨn, nə lo kɨsɨ nay no̰ ɓəy.” 23 Ə ɓae əl-e ə nə: “Ɔtɨ aw taga dɔ rəbɨ je tɨ, kɨ lo ndɔr je, ɨndə tɔgɨ dɔ dɨje tɨ adɨ-de rəi mba kadɨ-me kəy ləm rosɨ.” 24 Təkɨ rɔjetɨ adɨ m-əl səi, dəw kare mbo̰ dɨje tɨ kɨ m-ɓar-de kəte kɨn kɨ a ɔdɨ nḛ kuso ləm kɨn tane tɨ goto.»

Kɨyə̰ nḛ je pətɨ mba kun go Jəju

(Mt 10.37-38)

25 Kosɨ dɨje ngay ɨsɨ njɨyəi kɨ Jəju dɔ rəbɨ tɨ. Jəju təl ɨlə rətɨ nɨngə əl-de ə nə: 26 «Re dəw madɨ re rɔm tɨ ə ge-m ɨtə bawne kɨ kone al, nene kɨ ngane je al, ngakone je kɨ konane je, ə se darɔne wa al ə, a asɨ ke nje ndo ləm al.» 27 Taa dəw kɨ un kagɨ-dəsɨ ləne ə njɨyə gom tɨ, al, a asɨ ke nje ndo ləm al tɔ. 28 Təkɨ rɔjetɨ, na̰ dansi tɨ ə lokɨ aw tə kɨndə ndogɨ bɔr kɨ ngal nɨngə, ɨsɨ nangɨ ɨlə kɔr nḛ ra kɨlə je naa tɨ, mba kadɨ n-oo se n-a n-asɨ tɔl ta kɨlə kɨn kare wa al ə? 29 Nə re ɨndə gɨn kəy ə tɔl tae al ə, dɨje pətɨ kɨ a oy gɨn kəy kɨ ɨndə kɨn, a kogi dɔe tɨ. 30 A əli əi nə: «Oi, dɨngəm kɨ ɨlə ngɨrə kadɨ ɨndə kəy, nə tɔge asɨ kadɨ tɔl tae al kɨn!» 31 Ə se ngar kɨ ra ə lokɨ ɨsɨ aw kadɨ rɔ kɨ ngar madɨne kɨ rangɨ nɨngə, ɨsɨ nangɨ ə dəjɨ ta rɔne oo se kɨ njé rɔ je ləne kɨ dɨbɨ kutɨ kɨn n-a n-aw n-ɨlə-n rɔ madɨne kɨ ɨsɨ re kɨ njé rɔ je ləne kɨ əi dɨbɨ kutɨ joo kɨn kare wa al ə? 32 Re oo kadɨ tɔgɨne a asɨ al nɨngə, a ɨlə dəjɨ ta ngar madɨne, mba sangɨ rəbɨ lapɨya, lokɨ nda̰e ngal ɓəy. 33 Ta kɨ dɔsi tɨ ka to be tɔ. Ɨməri ta majɨ oi taa, adi rɔsi, tadɔ dəw kɨ e ɓasi mba kɨyə̰ nḛ kɨngə je ləne al, a asɨ ke nje ndo ləm al.

Katɨ kɨ nəle goto

(Mt 5.13; Mk 9.50)

34 «Ɨgəri kadɨ katɨ e nḛ kɨ majɨ, nə lokɨ nəle goto, ə se ri ə dəw a ra-n kadɨ təl nəl gogɨ ə? 35 Nḛ kɨ kadɨ dəw a ra-n goto. A majɨ mba dɔnangɨ al nɨm, a majɨ mba nḛ kɨ a adɨ tɔgɨ dɔnangɨ kɨn al nɨm tɔ. A ɓuki-e kɔ gɨdɨ lo tɨ. Dəw kɨ aw kɨ mbine kadɨ oo-n ta, nɨngə kadɨ oo ta kɨn majɨ.»

15

Kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kɨ kare kɨ nay

(Mt 18.12-14)

1 *NJé taa la-mbə je, kɨ njé ra majal je, rəi kɨ rɔ Jəju tɨ mba kadɨ n-ooi ta kɨ ɨsɨ əl. 2 *Parɨsɨ je, kɨ njé ndo ndu-kun je, ɨndəi ngɔne kɨ Jəju ə əli əi nə: «Oi! Dəw ka uwə njé ra majal je rɔne tɨ nɨm, uso səde nḛ nɨm!» 3 Ə Jəju əl-de kujɨ ta madɨ kare ə nə: 4 Na̰ dansi tɨ ə re aw kɨ batɨ je ɓu, ə e kɨ kare nay nɨngə, a ɨyə̰ ndəge je kɨ dɔ jikare gɨde jikare dɔ wale tɨ, ə aw sangɨ e kɨ nay kɨn, ratata kadɨ ɨnge ɓəy taa al ə? 5 Lokɨ ɨnge nɨngə, kɨ rɔnəl un-e ɨle bagɨne tɨ. 6 Nɨngə təl aw ɓe, ɓa madɨne je kɨ njé gədɨ kəy ɓe je ləne, əl-de ə nə: «Ɨrəi ɨrai rɔnəl səm tadɔ m-ɨngə ngon batɨ ləm kɨ nay ka!» 7 Be tɔ ə adɨ m-əl səsi, rɔnəl a e ngay me dɔra̰ tɨ mbata lə nje ra majal kare kɨ ɨyə̰ go rəbɨ njɨyəne kɨ majal kɔ, ɨtə njé je kɨ dana kɨ dɔ jikare gɨde jikare kɨ ta kɨ dɔ mbəl pa njɨyə tɨ, e ta ləde al kɨn al. 8 Dəne madɨ kare aw kɨ nḛ mbi kɨ gate e ngay asɨ dɔgɨ, ə e kɨ kare nay. Lokɨ e kɨ kare nay, dəne ɨndə por lambɨ tɨ je, ɨtə me kəy je, sangɨ-n nḛ mbi ləne ka kɨn, bɨtɨ ɨngə ɓəy taa, taa kə̰ə̰. 9 Lokɨ ɨngə ngata nɨngə, ɓa madɨne je, kɨ njé gədɨ kəy ɓe je ləne, əl-de ə nə: «Ɨrai səm rɔnəl, tadɔ m-ɨngə nḛ mbi ləm kɨ nay ka kɨn!» 10 Be tɔ ə, adɨ m-əl səsi, rɔnəl e ngay mbo̰ malayka je tɨ lə Luwə, mbata nje ra majal kare kɨ ɨyə̰ rəbɨ pa njɨyəne kɨ majal kɔ.

Kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ ngon kɨ nje kaw kaya

11 Jəju təl əl ɓəy ə nə: «Dɨngəm kare aw kɨ ngan je joo. 12 Ə e kɨ du əl bawne ə nə: “Bai, adɨ-m nḛ nduwə ləm.” Be ə bawe ləbɨ nḛ kɨngə ləne ngane je kɨ joo. 13 NDɔ ngay al go tɨ nɨngə, e kɨ du gatɨ kɨ nḛ je pətɨ kɨ ɨngə, ə aw mba me ɓe tɨ kɨ sa̰y. Me ɓe tɨ ka kɨn ə tujɨ kɨ la ləne kɔ me kaya tɨ kɨ ra. 14 Lokɨ tujɨ kɨ la ləne ka kɨn pətɨ tɨgə nɨngə, ɓo kɨ bo osɨ me ɓe tɨ ka kɨn. Nɨngə ɨlə ngɨrə kadɨ nḛ je pətɨ to rɔe ngata. 15 Aw ra kɨlə ɓe lə dəw madɨ kare me ɓe tɨ kɨn no̰o̰. Dɨngəm ka kɨn ade kɨlə ngəm kɔsongɨ je wale. 16 Ɓo kuso nḛ kuso lə kɔsongɨ je to me tɨ, nə dəw kɨ ade goto. 17 Be ə ɨlə ngɨrə kadɨ mər ta, nɨngə əl rɔne ə nə: “NJé ra kɨlə je əi ban ɓe lə bai, ə usoi nḛ dum-de dum-de, ə mi ta m-ɨsɨ m-oy yo ɓo be ə! 18 M-a m-ḭ taa ə m-aw rɔ bai tɨ m-a m-əl-e m-ə nə: ‹M-ra majal m-ɔsɨ-n ta Luwə, taa m-ɔsii ta tɔ. 19 M-asɨ ta kadɨ ɨɓar-m ngoni al. Ɨra-m təkɨ kare mbo̰ njé ra kɨlə je tɨ ləi be.›” 20 Be ə, ḭ taa osɨ rəbə mba təl kaw rɔ bawne tɨ. Lokɨ nay sa̰y kɨ kəy ɓəy nɨngə, bawe oo-e. Lokɨ oo-e, aw kɨ me-ko̰ kɨ ngay mbata lie, adɨ a̰y ngɔdɨ tɨlə tae, uwe rututu, ore njarara rɔne tɨ. 21 NGon əl bawne ə nə: “Bai m-ra majal m-ɔsɨ-n ta Luwə nɨm, m-ɔsi-i ḭ wa ta nɨm tɔ, m-asɨ ta kadɨ ɨɓar-m ngoni al.” 22 Nə bawe əl njé ra kɨlə je ə nə: “Ɨrəi kɨ kɨbɨ kɨ majɨ ɨtə ndəge je kalangɨ ɨləi rɔ ngonm tɨ. Ɨləi nɨngə ngon jie tɨ ə ɨləi sa njae tɨ tɔ. 23 Ɨrəi kɨ ngon mangɨ kɨ bo mbul mbul ɨtɔli-e adɨ j-usoi jɨ rai rɔnəl. 24 Tadɔ ngonm kɨn oy ə təl ɨsɨ kɨ dɔne ta. Nay ə e kɨ kɨnge!” Nɨngə ɨləi ngɨrə kadɨ rai rɔnəl. 25 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, ngoko̰e kɨ ngatɔgɨ e wale. Lokɨ ɨsɨ təl wale ə e ngɔsi kɨ kəy nɨngə oo ndu nḛ kɨndə je kɨ ndam je. 26 Ɓar nje ra kɨlə kare, ə dəje nə se ri ə ɨsɨ ra nḛ wa. 27 NJe ra kɨlə ka kɨn əl-e ə nə: “NGoko̰i ə re ə bawi adɨ tɔli ngon mangɨ kɨ bo mbul mbul tadɔ təl kɨ lapɨya.” 28 NGon kɨ ngatɔgɨ ra wongɨ adɨ mbatɨ kaw kəy. Bawe tḛḛ taga mba kadɨ sɔl me ade ur kəy. 29 Nə əl bawne ə nə: “O ɓal ngay ə m-ɨsɨ m-ra kɨlə madi, ndɔ kare kɨ m-mbatɨ təl rɔm go ta tɨ ləi goto. Nə ndɔ kare kɨ adɨ-m ngon bɨyə̰ be adɨ-m m-ra-n rɔnəl kɨ madɨm je goto. 30 Nə lokɨ ngoni kɨ tujɨ nḛ kɨngə ləi dɔ kaya dəne je tɨ kɨn re nɨngə, ɨtɔl ngon mangɨ kɨ bo mbul mbul ade.” 31 Nɨngə bawe əl-e ə nə: “Ḭ, ngonm, ḭ səm ne naa tɨ kɨ ndɔ je pətɨ, adɨ nḛ je pətɨ kɨ e ya̰m e ya̰i. 32 Nə e go tɨ kadɨ jɨ ra nḛ kuso jɨ ra-n rɔnəl, tadɔ ngoko̰i kam oy ə təl ɨsɨ kɨ dɔne taa, nay ə e kɨ kɨnge!”»

16

Kujɨ ta kɨ ɔjɨ dɔ nje ngəm nḛ kɨ e nje ra nḛ kɨ dana al

1 Go tɨ nɨngə Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Dɨngəm kare kɨ nje nḛ kɨngə aw kɨ nje kɨndə kəmne go nḛ je tɨ kɨ me kəy tɨ ləne no̰o̰. Dɨje rəi əli-e əi nə: “NJe ngəm nḛ je ləi ɨsɨ tujɨ kɨ nḛ kɨngə ləi tɨgə.” 2 NJe kəy ɓar nje ra kɨlə ləne əl-e ə nə: “Ta ri ə m-ɨsɨ m-o dɔi tɨ ba ə? Ɔjɨ-m go nḛ je kɨ ɔjɨ dɔ kɨlə ləi kɨ me kəy tɨ adɨ-m m-o. Tadɔ kaw kɨ kəte no̰o̰ kɨn, a asɨ kɨndə kəmi go nḛ je tɨ ləm al ngata!” 3 NJe ngəm nḛ əl rɔne ə nə: “Ɓam ge kadɨ m-ɨndə kəm go nḛ kɨngə je tɨ kɨ me kəy tɨ al ngata kam, m-a m-ra ri nga am ə? NDɔr dɔnangɨ ə, tɔgɨm asɨ kadɨ m-ndɔr-n al. Kaw kɔy nḛ ə, rɔm a sɔl-m tɔ. 4 M-gər nḛ kɨ m-a m-ra mba kadɨ dɨje a uwəi-mi kɨ rɔde tɨ me kəy tɨ ləde lokɨ ɓam tuwə-m kɨlə tɨ.” 5 Be ə, ɓar njé kɨrə je lə ɓane kare kare. Əl nje kɨrə kɨ dɔsa̰y ə nə: “Kɨrə lə ɓam e ban dɔi tɨ ə?” 6 NJe kɨrə kɨ dɔsa̰y ka kɨn ə nə: “Ku yɨbɨ ɓu kare.” Nɨngə əl-e ə nə: “Makɨtɨbɨ kɨrə ləi ən, ɨsɨ nangɨ kalangɨ, ɨndangɨ me tɨ kutɨ mi.” 7 Go tɨ nɨngə əl kɨ nungɨ ə nə: “Ḭ ya̰i e ban ə?” NJe kɨrə kɨ ko̰ joo əl-e ə nə: “Ya̰m e sakɨ gəme ɓu kare.” Nɨngə əl-e ə nə: “Makɨtɨbɨ kɨrə ləi ən, ɨndangɨ me tɨ dɔ jijoo.” 8 Lo kɨn tɨ, ɓa nje nḛ ɨlə tɔjɨ dɔ nje ngəm nḛ tɨ kɨ majal ka kɨn, tadɔ ra nḛ kɨ kəm-kədɨ. Dɨje kɨ gəri Luwə al rai nḛ kɨ kəm-kədɨ ngay me kɨlə rade tɨ dande tɨ ɨtə ngan je lə lo kunjɨ.»

Luwə əi kɨ la

9 Go tɨ, Jəju əl ə nə: «Adɨ m-əl səsi, uwəi madɨ kɨ nḛ kɨngə kɨ go rəbe tɨ al kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn, mba kadɨ ndɔ kɨ goto jisi tɨ ə, madɨsi je ka kɨn uwəi səsi rɔde tɨ lo kɨsɨ tɨ kɨ ratata. 10 Dəw kɨ ra kɨ asɨ ta kadɨ dəw ade mene dɔ nḛ tɨ kɨ ndə̰y, a asɨ kadɨ dəw ade mene dɔ nḛ tɨ kɨ boy tɔ. Dəw kɨ nje ra nḛ kɨ dana al me nḛ kɨ ndə̰y tɨ, a ra nḛ kɨ dana al me nḛ kɨ boy tɨ tɔ. 11 E be ə, re dəw asɨ kadi mene al dɔ nḛ kɨngə kɨ go rəbe tɨ al kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn ə, na̰ ə a adi nḛ kɨngə kɨ rɔjetɨ ə? 12 Re dəw asɨ kadɨ adi mene al dɔ nḛ tɨ lə dəw kɨ rangɨ ə, na ə a adi ya̰i kɨ sɔbɨ dɔi ə?. 13 NJe ra kɨlə madɨ, kɨ a ra kɨlə ɓəə lə ngar je joo goto: re ɔsɨ ta kɨ kare ə, a ndɨgɨ kɨ nungɨ, re kɨdɨ kɨ kare ə, a uwə kɨ nungɨ tɔ. A asi kadɨ ɨrai ɓəə lə Luwə nɨm, ɓəə lə la nɨm al.» 14 *Parɨsɨ je kɨ njé ge ta lə la, ɨbəi Jəju kogii lokɨ ooi ta je kɨn pətɨ. 15 Nɨngə Jəju əl-de ə nə: «Ɨrai rɔsi tə dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ dana be ta kəm dɨje tɨ, nə Luwə gər mesi. Tadɔ nḛ kɨ dɨje ooi tə nḛ kɨ nga ngay ta kəmde tɨ kɨn, e nḛ to koo al ta kəm Luwə tɨ.

NDu-kun əi kɨ ko̰ɓe lə Luwə

16 «NDu-kun ɨlə ngɨre dɔ *Mojɨ tɨ, kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, bɨtɨ dɔkagɨlo tɨ lə Ja̰ Batɨsɨ, nə go tɨ nu kɨn ɓa, dɨje ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə ko̰ɓe lə Luwə, nɨngə dəw kɨ ra, ɨndə tɔgɨne kadɨ ur-n me tɨ. 17 Dɔra̰ əi kɨ dɔnangɨ a dəi kɔ təkɨ o̰ al be par, nə a nga̰ ngay kadɨ dəw ɔr ngon ku ta kɨ me ndu-kun tɨ lə Luwə kɔ. 18 Dɨngəm kɨ ra kɨ tuwə nene, ə taa e kɨ rangɨ, e nje kuwə marɨm. Taa dəw kɨ nje taa dəne kɨ ngawe tuwe ka təl nje kuwə marɨm tɔ.

NJe nḛ kɨngə əi kɨ Lajar

19 «Dɨngəm kare kɨ nje nḛ kɨngə kɨ nje kɨlə kɨbɨ kɨ ndole pɨr pɨr kɨ gate e ngay e no̰o̰. NDɔ je kare kare pətɨ, ɨsɨ ra rɔnəl mbata ɨsɨ majɨ. 20 NJe ndoo kare kɨ tɔe nə Lajar kɨ do bay ɨndə rɔe yə̰ngɨ yə̰ngɨ, re to ta kəy tɨ lie. 21 Ge kadɨ n-uso burɨm nḛ kuso je kɨ tosi nangɨ ta tabɨlə kuso nḛ tɨ lə nje majɨ. Nə bɨsɨ je yo ta rəi tɔni ta do bay lie. 22 NDɔ kare nje ndoo ka kɨn oy, adɨ malayka je rəi uni-e awi sie kadɨ *Abɨrakam tɨ. NJe majɨ ka re oy tɔ, adɨ dɨbi-e. 23 Lokɨ e koo, ɨngə ko̰ ngay. Nɨngə lokɨ un kəmne taa ɓa, oo Abɨrakam sa̰y nu be kɨ Lajar kade tɨ. 24 NJe majɨ ka kɨn un ndune kɨ taa no̰ ə nə: “Bai Abɨrakam, o kəm-to-ndoo ləm, əl Lajar adɨ ɨlə ta ngon jine man tɨ, kadɨ re sɔl-n ndonm mbata m-ɨngə ko̰ ngay me por tɨ.” 25 Ə Abɨrakam əl-e ə nə: “NGonm, adɨ mei ole dɔ tɨ təkɨ ndɔ kɨ ɨngə majɨ me dunɨya̰ tɨ, ə Lajar ɨngə nḛ kɨ to tɔ. NGɔsɨne, bɔri man no̰ kəme tɨ, nə ḭ, ḭ me nḛ kɨ to tɨ tɔ ngata. 26 Nɨngə kɨ bo tɔy, ngɔsɨne bole ɓe kɨ bo to danje tɨ səsi, adɨ dəw kɨ ge kadɨ n-aw rɔsi tɨ ka, a asɨ kadɨ a man dɔ tɨ aw rɔsi tɨ al, taa dəw a asɨ kadɨ a man dɔ tɨ re rɔjetɨ al nɨm tɔ.” 27 Ə nje majɨ əl ə nə: “Re e be nɨngə, njai ba, bawm, ɨlə Lajar ade aw əl njé kɨ me kəy tɨ lə bai. 28 Tadɔ ndəgɨ ngakom je nayḭ no̰o̰ əi mi ɓəy, ə kadɨ aw ndɔr mbide kadɨ rəi, tḛḛi lo ko̰ tɨ kɨn al ngata.” 29 Ə Abɨrakam əl-e ə nə: “NGako̰i je awi kɨ ndu-kun kɨ *Mojɨ ndangɨ kɨ ta je kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ndangi no̰o̰. Majɨ kadɨ ooi dɔ ndude.” 30 NJe majɨ ə nə: “E kɨn asɨ al bawm Abɨrakam. Re dəw madɨ ḭ dan nje koy je tɨ ne ə aw ɨngə-de ə, a mbəli pa njɨyəde.” 31 Ə Abɨrakam təl əl-e ə nə: “Re ooi ta lə Mojɨ al nɨm, ta lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ al nɨm ə, kɨn ə dəw ḭ-n dan njé koy je tɨ aw rɔde tɨ ka, a ooi tə ta kɨ rɔjetɨ al wa kɨn.”»

17

Ta dɔ kosɨ me majal tɨ

(Mt 18.7, 6; Mk 9.42)

1 Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Lo kadɨ dɨje a osi me majal tɨ al goto. Nə kəm-to-ndoo e dɔ dəw tɨ kɨ majal re kɨ takule. 2 A e sotɨ ngay ɓəy mbata tɨ lie kadɨ dɔɔi mbal kɨ bo ngay mɨnde tɨ, ə ɨləi-e me ba tɨ, ɨtə kadɨ ra adɨ kɨ kare be par dan ngan je tɨ kɨ du ngay kɨn, osɨ, adɨ Luwə gangɨ ta dɔe tɨ.» 3 Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ! Re ngoko̰i ra majal ə, majɨ kadɨ ɨndange dɔ tɨ, re tu kalne ə, ɨyə̰ go majal lie kɔ ade. 4 Re ra majal səi nja sɨri me ndɔ tɨ kɨ kare ka, re re rɔi tɨ nja sɨri dəji kɨyə̰ go kɔ ə, ɨyə̰ go kɔ ade.

Tɔgɨ kadɨ-me

5 *NJé kaw kɨlə je əli Ɓaɓe əi nə: «Ɨlə kadɨ-me dɔ made tɨ ləje adɨ-je.» 6 Ə Ɓaɓe əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, re awi kɨ kadɨ-me kɨ e ndɨkɨri ba tə ka̰ kagɨ kɨ ɓari-e mutadɨ kɨn be mɨndɨ ka, asi kadɨ əli kagɨ mbay-kote kam əi nə: “Ɔr kɨ ngɨrəi ba ə aw ɨmə rɔi me ba tɨ”, ə a təl rɔne go ta tɨ ləsi.

Kɨlə lə ɓəə kɨlə

7 «Re dəw madɨ dansi tɨ aw kɨ nje ra kɨlə madɨ kɨ e nje ndɔr ə se e nje kul da je, ə nje kɨlə kɨn təl wale re ə, a əl-e ə nə: “Ɨre kalangɨ ɨsɨ nangɨ uso nḛ a?” Jagɨ a əl-e ba al. 8 Ta kɨ a əl-e ɓa, a əl-e ə nə: “Ɨra rɔi majɨ, ɨra go nḛ kuso ləm, ɨre-n adɨ-m. Nɨngə lokɨ m-ɨsɨ m-uso nḛ je, m-a̰y je kɨn nɨngə, tə go tɨ ḭ uso ya̰i je, a̰y je tɔ.” 9 NGa nɨngə, nḛ kare, dəw kɨn a ra oyo nje kɨlə ləne mbata təl kɨ təl rɔne go ndu je tɨ lie kɨn, al. 10 Be ə, ta kɨ dɔsi tɨ ka e be tɔ. Lokɨ ɨrai nḛ je pətɨ kɨ Luwə un ndune kadɨ ɨrai nɨngə, majɨ kadɨ əli əi nə: “Je njé ra kɨlə je kɨ nda je goto, jɨ ra kɨlə kɨ sɔbɨ kadɨ jɨ ra par.”»

Jəju nga njé banjɨ je dɔgɨ

11 Lokɨ Jəju ɨsɨ aw Jorijaləm tɨ, ɨndə man mbo̰ dɔnangɨ *Samari tɨ kɨ dɔnangɨ kɨ Galile tɨ. 12 Lokɨ ɨsɨ ur me ngon ɓe tɨ nɨngə, njé banjɨ je dɔgɨ rəi langi tae, ɓa ai nangɨ sa̰y jɔ, 13 uni ndude kɨ taa əli-e əi nə: «Jəju, nje ndo dɨje, oo kəm-to-ndoo ləje!» 14 Lokɨ oo-de nɨngə əl-de ə nə: «Awi ɔji rɔsi njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je✡.» Nɨngə dɔ rəbɨ kawde tɨ ɓəy par ə, ɨngəi rɔ nga. 15 Kɨ kare dande tɨ, lokɨ oo kadɨ ɨngə rɔ nga nɨngə, təl dɔ njane tɨ, kɨ kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, kɨ ndune kɨ bo. 16 Re osɨ kɨ ta kəmne nangɨ no̰ Jəju tɨ, ra-e oyo. E dɨngəm kɨ Samari tɨ. 17 Ə Jəju əl ə nə: «NJé banjɨ je kɨ dɔgɨ pətɨ ɨngəi rɔ nga, ə njé kɨ jikare awi ra ə?» 18 MBo̰de tɨ pətɨ, dəw kare kɨ təl re ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ goto. Dəw ɓa, e dəw kɨ Samari tɨ kɨn kɨ karne ba par. 19 Nɨngə Jəju əl dəw kɨ Samari tɨ ka kɨn ə nə: «Ḭ taa aw, tadɔ kadɨ-me ləi aji.»

Ko̰ɓe lə Luwə

(Mt 24.23-28, 37-41)

20 NDɔ kare *Parɨsɨ je dəji Jəju ta kɨ ɔjɨ dɔ dɔkagɨlo re ko̰ɓe lə Luwə. Ə Jəju əl-de ə nə: «Ko̰ɓe lə Luwə a re tə nḛ kɨ dɨje a ooi-e kɨ kəmde nja̰ nja̰ al. 21 A e kɨ kəl kə nə: “E yo ɓo”, “E ne ɓo”, al. Təkɨ rɔjetɨ, ko̰ɓe lə Luwə e dansi tɨ ne ngata.» 22 Go tɨ nɨngə əl njé ndo je ə nə: «NDɔ madɨ a re no̰o̰ kɨ a ndɨngəi ngay kadɨ oi ndɔ kare me ndɔ je tɨ lə NGon Dəw, nə lo kadɨ a oi goto. 23 Nɨngə a əli səsi əi nə: “Kɨrɨsɨ e yo”, “Kɨrɨsɨ e ne”, nə awi al, a̰yḭ-naa ngɔdɨ awi loe tɨ al. 24 Nɨngə, təkɨ ndi təl ə lo ay njay njay, ḭ dam dɔnangɨ tɨ kɨ kare tḛḛ-n dame tɨ kɨ nungɨ ka kɨn ə, ndɔ rem mi *NGon dəw ka a to be tɔ. 25 Nə kəte no̰ tɨ, sɔbɨ kadɨ mi NGon Dəw m-ɨngə ko̰ ngay, kadɨ dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn mbati-mi ɓəy taa. 26 Nɨngə, ko nḛ kɨ ra nḛ dɔkagɨlo tɨ lə Nuwe kɨn ə, nḛe a ra nḛ ndɔ kɨ mi NGon dəw m-a m-re-n tɨ tɔ. 27 Dɨje usoi je, a̰yḭ-naa je, taai-naa kɨ yo je kɨ ne je, bɨtɨ ndɔ tɨ kɨ Nuwe ur-n me bato tɨ. Go tɨ nɨngə man ko̰ kɨ bo re tujɨ dɨje pətɨ✡. 28 A to tə nḛ kɨ ra nḛ dɔkagɨlo tɨ lə Lotɨ be tɔ: Dɨje usoi je, a̰yḭ-naa je, ndogi nḛ je nɨm, gati kɨ nḛ je nɨm, məi kagɨ je nɨm, rai kəy je nɨm tɔ. 29 Nə ndɔ kɨ Lotɨ tḛḛ-n me ɓe bo tɨ kɨ Sodom, Luwə adɨ ndi por kɨ nḛ je kɨ njé taa por ḭ dɔra̰ tɨ o̰ dɨje tɔl-de pətɨ✡. 30 NDɔ kɨ mi NGon dəw m-a m-tḛḛ hɔy ka, nḛ je a rai nḛ be tɔ. 31 Me ndɔe tɨ kɨn, dəw kɨ ɨsɨ dɔ kəy tɨ, a ur nangɨ kadɨ ɔy nḛ je ləne kɨ me kəy tɨ tḛḛ-n taga al. Be tɔ ə, dəw kɨ a e me ndɔr tɨ ka, a təl re ɓe al tɔ. 32 Adɨ mesi ole dɔ nḛ tɨ kɨ tḛḛ dɔ ne Lotɨ tɨ, kɨ ɨlə rətɨ ə ɨngə yo kɨn✡. 33 Dəw kɨ sangɨ kadɨ n-ngəm rɔne kɨ no̰ tɨ, a tḭ ta rɔne. Nə dəw kɨ tḭ ta rɔne mbata ləm ə, a ngəm rɔne kɨ no̰ tɨ tɔ. 34 Adɨ m-əl səsi, me kondɔe tɨ kɨn, dɨje joo a toi dɔ tɨrə tɨ nɨngə, a uni kɨ kare, a ɨyə̰i kɨ nungɨ. 35 Dəne je joo, a uri nḛ naa tɨ, a uni kɨ kare ə, a ɨyə̰i kɨ nungɨ. 36 [Dɨngəm je joo, a rai kɨlə me ndɔr tɨ kɨ kare ə, a uni kɨ kare ə a ɨyə̰i kɨ nungɨ.]» 37 Nɨngə, njé ndo je dəji Jəju əi nə: «Ɓaɓe, lo kɨ ra tɨ ə, nḛ je kɨn a rai nḛ ə?» Ə əl-de ə nə: «Lokɨ nɨn a to tɨ, e ə mal je a kawi-naa tɨ.»

18

NJe gangɨ ta əi kɨ dəne kɨ nje ngaw koy

1 Jəju əl kujɨ ta madɨ njé ndo je ləne, tɔjɨ-n-de kadɨ əli ta kɨ Luwə taa taa, ɓɨ kadɨ tɔgɨde goto ta tɨ al, 2 ə nə: «NJe gangɨ ta kare ɨsɨ ɓe bo tɨ madɨ no̰o̰. E dəw kɨ ɓəl Luwə al nɨm, taa ɨlə kojɨ dɔ dəw tɨ al nɨm tɔ. 3 Nɨngə me ɓe bo tɨ ka kɨn, dəne kare kɨ nje ngaw koy ɨsɨ tɨ no̰o̰ tɔ. Dəne ka kɨn re kɨ dɔkagɨlo je pətɨ əl-e ə nə: “Ɨgangɨ ta ka kɨ to danje tɨ kɨ nje ta ləm ka kɨn adɨ-m.” 4 NJe gangɨ ta ka kɨn mbatɨ dɔkagɨlo ngay. Nə təl əl ta rɔne ə nə: “Re m-ɓəl Luwə al nɨm, taa m-ɨlə kojɨ dɔ dəw madɨ tɨ kare al ka, 5 dəne kɨ nje ngaw koy kam tapɨ-m ngay. Sɔbɨ kadɨ m-gangɨ ta lie made, mba kadɨ təl re gogɨ ndɔ kɨ rangɨ tɨ, tapɨ-m ɓəy al ngata.”» 6 Ɓaɓe ɨlə dɔ tɨ ɓəy ə nə: «Majɨ kadɨ oi ta kɨ nje gangɨ ta kɨ dana al, əl kɨn majɨ. 7 Səi oi kadɨ Luwə a gangɨ ta kɨ dana adɨ dɨje lie kɨ ɨsɨ no̰i dɔe tɨ kondɔ je kɨ kada je kɨn al a? A ɨsɨ gərərə ba ɓɨ a ra səde al a? 8 Adɨ m-əl səsi, a gangɨ ta kɨ dana kalangɨ ba adɨ-de. Nə nḛ kare ɓa, se ndɔ kɨ mi NGon Dəw m-a m-təl m-re ə, m-a m-ɨngə dɨje kɨ adɨ mede dɔnangɨ tɨ wa mɨndɨ wa?»

Parɨsɨ əi kɨ nje taa la-mbə

9 Jəju əl kujɨ ta kɨ dɔ njé je tɨ kɨ ooi rɔde tə dɨje kɨ dana ə kɨdi ndəgɨ dɨje 10 ə nə: «Dɨngəm je joo, awi kəy kaw-naa tɨ mba kəl ta kɨ Luwə; kɨ kare e Parɨsɨ, kɨ nungɨ e nje taa la-mbə tɔ. 11 Parɨsɨ ḭ a taa ə əl ta kɨ ɔjɨ dɔ rɔne mene tɨ ə nə: “Luwə ləm, m-ra-i oyo tadɔ mi m-to tə ndəgɨ dɨje kɨ njé ɓogɨ je ə se njé ra nḛ je kɨ go tɨ al, kɨ njé kuwə marɨm, taa tə nje taa la-mbə kam al tɔ. 12 Me ndɔ je tɨ kɨ sɨri, m-ɔgɨ rɔm nḛ kuso tɨ nja joo, madɨ Luwə nḛ kare me kɨ dɔgɨ tɨ, me nḛ kɨngə je tɨ ləm pətɨ.” 13 Nə nje taa la-mbə ɓa, ɔsɨ rɔne ngərəngɨ nu, kun ka ge kun kəmne kɨ dɔra̰ tɨ al, ra rɔne ndoo, ə əl ə nə: “Luwə ləm, oo kəm-to-ndoo ləm tadɔ mi nje ra majal!” 14 Adɨ m-əl səsi, e nje taa la-mbə ə təl aw ɓe ləne kɨ ta kɨ kɔr dɔ tɨ no̰o̰ Luwə tɨ, ɓɨ e Parɨsɨ al. Tadɔ dəw kɨ un dɔne taa ə, a ɨləi dɔe nangɨ, nɨngə dəw kɨ ɨlə dɔne nangɨ, a uni dɔe taa tɔ.»

Jəju ɨndə jine dɔ ngan je tɨ kɨ du

(Mt 19.13-15; Mk 10.13-16)

15 NGan je kɨ kasɨ wa kɨn ka, dɨje rəi səde rɔ Jəju tɨ mba kadɨ njangɨ dɔde. Nə lokɨ njé ndo je ooi nḛ kɨn ɓa, kɔli səde. 16 Nə Jəju adɨ rəi kɨ ngan je kɨ du rɔe tɨ ɓa əl ə nə: «Ɨyə̰i ngan je kɨ du adɨ rəi rɔm tɨ, otɨ kadɨ ɔgi-de ta rəbɨ, tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ya̰ dɨje kɨ toi tə ngan je kɨ du be. 17 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kɨ ndɨgɨ kadɨ Luwə o̰ ɓe dɔe tɨ tə ngon kɨ du be, al, a ur ko̰ɓe tɨ lə Luwə al ratata.»

NJe nḛ kɨngə

(Mt 19.16-30; Mk 10.17-31)

18 Kɨ bo lə *Jɨpɨ je kare, dəjɨ Jəju ə nə: «NJe ndo kɨ majɨ, e ri ə m-a m-ra ə m-a m-ɨngə-n kajɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ ə?» 19 Ə Jəju əl-e ə nə: «MBa ri ə ɨɓar-m dəw kɨ majɨ ə? Dəw kare kɨ majɨ goto, nə Luwə kɨ karne ba par ə e dəw kɨ majɨ. 20 Ḭ ɨgər ndu-kun je lə Luwə kɨ ə nə: “A uwə marɨm al, a tɔl dəw al, a ɓogɨ al, a ma najɨ kɨ ngom dɔ madi tɨ al, a ɔsɨ gon bawi kɨ ko̰i✡.”» 21 Nɨngə dɨngəm təl əl Jəju ə nə: «Nḛ je kɨn pətɨ m-təl rɔm go tɨ dɔkagɨlo kɨlə ngɨrə basam tɨ nu.» 22 Go ta je tɨ kɨn Jəju əl-e ə nə: «Nḛ kare be ə nayḭḭ kadɨ ɨra ɓəy. Aw ɨgatɨ kɨ nḛ kɨngə je ləi pətɨ, ɨləbɨ lae njé ndoo je, ɓa a aw kɨ nḛ kɨngə ngay me dɔra̰ tɨ, ə ɨre un gom.» 23 Nə lokɨ ta kɨn osɨ mbi dɨngəm tɨ ka kɨn, rɔe təl nəl-e al, tadɔ e dəw kɨ nḛ kɨngə lie e ngay. 24 Lokɨ Jəju oo-e kadɨ mee o̰-e nɨngə əl ə nə: «E nḛ kɨ nga̰ ngay rɔ njé nḛ kɨngə je tɨ kadɨ uri me ɓeko̰ tɨ lə Luwə. 25 E nḛ kɨ nga̰ ngay wa kadɨ jambal kɨ oi-e kɨn ur bole kon ku nḛ tɨ, nə a nga̰ ngay ɨtə e kɨn ɓəy kadɨ nje nḛ kɨngə ur me ɓeko̰ tɨ lə Luwə.» 26 NJé kɨ ɨsɨ ooi dɔ ta lə Jəju əli əi nə: «NGa kɨn ə e be nɨngə, na̰ ə asɨ kadɨ ɨngə kajɨ ə?» 27 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Nḛ kɨ dəw asɨ al, Luwə asɨ ra.» 28 Pɨyər əl-e ə nə: «NGa je kɨn, j-ɨyə̰ nḛ kɨngə je ləje pətɨ kɔ, ə j-un goi kɨn.» 29 Jəju əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re dəw madɨ, ɨyə̰ kəy ləne, kɨ nene, kɨ ngane je, kɨ ngakone je, kɨ nojɨne je, kɨ mbata ko̰ɓe lə Luwə ə, 30 a ɨngə nḛ je al dɔ e kɨn, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, taa dɔkagɨlo tɨ kɨ a re, a ɨngə kajɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ tɔ.»

Jəju əl ta kɨ dɔ koyne tɨ kɨ kḭne lo koy tɨ

(Mt 20.17-19; Mk 10.32-34)

31 Jəju ɓar njé ndo je ləne kɨ dɔgɨ gɨde e joo kɨ rɔne tɨ, nɨngə əl-de ə nə: «Oi, j-ɨsɨ j-awi kɨ Jorijaləm tɨ, nḛ je pətɨ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ndangi ɔjɨ dɔm mi *NGon dəw, a tɔli tade. 32 Tadɔ a ɨləi-mi ji dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al kadɨ tə kogi dɔm tɨ je, taji-mi je, taa a tɨbi man tade dɔm nɨm tɔ. 33 Go tɨ, lokɨ tɨndəi-mi kɨ ndəy kabɨlay nɨngə, a tɔli-mi. Nə ndɔ mɨtə lə ndɔ koym ɓa, m-a m-tḛḛ lo koy tɨ.» 34 Nə nḛ kare kɨ njé ndo je gəri me ta tɨ kɨn goto. E ta kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ rɔde tɨ. Gəri me ta kɨ Jəju ge kəl-de al.

Jəju adɨ nje kəm tɔ oo lo Jəriko tɨ

(Mt 20.29-34; Mk 10.46-52)

35 Lokɨ Jəju e ɓasi kɨ ɓe kɨ Jəriko nɨngə, nje kəm tɔ madɨ ɨsɨ ngangɨ rəbɨ tɨ no̰o̰, ɨsɨ kɔy nḛ. 36 Lokɨ nje kəm tɔ oo ka kosɨ dɨje kɨ ɨsi ɨndəi də bur bur nɨngə, dəjɨ ta se ri ə ɨsɨ ra nḛ wa. 37 Ə əli-e əi nə: «Jəju kɨ Najarətɨ ə ɨsɨ ɨndə də.» 38 NJe kəm tɔ ɨlə ngɨrə kadɨ un ndune kɨ taa, ə no̰ kɨ tɔgɨne, ə nə: «Jəju kɨ NGon ka Dabɨdɨ*, o kəm-to-ndoo ləm!» 39 Dɨje kɨ njé njɨyə kəte no̰ dɨje tɨ kəngi-e kəngɨ kadɨ utɨ tane, nə nje kəm tɔ un ndune kɨ taa dɔ made tɨ ɓəy ə nə: «NGon ka *Dabɨdɨ, o kəm-to-ndoo ləm!» 40 Jəju a lo ka tɨ, ɓa un ndune kadɨ rəi sie rɔne tɨ ne. Lokɨ re rɔe tɨ ɓasi nɨngə, Jəju dəje ə nə: 41 «E ri ə ɨge kadɨ m-ra madi ə?» Ə nje kəm tɔ əl-e ə nə: «Ɓaɓe, m-ge kadɨ kəm oo lo!» 42 Jəju əl-e ə nə: «O lo! Kadɨ-me ləi aji.» 43 Par ə, loe tɨ no̰o̰, kəme oo lo, adɨ un go Jəju kɨ kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ tane tɨ. Lokɨ kosɨ dɨje ooi nḛ kɨn nɨngə, ɨləi ngɨrə kɔsɨ-gon Luwə.

19

Jəju əi kɨ Jase

1 Lokɨ Jəju ur me ɓe tɨ kɨ Jəriko ə ɨsɨ ɨndə də nɨngə, 2 dɨngəm kɨ nje nḛ kɨngə kare kɨ tɔe nə Jase, kɨ e boy dɔ njé taa la-mbə je tɨ ɨsɨ no̰o̰. 3 Dɨngəm kɨn sangɨ kadɨ n-oo se Jəju e na̰ dana wa, nə lo kadɨ oo Jəju goto, mbata kosɨ dɨje, tadɔ e dəw kɨ gɔjɨ. 4 Be ə, a̰y ngɔdɨ kəte, aw al dɔ kagɨ mbay-kote tɨ, kadɨ n-oo Jəju kɨ a man kɨ rəbɨ kɨ loe tɨ kɨn. 5 Lokɨ Jəju re tḛḛ loe tɨ ka kɨn nɨngə, un kəmne kɨ taa, əl Jase ə nə: «Jase, ur nangɨ ne law, tadɔ sɔbɨ kadɨ m-ɨsɨ me kəy tɨ ləi ɓone.» 6 Lo kɨn tɨ, Jase ur nangɨ law, uwə Jəju rɔne tɨ kɨ rɔnəl.

7 Dɨje pətɨ kɨ ooi nḛ kɨn, ɓai ta dɔ Jəju tɨ əli əi nə: «Aw ɨsɨ ɓe lə nje ra majal.» 8 Nə Jase a taa, əl Ɓaɓe ə nə: «Ɓaɓe, m-a m-adɨ nusɨ nḛ kɨngə ləm njé ndoo je. A kɨn ə re m-taa nḛ lə dəw kɨ al dɔ majɨ ə, m-a m-təl m-ɨge kɨre gogɨ nja sɔ.» 9 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-e ə nə: «Ɓone səi kɨ njé kɨ me kəy tɨ ləi ɨngəi kajɨ, tadɔ ḭ ka ḭ ngon ka *Abɨrakam tɔ. 10 Tadɔ kɨ rɔjetɨ, mi *NGon dəw m-re mba kadɨ m-sangɨ dɨje kɨ tade tḭ, m-ajɨ-de.»

Dəw kɨ aw kadɨ ɨndəi jɔgɨ ngar dɔe tɨ

(Mt 25.14-30)

11 Jəju e ɓasi kɨ Jorijaləm adɨ dɨje ooi kadɨ ko̰ɓe lə Luwə a ɔdɨ rɔne loe tɨ no̰o̰. Lokɨ dɨje uri mbide ɨsɨ oi ta kɨ Jəju ɨsɨ əl-de ba ɓəy nɨngə, Jəju un kujɨ ta kare tane tɨ kadɨ 12 əl-de ə nə: «Dɨngəm kare kɨ oji-e me majɨ tɨ ɨsɨ aw ɓe madɨ tɨ kɨ sa̰y kadɨ ɨndəi jagɨ ngar dɔe tɨ ɓəy taa tə təl. 13 Be ə, kəte ɓəy taa kadɨ aw, ɓar njé kɨlə je ləne dɔgɨ, adɨ dəw kɨ ra dande tɨ mbal ɔr kare, nɨngə əl-de ə nə: “Ɨtaai, ɨrai gatɨ bɨtɨ kadɨ m-təl m-re m-ɨngə-n səsi.” 14 Nə dɨje kɨ me ɓe tɨ lie ḭḭ gɨne tɨ, ə ɨləi dɨje goe tɨ əli əi nə: “Jɨ ndɨgɨ al kadɨ dəw kɨn re ɨsɨ ngar dɔje tɨ.” 15 Be ka, ɨndəi jɔgɨ ngar dɔe tɨ. Be ə, lokɨ təl re ɓe nɨngə, ɓar njé kɨlə je ləne kɨ adɨ-de la ka kɨn kadɨ n-oo se e ri ə rai wa. 16 Dəw kɨ dɔ kəte re, nɨngə əl ə nə: “Ɓam, mbal ɔr kɨ kare kɨ adɨ-m ka, yə m-ɨngə dɔgɨ dɔ tɨ kɨn.” 17 Ə ngar əl-e ə nə: “Majɨ ngay, ḭ nje kɨlə kɨ majɨ. Nɨngə təkɨ a-n dana me kɨndə kəm go nḛ tɨ kɨ ndə̰y be, m-ɨndə-i nje ko̰ɓe dɔ ɓe bo je tɨ dɔgɨ.” 18 Dəw kɨ ko̰ joo re, nɨngə əl ə nə: “Ɓam, mbal ɔr kɨ kare kɨ adɨ-m ka, yə m-ɨngə mi dɔ tɨ kɨn.” 19 Ə ngar əl-e ko ta wa ka kɨn tɔ ə nə: “Ḭ, ɨsɨ tə nje ko̰ɓe dɔ ɓe bo je tɨ mi.” 20 E kɨ rangɨ re nɨngə əl ə nə: “Ɓam, mbal ɔr kɨ kare kɨ adɨ-m ka yə to kɨn, m-aw m-ɓɔyɔ-e ta kɨbɨ tɨ m-ade to. 21 Tadɔ m-ɓəli. Ḭ, ḭ dəw kɨ nga̰ ngay, nḛ kɨ ɨndə al ka un nɨm, nḛ kɨ ɨdɨbɨ al ka ɨtətɨ nɨm.” 22 Lo kɨn tɨ ngar əl-e ə nə: “Ḭ nje kɨlə kɨ majal. Nɨngə m-a m-gangɨ ta dɔi tɨ kɨ ta kɨ tḛḛ tai tɨ ḭ wa. Ḭ ɨgər majɨ kadɨ mi dəw kɨ nga̰ ngay, nḛ kɨ m-ɨndə al ka m-un nɨm, nḛ kɨ m-dɨbɨ al ka m-tətɨ nɨm. 23 NGa ra ban be ə re a ɨndə la ləm lo ngəm la tɨ al ə? Re ɨndə lo ngəm la tɨ ə, m-təl kɨn re m-a m-taa kɨ mane dɔ tɨ.” 24 Go tɨ ngar əl dɨje kɨ ai loe tɨ no̰o̰ ə nə: “Ɨtaai mbal ɔr kɨ kare kɨ jie tɨ kɨn adi e kɨ aw kɨ mbal ɔr dɔgɨ kɨn.” 25 Ə dɨje əli ngar əi nə: “E kam aw kɨ mbal ɔr dɔgɨ ngata.” 26 Nə ngar əl-de ə nə: “M-əl səsi təkɨ, dəw kɨ aw kɨ nḛ jine tɨ, a adi-e dɔ tɨ, nə dəw kɨ nḛ lie goto, e kɨ ndɨkɨri wa kɨ aw-n kɨn ka a taai jie tɨ wa ɓəy. 27 Nɨngə njé ba̰ je ləm, kɨ mbati kadɨ mi ngar dɔ tɨ, ɨrəi səde, ɨtɔli-de ta kəm tɨ ne.”»

Jəju ur Jorijaləm tɨ kɨ kɔsɨ-gon

(Mt 21.1-11; Mk 11.1-10; Ja̰ 12.12-16)

28 Go ta je tɨ kɨn, Jəju gangɨ kəte no̰ kosɨ je tɨ, un rəbɨ kɨ kaw kɨ Jorijaləm. 29 Lokɨ Jəju re tḛḛ ɓasi kɨ ɓe kɨ Bətɨpaje əi kɨ ɓe kɨ Bətani, kɨ kaw kɨ kadɨ mbal je tɨ kɨ ɓari-de mbal kagɨ bɨni je kɨn ɓa, ɨlə njé ndo je ləne joo 30 ə nə: «Awi me ngon ɓe tɨ kɨ a no̰si tɨ kam. Lokɨ a uri kɨ me ɓe tɨ, a ɨngəi ngon koro kɨ dɔɔi-e adɨ a. E ngon koro kɨ dəw al gɨde tɨ nja kare al ɓəy. Ɨtuti-e, ɨrəi sie adi-mi. 31 A re dəw madɨ dəjɨ səsi ə nə: “MBa ri ə ɨsɨ ɨtuti ngon koro kɨn” ə, əli-e əi nə: “E Ɓaɓe ə ge-e.”»

32 NJé kɨ Jəju ɨlə-de ka kɨn awi nɨngə yə, ɨngəi nḛ je təkɨ wa kɨ Jəju əl-n-de. 33 Be ə, tuti ngon koro ka kɨn nɨngə, ɓa njé koro je dəji-de əi nə: «MBa ri ə ɨtuti ngon koro kɨn ə?» 34 Nɨngə njé ndo je ɨləi-de tɨ əi nə: «Ɓaɓe ə ge-e.» 35 Lokɨ rəi kɨ ngon koro ka kɨn adi Jəju ɓa, labi kɨbɨ je ləde gɨde tɨ, ə adi Jəju al ɨsɨ dɔ tɨ. 36 Kɔtɨ wa kɨ ɨsɨ ɔti kəte kəte kɨn ɓa, dɨje labi kɨbɨ je ləde dɔ rəbɨ tɨ adi-e njɨyə dɔ tɨ. 37 Lokɨ Jəju ɨsɨ re ɓasi kɨ Jorijaləm tɨ kɨ rəbɨ kɨ ḭ kɨ dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ kɨn ɓa, kosɨ njé ndo je lie, rɔde nəl-de ngay adɨ uni ndude kɨ taa, pɨtii Luwə mbata nḛ kɔjɨ je pətɨ kɨ ra adɨ oi kɨ kəmde, 38 əi nə:

«Kadɨ Luwə njangɨ dɔ ngar kɨ re kɨ tɔ Ɓaɓe!

Kadɨ Lapɨya re kɨ dɔ dɔra̰ tɨ, ə tɔɓa e kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ ɨsɨ taa dɔ dɔra̰ tɨ tɔ.»

39 *Parɨsɨ je madɨ kɨ əi dan kosɨ je tɨ əli Jəju əi nə: «Ɓaɓe, əl njé ndo je ləi adɨ uri tade naa tɨ.» 40 Ə Jəju əl-de ə nə: «M-əl səsi m-adɨ oi, re əi je uri tade naa tɨ ə, gajɨ mbal je a sɨngəi.»

Jəju no̰ mbata ɓe bo Jorijaləm

41 Lokɨ Jəju ɨndə dɔ ɓe kɨ Jorijaləm ɓasi ə un kəmne oo-e-n nɨngə, man no̰ re kəme tɨ. 42 Man no̰ re kəme tɨ adɨ əl ə nə: «Kɨn ə re dɔkagɨlo kɨ je tɨ ɓone kɨn, ḭ wa ɨgər rəbɨ lapɨya kɨn ə re a e sotɨ səi, nə kəmi tḛḛ dɔ tɨ al. 43 NDɔ je kɨ nga̰ a rəi no̰o̰ kadɨ njé ba̰ je ləi a ɨləi-naa gəi dɔi, a ɨləi-naa kɨ ta tɔ rəbɨ je pətɨ, a uti-ni nguy lo kadɨ ɨtḛḛ goto. 44 A budi-ni nangɨ mur mur kɨ dɨje ləi. MBal madɨ kɨ kadɨ dəw a ɨyə̰ adɨ ɨsɨ dɔ made tɨ goto. Tadɔ kəmi tḛḛ dɔ dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə re-n kadɨ ra-n səi kɨn al.»

Jəju tuwə njé ra gatɨ je kɔ me kəy tɨ lə Luwə

45 Go tɨ, Jəju aw ur natɨ kəy tɨ lə Luwə, nɨngə ɨlə rɔne tuwə njé labɨ nḛ je tɨtɨ kɔ. 46 Nɨngə əl-de ə nə: «NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “Kəy ləm a ɨɓari-e kəy kəl ta kɨ Luwə, nə səi, ɨtəli-e lo ɓɔyɔ rɔ tɨ lə njé ɓogɨ je yo.”»

47 NDɔ je pətɨ, Jəju ndo dɨje nḛ gɨn kəy tɨ lə Luwə. Lo kɨn tɨ, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ njé kun dɔ dɨje me ɓe, sangi rəbɨ kadɨ n-tɔli Jəju, 48 nə gəri rəbe al, tadɔ kosɨ je ɨndəi mbide majɨ ngay go ta tɨ lə Jəju.

20

Ta kɨ dəjɨ dɔ tɔgɨ tɨ kɨ Jəju aw-n

(Mt 21.23-27; Mk 11.27-33)

1 NDɔ kare, Jəju ɨsɨ ndo dɨje nḛ me kəy tɨ lə Luwə, ɨlə-n mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ nɨngə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, kɨ ngatɔgɨ je, tḛḛi no̰o̰ rəi. 2 Lokɨ rəi nɨngə əli-e əi nə: «Əl-je adɨ j-o, e kɨ tɔgɨ kɨ ḭ ra ə ɨsɨ ra-n nḛ je kɨn be ə? Ə na̰ tɔ ə adi ndune ə ɨsɨ ɨra-n ə?» 3 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «Mi ka m-a m-dəjɨ səsi ta kare kadɨ əli-mi adɨ m-o tɔ. 4 Na̰ ə ɨlə Ja̰ kadɨ ra dɨje batəm ə? E Luwə ə se e dɨje?» 5 Nə təli a məri ta dande tɨ əi nə: «Re j-əl-e j-ə nə: “E Luwə ə ɨle” ə, a dəjɨ-je ə nə se ra ban ə j-ade meje al wa? 6 A kɨn ə re j-əl j-ə nə: “E dɨje ə ɨləi Ja̰” ə, kosɨ je ba pətɨ a tɨləi-je kɨ mbal tɔli-je, tadɔ gəri majɨ ngay kadɨ Ja̰ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ.» 7 Be ə, təli əli Jəju təkɨ n-gəri dəw kɨ ɨle al. 8 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Re ɨgəri al ə, mi ka m-a m-əl səsi tɔgɨ kɨ m-ɨsɨ m-ra-n nḛ je kɨn al tɔ.»

Kujɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ njé ra kɨlə ndɔr nju, kɨ njé me majal

(Mt 21.33-46; Mk 12.1-12)

9 Go tɨ, Jəju ɨlə rɔne əl ta *Jɨpɨ je me kujɨ ta tɨ ə nə: «Dɨngəm kare ndɔr nju, nɨngə dɔɔi ta naa tɨ kɨ dɨje kɨ njé ra kɨlə nju, kadɨ tə rai kɨle adi-e, ə kagɨ loe tɨ ɓa, a ka̰yḭ-naa nḛe, nɨngə e wa ɔtɨ aw mba kɨ goe ngal. 10 Lokɨ kagɨ lo kɨjə kandɨ nju asɨ nɨngə, ɨlə ɓəə ləne kare kadɨ aw taa kandɨ nḛ ndor ka kɨn, kɨ ya̰ne ji njé ra kɨlə je tɨ adɨ-ne. Nə lokɨ ɓəə aw nɨngə, njé ra kɨlə je, tɨndəi-e ngay, ə tuwəi-e adɨ təl kɨ jine kare aw. 11 NJe ndɔr təl ɨlə ɓəə kɨ rangɨ ɓəy. Nə e ka, tɨndəi-e je, taji-e je, ə tuwəi-e adɨ təl kɨ jine kare aw. 12 Be ka dɨngəm ka kɨn təl ɨlə ɓəə kɨ nje ko̰ mɨtə ɓəy. Ɓa e kɨ nje ko̰ mɨtə kɨn, njé ra kɨlə je ka kɨn tɨndəi-e, adi-e do, ə tuwəi-e adi-e aw. 13 Lo kɨn tɨ, nje ndɔr dəjɨ ta rɔne ə nə: “E ri ə kadɨ m-ra ə? M-a m-ɨlə kɨ ngonm kɨ dɨngəm kɨ m-ndɨge ngay kɨn. E ə, a ɓəli gɨde.” 14 Nə njé ra kɨlə nju, lokɨ kəmde osɨ dɔ ngone tɨ ɓa, əli-naa ta kɨn dande tɨ əi nə: “Darɔe e wa kam ə a e nje nḛ nduwə. Jɨ tɔli-e j-adi ndɔr nju kɨn təl nḛ ləje!” 15 Be ə, ndɔri ngon ka kɨn, awi sie gɨdɨ ndɔr tɨ taga, tɔli-e. Ə se dɨngəm kɨ nje ndɔr kɨn a ra səde ban wa? 16 A re kadɨ tɔl njé ra kɨlə je kɨn kɔ, ə sangɨ njé kɨ rangɨ ɨndə-de ta ndɔr tɨ.» Lokɨ dɨje ooi ta kɨ Jəju əl kɨn ɓa, əli əi nə: «Jagɨ, nḛ kɨn a re nḛ ba al.» 17 Nə Jəju go̰-de ba nɨngə əl-de ə nə: «Ta kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə

“MBal kɨ njé ra kəy je mbati-e,

E ə təl mbal kɨ e tɔgɨ kəy✡,” kɨn me nə ri ə?

18 «Dəw kɨ ra kɨ osɨ dɔ mbal tɨ kɨn ə, a tətɨ njəkɨ njəkɨ, a re e ə mbal kɨn ə osɨ dɔe tɨ tɔ nɨngə, a rəkɨte rəkɨtə rəkɨtə tɔ.»

Ta dɔ kɨgə la-mbə nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar tɨ

(Mt 22.15-22; Mk 12.13-17)

19 NJé ndo ndu-kun je, kɨ kɨ bo je kɨ dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ, sangi rəbɨ kadɨ n-uwəi Jəju loe tɨ wa kɨn no̰o̰, tadɔ gəri majɨ kadɨ kujɨ ta kɨ Jəju əl kɨn sɔbɨ dɔde, nə ɓəli kosɨ je. 20 Be ə, ɨndəi kəmde go Jəju tɨ, ɓa ɨləi dɨje madɨ kɨ rai rɔde tə dɨje kɨ dana be rɔe. Ɨləi-de rɔe tɨ mba kadɨ tə me ta tɨ kɨ a tḛḛ tae tɨ kɨn ɓa, n-uwəi-e-n, n-ɨləi-e ji njé ko̰ɓe je tɨ. 21 Dɨje ka kɨn dəji Jəju əi nə: «NJe ndo dɨje, jɨ gər kadɨ ḭ nje kəl ta kɨ rɔjetɨ, taa ḭ nje ndo nḛ kɨ rɔjetɨ tɔ. Kɔr kəm dəw dana goto rɔi tɨ, ɨsɨ ɨndo dɨje rəbɨ kɨ rɔjetɨ kɨ nəl Luwə. 22 Ə əl-je adɨ j-o: e loe tɨ ə se e loe tɨ al kadɨ j-ɨgə la-mbə nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar ə?» 23 Nə Jəju kɨ gər kadɨ ɨsɨ ədi kəme, əl-de ə nə: 24 «Adi-mi sɨlə kare adi-mi m-o, se dɔ na̰ ə ɨndəi tɨ, ə tɔ na̰ tɔ ə ndangi tɨ wa?» Nɨngə əli əi nə: «E nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar.» 25 NGata ə Jəju əl-de ə nə: «Nḛ lə Səjar ə adi Səjar, nḛ lə Luwə ə adi Luwə tɔ.» 26 Lo kɨn tɨ, lo kadɨ uwəi Jəju kɨ ta kɨ tae tɨ no̰ kosɨ je tɨ goto. Ta kɨ tur-de tɨ kɨn dum dɔde, adɨ ai tade mbə.

Ta kɨ dəjɨ lə Sadusɨ je dɔ kḭ njé koy je lo koy tɨ

(Mt 22.23-33; Mk 12.18-27)

27 Ɓa go tɨ, *Sadusɨ je kɨ əi dɨje kɨ njé majɨ təkɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ al, kɨ madɨ je dande tɨ, rəi rɔ Jəju tɨ dəji-e əi nə: 28 «NJe ndo dɨje, *Mojɨ ndangɨ ndu kɨn me makɨtɨbɨ tɨ adɨ-je ə nə: “Re dəw madɨ, ngoko̰e taa dəne, ə ngoko̰e ka kɨn ojɨ ngan je kɨ dəne ka kɨn al ɓəy ə oy nɨngə, sɔbɨ kadɨ taa dəne nduwə kɨn ojɨ-n ngan je kadɨ tḛḛi to nje goto tɨ.”✡ 29 Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ ta kɨn, ngakonaa je əi sɨri. Kɨ dɔsa̰y taa dəne, ə ojɨ-n ngon al ɓəy par ə oy. 30 Kɨ ko̰ joo re taa dəne nduwə ka kɨn, ɓa kae tɨ wa ɓəy. 31 Re tḛḛ dɔ kɨ ko̰ mɨtə be, adɨ ngakonaa je kɨ sɨri kɨn, taai dəne kɨ kare kɨn pətɨ, ɓa oyi kɨ kanjɨ kadɨ dəw kare dande tɨ ojɨ sie ngon. 32 Ta tɔl tae ə, darɔ dəne wa re oy tɔ. 33 NGa ə se ndɔ kɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ ə, na̰ dande tɨ ə dəne ka kɨn a e nee wa? Tadɔ əi sɨri pətɨ taai-e nede tɨ.» 34 Ə Jəju əl-de ə nə: «Dɔnangɨ tɨ ne kɨn ə dɨngəm je kɨ dəne je ɨsɨ taai-naa. 35 Nə dɨje kɨ Luwə oo-de kadɨ asi kadɨ a ḭḭ taai lo koy tɨ, kadɨ ɨsi me ɓeko̰ tɨ kɨ sɨgɨ, a taai-naa al ngata. 36 Taa a oyi al tɔ, tadɔ a toi tə malayka je be. Əi ngan lə Luwə tadɔ Luwə adɨ-de ḭḭ lo koy tɨ. 37 Nɨngə ta kḭ kɨ nə njé koy a ḭḭ taa lo koy tɨ, Mojɨ wa əl ta ay njay dɔ tɨ kadɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy. Lokɨ əl ta ɔjɨ-n dɔ por kɨ o̰ me nga̰ tɨ, Mojɨ ɓar Luwə ə nə: “Luwə lə *Abɨrakam, Luwə lə *Isakɨ, kɨ Luwə lə Jakobɨ✡.” 38 Nɨngə Jəju ɨlə dɔ tɨ təkɨ Luwə e Luwə lə dɨje kɨ njé kɨsɨ kəm ba, ɓɨ e Luwə lə njé koy je al. Tadɔ ta kəm Luwə tɨ, dɨje pətɨ ɨsi kɨ dɔde taa.» 39 Lo kɨn tɨ, njé ndo dɨje ndu-kun kɨ na̰ je əli Jəju əi nə: «NJe ndo dɨje, əl ta majɨ ngay.» 40 Nɨngə sangi kadɨ n-dəji-e ta kɨ rangɨ al ngata.

Kɨrɨsɨ əi kɨ Dabɨdɨ

(Mt 22.41-45; Mk 12.35-37)

41 Jəju dəjɨ-de ta ə nə: «Ra ban be ə dɨje əli par əi nə Kɨrɨsɨ kɨ e *Dəw kɨ Luwə mbəte e ngon ka *Dabɨdɨ ə? 42 Tadɔ Dabɨdɨ ə wa kɨ dɔne əl me makɨtɨbɨ Pa je tɨ ə nə:

“Ɓaɓe Luwə əl Ɓaɓe ləm ə nə:

‹Ɨre ɨsɨ dɔ ji ko̰m tɨ ne,

43 Bɨtɨ kadɨ m-aw kɨ njé ba̰ je ləi m-ɨlə-de gɨn tɔgi tɨ✡›.”

44 «Ə re Dabɨdɨ ɓar Kɨrɨsɨ Ɓane ə, ra ban taa Kɨrɨsɨ a e ngon ka Dabɨdɨ ə?»

Jəju gangɨ ta dɔ njé ndo ndu-kun je tɨ

(Mt 23.37-39; Mk 12.38-40)

45 Jəju əl njé ndo je ləne ta kəm kosɨ je tɨ kɨ ɨsɨ oi dɔ nḛ ndo lie 46 ə nə: «Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ kɨ rɔ njé ndo ndu-kun je tɨ. Əi dɨje kɨ gei njɨyə kɨ kɨbɨ ngal, taa gei kadɨ dɨje rai-de lapɨya kɨ ɓukɨ-naa tɨ lo kɨngə-naa je tɨ lə kosɨ je tɔ. Gɨn kəy kaw-naa je tɨ, ə se lo nḛ kuso je tɨ, a gei lo kɨsɨ dɨje kɨ bo, kəte no̰ dɨje tɨ. 47 Taai nḛ majɨ je lə njé ngaw koy je pətɨ pətɨ jide tɨ, nɨngə ədi kəm dɨje kɨ kəl ta kɨ Luwə kɨ gɨne gangɨ al, kadɨ dɨje ooi-de təkɨ n-əi dɨje kɨ majɨ. Go kɨlə rade je tɨ kɨ be kɨn, Luwə a gangɨ-n ta kɨ nga̰ ngay dɔde tɨ ɨtə ndəgɨ dɨje.»

21

Kadɨ kare lə nje ngaw koy kɨ nje ndoo

(Mk 12.41-44)

1 Jəju un kəmne ɨsɨ oo-n njé nḛ kɨngə je kɨ ɨsɨ ɨləi kadɨ-kare ləde me nḛ kadɨ-kare tɨ. 2 Nɨngə oo nje ngaw koy kɨ nje kəm-to-ndoo kare re kɨ ngan sɨlə joo ɨlə tɔ. 3 Ə Jəju əl ə nə: «M-əl səsi təkɨ rɔjetɨ, nje ngaw koy kɨ nje ndoo kam ɨlə kadɨ-kare ɨtə ndəgɨ dɨje pətɨ. 4 Tadɔ ndəgɨ dɨje pətɨ kam, adi burɨm la je ləde, nə nje ngaw koy kɨn, me ndoo tɨ lie, nḛ kɨ nay jie tɨ kadɨ ra-n kɨ rɔne ə un ba pu adɨ.»

Jəju əl ta lə kəy kaw-naa kɨ a tujɨ

(Mt 24.1-2; Mk 13.1-2)

5 Go tɨ, dɨje madɨ ɨsɨ əli ta dɔ kəy tɨ lə Luwə, əli əi nə: mbal je kɨ ndole kɨ rai, kɨ nḛ je kɨ dɨje adi Luwə kɨn ra adɨ kəy kɨn ətɨ ɓəl kɨ dum bɨtɨ. Nə Jəju əl-de ə nə: 6 «Nḛ je pətɨ kɨ oi-de kɨn, ndɔ madɨ a re no̰o̰ kɨ mbal kare kɨ a nay kadɨ ɨsɨ dɔ made tɨ goto; a budi-de nangɨ mur mur.»

Nḛ kɔjɨ je kɨ a tɔjɨ dɔkagɨlo kɨ ko̰ kɨ a re

(Mt 24.3-8; Mk 13.3-8)

7 Lo kɨn tɨ, dɨje ka kɨn dəji Jəju əi nə: «NJe ndo dɨje, dɔkagɨlo tɨ kɨ ra bangɨ ə nḛ je kɨn a rai nḛ ə? Ə nḛ kɔjɨ kɨ ban ə a tɔjɨ kadɨ dɨje gərii dɔkagɨloe kɨn ə?» 8 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, ɨyə̰i ta rəbɨ adi dəw ədɨ səsi al. Tadɔ dɨje ngay a rəi kɨ tɔm əi nə: “Mi ə mi Kɨrɨsɨ”, taa a əli tɔ əi nə: “Dɔkagɨlo re ngata”, nə majɨ kadɨ uni gode al. 9 Lokɨ a oi ka rɔ je, dɨje a ḭḭ kɨ naa kɨ rɔ je kɨn, adi ɓəl ra səsi al. Tadɔ ri ri ka nḛ je kɨn a rəi ɓəy taa, nə e dɔbəy ndɔ ta ji naa tɨ no̰o̰ al ɓəy.»

10 Ɓa Jəju əl-de ɓəy ə nə: «Gɨn ɓe madɨ a aw rɔ dɔ gɨn ɓe madɨne, ko̰ɓe madɨ a aw rɔ dɔ ko̰ɓe madɨne tɨ. 11 Dɔnangɨ a yəkɨ, yəkɨ kɨ ətɨ ɓəl, taa kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ, mo̰y je kɨ njé tɔ ko dɨje a osi je, ɓo a o̰ je. Nɨngə nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ngay a ḭḭ kɨ dɔra̰ tɨ rəi kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ to ɓəl.

Dɔkagɨlo kɨndə kəm-ndoo

12 «Nə kəte no̰ nḛ je tɨ kɨn pɨtɨ, dɨje a ɨndəi jide dɔsi tɨ, a adi səsi ko̰. A awi səsi lo kaw-naa je tɨ, a ɓuki səsi dangay tɨ, a awi səsi no̰ ngar je tɨ kɨ boy, kɨ no̰ njé ko̰ɓe je tɨ kɨ mbata ləm. 13 Lo kɨn tɨ, e ta rəbɨ kɨ a ɨngəi kadɨ ɨmai najɨ ləm kɨ rɔde tɨ. 14 Nɨngə nḛ kɨ kadɨ ɨndəi dɔsi tɨ ə to kɨn. Onosi kadɨ ɨsangi ta madɨ ɨndəi dɔsi tɨ kəte kadɨ tə əli-de ɨnajii ta dɔsi tɨ. 15 Tadɔ mi wa m-a m-adɨ səsi ta kɨ gosɨ kɨ kadɨ əli-de. Nɨngə njé kɔsɨ səsi ta a asi kadɨ awi kɨ ta madɨ kɨ kadɨ ɔsi kəm ya̰si ə se kadɨ najii al. 16 A oi kadɨ ko̰si je, kɨ bawsi je, kɨ ngako̰si je, nojɨsi je ba pətɨ, kɨ madɨsi je a uni dɔsi kadɨ adi dɨje. Nɨngə a gangi ta koy dɔ dɨje tɨ ngay dansi tɨ. 17 Dɨje pətɨ mede a majal səsi kɨ mbata ləm. 18 Nə bɨsɨ dɔsi kare ka a osɨ kɔ al. 19 Nɨngə e me kuwə tɔgɨ ba tɨ ə yə a ɨngəi kajɨ.

Tujɨ kɨ a tḛḛ dɔ ɓe bo Jorijaləm tɨ

(Mt 24.15-21; Mk 13.14-19)

20 «Lokɨ a oi njé rɔ je ɨləi-naa gəi dɔ Jorijaləm kɨn ɓa, kadɨ ɨgəri təkɨ dɔkagɨlo tuje asɨ ngata. 21 Be ə, dɨje kɨ ɨsi Jude tɨ a a̰yḭ-naa kɨ dɔ mbal je tɨ, ə kadɨ njé kɨ ɨsi me ɓe bo Jorijaləm tɨ, tḛḛi kɨ taga kɔ, nɨngə kadɨ dɨje kɨ awi wale, təli me ɓe bo tɨ al. 22 Tadɔ a e ndɔ gangɨ ta kɨ kadɨ nḛ je pətɨ kɨ Makɨtɨbɨ lə Luwə əl tae a rai nḛ. 23 NDɔe tɨ kɨn, kəm-to-ndoo kɨ ga̰e goto a e lə dəne je kɨ njé səm, kɨ njé kadɨ mba ngan je. Tadɔ kəm-to-ndoo kɨ ngay a ra dɨje, taa wongɨ lə Luwə a re dɔde tɨ me ɓee tɨ kɨn tɔ. 24 Dɨje a tɔli-de kɨ kɨyə kasɨgar, a uwəi-de awi səde ɓəə tɨ dɔ ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ. Dɨje kɨ gəri Luwə al a njɨyəi dɔ Jorijaləm mbɨsəi-e mbarakɨ mbarakɨ, bɨtɨ kadɨ dɔkagɨlo ləde kɨ Luwə ɔjɨ ɨndə ngangɨne.

Re NGon dəw

(Mt 24.29-31; Mk 13.24-27)

25 «Dɔkagɨloe tɨ kɨn, nḛ je kɨ to ɓəl a tḛḛi kəm kadɨ tɨ je, kɨ nay je, kɨ mee je✡. Man ba a ḭ, kae a ɓa kɨ taa, adɨ dɨje kɨ gɨn ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, ɓəl a tɔl-de. 26 Ɓəl a tɔl-de adɨ dadi par par, ɨsɨ ngɨnəi ta nḛ kɨ a tḛḛ dɔde tɨ dɔnangɨ tɨ. Tadɔ tɔgɨ je kɨ dɔra̰ tɨ a yəki. 27 Lo kɨn tɨ ə yə a oi-mi *NGon dəw m-a m-re me kɨl ndi tɨ. M-a m-re kɨ tɔgɨ, me kunjɨ tɨ kɨ ətɨ ɓəl✡. 28 Lokɨ nḛ je kɨn rai nḛ nɨngə, majɨ kadɨ ɨrai rɔsi, ɔri dɔsi taa, tadɔ kagɨ lo kɨngə dɔ ləsi e ɓasi.» 29 Nɨngə Jəju un nḛ kare ndo-n-de nḛ ə nə: «Ɨgo̰i kagɨ mbay-kote kɨ ndəgɨ kagɨ je oi. 30 Lokɨ mbie ɨlə ngɨrə kɨtɨ kɨn nɨngə, ɨgəri kadɨ nay ɓa e ɓasi ngata. 31 Be tɔ ə, lokɨ oi nḛ je kɨn rai nḛ nɨngə, majɨ kadɨ ɨgəri təkɨ ko̰ɓe lə Luwə e ɓasi. 32 Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dɨje kɨ ɨsi kɨ dɔde taa ne kɨn a oyi tɨgə al ɓəy ə nḛ je kɨn a rai nḛ. 33 Dɔra̰ kɨ dɔnangɨ a gotoi ndɔ madɨ, nə ta ləm a to lo tone tɨ ba ratata kɨ no̰ tɨ.

Kɨsɨ dɔgɨ tɨ

34 «Majɨ kadɨ ɨsi dɔgɨ tɨ, ɓɨ adi go̰ nḛ kuso kɨ go̰ nḛ ka̰y, kɨ taga kɨ dɔ nḛ kɨ dunɨya̰ tɨ ne uwə mesi adɨ ndɔ kɨn uwə səsi nangɨ busɨ al. 35 Kadɨ uwə səsi nangɨ təkɨ bandɨ a osɨ-n dɔ kanjɨ je tɨ kɨn be al. Tadɔ e nḛ kɨ a osɨ dɔ dɨje tɨ pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ. 36 Nɨngə kadɨ ɨtoi ɓi al, əli ta kɨ Luwə kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kadɨ tə ɨngəi tɔgɨ ɨdumi dɔ nḛ je pətɨ kɨ a rai nḛ kɨn, ə kadɨ ɨtḛḛi ai taa ta kəmm *mi NGon dəw tɨ.»

37 Re kada ɓa, Jəju ndo nḛ dɨje gɨn kəy tɨ lə Luwə. A re kondɔ tɔ nɨngə, tḛḛ aw dɔ mbal tɨ kɨ ɓari-e dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ. 38 Lokɨ lo ti njay tɔ ɓa, kosɨ je rəi gɨn kəy tɨ kadɨ ooi dɔ ta lie.

22

Judasɨ un dɔ Jəju

(Mt 26.1-5, 14-16; Mk 14.1-2, 10-11)

1 Nay mapa kɨ əm ɔde al, kɨ ɓari-e nay Pakɨ e ɓasi✡. 2 NJé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, sangi rəbɨ kadɨ n-uwəi Jəju n-tɔli-e, nə ɓəli kosɨ je. 3 Nɨngə *Sata̰ ur me Judasɨ tɨ kɨ ɓari-e Isɨkarɨyotɨ kɨ e kɨ kare mbo̰ njé ndo je tɨ lə Jəju kɨ dɔgɨ gɨde joo. 4 Ur me tɨ ade aw ɨndə ta naa tɨ kɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé kun dɔ njé ngəm ta kəy lə Luwə, dɔ rəbɨ tɨ kɨ kadɨ ɨlə-n Jəju jide tɨ. 5 Lo kɨn tɨ, rɔ njé je kɨ Judasɨ aw ɨngə-de ka kɨn nəl-de ngay adɨ ndude osɨ naa tɨ kadɨ n-adi-e la. 6 Judasɨ ndɨgɨ dɔ tɨ, nga nɨngə ɨlə ngɨrə sangɨ rəbɨ kɨ to kadɨ ɨlə-n Jəju jide tɨ kɨ kanjɨ kadɨ kosɨ je ooi loe.

Jəju adɨ ɨndəi dɔ nḛ kuso Pakɨ naa tɨ

(Mt 26.17-19; Mk 14.12-16)

7 NDɔ kuso mapa kɨ əm ɔde al, kɨ e ndɔ kɨ kadɨ dɨje tɔli ngan dəgɨ batɨ je mbata nḛ kuso Pakɨ asɨ. 8 Ə Jəju ɨlə Pɨyər əi kɨ Ja̰ ə nə: «Awi ɨndəi dɔ nḛ kuso Pakɨ dana kadɨ j-usoi.» 9 Ɓa əi je təli dəji-e əi nə: «Lo kɨ ra be ə ɨndɨgɨ kadɨ j-aw jɨ ra nḛ kuso tɨtɨ ə?» 10 Nɨngə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Awi, lokɨ ɨsɨ uri kɨ me ɓe tɨ ɓa, a ɨngəi dɨngəm kare kɨ otɨ gum man dɔne tɨ nɨngə uni goe, uri me kəy tɨ kɨ ur tɨ. 11 Lokɨ uri goe tɨ ɓa, əli ɓa nje kəy kɨn əi nə: “NJe ndo dɨje ə nə kadɨ jɨ dəji se me kəy kɨ ra ə kadɨ n-uso nḛ Pakɨ tɨ kɨ njé ndo je ləne wa?” 12 Lo kɨn tɨ, a ɔjɨ səsi me kəy kɨ boy. Me kəy kɨn to taa, kɨ nḛ je pətɨ me tɨ. Lo kɨn ə a rai nḛ kuso tɨ kadɨ j-usoi. 13 Pɨyər əi kɨ Ja̰ awi nɨngə, ɨngəi nḛ je pətɨ asɨ naa təkɨ wa kɨ Jəju əl-n-de ka kɨn, adɨ rai nḛ kuso Pakɨ, ɨndəi dɔe dana.»

Nḛ kuso lə Ɓaɓe

(Mt 26.26-29; Mk 14.22-25; 1Kor 11.23-26)

14 Lokɨ dɔ kadɨ asɨ, Jəju əi kɨ njé kaw kɨlə je ɨsi ta nḛ kuso tɨ. 15 Ə Jəju əl-de ə nə: «M-ndɨgɨ ngay kadɨ m-uso nḛ Pakɨ kɨn səsi ɓəy taa kadɨ m-ɨngə ko̰. 16 Nɨngə m-əl səsi, m-a m-uso səsi kɨ rangɨ gogɨ al, bɨtɨ kadɨ nḛ kuso kɨn tɔl tane me ɓeko̰ tɨ lə Luwə.» 17 Go tɨ, Jəju taa kɔpɨ kasɨ kandɨ nju, ra oyo Luwə dɔ tɨ, nɨngə təl-n adɨ njé kaw kɨlə je ə əl-de ə nə: «Ɨtaai a̰yḭ-naa dansi tɨ, 18 Tadɔ, m-a m-a̰y kasɨ kandɨ nju kɨ rangɨ al, bɨtɨ kadɨ ɓeko̰ lə Luwə re-n.» 19 Go tɨ, Jəju un mapa, ra oyo Luwə dɔ tɨ, uwə tətɨ naa tɨ, təl-n adɨ njé ndo je, nɨngə əl-de ə nə: «E kɨn e darɔm, kɨ e kɨ kun kadɨ mbata ləsi. Ɨtaai usoi kadɨ mesi ole-n dɔm tɨ.» 20 Go nḛ kuso tɨ, Jəju un kɔpɨ kasɨ kandɨ nju, ra təkɨ ra-n kəte ka kɨn be ɓəy, nɨngə əl-de ə nə: «Kɔpɨ kɨn e kun mɨndɨ kɨ sɨgɨ me məsɨm tɨ kɨ a a̰y mbata ləsi✡.

21 «Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ dəw kɨ a ɨlə-m ji dɨje tɨ, ɨsɨ səm ta nḛ kuso tɨ kɨ ne wa kɨn. 22 Mi *NGon dəw m-a m-oy təkɨ Luwə ɔjɨ-n, nə kəm-to-ndoo e lə dəw kɨ a ɨlə-m mi NGon dəw ji dɨje tɨ.» 23 Lo kɨn tɨ, njé kaw kɨlə je ɨləi rɔde ɨsɨ dəji-naa ta dande tɨ se naa dande tɨ ə kadɨ a ra nḛ kɨ be kɨn wa?

Dəw kɨ e kɨ bo

(Mt 20.24-28; 19.28; Mk 10.41-45)

24 Go tɨ, njé kaw kɨlə je ɨləi ngɨrə naji-naa ta tɨ kɨ tɔgɨde əi nə se na̰ ə a e kɨ bo dande tɨ wa? 25 Ə Jəju əl-de ə nə: «NGar je kɨ o̰i ɓe dɔ gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, rai rɔde kadɨ n-əi ɓaɓe je dɔ dɨje tɨ, taa njé kɨ tɔgɨ ko̰ɓe e jide tɨ, ɨndəi tɔgɨ dɔ dɨje tɨ adɨ ɓari-de njé ra majɨ je tɔ. 26 Nə səi, majɨ kadɨ ɨrai təkɨ əi je ɨsɨ rai kɨn be al. Dəw kɨ e kɨ tɔgɨ dansi tɨ, majɨ kadɨ təl rɔne dəw kɨ dɔ du tɨ, nɨngə kadɨ dəw kɨ nje kun dɔsi, təl nje ra kɨlə ləsi tɔ. 27 Tadɔ dəw kɨ nje kɨsɨ ta nḛ kuso tɨ nɨm, dəw kɨ nje re kɨ nḛ kuso nɨm, dande tɨ kɨ joo kɨn, e kɨ nje kɨsɨ ta nḛ kuso tɨ ə e kɨ bo al a? Nɨngə mi, m-ɨsɨ dansi tɨ tə nje re kɨ nḛ kuso kadɨ səsi. 28 Səi ə səi dɨje kɨ uwəi tɔgɨsi ba səm me ko̰ tɨ. 29 Nɨngə təkɨ Luwə kɨ Bai adɨ-m ko̰ɓe ka kɨn ə, mi m-adɨ-n səsi tɔ. 30 A usoi je, a a̰yḭ-naa je səm me ɓeko̰ tɨ ləm. Nɨngə a ɨsi dɔ kɨmbər ko̰ɓe tɨ kadɨ ɨgangi ta dɔ gɨn ka *Isɨrayəl tɨ kɨ dɔgɨ gɨde joo.»

Jəju əl təkɨ Pɨyər a najɨ ta gər-ne

(Mt 26.31-35; Mk 14.27-31; Ja̰ 13.37-38)

31 Jəju əl Sɨmo̰ ə nə: «Sɨmo̰, Sɨmo̰, Su dəjɨ ta rəbɨ kadɨ n-sɨyə səsi təkɨ dəw a sɨyə-n ko me kee tɨ be. 32 Nə mi, m-əl ta kɨ Luwə mbata tɨ ləi, kadɨ ɨlə kadɨ-me ləi kɔ al. Nɨngə lokɨ a təl kɨ rɔm tɨ, majɨ kadɨ ɨlə dɨngəm me ngako̰i je tɨ.» 33 Ə Pɨyər əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, mi ɓasi kadɨ re e dangay ka m-a m-aw tɨ səi. A re e-n koy ka m-a m-oy səi.» 34 Ə Jəju təl əl-e ə nə: «Pɨyər, adɨ m-əli, ɓone wa kɨn, kunə kɨnjə no̰ al ɓəy ə, a najɨ ta nja mɨtə təkɨ ɨgər-m al.»

La, kɨ ɓɔl, kɨ sa nja

35 Jəju əl njé ndo je ə nə: «Lokɨ kəte m-ɨlə səsi kɨ kanjɨ kadɨ uni la, ə se ɓɔl, ə se sa njasi kɨn nḛ madɨ du səsi ma?» Ə ɨləi Jəju tɨ əi nə: «Jagɨ, nḛ madɨ du-je al.» 36 NGa ə Jəju əl-de ə nə: «Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, dəw kɨ aw kɨ la ɓa kadɨ un jine tɨ, e kɨ aw kɨ ɓɔl ə kadɨ un jine tɨ. A kɨn ə re dəw madɨ aw kɨ nḛ katɨ al ə kadɨ ɔr kɨbɨ kɨ rɔne tɨ gatɨ-n ə ɨyə̰ lae ndogɨ-n nḛ katɨ kare uwə jine tɨ tɔ. 37 Adɨ m-əl səsi, sɔbɨ kadɨ nḛ kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl tae ə nə: “Tɨdəi-e dan njé ra majal je tɨ✡,” kɨn ra nḛ dɔm tɨ. Nɨngə nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ a re dɔm tɨ kɨn, a ra nḛ.» 38 Ə njé ndoo je əli-e əi nə: «Ɓaɓe, nḛ katɨ ə e joo kɨn.» Ɓa əl-de ə nə: «E wa kɨn asɨ.»

Jəju əl ta kɨ Luwə dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ

(Mt 26.36-41; Mk 14.32-38)

39 Go tɨ Jəju tḛḛ, nɨngə təkɨ ɨsɨ ra-n kəte kəte, un ta rəbɨ ɨsɨ aw kɨ dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ. *NJé ndo je lie uni goe. 40 Lokɨ rəi tḛḛi dɔ mbal tɨ, Jəju əl njé ndo je ə nə: «Əli ta kɨ Luwə, kadɨ osi me nḛ na tɨ al.» 41 Ɓa ɔr rɔne sa̰y ndə̰y, nɨngə ɔsɨ məkəsɨne nangɨ, əl ta kɨ Luwə ə nə: 42 «Bai, re ɨndɨgɨ ə, ɔsɨ ko̰ kɨn ngərəngɨ kɔ rɔm tɨ. Nə ke ə kadɨ e ndɨgɨ ləm mi al, nə kadɨ e ndɨgɨ ləi ḭ wa ə tɔl tane.» 43 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, malayka kare ḭ dɔra̰ tɨ re ade tɔgɨ. 44 Ɓəl ra Jəju, NDɨle ɨsɨ nangɨ al, adɨ əl ta kɨ Luwə kɨ tɔgɨne, təte tosɨ nangɨ tə kɔr məsɨ be.

45 Go kəl ta tɨ kɨ Luwə, Jəju ḭ taa, təl re rɔ njé ndo je tɨ nɨngə, ɨngə-de, ɨsɨ toi ɓi kɨ me-ko̰. 46 Ə əl-de ə nə: «Wa! ɨsɨ ɨtoi ɓi wa bɨtɨ a? ḬḬ taai, ə əli ta kɨ Luwə, kadɨ osi me nḛ na tɨ al.»

Kuwə Jəju

(Mt 26.47-55; Mk 14.43-49; Ja̰ 18.3-11)

47 Lokɨ Jəju a əl ta ba ɓəy nɨngə, kosɨ dɨje tḛḛi no̰o̰ ɨsɨ rəi. Judasɨ, kɨ e kɨ kare dan njé ndo je tɨ lə Jəju kɨ dɔgɨ gɨde e joo ə e no̰de tɨ. Re kɨ rɔ Jəju tɨ kadɨ n-uwe kɨ rɔne tɨ. 48 Ə Jəju əl-e ə nə: «E kɨ kuwə kɨ a uwə-m mi *NGon dəw kɨ rɔi tɨ ə a ɨlə-m ji dɨje tɨ!»

49 Lokɨ njé njɨyə kɨ Jəju ooi nḛ je kɨ ɨsɨ ra nḛ kɨn be ɓa, dəji Jəju əi nə: «Ɓaɓe, sɔbɨ kadɨ jɨ tɨgə-de kɨ nḛ katɨ ə se kadɨ jɨ ra ban ə?» 50 Nɨngə loe tɨ no̰o̰, kɨ kare dande tɨ ɔr kɨyə tɨgə-n paja lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, ɓa tɨgə mbie kɨ dɔ ji ko̰ tɨ latɨ gangɨ. 51 Nə Jəju əl-de ə nə: «Asɨ be ngata, ɨyə̰i-de adɨ rai.» Nɨngə ɨlə jine ɔdɨ-n mbi paja ka kɨn, ɓa mbie təl to majɨ gogɨ. 52 Go tɨ, Jəju un ta əl kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé je kɨ njé ngəm ta kəy lə Luwə, kɨ ngatɔgɨ je ə nə: «To tə nḛ kɨ mi nje ɓogɨ, ə ɨrəi kɨ kɨyə kasɨgar je, kɨ gɔl je taa kadɨ uwəi-mi be? 53 NDɔ je pətɨ, mi səsi naa tɨ gɨn kəy tɨ lə Luwə, nə jisi ɔdɨ-m al, nɨngə e ndɔ ləsi ɓone, e ndɔ kɨ kadɨ tɔgɨ je kɨ majal ɔdi rɔde me tɨl tɨ.»

Pɨyər najɨ ta gər Jəju

(Mt 26.57-27.1; Mk 14.53-15.1; Ja̰ 18.13-27)

54 Lo kɨn tɨ, uwəi Jəju, awi sie, uri sie kəy lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je. Pɨyər adɨ nda̰e ngal ndə̰y, nɨngə un gode ɨsɨ aw səde. 55 Dɨje ɨləi por dana natɨ lo tɨ, ɨsi ta tɨ, adɨ Pɨyər aw ɨsɨ ta tɨ səde. 56 Nɨngə ngon dəne kare kɨ nje ra kɨlə me kəy tɨ, oo Pɨyər ɨsɨ kunjɨ por tɨ, ə ɨndə manje ba, nɨngə əl ə nə: «E kɨ ɨsɨ kɨn ka, kəte e sie tɔ.» 57 Nə Pɨyər najɨ ə nə: «Dəne, m-gər-e al.» 58 Ɓa ndə̰y go tɨ ə dəw kɨ rangɨ oo Pɨyər, nɨngə təl əl ɓəy ə nə: «Ḭ ka, ḭ dan dɨje tɨ lie tɔ.» Nə Pɨyər ɨlə dəw tɨ ka kɨn ə nə: «Jagɨ, mi səde al.» 59 Bɨtɨ asɨ kadɨ-kare go tɨ, nɨngə dəw kɨ rangɨ təl re dɔ tɨ ɓəy ə nə: «Kɨ rɔjetɨ, dɨngəm kɨn kəte e sie tɔ, tadɔ e dəw kɨ Galile tɨ.» 60 Ə Pɨyər ɨle tɨ ə nə: «Dɨngəm, m-gər me ta ləi kɨ ɨge kadɨ əl kɨn al.» Ɓa ta naa tɨ no̰o̰ wa kɨ Pɨyər ɨsɨ əl ta tane tɨ ba ɓəy nɨngə, kunə kɨnjə no̰. 61 Loe tɨ no̰o̰, Jəju ɨlə rətɨ go̰ Pɨyər, ɓa me Pɨyər ole dɔ ta tɨ kɨ Jəju əl-e ə nə: «Ɓone wa kɨn, kəte ɓəy taa kadɨ kunə kɨnjə no̰, a najɨ ta nja mɨtə ə nə ɨgər-m al✡,» ka kɨn. 62 Pɨyər ɨndə lo tḛḛ taga, no̰ kɨ man kəmne.

Dɨje taji Jəju, tɨndəi-e

(Mt 26.67-68; Mk 14.65)

63 Dɨje kɨ njé ngəm Jəju, mbəi sie je, tɨndəi-e je. 64 Ɓa dɔɔi kəme ə əli əi nə: «Na̰ ə ɨndəi wa ɨgər dəwe adɨ j-o!» 65 Taa nḛ tajɨ je kɨ rangɨ ngay tḛḛ tade tɨ kɨ rɔe tɨ tɔ.

Jəju a no̰ njé gangɨ ta je tɨ lə Jɨpɨ je

(Mt 26.59-66; Mk 14.55-64; Ja̰ 18.19-24)

66 Lokɨ lo ti nɨngə, ngatɔgɨ je lə *Jɨpɨ je, kɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je, ɨngəi-naa, awi kɨ Jəju no̰ njé gangɨ ta je tɨ lə Jɨpɨ je. 67 Nɨngə əli-e əi nə: «Re e ḭ ə ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte ə əl-je adɨ j-o.» Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Re m-əl səsi ka a taai mem al. 68 Taa re m-dəjɨ səsi ta ka a ɨləi-mi tɨ al tɔ. 69 Nɨngə kɨ j-ai ta jije tɨ ne kɨn, ɨlə ngɨre ɓone kɨn, mi *NGon dəw m-a m-ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨ nje tɔgɨ ngata.» 70 Ɓa pətɨ dəji-e əi nə: «Adɨ ḭ ngon lə Luwə ta?» Ə Jəju əl-de ə nə: «Səi je wa əli kɨ tasi təkɨ, mi NGon lə Luwə.» 71 Lo kɨn tɨ, əli əi nə: «E kɨn, jɨ sangi kadɨ dəw madɨ kɨ rangɨ əl ta dɔe tɨ ɓəy a? J-əi je wa j-oi ta ka tae tɨ kɨ mbije ne ngata kɨn.»

23

Jəju a no̰ ngar Pɨlatɨ tɨ

(Mt 27.2, 11-14; Mk 15.1-5; Ja̰ 18.28-38)

1 Go tɨ, ḭḭ taai pətɨ awi kɨ Jəju no̰ *Pɨlatɨ tɨ. 2 Nɨngə lo kɨn tɨ, ɨləi rɔde ɨsɨ ɨndəi ta dɔ Jəju tɨ əi nə: «Dɨngəm kam j-ɨnge ɨsɨ sulə dɨje kadɨ ɓukɨ-de wale. Əl-de kadɨ ugəi la-mbə nje ko̰ kɨ bo Səjar al. Taa a dɔ tɨ no̰o̰ əl ɓəy təkɨ n-e Kɨrɨsɨ, n-e ngar.» 3 Ə Pɨlatɨ dəjɨ Jəju ə nə: «Ḭ ngar lə *Jɨpɨ je a?» Ɓa Jəju ɨle tɨ ə nə: «E ta kɨ tḛḛ tai tɨ.» 4 Lo kɨn tɨ, Pɨlatɨ əl kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ kosɨ je ə nə: «M-ɨngə nḛ madɨ kɨ asɨ kadɨ m-gangɨ-n ta dɔ dɨngəm tɨ kɨn al.» 5 Nə uwəi tade nga̰ əi nə: «E nje sulə dɨje kɨ nḛ ndo ləne kadɨ ta̰i rɔ. Ɨlə ngɨre Galile tɨ, un-n dɔnangɨ kɨ Jude ba pətɨ, bɨtɨ ə tḛḛ-n rɔjetɨ ne kɨn.»

Jəju a no̰ Erodɨ tɨ

6 Lokɨ *Pɨlatɨ oo ta kɨn nɨngə dəjɨ ə nə se dɨngəm kɨn e dəw kɨ Galile tɨ wa? 7 Ə lokɨ oo kadɨ Jəju ḭ gɨn ɓeko̰ tɨ lə *Erodɨ nɨngə, ɨlə sie adɨ Erodɨ kɨ dɔkagɨloe tɨ kɨn e Jorijaləm tɨ no̰o̰ tɔ. 8 Lokɨ Erodɨ oo Jəju ɓa, rɔe nəl-e ngay tadɔ mari nu ba ə ɨsɨ sangɨ kadɨ n-oo Jəju ɔjɨ-n dɔ ta lie kɨ dɨje ɨsɨ əli. Erodɨ ɨndə mene tɨ kadɨ Jəju a ra nḛ kɔjɨ je kadɨ n-oo. 9 Ə dəje ta je ngay, nə Jəju ɨle tɨ al. 10 Kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ndo ndu-kun je əi no̰o̰, ɨsɨ səki dɔ Jəju kɨ tɔgɨde. 11 Erodɨ əi kɨ asɨgar je ləne kɨdi Jəju, mbəi sie, ɓa ɨləi kɨbɨ kɨ ndole rɔe tɨ, ə təli ɨləi sie adɨ Pɨlatɨ gogɨ. 12 NDɔe tɨ no̰o̰, Erodɨ əi kɨ Pɨlatɨ kɨ kəte əi njé ba̰ je lə naa, təli madɨ-naa je.

Gangi ta koy dɔ Jəju tɨ

(Mt 27.11-26; Mk 15.1-15; Ja̰ 18.39-19.16)

13 *Pɨlatɨ ɓar kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé kun dɔ kosɨ je, 14 əl-de ə nə: «Ɨrəi kɨ dɨngəm kɨn adi-mi əi nə e nje sulə dɨje ɓukɨ-de wale, nə me ta tɨ kɨ m-dəje no̰si tɨ ne kɨn, m-ɨngə nḛ kɨ majal kɨ ɨsəki-e-n, kɨ asɨ kadɨ m-gangɨ-n ta dɔe tɨ al. 15 *Erodɨ ka ɨngə nḛ madɨ al tɔ, tadɔ təl ɨlə sie rɔjetɨ gogɨ. Nḛ kɨ asɨ kadɨ dəw tɔl-e-n goto. 16 Be ə, m-a m-adɨ ɨndəi-e par ə m-a m-ɨyḛ taa.» [ 17 Pɨlatɨ əl be mbata dɔ ɓal je pətɨ, lo ra nay pakɨ tɨ, sɔbɨ kadɨ Pɨlatɨ ɔr dəw kare dangay tɨ adɨ-de.]

18 Nə dɨje pətɨ uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Ɨtɔl-e kɔ ə ɔr Barabasɨ adɨ-je.» 19 Barabasɨ e dəw kɨ uwəi-e dangay tɨ mbata e dan dɨje tɨ kɨ wongɨ ra-de dɔ njé ko̰ɓe je tɨ me ɓe tɨ nɨm, tɔli dəw nɨm.

20 Nɨngə təkɨ Pɨlatɨ ndɨgɨ-n kadɨ n-ɨyə̰ Jəju taa, təl dəjɨ-de ta dɔ tɨ ɓəy. 21 Nə əi je əli ta kɨ ndu kɨ nga̰ ngay əi nə: «Ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ, ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ.»

22 Pɨlatɨ re səde dɔ tɨ ɓəy kɨ ko̰ mɨtə ə nə: «E ri kɨ majal ə dɨngəm kɨn ra ə? Nḛ kɨ asɨ kadɨ dəw tɔl-e-n goto, adɨ m-a m-adɨ ɨndəi-e par ə m-a m-ɨyḛ taa.» 23 Nə əi je ai dɔ ndude tɨ, uni ndude kɨ taa, əli ta kɨ tɔgɨde ngay ɨtə kɨ kəte kadɨ ɓe kagɨ-dəsɨ tɨ tə ɓə wa. 24 Be ə, Pɨlatɨ un ndune kadɨ n-ra nḛ kɨ kosɨ je ndɨgi. 25 Adɨ ɔr Barabasɨ kɨ ndɨgi kadɨ ɔr-e adɨ-de. Barabasɨ e dəw kɨ uwəi-e dangay tɨ mbata e dan dɨje tɨ kɨ rai wongɨ dɔ njé ko̰ɓe je tɨ nɨm, taa tɔli dəw nɨm. NGa nɨngə ndɨgɨ kadɨ tə Jəju taa n-ule ji asɨgar je tɨ kadɨ rai sie nḛ kɨ go ndɨgɨ tɨ ləde əi kosɨ je.

Awi kɨ Jəju kɨ lo ɓe kagɨ-dəsɨ tɨ

(Mt 27.32; Mk 15.21)

26 Lokɨ asɨgar je ɨsɨ awi kɨ Jəju nɨngə, ɨngəi Sɨmo̰, dəw kɨ Sɨrən tɨ, kɨ ḭ wale, ɓa ɨndəi kagɨ-dəsɨ lə Jəju dɔe tɨ, adɨ otɨ goe tɨ. 27 Kosɨ dɨje ngay uni go Jəju. Dəne je ɨndəi kadɨde no̰i, ndɨngəi rɔde mbata lie. 28 Be ə, Jəju yətɨ kəmne kɨ dɔde tɨ, əl-de ə nə: «Dəne je kɨ Jorijaləm, ɨno̰i-mi al, nə kadɨ ɨno̰i rɔsi səi je wa, ə ɨno̰i ngansi je. 29 MBata ndɔ a re no̰o̰ kadɨ dɨje a əli əi nə: “Majɨ-kur ə dɔ kujɨ dəne je tɨ, e dɔ njé je tɨ kɨ oji ngon ndɔ kare al, kɨ ɨləi mba ta ngon tɨ al.” 30 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, dɨje a əli mbal je əi nə: “Osi dɔje tɨ!” Ə a əli dii je əi nə: “Ɨɓɔyɔi-je✡!” 31 Kɨn ə dəw ra kagɨ mbəl be nɨngə, kagɨ kɨ tutɨ taa ya̰e a to ban ə?»

32 Lo kɨn tɨ, rəi kɨ baw kaya je kɨ njé tɔl nḛ joo kadɨ tɔli-de naa tɨ kɨ Jəju.

Dɨje ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ

(Mt 27.33-44; Mk 15.22-32; Ja̰ 19.17-24)

33 Lokɨ rəi tḛḛi lo tɨ kɨ ɓari-e «Ka dɔ dəw» ɓa, asɨgar je ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ, loe tɨ no̰o̰, taa ɓəi baw kaya je kɨ joo ka kɨn naa tɨ kɨ Jəju dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ tɔ. Ɓəi kɨ kare dɔ ji ko̰e tɨ, ə ɓəi kɨ nungɨ dɔ ji gəle tɨ tɔ. 34 Nɨngə Jəju əl ə nə: «Bai, adɨ mei sɔl dɔde tɨ, tadɔ gəri nḛ kɨ a rai kam al.» No̰o̰ be, asɨgar je tɨgəi kɨr (mbare) dɔ kɨbɨ tɨ lie, ləbi-naa. 35 Kosɨ dɨje ai no̰o̰ a go̰i-de, nɨngə njé kun dɔ *Jɨpɨ je ɨbəi Jəju kogii əi nə: «Ajɨ dɨje kɨ rangɨ, ən ə, kadɨ ajɨ rɔne e wa adɨ j-o tɔ, təkɨ re e Kɨrɨsɨ lə Luwə kɨ Luwə mbəte✡.» 36 Asɨgar je ka kɨn agi kɨ rɔ Jəju tɨ, mbəi sie, ɓa adi-e kasɨ kɨ masɨ kade a̰y✡. 37 Nɨngə əli-e əi nə: «Re ḭ ngar lə Jɨpɨ je ə, ajɨ rɔi ḭ wa adɨ j-o.» 38 Ɓa ndangi nḛ madɨ ɓəy tɔ me ba tɨ, ɨndəi taa dɔ Jəju tɨ əi nə: «Dəw kam e ngar lə Jɨpɨ je.»

39 Nɨngə baw kaya kare kɨ ɓəi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ tajɨ Jəju ə nə: «Ḭ al ə ə nə ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte a? Ajɨ rɔi ḭ wa, ə ajɨ-je səi.» 40 Nə e kɨ nungɨ kɔl kɨ madɨne ə nə: «Ḭ kɨ ta kɨ gangɨ kɨ kare wa kɨn ɨsɨ dɔi tɨ tɔ kɨn, ɨɓəl Luwə al a? 41 Kɨ ɔjɨ dɔje, e go tɨ, tadɔ e nḛ kɨ je wa jɨ dɨbɨ ə jɨ tətɨ kande, nə e, nḛ madɨ kare kɨ majal kɨ ra goto.» 42 Ɓa e kɨ nje kɔl kɨ madɨne ka kɨn təl əl Jəju ə nə: «Jəju, ndɔ kɨ a re tə ngar ə, adɨ mei ole dɔm tɨ.» 43 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, ɓone wa kɨn a ḭ səm naa tɨ me ɓe rɔnəl tɨ.»

Koy Jəju

(Mt 27.45-56; Mk 15.33-41; Ja̰ 19.28-30)

44 Kɨ kadɨ kɨ kaw kɨ jam dɔ ɓe tɨ be, ə lo ndul dɔnangɨ tɨ bɨtɨ kadɨ kɨ mɨtə kɨ lo sɔlɔ. 45 Kadɨ ur dana, dəw oo-e al. NGa nɨngə, kɨbɨ kɨ gangi lo kɨ me kəy tɨ lə Luwə gangɨ dana lə naa je joo✡. 46 Ɓa Jəju un ndune kɨ taa ə nə: «Bai, m-ɨyə̰ ndɨlm me jii tɨ.» Nɨngə go ta tɨ kɨn ɓa kə̰ə̰e tḛḛ. 47 Lokɨ kɨ bo lə asɨgar je oo nḛ je kɨ rai nḛ kɨn be ɓa, ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ ə əl ə nə: «E kɨ rɔjetɨ, dəw kɨn e dəw kɨ dana.» 48 Kosɨ dɨje kɨ əi lo nḛ tɨ kɨn, lokɨ ooi nḛ kɨ ra kɨn ɓa, təli ɓe je kɨ kadɨde kɨ kɨndə, ndɨngəi rɔde. 49 Dɨje pətɨ kɨ gəri Jəju, kɨ dəne je kɨ ḭ sie Galile tɨ, ai sa̰y ɨndəi kəmde a ooi nḛ je kɨ ɨsɨ rai nḛ.

Kɨlə Jəju ɓe nɨn tɨ

(Mt 27.57-61; Mk 15.42-47; Ja̰ 19.38-42)

50 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be ə, dɨngəm kare kɨ tɔe nə Jɨsəpɨ ḭ no̰o̰ re. Jɨsəpɨ e kɨ kare dan njé gangɨ ta je tɨ lə *Jɨpɨ je, e dəw kɨ majɨ, e dəw kɨ dana, 51 adɨ nḛ je kɨ made je dɔɔi naa tɨ ə rai kɨn, e ndɨgɨ səde dɔ tɨ al. Jɨsəpɨ e dəw kɨ Arɨmate tɨ, kɨ e ɓe lə Jɨpɨ je. E ɨsɨ ngɨnə ta ko̰ɓe lə Luwə kɨ kadɨ a re. 52 Jɨsəpɨ aw rɔ *Pɨlatɨ tɨ, dəje nɨn Jəju. 53 Be ə, aw rɨsɨ nɨn Jəju dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ, re-n nangɨ, dole kɨ kɨbɨ, ɓa aw ɨle me ɓe nɨn tɨ kɨ rai kadɨ mbal tɨ. E ɓe kɨ dəw ɨlə nɨn tɨ al ɓəy. 54 NDɔe tɨ kɨn, e ndɔ kɨ dɨje ɨsɨ ɔsi nja nḛ je naa tɨ, tadɔ lo ti par ə e ndɔ taa kə̰ə̰. 55 Dəne je kɨ ḭ kɨ Jəju Galile tɨ nu, rəi sie, awi naa tɨ kɨ Jɨsəpɨ. Awi go̰i ɓe nɨn kɨ kadɨ ɨləi Jəju tɨ ka kɨn, ə ooi kujɨ kɨlə kɨ ɨləi nɨne. 56 Go tɨ, təli awi ɓe, ɨndəi dɔ yɨbɨ kagɨ kɨ ətɨ mbi, naa tɨ, mba kɔy rɔ nɨn Jəju tɨ. Nɨngə ndɔ kɔr kə̰ə̰, uwəi kɔ rɔde təkɨ ndu-kun əl-n✡.

24

Jəju ḭ lo koy tɨ

(Mt 28.1-8; Mk 16.1-8; Ja̰ 20.1-13)

1 NDɔ dɨmasɨ kɨ sḭ ɓatɨ ba ɓa, dəne je awi dɔ ɓadɨ tɨ kɨ yɨbɨ kagɨ kɨ ətɨ mbi kɨ ɨndəi dɔe dana mba kɔy rɔ nɨn Jəju tɨ. 2 Lokɨ awi nɨngə, ɨngəi mbal kɨ uti ta ɓadɨ ka kɨn dəw nduguru-e rangɨ. 3 Lokɨ uri me ɓadɨ tɨ ɓa, oi nɨn Ɓaɓe Jəju, al. 4 Loe tɨ no̰o̰ be, gəri nḛ kɨ kadɨ rai al, nɨngə yə dɨngəm je joo kɨ ɨləi kɨbɨ kɨ ndo̰y rɔde tɨ, tḛḛi hɔy kɨ rɔde tɨ. 5 Ɓəl tɔl-de, adɨ ɨləi dɔde kɨ nangɨ, nə dɨngəm je ka kɨn əli-de əi nə: «Ra ban ə ɨsɨ sangi dəw kɨ ɨsɨ kəm dan njé koy je tɨ ə? 6 E goto ne ngata, ḭ taa lo koy tɨ. Nɨngə majɨ kadɨ adi mesi ole dɔ ta tɨ kɨ əl səsi lokɨ e-n Galile tɨ ɓəy kɨn.» 7 Əl ə nə: «Sɔbɨ kadɨ dɨje a ɨləi-mi *mi NGon dəw ji njé ra majal je tɨ kadɨ ɓəi-mi kagɨ-dəsɨ tɨ, ɓa go tɨ, m-a m-ḭ taa lo koy tɨ kɨ ndɔ kɨ ko̰ mɨtə go koym tɨ.» 8 Lo kɨn tɨ, mede ole dɔ ta tɨ kɨ Jəju əl. 9 Be ə, lokɨ təli dɔ ɓadɨ tɨ, rəi ɔri poy nḛ je kɨn njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde kare əi kɨ ndəge je pətɨ adɨ-de oi. 10 NJé kɔr poy nḛ kɨn njé kaw kɨlə je e Mari kɨ Magɨdala nɨm, Jan nɨm, Mari kɨ ko̰ Jakɨ nɨm, kɨ ndəgɨ dəne je kɨ əi səde. 11 Nə njé kaw kɨlə je ooi ta kɨn tə ta ni adɨ taai ta lə dəne je ka kɨn al. 12 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Pɨyər ə ḭ kɨ ngɔdɨ, aw ɨlə mbɔne ɓe nɨn tɨ nɨngə, oo ta kɨbɨ je kɨ doləi nɨn par ə a nangɨ. Nḛ kɨn ndɔjɨ Pɨyər ngay, lokɨ ɨsɨ təl kɨ ɓe.

Jəju əi kɨ njé ndo je joo dɔ rəbɨ tɨ kɨ kaw Emawusɨ

(Mk 16.12-13)

13 NDɔe tɨ wa ka kɨn, njé ndo je joo ɨsɨ awi ngon ɓe tɨ kare kɨ ɓari-e Emawusɨ, kɨ a asɨ kulə mətər dɔgɨ gɨde kare kɨ ɓe bo kɨ Jorijaləm. 14 *NJé ndo je kɨ joo ka kɨn, a əli-naa ta dɔ nḛ je tɨ kɨ ra nḛ kɨn. 15 Nɨngə lokɨ a əli-naa ta, a naji-naa tɨ ka kɨn nɨngə, Jəju tḛḛ uwə səde rəbɨ. 16 Nə kəmde utɨ dɔe tɨ adɨ gəri-e al. 17 Ə Jəju dəjɨ-de ə nə: «E ri ə a naji-naa ta tɨ dɔ rəbɨ tɨ be ə?» Nɨngə təli ai lo ka tɨ, kəmde ɨl kɨrɨri. 18 Ɓa kɨ kare dande tɨ kɨ tɔe nə Kɨləwopasɨ əl Jəju ə nə: «Ḭ kɨ kari ba par ə ḭ dəw kɨ ɨsɨ Jorijaləm tɨ ne kɨ kanjɨ kadɨ oo ka nḛ je kɨ rai nḛ me ndɔ je kɨ ne kɨn!» 19 Ə təl dəjɨ-de ə nə: «E ri ə ra nḛ ə?» Nɨngə ɨləi-e tɨ əi nə: «Nḛ kɨ ra nḛ ɔjɨ-n dɔ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ, kɨ e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ aw kɨ tɔgɨ ngay. Aw kɨ tɔgɨ me kɨlə rane tɨ nɨm, me ta kəlne tɨ nɨm, no̰ Luwə tɨ kɨ no̰ dɨje me tɨ pətɨ. 20 Nə kɨ bo je kɨ dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare tɨ, kɨ njé kun dɔ Jɨpɨ je, uwəi-e, ɨləi-e ji dɨje tɨ kadɨ gangi ta koy dɔe tɨ, ə ɓəi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. 21 Je j-o kadɨ e ə e dəw kɨ kadɨ a taa *Isɨrayəl je ɨlə-de taa. Nɨngə me nḛ je tɨ kɨn pətɨ, ɓone ə e ndɔ kɨ ko̰ mɨtə kɨ nḛ je kɨn rai nḛ. 22 Nə nḛ kare, dəne je kɨ me ɓutɨ tɨ ləje əli-je nḛ kɨ ndɔjɨ-je ngay. Tḛḛi kɨ sḭ ɓatɨ ba awi dɔ ɓadɨ tɨ, 23 nə oi nɨne al, ɓa təli rəi əli-je təkɨ malayka je tḛḛi rɔde tɨ əli-de təkɨ a kɨ dɔne taa. 24 Ə madɨje je madɨ awi dɔ ɓadɨ tɨ ɓa, oi nḛ je təkɨ wa kɨ dəne je əlii. Nɨngə e wa taa, dəw oo-e al.» 25 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-de ə nə: «Səi dɨje kɨ nḛ gər ləsi goto, nga̰ səsi kadɨ adi mesi kalangɨ ba nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ! 26 Sɔbɨ kadɨ Kɨrɨsɨ a ɨngə ko̰ be taa kadɨ a ɨngə-n tɔɓa ləne.» 27 Be ə, ɔr-n-de gɨn makɨtɨbɨ je pətɨ kɨ əl ta kɨ dɔe tɨ, ɨlə ngɨre dɔ ndu-kun tɨ lə *Mojɨ tḛḛ-n dɔ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ pətɨ.

28 Lokɨ ɨndəi dɔ ɓe kɨ ɨsɨ awi tɨ ɓasi ɓa, Jəju ra dɔ kəmne tɨ tə nḛ kɨ a aw kɨ kəte be. 29 Ə gangi-e əi nə: «Kadɨ ur ngata, adɨ lo dɨbɨ, ə nə ɨsɨ nangɨ rɔjetɨ.» Be ə, tɔ aw səde lo kɨsɨde tɨ. 30 Lokɨ ɨsɨ ta nḛ kuso tɨ səde, un mapa, ra oyo Luwə dɔ tɨ, uwə tətɨ naa tɨ, ɓa təl-n adɨ-de. 31 Lo kɨn tɨ ngata ə, kəmde tḛḛ adɨ gəri-e təkɨ e Jəju, nə loe tɨ no̰o̰, Jəju tən jɨpɨ adɨ ooi-e al. 32 Ə təli ɨsɨ əli-naa əi nə: «Lokɨ ɨsɨ əl-je ta dɔ rəbɨ tɨ, ɨsɨ ɔr-n-je gɨn nḛ je kɨ ndangi me makɨtɨbɨ je kɨn, to tə nḛ kɨ e por ə ɨsɨ o̰ meje tɨ be.»

33 Ɓa loe tɨ no̰o̰, ḭḭ taai, təli ɨləi dɔde kaw Jorijaləm gogɨ. Awi ɨngəi njé ndo je kɨ dɔgɨ gɨde kare kɨ ndəge je kɨ gode tɨ kawi-naa ɨsi. 34 Ə pətɨ əli njé ndo je kɨ joo ka kɨn əi nə: «E ta kɨ rɔjetɨ kadɨ Ɓaɓe ḭ lo koy tɨ! Tḛḛ ɨngə Sɨmo̰, adɨ Sɨmo̰ oo-e kɨ kəmne!» 35 Lo kɨn tɨ, njé ndo je kɨ joo, ɨləi rɔde ɔri-de gɨn nḛ je kɨ ɨngə-de dɔ rəbɨ tɨ, kɨ gər kɨ gəri Jəju lo tətɨ mapa tɨ.

Jəju ɔjɨ rɔne njé ndo je ləne

(Ja̰ 20.19-23)

36 Lokɨ ɨsɨ əli-naa ta ba ɓəy nɨngə, Jəju wa tḛḛ hɔy dande tɨ, əl-de ə nə: «Lapɨya e səsi.» 37 Lo kɨn tɨ, ɓəl tɔl-de, ndɨlde tḛḛ. Gai kadɨ e ndɨl ə ooi-e. 38 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ra ban ə ndɨlsi goto je, mesi tɔsɨ je be ə? 39 Ɨgo̰i jim je, kɨ njam je kɨn oi, e mi wa. NDɨl aw kɨ dane je, kɨ sɨngəne je təkɨ oi-mi kɨn al.» 40 Lo kɨn tɨ, tɔjɨ-de jine je, kɨ njane je adɨ-de ooi. 41 Rɔnəl dum dɔ njé ndo je, e nḛ kɨ ətɨ-de ɓəl kɨ dum, adɨ lo kadɨ ooi tə e nḛ kɨ rɔjetɨ nga̰. Ə Jəju dəjɨ-de ə nə: «Awi kɨ ngon nḛ kuso nḛ a?» 42 Ɓa adi-e ngon dam kanjɨ kɨ ndaw. 43 Ə Jəju taa, uso ta kəmde tɨ.

44 Nɨngə go tɨ, əl-de ə nə: «Ta je kɨ ndɔ kɨ m-əl səsi lokɨ mi-n səsi ɓəy ə to kɨn: NDɔ kɨ m-əl səsi təkɨ, nḛ je pətɨ kɨ ndangi me ndu-kun tɨ lə *Mojɨ je, kɨ me ta tɨ lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, kɨ me pa kosɨ je tɨ kɨn, sɔbɨ kadɨ a tɔli tade be.» 45 Lo kɨn tɨ nga ə, Jəju adɨ-de ku dɔde, kadɨ gəri me makɨtɨbɨ lə Luwə. 46 Nɨngə əl-de ə nə: «E ta kɨ ndangi kəte, təkɨ mi Kɨrɨsɨ m-a m-ɨngə ko̰, dɨje a tɔli-mi, ɓa go tɨ, m-a m-ḭ taa dan njé koy je tɨ kɨ ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koym✡. 47 Dɨje a ɨləi mbḛ kɨ tɔm, ɨlə ngɨre Jorijaləm tɨ, bɨtɨ kɨ rɔ gɨn dɨje tɨ pətɨ, kadɨ dɨje ɨyə̰i go rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ, kadɨ Luwə ɨyə̰-n go majal je ləde kɔ tɔ. 48 Nɨngə səi ə səi njé ma najɨ kɨn. 49 Kɨ ɔjɨ dɔm, m-a m-ɨlə kɨ nḛ kɨ Bai un mɨndɨne dɔ tɨ kadɨ n-a n-adɨ səsi kɨn. Nɨngə a ɨsi ɓe bo tɨ ne bɨtɨ kadɨ tɔgɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ kɨn re dɔsi tɨ ɓəy taa.»

Jəju aw dɔra̰ tɨ

(Mk 16.19-20; Knjk 1.9-14)

50 Go tɨ, Jəju aw kɨ njé ndo je ləne ɓasi kadɨ ɓe tɨ kɨ Bətani, ɓa ɔy jine kɨ taa, njangɨ dɔde. 51 Lokɨ njangɨ dɔde nɨngə, ɨyə̰-de ə ɔr rɔne kɔ rɔde tɨ, ɓa uni-e awi sie dɔra̰ tɨ. 52 Lo kɨn tɨ no̰o̰, njé ndo je ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ, ɓa təli gogɨ Jorijaləm tɨ kɨ rɔnəl ngay. 53 Dɔkagɨlo je pətɨ, əi gɨn kəy tɨ lə Luwə, ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ.

✡ 1:1 Knjk 1.1

✡ 1:9 Tḛḛ kɨ taga 30.7-8

✡ 1:59 Ləbətɨkɨ 12.3

✡ 2:21 Ləbətɨkɨ 12.3

✡ 2:22 Ləbətɨkɨ 12.6

✡ 2:23 Tḛḛ kɨ taga 13.2, 12

✡ 2:24 Ləbətɨkɨ 12.8

✡ 2:42 Tḛḛ kɨ taga 12.1-27; Dətərənom 16.1-8

✡ 3:6 Tḛḛ kɨ taga 40.3-5

✡ 4:4 Dətərənom 8.3

✡ 4:8 Dətərənom 6.13

✡ 4:11 Pa je 91.11-12

✡ 4:12 Dətərənom 6.16

✡ 4:25 1 NGar je 17.1

✡ 4:26 1 NGar je 17.8-16

✡ 4:27 2 NGar je 5.1-14

✡ 5:14 Ləbətɨkɨ 14.2-32

* 5:14 Kɨ go jibəl ra-e tɨ lə Jɨpɨ je, nje banjɨ e dəw kɨ dɨje ooi-e kadɨ ay njay al, adɨ asɨ kadɨ aw lo nḛ ra je tɨ kɨ ɓa tɔ Luwə al.

✡ 6:2 Tḛḛ kɨ taga 34.21

✡ 6:4 1 Samɨyəl 21.2-7

✡ 6:4 Ləbətɨkɨ 24.9

✡ 7:27 Malasi 3.1

✡ 8:10 Ejay 6.9

* 9:5 Ta lə kɨndə bu kɨ nja tɨ kɔ ɓa, ɨgo̰i Mt 10.14 kɨ ta kɨ dɔ tɨ kɨ e gɨn tɨ nangɨ.

✡ 10:12 Kɨlə ngɨrə nḛ je 19.24-28

✡ 10:15 Ejay 14.13-15

✡ 10:27 Dətərənom 6.5; Ləbətɨkɨ 19.18

✡ 11:30 Jonasɨ 3.3-5

✡ 11:31 1 NGar je 10.1-10

✡ 11:32 Jonasɨ 3.5, 8, 10

✡ 11:42 Ləbətɨkɨ 27.30; Dətərənom 14.22

✡ 11:51 Kɨlə ngɨrə nḛ je 4.8; 2 Poy ta je 24.20-22

✡ 12:27 1 NGar je 10

✡ 12:53 Mɨse 7.6

✡ 13:14 Tḛḛ kɨ taga 20.9-10; Dətərənom 5.13-14

✡ 17:14 Ləbətɨkɨ 14.2-3

✡ 17:27 Kɨlə ngɨrə nḛ je 6.9-7.24

✡ 17:29 Kɨlə ngɨrə nḛ je 18.20-19.25

✡ 17:32 Kɨlə ngɨrə nḛ je 19.26

✡ 18:20 Tḛḛ kɨ taga 20.12-16; Dətərənom 5.16-20

* 18:38 Ɨgo̰i Mk 10.47 kɨ ta kɨ dɔ tɨ gɨn makɨtɨbɨ tɨ nangɨ.

✡ 20:17 Pa je 118.22

✡ 20:28 Kɨlə ngɨrə nḛ je 38.8; Dətərənom 25.5-10

✡ 20:37 Tḛḛ kɨ taga 3.2, 6

✡ 20:43 Pa je 110.1

✡ 21:25 Ejay 13.10; Ejəkəl 32.7; Juwəl 3.3-4

✡ 21:27 Danɨyəl 7.13

✡ 22:1 Tḛḛ kɨ taga 12.1-27

✡ 22:20 Tḛḛ kɨ taga 24.8; Jərəmi 31.31-34

✡ 22:37 Ejay 53.12

✡ 22:61 22.34

✡ 23:30 Oje 10.8

✡ 23:35 Pa je 22.8-9

✡ 23:36 Pa je 69.22

✡ 23:45 Tḛḛ kɨ taga 26.31-33

✡ 23:56 Tḛḛ kɨ taga 20.10; Dətərənom 5.14

✡ 24:46 Ejay 53; Oje 6.2

Ja̰

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ

Ja̰

ndangɨ

Ta kɨ dɔ Poy ta tɨ kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Ja̰ ndangɨ

Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Ja̰ ndangɨ e kɨ kare dan Poy ta je tɨ kɨ Majɨ kɨ sɔ (Matɨye, Markɨ, Lukɨ kɨ Ja̰). NGa nɨngə ta je kɨ aw naa tɨ kɨ njé kɨ mɨtə e ngay al. Ta je kɨ aw naa tɨ səde, e ta kɨ dɔ koy Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ kaw kɨ ta tɔl ta makɨtɨbɨ tɨ kɨn par. Nḛ je madɨ kɨ Ja̰ əl tae, made je əli al, tə ta lə taa-naa kɨ Kana tɨ (2.1-12), kɨ ta lə Nɨkodəm kɨ aw ɨngə Jəju (3.1-21), kɨ ta lə dəne kɨ Samari tɨ əi kɨ Jəju (4.1-12), kɨ ta lə dɨngəm kɨ rɔe oy njururu kɨ Jəju aje (5.1-18), taa ta lə dəw kɨ kəme tɔ lo koje tɨ nu ə Jəju adɨ kəme oo lo (9.1-41) je kɨn. Nḛ kɨ rɔ Jəju tɨ kɨ Ja̰ a dɔ tɨ ngay, e nḛ ndo je lie kɨ ndo dɨje.

Me ta tɨ kɨ Ja̰ ɨlə-n ngɨrə makɨtɨbɨ ləne kɨn (1.1-18), tɔjɨ Jəju kadɨ e Ta lə Luwə. Ta kɨ təl rɔne dəw tɨ, re dan dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Ja̰ ndangɨ kɨn asɨ kadɨ dəw gangɨ kəy kəme asɨ joo:

Kəy kəme kɨ dɔsa̰y (1.19-12.50) əl ta kɨ dɔ najɨ kɨ ma tɨ kɨ dɨje kɨ dangɨ dangɨ (Ja̰ Batɨsɨ, Andɨre, Pɨlɨpɨ kɨ Natanɨyəl) mai dɔ Jəju tɨ, na̰ na̰ ma kɨ go lo kooe tɨ ləne. Taa əl ta dɔ dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ Jəju ɨngə-de nɨm, nḛ kɔjɨ je kɨ asɨ gɨn sɨri kɨ Jəju ra nɨm tɔ, kɨ kadɨ dɨje sangi gɨne gəri majɨ. Ja̰ tɔl ta kəy kəm ta ləne kɨ dɔsa̰y kɨn kɨ kɔsɨ dɔ ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ Jəju əl naa tɨ (12.37-50).

Kəy kəme kɨ ko̰ joo, əl ta lə Jəju kɨ tḛḛ kɨ ta je kɨ tɔgɨde to, kɨ rai rɔde tə ta je kɨ dəw a əl ngɨnə-n ndɔne kam be, kɨ rɔ njé ndo je tɨ ləne (13-16). Lo kɨn tɨ, Jəju əl ta kɨ Bawne, nɨngə me kəl ta tɨ kɨ Bawe Luwə, ɨndə dɔ rɔne dana kadɨ ngəm-n koy kɨ a re dɔe tɨ, ɓa dəjɨ Bawne kadɨ ɨndə kəme go njé kun gone tɨ kɨ n-a n-ɨyə̰-de tone tɨ kɨn majɨ (17). Ta lə Ja̰ təl osɨ go ndəgɨ Poy ta je tɨ kɨ Majɨ kɨ mɨtə, lokɨ əl-n ta kuwə kɨ uwəi Jəju, kɨ gangɨ kɨ gangi ta koy dɔe tɨ, ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ, nɨngə go tɨ tḛḛ dan njé koy je tɨ kɨn (18-20). NDɔ ra nay Pakɨ tɨ, Jəju tḛḛ ɨngə Mari kɨ Magɨdala nɨm, ɨngə njé ndo je ləne nɨm. Taa go tɨ, təl tḛḛ ɨngə-de kɨngə kɨ rangɨ ɓəy mbata lə Tomasɨ kɨ made je əli-e ta lə Jəju kɨ tḛḛ lo koy tɨ ə najɨ kɨn kadɨ tə e ka oo-e tɔ. To tə nḛ kɨ Ja̰ əl gɨn nḛ kɨ ndangɨ-n Poy Ta kɨ Majɨ kɨn (20.30-31), tɔl-n ta makɨtɨbɨ ləne ngata be, ɓəy taa təl re dɔ tḛḛ tɨ kɨ Jəju tḛḛ ɨngə njé ndo je sɨri ta ba tɨ kɨn.

Gɨn nḛ kɨ Ja̰ ndangɨ-n Poy Ta kɨ Majɨ kɨn (20.30-31) ə ɨlə jine dɔ tɨ kɨn ə a ra kadɨ dəw kɨ tɨdə makɨtɨbɨ kɨn ɓa, a gər ay njay təkɨ Jəju e darɔ Kɨrɨsɨ wa kɨ Luwə mbəte kɨ sɔbɨ kadɨ a re ka kɨn nɨm, e NGon lə Luwə nɨm. E lo kɨn tɨ ə dəw kɨ ra a ɨngə-n kajɨ təkɨ Jəju wa əl-n ə nə: «Mi rəbɨ, mi ta kɨ rɔjetɨ, mi kɨsɨ kɨ dɔ taa…» (14.6).

1

Jəju e ta kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ

1 Lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ pətɨ, dəw kɨ e ta e no̰o̰ ngata,

Dəw kɨ e ta e naa tɨ kɨ Luwə,

Dəw kɨ e ta e Luwə.

2 Lo kɨlə ngɨrə nḛ tɨ, dəw kɨ e ta e naa tɨ kɨ Luwə.

3 E ə Luwə un-e ra-n nḛ je pətɨ.

Nḛ kɨ Luwə ra-e kɨ kanje e goto✡.

4 Dəw kɨ e ta ka kɨn ə e nje kadɨ dɨje ɨsi kɨ dɔde taa.

Nɨngə kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ ḭ rɔe tɨ kɨn ə e kunjɨ dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne.

5 Kunjɨ unjɨ dɔ tɨl tɨ,

Nə tɨl uwə kunjɨ ka kɨn kɨ rɔne tɨ al.

6 Luwə ɨlə dəw kare kɨ tɔe nə Ja̰ ade re.

7 Re tə nje ma najɨ kadɨ ma najɨ lə kunjɨ,

Kadɨ dɨje pətɨ adi mede kunjɨ kɨ takule.

8 Ja̰ e kunjɨ al, nə e nje ma najɨ lə kunjɨ.

9 Dəw kɨ e ta kɨn e ə e kunjɨ kɨ rɔjetɨ.

Kunjɨ kɨ rɔjetɨ kɨ re dɔnangɨ tɨ ne,

Unjɨ dɔ dɨje tɨ pətɨ.

10 Dəw kɨ e ta e dɔnangɨ tɨ ne.

Nɨngə e ə Luwə un-e ra-n dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne,

Nə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne gəri-e al.

11 Dəw kɨ e ta kɨn re dan dɨje tɨ lie,

Nə dɨje lie uwəi-e kɨ rɔde tɨ al.

12 NGa nɨngə, njé kɨ uwəi-e kɨ rɔde tɨ,

Adɨ e njé kɨ adi-e mede, adɨ-de ta rəbɨ kadɨ təli ngan lə Luwə.

13 Təli ngan lə Luwə, kɨ go kojɨ tɨ kɨ məsɨ təkɨ dɨje ɨsɨ ojii-naa kɨn al nɨm,

Kɨ go ndɨgɨ tɨ lə dəw al nɨm, nə e Luwə wa ə ra adɨ təli ngane je.

14 Dəw kɨ e ta, təl darɔ dəw kɨ rɔjetɨ,

Uwə lo kɨsɨ danje tɨ.

Me-majɨ, kɨ nḛ kɨ rɔjetɨ rosɨ mee.

Je j-o tɔɓa lie. E tɔɓa kɨ NGon kɨ kare ba ɨngə kɨ rɔ Bawne tɨ.

15 Ja̰ un ndune kɨ taa, ma-n najɨ lie ə nə:

«E ə e dəw kɨ m-əl ta lie kəte m-əl m-ə nə:

“Dəw kɨ re gom tɨ, e kɨ bo dɔm tɨ,

Tadɔ e ɨsɨ kɨ dɔne taa kəte no̰m tɨ.”

16 «Je pətɨ, j-ɨngə nḛ majɨ kɨ ḭ rɔe tɨ, kɨ go me-majɨ tɨ lie.

Adɨ-je majɨ-kur kɨ ɔsɨ go naa go naa.

17 Luwə adɨ-je ndu-kun kɨ go rəbɨ lə Mojɨ✡,

Nə me-majɨ kɨ nḛ kɨ rɔjetɨ rəi kɨ go rəbɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ.

18 Dəw kɨ oo Luwə goto, nə NGon kɨ kare ba,

Kɨ e Luwə ə ɨsɨ kadɨ Bawne tɨ, ə ra adɨ jɨ gər-e.»

Ta kɨ Ja̰ Batɨsɨ əl dɔ rɔne tɨ

(Mt 3.1-12; Mk 1.2-8; Lk 3.15-17)

19 Lokɨ *Jɨpɨ je kɨ Jorijaləm tɨ ɨləi njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé je kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Ləbi kɨ rɔ Ja̰ tɨ dəji-e ə nə: «Ḭ na̰ ə?» 20 Ɓa, Ja̰ əl-de wangɨ kɨ taga, kɨ kanjɨ yətɨ ta ə nə: «Mi Kɨrɨsɨ al.» 21 NJé kɨ ɨləi-de ka kɨn təli dəji-e əi nə: «NGa ḭ na̰ dana? Ḭ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Eli a?» Ə Ja̰ ɨlə-de tɨ ə nə: «Jagɨ, mi Eli al.» Təli dəji-e ɓəy əi nə: «Ḭ NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ j-ɨsɨ jɨ ngəm-e a?» Ja̰ ə nə: «Jagɨ, mi NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ al✡.» 22 Lo kɨn tɨ no̰o̰, əli-e əi nə: «NGa ḭ na̰ dana bangɨ wa əl-je adɨ j-o, tadɔ sɔbɨ kadɨ j-a jɨ təl kɨ ta madɨ kadɨ j-aw-n kɨ rɔ njé je tɨ kɨ ɨləi-je. Ta ri ə əl dɔ rɔi tɨ ḭ wa ə?» 23 No̰o̰ be ngata ə Ja̰ ɨlə-de tɨ ə nə:

«Mi ə mi dəw kɨ ndue ɓa dɨlə lo tɨ ə nə:

“Ɨrai go rəbɨ lə Ɓaɓe adɨ a njururu!”✡

Təkɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl-n.»

24 NJé kɨ ɨləi-de ka kɨn əi *Parɨsɨ je. 25 Ə təli dəji Ja̰ Batɨsɨ ɓəy əi nə: «A kɨn ə re ḭ Kɨrɨsɨ al nɨm, ḭ Eli al nɨm, taa ḭ NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ j-ɨsɨ jɨ ngəm-e kɨn al nɨm tɔ ə, ra ban ə ɨsɨ ɨra dɨje batəm ə?» 26 Ə Ja̰ əl-de ə nə: «Mi m-ra dɨje batəm me man tɨ, nə dəw madɨ e mbo̰si tɨ no̰o̰ kɨ ɨgəri-e al. 27 E re gom tɨ, nə kɨlə sa kɨ njae tɨ ka mi m-asɨ kadɨ m-tutɨ al.» 28 Nḛ je kɨn pətɨ rai nḛ Bətani tɨ, dam ba Jurdḛ tɨ, kɨ Ja̰ ra dɨje batəm tɨ.

Ta kɨ Ja̰ Batɨsɨ əl dɔ Jəju tɨ

29 Lo ti dɔ tɨ, Ja̰ oo Jəju kɨ ɨsɨ re kɨ rɔe tɨ nɨngə əl ə nə: «Oi *NGon dəgɨ batɨ lə Luwə kɨ nje kɔr majal lə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɔ. 30 E ə e dəw kɨ m-əl ta lie kəte m-əl m-ə nə: “Dəw kɨ re gom tɨ, e kɨ bo dɔm tɨ, tadɔ e ɨsɨ kɨ dɔne taa kəte no̰m tɨ.” 31 Mi kɨ dɔm m-gər-e kəte al, nə m-re m-ra dɨje batəm me man tɨ mba kadɨ m-adɨ *Isɨrayəl je gəri-e-n.» 32 Ja̰ ma najɨ ə nə: «M-o NDɨl Luwə ḭ taa, rɨsɨ tə də dum be re ɨsɨ dɔe tɨ. 33 Mi m-gər-e al, nə Luwə kɨ ɨlə-m adɨ m-re m-ra dɨje batəm me man tɨ ə əl-m ə nə: “Dəw kɨ a o NDɨl ḭ taa rɨsɨ re ɨsɨ dɔe tɨ kɨn ə, a ra dɨje batəm me NDɨl tɨ.” 34 Nɨngə mi, m-o nḛ kɨn kɨ kəm, adɨ m-ma naje təkɨ dəw kɨn e NGon Luwə.» 35 Lo ti kɨ go tɨ, Ja̰ təl re loe tɨ ka kɨn ɓəy, əi kɨ njé ndo je ləne joo. 36 Be ə, lokɨ Jəju ɨsɨ də, adɨ kəme e kɨ dɔe tɨ oo-e-n, nɨngə əl ə nə: «Oi NGon dəgɨ batɨ lə Luwə.» 37 Lokɨ njé ndo je lə Ja̰ ooi dɔ ta kɨn nɨngə, uni go Jəju. 38 Lokɨ Jəju ɨlə rətɨ nɨngə, oo-de kadɨ ɨsɨ uni goe, ə dəjɨ-de ə nə: «Ə ri ə ɨsɨ sangi ə?» Ə əi je ɨləi-e tɨ əi nə: «Rabi, lo kɨ ɨsɨ tɨ e ra be ə?» («Rabi» kɔr me nə: NJe ndo dɨje) 39 Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi, ə a oi.» Be ə, awi, ooi lokɨ Jəju ɨsɨ tɨ. Ɓa ɨsi, tɔli ta ndɔ ləde rɔe tɨ no̰o̰. Dɔ kadɨ, e kadɨ kɨ sɔ kɨ lo sɔlɔ.

40 Andɨre kɨ ngoko̰ Sɨmo̰ Pɨyər e dəw kare dan dɨje tɨ kɨ joo kɨ ooi ta ta Ja̰ tɨ ə uni go Jəju. 41 Dəw kɨ dɔsa̰y kɨ Andɨre ɨnge, e ngoko̰e Sɨmo̰. Ə əl-e ə nə: «J-ɨngə Məsi.» («Məsi» kɔr me nə «Kɨrɨsɨ, kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte.») 42 Ɓa, aw kɨ Sɨmo̰ rɔ Jəju tɨ. Ə Jəju go̰ Sɨmo̰ ba nɨngə əl Sɨmo̰ ə nə: «Ḭ Sɨmo̰, kɨ ngon lə Jonasɨ. A ɓari-ni Səpasɨ», («Səpasɨ», kɔr me nə «Pɨyər».)

Pɨlɨpɨ əi kɨ Natanɨyəl

43 Lo ti kɨ go tɨ, Jəju un ndune kadɨ n-aw dɔnangɨ Galile tɨ. Dɔ rəbɨ tɨ, ɨngə Pɨlɨpɨ, nɨngə əl-e ə nə: «Un gom.» 44 Pɨlɨpɨ e dəw kɨ Bətɨsayda tɨ, kɨ e ɓe lə Andɨre əi kɨ Pɨyər. 45 Go tɨ, Pɨlɨpɨ aw ɨngə Natanɨyəl, nɨngə əl-e ə nə: «J-ɨngə dəw kɨ *Mojɨ əl ta lie me ndu-kun tɨ, taa njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ka əli ta lie tɔ ka kɨn. E Jəju kɨ ngon lə Jɨsəpɨ kɨ Najarətɨ tɨ.» 46 Ə Natanɨyəl əl-e ə nə: «Ɓe kɨ Najarətɨ tɨ kam kadɨ nḛ kɨ majɨ a tḛḛ tɨ tɔ ma?» Ə Pɨlɨpɨ əl-e ə nə: «Ɨre o.» 47 Lokɨ Jəju oo Natanɨyəl ɨsɨ re kɨ rɔe tɨ, əl ta dɔe tɨ ə nə: «Oi *Isɨrayəl kɨ rɔjetɨ, kɨ dəw asɨ kɨngə nḛ kɨ majal rɔe tɨ al.» 48 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Natanɨyəl dəjɨ Jəju ə nə: «Ɨra ban ə ɨgər-m ə?» Ə Jəju əl-e ə nə: «Kəte ɓəy taa kadɨ Pɨlɨpɨ ɓar-i, lokɨ ɨsɨ gɨn kagɨ mbay-kote tɨ kɨn m-o-i.» 49 NGata ə Natanɨyəl əl Jəju ə nə: «NJe ndo dɨje, ḭ NGon lə Luwə, ḭ ngar lə Isɨrayəl je.» 50 Jəju ɨle tɨ ə nə: «MBata kəl kɨ m-əli m-ə nə m-o-i gɨn kagɨ mbay-kote tɨ kɨn ə adɨ-m mei, nə a o nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɨtə e kɨn ɓəy.» 51 Taa Jəju təl ɨlə dɔ ta tɨ kɨn ɓəy ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, m-əl səsi, a oi dɔra̰ tḛḛ tane, nɨngə malayka je lə Luwə a awi kɨ taa je, təli kɨ nangɨ je dɔm tɨ mi *NGon dəw.»

2

Jəju ra man adɨ təl kasɨ lo taa-naa tɨ kɨ Kana

1 NDɔ joo go tɨ, taa-naa to Kana tɨ kɨ Galile. Ko̰ Jəju e loe tɨ no̰o̰, 2 nɨngə ɓari Jəju əi kɨ njé ndo je ləne loe tɨ tɔ. 3 Dɔ gangɨ lo madɨ ɓa, kasɨ goto. Ə ko̰ Jəju əl-e ə nə: «Dɨje a̰yḭ-naa kasɨ tɨgə.» 4 Nə Jəju ɨle tɨ ə nə: «E ri ə ɨge rɔm tɨ ə dəne? Dɔ kadɨ ləm asɨ al ɓəy.» 5 Ɓa ko̰e əl njé ləbɨ nḛ je ə nə: «Nḛ ri kɨ əl səsi ə ɨrai.» 6 NGa nɨngə gum je mehḛ kɨ kɨbə kɨ mbal ɨsi no̰o̰, tə gum je kɨ *Jɨpɨ je ɨsɨ ɔdi man kɨ mee tɨ ndogi rɔde kɨ go kujɨ nḛ ra je tɨ ləde kadɨ tə awi kɨ ta dɔde al, ta kəm Luwə tɨ. Gum je ka kɨn, kɨ kare mee a asɨ mbul joo je mɨtə je kare. 7 Jəju əl njé ra kɨlə je ə nə: «Uti man me gum je tɨ kɨn adi rosɨ,» nɨngə uti man me tɨ adi rosɨ bututu. 8 Ɓa Jəju əl-de ə nə: «Ɔdi ngata, ə awii adi nje kɨndə kəmne go nḛ kuso je tɨ,» ɓa ɔdi awii adi-e. 9 NJe kɨndə kəmne go nḛ kuso tɨ ɔdɨ man kɨ təl kasɨ ka kɨn tane tɨ. Gər lo kɨ kasɨ kɨn tḛḛ tɨ al, nə njé ra kɨlə je kɨ ɔdi kasɨ kɨn gəri majɨ. NJe kɨndə kəmne go nḛ kuso tɨ ɓar nje taa dəne 10 əl-e ə nə: «Dɨje əi njé kadɨ kasɨ kɨ nəl dɨje a̰yḭ-naa kəte, adɨ lokɨ dɨje a̰yḭ-naa adɨ rade ɓəy taa təli dɔ e kɨ nəl al tɨ, nga ḭ ra ban ə ɨngəm kasɨ kɨ nəl adɨ ɨsɨ bɨtɨ dɔ kadɨ kɨ ne kɨn ə?» 11 E kɨn ə e nḛ kɔjɨ lə Jəju kɨ dɔ kəte kɨ ra Kana tɨ, dɔnangɨ Galile tɨ. Ra ɔjɨ-n tɔgɨne, nɨngə njé ndo je lie adi-e mede. 12 Go nḛ je tɨ kɨn, Jəju aw Kapərnayɨm tɨ, əi kɨ kone je, kɨ ngakone je, kɨ njé ndo je ləne; nə ke ə ɨsɨ Kapərnayɨm tɨ ndɔ ngay al.

Jəju tuwə njé ra gatɨ je me kəy tɨ lə Luwə

(Mt 21.12-17; Mk 11.15-17; Lk 19.45-46)

13 NDɔ ra nay Pakɨ lə *Jɨpɨ je e ɓasi ə Jəju aw Jorijaləm tɨ✡. 14 Jorijaləm tɨ, Jəju ɨngə njé gatɨ mangɨ je, njé gatɨ batɨ je, kɨ njé gatɨ kɨ də dum je natɨ kəy tɨ lə Luwə, taa njé mbəl la je ka ɨsɨ mbəli la je ləde no̰o̰ tɔ. 15 Lo kɨn tɨ, Jəju ra ndəy kulə, tuwə-n-de pətɨ natɨ kəy tɨ lə Luwə kɔ, naa tɨ kɨ mangɨ je, kɨ batɨ je, taa njé mbəl la je ka, sane la je ləde kɔ, tɨndə tabɨlə je ləde tɨlə tɔ. 16 Nɨngə əl njé gatɨ də je ə nə: «Ɔyi nḛ je kɨn pətɨ kɔ lo kɨn tɨ rangɨ, nɨngə kadɨ ɨrai me kəy lə Bai tə lo gatɨ ləsi al.» 17 Lo kɨn tɨ, me njé ndo je ole dɔ ta tɨ kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ əi nə: «Ta lə kəy ləi uwə mem kuwə kɨ a tɔl-m.»✡ 18 Nə Jɨpɨ je uni ta əli-e əi nə: «Nḛ kɔjɨ ri ə a tɔjɨ kadɨ jɨ gər-n təkɨ aw kɨ tɔgɨ kadɨ ɨra-n nḛ je kɨ ɨra kɨn ə?» 19 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ɨtɔi kəy lə Luwə kam, ə me ndɔ tɨ kɨ mɨtə, m-a m-təl m-ɨndə taa gogɨ.» 20 Ə Jɨpɨ je əli-e əi nə: «Jɨ ra ɓal kutɨ sɔ gɨde mehḛ ɓa jɨ ra kəy lə Luwə kam oy, nɨngə ḭ a təl ɨndə rangɨ me ndɔ tɨ kɨ mɨtə a?» 21 Kəy kɨ Jəju əl tae kɨn e darɔe. 22 NGa nɨngə, ndɔ kɨ Jəju ḭḭ-n taa dan njé koy je tɨ kɨn, me njé ndo je ole dɔ tɨ təkɨ ndɔ kɨ əl ta kɨn, ɓa adi mede ta lə Luwə kɨ ndangɨ nɨm, adi mede ta kɨ Jəju əl ka kɨn nɨm.

Jəju gər nḛ je pətɨ kɨ me dəw tɨ

23 Lokɨ Jəju e-n Jorijaləm tɨ, dɔkagɨlo ra nay pakɨ tɨ, dɨje ngay adi-e mede, lokɨ oi nḛ kɔjɨ je kɨ ra adɨ ooi kɨ kəmde. 24 Nə Jəju ə, taa mede al, tadɔ gər-de pətɨ majɨ ngay, 25 taa aw kɨ ndoo kadɨ dəw ma najɨ dɔ dəw tɨ ade al tɔ, tadɔ e wa gər nḛ je pətɨ kɨ to me dəw tɨ.

3

Jəju əi kɨ Nɨkodəm

1 Me ɓutɨ tɨ lə *Parɨsɨ je, dɨngəm kare e no̰o̰, tɔe nə Nɨkodəm. E kɨ kare dan kɨ boy je tɨ lə *Jɨpɨ je. 2 Dɨngəm kɨn re rɔ Jəju tɨ kondɔ əl-e ə nə: «NJe ndo dɨje, jɨ gər kadɨ Luwə ɨləi kadɨ ɨre ɨndo-je nḛ, tadɔ dəw kɨ asɨ kadɨ ra nḛ je kɨ ətɨ ɓəl təkɨ ɨsɨ ɨra-n kɨn be kɨ kanjɨ kadɨ Luwə e sie goto.» 3 Jəju əl-e ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, dəw kɨ asɨ kadɨ a oo ko̰ɓe lə Luwə kɨ kanjɨ kadɨ oji-e kojɨ kɨ sɨgɨ goto.» 4 Lo kɨn tɨ, Nɨkodəm dəjɨ Jəju ə nə: «Dəw a ra ban be ə a təli oji-e kojɨ kɨ sɨgɨ, lokɨ tɔgɨ ngata kɨn ə? A asɨ kadɨ təl aw me kone tɨ gogɨ ɓəy kadɨ oji-e kɨ ko̰ joo a?» 5 Jəju ɨle tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, dəw kɨ asɨ kadɨ a ur ko̰ɓe tɨ lə Luwə kɨ kanjɨ kadɨ oji-e me man tɨ, kɨ me NDɨl tɨ goto. 6 Darɔ dəw kɨ koo kɨ kəm, e kɨ kojɨ me məsɨ tɨ, nɨngə darɔ kɨ ndɨl, e NDɨl Luwə ə oje tɔ. 7 Ta kɨ m-əli m-ə nə: “Sɔbɨ kadɨ oji səsi kojɨ kɨ sɨgɨ” kɨn, adɨ əti ɓəl al. 8 Tadɔ nəl ɨlə lo tɨ kɨ me ndɨgɨ, nɨngə ḭ o kae kɨ ɨsɨ ɓa, nə ɨgər lo kɨ ḭ tɨ al nɨm, ɨgər lo kɨ ɨsɨ aw tɨ al nɨm tɔ. Be ə, dəw kɨ NDɨl oje ka e be tɔ.» 9 Lo kɨn tɨ, Nɨkodəm dəjɨ Jəju ə nə: «Nḛ kɨn a ra nḛ kɨ go rəbɨ kɨ ban ə?» 10 Ə Jəju əl-e ə nə: «Ḭ kɨ ḭ nje ndo dɨje ndu-kun kɨ dɨje gəri dɔi *Isɨrayəl tɨ ka ɨgər nḛ je kɨn al ɓəy a? 11 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, j-əl ta dɔ nḛ tɨ kɨ jɨ gər, taa jɨ ma najɨ dɔ nḛ tɨ kɨ j-o kɨ kəmje tɔ, nə səi, ɨndɨgi najɨ kɨ ma ləje al. 12 Lokɨ m-əl səsi ta dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne ə adi-mi mesi al, ə ra ban be a adi-mi mesi dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔra̰ tɨ kɨ m-a m-əl səsi tae ə? 13 Dəw kɨ aw dɔra̰ tɨ goto. Re e dəw ə, e mi *NGon dəw kɨ karm ba par ə m-ḭ dɔra̰ tɨ m-re dɔnangɨ tɨ. 14 Nɨngə təkɨ *Mojɨ ɨlə-n li kɨ rai-e kɨ nɨngə-kasɨ ta kagɨ tɨ dɨlə lo tɨ ka kɨn ə✡, sɔbɨ kadɨ ɓəi-mi mi NGon dəw taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ tɔ. 15 MBa kadɨ dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, dəwe ɨsɨ kɨ dɔne taa bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 16 Tadɔ Luwə ndɨgɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ngay, ə adɨ-de NGone kɨ kojɨ kare be, mba kadɨ dəw kɨ ade mene ɓa, kadɨ dəwe kɨn tujɨ kɔ al, nə kadɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa bɨtɨ kɨ no̰ne tɨ. 17 Nḛ kɨ kadɨ dəw gər, Luwə ɨlə NGonne dɔnangɨ tɨ mba kadɨ gangɨ-n ta dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ al, nə ɨlə sie mba kadɨ ajɨ-de. 18 Dəw kɨ adɨ mene NGon Luwə, Luwə a gangɨ ta dɔe tɨ al, nə dəw kɨ ade mene al, dəwe kɨn Luwə gangɨ ta dɔe tɨ ngata. Tadɔ mbatɨ kadɨ mene NGon Luwə kɨ kare ba kɨn. 19 Go rəbɨ kɨ ta kɨ gangɨ re-n ə to kɨn: Kunjɨ re dɔnangɨ tɨ, nə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ndɨgi tɨl yo ə mbati kunjɨ, mbata kɨlə rade je e kɨ majal. 20 Dɨje pətɨ kɨ əi njé ra majal, mbati kunjɨ, awi kɨ rɔe tɨ al. Nɨngə kɨ rɔjetɨ, ɓəli kaw rɔ kunjɨ tɨ, nə tə kunjɨ tɔjɨ nḛ rade je kɨ majal kɨ taga. 21 Nə dɨje kɨ njé təl rɔde go ndu Luwə tɨ, əi rəi kɨ rɔ kunjɨ tɨ, mba kadɨ kunjɨ tɔjɨ kɨlə rade je kɨ taga wangɨ. Əi kɨlə je kɨ rai-de kɨ go ndu Luwə tɨ.»

Ja̰ Batɨsɨ əi kɨ Jəju

22 Go nḛ je tɨ kɨn, Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɔti awi dɔnangɨ Jude tɨ. Ɨsɨ tɨ səde no̰o̰ ba, ra-n dɨje batəm. 23 Ja̰ ka a ra dɨje batəm Eno̰ tɨ, kɨ e ɓasi kadɨ Salɨm tɨ no̰o̰ tɔ. Tadɔ e lo kɨ man e tɨ ngay. Nɨngə dɨje rəi kɨ rɔe tɨ adɨ rade batəm. 24 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, uwəi Ja̰ dangay tɨ al ɓəy.

25 Be ə, njé ndo je lə Ja̰ kɨ na̰ je, naji-naa ta tɨ kɨ Jɨpɨ kare be, dɔ togɨ rɔ mba kadɨ Luwə ɔr-n ta dɔ dəw tɨ kɔ. 26 Go tɨ, awi ɨngəi Ja̰ əli əi nə: «Ɓaje, dəw kɨ ndɔ kɨ ai sie dam ba Jurdḛ tɨ kɨ kare, kɨ ndɔ kɨ ɨma najɨ lie ka kɨn, e ka a ra dɨje batəm tɔ, adɨ dɨje pətɨ awi kɨ rɔe tɨ.» 27 Ə Ja̰ ɨlə-de tɨ ə nə: «Dəw kɨ asɨ kadɨ ɨngə nḛ madɨ kɨ rangɨ kɨ dɔne dɔ e tɨ kɨ Luwə wa ade kɨn goto. 28 Səi je wa ka asi kadɨ ɨmai najɨ ləm dɔ ta tɨ kɨ m-əl m-ə nə: “Mi, mi Kɨrɨsɨ al, nə mi dəw kɨ ɨləi-mi kadɨ m-re kəte no̰e tɨ.” 29 Kadɨ ɨgəri təkɨ, dəw kɨ nje taa dəne ə e ngaw dəne, nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ basa madɨ ngaw dəne, e, e kadɨ basa madɨne tɨ kadɨ oo ta lie, ə lokɨ basa made əl ta ə osɨ mbie tɨ ɓa, rɔe nəl-e ngay dɔ tɨ. NGa nɨngə, e kɨn ə e rɔnəl ləm, nɨngə e rɔnəl kɨ tae asɨ-naa bərəre. 30 Sɔbɨ kadɨ tɔɓa lie aw kɨ dɔ made tɨ dɔ made tɨ, ə kadɨ mi, m-təl kɨ gogɨ gogɨ.

Dəw kɨ ḭ dɔra̰ tɨ

31 «Dəw kɨ ḭ dɔra̰ tɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ, nɨngə dəw kɨ dɔnangɨ tɨ ne e nḛ kɨ dɔnangɨ tɨ, adɨ əl ta dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne par. Nə dəw kɨ ḭ dɔra̰ tɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ. 32 Ma najɨ dɔ nḛ je tɨ kɨ oo kɨ kəmne je kɨ mbine je. Nə dəw kɨ ndɨgɨ najɨ kɨ ma lie goto. 33 Dəw kɨ ndɨgɨ najɨ kɨ ma lie ɓa, dəwe tɔjɨ kadɨ Luwə əl ta kɨ rɔjetɨ. 34 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ Luwə ɨle, əl ta je kɨ ta Luwə tɨ, tadɔ Luwə rose kɨ NDɨlne. 35 Baw NGon ndɨgɨ NGon, adɨ ɨyə̰ nḛ je pətɨ me jie tɨ. 36 Dəw kɨ adɨ mene NGon, a ɨsɨ kɨ dɔne taa bɨtɨ kɨ no̰ne tɨ, nə dəw kɨ təl rɔne go ndu tɨ lə NGon al, kɨsɨ kɨ dɔ taa lie goto, wongɨ lə Luwə a e dɔe tɨ.»

4

Jəju əi kɨ dəne kɨ Samari tɨ

1 Dɨje əli adɨ *Parɨsɨ je ooi təkɨ Jəju ɔi njé ndo je gone tɨ ɨtə Ja̰, taa rade batəm ɨte tɔ. 2 NGa nɨngə təkɨ rɔjetɨ ɓa, Jəju wa ra dɨje batəm al, nə e njé ndo je lie. 3 Ə lokɨ Jəju oo kadɨ Parɨsɨ je ooi ta kɨn be ɓa, ɨyə̰ dɔnangɨ Jude ə təl aw Galile tɨ. 4 NGa nɨngə kadɨ aw Galile tɨ, sɔbɨ kadɨ a ɨndə dɔnangɨ kɨ *Samari tɨ gangɨ. 5 E be ə aw tḛḛ ɓe bo tɨ kɨ ɓari-e Sisar kɨ e sa̰y al kɨ lo ndɔr kɨ ndɔ kɨ *Jakobɨ adɨ ngonne Jɨsəpɨ✡. 6 E loe tɨ wa kɨn ə bɨlə man lə Jakobɨ to tɨ. Ə Jəju njɨyə ɔ ɓa, təl ɨsɨ nangɨ ta man tɨ ka kɨn. E dɔ kadɨ tɨ kɨ kaw kɨ jam dɔ ɓe tɨ be.

7 Lo kɨn tɨ no̰o̰, dəne kɨ Samari tɨ kare re kadɨ ɔdɨ man ə Jəju əl-e ə nə: «Adɨ-m man m-a̰y.» 8 *NJé ndo je lie ɓa awi me ɓe tɨ kadɨ ndogi nḛ kuso. 9 Nə dəne kɨ Samari tɨ ka kɨn əl Jəju ə nə: «E ta kɨn ban ə? Ḭ Jɨpɨ tɔ, ra ban be ə a dəjɨ-m mi kɨ mi dəne kɨ Samari tɨ man kadɨ a̰y ə?.» Dəne əl be mbata *Jɨpɨ je gei kadɨ n-əi kɨ Samari je n-ɨndəi rɔde naa tɨ dɔ nḛ madɨ tɨ kare al. 10 Jəju ɨle tɨ ə nə: «Kɨn ə re kəte ɨgər kadɨ-kare lə Luwə nɨm, dəw kɨ nje dəji man ka̰y kɨn nɨm ə, re ḭ ə re a dəje kadɨ adi man kajɨ kadɨ a̰y.» 11 Dəne əl-e ə nə: «Ɓaɓe! Aw kɨ nḛ kɔdɨ man al tɔ, taa bɨlə man əbɨ tɔ, nga a ra ban be ə a ɨngə man kajɨ kɨn ə? 12 Ḭ o rɔi kadɨ ɨtə bawje Jakobɨ kɨ adɨ-je man kɨn nɨm taa e wa əi kɨ nganne je a̰yḭ-naa kɨ da je ləne nɨm kɨn a?.» 13 Jəju ɨle tɨ ə nə: «Dəw kɨ a̰y man kɨ j-a-n ne kɨn, kɨndə a ra-e ɓəy; 14 nə dəw kɨ a a̰y man kɨ m-a m-ade kɨn, kɨndə a ra-e gogɨ al ratata. Man kɨ m-a m-ade kɨn yo ə a təl ta ɓe man kɨ man kajɨ a tḛḛ tɨ.» 15 Dəne əl ə nə: «Ɓaɓe, adɨ-m man kɨ a əl tae kɨn kadɨ kɨndə ra-m gogɨ al, taa kadɨ m-təl m-re-n ne be gogɨ m-ɔdɨ man al ngata tɔ.» 16 Ə Jəju əl-e ə nə: «Aw, ɨɓar ngawi ə ɨtəl ɨre ne.» 17 Ɓa dəne əl Jəju ə nə: «Dəw oo ngawm al.» Nɨngə Jəju əl-e ə nə: «Ta ləi e kɨ rɔjetɨ kadɨ əl ə nə dəw oo ngawi al, 18 tadɔ ɨtaa dɨngəm je mi, nə e kɨ ɨsɨ sie ɓasɨne kɨn e ngawi al. Lo kɨn tɨ e ta kɨ rɔjetɨ ə əl.» 19 No̰o̰ be ngata ə dəne əl ə nə: «Ɓaɓe, m-gər kadɨ ḭ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. 20 Bawje je ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ dɔ mbal tɨ kɨn, nɨngə səi əli əi nə lo kɔsɨ məkəsɨ nangɨ no̰ Luwə tɨ e Jorijaləm.» 21 Jəju əl-e ə nə: «Dəne, ɨtaa mem. Dɔkagɨlo re kɨ kadɨ a ɔsi məkəsɨsi nangɨ no̰ Bawje Luwə tɨ dɔ mbal tɨ kam al nɨm, Jorijaləm tɨ al nɨm. 22 Səi dɨje kɨ Samari tɨ, ɔsi məkəsɨsi nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨ ɨgəri-e al, nə je, j-ɔsɨ məkəsɨje nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨ jɨ gər-e, tadɔ kajɨ ḭ rɔje tɨ je Jɨpɨ je. 23 NGa nɨngə ndɔ re, ɓa e ndɔ kɨ kadɨ njé kɔsɨ məkəsɨ kɨ rɔjetɨ nangɨ no̰ Luwə tɨ a ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Bawje Luwə tɨ me NDɨl tɨ kɨ me nḛ ra tɨ kɨ rɔjetɨ. Əi je kɨn ə əi njé kɔsɨ məkəsɨ kɨ rɔjetɨ nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨ Bawje ɨsɨ sangɨ-de. 24 Luwə e NDɨl, nɨngə kadɨ njé kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ ɔsi me NDɨl tɨ kɨ me nḛ ra tɨ kɨ rɔjetɨ.» 25 Ə dəne əl-e ə nə: «M-gər kadɨ Dəw kɨ mbətɨ lə Luwə kɨ ɓari-e Kɨrɨsɨ kɨn a re. Nɨngə ndɔ kɨ a re ɓa, a ɔr-je me nḛ je pətɨ.» 26 Ə Jəju əl-e ə nə: «E darɔm mi wa ə m-a m-əli ta am.»

27 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, njé ndo je lə Jəju tḛḛi no̰o̰ rəi, nɨngə ndɔjɨ-de ngay kadɨ ooi Jəju a əl ta kɨ dəne dəw, nə dəw kɨ kadɨ əl-e ə nə: «E ri ə ɨge jie tɨ ə?» Ə se «mba ri ə əl-e ta ə?» goto. 28 Dəne ɨyə̰ gum man ləne no̰o̰ be, ə a̰y aw me ɓe bo tɨ əl ə dɨje ə nə: 29 «Ɨrəi oi dəw kɨ əl-m nḛ je pətɨ kɨ m-ra kɨn. A e Kɨrɨsɨ al bɨtɨ a?» 30 Ɓa dɨje tḛḛi me ɓe bo tɨ kɨ taga awi kɨ rɔ Jəju tɨ. 31 Lokɨ dəne ɔtɨ aw kɨn ə njé ndo je əli Jəju əi nə: «NJe ndo dɨje, uso nḛ!» 32 Nə Jəju əl-de ə nə: «Mi m-aw kɨ nḛ kuso kɨ kadɨ m-uso kɨ e nḛ kuso kɨ ɨgəri al.» 33 Dɔ ta tɨ kɨn njé ndo je dəji-naa ta dande tɨ əi nə: «Dəw madɨ ade nḛ uso ma?» 34 Ə Jəju əl-de ə nə: «Nḛ kuso ləm e ra go ndɨgɨ tɨ lə NJe kɨlə-m, kɨ tɔl ta kɨlə lie. 35 Səi əli mesi tɨ əi nə: “Nay sɔ ɓəy ə ko a asɨ tətɨ,” nə mi m-a m-əl səsi m-ə nə: uni kəmsi kɨ taa ɨgo̰i ndɔr oi; ko tutɨ asɨ kɨjə ngata! 36 Kɨ j-a ne kɨn, dəw kɨ nje tətɨ ko ɨngə nḛ kɨgə go ji ləne nɨngə kaw kandɨ nḛ kɨ dɔ-naa tɨ mba kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kadɨ tə dəw kɨ nje dɨbɨ nḛ nɨm nje təte nɨm rai rɔnəl naa tɨ. 37 Tadɔ kujɨ ta kɨ ə nə: “Dəw kare dɨbɨ ə e kɨ nungɨ tətɨ” kɨn e kɨ rɔjetɨ. 38 M-ɨlə səsi m-adɨ awi təti ko me ndɔr tɨ kɨ səi je ɨrai kɨle al. NJé kɨ rangɨ ɨngəi ko̰e, nɨngə səi ɨrəi təti kandɨ kɨlə ləde.» 39 Dɨje kɨ dɔnangɨ Samari tɨ pətɨ kɨ me ɓe bo tɨ kɨn adi mede Jəju dɔ najɨ kɨ ma tɨ kɨ dəne ma dɔe tɨ ə nə: «Əl-m nḛ je pətɨ kɨ m-ra.» 40 NGa nɨngə lokɨ rəi tḛḛi rɔe tɨ, dəji-e kadɨ ɨsɨ səde, ə Jəju ɨsɨ səde ndɔ joo. 41 Kɨ takul ta kɨ tae tɨ, dɨje kɨ njé kade mede əi ngay wa ɓəy; 42 nɨngə əli dəne əi nə: «E kɨ mbata ta je kɨ əl-je wa kɨn par ɓa j-ade-n meje al, nə je wa j-o ta kɨ tae tɨ kɨ mbije, nɨngə jɨ gər kadɨ e nje kajɨ dɨje təkɨ rɔjetɨ.»

Nḛ kɔjɨ kɨ ko̰ joo kɨ me ɓe tɨ kɨ Kana

43 NDɔ joo go tɨ, Jəju ɔtɨ no̰o̰ təl aw dɔnangɨ Galile tɨ gogɨ. 44 Nɨngə e wa ma najɨ ə nə: «Dəw kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ɨngə kɔsɨ-gon me ɓe kojɨ-ne tɨ goto.» 45 Nə lokɨ re tḛḛ Galile tɨ, dɨje kɨ dɔnangɨ Galile tɨ uwəi-e kɨ rɔde tɨ majɨ ngay, tadɔ əi je wa ka awi lo ra nay tɨ kɨ Jorijaləm tɔ adɨ ooi nḛ je pətɨ kɨ Jəju ra lo ra nay tɨ kɨ kəmde.

46 Jəju təl re Kana kɨ Galile tɨ kɨ ndɔ kɨ ra man adɨ təl kasɨ tɨ. Nɨngə dɨngəm kare kɨ e dəw kɨ bo lə asɨgar je kɨ ɨsɨ ra kɨlə kɨ ngar, ə rɔ ngone kɨ dɨngəm to-e Kapərnayɨm tɨ e no̰o̰. 47 Lokɨ dɨngəm ka kɨn oo kadɨ Jəju ḭ Jude tɨ re dɔnangɨ Galile tɨ, re ɨnge, no̰ kɨ dɔe tɨ kadɨ aw Kapərnayɨm tɨ ajɨ ngonne kɨ to ta koy tɨ kɨn. 48 Ə Jəju əl-e ə nə: «Kɨn ə re oi nḛ kɔjɨ je, kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ kəmsi al ə a asi kadɨ a adi mesi al ratata.» 49 Dəw kɨ bo kɨ nje ra kɨlə kɨ ngar ka kɨn əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, təkɨ ngonm oy al ɓəy kɨn ɨre ɓe ləm.» 50 Nə Jəju əl-e ə nə: «Aw, ngoni ajɨ ngata.» Ɓa dɨngəm taa me Jəju dɔ ta tɨ kɨ əl, adɨ osɨ dɔ rəbɨ tɨ aw. 51 Ə lokɨ e dɔ rəbɨ tɨ ɨsɨ təl, ɓəə je lie awi tɨləi kəme əli-e əi nə: «NGoni ajɨ!» 52 Nɨngə dəjɨ-de se kadɨ kɨ ban ə rɔ ngon to-n sotɨ wa? Ɓa əli-e əi nə: «E tagɨne kɨ kadɨ kɨ dɔgɨ gɨde mɨtə ə rɔe kɨ tɨngə ngay kəte ka kɨn təl sɔl.» 53 Lo kɨn tɨ, baw ngon oo kadɨ e dɔ kadɨ tɨ wa kɨ Jəju əl-e-n ə nə: «NGoni ajɨ ngata» kɨn. Loe tɨ no̰o̰, dɨngəm adɨ mene Jəju, naa tɨ kɨ dɨje kɨ me kəy tɨ lie ba pətɨ. 54 E kɨn ə e nḛ kɔjɨ kɨ ko̰ joo kɨ Jəju ra lokɨ təl-n Jude tɨ re Galile tɨ.

5

Jəju ajɨ dɨngəm kɨ rɔe oy njururu

1 Go nḛ je tɨ kɨn, *Jɨpɨ je rai nay ləde adɨ Jəju aw Jorijaləm tɨ. 2 NGa nɨngə Jorijaləm tɨ, lo ndogɨ man kɨ ɓari-e kɨ ta ebɨrə nə Bətɨsata to no̰o̰, ɓasi kadɨ ta rəbɨ ndogɨ bɔr tɨ kɨ dɨje ɨsɨ awii kɨ nḛ kul je me ɓe bo tɨ. Pal je əi mi ta lo ndogɨ man tɨ ka kɨn, 3 nɨngə gɨn pal je tɨ ka kɨn njé mo̰y je toi tɨ mbar mbar: njé kəm tɔ je, njé mətɨ je, kɨ njé rɔ koy njururu je. [Toi ɨsɨ ngɨnəi ta man kɨ kadɨ ɔdɨ rɔne; 4 tadɔ malayka lə Ɓaɓe kare a ur me man tɨ kadɨ buu. NJe mo̰y kɨ dɔsa̰y kɨ osɨ me man tɨ kɨ buu ka kɨn ɓa, re mo̰y lie to-n ban ban ka ɨngə rɔ nga.] 5 Loe tɨ kɨn, dəw kɨ mo̰y ra-e ɓal kutɨ mɨtə gɨde jijoo e tɨ no̰o̰. 6 Jəju oo-e to nangɨ, nɨngə lokɨ əli-e təkɨ to me ko̰ tɨ kɨn be ɓal ngay, dəje ə nə: «Ɨge kɨngə rɔ nga a?.» 7 Ə nje mo̰y ɨle tɨ nə: «Ɓaɓe, dəw kɨ kadɨ un-m ɨlə-m me man tɨ lokɨ man ɨsɨ ɔdɨ rɔne kɨn goto. Lokɨ m-ə nə m-aw ɓa, dəw kɨ rangɨ ur me tɨ no̰m tɨ.» 8 Ə Jəju əl-e ə nə: «Ḭ taa, un tuwə ləi ə ɨnjɨyə aw.» 9 Nɨngə ta naa tɨ no̰o̰, dɨngəm ɨngə rɔ nga adɨ un tuwə ləne ə njɨyə aw.

NGa nɨngə ndɔe tɨ kɨn e ndɔ taa kə̰ə̰. 10 Ə Jɨpɨ je əli dɨngəm kɨ ɨngə rɔ nga ka kɨn əi nə: «Ɓone e ndɔ taa kə̰ə̰, e go tɨ al kadɨ otɨ tuwə ləi ɨnjɨyə-n.» 11 Nə əl-de ə nə: «E dəw wa kɨ adɨ-m rɔ nga kɨn ə əl-m ə nə: “Un tuwə ləi ə aw.”» 12 Ə dəji-e ta əi nə: «Dəw ə wa kɨ əli ə nə: “Un tuwə ləi ə aw kɨn e na̰ ə”?» 13 Nə dəw kɨ ɨngə rɔ nga gər-e al, tadɔ Jəju ur kakɨ dan kosɨ dɨje tɨ kɨ ai loe tɨ no̰o̰ kɨn. 14 NGan kadɨ je go tɨ, Jəju təl ɨnge natɨ kəy tɨ lə Luwə ɓa əl-e ə nə: «O, ɓasɨne kɨn ɨngə rɔ nga ngata. Nɨngə kadɨ ɨra majal al ratata nə tə nḛ madɨ kɨ nga̰ ngay tḛḛ dɔi tɨ ɓəy.» 15 Lo kɨn tɨ, dɨngəm aw əl Jɨpɨ je təkɨ e Jəju ə adɨ-ne rɔ nga. 16 E be ə, Jɨpɨ je awii kɨ ta kɨ Jəju kɨ ra nḛ kɨn ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ. 17 Nə Jəju əl-de: «Bɨtɨ ɓone ka Bai ɨsɨ ta ra kɨ dɨje tɨ, nɨngə mi ka sɔbɨ kadɨ m-ra kɨ dɨje tɔ.» 18 Kɨ mbata ta kɨ Jəju əl kɨn, njé kun dɔ Jɨpɨ je sangi rəbɨ kɨ rangɨ dɔ made tɨ kadɨ n-tɔli-e; tadɔ əli əi nə Jəju ra nḛ bujɨ-n ndɔ taa kə̰ə̰ par al, nə əl ɓəy tɔ ə nə Luwə e Bawne kɨ ojɨ-ne, adɨ ra rɔne kadɨ ne dəw kɨ n-asɨ-naa kɨ Luwə.

Tɔgɨ ko̰ɓe kɨ NGon lə Luwə aw-n

19 Jəju təl un ta əl-de ə nə: «Oyo, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, mi NGon lə Luwə m-asɨ kadɨ m-ra nḛ dɔ rɔm al. E nḛ kɨ m-o Bai ra ə mi m-ra. Nḛ kɨ Bai ra ɓa, mi NGone m-ra kae tɨ wa kɨn tɔ. 20 Tadɔ Bai ndɨgɨ-m mi NGone adɨ tɔjɨ-m nḛ je pətɨ kɨ e wa ra. A tɔjɨ-m kɨlə ra je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl ngay ɓəy kɨ kadɨ a ra səsi ɓəl. 21 Tadɔ tə ka kɨ Bai un-n njé koy je lo koy tɨ adɨ ɨsi kəm ka kɨn ə, mi NGone, m-ge ɓa, m-a m-ade ɨsɨ kəm tɔ. 22 Bai gangɨ ta dɔ dəw tɨ al, nə adɨ-m tɔgɨ mi NGone kadɨ m-gangɨ ta dɔ dɨje tɨ, 23 kadɨ dɨje pətɨ ɔsi gonm təkɨ ɔsi gon Bai be tɔ. Dəw kɨ ɔsɨ gonm mi NGon al, ɔsɨ gon Bai kɨ nje kɨlə-m al jagɨ tɔ. 24 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kɨ oo ta ləm, taa adɨ mene nje kɨlə-m nɨm tɔ ɓa, dəwe kɨn a ɨngə kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. Ta kɨ gangɨ a osɨ dɔe tɨ al, nə də dɔ koy ngata adɨ e me kajɨ tɨ. 25 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ndɔ a re, nɨngə ndɔe re ngata kɨ kadɨ njé koy je a ooi dɔ ndum mi NGon lə Luwə. NGa nɨngə dɨje kɨ a oi dɔ ndum a ɨsi kəm ba. 26 Tadɔ tə ka kɨ Bai ə e nje kadɨ dɨje kajɨ ka kɨn ə, adɨ-m mi NGone tɔgɨ kadɨ m-adɨ dɨje kajɨ tɔ. 27 Adɨ-m mi NGone tɔgɨ kadɨ m-gangɨ-n ta dɔ dɨje tɨ, mbata mi *NGon dəw. 28 Nɨngə kadɨ adi ətɨ səsi ɓəl al, tadɔ ndɔ re ngata kɨ kadɨ dɨje pətɨ kɨ toi ɓe nɨn tɨ a ooi dɔ ndum. 29 NJé kɨ rai nḛ kɨ majɨ a tḛḛi lo koy tɨ mba kaw kɨ kajɨ tɨ, ə njé ra nḛ kɨ majal a tḛḛi lo koy tɨ mba kaw kɨ lo gangɨ ta tɨ tɔ✡. 30 Mi m-asɨ kadɨ m-ra nḛ madɨ dɔ rɔm al. Mi m-gangɨ ta kɨ go ndu tɨ kɨ m-ɨngə rɔ Luwə tɨ. NGa nɨngə, ta kɨ gangɨ ləm e ta kɨ gangɨ kɨ dana tadɔ m-ɨsɨ m-sangɨ ndɨgɨ ləm al nə m-ɨsɨ m-sangɨ ndɨgɨ lə nje kɨlə-m.»

Najɨ kɨ ma dɔ Jəju tɨ

31 Jəju əl ə nə: «Kɨn ə re e mi wa ə m-ma najɨ dɔ rɔm tɨ ə re dəw kɨ a ndɨgɨ səm dɔ najɨ kɨ ma tɨ ləm goto. 32 Nə e dəw kɨ rangɨ ə ma najɨ dɔm tɨ, nɨngə m-gər kadɨ najɨ kɨ ma dɔm tɨ kɨn e ta kɨ rɔjetɨ. 33 Səi ɨləi kɨ dɨje rɔ Ja̰ Batɨsɨ tɨ, ə Ja̰ ma najɨ kɨ rɔjetɨ dɔm tɨ. 34 Mi m-aw kɨ ndoo kadɨ dəw ma najɨ dɔm tɨ al, nə m-əl be mba kadɨ ɨngəəi kajɨ. 35 Ja̰ Batɨsɨ e lambɨ kɨ kɨndə por tɨ mba koo lo, nɨngə ɨndɨgi kadɨ ɨrai rɔnəl kunje tɨ ngon kagɨ lo kare. 36 NGa nɨngə mi najɨ kɨ kadɨ dɨje mai dɔm tɨ ɨtə ya̰ Ja̰ sa̰y. Kɨlə je kɨ m-ra-de, adɨ e kɨlə je kɨ Bai adɨ-m kadɨ m-ra kɨn əl ta dɔm tɨ taa tɔjɨ kadɨ Bai ɨlə-m tɔ. 37 Bai wa kɨ ɨlə-m, ma najɨ dɔm tɨ. Nə ke ə səi oi ndue ndɔ kare al nɨm, oi ta kəme al nɨm. 38 Ɨngəmi ta lie mesi tɨ al tadɔ mi kɨ ɨlə-m kɨn adi-mi mesi al. 39 Ɨsɨ sangi gɨn ta lə Luwə maje maje tadɔ oi kadɨ a ɨngəi kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ me tɨ; nga nɨngə e ta lə Luwə wa kɨn ə e nje ma najɨ dɔm tɨ. 40 Nə səi ɨmbati rəi rɔm tɨ kadɨ ɨngəi kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 41 Mi m-sangɨ kadɨ dɨje pɨti-mi al. 42 Nɨngə nḛ kare kɨ m-o rɔsi tɨ, m-gər kadɨ ɨndɨgi Luwə al. 43 Mi m-re kɨ tɔ Bai, nə ɨmbati kadɨ uwəi-mi kɨ rɔsi tɨ. Nɨngə kɨn ə dəw kɨ rangɨ re kɨ tɔne wa ɓa, a uwəi-e kɨ rɔsi tɨ majɨ. 44 Səi kɨ ɨsɨ sangi kadɨ ɨngəi tɔjɨ kɨ kadɨ səi je wa ɨləi dɔ-naa tɨ kɨ yo je kɨ ne je yo, ɓɨ ɨsangi kadɨ ɨngəi tɔjɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ kɨ e kɨ karne ba ə e Luwə kɨn al, nɨngə a rai ban be ə a adi-mi mesi ə? 45 Kadɨ oi təkɨ e mi ɓa m-a m-ɨndə ta dɔsi tɨ no̰ Bai tɨ al, nə e *Mojɨ kɨ ɨndəi mesi dɔe tɨ kɨn ə a ɨndə ta dɔsi tɨ. 46 Nɨngə kɨn ə re adi mesi Mojɨ təkɨ rɔjetɨ dɔ ta tɨ kɨ ndangɨ ə re a adi-mi mesi tɔ, nə e kadɨ kɨ adi-e mesi al ə adi-mi mesi al tɔ, tadɔ e ta kɨ dɔm tɨ ə Mojɨ ndangɨ✡. 47 Ə re oi ta kɨ ndangɨ kɨn tə ta kɨ rɔjetɨ al ə ra ban be ə a adi-mi mesi dɔ ta tɨ kɨ m-əl ə?»

6

Jəju adɨ nḛ kuso dɨje dɨbɨ mi usoi

(Mt 14.13-21; Mk 6.30-44; Lk 9.10-17)

1 Go nḛ je tɨ kɨn, Jəju ɔtɨ no̰o̰, aw gɨdɨ ba tɨ kɨ Galile, kɨ ɓari-e ba kɨ Tɨbərɨyadɨ. 2 Kosɨ dɨje ngay uni goe, tadɔ dɨje ooi nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ Jəju ra dɔ njé mo̰y je tɨ ajɨ-n-de. 3 Jəju al dɔ mbal tɨ taa, nɨngə ɨsi nangɨ kɨ njé ndo je ləne. 4 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, nay lə *Jɨpɨ je kɨ ɓari-e nay Pakɨ e ɓasi.

5 Lokɨ Jəju un kəmne nɨngə, oo kosɨ dɨje ngay kɨ ɨsɨ rəi kɨ rɔe tɨ. Ə dəjɨ Pɨlɨpɨ ə nə: «J-a j-ɨngə mapa ra ə j-a jɨ ndogɨ kadɨ kosɨ dɨje kɨn pətɨ usoi ə?» 6 Jəju dəjɨ ta kɨn be mba kadɨ oo-n ta kɨ me Pɨlɨpɨ tɨ, tadɔ e wa gər nḛ kɨ kadɨ a ra ɓətɨ. 7 Ə Pɨlɨpɨ ɨle tɨ ə nə: «Kɨn ə re jɨ ndogɨ mapa kɨ la kɨlə kɨ ndɔ ɓu joo mɨndɨ ka asɨ kadɨ a ɔdɨ tade ndə̰y ndə̰y pətɨ al.» 8 Lo kɨn tɨ, nje ndo lə Jəju kare kɨ tɔe nə Andɨre, kɨ e ngoko̰ Sɨmo̰ Pɨyər, əl Jəju ə nə: 9 «NGon kɨ dɨngəm kare, aw kɨ mapa mi, kɨ e mapa kɨ rai kɨ ko kɨ ɓari-e ɔrjɨ, taa ngan kanjɨ je joo tɔ. Nə e kɨn e nḛ kɨ kadɨ dəw əl tae kadɨ dɨje tɨ kɨ bore be kɨn al✡.» 10 Ə Jəju ə nə: «Adi dɨje pətɨ ɨsi nangɨ.» Loe tɨ kɨn, wale e ngay tɨtɨ, adɨ dɨje uwəi lo ɨsi tɨ nangɨ. Dɨje kɨn asi dɨngəm je dɨbɨ mi. 11 Be ə, Jəju un mapa, ra oyo Luwə dɔ tɨ, ɓa ləbɨ dɨje pətɨ kɨ ai loe tɨ no̰o̰ kɨn. Un kanjɨ ləbɨ-de kae tɨ ka kɨn tɔ. Adɨ-de kɨ go me ge tɨ ləde. 12 Lokɨ usoi asɨ-de ngata ɓa, Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Ɨkawi gɨnde je kɨ nay kɨn, kadɨ dəw ɨyə̰ nḛ madɨ kɔ al.» 13 Be ə, mapa kɨ mi kɨ dɨje usoi, njé ndo je kawi gɨnde kɨ nay kare dɔgɨ gɨde e joo. 14 Lokɨ dɨje ooi nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨ Jəju ra kɨn nɨngə əli əi nə: «Kɨ rɔjetɨ, dəw kɨn e NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ sɔbɨ kadɨ tə re dɔnangɨ tɨ ka kɨn ə wa.» 15 NGa nɨngə, Jəju gər kadɨ a rəi tə uni-e awi ɨndəi-e ngar, adɨ təl ɔr rɔne aw gogɨ dɔ mbal tɨ, kɨ karne ba.

Jəju njɨyə dɔ man tɨ

(Mt 14.22-27; Mk 6.45-52)

16 Lokɨ lo sɔl, njé ndo je lə Jəju awi kadɨ ba tɨ. 17 Awi ali me to tɨ, uni tade kaw kɨ Kapərnayɨm tɨ, kɨ e dam ba tɨ kɨ kare. Lo kɨn tɨ, lo ndul dɔde tɨ, taa Jəju ka təl re rɔde tɨ al ɓəy tɔ. 18 Nəl ɨlə kɨ tɔgɨne ngay, adɨ man ḭ pu pu. 19 *NJé ndo je ɔsi to asɨ kulə mətər mi be nɨngə, oi Jəju ka a njɨyə dɔ man tɨ ɨsɨ re kɨ rɔ to tɨ. Lokɨ ooi Jəju a njɨyə dɔ man tɨ, ɓəl ra-de ngay. 20 Nə Jəju əl-de ə nə: «E mi, ə ɨɓəli al!» 21 Lo kɨn tɨ, ndɨgi kadɨ n-uni Jəju me to tɨ, nə ta naa tɨ no̰o̰ par ə, to ɔdɨ nangɨ lo kɨ ɨsɨ awi tɨ.

Kosɨ je sangi Jəju

22 Lo ti go tɨ, kosɨ je kɨ nayḭ-naa gɨdɨ ba tɨ, oi kadɨ tagɨne to e kare ba par ə njé ndo je lə Jəju ali me tɨ awi dɔ rɔde, ɓɨ Jəju al me tɨ səde al. 23 Lo kɨn tɨ no̰o̰, to je kɨ rangɨ ḭḭ Tɨbərɨyadɨ tɨ rəi, ai lo ka tɨ, ɓasi kadɨ lo tɨ kɨ Ɓaɓe əl ta dɔ mapa tɨ tɨtɨ ə tḛḛ ba̰y ba̰y adɨ-de usoi ka kɨn. 24 Lokɨ kosɨ je ooi Jəju al nɨm, njé ndo je lie al nɨm ɓa, ali me to je tɨ awi kɨ Kapərnayɨm sangɨ Jəju tɨ.

Jəju e mapa kuso koy al

25 Lokɨ ɨngəi Jəju dam ba tɨ kɨ kare, dəji-e əi nə: «NJe ndo dɨje, ɨre ɨtḛḛ ne kadɨ ban tɨ ə?» 26 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «Adɨ m-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ, ɨsɨ sangi-mi mbata mapa kɨ usoi ndan mesi, ɓɨ e mbata gər ɓa ɨgəri me nḛ kɔjɨ je kɨ m-ra kɨn al. 27 Majɨ kadɨ ɨrai kɨlə mba nḛ kuso kɨ a ndum kɨn al, nə mba nḛ kuso kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. E nḛ kuso kɨ mi *NGon dəw m-a m-adɨ səsi, mbata Luwə kɨ Bawje ra ndajɨ kare rɔm tɨ mba tɔjɨ-m təkɨ mi dəw ləne.» 28 Lo kɨn tɨ, kosɨ je təli dəji-e əi nə: «E ri ə sɔbɨ kadɨ jɨ ra taa kadɨ jɨ ra-n kɨlə kɨ Luwə ndɨgɨ ə?» 29 Ə Jəju təl əl-de ə nə: «Nḛ kɨ Luwə ge rɔsi tɨ, e kadɨ adi mesi dəw kɨ ɨle.» 30 Be ə əli-e əi nə: «Nḛ kɔjɨ ri ə a ra taa kadɨ j-o ə j-adi-n me je ə? Kɨlə ri ə a ra ə?» 31 Kaje je usoi nḛ kuso kɨ ḭ dɔra̰ tɨ kɨ ɓari-e nə man. Be ə ndangi me makɨtɨbɨ tɨ əli ə nə: «Adɨ-de usoi mapa kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa✡.» 32 Lo kɨn tɨ, Jəju təl əl-de ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, e *Mojɨ ə adɨ səsi mapa kɨ ḭ dɔra̰ tɨ al, nə e Bai Luwə ə adɨ səsi mapa kɨ rɔjetɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa. 33 MBata mapa lə Luwə kɨ adɨ dɨje, e mapa kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa kɨ nje kadɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɨsi kɨ dɔde taa.» 34 Be ə, təli əli-e əi nə: «Ɓaɓe, adɨ-je mapa kɨn kɨ ndɔe ndɔe adɨ j-uso.»

35 Jəju əl-de ay njay ə nə: «Mi mapa kɨ dəw uso ə a oy al. Dəw kɨ re rɔm tɨ ɓo a ra-e al nɨm, dəw kɨ adɨ-m me nḛ ka, kɨndə a ra-e al nɨm tɔ.» 36 Nɨngə m-əl səsi təkɨ oi-mi, nə adi-mi mesi al. 37 NJé kɨ Bai adɨ-m-de a rəi rɔm tɨ. Nɨngə dəw kɨ re rɔm tɨ, m-a m-tuwe al jagɨ. 38 MBata m-ḭ dɔra̰ tɨ, m-re dɔnangɨ tɨ mba ra ndɨgɨ ləm al, nə kadɨ m-ra ndɨgɨ lə nje kɨlə-m. 39 Nɨngə nḛ kɨ nje kɨlə-m kɨ ɨlə-m ndɨgɨ kadɨ m-ra ə to kɨn: ndɨgɨ kadɨ tə m-tḭ ta dəw kare dan dɨje tɨ kɨ adɨ-m-de kɨn al, nə kadɨ m-tḛḛ səde ji koy tɨ dɔbəy ndɔ tɨ. 40 E kɨn ə e nḛ kɨ Bai ndɨgɨ: ndɨgɨ kadɨ dɨje pətɨ kɨ ooi-mi NGon lə Luwə ə adi-mi mede, ɨngəi kajɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, ə kadɨ m-tḛḛ səde ji koy tɨ dɔbəy ndɔ tɨ.

41 *Jɨpɨ je ɓai ta dɔ Jəju tɨ mbata əl ə nə: «Mi mapa kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa.» 42 Nɨngə əli-naa dande əi nə: «Jəju kam, e ngon lə Jɨsəpɨ al a? Jɨ gər ko̰e je kɨ bawe je majɨ tɔ, nga ra ban be ə əl ə nə n-ḭ dɔra̰ tɨ taa ə n-re ə?» 43 Jəju təl əl-de ə nə: «Ɨɓai ta dansi tɨ al. 44 Dəw kɨ asɨ kadɨ re rɔm tɨ kɨ kanjɨ kadɨ Bai kɨ ɨlə-m, ɔr-e ta rəbɨ goto. Nɨngə re Bai tḛḛ ta rəbɨ ade ɓa, mi m-a tḛḛ sie ji koy tɨ dɔbəy ndɔ tɨ. 45 NDangi me makɨtɨbɨ tɨ lə kɨ kare dan NJé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ əi nə: “Pətɨ, Luwə a ndo-de nḛ✡,” nɨngə dəw kɨ ra kɨ oo ndu Luwə kɨ Bai ə taa nḛ ndo lie, dəwe kɨn re rɔm tɨ. 46 E kɨn ɓa tɔjɨ kadɨ dəw oo Bai Luwə al; e nje kḭ rɔ Luwə tɨ kɨ karne ba ə oo Bai Luwə. 47 Kɨ rɔjetɨ, m-əl səsi, dəw kɨ un mene adɨ-m, ɨngə kajɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 48 Mi mapa kɨ dəw uso ə a oy al. 49 Dɨlə mbo tɨ, kasi je usoi nḛ kuso kɨ ḭ dɔra̰ tɨ kɨ ɓari-e nə man, ka oyi. 50 Nə mapa kɨ ḭ dɔra̰ tɨ kɨn, e mapa kɨ kadɨ re dəw uso ɓa, dəwe a oy al. 51 Mi mapa kɨsɨ kəm ba kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa. Re dəw uso mapa kɨn ɓa, dəwe a oy al. Mapa kɨ m-a m-adɨ, e darɔm kɨ kadɨ dɨje ɨsii kəm ba.»

52 Lo kɨn tɨ, Jɨpɨ je naji-naa ta ngay dande tɨ əi nə: «Dəw kɨn a ra ban ta kadɨ a adɨ-je darɔe kadɨ j-uso ə?» 53 Ə Jəju əl-de ə nə: «Kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, re usoi darɔm mi NGon dəw al nɨm, a̰yḭ-naa məsɨm al nɨm ə, a ɨngəi kajɨ al. 54 Dəw kɨ uso darɔm ə a̰y məsɨm tɔ nɨngə, dəwe kɨn a ɨngə kajɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, nɨngə m-a m-tḛḛ sie ji koy tɨ dɔbəy ndɔ tɨ. 55 MBata darɔm e nḛ kuso kɨ rɔjetɨ, ə məsɨm e nḛ ka̰y kɨ rɔjetɨ tɔ. 56 Dəw kɨ uso darɔm nɨm, a̰y məsɨm nɨm tɔ ɓa, je sie je naa tɨ kare ba. 57 Bai kɨ ɨlə-m ɨsɨ kəm ba adɨ mi m-ɨsɨ kəm ba kɨ takule. Be ə, dəw kɨ uso darɔm a ɨsɨ kəm ba kɨ ta kulm tɔ. 58 E kɨn ə e mapa kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa. E tə mapa kɨ kasi je usoi ə oyi kɨn al, nə e mapa kɨ dəw uso ɓa, dəwe kɨn a oy al, a ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨ ndɔe ndɔe.» 59 Ta je kɨn tḛḛ ta Jəju tɨ lo kɨ ɨsɨ ndo-n nḛ dɨje gɨn kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je, me ɓe tɨ kɨ Kapərnayɨm.

Ta kɨ nje kadɨ kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ

60 Dɨje ngay dan njé ndo je tɨ lə Jəju, lokɨ ooi ta kɨn ta Jəju tɨ nɨngə, əli əi nə: «Ta kɨn e ta kɨ nga̰ ngay, dəw kɨ asɨ kadɨ a ɨndə mbine go tɨ goto.» 61 Jəju gər mene tɨ kadɨ njé ndo je lie ɨsɨ ɓai ta dɔ ta tɨ lie. Be ə əl-de ə nə: «Ta kɨn tɨgə səsi jɨgɨ tɨ a? 62 A kɨn ə re oi-mi *NGon dəw m-təl m-aw taa lo kɨsɨ tɨ kɨ m-ɨsɨ tɨ kəte kɨn ə a rai ban ə? 63 E NDɨl ə e nje kadɨ dəw ɨsɨ kɨ dɔne taa. Dəw kɨ dɔrɔne e nḛ madɨ al. Nɨngə ta je kɨ m-əl səsi kəte kɨn e NDɨl nɨm e kɨsɨ kɨ dɔ taa nɨm. 64 Nə dɨje madɨ dansi tɨ adi-mi mede al.» Jəju əl be, tadɔ lo kɨlə ngɨre tɨ ɓəy, gər dɨje kɨ a adi-e mede al, taa gər dəw kɨ nje kɨle ji njé ba̰ je tɨ tɔ. 65 Jəju ɨlə dɔ tɨ ɓəy ə nə: «E mbata kɨn ə m-əl səsi m-ə nə: “Dəw kɨ Bai ade ta rəbɨ al, asɨ kadɨ a re rɔm tɨ dɔrɔne al.”» 66 Ḭ dɔ ndɔe tɨ no̰o̰ kɨn, ngay je dan njé ndo je tɨ lie təli goe tɨ, mbati njɨyəi sie. 67 Ə Jəju tu rɔne kɨ rɔ njé kɨ dɔgɨ gɨde joo tɨ əl-de ə nə: «NGa səi, a awi al ya̰ne ma?» 68 Nə Pɨyər əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, j-a j-aw kɨ rɔ naa tɨ ə? Ḭ ə ta kajɨ e me ji tɨ. 69 Je, meje pətɨ e dɔi tɨ. Nɨngə jɨ gər kadɨ ḭ NJe kay njay kɨ Luwə ɨle.» 70 Jəju təl əl-de ə nə: «E mi ə m-mbətɨ səsi səi kɨ dɔgɨ gɨde e joo kɨn, nə dəw kare dansi tɨ, ndɨl su e mee tɨ.» 71 Lo kɨn tɨ, Jəju ɨsɨ əl ta kɨ dɔ Judasɨ tɨ kɨ ngon lə Sɨmo̰ Isɨkarɨyotɨ tɨ. Tadɔ e ə e dəw kare dan njé ndo je tɨ kɨ dɔgɨ gɨde e joo kɨ a ɨlə Jəju ji njé ba̰ je tɨ.

7

NGako̰ Jəju je adi mede Jəju al

1 Go tɨ, Jəju nay kɨ lo njɨyə tɨ dɔnangɨ Galile tɨ, ge al kadɨ n-njɨyə n-aw ə n-təl dɔnangɨ Jude tɨ, tadɔ njé kun dɔ *Jɨpɨ je ɨsɨ sangi kadɨ n-tɔli-e. 2 NGa nɨngə dɔkagɨlo ra nay lə Jɨpɨ je kɨ kadɨ ɨsi gɨn Kəy lo tɨ e ɓasi✡, 3 ə ngako̰ Jəju je əli-e əi nə: «Ḭ ne ə aw dɔnangɨ Jude tɨ adɨ njé ndo je ləi ka ooi nḛ je kɨ ɨsɨ ra-de kɨn tɔ. 4 Dəw kɨ ndɨgɨ kadɨ dɨje ooi-ne kam a ra nḛ je kutɨ lo tɨ al. NGa nɨngə, təkɨ ɨsɨ ra nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨn, majɨ kadɨ ɨra adɨ dɨje pətɨ ooi-ni.» 5 Nə təkɨ rɔjetɨ, ngako̰e je wa adi-e mede al. 6 Ə Jəju əl-de ə nə: «NDɔ ləm re al ɓəy; nə səi je, ndɔ je pətɨ to majɨ mbata tɨ ləsi. 7 Dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn a awi səsi kɨ ta al, nə mi ɓa, mede majal səm mbata m-əl kɨlə rade je kɨ majal kɨ taga. 8 Səi ə awi lo ra nay tɨ kɨn. Mi ɓa, m-a m-aw al, tadɔ ndɔ ləm nay ɓəy.» 9 Go ta je tɨ kɨ əl kɨn, ɨsɨ Galile tɨ ba. 10 Nə lokɨ ngako̰e je awi lo ra nay tɨ, e ka ɔtɨ osɨ dɔ rəbɨ tɨ tɔ kɨ kanjɨ kadɨ dəw oo-e. Aw tə lo kaw kɨ lo ɓɔyɔ tɨ be.

Nḛ ndo kɨ lo ra nay kɨsɨ gɨn Kəy lo tɨ

11 Dɔkagɨlo ra nay tɨ, njé kun dɔ *Jɨpɨ je sangi Jəju nɨngə dəji əi nə: «E lo tɨ kɨ ra be ə?» 12 Dɨje naji-naa ta tɨ ngay dɔe tɨ dan kosɨ je tɨ; njé kɨ na̰ je əli əi nə: «E dəw kɨ majɨ,» ə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Jagɨ, ɨsɨ ɓukɨ kosɨ dɨje wale,» tɔ. 13 E be ka dəw kɨ kadɨ əl ta lie kɨ taga wangɨ goto, ɓəli njé kun dɔ Jɨpɨ je.

14 NDɔ je kɨ mba ra nay də tḛḛ dana ngata ɓa Jəju aw gɨn kəy tɨ lə Luwə, ɨsɨ ndo nḛ dɨje. 15 E nḛ kɨ ndɔjɨ Jɨpɨ je ngay adɨ dəji-naa ta əi nə: «E kam dəw ndo-e nḛ al tɔ, nga ra ban ə gər nḛ ətɨ ɓəl be ə?» 16 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Nḛ kɨ m-ɨsɨ m-ndo kɨn ngɨre ḭ rɔm tɨ al, nə ngɨre ḭ rɔ Luwə tɨ kɨ nje kɨlə-m. 17 Kɨn ə re dəw ndɨgɨ kadɨ n-ra nḛ kɨ Luwə ndɨgɨ ɓa, lo kɨn tɨ ə a gər ay njay se nḛ kɨ m-ɨsɨ m-ndo kɨn ngɨre ḭ rɔ Luwə tɨ ə se e mi wa ə m-ɨndə ngɨre wa. 18 Dəw kɨ nje kəl ta kɨ tɔne wa ɨsɨ sangɨ tɔɓa ləne wa. Nə dəw kɨ nje sangɨ tɔɓa lə nje kɨlə-ne a əl ta kɨ rɔjetɨ, nɨngə nḛ kɨ dana al goto rɔe tɨ tɔ. 19 *Mojɨ adɨ səsi ndu-kun adɨ ɨtaai majɨ, nə dəw kɨ təl rɔne go tɨ goto. NGa ra ban ə ɨsɨ sangi kadɨ ɨtɔli-mi ə?» 20 Ə kosɨ je əli-e əi nə: «Ḭ aw kɨ ndɨl kɨ majal mei tɨ! Na̰ ə ɨsɨ sangɨ kadɨ n-tɔli ə?» 21 Ə Jəju təl un ta ɨlə-de tɨ ə nə: «M-ra nḛ kare ba be, ə səi pətɨ ətɨ səsi ɓəl! 22 Mojɨ adɨ səsi ndu kadɨ ɨjəi mɔtɨ ngan je (nɨngə e ndu kɨ tḛḛ rɔ Mojɨ tɨ ne par al, nə e kaje je kɨ kəte nu ə adi ndu kɨn) ɓa səi ɨsɨ ɨjəi mɔtɨ ngan je ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ✡. 23 Kɨn ə re ɨjəi mɔtɨ ngon ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ kadɨ tə dəw kɨdɨ ndu-kun lə Mojɨ al ə, ra ban ə mesi to səsi dɔm tɨ mi kɨ m-ajɨ darɔ dəw ba pətɨ ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ ə? 24 Ɨyə̰i ta gangɨ ta kɨ go lo koo tɨ ləsi, ə ɨgangi ta kɨ dana.»

Jəju e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte

25 Dɨje kɨ Jorijaləm tɨ əli əi nə: «Dəw kam al ə dɨje ɨsɨ sangi kadɨ n-tɔli-e a? 26 NGa yə a əl ta taga wangɨ am, ə dəw əl-e ta madɨ al! NJé kun dɔje je ooi kadɨ e Kɨrɨsɨ ə se? 27 Kɨ ne kɨn, jɨ gər lo kɨ dəw kɨn ḭ tɨ majɨ, nə ndɔ kɨ Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte a tḛḛ hɔy ɓa, dəw kare ka a gər lokɨ ḭ tɨ al.» 28 Lo kɨn tɨ, Jəju kɨ ɨsɨ ndo dɨje nḛ gɨn kəy tɨ lə Luwə un ndune kɨ taa ə nə: «Ɨgai kadɨ ɨgəri-mi majɨ, taa ɨgəri lo kɨ m-ḭ tɨ tɔ! Nɨngə e mi wa ɓa m-ɨlə rɔm al, nə Luwə kɨ nje kɨlə-m e dəw kɨ asɨ kadɨ dəw ɨndə mene dɔe tɨ. Səi, ɨgəri-e majɨ al. 29 Mi m-gər-e majɨ tadɔ m-ḭ rɔe tɨ, taa e e ə ɨlə-m tɔ.» 30 Lo kɨn tɨ, dɨje ɨsɨ sangi kadɨ n-uwəi Jəju, nə dəw kɨ kadɨ ɨndə jine dɔe tɨ goto, tadɔ ndɔ lie asɨ al ɓəy. 31 Nɨngə dan kosɨ je tɨ, dɨje ngay adi-e mede ɓa əli əi nə: «Dɔkagɨlo kɨ Kɨrɨsɨ a re ə a ra nḛ kɔjɨ je kɨ ɨtə ya̰ dɨngəm kɨn wa?» 32 Ə ta kɨ kosɨ je ɨsɨ kɔti gɨn mɨndɨde tɨ ɔjɨ dɔ Jəju kɨn osɨ mbi *Parɨsɨ je tɨ, adɨ Parɨsɨ je, kɨ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ɨləi njé ngəm dɔ lo je ləde kadɨ awi uwəi Jəju. 33 Ə Jəju əl ə nə: «M-a mi səsi ngan ndɔ je ndə̰y ɓəy, ɓa m-a m-aw kɨ rɔ nje kɨlə-m tɨ. 34 A sangi-mi nə a ɨngəi-mi al, tadɔ lo kɨ m-a mi tɨ kɨn a asi kadɨ a awi tɨ al.» 35 Ə dɔ ta tɨ kɨn *Jɨpɨ je dəji-naa ta əi nə: «Lo kɨ ra be ə a aw tɨ ə kadɨ j-a j-ɨnge al ə? A aw go ngakone je tɨ kɨ sanəi-naa dan Gɨrəkɨ je tɨ kɨn kadɨ aw ndo nḛ Gɨrəkɨ je ma? 36 Ta kɨ əl ə nə: “A sangi-mi nə a ɨngəi-mi al, tadɔ lo kɨ m-a mi tɨ kɨn a asi kadɨ a awi tɨ al,” kɨn me nə ri ə?»

Dɔbəy ndɔ ra nay

37 Dɔbəy ndɔ ra nay, kɨ e ndɔ kɨ bo ngay ɓa✡, Jəju ḭ a taa un ndune əl ə nə: «Kɨn ə re dəw madɨ kɨndə ra-e ə, kadɨ re rɔm tɨ a̰y man. 38 Dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, “ndəə man kɨ nje kadɨ dɨje ɨsi kɨ dɔde taa a tḛḛ nga̰mee tɨ,” təkɨ Makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n.» 39 Lo kɨn tɨ; Jəju ɨsɨ əl ta lə NDɨl Luwə kɨ kadɨ dɨje kɨ adi-e mede a ɨngəi, mbata dɔkagɨloe tɨ kɨn NDɨl Luwə re dɔ dɨje tɨ al ɓəy, tadɔ Jəju ɨngə kɔsɨ-gon al ɓəy.

Kosɨ je gangi-naa mbata lə Jəju

40 Dan kosɨ je tɨ, dɨje madɨ kɨ ooi ta kəl Jəju əli əi nə: «Təkɨ rɔjetɨ, dəw kam e NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ sɔbɨ kadɨ a re ka kɨn ə wa!» 41 NJé kɨ na̰ je əli əi nə: «E Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte.» Nə njé kɨ nungɨ ɓəy naji əi nə: «Kadɨ Kɨrɨsɨ e dəw kɨ Galile tɨ a? 42 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl təkɨ Kɨrɨsɨ a e dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Dabɨdɨ, nɨngə a tḛḛ kɨ ta rəbɨ kɨ Bətɨləhəm tɨ, kɨ e ngon ɓe kojɨ Dabɨdɨ✡.» 43 E be ə, kosɨ je gangi-naa mbata lə Jəju. 44 Dɨje madɨ dande tɨ ndɨgi kuwe, nə dəw kɨ kadɨ ɨndə jine dɔe tɨ goto.

Me nga̰ lə njé kun dɔ Jɨpɨ je

45 NJé ngəm ta lo lə *Jɨpɨ je kɨ awi kadɨ uwəi Jəju ka kɨn, təli rəi rɔ njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ əi kɨ *Parɨsɨ je, ə njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ Parɨsɨ je dəji-de əi nə: «Ra ban ə ɨrəi sie al ə?» 46 Ə njé ngəm lo je əli əi nə: «NDɔ kare j-o dəw əl ta təkɨ dɨngəm kɨn ɨsɨ əl-n al.» 47 Ə Parɨsɨ je dəji-de əi nə: «Səi je ka ɨyə̰i rɔsi adɨ ədɨ səsi tɔ a?. 48 Oi dəw kare be dan njé kɨ boy je tɨ ə se dan Parɨsɨ je tɨ ade mene no̰o̰ a? 49 Kosɨ je kam əi dɨje kɨ gəri ndu-kun lə *Mojɨ al, əi dɨje kɨ Luwə a tujɨ-de kɔ!»

50 Nɨkodəm kɨ e kɨ kare dan Parɨsɨ je tɨ kɨ kəte aw rɔ Jəju tɨ un ta əl-de ə nə: 51 «Kɨn ə re dəw oo ta kɨ ta dəw tɨ al nɨm, taa oo nḛ kɨ ra al nɨm ə, ndu-kun ləje a gangɨ ta dɔe tɨ al✡.» 52 Nə ɨləi-e tɨ əi nə: «Ḭ ka ḭ dəw kɨ Galile tɨ tɔ a? Ɨsangɨ gɨne majɨ o, nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ kadɨ e dəw kɨ Galile tɨ goto.» 53 [Go tɨ, dəw kɨ ra ka ɔtɨ aw ɓe ləne.

8

Jəju əi kɨ dəne kɨ nje kuwə marɨm

1 Jəju ɔtɨ no̰o̰ aw dɔ mbal kagɨ bɨni je tɨ. 2 Nə lokɨ lo ti njay par ə təl re natɨ kəy tɨ lə Luwə. Dɨje pətɨ rəi kɨ rɔe tɨ, ə ɨsɨ nangɨ ɨsɨ ndo-de nḛ. 3 Lo kɨn tɨ, njé ndo ndu-kun je, kɨ *Parɨsɨ je rəi kɨ dəne kɨ ɨndəi jide dɔe tɨ lo kuwə marɨm tɨ, adi-e a ta kəm dɨje tɨ, 4 nɨngə əli Jəju əi nə: «NJe ndo dɨje, dəne kam j-ɨndə jije dɔe tɨ lo kuwə marɨm tɨ. 5 NGa nɨngə, *Mojɨ əl-je me ndu-kun✡ tɨ kadɨ ko dəne je kɨ be kɨn jɨ tɨlə-de kɨ mbal jɨ tɔl-de kɔ, ə se ḭ, ta ləi e ri wa?» 6 Əli ta kɨn be tə kulə kɨ kɨyə kadɨ uwəi Jəju tə ɨndəi ta dɔe tɨ. Nə Jəju ɨlə dɔne nangɨ ə ɨsɨ ndangɨ nḛ kɨ ngon jine nangɨ. 7 Ə lokɨ nayḭ-naa kɨ lə dəje ta tɨ, Jəju ɔr dɔne taa əl-de ə nə: «Dəw kɨ dansi tɨ ne kɨ ra majal nja kare al ɓa, kadɨ ɨle kɨ mbal dɔsa̰y.» 8 Jəju əl ta be ɓa təl ɨlə dɔne nangɨ gogɨ, ɨsɨ ndangɨ nḛ nangɨ. 9 Ə lokɨ ooi ta kɨn ɓa, ɔti kare kare, ɨlə ngɨre dɔ njé kɨ tɔgɨ tɨ, təl-n dɔ njé kɨ du tɨ. Ta tɔl tae tɨ, Jəju nay kɨ karne ba. Dəne ka kɨn ə a dadan lo tɨ; 10 ə Jəju un dɔne kɨ taa əl-e ə nə: «Dəne, dɨje ka awi ra? Dəw kare ka gangɨ ta dɔi tɨ al a?» 11 Ɓa dəne ɨle tɨ ə nə: «Ɓaɓe, dəw kare ka gangɨ ta dɔm tɨ al,» ə Jəju əl-e ə nə: «Mi ka m-gangɨ ta dɔi tɨ al jagɨ tɔ, nga nɨngə aw, ə ɨra majal gogɨ al.»] *

Jəju e kunjɨ kɨ dɔnangɨ tɨ

12 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «Mi kunjɨ kɨ dɔnangɨ tɨ, dəw kɨ un gom, a njɨyə me tɨl tɨ al, kunjɨ kɨ nje kadɨ dɨje ɨsi kɨ dɔde taa a unjɨ dɔe tɨ.» 13 Lo kɨn tɨ, *Parɨsɨ je əli-e əi nə: «Ḭ wa ə ɨsɨ ma najɨ kɨ dɔi tɨ ɓa, najɨ kɨ ma ləi e kɨ rɔjetɨ al.» 14 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Re mi wa m-ma najɨ dɔ rɔm tɨ ka m-gər kadɨ najɨ kɨ ma ləm e ta kɨ rɔjetɨ, tadɔ mi m-gər lo kɨ m-ḭ tɨ nɨm, m-gər lo kɨ m-ɨsɨ m-aw tɨ nɨm, nə səi je, ɨgəri lo kɨ m-ḭ tɨ al nɨm, ɨgəri lo kɨ m-ɨsɨ m-aw tɨ al nɨm tɔ. 15 Səi ɨsɨ gangi ta kɨ go lo koo tɨ lə dəw, nə mi m-gangɨ ta dɔ dəw tɨ al. 16 A kɨn ə re m-gangɨ ta no̰o̰ ɓa, e ta kɨ gangɨ kɨ go rəbe tɨ, tadɔ mi kɨ karm ə m-gangɨ ta al, Bai kɨ nje kɨlə-m e səm naa tɨ. 17 Nɨngə me ndu-kun tɨ ləsi wa ka ndangi əi nə: “Kɨn ə re dɨje joo mai najɨ, ə najɨ kɨ ma ləde aw go-naa tɨ ɓa, ta ləde e ta kɨ rɔjetɨ.”✡ 18 Mi wa m-ma najɨ dɔ rɔm tɨ, nɨngə Bai kɨ ɨlə-m ka ma najɨ ləne dɔm tɨ tɔ.» 19 Nɨngə dəji-e əi nə: «Bawi e lo kɨ ra tɨ dana?» Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Ɨgəri-mi al, taa ɨgəri Bai al tɔ. Kɨn ə re ɨgəri-mi ə re a ɨgəri Bai tɔ.» 20 Ta je kɨn tḛḛ ta Jəju tɨ lokɨ ɨsɨ ndo-n dɨje nḛ natɨ kəy tɨ lə Luwə. Ɨsɨ lo tɨ kɨ nḛ je kɨ dɨje ɨsɨ ɨləi kadɨ-kare tɨtɨ adi Luwə ɨsɨ tɨ. NGa nɨngə dəw uwe al, tadɔ ndɔ lie asɨ al ɓəy.

Jəju əl ta dɔ kawne rɔ Bawne tɨ

21 Jəju əl-de ta kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «M-a m-aw, nɨngə a sangi-mi, nə a oyi me majal je tɨ ləsi. Lo kɨ m-a m-aw tɨ kɨn a asi kadɨ a awi tɨ al.» 22 Lo kɨn tɨ, *Jɨpɨ je əli-naa əi nə: «A tɔl rɔne ə se ra ban ə əl ə nə: “Lo kɨ m-a m-aw tɨ kɨn a asi kadɨ a awi tɨ al ə?”» 23 Ə Jəju əl-de ə nə: «Səi, səi dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ nangɨ ne, ə mi, mi dəw kɨ dɔra̰ tɨ taa nu tɔ; səi dɨje lə dɔnangɨ, nə mi, mi dəw lə dɔnangɨ al. 24 Nɨngə e mbata kɨn ə m-əl-n səsi m-ə nə: “A oyi me majal je tɨ ləsi.” Kɨn ə re adi-mi mesi təkɨ mi “NJe kɨsɨ no̰o̰” al ə, a oyi me majal je tɨ ləsi.» 25 Ə dəji-e əi nə: «Ḭ wa kam ḭ na̰ ə?» Ɓa Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Mi dəw kɨ m-əl səsi lo kɨlə ngɨre tɨ nu wa kɨn. 26 NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔsi, m-aw kɨ ta ngay kadɨ m-əl je, m-gangɨ je; nə ta kɨ m-ɨngə rɔ nje kɨlə-m tɨ kɨn par ə m-a m-ɨlə mbḛe rɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne. E, ta lie e ta kɨ rɔjetɨ.» 27 Jəju ɨsɨ əl-de ta kɨ dɔ Bawne Luwə tɨ nə əi je gəri me ta kɨn al. 28 Ə Jəju əl-de ə nə: «NDɔ kɨ a ɓəi-mi *mi NGon dəw taa kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn ɓa, a gəri kadɨ mi “NJe kɨsɨ no̰o̰”; taa a gəri kadɨ m-ra nḛ madɨ dɔ rɔm al tɔ, nə e nḛ kɨ Bai ndo-m ə m-ɨsɨ m-əl. 29 NJe kɨlə-m e səm naa tɨ; ɨyə̰-m kɨ karm al, tadɔ dɔkagɨlo je pətɨ m-ra nḛ kɨ nəl-e.» 30 Lokɨ Jəju əl ta kɨn be, dɨje ngay adi-e mede.

NGan ka Abɨrakam

31 Jəju əl *Jɨpɨ je kɨ adi-e mede ə nə: «Kɨn ə re ai dɔ njasi tɨ me ta tɨ ləm ɓa, səi njé ndo je ləm kɨ rɔjetɨ. 32 A gəri nḛ kɨ rɔjetɨ, nɨngə nḛ kɨ rɔjetɨ kɨn a taa səsi ɨlə səsi taa ji ɓəə tɨ.» 33 Ə əi je əli Jəju əi nə: «Je ngan ka *Abɨrakam, nɨngə jɨ ra ɓəə lə dəw ndɔ kare al tɔ, nga ra ban be ə ḭ əl ə nə nḛ kɨ rɔjetɨ a taa-je ɨlə-je taa ji ɓəə tɨ ə?» 34 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: dəw kɨ ra kɨ ra majal, e ɓəə lə majal. 35 Ɓəə a ɨsɨ kɨ dɨje kɨ ɨsɨ ra ɓəə ləde kɨn bɨtɨ kɨ no̰ tɨ al, nə ngon kojɨ-de a ɨsɨ səde bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 36 Adɨ re NGon lə Luwə taa səsi ji ɓəə tɨ ɨlə səsi taa ɓa, a səi dɨje kɨ taa kɨlə taa kɨ rɔjetɨ ji ɓəə tɨ. 37 NGa nɨngə, m-gər kadɨ səi ngan ka Abɨrakam; nə ɨsɨ sangi kadɨ ɨtɔli-mi tadɔ ɨmbati ta ləm. 38 Mi m-ɨsɨ m-əl nḛ kɨ m-o rɔ Bai tɨ, nə səi ɓa, ɨsɨ rai nḛ kɨ bawsi əl səsi tɔ.» 39 Nɨngə ɨləi Jəju tɨ əi nə: «Kaje e Abɨrakam.» Ə Jəju əl-de ə nə: «Kɨn ə re səi ngan ka Abɨrakam təkɨ rɔjetɨ ə re a rai kɨlə ra Abɨrakam. 40 Mi m-əl səsi nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ m-ɨngə rɔ Luwə tɨ, nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn ɨsɨ sangi kadɨ ɨtɔli-mi. E kɨn e kɨlə kɨ Abɨrakam ra al jagɨ. 41 Səi ɨsɨ rai kɨlə ra bawsi.» Nɨngə ɨləi Jəju tɨ əi nə: «Je ngan je kɨ kojɨ gɨn kaya tɨ al; Bawje e kare ba ə e Luwə.» 42 Ə Jəju əl-de ə nə: «Kɨn ə re Luwə e Bawsi ə re a ɨndɨgi-mi, tadɔ m-tḛḛ rɔe tɨ ə m-re lo kɨn tɨ. E mi wa ə m-re kɨ dɔm al, nə e e ə ɨlə-m. 43 MBata ri ə ɨgəri me ta ləm al ə? Ɨgəri al tadɔ asi kadɨ uri mbisi go ta tɨ ləm al. 44 Su ə e bawsi, nɨngə ɨndɨgi kadɨ ɨrai ndɨgɨ lə bawsi. E dəw kɨ e nje tɔl dɨje lo kɨlə ngɨrə kosɨ tɨ lie nu. E a me nḛ ra tɨ kɨ rɔjetɨ nja kare al, tadɔ nḛ kɨ rɔjetɨ goto rɔe tɨ. Kɨn ə re əl ta kɨ ngom ɓa, e kɨn ə e ta kɨ osɨ ɓoe tɨ, tadɔ e nje ngom nɨm, e baw nḛ ra kɨ ngom nɨm. 45 Mi ɓa, mi nje kəl ta kɨ rɔjetɨ ə ɨmbati kadɨ adi-mi mesi. 46 Na̰ dansi tɨ ə asɨ kadɨ tɔjɨ təkɨ m-ra majal ə? A kɨn ə re m-əl ta kɨ rɔjetɨ ə, ra ban ə ɨmbati kadi-mi mesi ə? 47 Dəw kɨ e ya̰ Luwə, a oo ta lə Luwə, nɨngə səi, oi ta lie al, mbata səi ya̰e je al.»

Jəju əi kɨ Abɨrakam

48 Lo kɨn tɨ, *Jɨpɨ je əli Jəju əi nə: «E go rəbe tɨ kadɨ j-əl j-ə nə: ḭ dəw kɨ *Samari tɨ, taa ndɨl kɨ majal ɨsɨ mei tɨ tɔ.» 49 Ə Jəju əl-de ə nə: «Jagɨ, ndɨl kɨ majal goto mem tɨ, nə nḛ kare kɨ m-o ɓa, mi m-ɔsɨ gon Bai, ə səi ɨmbati kɔsɨ gonm tɔ par. 50 Mi m-ɨsɨ m-sangɨ kadɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ al. Dəw kɨ ɨsɨ sangɨ kadɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ e no̰o̰, e ə a gangɨ ta kɨn adɨ-m. 51 Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kɨ təl rɔne go ta tɨ ləm ɓa, dəwe kɨn a oy al ratata.» 52 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Jɨpɨ je əli-e əi nə: «Kɨ ne kɨn, jɨ gər majɨ ngata təkɨ ndɨl kɨ majal ɨsɨ mei tɨ. *Abɨrakam oy, taa njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ka oyi tɔ, nɨngə ḭ əl ə nə: “Dəw kɨ təl rɔne go ta tɨ ləi ɓa, dəwe kɨn a oy al ratata.” 53 Ḭ ɨtə kaje Abɨrakam kɨ oy kɨn a? Taa njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ka oyi tɔ! Ḭ o rɔi kadɨ ḭ na̰ ə?» 54 Ɓa Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Kɨn ə re m-tɔjɨ rɔm mi wa nɨngə, e tɔjɨ kɨ ndae goto. NGa nɨngə, dəw kɨ nje kɨlə tɔjɨ dɔm tɨ e Bai. E kɨ ɨsɨ əli ta lie əi nə e Luwə ləsi, 55 nə ɨgəri-e al. Mi m-gər-e. Kɨn ə re m-əl m-ə nə m-gər-e al ə, re m-a mi nje ngom tə səi je be tɔ. Nə mi m-gər-e, taa m-təl rɔm go ta tɨ lie tɔ. 56 Kasi Abɨrakam ra rɔnəl ngay mbata ɨndə mene tɨ kadɨ n-a n-oo ndɔ kɨ m-a m-re-n. NGa nɨngə oo ndɔ rem, adɨ rɔe nəl-e ngay.» 57 Lo kɨn tɨ, Jɨpɨ je dəji Jəju əi nə: «Ɨra ɓal kutɨ mi al ɓəy ə kəmi oo Abɨrakam a?» 58 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, kəte no̰ kojɨ Abɨrakam tɨ, “Mi m-ɨsɨ no̰o̰”.» 59 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, kəi mbal kadɨ n-tɨləi Jəju, nə ur dan kosɨ je, ə tḛḛ gɨn kəy tɨ lə Luwə kɔ, aw.

9

Jəju ajɨ nje kəm tɔ kare

1 Lokɨ Jəju ɨsɨ ɨndə də nɨngə, oo dəw kɨ kəme tɔ lo koje tɨ nu ɨsɨ. 2 *NJé ndo je lie dəji-e əi nə: «NJe ndo dɨje, dɨngəm kɨ kəme tɔ lo koje tɨ nu kɨn, kəme tɔ ɔjɨ-n dɔ majal lie e wa ə se, ɔjɨ-n dɔ majal lə njé koje je ə✡?» 3 Ə Jəju əl-de ə nə: «E ta lə majal lie al nɨm, e ta lə majal lə njé koje je al nɨm, nə kəme tɔ be mba kadɨ Luwə ɔjɨ-n tɔgɨne taga kadɨ dɨje gəri. 4 Dɔkagɨlo kɨ kadɨ to ɓəy, sɔbɨ kadɨ jɨ rai kɨlə lə dəw kɨ nje kɨlə-m, tadɔ lo a ndul ɓa, lo kadɨ dəw a ra kɨlə goto. 5 Təkɨ mi-n dɔnangɨ tɨ ne ɓəy, mi kunjɨ kɨ dɔnangɨ tɨ.» 6 Lokɨ Jəju əl ta je kɨn be ɓa, go tɨ, tɨbɨ man tane nangɨ, lɔy-n nangɨ, ɔr gɨdɨ kəm nje kəm tɔ tɨ ka kɨn. 7 Nɨngə, əl nje kəm tɔ ə nə: «Aw ɨtogɨ kəmi lo ndogɨ man tɨ kɨ Sɨlowe✡.» «Sɨlowe» kɔr me nə «nje kaw kɨlə». Be ə, nje kəm tɔ aw togɨ kəmne loe tɨ ka kɨn, ɓa ta təl-e, kəme oo lo majɨ. 8 NJé gədɨ kəy je lie, kɨ njé je kɨ kəte ɨsɨ ooi-e lo kɔy nḛ tɨ, əli əi nə: «Ma, e kam e dəw kɨ nje kɨsɨ nangɨ, kɔy nḛ ka kɨn al a?» 9 Nɨngə njé kɨ na̰ je əli əi nə: «E darɔe e wa.» Ə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Jagɨ e e al, nə e dəw kɨ nje tɨtɨ naa sie.» Nɨngə e wa kɨ dɔne əl ə nə: «E darɔm mi wa.» 10 NGata ə dəji-e ta əi nə: «Re e ḭ wa ə, ra ban be ə kəmi oo lo ə?» 11 Ə əl-de ə nə: «Dɨngəm kɨ tɔe nə Jəju ə lɔy nangɨ ɔr gɨdɨ kəm tɨ, ə əl-m ə nə: “Aw Sɨlowe tɨ ɨtogɨ kəmi”, ə m-aw m-togɨ kəmm, par ə kəmm oo lo majɨ.» 12 Nɨngə dəji-e əi nə: «Dɨngəm kɨn e ra be ə?» Ə əl-de ə nə: «M-gər al.»

Parɨsɨ je dəji ta dɨngəm kɨ kəte kəme tɔ ka kɨn

13 Lo kɨn tɨ, ɔri dɨngəm kɨ kəte kəme tɔ ka kɨn awi sie rɔ *Parɨsɨ je tɨ. 14 Nɨngə, ndɔe tɨ kɨ Jəju lɔy-n nangɨ kɨ man tane ɔr gɨdɨ kəme tɨ adɨ kəme oo lo ka kɨn e ndɔ taa kə̰ə̰. 15 Ə Parɨsɨ je dəji-e ta kɨ ya̰de rangɨ ɓəy se n-ra ban ə n-oo lo wa? Ə əl-de ə nə: «Jəju ɔr nangɨ kɨ lɔy kəmm tɨ, ə m-aw m-togɨ kəmm, ə ngɔsɨne kəmm oo lo.» 16 Lo kɨn tɨ, Parɨsɨ je kɨ madɨ əli əi nə: «Dəw kɨ ra nḛ kɨn e dəw kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ al, tadɔ ɨndə kəmne go ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al.» Nə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Ra ban be ə, dəw kɨ nje ra majal par a aw kɨ tɔgɨ kadɨ ra-n nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl be kɨn ə?» Be ə, ta kɨn re kɨ gangɨ-naa dande tɨ. 17 Nɨngə təli dəji nje kəm tɔ ka kɨn ɓəy əi nə: «NGa ḭ wa kɨ dɔi, ta ri ə əl dɔ dəw tɨ kɨ tḛḛ kəmi adɨ kəmi oo lo kɨn ə?» Ə nje kəm tɔ əl ə nə: «E nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ.» 18 *Jɨpɨ je mbati kadɨ mede təkɨ e dəw kɨ kəte kəme tɔ, ə ngɔsɨne dəw tḛḛ kəme adɨ kəme oo lo. Rai bɨtɨ adi njé koje je rəi. 19 Ə dəji-de ta əi nə: «Dəw kam e ngonsi wa təkɨ rɔjetɨ a? A re e ngonsi wa ə, kəme tɔ lo koje tɨ wa a? A re kəme tɔ lo koje tɨ ə, ra ban be ə ngɔsɨne kəme oo lo ə?» 20 Ə njé koje je əli əi nə: «Jɨ gər majɨ kadɨ e ngonje wa, taa kəme tɔ lo koje tɨ nu tɔ. 21 Nə kɨ ɔjɨ dɔ kəme kɨ ngɔsɨne oo lo, ə se na̰ ə tḛḛ kəme adɨ kəme oo lo wa kɨn ə, jɨ gər nḛ kare me tɨ al. Nɨngə e wa tɔgɨ gangɨ ə nə ɨdəji-e, ə a əl ta kɨ dɔ rɔne tɨ.» 22 NJé koje je əli ta kɨn be mbata ɓəl kɨ ɓəli Jɨpɨ je. Tadɔ Jɨpɨ je dɔɔi ta naa tɨ kadɨ tə dəw kɨ re əl ə nə Jəju e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte ɓa, sɔbɨ tuwe gɨn kəy kaw-naa tɨ ləde kɔ. 23 E mbata kɨn ə, njé koje je əli əi nə: «E wa tɔgɨ gangɨ ə nə, ɨdəji-e.» 24 Ə Parɨsɨ je ɓari dəw kɨ kəte kəme tɔ ka kɨn adi-e re kɨ ko̰ joo, nɨngə əli-e əi nə: «Əl ta kɨ rɔjetɨ, ɔsɨ-n gon Luwə. Jɨ gər kadɨ dɨngəm kɨn e nje ra majal.» 25 Lo kɨn tɨ, dɨngəm kɨ kəte kəme tɔ ka kɨn əl-de ə nə: «E nje ra majɨ, ə se e nje ra majal wa ka m-gər nḛ kare me tɨ al, nḛ kare kɨ m-gər majɨ ən: kəte kəm tɔ, nɨngə ngɔsɨne kəmm oo lo.» 26 Nɨngə təli əli-e əi nə: «E ri ə ra səi ə? Ə ra ban tɔ ə adɨ kəmi oo lo ə?» 27 Lo kɨn tɨ əl-de ə nə: «Ta kɨn m-əl səsi kəte ngata, ə ɨmbati koo ta ləm, ə ra ban ə ɨgei kadɨ m-təl m-əl səsi ɓəy ə? Ɨndɨgi kadɨ ɨtəli njé ndo je lie tɔ a?» 28 Lokɨ əl Parɨsɨ je ta be ɓa, əi je taji-e ə əli-e əi nə: «Ḭ ə ḭ nje ndo lie, nə je, je njé ndo je lə *Mojɨ. 29 Jɨ gər kadɨ Luwə əl ta kɨ Mojɨ, nə dəw ləi kɨn, jɨ gər lo kɨ tḛḛ tɨ al.» 30 Ə dɨngəm ka kɨn əl Parɨsɨ je ə nə: «E nḛ kɨ ətɨ ɓəl ngay kadɨ dəw kɨ səi, ɨgəri lokɨ tḛḛ tɨ al tɔ, ə dəwe ka kɨn taa adɨ kəmm oo lo. 31 Jɨ gəri majɨ kadɨ dɨje kɨ njé ra majal, re əli ta kɨ Luwə ə, Luwə oo dɔ ta ləde al, nə dəw kɨ nje ɓəl Luwə, kɨ nje təl rɔne go ndue tɨ, Luwə oo dɔ ta lie. 32 Kɨ mari nu wa kɨn, ndɔ kare kadɨ j-o nə dəw madɨ ə adɨ kəm dəw kɨ tɔ lo koje tɨ nu oo lo be kɨn, m-o al ɓəy. 33 Kɨn ə re dɨngəm kɨn ḭ rɔ Luwə tɨ al ə, nḛ madɨ kare kɨ asɨ kadɨ ra goto.» 34 Lo kɨn tɨ, əli-e əi nə: «Ḭ dəw kɨ a me majal tɨ lo koji tɨ nu kam ə, ɨge kadɨ ḭ ə ɨndo-je nḛ!» Ɓa tuwəi-e adɨ tḛḛ taga. 35 Jəju oo kadɨ tuwəi-e, ə lokɨ ɨnge, dəje ə nə: «Ḭ adɨ mei *NGon dəw a?» 36 Ə əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, NGon dəw ə e na wa əl-m adɨ tə m-ade mem.» 37 Nɨngə Jəju əl-e ə nə: «Ḭ o-e kɨ kəmi, e darɔe e wa ə ɨsɨ əli ta kɨn.» 38 Be ə, dɨngəm ka kɨn əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, m-adi mem.» Ɓa ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰e tɨ. 39 Jəju əl-e ə nə: «M-re dɔnangɨ tɨ ne mba gangɨ ta, m-re mba kadɨ dɨje kɨ kəmde tɔ, ooi lo, ə kadɨ njé kɨ kəmde oo lo, təli njé kəm tɔ je tɔ.» 40 Lokɨ Parɨsɨ je madɨ kɨ ai kɨ Jəju no̰o̰, ooi dɔ ta kɨ Jəju əl kɨn nɨngə, dəji-e əi nə: «Je ka je njé kəm tɔ je tɔ a?» 41 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Kɨn ə re səi njé kəm tɔ je təkɨ rɔjetɨ ə, re majal ləsi a goto, nə təkɨ j-ɨsɨ-n, ə oi rɔsi kadɨ kəmsi oo lo kɨn ɓa, majal ləsi to lo tone tɨ ba.»

10

Kujɨ ta kɨ dɔ ɓa batɨ je tɨ

1 Jəju əl ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ adɨ m-əl səsi. Kɨn ə re dəw madɨ ur go batɨ je tɨ kɨ ta kəy al, nə ḭ bal kɨ dɔ bɔr kɨ rəbɨ kɨ rangɨ ɓa, dəwe kɨn e nje ɓogɨ, e baw kaya. 2 Nə dəw kɨ ur kəy go batɨ je tɨ kɨ ta kəy, e ə e ɓa batɨ je. 3 NJe ngəm ta kəy batɨ je tḛḛ ta kəy ade, ɓa batɨ je ooi dɔ ndue. Nɨngə ɓar batɨ je ləne kare kare kɨ tɔde, tḛḛ səde taga. 4 Lokɨ tḛḛ kɨ batɨ je ləne pətɨ taga nɨngə, ɔtɨ njɨyə no̰de tɨ, ɓa batɨ je uni goe, tadɔ gəri ndue. 5 Batɨ je a uni go dəw kɨ rangɨ al. Re ooi dəw kɨ rangɨ ɓa, a a̰yḭ-naa sa̰y kɔ kade tɨ, tadɔ gəri ndu dɨje kɨ rangɨ al.» 6 Jəju əl-de kujɨ ta kɨn, nə gəri nḛ kɨ əl-de ta dɔ tɨ kɨn al. 7 Ə təl əl-de ɓəy ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, mi ta kəy batɨ je. 8 Dɨje pətɨ kɨ rəi no̰m tɨ, əi njé ɓogɨ je, kɨ baw kaya je, adɨ batɨ je ooi ta ləde al✡. 9 Mi ta kəy, re dəw ur kəy kɨ rəbɨ kɨ rɔm tɨ ɓa, dəwe a ɨngə kajɨ. A ur kəy nɨm, a tḛḛ nɨm, taa a ɨngə nḛ kusone nɨm tɔ. 10 NJe ɓogɨ re ɓa, re mba ɓogɨ, re mba tɔl nḛ, ə re mba tujɨ nḛ tɔ par. Nə mi, m-re mba kadɨ dɨje ɨngəi kajɨ. Nɨngə kadɨ e kajɨ kɨ to mbar mbar.

11 «Mi ɓa batɨ je kɨ m-ul batɨ je majɨ. Dəw kɨ ul batɨ je majɨ, adɨ rɔne mbata batɨ je ləne. 12 Nə dəw kɨ e nje ngəm batɨ je mba kɨngə la par ɓɨ e ɓade al, lokɨ oo jagɨm ɨsɨ re kɨ dɔ batɨ je ɓa, ɨyə̰ batɨ je ə a̰y, adɨ jagɨm re uwə-de je, sane-de je. 13 NJe ngəm batɨ je mbata kɨngə-n la kɨn a̰y, tadɔ nḛ lie e la par ə ɨsɨ sangɨ, adɨ oo lo kadɨ ɨndə rɔne ko̰ tɨ mbata lə batɨ je al. Mi, mi ɓa batɨ je kɨ m-ɨndə kəmm go batɨ je tɨ majɨ. 14 M-gər batɨ je ləm, ə batɨ je ləm gəri-mi tɔ. 15 Gəri-mi təkɨ Bai gər-m ə mi m-gər-n Bai kɨn be tɔ. Be ə, m-adɨ rɔm mbata batɨ je ləm. 16 M-aw kɨ batɨ je kɨ rangɨ no̰o̰ ɓəy kɨ əi me kəy tɨ ne al. Əi je ka, sɔbɨ kadɨ m-re səde me kəy tɨ tɔ. A ooi ndum ɓa, a təli nḛ kul je kɨ kare ba gɨn ɓade tɨ kɨ kare ba. 17 Bai ndɨgɨ-m, mbata m-ɨlə rɔm kɔ kadɨ tə m-təl m-ɨngə kɨngə kɨ rangɨ. 18 Dəw kɨ a ɨndə tɔgɨ dɔm tɨ kadɨ m-ɨlə rɔm kɔ goto. E mi wa ə m-adɨ kɨ me ndɨgɨ ləm. M-aw kɨ tɔgɨ kadɨ m-adɨ-n nɨm, kadɨ m-taa-n nɨm. E kɨn ə e ndu kɨ m-gər kɨ rɔ Bai tɨ.» 19 Ta lə Jəju kɨn təl re kɨ gangɨ-naa kɨ rangɨ dan *Jɨpɨ je tɨ ɓəy. 20 NGay je dande tɨ əli əi nə: «NDɨl kɨ majal ɨsɨ mee tɨ, dɔe a dana al, ə ra ban ə ɨsɨ oi ta lie ə?» 21 Ə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Dəw kɨ ndɨl kɨ majal ɨsɨ mee tɨ əl ta be al. Dəw kɨ ndɨl kɨ majal ɨsɨ mee tɨ asɨ kadɨ a tḛḛ kəm njé kəm tɔ je al.»

Jɨpɨ je mbati koo mbide tɨ təkɨ Jəju e NGon Luwə

22 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, *Jɨpɨ je ɨsɨ rai nay tɔr ndu dɔ kəy tɨ lə Luwə Jorijaləm tɨ. E dɔkagɨlo kul tɨ. 23 Jəju ɨlə lo aw je təl je gɨn pal tɨ lə *Salomo̰, natɨ kəy tɨ lə Luwə. 24 Jɨpɨ je ɨləi-naa gəi gɨde, nɨngə əli-e əi nə: «Kadɨ ban tɨ ə a əl-je ta kɨ kadɨ meje osɨ nangɨ ə? Kɨn ə re ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte ə, əl-je wangɨ adɨ j-o.» 25 Ə Jəju əl-de ə nə: «Ta kɨn m-əl səsi kəte ngata, nə ɨmbati kadɨ ɨtaai ta ləm. Nḛ je kɨ m-ɨsɨ m-ra-de me tɔ Bai tɨ kɨn mai najɨ dɔm tɨ. 26 Nə səi, ɨmbati kadi-mi mesi. Ɨmbati tadɔ səi dan batɨ je tɨ ləm al. 27 Batɨ je ləm ooi ndum, m-gər-de, nɨngə əi je uni gom tɔ. 28 M-adɨ-de kajɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, ɓɨ tade a tḭ al. Taa dəw kɨ kadɨ ɨndə tɔgɨne taa-n-de jim tɨ ka goto tɔ. 29 Bai kɨ nje kadɨ-m-de aw kɨ tɔgɨ dɔ dɨje tɨ pətɨ, adɨ dəw madɨ kɨ asɨ kadɨ ɨndə tɔgɨ taa-n-de ji Bai tɨ goto. 30 Je kɨ Bai je dɨje kɨ kare ba.» 31 Lo kɨn tɨ, Jɨpɨ je təli kəi mbal ɓəy kadɨ n-tɨləi Jəju n-tɔli-e. 32 Ə Jəju əl-de ə nə: «M-ra nḛ je kɨ majɨ majɨ ngay ta kəmsi tɨ kɨ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ Bai tɨ, nga e kɨ ra ə ɨgei kadɨ ɨtɨləəi-mi kɨ mbal ɨtɔli-mi kɨ mbae ə?» 33 Ə Jɨpɨ je əli-e əi nə: «E mbata nḛ majɨ kɨ ɨra ə jɨ ge kadɨ jɨ tɨləi kɨ mbal jɨ tɔli al, nə e kɨ mbata ta kɨ mal. Tadɔ ḭ kɨ ḭ dəw kare par əl ə nə ḭ Luwə✡.» 34 Jəju əl-de ə nə: «Luwə əl me ndu-kun tɨ ləsi ə nə: “Mi m-əl səsi, səi luwə je”. 35 Dɨje kɨ Luwə əl-de ta ləne ə Luwə ɓar-de luwə je kɨn. Nɨngə ɨgəri majɨ kadɨ dəw asɨ tɔgɨ bujɨ ta lə Luwə al. 36 Mi, e Luwə ə mbətɨ-m, ɨlə-m dɔnangɨ tɨ, ə m-əl-n m-ə nə mi NGon Luwə, nɨngə səi əli əi nə se mi na̰ ə m-əl m-ə nə mi NGon Luwə wa ɓa, mi nje kəl ta kɨ mal dɔ tɔ Luwə tɨ, kɨn e mba ri ə? 37 Kɨn ə re m-ra kɨlə lə Bai al nɨngə tə adi-mi mesi al! 38 A kɨn ə re m-ɨsɨ m-ra kɨlə lə Bai nɨngə, re adi-mi mesi al ka, adi mesi kɨlə je kɨ m-ra-de ka kɨn ndə̰y taa. Adi mesi kadɨ ɨgəri təkɨ Bai ɨsɨ mem tɨ, ə mi m-ɨsɨ me Bai tɨ tɔ.» 39 Lo kɨn tɨ, sangi rəbɨ nja kare ɓəy kadɨ n-uwəi Jəju, nə tḛḛ mbo̰de tɨ aw.

40 Jəju təl aw gɨdɨ ba Jurdḛ tɨ, lo tɨ kɨ kəte Ja̰ ra dɨje batəm tɨ. Jəju aw ɨsɨ loe tɨ kɨn no̰o̰. 41 Dɨje ngay awi rɔe tɨ, nɨngə əli-naa əi nə: «Ja̰ ra nḛ madɨ kare kɨ ətɨ ɓəl al, nə nḛ je pətɨ kɨ əl ɔjɨ-n dɔ dɨngəm kɨn e nḛ je kɨ rɔjetɨ.» 42 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be dɨje ngay adi mede Jəju.

11

Kḭ Lajar lo koy tɨ

1 Dɨngəm kare kɨ nje mo̰y e no̰o̰, tɔe nə Lajar. Ɨsɨ me ɓe tɨ kɨ Bətani kɨ e ngon ɓe lə Mari əi kɨ ngokone Martɨ. 2 E darɔ Mari wa kɨn ə a ɔy yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ nja Ɓaɓe tɨ nɨm, bɔr njae kɨ bɨsɨ dɔne nɨm. NGa nɨngə e ngoko̰e Lajar ə rɔe to-e. 3 NGakonaa je kɨ dəne kɨ joo kɨn ɨləi dəw madɨ ade aw əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, basa madi e mo̰y.» 4 Lokɨ Jəju oo ta kɨn nɨngə əl ə nə: «Mo̰y lə Lajar kɨn a tɔl-e al, nə e mo̰y kɨ re kadɨ tɔjɨ tɔgɨ Luwə, taa kadɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ mi NGon Luwə tɔ.» 5 Jəju ndɨgɨ Martɨ əi kɨ ngoko̰e Mari, taa ndɨgɨ Lajar tɔ. 6 Jəju oo majɨ kadɨ Lajar e mo̰y, nə ɨsɨ lo tɨ kɨ ɨsɨ tɨ kɨn ba ndɔ joo ɓəy. 7 Go tɨ, əl njé ndo je ləne ə nə: «Adɨ jɨ təli j-awi Jude tɨ gogɨ.» 8 Ə *NJé ndo je lie əli-e əi nə: «NJe ndo dɨje, ndɔ ngay al ne ɓəy ə *Jɨpɨ je sangi kadɨ n-tɨləi-ni kɨ mbal n-tɔli-ni ka kɨn ə, ɨge kadɨ ɨtəl aw Jude tɨ ɓəy a?» 9 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «NGan kadɨ e dɔgɨ gɨde joo me kadɨ tɨ kɨ kare. Nɨngə kɨn ə re dəw njɨyə kada ə a osɨ al, tadɔ oo lo majɨ. 10 A re njɨyə kondɔ ə a osɨ, tadɔ oo lo majɨ al.» 11 Go ta tɨ kɨn, Jəju ɨlə ta kɨ rangɨ dɔ tɨ ə nə: «Madɨje Lajar to ɓi, nɨngə m-a m-aw kadɨ m-ndəl-e.» 12 Ə njé ndo je əli-e əi nə: «Ɓaɓe, re e ɓi ə to ə a ndəl ɓəy.» 13 Jəju əl ta lə koy Lajar, nə njé ndo je ooi təkɨ e ta lə ɓi kɨ kare. 14 Ə Jəju əl-de ay njay ə nə: «Lajar oy. 15 NGa nɨngə kɨ ɔjɨ dɔsi, rɔm nəl-m ngay kadɨ m-goto loe tɨ, kadɨ tə səi je adii-mi mesi. Ɓa kɨ ne kɨn, adɨ j-awi dɔe tɨ.» 16 Ə Tomasɨ kɨ ɨsɨ ɓari-e «NDɨngə» əl ndəgɨ njé ndo je ə nə: «J-əi ka adɨ j-awi sie tə j-oyi sie.»

Jəju e nje kadɨ dɨje təli ɨsi kɨ dɔde taa

17 Lokɨ Jəju re tḛḛ Bətani tɨ, oo kadɨ dɨbi Lajar ra ndɔ sɔ ngata. 18 Bətani e ɓasi kɨ Jorijaləm, asɨ kulə mətər mɨtə be par, 19 adɨ *Jɨpɨ je ngay rəi rɔ Martɨ tɨ əi kɨ Mari kadɨ sɔli mede ɔjɨ-n dɔ koy lə ngoko̰de. 20 Lokɨ Martɨ oo kadɨ Jəju a re no̰o̰, ḭ aw tɨlə kəme, nɨngə Mari taa ɨsɨ ya̰ne nangɨ me kəy tɨ. 21 Martɨ kɨ aw tɨlə kəm Jəju, əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, kɨn ə re ḭ səje ne ə re ngokom a oy al. 22 Nə kɨ ne wa kɨn ka m-gər kadɨ nḛ je pətɨ kɨ ɨdəjɨ Luwə ə a adi.» 23 Ə Jəju əl-e ə nə: «NGoko̰i a ḭ lo koy tɨ.» 24 Nɨngə Martɨ ɨle tɨ ə nə: «E kɨ rɔjetɨ, m-gər kadɨ ndɔ kɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ dɔbəy ndɔ tɨ ə, Lajar a ḭ taa lo koy tɨ tɔ✡.» 25 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-e ə nə: «Mi nje kadɨ dɨje ḭḭ taa lo koy tɨ, kɨ nje kadɨ dɨje ɨsi kɨ dɔde taa. Dəw kɨ adɨ-m mene, re oy mɨndɨ ka, a təl ɨsɨ kɨ dɔne taa. 26 NGa nɨngə, dəw kɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa, ə adɨ-m mene ɓa, dəwe kɨn a oy al ratata. M-dəji se oo be wa?» 27 Ɓa Martɨ ɨle tɨ ə nə: «Oyo, Ɓaɓe, m-adi mem təkɨ ḭ ə ḭ Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte, ḭ ə ḭ NGon lə Luwə, ḭ ə ḭ dəw kɨ sɔbɨ kadɨ a re dɔnangɨ tɨ.»

Jəju no̰ mbata koy lə Lajar

28 Go ta tɨ kɨ Martɨ əl kɨn ɓa, ɔtɨ aw ɓar ngokone Mari, əl-e ta nangɨ yɔgɨrɔ be ə nə: «NJe ndo dɨje a no̰o̰, ə ɨsɨ dəji kadɨ aw.» 29 Lokɨ Mari oo ta kɨn taa par ə ḭ taa kalangɨ aw kɨ rɔ Jəju tɨ. 30 Jəju ur me ɓe tɨ al ɓəy, e lo tɨ wa kɨ Martɨ aw ɨnge tɨ kəte ka kɨn ɓəy. 31 *Jɨpɨ je kɨ ɨsi me kəy tɨ kɨ Mari, ɨsɨ sɔli mee, lokɨ ooi-e ḭ taa kalangɨ, tḛḛ taga, ooi ə nə ɨsɨ aw kɨ dɔ ɓadɨ tɨ kadɨ no̰ wa, adɨ ḭḭ taai goe tɨ. 32 Lokɨ Mari aw tḛḛ lo tɨ kɨ Jəju a tɨ, ə oo Jəju ɓa, osɨ nangɨ njae tɨ, nɨngə əl-e ə nə: «Ɓaɓe, kɨn ə re ḭ səje ne ə re ngokom a oy al.» 33 Lokɨ Jəju oo kadɨ Mari ɨsɨ no̰, taa Jɨpɨ je kɨ ḭḭ goe tɨ ka ɨsɨ no̰i tɔ ɓa, mee ur made, taa ndɨle ɨsɨ nangɨ al tɔ. 34 Ə dəjɨ-de ə nə: «Ɨləi-e ra be ə?» Ɓa əli-e əi nə: «Ɓaɓe, ɨre ə a o.» 35 Lo kɨn tɨ, Jəju no̰. 36 Ə Jɨpɨ je əli əi nə: «Oi tɔjɨ kɨ tɔjɨ ndɨgɨ kɨ ndɨge kɨn.» 37 Nə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Tḛḛ kəm nje kəm tɔ, nga ra ban ə asɨ kadɨ ɔgɨ Lajar koy al tɔy?»

Jəju adɨ Lajar ḭ lo koy tɨ

38 Lo kɨn tɨ, me Jəju təl ur made kur kɨ rangɨ ɓəy, adɨ ɔtɨ aw kɨ dɔ ɓadɨ tɨ. Nɨngə e bole mbal ə ɨndəi mbal made utii tae. 39 Jəju əl-de ə nə: «Ɔri mbal kɨn kɔ», nə Martɨ kɨ konan nje goto əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, ra ndɔ sɔ ngata, adɨ a ətɨ.» 40 Ə Jəju əl-e ə nə: «M-əli m-ə nə ri ə? M-əli m-ə nə re adɨ mei ə a o tɔgɨ Luwə.» 41 Lo kɨn tɨ, ɔri mbal kɔ, ə Jəju un kəmne kɨ taa nɨngə əl ə nə: «Bai, m-ra-i oyo təkɨ o dɔ ndum. 42 M-gər kadɨ ta je kɨ m-ɨsɨ m-əl səi kɨn o dɔ ndum dɔrɔ, nə m-əl ta kɨn be mbata kosɨ dɨje kɨ gəi gɨdɨm kɨn, kadɨ adi-mi mede təkɨ e ḭ ə ɨlə-m.» 43 Go ta tɨ kɨn ɓa, Jəju un ndune kɨ taa əl ta kɨ tɔgɨne ə nə: «Lajar, ɨtḛḛ taga!» 44 Nɨngə nje goto Lajar ɨndə lo tḛḛ taga. Jie je kɨ njae je e kɨ ragɨ kɨ ta kɨbɨ, taa ta kəme e kɨ dole kɨ kɨbɨ tɔ. Ə Jəju əl-de ə nə: «Ɨtuti-e, ə ɨyə̰i-e adɨ aw.»

Dɨje dɔɔi ta naa tɨ kadɨ n-tɔli Jəju

(Mt 26.1-5; Mk 14.1-2; Lk 22.1-2)

45 *Jɨpɨ je ngay kɨ awi rɔ Mari tɨ, ə ooi nḛ kɨ Jəju ra, adi mede Jəju. 46 Nə njé kɨ na̰ je awi ɨngəi *Parɨsɨ je, əli-de nḛ kɨ Jəju ra. 47 Lo kɨn tɨ, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ Parɨsɨ je, ɔsi dɔ njé gangɨ ta je lə Jɨpɨ je naa tɨ, nɨngə dəji-naa əi nə: «E ri dana ə kadɨ jɨ rai ə? Dɨngəm kɨn ra nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl ngay! 48 Kɨn ə re j-ɨyə̰i-e j-adɨ ra nḛ je ləne kɨn kɨ no̰ne tɨ ə, dɨje pətɨ a adi-e mede, nɨngə dɨje kɨ Rom tɨ a rəi kadɨ tuji kəy lə Luwə, taa a tuji gɨn ɓe ləje tɔ!» 49 Ə Kayɨpɨ kɨ e kɨ kare dan njé kun dɔ Jɨpɨ je tɨ, kɨ ɓale tɨ no̰o̰ e kɨ bo dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ, un ta əl-de ə nə: «Ɨgəri nḛ kare me nḛ tɨ kɨ ɨsɨ ra nḛ kɨn al! 50 Ɨməri ta majɨ oi! E sotɨ ngay mbata tɨ ləsi kadɨ ba kal dəw kare oy mbata lə gɨn dɨje kosɨ, ə gɨn ɓe kɨ tae ba ɨngə tujɨ al.» 51 NGa nɨngə e ta kɨ Kayɨpɨ wa ɓa əl kɨ dɔne al, nə təkɨ ɓale tɨ no̰o̰ e kɨ bo dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ, Luwə ɨndə ta tae tɨ adɨ ɨlə mbḛe kəte təkɨ sɔbɨ kadɨ Jəju a oy mbata lə gɨn ɓe lə Jɨpɨ je. 52 Nɨngə a oy mbata lə gɨn ɓe lə Jɨpɨ je par al, nə a oy mba kadɨ kaw-n ngan lə Luwə kɨ sanəi-naa kɨ lo je dangɨ dangɨ kɨn kadɨ təli gɨn dɨje kɨ kare ba. 53 Ḭ dɔ ndɔe tɨ no̰o̰ kɨn, njé kun dɔ Jɨpɨ je uni ndude kadɨ n-tɔli Jəju. 54 E be ə, Jəju ɨndə ngangɨ njɨyə taga ta kəm Jɨpɨ je tɨ. Ɔr rɔne aw ɓasi kadɨ dɨlə lo tɨ, me ngon ɓe tɨ kɨ ɓari-e Epɨrayɨm. Aw ɨsɨ tɨ no̰o̰ kɨ njé ndo je ləne.

55 Dɔkagɨlo ra nay lə Jɨpɨ je kɨ ɓari-e Pakɨ e ɓasi, adɨ dɨje ngay awi Jorijaləm tɨ kəte no̰ tɨ kadɨ tə rai nḛ je kɨ go kuje tɨ ləde əi Jɨpɨ je kadɨ Luwə oo-n-de tə dɨje kɨ kanjɨ majal. 56 Dɨje ka kɨn əi gɨn kəy tɨ lə Luwə, nɨngə ɨsɨ sangi Jəju, ə dəji-naa ta dande tɨ əi nə: «Mər ta ləsi e ri ə? Kadɨ a re lo ra nay tɨ al a?» 57 Nḛ kare ɓa, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ Parɨsɨ je adi ndu kadɨ re dəw madɨ oo lo kɨ Jəju e tɨ ɓa, kadɨ əl-de adɨ n-awi n-uwəi-e.

12

Mari ɓukɨ yɨbɨ kɨ ətɨ majɨ nja Jəju tɨ

(Mt 26.6-13; Mk 14.3-9; Lk 7.36-50)

1 NDɔ mehḛ kəte no̰ ra nay Pakɨ tɨ, Jəju aw Bətani tɨ kɨ Lajar ɨsɨ tɨ. Lajar kɨ ndɔ kɨ ade ḭ taa lo koy tɨ. 2 Lo kɨn tɨ no̰o̰, rai nḛ kuso kɨ tɔ Jəju. Martɨ ə e nje kadɨ-de nḛ kuso, nɨngə Lajar e kɨ kare dan njé kɨsɨ ta nḛ kuso tɨ kɨ Jəju. 3 Mari un yɨbɨ kɨ rai kɨ man kagɨ kɨ ɓari-e nar, a rosɨ ngon ku be, ɓukɨ nja Jəju tɨ, nɨngə go tɨ, bɔr njae kɨ bɨsɨ dɔne. E yɨbɨ nar dɔrɔe kɨ gate e ngay. Ba̰yḛ taa me kəy. 4 Lo kɨn tɨ, Judasɨ Isɨkarɨyotɨ kɨ e kɨ kare dan njé ndo je tɨ lə Jəju, e kɨ a un dɔ Jəju, əl ə nə: 5 «MBa ri ə e kɨ gatɨ kɨ yɨbɨ kɨn, taa-n la kɨ lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ ɓu mɨtə be ka e kɨ ra-n kɨ njé ndoo je al ə?» 6 Judasɨ əl ta kɨn be mba to ɓa ta lə njé ndoo je to rɔe al, nə mbata e nje ɓogɨ. E ə ɓɔl la e jie tɨ, adɨ ɨsɨ ɓogɨ la kɨ ɨsɨ ɓuki me tɨ ndə̰y ndə̰y. 7 Nə Jəju əl ə nə: «Ɨyə̰i Mari jəke! Ra nḛ kɨn be ngɨnə-n ndɔ kɨ kadɨ darɔm a aw-n ɓada. 8 NJé ndoo je kam, ɨsi səsi ne kɨ ndɔ je pətɨ, nə mi m-a m-ɨsɨ səsi kɨ no̰ tɨ al.»

Dɨje dɔɔi ta naa tɨ kadɨ n-tɔli Lajar

9 Kosɨ *Jɨpɨ je ngay ooi kadɨ Jəju e Bətani tɨ, adɨ rəi. Nɨngə rəi mbata lə Jəju par al, nə rəi mba koo Lajar kɨ Jəju ade ḭ taa lo koy tɨ ka kɨn tɔ. 10 E be ə, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je uni ndude kadɨ n-tɔli Lajar kɔ, 11 mbata e ta lie ə ra adɨ Jɨpɨ je ngay ɨyə̰i-de ə adi mede Jəju.

Jəju ur me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm kɨ kɔsɨ-gon

(Mt 21.1-11; Mk 11.1-11; Lk 19.28-40)

12 Lo ti go tɨ, kosɨ dɨje kɨ ngay kɨ rəi Jorijaləm, ooi kadɨ Jəju ɨsɨ re Jorijaləm, 13 ə ɔyi baji tan je, ə tḛḛi taga gɨdɨ ɓe tɨ, awi tɨlə kəme. Nɨngə lo kɨn tɨ, uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ! Nɨngə kadɨ Luwə ɨndə jine dɔ dəw tɨ kɨ re kɨ tɔ Ɓaɓe, kadɨ Luwə ɨndə jine dɔ ngar tɨ lə *Isɨrayəl je!» 14 Jəju ɨngə ngon koro, nɨngə al ɨsɨ dɔe tɨ təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə:

15 «Ɨɓəl al, ɓe bo *Sɨyo̰!

Ɨgo̰ lo o, ngar ləi ɨsɨ re,

Ɨsɨ dɔ ngon koro tɨ.✡»

16 Dɔsa̰y ba, njé ndo je lie gəri me nḛ je kɨ ɨsɨ rai kɨn al, nə lokɨ dɨje ɨsɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Jəju tɨ ngata ɓa kadɨ mede ole dɔ tɨ təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta lie kadɨ nḛ kɨn a ra nḛ dɔe tɨ be. Nɨngə e nḛe ka ə ɨsɨ ra nḛ dɔe tɨ kɨn.

17 Dɨje ngay kɨ ndɔ kɨ əi sie naa tɨ lokɨ ndəl Lajar ade tḛḛ ɓada, dan njé koy je tɨ, mai najɨ lie. 18 Nɨngə e najɨ kɨ ma ləde kɨn ə ra adɨ kosɨ dɨje awi tɨləi kəme, tadɔ ooi kadɨ ra nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay kɨn. 19 Lo kɨn tɨ, *Parɨsɨ je əli-naa dande tɨ əi nə: «Oi to kɨ taga ta kəmsi tɨ ne kadɨ asi ra nḛ madɨ al; dɨje pətɨ ɓuki-naa kɨ goe tɨ!»

Gɨrəkɨ je sangi kadɨ n-ooi Jəju

20 Gɨrəkɨ je madɨ əi dan dɨje tɨ kɨ rəi Jorijaləm lo ra nay tɨ kadɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ. 21 Gɨrəkɨ je ka kɨn rəi ɓasi rɔ Pɨlɨpɨ tɨ kɨ e dəw kɨ ngon ɓe tɨ kɨ Bətɨsayda kɨ Galile tɨ, dəji-e əi nə: «Jɨ ndɨgɨ kadɨ j-o Jəju.» 22 Ə Pɨlɨpɨ aw əl Andɨre, nga ə ɨndəi rɔde naa tɨ joo pu awi əli Jəju. 23 Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Kɨ ne kɨn ɓa, ndɔ asɨ kadɨ Luwə tɔjɨ tɔgɨm mi *NGon dəw kɨ taga ngata. 24 Nɨngə kɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ka̰ ko kɨ kare kɨ osɨ nangɨ kɨn re oy al ə, a to kɨ karne ba par, a re oy tɔ ɓa, a tḛḛ kɨ ka̰ ko je kɨ rangɨ ngay. 25 Dəw kɨ ndɨgɨ koo majɨ rɔne, a tḭ tae, nə dəw kɨ ɨyə̰ ta koo majɨ rɔne dɔnangɨ tɨ ne, a ngəm rɔne kadɨ kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 26 Kɨn ə re dəw madɨ ge ra kɨlə ɓəə ləm ɓa, sɔbɨ kadɨ un gom, nga nɨngə nje kɨlə ɓəə ləm kɨn a e səm lo tɨ kɨ m-a m-ḭ tɨ. Dəw kɨ nje ra kɨlə ɓəə ləm, Bai Luwə a ɔsɨ gone.»

Jəju əl ta kɨ dɔ koyne tɨ

27 Jəju əl ə nə: «Kɨ ne kɨn, ndɨlm ɨsɨ nangɨ al, ə se ta ri ə kadɨ m-əl wa? Kadɨ m-əl m-ə nə: “Bai, ajɨ-m ta dɔ kadɨ tɨ kɨ nga̰ kɨ a re dɔm tɨ kɨn a?” NGa e mbata dɔ kadɨ wa kɨn ə m-re bɨtɨ m-tḛḛ-n ne kɨn. 28 Bai, ɨtɔjɨ adɨ dɨje gəri tɔɓa ləi.» Nɨngə ndu dəw ɓa ḭ kɨ dɔra̰ tɨ ə nə: «M-adɨ dɨje gəri tɔ ɓa ləm ngata, nə m-a m-adɨ-de gəri ɓəy.» 29 Kosɨ dɨje kɨ ai loe tɨ no̰o̰ ə ooi ndu ta kɨn kɨ mbide əli əi nə: «E ndi ə ndangɨ nḛ.» Nɨngə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «Malayka kare ə əl-e ta.» 30 Ə Jəju əl-de ə nə: «NDu ta kɨ ɓa ə oi kɨn tḛḛ mbata ləm mi al, nə tḛḛ kɨ mbata ləsi səi je. 31 Kɨ ne kɨn, e dɔkagɨlo kɨ kadɨ Luwə a gangɨ-n ta dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne ngata, e dɔkagɨlo kɨ kadɨ Luwə a uwə-n nje majal kɨ ɨsɨ ɨndə tɔgɨne dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ɨle gɨdɨ lo tɨ kɔ ngata. 32 NGa nɨngə mi, ndɔ kɨ dɨje a ɓəi-mi taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn ɓa, m-a m-ndɔr dɨje pətɨ kɨ rɔm tɨ.» 33 Me ta tɨ kɨn, Jəju tɔjɨ kadɨ gəri se go rəbɨ kɨ ban ə a oy-n wa?. 34 Ə kosɨ je əli-e əi nə: «J-ɨngə me makɨtɨbɨ ndu-kun je tɨ ləje təkɨ Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte, a ɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ne tɨ ɓɨ a oy al✡, nga ra ban be ə ḭ əl ə nə: “Sɔbɨ kadɨ a ɓəi NGon dəw taa dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ə?” Ə NGon dəw ə wa kɨn e na̰ dana ə?» 35 Ɓa Jəju əl-de ə nə: «Kunjɨ e dansi tɨ ne dɔkagɨlo ndə̰y ɓəy. Nɨngə kadɨ ɨnjɨyəi kɨ no̰si tɨ lokɨ kunjɨ ɨsɨ unjɨ dɔsi tɨ kɨn, kadɨ tə tɨl ɨngə səsi dɔ rəbɨ tɨ al. Tadɔ dəw kɨ njɨyə me tɨl tɨ, gər lo kɨ ɨsɨ aw tɨ al. 36 Dɔkagɨlo kɨ kunjɨ e səsi kɨn ɓa, adi mesi kunjɨ, kadɨ tə ɨtəli dɨje kɨ me kunjɨ tɨ.» Lokɨ Jəju əl-de ta be nɨngə, ɔtɨ aw ɓɔyɔ rɔne sa̰y ta kəmde tɨ.

Jɨpɨ je mbati kadɨ mede Jəju

37 Jəju ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl ta kəm *Jɨpɨ je tɨ ka, mbati kadi-e mede. 38 E kɨn tɔjɨ ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl ə nə:

«Ɓaɓe, na̰ ə taa ta kɨ tḛḛ taje tɨ osɨ mbide tɨ kɨn ə?

E na̰ je ə Ɓaɓe tɔjɨ-de tɔgɨne ə✡?»

39 Nɨngə darɔ Ejay ə wa təl a no̰o̰ ɔr gɨn nḛ kɨ asii kadɨ mede al ə nə:

40 «Luwə tɔ kəmde,

Kadɨ tə ooi lo al,

Adɨ mede nga̰ ngororo,

Kadɨ tə gəri nḛ madɨ kare al,

Kadɨ tə təli kəmde rɔ Luwə tɨ al,

Nə tə Luwə ḭ ajɨ-de.✡»

41 Ejay əl ta kɨn be mbata kunjɨ Jəju kɨ oo kəte nu ə əl-n ta dɔe tɨ.

42 Nḛ kare ɓa, dan njé kun dɔ Jɨpɨ je tɨ wa kɨn, ngay je adi mede Jəju, nə mbati kəli kɨ taga mbata lə *Parɨsɨ je kɨ kadɨ a tuwəi-de kɔ gɨn kəy kaw-naa tɨ ləde əi Jɨpɨ je✡. 43 Oi majɨ ngay kadɨ dɨje ə pɨti-de ə e sotɨ ɨtə kadɨ Luwə ə pɨtɨ-de.

Ta kɨ ta Jəju tɨ ə a gangɨ ta

44 Jəju əl ta kɨ ndune kɨ boy ə nə: «Dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, e mi ə adɨ-m mene al, nə e nje kɨlə-m ə ade mene; 45 nɨngə dəw kɨ oo-m ə, oo nje kɨlə-m tɔ. 46 Mi, mi kunjɨ, ə m-re dɔnangɨ tɨ ne mba kadɨ dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, dəwe njɨyə me tɨl tɨ al. 47 Kɨn ə re ta ləm osɨ mbi dəw tɨ, ə dəwe ra-n kɨlə al ə, e mi ɓa m-gangɨ ta dɔe tɨ al, tadɔ m-re dɔnangɨ tɨ ne kadɨ m-ajɨ dɨje ɓɨ kadɨ m-gangɨ ta dɔde tɨ al. 48 Dəw kɨ mbatɨ-m nɨm, taa ta ləm al nɨm ə, aw kɨ nje gangɨ ta dɔne tɨ ngata. Tadɔ e nḛ je kɨ m-ndo dɨje wa kɨn ə, a gangɨ ta dɔe tɨ dɔbəy ndɔ tɨ. 49 Təkɨ rɔjetɨ, m-əl ta kɨ dɔ rɔm al, nə e Bai kɨ nje kɨlə-m ə adɨ-m ndu je kɨ kadɨ m-əl nɨm, m-ndo nɨm. 50 NGa nɨngə, m-gər kadɨ ndu kɨ Luwə adɨ kɨn ə, e nje re kɨ kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. Ta je kɨ m-əl, m-əl-de təkɨ Bai əl-m.»

13

Jəju togɨ nja njé ndo je ləne

1 Kəte no̰ ra nay Pakɨ tɨ, Jəju gər kadɨ ndɔ re nga kadɨ tə ɨyə̰ dɔnangɨ ə aw rɔ Bawne tɨ. Jəju kɨ ndɨgɨ njé kɨ ya̰ne je kɨ dɔnangɨ tɨ ne mari nu, ndɨgɨ-de bɨtɨ kadɨ tɔl tae. 2 Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɨsi ta nḛ kuso tɨ lo sɔlɔ. Nɨngə dɔkagɨloe tɨ kɨn, su ɨndə ta ga kulə Jəju ji njé ba̰ je tɨ me Judasɨ tɨ kɨ ngon lə Sɨmo̰ Isɨkarɨyotɨ ngata. 3 Jəju wa kɨ dɔne gər kadɨ Bawne Luwə ɨlə nḛ je pətɨ jine tɨ, nɨngə gər təkɨ n-ḭ rɔe tɨ ə n-re, adɨ n-a n-təl n-aw rɔe tɨ gogɨ. 4 Jəju ḭ taa ta nḛ kuso tɨ, ɔr kɨbɨ ləne kɨ ɨlə dɔ made tɨ, ɓa un ta kɨbɨ dɔɔ-n ɓədɨne. 5 Go tɨ, mbəl man me nḛ tɨ, ɓa ɨlə rɔne togɨ nja njé ndo je ləne, ə bɔr njade kɨ ta kɨbɨ kɨ kəte dɔɔ-n ɓədɨne ka kɨn. 6 Lokɨ Jəju re tḛḛ dɔ Sɨmo̰ Pɨyər tɨ ɓa, Sɨmo̰ Pɨyər əl-e ə nə: «Ɓaɓe, ḭ ə kadɨ ɨtogɨ njam a?» 7 Ə Jəju əl-e ə nə: «Nḛ kɨ m-ɨsɨ m-ra kɨn, ta ji naa tɨ ne ɨgər al, nə a gər mee kɨ ɓəy tɨ.» 8 Be ka Pɨyər əl Jəju ə nə: «Jagɨ, ḭ a togɨ njam al.» Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Kɨn ə re m-togɨ njay al ɓa, nḛ madɨ kɨ ɓəw-je naa tɨ səi goto.» 9 Nɨngə Pɨyər əl ə nə: «Ɓaɓe, re e be ɓa, ɨtogɨ njam par al, nə kadɨ ɨtogɨ jim je, kɨ dɔm je tɔ.» 10 Ə Jəju əl-e ə nə: «Dəw kɨ ndogɨ man, aw kɨ ndoo togɨ njane par, ɓɨ rɔe je pətɨ al, tadɔ ndəgɨ rɔe je ay njay. NGa nɨngə səi je, rɔsi ay njay, nə e dɨje pətɨ ɓa rɔde ay, al ɓəy tɔ.» 11 Lo kɨn tɨ, Jəju gər dəw kɨ a ule ji njé ba̰ je tɨ, ə əl-n ə nə: «E səi pətɨ ɓa rɔsi ay, al.» 12 Lokɨ Jəju togɨ njade gɨne gangɨ nɨngə, un kɨbɨ ləne ɨlə rɔne tɨ, ə təl aw ɨsɨ ta nḛ kuso tɨ gogɨ, ɓa əl-de ə nə: «Ɨgəri me nḛ kɨ m-ra səsi kɨn a? 13 Ɨsɨ ɓari-mi NJe ndo dɨje je, Ɓaɓe je, nɨngə e go rəbe tɨ, tadɔ e mi ə wa. 14 NGa nɨngə re mi kɨ mi NJe ndo dɨje je, mi Ɓaɓe je ə m-togɨ njasi nɨngə, səi ka sɔbɨ kadɨ ɨtogi njanaa kɨ yo je kɨ ne je tɔ. 15 E nḛ ə m-ɔjɨ səsi, kadɨ səi ka ɨndaji, ɨrai təkɨ m-ra səsi kɨn be tɔ. 16 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, ɓəə ɨtə ɓane al, taa ngon nje kaw kɨlə ɨtə nje kɨle al tɔ. 17 Təkɨ ɨgəri ngata kɨn ə, ɨrai kɨle ə, rɔsi a nəl səsi ngay. 18 E səi pətɨ ɓa m-ɨsɨ m-əl ta ləsi al; m-gər dɨje kɨ m-mbətɨ-de. NGa nɨngə, sɔbɨ kadɨ ta kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl kɨn ra nḛ. Makɨtɨbɨ əl ə nə: “Dəw kɨ ɨsɨ uso səm nḛ, tu gajɨne ɔsɨ-m✡.” 19 M-əl səsi ta kɨn ɓasɨne, kadɨ tə ndɔ kɨ nḛe a ra nḛ ɓa, ɨgəri təkɨ “Mi NJe kɨsɨ no̰o̰.” 20 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kɨ uwə dəw kɨ m-ɨle kɨ rɔne tɨ, uwə-m kɨ rɔne tɨ, ə dəw kɨ uwə-m kɨ rɔne tɨ, uwə nje kɨlə-m kɨ rɔne tɨ tɔ.»

Jəju əl təkɨ Judasɨ a un dɔne

(Mt 26.21-25; Mk 14.18-21; Lk 22.21-23)

21 Go ta je tɨ kɨn, ndɨl Jəju ɨsɨ nangɨ al, adɨ ta tḛḛ tae tɨ kɨ taga ə nə: «Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kare dansi tɨ ne a ɨlə-m ji dɨje tɨ.» 22 Lo kɨn tɨ, njé ndo je lie go̰i kəm-naa, nɨngə dəji-naa se na̰ dana ə ɨsɨ əl ta lie wa. 23 Kɨ kare dan njé ndo je tɨ, kɨ e dəw kɨ Jəju ndɨge, ɨsɨ kadɨ Jəju tɨ ɓasi. 24 Ə Sɨmo̰ Pɨyər ra nḛ yɔgɨrɔ nangɨ əl-e-n kadɨ dəjɨ Jəju se ɨsɨ əl ta lə na̰ dana wa. 25 NJe ndo ka kɨn ɔy kɨ dɔ Jəju tɨ, nɨngə dəje ə nə: «Ɓaɓe, dəwe e na̰ ə?» 26 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «E dəw kɨ m-a m-ade mapa kɨ m-gangɨ, m-ɨlə me ta̰y tɨ kɨn.» Nɨngə Jəju gangɨ mapa ɨlə me ta̰y tɨ, adɨ Judasɨ kɨ ngon lə Sɨmo̰ Isɨkarɨyotɨ. 27 Lokɨ Judasɨ taa mapa ka kɨn taa par ə, *Sata̰ ur mee tɨ. Ə Jəju əl-e ə nə: «Nḛ kɨ to mei tɨ kadɨ ɨra ka kɨn, ɨra law!» 28 Dan dɨje tɨ kɨ ɨsi sie ta nḛ kuso tɨ kɨn, dəw kɨ kadɨ gər se mba ri ə əl-e ta kɨn be wa goto. 29 Tə ka kɨ Judasɨ e-n nje kotɨ ɓɔl la ka kɨn, ngay je ooi təkɨ Jəju dəje kadɨ aw ndogɨ nḛ kɨ kadɨ n-rai nay Pakɨ, ə se kadɨ aw adɨ nḛ madɨ njé ndoo je wa be. 30 Judasɨ taa mapa kɨ Jəju ade ka kɨn taa par ə tḛḛ taga. Dɔ kade tɨ kɨn, lo ndul ngata. 31 Lokɨ Judasɨ tḛḛ ɓa, Jəju əl ə nə: «Kɨ ɓasɨne kɨn, dɨje ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ mi *NGon dəw, nɨngə mi NGon dəw m-ra m-adɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ tɔ. 32 Kɨn ə re m-ra m-adɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ ɓa, Luwə wa kɨ dɔne a adɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ mi NGon dəw tɔ. NGa nɨngə e nḛ kɨ a ra nḛ ɓasɨne. 33 NGanm je, mi səsi ne, naa tɨ dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be par. A sangi-mi, nɨngə təkɨ m-əl-n *Jɨpɨ je, m-əl səsi ɓone tɔ təkɨ: “Lo kɨ m-a m-aw tɨ, a asi kadɨ awi tɨ al.” 34 M-adɨ səsi ndu-kun kɨ sɨgɨ kɨ e ta kadɨ ɨndɨgi-naa dansi tɨ kɨ yo je kɨ ne je. Majɨ kadɨ ɨndɨgi-naa dansi tɨ kɨ yo je kɨ ne je təkɨ mi m-ndɨgɨ-n səsi kɨn be tɔ. 35 Kɨn ə re ɨndɨgi-naa dansi tɨ kɨ yo je kɨ ne je ɓa, dɨje pətɨ a gəri təkɨ səi njé ndo je ləm.»

Jəju əl təkɨ Pɨyər a najɨ ta gər-ne

(Mt 26.33-35; Mk 14.29-31; Lk 22.31-34)

36 Sɨmo̰ Pɨyər dəjɨ Jəju ə nə: «Ɓaɓe, a aw ra ə?» Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Lo kɨ m-a m-aw tɨ, a asɨ kadɨ un gom kɨ ɓasɨne kɨn al, nə a un gom kɨ ɓəy tɨ.» 37 Ɓa Pɨyər dəjɨ Jəju ə nə: «Ɓaɓe, mba ri ə m-a m-asɨ kadɨ m-un goi kɨ ɓasɨne kɨn al ə? Mi ɓasi ngay kadɨ m-ɨlə rɔm kɔ mbata ləi!» 38 Lo kɨn tɨ, Jəju ɨlə Pɨyər tɨ ə nə: «Adɨ ḭ ɓasi ngay kadɨ ɨlə rɔi kɔ mbata ləm wa ta? Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli, kunə kɨnjə no̰ al ɓəy ə, a najɨ ta nja mɨtə ə nə ɨgər-m al.»

14

Jəju e rəbɨ kɨ kaw kɨ rɔ Luwə tɨ

1 Jəju əl njé ndo je ləne ə nə: «Sɔbɨ kadɨ mesi ɓəl al, adi mesi Luwə, ə adi-mi mesi tɔ. 2 Me ɓe tɨ lə Bai, kəy je e ngay no̰o̰. Kɨn ə re e nḛ kɨ rɔjetɨ al ə, re m-a m-əl səsi, tadɔ m-aw kadɨ m-ɨndə dɔ lo dana mbata tɨ ləsi. 3 Lokɨ m-aw, ə m-ɨndə dɔ lo dana gɨne gangɨ nɨngə, m-a m-təl tə m-re kadɨ m-ɔy səsi, m-aw səsi rɔm tɨ, kadɨ tə lo kɨ mi tɨ, səi ka səi tɨ tɔ. 4 Səi, ɨgəri rəbɨ kɨ kaw lo tɨ kɨ m-ɨsɨ m-aw tɨ.» 5 Lo kɨn tɨ, Tomasɨ əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, jɨ gər lo kɨ ɨsɨ aw tɨ al tɔ, ə ra ban be ə j-a jɨ gər rəbɨ kɨ kaw tɨ ə?» 6 Ə Jəju əl-e ə nə: «Mi rəbɨ, mi ta kɨ rɔjetɨ, mi kɨsɨ kɨ dɔ taa. Rəbɨ kɨ rangɨ kɨ kadɨ dəw asɨ kaw-n rɔ Bai Luwə tɨ goto. 7 Re ɨgəri-mi ɓa, a ɨgəri Bai tɔ. NGa nɨngə, təkɨ j-a-n ne wa kɨn, ɨgəri-e nɨm, oi-e nɨm tɔ.» 8 Nɨngə Pɨlɨpɨ əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, ɨtɔjɨ-je Bawje Luwə adɨ j-o-e par ə, e wa kɨn asɨ-je nakɨ.» 9 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Pɨlɨpɨ, e mari nu ba ə m-a səsi ne kɨn ka ɨgər-m al ɓəy a? Dəw kɨ oo-m ɓa, oo Bai Luwə tɔ. Ra ban be ə əl ə nə: “Ɨtɔjɨ-je Bawje Luwə adɨ j-o-e?” 10 O tə ta kɨ rɔjetɨ al kadɨ mi m-ɨsɨ me Bai tɨ, ə Bai ɨsɨ mem tɨ a? Ta je kɨ m-ɨsɨ m-əl səsi kɨn, e mi wa kɨ dɔm ɓa m-ɨsɨ m-əl al; e Bai kɨ ɨsɨ mem tɨ ə ɨsɨ ra kɨlə je ləne. 11 Adi-mi mesi təkɨ mi m-ɨsɨ me Bai tɨ, ə Bai ɨsɨ mem tɨ tɔ kɨn. A re adi-mi mesi dɔ ta je tɨ kɨ m-ɨsɨ m-əl al ə, kɨlə ra je lə Luwə kɨ oi kɨ kəmsi kɨn yo ə, adii mesi ndə̰y. 12 Təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, dəw kɨ adɨ-m mene ɓa, e ka a ra nḛ je kɨ m-ɨsɨ m-ra-de kɨn tɔ. A ra nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ngay ɓəy, mbata mi m-ɨsɨ m-aw rɔ Bai tɨ. 13 NGa nɨngə, nḛ je pətɨ kɨ ɨdəji me tɔm tɨ ə, m-a m-ra m-adɨ səsi, mba kadɨ mi NGon, m-ra m-adɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔ Bai Luwə tɨ. 14 Kɨn ə re ɨdəji nḛ madɨ me tɔm tɨ ə, m-a m-ra m-adɨ səsi.»

Jəju un ndune kadɨ n-a n-ɨlə kɨ NDɨl Luwə

15 Jəju ɨlə ta kɨ rangɨ dɔ tɨ ɓəy ə nə: «Kɨn ə re ɨndɨgi-mi ə, a təli rɔsi go ndu-kun je tɨ ləm. 16 Nɨngə mi, m-a m-dəjɨ Bai Luwə kadɨ ɨlə kɨ NJe ra səsi kɨ rangɨ, kɨ a ɨsɨ səsi bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 17 E ə e NDɨl kɨ nje ra nḛ kɨ rɔjetɨ, kɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne asi kadɨ taai-e mede tɨ al, tadɔ ooi-e al, taa gəri-e al tɔ, nə səi je, ɨgəri-e, mbata ɨsɨ kadɨsi tɨ ne, taa a ɨsɨ mesi tɨ tɔ. 18 M-a m-ɨyə̰ səsi kɨ karsi tə ngan kal je be al, nə m-a m-təl kadɨ m-re rɔsi tɨ. 19 Nay ngay al kadɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne a ooi-mi al ratata, nə səi je, a oi-mi, tadɔ m-ɨsɨ kɨ dɔm taa, taa səi je ka a ɨsi kɨ dɔsi taa tɔ. 20 NDɔe tɨ kɨn ə, a oi kadɨ mi me Bai tɨ, nɨngə səi, səi mem tɨ, ə mi, mi mesi tɨ tɔ. 21 Dəw kɨ nje ndɨgɨ-m, e dəw kɨ ngəm go ndu-kun je ləm majɨ nɨm, təl rɔne go tɨ nɨm. Bai a ndɨgɨ dəw kɨ nje ndɨgɨ-m, nɨngə mi ka m-a m-ndɨge tɔ, taa m-a m-tɔje rɔm kɨ taga kadɨ gər-m tɔ.» 22 Judɨ (kɨ Judasɨ Isɨkarɨyotɨ al) əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe, ra ban be ə je par ə a tɔjɨ-je rɔi kɨ taga kadɨ jɨ gər-i, ɓɨ a tɔjɨ rɔi kɨ taga kadɨ ndəgɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn gəri-ni al ə?» 23 Jəju ɨle tɨ ə nə: «Dəw kɨ ndɨgɨ-m ə, a ngəm go ta je ləm. Bai a ndɨge, nɨngə je kɨ Bai Luwə joo pu j-a jɨ re rɔe tɨ, j-a j-ɨndə ɓe naa tɨ sie. 24 Dəw kɨ ndɨgɨ-m al, təl rɔne go ta je tɨ ləm al. Ta je kɨ ɨsɨ tḛḛ tam tɨ ə ɨsɨ oi kɨn, e ta je kɨ mi wa m-əl kɨ dɔm al, nə e ta je kɨ ḭ rɔ Bai tɨ kɨ nje kɨlə-m. 25 M-əl səsi ta je kɨn dɔkagɨlo kɨ mi səsi naa tɨ ne ɓəy kɨn. 26 NJe ra səsi, NDɨl kɨ Bai a ɨlə sie adɨ səsi me tɔm tɨ kɨn, a ndo səsi nḛ je pətɨ, taa a ole mesi dɔ nḛ je tɨ pətɨ kɨ m-əl səsi tɔ. 27 M-ɨyə̰ lapɨya m-adɨ səsi, m-adɨ səsi lapɨya. Nɨngə mi m-adɨ səsi təkɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne adii səsi al. Adi mesi osɨ nangɨ, ɨɓəli al. 28 Oi tḛḛ tam tɨ m-əl m-ə nə: “M-a m-aw, ə m-a m-təl m-re rɔsi tɨ”. Nɨngə kɨn ə re ɨndɨgi-mi ə, a ɨrai rɔnəl dɔ kaw tɨ kɨ m-ɨsɨ m-aw rɔ Bai tɨ, tadɔ e, e kɨ bo ɨtə-m. 29 M-əl səsi ta kɨn ɓasɨne, kəte taa kadɨ nḛ je rai nḛ, kadɨ tə lokɨ a rai nḛ ɓa, adii mesi. 30 M-a m-əl səsi ta gogɨ al ngata, tadɔ, nje majal kɨ ɨsɨ ɨndə tɔgɨne dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, re. Nɨngə e aw kɨ tɔgɨ madɨ dɔm tɨ al, 31 nə a ɨngə ta rəbɨ kadɨ ra adɨ dɨje gəri təkɨ m-ndɨgɨ Bai, ə m-ra nḛ je təkɨ Bai dəjɨ-m kadɨ m-ra. ḬḬ taa lo kɨn tɨ adɨ j-awi.»

15

Jəju e kagɨ nju kɨ rɔjetɨ

1 Jəju əl ə nə: «Mi, mi kagɨ nju kɨ rɔjetɨ, nɨngə Bai e ɓa nje ndɔr nju tɔ. 2 Baji nju kɨ ḭ rɔm tɨ, ə andɨ al ə, Bai a tɨge kɔ, nə e kɨ andɨ majɨ ɓa, a tɨgə ngan bajie je kɨ majal kɔ kadɨ andɨ kɨ kəte dɔ made tɨ. 3 Nɨngə səi, nḛ ndo kɨ m-ndo səsi, ra adɨ səi dɨje kɨ ayi njay ngata. 4 Ə re uwəi rɔsi rɔm tɨ nga̰ ɓa, mi m-a m-uwə səsi rɔm tɨ nga̰ tɔ. NGa nɨngə, tə ka kɨ baji kagɨ a asɨ kadɨ andɨ kɨ kanjɨ kagɨ al ka kɨn ə, səi ka a asi kadɨ ɨrai nḛ madɨ kɨ kanjɨ kadɨ uwəi rɔsi rɔm tɨ, al tɔ. 5 Mi kagɨ nju, ə səi bajim je tɔ. Dəw kɨ uwə rɔne rɔm tɨ nga̰, ə mi m-uwe rɔm tɨ tɔ ɓa, a ra nḛ je kɨ majɨ majɨ ngay, tadɔ a asi kadɨ ɨrai nḛ madɨ kɨ majɨ kanjɨm al. 6 Dəw kɨ uwə rɔne nga̰ rɔm tɨ al, a ɨləi-e kɔ gɨdɨ lo tɨ tə baji kagɨ be. Baji kagɨ je kɨ tuti, a kəi-de kadɨ ɓuki-de poro kadɨ o̰i por kɔ. 7 Kɨn ə re uwəi rɔsi rɔm tɨ nga̰, ə ta ləm ɨsɨ mesi tɨ tɔ ɓa, ɨdəji nḛ kɨ ɨndɨgi ə a ɨngəi. 8 Nḛ kɨ a ra kadɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ taga, e ta kadɨ ɨrai kɨlə je kɨ majɨ majɨ, kɨ dɔ-naa tɨ, dɔ-naa tɨ nɨm, kadɨ ɨtɔji təkɨ səi njé ndo je ləm kɨ rɔjetɨ nɨm tɔ. 9 Mi m-ndɨgɨ səsi təkɨ Bai ndɨgɨ-m be tɔ. NGa nɨngə, majɨ kadɨ ai dɔ njasi tɨ, me ndɨgɨ tɨ kɨ m-ndɨgɨ səsi. 10 Kɨn ə re ɨtəli rɔsi go ndu-kun je tɨ ləm ə, a ai dɔ njasi tɨ, me ndɨgɨ tɨ kɨ m-ndɨgɨ səsi, təkɨ m-təl-n rɔm go ndu-kun je tɨ lə Bai Luwə, ə m-a-n dɔ njam tɨ, me ndɨgɨ tɨ kɨ e ndɨgɨ-m kɨn be tɔ.

11 «M-əl səsi ta je kɨn be mba kadɨ rɔnəl kɨ mem tɨ e rɔnəl ləsi tɔ, nɨngə kadɨ rɔnəl ləsi e rɔnəl kɨ asɨ-naa tapɨ. 12 *NDu-kun ləm ə to kɨn: Ɨndɨgi-naa kɨ yo je kɨ ne je dansi tɨ, təkɨ m-ndɨgɨ-n səsi kɨn be tɔ. 13 Kɨn ə re dəw un rɔne ɨlə kɔ mbata lə madɨne je ə, nḛ madɨ kɨ rangɨ kɨ kadɨ a ra, tɔjɨ-n ndɨgɨ-naa kɨ ɨtə e kɨn goto ngata. 14 Kɨn ə re ɨrai nḛ kɨ m-dəjɨ səsi kadɨ ɨrai ɓa, səi madɨm je. 15 M-ɓar səsi ɓəə kɨlə je al ratata, tadɔ ɓəə kɨlə gər nḛ kɨ ɓae ɨsɨ ra al. NGa nɨngə mi, m-ɓar səsi madɨm je, mbata m-adɨ səi ɨgəri nḛ je pətɨ kɨ m-ɨngə rɔ Bai Luwə tɨ. 16 E səi je ɓa ɨmbəti-mi al, nə e mi ə m-mbətɨ səsi. Nɨngə, m-adɨ səsi kɨlə kadɨ awi, ɨrai kɨlə je kɨ majɨ majɨ, kɨ a to ratata. Ɓa lo kɨn tɨ, Bai a adɨ səsi nḛ je pətɨ kɨ ɨdəji-e kɨ tɔm. 17 Nḛ kare kɨ m-dəjɨ səsi, e ta kadɨ ɨndɨgi-naa kɨ yo je kɨ ne je dansi tɨ.»

Dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne, mede majal kɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne

18 Jəju əl ɓəy ə nə: «Kɨn ə re dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɔsi səsi ta ə, kadɨ ɨgər təkɨ e mi ə ɔsi-mi ta kəte no̰si tɨ. 19 NGa nɨngə, kɨn ə re səi uwəi kɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɓa, re dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne a ndɨgi səsi; nə kɨ ne kɨn, səi uwəi səde al, tadɔ m-mbətɨ səsi, m-tḛḛ səsi kɔ dande tɨ. Nɨngə e mbata kɨn ə, ɔsi səsi ta. 20 Ə adi mesi ole dɔ ta tɨ kɨ m-əl səsi kəte m-ə nə: “Ɓəə ɨtə ɓane al” kɨn. Kɨn ə re adi-mi ko̰ ɓa, a adi səsi ko̰ tɔ, a re təli rɔde go ta tɨ ləm ɓa, a təli rɔde go ta tɨ ləsi tɔ. 21 Kɨ ne kɨn, a adi səsi ko̰ mbata ləm, tadɔ gəri dəw kɨ nje kɨlə-m al. 22 Kɨn ə re m-re al, re m-əl-de ta al ə, re dəw a tɨdə majal je ləde dɔde tɨ al; nə kɨ ne kɨn, lo kadɨ a əli əi nə: “Gər ə jɨ gər al,” kadɨ dəw ɨyə̰-n go majal je ləde kɔ goto. 23 Dəw kɨ mee majal səm ɓa, mee majal kɨ Bai Luwə tɔ. 24 Kɨn ə re m-ra kɨlə madɨ kɨ dəw madɨ kɨ rangɨ ra nja kare al, dande tɨ al ə, re dəw a tɨdə majal je ləde dɔde tɨ al; nə kɨ ne kɨn, ooi kɨlə ram je kɨ kəmde. Be ka, mede majal səm nɨm, majal kɨ Bai nɨm. 25 Nɨngə, e nḛ kɨ ra nḛ be mba kadɨ ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “Mede majal səm kɨ kanjɨ ta madɨ,✡” kɨn nḛe ra nḛ.

26 «NJe ra səsi kɨ m-a m-ɨlə sie kɨ tɔ Bai Luwə, a re. Nɨngə e ə e NDɨl kɨ nje kəl nḛ je kɨ rɔjetɨ dɔ Luwə, kɨ a ḭ rɔ Luwə tɨ. E ə a ma najɨ dɔm tɨ. 27 NGa nɨngə, səi ka a mai najɨ ləm tɔ, tadɔ səi səm naa tɨ lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ nu.»

16

1 «M-əl səsi ta je kɨn be pətɨ mba kadɨ tə ɨyə̰i ta kadɨ-me ləsi al. 2 Dɨje a tuwəi səsi kɔ gɨn kəy kaw-naa je tɨ. Nɨngə ndɔ je a rəi wa ɓəy kɨ kadɨ njé kɨ a tɔli səsi, a əli mede tɨ əi nə e kɨlə lə Luwə ə yə n-ɨsɨ n-rai. 3 A rai be, mbata gəri Bai al nɨm, gəri-mi al nɨm. 4 NGa nɨngə, m-əl səsi ta je kɨn be kəte, kadɨ tə ndɔ kɨ nḛe je a rai nḛ ɓa, mesi ole dɔ tɨ təkɨ ndɔ kɨ m-əl səsi. M-əl səsi ta je kɨn lo kɨlə ngɨre tɨ nu al, tadɔ mi səsi naa tɨ ne.

Kɨlə ra NDɨl Luwə

5 «Kɨ ɓasɨne kɨn, m-ɨsɨ m-aw kɨ rɔ nje kɨlə-m tɨ, nə dəw kare dansi tɨ kɨ kadɨ dəjɨ-m ə nə: “Ɨsɨ aw ra wa ka,” goto. 6 Mesi ur made mbata ta je kɨ m-əl səsi. 7 NGa nɨngə, e ta kɨ rɔjetɨ ə m-əl səsi: majɨ ngay mbata tɨ ləsi kadɨ m-aw, tadɔ re m-aw al ə, dəw kɨ nje ra səsi kɨ sɔbɨ kadɨ a re kɨn, a re al. A re m-aw tɔ ɓa, m-a m-ɨlə sie m-adɨ səsi. 8 Ə lokɨ a re ɓa, a ra kadɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne gəri nḛ kɨ e majal kɨ ra, kɨ nḛ ra kɨ dana, kɨ ta kɨ gangɨ. 9 Kadɨ gəri nḛ kɨ e majal kɨ ra, tadɔ mbati kadi-mi mede, 10 kadɨ gəri nḛ ra kɨ dana, tadɔ m-ɨsɨ m-aw rɔ Bai tɨ, nɨngə səi a oi-mi gogɨ al ratata, 11 kadɨ gəri ta kɨ gangɨ, tadɔ gangi ta dɔ nje majal tɨ ngata. Adɨ e nje majal kɨ ɨsɨ ɨndə tɔgɨne dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne.

12 «M-aw kɨ ta je ngay ɓəy kadɨ m-əl səsi, nə kɨ ɓasɨne kɨn, a al dɔsi. 13 NGa nɨngə, dɔkagɨlo kɨ NDɨl kɨ nje kɔjɨ nḛ je kɨ rɔjetɨ a re ɓa, a ra kadɨ ɨgəri nḛ je pətɨ kɨ rɔjetɨ. A əl ta kɨ tɔne wa al, nə a əl nḛ je pətɨ kɨ ɨngə rɔ Luwə tɨ, nɨngə a ɨlə səsi mbḛ nḛ je kɨ a rai nḛ lo ti tɨ tɔ. 14 E tɔjɨ tɔɓa ləm kɨ taga, tadɔ e ta je ləm, ə a ɨlə səsi mbḛe. 15 Nḛ je pətɨ kɨ e ya̰ Bai, e ya̰m tɔ. E mbata kɨn ə, m-əl-n m-ə nə: E ta je ləm, ə NDɨl a ɨlə səsi mbḛe.»

Me ko̰ təl rɔnəl

16 Jəju əl ə nə: «Nay dɔkagɨlo ndə̰y ba kadɨ a oi-mi al, nɨngə dɔkagɨlo ndə̰y go tɨ ə, a təli oi-mi gogɨ.» 17 Ə njé ndo je madɨ əli-naa dande tɨ əi nə: «Ta kɨ əl-je ə nə: “Nay dɔkagɨlo ndə̰y ba kadɨ a oi-mi al, nɨngə dɔkagɨlo ndə̰y go tɨ ə, a təli oi-mi gogɨ,” kɨn mee nə ri ə? Taa əl ta kɨ kare ɓəy ə nə: “Tadɔ m-ɨsɨ m-aw rɔ Bai tɨ.” 18 Ə “dɔkagɨlo ndə̰y” kɨ əl tae kɨn me nə ri tɔ ə? Jɨ gər me ta kɨ ge kəl-je kɨn al!» 19 Lokɨ Jəju gər kadɨ njé ndo je lie ɨsɨ sangi kadɨ dəji-e ta ɓa, əl-de ə nə: «Ɨsɨ dəji-naa ta dansi tɨ ɔjɨ dɔ ta kɨ m-əl səsi m-ə nə: “Nay dɔkagɨlo ndə̰y ba kadɨ a oi-mi al, nɨngə dɔkagɨlo ndə̰y go tɨ ə, a təli oi-mi gogɨ,” kɨn. 20 NGa nɨngə, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi: A no̰i je, a ndɨgəi ndoo je, nə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne a rai rɔnəl. Me ko̰ a ra səsi, nə me-ko̰ ləsi kɨn a təl rɔnəl. 21 Lokɨ dəne aw tə ojɨ ngon ɓa, e me ko̰ tɨ, tadɔ dɔkagɨlo ko̰ lie re, nə lokɨ ngon tḛḛ rɔe tɨ ngata ɓa, mee oy dɔ ko̰ tɨ, mbata rɔnəl dəw kɨ oje ɨle dɔnangɨ tɨ. 22 Nɨngə, səi ka, kɨ ɓasɨne kɨn, səi me ko̰ tɨ, nə m-a m-təl m-o səsi, kadɨ rɔnəl a rosɨ mesi, nɨngə e rɔnəl kɨ dəw a ɔr mesi tɨ goto al. 23 NDɔe tɨ kɨn, a dəji-mi ta dɔ nḛ madɨ tɨ al ngata. Nɨngə, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əl səsi, Bai a adɨ səsi nḛ je pətɨ kɨ ɨdəji-e kɨ tɔm. 24 Bɨtɨ ɓone ka, ɨdəji nḛ madɨ kɨ tɔm al ɓəy. Ɨdəji ə a ɨngəi, kadɨ rɔnəl ləsi asɨ-naa tapɨ.

Jəju tətɨ rɔ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne

25 «M-əl səsi ta je kɨn me kujɨ ta tɨ, nə ndɔ je a rəi no̰o̰ kadɨ m-a m-əl səsi ta me kujɨ ta tɨ al ngata, nə m-a m-əl səsi ta kɨ dɔ Bai Luwə tɨ wangɨ taga. 26 Ḭ dɔ ndɔe tɨ kɨn, a dəji nḛ Bai kɨ tɔm, nɨngə m-a m-əl səsi al, təkɨ m-ɨsɨ m-əl ta kɨ Bai mbata tɨ ləsi, 27 tadɔ Bai Luwə ə wa ndɨgɨ səsi. Luwə ndɨgɨ səsi, mbata ɨndɨgi-mi, taa adi mesi təkɨ m-ḭ rɔe tɨ ə m-re tɔ. 28 M-ḭ rɔ Bai tɨ ə m-re dɔnangɨ tɨ ne, nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, m-a m-ɨyə̰ dɔnangɨ ə m-təl m-aw rɔ Bai tɨ gogɨ.» 29 Ə njé ndo je lie əli əi nə: «O, kɨ ne kɨn, yə əl-je ta ay njay, kɨ kanjɨ kəl me kujɨ ta tɨ kɨn. 30 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, jɨ gər kadɨ ɨgər nḛ je pətɨ, taa ta je kɨ to me dəw tɨ ɓəy, kadɨ tə dəw dəji ka ɨgər kəte. Lo kɨn tɨ, j-adi meje kadɨ ḭ rɔ Luwə tɨ.» 31 Ə Jəju ɨlə-de tɨ ə nə: «Adi mesi ngata a? 32 Oi, dɔ kadɨ ɨsɨ re, nɨngə kɨ ne kɨn, re tḛḛ ne ngata kɨ kadɨ dɨje a sanəi səsi kɨ lo kare kare. A ɨyə̰i-mi kɨ karm, nə mi kɨ karm al, tadɔ Bai Luwə e səm naa tɨ ne. 33 M-əl səsi ta je kɨn pətɨ be, mba kadɨ lapɨya e mesi tɨ, me kɨndə rɔ naa tɨ səm. A ɨngəi ko̰ dɔnangɨ tɨ ne, nə kadɨ uwəi tɔgɨsi ba, tadɔ m-tətɨ rɔ njé tɔgɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne ngata.»

17

Jəju əl ta kɨ Luwə mbata ləne wa nɨm, mbata lə njé ndo je ləne nɨm

1 Go ta tɨ kɨ Jəju əl kɨn ɓa, un kəmne kɨ taa dɔra̰ tɨ, nɨngə əl ə nə: «Bai, ndɔ re nga. Ɨtɔjɨ tɔɓa ləm, mi NGoni kɨ taga adɨ dɨje gəri, kadɨ tə mi NGoni, m-tɔjɨ tɔɓa ləi kɨ taga madɨ dɨje gəri tɔ. 2 Ḭ, adɨ-m tɔgɨ dɔ dɨje tɨ pətɨ, kadɨ tə m-adɨ njé kɨ ɨyə̰-de jim tɨ, ɨsi kɨ dɔde taa bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 3 Kɨsɨ kɨ dɔ taa bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, e ta kadɨ dəw gəri, ḭ kɨ ḭ kɨ kari ba ə ḭ Luwə kɨ rɔjetɨ kɨn nɨm, kadɨ gər Jəju Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ ɨle kɨn nɨm. 4 M-tɔjɨ tɔɓa ləi m-adɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ gəri, nɨngə kɨlə kɨ adɨ-m kadɨ m-ra ka m-tɔl tae majɨ tɔ. 5 Kɨ ɓasɨne kɨn, Bai, m-dəji kadɨ adɨ-m m-ɨngə kɔsɨ-gon ta kəmi tɨ təkɨ ndɔ kɨ adɨ-m kəte no̰ kɨndə dɔra̰ tɨ, kɨ dɔnangɨ tɨ kɨn.

6 «M-ra m-adɨ dɨje kɨ ɔy-de dan madɨde je tɨ kɨ dɔnangɨ ne, adɨ-m kɨn gəri-ni. Əi dɨje ləi, ə ɨyə̰-de me jim tɨ, nɨngə təli rɔde majɨ go ta tɨ ləi. 7 Kɨ ɓasɨne kɨn, gəri kadɨ nḛ je pətɨ kɨ adɨ-m, ḭ rɔi tɨ. 8 Tadɔ m-adɨ-de ta je kɨ adɨ-m, nɨngə taai. Lokɨ taai ɓa, gəri kadɨ m-ḭ rɔi tɨ, adɨ adi-mi mede təkɨ e ḭ ə ɨlə-m. 9 Nɨngə e mbata tɨ ləde ə m-əl səi ta. M-əl səi ta mbata lə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne al, nə mbata lə njé kɨ ɨyə̰-de me jim tɨ, tadɔ njé kɨ ɨyə̰-de me jim tɨ kɨn əi dɨje ləi. 10 Nɨngə nḛ je pətɨ kɨ e ya̰m, e ya̰i, ə nḛ je pətɨ kɨ e ya̰i, e ya̰m tɔ. NGa nɨngə, əi je, tɔji tɔɓa ləm kɨ taga adi dɨje ooi. 11 Mi, m-a mi dɔnangɨ tɨ ne al ngata, m-ɨsɨ m-aw kɨ rɔi tɨ, nə əi je, ɨsi dɔnangɨ tɨ ne ɓəy. Be ə, Bai Luwə kɨ njé kay njay, m-dəji kadɨ ɨndə kəmi gode tɨ majɨ. Ɨndə kəmi gode tɨ kɨ tɔgɨ ləi, kɨ e tɔgɨ kɨ adɨ-m m-ra-n kɨlə kɨn, kadɨ tə əi kare ba təkɨ je səi je kare ba kɨn be tɔ. 12 Dɔkagɨlo kɨ mi səde, m-ɨndə kəm gode tɨ majɨ kɨ tɔgɨ ləi kɨ adɨ-m. M-dəbɨ bagɨm dɔde tɨ, adɨ dəw kare ka tae tḭ al. Dəw ɓa, e e kɨ sɔbɨ kadɨ tae a tḭ kadɨ tə ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə tɔl-n tane ka kɨn par✡. 13 NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn, m-ɨsɨ m-aw kɨ rɔi tɨ, ə m-əl ta kɨn be təkɨ mi-n səde dɔnangɨ tɨ ne ɓəy kɨn, kadɨ tə əi wa ɨngəi rɔnəl kɨ mem tɨ, kɨ e rɔnəl kɨ asɨ-naa tapɨ kɨn. 14 M-adɨ-de ta ləi nɨngə, dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɔsi-de ta mbata ke kɨ əi dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne al, təkɨ mi mi-n dəw kɨ dɔnangɨ tɨ ne al kɨn be tɔ. 15 NGa nɨngə, m-dəji kadɨ ɔy-de kɔ dɔnangɨ tɨ ne al, nə kadɨ ɔsɨ NJe majal ngərəngɨ dɔde tɨ. 16 Əi dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne al, təkɨ mi mi-n dəw kɨ dɔnangɨ tɨ ne al kɨn be tɔ. 17 Majɨ kadɨ un-de kɨ ta kɨ rɔjetɨ, ɨndə-de ta dangɨ tə dɨje ləi. Ta ləi e ta kɨ rɔjetɨ. 18 Nɨngə, mi ka, m-ɨlə-de dɔnangɨ tɨ, təkɨ ɨlə-m dɔnangɨ tɨ ka kɨn be tɔ. 19 Mi wa, m-un rɔm m-ɨndə ta dangɨ tə dəw ləi mbata tɨ ləde, kadɨ tə əi je ka, əi kɨ kɨndə ta dangɨ me ta kɨ rɔjetɨ tə dɨje ləi tɔ.

Jəju əl ta kɨ Luwə mbata tɨ lə dɨje pətɨ kɨ a adi-e mede

20 «M-əl səi ta mbata tɨ lə njé kɨ m-ɨlə-de kɨn par al, nə mbata tɨ lə dɨje pətɨ kɨ a adi-mi mede, kɨ go rəbɨ lə ta kɨ a tḛḛ ta njé je tɨ kɨ m-ɨlə-de. 21 M-dəji kadɨ pətɨ, təli dɨje kɨ kare, təkɨ ḭ Bai, ɨndə rɔi naa tɨ səm, ə mi m-ɨndə rɔm naa tɨ səi kɨn be. Kadɨ əi ka ɨndəi rɔde naa tɨ səje tɔ, kadɨ tə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne adi mede təkɨ e ḭ ə ɨlə-m. 22 Mi m-adɨ-de kɔsɨ-gon kɨ adɨ-m, kadɨ tə əi dɨje kɨ kare, təkɨ je səi je-n dɨje kɨ kare kɨn be tɔ. 23 Mi m-ɨndə rɔm naa tɨ səde, nɨngə ḭ, ɨndə rɔi naa tɨ səm tɔ; ɓa lo kɨn tɨ, a asi kadɨ əi dɨje kɨ kare ba kɨ rɔjetɨ, kadɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne gəri təkɨ e ḭ ə ɨlə-m nɨm, ɨndɨgɨ-de təkɨ ɨndɨgɨ-m be nɨm tɔ. 24 Oyo, Bai, njé kɨ adɨ-m-de kɨn, m-ndɨgɨ ngay kadɨ əi səm naa tɨ, lo tɨ kɨ m-a mi tɨ, kadɨ oi kɔsɨ-gon kɨ m-aw-n, kɔsɨ-gon kɨ ḭ adɨ-m. M-əl m-ə nə adɨ-m kɔsɨ-gon, mbata ɨndɨgɨ-m kəte no̰ kɨndə dɔra̰ tɨ kɨ dɔnangɨ. 25 Bai kɨ nje ra nḛ kɨ dana, dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne gəri-ni al, nə mi m-gər-i, taa njé kɨ adɨ-m-de ka gəri təkɨ e ḭ ə ɨlə-m tɔ. 26 M-ra m-adɨ gəri-ni, nɨngə m-a m-adɨ gəri-ni kɨ kəte ɓəy, kadɨ tə ko ndɨgɨ kɨ ɨndɨgɨ-m kɨn to mede tɨ nɨm, kadɨ mi wa mi naa tɨ səde nɨm tɔ.»

18

Kuwə Jəju

(Mt 26.47-56; Mk 14.43-50; Lk 22.47-53)

1 Go ta tɨ kɨ Jəju əl kɨ Luwə kɨn ɓa, ɔti kɨ njé ndo je ləne, ali dɔ lo, awi dam ngon man tɨ madɨ kɨ ɓari-e Sədɨro̰. Loe tɨ kɨn, lo ndɔr kɨ dəw mə kagɨ je tɨ to no̰o̰, ə uri me tɨ. 2 Judasɨ kɨ nje kun dɔ Jəju, gər lo kɨn majɨ, mbata e lo kɨ Jəju əi kɨ njé ndo je ləne ɨsɨ rəi tɨ taa taa. 3 E be ə, Judasɨ un dɔ ɓutɨ asɨgar je lə ko̰ɓe kɨ Rom, aw səde loe tɨ ka kɨn. Taa njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ *Parɨsɨ je, ɨləi njé ngəm ta kəy lə Luwə adɨ əi səde no̰o̰ tɔ. Dɨje kɨ go Judasɨ tɨ kɨn oti kɨyə kasɨgar je, kɨ lambɨ je, kɨ por ngəl je. 4 Lo kɨn tɨ, Jəju kɨ gər nḛ pətɨ kɨ a re dɔe tɨ, ɔtɨ kɨ rɔde tɨ, dəjɨ-de ə nə: «Ɨsɨ sangi na̰ ə?» 5 Ɓa əi je ɨləi-e tɨ əi nə: «J-ɨsɨ jɨ sangɨ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ.» Ə Jəju əl-de ə nə: «E mi wa ə m-a am.» Judasɨ wa kɨ nje kun dɔ Jəju ka kɨn ka a səde no̰o̰ tɔ. 6 Lokɨ Jəju əl-de ə nə: «E mi wa ə m-a am» kɨn ɓa, gədi gogɨ, nɨngə tḛḛi tosi. 7 Jəju təl dəjɨ-de ɓəy ə nə: «Ɨsɨ sangi na̰ wa?» Ɓa əi je ɨləi-e tɨ əi nə: «J-ɨsɨ jɨ sangɨ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ.» 8 Ə Jəju əl-de ə nə: «M-əl səsi m-ə nə, e mi wa ə m-a am. Ə re e mi ə ɨsɨ ɨsangi-mi ɓa, ɨyə̰i ndəgɨ dɨje kam adɨ awi.» 9 To be kadɨ ta kɨ tḛḛ ta Jəju tɨ kɨ rɔ Bawe Luwə tɨ ə nə: «NJé kɨ adɨ-m-de, dəw kare ka m-tḭ tae al» kɨn, tɔl tane. 10 Sɨmo̰ Pɨyər kɨ otɨ kɨyə kasɨgar rɔne tɨ, ɔr tɨgə-n paja lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, ɓa ɔdɨ mbie kɨ dɔ ji ko̰ tɨ, tɨgə latɨ gangɨ. Tɔ paja ka kɨn nə Malkusɨ. 11 Ə Jəju əl Pɨyər ə nə: «Ɨlə kɨyə ləi sawe tɨ gogɨ. O kadɨ m-a m-ɨngə ko̰ kɨ Bai ɨndə dɔe dana mbata tɨ ləm kɨn al a?»

Jəju a no̰ An tɨ

(Mt 26.57-58; Mk 14.53-54; Lk 22.54)

12 Ɓutɨ asɨgar je lə ko̰ɓe kɨ Rom, naa tɨ kɨ nje kun dɔde nɨm, kɨ njé ngəm ta kəy lə Luwə kɨ *Jɨpɨ je ɨləi-de ka kɨn nɨm, uwəi Jəju dɔɔi-e. 13 Dɔ kəte, awi sie ɓe lə An* kɨ e məm Kayɨpɨ. Kayɨpɨ ə e kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ɓale tɨ kɨn. 14 NGa nɨngə e darɔ Kayɨpɨ wa kɨn ə e nje kəl kə nə: «E sotɨ ngay mbata tɨ ləsi kadɨ ba kal dəw kare oy mbata lə gɨn dɨje kosɨ✡.»

Pɨyər najɨ ta gər Jəju

(Mt 26.69-70; Mk 14.66-68; Lk 22.55-57)

15 Sɨmo̰ Pɨyər əi kɨ nje ndo kare kɨ dan njé ndo je tɨ lə Jəju, uni go Jəju. NJe ndo kare kɨ əi kɨ Pɨyər ka kɨn e dəw kɨ kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je gər-e, adɨ ur natɨ kəy tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, naa tɨ kɨ Jəju kɨ uri sie kəy. 16 Pɨyər ə ɨsɨ ya̰ne taga, ɓasi ta kəy tɨ. Lo kɨn tɨ, nje ndo kɨ kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je gər-e ka kɨn, tḛḛ taga, əl ta kɨ dəne kɨ nje ngəm ta kəy, ɓa go tɨ, dəne ɨyə̰ Pɨyər ade ur kəy. 17 Dəne kɨ nje ngəm ta kəy ka kɨn əl Pɨyər ə nə: «Ḭ ka ḭ dan njé ndo je tɨ lə dɨngəm kɨn tɔ al a?» Ə Pɨyər ɨle tɨ ə nə: «Jagɨ, mi səde al.» 18 Kul o̰, adɨ njé ra kɨlə je, kɨ njé ngəm ta lo je, ɨləi por a ndɨbi. Pɨyər ka a səde ta por tɨ ka kɨn no̰o̰, a ndɨbɨ səde tɔ.

An dəjɨ ta Jəju

19 Kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je dəjɨ ta Jəju dɔ njé ndo je tɨ lie kɨ dɔ nḛ ndo tɨ lie kɨ ɨsɨ ndo dɨje. 20 Ə Jəju ɨlə tɨ ə nə: «M-əl ta dɨje taga wangɨ, taa kɨ ndɔ je, ndɔ je, m-ɨsɨ m-ndo nḛ dɨje gɨn kəy kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je nɨm, gɨn kəy tɨ lə Luwə nɨm, kɨ e lo je kɨ dɔ Jɨpɨ je pətɨ ɨsɨ ɔsɨ-naa tɨ. Nḛ madɨ kɨ m-əl lo ɓɔyɔ tɨ goto. 21 NGa ra ban ə ɨdəjɨ-m ta ɓəy ə? Ɨdəjɨ ta njé kɨ ɨsɨ ooi-mi lo kəl ta tɨ kɨn o, gəri ta kɨ m-ɨsɨ m-əl-de majɨ ngay.» 22 Dɔ ta tɨ kɨn, nje ngəm ta lo kare kɨ a səde no̰o̰, ɨndə mbɔ Jəju, ə əl-e ə nə: «Adɨ e be ə kadɨ tur-n ta kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ a?» 23 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Kɨn ə re ta kɨ m-əl kɨn, majal ə, ɔjɨ maje al adɨ-m m-o, a re m-əl majɨ tɔ ə, ra ban be ə ɨndə-m ə?» 24 Lo kɨn tɨ, An adɨ awi kɨ Jəju kɨ dɔɔ kɨ dɔɔi-e kɨn be ɓe lə Kayɨpɨ, kɨ e kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je.

Pɨyər təl najɨ ɓəy təkɨ n-gər Jəju al

(Mt 26.71-75; Mk 14.69-72; Lk 22.58-62)

25 Pɨyər ɨsɨ ta por tɨ no̰o̰, ɨsɨ ndɨbɨ por, ə əli-e əi nə: «Ma, ḭ ka ḭ dan njé ndo je tɨ lie tɔ al a?» Nə Pɨyər najɨ ə nə: «Jagɨ, mi səde al.» 26 Kɨ kare dan njé ra kɨlə je tɨ lə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ e nojɨ dɨngəm kɨ Pɨyər tɨgə mbie gangɨ, əl Pɨyər ə nə: «Dəw kɨ m-o-e sie, lo ndɔr tɨ kɨ məi kagɨ je tɨ kɨn, e ḭ al ə na̰ ə?» 27 Nə Pɨyər najɨ wa ɓəy. Ɓa ta ji naa tɨ no̰o̰, kunə kɨnjə no̰.

Jəju a no̰ Pɨlatɨ tɨ

(Mt 27.1-2, 11-14; Mk 15.1-5; Lk 23.1-5)

28 Lokɨ ḭḭ kɨ Jəju ɓe lə Kayɨpɨ ɓa, awi sie kəy tɨ kɨ boy kɨ *Pɨlatɨ kɨ e nje ko̰ɓe kɨ ngar kɨ Rom tɨ ɨnde dɔ dɔnangɨ tɨ kɨ Jude tɨ ɨsɨ tɨtɨ. E sḭ ɓatɨ ba ɓəy. Nɨngə njé kun dɔ *Jɨpɨ je mbati kur me kəy kɨ boy tɨ, kadɨ tə n-awi kɨ ta dɔde tɨ al, ta kəm Luwə tɨ, kadɨ tə n-usoii nḛ lo ra nay Pakɨ tɨ. 29 E mbata kɨn ə, Pɨlatɨ tḛḛ ɨngə-de taga, nɨngə dəjɨ-de ə nə: «E ri ə ɨsəkii dɨngəm kam ə?» 30 Ɓa, əi je ɨləi-e tɨ əi nə: «Kɨn ə re e dəw kɨ nje ra nḛ kɨ majal al ə, re j-a jɨ re sie, j-ule jii tɨ al.» 31 Ə Pɨlatɨ əl-de ə nə: «Səi je wa, ɨtaai-e, awi gangi ta dɔe tɨ kɨ go ndu-kun je tɨ ləsi, səi Jɨpɨ je.» Nə əli Pɨlatɨ əi nə: «Je, dəw adɨ-je ta rəbɨ kɨ kadɨ jɨ gangɨ-n ta koy dɔ dəw tɨ al.» 32 E be ə, ta kɨ Jəju wa əl kadɨ tɔjɨ-n ko koy kɨ a oy kɨn tɔl tane. 33 Pɨlatɨ təl ur me kəy tɨ kɨ boy, ɓar Jəju, nɨngə dəje ə nə: «Ḭ ngar lə Jɨpɨ je a?» 34 Ə Jəju təl dəjɨ Pɨlatɨ ə nə: «Ta kɨn, e ḭ wa ə əl ə se, e dɨje kɨ rangɨ ə əli-ni ta kɨ dɔm tɨ ə?» 35 Ɓa Pɨlatɨ əl Jəju ə nə: «Mi kɨ o-m kɨn mi Jɨpɨ a? E dɨje kɨ gɨn ɓe tɨ ləi ə wa nɨm, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je nɨm, ə rəi səi ɨləi-ni jim tɨ! NGa nɨngə m-dəji se e ri ə ɨra wa?» 36 Ə Jəju ɨle tɨ ə nə: «Mi ngar kɨ dɔnangɨ tɨ ne al, re mi ngar kɨ dɔnangɨ tɨ ne ə, re dɨje kɨ gom tɨ, a rɔi dɔm tɨ kadɨ dəw ɨlə-m ji njé kun dɔ Jɨpɨ je tɨ al; nə ke ə mi ngar kɨ dɔnangɨ tɨ ne al.» 37 Nɨngə Pɨlatɨ dəje ə nə: «Adɨ ḭ ngar ta?» Ɓa Jəju ɨle tɨ ə nə: «E ta kɨ ḭ ə tḛḛ tai ə nə mi ngar. Mi, oji-mi, nɨngə m-re dɔnangɨ tɨ ne mba kadɨ m-ma najɨ dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ. NGa nɨngə, dəw kɨ e me nḛ kɨ rɔjetɨ, təl rɔne go ta tɨ ləm.» 38 Lo kɨn tɨ, Pɨlatɨ dəje ə nə: «E ri ə e nḛ kɨ rɔjetɨ ə?»

Gangi ta koy dɔ Jəju tɨ

(Mt 27.15-31; Mk 15.6-20; Lk 23.13-25)

Go ta tɨ kɨ Pɨlatɨ dəjɨ kɨn ɓa, təl tḛḛ taga rɔ Jɨpɨ je tɨ əl-de ə nə: «M-ɨngə ta madɨ kare kɨ kadɨ m-gangɨ-n ta dɔ dəw tɨ kɨn al. 39 NGa nɨngə, kɨ go jibəl rae tɨ kɨ ɨsɨ rai kəte, kəte, ə dɔkagɨlo ra nay Pakɨ ɓa, m-ɨyə̰ dangay kare taa m-adɨ səsi kɨn, ɨndɨgi dɔ tɨ kadɨ m-ɨyə̰ ngar lə *Jɨpɨ je taa madɨ səsi a?» 40 Nə əi je, uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Jagɨ, e al, e Barabasɨ ə jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨyḛ taa.» Barabasɨ kɨ əli ta lie kɨn, e baw kaya.

19

1 *Pɨlatɨ adɨ ndune asɨgar je kadɨ awi kɨ Jəju, nɨngə kadɨ ɨndəi-e kɨ ndəy kabɨlay. 2 Asɨgar je oji jɔgɨ kon ɨləi dɔe tɨ, nɨngə ɨləi kɨbɨ ngal kɨ kər pɨr pɨr rɔe tɨ tɔ. 3 NJɨyəi rəi rɔe tɨ, nɨngə əli-e əi nə: «Lapɨya, ngar lə Jɨpɨ je!» Ɓa ɓuki jide mbɔe tɨ, ɨndəi-e. 4 NJa kare ɓəy, Pɨlatɨ tḛḛ rɔ kosɨ je tɨ əl-de ə nə: «Majɨ, m-a m-re sie taga rɔsi tɨ ne, kadɨ ɨgəri təkɨ m-ɨngə ta madɨ kare kɨ kadɨ m-gangɨ-n ta dɔe tɨ al.» 5 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, Jəju tḛḛ taga kɨ jɔgɨ kon dɔne tɨ nɨm, kɨ kɨbɨ ngal kɨ kər pɨr pɨr rɔne tɨ nɨm. Nɨngə Pɨlatɨ əl-de ə nə: «Dɨngəm ka yə a am!» 6 Nə lokɨ, njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ njé ngəm ta lo je lə Jɨpɨ je, ooi-e ɓa, ɨləi ngɨrə kəl ta kɨ ndude kɨ boy əi nə: «Ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ! ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ!» Ə Pɨlatɨ əl-de ə nə: «Səi je wa, ɨtaai-e, awi ɨɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ, tadɔ mi, m-ɨngə ta madɨ kɨ kadɨ m-gangɨ-n ta koy dɔe tɨ al.» 7 Nɨngə Jɨpɨ je əli Pɨlatɨ əi nə: «J-aw kɨ ndu-kun kare no̰o̰, ɓa kɨ go ndu-kun tɨ ka kɨn, e dəw kɨ sɔbɨ kadɨ a oy, tadɔ əl ə nə n-e NGon lə Luwə✡.» 8 Lokɨ Pɨlatɨ oo ta kɨn ɓa, ade ɓəl kɨ dɔ made tɨ ɓəy, 9 ə təl ur me kəy tɨ kɨ boy, nɨngə dəjɨ Jəju ə nə: «Ḭ, ḭ ra ə?» Nə Jəju ɨle ta tɨ al. 10 Ə Pɨlatɨ əl Jəju ə nə: «Mi ə m-dəji ta ə ɨlə-m tɨ al a? Ɨgər kadɨ m-aw kɨ tɔgɨ kadɨ m-ge ə m-ɨyə̰-i taa nɨm, m-ge ə m-ɓə-i kagɨ-dəsɨ tɨ nɨm, ə se ɨgər al ə?» 11 Jəju ɨle tɨ ə nə: «Kɨn ə re e tɔgɨ kɨ Luwə wa ə adi dɔra̰ tɨ nu kɨn al ə, aw kɨ tɔgɨ madɨ kare dɔm tɨ al. Ɓa e mbata kɨn ə, dəw kɨ nje kɨlə-m jii tɨ, majal lie e ngay ɨtə ya̰i.» 12 Dɔ ta tɨ wa kɨn ɓa, Pɨlatɨ sangɨ kadɨ n-ɨyə̰ Jəju, nə Jɨpɨ je ɨləi kɔl, ə əli-e əi nə: «Kɨn ə re ɨyḛ taa ɓa, ḭ madɨ Səjar kɨ e ngar kɨ bo kɨn al. Dəw kɨ ə nə n-e ngar ɓa, dəwe kɨn e nje ta lə Səjar.» 13 Lokɨ Pɨlatɨ oo ta kɨn ɓa, adɨ awi kɨ Jəju taga, nɨngə e wa ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ, lo tɨ kɨ ɓari-e Gajɨ mbal je kɨ kɨndə nangɨ, kɨ ta ebɨrə ə nə «Gabata». 14 E ndɔ kɨ kadɨ lo ti par ə e kɨlə ngɨrə ra nay Pakɨ, nɨngə e kadɨ kɨ jam dɔ ɓe tɨ be. Ə Pɨlatɨ əl Jɨpɨ je ə nə: «Oi ngar ləsi.» 15 Nə uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Kadɨ oy kɔ! kadɨ oy kɔ! Ɨɓe kagɨ-dəsɨ tɨ!» Ə Pɨlatɨ əl-de ə nə: «Kadɨ tə m-ɓə ngar ləsi kagɨ-dəsɨ tɨ a?» Ɓa njé kun dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je əli əi nə: «Dəw oo ngar ləje kɨ rangɨ al, ngar ləje e Səjar par.» 16 Lo kɨn tɨ, Pɨlatɨ ɨlə Jəju ji asɨgar je tɨ kadɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ.

Dɨje ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ

(Mt 27.32-44; Mk 15.21-32; Lk 23.26-43)

Asɨgar je uwəi Jəju awi sie. 17 E wa otɨ kagɨ-dəsɨ ləne, tḛḛ-n gɨdɨ ɓe bo tɨ kɨ taga, kadɨ aw-n lo tɨ kɨ ɓari-e «Ka dɔ dəw», kɨ ta ebɨrə nə «Golgota». 18 E loe tɨ kɨn ə asɨgar je ɓəi Jəju tɨ, kagɨ-dəsɨ tɨ. Ɓəi dɨje joo kagɨ-dəsɨ tɨ sie, kɨ kare dɔ ji ko̰e tɨ, ə kɨ kare dɔ ji gəle tɨ tɔ, nɨngə e wa a dana. 19 *Pɨlatɨ adɨ rai ngon ba, ndangi nḛ me tɨ, ɨndəi taa dɔ kagɨ-dəsɨ kɨ Jəju a tɨ. Nḛ kɨ ndangi me tɨ nə: «Jəju kɨ Najarətɨ tɨ, ngar lə *Jɨpɨ je.» 20 Lokɨ ɓəi Jəju tɨ, kagɨ-dəsɨ tɨ ka kɨn e ɓasi kɨ ɓe bo, adɨ Jɨpɨ je ngay tɨdəi nḛ kɨ ndangi kɨn. NDangi kɨ ta ebɨrə nɨm, kɨ ta latḛ nɨm, taa kɨ ta gɨrəkɨ nɨm tɔ. 21 Ə njé kun dɔ njé kɨjə nḛ kadɨ-kare je əli Pɨlatɨ əi nə: «Nḛ kɨn, sɔbɨ kadɨ re a ndangɨ “ngar lə Jɨpɨ” be al, nə re a ndangɨ “dɨngəm kam əl ə nə n-e ngar lə Jɨpɨ je” taa e go rəbe tɨ.» 22 Nə Pɨlatɨ əl-de ə nə: «Nḛ kɨ m-ndangɨ ɓa, ndange ka m-ndangɨ kɨn.» 23 Lokɨ asɨgar je ɓəi Jəju kagɨ-dəsɨ tɨ gɨne gangɨ ɓa, kəi kɨbɨ je lie, ka̰yḭ gɨn sɔ, sɔbɨ dɔde kare kare. Nɨngə nay kɨbɨ ngal kɨ dəw uu al, nə oji ta naa tɨ be par, ḭ taa re nangɨ. 24 Ə asɨgar je əli-naa əi nə: «Adɨ jɨ tɨli kɨbɨ ngal kɨn al, nə adɨ jɨ tɨgəi kɨr (mbare) dɔ tɨ j-oi se na̰ ə a e ya̰e wa.» Nɨngə e nḛ kɨ a to be kadɨ ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə:

«Ka̰yḭ-naa kɨbɨ je lie,

Ə tɨgəi kɨr dɔ kɨbɨ ngal tɨ lie tɔ» kɨn tɔl tane✡.

Nɨngə e nḛe ka yə asɨgar je rai kɨn.

25 Ko̰ Jəju əi kɨ ngokone kɨ dəne nɨm, Mari kɨ ne Kɨləwopasɨ nɨm, taa Mari kɨ Magɨdala nɨm ai no̰o̰, ɓasi kadɨ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨ ɓəi Jəju tɨ. 26 Lokɨ Jəju oo kone, ə oo nje ndo ləne kɨ e Jəju ndɨgɨ, a gədɨ ko̰e tɨ ɓa, əl kone ə nə: «Dəne, o ngoni ə a am.» 27 Ɓa go tɨ, əl nje ndo ləne ka kɨn ə nə: «O ko̰i ə a am.» Nɨngə, ndɔe tɨ no̰o̰, nje ndo ka kɨn aw kɨ ko̰ Jəju rɔne tɨ.

Koy Jəju

(Mt 27.45-56; Mk 15.33-41; Lk 23.44-49)

28 Go nḛ je tɨ kɨn, Jəju gər kadɨ gɨn nḛ je pətɨ gangɨ ngata ɓa, əl ta kɨn kadɨ tɔl ta ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə ə nə: «Kɨndə ra-m✡.» 29 NGoo kɨ kasɨ nju kɨ masɨ rosɨ ɨsɨ no̰o̰, ə asɨgar je ndui nḛ kɨ to hom hom me kasɨ nju tɨ kɨ masɨ ka kɨn, ɨləi ta kagɨ tɨ kɨ ɓari-e ijopɨ, ɓa ɨləi ta Jəju tɨ. 30 Ə lokɨ Jəju njɨbɨ kasɨ kɨ masɨ ka kɨn nɨngə, əl ə nə: «Gɨn nḛ je pətɨ gangɨ ngata», ɓa ɨlə dɔne nangɨ, nɨngə kə̰ə̰e tḛḛ.

Asɨgar kare ɔsɨ kadɨ Jəju kɨ nɨngə

31 E ndɔ kɨ kadɨ lo ti dɔ tɨ ə, e ndɔ taa kə̰ə̰. E ndo taa kə̰ə̰ kɨ to ta dangɨ, ə, kadɨ tə nɨn je ai dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ba ndɔ taa kə̰ə̰ tɨ al✡, Jɨpɨ je awi dəji Pɨlatɨ kadɨ adɨ budi njade, ə ɔri-de kɔ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. 32 Lo kɨn tɨ, asɨgar je awi budi nja dəw kɨ dɔsa̰y nɨm, e kɨ ko̰ joo nɨm, kɨ ɓəi-de kagɨ-dəsɨ tɨ naa tɨ kɨ Jəju. 33 Lokɨ rəi tḛḛi dɔ Jəju tɨ ɓa, oi kadɨ e oy ngata, adɨ budi njae al. 34 Nɨngə asɨgar kare ə ɔsɨ kade kɨ nɨngə, ɓa ta naa tɨ no̰o̰, məsɨ əi kɨ man tḛḛi ta do nɨngə tɨ ka kɨn. 35 Dəw kɨ ɔr go nḛ je kɨn, oo kɨ kəmne, nɨngə najɨ kɨ ma lie e kɨ rɔjetɨ, taa e wa gər kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ ə n-əl tɔ, mba kadɨ tə səi ka adii mesi✡. 36 Təkɨ rɔjetɨ, nḛ je kɨn rai nḛ be mba kadɨ tə ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «Sɨnge kare ka dəw a tətɨ al✡», kɨn tɔl tane. 37 Taa ndangi ta kɨ rangɨ ɓəy me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «A go̰i lo kɨ rɔ dəw tɨ kɨ ɔsi kade kɨ nɨngə✡.»

Ɨləi Jəju ɓe nɨn tɨ

(Mt 27.57-61; Mk 15.42-47; Lk 23.50-56)

38 Go nḛ je tɨ kɨn, Jɨsəpɨ kɨ e dəw kɨ Arɨmate tɨ, aw dəjɨ ta rəbɨ *Pɨlatɨ kadɨ n-ɔr nɨn Jəju. Jɨsəpɨ e nje ndo lə Jəju kɨ ra rɔne lo ɓɔyɔ tɨ, mbata ɓəl *Jɨpɨ je. Pɨlatɨ ade ta rəbɨ, adɨ aw ɔr nɨn Jəju. 39 Nɨkodəm kɨ ndɔ kɨ aw ɨngə Jəju kondɔ ka kɨn ka, aw kɨ ndujɨ kagɨ je kɨ ətɨ majɨ joo kɨ mba kɔy rɔ nɨn tɨ. NDujɨ kagɨ je kɨ ɓari-de mɨr əi kɨ alowəsɨ, poləi-de naa tɨ asɨ kɨləw kutɨ mɨtə be. 40 Dɨje kɨ joo kɨn, uni nɨn Jəju, doləi kɨ ta kɨbɨ lḛ. Lo dole tɨ, ɓuki ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ majɨ tɨtɨ ndə̰y, ndə̰y, taa doləi, kɨ go kujɨ rae tɨ lə Jɨpɨ je kɨ ɨsɨ rai kɨ nɨn je ləde ɓəy taa ɨləi ɓe tɨ. 41 Lo kɨ ɓəi Jəju tɨ, kagɨ-dəsɨ tɨ ka kɨn, lo ndɔr kɨ məi kagɨ je tɨ to no̰o̰, nɨngə me ndɔr tɨ ka kɨn, ɓe kɨ to sɨgɨ, kɨ dəw ɨlə nɨn tɨ al ɓəy to tɨ no̰o̰. 42 NGa nɨngə, tə ka kɨ lo ti ə a e ndɔ taa kə̰ə̰ lə Jɨpɨ je, ɨləi Jəju me ɓe tɨ ka kɨn, tadɔ e ɓasi kade tɨ.

20

Jəju ḭ lo koy tɨ

(Mt 28.1-10; Mk 16.1-8; Lk 24.1-12)

1 NDɔ dɨmasɨ kɨ gɨn lo, lo kɨ lo to pɨtɨ pɨtɨ ba ɓəy, Mari kɨ Magɨdala ɨsɨ aw dɔ ɓadɨ tɨ nɨngə, oo kadɨ mbal kɨ uti ta ɓadɨ ka kɨn, dəw uwə ɔr. 2 Ə Mari a̰y ngɔdɨ, aw ɨngə Pɨyər əi kɨ nje ndo kare kɨ Jəju ndɨge, əl-de ə nə: «Uwəi Ɓaɓe ɔri-e ɓada, nɨngə jɨ gər lo kɨ ɨləi-e tɨ al.» 3 Pɨyər əi kɨ nje ndo kɨ kare ka kɨn tḛḛi, ɨsɨ awi kɨ dɔ ɓadɨ tɨ. 4 A̰yḭ-naa ngɔdɨ joo pu, nə nje ndo kɨ kare ka kɨn a̰y ngɔdɨ ɨtə Pɨyər, adɨ aw tḛḛ dɔ ɓadɨ tɨ kəte no̰e tɨ. 5 Lokɨ aw tḛḛ, ɨlə mbɔne, go̰ lo nɨngə, oo ta kɨbɨ je kɨ doləi nɨn ə a, nə ur me ɓe tɨ al. 6 Pɨyər kɨ e goe tɨ, ḭ ya̰ne no̰o̰ re ɓa, ur me ɓe tɨ, oo ta kɨbɨ je kɨ doləi nɨn ə a, 7 taa oo ta kɨbɨ kɨ ɨləi jam dɔ Jəju tɨ tɔ ə to. Ta kɨbe kɨn to naa tɨ kɨ əi je kɨ doləi nɨn kɨn al, nə dəw ɓɨndɨ adɨ to ya̰ne dangɨ. 8 Go tɨ, nje ndo kɨ kare kɨ re kəte ka kɨn, ur me ɓe tɨ tɔ, adɨ oo nḛ je kɨ kəmne nɨm, adɨ mene kadɨ e nḛ kɨ rɔjetɨ nɨm tɔ. 9 NGa nɨngə, bɨtɨ tḛḛ loe tɨ kɨn ka, tɨjə-de tɨ kadɨ Jəju a ḭ taa dan njé koy tɨ, təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n tae kəte kɨn, al ɓəy✡. 10 E be ə, njé ndo je kɨ joo, təli ɨləi dɔde awi ɓe.

Jəju tɔjɨ rɔne Mari kɨ Magɨdala

(Mk 16.9-11)

11 Lokɨ njé ndo je awi, Mari a taga, kadɨ ɓadɨ tɨ ɓasi, a no̰. Lokɨ a no̰, ɨlə mbɔne go̰-n lo ɓe nɨn tɨ ɓa, 12 oo malayka je joo kɨ ɔi kɨbɨ kɨ nda, ə ɨsi lo tɨ kɨ kəte ɨləi nɨn Jəju tɨ. Kɨ kare ɨsɨ toe tɨ, kaw kɨ dɔe tɨ, ə e kɨ nungɨ ɨsɨ kaw kɨ njae tɨ tɔ. 13 *Malayka je dəji-e əi nə: «Dəne, ra ban ə a no̰ ə?» Ə Mari ɨlə-de tɨ ə nə: «Ɔri Ɓaɓe ləm, nɨngə m-gər lo kɨ ɨləi-e tɨ al.» 14 Lokɨ əl ta be nɨngə, ɨlə rətɨ ɓa, oo Jəju, nə gər kadɨ e Jəju al. 15 Ə Jəju dəje ə nə: «Dəne, ra ban ə a no̰ ə? Ɨsɨ sangɨ na̰ ə?» Nɨngə Mari oo ə nə e nje ra kɨlə me ndɔr tɨ kɨ to no̰o̰ ka kɨn wa, adɨ əl-e ə nə: «Ɓam, re e ḭ ə ɔr-e ə, ɔjɨ-m lo kɨ ɨle tɨ, adɨ m-aw m-un-e.» 16 Jəju ɓar-e: «Mari!» Ə Mari yətɨ rɔne kɨ rɔe tɨ, un ndune kɨ taa, əl-e ə nə: «Rabuni!» kɨ ta ebɨrə, kɨ kɔr me nə «NJe ndo dɨje!» 17 Lo kɨn tɨ, Jəju əl-e ə nə: «Ɔdɨ rɔm al, tadɔ m-aw dɔra̰ tɨ rɔ Bai tɨ al ɓəy. NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn ɓa, aw rɔ ngakom je tɨ, əl-de təkɨ m-aw rɔ Bai tɨ kɨ e Bawsi tɔ kɨn, m-aw rɔ Luwə tɨ ləm kɨ e Luwə ləsi tɔ kɨn.» 18 Ə Mari kɨ Magɨdala aw ɨngə njé ndo je əl-de ə nə: «M-o Ɓaɓe kɨ kəm!» Nɨngə əl-de ta je kɨ Jəju əl-e ka kɨn adɨ-de ooi.

Jəju tɔjɨ rɔne njé ndo je

(Mt 28.16-20; Mk 16.14-18; Lk 24.36-49)

19 NDɔ dɨmasɨ tɨ wa no̰o̰ lo sɔlɔ, njé ndo je kawi-naa me kəy tɨ madɨ, nɨngə uti ta kəy mbukɨ dɔde tɨ, mbata ɓəli njé kun dɔ *Jɨpɨ je. Ə Jəju re, a taa dande tɨ, əl-de ə nə: «M-dəjɨ kadɨ lapɨya e səsi!» 20 Ɓa lo kɨn tɨ, tɔjɨ-de to do kɨ jie tɨ je, kade tɨ je adɨ-de ooi. Rɔ njé ndo je nəl-de ngay, lokɨ ooi Ɓaɓe. 21 Jəju təl əl-de ɓəy ə nə: «M-dəjɨ kadɨ lapɨya e səsi! NGa nɨngə, təkɨ Bai ɨlə-m, mi ka m-ɨlə səsi tɔ.» 22 Ɓa go ta je tɨ kɨn, Jəju to kə̰ə̰ne dɔ njé ndo je tɨ, ə əl-de ə nə: «Ɨtaai NDɨl Luwə mesi tɨ. 23 Dɨje kɨ a ɨyə̰i go majal je ləde kɔ, Luwə a ɨyə̰ go majal je ləde kɔ tɔ, ə njé kɨ a mbati kɨyə̰ go majal je ləde kɔ, Luwə a tɨdə majal je ləde dɔde tɨ ba tɔ.»

Jəju əi kɨ Tomasɨ

24 Lokɨ Jəju re rɔ njé ndo je tɨ kɨn, Tomasɨ kɨ ɓari-e NDɨgə, kɨ e kɨ kare dan njé ndo je tɨ e səde loe tɨ al. 25 Ə ndəgɨ njé ndo je əli-e əi nə: «J-o Ɓaɓe kɨ kəmje.» Nə Tomasɨ əl-de ə nə: «Kɨn ə m-o to do po̰ytɨ kɨ ɓəi jie kɨn al nɨm, m-ɨlə ngon jim to po̰ytɨ tɨ kɨn al nɨm, taa m-ɨlə jim m-ɔdɨ-n to do nɨngə kɨ ɔsi kade kɨn al nɨm ə, m-a m-adɨ səsi mem al jagɨ.» 26 NDɔ jijoo go tɨ, njé ndo je təli ɨngəi-naa me kəy tɨ ɓəy, nɨngə e kɨn Tomasɨ e səde ngata. Uti ta kəy mbukɨ dɔde tɨ, ə Jəju re, a taa dande tɨ, əl-de ə nə: «M-dəjɨ kadɨ lapɨya e səsi!» 27 Nɨngə əl Tomasɨ ə nə: «Tomasɨ, ɨlə ngon jii lo kɨn tɨ, ə ɨgo̰ jim je kɨn oo, taa ɨlə jii ɔdɨ-n to do nɨngə kɨ kadɨm tɨ kɨn o tɔ. Onoi kadɨ mei nga̰, majɨ kadɨ adɨ mei.» 28 Lo kɨn tɨ no̰o̰, Tomasɨ əl Jəju ə nə: «Ɓaɓe ləm! Luwə Ləm!» 29 Ə Jəju əl-e ə nə: «E koo kɨ o-m kɨ kəmi ne kɨn ə adɨ-n mei. Nɨngə adɨ m-əli m-adɨ ɨgər təkɨ njé rɔnəl je ə əi dɨje kɨ adi mede kɨ kanjɨ koo nḛ kɨ kəmde✡.»

Gɨn ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn

30 Jəju ra nḛ kɔjɨ je kɨ rangɨ ngay wa ɓəy ta kəm njé ndo je tɨ ləne, kɨ e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ kɨn al. 31 Nə e je kɨn e kɨ ndangɨ-de be mba kadɨ adii mesi təkɨ Jəju e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte, e NGon lə Luwə. Nɨngə lokɨ adi mesi kɨn ɓa a ɨngəi kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨ takule.

21

Jəju tɔjɨ rɔne njé ndo je sɨri ta ba tɨ kɨ Tɨbərɨyadɨ

(Lk 5.1-11)

1 Go tɨ gogɨ, Jəju təl tḛḛ ɨngə njé ndo je ɓəy taa ba tɨ kɨ Tɨbərɨyadɨ. Rəbɨ kɨ tḛḛ ɨngə-n-de ə to kɨn: 2 NDɔ madɨ, Sɨmo̰ Pɨyər nɨm, Tomasɨ kɨ ɓari-e NDɨngə nɨm, Natanɨyəl nɨm kɨ əi dɨje kɨ Kana tɨ kɨ Galile tɔ, ngan lə Jəbəde kɨ joo tɔ, njé ndo je lə Jəju kɨ rangɨ əi joo tɔ ɨsi naa tɨ. 3 Ə Sɨmo̰ əl-de ə nə: «M-a m-aw baa kadɨ m-ndo̰ kanjɨ je.» Ɓa ndəge je əli-e əi nə: «Je ka j-a j-aw səi tɔ.» Nɨngə tḛḛi, ali me to tɨ awi, nə kondɔe tɨ kɨn, ngon kanjɨ kare ka uwəi al. 4 Lokɨ lo ti, Jəju re a ta ba tɨ no̰o̰, nə njé ndo je gəri təkɨ e Jəju al. 5 Ə Jəju əl-de ə nə: «NGan je, uwəi kanjɨ ndə̰y al a?» Ɓa ɨləi-e tɨ əi nə: «Jagɨ, ngon kanjɨ kare ka j-uwə al.» 6 Nɨngə, Jəju əl-de ə nə: «Ɨləi bandɨ dam to tɨ, kɨ dɔ ji ko̰si tɨ kɨn, ə a uwəi kanjɨ je.» Ə lokɨ ɨləi bandɨ ɓa, bandɨ ɔy kanjɨ kɔy kɨ asi kadɨ ndɔri tḛḛi taga al. 7 Lo kɨn tɨ, nje ndo kɨ Jəju ndɨge əl Pɨyər ə nə: «E Ɓaɓe.» Ə lokɨ ta kɨ əl ə nə: «E Ɓaɓe», kɨn osɨ mbi Pɨyər tɨ taa par ə, Pɨyər ɨlə kɨbɨ ləne rɔne tɨ, tadɔ kəte a kɨ rɔne kare, nɨngə osɨ me man tɨ. 8 Lo kɨ ai tɨ kɨn, e sa̰y al kɨ ngangɨ ba, ai asɨ kulə bi kare be par, adɨ ndəgɨ njé ndo je awi kɨ to ndə̰y ndə̰y kɨ ngangɨ ba tɨ, ndɔrii bandɨ kɨ kanjɨ rosɨ ka kɨn gode tɨ.

9 Lokɨ uri nangɨ nɨngə, ooi por kɨ dəw ɨlə kanjɨ tɨ, taa mapa ka to no̰o̰ tɔ. 10 Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi kɨ kanjɨ je kɨ uwəi-de ka kɨn ne adɨ j-o.» 11 Ə Sɨmo̰ Pɨyər al me to tɨ, ndɔr bandɨ kɨ kanjɨ rosɨ ka kɨn nangɨ. E kanjɨ je kɨ boy boy wa ə əi ɓu kɨ kutɨ mi gɨde mɨtə (153). Kɔrde wa kɨ to ɓəl kɨn nə, bandɨ gangɨ al. 12 Jəju əl-de ə nə: «Ɨrəi usoi nḛ.» NGa nɨngə, dəw kare dan njé ndo je tɨ kɨ kadɨ dəjɨ Jəju ə nə: «Ḭ na̰ wa?» goto, tadɔ gəri majɨ kadɨ e Ɓaɓe. 13 Jəju ɔtɨ rɔde tɨ, un mapa adɨ-de, nɨngə adɨ-de kanjɨ tɔ. 14 Lokɨ Jəju ḭ taa dan njé koy je tɨ kɨn, e tḛḛ kɨ ko̰ mɨtə ngata ə tḛḛ kɨ rɔ njé ndo je tɨ ləne kɨn.

Jəju əi kɨ Pɨyər

15 Go nḛ kuso tɨ, Jəju dəjɨ Sɨmo̰ Pɨyər ə nə: «Sɨmo̰ kɨ ngon lə Jonasɨ, ɨndɨgɨ-m ɨtə njé je kɨ ɨsi kɨn a?» Ə Sɨmo̰ ɨle tɨ ə nə: «Oyo, Ɓaɓe, ɨgər kadɨ m-ndɨgi.» Nɨngə Jəju əl-e ə nə: «Ul batɨ je ləm.» 16 Jəju təl dəjɨ Sɨmo̰ ɓəy kɨ ko̰ joo ə nə: «Sɨmo̰ kɨ ngon lə Ja̰, ɨndɨgɨ-m a?» Ə Sɨmo̰ ɨle tɨ ə nə: «Oyo, Ɓaɓe, ɨgər kadɨ m-ndɨgi.» Nɨngə Jəju əl-e ə nə: «Ul batɨ je ləm.» 17 Jəju təl dəjɨ Sɨmo̰ ɓəy kɨ ko̰ mɨtə ə nə: «Sɨmo̰ kɨ ngon lə Ja̰, ɨndɨgɨ-m a?» Ɓa lo kɨn tɨ, me Pɨyər o̰-e dɔ təl tɨ kɨ Jəju təl dəje ɓəy kɨ ko̰ mɨtə ə nə: «Ɨndɨgɨ-m a?» kɨn, adɨ ɨle tɨ ə nə: «Ɓaɓe, ɨgər nḛ je pətɨ, ɨgər kadɨ m-ndɨgi.» Nɨngə Jəju əl-e ə nə: «Ul batɨ je ləm. 18 NGa nɨngə, təkɨ rɔjetɨ, adɨ m-əli: dɔkagɨlo basai tɨ, ḭ wa ɨdɔɔ nda ɓədi tɨ, ə aw lo kɨ mei ndɨgɨ, nə dɔkagɨlo kɨ a ɓɨgə ɓa, a ɔy jii taa kadɨ dəw kɨ rangɨ ə a dɔɔ nda ɓədi tɨ, ə aw səi lo tɨ kɨ mei ndɨgɨ al.» 19 Ta je kɨn Jəju əl be kadɨ tɔjɨ-n go rəbɨ koy kɨ Pɨyər a oy kadɨ ɨlə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. Go tɨ, Jəju əl-e ə nə: «Un gom.»

NJe ndo kɨ Jəju ndɨge

20 Pɨyər ɨlə rətɨ gogɨ nɨngə, oo nje ndo kɨ Jəju ndɨge, e kɨ ndɔ kɨ, lo nḛ kuso tɨ, ɔy kɨ dɔ Jəju tɨ, dəje ə nə: «Ɓaɓe, na̰ ə a ɨləi ji dɨje tɨ ə?» ka kɨn. 21 Lokɨ Pɨyər oo-e ɓa, dəjɨ Jəju ə nə: «Ɓaɓe, ə e kam, e ri ə a ra-e ə?» 22 Ə Jəju əl Pɨyər ə nə: «Kɨn ə re m-ndɨgɨ kadɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa bɨtɨ kadɨ tə m-təl m-re m-ɨnge-n ka, e kɨn ta ləi goto tɨ. Ḭ, ta ləi e ta kadɨ un gom par.» 23 Ta kɨn sane dan njé kadɨ-me je tɨ təkɨ nje ndo kam a oy al. Nə kɨ rɔjetɨ, kadɨ Jəju əl Pɨyər ə nə: «A oy al» kɨn, əl-e be al. Ta kɨ əl-e ɓa, əl-e ə nə: «Kɨn ə re m-ndɨgɨ kadɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa bɨtɨ kadɨ tə m-təl m-re m-ɨnge-n ka, e kɨn ta ləi goto tɨ.»

24 E darɔ nje ndo-e ə wa kɨn ə ma najɨ dɔ nḛ je tɨ, ndangɨ-de me makɨtɨbɨ tɨ kɨn. NGa nɨngə jɨ gər kadɨ najɨ kɨ ma lie e ta kɨ rɔjetɨ.

25 Jəju ra nḛ je kɨ rangɨ ngay wa ɓəy. Re dəw ə nə n-ɨndə tane wa nəm n-ndangɨ-de pətɨ me makɨtɨbɨ je tɨ ə, m-ga kadɨ dɔnangɨ wa kɨn pətɨ, makɨtɨbɨ je kɨn a ɨbə.

✡ 1:3 Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.3; Pa je 33.6, 9

✡ 1:17 Tḛḛ kɨ taga 31.18; 34.28

✡ 1:21 Malasi 3.23; Dətərənom 18.15, 18

✡ 1:23 Ejay 40.3

✡ 2:13 Tḛḛ kɨ taga 12.1-27

✡ 2:17 Pa je 69.10

✡ 3:14 Kɔr Isɨrayəl je 21.9

✡ 4:5 Kɨlə ngɨrə nḛ je 33.19; Jojuwe 24.32

✡ 5:29 Danɨyəl 12.2

✡ 5:46 Dətərənom 18.15

✡ 6:9 2 NGar je 4.42-44

✡ 6:31 Tḛḛ kɨ taga 16.4, 15; Pa je 78.24

✡ 6:45 Ejay 54.13

✡ 7:2 Ləbətɨkɨ 23.34-36; Dətərənom 16.13

✡ 7:22 Ləbətɨkɨ 12.3; Kɨlə ngɨrə nḛ je 17.10-13

✡ 7:37 Ləbətɨkɨ 23.36

✡ 7:42 2 Samɨyəl 7.12; Mɨse 5.1; Mt 2.5

✡ 7:51 Dətərənom 1.16

✡ 8:5 Ləbətɨkɨ 20.10; Dətərənom 22.22-24

* 8:11 [] Bar ta je kɨn goto me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ mari kəte kɨ e ta lə Luwə kɨ ndangi tə kun mɨndɨ kɨ sɨgɨ.

✡ 8:17 Dətərənom 19.15; 17.6

✡ 9:2 Tḛḛ kɨ taga 20.5

✡ 9:7 2 NGar je 20.20; Ejay 8.6

✡ 10:8 Jərəmi 23.1-2; Ejəkəl 34.2-3

✡ 10:33 Ləbətɨkɨ 24.16

✡ 11:24 Danɨyəl 12.2

✡ 12:15 Jakari 9.9

✡ 12:34 Pa je 110; Ejay 9.6; Danɨyəl 7.14

✡ 12:38 Ejay 53.1

✡ 12:40 Ejay 6.9-10

✡ 12:42 9.22

✡ 13:18 Pa je 41.10

✡ 15:25 Pa je 35.19; 69.5

✡ 17:12 Pa je 41.10

* 18:13 An ka ndɔ kɨ e bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɔ kɨ ɓal kɨ 6 tḛḛ 15 tɨ go Kɨrɨsɨ tɨ. Go tɨ gogɨ ka, Jɨpɨ je ɓuki-e tɨ təkɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je wa ka kɨn ɓəy. Lo ta kɨ gangɨ je tɨ lə Jɨpɨ je ɓa, e ə dɨje ooi ta lie ngay.

✡ 18:14 Ja̰ 11.49

✡ 19:7 Ləbətɨkɨ 24.16

✡ 19:24 Pa je 22.19

✡ 19:28 Pa je 69.22

✡ 19:31 Dətərənom 21.22-23

✡ 19:35 Ja̰ 20.31

✡ 19:36 Tḛḛ kɨ taga 12.46; Pa je 34.21

✡ 19:37 Jakari 12.10

✡ 20:9 Pa je 16.10

✡ 20:29 1Pɨ 1.8

Kɨlə lə NJé kaw kɨlə je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kɨlə lə

NJé kaw kɨlə je

Ta kɨ dɔ kɨlə tɨ lə NJé kaw kɨlə je

Makɨtɨbɨ Kɨlə lə njé kaw kɨlə je e makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Lukɨ ndangɨ. Nɨngə əi kɨ Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨ Lukɨ ndangɨ, rai rɔde tə makɨtɨbɨ kɨ kare ba ə dəw gangɨ gɨn joo be. Me e kɨ dɔsa̰y tɨ kɨ e Poy Ta kɨ Majɨ, Lukɨ a dɔ dɔkagɨlo tɨ kɨ Jəju ra dɔnangɨ tɨ ne (1.1), nɨngə ḭ dɔ kawe dɔra̰ tɨ (1.11), kɨ kɨlə kɨ ra kɨ NDɨlne dan njé ndo je tɨ, kɨ kɨndə ngɨrə njé kaw-naa je, Lukɨ əl tae me makɨtɨbɨ tɨ lə njé kaw kɨlə je.

E makɨtɨbɨ kɨ adɨ tɔgɨ njé kaw-naa je lə Kɨrɨsɨ, tadɔ əl ta kɨ dɔ kɨndə ngɨrə njé kaw-naa je tɨ dan Jɨpɨ je tɨ təkɨ to-n Jorijaləm kɨn nɨm, kɨndə ngɨrə njé kaw-naa je dan dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al təkɨ to-n A̰tɨyosɨ, kɨ Pɨlɨpɨ, kɨ Korḛtɨ… kɨn nɨm tɔ. Lo kɨn tɨ, j-o dɔ nja Pol me kɨlə mbḛ Poy Ta tɨ kɨ Majɨ kɨ dɔ ɓe je, dɔ ɓe je nɨm, j-o rɔ kɨ kadɨ a ɨngə njé kaw-naa lə Kɨrɨsɨ kɨn nɨm tɔ, nə dumi dɔ rɔ kɨn kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə.

Lukɨ kɨ nje ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn tɔjɨ kadɨ oo lo nḛ je madɨ kɨ kəmne, tadɔ kḭ Tɨrowasɨ kaw Pɨlɨpɨ tɨ, Lukɨ əl ə nə: «Jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ J-aw…» (16.10-40) Nɨngə kaw tḛḛ Jorijaləm kɨ dɨje a uwəi Pol kɨn nɨm (20.5-21.18), taa kaw kɨ ta tɔl ta ta tɨ, kḭ Səjare kaw Rom tɨ kɨ Pol ngɨnə ɓal joo ɓəy taa kadɨ dɨje gangi ta lie kɨn ka Lukɨ tɔjɨ təkɨ əi naa tɨ tɔ (27-28). Lo kɨlə ngɨrə makɨtɨbɨ tɨ wa ɓəy, Lukɨ tɔjɨ lo je kɨ a əl ta tə tḛḛ-n tɨtɨ adɨ ay njay kəte (1.8). J-ɨngə:

Kɨndə ngɨrə njé kaw-naa je kɨ dɔsa̰y Jorijaləm tɨ (1.1-8.3);

Poy Ta kɨ Majɨ kɨ sane kɨ ndəgɨ lo je kɨ dɔnangɨ Isɨrayəl tɨ (8.4-12.25);

Poy Ta kɨ Majɨ kɨ sane kɨ ndəgɨ ɓe je kɨ kadɨ ba Məditərane tɨ tḛḛ Rom tɨ (13.1-28.31).

Ta lə Luwə kɨ dɨje sanəi kɨ lo je kɨ j-əl tae kɨn, j-ɨngə me ta tɨ kɨ njé kaw kɨlə je ɨləi mbḛe je əli tae je, ə e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ kɨn. NGa nɨngə, Jəju Kɨrɨsɨ kɨ njé kaw kɨlə je əli ta lie kɨ rɔ Jɨpɨ je tɨ je, kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al je kɨn, e darɔ Jəju wa kɨ oji-e dɔnangɨ Paləsɨtɨn tɨ, ə tɔgɨ tɨ, njɨyə tɨ kɨn. NDɨl ɔsɨ njé ndo je lie adɨ əli ta kɨ dɔe tɨ, dɔ kɨlə rae tɨ, kɨ dɔ nḛ ndo je tɨ lie.

Makɨtɨbɨ kɨlə lə njé kaw kɨlə je tɔjɨ rəbɨ kɨlə kɨ kadɨ njé kaw-naa je kɨ dɔkagɨlo je tɨ pətɨ rai, adɨ e kɨlə kɨlə mbḛ poy ta kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ rɔ dɨje tɨ pətɨ, bɨtɨ kɨ ta so̰y dɔnangɨ tɨ.

1

Kaw Jəju dɔra̰ tɨ

1 Təwopɨl, me makɨtɨbɨ tɨ ləm kɨ dɔsa̰y✡, m-ndangɨ ta je kɨ ɔjɨ dɔ nḛ je kɨ Jəju ɨlə ngɨre ra je, ndo dɨje je. 2 Nḛ je kɨ ra bɨtɨ tḛḛ-n me ndɔ tɨ kɨ Luwə un-e-n aw sie dɔra̰ tɨ. Nɨngə kəte ɓəy taa kadɨ aw dɔra̰ tɨ, Jəju mbətɨ njé kaw kɨlə je ləne, adɨ-de ndu-kun je ləne kɨ go rəbɨ lə NDɨl Luwə. 3 Go koye tɨ, Jəju ɔjɨ rɔne njé kaw kɨlə je ləne. Ɔjɨ-de kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ kadɨ gəri təkɨ n-a kɨ dɔne taa. NDɔ kutɨ sɔ go tɨ nɨngə, tḛḛ hɔy kɨ rɔde tɨ əl-de ta dɔ ko̰ɓe tɨ lə Luwə. 4 NDɔ kare kɨ ɨsɨ uso nḛ səde, Jəju əl-de kadɨ tḛḛi gɨdɨ ɓe bo Jorijaləm tɨ al. Nə kadɨ ngəmi bɨtɨ kadɨ Bawne adɨ-de kadɨ-kare kɨ un mɨndɨne dɔ tɨ kadɨ n-a n-ade kɨn ɓəy taa✡. Nɨngə əl-de ə nə: «E kadɨ-kare kɨ mi wa m-əl səsi tae kəte ngata. 5 Ja̰ ra dɨje batəm me man tɨ, nə səi je, me ndɔ je tɨ kɨ ngay al ne ə, a rai səsi batəm me NDɨl Luwə tɨ.»

6 *NJé kaw kɨlə je lə Jəju kɨ kawi-naa rɔe tɨ dəji-e əi nə: «Ɓaɓe, e dɔkagɨlo tɨ kɨ ngɔsɨne wa kɨn ə a taa ko̰ɓe adɨ *Isɨrayəl a?» 7 Ə əl-de ə nə: «E ta ləsi kadɨ ɨgəri dɔ kade ə se dɔ gangɨ lo je kɨ Bai ɔjɨ kɨ go lo ko̰ɓe tɨ ləne al.» 8 Nə a ɨngəi tɔgɨ lokɨ NDɨl Luwə a re dɔsi tɨ. A təli njé ma najɨ ləm me ɓe bo Jorijaləm tɨ nɨm, dɔnangɨ Jude tɨ ba pətɨ nɨm, *Samari tɨ nɨm, ratata kɨ ta so̰y dɔnangɨ tɨ.

9 Lokɨ Jəju əl-de ta je kɨn gɨne gangɨ nɨngə, ooi-e ɨsɨ aw kɨ taa me nəl tɨ. Nɨngə kɨl ndi re utɨ kəmde adɨ ooi-e al. 10 Kəmde naa kɨ taa dɔra̰ tɨ, lo koo go Jəju lo kawe tɨ, nɨngə, dɨngəm je joo kɨ ɨləi kɨbɨ je kɨ nda bal bal tḛḛi hɔy kɨ rɔde tɨ, nɨngə əli-de əi nə: 11 «Dɨje kɨ Galile tɨ, mba ri ə ai a ɨgo̰i lo kɨ taa dɔra̰ tɨ be ə? Darɔ Jəju wa kɨ uni-e tasi tɨ awi sie dɔra̰ tɨ kɨn ə, a təl re təkɨ oi goe lo kawe dɔra̰ tɨ kɨn be tɔ.»

Ɓutɨ lə njé kaw kɨlə je

12 Be ə njé kaw kɨlə je lə Jəju təli dɔ mbal kagɨ bɨni tɨ awi Jorijaləm tɨ gogɨ. MBal kagɨ bɨni kɨn e ɓasi kɨ ɓe bo Jorijaləm. 13 Lokɨ rəi tḛḛi Jorijaləm tɨ nɨngə, ali aw me kəy tɨ kare kɨ e dɔ made tɨ taa, lo kɨ rai tə lo kɨsɨde kəte kəte. Adɨ e Pɨyər nɨm, Ja̰ nɨm, Jakɨ əi kɨ Andɨre nɨm, Pɨlɨpɨ əi kɨ Tomasɨ nɨm, Batɨləmi əi kɨ Matɨye nɨm, Jakɨ kɨ ngon lə Alpe nɨm, Sɨmo̰ kɨ nje rɔ mbata ta kɨngə dɔ lə ɓe ləne nɨm, taa Judɨ kɨ ngon lə Jakɨ nɨm tɔ. 14 Əi pətɨ, kɨ mede kɨ kare ba, kawi-naa nəm nəm mba kadɨ əli ta kɨ Luwə, naa tɨ kɨ dəne je madɨ. Mari kɨ ko̰ Jəju e dande tɨ nɨm taa ngako̰ Jəju je nɨm tɔ.

Matɨyasɨ un to Judasɨ

15 Me ndɔ je tɨ kɨn, njé kadɨ-me je kawi-naa asi ɓu kɨ kutɨ joo. Nɨngə Pɨyər ḭ taa dan ngakone je tɨ əl ə nə: 16 «NGakom je, sɔbɨ kadɨ nḛ kɨ NDɨl Luwə əl tae me Makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə tɔl tane. Tadɔ NDɨl Luwə, əl ta kəte kɨ ta *Dabɨdɨ, ɔjɨ-n dɔ Judasɨ kɨ ɔr no̰ dɨje kɨ rəi uwəi Jəju. 17 Judasɨ e kɨ kare danje tɨ, nɨngə aw kɨ kɨlə ləne kɨ sɔbɨ dɔne kadɨ ra danje tɨ tɔ. 18 Kɨ la kɨ adi-e mba kɨgə-n go ji kɨlə kɨ majal kɨ ra kɨn ə, Judasɨ aw ndogɨ-n lo ndɔr. Me ndɔr tɨ kɨ ndogɨ ka kɨn ə, ḭ taa osɨ tɨ, dɔe su kɨ nangɨ, me ndu adɨ tie ale mba dɔnangɨ tɨ. 19 Dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ Jorijaləm tɨ ooi ta kɨn. Be ə ɓari lo ndɔr ka kɨn kɨ ta ɓe ləde ə nə: “Akəldama”, kɔr me ta kɨn nə: “Lo ndɔr məsɨ.” 20 Nɨngə ndangi me makɨtɨbɨ Pa je tɨ əi nə:

“Kadɨ kəy lie e kɨ kɨyə̰ kɔ nɨm,

Kadɨ dəw kare ka ɨsɨ me tɨ al nɨm✡,”

Taa ndangi ɓəy əi nə:

“Kadɨ dəw kɨ rangɨ un toe.”

21 «Be ə, majɨ kadɨ jɨ mbəti dəw kare mbo̰ dɨje tɨ wa kɨ njɨyəi səje naa tɨ kɨ ndɔ je pətɨ kɨ Ɓaɓe Jəju aw-n səje nɨm təl-n səje nɨm wa kɨn. 22 Ɨlə ngɨre dɔ batəm tɨ lə Ja̰, ratata tḛḛ-n dɔ ndɔ tɨ kɨ Luwə un-n Jəju taje tɨ awi sie dɔra̰ tɨ. Kadɨ dəw kare dande tɨ, e nje ma najɨ, naa tɨ səje təkɨ Jəju ḭ lo koy tɨ.»

23 Lo kɨn tɨ, rəi kɨ dɨje joo ɔji-de, kɨ dɔsa̰y e Jɨsəpɨ kɨ ɓari-e nə Barsabasɨ, kɨ ɨndəi tɔe kɨ rangɨ nə Jusɨtusɨ, nɨngə kɨ ko̰ joo e Matɨyasɨ. 24 Nɨngə əli Ɓaɓe əi nə: «Ɓaɓe, ḭ ɨgər nga̰me dɨje pətɨ tɨgə, ə ɔjɨ-je se mbo̰ dɨje tɨ kɨ joo kɨn, e kɨ ra ə ɨmbəte wa? 25 MBəte kadɨ un ta kɨlə ɓəə lə njé kaw kɨlə je kɨ Judasɨ ɨyə̰ tae ə aw lo tɨ ləne kɨ sɔbɨ dɔe kadɨ aw tɨ kɨn.» 26 Rai yukɨ, nɨngə yukɨ osɨ dɔ Matɨyasɨ tɨ, adɨ Matɨyasɨ ore kadɨ njé kaw kɨlə je kɨ dɔgɨ gɨde e kare.

2

Re lə NDɨl Luwə

1 Lokɨ ndɔ nay Pa̰təkotɨ asɨ nɨngə✡, njé kadɨ-me je pətɨ kawi-naa lo kare ba. 2 Ta naa tɨ no̰o̰, ka nḛ madɨ ḭ dɔra̰ tɨ, ɓa tə nəl bo kɨ ɨlə kɨ tɔgɨne kɨn be. Ka nḛ ka kɨn taa lo me kəy tɨ kɨ ɨsi tɨ. 3 OOi nḛ je kɨ toi tə por ə ndone je tḛḛi bɨlɨm bɨlɨm be, tḛḛi, ka̰yḭ-naa dɔde tɨ kare kare. 4 NDɨl Luwə rosɨ mede pətɨ, adɨ ɨləi ngɨrə kəl ndon ta je kɨ rangɨ kɨ dəw gər me al, kɨ go kɨndə tɨ kɨ NDɨl Luwə ɨndə-n tade tɨ kadɨ əli.

5 Nɨngə me ndɔe je tɨ kɨn, *Jɨpɨ je kɨ njé ɓəl Luwə, ḭḭ kɨ dɔ ɓe je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, rəi kawi-naa Jorijaləm tɨ. 6 Lokɨ ooi ka nḛ kɨn nɨngə, a̰yḭ-naa ngɔdɨ rəi kawi-naa, kosɨ kosɨ, ɓəl rade tadɔ na̰ na̰, dande tɨ, oo dɔ ndu njé kadɨ-me je kɨ ɨsɨ əli ta kɨ ndon ta ɓe ləne. 7 Nḛ kɨn ətɨ-de ɓəl ngay adɨ ndɨlde a̰y ur kakɨ, ooi kadɨ e nḛ kɨ rɔjetɨ al, adɨ əli əi nə: «Dɨje kɨ ɨsɨ əli ta kɨn pətɨ əi dɨje kɨ ḭ Galile tɨ, 8 nga ban be ə na̰ na̰ danje tɨ, oo ta kɨ tḛḛ tade tɨ kɨ ndon ta ɓe ləne ə? 9 Je dɨje kɨ Partəjɨ tɨ, kɨ Medɨ tɨ, kɨ Elamɨtɨ tɨ, kɨ njé kḭ dɔnangɨ Mejopotami tɨ nɨm, kɨ Jude tɨ nɨm, Kapadosɨ tɨ nɨm, taa Po̰ tɨ kɨ e ngon ɓe kɨ dɔnangɨ Aji tɨ nɨm, 10 Pɨrɨji tɨ nɨm, Pampɨli tɨ nɨm, Ejɨpɨ tɨ, kɨ dɔnangɨ Lɨbi tɨ kɨ e ɓasi kɨ Sɨrən, ə se njé kḭ dɔnangɨ Rom tɨ. 11 Je pətɨ je Jɨpɨ kojɨ je kɨ Jɨpɨ təl je. J-ḭ Kɨrətɨ tɨ kɨ Arabi tɨ. Be ka, joo dɔ ndude kɨ əli ta kɨ ndon ta ɓe ləje, ɔjɨ dɔ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ Luwə ra.» 12 Əi pətɨ ndɨlde ay ur kakɨ adɨ gəri ta wa kɨ kadɨ əli al, nɨngə əli-naa mbo̰de tɨ əi nə: «Kɔr me nḛ kɨ ra nḛ kɨn nə ri ə?» 13 Nə njé kɨ na̰ je kogi dɔ njé kəl ndon ta je tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al, əi nə: «E kasɨ nju ə a̰yḭ-naa ngay ə rade.»

Pɨyər əl ta kosɨ dɨje

14 Pɨyər ḭ a taa kɨ ndəgɨ njé kaw kɨlə je kɨ dɔgɨ gɨde e kare, nɨngə un ndune kɨ taa əl ta kosɨ dɨje ə nə: «Uri mbisi majɨ oi dɔ ta ləm səi *Jɨpɨ je, kɨ səi pətɨ kɨ ɨsɨ Jorijaləm tɨ ne. Sɔbɨ kadɨ ɨgəri nḛ kɨ ɨsɨ ra nḛ kɨn tɔ. 15 Dɨje madɨ dansi tɨ ooi kadɨ e kasɨ ə ra dɨje kam. Nə Jagɨ kasɨ rade al! J-a sḭ kadɨ nda tɨ ɓəy! 16 Nə ngɔsɨne nḛ kɨ ndɔ kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Juwəl əl tae ka kɨn ə ra nḛ:

17 “Nḛ je kɨ Luwə əl tae kadɨ a rai nḛ me ndɔ je tɨ kɨ dɔbəy tɨ ka ə toi kɨn:

M-a m-ɨlə kɨ NDɨlm dɔ dɨje tɨ pətɨ.

NGansi je kɨ dɨngəm kɨ njé kɨ dəne a təli njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ,

Basa je ləsi a ooi nḛ je me ndɨl tɨ,

Ɓɨgə je ləsi, a ooi nḛ je kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ me ni tɨ.

18 Oyo me ndɔ je tɨ kɨn,

M-a m-ɨlə kɨ NDɨlm dɔ ngan njé kɨlə je tɨ ləm kɨ dɨngəm kɨ njé kɨ dəne.

A əi njé kəl ta kɨ tam tɨ.

19 M-a m-ra nḛ je kɨ dəw asɨ ra al me dɔra̰ tɨ taa nu,

Nɨngə dɔnangɨ tɨ ne, m-a m ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl,

Adɨ e: məsɨ nɨm, por nɨm, sa kɨ su luy luy nɨm tɔ,

20 Kəte ɓəy taa kadɨ ndɔ kɨ bo ngay, kɨ rosɨ kɨ tɔɓa lə Ɓaɓe kɨn a re,

Lo kɨ kada a təl lo kɨ ndul, nɨngə nay a təl məsɨ.

21 Nɨngə me ndɔ tɨ kɨn, dɨje pətɨ kɨ ɓai tɔ Ɓaɓe a ɨngəi kajɨ✡.”

22 «Səi *Isɨrayəl je, uri mbisi majɨ oi ta kɨ m-a m-əl səsi. Ɨgəri pətɨ kadɨ Jəju kɨ Najarətɨ, dɨngəm kɨn kɨ Luwə ɔje kɨ taga kadɨ n-ndɨge, ə Luwə ra nḛ je kɨ dəw asɨ ra al kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ takule dansi tɨ ne. 23 Dɨngəm kɨn, ɨləi-e jisi tɨ kɨ go ndu-kun tɨ kɨ Luwə un, ə se kɨ go kɔjɨ ta ra tɨ lie kɨ to kəte. Nɨngə səi adi dɨje kɨ gəri Luwə al tɔli-e kɨ rəbɨ ɓə kɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ. 24 Nə Luwə gangɨ kulə yo rɔe tɨ kɔ ade ḭ lo koy tɨ, tadɔ koy aw kɨ tɔgɨ kadɨ uwe gɨn tɔgɨne tɨ ɓe nɨn tɨ al. 25 *Dabɨdɨ əl ta ɔjɨ-n dɔe ə nə:

“M-o Ɓaɓe kɨ dɔkagɨlo je pətɨ no̰m tɨ,

Tadɔ e dɔ ji kom tɨ mba kadɨ m-tḛḛ m-osɨ al.

26 E mbata kɨn ə rɔnəl rosɨ mem adɨ m-osɨ-n pa tɔ.

Be ə, ɓe nɨn tɨ ka, darɔm a ɔr kə̰ə̰ kɨ kɨndə me dɔ tɨ,

27 Ḭ Ɓaɓe, a ɨyə̰-m kɔ koo al,

A ɨyə̰ ɓəə ləi kɨ a dɔ njane tɨ ade ndum ɓada al tɔ.

28 Ḭ ə ɔjɨ-m rəbɨ kadɨ m-təl m-ɨsɨ-n kɨ dɔm taa,

Nɨngə a adɨ-m rɔnəl me kei naa tɨ səm✡.”»

29 Pɨyər təl əl ɓəy ə nə: «NGakom je, adɨ m-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ: Kaje Dabɨdɨ oy təkɨ rɔjetɨ adɨ dɨbi-e. Dɔ ɓade to danje tɨ ne bɨtɨ ɓone. 30 E nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ə gər kadɨ Luwə un mɨndɨne ade kɨ kɨbɨ rɔ kadɨ n-a n-adɨ dəw kare kɨ gɨn ka tɨ lie a o̰ ɓe toe tɨ✡. 31 Dabɨdɨ gər nḛ kɨ a ra nḛ lo ti tɨ, adɨ əl ta kḭ lo koy tɨ lə Kɨrɨsɨ kɨn kəte. E ta lie ə Dabɨdɨ ə nə Luwə a ɨyḛ lo kɨ koo tɨ al, taa a ɨyə̰ darɔe adɨ ndum ɓe nɨn tɨ al tɔ. 32 Jəju kɨ m-ɨsɨ m-əl ta lie kɨn, Luwə ade ḭ dan njé koy je tɨ, j-əi pətɨ jɨ gəri majɨ. 33 Go tɨ nɨngə, Luwə un-e aw sie dɔra̰ tɨ adɨ ɨsɨ dɔ ji ko̰e tɨ. Nɨngə ngɔsɨne Luwə ade NDɨlne təkɨ un-n mɨndɨne. NDɨl kɨn ə, Luwə ɓukɨ dɔje tɨ, təkɨ oi ngɔsɨne kɨ kəmsi je, kɨ mbisi je kɨn. 34 Təkɨ rɔjetɨ, Dabɨdɨ aw dɔra̰ tɨ al, nə əl ə nə: “Ɓaɓe əl Ɓaɓe ləm ə nə: ‹Ɨre ɨsɨ dɔ ji kom tɨ, 35 ratata kadɨ m-ɨlə njé ba̰ je ləi gɨn tɔgi tɨ✡›”. 36 E be ə, rɔ Jəju wa kɨ ɨɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn ə, Luwə ade e Ɓaɓe nɨm, Kɨrɨsɨ nɨm tɔ. E kɨn ə e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ dɨje pətɨ kɨ Isɨrayəl tɨ gəri majɨ.»

NJé kɨ adi mede Kɨrɨsɨ dɔsa̰y

37 Lokɨ dɨje ooi ta kɨn nɨngə, mede ole wutɨ wutɨ adɨ dəji Pɨyər əi kɨ ndəgɨ njé kaw kɨlə je əi nə: «NGako̰je je, e ri ə kadɨ jɨ ra ə?» 38 Ə Pɨyər təl əl-de ə nə: «Ɨyə̰i rəbɨ nḛ rasi je kɨ majal kɔ, nɨngə kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ adɨ rai-e batəm me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, mba kadɨ majal je ləsi e kɨ kɨyə̰ go kɔ. Ɓa a ɨngəi NDɨl Luwə. 39 Təkɨ rɔjetɨ, kun mɨndɨ lə Luwə e kɨ mbata ləsi nɨm, mbata lə ngansi je nɨm, kɨ mbata dɨje kɨ ɨsi sa̰y nɨm. Sɔbɨ dɔ dɨje pətɨ kɨ Ɓaɓe Luwə ləje a ɓar-de.» 40 Pɨyər əl-de ta je kɨ rangɨ ngay go tɨ ɓəy mba kadɨ ma-n najɨ, nɨngə ɨlə dɨngəm mede tɨ ə əl-de ə nə: «Ɨgangi-naa kɨ gɨn dɨje kɨ majal kɨ ɓone kɨn, mba kadɨ Luwə ajɨ-n səsi.» 41 Dɨje pətɨ kɨ taai ta lə Pɨyər, rai-de batəm. NDɔe tɨ ka kɨn, dɨje asi dɨbɨ mɨtə rəi orəi kadɨ njé kadɨ-me je kɨ kəte.

42 Ɨlə ngɨre dɔkagɨloe tɨ kɨn, rəi nəm nəm mba koo dɔ nḛ ndo lə njé kaw kɨlə je nɨm, lo ra madɨ-naa tɨ nɨm, lo tətɨ mapa tɨ nɨm, ta lo kəl ta tɨ kɨ Luwə nɨm tɔ. 43 *NJé kaw kɨlə je rai nḛ je kɨ dəw asɨ ra al kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ngay adɨ dɨje pətɨ ɨsi kɨ ɓəl mede tɨ. 44 NJé kadɨ-me je ɨndəi rɔde naa tɨ kare ba ə kawi nḛ kɨngə je ləde dɔ-naa tɨ kare ba tɔ. 45 Gati kɨ nḛ kɨngə je kɨ nḛ majɨ je ləde ə ləbi-naa lae kɨ go nḛ ge tɨ lə dəw kɨ ra. 46 NDɔ je kare kare pətɨ, kɨ me kɨ kare ba, ɨngəi-naa me kəy tɨ lə Luwə. Nɨngə awi kɨ me kəy je tɨ lənaa usoi nḛ kuso lə Ɓaɓe nɨm, taa usoi nḛ je ləde kɨ rɔnəl nɨm, kɨ me kɨ sɔl lɔm lɔm. 47 Osi pa je ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, nɨngə dɨje pətɨ ndɨgi ta ləde tɔ. NDɔ je kare kare pətɨ, Ɓaɓe adɨ kɔr dɨje kɨ ajɨ-de, re dɔ made tɨ par par.

3

Pɨyər adɨ rɔ nga dəw kɨ njae oy

1 NDɔ kare Pɨyər əi kɨ Ja̰ ɨsɨ awi kəy kaw-naa tɨ mba kəl ta kɨ Luwə dɔ kadɨ tɨ kɨ mɨtə kɨ lo sɔlɔ. 2 Dɔkagɨloe tɨ kɨn ə dɨje awi kɨ dəw kɨ njae oy lo koje tɨ nu, ɨndəi-e ta kəy kaw-naa tɨ. Dəw ka kɨn, ndɔ je kare kare pətɨ, a ɨndəi-e ta kəy kaw-naa tɨ kɨ ɓari-e nə: «Ta Kəy kɨ NDole». Ɨndəi-e mba kadɨ kɔy nḛ dɨje kɨ ɨsɨ uri kəy kaw-naa tɨ. 3 Lokɨ oo Pɨyər əi kɨ Ja̰ kɨ ɨsɨ uri kɨ kəy kaw-naa tɨ nɨngə, kɔy-de nḛ. 4 Pɨyər əi kɨ Ja̰ uri kəmde kɨ dɔe tɨ, nɨngə Pɨyər əl-e ə nə: «Ɨgo̰-je ne!» 5 NJe nja koy go̰-de, ga mene tɨ kadɨ n-a nɨngə nḛ madɨ jide tɨ. 6 Nə Pɨyər əl-e ə nə: «M-aw kɨ la al nɨm, kɨ ɔr al nɨm kadɨ m-adi. Nə nḛ kɨ m-aw jim tɨ e tɔgɨ Jəju Kɨrɨsɨ. Be ə kadɨ-me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ kɨ Najarətɨ tɨ, ḭ taa ə njɨyə!» 7 Pɨyər uwə taji ko̰e, ɓa un-e kɨ taa. Ta naa tɨ no̰o̰ par ə njae je kɨ gul njae je təli toi majɨ kare. 8 Ḭ bal a taa ə ɨlə ngɨrə njɨyə. Aw səde naa tɨ kəy kaw-naa tɨ. Tḭ bal kɨ rɔnəl nɨm ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ nɨm tɔ. 9 Dɨje pətɨ ooi-e lo njɨyə tɨ nɨm, lo kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ nɨm tɔ. 10 Dɨje gəri-e majɨ kadɨ e nje mətɨ kɨ kəte e nje kɨsɨ ta kəy kaw-naa tɨ kɨ ɓari-e nə: «Ta Kəy kɨ NDole», ɨsɨ kɔy nḛ wa ka am. Lokɨ dɨje ooi nḛ kɨ tḛḛ dɔe tɨ kɨn nɨngə, ndɨlde a̰y ur kakɨ adɨ ɓəl rade ngay.

Pɨyər əl ta kosɨ dɨje

11 NJe nja koy ka kɨn ɨyə̰ go Pɨyər əi kɨ Ja̰ al. Nḛ kɨn ra adɨ ndɨl dɨje pətɨ a̰y ur kakɨ. Be ə, dɨje pətɨ a̰yḭ-naa ngɔdɨ kawi-naa kɨ dɔde tɨ dɔde tɨ lo tɨ kɨ ɓari-e nə: «Pal lə Salomo̰». 12 Lokɨ Pɨyər oo nḛ kɨn nɨngə, əl kosɨ dɨje ə nə: «NGan *Isɨrayəl je, ban ə nḛ kɨ ra nḛ kɨn ətɨ səsi ɓəl kədɨ be ə? Ban ə uri kəmsi kɨ dɔje tɨ tə nḛ kɨ e je wa kɨ tɔgɨje, ə se e kɨ takul kaw kɨ j-aw kɨ ɓəl Luwə meje ə j-adɨ-n dɨngəm kam njɨyə-n be ə? 13 Jagɨ, e Luwə lə *Abɨrakam, lə *Isakɨ, lə *Jakobɨ, Luwə lə kaje je ə ɨlə tɔjɨ dɔ ɓəə kɨlə tɨ ləne Jəju, kɨ ɨləi-e ji *Pɨlatɨ tɨ, Pɨlatɨ un ndune kadɨ n-ɨle taa, nə səi ɨmbati. 14 Oyo, səi ɨnaji ta gər nje kay njay kɨ nje ra nḛ kɨ dana. Nɨngə ɨdəji kadɨ ɨləi dəw kɨ nje tɔl dɨje taa toe tɨ. 15 E be ə, adɨ tɔli e kɨ e nje kadɨ dɨje ɨsi kɨ dɔde taa. Nə Luwə ade ḭ dan njé koy je tɨ, j-əi pətɨ jɨ gəri majɨ. 16 E mbata kadɨ kɨ j-adɨ meje Jəju kɨn ə, tɔgɨ kɨ to me tɔe tɨ, adɨ tɔgɨ dɨngəm kɨ oi-e, taa ɨgəri-e kɨn, kadɨ ḭ a-n taa. Oyo, kadɨ-me kɨ tɔge to, kɨ takul Jəju, adɨ dɨngəm kɨn rɔ nga kɨ rɔjetɨ, e nḛ kɨ ra nḛ ta kəmsi tɨ pətɨ adɨ oi ne. 17 NGɔsɨne ngakom je, m-gər majɨ ngay kadɨ nḛ kɨ ɨrai kɨn, e kɨ go gər-e tɨ al, səi je kɨ njé kɔr no̰si je pətɨ. 18 Nə, e kɨ rəbɨ kɨn ə, Luwə tɔl-n ta nḛ kɨ ɨlə mbḛ kəte kɨ takul njé kəl ta je kɨ tae tɨ pətɨ ə nə: Kɨrɨsɨ kɨ n-un ndune kadɨ n-a n-ɨle, a ɨngə ko̰. 19 NGɔsɨne, ɨyə̰i go rəbɨ njɨyəsi je kɨ majal kɔ, ə təli ɨrəi rɔ Luwə tɨ mba kadɨ ɨyə̰-n go majal je ləsi kɔ. 20 Nɨngə Ɓaɓe a adɨ səi dɔkagɨlo kɔr kə̰ə̰, a ɨlə kɨ e kɨ ɨndə dɔe naa tɨ kəte tə Kɨrɨsɨ, adɨ e Jəju, adɨ səi. 21 Nə ngɔsɨne kɨn, sɔbɨ kadɨ Jəju ɨsɨ dɔra̰ tɨ, bɨtɨ kadɨ Luwə təl nḛ je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ sɨgɨ gogɨ, təkɨ ɨlə-n mbḛ me ɓal je tɨ kɨ man, kɨ takul njé kəl ta je kɨ tae tɨ kɨ ayi njay. 22 Be ə, *Mojɨ ə nə: “Ɓaɓe Luwə ləsi a adɨ nje kəl ta kɨ tae tɨ, kɨ to tə mi be, a ḭ dan ngako̰si je tɨ, kɨ mbata ləsi, a oi dɔ ta je pətɨ kɨ a əl səsi. 23 Dəw kɨ mbatɨ təl rɔne go ta tɨ kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨn a əl nɨngə, Luwə a tuje kɔ dan dɨje tɨ ləne kɨ koy✡.” 24 *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ pətɨ, ɨlə ngɨre dɔ Samɨyəl tɨ nu kɨ njé re goe tɨ, əli ta dɔ dɔkagɨlo tɨ kɨ jisi me tɨ ɓone kɨn kəte. 25 Səi, ə səi dɨje kɨ ta kɨ Luwə əl kɨ ta njé kəl ta je kɨ tae tɨ kɨn sɔbɨ dɔsi, taa kun mɨndɨ kɨ Luwə un adɨ kaje je lokɨ un ndune adɨ Abɨrakam kɨn sɔbɨ dɔsi tɔ. Luwə un mɨndɨne ə nə: “Gɨn kojɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ a ɨngəi ndu kɨ tɔr dɔ tɨ kɨ takul gɨn ka ləi✡.” 26 E kɨ mbata ləsi kəte, ə Luwə tḛḛ-n kɨ ɓəə ləne, ɨle adɨ səsi mba kadɨ njangɨ dɔsi, kɨ takul ra kɨ ra adɨ na̰ na̰ ɨyə̰ go rəbɨ njɨyə je ləne kɨ majal kɔ.»

4

Pɨyər əi kɨ Ja̰ ai no̰ njé gangɨ ta je tɨ lə Jɨpɨ je

1 Lokɨ Pɨyər əi kɨ Ja̰ ɨsɨ əli ta kosɨ dɨje tə kəl ba ɓəy ə, njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ madɨ nɨm, kɨ bo kɨ dɔ kəy kaw-naa tɨ nɨm ta kɨ dɨje madɨ kɨ mbo̰ ɓutɨ tɨ lə *Sadusɨ je, tḛḛi kɨ rɔde tɨ hɔy. 2 Wongɨ ra njé kɔr no̰ *Jɨpɨ je ngay mbata ooi Pɨyər əi kɨ Ja̰ ɨsɨ ndoi nḛ kosɨ dɨje, nɨngə əli-de əi nə: «Təkɨ Jəju ḭḭ-n lo koy tɨ wa kɨn ə, njé koy je ka a ḭḭ lo koy tɨ tɔ.» 3 Uwəi-de ɨləi-de kəy dangay tɨ ratata lo ti, tadɔ lo sɔl ngata, adɨ lo kadɨ gangi ta dɔde tɨ goto. 4 Nɨngə mbo̰ njé je tɨ kɨ ooi ta ləde, ngay je dande tɨ adi mede. Be ə, ra adɨ kɔr dɨngəm je re dɔ made tɨ adɨ asɨ dɨbɨ mi kare. 5 Lo ti dɔ tɨ nɨngə, njé kɔr no̰ Jɨpɨ je nɨm, ngatɔgɨ je nɨm ta njé ndo ndu-kun je nɨm, kawi-naa me ɓe bo tɨ kɨ Jorijaləm. 6 Lo kaw-naa tɨ kɨn, An kɨ e kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je e tɨ no̰o̰, taa Kayɨpɨ nɨm, Ja̰ nɨm, Aləgɨjandɨr kɨ ndəgɨ dɨje pətɨ kɨ me kəy tɨ lə nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare tɨ kɨ bo ka kɨn nɨm ka əi no̰o̰ tɔ. 7 Adi rəi kɨ Pɨyər əi kɨ Ja̰ no̰de tɨ kɨ no̰ njé kaw-naa je tɨ, ɓa dəji-de ta əi nə: «Kɨ tɔgɨ kɨ ḭ ra, ə se me tɔ na̰ tɨ ə ɨrai nḛ kɨn ə?» 8 Nɨngə Pɨyər, NDɨl Luwə rosɨ mee, adɨ əl-de ə nə: «Səi njé ko̰ɓe je kɨ ngatɔgɨ je, 9 dəji-je ta ɓone ɔjɨ dɔ nḛ kɨ majɨ kɨ jɨ ra kɨ dəw kɨ njae oy kɨ kujɨ nḛ kɨ jɨ ra ə ɨngə-n rɔ nga. 10 Majɨ kadɨ səi pətɨ ɨgəri ay njay, taa dɨje pətɨ kɨ *Isɨrayəl tɨ ka, kadɨ gəri majɨ tɔ. E me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ kɨ Najarətɨ tɨ ə jɨ ra-n nḛ kɨn. E kɨ takul Jəju wa kɨ ɓəi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ə Luwə ade ḭ taa dan njé koy je tɨ wa kɨn ə, dɨngəm kɨn a-n ta no̰si tɨ, kɨ rɔ kɨ nga. 11 E mbal kɨ səi njé ra kəy je ɨmbati-e, nə e ə təl mbal kɨ ndae ɨtə made je pətɨ, e mbal kɨ nje kadɨ tɔgɨ kəy✡. 12 Kajɨ e me tɔe tɨ kɨ karne ba. Tɔ kɨ rangɨ kɨ Luwə adɨ dəw dɔnangɨ tɨ ne mbo̰ dɨje tɨ kɨ mba kadɨ j-ɨngəi kajɨ goto.» 13 NDɔjɨ njé gangɨ ta je kɨ kɨ bo lə Jɨpɨ je ngay lokɨ oi Pɨyər əi Ja̰ əli ta kɨ kanjɨ ɓəl, tadɔ gəri-de kadɨ əi dɨje kɨ kare kɨ kanjɨ nḛ ndo. Nə ke ə gəri kadɨ əi dɨje kɨ əi naa tɨ kɨ Jəju mari nu. 14 Nə lokɨ ooi dɨngəm kɨ ngai-e ka kɨn a gədɨde tɨ nɨngə, gəri lo ta kɨ kadɨ əli-de al. 15 Be ə uni ndude adi Pɨyər əi kɨ Ja̰, taa dɨngəm ka kɨn nɨm kadɨ tḛḛi taga, nɨngə naji-naa ta mbo̰de tɨ ə əi nə: 16 «Ri ə j-a rai kɨ dɨje kam ə? Tadɔ rai nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨ to ndalo tɨ ay njay adɨ dɨje kɨ Jorijaləm ooi poye. Lo kadɨ jɨ naji goto. 17 Nə ke ə kadɨ poy ta kɨn aw kɨ kəte kəte mbo̰ dɨje tɨ al ngata. Adɨ j-ɨləi jije kəmde tɨ kadɨ kaw kɨ kəte no̰o̰ kam, əli dəw madɨ ta kɨ tɔ Jəju al ngata.» 18 Go ta je tɨ kɨn, awi kɨ Pɨyər əi kɨ Ja̰ kəy gogɨ ə ɔgi-de kɨ tɔgɨde kadɨ əli ta ə se ndoi nḛ kɨ tɔ Jəju al ngata. 19 Nə Pɨyər əi kɨ Ja̰ əli-de əi nə: «Əli-je adɨ joo, se e go rəbe tɨ, ta kəm Luwə tɨ, kadɨ jɨ təl rɔje go ta tɨ ləsi yo ə j-ɨyə̰ ta lə Luwə wa? 20 Kɨ ɔjɨ dɔje, j-a j-asɨ kutɨ taje dɔ nḛ tɨ kɨ j-o kɨ kəmje nɨm, kɨ mbije nɨm kɨn al.» 21 Lokɨ ɨləi jide kəmde tɨ kɨ ko̰ joo ɓəy nɨngə, ɨyə̰i-de adɨ awi. Təkɨ rɔjetɨ, ɨngəi nḛ madɨ rɔde tɨ kɨ asɨ kuwə-n-de dangay tɨ al, tadɔ dɨje pətɨ pɨti Luwə mba nḛ kɨ ra nḛ kɨn. 22 Ɓal dɨngəm kɨ ɨngə rɔ nga kɨ takul nḛ kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨn, ɨtə kutɨ sɔ.

NJé kadɨ-me je əli ta kɨ Luwə

23 Go kɨyə̰-de tɨ, Pɨyər əi kɨ Ja̰ awi ɨngəi madɨde je kɨ njé kadɨ-me je, ɔri-de poy nḛ je pətɨ kɨ kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ ngatɔgɨ je əli-de. 24 Lokɨ madɨde je ooi ta ləde gɨne gangɨ ngata nɨngə, pətɨ kɨ me kɨ kare, əli ta kɨ Luwə əi nə: «Ɓaɓe, ḭ ə ɨra dɔra̰ kɨ dɔnangɨ, taa ɨra ba bo kɨ nḛ je pətɨ kɨ me tɨ tɔ✡. 25 E ḭ ə adɨ NDɨli əl ta kɨ ta kaje *Dabɨdɨ kɨ ɓəə ləi ə nə: “Gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ to̰i rɔ kɨ ndangɨ kare be. Taa kɔjɨ ta ra je ləde to rɔde tɨ kare! 26 NGar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɨndəi dɔ rɔde dana mba kaw rɔ, NJé ko̰ɓe je ɨndəi rɔde naa tɨ, ɔsi ta Ɓaɓe kɨ dəw lie kɨ mbəte tə NGar”. 27 Təkɨ rɔjetɨ, e me ɓe bo tɨ kɨn ə, *Erodɨ əi kɨ Po̰sɨ *Pɨlatɨ, naa tɨ kɨ gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ kɨ ngan *Isɨrayəl je ɨndəi rɔde naa tɨ ɔsi ta ɓəə kɨlə ləi kɨ ay njay, kɨ e Jəju kɨ ɨmbəte tə Kɨrɨsɨ✡. 28 Nḛ je ləde kɨ rai kɨn, e tɔl ə tɔli ta kɔjɨ ra je ləi pətɨ kɨ ɔjɨ kəte, kɨ tɔgi, me ndɨgɨ tɨ ləi. 29 Ɓasɨne Ɓaɓe, oo jide kɨ ɨsɨ ɨləi kəmje tɨ kadɨ ɨndəi je ɓəl tɨ kɨn! Adɨ ɓəə je ləi tɔgɨ kadɨ ɨləi mbḛ ta ləi kɨ me kɨ ti katɨ. 30 Nɨngə, kadɨ ɔjɨ tɔgi me tɔ ɓəə kɨlə tɨ ləi kɨ ay njay Jəju, kadɨ njé mo̰y je ɨngəi rɔ nga nɨm, taa kadɨ nḛ kɔjɨ je kɨ nḛ je kɨ dəw asɨ ra al rai nḛ nɨm tɔ. 31 Lokɨ tai kə̰ə̰ ta kəl ta tɨ kɨ Luwə nɨngə, dɔnangɨ yəkɨ yɨkɨti yɨkɨti gɨn njade tɨ, lokɨ kɨ kawi-naa tɨ. Ɓa NDɨl kɨ kay njay rosɨ mede pətɨ adɨ ɨləi mbḛ ta lə Luwə kɨ rɔ kɨ tḭ katɨ.»

NJé kadɨ-me je ɨndəi rɔde naa tɨ

32 NJé kadɨ-me je pətɨ ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ nga̰me kɨ kare kɨ gɨr ta kɨ kare. Dəw kare kɨ ɨndə gune kɨ nḛ kɨngə ləne kɨ sɔbɨ dɔne goto, nḛ je pətɨ e ya̰de. 33 Kɨ tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay ə njé kaw kɨlə je mai najɨ kḭ lo koy tɨ lə Ɓaɓe Jəju. Nɨngə, kare kare pətɨ, Luwə jangɨ dɔde jangɨ dɔ kɨ ətɨ ɓəl ngay. 34 Be ə dəw kare dande tɨ kɨ nḛ to rɔe goto. Tadɔ njé je kɨ ay kɨ lo ndɔr je kɨ kəy je, uni gati ə rəi kɨ lae, 35 adi njé kaw kɨlə je. Nɨngə njé kaw kɨlə je ləbi la ka kɨn dande tɨ pətɨ, ɓa na̰ na̰ ɨngə kɨ go nḛ ge je tɨ lie.

36 Dəw madɨ kare kɨ tɔe nə Jɨsəpɨ, kɨ e gɨn kojɨ tɨ lə *Ləbi, kɨ dɔnangɨ Sɨpɨr tɨ, kɨ njé kaw kɨlə je ɨndəi tɔe nə Barnabasɨ, kɔr me nə: «Dəw kɨ nje kɨlə dɨngəm me dɨje tɨ,» 37 e ka, aw kɨ lo ndɔr, ə un lo ndɔr ləne ka kɨn gatɨ-n, ə re kɨ lae adɨ njé kaw kɨlə je.

5

Ta kɨ ngom lə Ananɨyasɨ əi kɨ Sapɨra

1 Dɨngəm madɨ kare kɨ tɔe nə Ananɨyasɨ əi kɨ dəne ləne Sapɨra, gati kɨ nḛ kɨngə ləde kare tɔ. 2 Ananɨyasɨ əi kɨ dəne ləne Sapɨra ɨndəi ndude naa tɨ, ɓɔyɔi nusɨ la, ə awi kɨ ndəge adi njé kaw kɨlə je. 3 Pɨyər əl-e ə nə: «Ananɨyasɨ, ra ban ə ɨyə̰ *Sata̰ adɨ ur mei tɨ bore be ə? Ɔr nusɨ la lo ndɔr ləi ɨngəm, ə əl ta kɨ ngom NDɨl kɨ kay njay! 4 Ri ə ɔgi kadɨ ɨngəm nḛ kɨngə ləi ə? A re gatɨ-n ə bəlme ka, ri ə ɔgi kadɨ la kɨ ɨngə kɨn, ɨra-n nḛ kɨ mei ge ə? Nḛ kɨ ɨga mei tɨ kɨn e nḛ kɨ majal. E dɨje ə əl-de ta kɨ ngom al, nə e Luwə ə əl-e ta kɨ ngom.» 5 Lokɨ Ananɨyasɨ oo ta kɨn par ə, osɨ nangɨ, oy. Dɨje pətɨ kɨ ooi poy ta kɨn, ɓəl ra-de ngay. 6 Basa je rəi ragi nɨne, ɓa uni-e, awi dɨbi-e. 7 Asɨ ngɨrə kadɨ mɨtə go tɨ, dəne lie re ur kəy kɨ kanjɨ kadɨ gər nḛ kɨ ra nḛ. 8 Pɨyər dəje ə nə: «Əl-m adɨ-m m-o, se kɔr la kɨ ɨgati kɨ lo ndɔr ləsi wa ə n wa?» Ə dəne əl-e ə nə: «Oyo, kɔr la kɨ j-ɨngə wa ən.» 9 Lo kɨn tɨ, Pɨyər əl-e ə nə: «Ra ban ə ɨndəi ndusi naa tɨ mba kadɨ soki NDɨl kɨ kay njay lə Ɓaɓe ə?» O ka nja dɨje kɨ awi kɨ ngawi dɨbi-e ə ɓa ta kəy tɨ kɨn, ḭ ka a awi səi tɔ. 10 Ta naa tɨ no̰o̰ par ə Sapɨra osɨ nja Pɨyər tɨ nangɨ, oy. Lokɨ basa je kɨ njé kaw dɨbɨ ngawe uri kəy nɨngə, ɨngəi nɨne adɨ uni-e awi sie dɨbi-e kadɨ ngawe tɨ. 11 Nḛ kɨ ra nḛ kɨn, ra adɨ njé kaw-naa je pətɨ, ɓəl rade ngay, taa dɨje pətɨ kɨ ooi poy ta kɨn ka, ɓəl rade ngay tɔ.

NJé kaw kɨlə je rai nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl

12 *NJé kaw kɨlə je rai nḛ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ nḛ je kɨ dəw asɨ ra al ngay dan dɨje tɨ. NJé kadɨ-me je pətɨ, kawi-naa lo kare ba, gɨn pal tɨ lə *Salomo̰, ta kəy tɨ lə Luwə. 13 Dɨje kɨ rangɨ kɨ adi mede Luwə al ɓəy ɓəli kadɨ rəi rɔde tɨ. Be ka, pɨti njé kadɨ-me je ngay. 14 Dɨngəm je kɨ dəne je ngay ngay adi mede Ɓaɓe, adɨ kɔrde ore dɔ njé kadɨ-me je kɨ dɔ tɨ dɔ tɨ. 15 Dɨje awi bɨtɨ ɔyi njé mo̰y je kɨ taga kadɨ rəbɨ tɨ, tɨləi-de dɔ tɨrə je tɨ ə se dɔ kagɨ tɨ kɨ otii-de, mba kadɨ re Pɨyər man nɨngə, ndɨle ur dɔ e kɨ ra tɨ wa kare dande tɨ. 16 Dɨje ngay ḭ ɓe je tɨ kɨ gɨdɨ ɓe bo Jorijaləm tɨ, rəi bur bur kɨ njé mo̰y je kɨ dɨje kɨ ndɨl je kɨ majal yəti dɔde. Nɨngə pətɨ ɨngəi rɔ nga.

Uwəi njé kaw kɨlə je dangay tɨ

17 Go nḛ je tɨ kɨn, kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ dɨje kɨ goe tɨ kɨ əi me ɓutɨ tɨ lə *Sadusɨ je, jangɨ ra-de ngay dɔ njé kaw kɨlə je tɨ. Adɨ uni ndude kadɨ n-a rai nḛ madɨ. 18 Be ə, uwəi njé kaw kɨlə je ɨləi-de kəy dangay tɨ. 19 Nə dan kondɔ tɨ, malayka lə Ɓaɓe re tḛḛ ta kəy dangay, lokɨ adɨ tḛḛi taga nɨngə, əl-de ə nə: 20 «Awi me kəy kaw-naa tɨ, ɨləi mbḛ ta kɨ nje kadɨ dəw təl ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨn adi dɨje pətɨ ooi!» 21 *NJé kaw kɨlə je təli rɔde go tɨ, adɨ lo ti kɨ sḭ ɓatɨ ba par ə, awi kəy kaw-naa tɨ, ɨləi ngɨrə kadɨ ndoi nḛ dɨje. Kɨ bo kɨ dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tɨ kɨ dɨje kɨ goe tɨ, ɓari ngatɔgɨ je kɨ njé gangɨ ta, kɨ ngatɔgɨ je lə ngan *Isɨrayəl je pətɨ. Nɨngə ɨləi kəy dangay tɨ mba kadɨ rəi kɨ njé kaw kɨlə je tɔ. 22 Nə lokɨ njé kɨlə je awi nɨngə, ɨngəi-de kəy dangay tɨ al, adɨ təli rəi ɔri-de poye əi nə: 23 «J-ɨngə ta kəy dangay e kɨ kutɨ mbukɨ majɨ nɨm, njé ngəm ta kəy je ka ai ta kəy tɨ no̰o̰ nɨm tɔ, nə lokɨ j-ur me kəy tɨ nɨngə, j-ɨngə dəw madɨ al.» 24 Lokɨ kɨ bo kɨ dɔ njé ngəm ta kəy kaw-naa tɨ əi kɨ kɨ bo kɨ dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare tɨ ooi ta kɨn nɨngə, ndɨlde a̰y ur kakɨ, adɨ dəji-naa ta dɔ nḛ tɨ kɨ a ra nḛ go nḛ tɨ kɨn. 25 Ɓa dəw madɨ re əl-de ə nə: «Dɨngəm je kɨ adi uwəi-de dangay tɨ ka kɨn, ai kəy kaw-naa tɨ no̰o̰, ɨsɨ ndoi nḛ dɨje.» 26 Kɨ bo kɨ dɔ kəy kaw-naa tɨ aw kɨ dɨje ləne uwə-n njé kaw kɨlə je re səde, nə ke ə ɨndəi gu dɔde tɨ al tadɔ ɓəli kadɨ kosɨ dɨje kɨ kawi-naa dɔ nḛ ndo tɨ lə njé kaw kɨlə je a tɨləi-de kɨ mbal tɔli-de. 27 Lokɨ rəi səde nɨngə, awi səde kəy ngangɨ ta tɨ kɨ bo. Ə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsi kadɨ-kare je əl-de ə nə: 28 «J-ɔgɨ səsi kɨ tɔgɨje kadɨ ɨndoi nḛ kosɨ dɨje kɨ tɔ dɨngəm kɨn. Ə səi ɨtəli rɔsi go ta tɨ ləje al, asi dɔnangɨ Jorijaləm nakɨ kɨ nḛ ndo ləsi, nɨngə ɨgei kadɨ məse e dɔje tɨ ɓəy.» 29 Nə Pɨyər əi kɨ ndəgɨ njé kaw kɨlə je əli-de əi nə: «Təl rɔ go ta tɨ lə Luwə e sotɨ ɨtə təl rɔ go ta tɨ lə dɨje. 30 Luwə lə kaje je adɨ Jəju kɨ ɨtɔli-e kɨ rəbɨ ɓə-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn, tḛḛ lo koy tɨ. 31 E ə Luwə un-e, ɨnde ade ɨsɨ taa, dɔ ji kone tɨ tə NGar kɨ ɨtə ngar je pətɨ, taa nje kajɨ dɨje tɔ. Luwə ɨnde kadɨ, kɨ ta rəbɨ lie, Isɨrayəl je ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ, adɨ n-ɨyə̰-n go majal je ləde kɔ tɔ. 32 Je njé ma najɨ dɔ nḛ je tɨ kɨ rai nḛ kɨn, naa tɨ kɨ NDɨl kɨ kay njay kɨ Luwə adɨ njé je kɨ təli rɔde go ta tɨ lie.» 33 Lokɨ njé gangɨ ta je ooi ta kɨn nɨngə, wongɨ rade ngay dɔ njé kaw kɨlə je tɨ, adɨ ndɨgi tɔli-de. 34 Nə e kɨ kare kɨ mbo̰de tɨ kɨ tɔe nə Gamalɨyəl ɔsɨ nangɨ ḭ taa. E Parɨsɨ kɨ nje ndo dɨje ndu-kun, e dəw kɨ dɨje pətɨ gei ta lie ngay. Lokɨ ḭ taa dande tɨ nɨngə, dəjɨ mba kadɨ adi njé kaw kɨlə je ɨjəi rɔde dəbɨ kare jɔ. 35 Ɓa go tɨ, əl-de ə nə: «Isɨrayəl je, ɨndəi manjɨ nḛ kɨ ɨgəi kadɨ rai kɨ dɨje kam majɨ oi taa. 36 Dɔkagɨlo ngay al nḛ ɓəy ə, dəw madɨ kɨ tɔe nə Təda tɔjɨ rɔne kadɨ nḛ dəw kɨ nga. Ɔr dɨje asɨ ɓu sɔ gone tɨ. Nə dɨje rəi tɔli-e adɨ dɨje kɨ goe tɨ ka kɨn sanəi-naa. Dəw oo ta lie al ɓone. 37 Goe tɨ nɨngə, Juda kɨ Galile tɨ, tḛḛ dɔkagɨlo ndangɨ tɔ dɨje me makɨtɨbɨ tɨ, ɔy dɨje ngay gone tɨ ra-n wongɨ. Nə e wa ka dɨje tɔli-e tɔ, adɨ dɨje kɨ goe tɨ sanəi-naa kɔ. 38 NGɔsɨne, ta ləm ə to kɨn: Otɨ kadɨ ɨrai nḛ madɨ kɨ dɨje kam, ɨyə̰i-de adɨ awi lo ləde. Nḛ kɨ kadɨ ɨgəri ə to kɨn, re kɔjɨ ta ra je ləde kɨ kɨlə rade je ḭ rɔ dɨje tɨ ə, gɨn nḛ je kɨn a gangɨ tə ya̰ ndəge je be tɔ. 39 Nə re nḛ je kɨn ḭ rɔ Luwə tɨ ə, lo kadɨ səi a ɔgi dɔ goto. Otɨ kadɨ ɨnai rɔ kɨ Luwə.»

Lo kɨn tɨ, njé gangɨ ta je ndɨgi goe tɨ. 40 Be ə, təli ɓari njé kaw kɨlə je kəy gogɨ, ɓa, adi tɨndəi-de, ə ndɔri mbide kadɨ əli ta kɨ tɔ Jəju al, nɨngə ɨyə̰i-de adɨ awi. 41 NJé kaw kɨlə je tḛḛi lo gangɨ ta tɨ kɨ rɔnəl mba koo kɨ Luwə oo-de adɨ asi nakɨ kadɨ ɨngəi ko̰ mbata lə Jəju. 42 Nɨngə kɨ ndɔ je kare kare pətɨ, me kəy kaw-naa tɨ ə se me kəy je tɨ madɨ, njé kaw kɨlə je nayḭ kɨ lo ndo nḛ dɨje tɨ nɨm, kɨ lo kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨ, təkɨ Jəju e Kɨrɨsɨ.

6

Kɨndə njé koo go njé kaw-naa je

1 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, kɔr njé ndo je ḭ kɨ dɔ made tɨ kɨ kəte kəte. Be ə, ra adɨ *Jɨpɨ je kɨ njé kəl ta Gɨrəkɨ ɓai ta dɔ Jɨpɨ je tɨ kɨ njé kəl ta Ebɨrə. NJé kəl ta Gɨrəkɨ ɓai ta mbata njé ngaw koy je ləde ɨngəi nḛ kuso kɨ dɨje ɨsɨ ləbi kɨ ndɔ je kare kare pətɨ kɨn, tə ndəge je al. 2 Be ə, njé kaw kɨlə je kɨ dɔgɨ gɨde e joo kawi njé ndo je kɨ naa tɨ, əli-de əi nə: «A e nḛ kɨ go tɨ al kadɨ j-ɨyə̰ ta kəl ta lə Luwə, ə jɨ təl jɨ nay ta nḛ ləbɨ tɨ. 3 MBata kɨn ə, ngako̰ je je, majɨ kadɨ ɨkɔti dɨje sɨri dansi tɨ, kɨ dɨje mai najɨ ləde majɨ nɨm, NDɨl Luwə rosɨ mede nɨm, taa awi kɨ kəm-kədɨ nɨm tɔ, mba kadɨ j-ɨlə kɨlə kɨn jide tɨ. 4 Be mba kadɨ j-un-n rɔje j-ɨndə ta dangɨ mbata kəl ta kɨ Luwə kɨ mbata ndo nḛ dɨje.» 5 Ta kɔjɨ je kɨn nəl njé ndo je pətɨ. Be ə, mbəti Etɨyən kɨ e dəw kɨ rosɨ kɨ kadɨ-me nɨm, kɨ NDɨl kɨ kay njay nɨm tɔ. Taa mbəti Pɨlɨpɨ nɨm, Pɨrokɔr nɨm, Nɨkanɔr nɨm, Tɨmo̰ nɨm, Parmənasɨ nɨm, taa Nɨkola kɨ e dəw kɨ A̰tɨyosɨ tɨ, kɨ təl Jɨpɨ nɨm tɔ. 6 Rəi səde ɔji-de njé kaw kɨlə je, adɨ əli ta kɨ Luwə mbata ləde, ɨndəi jide dɔde tɨ nɨm, njangi dɔde nɨm tɔ. 7 Ta lə Luwə aw kɨ kəte par par. Kɔr njé ndo je ḭ dɔ made tɨ ngay me ɓe bo tɨ kɨ Jorijaləm. Taa njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je wa ngay ka adi mede Jəju tɔ.

Awi kɨ Etɨyən lo gangɨ ta tɨ

8 Etɨyən e dəw kɨ rosɨ kɨ me-majɨ nɨm, kɨ tɔgɨ lə Luwə nɨm, taa ra nḛ je kɨ dum ra kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl dan dɨje tɨ nɨm tɔ. 9 Nɨngə dɨje madɨ ɨləi ngɨrə kadɨ naji ta kɨ Etɨyən. Dɨje kɨn əi njé kɨ me kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je. Əi njé je kɨ ɓari rɔde: «Dɨje kɨ taa kɨyə̰ taa.» Adɨ əi Jɨpɨ je kɨ ḭḭ Sɨrən tɨ nɨm, Aləgɨjandɨri tɨ nɨm, kɨ njé kɨ ḭḭ Sɨlɨsi tɨ nɨm, taa kɨ dɔnangɨ Aji tɨ nɨm tɔ, 10 nə tɔgɨ ta kəlde asɨ go ya̰ Etɨyən tɨ al, tadɔ Etɨyən əl ta kɨ kəm-kədɨ kɨ NDɨl Luwə ade. 11 Lo kɨn tɨ, awi ndogi dɨje kɨ la kɨ jide tɨ kadɨ əli əi nə: «Je wa j-o kɨ mbije kadɨ Etɨyən əl ta kɨ mal dɔ *Mojɨ nɨm, dɔ Luwə nɨm tɔ.» 12 Be ə, suləi kosɨ dɨje nɨm, ngatɔgɨ je nɨm, taa njé ndo ndu-kun je nɨm adɨ rəi uwəi Etɨyən dɔ jie tɨ, awi sie lo gangɨ ta tɨ kɨ bo. 13 Ɨndəi njé ma najɨ je kɨ ngom adɨ təti ta dɔe tɨ, əli əi nə: «Dɨngəm kam ta kə̰ə̰ ta kəl ta kɨ mal dɔ kəy tɨ lə Luwə kɨ e lo kɨ ay njay kɨn al nɨm, taa dɔ ndu-kun tɨ lə Mojɨ al nɨm tɔ.» 14 Təkɨ rɔjetɨ, je wa j-o ndue kɨ əl-n kadɨ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ a tujɨ kəy kɨn, ə a yətɨ nḛ kagɨ ɓe je kɨ Mojɨ adɨ-je. 15 Dɨje pətɨ kɨ lo gangɨ ta tɨ kɨ bo, uri kəmde pətɨ dɔ Etɨyən tɨ, nɨngə ooi kadɨ ta kəme to tə ya̰ malayka be.

7

Etɨyən əl ta no̰ njé gangɨ ta je tɨ

1 Kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je dəjɨ ta Etɨyən ə nə: «Ta je kɨ dɨje əli dɔi tɨ kɨn, e kɨ rɔjetɨ wa ta?» 2 Etɨyən ɨle tɨ ə nə: «Səi bawm je ngakom je kɨ, uri mbisi oi dɔ ta kɨ m-a m-əl səsi kam majɨ. Me ndɔ je tɨ kɨ kəte, Luwə kɨ nje pɨtɨ ɔjɨ rɔne kaje *Abɨrakam, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsɨ-n me ɓe tɨ kɨ Mejopotami tɨ ɓəy, kəte ɓəy taa kadɨ aw uwə lo kɨsɨ dɔnangɨ Aram tɨ. 3 Luwə əl-e ə nə: “Ḭ taa ɨyə̰ ɓe ləi kɨ njé koji je ə aw me ɓe tɨ kɨ m-a m-ɔji✡.” 4 E be ə, Abɨrakam ɨyə̰ me ɓe kɨ Kalde ə re uwə lo kɨsɨ Aram tɨ. Nɨngə go koy bawe tɨ, Luwə ade ḭ taa re me ɓe tɨ kɨ ɨsi tɨ ngɔsɨne kɨn✡. 5 Nḛ nduwə kɨ Luwə adɨ Abɨrakam me ɓe tɨ kɨn goto. NGon nusɨ lo kɨ ndɨkɨri be ka ade al. Nə un ndune ade kadɨ n-a n-ade ɓe kam ba pətɨ. Taa n-a n-adɨ ngan kae je toe tɨ tɔ. Dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə ɨsɨ əl ta Abɨrakam kɨn, Abɨrakam ojɨ ngon al ɓəy✡. 6 Ta kɨ Luwə əl-e ə to kɨn: “NGan kai je a ɨsi tə mba je dɔnangɨ tɨ kɨ rangɨ nɨm, dɨje a rai-de ɓəə tɨ nɨm, ta dɨje a adi-de ko̰ asɨ ɓal ɓu sɔ nɨm tɔ.” 7 Go ta je tɨ kɨn, Luwə əl ə nə: “Gɨn dɨje kɨ rai-de ɓəə tɨ kɨn, mi wa m-a m-gangɨ ta dɔde tɨ. Go tɨ nɨngə, a tḛḛi me ɓe mba tɨ kɨ rade ɓəə tɨ kɨn kɔ, ə a təli rəi me ɓe tɨ kɨ ḭ tɨ ə awi ɓəə tɨ kɨn mba kadɨ rəi ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰m tɨ✡.” 8 Ɓa Luwə ade nḛ kɨlə mɨndɨ kɨ e kɨjə mɔtɨ. Be ə, lokɨ Abɨrakam ojɨ *Isakɨ nɨngə ndɔ jijoo go tɨ par ə ɨjə mɔte. Isakɨ ra be tɔ mbata ngone *Jakobɨ. Jakobɨ ka ra be tɔ mbata ngane je kɨ əi gɨn *Isɨrayəl je kɨ dɔgɨ gɨde e joo✡.

9 «Nɨngə ni kɨ me ngan lə Jakobɨ tɨ ra adɨ gati kɨ ngoko̰de Jɨsəpɨ adɨ awi sie tə ɓəə me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ. Nə Luwə e sie naa tɨ✡. 10 Be ə, ɔr-e me ko̰ je tɨ pətɨ. Nɨngə me-majɨ lə Luwə kɨ e sie, ade kəm-kədɨ ta kəm Parawo̰ tɨ kɨ e ngar kɨ Ejɨpɨ tɨ. Adɨ Parawo̰ un-e ɨnde tə nje ko̰ɓe dɔnangɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ, taa dɔ me kəy tɨ ləne pətɨ tɔ✡. 11 Dɔkagɨloe tɨ kɨn ə, ɓo kɨ bo osɨ dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ ba pətɨ, taa dɔnangɨ Kana tɨ tɔ. E dɔkagɨlo kəm-to-ndoo kɨ ətɨ ɓəl ngay. Lo kadɨ bawje je ɨngəi nḛ ndɨkɨri usoi goto✡. 12 Lokɨ Jakobɨ oo kadɨ nḛ kuso to me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ nɨngə, ɨlə nganne je kɨ əi kaje je adɨ awi kɨ dɔsa̰y. 13 Lokɨ təl ɨlə-de kɨ ko̰ joo nɨngə, Jɨsəpɨ ra adɨ ngako̰e je gəri-e. Lo kɨn tɨ, Parawo̰ ka, gər-n gɨn kojɨ lə Jɨsəpɨ tɔ✡. 14 Go tɨ nɨngə, Jɨsəpɨ ɨlə go bawne Jakobɨ tɨ ade re kɨ gɨn kojɨ lie ba pətɨ, asi dɨje dɔsɨri gɨde e mi✡. 15 Jakobɨ aw Ejɨpɨ tɨ nɨngə oy kɨ kəte no̰o̰. Kaje je ka oyi no̰o̰ nɨm tɔ✡. 16 Təli kɨ sɨngəde rəi dɔnangɨ Kana tɨ, me ɓe bo tɨ kɨ tɔe nə Sɨsəm. Dɨbi-de ɓe nɨn tɨ kɨ Abɨrakam ndogɨ kɨ la ji ngan lə Amɔr tɨ me ɓe tɨ kɨ Sɨsəm✡.

17 «Dɔkagɨlo tɔl kon kun mɨndɨ kɨ Luwə un adɨ Abɨrakam e ɓasi. Nɨngə kɔr ngan Isɨrayəl je ba̰y kɨ dɔ made tɨ dɔ made tɨ dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ, 18 bɨtɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ngar kɨ rangɨ kɨ gər Jɨsəpɨ al o̰-n ɓe dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ✡. 19 NGar ka kɨn uwə dɨje ləje ra-n kɨlə kɨ al dɔ majɨ nɨm, adɨ-de ko̰ nɨm, ta ɨndə gu dɔde tɨ adɨ ɨyə̰i ngande je kɨ kasɨ kɔ, bɨtɨ kadɨ oyi✡. 20 Dɔkagɨlo tɨ kɨn ə, oji *Mojɨ kɨ me-majɨ lə Luwə e dɔe tɨ adɨ oti-e me kəy tɨ lə bawe asɨ nay mɨtə✡. 21 Nɨngə lokɨ dum dɔde adɨ ɨləi-e kɔ, ngon lə Parawo̰ kɨ dəne tḛḛ dɔe tɨ, ə un-e ote tə ngonne wa be✡. 22 Be ə Mojɨ ɨngə-n nḛ ndo kɨ ɔjɨ dɔ kəm-kədɨ pətɨ kɨ dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ. Adɨ aw kɨ tɔgɨ me ta kəl-e tɨ nɨm, me kɨlə rae tɨ nɨm tɔ.

23 «Lokɨ ɓale e kutɨ sɔ nɨngə, mər ta re dɔe tɨ mba kadɨ n-aw n-oo ngakone je kɨ əi ngan Isɨrayəl je. 24 Dɔkagɨlo tɨ kɨ e-n kɨ ngakone je ə, oo dəw kare kɨ Ejɨpɨ tɨ ɨsɨ adɨ ko̰ kɨ kare dande tɨ. Be ə, re rɔ dɔ ngokone tɨ adɨ ɨndə dəw kɨ Ejɨpɨ tɨ ka kɨn tɔl-e. 25 Mojɨ gɨr kadɨ ngakone je a gəri təkɨ Luwə ə ɨlə səne mba kadɨ n-taa dɔde. Nə ngako̰e je gəri al. 26 NDɔ kɨ go tɨ, oo ngakone je joo kɨ əi Isɨrayəl je ɨsɨ rɔi-naa. Ɨre a dande tɨ mba kadɨ gangɨ-de naa tɨ. Əl-de ə nə: “Səi ngakonaa je tɔ, ə ban ə ɨsɨ rai na majal be ə?” 27 Nɨngə e kɨ nje tɨndə ngokone ka kɨn ɔse ngərəngɨ, ə əl-e ə nə: “Na̰ ə ɨndəi dɔje tɨ tə ngar ləje, ə se nje gangɨ ta danje tɨ ə? 28 Ɨge tɔl-m təkɨ tagɨne ɨtɔl-n dəw kɨ Ejɨpɨ tɨ ka kɨn be a?” 29 Lokɨ Mojɨ oo dɔ ta kɨn nɨngə, ɓəl ra-e, adɨ aw uwə lo kɨsɨ tə mba dɔnangɨ Madɨya̰ tɨ. Dɔnangɨ Madɨya̰ tɨ ə Mojɨ taa dəne ojɨ-n ngan je joo✡.

30 «Ɓal kutɨ sɔ go tɨ nɨngə, malayka tḛḛ hɔy rɔe tɨ dɨlə lo tɨ, ɓasi kɨ dɔ mbal Sɨnay, dan ndon por tɨ me gu tɨ kɨ ɨsɨ o̰ por. 31 Lokɨ Mojɨ oo nḛ kɨn nɨngə, ndɨle a̰y ur kakɨ. Mojɨ ge kadɨ n-oo nḛ kɨn majɨ adɨ ɔtɨ re ɓasi rɔ tɨ. Loe tɨ no̰o̰ ə oo dɔ ndu Ɓaɓe ə nə: 32 “Mi Luwə lə kai je, Luwə lə Abɨrakam, Luwə lə Isakɨ, Luwə lə Jakobɨ.” Mojɨ ɓəl dadɨ par par, lo kadɨ un kəmne kɨ taa goto. 33 Ə Ɓaɓe əl-e ə nə: “Ɔr sa njai tɨ tadɔ lo kɨ a tɨ kam e lo kɨ ay njay. 34 M-o kəm ko̰ lə dɨje ləm me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ. M-o dɔ tɨmə kɨ ɨsɨ tɨməi rusɨ rusɨ, ə m-ur nangɨ m-re kadɨ m-taa-de m-ɨlə-de taa. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, ɨre adɨ m-ɨlə-i Ejɨpɨ tɨ gogɨ✡.”

35 «Oi majɨ! E Mojɨ kɨ ngako̰e je ɔsi-e ngərəngɨ, ə əli-e əi nə: “Na̰ ɨndəi dɔje tɨ tə ngar ləje ə se nje gangɨ ta danje tɨ ə”, wa kɨn ə, Luwə ɨle tə ngar nɨm, taa nje taa-de kɨlə-de taa nɨm, kɨ takul tɔgɨ lə malayka kɨ tḛḛ sie hɔy me gu tɨ, kɨn nɨm tɔ. 36 E ə tḛḛ səde kɨ takul nḛ ra je kɨ dəw asɨ ra al nɨm, kɨ takul nḛ kɔjɨ je nɨm, me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ. Taa dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsɨ ɨndəi ba bo kasɨ gangi nɨm, dɔkagɨlo tɨ kɨ rai ɓal kutɨ sɔ dɨlə lo tɨ kɨn nɨm tɔ✡. 37 E darɔ Mojɨ kɨ kare wa kɨn ɓəy ə tɔ ə əl ngan Isɨrayəl je ə nə: “Luwə a tḛḛ kɨ nje kəl ta kɨ tane tɨ kare dansi tɨ səi je wa, kɨ a to tə mi be✡.” 38 Lokɨ ngan Isɨrayəl je kawi-naa dɨlə lo tɨ ka, e Mojɨ wa kɨn ə taa ta ta malayka tɨ dɔ mbal Sɨnay tɨ, əl kaje je. E ə taa ta kajɨ kɨn rɔ Luwə tɨ, mba kadɨ adɨ-je✡. 39 Nə kaje je mbati kadɨ təli rɔde go ta je tɨ lie. Nɨngə kɨ bo tɔy, ɔsi-e ngərəngɨ. Mede e dɔ təl kaw dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ gogɨ. 40 Dɔkagɨlo tɨ kɨ Mojɨ nay dɔ mbal Sɨnay tɨ ɓəy, rəi rɔ *Aro̰ tɨ əli-e əi nə: “Ɨra kagɨ yo je kɨ kadɨ ɔri no̰je, tadɔ jɨ gər nḛ kɨ ra Mojɨ kɨ nje tḛḛ səje me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ kɨn al.” 41 Be ə me ndɔ je tɨ kɨn, ɨbəi ngon yo madɨ kɨ to tə ngon baw mangɨ be, ə ɨləi kadɨ-kare adi-e. Ɓa rai rɔnəl ngay ɔsi gon nḛ kɨ əi je wa ɨbəi kɨ jide kɨn✡. 42 Nə Luwə təl gɨdɨne adɨ-de, ɨyə̰-de kɔ adɨ ɨsi ta ra yo tɨ, kɨ kɔsɨ-gon nḛ je kɨ dɔra̰ tɨ tə nay je kɨ kadɨ je kɨ mee je tə kagɨ yo je ləde, təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ: “Səi dɨje kɨ Isɨrayəl, ɓal kutɨ sɔ kɨ ɨrai dɨlə lo tɨ kɨn se da je kɨ ɨtɔli-de kɨ ndəgɨ kadɨ-kare je adi, e mi ə adi-mi a? 43 Jagɨ, səi oti kəy yo lə kagɨ yo ləsi Molokɨ yo, kɨ mee lə kagɨ yo ləsi Rəpa̰, yo je kɨ səi wa ɨrai-de kɨ jisi mba kadɨ ɔsi məkəsɨsi no̰de tɨ. MBata nḛ rasi je kɨn ə, m-a m-adɨ njé ba̰ je ləsi a uwəi səsi, awi səsi sa̰y tə mba je gɨdɨ *Babɨlon tɨ ɓəy✡”.

44 «Me dɨlə lo tɨ, kaje je ai kɨ kəy kɨbɨ kɨngə-naa kɨ Luwə. Mojɨ ra kəy kɨbɨ ka kɨn təkɨ Luwə un-n ndune ade. Ra go kuje tɨ kɨ oo. 45 Ɨyə̰i kəy kɨbɨ ka kɨn adi gɨn kojɨ je ləde kɨ rangɨ, kɨ əi kaje je kɨ rəi gode tɨ. Kəy kɨbɨ kɨn e jide tɨ, lokɨ Jojuwe ɔr no̰de adɨ rəi taai dɔnangɨ lə gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ kɨ Luwə tuwə-de no̰de tɨ. Kəy kɨbɨ ka kɨn, to bɨtɨ dɔkagɨlo tɨ lə Dabɨdɨ✡. 46 Me-majɨ lə Luwə e kɨ *Dabɨdɨ adɨ dəjɨ ta rəbɨ mba kadɨ n-ra kəy n-adɨ Luwə lə Jakobɨ✡. 47 Nə e *Salomo̰ yo ə ra kəy adɨ Luwə✡.

48 «NGa nɨngə Luwə kɨ e kɨ dɔkagɨlo je tɨ pətɨ, a ɨsɨ me kəy tɨ kɨ dəw ra kɨ jine al. Təkɨ nje kəl ta kɨ tae tɨ ə nə: 49 “Dɔra̰ e kɨmbər ngar ləm, nɨngə dɔnangɨ e nḛ kɨndə njam.” Ɓaɓe əl ɓəy ə nə: “Kəy kɨ ban ə, a ɨrai adi-mi ə? Lo kɨ ra a e lo kuwə rɔ ləm ə? 50 Se e mi al ə, na̰ tɔy ə, ra nḛ je kɨn pətɨ ə✡?”

51 «Səi dɨje kɨ njé ta̰ rɔ je, ɨtḛḛi mesi al nɨm, ɨbəyi mbisi nɨm dɔ ta tɨ lə Luwə tə dɨje kɨ njé gər Luwə al be. Ɨtoi tə bawsi je wa be. Nḛ kɨn ə ra adɨ, ɨsi ta rɔ kɨ NDɨl Luwə tɨ, kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. 52 NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ra ə bawsi je adi-e ko̰ al ə? Əi je ə tɔli njé kɨlə mbḛ kəte, kɨ ɔjɨ dɔ re lə dəw kɨ e kare ba, kɨ e dəw kɨ dana. Nɨngə ngɔsɨne, lokɨ Kɨrɨsɨ re, səi je uni dɔe, ə tɔli-e tɔ. 53 Oyo, səi ɨngəi ndu-kun lə Luwə kɨ takul malayka je, nə lo kadɨ ɨtəli rɔsi tɨ go tɨ goto.»

Tɨləi Etɨyən kɨ mbal tɔli-e

54 Lokɨ njé gangɨ ta je kɨ bo lə *Jɨpɨ je ooi dɔ ta kɨ Etɨyən əl nɨngə, wongɨ rade ngay adɨ ngəi ngangɨde mur mur dɔe tɨ. 55 Nə Etɨyən kɨ NDɨl Luwə rose, un kəmne taa kɨ dɔra̰ tɨ nɨngə oo kunjɨ Luwə nɨm, taa oo Jəju kɨ a taa dɔ ji ko̰ Luwə tɨ nɨm tɔ. 56 Əl ə nə: «Oi, m-o dɔra̰ tḛḛ tane, nɨngə m-o NGon Dəw a taa dɔ ji ko̰ Luwə tɨ.» 57 Lokɨ ooi dɔ ta kɨn nɨngə, uri kɔl kɨ ndude kɨ bo ə uti mbide dɔ ta tɨ lie, ə ɓuki-naa dɔe tɨ.

58 NDɔri-e awi sie taga gɨdɨ ɓe bo tɨ, ə tɨləi-e kɨ mbal tɔli-e. Dɨje ka kɨn ɨyə̰i kɨbɨ je ləde rɔ ngon kɨ basa tɨ kɨ tɔe nə Sol. 59 Dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsɨ tɨləi-e kɨ mbal, Etɨyən əl ta ə nə: «Ɓaɓe Jəju, ɨtaa ndɨlm kɨ rɔi tɨ.» 60 Go tɨ nɨngə ɔsɨ məkəsɨne nangɨ, ə əl ta kɨ ndune kɨ bo ə nə: «Ɨyə̰ go majal kɨn kɔ adɨ-de!» Go ta je kɨn tɨ, nɨngə Etɨyən oy.

8

Kɨndə kəm-ndoo kɨ ra njé kaw-naa je

1 Sol e mbo̰ dɨje tɨ kɨ ndɨgi kadɨ tɔli Etɨyən. Dɔ ndɔe tɨ kɨn kɨndə kəm-ndoo kɨ bo ngay tḛḛ dɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ Jorijaləm. Adɨ njé kadɨ-me je pətɨ sanəi-naa kɨ go lo je. Awi kɨ Jude tɨ je kɨ *Samari tɨ je. *NJé kaw kɨlə je wa par ə nayḭ-naa Jorijaləm tɨ. 2 Dɨje kɨ njé ɓəl Luwə dɨbi Etɨyən, no̰i-e ngay. 3 Nə Sol ɓa, ɔr njé kaw-naa je nja̰. Aw kɨ ta kəy ta kəy uwə dɨngəm je kɨ dəne je ɓukɨ-de dangay tɨ. 4 NJé kɨ sanəi-naa ka kɨn awi kɨ lo lo ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ.

Pɨlɨpɨ me ɓe tɨ kɨ Samari

5 E be ə, Pɨlɨpɨ kɨ aw me ɓe bo tɨ kɨ *Samari, ɨlə dɨje mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ. 6 Kosɨ dɨje ba pətɨ, lokɨ ooi ta je kɨ Pɨlɨpɨ əl je kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ ra adɨ ooi kɨ kəmde nɨngə, uri mbide kɨ dɔ ta tɨ lie. 7 Tadɔ ndɨl je kɨ majal tḛḛi me njé mo̰y je tɨ ngay kɨ no̰ kɨ boy tade tɨ. Taa, dɨje kɨ rɔde oy kɨ njé mətɨ je ngay ɨngəi rɔ nga tɔ. 8 Rɔnəl kɨ bo ngay to me ɓe bo tɨ kɨn. 9 Kəte taa kadɨ Pɨlɨpɨ re, dɨngəm madɨ kɨ tɔe nə Sɨmo̰ ɨsɨ me ɓe bo tɨ kɨn no̰o̰. E nje ra mbəli, adɨ ɔr ndɨl dɨje kɨ me ɓe tɨ kɨ Samari ngay. Ra rɔne kadɨ nḛ dəw madɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay. 10 Adɨ dɨje pətɨ, ḭ dɔ ngan je kɨ du tɨ, bɨtɨ kɨ dɔ dɨje kɨ tɔgɨ tɨ, angalde e kɨ dɔe tɨ. Əli əi nə dɨngəm kam aw kɨ tɔgɨ lə Luwə kɨ e tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay. 11 Angal dɨje e kɨ dɔe tɨ, tadɔ e mari nu ba ə ɨsɨ ɔr ndɨlde kɨ mbəli kɨ ra ləne. 12 Nə lokɨ dɨje adi mede Pɨlɨpɨ kɨ ɨlə-de mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə nɨm, kɨ Jəju Kɨrɨsɨ nɨm tɔ nɨngə, dɨngəm je kɨ dəne je adi Pɨlɨpɨ ra-de batəm. 13 Sɨmo̰ wa kɨ dɔne ka adɨ mene tɔ. Lokɨ Pɨlɨpɨ ra-e batəm nɨngə, ɨyə̰ go Pɨlɨpɨ al. Lokɨ oo nḛ kɔjɨ je kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ngay ka kɨn nɨngə, e wa təl re əte ɓəl ngay ɓəy tɔ.

Pɨyər əi kɨ Ja̰ me ɓe tɨ kɨ Samari

14 Lokɨ njé kaw kɨlə je kɨ ɨsi Jorijaləm tɨ ooi kadɨ dɨje kɨ *Samari tɨ taai ta lə Luwə nɨngə, ɨləi Pɨyər əi kɨ Ja̰ kɨ rɔde tɨ. 15 Lokɨ rəi tḛḛi Samari tɨ nɨngə, əli ta kɨ Luwə mba kadɨ njé kadɨ-me je ɨngəi NDɨl Luwə. 16 Tadɔ NDɨl re dɔ dəw madɨ tɨ kare dande tɨ al ɓəy. E batəm par ə rai-de me tɔ Ɓaɓe Jəju tɨ. 17 E be ə, Pɨyər əi kɨ Ja̰ ɨndəi jide dɔde tɨ kadɨ ɨngəi NDɨl Luwə. 18 Lokɨ Sɨmo̰ oo kadɨ e kɨ go rəbɨ lə ji kɨ kɨndə dɔ tɨ lə njé kaw kɨlə je ə NDɨl re-n dɔ njé kadɨ-me je tɨ nɨngə, adɨ Pɨyər əi kɨ Ja̰ la, 19 ə əl-de ə nə: «Mi ka adi-mi tɔgɨ kɨn tɔ kadɨ tə dəw kɨ m-a m-ɨndə jim dɔe tɨ ɓa, ɨngə NDɨl Luwə tɔ.» 20 Ə Pɨyər əl-e ə nə: «Kadɨ la ləi kɨn tujɨ naa tɨ kɨ darɔi. Tadɔ ɨndə mei tɨ kadɨ a ndogi kadɨ-kare lə Luwə kɨ la. 21 Nḛ kɨ ɓa tɔi, ə se nḛ kɨ sɔbɨ dɔi goto me nḛ tɨ kɨ j-a-n kam, tadɔ mei e dana no̰ Luwə tɨ al. 22 Majɨ kadɨ ɨtɔr ndui dɔ majal tɨ ləi, ə əl ta kɨ Ɓaɓe adɨ re to ban ə, ɨyə̰ go kɔjɨ ta je kɨ mei tɨ kɨn kɔ. 23 Tadɔ m-o kadɨ mei atɨ kanana, taa majal doləi dole tɔ.» 24 NGa ə, Sɨmo̰ əl Pɨyər əi kɨ Ja̰ ə nə: «Kadɨ səi je wa əli ta kɨ Ɓaɓe mbata ləm, kadɨ nḛ madɨ kare me nḛ je tɨ kɨ əli tae kɨn tḛḛ dɔm tɨ al.» 25 Lokɨ Pɨyər əi kɨ Ja̰ mai najɨ, ə ndoi ta lə Ɓaɓe tɔ nɨngə, təli kɨ Jorijaləm tɨ gogɨ. Ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ me ngan ɓe je tɨ kɨ Samari ngay kɨ go rəbɨ go rəbɨ.

Ta lə Pɨlɨpɨ əi kɨ kujɨ dɨngəm kɨ e dəw kɨ boy kɨ Etɨyopi tɨ

26 NDɔ kare Malayka lə Ɓaɓe əl Pɨlɨpɨ ə nə: «Ḭ taa aw kɨ gɨn ɓe tɨ be, dɔ rəbɨ tɨ kɨ ḭ Jorijaləm aw kɨ Gaja tɨ, kɨ e rəbɨ kɨ dɨlə lo tɨ kɨn.» 27 Pɨlɨpɨ ḭ taa kalangɨ aw nɨngə, ɨngə dɨngəm kare kɨ dɔnangɨ Etɨyopi, kɨ e kɨ boy, kɨ nje ngəm nḛ majɨ je lə ngar kɨ dəne kɨ Etɨyopi tɨ, kɨ tɔe nə Kandasɨ. Dɨngəm kɨn aw Jorijaləm tɨ ɔsɨ dɔne nangɨ no̰ Luwə tɨ ə ɨsɨ təl kɨ ɓe gogɨ. 28 Ɨsɨ me pusɨ tɨ ləne, ɨsɨ tɨdə makɨtɨbɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay. 29 Lo kɨn tɨ, NDɨl Luwə əl Pɨlɨpɨ ə nə: «Ɔtɨ aw ɓasi kɨ rɔ pusɨ tɨ kɨn.» 30 Pɨlɨpɨ a̰y ngɔdɨ aw nɨngə, oo ndu dɨngəm kɨ Etɨyopi tɨ ka kɨn ɨsɨ tɨdə makɨtɨbɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay. Pɨlɨpɨ dəje ə nə: «Ɨgər me ta kɨ ɨsɨ tɨdə kɨn majɨ wa a?» 31 Dɨngəm ka kɨn əl-e ə nə: «Re nje kɔr mee kadɨ-m goto ə m-a m-gər ban ə?» Ɓa dəjɨ Pɨlɨpɨ adɨ al taa goe tɨ, ɨsɨ gəde tɨ me pusɨ tɨ. 32 Ta kɨ ɨsɨ tɨdə ə to kɨn:

«Ɔri-e tə batɨ kɨ dəw ɨsɨ aw sie kadɨ tɔl-e be;

Tə ngon batɨ kɨ a tane mbə no̰ nje kɨjə bḭe tɨ be.

E be ə, tḛḛ-n tane al.

33 Ɨləi rɔsɔl dɔe tɨ, gangi ta lie kɨ go rəbɨ kɨ dana al.

Na̰ ə a ɔr gɨn kojɨ lie ə?

Tadɔ ɨndəi ngangɨ ndɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa lie✡.»

34 Nɨngə, kujɨ dɨngəm un ta əl Pɨlɨpɨ ə nə: «M-dəji kadɨ əl-m adɨ m-o, na̰ ə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ɨsɨ əl ta lie be ə? Ɨsɨ əl ta kɨ dɔ rɔne tɨ wa ə se ɨsɨ əl ta dɔ dəw madɨ tɨ kɨ rangɨ ə?» 35 Lo kɨn tɨ nga ə, Pɨlɨpɨ ɨngə rəbɨ adɨ un ta tane tɨ, nɨngə kɨ rəbɨ lə makɨtɨbɨ lə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay kɨn, ɨle-n mbḛ Poy ta kɨ kɨ Majɨ lə Jəju. 36 Lokɨ njɨyəi ɨsɨ awi nɨngə, tḛḛi ta man tɨ, ə kujɨ dɨngəm ka kɨn əl ə nə: «Man ə am, nga ri ə ɔgɨ kadɨ m-ra batəm ə?» 37 [Pɨlɨpɨ əl-e ə nə: «Re adɨ mei Luwə təkɨ rɔjetɨ ə, nḛ kɨ ɔgi ra batəm goto.» Kujɨ dɨngəm ə nə: «M-adɨ mem təkɨ Jəju Kɨrɨsɨ e NGon Luwə.»] 38 Lo kɨn tɨ, adɨ pusɨ a nangɨ, nɨngə əi kɨ Pɨlɨpɨ joo pu, uri me man tɨ adɨ Pɨlɨpɨ ra-e batəm. 39 Lokɨ tḛḛi me man tɨ kɨ taga nɨngə, NDɨl Ɓaɓe un Pɨlɨpɨ aw sie adɨ kujɨ dɨngəm oo-e al. Nə e ɨlə rəbɨ ləne kɨ rɔnəl aw. 40 Pɨlɨpɨ aw tḛḛ me ɓe tɨ kɨ Ajotɨ, ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ me ɓe bo je tɨ pətɨ kɨ tḛḛ tɨ, bɨtɨ tḛḛ-n Səjare tɨ.

9

Sol adɨ mene Ɓaɓe Jəju

(Knjk 22.6-16; 26.12-18)

1 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, gɨr ta kɨ dɔ kadɨ ko̰ njé ndo je tɨ lə Ɓaɓe kɨ dɔ tɔl-de tɨ to dɔ Sol tɨ ɓəy. 2 Be ə, aw rɔ kɨ boy tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, dəje makɨtɨbɨ mba kadɨ n-aw-n lo kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je kɨ me ɓe tɨ kɨ Damasɨ, kadɨ re n-ɨngə dɨngəm je kɨ dəne je kɨ njé ndole go nḛ ndo kɨ sɨgɨ kɨn ə n-dɔɔ-de n-re səde Jorijaləm tɨ.

3 Lokɨ Sol e dɔ rəbɨ tɨ, ɨndə dɔ ɓe kɨ Damasɨ ɓasi nɨngə, kunjɨ madɨ tḛḛ patɨ, ḭ kɨ dɔra̰ tɨ, unjɨ gə dɔe. 4 Tḛḛ osɨ nangɨ nɨngə, oo dɔ ndu ta madɨ əl-e ə nə: «Sol, Sol, mbata ri ə ɨsɨ adɨ-m ko̰ be ə?» 5 Sol dəje ə nə: «Ḭ na̰ ə Ɓaɓe?» Nɨngə, Ɓaɓe əl-e ə nə: «E mi Jəju kɨ ɨsɨ adɨ-m ko̰.» 6 Ḭ taa aw me ɓe bo tɨ ə, a əli-ni nḛ kɨ kadɨ a ɨra. 7 NJé kɨ ɨsɨ awi kɨ Sol təli ai lo ka tɨ. Ɓəl tɔl-de adɨ lo kadɨ əli ta goto. OOi dɔ ndu ta, nə ooi dəw madɨ al. 8 Sol ḭ taa, tḛḛ kəmne majɨ, nə oo lo al, adɨ made je uwəi jie, ndɔri-e tə ndɔr, ə awi sie Damasɨ. 9 Ɨsɨ loe tɨ no̰o̰ ndɔ mɨtə kɨ kanjɨ kadɨ oo lo. Uso nḛ al nɨm, a̰y man al nɨm tɔ. 10 Nɨngə nje ndo lə Jəju kare ɨsɨ Damasɨ tɨ no̰o̰, tɔe nə Ananɨyasɨ. Ɓaɓe ɓar-e me nḛ koo me ndɨl tɨ ə nə: «Ananɨyasɨ», nɨngə Ananɨyasɨ ndɨgɨ ə nə: «Mi ne Ɓaɓe». 11 Ɓaɓe təl un ta əl-e ə nə: «Aw un rəbɨ kɨ ɓari-e rəbɨ kɨ ko̰ tɨ, ə ɨdəjɨ me kəy tɨ lə Judasɨ, dəw kɨ tɔe nə Sol kɨ Tarsɨ tɨ, ɨsɨ no̰o̰ ɨsɨ əl ta kɨ Luwə. 12 OO dəw madɨ kɨ tɔe nə Ananɨyasɨ me nḛ koo me ndɨl tɨ, ur kəy goe tɨ nɨngə, ɨndə jine dɔe tɨ kadɨ oo lo gogɨ.» 13 Ə Ananɨyasɨ əl ə nə: «Ɓaɓe, m-o ta lə dəw kɨn ta dɨje tɨ ngay, ɔjɨ dɔ ko̰ je pətɨ kɨ adɨ dɨje ləi kɨ me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm. 14 Nɨngə, kɨ ne kɨn, re kɨ tɔgɨ kɨ ɨngə rɔ kɨ boy je tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ kare je, kadɨ uwə dɨje kɨ ɨsɨ əli səi ta, dɔɔ-de.» 15 Nə Ɓaɓe əl-e ə nə: «Aw, tadɔ dɨngəm kɨn e nḛ ra kɨlə kɨ m-kɔte kadɨ əl ta ləm no̰ gɨn dɨje tɨ kɨ dunɨya̰ tɨ, kɨ no̰ ngar je tɨ, kɨ no̰ *Isɨrayəl je tɨ. 16 Mi wa m-a m-ɔje ko̰ je pətɨ kɨ a tḛḛ dɔe tɨ kɨ mbata ləm.» 17 Ananɨyasɨ aw, ur kəy ɨndə jine dɔe tɨ, nɨngə əl-e ə nə: «NGokom Sol, e Ɓaɓe ə ɨlə-m, e Jəju ka kɨ tḛḛ ɨngəi dɔ rəbɨ tɨ kɨ ɨsɨ re-n ka kɨn ə ɨlə-m kadɨ m-adi o lo. Nɨngə kadɨ NDɨl Luwə rɔsi tɔ.» 18 Ta naa tɨ no̰o̰, nḛ je kɨ toi tə ngɔy kanjɨ je be tḛḛi kəm Sol tɨ tosi, adɨ təl oo lo gogɨ, nɨngə ḭ taa adɨ rai-e batəm. 19 Go tɨ, uso nḛ ɓa, təl ɨngə tɔgɨ nḛ gogɨ. Sol təl ɨsɨ kɨ njé ndo je lə Jəju kɨ me ɓe tɨ kɨ Damasɨ ngan ndɔ je jɔ ɓəy.

Sol ndo ta lə Luwə Damasɨ tɨ

20 Ta naa tɨ no̰o̰, Sol aw ɨlə mbḛ me kəy kaw-naa je tɨ lə *Jɨpɨ je ə nə: «Jəju e NGon Luwə.» 21 Dɨje pətɨ kɨ ooi dɔ ta kɨn ta Sol tɨ, ndɔjɨ-de ngay adɨ əli əi nə: «E kam al ə e nje kadɨ ko̰ dɨje kɨ Jorijaləm tɨ kɨ njé ɓa tɔ kɨn a? Re nḛ a un gɨrə mba kadɨ uwə-de, dɔɔ-de aw səde rɔ kɨ boy je tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je al bɨtɨ a?» 22 Nə Sol uwə rɔne nga̰ adɨ kəme e kəte me kadɨ-me tɨ lie. Jɨpɨ je kɨ Damasɨ tɨ gəri lo ta kɨ kadɨ əli-e al, lokɨ tɔjɨ-de kadɨ Jəju e Kɨrɨsɨ.

23 Ra ndɔ je go tɨ ɓa, Jɨpɨ je ɔji-naa ta mba kadɨ n-tɔli-e 24 Nə ta kɔjɨ ləde tḛḛ mbi Sol tɨ. NGəmi ta rəbɨ kada je kondɔ je mba kadɨ n-tɔli-e. 25 Be ə, me kondɔ tɨ madɨ, njé ndo je lə Sol, uni-e me kare tɨ, tuyi-e adɨ osɨ gɨdɨ ndogɨ bɔr tɨ.

Sol me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm

26 Go tɨ, Sol aw tḛḛ me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm ɓa, sangɨ kadɨ n-ɨndə rɔne naa tɨ kɨ njé ndo je, nə pətɨ ɓəli-e, tadɔ dəw kɨ taa mee kadɨ e nje ndo kɨ rɔjetɨ goto. 27 Be ə, Barnabasɨ un-e me jine tɨ, aw sie rɔ njé kaw kɨlə je tɨ, ɔr-de go kɨngə kɨ Jəju ɨngə Sol dɔ rəbɨ tɨ, kɨ koo kɨ oo Jəju əl-e ta, kɨ ta kɨ əl kɨ taga wangɨ Damasɨ tɨ me tɔ Jəju tɨ. 28 Dɔ gangɨ loe tɨ no̰o̰, Sol aw səde je, təl səde je naa tɨ me ɓe tɨ kɨ Jorijaləm. Əl ta kɨ kadɨ-me me tɔ Ɓaɓe tɨ. 29 Əl ta kɨ *Jɨpɨ je kɨ njé kəl ta Gɨrəkɨ, naji-naa səde ta tɨ. Nə sangi rəbɨ kadɨ n-tɔli-e. 30 Lokɨ ngako̰je je ooi tae nɨngə, ɔri-e awi sie Səjare tɨ. Nɨngə adi-e aw me ɓe tɨ kɨ Tarsɨ.

31 *NJé kaw-naa je pətɨ kɨ dɔnangɨ Jude tɨ kɨ tae ba, kɨ dɔnangɨ Galile tɨ, kɨ dɔnangɨ *Samari tɨ, ɨsi kɨ Lapɨya. Ɨngəi tɔgɨ, njɨyəi me ɓəl Ɓaɓe tɨ, taa kɔrde ḭ kɨ dɔ tɨ dɔ tɨ kɨ takul tɔgɨ lə NDɨl Luwə tɔ.

Pɨyər ajɨ dɨngəm kɨ tɔe nə Ene

32 Təkɨ Pɨyər a njɨyə-n kɨ lo je pətɨ oo-n dɨje lə Luwə, ndɔ kare aw tḛḛ rɔ njé tɨ kɨ me ɓe tɨ kɨ Lɨda. 33 Lo kɨn tɨ, ɨngə dɨngəm kare kɨ tɔe nə Ene, kɨ to dɔ tɨrə mo̰y tɨ ra ɓal jijoo. Tadɔ rɔe oy. 34 Pɨyər əl-e ə nə: «Ene, Jəju Kɨrɨsɨ adi rɔ nga, ḭ taa, ɨkaw nḛ toi.» Nɨngə Ene ḭ taa ta naa tɨ no̰o̰. 35 Dɨje pətɨ kɨ me ɓe tɨ kɨ Lɨda kɨ Saro̰ ooi-e, ɓa adi mede Ɓaɓe.

Pɨyər ndəl Dorkasɨ lo koy tɨ

36 Dəne madɨ e dan njé ndo je tɨ kɨ me ɓe bo tɨ kɨ Jope no̰o̰, tɔe nə Tabɨta. Tɔ kɨn kɨ ta Gɨrəkɨ nə Dorkasɨ. E dəne kɨ njé ra kɨlə je kɨ majɨ majɨ ngay, taa e nje ra kɨ njé ndoo je kɨ nḛ kɨ me jine tɨ tɔ. 37 Mo̰y ra-e dɔkagɨloe tɨ kɨn adɨ oy. Lokɨ ndogi-e man nɨngə, awi ɨləi-e me kəy tɨ kɨ kare taa. 38 Ɓe kɨ Lɨda e ɓasi kɨ Jope. Be ə, lokɨ njé ndo je ooi kadɨ Pɨyər e me ɓe tɨ kɨ Lɨda no̰o̰ nɨngə, ɨləi dɨngəm je joo rɔe tɨ kadɨ re kalangɨ ɨngə-de. 39 Pɨyər ḭ taa aw səde. Lokɨ re tḛḛ rɔde tɨ nɨngə, ɔri-e awi sie me kəy tɨ kɨ taa. NJé ngaw koy je pətɨ ɨləi-naa gəi dɔe kɨ no̰, nɨngə tɔji kɨbɨ je kɨ dangɨ dangɨ kɨ kojɨ ta naa tɨ kɨ Dorkasɨ ojɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsɨ-n səde kɨ dɔne taa ɓəy. 40 Pɨyər adɨ dɨje pətɨ tḛḛi taga, ɓa ɔsɨ məkəsɨne nangɨ əl ta kɨ Luwə, nɨngə tu rɔne kɨ rɔ nɨn tɨ əl ə nə: «Tabɨta ḭ taa.» Lokɨ tḛḛ kəmne oo Pɨyər nɨngə, ndu rɔne, ḭ ɨsɨ taa. 41 Pɨyər ɨlə jine un-e-n kɨ taa, ɓa, ɓa dɨje lə Luwə kɨ njé ngaw koy je, ɔjɨ-de Tabɨta kɨ dɔe taa. 42 Poy nḛ kɨn sane kɨ dɔnangɨ kɨ Jope ba pətɨ, adɨ dɨje ngay adi mede Ɓaɓe. 43 Pɨyər ra ndɔ asɨ tatɨ me ɓe tɨ kɨ Jope, me kəy tɨ lə nje kɔr gɨdɨ ngɨrə kɨ tɔe nə Sɨmo̰.

10

Kɔrnəy kɨ e dəw kɨ Rom tɨ oo nḛ me ndɨl

1 Dɨngəm madɨ ɨsɨ me ɓe tɨ kɨ Səjare no̰o̰, tɔe nə Kɔrnəy. E kɨ boy dɔ ɓutɨ asɨgar je tɨ kɨ ɓu kare, kɨ ɓari-e «ɓutɨ kɨ Itali tɨ». 2 E dəw kɨ nje ra nḛ kɨ go ndu Luwə tɨ, taa, naa tɨ kɨ dɨje pətɨ kɨ me kəy tɨ lie, əi njé kɔsɨ dɔde nangɨ no̰ Luwə tɨ tɔ. Ra majɨ kɨ njé ndoo je ngay, taa əl ta kɨ Luwə taa taa tɔ. 3 NDɔ kare, kɨ kadɨ kɨ mɨtə kɨ lo sɔlɔ, oo malayka lə Luwə me nḛ koo me ndɨl tɨ ur me kəy tɨ lie, nɨngə ɓar-e ə nə: «Kɔrnəy.» 4 Kɔrnəy ur kəmne dɔe tɨ kɨ ɓəl, nɨngə əl-e ə nə: «E ri ə Ɓaɓe?» NGa ə malayka əl-e ə nə: «Kəl ta kɨ Luwə ləi kɨ majɨ kɨ ɨsɨ ra kɨ njé ndoo je kɨn tḛḛ rɔ Luwə tɨ, ə Luwə ga dɔi tɨ. 5 Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, ɨlə dɨngəm je me ɓe tɨ kɨ Jope adɨ ɓari Sɨmo̰ kɨ ɓari-e nə Pɨyər ade re. 6 Ɨsɨ me kəy tɨ lə Sɨmo̰ kɨ nje kɔr gɨdɨ ngɨrə kɨ kəy lie e kadɨ batɨ. 7 Lokɨ malayka kɨ əl-e ta kɨn ɔtɨ nɨngə, Kɔrnəy ɓa ngan njé kɨlə je ləne joo kɨ nje rɔ ləne kare kɨ nje ɓəl Luwə mbo̰ njé kɨ əi naa tɨ sie kɨ dɔkagɨlo je pətɨ adɨ-de rəi. 8 Rəi adɨ ɔr-de go nḛ je pətɨ kɨ ra nḛ adɨ-de ooi nɨngə, ɨlə-de adɨ awi Jope tɨ.»

Pɨyər oo nḛ me ndɨl tɨ me ɓe tɨ kɨ Jope

9 Lo ti go tɨ, lokɨ əi dɔ rəbə ɨsɨ awi, ɨndəi dɔ ɓe bo ɓasi nɨngə, Pɨyər al dɔ kəy tɨ kɨ taa, kɨ kadɨ kɨ dan ɓe tɨ mba kəl ta kɨ Ɓaɓe. 10 Ɓo ra-e adɨ ge kuso nḛ. Nɨngə lokɨ ɨsɨ rai nḛ kuso mba kadɨ uso ɓa, oo nḛ me ndɨl tɨ. 11 OO ta dɔra̰ a tagɨra, nɨngə oo nḛ madɨ kɨ to tə ta kɨbɨ kɨ tatɨ kɨ dəw uwə sɨle je kɨ sɔ be ə ḭ kɨ taa ɨsɨ re kɨ nangɨ. 12 Me nḛ tɨ ka kɨn, da je kɨ dangɨ dangɨ əi tɨtɨ: da je kɨ njade e sɔ je, kɨ njé kagɨ nangɨ je, kɨ yəl je. 13 Nɨngə, ndu ta madɨ tḛḛ əl-e ə nə: «Pɨyər, ḭ taa ɨtɔl uso.» 14 Nə Pɨyər ə nə: «Jagɨ Ɓaɓe, mi m-uso nḛ kɨ nḛ kɨ majal ɔde, ə se nḛ kɨ to njḛ nja kare al✡.» 15 NDu ta təl re əl Pɨyər kəl kɨ ko̰ joo ɓəy ə nə: «Nḛ kɨ Luwə təl-e kɨ kay njay tɨ, kadɨ ḭ o-e tə e nḛ kɨ to njḛ al.» 16 Nḛ kɨn ra nḛ be nja mɨtə, nɨngə ta naa tɨ no̰o̰ təli ndɔri-e kɨ dɔra̰ tɨ gogɨ. 17 Pɨyər gər me nḛ kɨ oo me ndɨl tɨ kɨn al, adɨ ɨsɨ dəjɨ rɔne ta dɔ tɨ, nɨngə yə dɨngəm je kɨ Kɔrnəy ɨlə-de kɨ a sangi kəy lə Sɨmo̰ rəi ai ta kəy tɨ. 18 Ɓa dəji ta kɨ ndude kɨ boy ə nə: «E me kəy kɨn ə Sɨmo̰ kɨ ɓari-e nə Pɨyər ɨsɨ tɨ tɨ a?» 19 Pɨyər ɨsɨ mər ta dɔ nḛ tɨ kɨ oo me ndɨl tɨ kɨn ba ɓəy nɨngə, NDɨl Luwə əl-e ə nə: «O dɨngəm je mɨtə a sangi-ni. 20 Ḭ taa, ur nangɨ, ə aw səde kɨ kanjɨ kadɨ mei tɔsɨ, tadɔ e mi ə m-ɨlə-de.» 21 Pɨyər re rɔ dɨngəm je tɨ ka kɨn əl-de ə nə: «E mi ə mi dəw kɨ ɨsɨ ɨsangi-e, ə se e ri ə ɨsɨ ɨsangi-mi wa?» 22 Əli-e əi nə: «E Kɔrnəy kɨ e kɨ boy dɔ ɓutɨ asɨgar je tɨ kɨ ɓu, kɨ e dəw kɨ dana, taa e nje ɓəl Luwə tɔ kɨn ə ɨlə-je. E dəw kɨ *Jɨpɨ je pətɨ əli ta lie majɨ. Malayka lə Luwə re tḛḛ kɨ dɔ ta rɔe tɨ əl-e kadɨ ɨlə goi tɨ kadɨ ɨre me kəy tɨ lie kadɨ oo dɔ ta kɨ tai tɨ.» 23 Pɨyər aw səde ra-de mba, adɨ-de lo toi. Lokɨ lo ti go tɨ nɨngə, ḭ taa aw səde. NGako̰je je madɨ kɨ me ɓe tɨ kɨ Jope dani-e. 24 Lo ti kɨ rangɨ nɨngə tḛḛi Səjare tɨ. Kɔrnəy ɓar nojɨne je kɨ madɨne je ɨsɨ ngɨnə-n-de kəte. 25 Lokɨ Pɨyər ur me kəy tɨ nɨngə, Kɔrnəy ḭ taa tɨlə kəme, ɓa osɨ nanga njae tɨ, ɨlə dɔne nangɨ. 26 Nə Pɨyər əl-e ə nə: «Ḭ taa, tadɔ mi ka mi dəw tɔ.» Nɨngə ɔsɨ sɔle un-e-n kɨ taa. 27 Wali-naa taa urii kɨ kəy nɨngə, Pɨyər oo kosɨ dɨje ngay kawi-naa ɨsi. 28 Lo kɨn tɨ Pɨyər əl-de ə nə: «Səi je, ɨgəri majɨ təkɨ ndu-kun ləje ɔgɨ kadɨ dəw kɨ e Jɨpɨ ɨndə rɔne naa tɨ kɨ dəw kɨ e Jɨpɨ al, ə se kadɨ ur me kəy tɨ lie. Nə Luwə əl-m kadɨ m-o dəw madɨ tə nḛ kɨ majal, ə se nḛ kɨ to njḛ al. 29 E mbata kɨn ə, m-mbatɨ-n ɓa ləsi al, m-re kɨ kanjɨ kəl ta madɨ kɨ rangɨ. Nɨngə təkɨ ɨɓari-mi, m-dəjɨ səsi kadɨ m-o se e ri ə ɨləi gom tɨ wa?» 30 Kɔrnəy ə nə: «Asɨ ndɔ sɔ ɓone, kɨ dɔ kadɨ kɨ təkɨ made wa kɨn be, adɨ e kadɨ kɨ mɨtə kɨ lo sɔlɔ, ə m-ɨsɨ m-əl ta kɨ Luwə me kəy tɨ ləm, nɨngə dɨngəm madɨ kɨ ɨlə kɨbɨ kɨ nda bal bal tḛḛ a no̰m tɨ, əl-m ə nə: 31 “Kɔrnəy, Luwə oo dɔ ta kɨ ɨsɨ əl sie, taa ga dɔ majɨ tɨ kɨ ɨsɨ ra kɨ njé ndoo je kɨn tɔ. 32 Ə kadɨ ɨlə dəw madɨ Jope tɨ, ɨɓar Sɨmo̰ kɨ ɓari-e nə Pɨyər adɨ re. Ɨsɨ me kəy tɨ lə Sɨmo̰ kɨ nje ra kɨlə ngɨrə, kɨ ɨsɨ kadɨ ba tɨ ɓasi.” 33 Ɓe ə, ta naa tɨ no̰o̰ par, m-ɨlə-de rɔi tɨ, ə yə ɨra majɨ adɨ ɨre tɔ kɨn. Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, je pətɨ j-ɨsɨ no̰i tɨ ne kadɨ j-o dɔ ta je pətɨ kɨ Ɓaɓe ɨndə tai tɨ kadɨ əl-je.»

Pɨyər əl ta lə Luwə me kəy tɨ lə Kɔrnəy

34 Lo kɨn tɨ, Pɨyər un ta tane tɨ əl ə nə: «Tə kɨ rɔjetɨ, m-gər kadɨ kɔr kəm dəw dana goto rɔ Luwə tɨ. 35 Dəw kɨ ra ra, dan gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ, kɨ e nje ɓəl ndɨle, kɨ nje ra nḛ kɨ dana ɓa, uwe kɨ rɔne tɨ. 36 Ɨlə kɨ ta ləne kɨ rɔ ngan *Isɨrayəl je tɨ, ɨlə-n-de mbḛ lapɨya kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ kɨ e Ɓaɓe lə dɨje pətɨ. 37 Təkɨ ɨgəri, e nḛ kɨ ɨlə ngɨrəne Galile tɨ, go batəm tɨ kɨ Ja̰ ɨlə mbḛe ə ra nḛ dɔnangɨ Jude tɨ ba pətɨ. 38 Ɨgəri kadɨ kɨ Luwə adɨ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ NDɨlne, kɨ tɔgɨ kɨn majɨ. Jəju aw kɨ lo lo, ra majɨ kɨ dɨje, taa ajɨ dɨje pətɨ kɨ ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə su tɔ. Tadɔ Luwə e sie naa tɨ. 39 Je ə je njé ma najɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ kɨ ra dɔnangɨ tɨ lə *Jɨpɨ je kɨ Jorijaləm tɨ. Ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ, tɔli-e. 40 Nə Luwə ade ḭ lo koy tɨ ndɔ kɨ ko̰ mɨtə lə ndɔ koye. Ade ta rəbɨ adɨ tɔjɨ rɔne taga, 41 kɨ rɔ dɨje tɨ pətɨ al, nə kɨ rɔ njé ma najɨ je tɨ kɨ Luwə kɔtɨ-de kəte. Adɨ e je kɨ j-uso sie je, j-a̰y sie je, go tḛḛe dan njé koy je tɨ✡. 42 Jəju un ndune adɨ-je kadɨ j-ɨlə mbḛ kɨ rɔ gɨn dɨje tɨ, ə kadɨ jɨ tɔjɨ təkɨ e nḛ ə yə Luwə ɨndə-ne tə nje gangɨ ta dɔ njé kɨsɨ kɨ dɔde taa tɨ kɨ njé koy je. 43 *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ pətɨ mai najɨ dɔe tɨ əli əi nə: “Dəw kɨ ra kɨ ade mene ɓa, Luwə a ɨyə̰ go majal je lie kɔ me tɔe tɨ✡.”» 44 Lokɨ Pɨyər ɨsɨ əl ta je kɨn ba ɓəy nɨngə, NDɨl kɨ kay njay rɨsɨ kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ ɨsɨ ooi dɔ ta lie. 45 Nḛ kɨn ətɨ ɓəl njé kadɨ mede Luwə kɨ əi Jɨpɨ je kɨ dani Pɨyər, lokɨ ooi kadɨ Luwə ɓukɨ NDɨlne dɔ gɨn dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɔ. 46 Tadɔ ooi ndude ɨsɨ əli ta kɨ ta ɓe je kɨ dangɨ dangɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. 47 Nɨngə Pɨyər əl ə nə: «Kɨ təkɨ ɨngəi NDɨl Luwə tə je be tɔ kɨn, nḛ kɨ ɔgɨ-de dɔ ra batəm goto.» 48 Be ə Pɨyər un ndune adɨ rai-de batəm me tɔ Ɓaɓe tɨ, ɓa go tɨ, dəji Pɨyər kadɨ ɨsɨ səde ngan ndɔ je ɓəy taa kadɨ tə təl.

11

Jorijaləm tɨ, Pɨyər ɔjɨ nḛ je kɨ rai nḛ

1 *NJé kaw kɨlə je kɨ ngako̰ je kɨ ɨsi Jude tɨ ooi kadɨ dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al ka oi ta lə Luwə tɔ. 2 Lokɨ Pɨyər aw Jorijaləm tɨ, njé kadɨ mede Luwə, kɨ əi njé kɨjə mɔtɨde je gaki-e ngay, 3 əi nə: «Aw rɔ dɨje tɨ kɨ ɨjəi mɔtɨde al, aw uso səde nḛ!» 4 Lo kɨn tɨ, Pɨyər ɨlə rɔne ɔr-de go nḛ je kɨ rai nḛ kɨ goe goe adɨ-de ooi.

5 Pɨyər əl ə nə: «Mi me ɓe bo tɨ kɨ Jope, nɨngə lokɨ m-ɨsɨ m-əl ta kɨ Luwə, m-o nḛ me ndɨl tɨ. E nḛ madɨ kɨ to tə ta kɨbɨ kɨ tatɨ kɨ dəw uwə sɨle je kɨ sɔ be ə ḭ dɔra̰ tɨ, rɨsɨ bɨtɨ re no̰m tɨ. 6 M-ur kəm kɨ dɔ ta kɨbɨ tɨ ka kɨn m-ɨsɨ m-go̰, nɨngə m-o da je kɨ njade e sɔ, kɨ njé kagɨ nangɨ, kɨ da je kɨ wale kɨ yəl je kɨ njé nal kadɨ ra̰ tɨ. 7 Nɨngə m-o ndu ta madɨ əl-m ə nə: “Pɨyər, ḭ taa, ɨtɔl uso.” 8 Ə m-əl m-ə nə: “Jagɨ Ɓaɓe, nḛ kɨ to njḛ ɔdɨ tam nja kare al.” 9 Ko̰ joo, ndu ta təl tḛḛ dɔra̰ tɨ ɓəy əl-m ə nə: “Nḛ kɨ Luwə təl-e kɨ kay njay tɨ ɓa, kadɨ o-e tə nḛ kɨ to njḛ al.” 10 Nḛ kɨn ra nḛ be asɨ nja mɨtə, nɨngə təli tuyi-e dɔra̰ tɨ. 11 Nɨngə ta naa tɨ no̰o̰, dɨngəm je mɨtə kɨ ɨləi-de me ɓe kɨ Səjare tɨ, kɨ rɔm tɨ rəi ay ta kəy tɨ kɨ m-ɨsɨ tɨ. 12 NDɨl əl-m kadɨ m-aw səde ɓɨ m-mbatɨ al. E be ə dɨngəm je kɨ mehḛ kam dani-mi, ə j-ur-n me kəy tɨ lə Kɔrnəy. 13 Kɔrnəy ɔjɨ-je go rəbɨ kɨ n-oo-n malayka kɨ tḛḛ kɨ rɔne tɨ, me kəy tɨ ləne, əl ə nə: “Ɨlə dəw madɨ me ɓe tɨ kɨ Jope kadɨ əl Sɨmo̰ kɨ ɓari-e Pɨyər kadɨ re. 14 A əli nḛ je kɨ a ra səi kadɨ ɨngə kajɨ naa tɨ kɨ njé kɨ me kəy tɨ ləi.” 15 Lokɨ m-a m-əl ta ba ɓəy nɨngə, NDɨl Luwə rɨsɨ re dɔde tɨ təkɨ ndɔ kɨ re-n dɔje tɨ lo kɨlə ngɨre tɨ ka kɨn be. 16 Ra adɨ mem ole dɔ ta tɨ lə Ɓaɓe kɨ ə nə: “Ja̰ ra batəm me man tɨ, nə səi je, a rai səsi batəm me NDɨl Luwə tɨ✡.” 17 Ə se, təkɨ Luwə adɨ-n-de kadɨ-kare kɨ kare wa təkɨ adɨ-n-je, j-əi kɨ j-adi meje Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ kɨn, kadɨ mi m-ndor Luwə wa?» 18 Lokɨ ooi dɔ ta kɨn nɨngə, angalde osɨ nangɨ adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ əi nə: «Gɨn dɨje kɨ dunɨya̰ tɨ ka Luwə adɨ-de kajɨ kɨ go rəbɨ kɨyə̰ go majal kɔ tɔ.»

Kɨndə gɨn njé kaw-naa je me ɓe tɨ kɨ A̰tɨyosɨ

19 Kɨndə kəm-ndoo kɨ tḛḛ dɔ Etɨyən tɨ ra adɨ njé ndo je sanəi-naa✡, awi bɨtɨ tḛḛi me ɓe tɨ kɨ Pənəsi, kɨ Sɨpɨr, kɨ A̰tɨyosɨ. Lokɨ awi, əli ta lə Luwə Jɨpɨ je par ɓɨ dəw kɨ rangɨ al. 20 MBo̰de tɨ no̰o̰, dɨje kɨ na̰ je kɨ əi gɨn kojɨ tɨ kɨ Sɨpɨr, kɨ Sɨrən kɨ awi A̰tɨyosɨ tɨ, əli ta kɨ majɨ lə Ɓaje Jəju gɨn dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al kɨ ɓari-de Gɨrəkɨ je tɔ. 21 Tɔgɨ Ɓaɓe e səde naa tɨ adɨ dɨje ngay təli kɨ rɔ Ɓaɓe tɨ adi-e mede. 22 Poy nḛ je kɨ ra nḛ kɨn tḛḛ rɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ ɨsi Jorijaləm, adɨ ɨləi Barnabasɨ adi-e aw A̰tɨyosɨ tɨ. 23 Lokɨ aw tḛḛ rɔde tɨ, ə oo me-majɨ lə Luwə kɨ ra kɨlə nɨngə, rɔe nəl-e ngay adɨ ɔsɨ gɨnde pətɨ kɨ ta lə Luwə kadɨ ai dɔ njade me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe. 24 Barnabasɨ e dəw kɨ dana, NDɨl Luwə rose, taa aw kɨ kadɨ-me tɔ, adɨ kosɨ dɨje ngay rəi kɨ rɔ Ɓaɓe tɨ. 25 Barnabasɨ aw me ɓe tɨ kɨ Tarsɨ mba kadɨ sangɨ Sol. 26 Lokɨ ɨnge nɨngə, aw sie A̰tɨyosɨ tɨ, rai ɓal kare tɨtɨ. Kawi-naa kɨ njé kaw-naa je, ndoi ta lə Luwə kosɨ dɨje ngay. E me ɓe tɨ kɨ A̰tɨyosɨ ə yə dɨje ɨləi ngɨrə ɓar njé ndo je tɨ, dɨje lə Kɨrɨsɨ (kɨrətɨyḛ je). 27 Dɔkagɨloe tɨ no̰o̰, njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ḭḭ Jorijaləm awi bɨtɨ kɨ A̰tɨyosɨ. 28 E kɨ kare dande tɨ, tɔe nə Agabusɨ✡, ḭ taa nɨngə əl ta kɨ takul NDɨl təkɨ ɓo kɨ bo ngay a o̰ dɔnangɨ tɨ kɨ tae ba. Nɨngə nḛ ka kɨn ra nḛ dɔkagɨlo tɨ lə nje ko̰ɓe kɨ bo kɨ ɓari-e nə Kɨlodɨ tɔ. 29 *NJé ndo je uni ndude kadɨ n-ɨləi kɨ nḛ kɨ jide tɨ, na̰ na̰ kɨ go tɔge tɨ kadɨ n-dḭḭ ngako̰de je kɨ ɨsi Jude tɨ. 30 Adi nḛ majɨ je ləde ka kɨn Barnabasɨ əi kɨ Sol adɨ awi adi ngatɔgɨ je.

12

Kɨndə kəm-ndoo kɨ ra njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm tɨ

1 Dɔkagɨloe tɨ wa kɨn ə ngar *Erodɨ ɨlə ngɨrə kadɨ ko̰ njé kaw-naa je kɨ na̰ je tɨ. 2 Tɔl Jakɨ kɨ ngoko̰ Ja̰ kɨ kɨyə kasɨgar. 3 Nə Lokɨ oo kadɨ nəl *Jɨpɨ je ngay, nɨngə təl adɨ uwəi Pɨyər ɓəy. E dɔkagɨlo ra pətɨ mapa kɨ kanjɨ əm✡. 4 Lokɨ uwe ɨle dangay tɨ nɨngə, adɨ njé rɔ je sɔ sɔ nja sɔ ngəmi-e. Ra be kadɨ tə n-tḛḛ sie taga no̰ kosɨ je tɨ go pətɨ pakɨ tɨ. 5 Pɨyər to dangay tɨ, nə njé kaw-naa je ɨyə̰i ta kəl ta kɨ Luwə al kɨ mbata lie.

6 Me kondɔe tɨ kɨ kadɨ re lo ti ə, Erodɨ tḛḛ sie no̰ kosɨ je tɨ ka kɨn nɨngə, Pɨyər to ɓi mbo̰ asɨgar je, dɔɔi-e kɨ kulə gɨndɨ joo. Nɨngə njé ngəm lo je, ai ta kəy tɨ, a ngəmi ta kəy dangay tɔ. 7 Lo kɨn tɨ, malayka lə Ɓaɓe kare tḛḛ patɨ, adɨ kunje taa lo me kəy dangay tɨ, lo kɨ Pɨyər to tɨ. Malayka ɨndə Pɨyər kade tɨ ndəl-e-n ə nə: «Ḭ taa kalangɨ!» Ɓa kulə gɨndɨ je kɨ jie tɨ tḛḛi tosi. 8 Malayka əl-e ə nə: «Ɨdɔɔ nda kɨ ɓədi tɨ, ə ɨtɨlə sa njay tɨ.» Nɨngə Pɨyər ra təkɨ əl-e-n. Malayka əl-e ɓəy ə nə: «Ɨlə kɨbɨ ləi rɔi tɨ ə un gom.» 9 Pɨyər tḛḛ goe tɨ, nə gər təkɨ e malayka ə re tḛḛ sie təkɨ rɔjetɨ, al. OO təkɨ e nḛ kɨ oo me ndɨl tɨ. 10 Lokɨ ɨndəi nje ngəm lo kɨ dɔ kəte, kɨ kɨ ko̰ joo dəi nɨngə, rəi tḛḛi ta ta rəbɨ gɨndɨ tɨ kɨ aw kɨ ɓe bo tɨ, ta rəbɨ wa tḛḛ dɔrɔne ba no̰de tɨ, adɨ tḛḛi taga awi dɔ rəbɨ tɨ. Lokɨ tḛḛi dɔ rəbɨ tɨ nɨngə, ta naa tɨ no̰o̰, malayka ɨyḛ ə aw. 11 Lokɨ angale re rɔe tɨ nɨngə əl ə nə: «M-o ay njay ngata təkɨ e Ɓaɓe ə ɨlə kɨ malayka ləne adɨ re tḛḛ səm ji Erodɨ tɨ, kɨ ta nḛ je tɨ kɨ majal pətɨ kɨ kosɨ Jɨpɨ je ɔji kadɨ rai səm.» 12 Lokɨ ga ta be nɨngə, ɨlə dɔne aw ɓe lə Mari kɨ ko̰ Ja̰ kɨ ɓari-e nə Markɨ. Dɨje ngay kawi-naa me kəy tɨ no̰o̰ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə. 13 Lokɨ ɨndə ta kəy nɨngə, ngon nje kɨlə kɨ dəne kɨ tɔe nə Rodɨ ɔtɨ re kadɨ n-oo. 14 Gər ndu Pɨyər adɨ ta rəbɨ ka tḛḛ al par ə, rɔe nəl-e ngay adɨ təl kɨ ngɔdɨ aw əl-de ə nə Pɨyər a ta kəy tɨ no̰o̰. 15 Əli-e əi nə: «Ḭ nje kone.» Nə a dɔ ndune tɨ təkɨ e ta kɨ rɔjetɨ. NGa ə təli əli əi nə: «E malayka lie.» 16 Loe tɨ kɨn, Pɨyər a ta kɨndə ta kəy tɨ par par. Ə lokɨ rəi tḛḛi ta kəy nɨngə, e Pɨyər ə wa, adɨ gəri lo ta kɨ kadɨ əli al. 17 Əl-de ta kɨ jine kadɨ əli ta al, nɨngə ɔr-de go tḛḛ kɨ Ɓaɓe tḛḛ sie dangay tɨ adɨ gəri. Go tɨ, əl-de ə nə: «Awi əli Jakɨ kɨ ndəgɨ ngako̰je je adɨ ooi.» Nɨngə tḛḛ aw lo kɨ rangɨ tɨ.

18 Lokɨ lo ti nɨngə, dɔ asɨgar je ɨsɨ dana al. Dəji-naa se ri dana ə Pɨyər təl wa? 19 NGar Erodɨ sange ngay nə ɨnge al. Go tɨ, dəjɨ ta asɨgar je, ɓa un ndune kadɨ tɔli-de kɔ. Pɨyər ɨyə̰ dɔnangɨ Jude ə ḭ aw Səjare tɨ, aw ɨsɨ tɨtɨ nu.

Koy lə ngar Erodɨ

20 *Erodɨ aw kɨ ta kɨ dɨje kɨ Tɨr tɨ, kɨ Sɨdo̰. Ə dɨje kɨ Tɨr kɨ Sɨdo̰ ɨndəi ndude naa tɨ rəi ɨngəi-e. Lokɨ ndogi me Bɨlasɨtusɨ kɨ nje koo go ta lə ngar Erodɨ taai nɨngə, dəji kadɨ lapɨya to dande tɨ. Kadɨ lapɨya to mbata nḛ majɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ləde ngɨre e me ɓe tɨ lə ngar Erodɨ. 21 Lokɨ tḛḛ me ndɔ tɨ kɨ ɔjɨ nɨngə, Erodɨ ɨlə kɨbɨ ko̰ɓe ləne rɔne tɨ, ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ ləne, əl kosɨ dɨje ta kongɨ kongɨ. 22 Kosɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ əi nə: «E ndu luwə madɨ ɓɨ e ndu dəw al.» 23 Loe tɨ no̰o̰ malayka lə Ɓaɓe ɨnde ɔje mbata adɨ kɔsɨ-gon Luwə al. Go tɨ, kode je ɨndəi rɔe yəngɨ yəngɨ adɨ oy. 24 Nə ta lə Luwə taa lo aw kɨ kəte kəte, adɨ kɔr njé ndo je re kɨ dɔ made tɨ. 25 Lokɨ Barnabasɨ əi kɨ Sol tɔli kon kɨlə ləde kɨ awi kɨ mba kadɨ rai nɨngə, ɨyə̰i ɓe bo kɨ Jorijaləm ə awi. Uni Ja̰ kɨ ɓari-e Markɨ naa tɨ səde ə təli awi me ɓe tɨ kɨ A̰tɨyosɨ gogɨ.

13

NJé kaw-naa je ɨndəi Barnabasɨ əi kɨ Sol ta dangɨ mbata kɨlə lə Ɓaɓe

1 *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ kɨ njé ndo nḛ je lə Luwə ɨsi dan njé kaw-naa je tɨ kɨ A̰tɨyosɨ tɨ no̰o̰. Adɨ e: Barnabasɨ kɨ Sɨmo̰ kɨ ɓari-e Nɨjər, kɨ Lɨsɨyusɨ kɨ ɓe lie e Sɨrən tɨ, kɨ Manaye kɨ oti-de naa tɨ kɨ *Erodɨ kɨ ɨsɨ dɔ dɔnangɨ tɨ kɨ Galile✡, kɨ Sol tɔ. 2 NDɔ kare be ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ ə əli ta sie kɨ kɔgɨ rɔ nḛ kuso tɔ. Nɨngə NDɨl kɨ kay njay əl-de nə: «Kadɨ ɔri Barnabasɨ əi kɨ Sol ɨndəi-de ta dangɨ mbata kɨlə kɨ m-ɓar-de kadɨ rai.» 3 NGata ə, lokɨ ɔgi rɔde nḛ kuso ə əli ta kɨ Luwə nɨngə, ɨndəi jide dɔde tɨ ə ɨyə̰i-de adɨ awi, 4 təkɨ NDɨl kɨ kay njay əl-n-de. E be ə, Barnabasɨ əi kɨ Sol awi me ɓe tɨ kɨ Sələsi. Nɨngə ai no̰o̰ gangi awi Sɨpɨr tɨ. 5 Lokɨ kɨ tḛḛi Salamɨn tɨ nɨngə, əli ta lə Luwə me kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je. Ja̰ Markɨ e kadɨde tɨ tə nje ra səde tɔ. 6 Lokɨ ɨndəi dɔ dər je kɨ ɓe tɨ kɨ Sɨpɨr tɨ gangi nɨngə, awi tḛḛi me ɓe tɨ kɨ Paposɨ. Loe tɨ no̰o̰, ɨngəi Jɨpɨ kare be kɨ tɔe nə Bar-Jəju kɨ e nje ra mbəli, kɨ ə nə ne nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. 7 Ɨsi naa tɨ kɨ dəw kɨ boy kɨ tɔe nə Sərjɨyusɨ Polusɨ kɨ e nje nḛ gər. Sərjɨyusɨ Polusɨ ɓar Barnabasɨ əi kɨ Sol ɔjɨ-de adɨ gəri təkɨ n-aw kɨ ɓo koo ta lə Luwə tade tɨ. 8 Nə Elɨmasɨ kɨ kɔr gɨn tɔe nə nje mbəli ta̰-de rɔ. Ge kadɨ dəw kɨ boy kɨn adɨ mene Kɨrɨsɨ al. 9 Be ə, Sol kɨ ɓari-e Pol NDɨl Luwə rose adɨ ur kəmne kɨ dɔe tɨ, 10 əl-e ə nə: «Ḭ ngon lə su, tə dəw kɨ kədɨ kəm dɨje rosɨ mei. Ḭ nje kɔsɨ ta nḛ ra je kɨ dana pətɨ. A ɨyə̰ go rəbɨ ndor ta lə Luwə al a?» 11 Kɨ ɓasɨne kɨn, Ɓaɓe a ɨndəi ɔji, kəmi a oo lo al, nɨngə a o kəm kadɨ al bɨtɨ dɔkagɨlo madɨ. Nɨngə ta naa tɨ no̰o̰ par ə kəme ndul kururu adɨ oo lo al, a mam lo. Sangɨ dəw kɨ kadɨ ɔr-e ta rəbɨ. 12 Lokɨ dəw kɨ boy oo nḛ kɨ ra nḛ kɨn nɨngə, adɨ mene, mbata nḛ ndo kɨ dɔ Ɓaɓe tɨ kɨ adi-e, əte ɓəl ngay.

Pol əl ta Lə Luwə me ɓe tɨ kɨ A̰tɨyosɨ kɨ Pɨsɨdi tɨ

13 Pol əi kɨ madɨne je ali me bato tɨ me ɓe tɨ kɨ Paposɨ, awi me ɓe tɨ kɨ Pərjɨ kɨ Pampɨli tɨ, nɨngə Ja̰ Markɨ✡ ɨyə̰-de ə təl aw Jorijaləm tɨ gogɨ. 14 Lokɨ ɔti me ɓe tɨ kɨ Pərjɨ nɨngə, awi tḛḛi me ɓe tɨ kɨ A̰tɨyosɨ kɨ Pɨsɨdi tɨ, awi me kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je kɨ ndɔ taa kə̰ə̰, ɨsi nangɨ. 15 Lokɨ njé tɨdə makɨtɨbɨ je, tɨdəi makɨtɨbɨ ndu-kun kɨ makɨtɨbɨ lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ nɨngə, kɨ boy je kɨ njé ngəm kəy kaw-naa ɨləi əli-de əi nə: «NGako̰je je, kɨn ə awi kɨ ta kadɨ əli dɨje, ə kadɨ əli.» 16 Ə Pol ḭ taa, yəkɨ jine tade tɨ kadɨ ɨsi kekeke, nɨngə əl-de ə nə: «Səi *Isɨrayəl je kɨ dɨje kɨ njé ɓəl Luwə, kadɨ oi dɔ ta ləm. 17 Luwə ləje, j-əi kosɨ Isɨrayəl je, kɔtɨ bawje je, nɨngə ra səde adɨ oji naa kɨ kəte kəte, lokɨ ɨsi me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ. Ɔr-de tḛḛ səde kɨ taga kɨ takul tɔge kɨ ngay. 18 Asɨ ɓal dɔsɔ kɨ adɨ-de nḛ usoi dɨlə lo tɨ✡. 19 Lokɨ tɔ ko gɨn dɨje sɨri kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ Kana no̰de tɨ nɨngə, təl kɨ dɔnangɨ ka kɨn adɨ-de tə nḛ nduwə✡. 20 Nḛ je pətɨ kɨ ra nḛ kɨn, a ra ɓal asɨ ɓu sɔ kɨ dɔmi. Go tɨ nɨngə, adɨ-de njé gangɨ ta je bɨtɨ tḛḛ-n dɔ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Samɨyəl. 21 Nɨngə, dəji ngar adɨ Luwə adɨ-de Sawul kɨ ngon lə Kɨsɨ, kɨ e gɨn ka tɨ lə Bənjame, adɨ o̰ ɓe dɔde tɨ ɓal dɔsɔ. 22 Lokɨ ɔr-e kɔ nɨngə, ɨndə *Dabɨdɨ ngar tɨ toe tɨ. Dabɨdɨ kɨ ma najɨ lie ə nə: “M-ɨngə Dabɨdɨ kɨ e ngon lə Jəse, kɨ e dəw kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləm. A tɔl kon nḛ je pətɨ kɨ mem ndɨgɨ✡.” 23 E gɨn ka tɨ lie ə, Luwə adɨ Jəju kɨ nje kajɨ Isɨrayəl tḛḛ tɨ, kɨ go kun mɨndɨ tɨ lie. 24 Kəte no̰ re Jəju tɨ, Ja̰ ɨlə mbḛ kadɨ dɨje tɔri ndude, nɨngə kadɨ rai batəm. Ɨlə mbḛ kɨn kɨ rɔ kosɨ Isɨrayəl je tɨ ba pətɨ. 25 Lokɨ Ja̰ aw kadɨ tɔl ta kɨlə ləne nɨngə, əl ə nə: “Mi dəw kɨ ɨsɨ ɨgai ta dɔe tɨ kɨn al. Nə e a re gom tɨ no̰o̰ kɨ kɨlə sa kɨ njae tɨ ka mi m-asɨ tutɨ al✡.”

26 «NGakom je kɨ gɨn ka tɨ lə *Abɨrakam, kɨ njé ɓəl Luwə kɨ dansi tɨ, e j-əi je ə Luwə ɨlə kɨ ta kajɨ kɨn rɔje tɨ. 27 Dɨje kɨ njé kɨsɨ Jorijaləm tɨ əi kɨ kɨ boy je ləde gəri dəw kɨ e Jəju kɨn al, taa gəri me ta je lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, kɨ ɨsɨ tɨdəi kɨ ndɔ taa kə̰ə̰ je pətɨ kɨn al tɔ. Be ə lokɨ gangi ta dɔ Jəju tɨ, tɔli ta ta je kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ndangi. 28 Ɨngəi nḛ madɨ kare kɨ asɨ kadɨ tɔli-e-n al, nə dəji *Pɨlatɨ kadɨ tɔl-e par. 29 Lokɨ tɔli kon nḛ je pətɨ kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ ɔjɨ dɔe nɨngə, adɨ rɨsi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ nangɨ, ɨle me ɓe nɨn tɨ✡. 30 Nə Luwə ade ḭ dan njé koy je tɨ. 31 Asɨ ndɔ ngay kɨ tḛḛ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ ḭḭ sie dɔnangɨ Galile tɨ nu, ə rəi sie bɨtɨ Jorijaləm tɨ, əi je kɨn ə əi njé ma najɨ lie kɨ no̰ kosɨ dɨje tɨ✡. 32 Je ka j-ɨsɨ j-ɨlə səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn tɔ. Poy Ta kɨ Majɨ kɨ e ta kun mɨndɨ kɨ Luwə un mɨndɨne dɔ tɨ adɨ bawje je. 33 Luwə tɔl ta kun mɨndɨ kɨn kɨ rɔje tɨ j-əi ngande je kɨ go rəbɨ tḛḛ kɨ adɨ Jəju tḛḛ lo koy tɨ təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ pa je tɨ əi nə:

“Ḭ NGonm,

Kɨ m-oji ɓone✡.”

34 «Luwə ade ḭ lo koy tɨ ɓɨ ade ndum me ɓe tɨ al, təkɨ əl-n ə nə:

“M-a m-adɨ səsi nḛ,

Kɨ m-un mɨndɨm dɔ tɨ m-adɨ Dabɨdɨ,

Kɨ e nḛ kɨ asɨ kadɨ ɨndəi mesi dɔ tɨ✡.”

35 «E mbata kɨn ə, əl-n me makɨtɨbɨ tɨ lo madɨ tɨ ɓəy ə nə: “A ɨyə̰ dəw ləi kɨ ay njay kadɨ ndum al✡.” 36 Nə Dabɨdɨ, lokɨ ra kɨlə dɔkagɨlo tɨ ləne kɨ go kɔjɨ ta ra tɨ lə Luwə nɨngə, oy adɨ dɨbi-e gədɨ kae je tɨ, nɨngə ndum me ɓe tɨ. 37 Nə e kɨ Luwə ade ḭ lo koy tɨ ndum me ɓe tɨ al.

38 «Kadɨ ɨgəri majɨ ngakom je, təkɨ e kɨ takule ə ɨsɨ oi dɔ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ kɨyə̰ go majal kɔ, kɨ kɔr ta dɔ tɨ kɨ asi kadɨ ɨngəi me ndu-kun lə *Mojɨ tɨ al. 39 E kɨ takule tɔ ə, re dəw kɨ adɨ mene nɨngə, a ɨngə ta kɨ kɔr dɔ tɨ. 40 MBata kɨn ə, kadɨ oi go rɔsi majɨ nə tə ta kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ əli kɨn tae tɔl dɔsi tɨ:

41 *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ əli əi nə:

“Səi njé kɔjɨ rɔsi,

Kadɨ oi go rɔsi majɨ,

A oi nḛ kɨ a ətɨ səsi ɓəl bɨtɨ kadɨ a gotoi kɔ.

Tadɔ dɔkagɨlo tɨ ləsi, m-a m-ra nḛ madɨ.

Nḛ kɨ re dəw ɔr səsi poye ka, a adi mesi dɔ tɨ al✡.”»

42 Lokɨ Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨsɨ tḛḛi taga nɨngə, dəji-de kadɨ ndɔ taa kə̰ə̰ kɨ gogɨ ə kadɨ təli rəi ndoi-de ta kɨn ɓəy. 43 Lokɨ kosɨ njé kaw-naa je sanəi-naa nɨngə, Jɨpɨ je kɨ dɨje kɨ təli Jɨpɨ je, dani Pol əi kɨ Barnabasɨ, a wali-naa ta səde. Nɨngə Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨləi dɨngəm mede tɨ kadɨ uwəi rɔde ba me me-majɨ tɨ lə Luwə kɨn.

Pol əi kɨ Barnabasɨ yəti rɔde kɨ rɔ gɨn dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je tɨ

44 *NDɔ taa kə̰ə̰ tɨ kɨ gogɨ nɨngə, kosɨ dɨje ngay kɨ me ɓe bo tɨ kawi-naa kɨ naa tɨ kadɨ n-ooi dɔ ta lə Ɓaɓe. 45 Lokɨ *Jɨpɨ je ooi kosɨ dɨje nɨngə, ni ra-de adɨ taji Pol, ə əli ta je kɨ mal dɔ ta tɨ lie. 46 Pol əi kɨ Barnabasɨ əli-de kɨ me kɨ tḭ katɨ əi nə: «E səi je ə kadɨ j-ɨlə səsi mbḛ ta kɨn kəte, nə təkɨ ɨmbati ə oi təkɨ səi je asi ta kajɨ kɨ bɨtɨ kɨn al, je j-a jɨ təl jɨ yətɨ rɔje kɨ rɔ gɨn dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɨ. 47 Tadɔ Ɓaɓe ləje un ndune adɨ-je ə nə:

“M-ɨndə-i kadɨ ḭ kunjɨ kɨ mbata gɨn dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ,

Kɨ mbata kadɨ aw kɨ ta kajɨ bɨtɨ kɨ dɔbəy dɔnangɨ tɨ✡.”»

48 Lokɨ gɨn dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al ooi dɔ ta kɨn nɨngə, rai rɔnəl ngay dɔ tɨ, adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ ta tɨ lə Ɓaɓe, adɨ dɨje pətɨ kɨ Luwə kɔtɨ-de kɨ mbata kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, adi mede. 49 Ta lə Ɓaɓe sane kɨ dɔnangɨ kɨ A̰tɨyosɨ tɨ kɨ tae ba. 50 Nə Jɨpɨ je suləi dəne je kɨ əi dəne je kɨ njé tɔɓa kɨ me ɓe tɨ, kɨ njé kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ, kɨ dɨje kɨ boy kɨ me ɓe tɨ adɨ ɨndəi kəm Pol əi kɨ Barnabasɨ ndoo, nɨngə tɨbəi-de me ɓe tɨ ləde kɔ. 51 Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨndəi bu kɨ njade tɨ kɨ dɔ ɓe tɨ ləde nɨngə, ɔti awi me ɓe tɨ kɨ Ikonɨyom✡. 52 Kɨ rɔ njé ndo je tɨ lə Jəju ɓa, rɔde nəl-de ngay, taa NDɨl Luwə ka rosɨ mede tɔ.

14

Pol əi kɨ Barnabasɨ me ɓe tɨ kɨ Ikonɨyom

1 Lokɨ Pol əi kɨ Barnabasɨ awi Ikonɨyom tɨ, awi me kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je kɨ Ikonɨyom tɨ tɔ. Awi əli dɨje ta lə Luwə kəl kɨ ra adɨ dɨje ngay kɨ əi Jɨpɨ je kɨ njé kɨ əi Gɨrəkɨ je adi mede Luwə. 2 Nə Jɨpɨ je madɨ kɨ njé me nga̰, ɨndəi ta kɨ majal me dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al, suləi-de dɔ ngako̰je je tɨ. 3 Be ka, Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨsi Ikonɨyom tɨ ndɔ ba̰y ba̰y. Əli ta lə Luwə kɨ me kɨ tḭ katɨ, ɨndəi tɔgɨde dɔ Ɓaɓe tɨ kɨ ma najɨ dɔ me-majɨ tɨ lie kɨ ɨsɨ ɨləi mbḛe, adɨ-de tɔgɨ adɨ rai nḛ kɔjɨ je kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl. 4 Lo kɨn tɨ, dɨje kɨ me ɓe bo tɨ gangi naa lo joo, njé kɨ madɨ je əi go Jɨpɨ je tɨ, njé kɨ nungɨ əi go njé kaw kɨlə je tɨ tɔ. 5 NJé kɨ əi Jɨpɨ je al, kɨ njé kɨ əi Jɨpɨ je, kɨ kɨ bo je ləde ɨndəi dɔ rɔde dana kadɨ n-adi ko̰ Pol əi kɨ Barnabasɨ, kadɨ n-tɨləi-de kɨ mbal n-tɔli-de. 6 Nə Pol əi kɨ Barnabasɨ ooi ta kɨn, adɨ a̰yḭ-naa awi ɓɔyɔi rɔde ɓe bo je tɨ kɨ Lɨkawoni, kɨ Lɨsɨtɨr, kɨ Dərbɨ, kɨ ngan lo je kɨ gɨdɨ tɨ. 7 Lo je tɨ kɨn ka, ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨtɨ tɔ.

Pol əi kɨ Barnabasɨ me ɓe tɨ kɨ Lɨsɨtɨr

8 Me ɓe tɨ kɨ Lɨsɨtɨr, dɨngəm kare kɨ njae oy ta gɨne tɨ ɨsɨ no̰o̰. NJae oy lo koje tɨ nu, adɨ njɨyə nja kare al. 9 Ə ndɔ kare, ur mbine ɨsɨ oo-n ta kɨ Pol a əl. Ɓa, Pol uwə kəmne kɨ dɔe tɨ oo-e-n ba nɨngə, oo kadɨ aw kɨ kadɨ-me kɨ kadɨ ɨngə-n kajɨ. 10 Lo kɨn tɨ, Pol əl-e ta kɨ tɔgɨne ə nə: «Ḭ, a taa dɔ njai tɨ!» Ɓa Dɨngəm ɨbə nangɨ ḭ a taa, a njɨyə.

11 Lo kɨ kosɨ dɨje ooi nḛ kɨ Pol ra kɨn nɨngə, uni ndude kɨ taa, əli ta kɨ ta lɨkawoni əi nə: «Yo je təli rɔde dɨje tɨ, rəi uri nangɨ danje tɨ.» 12 Be ə, ɓari Barnabasɨ «Jəsɨ», ə ɓari Pol «Ərməsɨ» tɔ, mbata Pol ə e nje kəl ta. 13 NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare lə Jəsɨ, kɨ ɨsɨ ta lo tɨ taga gɨdɨ ɓe bo tɨ, re kɨ baw mangɨ je kɨ tɔy nḛ je kɨ ndole rɔde tɨ. Re səde, nɨngə, ndude e naa tɨ kɨ kosɨ je, kadɨ n-ɨləi məsɨ n-adi Pol əi kɨ Barnabasɨ. 14 Nə lokɨ, njé kaw kɨlə je, Pol əi kɨ Barnabasɨ ooi poy ta kɨn, gangi kɨbɨ rɔde tɨ, ɓa a̰yḭ-naa kɨ rɔ kosɨ je tɨ, uni ndude kɨ taa, əli-de əi nə: 15 «Madɨje je, ra ban ə a rai nḛ be ə? Je ka je dɨje tə səi be tɔ, nɨngə, re j-ɨlə səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ nɨngə, e mba kadɨ ɨyə̰i kagɨ yo je kɨ ndade goto kɨ ɨsɨ rai-de, ə kadɨ ɨtəli rɔsi go Luwə tɨ kɨ nje kɨsɨ kəm ba, Luwə kɨ nje ra dɔra̰ kɨ dɔnangɨ kɨ nḛ je pətɨ kɨ me tɨ✡. 16 Dɔkagɨlo je tɨ kɨ man kəte, Luwə ɨyə̰ dɨje pətɨ adɨ uni rəbɨ kɨ mede ndɨgɨ. 17 Be wa kɨn ka ɨyə̰ ta tɔjɨ me-majɨ ləne, al. Ɨlə kɨ man ndi dɔra̰ tɨ adɨ səsi je, adɨ səsi dɔkagɨlo kɨ majɨ adɨ ɨngəi kandɨ nḛ je, adɨ səsi nḛ kuso kɨ to mbar je, adɨ rɔnəl rosɨ mesi je.» 18 Ta je wa kɨ əli kɨn ka, nga̰ səde ngay kadɨ ɔgi kosɨ je kɨlə məsɨ nangɨ kadɨ-de.

19 Lo kɨn tɨ, *Jɨpɨ je kɨ ḭḭ A̰tɨyosɨ kɨ Pɨsɨdi tɨ, kɨ Ikonɨyom, rəi, suləi kosɨ dɨje ka kɨn, ɓuki-de gode tɨ, adɨ tɨləi Pol kɨ mbal kadɨ n-tɔli-e, ɓa ndɔri-e, awi sie, ɨləi-e gɨdɨ ɓe tɨ, ooi ə nə oy. 20 Nə lokɨ njé ndo je kawi-naa kɨ dɔe tɨ, ḭ taa, təl aw me ɓe bo tɨ gogɨ. Ɓa lo ti kɨ go tɨ, əi kɨ Barnabasɨ awi kɨ Dərbɨ tɨ.

Pol əi kɨ Barnabasɨ təli gogɨ kɨ A̰tɨyosɨ tɨ kɨ Sɨri

21 Lokɨ Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ Dərbɨ tɨ, dɨje ngay təli njé ndo je lə Kɨrɨsɨ. Ɓa əi je, təli uni dɔ njade, tḛḛi Lɨsɨtɨr, kɨ Ikonɨyom, kɨ A̰tɨyosɨ kɨ Pɨsɨdi tɨ. 22 Ɨləi dɨngəm me njé ndo je tɨ, adi-de ta kɔjɨ kadɨ uwəi tɔgɨde ba me kadɨ-me tɨ ləde. Ɓa, ai dɔ tɨ no̰o̰ əli-de ə nə: «E kɨ ko̰ kɨ ngay ə j-a j-o-n ko̰ɓe lə Luwə.» 23 Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨndəi njé kɔr no̰o̰ njé kaw-naa je dɔ njé kaw-naa je tɨ pətɨ kɨ tḛḛi dande tɨ. Ɔgi rɔde nḛ kuso, əli ta kɨ Luwə, ɓa go tɨ, ɨyə̰i-de ji Ɓaɓe tɨ kɨ uni mede adi-e. 24 ḬḬ no̰o̰, ɨndəi me ɓe kɨ Pɨsɨdi gangi, awi tḛḛi Pampɨli tɨ✡. 25 Ɨləi mbḛ Poy ta lə Luwə me ɓe tɨ kɨ Pərjɨ, ɓa awi tḛḛi ta ba tɨ kɨ Atali. 26 Lo kɨn tɨ no̰o̰, uni bato kɨ kaw A̰tɨyosɨ tɨ. A̰tɨyosɨ kɨ e ɓe kɨ ndɔ kɨ njé kɔr no̰ njé kaw-naa je kɨ me tɨ, ɨyə̰i-de ji Luwə tɨ. Ɨyə̰i-de ji Luwə tɨ kadɨ me-majɨ lie e dɔde tɨ mbata kɨlə kɨ ḭḭ lo ra-e tɨ kɨn. 27 Lokɨ tḛḛi A̰tɨyosɨ tɨ, kawi njé kaw-naa je, əli-de nḛ je pətɨ kɨ Luwə un-de ra-n. Ɔji-de tḛḛ kɨ Luwə tḛḛ ta rəbɨ kadɨ-me adɨ dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al. 28 Ɨsi kɨ njé ndo je dɔkagɨlo ngay A̰tɨyosɨ tɨ.

15

Kɨngə-naa kɨ Jorijaləm dɔ ta kɨjə mɔtɨ tɨ

1 Dɨje kɨ na̰ je ḭḭ Jude tɨ rəi A̰tɨyosɨ tɨ, ndoi ngako̰je je nḛ əi nə: «Kɨn ə re adɨ ɨjəi mɔtɨsi kɨ go ndu tɨ lə *Mojɨ al ə, a ɨngəi kajɨ al✡.» 2 Nḛ ndo kɨn re kɨ ta kasɨ-naa al, kɨ gakɨ-naa kɨ bo ngay mbo̰ njé ndo-e tɨ je kɨ Pol əi kɨ Barnabasɨ. Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, uni tade kadɨ Pol əi kɨ Barnabasɨ, naa tɨ kɨ ngako̰je je madɨ, awi Jorijaləm tɨ ɨngəi njé kaw kɨlə je kɨ kɨ boy je lə njé kaw-naa je mbata ta kɨn. 3 *NJé kaw-naa je kɨ A̰tɨyosɨ adi-de nḛ kɨ kadɨ ra səde dɔ rəbɨ mba tɨ. Uni rəbɨ, tḛḛi Pənəsi tɨ əi kɨ *Samari, ɔri dɨje gɨn nḛ je kɨ goe goe, go rəbɨ kɨ dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al təli adii mede Kɨrɨsɨ. Ta kɨn adɨ rɔnəl ngako̰ je pətɨ. 4 Lokɨ rəi tḛḛi Jorijaləm tɨ, njé kaw-naa je, kɨ njé kaw kɨlə je, kɨ ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je uwəi-de kɨ rɔde tɨ. Pol əi kɨ Barnabasɨ əli poy nḛ kɨ Luwə ra səde adɨ-de ooi. 5 Nə dɨje kɨ na̰ je, kɨ adi mede dan *Parɨsɨ je tɨ uni ta əli əi nə: «Majɨ kadɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, adi-de ɨjəi mɔtɨde ə ngəmi go ndu-kun je lə Mojɨ ɓəy tɔ taa.» 6 Lo kɨn tɨ, njé kaw kɨlə je kɨ ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je kawi-naa mba kadɨ ɨndəi manjɨ ta kɨn. 7 Lokɨ naji-naa ta adɨ dande ngal ɓa, Pɨyər ɔsɨ nangɨ ḭ taa əl-de ə nə: «NGakom je, təkɨ ɨgərii, e mari nu ə Luwə mbətɨ-m dansi tɨ mba kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy ta kɨ Majɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al, kadɨ ooi ə adi mede. 8 Luwə kɨ gər me dɨje, ma najɨ ləde majɨ kɨ go rəbɨ NDɨl Luwə kɨ adɨ-de təkɨ adɨ-n-je be tɔ✡. 9 Əi je ə je tɔ, Luwə ɔr kəm dəw dana al, mbata e kɨ takul kadɨ-me ləde ə Luwə adɨ nga̰mede ay-n njay. 10 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, mba ri ə ɨsɨ sangi ta Luwə kɨ nḛ kɨndə kɨ ɔy mɨndɨ njé kadɨ-me je tɨ ə? Nḛ kɨ je wa ə se bawje je ka j-awi kɨ tɔgɨ kadɨ j-otii al. 11 Nḛ kɨ j-adɨ meje dɔ tɨ ə to kɨn: E kɨ takul me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju ə yə j-ɨngəi kajɨ, j-əi kɨ j-əi Jɨpɨ je, kae tɨ ləde əi Jɨpɨ je al ka kɨn tɔ.»

12 Ɓa, dɨje pətɨ uti tade, uri mbide kadɨ ooi dɔ ta lə Barnabasɨ əi kɨ Pol kɨ a əli-de ɔjɨ dɔ poy nḛ kɔjɨ je kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl je kɨ Luwə rade kɨ takul Pol əi kɨ Barnabasɨ dan dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. 13 Lokɨ ɨləi ta nangɨ nɨngə, Jakɨ un ta əl ə nə: «NGakom je, uri mbisi oi ta ləm ɓasɨne✡. 14 Sɨmo̰ ḭ taa əl-je ne, adɨ j-oi rəbɨ kɨ lo kɨlə ngɨre tɨ wa nu, Luwə ɨndə-n kəmne go tɨ majɨ, kadɨ ɔr dɨje kɨ na̰ je dan dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al, ɨndə-de dangɨ tə dɨje ləne. 15 Ta je lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ awi go-naa tɨ lo kare ba kɨ ta kɨn. Tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə:

16 “Go nḛ je tɨ kɨn, m-a m-re kadɨ m-ra ɓe lə *Dabɨdɨ kɨ budɨ kɨn rangɨ.

M-a m-ra e kɨ sɨgɨ gogɨ, m-a m-ra toe tɨ gogɨ tɔ,

M-a m-ɨndə taa gogɨ.

17 MBa kadɨ ndəgɨ dɨje sangi Ɓaɓe,

Adɨ e gɨn dɨje pətɨ kɨ uni tɔm dɔde tɨ.

Ɓaɓe əl ta kɨn be.

18 Ɓaɓe kɨ nje tḛḛ kɨ gɨn nḛ kɨ ɨndə dɔe naa tɨ mari nu adɨ dɨje gəri✡.”

19 «E mbata kɨn ə, mi m-o majɨ ngay kadɨ j-ɨləi kagɨ no̰ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al kɨ adi mede Luwə kɨn, al. 20 Adɨ jɨ ndangi makɨtɨbɨ par j-adi-de kadɨ usoi da kɨ dəw ɨlə kadɨ-kare tɨ adɨ yo je al, kadɨ sangi-naa lo kaya tɨ al, kadɨ usoi da nḛ kɨ dəw tu mɨnde al, kadɨ usoi məsɨ da al tɔ✡. 21 NGa nɨngə, ɨlə ngɨre mari nu ba bɨtɨ ɓone, dɨje kɨ njé ndo madɨde je ndu-kun lə Mojɨ əi me ɓe bo je tɨ kare kare, nɨm ndɔ kare kare kɨ e ndɔ taa kə̰ə̰ lə Jɨpɨ je, dɨje a tɨdəi ndu-kun kɨn me kəy kaw-naa je tɨ tɔ.»

Makɨtɨbɨ mba kɨlə-n kadɨ njé kaw-naa je kɨ A̰tɨyosɨ

22 Be ə, ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je, kɨ njé kaw kɨlə je, kɨ njé kaw-naa je, ndɨgi kadɨ n-mbəti dɨje kɨ na̰ je dande tɨ kadɨ uni tode dani Pol əi kɨ Barnabasɨ awi səde A̰tɨyosɨ tɨ. MBətɨ Judɨ kɨ ɓari-e nə Barsabasɨ əi kɨ Sɨlasɨ. Əi joo pu, ngako̰de je taai mede majɨ. 23 Ta kɨ ndangi Makɨtɨbɨ tɨ adi-de ə to kɨn:

«Je njé kaw kɨlə je kɨ ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je, jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn j-adɨ səi ngako̰je je kɨ ɨsi ɓe bo A̰tɨyosɨ tɨ kɨ dɔnangɨ je kɨ Sɨri tɨ kɨ Sɨlɨsi kɨ səi gɨn kojɨ lə Jɨpɨ je al, jɨ ra səsi lapɨya. 24 J-o poy dɨje madɨ ḭḭ danje tɨ ne awi rɔsi tɨ tuji mesi, təli səsi gogɨ kɨ ta je ləde, nɨngə e je ɓa j-ɨlə-de al. 25 Be ə, j-o majɨ kadɨ j-ɨndə taje naa tɨ kare ba, jɨ mbətɨ dɨje j-ɨlə-de kɨ rɔsi tɨ, naa tɨ kɨ Barnabasɨ əi kɨ Pol kɨ əi njé ndɨgɨ je ləje. 26 Əi kɨ ɨləi rɔde kɔ mbata tɔ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 27 E kɨn ə, j-ɨlə-n Judɨ əi kɨ Sɨlasɨ. Dɨje kɨ joo kɨn a əli səsi nḛ je kɨn kɨ tade. 28 MBata NDɨl Luwə nɨm, je wa nɨm, j-un nduje kadɨ dəw ɨndə nḛ kɨ rangɨ gɨdɨ nḛ tɨ kɨ e nḛ kɨ ndae to tɨ kɨn, dɔsi tɨ kɨ tɔgɨ al ngata. 29 Nɨngə nḛ kɨ kadɨ ɨrai ə to kɨn: kadɨ usoi da kɨ dəw ɨlə kadɨ-kare tɨ adɨ yo je al, usoi məsɨ da al, usoi da kɨ dəw tu mɨnde al, ɨsai-naa lo kaya tɨ al. Pətɨ ɨtoi be nɨngə, a rai nḛ kɨ majɨ. Ɨtaai lapɨya ləje, je kɨ je ngako̰si je.»

30 Ɨyə̰i njé kɨ mbəti-de ka kɨn adɨ awi A̰tɨyosɨ tɨ. Lokɨ awi tḛḛi A̰tɨyosɨ tɨ, kawi njé kadɨ-me je kɨ naa tɨ, ə ɨləi makɨtɨbɨ ka kɨn jide tɨ. 31 Lokɨ tɨdəi makɨtɨbɨ ka kɨn nɨngə, rɔde nəl-de ngay tadɔ ɨngəi ta je kɨ adɨ-de tɔgɨ me tɨ. 32 Təkɨ Judɨ əi kɨ Sɨlasɨ wa əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, uni dɔkagɨlo ngay ɨləi dɨngəm me ngako̰ je tɨ, mbɨsi njade me kadɨ-me tɨ. 33 Ɨsi səde dɔkagɨlo ndə̰y ɓa, ngako̰ je uwəi jide, ɨndəi-de ta rəbɨ tɨ kadɨ awi kɨ lapɨya, təli kɨ rɔ njé kɨlə-de je tɨ gogɨ. 34 [Nə Sɨlasɨ oo majɨ ngay kadɨ n-ɨsɨ A̰tɨyosɨ tɨ.]

35 Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨsi A̰tɨyosɨ tɨ, naa tɨ kɨ ndəgɨ dɨje kɨ rangɨ, ndoi dɨje nḛ, ɨləi-de mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Ɓaɓe.

Pol əi kɨ Barnabasɨ ɨyə̰i-naa

36 NDə̰y go tɨ, Pol əl Barnabasɨ ə nə: «Adɨ jɨ təl j-un dɔ njaje me ɓe bo je tɨ pətɨ kɨ j-əl ta lə Ɓaɓe tɨtɨ kɨn, ə jɨ go̰ ngako̰je je j-o se təli toi ban wa?» 37 Lo kɨn tɨ, Barnabasɨ ndɨgɨ kadɨ Ja̰ Markɨ aw səde. 38 Nə Pol oo kadɨ e loe tɨ al kadɨ Ja̰ Markɨ kɨ ndɔ kɨ ɨyə̰-de Pampɨli tɨ, ɓɨ aw səde lo kaw kɨlə tɨ al kɨn, kadɨ aw səde ɓone ɓəy✡. 39 Mɨndɨ kasɨ-naa al kɨ bo ngay to dande tɨ adɨ ɨyə̰i-naa no̰o̰ be. Barnabasɨ un Ja̰ Markɨ, ə uni bato kɨ aw kɨ Sɨpɨr tɨ. 40 NGa Pol ə un Sɨlasɨ ə awi. NGako̰je je ɨyə̰i-de ji Ɓaɓe tɨ. 41 Pol je njɨyəi dɔnangɨ Sɨri tɨ kɨ dɔnangɨ Sɨlɨsi tɨ ɨləi dɨngəm me njé kaw-naa je tɨ kɨ lo lo.

16

Pol ɨngə Tɨmote

1 Pol re tḛḛ Dərbɨ tɨ, go tɨ aw Lɨsɨtɨr tɨ. Lo kɨn tɨ ə, ɨngə nje ndo kare kɨ tɔe nə Tɨmote. Ko̰e e nje kadɨ-me kɨ e Jɨpɨ, ə bawe e Gɨrəkɨ tɔ✡. 2 NGako̰je je kɨ Lɨsɨtɨr kɨ Ikonɨyom əli ta lie majɨ ngay. 3 Adɨ Pol ndɨgɨ kuwe jine tɨ kaw sie. Be ə, aw sie ɨjə mɔte, mbata *Jɨpɨ je kɨ rai ɓe lo je tɨ kɨn, gəri-e ɓətɨ kadɨ bawe e Gɨrəkɨ. 4 Ɓe bo je pətɨ kɨ tḛḛi tɨ, ɔji ngako̰de je ndu-kun je kɨ njé kaw kɨlə je kɨ ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm tɨ uni. Ɓa əli-de kadɨ rai go ndu je tɨ ka kɨn. 5 *NJé kaw-naa je ɨngəi tɔgɨ me kadɨ-me tɨ ləde, nɨngə kɔrde ḭ dɔ made tɨ kɨ ndɔe ndɔe.

Pol aw Masəduwan tɨ

6 NDɨl Luwə ɔgɨ-de kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ngan ɓe je tɨ kɨ Aji. Adɨ ɔti no̰o̰, ɨndəi dɔnangɨ Pɨrɨji kɨ dɔnangɨ Galasi mani. 7 Lokɨ rəi tḛḛi ɓasi kɨ Mɨsi, sangi rəbɨ kadɨ n-awi Bɨtɨni tɨ, nə NDɨl Jəju ɔgɨ-de rəbɨ. 8 Be ə, ɨndəi dɔnangɨ kɨ Mɨsi gangi, awi tḛḛi ta ba tɨ kɨ Tɨrowasɨ. 9 Loe tɨ kɨn ə, kondɔ ɓa, Pol oo dəw kare kɨ Masəduwan tɨ me ndɨl tɨ re a dɔe tɨ. Dəw ka kɨn əl Pol ə ə nə: «NJai ba, ɨre Masəduwan tɨ ɨra səje.» 10 Go nḛ koo me ndɨl tɨ lə Pol, ta naa tɨ no̰o̰, jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ j-aw Masəduwan tɨ, mbata jɨ gər majɨ təkɨ Luwə ə wa ə ɓar-je kadɨ j-aw j-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨtɨ. 11 J-al bato Tɨrowasɨ tɨ no̰o̰, ɓa j-ɔsɨ jɨ tḛḛ dɔ dər Samotɨrasɨ tɨ. Lo ti kɨ go tɨ nɨngə, jɨ tḛḛ Nəyapolɨsɨ tɨ. 12 J-ḭ loe tɨ no̰o̰, j-aw Pɨlɨpɨ tɨ, kɨ e ɓe bo kɨ dɔsa̰y kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ Masəduwan, kɨ e gɨn ko̰ɓe tɨ kɨ Rom. J-ɨsɨ no̰o̰, jɨ ra ngan ndɔ je asɨ tatɨ. 13 Nɨngə ndɔ ta kə̰ə̰ tɨ lə *Jɨpɨ je, jɨ tḛḛ gɨdɨ ɓe bo tɨ taga, kadɨ j-aw kadɨ mbo tɨ. J-aw tɨ mbata jɨ gɨr kadɨ j-a j-ɨngə lo kəl ta kɨ Luwə tɨtɨ. Lokɨ j-aw nɨngə, j-ɨsɨ nangɨ rɔ dəne je tɨ kɨ kawi-naa loe tɨ, j-əl-de ta. 14 Dan dəne je tɨ ka kɨn, e kɨ kare ɨsɨ no̰o̰, tɔe nə Lɨdi. E dəne kɨ ɓe bo tɨ kɨ Tɨyatɨr. E nje labɨ ta kɨbɨ kɨ kər pɨr pɨr. Nɨngə e dəw kɨ nje ɓəl Luwə tɔ. Ɨsɨ oo ta, ɓa Ɓaɓe tḛḛ nga̰mee, adɨ ɨndə mbine majɨ go ta je tɨ kɨ Pol ɨsɨ əl. 15 Ra batəm naa tɨ kɨ njé kɨ me kəy tɨ ləne. Ɓa ɓar-je kadɨ j-aw ɓe ləne ə nə: «Kɨn ə re oi-mi kadɨ mi nje kadɨ mem Ɓaɓe ɓa, ɨrəi ɨsi ɓe ləm.» A dɔ ta tɨ kɨn nga̰, kadɨ jɨ ndɨgɨ gone tɨ.

Uwəi Pol əi kɨ Sɨlasɨ dangay tɨ Pɨlɨpɨ tɨ

16 NDɔ kare j-ɨsɨ j-aw kɨ lo kəl ta tɨ kɨ Luwə ɓa, dəne kɨ nje ra kɨlə me kəy tɨ kare re ɨngə-je. Dəne kɨn aw kɨ ndɨl ndo̰, adɨ lo kɨ ɨndə gara ɓa, ɨngə-n nḛ ngay adɨ ɓane je. 17 Un goje kɨ Pol je ɓa, əl ta kɨ ndune kɨ boy ə nə: «Dɨje kɨ ai kam əi ɓəə je lə Luwə kɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ. Rəi a ɔji səsi rəbɨ kajɨ.» 18 Dəne ra nḛ kɨn be ndɔne ba̰y ba̰y goje tɨ. Be ə, ta tɔl tae tɨ, wongɨ ra Pol dɔe tɨ, adɨ təl tane əl ndɨl kɨ ɨsɨ me dəne tɨ ka kɨn ə nə: «Me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, m-əli kadɨ ɨtḛḛ kɔ me tɨ.» Nɨngə ta naa tɨ no̰o̰, ndɨl tḛḛ kɔ me dəne tɨ.

19 Lokɨ ɓae je ooi kadɨ nḛ kɨngə nḛ ləde ka, ɨndə ngangɨne ɓa, uwəi Pol əi kɨ Sɨlasɨ awi səde ta mbalo tɨ, no̰ njé ko̰ɓe je tɨ. 20 Awi səde no̰ njé gangɨ ta je tɨ əli-de əi nə: «Dɨje kɨ oi-de kam əi *Jɨpɨ je, ə rəi kɨ ndu kɨ majal me ɓe bo tɨ ləje. 21 Rəi kɨ nḛ jibəl ɓe je kɨ, je kɨ je Rom je, sɔbɨ dɔje al, kadɨ tə jɨ taa, jɨ ra-n kɨlə.» 22 Kosɨ dɨje ḭḭ, ɓuki-naa dɔ Pol tɨ əi kɨ Sɨlasɨ. Ɓa, njé gangɨ ta je, adɨ ngḭḭ kɨbɨ rɔde tɨ, tɨndəi-de kɨ gɔl. 23 Lokɨ ɨndəi-de majɨ ɓa, awi ɓuki-de dangay tɨ, nɨngə əli nje ngəm dangay je kadɨ ngəm-de majɨ. 24 Lokɨ nje ngəm dangay je ɨngə ndu kɨn be ɓa, aw səde kəy dangay tɨ kɨ duni nu, taa ɨlə kangɨla njade tɨ.

25 Kondɔ dan lo tɨ, Pol əi kɨ Sɨlasɨ ḭḭ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə, osi pa ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə, ə ndəgɨ dangay je ooi ndude. 26 Nɨngə, kɨ kəm kɨ kɨndə jɨpɨ, dɔnangɨ yəkɨ kɨ tɔgɨne ngay. Yəkɨ yəkɨ kɨ ra adɨ ngɨrə kəy dangay ka ḭ ɓakɨ ɓakɨ. Ɓa kɨ ta naa tɨ no̰o̰, ta kəy je tḛḛi nɨm, kulə gɨndɨ kɨ dɔɔi dangay je pətɨ ka tutɨ nɨm tɔ. 27 Lo kɨn tɨ no̰o̰, nje ngəm dangay je ḭ dɔ ɓi tɨ. Lokɨ ḭ dɔ ɓi tɨ ə oo ta kəy je a tagɨra, oo ə nə dangay je a̰yḭ-naa wa, adɨ ɔr kɨyə ləne kadɨ tə n-tɔl-n rɔne kɔ. 28 Ə Pol Un ndune kɨ taa ngay əl-e ə nə: «Ɨtujɨ rɔi al, nə j-a nḛ pətɨ.» 29 Lo kɨn tɨ, nje ngəm dangay je dəjɨ por, ɓa nagɨ rɔne ur kəy, osɨ no̰ Pol tɨ kɨ Sɨlasɨ kɨ dadɨ. 30 Go tɨ, adɨ-de tḛḛi taga, nɨngə dəjɨ-de ə nə: «Ɓam je, e ri ə kadɨ m-ra ə m-a m-ɨngə-n kajɨ ə?» 31 Ə əli-e ə nə: «Adɨ mei Ɓaɓe Jəju, ə a ɨngə kajɨ səi kɨ njé kɨ me kəy tɨ ləi.» 32 Lo kɨn tɨ, ɨləi-e mbḛ ta lə Ɓaɓe, naa tɨ kɨ njé kɨ me kəy tɨ lie. 33 Dan kondɔ tɨ wa kɨn no̰o̰, nje ngəm dangay je aw kɨ Pol əi kɨ Sɨlasɨ, togɨ do je ləde, ɓa kalangɨ ba go tɨ, adɨ rai-e batəm naa tɨ kɨ dɨje kɨ me kəy tɨ ləne. 34 Go tɨ, təl aw səde me kəy tɨ ləne, adɨ-de nḛ kuso usoi, rai rɔnəl me kəy tɨ mbata kadɨ kɨ adi mede Luwə.

35 Lokɨ lo ti nɨngə, njé gangɨ ta je ɨləi paja je ləde kɨ rɔ nje ngəm dangay je tɨ əi nə: «Ɨyə̰ dɨje kɨn adɨ awi.» 36 Ə nje ngəm dangay je re əl Pol ta kɨn ə nə: «NJé gangɨ ta je əi nə kadɨ m-ɨyə̰ səsi madɨ awi, ə nə ɨtḛḛi awi lo ləsi kɨ lapɨya.» 37 Nə Pol əl paja je ə nə: «Je dɨje kɨ Rom tɨ tɔ✡, ə adi dɨje ɨndəi je ta kəm kosɨ je tɨ, kɨ kanjɨ gangɨ ta dɔ je tɨ. Ə go tɨ, ɓuki je dangay tɨ be par tɔ. Nɨngə ɓasɨne, ɨyə̰i-je taa lo ngə̰y tɨ be par a? A e be al! Adɨ əi je wa rəi kɨ rɔde ɨyə̰i-je taa!» 38 Ə paja je təli kɨ ta kɨn awi rɔ njé gangɨ ta je tɨ, adɨ ɓəl ra njé gangɨ ta je ngay. Ɓəl ra-de, lokɨ ooi kadɨ Pol je əi dɨje kɨ Rom tɨ. 39 Be ə, ḭḭ, rəi rɔde tɨ, dəji-de me-sɔl, ɓa ɨyə̰i-de kadɨ awi, ə dəji-de kadɨ tḛḛi me ɓe bo tɨ kɨn kɔ ngata. 40 Lokɨ Pol əi kɨ Sɨlasɨ tḛḛi dangay tɨ ɓa, awi ɓe lə Lɨdi. Awi ooi ngako̰je je kɨ njé kadɨ-me je, ɨləi dɨngəm mede tɨ ɓa awi.

17

Pol əi kɨ Sɨlasɨ me ɓe tɨ kɨ Təsalonɨkɨ

1 Pol əi kɨ Sɨlasɨ ɨndəi Ampɨpolɨsɨ kɨ Apoloni gangi, ɓa awi tḛḛi Təsalonɨkɨ tɨ. Nɨngə Təsalonɨkɨ tɨ, *Jɨpɨ je awi kɨ lo kaw-naa ləde no̰o̰. 2 Be ə, Pol aw tɨ, təkɨ ɨsɨ ra-n kɨ lo je pətɨ. Asɨ ndɔ taa kə̰ə̰ mɨtə go-naa tɨ, Pol naji-naa ta tɨ kɨ Jɨpɨ je dɔ ta je tɨ kɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə. 3 Ɔr-de gɨn ta je, tɔjɨ-de adɨ gəri təkɨ, makɨtɨbɨ lə Luwə əl kadɨ Kɨrɨsɨ a oy, ɓa go tɨ, a tɔsɨ ndəl dan njé koy je tɨ. Nɨngə, Pol əl-de təkɨ e darɔ Jəju wa kɨ n-ɨsɨ n-əl-de ta lie kɨn ə e Kɨrɨsɨ. 4 Jɨpɨ je kɨ na̰ je, ta kɨn ra kɨlə rɔde tɨ, adɨ ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ Pol əi kɨ Sɨlasɨ. Kosɨ Gɨrəkɨ je, kɨ dəne je ngay kɨ əi dəne je kɨ njé tɔɓa je ka ɨndəi rɔde naa tɨ səde tɔ. 5 Ə lo kɨn tɨ, jangɨ ra Jɨpɨ je, adɨ kawi dɨje kɨ a ɨləi lo kɨ go rəbɨ kare, adɨ ɔsi dɔ dɨje naa tɨ, rai ndu kɨ me ɓe. Awi tḛḛi me kəy tɨ lə Jaso̰, sangi Pol əi kɨ Sɨlasɨ kadɨ n-uwəi-de, n-awi səde taga, no̰ kosɨ je tɨ. 6 Nə lokɨ ɨngəi-de al, uwəi Jaso̰ əi kɨ njé kadɨ-me je kɨ madɨ je, awi səde no̰ njé gangɨ ta je tɨ. Ɓa əli ta kɨ ndude kɨ boy əi nə: «Dɨje kɨ tuji dɔnangɨ kɨ tae ba ka, rəi tḛḛi ne. 7 Rəi ə, Jaso̰ uwə-de rɔne tɨ ɓe ləne. Dɨje kɨn pətɨ, nḛ rade e nḛ ra kɨ ɔsɨ ta ndu-kun je lə NJe ko̰ɓe kɨ bo Səjar. Əi əli təkɨ ngar madɨ kɨ rangɨ e no̰o̰ tɔe nə Jəju.» 8 Ta kɨn adɨ wongɨ kosɨ je kɨ njé gangɨ ta je, 9 adɨ uwəi Jaso̰ kɨ ndəgɨ njé kadɨ-me je adɨ ugəi la ɓəy taa ɨyə̰i-de taa.

Pol əi kɨ Sɨlasɨ me ɓe tɨ kɨ Bəre

10 Lokɨ lo ə nə n-go̰i par ə, njé kadɨ-me je adi Pol əi kɨ Sɨlasɨ awi Bəre tɨ. Lo kɨ rəi tḛḛi Bəre tɨ ɓa, awi kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je. 11 Jɨpɨ je kɨ Bəre tɨ, awi kɨ mər ta kɨ majɨ ngay ɨtə njé kɨ Təsalonɨkɨ tɨ. Taai ta lə Luwə kɨ me kɨ majɨ ngay. NDəri gɨn ta lə Luwə kɨ ndɔ je pətɨ, kadɨ n-ooi se ta je kɨ Pol je əli-de kɨn e ta kɨ rɔjetɨ wa. 12 Be ə, ngay je dande tɨ adi mede, taa dan Gɨrəkɨ je tɨ, dəne je kɨ njé tɔɓa, kɨ dɨngəm je ngay adi mede tɔ.

13 Nə lokɨ Jɨpɨ je kɨ Təsalonɨkɨ tɨ, ooi kadɨ Pol ɨsɨ ɨlə mbḛ ta lə Luwə Bəre tɨ no̰o̰ nɨngə, təli awi gode tɨ ɓəy, awi suləi kosɨ je adɨ rai ndu. 14 Lo kɨn tɨ, njé kadɨ-me je sangi rəbɨ kalangɨ ba adi Pol aw kɨ kadɨ ba bo tɨ. NGa nɨngə, Sɨlasɨ əi kɨ Tɨmote ə nayḭ-naa Bəre tɨ. 15 NJé kɨ dani Pol, dani-e bɨtɨ, awi tḛḛi sie Atən tɨ. NGata ɓa, lokɨ ɨsɨ təli, Pol adɨ-de ndune kadɨ Sɨlasɨ əi kɨ Tɨmote rəi law ɨngəi-ne.

Pol me ɓe tɨ kɨ Atən

16 Lokɨ Pol ɨsɨ ngəm Sɨlasɨ əi kɨ Tɨmote, angale tujɨ mbata yo je kɨ dɨje ɨsɨ rai-de, rɔsi me ɓe bo kɨn. 17 Pol naji-naa ta tɨ kɨ *Jɨpɨ je, kɨ dɨje kɨ təli Jɨpɨ je, me kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je, taa kɨ ndɔ je pətɨ, ta mbalo tɨ, kɨ dɨje kɨ ɨngə-de. 18 NJé nḛ gər je kɨ ɓari-de Əpɨkɨr je kɨ Ɨsɨtoyɨsɨ je ka naji-naa ta tɨ səde tɔ. Ə njé kɨ madɨ je əli əi nə: «NJe ta je kam ta ri ə a əl ə?» Nɨngə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «To tə nḛ kɨ e nje kəl ta kɨ dɔ yo je tɨ kɨ mba be ə am.» Əli be mbata ooi kadɨ Pol ɨsɨ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju nɨm, ɨsɨ ɨlə mbḛ kḭe lo koy tɨ nɨm. 19 Be ə, uwəi Pol, awi sie rɔ njé gangɨ ta je tɨ, ɓa əli-e əi nə: «To kadɨ əl-je ta dɔ nḛ ndo tɨ kɨ sɨgɨ kɨ ɨsɨ ɨndo kɨn adɨ jɨ gər a? 20 MBata ɨsɨ əl-je ta je kɨ mbije oo nja kare al, ə kadɨ ɔr gɨne majɨ adɨ j-o.» 21 Nɨngə nḛ kare kɨ sɔbɨ gər, dɨje kɨ Atən tɨ pətɨ, kɨ mba je kɨ ɨsi dande tɨ, dɔkagɨlo ləde kɨ ngay e mba kəl-n ta je, koo-n ta je kɨ mba.

22 Lo kɨn tɨ, Pol ḭ a taa, dan njé gangɨ ta je tɨ, ɓa un ta əl ə nə: «Səi dɨje kɨ Atən tɨ, m-o kadɨ səi dɨje kɨ, pole yo ləsi ətɨ ɓəl kɨ dum. Ɨpoləi yo me nḛ je tɨ pətɨ. 23 Tadɔ, lokɨ m-njɨyə me ɓe tɨ, m-o nḛ je kɨ ɨsɨ ɔsi məkəsɨsi nangɨ no̰de tɨ. M-o lo gugɨ yo madɨ wa ɓəy kɨ ɨndəi nḛ dɔ tɨ əi nə e lo lə “yo kɨ ɨgəri-e al,” nɨngə e e kɨ ɨsɨ ɔsi məkəsɨsi nangɨ no̰e tɨ kɨ kanjɨ gər-e ka kɨn ə m-ɨsɨ m-ɨlə səsi mbḛ ta lie. 24 E Luwə kɨ nje ra dɔra̰ kɨ dɔnangɨ kɨ nḛ je pətɨ kɨ me tɨ, e kɨ e Ɓa dɔra̰ kɨ dɔnangɨ. E nje kɨsɨ me kəy tɨ kɨ dəw ra kɨ jine al. 25 Taa aw kɨ ndoo kadɨ dəw ra kɨlə madɨ ade al tɔ, tadɔ e ə e nje kadɨ dəw ɨsɨ kəm ba nɨm, nje kadɨ dəw kə̰ə̰ kɨ nḛ je pətɨ nɨm tɔ✡. 26 Kɨ dəw kɨ kare ba be ə ɨndə-n dɨje pətɨ adɨ taai dɔnangɨ. Ɨndə dɔkagɨlo adɨ-de nɨm, ɨndə gangɨ lo kɨsɨde nɨm tɔ. 27 Luwə ɨndə nḛ je kɨn be mba kadɨ dɨje sangi-e-n. Dɔmajɨ ə a ɨngəi-e me mam lo tɨ ləde. Kɨ rɔjetɨ, Luwə e sa̰y al kɨ dəw kɨ ra danje tɨ. 28 Tadɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa ləje e me jie tɨ. E ə e nje kadɨ j-ɔdɨ rɔje, kɨ nje kadɨ j-ɨsɨ kəm. E mbata kɨn ə njé gosɨ ta je ləsi kɨ madɨ je əli əi nə: “Je ka je ngane je tɔ.” 29 Ə re je ngan Luwə je ɓa, sɔbɨ kadɨ j-o Luwə kadɨ e dəw kɨ to tə yo ɔr je, kɨ yo la je kɨ dɨje lḛi-de, ə se yo mbal je kɨ dɨje tɔli-de kɨ gosɨ kɨ dɔde tɨ kɨn be al. 30 Luwə ɨyə̰ go nḛ kɨ dɨje rai kəte dɔ day tɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ gəri-e al ɓəy kɨn kɔ, nə kɨ ne kɨn, Luwə dəjɨ dɨje pətɨ, kɨ lo je pətɨ, kadɨ ɨyə̰i rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɔ. 31 Tadɔ ɔr ndɔ kare ɨndə no̰o̰ kadɨ tə a gangɨ-n ta dɔ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ kɨ rəbɨ kɨ dana. A gangɨ ta kɨn kɨ rəbɨ lə dəw kare kɨ kɔte mbata kɨlə kɨn, ə tɔje kɨ taga adɨ dɨje pətɨ gəri-e kɨ rəbɨ kḭe dan njé koy je tɨ.»

32 Lokɨ Pol əl ta kḭ lo koy tɨ, ə osɨ mbide tɨ nɨngə, njé kɨ madɨ je ɨbəi-e kogii, ə njé kɨ nungɨ əli əi nə: «J-a j-o ta ləi kɨn ndɔ kɨ rangɨ tɨ.» 33 E be ə, Pol tḛḛ-n dande tɨ, aw. 34 Nə be ka, kɨ madɨ je dande tɨ nayḭ-naa go Pol tɨ, adi mede Jəju Kɨrɨsɨ. Dande tɨ kɨn, Dənɨsɨ kɨ e kɨ kare dan njé gangɨ ta je tɨ e səde no̰o̰, taa dəne kɨ ɓari-e nə Damarɨsɨ kɨ ndəgɨ dɨje kɨ rangɨ ka əi səde no̰o̰ tɔ.

18

Pol me ɓe tɨ kɨ Korḛtɨ

1 Lokɨ Pol ḭ Atən tɨ nɨngə, aw Korḛtɨ tɨ. 2 Lo kɨn tɨ no̰o̰, ɨngə Jɨpɨ kare kɨ tɔe nə Akɨlasɨ, kɨ gɨne e Po̰, ḭḭ Itali kɨ nene Pɨrɨsɨl rəi ngɔsɨne ɓəy. Rəi mbata nje ko̰ɓe kɨ bo kɨ Rom tɨ kɨ tɔe nə Kɨlodɨ un ndune kadɨ *Jɨpɨ je pətɨ tḛḛi Rom tɨ kɔ. Pol aw ɨngə Akɨlasɨ je no̰o̰, 3 nɨngə təkɨ kɨlə kɨ kadɨ rai ɨngəi nḛ e kɨlə kɨ kare ba, adɨ e kɨlə kojɨ kɨbɨ ra kəy, Pol ɨsɨ səde, adɨ rai kɨlə kɨn naa tɨ. 4 *NDɔ taa kə̰ə̰ je pətɨ, Pol un ta, əl me kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je. Əl kɨ kuje kɨ sangɨ kadɨ Jɨpɨ je kɨ Gɨrəkɨ taai tə ta kɨ rɔjetɨ.

5 Nə lokɨ Sɨlasɨ əi kɨ Tɨmote ḭḭ Masəduwan tɨ rəi ɨngəi-e✡, Pol un dɔkagɨlo ləne pətɨ mba kəl-n ta lə Luwə. Tɔjɨ Jɨpɨ je kadɨ gəri təkɨ Jəju e Kɨrɨsɨ. 6 Nə Jɨpɨ je ta̰i-e rɔ, taji-e, adɨ Pol jəngɨ bu kɨbɨ ləne tade tɨ, ə əl-de ə nə: «Ta məsɨsi e dɔsi tɨ! mi m-goto me tɨ. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al ə m-a m-aw kɨ rɔde tɨ ngata.» 7 Be ə, Pol ḭ no̰o̰, aw ɓe lə Tɨtusɨ Jusɨtusɨ, kɨ e dəw kare kɨ nje kaw no̰ Luwə tɨ, kɨ kəy lie ndunəi-naa kɨ kəy kaw-naa lə Jɨpɨ je. 8 Kɨrɨsɨpusɨ, kɨ e kɨ boy dɔ kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je əi kɨ dɨje kɨ me kəy tɨ ləne ba pətɨ, adi mede Ɓaɓe. Taa dɨje kɨ Korḛtɨ tɨ ngay, kɨ ooi ta lə Pol ka adi mede tɔ, adɨ rai-de batəm.

9 NDɔ kare kondɔ, Ɓaɓe əl Pol ta me ni tɨ ə nə: «Ɨɓəl al, əl ta kɨ no̰i tɨ, ɓɨ utɨ tai al. 10 Tadɔ mi səi naa tɨ, dəw madɨ kare kɨ a ɨlə jine kadɨ ɔdi təkɨ majal goto. Dɨje kɨ əi dɨje ləm əi ngay me ɓe bo tɨ kɨn ne.» 11 Be ə Pol ɨsɨ-n Korḛtɨ tɨ ɓal kare kɨ nay mehḛ, ndo-n dɨje ta lə Luwə.

Pol a no̰ Galɨyo̰ tɨ

12 Dɔkagɨlo tɨ kɨ Galɨyo̰ e-n nje ko̰ɓe kɨ Akay, *Jɨpɨ je dɔɔi ta naa tɨ dɔ Pol tɨ, adɨ awi sie no̰ njé gangɨ ta je tɨ, 13 əi nə: «Dəw kam ɨsɨ aw kɨ dɨje kadɨ ɔsi dɔde nangɨ no̰ Luwə tɨ, kɨ go ndu-kun tɨ al.» 14 Pol ra kadɨ tə n-əl ta nɨngə, Galɨyo̰ un ta tane tɨ kəte əl Jɨpɨ je ə nə: «Kɨn ə re e ta lə nḛ tɔl, ə se ta lə majal madɨ kɨ nga̰ ngay ə to be ə, re m-a m-o ta ləsi, səi Jɨpɨ je. 15 Nə təkɨ e ta kɨ najɨ-naa tɨ kɨ ɔjɨ dɔ ta je, kɨ tɔ je, kɨ ndu-kun je ləsi kɨ sɔbɨ dɔsi kɨn ɓa, ai dansi tɨ no̰o̰. Mi m-a m-gangɨ ta kɨ be kɨn al.» 16 Ɓa tuwə-de lo gangɨ ta tɨ kɔ. 17 Ə loe tɨ no̰o̰, dɨje pətɨ uwəi Sosɨtən kɨ e kɨ boy dɔ kəy kaw-naa tɨ lə Jɨpɨ je, ɨndəi-e, nə usɨ Galɨyo̰ nḛ kare dɔde tɨ al.

Pol təl aw A̰tɨyosɨ tɨ

18 Pol təl ɨsɨ Korḛtɨ tɨ no̰o̰ dɔkagɨlo asɨ ta tɨ ɓəy. Ɓa go tɨ, ɨyə̰ njé kadɨ-me je, ə un bato kɨ kaw kɨ Sɨri tɨ, naa tɨ kɨ Pɨrɨsɨl əi kɨ Akɨlasɨ. Pol adɨ ngɨsəi dɔe Sa̰kɨre tɨ, mbata un mɨndɨne adɨ Luwə✡. 19 Awi tḛḛi Epəjɨ tɨ, Pol ɨyə̰ Pɨrɨsɨl əi kɨ Akɨlasɨ ə aw kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, naji-naa ta tɨ səde. 20 Jɨpɨ je kɨn dəji Pol kadɨ ɨsɨ səde ngan ndɔ je ɓəy, nə Pol ndɨgɨ al. 21 Ɓa əl-de ə nə: «NDɔ kɨ rangɨ, ə Luwə ndɨgɨ ə, m-a m-təl tə m-re rɔsi tɨ ɓəy,» nɨngə ɨyə̰-de ə aw. 22 Ɓa un bato Epəjɨ tɨ, aw Səjare tɨ. Lokɨ tḛḛ Səjare tɨ, aw uwə ji njé kaw-naa je, ɓa un rəbɨ aw A̰tɨyosɨ tɨ. 23 Pol ra ngan ndɔ je no̰o̰, ɓa təl ɨlə dɔne gogɨ. Aw tḛḛ Galasi tɨ kɨ Pɨrɨji tɨ, adɨ tɔgɨ njé ndo je pətɨ.

Apolosɨ me ɓe tɨ kɨ Epəjɨ kɨ me ɓe tɨ kɨ Korḛtɨ

24 Jɨpɨ kare kɨ tɔe nə Apolosɨ, kɨ e dəw kɨ gɨne e Aləgɨjandɨri tɨ re Epəjɨ tɨ. E dəw kɨ ɓal ta to tae tɨ, taa gər ta lə Luwə majɨ tɔ. 25 NDoi-e rəbɨ ta lə Ɓaɓe, adɨ ɨlə mbḛ ta lə Jəju kɨ rɔnəl kɨ ngay, ndo dɨje nḛ kɨ dɔ Jəju tɨ kɨ go rəbe tɨ. Nə ke ə, gər batəm lə Ja̰ par. 26 Ɨlə rɔne, əl ta lə Luwə kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je kɨ me kɨ tḭ katɨ. Nə lokɨ Pɨrɨsɨl əi kɨ Akɨlasɨ ooi-e lo kəl ta tɨ, ɓari-e rɔde tɨ, ɔji-e go rəbɨ lə Luwə ay njay, adi-e gər. 27 Go tɨ, ndɨgɨ kaw Akay tɨ, ə ngako̰je je ndɨgi dɔ tɨ sie, adɨ rai makɨtɨbɨ adi njé ndo je kɨ Akay tɨ kadɨ uwəi-e rɔde majɨ. Lokɨ aw tḛḛ Akay tɨ, kɨ go me-majɨ tɨ lə Luwə, ra kɨ njé kɨ adi mede Luwə ngay. 28 Tadɔ dum dɔ Jɨpɨ je kɨ tɔgɨ ta ləne taga wangɨ ta kəm dɨje tɨ. Tɔjɨ kɨ ta lə Luwə jine tɨ təkɨ Jəju e Kɨrɨsɨ.

19

Pol e me ɓe tɨ kɨ Epəjɨ

1 Dɔkagɨlo tɨ kɨ Apolosɨ e-n Korḛtɨ tɨ, Pol ɨndə dɔnangɨ kɨ mbal je əi tɨ kɨ dɔnangɨ Aji tɨ gangɨ, ɓa re tḛḛ Epəjɨ tɨ. Ɨngə njé ndo je lə Jəju kɨ na̰ je tɨ no̰o̰. Adɨ dəjɨ-de ə nə: 2 «Lokɨ adi mesi Jəju kɨn, ɨngəi NDɨl Luwə a?» Ə təli ɨləi-e tɨ əi nə: «Jagɨ, ko ka j-o kəte kadɨ NDɨl Luwə e no̰o̰ al.» 3 Pol təl dəjɨ-de ɓəy ə nə: «Batəm kɨ ban ə ɨngəi ə?» Ə əli-e əi nə: «J-ɨngə batəm lə Ja̰ Batɨsɨ.» 4 Be ə, əl-de ə nə: «Oyo, Ja̰ ra batəm *Isɨrayəl je mba kadɨ tɔri ndude dɔ majal je tɨ ləde. Ə təl əl-de ɓəy kadɨ tə adi mede dəw kɨ a re gone tɨ no̰o̰, adɨ dəwe kɨn e Jəju✡.» 5 Lokɨ ooi ta je kɨn nɨngə, adɨ rai-de batəm me tɔ Ɓaɓe Jəju tɨ. 6 Be ə, Pol ɨndə jine dɔde tɨ, ə NDɨl Luwə rɨsɨ dɔde tɨ. Nɨngə ɨləi ngɨrə kadɨ əli ta kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ nɨm, taa əli ta kɨ ta Luwə tɨ nɨm tɔ. 7 Dɨngəm je pətɨ kɨ ai lo nḛ je tɨ kɨn asi dɔgɨ gɨde e joo. 8 Go tɨ, asɨ nay mɨtə go-naa tɨ, Pol tḛḛ ə aw kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, əl-de ta kɨ kanjɨ ɓəl. Ɨlə mbḛ ko̰ɓe lə Luwə, əl-de kɨ go rəbe, kadɨ ooi tə ta kɨ rɔjetɨ mba kadɨ taai ta kɨn tɔ. 9 Nə Jɨpɨ je kɨ na̰ je dande tɨ rai me nga̰, adɨ mbati kadɨ adi mede. Əli ta kɨdii nḛ ndo lə Pol kɨ ɔjɨ go rəbɨ ta lə Ɓaɓe kɨn ta kəm kosɨ dɨje tɨ. Be ə, Pol ɨyə̰-de ə ɔtɨ aw kɨ njé ndo je me kəy ndo nḛ tɨ kɨ tɔe nə Tɨranusɨ. Nɨngə kɨ ndɔ je kare kare pətɨ, ndo-de nḛ. 10 Nḛ ndo kɨn, Pol ra kɨle asɨ ɓal joo. Be ə, ra adɨ Jɨpɨ kɨ dɨje kɨ ə Jɨpɨ je al kɨ ɨsi dɔnangɨ Aji tɨ, ooi ta lə Ɓaɓe. 11 Luwə ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl kɨ takul Pol. 12 Adɨ, dɨje ɔyi ta kɨbɨ kɨ kare je kɨ ta kɨbɨ lḛjɨ je kɨ jie ɔdɨ, awi ɔdi njé mo̰y je adɨ ɨngəi rɔ nga nɨm, ndɨl je kɨ majal ka ɨyə̰i-de nɨm tɔ.

13 Jɨpɨ je kɨ na̰ je kɨ njé njɨyə kɨ go ɓe je, kadɨ n-tuwəi ndɨl je kɨ majal, əi je ka gei kadɨ n-ɓai tɔ Ɓaɓe Jəju dɔ dɨje tɨ kɨ əi gɨn tɔgɨ tɨ lə ndɨl je kɨ majal tɔ. Adɨ əli əi nə: «Me tɔ Jəju tɨ kɨ Pol ɨsɨ ɨlə mbḛ ta lie, m-dəjɨ səsi kadɨ ɨtḛḛi kɔ.» 14 Dɨje kɨ njé ra nḛ be ka kɨn, əi sɨri. Əi ngan lə Jɨpɨ kare kɨ tɔe nə Səba. E kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je. 15 NDɨl kɨ majal təl ɨlə-de tɨ ə nə: «M-gər Jəju, taa m-gər dəw kɨ e Pol tɔ, nə səi, səi na̰ je ə?» 16 Lo kɨn tɨ, dəw kɨ ndɨl je majal ɨsi me tɨ ka kɨn ḭ ur dɔde tɨ uwə-de tɔsɔsɔ. Nɨngə ɨndə-de kɨndə kɨ dəw oo go madɨne al, adɨ tḛḛi me kəy tɨ kɨ ka̰y kɨ rɔde kare, kɨ kɨbɨ kɨ gangɨ rɔde tɨ batɨ batɨ kɨ məsɨ. 17 Dɨje pətɨ kɨ ɓe bo Epəjɨ tɨ, kɨ Jɨpɨ je, naa tɨ kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, gəri go nḛ kɨ ra nḛ kɨn majɨ. Əi pətɨ ɓəl ra-de, adɨ ɔsi gon Ɓaɓe Jəju. 18 Dɨje ngay kɨ əi njé kadɨ-me je rəi tɔri ndude, ə əli kɨlə rade je kɨ majal kɨ taga no̰ dɨje tɨ. 19 NJé kɨ na̰ je dan njé ra mbəli je tɨ, rəi kɨ makɨtɨbɨ ra mbəli je ləde, kawi kɨ dɔ-naa tɨ ə ɨləi por ta kəm dɨje tɨ. Gatɨ makɨtɨbɨ je ləde kɨn asɨ sɨlə dɨbɨ kutɨ mi nja dɨbɨ kare✡. 20 E be ə, kɨ takul tɔgɨ lə Ɓaɓe, ta lə Luwə sane lo je tɨ kɨ kəte kəte kɨ tɔgɨne tɔ. 21 Go nḛ je tɨ kɨn, NDɨl Luwə ɔsɨ Pol adɨ un ndune kadɨ n-aw ɓe bo Jorijaləm tɨ. Dɔ rəbɨ kawe tɨ, ɨndə dɔnangɨ Masəduwan kɨ Akay gangɨ. Nɨngə Pol əl ə nə: «Re m-aw m-tḛḛ ɓe bo Jorijaləm tɨ ɓa, majɨ kadɨ m-aw m-o dɔnangɨ Rom tɔ.» 22 Pol ɨlə kɨ njé ra sie kɨlə je joo, Tɨmote əi kɨ Erasɨ adɨ-de awi dɔnangɨ Masəduwan tɨ. Nɨngə e wa, ɨsɨ dɔnangɨ Aji tɨ ba njaba ɓəy.

Nḛ je kɨ rai nḛ Epəjɨ tɨ

23 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, ta kasɨ-naa al kɨ bo ngay ḭ dɔ rəbɨ ta tɨ lə Ɓaɓe me ɓe tɨ kɨ Epəjɨ. 24 Dəw kare kɨ tɔe nə Dəmetɨrusɨ, e kɔdɨ kɨ nje ra nɨngə kasɨ je. E nje ra ngan kəy yo kɨ dəne kɨ a ɓari-e nə Artəmɨsɨ. Kɨlə kɨn ra adɨ e sotɨ kɨ njé kɨlə je lie ngay. 25 Be ə, Dəmetɨrusɨ kaw kɔdɨ je kɨ dɨje pətɨ kɨ ɨsɨ kɨ dɔde taa kɨ takul kɨlə kɨn naa tɨ, ə əl-de ə nə: «Madɨm je, ɨgəri kadɨ e kɨ takul kɨlə kɨn ə, j-ɨsɨ j-ɨngəi nḛ majɨ. 26 Səi je oi kɨ kəmsi taa kɨ mbɨsi tɔ, kadɨ e Epəjɨ tɨ ne par al, nə dɔnangɨ Aji tɨ ba pətɨ, ə dɨngəm kɨ tɔe nə Pol kam təl dɔ kosɨ dɨje basi. E əl-de ə nə: “Kagɨ yo je kɨ dɨje rai kɨ jide əi Luwə al.” 27 E kɨlə je kɨ j-ɨsi rai kɨn par ə dɨje a ooi tə nḛ kɨ kare al, nḛ kəy lə yo kɨ dəne kɨ bo kɨ e Artəmɨsɨ kɨn ka, dɨje a ooi-e nḛ madɨ tɨ al tɔ. Lo kadɨ dɨje a əli ə nə: “Artəmɨsɨ e yo kɨ dəne kɨ bo,” goto. Artəmɨsɨ kɨ dɨje kɨ dɔnangɨ Aji tɨ kɨ ndəgɨ dɔnangɨ ba pətɨ ɔsi gone kɨn.» 28 Lokɨ kɔdɨ je ooi ta je kɨn nɨngə, wongɨ rade ngay, adɨ ɨləi ngɨrə kadɨ əli ta kɨ ndude kɨ boy əi nə: «Artəmɨsɨ lə Epəjɨ je, e kɨ bo.» 29 Kalangɨ ba go tɨ nɨngə, lo sɨngə sokɨto kɨ ta tate ba me ɓe bo tɨ. Dɨje ndɔri Gayusɨ əi kɨ Arɨsɨtarkɨ, dɨje kɨ Masəduwan tɨ, kɨ əi madɨ mba lə Pol je kəmde tɨ, ə ngɔdɨ tɔl-n-de kɨ ta mbalo tɨ. 30 Pol ndɨgɨ mba kadɨ n-tɔjɨ rɔne kosɨ dɨje, nə njé ndo je ɔgi-e. 31 Nɨngə basa madɨ Pol je madɨ kɨ əi dɨje kɨ bo kɨ dɔnangɨ Aji tɨ, ɨləi kɨlə rɔe tɨ, əli-e kadɨ aw ta mbalo tɨ al. 32 Ta mbalo tɨ, nḛ kɨ to ay njay dɔ dɨje tɨ goto. Ta je kɨ ɨsɨ tḛḛ ta dɨje tɨ əi ta je kɨ dangɨ dangɨ. Nɨngə dɨje ngay dan madɨde je tɨ gəri gɨn nḛ kɨ kawi-naa al. 33 Dɨje kɨ na̰ je dan kosɨ dɨje tɨ ɔri gɨn nḛ kɨ ra nḛ kɨn adɨ Aləgɨjandɨr kɨ *Jɨpɨ je ɨndəi-e tə nje kun dɔde kɨn ade oo. Aləgɨjandɨr ɨlə jine taa, dəjɨ-n dɨje mba kadɨ ai kekeke, tadɔ ge kəl ta, ɔr-n ta dɔde tɨ. 34 Lokɨ gəri-e kadɨ e Jɨpɨ nɨngə, əi je pətɨ ɨləi bɨlə kɨ ndude kɨ bo asɨ ngɨrə kadɨ joo je be əi nə: «Artəmɨsɨ lə Epəjɨ je, e kɨ bo.» 35 Ta tɔl ta tɨ nɨngə, nje ndo ndu-kun kɨ me ɓe bo tɨ, re ra adɨ lo to jɨjɨji, ɓəy taa əl-de ə nə: «Səi dɨje kɨ Epəjɨ tɨ, na̰ ə gər kadɨ ɓe kɨ Epəjɨ tɨ, e nje ngəm kəy lə Artəmɨsɨ kɨ e yo kɨ dəne kɨ e kɨ bo kɨn al ə, ə se na̰ ə gər kadɨ e nje ngəm mbal kɨ e bana kəme kɨ ḭ dɔra̰ tɨ osɨ kɨn al ə?» 36 E kɨn e nḛ kɨ dum majɨ. Majɨ kadɨ uwəi angalsi ɨndəi nangɨ, ə ɨməri ta taa ɨrai nḛ. 37 Səi je ə ɔri dɨje kam ɨrəi səde ne, nga, nḛ madɨ kɨ majal kɨ rai ɔsi ta kəy kɨn goto, taa əli ta kɨ mal dɔ yo tɨ ləje kɨ dəne Artəmɨsɨ al tɔ. 38 Re Dəmetɨrusɨ əi kɨ dɨje kɨ njé ra kɨlə je ləne, ai kɨ ta kɨ dəw madɨ nɨngə, ndɔ gangɨ ta je to no̰o̰, ə majɨ kadɨ awi ooi njé gangɨ ta je. 39 Re nḛ madɨ kɨ rangɨ to no̰o̰ kadɨ ɨdəji ə, ndɔ kɨ kadɨ njé kɨndə manjɨ ta je kɨn kɨ go rəbe tɨ to no̰o̰. 40 Nḛ je kɨ rai nḛ ɓone kɨn, asɨ kadɨ dɨje ɨləi ta dɔje tɨ tə njé kal dɔ ndu je, tadɔ ta madɨ kɨ j-a j-əli ə j-a j-ɔrii ta dɔ je tɨ, kɨ ɔjɨ go kaw-naa lə dɨje kɨ ɓone kɨn goto. Be ə, go ta je tɨ kɨ nje ndo ndu-kun əl, tuwə dɨje adɨ sanəi-naa.

20

Pol aw dɔnangɨ Masəduwan tɨ

1 Lokɨ wongɨ lə dɨje yogɨro nɨngə, Pol ɨlə ɓar njé ndo je, ɨlə dɨngəm mede tɨ ɓəy taa rade lapɨya ə ɔtɨ aw Masəduwan tɨ. 2 Pol ɨngə dɔkagɨlo je ngay ɨlə-n dɨngəm me njé kadɨ-me je tɨ lokɨ ɨsɨ ɨndə dɔnangɨ ka kɨn gangɨ. Nɨngə gangɨ kɨ kəte no̰o̰ aw Gɨrəkɨ tɨ. 3 Pol ɨsɨ tɨ no̰o̰ nay mɨtə. Dɔkagɨlo tɨ kɨ kadɨ un bato kɨ kaw kɨ dɔnangɨ Sɨri tɨ nɨngə, gər kadɨ *Jɨpɨ je ləi tade nangɨ kadɨ n-rai sie nḛ kɨ majal. Be ə, təl un rəbɨ kɨ Masəduwan tɨ. 4 MBo̰ dɨje tɨ kɨ dani-e a ɨngə Sopatər kɨ ngon lə Pɨrusɨ kɨ Bəre tɨ nɨm, Arɨsɨtarkɨ əi kɨ Səgo̰dusɨ kɨ əi dɨje kɨ Təsalonɨkɨ tɨ nɨm, Gayusɨ kɨ Dərbɨ tɨ nɨm, Tɨmote nɨm, taa Tɨsɨkɨ əi kɨ Tɨropɨm kɨ əi dɨje kɨ dɔnangɨ Aji tɨ nɨm tɔ. 5 Dɨje kɨn ɔti kəte no̰je tɨ, awi ngɨnəi-je Tɨrowasɨ tɨ. 6 Je ɓa, go ndɔ je tɨ lə mapa kɨ ra kɨ kanjɨ əm, ə j-al me bato tɨ me ɓe tɨ kɨ Pɨlɨpɨ j-ɨsɨ j-aw. J-aw, jɨ ra ndɔ mi rəbə, ɓa j-aw j-ɨngə madɨje je Tɨrowasɨ tɨ, jɨ ra ndɔ sɨri.

Pol me ɓe tɨ kɨ Tɨrowasɨ

7 NDɔ dɨmasɨ, jɨ kaw-naa mba kuso mapa, Pol a aw lo ti tɨ, adɨ əl ta kɨ njé ndo je. Be ə, əl ta ratata dan lo dɔe tɨ. 8 Jɨ kaw-naa me kəy tɨ kɨ e dɔ made tɨ taa. Nɨngə me kəy tɨ ka kɨn, lambɨ je ngay əi tɨ no̰o̰. 9 Lokɨ Pol ɨsɨ əl ta adɨ ngal, Basa kare kɨ tɔe nə Etɨkusɨ ɨsɨ pənətɨr tɨ, to ɓi makɨ, adɨ ɓi un-e, ḭ kəy tɨ kɨ ko̰ mɨtə dɔ made tɨ, tḛḛ osɨ. Lokɨ dɨje əi nə n-uni-e ɓa, basa oy. 10 Pol ur nangɨ, dəbɨ rɔne dɔe tɨ ə un-e jine tɨ ɓa əl-de ə nə: «Kadɨ mesi gangɨ man al nə to kəm ɓəy!» 11 Go tɨ, Pol təl al aw ta gogɨ, gangɨ mapa uso. Un ta kɨ tane tɨ gogɨ bɨtɨ ta gɨn lo tɨ, ɓa ɔtɨ aw. 12 NGa nɨngə, dɨje ɔri basa awi sie ɓe kəm, adɨ dɨje pətɨ mede osɨ nangɨ.

Pol ḭ Tɨrowasɨ tɨ aw Mɨle

13 Je j-aw kəte kɨ bato me ɓe tɨ kɨ Asosɨ. Me ɓee tɨ kɨn ə, j-a j-un Pol naa tɨ səje. Tadɔ kɨ go kɔjɨ ta tɨ lie, ge kadɨ n-un rəbɨ kɨ njane. 14 Lokɨ re ɨngə-je Asosɨ tɨ, j-un-e me bato tɨ naa tɨ səje ə j-aw Mɨtɨlən tɨ. 15 Lo ti go tɨ nɨngə, j-ɔtɨ no̰o̰, jɨ re jɨ tḛḛ ta lo tɨ kɨ Kɨyo. NDɔ kɨ go tɨ nɨngə, jɨ tḛḛ Samosɨ. NDɔ kɨ ko̰ sɔ ɓəy taa jɨ tḛḛ Mɨle tɨ. 16 Pol ndɨgɨ kadɨ n-a lo ka tɨ Epəjɨ tɨ al nə pane taa dɔkagɨlo də dɔne tɨ dɔnangɨ Aji tɨ. Ge mba kadɨ n-aw kalangɨ kadɨ re to-n ban wa ka, ndɔ Pa̰təkotɨ osɨ dɔne tɨ Jorijaləm.

Pol əl ta ngatɔgɨ je me ɓe tɨ kɨ Mɨle

17 Lokɨ Pol e me ɓe tɨ kɨ Mɨle ɓa, ɨlə ɓar ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je kɨ Epəjɨ tɨ. 18 Lokɨ rəi tḛḛi rɔe tɨ nɨngə, əl-de ə nə: «Ɨgəri rəbɨ pa njɨyəm dɔkagɨlo je pətɨ kɨ mi-n səsi naa tɨ, ɨlə ngɨre dɔ ndɔ kɨ dɔsa̰y tɨ kɨ m-re-n dɔnangɨ Aji tɨ. 19 M-ra kɨlə ɓəə lə Ɓaɓe kɨ dɔ kɨ sɔl lɔm lɔm, me man no̰ tɨ kɨ me nḛ na je tɨ kɨ m-ɨngə kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ kɨ go rəbɨ kɨlə ta nangɨ kɨ ḭ rɔ *Jɨpɨ je tɨ kɨ madɨ. 20 Səi ɨgəri ɓətɨ, m-ɓɔyɔ səsi dɔ nḛ madɨ kare al. M-ɨlə səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ta m-ndo səsi nḛ je pətɨ kɨ a ra səsi majɨ tɔ, taga dan kosɨ dɨje tɨ nɨm, me kəy je tɨ nɨm tɔ. 21 M-ɨlə mbḛ Jɨpɨ je nɨm, Gɨrəkɨ je nɨm kadɨ təli rɔde go Luwə tɨ ə ɨyə̰i go rəbɨ nḛ rade je kɨ majal kɨn kɔ, taa kadɨ adi mede Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ tɔ. 22 Kɨ ɓasɨne kɨn, NDɨl Luwə ɨndə dɔm tɨ, adɨ m-ɨsɨ m-aw Jorijaləm tɨ kɨ kanjɨ kadɨ m-gər nḛ kɨ a ra-m nu. 23 Nḛ kɨ m-gər, me ɓe bo je tɨ kare kare kɨ m-tḛḛ tɨ, NDɨl Luwə adɨ-m m-gər təkɨ dangay je kɨ ko̰ je ɨsɨ ngɨnəi-mi no̰o̰. 24 Kɨ ɔjɨ dɔm, kɨsɨ kɨ dɔ ta ləm e nḛ madɨ ta kəm tɨ al. Nḛ ge ləm e kadɨ m-aw ratata m-tɔl ta ngɔdɨ ləm, ə kadɨ m-ra kɨlə ɓəə kɨ m-ɨngə ji Ɓaɓe tɨ kɨn majɨ. Adɨ e kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ me-majɨ lə Luwə. 25 Nɨngə ɓasɨne, m-gər kadɨ səi pətɨ kɨ m-njɨyə dansi tɨ ə m-ɨlə səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ ko̰ɓe lə Luwə kɨn, a oi kəm gogɨ al ratata ngata. 26 E be ə, m-əl ta ləm taga ay njay ɓone, ta məsɨsi səi pətɨ goto dɔm tɨ. 27 Tadɔ kɔjɨ ta ra je lə Luwə pətɨ, m-ɨlə mbḛ dɔ tɨ madɨ oi. Nḛ kɨ m-ɓɔyɔ dɔe rɔsi tɨ goto. 28 Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ səi je wa, taa dɔ nḛ kul je tɨ kɨ NDɨl Luwə adɨ səsi kadɨ ɨngəmi-de kɨn tɔ. Majɨ kadɨ ɨndəi kəmsi go njé kaw-naa je tɨ lə Luwə kɨ ndogɨ-de kɨ məsɨne, tə njé ngəm nḛ kul je kɨ majɨ. 29 M-gər kadɨ lokɨ m-a m-goto dansi tɨ, dɨje madɨ kɨ a toi tə jagɨm je kɨ njé me ndul, a rəi uri dansi tɨ ə a rai njé kaw-naa je majal. 30 Nɨngə mbo̰si tɨ wa ka, dɨje madɨ a təli njé rugɨ ta kɨ rɔjetɨ mba kadɨ təli njé kaw-naa madɨ je njé ndo je tɨ ləde. 31 Majɨ kadɨ ɨsi dɔgɨ tɨ, adi mesi ole dɔ tɨ, təkɨ me ɓal tɨ kɨ mɨtə kɨ m-ra dansi tɨ, kondɔ kɨ kada, kare kare pətɨ, m-ɨyə̰ ta kɨlə dɨngəm mesi tɨ al, kɨ man no̰ kəm tɨ. 32 Nɨngə ngɔsɨne, m-ɨlə səsi ji Luwə tɨ, taa m-ndəjɨ səsi kɨ ta lie kɨ go me-majɨ tɨ lie tɔ. Ta kɨn aw kɨ tɔgɨ mba kadɨ adɨ ɨtɔgii me kadɨ-me tɨ, taa Luwə a adɨ səsi nḛ majɨ je pətɨ kɨ ɨsɨ ngəm mbata tɨ lə dɨje pətɨ kɨ əi ya̰e je tɔ. 33 Lo kɨ mi dansi tɨ, m-ra kəm-nda la, ə se ɔr ə se kɨbɨ lə dəw madɨ dansi tɨ al. 34 Səi je wa ɨgəri ɓətɨ, kadɨ kɨ ɔjɨ dɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa ləm, ə se kɨ ya̰ madɨ-kɨləm je, m-ra kɨlə kɨ jim mi wa. 35 M-ɔjɨ səsi kɨ lo je pətɨ, ə se kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kadɨ ɨrai kɨlə be mba kadɨ ɨndəi kəmsi go njé ndoo je tɨ. Nɨngə majɨ kadɨ mesi ole dɔ ta tɨ kɨ Ɓaɓe Jəju wa əl kɨ tane ə nə: “Majɨ-kur e ngay dɔ ji tɨ kɨ adɨ ɨtə ji kɨ taa.”» 36 Go ta je tɨ kɨ Pol əl kɨn nɨngə, ɔsɨ məkəsɨne nangɨ, ɓa əl ta kɨ Luwə kɨ mbata tɨ ləde pətɨ. 37 Ɓa go tɨ, əi pətɨ, ɓuki-naa kɨ no̰ tɨ, tosi mɨndɨ Pol tɨ uwəi-e, orəi-e kɨ rɔde tɨ. 38 Ta lie kɨ əl-de ə nə: «A oi kəm gogɨ al, ngata» kɨn ɔr tɔgɨde ngay. Nɨngə dani-e bɨtɨ awi sie ta bato tɨ.

21

Kaw Pol kɨ Jorijaləm tɨ

1 Go kɨyə̰-naa tɨ kɨ ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je kɨ Epəjɨ tɨ, j-al me bato tɨ, ə j-aw njururu dɔ dər tɨ kɨ tɔe nə Kosɨ. Lo ti go tɨ nɨngə, jɨ tḛḛ me ɓe bo tɨ kɨ Rodɨ. J-ɔtɨ Rodɨ tɨ ɓa j-aw ɓe bo tɨ kɨ Patara. 2 J-ɨngə bato kɨ ɨsɨ aw Pənəsi tɨ adɨ j-al me tɨ j-aw sie. 3 Lokɨ j-o dɔ dər Sɨpɨr kɨ kəmje be nɨngə, j-ɨyḛ kɨ dɔ ji gəl je tɨ ə j-ɔr taa kɨ dɔnangɨ Sɨri tɨ. J-aw j-ur nangɨ Tɨr. Lo kɨn tɨ no̰o̰ kɨ a ɔri nḛ je kɨ me bato tɨ nangɨ. 4 J-ɨngə njé ndo je me ɓe tɨ ka kɨn no̰o̰, adɨ j-ɨsɨ səde asɨ ndo sɨri. *NJé ndo je ka kɨn, NDɨl Luwə ɔsɨ-de adɨ əli Pol kadɨ aw Jorijaləm tɨ al. 5 Nə lokɨ dɔkagɨlo ləje asɨ nɨngə, j-ḭ taa, j-un ta rəbɨ ləje. NJé ndo je pətɨ, kɨ nede je, kɨ ngande je dani je bɨtɨ tḛḛi səje gɨdɨ ɓe bo tɨ. Loe tɨ no̰o̰, j-ɔsɨ məkəsɨje nangɨ ta ba tɨ, j-əl ta kɨ Luwə. 6 Go tɨ, lokɨ j-əl-naa ta je kɨ dɔbəy tɨ kɨ kadɨ j-ɨyə̰-n-naa ɓa, j-al me bato tɨ ə əi je təli kɨ ɓe je ləde tɔ. 7 J-ɨndə ngangɨ kaw mba ləje kɨ bato, lo kɨ j-ḭ Tɨr tɨ jɨ re jɨ tḛḛ Toləmayɨsɨ tɨ. Me ɓe bo tɨ kɨn no̰o̰, j-uwə ji ngako̰je je, ɓa j-ɨsɨ səde ndɔ kare. 8 Lo ti dɔ tɨ nɨngə, jɨ re jɨ tḛḛ Səjare tɨ. J-aw me kəy tɨ lə Pɨlɨpɨ kɨ e nje kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, kɨ e mbo̰ dɨje tɨ kɨ sɨri kɨ njé kɨndə kəmde go nḛ majɨ je tɨ lə njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm tɨ✡. J-ɨsɨ rɔe tɨ no̰o̰. 9 Me kəy tɨ lie, ngan dəne je sɔ kɨ gəri dɨngəm al ɓəy, kɨ əi njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ ɨsi səm tɨ no̰o̰. 10 J-ɨsɨ me kəy tɨ lə Pɨlɨpɨ ka kɨn jɨ ra ndɔ ngay nga ɓa kadɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ tɔe nə Agabusɨ ḭ Jude tɨ re ɨngə je no̰o̰✡. 11 NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ka kɨn un nda dɔ ɓədɨ lə Pol dɔɔ-n jine je kɨ njane je, nɨngə əl ə nə: «NDɨl Luwə əl ə nə, me ɓe bo tɨ kɨ Jorijaləm, kɨ bo je lə *Jɨpɨ je a dɔɔi ɓa nje nda dɔɔ ɓədɨ kɨn be. Nɨngə a ɨləi-e ji dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al.» 12 Lokɨ j-o ta kɨn nɨngə je kɨ ngako̰je je kɨ Səjare tɨ j-uwə nja Pol, jɨ dəje kadɨ aw Jorijaləm tɨ al. 13 Nə Pol ɨlə-je tɨ ə nə: «Oti kadɨ ɨno̰i adɨ mem gangɨ man. Mi Pol mi ɓasi kadɨ dɨje tɔi-mi par al, nə re ɔjɨ dɔ koy ka, mi ɓasi kadɨ m-oy kɨ mbata tɔ Ɓaɓe Jəju Jorijaləm tɨ.» 14 Lokɨ j-o kadɨ Pol yətɨ ndune go ta je tɨ kɨ j-əl-e, al, je ka jɨ təl jɨ ta kə̰ə̰ tɔ, ə jɨ təl jɨ dəjɨ kadɨ Luwə ra ndɨgɨ ləne par. 15 Go ndɔ je tɨ kɨ ban wa kɨ jɨ ra dɔnangɨ Səjare tɨ, jɨ ra go rɔje ə j-ɔtɨ j-aw Jorijaləm tɨ. 16 NJé ndo je kɨ madɨ kɨ Səjare tɨ awi səje naa tɨ Jorijaləm tɨ. Lokɨ jɨ tḛḛ Jorijaləm tɨ nɨngə dani je me kəy tɨ kɨ dəw madɨ kɨ tɔe nə Mɨnaso̰, adɨ j-ɨsɨ tɨ. E dəw kɨ Sɨpɨr tɨ. E kɨ kare mbo̰ njé ndo je tɨ kɨ dɔsa̰y. 17 Lokɨ jɨ re jɨ tḛḛ Jorijaləm tɨ, ngako̰je je uwəi-je rɔde tɨ kɨ rɔnəl kɨ ətɨ ɓəl. 18 Lo ti dɔ tɨ, Pol aw səje me kəy tɨ lə Jakɨ. Lo kɨn tɨ ə, j-ɨngə ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je pətɨ, tɨtɨ no̰o̰. 19 Go kuwə ji tɨ kɨ Pol uwə jide nɨngə, ɔr-de poy nḛ je kɨ Luwə ra kɨ mbata gɨn dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, kɨ takul kɨlə lie kɨn, bəre bəre adɨ-de ooi. 20 Go nḛ je tɨ kɨ Pol ɔr-de poye kɨn nɨngə, ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, ɓa əli Pol əi nə: «NGoko̰je, ɨndə kəmi o, Jɨpɨ je dɨbɨ ba̰y ba̰y ə adi mede Jəju, nə pətɨ uwəi go ndu-kun lə *Mojɨ nga̰. 21 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn ooi ta dɔi tɨ təkɨ ɨsɨ ɨndo Jɨpɨ pətɨ kɨ ɨsi tə mba je dɔnangɨ je tɨ kɨ rangɨ kadɨ ɨyə̰i go ndu-kun je lə Mojɨ kɔ nɨm, əl-de kadɨ ɨjəi mɔtɨ ngande je al nɨm, taa nḛ jibəl ɓe je lə Jɨpɨ je ka kadɨ uni goe al nɨm tɔ. 22 Adɨ jɨ gɨri dɔ nḛ tɨ kɨ kadɨ jɨ rai, tadɔ a ooi poyi kadɨ ɨre ka par am! 23 Be ə, majɨ kadɨ ɨra nḛ je kɨ j-a j-əli kam. J-aw kɨ dɨje sɔ mbo̰ je tɨ ne kɨ uni mɨndɨde kadɨ n-ɨndəi rɔde ta dangɨ mbata lə Luwə. 24 Majɨ kadɨ ɔr dɨje kɨn goi tɨ, ə ɨra səde nḛ jibəl ɓe kay rɔ dɔ majal tɨ, ə ɨgə dɔde mba kadɨ ngɨsəi dɔde✡. Nɨngə dɨje pətɨ a gəri kadɨ poy ta je pətɨ kɨ ooi ɔjɨ dɔi e ta je kɨ ngom. Tadɔ ḭ wa kɨ dɔi, ɨtəl rɔi go ndo kun je tɨ lə Mojɨ. 25 Kɨ ɔjɨ dɔ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al kɨ adi mede, ndu-kun je kɨ jɨ ndangɨ j-ɨlə-n j-adɨ-de, e kadɨ usoi da kɨ dəw gugɨ-n yo al nɨm, kadɨ usoi məsɨ al nɨm, da kɨ dəw tu mɨnde al nɨm, taa kadɨ sangɨ-naa kɨ go lo kaya tɨ ka goto dande tɨ tɔ✡.» 26 E be ə, lo ti go tɨ nɨngə, Pol aw kɨ dɨje kɨ sɔ ka kɨn, ay rɔne səde, ɓa goto ur natɨ kəy tɨ lə Luwə, ɔjɨ ndɔ kɨ gɨn kay rɔ ləde a gangɨ-n, ə kadɨ dəw kɨ ra dande tɨ a re-n kɨ kadɨ-kare, kadɨ adɨ Luwə.

Dɨje uwəi Pol

27 Lokɨ nay ɓasi kadɨ gɨn ndɔ kɨ sɨri gangɨ, *Jɨpɨ je madɨ kɨ ḭḭ dɔnangɨ Aji tɨ, ooi Pol kəy kaw-naa tɨ, suləi kosɨ dɨje dɔe tɨ ə osi sie uwəi-e, 28 nɨngə əli ta kɨ ndude kɨ bo əi nə: «Səi dɨje kɨ *Isɨrayəl, ɨrəi ɔsi gɨn je! Dəw kam ə, e nje ndo dɨje kɨ lo je pətɨ kadɨ ɔsi ta dɨje ləje nɨm, ndu-kun je ləje nɨm taa kəy kaw-naa kɨn nɨm tɔ. Nɨngə kɨ rangɨ ɓəy, re ur kɨ dɨje kɨ ɨjəi mɔtɨde al natɨ kəy tɨ lə Luwə mba kadɨ təl-n lo kɨ ay njay kɨn, lo kɨ to njḛ tɨ.» 29 Əli ta kɨn be, mbata kəte ooi Tɨropɨm, dəw kɨ ɓe bo Epəjɨ tɨ sie me ɓe bo Jorijaləm tɨ. Adɨ gɨri kadɨ re ur sie kəy kaw-naa tɨ. 30 Dɨje awi pɨr pɨr dɔ-naa tɨ me ɓe bo tɨ kɨ Jorijaləm tɨ ba pətɨ. Nɨngə dɨje tḛḛi kɨ lo njo̰ njo̰ ɨsɨ rəi bur bur. Rəi uwəi Pol tḛḛi sie kəy kaw-naa tɨ taga. Nɨngə taji naa tɨ no̰o̰ uwəi ta kəy je uti. 31 Dɨje sangi kadɨ n-tɔli Pol. Nɨngə kəte ɓəy taa kadɨ tɔli-e, poy ta osi mbi kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ kɨ Rom tɨ təkɨ ɓe bo Jorijaləm ba pətɨ a kɨ njane taa. 32 Taji naa tɨ no̰o̰ par ə, ḭ taa ɔy asɨgar je kɨ kɨ bo je kɨ dɔ ɓutɨ asɨgar je tɨ kɨ ɓu, ə a̰y ngɔdɨ kɨ rɔ kosɨ dɨje tɨ. Lokɨ kosɨ dɨje ka kɨn ooi kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ kɨ asɨgar je nɨngə, taai kə̰ə̰ ta kɨndə Pol tɨ. 33 Lokɨ re tḛḛ rɔ kosɨ dɨje tɨ, kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ ka kɨn ɔtɨ ɓasi kɨ rɔ Pol tɨ, un ndune adɨ uwəi-e, ə adɨ dɔɔi-e kɨ kulə gɨndɨ joo. Nɨngə təl dəjɨ ta ə nə: «Na̰ e dɨngəm kam ə? Ə ri ə ra ə?» 34 Nɨngə tur ta to dangɨ dangɨ dan kosɨ dɨje tɨ, ta ləde un go-naa al. Adɨ lo kadɨ kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ ka kɨn oo ta kɨ rɔjetɨ goto. Be ə un ndune kadɨ awi kɨ Pol me ndogɨ bɔr tɨ kɨ ngal, lo kɨsɨ asɨgar je tɨ 35 Lokɨ Pol re tḛḛ rɨgɨ lo njɨyə je tɨ kɨn nɨngə, loe goto adɨ asɨgar je uni-e, tadɔ kosɨ dɨje bətɨrəi-e kɨ wongɨ ngay. 36 Kosɨ dɨje kɨ ɨsi njɨyəi goe tɨ bur bur əli kɨ ndude kɨ boy əi nə: «Adɨ jɨ tɔl-e!»

Pol əl ta ngakone Jɨpɨ je

37 Kəte ɓəy taa kadɨ asɨgar je awi sie me ndogɨ bɔr tɨ kɨ ngal kɨ lo kɨsɨde tɨ, Pol dəjɨ ta kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ ə nə: «A adɨ-m ta rəbɨ kadɨ m-əl-n ta kare a?» Nɨngə kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ ka kɨn dəje ə nə: «Ɨgər kəl ta Gɨrəkɨ ɓətɨ a? 38 M-gər al adɨ m-ɔjɨ m-ə nə ḭ dəw kɨ Ejɨpɨ tɨ kɨ ndɔ kɨ me ndɔ je tɨ kɨ gogɨ ne kɨn, sulə dɨje adɨ rai wongɨ, ə ɔr-de asi dɨje dɨbɨ sɔ kɨ bundungɨ je jide tɨ, ə ur-n wale kɨn.» 39 Ə Pol ə nə: «Jagɨ, mi Jɨpɨ kɨ ɓe bo tɨ kɨ Tarsɨ kɨ dɔnangɨ Sɨlɨsi tɨ, mi dəw kɨ me ɓe ɓo tɨ kɨ tɔe ɓa, ə njai ba ɨyə̰-m adɨ-m m-əl dɨje kɨn ta.» 40 Be ə, kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ ade ta rəbɨ. Pol ḭ a taa dɔ rɨgɨ lo njɨyə tɨ, ɔy jine dəjɨ-n kosɨ dɨje kadɨ uri mbide. Lokɨ lo to jɨjɨji nɨngə, əl-de ta kɨ ta ebɨrə.

22

1 Pol əl ə nə: «NGakom je kɨ bawm je, uri mbisi majɨ kadɨ ooi ta kɨ m-aw tə m-əl səi ɓasɨne kadɨ m-najɨ-n ta dɔm tɨ kɨn.» 2 Lokɨ ooi kadɨ Pol əl-de ta kɨ ta Ebɨrə nɨngə, təli adɨ lo to jɨjɨji wa ɓəy kadɨ n-ooi ta lie. 3 Be ə Pol əl-de ə nə: «Mi Jɨpɨ kɨ oji-mi Tarsɨ tɨ, kɨ dɔnangɨ Sɨlɨsi tɨ. Nə oti-mi Jorijaləm tɨ ne. Gamalɨyəl✡ ə e nje ndo-m ndu-kun lə kaje je kadɨ m-gər kɔre kɔre. Kəte m-tɨngə bɨl mbata lə Luwə təkɨ ai ɓasɨne kɨn be tɔ. 4 M-adɨ ko̰ dɨje kɨ njé kun go nḛ ndo kɨ m-ɨsɨ m-ndo kɨn kadɨ kɨ asɨ ta koyde. M-uwə-de, dəne je kɨ dɨngəm je, m-tɔ-de m-tɨlə-de dangay tɨ. 5 Kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ ngatɔgɨ je pətɨ asi kadɨ a mai najɨ ləm dɔ ta tɨ kɨn. Əi je wa ə m-taa makɨtɨbɨ jide tɨ je be kadɨ m-aw m-uwə-n ngako̰ je kɨ Damasɨ tɨ kɨ njé kun go nḛ ndo kɨn. M-uwə-de kadɨ m-re səde Jorijaləm tɨ ne m-ɓukɨ-de dangay tɨ✡. 6 Lokɨ mi dɔ rəbɨ tɨ, m-re ɓasi kɨ Damasɨ tɨ, nɨngə kɨ kadɨ kɨ e ɓasi kɨ jam dɔ ɓe ɓa, ta naa tɨ no̰o̰ par ə, kunjɨ kɨ bo ngay ḭ dɔra̰ tɨ re unjɨ gə dɔm. 7 M-osɨ kɨ ta kəm nangɨ, nɨngə m-o ndu ta madɨ əl-m ə nə: “Sol, Sol, mbata ri ə ɨsɨ adɨ-m ko̰ be ə?” 8 Ə m-ɨle tɨ m-ə nə: “Ḭ na̰ ə Ɓaɓe?” Nɨngə təl əl-m ə nə: “E mi Jəju kɨ Najarətɨ tɨ kɨ ɨsɨ adɨ-m ko̰.” 9 NJé kɨ əi səm ooi kunjɨ ka kɨn majɨ, nə ooi ndu dəw kɨ ɨsɨ əl-m ta al. 10 Lo kɨn tɨ, m-dəje m-ə nə: “Ɓaɓe, e ri ə kadɨ m-ra ə?” NGata ə Ɓaɓe əl-m ə nə: “Ḭ taa aw Damasɨ tɨ no̰o̰, ə a əli-ni nḛ je pətɨ kɨ kadɨ ɨra.” 11 Kunjɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay ka kɨn ra adɨ kəmm oo lo al, adɨ dɨje kɨ əi səm ndɔri-mi tə ndɔr ə awi səm Damasɨ tɨ. 12 Nɨngə Damasɨ tɨ, dɨngəm kare kɨ ɓari-e nə Ananɨyasɨ ɨsɨ no̰o̰. E dəw kɨ nje ra go ndu-kun tɨ, adɨ Jɨpɨ je pətɨ kɨ Damasɨ tɨ ndɨgi ta lie ngay. 13 E ə aw rɔm tɨ əl-m ə nə: “NGokom Sol, kadɨ kəmi oo lo.” Nɨngə ta naa tɨ no̰o̰ par ə kəmm oo lo adɨ m-o-e. 14 Ɓa əl-m ə nə: “Luwə lə kaje je mbəti kəte nu mba kadɨ ɨgər ndɨgɨ lie, ə kadɨ o nje ka dana, taa kadɨ o ta kɨ tae tɨ tɔ. 15 Tadɔ a ḭ nje ma najɨ lie dɔ nḛ je tɨ kɨ o kɨ kəmi nɨm, o kɨ mbii nɨm, kɨ rɔ dɨje tɨ pətɨ. 16 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, nḛ kɨ nay kadɨ dəw ra goto ngata. Ə Ḭ taa, ɨɓa tɔ Luwə, ə ɨra batəm, adɨ majal je ləi e kɨ togɨ kɔ.”»

Pol əl ta dɔ kɨlə tɨ kɨ ɨngə

17 «Lokɨ m-təl m-re Jorijaləm tɨ, m-ɨsɨ m-əl ta kɨ Luwə gɨn kəy tɨ lie nɨngə, m-o nḛ me ndɨl tɨ. 18 M-o Ɓaɓe əl-m ə nə: “Ḭ taa law kadɨ ɨtḛḛ kɔ Jorijaləm tɨ, tadɔ a taai najɨ ləi kɨ a ma dɔm tɨ al.” 19 Lo kɨn tɨ, m-əl-e m-ə nə: “Ɓaɓe, dɨje kɨn gəri majɨ kadɨ e mi ə kəte mi nje kaw kɨ lo kaw-naa je lə *Jɨpɨ je, m-uwə njé kɨ adi-ni mede, m-tɨndə-de je, m-tɨlə-de dangay tɨ je. 20 Taa lokɨ ndɔ kɨ ɨsɨ tɔli nje ma najɨ ləi Etɨyən kɨn ka, mi loe tɨ no̰o̰ tɔ. Adɨ ndum e naa tɨ kɨ njé tɔl-e je, mi wa m-ɨsɨ ta kɨbɨ je tɨ ləde m-ngəm✡.” 21 Nə Ɓaɓe əl-m ə nə: “Aw, tadɔ m-a m-ɨlə-i sa̰y rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al.”»

Pol əl təkɨ ne dəw kɨ Rom tɨ

22 Lokɨ uri mbide ooi ta lə Pol bɨtɨ tḛḛi dɔ ta tɨ kɨn ɓa, uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Dəw kɨ be kɨn e dəw kɨ kadɨ goto kɔ dɔnangɨ tɨ. E dəw kɨ kadɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa al.» 23 Uri kɔl nɨngə, tɔri kɨbɨ je ləde tɨləi kɔ, ə kəi bu sanəi kɨ taa. 24 Lo kɨn tɨ, nje kun dɔ asɨgar je un ndune kadɨ awi kɨ Pol me ndogɨ bɔr tɨ kɨ ngal kadɨ dəji-e ta kɨ ndəy kadɨ əl nḛ kɨ ra nḛ ə adɨ dɨje ɨsɨ ɨləi bɨlə dɔe tɨ kɨn. 25 Nə, lokɨ dɔɔi Pol kadɨ ɨndəi-e ɓa, Pol əl kɨ bo lə asɨgar je kare kɨ a no̰o̰ ə nə: «Adɨ awi kɨ tɔgɨ kadɨ ɨndəii dəw kɨ Rom tɨ kɨ ta ka dəw gangɨ dɔe tɨ al wa✡?» 26 Lokɨ kɨ bo lə asɨgar je oo ta kɨn nɨngə, aw əl kɨ bo kɨ dɔde tɨ ə nə: «Ɨra nḛ kɨ aw tə ra kɨn al, dəw kam e dəw kɨ Rom tɨ.» 27 Lo kɨn tɨ, kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ re rɔ Pol tɨ dəje ə nə: «Əl-m adɨ m-o, ḭ dəw kɨ Rom tɨ a?» Ə Pol əl-e ə nə: «Oyo, mi dəw kɨ Rom tɨ.» 28 Ə kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ əl Pol ə nə: «Mi m-adɨ la ngay ɓəy taa kadɨ m-təl-n dəw kɨ Rom tɨ.» Nə Pol əl-e ə nə: «Ya̰m mi, ojii-mi tə kojɨ.» 29 Par ə, ta naa tɨ no̰o̰, dɨje kɨ kəte kadɨ ɨndəi Pol, dəji-e-n ta ka kɨn tɔri rɔde gogɨ. Kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ wa ka ɓəl ra-e tɔ, lokɨ oo kadɨ Pol e dəw kɨ Rom tɨ, ə n-adɨ dɔɔi-e kɨ kulə gɨndɨ.

Pol a no̰ njé gangɨ ta je tɨ lə Jɨpɨ je

30 Kɨ bo kɨ dɔ asɨgar je tɨ sangɨ kadɨ n-gər nḛ wa kɨ *Jɨpɨ je səki Pol kɨn ay njay. Be ə, lo ti dɔ tɨ nɨngə, adɨ tuti Pol, ɓa adɨ ndune kadɨ kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ njé gangɨ ta je lə Jɨpɨ je kawi-naa, ɓa aw kɨ Pol no̰de tɨ.

23

1 Pol go̰ njé gangɨ ta je lə Jɨpɨ je ba, ɓa əl-de ə nə: «NGakom je, mem uwə-m kɨ ta ndə̰y al, dɔ ka-m no̰ Luwə tɨ bɨtɨ ɓone.» 2 Nɨngə kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ ɓari-e nə Ananɨyasɨ adɨ ndune dɨje kɨ ai kadɨ Pol tɨ kadɨ ɨndəi tae. 3 Ə Pol əl-e ə nə: «E ḭ ə Luwə a ɨndəi, ḭ bɔr kɨ kɔy po̰ gɨdɨ tɨ kadɨ nda kare. Ɨsɨ nḛ kadɨ ɨgangɨ ta dɔm tɨ kɨ go ndu-kun tɨ, nɨngə ɨtəl al dɔ ndu-kun, adɨ ndui kadɨ ɨndəi-mi ɓəy.» 4 NJé kɨ ai kadɨ Pol tɨ ɓasi əli-e əi nə: «Ɨtajɨ kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je lə Luwə a?» 5 Pol əl-de ə nə: «NGakom je, m-gər kadɨ e kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je lə Luwə al. Tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: “A əl ta kɨ majal dɔ ngar tɨ lə dɨje ləi al✡.”» 6 Lokɨ Pol gər kadɨ dɨje kɨ kawi-naa kɨn, njé kɨ na̰ je əi *Sadusɨ je, ə njé kɨ nungɨ əi *Parɨsɨ je nɨngə, un ndune kɨ taa dan njé gangɨ ta je tɨ ə nə: «NGakom je, mi Parɨsɨ, nje kojɨ-m e Parɨsɨ✡. Nɨngə e kɨ mbata kɨndə kɨ m-ɨndə mem dɔ kḭ lo koy tɨ lə njé koy je kɨn ə rəi səm lo gangɨ ta tɨ.» 7 Lokɨ Pol əl ta kɨn ɓa, ta kɨ najɨ-naa tɨ ḭ dan Parɨsɨ je tɨ kɨ Sadusɨ je, adɨ dɨje gangi-naa. 8 Tadɔ Sadusɨ je əli əi nə dɨje a ḭḭ lo koy tɨ al, taa malayka je, kɨ ndɨl je ka gotoi tɔ. Nə Parɨsɨ je əli təkɨ nḛ je kɨn toi no̰o̰✡. 9 Lo sɨngə sokɨto, ə njé ndangɨ ndu-kun je kɨ me ɓutɨ tɨ lə Parɨsɨ je ḭḭ taa əli ta kɨ tɔgɨde əli əi nə: «Je j-o nḛ madɨ kare kɨ majal rɔ dɨngəm tɨ kɨn al. Dɔmajɨ ə e ndɨl ə se malayka wa ə əl-e ta.» 10 Lokɨ ta kasɨ-naa al aw kɨ kəte kəte, kɨ bo lə asɨgar je ɓəl kadɨ dɨje kɨn ḭḭ rɨbəi Pol. Be ə, un ndune adɨ asɨgar je kadɨ rəi ɔri Pol awi sie me ndogɨ bɔr tɨ kɨ ngal gogɨ. 11 Kondɔ go tɨ ɓa, Ɓaɓe tḛḛ ɔy rɔ Pol tɨ əl-e ə nə: «Uwə tɔgi ba. Təkɨ ɨma-n najɨ ləm Jorijaləm tɨ, majɨ kadɨ ɨma najɨ kɨn Rom tɨ tɔ.»

Dɨje dɔɔi ta naa tɨ kadɨ n-tɔli Pol

12 Lokɨ lo ti, *Jɨpɨ je uni mɨndɨde kadɨ n-usoi nḛ al nɨm, n-a̰yḭ-naa man al nɨm, bɨtɨ kadɨ n-tɔli Pol ɓəy taa. 13 NJé kɨ dɔɔi ta naa tɨ kɨn ali dɔ kutɨ sɔ kare. 14 Nɨngə awi əli kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ ngatɔgɨ je əi nə: «J-un mɨndɨje kɨ nga̰ ngay kadɨ j-uso nḛ al nɨm, j-a̰y man al nɨm, bɨtɨ kadɨ jɨ tɔl Pol ɓəy taa.» 15 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, səi je kadɨ ndusi e naa tɨ kɨ njé gangɨ ta je, ə kadɨ awi ɨngəi kɨ bo lə asɨgar je, əli-e təkɨ ɨgei kadɨ re kɨ Pol no̰si tɨ kadɨ ɨndəi manjɨ ta lie maje maje oi. NGa ə, lokɨ Pol a re ɓa, tḛḛ rɔsi tɨ al ɓəy ə je j-a jɨ tɔl-e. 16 NGon lə konan Pol kare oo ta kɨn, adɨ aw go Pol tɨ me ndogɨ bɔr tɨ kɨ ngal əl-e. 17 Be ə, Pol ɓar nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu kare əl-e ə nə: «Aw kɨ ngon kɨn rɔ kɨ bo tɨ lə asɨgar je. Aw kɨ ta kare no̰o̰ kadɨ əl-e.» 18 NJe kun dɔ asɨgar je kɨ ɓu aw kɨ ngon ka kɨn rɔ kɨ bo tɨ ə əl-e ə nə: «Dangay kɨ ɓari-e Pol ə ɓar-m, ə nə m-re kɨ ngon kɨn rɔi tɨ, təkɨ aw kɨ ta kare no̰o̰ kadɨ əli.» 19 Kɨ bo lə asɨgar je, uwə ngon ka kɨn jine tɨ, ɔr-e aw sie dam kare, ɓa dəje ə nə: «Ta ri ə aw-n kadɨ əl-m ə?» 20 NGon ka kɨn əl-e ə nə: «Jɨpɨ je dɔɔi ta naa tɨ kadɨ n-dəji-ni kadɨ ɨtḛḛ kɨ Pol lo ti tɨ, no̰ njé gangɨ ta je tɨ ləde, təkɨ gei kadɨ n-ɨndəi manjɨ ta lie maje maje n-ooi. 21 Nə majɨ kadɨ o ta ləde al. Tadɔ dɨje kɨ ɨtəi kutɨ sɔ kare a toi rəbə kadɨ uwəi-e. Uni mɨndɨde kɨ nga̰ ngay be kadɨ n-usoi nḛ al nɨm, n-a̰yḭ-naa man al nɨm, bɨtɨ kadɨ n-tɔli-e ɓəy taa. Kɨ ɓasɨne kɨn, ɨsi dɔ njade tɨ, ɨsɨ ngɨnəi ndu ləi par.» 22 Kɨ bo lə asɨgar je, ndəjɨ ngon kɨ basa ka kɨn kadɨ əl ta kɨn kəte adɨ dəw kɨ rangɨ oo al, ɓa ɨyḛ adɨ aw. 23 Go tɨ, kɨ bo lə asɨgar je, ɓa njé kun dɔ asɨgar je kɨ ɓu əi joo əl-de ə nə: «Ɔsi nja asɨgar je ɓu joo naa tɨ, njé sɨndə je dɔ sɨri, ə njé nɨngə je ɓu joo tɔ. Ɓa ɨsi dɔ njasi tɨ kadɨ kadɨ kɨ kutɨ joo gɨde kare ɓa, uni ta rəbɨ kɨ kaw kɨ Səjare tɨ. 24 Ɨndəi dɔ sɨndə je naa tɨ adi Pol tɔ. Ə kadɨ awi ɨtḛḛi sie rɔ nje ko̰ɓe tɨ, Pəlɨsɨ kɨ kanjɨ kadɨ nḛ madɨ ra-e.» 25 Kɨ bo lə asɨgar je ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn be adɨ nje ko̰ɓe ə nə: 26 «Mi Kɨlodɨ Lɨsɨyasɨ ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adi kɨ bo ləm, nje ko̰ɓe Pəlɨsɨ. Nḛ kɨ dɔsa̰y, m-uwə jii! 27 Nɨngə dɨngəm kɨn, Jɨpɨ je uwəi-e kadɨ re a tɔli-e, ə lokɨ m-o kadɨ e dəw kɨ Rom tɨ, m-aw kɨ asɨgar je m-taa-e-n jide tɨ. 28 M-sangɨ kadɨ m-gər nḛ wa kɨ ra ə Jɨpɨ je səki-e-n, adɨ m-aw sie no̰ njé gangɨ ta je tɨ ləde əi Jɨpɨ je. 29 Lo kɨn tɨ ə, m-o kadɨ səki-e ɔjɨ dɔ ndu-kun je ləde, nə nḛ madɨ kare kɨ majal kɨ ra kɨ asɨ kadɨ dəw tɔl-e-n ə se uwe-n dangay tɨ goto. 30 Eli-mi kadɨ Jɨpɨ je ɨsɨ sangi rəbɨ kadɨ n-tɔli-e, be ə, m-un-e law m-ɨlə sie m-adi. Ɓa m-əl-de kadɨ awi səki-e rɔi tɨ nu.» 31 Asɨgar je rai təkɨ kɨ bo ləde ɔjɨ-n-de, adɨ awi kɨ Pol kondɔ ratata tḛḛi sie A̰tɨpatɨrɨsɨ tɨ. 32 Lo ti dɔ tɨ, asɨgar je kɨ njé nja təli gogɨ lo kɨsɨde tɨ, ə ɨyə̰i njé sɨndə je adɨ awi kɨ Pol. 33 Lokɨ tḛḛi Səjare tɨ, njé sɨndə je adi makɨtɨbɨ nje ko̰ɓe, ə ɔji-e Pol tɔ. 34 NJe ko̰ɓe tɨdə makɨtɨbɨ ka kɨn, ɓa dəjɨ Pol se e dəw kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ ra wa? Ɓa oo kadɨ Pol e dəw kɨ Sɨlɨsi tɨ. 35 Ə əl Pol ə nə: «M-a m-o ta kɨ tai tɨ, ndɔ kɨ njé səki-je wa a rəi.» Nɨngə adɨ ndune kadɨ ngəmi Pol me kəy ngar tɨ lə *Erodɨ.

24

Jɨpɨ je ɨndəi ta dɔ Pol tɨ

1 NDɔ mi go tɨ, kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ ɓari-e nə Ananɨyasɨ re Səjare tɨ. Dɨje kɨ dani-e rəi sie əi ngatɔgɨ je taa nje najɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ ɓari-e nə Tərtulusɨ tɔ. Ananɨyasɨ kɨ dɨje kɨ goe tɨ kɨn awi səki Pol rɔ nje ko̰ɓe tɨ kɨ dɔnangɨ Səjare tɨ✡. 2 Lokɨ ɓari Pol ɓa, Tərtulusɨ ɨlə ngɨrə kɨndə ta dɔe tɨ no̰o̰ nje ko̰ɓe tɨ ə nə: 3 «Ḭ kɨ bo, Pəlɨsɨ, kɨ takuli, kɨ takul gosɨ ko̰ɓe ləi, kɨ takul nḛ je kɨ ɨtu gɨnde kɨ mba majɨ lə dɨje me ɓe ə, j-ɨsɨ-n kɨ lapɨya. E kɨn e majɨ kɨ jɨ gər kɨ lo je pətɨ me nḛ je tɨ pətɨ. 4 Nɨngə, kadɨ j-ɨndəi kɔ tɨ ngay al, jɨ dəji kadɨ ur mbi, kɨ go me-majɨ tɨ ləi kadɨ o-n dɔ ta kɨ j-a j-əli ta je kare joo. 5 J-o kadɨ dɨngəm kam e nje tujɨ ɓe. Re kɨ gangɨ-naa dan *Jɨpɨ je tɨ kɨ lo je pətɨ dɔnangɨ tɨ ne. E nje kun dɔ ɓutɨ lə dɨje kɨ Najarətɨ tɨ✡. 6 Aw bɨtɨ kadɨ n-təl kɨ kəy lə Luwə lo kɨ to njḛ tɨ, ə j-uwe. [ 7 Jɨ ndɨgɨ kadɨ jɨ gangɨ ta dɔe tɨ kɨ go ndu-kun tɨ ləje, nə nje kun dɔ asɨgar je kɨ ɓari-e nə Lɨsɨyasɨ, re ɨndə tɔgɨ taa-e-n jije tɨ. 8 Nɨngə un ndune kadɨ njé kɨndə ta dɔe tɨ rəi no̰i tɨ.] Kɨn ə ɨdə-je ta ə, ḭ wa a oo kadɨ ta je kɨ j-əli dɔe tɨ kɨn e ta kɨ rɔjetɨ.» 9 Jɨpɨ je ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ Tərtulusɨ əi nə, ta je kɨ əl dɔ Pol tɨ e ta kɨ rɔjetɨ.

Pol un ta tane tɨ no̰ Pəlɨsɨ tɨ kɨ nje ko̰ɓe

10 NJé ko̰ɓe ra nḛ madɨ adɨ-n ta rəbɨ Pol kadɨ əl ta. Be ə, Pol un ta tane tɨ ə nə: «M-gər kadɨ asɨ ɓal ngay ə ɨsɨ gangɨ ta me ɓe tɨ ləje ne. Nɨngə, e kɨ go taa kɨ m-taa mei ə m-a m-najɨ-n ta dɔm tɨ no̰i tɨ. 11 Asɨ kadɨ ḭ wa ɨsangɨ gɨne ə a ɨgər majɨ. Kaw kɨ m-aw Jorijaləm tɨ m-ɔsɨ dɔm nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨn, man dɔ ndɔ kɨ dɔgɨ gɨde e joo al ɓəy. 12 Nɨngə, lokɨ m-aw kɨn, e gɨn kəy tɨ lə Luwə, ə se gɨn kəy kaw-naa tɨ lə *Jɨpɨ je, ə se lo madɨ tɨ kɨ rangɨ me ɓe bo tɨ no̰o̰, dəw kɨ oo-je, j-ɨsɨ jɨ najɨ-naa ta tɨ kɨ dəw madɨ, ə se oo-m m-ɨsɨ m-sulə dɨje goto. 13 Taa dɨje wa kɨ ai ne kam, asi kadɨ ɔji nḛ madɨ kare dɔ ta tɨ kɨ ɨndəi dɔm tɨ kɨn, kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ, al tɔ. 14 Nɨngə, m-gər no̰i tɨ ne təkɨ, m-ɨsɨ m-ra kɨlə ɓəə lə Luwə lə bawm je. M-ra kɨlə kɨn kɨ go rəbɨ kɨ əi je kɨ ɨndəi ta dɔm tɨ kɨn, ooi kadɨ e go rəbɨ kɨ loe tɨ al. Mi m-o kadɨ nḛ je pətɨ kɨ ndu-kun lə *Mojɨ əl tae, kɨ nḛ je pətɨ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ əli tae əi nḛ je kɨ rɔjetɨ. 15 M-ɨndə mem dɔ nḛ tɨ kɨn rɔ Luwə tɨ. Nɨngə əi je ka, ɨndəi mede dɔ tɨ tɔ. Pətɨ, j-ɨndə meje tɨ kadɨ dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ dana kɨ njé ra nḛ kɨ dana al, a ḭ lo koy tɨ. 16 E mbata kɨn ə, m-ɨndə tɔgɨ dɔ rɔm tɨ mba kadɨ angalm uwə-m kɨ ta no̰ Luwə tɨ al nɨm, no̰ dɨje tɨ al nɨm tɔ. 17 Go ɓal je tɨ kɨ ba̰y ba̰y kɨ m-goto, m-re kɨ la kadɨ m-ra-n kɨ dɨje ləm, taa kɨ kadɨ-kare kadɨ m-adɨ Luwə tɔ. 18 Lo kɨn tɨ, e Jɨpɨ je kɨ Aji tɨ, ə ɨngəi-mi m-a m-ra kujɨ nḛ ra je kɨ mba kay rɔ njay gɨn kəy tɨ lə Luwə. Lokɨ ɨngəi-mi kɨn, dɨje uwəi-naa gɨdɨm tɨ al nɨm, taa dəw ra nḛ kɨ bɨrɨri al nɨm tɔ✡. 19 NGa nɨngə, e Jɨpɨ je kɨ Aji tɨ ka kɨn ə re a rəi no̰i tɨ ne kadɨ tə ɨndəi ta dɔm tɨ, lokɨ re awi səm kɨ ta madɨ. 20 A re e be al tɔ nɨngə, njé kɨndə ta dɔm tɨ kɨ ai nḛ ka kɨn, əli ta nḛ kɨ m-tɔl ə ooi tae, lokɨ m-a-n no̰ njé gangɨ ta tɨ lə Jɨpɨ je ka kɨn adɨ j-o. 21 Ta kare kɨ m-un ndum taa no̰de tɨ m-əl m-ə nə: “E kɨ mba kadɨ kɨ m-adɨ mem kadɨ njé koy je a ḭ lo koy tɨ ə m-a-n no̰si tɨ lo gangɨ ta tɨ ne✡”, kɨn wa ə e ta kɨ kare ba kɨ ai dɔ tɨ wa taa.»

22 Pəlɨsɨ kɨ gər rəbɨ lə Kɨrɨsɨ majɨ✡, ɔr ndɔ kəte, nɨngə əl-de ə nə: «NDɔ kɨ Lɨsɨyasɨ kɨ nje kun dɔ asɨgar je re ə tə m-ɨndə manjɨ ta ləsi kɨn ɓəy.» 23 Nɨngə adɨ ndune adɨ kɨ bo lə asɨgar je kɨ ɓu, kare kɨ nje ngəm Pol kadɨ ngəm-e dangay tɨ. Nə ke ə kadɨ ɨyə̰ Pol adɨ ɨlə rɔne, taa kadɨ ɨyə̰ ta rəbɨ adɨ dəw lie kɨ ra kɨ ge kadɨ n-ra sie ka, kadɨ ra sie tɔ.

Pol a no̰ Pəlɨsɨ tɨ əi kɨ nee Dɨrusɨl

24 Asɨ ndɔ je go tɨ, Pəlɨsɨ təl rəi kɨ nene Dɨrusɨl kɨ e Jɨpɨ. Lokɨ rəi, ɨlə adɨ rəi kɨ Pol adɨ əl-e ta kɨ dɔ kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ tɨ. 25 Nə lokɨ Pol əl ta tḛḛ-n dɔ nḛ ra tɨ kɨ dana, kɨ kuwə rɔ gɨn tɔgɨ tɨ, kɨ ta kɨ gangɨ kɨ a re ɓa, ɓəl ra Pəlɨsɨ adɨ əl Pol ə nə: «Asɨ ngata, ə aw tə ndɔ kɨ m-ɨngə dɔkagɨlo kɨ rangɨ ə m-a m-ɓari ɓəy.» 26 Nɨngə ga mene tɨ təkɨ Pol a adɨ-ne la wa, adɨ taa taa, ɓa Pol adɨ re wal sie ta. 27 Ɓal man joo dɔ Pol tɨ, nɨngə Pɔrsɨyusɨ Pəsɨtusɨ ɔr to Pəlɨsɨ. Pəlɨsɨ ndɨgɨ kadɨ n-ra nḛ kɨ nəl *Jɨpɨ je adɨ ɨyə̰ Pol dangay tɨ ba.

25

Pol ndɨgɨ kadɨ n-aw no̰ nje ko̰ɓe tɨ kɨ bo kɨ Rom

1 NDɔ mɨtə go ree dɔnangɨ tɨ kɨ kadɨ a o̰ ɓe dɔ tɨ, Pəsɨtusɨ ḭ Səjare tɨ aw Jorijaləm. 2 Lo kɨn tɨ, kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ kɨ bo je lə *Jɨpɨ je, rəi səki dɔ Pol rɔe tɨ. 3 Me səkɨ tɨ, dəji Pəsɨtusɨ kɨ no̰ kəmde tɨ kadɨ ra səde ə ɨlə kɨ Pol Jorijaləm. Nə kɨ rɔjetɨ ɓa, ɨndəi dɔ ta naa tɨ kadɨ tə gangi Pol dɔ rəbɨ tɨ tɔli-e. 4 No̰o̰ be, Pəsɨtusɨ əl-de ə nə: «Pol e dangay tɨ Səjare, taa mi wa kɨ dɔm ka ndɔ ngay al ə m-a m-təl kadɨ m-aw Səjare tɨ. 5 Ə nə, re dɨngəm kɨn ra nḛ kɨ go tɨ al no̰o̰ ɓa, majɨ kadɨ kɨ bo je ləsi awi səm naa tɨ səki-e.»

6 Pəsɨtusɨ ra ndɔ kɨ asɨ Jijoo, a re ngay ə dɔgɨ be par, ə təl aw Səjare tɨ gogɨ. Lokɨ təl re ə, lo ti kɨ rangɨ go tɨ nɨngə, aw lo gangɨ ta tɨ, un ndune adɨ rəi kɨ Pol no̰e tɨ. 7 Lokɨ Pol re, Jɨpɨ je kɨ ḭ Jorijaləm tɨ ɨləi-naa gəi dɔe, ɨndəi ta je kɨ nga̰ nga̰ ngay dɔe tɨ. Nə asi kadɨ ɔji nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨ ay njay be dɔ tɨ al. 8 Be ə, Pol najɨ ta dɔne tɨ ə nə: «M-ra nḛ madɨ kɨ majal kɨ ndu-kun lə Jɨpɨ je al nɨm, kɨ kəy lə Luwə al nɨm, taa m-ɔsɨ-n ta Səjar al nɨm tɔ.» 9 Pəsɨtusɨ kɨ ndɨgɨ ra nḛ kɨ nəl Jɨpɨ je, əl Pol ə nə: «Ɨndɨgɨ kadɨ aw Jorijaləm tɨ kadɨ gangi ta dɔi tɨ dɔ ta tɨ kɨn ta kəmm tɨ a?» 10 Ə Pol ə nə: «Jagɨ, e no̰ lo gangɨ ta tɨ lə nje ko̰ɓe kɨ bo Səjar ə kɨ m-a tɨ, ə e lo kɨ a gangi ta dɔm tɨ tɨtɨ. Təkɨ ḭ wa ɨgər-n majɨ, nḛ madɨ kare kɨ majal kɨ m-ra kɨ Jɨpɨ je goto. 11 Kɨn ə re m-ra nḛ kɨ dana al, ə se m-tɔl nḛ kɨ asɨ koym, ə m-a mbatɨ koy al. A re ta je kɨ ɨndəi dɔm tɨ e ta je kɨ rɔjetɨ al ə, dəw kɨ a ɨlə-m jide tɨ goto. M-dəjɨ kadɨ m-o Səjar.» 12 Lo kɨn tɨ, Pəsɨtusɨ əli-naa ta kɨ njé kɔjɨ ta je ləne, ɓa go tɨ əl Pol ə nə: «Ɨdəjɨ kadɨ o Səjar ɓa, a aw no̰ Səjar tɨ.»

Pol a no̰ Agɨrɨpa tɨ əi kɨ Bərənɨsɨ

13 Asɨ ndɔ je go tɨ, ngar Agɨrɨpa əi kɨ konane Bərənɨsɨ rəi Səjare tɨ mba kuwə ji Pəsɨtusɨ. 14 Rai ndɔ je asɨ ta tɨ rɔe tɨ no̰o̰, adɨ Pəsɨtusɨ ɨndə ta lə Pol no̰ ngar Agɨrɨpa tɨ əl-e ə nə: «Pəlɨsɨ ɨyə̰ dɨngəm madɨ dangay tɨ no̰o̰. 15 Adɨ lokɨ m-aw Jorijaləm tɨ, kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ kɨ bo je lə *Jɨpɨ je rəi səki-e rɔm tɨ, ə dəji-mi kadɨ m-gangɨ ta koy dɔe tɨ. 16 Ə m-əl-de təkɨ rəbɨ ra-e lə dɨje kɨ Rom tɨ e be al. Dəw kɨ Rom tɨ a ɨlə dəw ji njé səke je tɨ kɨ kanjɨ kadɨ dəwe ɨngə ta rəbɨ najɨ-n ta dɔne tɨ no̰ njé səke je tɨ al. 17 Be ə, rəi ne, nɨngə, m-ndɨgɨ kadɨ ndɔ je man kare al, adɨ lo ti kɨ rangɨ go tɨ par ə m-aw lo gangɨ ta tɨ m-adɨ rəi kɨ dɨngəm ka kɨn. 18 M-ga mem tɨ kadɨ nḛ madɨ kɨ nga̰ kɨ ra to no̰, nə lokɨ njé səke je rəi nɨngə, dəw oo lo nḛ madɨ kɨ nga̰ kɨ ra kɨ kadɨ ɨndəi ta dɔe tɨ be al. 19 E ta kɨ najɨ par ə naji-naa tɨ səde ɔjɨ dɔ rəbɨ ra Luwə ləde əi je wa nɨm, ɔjɨ dɔ dəw madɨ kɨ tɔe nə Jəju kɨ oy ə Pol ə nə ɨsɨ kəm ba. 20 Ta ləde kɨn, m-gər lo kuje kɨ kadɨ m-ra tɨ al, adɨ m-dəjɨ Pol ə wa m-ə nə se ndɨgɨ kadɨ aw Jorijaləm tɨ kadɨ e kɨ gangɨ ta kɨn dɔe tɨ wa. 21 Nə Pol ndɨgɨ kadɨ nje ko̰ɓe kɨ bo kɨ Rom tɨ taa oo ta ləne. Be ə, m-un ndum kadɨ ngəmi-e dangay tɨ, bɨtɨ kadɨ tə m-ɨlə sie madɨ nje ko̰ɓe kɨ bo kɨ Rom tɨ, Səjar.» 22 Agɨrɨpa əl Pəsɨtusɨ ə nə: «M-ndɨgɨ ngay kadɨ m-o ta lə dɨngəm kɨn tɔ.» Ə Pɨsɨtusɨ əl-e ə nə: «Lo ti ə a oo ta kɨ tae tɨ.» 23 Lo ti kɨ rangɨ, Agɨrɨpa əi kɨ Bərənɨsɨ rəi kɨ dɨje ngay gode tɨ, urii lo gangɨ ta tɨ. Kɨ bo lə asɨgar je kɨ kɨ bo je kɨ me ɓe bo tɨ əi səde. NGa ə, Pəsɨtusɨ un ndune adɨ rəi kɨ Pol. 24 Lokɨ Pol re, Pəsɨtusɨ un ta əl ə nə: «Ḭ ngar Agɨrɨpa kɨ dɨje pətɨ kɨ ɨsi ne, oi dəw kɨn. E ə kosɨ Jɨpɨ je ngay rəi səki-e rɔm tɨ ne je, kɨ Jorijaləm tɨ je. Lokɨ səki-e, uni ndude kɨ taa əi nə e dəw kɨ sɔbɨ kadɨ goto kɔ. 25 Kɨ rɔm tɨ, mi m-o nḛ madɨ kɨ nga̰ kɨ ra kɨ asɨ koy al. Nɨngə, təkɨ e wa dəjɨ kadɨ n-oo nje ko̰ɓe kɨ bo kɨ Rom tɨ, m-un ndum kadɨ m-ade aw. 26 M-gər ta wa kɨ kadɨ tə m-ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ m-adɨ nje ko̰ɓe kɨ bo kɨ Rom tɨ ɔjɨ dɔ ta lie kɨn al. E be ə, m-adɨ re no̰si tɨ ne, kɨ bo tɔy, m-adɨ re no̰i tɨ ḭ ngar Agɨrɨpa kadɨ tə go ta tɨ kɨ a ɨdə-je ɓa, m-ɨngə nḛ kɨ kadɨ tə m-ndangɨ. 27 Tadɔ m-o kadɨ e nḛ kɨ go rəbe tɨ al kadɨ m-ɨlə kɨ dangay Rom tɨ, kanjɨ kəl ta kɨ dɨje ɨndəi dɔe tɨ.»

26

Pol najɨ ta dɔ rɔne tɨ no̰o̰ Agɨrɨpa tɨ

1 Agɨrɨpa əl Pol ə nə: «Ta rəbɨ e ləi kadɨ ɨnajɨ-n ta dɔ rɔi tɨ.» Lo kɨn tɨ, Pol un jine kɨ taa, nɨngə ta kɨ əl dɔ rɔne tɨ ə to kɨn: 2 «NGar Agɨrɨpa, rɔm nəl-m ngay kadɨ m-ɨngə ta rəbɨ ɓone, m-əl-n ta dɔ rɔm tɨ ɔjɨ-n dɔ ta je pətɨ kɨ *Jɨpɨ je ɨndəi dɔm tɨ. 3 M-əl be tadɔ ɨgər nḛ jibəl ɓe je, kɨ ta kɨ najɨ je ləde pətɨ majɨ. Nɨngə, m-dəji kadɨ ɨlə mei nangɨ po̰, kadɨ o-n ta kɨ m-a m-əli kɨn majɨ. 4 Jɨpɨ je pətɨ gəri nḛ ram je, lo kɨlə ngɨrə basam tɨ. Gəri majɨ tadɔ m-tɔgɨ dan dɨje tɨ ləm, Jorijaləm tɨ. 5 Gəri-mi mari ngay, nɨngə re ndɨgi ə, asi kadɨ a mai naje. Mai naje təkɨ nḛ ram je e kɨ go rəbɨ ra-e tɨ lə *Parɨsɨ je, kɨ e ɓutɨ kɨ nga̰ ngay dan ɓutɨ je tɨ kɨ njé ra ta lə Luwə ləje✡. 6 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, rəi səm lo gangɨ ta tɨ, tadɔ m-ɨndə mem majɨ dɔ nḛ tɨ kɨ Luwə un ndune adɨ kaje je kadɨ n-a n-adɨ-de. 7 Gɨn kojɨ ləje kɨ dɔgɨ gɨde joo, ɨndəi mede tɨ kadɨ kun-ndu kɨn a tɔl tane. Be ə, rai kɨlə lə Luwə kɨ tɔgɨde kondɔ kɨ kada. Nɨngə e kɨ mbata kɨndə me dɔ tɨ kɨn ə Jɨpɨ je ɨndəi ta dɔm tɨ, ngar! 8 Ra ban be ə səi Jɨpɨ je oi kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ al kadɨ Luwə a tɔsɨ njé koy je ndəl lo koy tɨ ə?

9 «Mi wa kɨ dɔm, kəte m-o kadɨ e go tɨ ngay, kadɨ m-rɔ kɨ tɔgɨm, kɨ rəbɨ kɨ dangɨ dangɨ kadɨ dəw ɓa tɔ Jəju kɨ Najarətɨ tɨ kɨn al. 10 Nɨngə e kɨn ə e kɨlə ra-m kɨ m-ra Jorijaləm tɨ. Be ə, kɨ tɔgɨ kɨ m-ɨngə kɨ rɔ kɨ bo je tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, m-ɓukɨ-n njé kadɨ-me je ngay dangay tɨ. NGa nɨngə lokɨ gangi ta koy dɔde tɨ ɓa, m-ndɨgɨ dɔ tɨ. 11 Taa taa, m-aw kɨ lo kaw-naa je lə Jɨpɨ je pətɨ, m-adɨ-de ko̰. Nɨngə m-ɨndə gu dɔde tɨ kadɨ naji ta gər Kɨrɨsɨ. Mem tɨngə-m ngay dɔde tɨ, adɨ m-aw bɨtɨ gode tɨ, kɨ dɔ ɓe je kɨ rangɨ, m-adɨ-de ko̰✡. 12 E goe tɨ kɨn ə, m-ḭḭ-n m-ɨsɨ m-aw Damasɨ tɨ kadɨ m-uwə-de. Kɨ bo je lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je adi-mi tɔgɨ je, adi-mi ndude je, kadɨ m-ra-n kɨlə kɨn. 13 NGar, lokɨ mi dɔ rəbɨ tɨ, kɨ kadɨ kɨ jam dɔ ɓe tɨ, m-o kunjɨ madɨ kɨ unjɨ ɨtə kadɨ ḭ dɔra̰ tɨ re gə dɔm, je kɨ njé kɨ gom tɨ. 14 Jɨ tḛḛ j-osɨ nangɨ, nɨngə, m-o ndu dəw madɨ əl-m ta kɨ ndon ta Ebɨrə ə nə: “Sol, Sol, mbata ri ə ɨsɨ adɨ-m ko̰ be ə?” MBa ri ə uwə rɔi nga̰ tə mangɨ kɨ uwə rɔne nga̰ ta kɨndə tɨ lə ɓae be ə? E nḛ kɨ ndangɨ kare! 15 Lo kɨn tɨ m-dəje m-ə nə: “Ḭ naa ə Ɓaɓe?” Nɨngə, Ɓaɓe əl-m ə nə: “E mi Jəju kɨ ɨsɨ adɨ-m ko̰.” 16 Nɨngə ḭ a taa dɔ njai tɨ. Nḛ kɨ m-tḛḛ m-ɨngə-i ə to kɨn: M-kɔti kadɨ ɨtəl ɓəə kɨlə ləm, nɨngə kadɨ ɨma najɨ dɔ koo tɨ kɨ o-m kɨn je, dɔ koo tɨ kɨ a o-m ɓəy je. 17 M-a m-dəbɨ bagɨm dɔi tɨ ji Jɨpɨ je tɨ kɨ ji ndəgɨ dɨje tɨ kɨ m-a m-ɨlə-i kɨ rɔde tɨ. 18 MBa kadɨ ɨtḛḛ kəmde, ɔr-de lo kɨ ndul tɨ, ɨtḛḛ səde lo kunjɨ tɨ. Kadɨ ɔr-de ko̰ɓe tɨ lə su, ɨre səde ko̰ɓe tɨ lə Luwə, kadɨ Luwə ɨyə̰ go majal je ləde kɔ, kadɨ ɨngəi lo dan dɨje tɨ kɨ Luwə ɔr ta dɔde tɨ me kadɨ-me Jəju tɨ. 19 Lo kɨn tɨ, NGar Agɨrɨpa, m-ta̰ rɔ nḛ koo me ndɨl tɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ kɨn al. 20 M-ɨlə mbḛ kadɨ-me Kɨrɨsɨ, kɨ mbḛ kɨyə̰ go nḛ ra je kɨ majal kɔ. M-ɨlə mbḛ kɨn kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ Damasɨ, kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ Jorijaləm, kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ Jude tɨ ba pətɨ, kɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. Nɨngə m-dəjɨ-de kadɨ kɨlə ra-de tɔjɨ təkɨ rɔjetɨ, ɨyə̰i go nḛ rade je kɨ majal kɔ. 21 E mbata kɨn ə, Jɨpɨ je uwəi-mi gɨn kəy tɨ lə Luwə kadɨ n-tɔli-mi. 22 Nə Luwə dəbɨ bagɨne dɔm tɨ bɨtɨ ɓone, adɨ m-a kɨ dɔm taa, m-ɨsɨ ma najɨ kɨ dɔm tɨ no̰o̰ dɨje tɨ kɨ boy kɨ no̰ dɨje tɨ kɨ du. M-ɨlə mbḛ nḛ kɨ rangɨ al, nə e mbḛ nḛ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ je kɨ *Mojɨ je əli tae. 23 Əli təkɨ Kɨrɨsɨ a ɨngə ko̰, a e dəw kɨ dɔsa̰y kɨ a ḭ taa dan njé koy je tɨ tɔ. Nɨngə a ḭ taa kadɨ ɨlə mbḛ kunjɨ kɨ rɔ Jɨpɨ je tɨ kɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al.»

24 Pol a ma najɨ kɨ dɔne tɨ ba ɓəy nɨngə, Pəsɨtusɨ un ndune kɨ taa əl-e ə nə: «Pol, dɔi majal! Nḛ gər ləi kɨ ngay tujɨ dɔi kɔ.» 25 Nə Pol əl-e ə nə: «Kɨ bo, dɔm majal al, ta je kɨ m-əl, e ta kɨ rɔjetɨ, kɨ kəme to. 26 NGar Agɨrɨpa gər gɨn nḛ je kɨn majɨ, adɨ asɨ kadɨ m-tḭ rɔm katɨ m-əl-e ta. M-gər kadɨ nḛ kɨ dum-e goto, tadɔ e nḛ je kɨ rai nḛ lo ɓɔyɔ tɨ al. 27 NGar Agɨrɨpa, adɨ mei dɔ ta je tɨ kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ əli tae kɨn ə se adɨ al? M-gər kadɨ adɨ mei dɔ ta je tɨ kɨn.» 28 Nɨngə NGar Agɨrɨpa əl Pol ə nə: «Nay ngay al par ə a ɨyətɨ angalm kadɨ m-təl nje kun go Kɨrɨsɨ ə a am!» 29 Pol ɨle tɨ ə nə: «Re e kɨ ngɔsɨne tɨ, ə se kɨ ɓəy tɨ ka, m-dəjɨ Luwə kadɨ ra be. Nɨngə kadɨ ḭ kɨ kari par al, nə kadɨ səi kɨ dɨje pətɨ kɨ ɨsɨ ooi ndum ne kɨn, ɨtəli ɨtoi tə mi be tɔ. Ke ə kadɨ ai me ka dangay tɨ kɨn al.» 30 Lo kɨn tɨ, NGar Agɨrɨpa je, kɨ nje ko̰ɓe kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ no̰ kɨn je, Bərənɨsɨ je, kɨ ndəgɨ dɨje pətɨ kɨ əi səde, ɔri rɔde gogɨ. 31 Lokɨ ɨsɨ ɔri rɔde gogɨ, əli-naa dande tɨ əi nə: «Dɨngəm kɨn ra nḛ madɨ kare kɨ asɨ kadɨ dəw tɔl-e-n ə se uwe-n dangay tɨ al.» 32 Ə ngar Agɨrɨpa əl Pəsɨtusɨ ə nə: «Dɨngəm kɨn, e dəjɨ kɨ dəjɨ kadɨ n-aw no̰ Səjar tɨ kɨn al ə asɨ kadɨ ɨyḛ taa.»

27

Kaw Pol Rom tɨ

1 Lokɨ uni ndude kadɨ j-aw kɨ bato kɨ Itali tɨ, ɨyə̰i Pol əi kɨ ndəgɨ dangay je kɨ rangɨ ji nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu kɨ ɓari-e nə Julɨyusɨ, me ɓutɨ tɨ lə Ogusɨtɨ kadɨ ngəm-de. 2 J-al me bato tɨ kɨ Adɨrami tɨ, kɨ a un rəbɨ kɨ a̰y ngangɨ lo kɨ Aji tɨ. Lokɨ j-ɔtɨ j-ɨsɨ j-aw, Arɨsɨtarkɨ kɨ Təsalonɨkɨ kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ e səje naa tɨ. 3 Lo ti go tɨ, jɨ re jɨ tḛḛ Sɨdo̰. Lo kɨn tɨ no̰o̰, Julɨyusɨ kɨ ɨndə kəmne go Pol tɨ majɨ ngay, ɨyə̰ ta rəbɨ ade kadɨ aw rɔ made je tɨ kadɨ rai sie. 4 Go tɨ, j-ḭ j-ɨlə dɔje, j-un kadɨ dər kɨ ɓari-e nə Sɨpɨr. Jɨ təl be, tadɔ nəl un-je kɨ gogɨ gogɨ. 5 J-aw j-ɨndə ba bo ɓasi kadɨ Sɨlɨsi tɨ əi kɨ Pampɨli gangɨ. J-aw jɨ tḛḛ Mɨra, dɔnangɨ tɨ kɨ Lɨsi. 6 Lo kɨn tɨ, nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu, ɨngə bato kɨ Aləgɨjandɨri tɨ, kɨ ɨsɨ aw Itali tɨ, ə adɨ j-al me tɨ.

7 Jɨ ra ndɔ ngay dɔ ba tɨ. Bato a̰y ngɔdɨ ndə̰y ndə̰y ba be, nɨngə j-ɨngə ko̰ ngay ɓəy taa jɨ tḛḛ ɓe bo tɨ kɨ Nɨdɨ. Nəl ɔgɨ-je kaw kɨ kəte, adɨ jɨ tḛḛ kɨ rəbɨ kɨ gɨn dər tɨ kɨ Kɨrətɨ, kaw kɨ kadɨ Salmone tɨ. 8 Lo kɔtɨ kəte e lo tɔl naa. J-ɔtɨ ndə̰y ndə̰y j-ɨndə kadɨ lo bɨtɨ taa jɨ re jɨ tḛḛ lo tɨ madɨ kɨ ɓari-e nə: «Ta ba kɨ Majɨ», ɓasi kadɨ ɓe bo tɨ kɨ ɓari-e nə Lase.

9 Kagɨ lo man ngay dɔje tɨ. Dɔkagɨlo kɔgɨ rɔ nḛ kuso kɨ nay kul tɨ ka də tɔ✡, adɨ kaw kɨ kəte lə bato ka təl re nga̰ kɨ asɨ koy dəw. 10 E mbata kɨn ə, Pol ndəjɨ-de ə nə: «Kama je, m-o kadɨ kɨn ə re jɨ ndɨgi kadɨ j-uni ta mba ləje kɨ kəte ə, e mba kɨ nḛ je a tuji tɨ. Nɨngə e bato kɨ nḛ je kɨ me tɨ par ə a tujɨ al, darɔje wa ka a tujɨ tɔ.» 11 Nə nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu oo ta lə Pol al, oo ta lə njé kuwə ngandɨ bato je əi kɨ kɨ bo kɨ dɔde tɨ yo. 12 Ta ba kɨn majɨ kadɨ dəw ɨsɨ tɨtɨ dɔkagɨlo kul tɨ al, adɨ dɨje ngay ndɨgi kadɨ n-awi tə re to ban wa nɨngə n-tḛḛi dɔ dər tɨ kɨ Kɨrətɨ, kɨ ɓari-e Pənɨsɨ. Ta ba kɨn tu rɔne kɨ lo kur kadɨ tɨ, ḭ gɨn ɓe tɨ bɨtɨ kɨ dɔ ɓe tɨ. E ə kadɨ n-ɨsi tɨ kadɨ tə kagɨ lo kul gangɨ dɔde tɨ tɨtɨ.

13 Lo kɨn tɨ, ngon nəl madɨ ɨlə, ḭ kɨ gɨn ɓe tɨ be re, adɨ oi kadɨ ndɨgɨ ra ləde a tɔl tane majɨ. Be ə, ḭḭ taai tuti bato, ə ɨləi dɔde kɨ kadɨ dər tɨ kɨ Kɨrətɨ ngɔsi ngɔsi ɨsɨ awi. 14 Nə ndə̰y ba go tɨ par ə, nəl kɨ bo madɨ kɨ ɓari-e nə Ərakɨlo̰ ḭ kɨ dɔ dər tɨ, re osɨ dɔde tɨ. 15 Nəl un bato dɔne tɨ. Lo kuwə bato nangɨ tae tɨ goto, j-ɨyə̰ rɔje kɨ jie tɨ adɨ aw səje kɨ no̰o̰ par. 16 J-aw jɨ tḛḛ gɨn dər tɨ, kɨ ɓari-e nə Koda. Lo ka kɨn taa nəl dɔje tɨ, adɨ j-ɨngə ta rəbɨ j-ɨndə-n jije dɔ ngon bato tɨ. 17 Lokɨ njé ra kɨlə me bato tɨ uni-e ɨndəi me bato tɨ kɨ bo ɓa, doləi bato kɨ bo ka kɨn kɨ kɨlə ɓɨndɨ ɓɨndɨ. Jɨ ɓəl kadɨ j-aw j-ɔsɨ dɔje yangɨra tɨ kɨ Sɨrtɨ, adɨ uni gɨndɨ ngɔ kɨ dɔɔi bato tɨ ɨləi-e dɔ man tɨ, go bato tɨ. E be ə, nəl aw səje kɨ no̰o̰. 18 Nəl rɔ səje kɨ tɔgɨne ngay, adɨ lo ti dɔ tɨ, dum dɔde ə, ɓuki nḛ je madɨ kɨ me bato tɨ kɔ. 19 NDɔ kɨ ko̰ mɨtə go tɨ, ɔyi nḛ kɨ rɔ bato tɨ kɨ jide ɓuki kɔ. 20 NDɔ ngay, j-asɨ kadɨ j-o kadɨ al nɨm, j-asɨ kadɨ j-o mee je al nɨm. Nəl nay kɨ lo kɨlə tɨ kɨ tɔgɨne, adɨ dəw kɨ ɨndə mene dɔ tḛḛ tɨ goto.

21 J-uso nḛ al kagɨ lo ngay, ə Pol ḭ a taa dan dɨje tɨ, əl-de ə nə: «Kama je, kɨn ə re oi ta ləm ə j-ɨsɨ Kɨrətɨ tɨ ba ə, nḛ je a tujɨ je, nay kɔ je be al. 22 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, m-ɨlə dɨngəm mesi tɨ kadɨ uwəi tɔgɨsi ba, tadɔ dəw kɨ a tujɨ dansi tɨ goto. Nḛ kɨ a tujɨ, e bato kɨ gɨn je tɨ. 23 Luwə ləm kɨ m-ɨsɨ m-ra kɨlə ɓəə lie kɨn, malayka lie kare tḛḛ hɔy kɨ rɔm tɨ kondɔ ne əl-m ə nə: 24 “Pol, ɨɓəl nḛ madɨ al. Ɨɓəl al tadɔ, sɔbɨ kadɨ a a no̰ Səjar tɨ. Nɨngə Luwə a ajɨ dɨje pətɨ kɨ əi səi me bato tɨ adi.” 25 E be ə ngakom je, m-dəjɨ səsi kadɨ ɨləi mesi nangɨ. Madɨ mem Luwə ləm kadɨ a tḛḛ səje təkɨ əl-n. 26 Nə j-a jɨ tɔli taje majal dɔ dər tɨ.»

27 Je me lo kɨ ndɔ tɨ kɨ ko̰ dɔgɨ gɨde sɔ, nə nəl un je aw səje kɨ dɔ ba bo tɨ kɨ ɓari-e Adɨrɨyatɨkɨ. Lokɨ jɨ tḛḛ dan lo tɨ, njé ra kɨlə me bato tɨ ooi kadɨ je ɓasi kɨ dɔnangɨ. 28 Lokɨ ɨləi nḛ kɨ kadɨ dəw gər-n ku man nɨngə, ɔdi nangɨ asɨ tatɨ ji dəw kutɨ joo. Lokɨ awi kɨ kəte sa̰y ndə̰y nɨngə, ɨləi ɓəy ɓa, ɔdi nangɨ lo tatɨ ji dəw tɨ dɔgɨ gɨde mi. 29 Ɓəli kadɨ j-aw j-ɔsɨ rɔje mbal madɨ tɨ, adɨ ɓuki gɨndɨ kɨ dɔɔi bato sɔ kɔ, ə ɨsɨ ngɨnəi kadɨ lo ti law. 30 NJé ra kɨlə me bato je tɨ sangi rəbɨ kɨyə̰ bato kadɨ n-a̰yḭ-naa, adɨ uni ngon bato ɨndəi dɔ ba tɨ nɨngə, uni gɨrə əi nə n-a n-awi kadɨ n-dɔɔi go kɨlə gɨndɨ kɨ dɔɔi no̰ bato tɨ. 31 Nə Pol əl nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu nɨm, asɨgar je wa nɨm ə nə: «Kɨn ə dɨje kɨn ɨsi səje me bato tɨ ba al ə, dəw kare ka a tḛḛ dansi tɨ al.» 32 Be ə, asɨgar je gangi kulə ngon bato ka kɨn ə ɨyə̰i-e adɨ aw.

33 Kəte ɓəy taa kadɨ lo ti, Pol ɨlə dɨngəm me dɨje tɨ pətɨ ə nə: «Oi, ndɔ dɔgɨ gɨde sɔ ɓone kɨ ɨsɨ ɨngəmi, kɨ kanjɨ kadɨ usoi nḛ. 34 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, m-dəjɨ səsi kadɨ uni nḛ usoi, tadɔ e kɨn ə a ra səsi kadɨ tə ɨtḛḛi kajɨ tɨ. M-əl səsi təkɨ ngon bɨsɨ dɔ dəw kare dansi tɨ a osɨ kɔ al.» 35 Lokɨ Pol əl-de ta ba nɨngə, un mapa ra oyo Luwə dɔ tɨ ta kəm dɨje tɨ pətɨ ɓa uso. 36 Lo kɨn tɨ no̰o̰ nga ə, dɨje pətɨ uwəi rɔde nga̰ usoi nḛ. 37 Pətɨ, je dɨje ɓu joo kɨ dɔ sɨri gɨde mehḛ me bato tɨ. 38 Lokɨ usoi nḛ dani majɨ ɓa, ɓuki gəme kɔ kadɨ bato ɔle kəl.

39 Lokɨ lo ti, njé kuwə ngandɨ bato je gəri lo al. Nə nḛ kɨ ooi e sɨl ba kɨ aw tɔl ta nḛ dɔ yangɨra tɨ par. Ə uni ndude kadɨ n-rai ndə̰y ndə̰y tə re to ban ə n-awi kɨ bato tɨtɨ. 40 Nɨngə tuti gɨndɨ je kɨ dɔɔi bato tɨ, ɓuki ba, ə ai dɔ tɨ no̰o̰ tuti kɨlə kɨ dɔɔi nḛ ləl bato je tɔ. Go tɨ, ɔyi kɨbɨ kɨ nje kuwə nəl taa. Ɔyi taa kadɨ tə nəl sur bato aw sie kɨ dɔ yangɨra tɨ ka kɨn. 41 Lokɨ ɨsɨ awi ɓa, ɔsi bato dɨbi yangɨra tɨ kɨ tɔgɨ man kɨ ḭ yo je nḛ je re ɔsɨ naa tɨ adɨ a. No̰ bato dɨbɨ yangɨra tɨ tuti tuti adɨ lo kadɨ ɔtɨ kəte goto. Nɨngə goe kɨ gogɨ, man re kɨ tɔgɨne ɨndə tujɨ-n tɔ. 42 Asɨgar je adi ndude asɨ-naa kadɨ tə n-tɔli dangay je nə tə kɨ madɨ dande tɨ ḭ ur me man tɨ a̰y aw. 43 Nə nje kun dɔ ɓutɨ asɨgar je kɨ ɓu ndɨgɨ kajɨ Pol, adɨ ɔgɨ-de dɔ kadɨ rai ndɨgɨ ləde. Adɨ ndune kadɨ dɨje kɨ gəri kal man tosi me man tɨ kəte, awi kɨ dɔ yangɨra tɨ. 44 Nɨngə kadɨ ndəge je ɨsi dɔ kagɨ tɨ je, dɔ nusɨ bato tɨ je, uni gode. E be ə, dɨje pətɨ awi tḛḛi dɔ yangɨra tɨ kɨ kanjɨ kadɨ nḛ madɨ ra-de.

28

Pol me ɓe tɨ kɨ Maltɨ

1 Go tḛḛ kɨ jɨ tḛḛ ta yo tɨ nga ɓa j-o kadɨ tɔ dər kɨ je tɨ ka kɨn nə Maltɨ. 2 Dɨje kɨ ɨsi dɔ dər tɨ ka kɨn uwəi-je kɨ rɔde tɨ kɨ rɔnəl kɨ dəw oo ga̰e nja kare al. Rai por kɨ bo ngay adɨ j-a ta tɨ pətɨ, tadɔ ndi ədɨ adɨ kul o̰ ngay. 3 Pol saa ngəngɨrə kadɨ n-ɓukɨ poro ɓa, por ra adɨ li pi tḛḛ tɨ naa jie tɨ. 4 Lokɨ dɨje kɨ me ɓe tɨ ooi li naa ji Pol tɨ nɨngə, əli-naa dande tɨ əi nə: «Kɨ rɔjetɨ, dɨngəm kɨn e nje tɔl dɨje. Be ə, tḛḛ ta man tɨ ajɨ ka, ta kɨ gangɨ lə Luwə ndɨgɨ kadɨ a kɨ dɔne taa al.» 5 Nə Pol sɨyə li ɨle me por tɨ, ə ngon rɔe kɨ ndə̰y ka to-e al. 6 Dɨje pətɨ ngɨnəi kadɨ rɔ Pol ti ə se osɨ watɨ oy wa be. Nə lokɨ ngɨnəi pi nḛ madɨ ra-e al, əli əi nə: «Dəw kam e yo.» 7 Lo lə kɨ bo kɨ dɔ dər tɨ ka kɨn, kɨ tɔe nə Pɨbɨlusɨ, to kadɨ lo tɨ no̰o̰ ngɔsi. Ə Pɨbɨlusɨ uwə-je kɨ rɔne tɨ majɨ ngay, adɨ-je kəy jɨ to-n ndɔje mɨtə. 8 Nɨngə baw Pɨbɨlusɨ to mo̰y nangɨ: rɔe tɨngə je, ndəgɨ məsɨ je. Ə Pol ḭ taa aw ɨndə jine dɔe tɨ adɨ ɨngə rɔ nga. 9 Go tɨ, ndəgɨ njé mo̰y je kɨ me ɓe tɨ rəi ɨngəi Pol adɨ adɨ-de rɔ nga tɔ. 10 Dɨje ɔsi gonje no̰o̰ be. NGa nɨngə, lokɨ kagɨ lo asɨ kadɨ j-aw ngata ɓa, adi-je nḛ je kɨ j-aw kɨ ndooe kadɨ ra səje dɔ rəbɨ mba tɨ.

Kaw Pol Rom tɨ

11 Jɨ ra nay mɨtə no̰o̰ be ɓəy taa kadɨ j-ɨlə dɔje kɨ bato kɨ ḭ Aləgɨjandɨri tɨ kɨ ɓari-e nə Kasɨtɔr nɨm, Polusɨ nɨm. Bato kɨn, kagɨ lo kul man dɔe tɨ me ɓe tɨ kɨn. 12 Lokɨ j-aw jɨ tḛḛ Sɨrakusɨ, j-ɨsɨ tɨ no̰o̰ ndɔ mɨtə. 13 Lo kɨn tɨ no̰o̰, j-ḭ j-un kadɨ ba, j-aw jɨ tḛḛ Rəjɨyo. Lo ti go tɨ, nəl kɨ ḭ gɨn ɓe tɨ ɨlə ngɨrə kulə, ə jɨ ra ndɔ joo ɓa jɨ tḛḛ Pujol. 14 Me ɓe tɨ kɨn ə j-ɨngə ngako̰je je kɨ dəji-je adɨ jɨ ra ndɔ sɨri səde ɓəy taa j-aw. E be ə j-aw-n kɨ njaje kadɨ jɨ tḛḛ-n Rom tɨ. 15 NGako̰je je kɨ Rom tɨ kɨ ooi poyje, rəi tɨləi kəmje bɨtɨ lo sukɨ tɨ kɨ Apɨyusɨ kɨ e lo kəy kuso nḛ je kɨ mɨtə. Lokɨ Pol oo-de, ra oyo Luwə, ə təl ɨngə tɔgɨ. 16 Go tḛḛ je Rom tɨ, adi ta rəbɨ Pol kadɨ ɨsɨ lo ləne kɨ asɨgar kare kɨ kadɨ ɨndə kəmne goe tɨ.

Pol ma najɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ Rom tɨ

17 NDɔ mɨtə go tɨ, Pol ɓa kɨ bo je lə *Jɨpɨ je kadɨ rəi ɨngəi-e. Lokɨ kawi-naa, Pol əl-de ə nə: «NGakom je, m-ra nḛ madɨ m-ɔsɨ-n ta dɨje ləje al nɨm, m-ɔsɨ-n ta nḛ jibəl ɓe lə kaje je al nɨm tɔ. Nə Jɨpɨ je uwəi-mi Jorijaləm tɨ ɨləi-mi dangay tɨ ji Rom je tɨ. 18 Go ta tɨ kɨ Rom je dəji-mi, ɨngəi nḛ madɨ kɨ asɨ kadɨ dəw gangɨ-n ta koy dɔm tɨ al, adɨ ndɨgi kadɨ ɨyə̰i-mi. 19 Nə Jɨpɨ je ɔdi al. Lo kɨn tɨ, e gu dɔm tɨ kadɨ m-dəjɨ ka no̰ Səjar tɨ, kɨ kanjɨ kadɨ m-ɨndə-n ta dɔ dɨje tɨ ləm✡. 20 E mbata kɨn ə, m-dəjɨ kadɨ m-ɨngə səsi, m-əl səsi ta. Tadɔ e kɨ mbata nḛ kɨndə me dɔ tɨ lə *Isɨrayəl ə m-to-n dangay tɨ kɨn.» 21 Lo kɨn tɨ, Jɨpɨ je əli-e əi nə: «J-ɨngə makɨtɨbɨ madɨ kɨ ḭ Jude tɨ kɨ əl ta kɨ dɔi tɨ al, taa ngako̰ je je madɨ kɨ kadɨ rəi əli-je ta je kɨ dɔi tɨ ə se ɓari tɔi majal ka goto tɔ. 22 Nə jɨ ndɨgɨ kadɨ əl-je ta ləi kɨ ɔjɨ dɔ ɓutɨ kɨ ḭ me tɨ kɨn adɨ j-o. Tadɔ jɨ gər kadɨ kɨ lo je pətɨ, dɨje ɔdi ta lə ɓu tɨ kɨn al.»

23 Be ə, ɔji-naa ndɔ ɓa rəi ngay ɨngəi Pol lo kɨse tɨ. Pol ɨlə-de mbḛ ko̰ɓe lə Luwə. A dɔ ndu-kun tɨ lə *Mojɨ kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ma-n najɨ lə Jəju. Taa sangɨ kadɨ n-ɓukɨ-de gone tɨ ɔjɨ dɔ tɔ Jəju tɔ. Əli-naa ta sḭ bɨtɨ lo sɔl-de. 24 Dɨje madɨ ooi kadɨ ta kɨ əl-de e ta kɨ rɔjetɨ, nə njé kɨ nungɨ mbati kadɨ mede tɔ. 25 Lo kɨ ḭ sanəi-naa kɨ ndu kasɨ-naa al, Pol əl-de ə nə: «Ta kɨ NDɨl Luwə əl bawsi je kɨ ta nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay e ta kɨ rɔjetɨ.

26 NDɨl əl-e ə nə:

“Aw ɨngə dɨje kam ə əl-de ə nə:

A oi ta kɨ mbisi, nə a ɨgəri me al;

A ɨgo̰i lo kɨ kəmsi, nə a oi lo al.

27 Tadɔ nga̰mede ɨlə mii.

Bəyi mbide je, ndəmi kəmde je,

MBa kadɨ kəmde oo lo al nɨm, mbide oo ta al nɨm.

MBa kadɨ n-gəri nḛ kare al, nə tə n-ḭḭ n-təli rɔde gom tɨ adɨ m-ajɨ-de✡.”»

28 Pol təl ɨlə tɨ ɓəy ə nə: «Kadɨ ɨgəri təkɨ, ta kajɨ lə Luwə kɨn, ɨlə-n adɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al. Nɨngə əi je a uri mbide kadɨ ooi.» 29 [Lokɨ Pol əl ta kɨn nɨngə, Jɨpɨ je ḭḭ taa, awi kɨ ta kɨ najɨ-naa dande tɨ.] 30 Pol ra ɓal joo ta kasɨ-naa me kəy tɨ kɨ uwə. Nɨngə dɨje pətɨ kɨ rəi rɔe tɨ, uwə-de kɨ rɔne tɨ. 31 Pol ɨlə mbḛ ko̰ɓe lə Luwə nɨm, ndo dɨje ta kɨ dɔ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ me kɨ kare kɨ kanjɨ kadɨ nḛ madɨ ɔge dɔ nɨm tɔ.

✡ 1:1 Lk 1.1-4

✡ 1:4 Lk 24.49

✡ 1:20 Pa je 69.26; 109.8

✡ 2:1 Ləbətɨkɨ 23.15-21; Dətərənom 16.9-11

✡ 2:21 Juwəl 3.1-5

✡ 2:28 Pa je 16.8-11

✡ 2:30 Pa je 132.11; 2 Samɨyəl 7.12-13

✡ 2:35 Pa je 110.1

✡ 3:23 Dətərənom 18.15, 18, 19

✡ 3:25 Kɨlə ngɨrə nḛ je 22.18

✡ 4:11 Pa je 118.22

✡ 4:24 Tḛḛ kɨ taga 20.11; Pa je 146.6

✡ 4:27 Lk 23.7-11; Ejay 61.1

✡ 7:3 Kɨlə ngɨrə nḛ je 12.1

✡ 7:4 Kɨlə ngɨrə nḛ je 11.32; 12.5

✡ 7:5 Kɨlə ngɨrə nḛ je 12.7; 13.15; 17.8

✡ 7:7 Tḛḛ kɨ taga 3.12

✡ 7:8 Kɨlə ngɨrə nḛ je 17.10-14; 21.4

✡ 7:9 Kɨlə ngɨrə nḛ je 37.11, 28; 39.2, 21

✡ 7:10 Kɨlə ngɨrə nḛ je 41.39-41

✡ 7:11 Kɨlə ngɨrə nḛ je 41.54-57

✡ 7:13 Kɨlə ngɨrə nḛ je 45.1-4, 16

✡ 7:14 Kɨlə ngɨrə nḛ je 45.9-10, 17-18

✡ 7:15 Kɨlə ngɨrə nḛ je 46.1-7

✡ 7:16 Kɨlə ngɨrə nḛ je 23.3-16; Jojuwe 24.32

✡ 7:18 Tḛḛ kɨ taga 1.7-8

✡ 7:19 Tḛḛ kɨ taga 1.10-11, 22

✡ 7:20 Tḛḛ kɨ taga 2.2

✡ 7:21 Tḛḛ kɨ taga 2.3, 5, 10

✡ 7:29 23-29: Tḛḛ kɨ taga 2.11-15, 21-22; 18.3-4

✡ 7:34 30-34: Tḛḛ kɨ taga 3.1-10

✡ 7:36 35-36: Tḛḛ kɨ taga 2.14; 7.3; 14.21

✡ 7:37 Dətərənom 18.15-18

✡ 7:38 Tḛḛ kɨ taga 19.1-20.17; Dətərənom 5.1-33

✡ 7:41 39-41: Kɔr Isɨrayəl je 14.3; Tḛḛ kɨ taga 32.1-6

✡ 7:43 42-43: Amosɨ 5.25-27

✡ 7:45 44-45: Tḛḛ kɨ taga 25.9, 40; Jojuwe 3.14-17

✡ 7:46 2 Samɨyəl 7.1-16; 1 Poy ta je 17.1-14

✡ 7:47 1 NGar je 6.1-38; 2 Poy ta je 3.1-17

✡ 7:50 49-50: Ejay 66.1-2

✡ 8:33 32-33: Ejay 53.7-8

✡ 10:14 Ləbətɨkɨ 11.1-47; Ejəkəl 4.14

✡ 10:41 Lk 24.30, 42

✡ 10:43 Ejay 53.5-6; Jərəmi 31.34

✡ 11:16 1.5

✡ 11:19 8.1-4

✡ 11:28 21.10

✡ 12:3 Tḛḛ kɨ taga 12.1-27

✡ 13:1 Erodɨ A̰tɨpasɨ Lk 3.1

✡ 13:13 Ja̰ Markɨ: 12.12, 25; 13.5

✡ 13:18 17-18: Tḛḛ kɨ taga 1.7; 12.51; Kɔr Isɨrayəl je 14.34; Dətərənom 1.31

✡ 13:19 Dətərənom 7.1; Jojuwe 14.1

✡ 13:22 21-22: 1 Samɨyəl 8.5, 19; 10.21; 13.14; 16.12

✡ 13:25 Ja̰ 1.20, 27; Mt 3.11; Mk 1.7; Lk 3.16

✡ 13:29 28-29: Mt 27.22-23, 57-61; Mk 15.13-14, 42-47; Lk 23.21-23, 50-56; Ja̰ 19.15, 38, 42

✡ 13:31 1.3

✡ 13:33 Pa je 2.7

✡ 13:34 Ejay 55.3

✡ 13:35 Pa je 16.10

✡ 13:41 Abakukɨ 1.5

✡ 13:47 Ejay 49.6

✡ 13:51 Mk 6.11

✡ 14:15 Tḛḛ kɨ taga 20.11; Pa je 146.6

✡ 14:24 13.14

✡ 15:1 Ləbətɨkɨ 12.3

✡ 15:8 7-8: 10.44; 11.15

✡ 15:13 12.17

✡ 15:18 16-18: Amosɨ 9.11-12

✡ 15:20 Tḛḛ kɨ taga 34.15-16; Ləbətɨkɨ 17.10-16; Ləbətɨkɨ 18.6-23

✡ 15:38 13.13

✡ 16:1 14.8, 21

✡ 16:37 22.25-29; 23.27

✡ 17:25 24-25: 7.48; 1 NGar je 8.27; Ejay 42.5

✡ 18:5 17.15

✡ 18:18 Kɔr Isɨrayəl je 6.5-18

✡ 19:4 Mt 3.11; Mk 1.4, 7-8

✡ 19:19 Mk 6.37

✡ 21:8 6.5; 8.5

✡ 21:10 11.28

✡ 21:24 18.18

✡ 21:25 15.20

✡ 22:3 5.34

✡ 22:5 4-5: 8.3; 9.1-2

✡ 22:20 7.58; 8.1

✡ 22:25 16.37

✡ 23:5 Tḛḛ kɨ taga 22.27

✡ 23:6 26.5; Plp 3.5

✡ 23:8 Mt 22.23; Mk 12.18; Lk 20.27

✡ 24:1 23.24

✡ 24:5 Mt 2.23

✡ 24:18 17-18: 21.17-28

✡ 24:21 23.6

✡ 24:22 23.24

✡ 26:5 23.6; Plp 3.5

✡ 26:11 9-11: 8.3; 9.1-2; 22.4-5

✡ 27:9 Ləbətɨkɨ 16.29-34

✡ 28:19 25.11

✡ 28:27 26-27: Ejay 6.9-10

Rom je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Rom je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Rom je

Ɓal ngay al go koy Jəju tɨ, kɨ kḭe lo koy tɨ, dɨje əli təkɨ Jɨpɨ je madɨ kɨ təli njé kun go Kɨrɨsɨ, tə Akɨlasɨ je kɨ Pɨrɨsɨl je kɨn, ɨləi ngɨrə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ Rom tɨ. Rom ə e ɓe bo kɨ e dɔ made je tɨ dɔkagɨlo ko̰ɓe tɨ lə dɨje kɨ Rom tɨ. E be ə, lo kɨ Pol ɨsɨ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ Sɨri tɨ, kɨ Gɨrəsɨ tɨ, njé kaw-naa je ɨndəi ngɨrəde Rom tɨ ngata. NGa nɨngə, təkɨ Luwə əl-n Pol kadɨ aw bɨtɨ kɨ dɔbəy dɔnangɨ tɨ, Pol un ndune kadɨ n-aw Rom tɨ par al, nə kadɨ n-aw bɨtɨ Esɨpa̰y tɨ. Nɨngə Pol aw mba ləne kɨn ə se aw al wa ka dəw gər. Nə kadɨ ɨndə-n dɔ mba ka kɨn dana, ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ njé kaw-naa je madɨ kɨ ɨsɨ kawi-naa me kəy tɨ lə Akɨlasɨ əi kɨ Pɨrɨsɨl (1.7; 16.3-5).

Me makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ kɨn, ɨngə rəbɨ əl-n njé kaw-naa je kɨ Rom tɨ ay njay adɨ-de gəri kee nje kaw kɨlə kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. Nɨngə ta kɨ Pol əl-de ə nə: «Poy Ta kɨ Majɨ kɨn e tɔgɨ lə Luwə kɨ kadɨ ajɨ dəw kɨ adɨ mene Jəju Kɨrɨsɨ. Kajɨ kɨ ɨlə ngɨrəne dɔ Jɨpɨ je tɨ kəte, taa re tḛḛ-n dɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al» (1.16) kɨn, kaw dɔ ta je pətɨ kɨ Pol əl dɨje kɨ dangɨ dangɨ naa tɨ.

Ta kɨ dɔ kulə nojɨ tɨ kɨ kadɨ to dan Jɨpɨ je tɨ kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al ə e ta kɨ bo ngay kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ njé kun go Kɨrɨsɨ. Nɨngə ta kɨn j-ɨngə me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ rangɨ kɨ Pol ndangɨ tɔ, tə makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ adɨ Galatɨ je be kɨn. Pol ɔr go rəbɨ kɨ Luwə ajɨ-n dəw kɨ ra ra kɨ tae tḭ ə un mene ade, adɨ ay njay tɔ (1.18; 8.39).

Go tɨ, Pol ɨlə jine dɔ mbatɨ tɨ kɨ dam Isɨrayəl je madɨ mbati Kɨrɨsɨ ngon kagɨ lo kɨ ndə̰y be. Əl təkɨ mbatɨ Kɨrɨsɨ ləde kɨn a asɨ kadɨ ɨlə kagɨ no̰ ndɨgɨ ra tɨ lə Luwə al (9-11). Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, majɨ lə Luwə kɨ tɔjɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al kɨn, to kadɨ dɨje gəri təkɨ Luwə ɓar dəw kɨ ra kadɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨsɨ kɨ ta dangɨ mbata tɨ lie (12.1-15.13).

Pol tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ta kaw mba lie kɨ ɓəy tɨ dɔnangɨ tɨ kɨ Rom nɨm kɨ ta kuwə ji-naa nɨm (15.14-16.27).

Dəw kɨ ɨlə rɔne tɨdə makɨtɨbɨ kɨn majɨ, a oo ndɨgɨ ra lə Luwə kɨ mba kajɨ gɨn dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ kɨn kadɨ e nḛ kɨ ətɨ ɓəy ngay. Nɨngə a aw səde kadɨ əi ka awi no̰ Luwə tɨ kɨ nga̰me kɨ rɔjetɨ, kɨ sɔbɨ kadɨ j-aw-n no̰ Luwə tɨ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ ɓəə kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ ə m-ndangɨ ta kɨn m-adɨ səsi. Mi kɨ Luwə ɓar-m tə nje kaw kɨlə, ɨndə-m ta dangɨ mba kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lie. 2 Poy Ta kɨ Majɨ kɨ Luwə ɨndə ta njé kəl ta kɨ tae tɨ kəte, adɨ əli tae me makɨtɨbɨ tɨ lie kɨ ay njay✡. 3 E Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ NGone kɨ oji-e gɨn ka tɨ lə ngar Dabɨdɨ✡. 4 Adɨ e Ɓaɓe ləje, Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ Luwə un dɔe taa tə NGonne, kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə, lokɨ ḭḭ-n taa dan njé koy je tɨ. 5 E kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ ə, Luwə ra-n səm majɨ adɨ m-təl-n nje kaw kɨlə lie mba kadɨ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, adi-e-n mede, təli rɔde go ta tɨ lie kadɨ tɔe ɓa-n. 6 Səi ka səi mbo̰ dɨje tɨ kɨn tɔ. Səi dɨje kɨ Luwə ɓar səsi kadɨ səi dɨje lə Jəju Kɨrɨsɨ.

7 Səi pətɨ kɨ ɨsi Rom tɨ, kɨ Luwə ndɨgɨ səsi ə ɓar səsi tə dɨje ləne, kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Luwə kɨ Bawje əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e səsi naa tɨ.

Pol ndɨgɨ ngay kadɨ n-aw n-oo njé kadɨ-me je kɨ Rom tɨ

8 Nḛ kɨ dɔsa̰y, m-ra oyo Luwə ləm me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ mbata tɨ ləsi pətɨ. Tadɔ dɨje əli ta kɨ dɔ kadɨ-me tɨ ləsi kɨ dɔ dunɨya̰ ba pətɨ. 9 Luwə kɨ m-ɨsɨ m-ra kɨlə ɓəə lie kɨ me kɨ kare, kɨ go rəbɨ kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə NGone, asɨ kadɨ a ma najɨ ləm. E gər majɨ təkɨ m-ɨsɨ m-əl ta ləsi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. 10 Nɨngə m-ɨsɨ m-dəje kɨ ndɔ je pətɨ, kadɨ re e ndɨgɨ lie ə, kadɨ adɨ-m ta rəbɨ adɨ m-aw-n rɔsi tɨ. 11 M-ndɨgɨ ngay kadɨ m-aw m-o səsi, m-adɨ səsi kadɨ-kare lə NDɨl Luwə kɨ kadɨ ra səsi adɨ ɨnga̰i me kadɨ-me tɨ ləsi. 12 Taa, kɨsɨje naa tɨ, a ra kadɨ kadɨ-me kɨ kare kɨ j-awi, j-a j-ɨləi dɨngəm me naa tɨ yo kɨ ne. 13 NGakom je kɨ dəne kɨ kɨ dɨngəm, m-ndɨgɨ kadɨ ɨgəri təkɨ, m-sangɨ rəbɨ ngay kadɨ m-aw rɔsi tɨ, nə bɨtɨ ɓone ka m-ɨngə rəbɨ al. M-ndɨgɨ kadɨ m-aw, adɨ m-ɨngə kandɨ kɨlə rɔsi tɨ təkɨ m-ɨngə-n rɔ ndəgɨ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn be tɔ✡. 14 Sɔbɨ kadɨ m-ɨndə kəmm go dɨje tɨ pətɨ, njé kəm tḛḛ je kɨ njé kəm tḛḛ al je, njé nḛ gər je kɨ njé nḛ gər al je. 15 E mbata kɨn ə, m-ndɨgɨ ngay kadɨ m-aw m-ɨlə səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, səi kɨ ɨsi Rom tɨ tɔ. 16 Tadɔ mi Pol, rɔm sɔl-m al kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ. Poy ta kɨ Majɨ kɨn e tɔgɨ lə Luwə kɨ kadɨ ajɨ dəw kɨ adɨ mene Jəju Kɨrɨsɨ. Kajɨ kɨ ɨlə ngɨrəne dɔ *Jɨpɨ je tɨ kəte, taa re tḛḛ-n dɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. 17 Kɨ rɔjetɨ, Poy Ta kɨ Majɨ tɔjɨ rəbɨ kɨ Luwə tɨdə-n dɨje kɨ adi-e mede dɨje tɨ ləne. E kɨ go rəbɨ kadɨ-me təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə: «Dəw kɨ Luwə tɨde dəw tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me lie, a ɨsɨ kɨ dɔne taa✡.»

Majal lə dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al

18 Luwə ɨsɨ dɔra̰ tɨ taa nu, tɔjɨ wongɨ ləne dɔ dɨje tɨ kɨ njé ra majal, njé ra nḛ kɨ go rəbe tɨ al. Kɨlə rade je kɨ majal utɨ dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ. 19 Kɨlə ra Luwə to kɨ taga wangɨ kadɨ dəw gər. Luwə wa tɔjɨ dɨje kɨlə rane kɨ taga. 20 Təkɨ rɔjetɨ, lo kɨlə ngɨrə kɨndə nḛ je tɨ nu, nḛ je kɨ to rɔ Luwə tɨ, kɨ dəw oo-de kɨ kəmne al, kɨ tɔge kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, kɨ kee Luwə, nḛ je kɨn toi kɨ taga me kɨlə rae tɨ kadɨ dəw gər kɨ nḛ gər kɨ aw-n dɔne tɨ. Adɨ nḛ kɨ kadɨ me Luwə a sɔl-n dɔ dəw tɨ goto. 21 Dɨje gəri Luwə majɨ, nə mbati kadɨ ɔsi kure nɨm, mbati təl kɨ oyo kade nɨm, təkɨ sɔbɨ kadɨ raii. Tagade ur-de wale yo, nḛ gər ləde goto, adɨ ɨləi rɔde me lo kɨ ndul tɨ. 22 OOi rɔde tə njé gosɨ je, nə təli mbə je. 23 Kadɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨ nje koy al nɨngə, ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ nḛ je tɨ kɨ dɨje rai-de tə bana kəm dɨje tɨ kɨ ndɔ madɨ ə a gotoi, təli-de yəl je tɨ, təli-de da je tɨ kɨ njade e sɔ, kɨ njé kɨ nje kagɨ nangɨ.

24 E mbata kɨn ə, Luwə ɨyə̰-n-de me nḛ ra je tɨ kɨ majal kɨ mede ndɨgɨ, adɨ ɨləi rɔsɔl dɔ rɔde tɨ əi je wa. 25 Uni nḛ kɨ rɔjetɨ lə Luwə mbəli nḛ kɨ ngom. Nɨngə ɔsi dɔde nangɨ no̰ nḛ je tɨ kɨ Luwə ɨndə-de kɨn yo, ə ɨyə̰i Luwə kɨ nje kɨndə nḛ je, kɨ kɔsɨ-gon e lie bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨn. *Amen.

26 E mbata kɨn ə, Luwə ɨyə̰-n-de me ngur darɔ tɨ kɨ to rɔsɔl. Nede je, ɨyə̰i ta sangɨ-naa lə dəne kɨ dɨngəm kɨ go rəbe tɨ, ə təli nayḭ-naa ta sangɨ-naa tɨ kɨ go rəbe tɨ al. 27 Dɨngəm je ka ɨyə̰i taa sangɨ nede je, ə nayḭ-naa ta sangɨ-naa tɨ dande əi je wa. Rai nḛ kɨ kɔbɨ kɨ naa, adɨ ɨngəi nḛ kɨgə go kɨlə rade kɨ ur səde wale.

28 Lokɨ mbati kadɨ n-gəri rəbɨ lə Luwə, Luwə ɨyə̰-de adɨ uni rəbɨ kɨ go nḛ gər tɨ ləde kɨ rugɨ, kɨ asɨ kadɨ ɔr-de ta rəbɨ al. Lo kɨn tɨ, ɨsi ta nḛ ra tɨ kɨ kadɨ dəw ra al. 29 Nḛ ra kɨ dana al rosɨ mede, əi njé ra majal je, əi njé ra kəm-nda nḛ lə dɨje, əi njé me ndul je, jangɨ rosɨ mede, əi njé tɔl dɨje, əi njé kɔl, njé kədɨ dɨje, nḛ rade e kɨ go rəbe tɨ al, əi njé tətɨ ta dɔ dɨje tɨ, 30 əi je wa ɨsɨ əli ta kɨ majal dɔ-naa tɨ, əi njé ba̰ je lə Luwə, njé ta kɨ to, njé kun dɔde taa, njé kɔjɨ rɔde, mər ta ləde pətɨ e dɔ majal tɨ kɨ ra, əi njé ta̰ rɔ njé kojɨ-de je, 31 nḛ gər ləde goto, əi dɨje kɨ ooi to mɨndɨde al, əi dɨje kɨ usɨ-de dɔ dəw tɨ al, taa ooi kəm-to-ndoo lə dəw al tɔ. 32 Gəri ta kɨ gangɨ lə Luwə majɨ, kadɨ dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ be kɨn, əi dɨje kɨ asi ta koy, nə toi ta ra tɨ par par. Nɨngə e əi je wa par ə rai al, nə dɨje kɨ rangɨ kɨ ɨsɨ rai ka, ndɨgi səde dɔ tɨ tɔ.

2

Ta kɨ gangɨ lə Luwə

1 Ḭ kɨ ɨsɨ gangɨ ta dɔ madi je tɨ, re ḭḭ-n na̰ na̰ ka, dəw a ɨyə̰ go kɔ adi al, tadɔ ɨsɨ gangɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ njé ra nḛ je kɨ majal, nə kɨlə rai to tə kɨlə rade be tɔ. Adɨ ta kɨ ɨsɨ gangɨ kɨn, ɨsɨ gangɨ ta dɔ rɔi tɨ ḭ wa. 2 Jɨ gər majɨ, kadɨ Luwə ɨsɨ gangɨ ta, kɨ go rəbɨ kɨ dana, dɔ dɨje tɨ kɨ njé ra nḛ je kɨ majal kɨ be kɨn. 3 NGa ḭ kɨ ɨsɨ gangɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ njé ra nḛ je kɨ majal, nɨngə ɨsɨ ra nḛ je kɨ ɨsɨ rai ka kɨn tɔ kɨn, kadɨ o ə nə, ḭ a goto me ta kɨ gangɨ tɨ lə Luwə, al. 4 Ḭ, ɨsɨ kɨdɨ ra majɨ lə Luwə kɨ ətɨ ɓəl, kɨ kore me lie, kɨ kɨsɨ dɔ tɨ lie, kɨ kanjɨ kadɨ ɨgər təkɨ, ra majɨ lie kɨn ɨsɨ ɔsi kadɨ ɨyə̰ rəbɨ nḛ rai je kɨ majal kɔ. 5 Ɨsɨ ta ra me nga̰ tɨ, ɨmbatɨ kɨyə̰ rəbɨ nḛ ra kɨ majal kɔ. Lo kɨn tɨ, ɨsɨ kaw wongɨ kɨ pangɨlae al dɔi tɨ, ɨsɨ ngɨnə-n ndɔ kɨ, Luwə kɨ nje gangɨ ta kɨ dana, a re-n kadɨ ɔjɨ-n wongɨ ləne dɔ dɨje tɨ kɨ njé ra nḛ kɨ majal. 6 Luwə kɨ nje kɨgə dəw kɨ ra kɨrə kɨlə rae✡. 7 Dɨje kɨ uwəi tɔgɨde ba me nḛ ra tɨ kɨ majɨ, ɨsɨ sangii tɔɓa, kɨ kɔsɨ-gon, kɨ ɨsɨ sangi kadɨ n-oyi al, Luwə a adɨ-de kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 8 Nə njé kɨ njé kur wale, njé ta̰ rɔ ta kɨ rɔjetɨ, ə təli rɔde go nḛ ra tɨ kɨ dana al, Luwə a mbatɨ-de, a adɨ wongɨ lie kɨ bo osɨ dɔde tɨ. 9 A adɨ me-ko̰ kɨ ɓəl a ra dɨje pətɨ kɨ njé ra majal. A ɨlə ngɨre dɔ *Jɨpɨ je tɨ ɓəy taa re-n dɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɨ. 10 Nɨngə dɨje kɨ njé ra majɨ, Luwə a adɨ-de tɔɓa, kɨ kɔsɨ-gon, kɨ kɨsɨ-maje. A ɨlə ngɨre dɔ Jɨpɨ je tɨ ɓəy taa re-n dɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. 11 Tadɔ kɔr kəm naa goto rɔ Luwə tɨ. 12 Dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al kɨ rai majal kɨ kanjɨ gər ndu-kun lə *Mojɨ, a tuji kɨ go lo gər-e tɨ al wa kɨn tɔ, nə Jɨpɨ je kɨ gəri ndu-kun lə Mojɨ ɓətɨ ə rai majal, ndu-kun a gangɨ ta dɔde tɨ tɔ. 13 Nɨngə, e njé kɨ ɨsɨ ooi ndu-kun mbide tɨ be par ɓa Luwə ɨsɨ ɔr ta dɔde al, nə əi njé kɨ ɨsɨ ooi, ə təli rɔde go tɨ ə, Luwə ɨsɨ ɔr ta dɔde tɨ. 14 Dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, kɨ gəri ndu-kun lə Mojɨ al, nə ɨsɨ rai nḛ kɨ ndu-kun dəjɨ, kɨ kanjɨ gər kɨn, əi je wa əi ndu-kun kɨ nje gangɨ ta dɔ rɔde tɨ. 15 Me lo tɨ kɨn, tɔji kadɨ, nḛ kɨ ndu-kun dəjɨ kadɨ dəw ra kɨn, e kɨ ndangɨ nga̰mede tɨ. Nɨngə, mede kɨ ɨsɨ uwə-de kɨ ta ka ma najɨ dɔ ta tɨ kɨn, taa gangɨ kɨ ɨsɨ gangɨ ta dɔ rɔde tɨ je, ɨsɨ ɔr ta dɔ rɔde tɨ je kɨn ka ma naje tɔ. 16 Nɨngə təkɨ mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨsɨ m-ɨlə, əl-n, e kɨn ə e nḛ kɨ a ra nḛ ndɔ tɨ kɨ Luwə a un Jəju Kɨrɨsɨ kadɨ a gangɨ-n ta dɔ nḛ je tɨ pətɨ kɨ dɨje ɓɔyɔi mede tɨ.

Jɨpɨ je kɨ ndu-kun lə Mojɨ

17 Nɨngə ḭ kɨ ɨsɨ ɓar rɔi Jɨpɨ, kɨ a dɔ ndu-kun tɨ nga̰, rɔi ɨsɨ nəl-i dɔ Luwə tɨ ləi; 18 kɨ ɨgər nḛ kɨ e ndɨgɨ lie majɨ, ndu-kun ndoi nḛ kadɨ ɨkɔtɨ nḛ kɨ majɨ dan kɨ majal tɨ. 19 Ḭ o rɔi majɨ ngay kadɨ asɨ kɔr njé kəm tɔ je ta rəbɨ, o rɔi kadɨ ḭ kunjɨ lə dɨje kɨ ai lo kɨ ndul tɨ, 20 ḭ nje ndo nḛ njé nḛ gər al je, nje ndo nḛ ngan je kɨ du. Ḭ ɨsɨ ra nḛ je kɨn be, mbata o kadɨ me ndu-kun tɨ, ɨngə nḛ gər, kɨ ta kɨ rɔjetɨ ngata. 21 Ḭ ɨsɨ ɨndo nḛ dɨje, nə asɨ kadɨ ɨndo rɔi ḭ wa al, ɨsɨ ɨlə mbḛ kadɨ dɨje ɓogi al, ə ḭ wa ɨsɨ ɓogɨ. 22 Ɨsɨ əl dɨje kadɨ sangi-naa kaya tɨ al, nə ḭ wa ɨsɨ sangɨ dəne je kɨ lo kaya tɨ, ɨsɨ əl ta lə yo je kɨ ra majal, ə ɨsɨ ɨkə nḛ me kəy tɨ ləde. 23 Ɨsɨ ɨra rɔnəl dɔ ndu-kun tɨ, nə ɨsɨ al dɔe, adɨ ɨmbatɨ kɔsɨ-gon Luwə. 24 Lo kɨn tɨ, təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə, dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al ɨsɨ əli ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ mbata kɨlə rasi səi kɨ səi Jɨpɨ je✡.

25 Nɨngə kadɨ ɨgəri majɨ təkɨ kɨjə mɔtɨ e nḛ kɨ ndae to, lokɨ dəw ɨsɨ təl rɔne go ndu-kun tɨ, nə lokɨ ɨtəl rɔi go ndu-kun tɨ al ə, səi kɨ dəw kɨ ɨjə mɔtɨne al, asi-naa. 26 Kɨn ə dəw kɨ ɨjə mɔtɨne al, təl rɔne go ndu-kun tɨ ə, Luwə a oo-e tə dəw kɨ ɨjə mɔtɨne. 27 Dəwe kɨ ɨjə mɔtɨne kɨ go darɔ tɨ al, nə təl rɔne go ndu-kun tɨ kɨn, a gangɨ ta dɔi tɨ. A gangɨ ta dɔi tɨ, ḭ kɨ aw kɨ ndu-kun kɨ ndangɨ me ji tɨ, taa ɨjə mɔti tɔ, nə ɨtəl rɔi go ndu-kun tɨ al kɨn. 28 Təkɨ rɔjetɨ, ke Jɨpɨ, e ba gɨdɨ tɨ taga ne al, taa kɨjə mɔtɨ e me ndajɨ kɨ rɔ tɨ kɨn al tɔ, 29 nə ke Jɨpɨ kɨ rɔjetɨ e me tɨ kəy. Nɨngə kɨjə mɔtɨ, e kɨjə mɔtɨ kɨ nga̰me tɨ. E kɨjə mɔtɨ kɨ ḭ rɔ NDɨl Luwə tɨ, ɓɨ me ndu-kun tɨ kɨ ndangɨ al. Dəw kɨ kɨ ɨjə mɔtɨne, e dəw kɨ ɨngə tɔjɨ kɨ rɔ Luwə tɨ ɓɨ rɔ dɨje tɨ al.

3

Dəw kɨ dana goto

1 Ke Jɨpɨ, maje to tɨ, kɨjə mɔtɨ, ndae to tɨ. 2 Maje e ngay me nḛ je tɨ pətɨ, tadɔ, e *Jɨpɨ je ə Luwə ɨlə ta ləne jide tɨ kəte. 3 Ə re kɨ madɨ je ai dɔ njade tɨ al ə, ka dɔ nja tɨ al ləde a ra kadɨ Luwə yətɨ ndune al. 4 Luwə a yətɨ ndune al jagɨ! Nɨngə sɔbɨ kadɨ Luwə e nje kəl ta kɨ rɔjetɨ, ə dɨje pətɨ əi njé kəl ta kɨ ngom, təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ əi nə:

«Sɔbɨ kadɨ dɨje gəri ka dana ləi me ta kəli tɨ,

A re awi kadɨ gangi ta dɔi tɨ ə,

Kadɨ ta uwəi al, kadɨ ɨtḛḛ me tɨ✡.»

5 Kɨn ə re majal kɨ j-ɨsɨ ra, tɔjɨ kadɨ Luwə e dəw kɨ dana ə, dəw oo ta kɨ kadɨ j-əl al. Kɨn ə re Luwə ɨngə tɔɓa me majal raje tɨ, ə a no̰o̰ ra səje wongɨ ə, e dəw kɨ rɔjetɨ al. M-əl ta kɨn be kɨ go koe tɨ lə dəw. 6 Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ, Luwə e dəw kɨ dana al, al jagɨ. Kɨn ə Luwə e dəw kɨ dana al ə, a asɨ kadɨ gangɨ ta dɔ dunɨya̰ tɨ al. 7 Nɨngə kɨn ə, kadɨ me ta ngom tɨ kɨ ɨsɨ tḛḛ tam tɨ, ta kɨ rɔjetɨ lə Luwə tḛḛ kɨ taga, kadɨ Luwə ɨngə-n tɔɓa ə, gɨne e ri ə kadɨ dəw a gangɨ ta dɔm tɨ tə nje ra majal ɓəy ə? 8 J-a j-əl kɨ kəte par j-ə nə: «Jɨ rai majal j-adi nḛ kɨ majɨ tḛḛ me tɨ.» Təkɨ dɨje madɨ ɨndəi ta dɔm tɨ əi nə: mi ə m-ə nə jɨ ra majal kadɨ nḛ kɨ majɨ tḛḛ me tɨ ka kɨn be. Dɨjee kɨ əli ta kɨn asi ta kadɨ dəw gangɨ ta koy dɔde tɨ.

9 Nɨngə e nḛ kɨ kadɨ dəw əl-n ə nə: je kɨ je Jɨpɨ je, j-ɨtə ndəgɨ dɨje al. J-ɨtə-de al, nɨngə j-əl ta dɔ tɨ ngata j-ə nə: Jɨpɨ je kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, pətɨ, əi gɨn tɔgɨ tɨ lə majal. 10 Təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Dəw kare be kɨ kadɨ e dəw kɨ dana goto.

11 Dəw kare be kɨ kadɨ gər nḛ goto,

Dəw kare be kɨ kadɨ sangɨ Luwə goto.

12 Pətɨ ɨyə̰i rəbɨ kɨ majɨ, ndəmi rəbɨ.

Dəw kare kɨ nje ra majɨ goto✡.

13 Rəbɨ mɨndɨde to tə ɓe nɨn kɨ tae to tagɨra be,

NDonde e ndon kəl ta kɨ ngom,

NDa tade rosɨ kɨ kəngɨ li✡,

14 Ɨsɨ mani dɨje man kɨ to kəl tae al,

Tade atɨ kanana dɔ dɨje tɨ✡.

15 NJade e nja ka̰y law kɨ lo tɔl nḛ tɨ,

16 Lo kɨ dəi tɨ ɓa, dɔ njade e nḛ kɨ tujɨ kɨ me-ko̰.

17 Əi dɨje kɨ gəri rəbɨ lapɨya al✡.

18 Ɓəl Luwə kɨ ndə̰y goto mede tɨ✡.»

19 Jɨ gər kadɨ nḛ je pətɨ kɨ ndu-kun əl, əl dɨje kɨ əi gɨn ndu-kun tɨ, mba kadɨ ta dəw madɨ tḛḛ əl ta dɔ rɔe tɨ al, ə kadɨ dɨje pətɨ gəri go majal je ləde no̰ Luwə tɨ. 20 E mbata kɨn ə, dəw kɨ Luwə a tɨde dəw tɨ ləne kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ goto✡. MBata ndu-kun to mba kadɨ ɔjɨ dɨje adɨ gəri nḛ kɨ ɓari-e majal.

Luwə tɨdə dɨje, dɨje tɨ ləne kɨ go rəbɨ ka dɔ nja tɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ

21 Kɨ ngɔsɨne kɨn, Luwə tɔjɨ-je go rəbɨ kɨ tɨdə-n dɨje, dɨje tɨ ləne✡ kɨ kanjɨ ndu-kun. Nɨngə e, ndu-kun lə Mojɨ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ mai naje. 22 Luwə tɨdə dɨje, dɨje tɨ ləne kɨ go rəbɨ ka dɔ nja tɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ. Ta rəbɨ kɨn to mbata tɨ lə dɨje pətɨ kɨ adi mede Jəju Kɨrɨsɨ, tadɔ dɨje pətɨ asi-naa. 23 Dɨje pətɨ əi njé ra majal je, adɨ tɔɓa lə Luwə nal-de. 24 Nə Luwə tɨdə-de dɨje tɨ ləne kare, kɨ kanjɨ kadɨ ugəi nḛ madɨ. E kɨ go me-majɨ tɨ lie, me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ taa-de gɨn tɔgɨ tɨ lə majal ɨlə-de taa. 25 E Jəju Kɨrɨsɨ ə, Luwə un-e tə nḛ kɨgə dɔ majal, me məse tɨ kɨ a̰y, kɨ go rəbɨ ka dɔ nja tɨ lie. Luwə ra be mba kadɨ tɔjɨ-n nḛ ra kɨ dana ləne, mbata majal je kɨ dɨje rai-de kəte, tɨdə goe al, 26 dɔkagɨlo kɨsɨ dɔ tɨ lie. Luwə tɔjɨ nḛ ra kɨ dana ləne dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, mba kadɨ e-n nje ka dana, taa kadɨ tɨdə-n dɨje kɨ ɨndəi mede dɔ me-majɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ, dɨje tɨ ləne tɔ. 27 Nḛ kare kɨ kadɨ dəw ɨndə-n gune goto, mbata nḛ kɨ Luwə a dɔ tɨ, e təl rɔ go ndu-kun tɨ al, nə e kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ. 28 Jɨ gər majɨ kadɨ Luwə tɨdə dəw, dəw tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ, ɓɨ e kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ al. 29 Luwə e Luwə lə *Jɨpɨ je par al. Kɨ rɔjetɨ, e Luwə ləde par al, nə e Luwə lə ndəgɨ dɨje pətɨ tɔ. 30 MBata Luwə e kare ba. E ə tɨdə Jɨpɨ je dɨje tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ nɨm, a tɨdə ndəgɨ dɨje, dɨje tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ nɨm tɔ. 31 Lokɨ j-adɨ meje Kɨrɨsɨ kɨn, tɔjɨ kadɨ nda ndu-kun goto al. Lo kɨn tɨ, jɨ tɔjɨ kadɨ ndae e ngay tə ke yo.

4

Luwə tɨdə Abɨrakam dəw tɨ ləne

1 Kadɨ j-əl ta lə kaje *Abɨrakam ɓa, nḛ madɨ kɨ ɨngə kɨ go tɔge tɨ e wa goto. 2 Kɨn ə Luwə tɨdə Abɨrakam dəw tɨ ləne kɨ takul kɨlə rae je ə, asɨ kadɨ Abɨrakam a ɨndə-n gune wa, nə a ɨndə gune no̰ Luwə tɨ al. 3 Tadɔ, ta kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə to kɨn: makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Abɨrakam adɨ mene Luwə, ə Luwə tɨde dəw tɨ ləne✡.» 4 Nɨngə nḛ kare, dəw kɨ ra kɨlə ɨngə-n nḛ kɨgə go ji, nḛ kɨ ɨngə kɨn, ɨngə kare al, nə e nḛ kɨ ɨngə to kɨlə tɨ kɨ ra. 5 Kɨn ə dəw ra kɨlə madɨ al, nə adɨ mene kadɨ Luwə e nje tɨdə dəw kɨ nje ra majal dəw tɨ ləne ə, Luwə a tɨde dəw tɨ ləne, kɨ go kadɨ-me Luwə tɨ. 6 E be ə, *Dabɨdɨ un-n ndune kɨ taa əl-n ta lə majɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ re kɨ dɔ dəw tɨ. Adɨ e dəw kɨ Luwə tɨde dəw tɨ ləne kɨ kanjɨ go̰ kɨlə rae je.

7 Dabɨdɨ ə nə: «Dɨje kɨ Luwə ɨyə̰ nḛ rade je kɨ go tɨ al kɔ,

Luwə bɔr majal je ləde kɔ, əi njé majɨ-kur je.

8 Dəw kɨ Luwə tɨdə majal lie dɔe tɨ al e nje majɨ-kur✡.»

9 Majɨ kɨn e mbata lə njé kɨjə mɔtɨ par al, nə e mbata lə njé kɨjə mɔtɨ al je tɔ. Tadɔ j-əl j-ə nə: Luwə tɨdə Abɨrakam dəw tɨ ləne kɨ takul kadɨ-me lie. 10 Ə se nḛ kɨn ra nḛ dɔkagɨlo tɨ kɨ ra wa? Se e kəte no̰ kɨjə mɔtɨ Abɨrakam tɨ ə se e go tɨ wa? Nḛ kɨn ra nḛ kəte no̰ tɨ, ɓɨ e go tɨ gogɨ al. 11-12 Nɨngə kɨjə mɔtɨ re go tɨ gogɨ tə ndajɨ, kɨ kadɨ tɔjɨ təkɨ Luwə tɨdə Abɨrakam dəw tɨ ləne, kɨ takul kadɨ-me kɨ adɨ mene, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨjə-n mɔtɨne al ɓəy. Lo kɨn tɨ, dɨje kɨ ɨjəi mɔtɨde al ka Luwə tɨdə-de dɨje tɨ ləne nɨm, dɨje kɨ ɨjəi mɔtɨde ka tɨdə-de dɨje tɨ ləne nɨm tɔ. Nɨngə Abɨrakam təl baw dɨje pətɨ kɨ ɨjəi mɔtɨde al, kɨ adi mede, taa təl baw dɨje kɨ ɨjəi mɔtɨde tɔ. Adɨ əi njé je kɨ uwəi kul kɨjə mɔtɨ par al, nə uni dɔ nja bawje Abɨrakam kɨ un, ə adɨ mene Luwə kəte no̰ kɨjə mɔtɨne tɨ kɨn✡.

Luwə un mɨndɨne mbata tɨ lə dɨje pətɨ kɨ adi-e mede

13 Luwə un mɨndɨne adɨ *Abɨrakam kɨ dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lie təkɨ dɔnangɨ e nḛ nduwə ləde. Nɨngə e kɨ mbata təl ɓa Abɨrakam təl rɔne go ndu-kun tɨ al, nə e kɨ mbata tɨdə kɨ Luwə tɨde dəw tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me Luwə✡. 14 Kɨn ə re nḛ nduwə kɨn e mbata tɨ lə dɨje kɨ njé təl rɔde go ndu-kun tɨ par nɨngə, nda kadɨ-me goto, taa kun mɨndɨ lə Luwə ka təl nḛ kɨ kəme goto tɔ. 15 Tadɔ ndu-kun ə e nje re kɨ wongɨ lə Luwə. MBata lo kɨ ndu-kun goto tɨ, kal dɔ ndu-kun ka goto tɨ tɔ.

16 Lo kɨn tɨ, nḛ majɨ kɨ Luwə un mɨndɨne kadɨ n-a n-adɨ dəw kɨn, dəw a ɨngə kɨ go rəbɨ kadɨ-me Luwə. Be mba kadɨ e nḛ kadɨ-kare kɨ Luwə adɨ, kɨ ndae to tɨ mbata lə dɨje pətɨ kɨ adi mede tə Abɨrakam be, ɓɨ mbata tɨ lə dɨje kɨ njé təl rɔde go ndu-kun tɨ par al. Abɨrakam kɨ e bawje je dɨje pətɨ. 17 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta dɔ Abɨrakam tɨ ə nə: «M-ra-i tə baw dɨje ngay kɨ dɔnangɨ tɨ ne✡.» Abɨrakam e bawje ta kəm Luwə tɨ kɨ ade mene. Luwə kɨ nje kadɨ njé koy je ḭḭ lo koy tɨ, kɨ nje kadɨ nḛ je kɨ kəte gotoi, toi. 18 Abɨrakam adɨ mene Luwə, adɨ təl baw dɨje ngay kɨ dɔnangɨ tɨ ne təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə: «Gɨn dɨje ləi a ba̰yḭ-naa tə mee je kɨ dɔra̰ tɨ be✡.» Lo kɨn tɨ, nḛ kɨ kadɨ dəw ɨndə mene dɔ tɨ goto, nə Abɨrakam aw kɨ kɨndə me dɔ tɨ. 19 Abɨrakam aw kɨ ɓal kɨ asɨ ɓasi kɨ ɓu kare, nɨngə gər kadɨ n-tɔgɨ, tɔgɨne goto, taa nene Sara ka e kujɨ tɔ, nə go̰ lo kɨn al, adɨ mene kadɨ kun mɨndɨ lə Luwə kɨ un kɨn a ra nḛ✡. 20 Abɨrakam ɨlə kadɨ-me ləne kɔ al, taa mee tɔsɨ dɔ kun mɨndɨ tɨ lə Luwə al tɔ. Ɨngə tɔgɨ tə kɨngə me kadɨ-me tɨ ləne, ɨlə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. 21 Nɨngə gər dɔne tɨ majɨ ngay kadɨ nḛ kɨ Luwə un mɨndɨ kadɨ n-ra kɨn, aw kɨ tɔgɨ kadɨ a ra-n. 22 E mbata kɨn ə, Luwə tɨdə-n Abɨrakam dəw tɨ kɨ dana. 23 Nɨngə lokɨ makɨtɨbɨ ə nə: «Luwə tɨdə Abɨrakam dəw tɨ kɨ dana,» kɨn, e kɨ mbata lə Abɨrakam kɨ karne par al. 24 Nə e ta kɨ sɔbɨ dɔje tɔ. Je kɨ kadɨ Luwə a tɨdə-je dɨje tɨ kɨ dana, kɨ takul kadɨ-me ləje. J-adɨ meje Luwə kɨ ḭ kɨ Ɓaɓe ləje Jəju dan njé koy je tɨ. 25 Jəju kɨ Luwə un-e adɨ koy mbata majal je ləje✡, nɨngə un-e dan njé koy je tɨ tḛḛ sie mba kadɨ tɨdə-n-je dɨje tɨ ləne.

5

Kulə nojɨ naa tɨ kɨ Luwə

1 Lokɨ Luwə tɨdə-je dɨje tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me ləje, danje sie e kɨ lapɨya kɨ takul Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 2 E kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ go rəbɨ kadɨ-me ə, j-ɨngə-n majɨ-kur lə Luwə. Majɨ-kur kɨ j-a me tɨ, j-ɨsɨ jɨ ra rɔnəl, tadɔ j-ɨndə meje dɔ tɨ kadɨ j-a je gɨn tɔɓa tɨ lə Luwə. 3 E kɨ bo ngay, me ko̰ tɨ ka jɨ ra rɔnəl, tadɔ jɨ gər kadɨ ko̰ a re kɨ kore me, 4 nɨngə dəw kɨ nje kore mene, a a dɔ njane tɨ me nḛ je tɨ kɨ to, ə dəw kɨ nje ka dɔ nja tɨ, e dəw kɨ aw kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ, 5 nɨngə nḛ kɨ ɨndə mene dɔ tɨ kɨn, a e nḛ kɨ ngom al. Tadɔ Luwə ta̰-je bɨyə̰ tɨ kɨ ndɨgɨ-naa kɨ ɨndə nga̰meje tɨ kɨ go rəbɨ lə NDɨle kɨ adɨ-je. 6 Kɨrɨsɨ re oy mbata tɨ lə njé ra majal je, lokɨ j-asɨ kadɨ jɨ ra nḛ madɨ kɨ dɔrɔje al. Nɨngə oy kɨ dɔkagɨlo kɨ Luwə wa ɔjɨ. 7 Dəw kɨ dana wa mɨndɨ ka, nga̰ ngay kadɨ dəw a adɨ rɔne koy tɨ mbata lie. Re dum wa nɨngə, dəw kɨ nje ra nḛ kɨ majɨ, ə dəw made kɨ rangɨ, a uwə rɔne ba kadɨ oy mbata tɨ lie. 8 Lo kɨn tɨ, Luwə tɔjɨ-je ndɨgɨ kɨ ndɨgɨ-je kɨ taga adɨ j-o. Luwə adɨ Kɨrɨsɨ re oy mbata tɨ ləje, dɔkagɨlo tɨ kɨ jɨ nay-n me majal tɨ kɨ ra ɓəy. 9 Nɨngə, təkɨ ɓasɨne, kadɨ rɔ koy tɨ lə Kɨrɨsɨ, təl-je dɨje tɨ kɨ dana ta kəm Luwə tɨ kɨn ɓa, kɨ bo ngay ɓəy, Kɨrɨsɨ a ajɨ-je ta wongɨ tɨ lə Luwə kɨ a re. 10 Kəte je njé ba̰ je lə Luwə, nə e wa ɨlə-je nojɨ naa tɨ səne kɨ go rəbɨ kɔy NGone. Təkɨ ɨlə-je nojɨ naa tɨ kɨ rɔne, e wa a ajɨ-je me kɨsɨ kəm tɨ lə NGone. 11 Nɨngə e e kɨn par al, rɔje nəl-je ngay ta kəm Luwə tɨ, mbata lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨ un-e ɨlə-n-je nojɨ naa tɨ kɨ rɔne.

Adam əi kɨ Kɨrɨsɨ

12 E kɨ go rəbɨ lə dəw kɨ kare be kɨ e Adam, ə majal re-n dɔ dunɨya̰ tɨ, nɨngə majal re-n kɨ koy, koy ɔdɨ dɨje pətɨ, tadɔ dəw kɨ ra majal al goto, dɨje pətɨ rai majal✡. 13 Nɨngə, kəte taa kadɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔ ndu-kun adɨ *Mojɨ, majal kɨ ra to me dunɨya̰ tɨ ne ngata, nə təkɨ e dɔkagɨlo tɨ kɨ ndu-kun goto ɓəy, Luwə tɨdə majal je kɨ dɨje ɨsɨ rai al. 14 Nḛ kare, yo o̰ ɓe dɔ dɨje tɨ pətɨ, ɨlə ngɨre dɔ Adam tɨ bɨtɨ tḛḛ-n dɔ Mojɨ tɨ. NJé kɨ ali dɔ ndu Luwə al, təkɨ Adam al dɔ ndu Luwə kɨn be ka, yo o̰ ɓe dɔde tɨ. Adam e bana kəm dəw kɨ sɔbɨ kadɨ a re. 15 NGa nɨngə, nḛ kɨ kadɨ dəw a ɔjɨ-n majal lə Adam əi kɨ kadɨ-kare me-majɨ lə Luwə kɨn naa tɨ goto. E kɨ rɔjetɨ kadɨ dɨje ngay oyi koy majal lə dəw kɨ kare kɨ e Adam kɨn, nə me-majɨ lə Luwə e kɨ bo ngay. Nɨngə nḛ kɨ Luwə adɨ kosɨ dɨje ngay kare, kɨ go rəbɨ lə dəw kare be par, kɨ e Jəju Kɨrɨsɨ kɨn, ndae e ngay. 16 Kadɨ kare lə Luwə kɨ adɨ kɨn, kande to ta dangɨ kɨ kandɨ majal lə dəw kɨ kare ba kɨn. Majal lə dəw kɨ kare kɨn, ndu kɨ osɨ dɔ tɨ e ta kɨ gangɨ, nə kadɨ-kare kɨ re go nḛ ra go tɨ al je tɨ kɨ ngay, kande e ta kɨ kɔr dɔ tɨ. 17 Kɨn ə re, kɨ ta rəbɨ lə dəw kɨ kare be par, kɨ ta rəbɨ majal lie, yo o̰-n ɓe dɔ dɨje tɨ pətɨ nɨngə, kɨ ta rəbɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ kare wa kɨn, j-a j-ɨngə-n nḛ kɨ majɨ ngay kɨ rɔ Luwə tɨ ɓəy. Dɨje pətɨ kɨ Luwə adɨ-de majɨ-kur kɨ to mbar, kɨ kadɨ-kare kɔr ta dɔ tɨ, a o̰i ɓe kɨ takul Kɨrɨsɨ.

18 NGa nɨngə, təkɨ kɨ go rəbɨ majal lə dəw kɨ kare ba kɨ e Adam, ta kɨ gangɨ osɨ-n dɔ dɨje tɨ pətɨ ka kɨn ə, kɨ go rəbɨ nḛ ra kɨ dana lə dəw kɨ kare ba, kɨ e Jəju Kɨrɨsɨ, dɨje pətɨ Luwə a tɨdə-de dɨje tɨ ləne kadɨ ɨsi kɨ dɔde taa bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 19 Təkɨ, kɨ go rəbɨ təl rɔ go ta tɨ al lə dəw kɨ kare ba, dɨje pətɨ osi me majal tɨ ka kɨn ə, kɨ go rəbɨ təl rɔ go ta tɨ lə dəw kɨ kare ba, Luwə a ɔr-n ta dɔ kosɨ dɨje tɨ ngay tɔ.

20 Lokɨ ndu-kun tḛḛ ɓa, majal ojɨ-n naa kɨ dɔ tɨ, nə lokɨ majal ojɨ naa tɨ ɓa, me-majɨ lə Luwə to mbar mbar tɨ tɨ wa ɓəy. 21 Təkɨ majal o̰-n ɓe kɨ koy ka kɨn ə, me-majɨ lə Luwə o̰ ɓe kɨ kajɨ mba kadɨ dɨje ɨsi kɨ dɔde taa bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, kɨ takul Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ tɔ.

6

Koy me majal tɨ, ə kɨsɨ kəm ba me Kɨrɨsɨ tɨ

1 Ta ri ə kadɨ j-əli-naa me lo kɨn tɨ ə? Se kadɨ tə jɨ nayḭ-naa kɨ lo ra majal tɨ kadɨ tə me-majɨ lə Luwə to-n mbar mbar kɨ dɔje tɨ wa? 2 Jagɨ, e be al. Tadɔ j-əi dɨje kɨ j-oyi, jɨ gangi-naa kɨ majal, nga ra ban be ə kadɨ tə jɨ təli j-ɨsi me majal tɨ ɓəy ə? 3 Ɨgəri majɨ kadɨ j-əi pətɨ kɨ jɨ rai batəm mbata tɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ, batəm kɨn tɔjɨ kadɨ j-əi dɨje kɨ j-oyi naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. 4 Kɨ go rəbɨ lə batəm kɨn, dɨbi-je naa tɨ sie, me koye tɨ. NGa nɨngə, təkɨ Kɨrɨsɨ ḭḭ-n taa dan njé koy je tɨ kɨ tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay lə Bawje Luwə ka kɨn ə, je ka j-ɨsɨ kɨ dɔje taa kɨsɨ kɨ sɨgɨ tɔ.

5 Nɨngə, kɨn ə re, j-ɨndə rɔje naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ təkɨ rɔjetɨ me koye tɨ ə, j-a j-ḭḭ taa lo koy tɨ, təkɨ ḭḭ-n lo koy tɨ kɨn be tɔ. 6 Kadɨ jɨ gər majɨ təkɨ, hal dəw kɨ to rɔjetɨ kəte kɨn, e kɨ ɓə-e kagɨ-dəsɨ tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ngata, mba kadɨ tə majal kɨ rɔje tɨ e kɨ tujɨ kɔ, kadɨ je-n gɨn tɔgɨ tɨ lə majal al ngata. 7 Tadɔ dəw kɨ oy, majal o̰ ɓe dɔe tɨ al ngata. 8 Kɨn ə re j-oyi naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ə, j-adɨ meje kadɨ j-a j-ɨsɨ kɨ dɔje taa naa tɨ sie. 9 Jɨ gər kadɨ Kɨrɨsɨ kɨ ḭ taa dan njé koy je tɨ kɨn, təl oy gogɨ al; koy aw kɨ tɔgɨ dɔe tɨ al ngata. 10 Kɨrɨsɨ kɨ oy, oy koy majal, nɨngə e koy kɨ nja kare par, mbata majal je pətɨ. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, ɨsɨ kɨ dɔne taa mbata lə Luwə. 11 Be tɔ ə, səi ka, majɨ kadɨ oi rɔsi tə dɨje kɨ oyi koy majal, nɨngə ɨsi kɨ dɔsi taa mbata lə Luwə, me njɨyə naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ.

12 Majɨ kadɨ adi majal o̰ ɓe dɔ rɔsi tɨ al. Kadɨ ɨtəli rɔsi go ndɨgɨ tɨ lə darɔ al. 13 Adi ngon rɔsi madɨ kare ra nḛ kɨ majal al, kadɨ təl nḛ ra kɨlə kɨ go rəbe tɨ al, al. Nə kadɨ uni rɔsi ba pətɨ mbata kɨlə lə Luwə, tə dɨje kɨ ḭḭ taa dan njé koy je tɨ. Kadɨ darɔsi ba pətɨ e mbata kɨlə lə Luwə, kadɨ təl nḛ ra kɨlə kɨ dana. 14 Lo kɨn tɨ, majal a o̰ ɓe dɔsi tɨ al, tadɔ səi gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun al, nə me-majɨ lə Luwə ə e dɔsi tɨ.

Gangɨ-naa kɨ majal mba təl-n rɔ go ndu Luwə tɨ

15 Ta ri ə kadɨ j-əl dɔ lo kɨn tɨ ə? Se j-a jɨ ra majal mbata ke kɨ je gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun al, nə je gɨn tɔgɨ tɨ lə me-majɨ lə Luwə yo wa? Jagɨ, e be al. 16 Ɨgəri ɓətɨ kadɨ kɨn ə re un rɔi kadɨ ɨra kɨlə adɨ dəw madɨ ɓa, ɨtəl ɓəə lə dəwe kɨn. Adɨ re uni rɔsi kadɨ ɨrai majal nɨngə, səi ɓəə lə majal kadɨ aw səsi koy tɨ, a re ɨtəli rɔsi go ndu Luwə tɨ tɔ nɨngə, təl rɔ go tɨ kɨn a aw səsi me nḛ ra tɨ kɨ dana tɔ. 17 Jɨ ra oyo Luwə mbata kəte səi ɓəə lə majal, nə kɨ ngɔsɨne kɨn, ɨtəli rɔsi kɨ me kɨ kare go rəbɨ nḛ ndo tɨ kɨ majɨ kɨ ɨngəi. 18 Luwə taa səsi ji majal tɨ ɨlə səsi taa, adɨ ɨtəli, səi gɨn tɔgɨ tɨ lə nḛ ra kɨ dana ngata. 19 M-əl ta lə ɓəə tə nḛ kɨ majal ə se nḛ ra kɨ dana əi dɨje ə ɨsɨ rai ɓəə ləde be, mbata re e be al ə, kasɨ al ləsi a ra kadɨ ɨgəri me ta kɨn al. Təkɨ kəte uni rɔsi ba pətɨ ɨndəi ta nḛ tɨ kɨ to njḛ, kɨ nḛ ra kɨ majal, kɨ a aw kɨ dəw kadɨ ta̰ rɔ Luwə ka kɨn ə, majɨ kadɨ, kɨ ngɔsɨne kɨn, uni rɔsi ɨndəi ta nḛ ra tɨ kɨ dana, kɨ a aw səsi adɨ ayi njay. 20 Dɔkagɨlo tɨ kɨ səi ɓəə lə majal kɨn, usɨ səsi dɔ nḛ ra tɨ kɨ dana al. 21 NGa nɨngə, e ri ə kadɨ a ɨngəi me nḛ tɨ kɨn ɓəy ə? Nḛ kɨn e nḛ kɨ mesi ole dɔ tɨ ə adɨ səsi rɔsɔl, tadɔ ta tɔl tae e koy. 22 Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, təkɨ Luwə taa-n səsi ɨlə səsi taa, adɨ ɨtəli ɓəə kɨlə je lie, kɨlə rasi a aw səsi me kay njay tɨ, kadɨ ta tɔl tae ə ɨngəi kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 23 Tadɔ nḛ kɨgə kɨrə majal e koy, nɨngə nḛ kadɨ kɨ Luwə adɨ-je kare e kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, me njɨyə naa kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ.

7

NJe kadɨ-me Kɨrɨsɨ e dəw kɨ e gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun al

1 NGakom je kɨ konanm je, ɨgəri majɨ kadɨ ta kɨ m-ɨsɨ m-əl səsi kɨn, m-əl səsi tə dɨje kɨ gəri ndu-kun majɨ. Nɨngə ndu-kun aw kɨ tɔgɨ dɔ dəw tɨ lokɨ dəw ɨsɨ-n kɨ dɔne taa ɓəy kɨn par. 2 E be ə, dəne kɨ taa ngaw, ndu-kun dɔɔ-e naa tɨ kɨ ngawe, lokɨ ngawe ɨsɨ-n kɨ dɔne taa ɓəy kɨn par. A kɨn ə re ngawe oy ɓa, ndu-kun kɨ dɔɔ-e naa tɨ kɨ ngawe kɨn e dɔe tɨ al ngata. 3 Re ngawe ɨsɨ kɨ dɔne taa ɓəy ə təl taa dɨngəm kɨ rangɨ nɨngə, dɨje a ooi-e tə nje kuwə marɨm. A re ngawe oy ɓa, ndu-kun e dɔe tɨ al ngata, adɨ re taa dɨngəm kɨ rangɨ ka, dəw a oo-e tə nje kuwə marɨm al. 4 Nḛ kɨn to be kɨ rɔsi tɨ tɔ. Səi dɨje kɨ oyi naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, me darɔ tɨ, ɨgangi-naa kɨ ndu-kun, adɨ səi lə dəw kɨ rangɨ ngata. Dəwe kɨn e Kɨrɨsɨ kɨ nje kḭ dan njé koy je tɨ, mba kadɨ kɨlə raje e ya̰ Luwə. 5 Təkɨ rɔjetɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte j-ɨsɨ jɨ ra-n ndɨgɨ lə darɔje, ngur nḛ ra je kɨ majal, kɨ ndu-kun ndu-de kɨ taa, ɔdɨ rɔne rɔje tɨ, adɨ jɨ ra nḛ kɨ aw səje kɨ koy tɨ. 6 Nə kɨ ngɔsɨne kɨn, jɨ goto gɨn ndu-kun tɨ, tadɔ j-oy, jɨ gangɨ-naa kɨ nḛ kɨ kəte uwə-je dangay tɨ. Adɨ jɨ ra kɨlə gɨn tɔgɨ tɨ kɨ sɨgɨ, kɨ e tɔgɨ lə NDɨl Luwə, ɓɨ jɨ ra kɨlə gɨn tɔgɨ tɨ kɨ kəte kɨ e tɔgɨ lə ndu-kun kɨ ndangɨ kɨn al ngata.

7 Ta kɨn mee nə ri ə? Tɔjɨ kadɨ ndu-kun e majal a? Jagɨ, ndu-kun e majal al, nə ke ə, e ndu-kun ə e nje kɔjɨ-m majal kadɨ m-gər-e. Kɨn ə re ndu-kun əl-m ə nə: «A ɨra kəm-nda al,» al ə, re m-a m-gər nḛ kɨ ɓari-e kəm-nda al✡. 8 Lo kɨn tɨ, majal ɨngə rəbɨ kɨ ndu-kun tɔl ade kɨn kadɨ ɨndə-n kəm-nda je kɨ dangɨ dangɨ mem tɨ. Tadɔ kɨn ə re ndu-kun goto ə, majal a təl nḛ kɨ koy kɔ. 9 Kəte lokɨ ndu-kun goto ɓəy, m-ɨsɨ kəm. Nə lokɨ ndu-kun re, majal nga ə təl nje kɨsɨ kəm. 10 Nɨngə mi, m-oy, adɨ ndu-kun kɨ kadɨ aw səm kɨ kajɨ tɨ ka kɨn, kɨ ɔjɨ dɔm, təl aw səm koy tɨ yo. 11 Tadɔ majal, ɨngə rəbɨ kɨ ndu-kun tɔl ade ka kɨn, adɨ ədɨ-m kɨ go rəbɨ lə ndu-kun, aw səm adɨ yo. 12 Lo kɨn tɨ, ndu-kun ay njay, kun-ndu ay njay, e nḛ kɨ dana, e nḛ kɨ majɨ tɔ.

Dəw e gɨn tɔgɨ tɨ lə majal

13 *NDu-kun kɨ e nḛ kɨ majɨ, a təl kadɨ e rəbɨ kɨngə yo ləm al jagɨ. Nɨngə e majal ə e nje re kɨ yo dɔm tɨ, kɨ go rəbɨ lə nḛ kɨ majɨ, mba kadɨ tɔjɨ-n rɔne kɨ taga, taa kadɨ tɔjɨ-n tɔgɨne kɨ rɔjetɨ kɨ e majal tɔ, kɨ go rəbɨ lə kun-ndu. 14 Jɨ gər kadɨ ndu-kun e nḛ lə NDɨl, nə mi, mi dəw kɨ me darɔ tɨ, kɨ majal ndogɨ-m. 15 Təkɨ rɔjetɨ, m-gər kəm nḛ je kɨ m-ɨsɨ m-ra-de al. Nḛ kɨ m-ndɨgɨ ra kɨn ə, m-ra al, nɨngə nḛ kɨ nəl-m al kɨn taa m-ra tɔ. 16 Kɨn ə re e nḛ wa kɨ m-ndɨgɨ ra al kɨn taa m-ra nɨngə, m-ndɨgɨ dɔ tɨ kɨ ndu-kun kadɨ e nḛ kɨ majɨ. 17 Lo kɨn tɨ, e mi ɓa m-ɨsɨ ra nḛ al, nə e majal kɨ ɨsɨ me rɔm tɨ. 18 Tadɔ m-gər kadɨ me rɔm tɨ kɨ e darɔ kɨ to̰ kɨn, nḛ ra kɨ majɨ a ɨsɨ tɨtɨ al. 19 Tadɔ m-ra nḛ kɨ majɨ kɨ m-ndɨgɨ ra kɨn al, ə nḛ kɨ majal kɨ m-ndɨgɨ ra al kɨn yo taa m-ra. 20 Kɨn ə, e nḛ kɨ m-ndɨgɨ ra al yo ə m-ra nɨngə, e mi ɓa m-ɨsɨ ra al, nə e majal kɨ ɨsɨ me rɔm tɨ ə ɨsɨ ra. 21 M-gər ndu kɨn kadɨ e be ngata: lokɨ mi, m-ndɨgɨ kadɨ m-ra nḛ kɨ majɨ ɓa, nḛ kɨ majal yo ə re to ta kəm tɨ kadɨ m-ra. 22 Mem tɨ kɔrɔkɨ ɓa, m-ɨngə rɔnəl me ndu-kun tɨ lə Luwə. 23 Nə m-gər me rɔm tɨ kadɨ tɔgɨ madɨ kɨ rangɨ ɨsɨ no̰, ɨsɨ rɔ kɨ ndɨgɨ ra kɨ e ɓom tɨ. Tɔgɨ kɨn ra adɨ m-təl ɓəə lə majal kɨ ɨsɨ me rɔm tɨ. 24-25 Kɨ nḛ gər ləm, m-ɨsɨ m-ra kɨlə ɓəə lə Luwə, nə me darɔ tɨ kɨ to̰, m-ɨsɨ m-ra kɨlə ɓəə lə majal kɨ ɨndə tɔgɨne dɔm tɨ. Mi dəw kɨ nje kəm-to-ndoo, dəw kɨ kadɨ a taa-m ji darɔ tɨ kɨ e nḛ lə yo kɨn goto. Tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ ajɨ-m kɨ go rəbɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ!

8

Kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə

1 Kɨ ɓasɨne kɨn, dɨje kɨ ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, ta kɨ gangɨ goto dɔde tɨ ngata. 2 Tadɔ tɔgɨ lə NDɨl Luwə kɨ nje kadɨ dəw ɨsɨ kɨ dɔne taa me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, taa-je ɨlə-je taa ji tɔgɨ tɨ lə majal kɨ tɔgɨ lə koy. 3 E nḛ kɨ ndu-kun lə *Mojɨ asɨ kadɨ ra al, mbata darɔ kɨ to̰ ra adɨ tɔge goto. Nə Luwə ra nḛ kɨn kɨ go rəbɨ lə NGone wa, ade kadɨ ɔr majal. Re kɨ darɔ kɨ tɨtɨ-naa kɨ ya̰ dəw kɨ nje ra majal, gangɨ-n ta dɔ majal tɨ kɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ darɔ dəw tɨ. 4 Luwə ra be mba kadɨ ndɨgɨ ra kɨ dana lə ndu-kun lə Mojɨ tɔl tane dɔje tɨ, je kɨ j-ɨsɨ njɨyə kɨ go ndɨgɨ tɨ ləje al, nə j-ɨsɨ njɨyə kɨ go ndɨgɨ tɨ lə NDɨl Luwə yo kɨn. 5 Təkɨ rɔjetɨ, dɨje kɨ ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə darɔde, ɨsɨ rai ndɨgɨ lə darɔde, nə dɨje kɨ ɨsi gɨn tɔgɨ lə NDɨl Luwə, ɨsɨ rai ndɨgɨ lə NDɨl Luwə tɔ. 6 Ra ndɨgɨ lə darɔ, a aw kɨ dəw ɓe lə yo, nə ra ndɨgɨ lə NDɨl Luwə, a aw kɨ dəw ade ɨngə kajɨ, a ade ɨngə lapɨya. 7 Ra ndɨgɨ lə darɔ, e təl dəw nje ba̰ tɨ lə Luwə. Dəw kɨ nje ra ndɨgɨ lə darɔ, e dəw kɨ ɨlə dɔne gɨn ndu-kun tɨ lə Luwə al, tadɔ asɨ kadɨ a ra al. 8 Dɨje kɨ ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə darɔde, asi kadɨ a rai nḛ kɨ nəl Luwə al. 9 NGa nɨngə səi je, ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə darɔsi al, nə ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə NDɨl Luwə. MBata NDɨl Luwə ɨsɨ mesi tɨ. Re dəw aw kɨ NDɨl Kɨrɨsɨ mene tɨ al ə, e dəw lə Kɨrɨsɨ al. 10 Re Kɨrɨsɨ ɨsɨ mesi tɨ ə, darɔsi kɨn a oy ə wa, mbata lə majal, nə NDɨl Luwə e kɨsɨ kɨ dɔ taa ləsi, mbata səi dɨje kɨ Luwə tɨdə səsi dɨje tɨ ləne. 11 A re NDɨl Luwə kɨ nje tḛḛ kɨ Jəju dan njé koy je tɨ ɨsɨ mesi tɨ ə, Luwə kɨ nje tḛḛ kɨ Jəju dan njé koy je tɨ a adɨ darɔsi kɨ koy təl ɨsɨ kəm kɨ takul NDɨle kɨ ɨsɨ mesi tɨ.

12 Lo kɨn tɨ, ngakom je kɨ dəne kɨ kɨ dɨngəm, j-awi kɨ kɨrə dɔje tɨ, nɨngə e kɨrə lə darɔ kadɨ tə jɨ ra-n ndɨgɨ lə darɔ al. 13 Tadɔ re ɨsi ta ra nḛ tɨ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə darɔsi ə a oyi. A re uni NDɨl Luwə, ɨtɔli kɨlə ra je lə darɔsi ɓa, a ɨsɨ kɨ dɔsi taa tɔ. 14 MBata dɨje pətɨ kɨ NDɨl Luwə ɨsɨ ɔr-de ta rəbɨ əi NGan lə Luwə. 15 Tadɔ NDɨl kɨ ɨngəi-e, e NDɨl kɨ kadɨ ra səsi ɓəə tɨ al, taa e NDɨl kɨ kadɨ təl ɨndə ɓəl mesi tɨ ɓəy al tɔ. Nə e NDɨl kɨ nje ra səsi ngan kotɨ tɨ. E kɨ ta rəbɨ lə NDɨl kɨn ə j-ɨsɨ jɨ ɓar-n nḛ kɨ nduje kɨ taa boy j-ə nə: «Aba, Bawje✡.» 16 NDɨl wa kɨn ə e nje tɔjɨ ndɨlje kadɨ gər təkɨ je ngan lə Luwə. 17 Ə re je ngan lə Luwə ɓa, je ka j-a j-ɨngə nḛ majɨ je kɨ Luwə un ndune dɔ tɨ kadɨ n-a n-adɨ dɨje ləne kɨn tɔ. J-a j-ɨngə nḛ majɨ je kɨn naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, mbata j-ɨngə ko̰ naa tɨ sie, kadɨ je-n naa tɨ sie me tɔɓa tɨ lie.

Tɔɓa kɨ a re

18 M-gər majɨ kadɨ ko̰ kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn asɨ naa kɨ tɔɓa kɨ Luwə a tḛḛ kɨ dɔe kadɨ jɨ gər kɨn al. 19 Nḛ kɨndə je pətɨ ɨsi rəle, ɨsɨ ngəmi dɔkagɨlo kɨ Luwə a tɔjɨ-n tɔɓa lə ngan ləne. 20 Tadɔ nḛ kɨndə je osi gɨn tɔgɨ tɨ lə tɔgɨ je kɨ ndade goto. E kɨ me ndɨgɨ ləde wa al, nə e Luwə wa ə ndɨgɨ be kadɨ əi gɨn tɔgɨ je tɨ kɨn. 21 Nɨngə ɨsɨ ɨndəi mede dɔ tɨ tɔ kadɨ ndɔ kare ə, a tḛḛi gɨn tɔgɨ tɨ kɨ nje tujɨ-de kɨ uwə-de ɓəə tɨ kɨn. A tḛḛi gɨn tɨ kɔ mba kadɨ ɨngəi dɔde naa tɨ kɨ ngan lə Luwə, taa kadɨ əi me tɔɓa lə ngan lə Luwə tɔ. 22 Kɨ ɓasɨne kɨn, jɨ gər kadɨ nḛ kɨndə je kɨn pətɨ ɨsɨ tɨməi rusɨ rusɨ tə dəne kɨ ndoo ra-e be. 23 Nɨngə e nḛ kɨndə je par dɔrɔde al, je kɨ j-ɨngə NDɨl Luwə tə nḛ kɨ dɔsa̰y dan kadɨ-kare je tɨ Luwə ka, jɨ tɨmə rusɨ rusɨ tɔ, j-ɨsɨ jɨ ngɨnə kadɨ Luwə təl-je ngane tɨ, kadɨ taa-je ɨlə-je taa. 24 Tadɔ Luwə ajɨ-je, nə e kɨn j-ɨsɨ jɨ ngəm tae tə ngəm ɓəy. NGa nɨngə, re dəw oo nḛ kɨ ɨsɨ ngəm tae kɨ kəmne nɨngə, e nḛ kɨ ɨsɨ ngəm tae al ngata. Dəw kɨ kadɨ oo nḛ kɨ kəmne, ə təl ɨsɨ ngəm tae tə ngəm ɓəy goto. 25 A re jɨ ngəm ta nḛ kɨ j-o kɨ kəmje al nɨngə, jɨ ngəm tae kɨ kore me. 26 E be tɔ ə, NDɨl Luwə ɨsɨ re ra-n səje, me tɔgɨ goto tɨ ləje. Tadɔ jɨ gər kəl ta kɨ Luwə təkɨ sɔbɨ kadɨ j-əl-e-n al, nə NDɨl Luwə wa ɨsɨ əl sie ta toje tɨ kɨ ndu kɨ dəw asɨ gər me al. 27 Nɨngə Luwə kɨ gər nga̰meje, gər nḛ kɨ NDɨl ndɨgɨ kadɨ əl-e, tadɔ NDɨl ɨsɨ əl ta kɨ Luwə, mbata majɨ lə dɨje lə Luwə, təkɨ Luwə wa ndɨgɨ-n.

28 Jɨ gər kadɨ nḛ je pətɨ rai nḛ mba kadɨ majɨ kɨ dɨje kɨ ndɨgi Luwə, adɨ e dɨje kɨ e wa ɓar-de kɨ go kɔjɨ tɨ ləne. 29 MBata njé kɨ Luwə gər-de kəte, ə un ndune dɔde tɨ kadɨ toi tə NGone Kɨrɨsɨ be, mba kadɨ Kɨrɨsɨ e-n ngon kɨ ngatɔgɨ lə kosɨ ngako̰e je. 30 Adɨ e njé kɨ Luwə kɔtɨ-de kəte, Luwə ɓar-de tɔ, njé kɨ Luwə ɓar-de, ɔr ta dɔde tɨ tɔ, nɨngə njé kɨ ɔr ta dɔde tɨ, adɨ-de tɔɓa tɔ.

NDɨgɨ kɨ Luwə ndɨgɨ dəw, e ndɨgɨ kɨ bo ngay

31 Ta kɨ kadɨ j-əl dɔ lo tɨ kɨn goto. Re Luwə e səje ə, dəw kɨ kadɨ a ɔsɨ-je ta goto. 32 Luwə kɨ un ko̰ dɔ NGone tɨ wa kɔ al, nə un-e ɨle kɔ mbata tɨ ləje pətɨ, a adɨ-je nḛ je pətɨ kare naa tɨ kɨ NGone. 33 Dəw kɨ kadɨ a ɨndə ta dɔ dɨje tɨ kɨ Luwə kɔtɨ-de goto, mbata e Luwə wa ə ɔr ta dɔde tɨ. 34 Dəw kɨ kadɨ a gangɨ ta dɔde tɨ goto, mbata Kɨrɨsɨ e nje koy. Kɨ bo ngay, e ə ḭ taa dan njé koy je tɨ, ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ, ɨsɨ əl ta kɨ Luwə kɨ mbata ləje. 35 Dəw kɨ asɨ kadɨ a gangɨ-je naa tɨ kɨ ndɨgɨ kɨ Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-je kɨn goto. E kəm-to-ndoo, ə se me-ko̰ asɨ al, kɨndə kəm-ndoo, ə se ɓo, ə se ndoo, ə se tujɨ, ə se koy, asi al. 36 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə:

«MBata ləi,

Koy e kadɨje tɨ ɓasi kɨ sḭ je, kada je, kɨ lo sɔlɔ je.

Dɨje ooi-je tə da je kɨ dəw ɨsɨ aw səde lo tɔl-de tɨ be✡.»

37 Nə me nḛ je tɨ kɨn pətɨ, j-a jɨ tətɨ rɔ kɨ tɔgɨ kɨ ngay kɨ nje ndɨgɨ-je adɨ-je. 38 MBata m-gər majɨ, təkɨ rɔjetɨ, kadɨ e koy al nɨm, e kɨsɨ kɨ dɔ taa al nɨm, e malayka je al nɨm, e tɔgɨ lə ndɨl je kɨ majal al nɨm, e nḛ kɨ ɓone al nɨm, nḛ kɨ lo ti tɨ al nɨm, e tɔgɨ je kɨ me dunɨya̰ tɨ al nɨm, 39 e tɔgɨ je kɨ taa al nɨm, e kɨ nangɨ al nɨm, e nḛ kɨndə madɨ al nɨm, nḛ madɨ kare kɨ kadɨ a gangɨ-je naa tɨ kɨ ndɨgɨ kɨ Luwə ndɨgɨ-je kɨn goto. E ndɨgɨ kɨ ndɨgɨ-je kɨ go rəbɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨn.

9

Luwə kɔtɨ ngan Isɨrayəl je tə dɨje ləne

1 Me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, ta kɨ m-aw tə m-əl kɨn e ta kɨ rɔjetɨ ɓɨ e ta ngom al. NGa nɨngə, mem kɨ kəy wa ka, kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə, ma najɨ dɔ ta tɨ kɨn kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ. 2 Me ko̰ kɨ bo ngay ra-m, nɨngə mem to-m kɨ dɔ ndɔ je mbata tɨ 3 lə ngakom je kɨ gɨn kojɨ tɨ ləm. M-ndɨgɨ kadɨ darɔm wa, Luwə man-m, kadɨ m-gangɨ-naa kɨ Kɨrɨsɨ mbata majɨ ləde. 4 Adɨ e ngan *Isɨrayəl je, kɨ Luwə təl-de ngane tɨ, tɔjɨ-de tɔɓa ləne adɨ gəri, un mɨndɨne adɨ-de, adɨ-de ndu-kun, adɨ ɨsɨ kawi-naa no̰e tɨ, ɨlə ndune adɨ-de✡, 5 taa əi gɨn kojɨ tɨ lə kade je kɨ Luwə ɓar-de kəte. E əi je ə Kɨrɨsɨ tḛḛ gɨn kojɨ tɨ ləde tɔ. Kɨrɨsɨ kɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ. Majɨ kadɨ tɔjɨ e dɔ Luwə tɨ kɨ dɔkagɨlo kɨ je kɨ dɔkagɨlo je✡.

6 E kɨn tɔjɨ kadɨ ndu Luwə təl nḛ kɨ ndae goto al. Təkɨ rɔjetɨ, dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Isɨrayəl əi ngan Isɨrayəl je dɔrɔ al, 7 taa dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Abɨrakam əi ngan tie je pətɨ al, tadɔ Luwə əl Abɨrakam ə nə: «E kɨ gɨn kojɨ lə *Isakɨ ə ḭ a ɨngə-n dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ ləi✡.» 8 Nḛ kɨn tɔjɨ kadɨ ngan ti Abɨrakam pətɨ ə əi ngan lə Luwə al, nə e ngan je kɨ ojɨ-de kɨ go kun-ndu tɨ lə Luwə kɨ un adɨ Abɨrakam ə əi ngane je kɨ rɔjetɨ. 9 MBata Luwə un ndune be ə nə: «Dɔkagɨloe wa kɨn be ə, m-a m-re, nɨngə Sara a ɨngə ngon kare✡.»

10 Lo kɨn tɨ, gɨne gangɨ al ɓəy, Rəbeka ka e no̰o̰ ɓəy tɔ. E kɨ Isakɨ kɨ kare wa ka kɨn tɔ ə ojɨ-n nga ndɨngə je kɨ joo. 11 NGa nɨngə, kəte no̰ koji ngan je tɨ kɨn, lokɨ rai nḛ kɨ majɨ kɨ nḛ kɨ majal al ɓəy ə, Luwə kɔtɨ kɨ kare kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləne mba kadɨ ndɨgɨ ra lie tɔl-n tane. 12 Luwə kɔtɨ ngon kare kɨ go ndɨgɨ tɨ lə dəw madɨ al, nə e kɨ go ndɨgɨ tɨ lie e Luwə kɨ ɓar-de, ə əl-n Rəbeka ə nə: «NGon kɨ ngatɔgɨ a ra ɓəə lə e kɨ du✡.» 13 Ta kɨn tḛḛ təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə: «M-ndɨgɨ *Jakobɨ, ə m-mbatɨ Esuwa✡.»

14 Ta kɨ kadɨ j-əl dɔ lo kɨn tɨ goto, Luwə e nje ra nḛ kɨ dana, nḛ ra kɨ dana al goto rɔe tɨ jagɨ. 15 Tadɔ əl *Mojɨ ə nə: «M-a m-ra majɨ kɨ dəw kɨ kadɨ m-ra sie majɨ, ə m-a m-o kəm-to-ndoo lə dəw kɨ kadɨ m-o kəm-to-ndoo lie tɔ✡.» 16 E kɨn e kɨ go ndɨgɨ tɨ lə dəw madɨ al, taa e kɨ go kɨlə tɨ kɨ ra ngay al tɔ, nə e kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə kɨ nje koo kəm-to-ndoo. 17 E be tɔ ə, Luwə əl-n ta ngar Parawo̰ me makɨtɨbɨ tɨ ləne ə nə: «E mi wa ə m-ɨndə-i lo kɨn tɨ mba kadɨ m-ɔjɨ-n tɔgɨm kɨ rɔi tɨ, ə kadɨ tɔm ɓa-n ta dɨje tɨ pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne tɔ✡.» 18 Lo kɨn tɨ, kadɨ jɨ gər təkɨ Luwə oo kəm-to-ndoo lə dəw kɨ go me ge tɨ ləne, ə adɨ me dəw nga̰ kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləne tɔ.

Wongɨ kɨ koo kəm-to-ndoo lə Luwə

19 Dəw madɨ a əl-m ə nə re Luwə ra nḛ kɨ mee ndɨgɨ nɨngə, se ra ban ə ɨsɨ aw kɨ ta kɨ dɨje ɓəy wa? Tadɔ dəw kɨ kadɨ ta̰ rɔ ndɨgɨ lie goto. 20 Nə ḭ dəw kare par ḭ na̰ ə kadɨ ɨnajɨ ta Luwə tɨ ə? NGoo asɨ kadɨ a əl ɓane ə nə: «MBa ri ə ɨra-m adɨ m-to be,» wa al. 21 NJe kɨbə ngoo, asɨ kadɨ, kɨ wanjɨ kɨ kare wa kɨn, ɨbə-n ngoo kɨ gate e ngay, ə kɨ wanjɨ kɨ kare wa kɨn, ɨbə-n e kɨ gate e ngay al tɔ. 22 Lo kɨn tɨ, Luwə ndɨgɨ ngay kadɨ ɔjɨ wongɨ ləne, ə adɨ dɨje gəri tɔge tɔ, nə ore mene ə təl ore ɓəy dɔ dɨje tɨ kɨ asi tujɨ, kadɨ ɓungɨ wongɨ ləne dɔde tɨ, tujɨ-n-de kɔ. 23 Nə, Luwə ndɨgɨ ngay tɔ kadɨ n-tɔjɨ tɔɓa ləne kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ asi koo kəm-to-ndoo, kɨ ɨndə dɔde dana kəte mba kadɨ ɨsi səne me tɔɓa tɨ ləne. 24 NGa nɨngə, dɨje kɨn e j-əi je kɨ Luwə ɓar-je. Ɓar-je dan *Jɨpɨ je tɨ par al, nə ɓar-je dan ndəgɨ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɔ. 25 Nɨngə e ta kɨ Luwə wa əl me makɨtɨbɨ tɨ lə Oje ə nə:

«Dɨje kɨ kəte əi dɨje ləm al,

M-ɓar-de dɨje ləm ɓone,

Ə dɨje kɨ kəte əi njé ndɨgɨ je ləm al,

M-ɓar-de njé ndɨgɨ je ləm ɓone✡.

26 NGa nɨngə, lo tɨ wa kɨ dɨje əli-de tɨ əi nə:

“Səi dɨje lə Luwə al” kɨn,

A ɓari-de tɨ, ngan lə Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba✡.»

27 Ejay ɨlə mbḛ kɨ ya̰ne tɔ, ɔjɨ-n dɔ ngan *Isɨrayəl je ə nə: «Kɨn ə re ngan Isɨrayəl je ba̰yḭ-naa tə yangɨra kɨ ta ba tɨ be ka, e njé kɨ madɨ je par ə a ɨngəi kajɨ. 28 Tadɔ Ɓaɓe əl ə nə ta ləne n-a n-tɔl tae kadɨ osɨ taga rapɨ nɨm, kalangɨ ba nɨm tɔ dɔnangɨ tɨ ne✡.» 29 Nɨngə e tə ko ta kɨ Ejay wa ka əl ɓəy ə nə:

«Kɨn ə re Ɓaɓe kɨ nje tɔgɨ pətɨ,

Ɨyə̰ dɨje madɨ tə gɨn kojɨ ləje al ə,

Re j-a jɨ to tə Sodom be,

Re j-a jɨ tɨtɨ naa kɨ Gomɔr be✡.»

Isɨrayəl əi kɨ kajɨ kɨ re kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ

30 Ta kɨ kadɨ j-əl dɔ ta tɨ kɨn ə to kɨn: dɨje kɨ gəri Luwə al, kɨ sangi rəbɨ kadɨ n-əi dɨje kɨ dana al, nə Luwə ɔr ta dɔde tɨ adɨ təli dɨje kɨ dana. Təli dɨje kɨ dana kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ. 31 NGa nɨngə, ngan *Isɨrayəl je kɨ sangi kadɨ n-əi dɨje kɨ dana kɨ go rəbɨ lə ndu-kun taa, tḛḛi lo ndu-kun tɨ ka kɨn al. 32 Tḛḛi loe tɨ al mbata ooi kadɨ e nḛ kɨ n-a n-ɨngəi kɨ rəbɨ kɨlə kɨ ra yo ɓɨ kɨ rəbɨ kɨndə me dɔ ra majɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ al. Lo kɨn tɨ, awi tɨgəi njade mbal tɨ, awi tə kosi. 33 Təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Oi, me ɓe bo tɨ kɨ Sɨyo̰,

M-ɨndə mbal kɨ nje tɨgə dəw no̰o̰,

E mbal kɨ nje tɨgə dəw kɨlə,

Nə dəw kɨ ade mene, nḛ a tule naa tɨ al✡.»

10

Jɨpɨ je kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, Ɓade e kare ba

1 NGakom je, nḛ kɨ uwə mem ngay kɨ m-ɨsɨ m-dəjɨ Luwə mbata tɨ lə *Jɨpɨ je, e kadɨ ɨngəi kajɨ. 2 Tadɔ m-asɨ kadɨ m-ma najɨ ləde, təkɨ tɨngəi bɨl mbata tɨ lə Luwə, nə ke ə e tɨngə kɨ nḛ gər goto me tɨ. 3 Təkɨ rɔjetɨ, gəri rəbɨ kɨ Luwə ɨsɨ ɔr-n ta dɔ dɨje tɨ al, adɨ ɨsɨ sangi rəbɨ kɨn kɨ dɔde əi je wa. Lo kɨn tɨ, əi je, gotoi dɔ rəbɨ tɨ kɨ Luwə ɨsɨ ɔr-n ta dɔ dɨje tɨ. 4 Tadɔ Kɨrɨsɨ ə e ta tɔl ta ndu-kun, mba kadɨ dəw kɨ ade mene ɓa, Luwə ɔr ta dɔ dəwe tɨ.

Kajɨ to mbata dəw kɨ ra kɨ adɨ mene Ɓaɓe

5 *Mojɨ wa əl ta ɔjɨ-n dɔ kɔr ta dɔ tɨ kɨ go rəbɨ lə ndu-kun ə nə: «Dəw kɨ təl rɔne go ndu-kun ɓa, dəwe a ajɨ kɨ rəbɨ lə ndu-kun ka kɨn✡.» 6 Nɨngə ta kɨ ɔjɨ dɔ kɔr ta dɔ tɨ kɨ rəbɨ kadɨ-me ə to kɨn: «Otɨ kadɨ əl mei tɨ ə nə: na̰ ə a aw dɔra̰ tɨ wa?» Tadɔ Kɨrɨsɨ ḭ dɔra̰ tɨ ə re. 7 Taa, na̰ ə a aw ko wa ka, əl be al tɔ, tadɔ Kɨrɨsɨ ḭ lo koy tɨ dan njé koy je tɨ. 8 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Ta lə Luwə e kadi tɨ ɓasi, to tai tɨ kadɨ əl, e nga̰mei tɨ. E ta kɨn ə j-ɨsɨ j-ɨlə mbḛe✡.» 9 Təkɨ rɔjetɨ, re ta tḛḛ tai tɨ təkɨ Jəju e Ɓaɓe, ə re adɨ nga̰mei kadɨ Luwə un-e taa dan njé koy je tɨ ɓa, a ɨngə kajɨ. 10 Tadɔ kadɨ-me kɨ ḭ nga̰me tɨ ə Luwə a ɔr ta dɔ dəw tɨ, nɨngə ta kɨ tḛḛ ta dəw tɨ ə a ajɨ dəw tɔ. 11 Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Dəw kɨ ra kɨ ade mene, nḛ a tule naa tɨ al✡.» 12 Lo kɨn tɨ, dangɨ dangɨ goto dan *Jɨpɨ je tɨ kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al. Pətɨ Ɓaɓe kɨ kare wa kɨn ə e Ɓaɓe ləde. E kɨ nje kadɨ nḛ majɨ dɨje pətɨ kɨ ɓai tɔe. 13 Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Dəw kɨ ra kɨ ɓa tɔ Ɓaɓe a ɨngə kajɨ✡.»

14 NGa nɨngə, kɨn ə dɨje adi-e mede al ə, lo kadɨ a ɓai tɔe goto, a kɨn ə dəw əl-de ta lie al ə, lo kadɨ a adi-e mede goto, a kɨn ə dəw kɨ nje kɨlə mbḛ ta lie goto ə, lo kadɨ a ooi ta lie goto tɔ. 15 A kɨn ə dɨje kɨ njé kaw kɨlə je gotoi ə, lo kadɨ dəw a ɨlə mbḛ ta lie goto tɔ. Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta dɔ tɨ be ə nə: «E nḛ kɨ to rɔnəl ngay kadɨ dəw oo nja njé kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ✡.» 16 Nə dɨje madɨ mbati təli rɔde go Poy ta tɨ kɨ Majɨ. NGa nɨngə, Ejay dəjɨ ta dɔ lo kɨn tɨ ə nə: «Ɓaɓe, dəw kɨ taa meje dɔ mbḛ tɨ kɨ j-ɨlə kɨn goto✡.» 17 Jɨ gər təkɨ dəw a adɨ mene kɨ go rəbɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨ oo, nga nɨngə, Poy Ta kɨ Majɨ kɨn, e mbḛ ta lə Kɨrɨsɨ. 18 Ə kadɨ m-dəjɨ m-o se Jɨpɨ je ooi ta kɨn al bɨtɨ wa? OOi ta kɨn majɨ. Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta dɔ tɨ ə nə:

«NDu njé kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ aw kɨ dɔ ɓe je pətɨ, taa, dɨje kɨ ɨsi dɔbəy lo je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ ka, ta kɨ tade tɨ osɨ mbide tɨ tɔ✡.»

19 Ə kadɨ m-dəjɨ m-o se ngan *Isɨrayəl je gəri me ta kɨ ɓa kɨn al wa? Mojɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ dɔ lo kɨn tɨ ə nə:

«M-a m-adɨ jangɨ ra səsi dɔ dɨje tɨ kɨ dəw gər gɨnde al,

M-a m-adɨ wongɨ ra səsi ngay dɔ dɨje tɨ kɨ əi dɨje kɨ nḛ gər ləde goto✡.»

20 Ejay aw bɨtɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ ə nə:

«Dɨje kɨ sangɨ ka sangi-mi al, ɨngəi-mi,

M-tḛḛ kɨ dɔm taga m-adɨ dɨje kɨ dəji-mi nḛ madɨ al.»

21 Nə kɨ ɔjɨ dɔ ngan Isɨrayəl je, Mojɨ ɨlə dɔ tɨ ə nə:

«NDɔ je pətɨ, m-ɨlə jim m-adɨ dɨje kɨ njé təl rɔde go ta tɨ al,

Dɨje kɨ njé ta̰ rɔ✡.»

11

Luwə mbatɨ ngan Isɨrayəl je al

1 M-dəjɨ kadɨ m-o se Luwə mbatɨ dɨje ləne kɨ əi ngan *Isɨrayəl je kɨn wa? Jagɨ, Luwə mbatɨ ngan Isɨrayəl je al. MBata mi kɨ dɔm, mi ngon Isɨrayəl, mi gɨn kojɨ tɨ lə *Abɨrakam, me kojɨ tɨ lə Bənjame. 2 Luwə mbatɨ dɨje ləne al, əi dɨje kɨ kɔtɨ-de kəte mari nu. Səi je, ta kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Eli, əl me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə, səkɨ-n dɔ ngan Isɨrayəl je rɔ Luwə tɨ kɨn, ɨgəri majɨ. 3 Eli əl ə nə: «Ɓaɓe, tɔli njé kəl ta je kɨ tai tɨ pətɨ tɨgə, lo je kɨ dɨje ɨsɨ ɨləi kadɨ-kare tɨ adi-ni kɨn, budi-de nangɨ mur mur, e mi kɨ karm par ə m-nay, nɨngə ɨsɨ sangi kadɨ n-tɔli-mi tɔ.» 4 Nə ta kɨ Luwə tur-e tɨ ə to kɨn: «M-ngəm dɨje dɨbɨ sɨri ta dangɨ, tə dɨje ləm, kɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ yo bal tɨ al✡.» 5 Be tɔ ə, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone, ngon ɓutɨ ngan Isɨrayəl je madɨ nayḭ-naa, kadɨ ɨsi tə dɨje kɨ Luwə kɔtɨ-de kɨ go me-majɨ tɨ ləne. 6 Luwə kɔtɨ-de kɨ go me-majɨ tɨ ləne, ɓɨ e kɨ go kɨlə rade tɨ al. Re e be al nɨngə, me-majɨ lə Luwə kɨn a e me-majɨ kɨ rɔjetɨ al. 7 Me ta kɨn nə ri ə? Mee nə nḛ kɨ ngan Isɨrayəl je sangi, ɨngəi nḛe al, nɨngə e dɨje kɨ Luwə wa kɔtɨ-de ə ɨngəi. Ɓa ndəge je, təli njé me nga̰ je. 8 NJé me nga̰ je təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Luwə adɨ angalde oy njum,

Adɨ kəmde oo lo al,

Nɨngə adɨ mbide bəy ndəngɨrə tɔ.

Nḛ kɨn ra nḛ bɨtɨ ɓone✡.»

9 NGa nɨngə *Dabɨdɨ ka əl ta dɔ lo kɨn tɨ tɔ ə nə:

«Kadɨ nḛ kuso rɔnəl ləde təl gum kuwə-de,

Kadɨ təl bandɨ kɨ kadɨ osi tɨ,

Kadɨ e rəbɨ kosɨ, kadɨ e kɨndə kɔjɨ.

10 Kadɨ kəmde tɔ adɨ ooi lo al,

Adɨ kəi gɨdɨde kɨ dɔkagɨlo je pətɨ✡.»

11 M-dəjɨ kadɨ m-o se jɨgɨ kɨ tɨgə *Jɨpɨ je ɨlə-de kɨn kadɨ a ḭḭ taa al bɨtɨ wa? Jagɨ, a ḭḭ taa, nə kɨ go rəbɨ lə nḛ ra kɨ go tɨ al kɨ rai, ə ndəgɨ dɨje ɨngəi kajɨ. Ɨngəi kajɨ kadɨ jangɨ ra-n Jɨpɨ je. 12 NGa nɨngə, kɨn ə re nḛ ra kɨ go tɨ al lə Jɨpɨ je kɨ rai, təl majɨ lə dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨn ə to̰ ləde təl majɨ lə dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al nɨngə, tɔjɨ kadɨ re ɨndəi rɔde ta kajɨ tɨ kɨ rɔ tḭde ɓa, majɨ ləde a to mbar mbar.

Kajɨ lə dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al

13 Səi kɨ səi *Jɨpɨ je al, təkɨ mi-n nje kaw kɨlə kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al, m-əl səsi kadɨ ɨgəri təkɨ m-pɨtɨ kɨlə kɨ to jim tɨ. 14 M-pɨtɨ mba kadɨ se a ɔsɨ dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ ləm adɨ jangɨ ra-de, kadɨ tə kɨ madɨ je ɨngəi kajɨ wa. 15 Kɨn ə kɔr kɨ Luwə ɔr Jɨpɨ je gogɨ, e rəbɨ kulə nojɨ naa tɨ lə Luwə əi kɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne nɨngə, təlde kɨ rɔ Luwə tɨ gogɨ a e nḛ kɨ maje e ngay. A e kḭ lo koy tɨ kaw lo kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ.

16 Nɨngə kɨn ə re dam mapa kɨ rai kɨ ko kɨ dɔsa̰y e ya̰ Luwə ɓa, ndəgɨ mapa ba pətɨ e ya̰e tɔ, a kɨn ə ngɨrə kagɨ e ya̰ Luwə ɓa, bajie je əi ya̰ Luwə tɔ. 17 Nɨngə *Isɨrayəl to tə kagɨ bɨni kɨ ɓe be. Luwə gangɨ bajie je madɨ kɔ, ə uni-ni ḭ kɨ ḭ gɨn kojɨ lə Isɨrayəl al, kɨ ḭ kagɨ bɨni kɨ wale, re tɨyə̰i-ni tode tɨ dan ndəge je tɨ, adɨ a dɔ ngɨrə bɨni tɨ kɨ ɓe, ɨsɨ njɨbɨ bote tɔ. 18 Nɨngə ḭ, e nḛ kɨ kadɨ ɨkɨdɨ-n baji kagɨ je kɨ gangi-de kɔ kɨn al. Kɨn ə ɨna kadɨ ɨkɨdɨ-de ə, kadɨ mei ole dɔ tɨ təkɨ e ḭ ə a dɔ ngɨrəde tɨ ɓɨ e ngɨrəde ɓa a dɔi tɨ al. 19 Dɔmajɨ ə, a əl ə nə: «Gangi bajie je ə tɨyə̰i-mi tode tɨ.» 20 Nɨngə e kɨ rɔjetɨ kadɨ gangi-de mbata əi, ooi to ra majɨ lə Kɨrɨsɨ al, ɓa ḭ, tɨyə̰i-ni tode tɨ mbata uwə kul ra majɨ lə Kɨrɨsɨ. Nə re e be ka, kadɨ ɨndə gui al, adɨ ɓəl rai tə ra yo. 21 Tadɔ kɨn ə, kagɨ kɨ ɓe wa mɨndɨ ka Luwə gangɨ bajie je nɨngə, kadɨ o rɔi majɨ nə ḭ taa a ɨyə̰i al jagɨ. 22 Kadɨ ɨgər təkɨ Luwə e nje ra majɨ ə kadɨ ɨgər təkɨ e dəw kɨ nga̰ ngay tɔ. Luwə e dəw kɨ nga̰ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ osi, ə e dəw kɨ nje ra majɨ kɨ rɔi tɨ ḭ tɔ. Nə ke ə, kadɨ a dɔ njai tɨ me ra majɨ tɨ lie kɨn. A re e be al ə, a gangi ɨləi kɔ tə baji kagɨ kɨ ɓe kɨn be tɔ. 23 NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔ ngan Isɨrayəl je, kɨn ə ɨyə̰i ta me nga̰ ləde ə, Luwə a təl kadɨ tɨyə̰-de tode tɨ gogɨ mbata aw kɨ tɔgɨ kadɨ tɨyə̰-n-de gogɨ. 24 Kɨn ə ḭ kɨ ḭ baji kagɨ bɨni kɨ wale mɨndɨ, ə Luwə gangi re tɨyə̰i ta kagɨ bɨni tɨ kɨ ɓe kɨ e lo ləi al kɨn nɨngə, ngan Isɨrayəl je kɨ əi baji kagɨ bɨni kɨ ɓe kɨn ɓa, Luwə a təl tɨyə̰-de majɨ gogɨ lo tode tɨ.

Ta kɨ dɔ kajɨ tɨ lə ngan Isɨrayəl je

25 NGakom je, m-ndɨgɨ kadɨ ɨgəri gɨn ta lə Luwə kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨn, ɓɨ kadɨ ɨsi day al. Be al ə a oi rɔsi tə njé gosɨ kɨ ngay. Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ dam *Isɨrayəl je madɨ, mede a nga̰ bɨtɨ kadɨ dɨje kɨ gəri Luwə al pətɨ, tḛḛi kajɨ tɨ. 26 Lo kɨn tɨ nga ə yə Isɨrayəl je pətɨ a ɨngəi kajɨ təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«NJe taa dɔ dɨje a ḭ Sɨyo̰ tɨ ə a re,

A ɔr kal dɔ ta lə dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Jakobɨ kɔ.

27 E kɨn ə e kun mɨndɨ kɨ a dɔɔ-je naa tɨ səde,

Lokɨ m-a m-ɔr majal ləde kɔ✡.»

28 Kɨn ə jɨ go̰ mbatɨ kɨ *Jɨpɨ je mbati Poy Ta kɨ Majɨ kɨn ɓa, j-a j-ə nə əi njé ba̰ je lə Luwə. Nɨngə e kɨn ə e kajɨ ləsi. Nə re jɨ go̰ kɔtɨ kɨ Luwə kɔtɨ-de kɨn tɔ ɓa, j-a j-ə nə Luwə ndɨgɨ-de ɓəy mbata tɨ lə kade je tɔ. 29 Tadɔ Luwə adɨ dəw ne ə təl taa jie tɨ al, taa ɓa dəw ə təl tuwe al tɔ. 30 Kəte mari, ali ta ta Luwə tɨ, nə ɓasɨne, Luwə oo kəm-to-ndoo ləsi, mbata kal kɨ Jɨpɨ je ali tae. 31 Be tɔ ə, əi ka ali tae ɓone, mba kadɨ Luwə oo-n kəm-to-ndoo ləsi. Lo kɨn tɨ nga nɨngə, əi ka Luwə a oo kəm-to-ndoo ləde tɔ. 32 Tadɔ Luwə adɨ ta rəbɨ dɨje pətɨ alii dɔ ta, mba kadɨ ɔjɨ-n-de me-majɨ ləne.

Tɔjɨ kɨ dɔ Luwə tɨ

33 Kɨ rɔjetɨ, nḛ kɨngə lə Luwə al dɔ lo, gosɨ, kɨ nḛ gər lie ətɨ ɓəl kɨ dum! Dəw kɨ kadɨ gər me ta kɨ gangɨ lie goto, dəw kɨ kadɨ gər kɔjɨ ra lie goto.

34 E ə Makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Dəw kɨ gər ta kɨ me Ɓaɓe tɨ goto,

Dəw kɨ kadɨ ɔje ta goto✡.»

35 «Taa dəw kɨ kadɨ un nḛ adɨ Luwə kəte,

Kadɨ tə go tɨ ə Luwə ugə kɨre ka goto tɔ✡.»

36 Tadɔ e Luwə ə ɨndə nḛ je pətɨ, nḛ je pətɨ toi kɨ takule, mbata tɨ lie. Kadɨ tɔɓa e lə Luwə kɨ dɔkagɨlo je kɨ dɔkagɨlo je! *Amen!

12

NJɨyə kɨ nəl Kɨrɨsɨ

1 NGakom je, təkɨ Luwə ɔjɨ-n-je me-majɨ ləne kɨ taga adɨ jɨ gəri, m-ɨlə dɨngəm mesi tɨ kadɨ uni darɔsi wa tə kadɨ-kare kɨ kəm, ɨndəi ta dangɨ tə nḛ kɨ nəl Luwə, adi-e. E kɨn ə e kɔsɨ-gon Luwə kɨ rɔjetɨ kɨ kadɨ ɔsi gone. 2 Nɨngə kadɨ uni go rəbɨ nḛ ra kɨ dɨje ɨsɨ rai dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn al, nə kadɨ ɨyə̰i rɔsi adɨ nḛ gər kɨ sɨgɨ kɨ Luwə adɨ səsi kɨn, mbəl səsi. Lo kɨn tɨ, a gəri kəm nḛ kɨ e nḛ kɨ Luwə ndɨgɨ: adɨ e nḛ kɨ majɨ, nḛ kɨ nəl-e, nḛ kɨ go rəbe tɨ.

3 Kɨ takul kadɨ-kare kɨ Luwə adɨ-m, m-əl dəw kɨ ra dansi tɨ kadɨ uni ta rɔsi kɨ al dɔ majɨ al, nə kadɨ oi ta rɔsi kɨ go rəbe tɨ, dəw kɨ ra, kɨ go tɔgɨ kadɨ-me tɨ lie kɨ Luwə ade. 4 Darɔje e kare ba, nə ngan rɔje je əi dangɨ dangɨ. Nɨngə na̰ na̰ aw kɨ kɨlə ləne kɨ sɔbɨ dɔne. 5 Be tɔ ə, jɨ ba̰y, nə je kare ba me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. Je kɨ dɔje dɔje, nə je ngan rɔ-naa je. 6 Nɨngə, Luwə adɨ-je kadɨ-kare je kɨ dangɨ dangɨ kɨ go me-majɨ tɨ lie kɨ adɨ-n-je. Kɨn ə re e kadɨ-kare kəl ta kɨ tae tɨ ə adi ə, kadɨ ɨra-n kɨlə kɨ go kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ. 7 Kɨn ə re dəw madɨ aw kɨ kadɨ-kare ra kɨlə dan dɨje tɨ ə, kadɨ ra kɨle; kɨn ə dəw madɨ aw kɨ kadɨ-kare ndo nḛ dɨje ə, kadɨ ndo-de nḛ. 8 Kɨn ə dəw madɨ aw kɨ kadɨ-kare kɨlə dɨngəm me dɨje tɨ ə, kadɨ ɨlə dɨngəm mede tɨ; kɨn ə dəw madɨ aw kɨ kadɨ-kare kadɨ nḛ dɨje ə, kadɨ adɨ kɨ me-nda; kɨn ə dəw madɨ aw kɨ kadɨ-kare kɔr no̰ dɨje ə, kadɨ ɔr no̰de kɨ rɔ kɨ tḭ katɨ; kɨn ə dəw madɨ aw kɨ kadɨ-kare koo kəm-to-ndoo lə dɨje ə, kadɨ oo kəm-to-ndoo ləde kɨ rɔnəl.

9 Majɨ kadɨ ndɨgɨ-naa kɨ dansi tɨ e ndɨgɨ-naa kɨ rɔjetɨ. Nɨngə kadɨ ɔsi nḛ kɨ majal ngərəngɨ, ə kadɨ uwəi go nḛ ra kɨ majɨ nga̰ tɔ. 10 Majɨ kadɨ ɨndɨgi-naa dansi tɨ ndɨgɨ-naa lə ngakonaa je. Nɨngə kadɨ dəw kɨ ra sangɨ kadɨ n-e taa n-ɓukɨ madɨne je tɨ. 11 Kadɨ səi dɨje kɨ njé ra kɨlə, kɨ dabɨ goto rɔsi tɨ, ə ɨrai kɨlə lə Ɓaɓe kɨ me kɨ kare tɔ. 12 Nɨngə kadɨ ɨrai rɔnəl dɔ nḛ tɨ kɨ ɨsɨ ngəmi tae, kadɨ orəi mesi dɔ ko̰ tɨ, ə uwəi tɔgɨsi ba me kəl ta tɨ kɨ Luwə tɔ. 13 Kadɨ ɨrai kɨ ngako̰si je me nḛ je tɨ kɨ to rɔde, ə kadɨ uwəi mba je kɨ rɔsi tɨ maje. 14 Ɨnjangi dɔ dɨje kɨ nje kadɨ səsi ko̰; ɨnjangi dɔde ɓɨ ɨmani-de al. 15 Ɨrai rɔnəl kɨ dɨje kɨ ɨsɨ rai rɔnəl, ə ɨno̰i kɨ dɨje kɨ ɨsɨ no̰i tɔ. 16 Majɨ kadɨ ndusi osɨ go-naa tɨ. Ɨsangi rəbɨ nḛ ra kɨ tɔɓa al, nə kadɨ ɨsangi rəbɨ nḛ ra kɨ dɔe du. Nɨngə kadɨ oi rɔsi tə njé gosɨ kɨ ngay al tɔ.

17 Re dəw ra səsi majal ə, ugəi-e kɨrə majal kɨ ra səsi kɨn kɨ majal al. Ɨndəi dɔ rɔsi tɨ kadɨ ɨrai majɨ ta kəm dɨje tɨ pətɨ. 18 Kɨn ə re ta rəbɨ lapɨya e rɔsi tɨ, ə to kadɨ ɨsangi ə, ɨsangi adɨ lapɨya to dansi tɨ kɨ dɨje pətɨ. 19 NGakom je, kadɨ səi je wa ugəi kɨrə majal kɨ dəw ra səsi al, nə ɨyə̰i wongɨ lə Luwə adɨ ɔdɨ dəwe. Tadɔ Luwə əl me makɨtɨbɨ tɨ ləne ə nə:

«Mi ə mi nje kɨgə kɨrə majal kɨ dəw ra kɨ madɨne.

Dəw kɨ ra nḛ kɨ majal kɨ madɨne,

Mi ə m-a m-ɔje kəme to tɨ✡.»

20 Luwə ɨlə dɔ tɨ ɓəy tɔ ə nə:

«Re ɓo ra nje ba̰ ləi ə, ade nḛ uso,

Re kɨndə ra-e ə, ade man a̰y.

Re ɨra be nɨngə,

A to tə yal por ə ɔy ɓukɨ dɔe tɨ be✡.»

21 Adɨ majal dum dɔi al, nə kadɨ ɨdum dɔ majal kɨ majɨ kɨ ra.

13

Təl rɔ go ndu tɨ lə nje ko̰ɓe je

1 Kadɨ dəw kɨ ra ka təl rɔne go ndu tɨ lə njé ko̰ɓe je kɨ ɨsi dɔ ɓe tɨ. Tadɔ ko̰ɓe kɨ to ban ban ka e Luwə ə e nje kadɨ dəw, nɨngə njé kɨ ɨsi dɔ ɓe tɨ, e Luwə ə ɨndə-de. 2 E mbata kɨn ə, dəw kɨ ɨndə gune ya̰ nje ko̰ɓe tɨ, ɨsɨ ɔsɨ ta ndu Luwə. NJé kɨ ɨsɨ ɨndəi gude ya̰ nje ko̰ɓe je tɨ, ɨsɨ ndɔri ta kɨ gangɨ lə Luwə rəi kɨ dɔde tɨ. 3 Nɨngə, dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ majɨ ɓa ɨsɨ ɓəli njé ko̰ɓe je al, nə e dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ majal ə ɨsɨ ɓəli-de. Ə re ɨge kadɨ ɨɓəl nje ko̰ɓe al ɓa, ɨra nḛ kɨ majɨ par ə a pɨti. 4 Tadɔ nje ko̰ɓe e dəw kɨ ɨsɨ ra kɨlə adɨ Luwə mba kadɨ kɨlə rasi e kɨlə ra kɨ majɨ. A kɨn ə re ɨsɨ ɨra nḛ kɨ majal ɓa, ɨɓəl nje ko̰ɓe, mbata e kare ɓa aw kɨ nḛ katɨ al. Lokɨ nje ko̰ɓe gangɨ ta dɔ dəw tɨ ɓa, ɨsɨ ra kɨlə lə Luwə, ɔjɨ wongɨ lie dɔ dəw tɨ kɨ nje ra nḛ kɨ majal ade gər. 5 E mbata kɨn ə, majɨ ngay kadɨ dəw ɨlə dɔne gɨn tɔgɨ tɨ lə nje ko̰ɓe je. Nɨngə kadɨ ɨlə dɔne gɨn tɔgɨ tɨ mbata ɓəl wongɨ lə Luwə al, nə mbata mər ta kɨ majɨ kɨ me dəw tɨ ndɨgɨ kadɨ dəw ra be. 6 E gɨne kɨn tɔ ə ɨsɨ ɨgəi la-mbə, tadɔ dɨje kɨ ɨsɨ taai la-mbə jisi tɨ, əi dɨje kɨ Luwə adɨ-de kɨlə kɨn kadɨ rai. 7 Lo kɨn tɨ, majɨ kadɨ adi dəw kɨ ra nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ adi-e. Adi la-mbə dəw kɨ sɔbɨ kadɨ adi-e la-mbə, adi nḛ kɨ gangi dɔsi tɨ dəw kɨ sɔbɨ kadɨ adi-e, ɨɓəli dəw kɨ sɔbɨ kadɨ ɨɓəli-e, ə ɔsi gon dəw kɨ sɔbɨ kadɨ ɔsi gone tɔ.

NDɨgɨ-naa kɨ yo je kɨ ne je

8 Adi kɨrə nḛ lə dəw madɨ to dɔsi tɨ al. Kɨrə kɨ kadɨ to dɔsi tɨ ɓa, kadɨ e kɨrə ndɨgɨ-naa kɨ kadɨ ɨndɨgi-naa dansi tɨ kɨ yo je kɨ ne je par. Tadɔ dəw kɨ nje ndɨgɨ madɨne, e dəw kɨ ra go ndu Luwə tɨ ɨlə taga pa̰y. 9 M-əl be, mbata ndu-kun je lə Luwə əl ə nə: «A uwə marɨm al, a tɔl dəw al, a ɓogɨ al, a ndɨngə nḛ lə madi al.» Nɨngə ndu-kun je kɨn, kɨ ndəgɨ ndu-kun je kɨ rangɨ pətɨ, a ɨngə-de me ndu-kun tɨ kɨ kare kɨ ə nə: «A ndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be» kɨn✡. 10 Dəw kɨ nje ndɨgɨ dəw, a ra nḛ madɨ kare kɨ majal kɨ dəw madɨne al. Tadɔ dəw kɨ nje ndɨgɨ madɨne, e dəw kɨ ra go ndu Luwə tɨ ɨlə taga pa̰y.

Kɨsɨ dɔ nja tɨ mba təl Kɨrɨsɨ

11 Ɨgəri dɔkagɨlo kɨ j-ɨsɨ tɨ ne kɨn majɨ, kadɨ e dɔkagɨlo kɨ kadɨ ɨndəli dɔ ɓi tɨ ngata. MBata dɔkagɨlo kɨ kəte j-ɨlə-n ngɨrə kɨndə meje dɔ ra majɨ tɨ lə Luwə kɨn, kajɨ e sa̰y səje ɓəy, nə kɨ ɓasɨne kɨn, kajɨ e rɔjetɨ ɓasi ngata. 12 Lo kɨ ndɔ nay ngay al ngata, lo kɨ ti e ɓasi, ə majɨ kadɨ j-ɔsi nḛ ra je kɨ me tɨl tɨ ngərəngɨ, ə adɨ j-oti nḛ rɔ je kɨ kadɨ jɨ rɔi kada. 13 Adi pa njɨyəsi e kɨ go rəbɨ tɨ kɨ majɨ, tə dɨje kɨ njé njɨyə kada wangɨ. Kadɨ səi dɨje kɨ njé kuso nḛ kədɨ al nɨm, go̰ ka̰y kasɨ al nɨm, kadɨ səi njé kaya kɨ ra al nɨm, njé koo majɨ rɔde al nɨm, njé kɔl kɨ njé ra jangɨ al nɨm. 14 Majɨ kadɨ oti Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ rɔsi tɨ tə nḛ rɔ ləsi. Nɨngə kadɨ adi ndɨgɨ ra lə darɔ uwə mesi al, nə tə ḭḭ ɨrai majal kɨ e ndɨgɨ ra lie.

14

Kadɨ dəw gangɨ ta dɔ ngokone tɨ al

1 Dəw kɨ e to̰ me kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ, majɨ kadɨ uwəi-e kɨ rɔsi tɨ kɨ kanjɨ kadɨ ɨgangi ta dɔ nḛ tɨ kɨ to mee tɨ. 2 Dɔmajɨ ə dəw madɨ, aw kɨ kadɨ-me kɨ uso-n nḛ je pətɨ kare, kɨ kanjɨ kadɨ mee uwe kɨ ta, nɨngə e kɨ nungɨ, kɨ kadɨ-me lie e kɨ to̰, o̰ mbi kam par tɔ. 3 Lo kɨn tɨ, sɔbɨ kadɨ dəw kɨ nje kuso nḛ je pətɨ, kɨdɨ dəw kɨ nje kuso nḛ je madɨ al kɨn al, nɨngə dəw kɨ nje kuso nḛ je madɨ al, majɨ kadɨ kɨdɨ dəw kɨ nje kuso nḛ je pətɨ al tɔ, tadɔ e ka Luwə uwe kɨ rɔne tɨ tɔ. 4 Ḭ na̰ ə kadɨ ɨgangɨ ta dɔ njé ra kɨlə tɨ lə dəw kɨ rangɨ ə? Re uwə rɔne ba ta kɨlə tɨ ə se osɨ nangɨ ka, e kɨn e ta lə ɓae. Nɨngə a uwə rɔne ba taa, tadɔ Ɓaɓe aw kɨ tɔgɨ kadɨ ade uwə-n rɔne ba.

5 Dəw madɨ a əl ə nə ndɔ je madɨ ɨtə naa, ə dəw kɨ nungɨ a ə nə ndɔ je asi-naa pətɨ tɔ. Nə majɨ kadɨ dəw kɨ ra ka aw kɨ me kɨ kare dɔ ndu tɨ lie kɨ a dɔ tɨ. 6 Dəw kɨ oo kadɨ ndɔ madɨ ɨtə ndəgɨ ndɔ je madɨ kɨn, əl mba kɔsɨ-n gon Luwə, ə dəw kɨ uso nḛ je pətɨ, uso kadɨ ɔsɨ-n gon Luwə tɔ, mbata ra oyo Luwə dɔ tɨ. Taa dəw kɨ uso nḛ je pətɨ al ka, ra mbata kɔsɨ-gon Luwə tɔ, tadɔ ra oyo Luwə dɔ tɨ tɔ. 7 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ danje tɨ kɨ kadɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨsɨ ləne wa goto, taa dəw kɨ danje tɨ kɨ kadɨ oy koy ləne wa ka goto tɔ. 8 Re j-ɨsɨ kɨ dɔje taa ə e mbata lə Ɓaɓe, a re j-oy ə j-oy mbata lə Ɓaɓe tɔ. Adɨ kɨn ə re e-n kɨsɨ kɨ dɔ taa, ə se e-n koy ka, je nḛ lə Ɓaɓe. 9 Tadɔ Kɨrɨsɨ oy, ḭ lo koy tɨ mba kadɨ e-n Ɓa njé koy je kɨ njé kɨsɨ kəm je. 10 NGa ḭ, ra ban ə ɨsɨ gangɨ ta dɔ ngoko̰i tɨ ə? Ra ban ə ɨsɨ ɨkɨdɨ ngoko̰i ə? Kare kare pətɨ, j-a jɨ tḛḛi j-ai ta kəm Luwə tɨ kadɨ a gangɨ ta dɔje tɨ. 11 Tadɔ Ɓaɓe əl me Makɨtɨbɨ tɨ ləne ə nə:

«Mi Ɓaɓe, təkɨ m-ɨsɨ-n kɨ dɔm taa, m-əl səsi təkɨ:

Dɨje pətɨ a ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰m tɨ,

Dɨje pətɨ a ɨləi tɔjɨ dɔm tɨ✡.»

12 Lo kɨn tɨ, dəw kɨ ra a ɨdə kɔr kɨlə rane kɨ sɔbɨ dɔne wa no̰ Luwə tɨ.

13 Adɨ jɨ taai kə̰ə̰ ta gangɨ ta dɔ-naa tɨ. Nɨngə kadɨ ɨsangi rəbɨ kadɨ ɨləi jɨgɨ no̰ ngoko̰si tɨ al. Ɨləi jɨgɨ adɨ tɨge ɨle, ə se aw sie adɨ osɨ me nḛ kɨ majal tɨ al. 14 M-gər, to ay njay kɨ takul Ɓaɓe Jəju, təkɨ nḛ kɨ to njḛ goto. A re dəw madɨ oo kadɨ nḛ madɨ e kɨ to njḛ ɓa, to njḛ mbata tɨ lə dəwe wa kɨn. 15 Re ɨtujɨ me ngoko̰i mbata lə nḛ kɨ ɨsɨ uso nɨngə, ɨsɨ njɨyə kɨ go rəbɨ ndɨgɨ-naa tɨ al jagɨ. Ɨgo̰ rɔi majɨ, kadɨ ta lə nḛ kuso par ə adɨ dəw kɨ Kɨrɨsɨ oy mbata tɨ lie kɨn aw-n tujɨ tɨ al. 16 Kadɨ nḛ kɨ e nḛ kɨ majɨ kɨ rɔsi tɨ, təl nḛ kɨ kadɨ ndəgɨ dɨje əli ta kɨ majal dɔ tɨ al. 17 Tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e ta lə nḛ kuso kɨ nḛ ka̰y al, nə e ta lə nḛ ra kɨ dana, ta lə lapɨya kɨ rɔnəl kɨ NDɨl kɨ ay njay adɨ dəw. 18 Dəw kɨ ɨsɨ ra kɨlə lə Kɨrɨsɨ kɨ go rəbe kɨn, e dəw kɨ nje ra nḛ kɨ nəl Luwə nɨm, dɨje ndɨgi ta lie nɨm tɔ.

19 Adɨ jɨ sangi rəbɨ kɨ kadɨ re kɨ lapɨya nɨm, rəbɨ kɨ kadɨ jɨ tɔgi naa tɨ me kadɨ-me tɨ nɨm. 20 Majɨ kadɨ ɨtujɨ kɨlə lə Luwə mbata lə nḛ kuso al. E kɨ rɔjetɨ kadɨ nḛ kuso je pətɨ dəw a uso, nə e go rəbe tɨ al kadɨ dəw uso nḛ kɨ kadɨ təl jɨgɨ tɨgə ngoko̰e ɨle me nḛ kɨ majal tɨ. 21 Maje kɨ ngay, e kadɨ dəw uso da al nɨm, a̰y kasɨ al nɨm, kadɨ ra nḛ madɨ kare kɨ kadɨ tɨgə ngoko̰e ɨle al. 22 Kadɨ-me ləi kɨ a dɔ tɨ kɨn, ɨngəm tə ya̰i no̰ Luwə tɨ. Majɨ-kur e dɔ dəw tɨ kɨ me uwe kɨ ta dɔ rəbɨ tɨ lie al. 23 Nə dəw kɨ me uwe kɨ ta dɔ nḛ tɨ kɨ ɨsɨ uso, ta kɨ gangɨ e dɔe tɨ, mbata e dəw kɨ kɨlə rae e kɨ go kadɨ-me tɨ al. NGa nɨngə, jɨ gər kadɨ nḛ je pətɨ kɨ dəw ra-de kɨ go kadɨ-me tɨ al, e majal.

15

Kadɨ dəw sangɨ rəbɨ nḛ kɨ kadɨ adɨ rɔnəl madɨne

1 J-əi kɨ j-awi kɨ tɔgɨ me NDɨl tɨ, majɨ kadɨ jɨ gəti njé je kɨ əi to̰ je, kɨ kanjɨ sangɨ rəbɨ nḛ kɨ nəl meje. 2 Majɨ kadɨ dəw kɨ ra danje tɨ sangɨ kadɨ ra nḛ kɨ nəl ngokone. Ra nḛ kɨ nəl-e kɨ mba majɨ lie kadɨ tɔgɨ-n me ndɨl tɨ. 3 Kɨrɨsɨ kɨ dɔne, sangɨ nḛ kɨ nəl rɔne al, nə təkɨ Makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n: «Nḛ tajɨ je kɨ sɔbɨ kadɨ aw kɨ dɔi tɨ, təl kɨ dɔe tɨ yo✡.» 4 NGa nɨngə, nḛ je pətɨ kɨ ndangi me Makɨtɨbɨ tɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte kɨn, ndangi mba kadɨ tə təl nḛ ndo mbata tɨ ləje. Makɨtɨbɨ ndo-je kadɨ kore me kɨ kuwə tɔgɨ ba ləje re kɨ kɨndə me dɔ tɨ. 5 Majɨ kadɨ Luwə kɨ nje re kɨ kore me kɨ kuwə tɔgɨ ba ra adɨ tasi asɨ-naa majɨ təkɨ Jəju Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-n. 6 Lo kɨn tɨ, a ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ e Baw Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨ me kɨ kare kɨ ndu kɨ kare.

Poy Ta kɨ Majɨ mbata lə dɨje pətɨ

7 Uwəi naa rɔ naa tɨ yo je ne je təkɨ Kɨrɨsɨ uwə-n səsi rɔne tɨ kɨn be, mba kadɨ Luwə ɨngə-n tɔɓa. 8 Təkɨ rɔjetɨ, m-əl səsi, Kɨrɨsɨ təl nje ra kɨlə lə *Jɨpɨ je mba kadɨ tɔl-n ta ndu-kun kɨ Luwə un adɨ kade je. 9 Taa re mba kadɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ mbata me-majɨ lie, təkɨ Makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə:

«M-a m-pɨti dan gɨn ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ,

Taa m-a m-osɨ pa m-ɨlə-n tɔjɨ dɔi tɨ tɔ✡.»

10 Nɨngə təl əl ɓəy ə nə:

«Səi gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ, ɨrai rɔnəl kɨ dɨje lə Ɓaɓe✡.»

11 Ɓəy tɔ:

«Ɨləi tɔjɨ dɔ Ɓaɓe tɨ, səi gɨn ɓe je pətɨ,

Osi pa, ɨpɨti-e-n, səi gɨn dɨje pətɨ✡!»

12 NJe kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Ejay əl tɔ ə nə:

«Dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Jəse kare a re,

E ə a ḭ taa kadɨ a o̰ ɓe dɔ gɨn ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ,

Nɨngə e tɔ ə gɨn ɓee je kɨn a ɨndəi mede dɔe tɨ✡.»

13 Kadɨ Luwə kɨ e nje re kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ, adɨ rɔnəl, kɨ lapɨya lie ta̰ səsi bɨyə̰ tɨ, me kadɨ-me tɨ. Nɨngə kadɨ tɔgɨ NDɨl Luwə adɨ kɨndə me dɔ tɨ ləsi aw kɨ kəte kəte tɔ.

Kɨlə lə Pol

14 NGakom je, kɨ ɔjɨ dɔsi, mi kɨ dɔm, m-gər majɨ, kadɨ mər ta kɨ majɨ rosɨ mesi, nḛ gər kɨ dum səsi goto, taa asi gakɨ kadɨ adi-naa ta kɔjɨ yo je kɨ ne je tɔ. 15 Be ka, kɨ madɨ je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨ tɔge to m-adɨ səsi kadɨ m-ole-n mesi. Nɨngə m-ra be ɔjɨ dɔ majɨ kɨ Luwə ra səm. 16 Luwə ra adɨ m-un rɔm m-ɨlə kɔ mbata kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al. Ɨndə-m ta dangɨ kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lie, kadɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al təli kadɨ-kare kɨ nəl Luwə, kadɨ-kare kɨ NDɨl Luwə e dɔ tɨ. 17 Asɨ kadɨ m-ɨndə gum me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ ɔjɨ-n dɔ kɨlə lə Luwə. 18 NGa nɨngə, re m-əl ta ɓa, m-əl ta dɔ nḛ tɨ kare ba par, adɨ e kun kɨ Kɨrɨsɨ un-m ra-n kɨlə adɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al təli rɔde go ndue tɨ kɨn. Kɨrɨsɨ ra kɨlə kɨ ta kɨ tam tɨ nɨm, kɨ kɨlə ram nɨm, 19 taa kɨ tɔgɨ nḛ kɔjɨ je, kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl, kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə. Be ə, ḭ Jorijaləm tɨ bɨtɨ tḛḛ-n Ɨlɨri tɨ, m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ kɨ lo je pətɨ. 20 Nɨngə m-ndɨgɨ ngay kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lo kɨ tɔ Kɨrɨsɨ ɓa tɨ al ɓəy par, mba kadɨ m-ɨndə ngɨrə kɨlə ləm dɔ kɨlə tɨ kɨ dəw madɨ ɨndə ngɨre kəte al. 21 Lokɨ m-ra be kɨn ɓa, m-ra təkɨ Makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Dɨje kɨ dəw ɨlə-de mbḛ ta lie al a ooi-e,

Ə dɨje kɨ ta lie osɨ mbide tɨ al, a gəri me ta kɨn tɔ✡.»

Kɔjɨ ra lə Pol

22 E kɨn ə e nḛ kɨ ɔgɨ-m ta rəbɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kadɨ m-aw rɔsi tɨ. 23 Nə kɨ ɓasɨne kɨn, m-aw kɨ lo madɨ kɨ kadɨ m-ra kɨlə tɨ go lo je tɨ kɨn al ngata. E be ə, asɨ ɓal ngay ɓone, m-ndɨngə kadɨ m-aw rɔsi tɨ. 24 M-a m-aw dɔkagɨlo tɨ kɨ m-a m-aw-n Ɨsɨpa̰y tɨ. Tadɔ, m-ɨndə mem tɨ kadɨ kawm ə, m-a m-tḛḛ dɔsi tɨ kadɨ m-o səsi, nɨngə kadɨ ɨrai səm adɨ m-aw m-tḛḛ tɨtɨ. Nə ke ə, m-a m-o səsi kadɨ ngure ɔr dɔm tɨ ndə̰y ɓəy taa m-a m-gangɨ m-aw. 25 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, m-ɨsɨ m-aw Jorijaləm tɨ mba ra kɨ dɨje lə Luwə kɨ ɨsi nu. 26 Tadɔ dɨje lə Luwə kɨ ɨsi dɔnangɨ Masəduwan tɨ kɨ dɔnangɨ Akay tɨ uni ndude kawi nḛ kadɨ n-rai kɨ njé ndoo je kɨ dan dɨje tɨ lə Luwə kɨ ɨsi Jorijaləm tɨ. 27 Uni ndude rai nḛ kɨn, nɨngə e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ rai səde be wa. Tadɔ kəte, dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al ɨngəi nḛ majɨ kɨ go NDɨl tɨ rɔde tɨ əi kɨ əi Jɨpɨ je, nɨngə ɓasɨne sɔbɨ kadɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, rai kɨ Jɨpɨ je kɨ nḛ kɨ e nḛ majɨ lə darɔ kɨ to jide tɨ tɔ. 28 Be ə, re m-ra kɨlə kɨn gɨne gangɨ, adɨ m-ɨlə kande nḛ kaw kɨn ji dɨje tɨ lə Luwə kɨ Jorijaləm ɓa, m-a m-aw Ɨsɨpa̰y tɨ kɨ rəbɨ kɨ dɔsi tɨ. 29 M-gər kadɨ kawm kɨ m-a m-aw kɨ rɔsi tɨ, m-a m-aw kɨ njangɨ dɔ lə Kɨrɨsɨ kɨ to mbar mbar.

30 NGakom je, m-ɨlə dɨngəm mesi tɨ kɨ takul Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ takul ndɨgɨ-naa lə NDɨl Luwə, kadɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ səm, ɨrɔi kɨ kəl ta kɨ Luwə mbata tɨ ləm. 31 Əli ta kɨ Luwə mba kadɨ taa-m ji njé me nga̰ je tɨ kɨ Jude, taa kadɨ tə kadɨ-kare kɨ m-a m-aw-n Jorijaləm kɨn ka, dɨje lə Luwə taai kɨ rɔnəl tɔ. 32 Lo kɨn tɨ, m-a m-aw m-tḛḛ rɔsi tɨ kɨ rɔnəl, nɨngə re Luwə ndɨgɨ ɓa, m-a m-uwə-n kɔ rɔm rɔsi tɨ ndə̰y tɔ. 33 Kadɨ Luwə kɨ nje kadɨ Lapɨya e naa tɨ səsi pətɨ. *Amen!

16

Kuwə ji-naa

1 M-ɨlə konanje Pəbe kɨ e dɨyakɨr dan njé kaw-naa je tɨ kɨ me ɓe tɨ kɨ Sa̰kɨre kɨn jisi tɨ✡. 2 M-dəjɨ səsi kadɨ uwəi-e kɨ rosɨ tɨ me tɔ Ɓaɓe tɨ, uwəi-e rɔsi tɨ kuwə kɨ asɨ ta tɔ dəw lə Luwə. Adi rɔsi, ɨrai sie me nḛ je tɨ pətɨ kɨ aw kɨ ndooe, tadɔ e dəne kɨ ra kɨ dɨje ngay, taa mi wa kɨ dɔm ka ra səm tɔ. 3 Uwəi ji Pɨrɨsɨka əi kɨ Akɨlasɨ adi-mi, əi madɨ-kɨləm je me kɨlə tɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ✡. 4 Əi je ə uni rɔde, ɨləi kɔ, ajii-mi. Nɨngə e mi kɨ karm ə m-ra-de oyo al, nə e njé kaw-naa je pətɨ, kɨ əi *Jɨpɨ je al ə rai-de oyo. 5 Uwəi ji njé kaw-naa je kɨ ɨsi me kəy tɨ ləde adi-mi tɔ. Uwəi ji nje ndɨgɨ ləm Epaynətɨ adi-mi, e ə e dəw kɨ dɔsa̰y kɨ adɨ mene Kɨrɨsɨ dɔnangɨ Aji tɨ. 6 Uwəi ji Mari kɨ e dəw kɨ ra kɨlə ngay mbata tɨ ləsi kɨn adi-mi. 7 Uwəi ji nojɨm je Andɨronɨkusɨ əi kɨ Junɨyasɨ kɨ əi madɨ dangay je ləm kɨn adi-mi. Əi njé kaw kɨlə je kɨ dɨje gəri gode majɨ ngay dan madɨde je tɨ, taa adi mede Kɨrɨsɨ no̰m tɨ wa ɓəy. 8 Uwəi ji nje ndɨgɨ ləm me tɔ Ɓaɓe tɨ Ampɨlɨyatusɨ adi-mi. 9 Uwəi ji madɨ-kɨləje me kɨlə tɨ lə Kɨrɨsɨ, Urbḛ əi kɨ nje ndɨgɨ ləm kɨ ngay Isɨtasɨ adi-mi. 10 Uwəi ji Apələsɨ kɨ e dəw kɨ tɔjɨ kadɨ kɨ adɨ mene Kɨrɨsɨ kɨ taga kɨn adi-mi. Uwəi ji dɨje kɨ me kəy tɨ lə Arɨsɨtobul adi-mi tɔ. 11 Uwəi ji nojɨm Erodɨyo̰ adi-mi, taa uwəi ji dɨje kɨ me kəy tɨ lə Narsɨsɨ kɨ adi mede Ɓaɓe adi-mi tɔ. 12 Uwəi ji Tɨrpən əi kɨ Tɨrpojɨ kɨ əi dəne je kɨ rai kɨlə lə Luwə ngay kɨn adi-mi, taa uwəi ji konanm Pərsɨdɨ kɨ e dəne kɨ ra kɨlə lə Luwə ngay tɔ kɨn adi-mi. 13 Uwəi ji Rupusɨ✡ kɨ e dəw kɨ Luwə kɔte kɨn adi-mi, taa uwəi ji ko̰e kɨ e kom tɔ kɨn adi-mi. 14 Uwəi ji Asḛkɨrtɨ nɨm, Pɨləgo̰ nɨm, Ərməsɨ nɨm, Patɨrobasɨ nɨm, Ərmasɨ nɨm, kɨ ndəgɨ ngako̰je je kɨ əi səde kɨn adi-mi. 15 Uwəi ji Pɨlologɨ əi kɨ Juli adi-mi, uwəi ji Nəre əi kɨ konanne adi-mi, taa uwəi ji Olɨmpasɨ kɨ dɨje lə Luwə pətɨ kɨ əi sie adi-mi tɔ. 16 Uwəi ji-naa kare kare kɨ kuwə-naa rɔ naa tɨ kɨ tɔjɨ kadɨ səi ngakonaa je kɨ me Kɨrɨsɨ tɨ. *NJé kaw-naa je lə Kɨrɨsɨ pətɨ uwəi jisi.

Ta kɨ dɔbəy tɨ

17 NGakom je, m-ɨlə dɨngəm mesi tɨ kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔrɔsi ɔjɨ-n dɔ dɨje kɨ njé re kɨ gangɨ-naa dansi tɨ, kɨ nje ɓukɨ dɨje wale kadɨ ta̰i rɔ nḛ ndo kɨ səi ɨngəi. Majɨ kadɨ ɔri rɔsi rɔde tɨ kɔ. 18 Tadɔ ko dɨje kɨ be kɨn, ɨsɨ rai kɨlə lə Ɓaɓe ləje Kɨrɨsɨ al, nə ɨsɨ rai kɨlə mba kandade yo. Kɨ kujɨ ta je kɨ tade tɨ, kɨ to-naa pe pe, ə ɨsɨ ədi dɨje kɨ kəmde tɨjə dɔ nḛ kɨ majal tɨ al. 19 Kɨ ɔjɨ dɔsi, dɨje pətɨ gəri təl rɔ go ta tɨ ləsi. Lo kɨn tɨ, m-ra rɔnəl ɔjɨ-n dɔsi. NGa nɨngə m-ndɨgɨ kadɨ kəmsi tɨjə dɔ nḛ kɨ majɨ tɨ, ə kadɨ kəmsi ay njay kadɨ ɔri rɔsi kɔ me nḛ kɨ majal tɨ. 20 Nɨngə Luwə kɨ nje re kɨ lapɨya a rɨgɨji dɔ *Sata̰ gɨn njasi tɨ ɓasɨne. Majɨ kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi.

21 Madɨ kɨləm Tɨmote✡ uwə jisi, taa nojɨm je Lusɨyusɨ nɨm, Jaso̰ əi kɨ Sosɨpatər nɨm uwəi jisi. 22 Nɨngə mi Tərtɨyusɨ kɨ nje ndangɨ makɨtɨbɨ lə Pol kɨn, m-uwə jisi me kɨndə rɔ naa tɨ lə Ɓaɓe. 23 Gayusɨ✡ kɨ m-ɨsɨ ɓe lie uwə jisi. Erasɨ✡ kɨ e nje ngəm la kɨ me ɓe bo tɨ kɨ ne uwə jisi, taa ngoko̰je Kartusɨ ka uwə jisi tɔ. [ 24 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi pətɨ.]

Kɨlə tɔjɨ kɨ dɔ Ɓaɓe tɨ

25 Tɔjɨ kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ asɨ kadɨ adɨ səsi tɔgɨ kɨ go rəbɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ m-ɨlə səsi mbḛe. Kɨ rəbɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨn, Luwə tḛḛ kɨ dɔ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ lo kɨlə ngɨre tɨ nu, 26 nə ɓasɨne gɨne tḛḛ taga wangɨ kɨn. Gɨne tḛḛ kɨ taga wangɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al, kɨ takul makɨtɨbɨ kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ndangi. NDangi kɨ go ndu tɨ lə Luwə kɨ nje kɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kadɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al adii mede Luwə, ə kadɨ təli rɔde go ndue tɨ. 27 Tɔjɨ kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ e kɨ karne ba ə e nje gosɨ, kɨ dɔkagɨlo kɨ dɔkagɨlo me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ. *Amen!

✡ 1:2 Ejay 52.7; 61.1

✡ 1:3 Mt 1.1

✡ 1:13 Knjk 19.21

✡ 1:17 Abakukɨ 2.4

✡ 2:6 5: Soponi 1.14-18; 2.2-3

✡ 2:24 Ejay 52.5

✡ 3:4 Pa je 51.6

✡ 3:12 10-12: Pa je 14.1-3; 53.2-4

✡ 3:13 Pa je 5.10

✡ 3:14 Pa je 10.7

✡ 3:17 15-17: Ejay 59.7-8

✡ 3:18 Pa je 36.2

✡ 3:20 Pa je 143.2

✡ 3:21 1.17

✡ 4:3 Kɨlə ngɨrə nḛ je 15.6

✡ 4:8 Pa je 32.1-2

✡ 4:11-12 Kɨlə ngɨrə nḛ je 17.9-14

✡ 4:13 Kɨlə ngɨrə nḛ je 12.2-3; 17.4-6; 22.15-18

✡ 4:17 Kɨlə ngɨrə nḛ je 17.5

✡ 4:18 Kɨlə ngɨrə nḛ je 15.5

✡ 4:19 Kɨlə ngɨrə nḛ je 17.1, 15-22

✡ 4:25 Ejay 53.4-6

✡ 5:12 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.17; 3.6, 17-19

✡ 7:7 Tḛḛ kɨ taga 20.17; Dətərənom 5.21

✡ 8:15 Mk 14.36

✡ 8:36 Pa je 44.23

✡ 9:4 Tḛḛ kɨ taga 4.22; Dətərənom 7.6; Oje 11.1

✡ 9:5 Knjk 2.29

✡ 9:7 Kɨlə ngɨrə nḛ je 21.12

✡ 9:9 Kɨlə ngɨrə nḛ je 18.10

✡ 9:12 Kɨlə ngɨrə nḛ je 25.23

✡ 9:13 Malasi 1.2-3

✡ 9:15 Tḛḛ kɨ taga 33.19

✡ 9:17 Tḛḛ kɨ taga 9.16

✡ 9:25 Oje 2.25

✡ 9:26 Oje 2.1

✡ 9:28 27-28: Ejay 10.22-23

✡ 9:29 Ejay 1.9

✡ 9:33 Ejay 8.14-15

✡ 10:5 Ləbətɨkɨ 18.5

✡ 10:8 6-8: Dətərənom 9.4; 30.12-14

✡ 10:11 Ejay 28.16

✡ 10:13 Juwəl 3.5

✡ 10:15 Ejay 52.7

✡ 10:16 Ejay 53.1

✡ 10:18 Pa je 19.5

✡ 10:19 Dətərənom 32.21

✡ 10:21 Ejay 65.1-2

✡ 11:4 3-4: 1 NGar je 19.10, 18

✡ 11:8 Dətərənom 29.3; Ejay 6.10

✡ 11:10 9-10: Pa je 69.23-24

✡ 11:27 Ejay 59.20-21; 27.9

✡ 11:34 Ejay 40.13

✡ 11:35 Jobɨ 41.3

✡ 12:19 Dətərənom 32.35

✡ 12:20 Tər ta je 25.21-22

✡ 13:9 Tḛḛ kɨ taga 20.13-17; Dətərənom 5.17-21; Ləbətɨkɨ 19.18

✡ 14:11 Ejay 45.23

✡ 15:3 Pa je 69.10

✡ 15:9 Pa je 18.50; 2 Samɨyəl 22.50

✡ 15:10 Dətərənom 32.43

✡ 15:11 Pa je 117.1

✡ 15:12 Ejay 11.10

✡ 15:21 Ejay 52.15

✡ 16:1 Knjk 18.18

✡ 16:3 Knjk 18.2

✡ 16:13 Mk 15.21

✡ 16:21 Knjk 16.1-3

✡ 16:23 Knjk 19.29; 1Kɔr 1.14

✡ 16:23 2Tɨm 4.20

1 Korḛtɨ je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ

Korḛtɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ Korḛtɨ je

MBa lə Pol kɨ ko̰ joo kɨ mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ aw, aw tḛḛ Korḛtɨ tɨ kɨ e ɓe bo kare kɨ dɔnangɨ Gɨrəsɨ tɨ. Lokɨ Pol aw tḛḛ Korḛtɨ tɨ, ɨsɨ tɨ no̰o̰ ra nay dɔgɨ gɨde jijoo. Nɨngə njé kaw-naa je kɨ Pol ɨndə ngɨrəde, əi dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, kɨ əi njé tɔ ɓa je al.

Korḛtɨ e ɓe bo kɨ nḛ kɨngə e ngay me tɨ kɨ takul toe kadɨ ba bo tɨ kɨ ra adɨ bato je rəi ngay tɨtɨ. NJé ra gatɨ je uwəi naa tɨ be, taa njé nḛ gər je kɨ dangɨ dangɨ ka əi ngay me tɨ tɔ. Nə nḛ kare kɨ majal, kaya kɨ ra rosɨ mee. Ra adɨ njé kaw-naa je kɨ əi ngə ɓəy kɨn, nḛ je ngay tɨlə-de naa tɨ. Lo kɨn tɨ, Pol ga ta ngay dɔde tɨ, tadɔ lokɨ ɨyə̰-de ə aw lo kɨ rangɨ tɨ, nja naa tɨ naa tɨ, ɨngə poyde kɨ ade rɔnəl al. E be ə, ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨ asɨ sɔ be adɨ-de. Makɨtɨbɨ je kɨ joo ə j-ɨngə-de me Kɨlə-mɨndɨ tɨ kɨ sɨgɨ ne kɨn, nə njé kɨ joo dəw gər lo kɨ tade tḭ tɨ al. Pol əl ta ləde: kɨ kare me 1 Kor 5.9-13, ə e kɨ nungɨ me 2 Kor 2.3 tɔ. Nɨngə makɨtɨbɨ je kɨ joo kɨ j-ɨngə dan made je tɨ ne kɨn, Pol ndangɨ-de dɔkagɨlo mba tɨ lie kɨ ko̰ mɨtə kɨ mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ. Kɨ dɔsa̰y Pol ndange Epəjɨ tɨ, ə e kɨ ko̰ joo ndange Epəjɨ tɨ wa tɔ ə se dɔnangɨ Masəduwan tɨ wa be.

Me makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨn, go ta kuwə ji-naa tɨ, kɨ kəl ta kɨ Luwə kɨ mbata majɨ lie kɨ ra (1.1-9), Pol dəjɨ njé kaw-naa je kɨ Korḛtɨ tɨ kadɨ ɨndəi ngangɨ gangɨ-naa kɨ to dande tɨ kɨn nɨm (1.10-4.21), kadɨ ɔsi kaya kɨ ra ngərəngɨ nɨm (5), kadɨ ɨyə̰i ta kaw kɨ ndu kasɨ-naa al kɨ dande tɨ no̰ njé gangɨ ta je tɨ kɨ gəri Luwə al kɨn nɨm tɔ (6.1-11). Pol təl a no̰o̰ əl-de ɓəy tɔ kadɨ gəri lo kɨndə kəmde go darɔde tɨ kɨ e kəy kɨsɨ NDɨl Luwə kɨn tɔ (6.12-20). Nɨngə go ta kɔjɨ je tɨ kɨn, Pol tur ta je tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ njé kaw-naa je dəji-e me makɨtɨbɨ tɨ kɨ ɨləi adi-e. Adɨ e ta kɨ ɔjɨ dɔ:

Taa-naa (7);

Ta kɨ dɔ kuso da je tɨ kɨ awi no̰ kagɨ yo je tɨ, kɨ ta kɨ dɔ pa njɨyəde me nḛ je tɨ pətɨ kɨ aw naa tɨ kɨ ya̰ Luwə al (8.1-11.1);

Ta kɨ dɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ nḛ kuso lə Ɓaɓe (11.2-34);

Ta kɨ dɔ kadɨ-kare je tɨ lə NDɨl Luwə (12-14);

Kɨ ta kɨ dɔ kḭ njé koy je lo koy tɨ (15).

Pol tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ poy ta je madɨ tɔ (ta kɨ dɔ nḛ kaw tɨ nɨm, ndɨgɨ ra je lə Pol nɨm…), kuwə ji-naa tɔ (16).

Me nḛ je tɨ pətɨ kɨ asɨ-naa al dan Korḛtɨ je tɨ kɨn, Pol əl-de təkɨ təl rɔ go ndu tɨ lə Kɨrɨsɨ par ə a ra kadɨ nḛ je asɨ-naa. NGa nɨngə ndɨgɨ-naa kɨ rɔjetɨ lə ngakonaa je ə e rəbɨ kɨ majɨ ɨtə rəbɨ je pətɨ tɔ (13).

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ Luwə ɓar-m, kɨ go me ndɨgɨ tɨ lie kadɨ mi nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ, naa tɨ kɨ ngoko̰je Sosɨtən✡, 2 j-uwə jisi səi njé kaw-naa je kɨ ɨsi Korḛtɨ✡ tɨ, j-uwə jisi səi njé kɨ Luwə ɔr səsi me majal tɨ kɔ kɨ go rəbɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ, j-uwə jisi səi njé kɨ Luwə ɓar səsi tə dɨje kɨ kay njay ləne, j-uwə jisi səi dɨje pətɨ kɨ, me lo je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, ɨsɨ ɓai tɔ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, Ɓaɓe ləsi kɨ Ɓaɓe ləje. 3 Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Bawje Luwə əi kɨ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ e dɔsi tɨ.

Ra majɨ lə Luwə me Kɨrɨsɨ tɨ

4 M-ra oyo Luwə ləm kɨ ndɔ je ndɔ je kɨ mbata ləsi. M-ra-e oyo ɔjɨ dɔ me-majɨ lie kɨ to dɔsi tɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ. 5 Tadɔ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ kɨn ə majɨ ur-n səsi me kujɨ ta tɨ kɨ me nḛ gər tɨ. 6 Najɨ kɨ ma kɨ dɔ Kɨrɨsɨ tɨ e kɨ ma kɨ tɔgɨ dansi tɨ, 7 adɨ kadɨ-kare madɨ kare kɨ du səsi goto. Ɨsɨ ɨngəmi ndɔ kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ a tḛḛ-n hɔy. 8 Kɨrɨsɨ wa kɨ dɔne a adɨ səsi tɔgɨ kadɨ uwəi rɔsi ba bɨtɨ dɔbəy ndɔ tɨ. A adɨ uwəi rɔsi ba mba kadɨ ndɔ təl-e ɓa səi kɨ ta dɔsi tɨ al. 9 MBata Luwə kɨ nje ɓar səsi, ɨlə səsi naa tɨ kɨ NGone Jəju Kɨrɨsɨ kɨ Ɓaɓe ləje, e Luwə kɨ nje ka dɔ ndune tɨ. 10 NGakom je, m-ndəjɨ səsi me tɔ Ɓaɓe tɨ ləje Jəju Kɨrɨsɨ kadɨ adi ndusi e naa tɨ. Adi gangɨ-naa goto dansi tɨ. Majɨ kadɨ adi tagasi je kɨ angalsi je e naa tɨ kare ba. 11 MBa ri ə m-əl ta kɨn be wa? M-əl be mbata dɨje kɨ Kolowe tɨ əli-mi ta kɨ dɔsi tɨ adɨ-m m-o. 12 Nɨngə nḛ kɨ m-ge kadɨ m-əl səsi, m-o təkɨ dansi tɨ dəw madɨ ə nə: «Mi dəw lə Pol», kɨ nungɨ ə nə: «Mi dəw lə Apolosɨ✡», kɨ rangɨ ə nə: «Mi dəw lə Pɨyər», ə e kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «Mi lə Kɨrɨsɨ». 13 Ə se Kɨrɨsɨ e kɨ gangɨ rɔne dana wa? Se e Pol ə ɓəi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ mbata ləsi wa? Se rai səsi batəm me tɔ Pol tɨ wa? 14 M-ra oyo Luwə təkɨ ra adɨ m-ra batəm dəw madɨ kare dansi tɨ al. Dɨje kɨ m-ra-de batəm e Kɨrɨsɨpusɨ✡ əi kɨ Gayusɨ par. 15 Dəw madɨ kare kɨ a ə nə rai nḛ batəm me tɔm tɨ goto. 16 Dɨje kɨ m-ra-de batəm ɓəy tɔ ɓa, e njé kɨ me kəy tɨ lə Isɨtəpanasɨ. Kɨ rangɨ to no̰o̰ nɨngə, m-o al ngata. 17 E kɨ mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ə Kɨrɨsɨ ɨlə-m, ɓɨ e kɨ mba ra batəm al. Kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn e kɨ gosɨ ta kɨ ta tɨ al. Re e kɨ gosɨ ta kɨ ta tɨ nɨngə, koy Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ a təl nḛ kɨ ndae goto.

Kɨrɨsɨ e tɔgɨ kɨ tər lə Luwə

18 MBḛ koy Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ e ta mbə kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ ɨsɨ awi tujɨ tɨ. Nə kɨ rɔjetɨ je kɨ j-ɨngə kajɨ nɨngə e tɔgɨ lə Luwə. 19 Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «M-a m-tujɨ tər lə njé tər je, nɨngə njé nḛ gər je, m-a m-ro ta nḛ gər ləde kadɨ təl nḛ kɨ kare✡.» 20 NJe tər e ra be? NJe ndo ndu-kun e ra be? NJe najɨ ta e ra be? Tər lə dəw kɨ dunɨya̰ tɨ ə yə Luwə təl-e nḛ kɨ mbə tɨ. 21 E be mbata tər kɨ dɔnangɨ tɨ ne asɨ kadɨ aw kɨ dɨje adɨ gəri tər lə Luwə al. E be ə Luwə ndɨgɨ ngay kadɨ n-ajɨ dɨje kɨ adi-e mede. Dɨje kɨ adi-e mede kɨ go rəbɨ kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ dəw oo ə to tə ta mbə yo. 22 *Jɨpɨ je dəji kadɨ n-ooi nḛ kɔjɨ, Gɨrəkɨ je sangi tər tɔ. 23 Kɨ sɔbɨ dɔje nɨngə, j-ɨlə mbḛ Kɨrɨsɨ kɨ ɓəi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. MBḛ kɨn təl jɨgɨ tɨgə Jɨpɨ je, ə e ta mbə kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɔ. 24 Nə kɨ rɔ dɨje tɨ əi Jɨpɨ je kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, kɨ Luwə ɓar-de nɨngə, mbḛ lə Kɨrɨsɨ kɨn e tɔgɨ kɨ tər lə Luwə mbata tɨ ləde. 25 Tadɔ ta mbə lə Luwə kɨn e tər kɨ ɨtə tər lə dɨje, ə tɔgɨ goto lə Luwə kɨn e tɔgɨ kɨ ɨtə tɔgɨ lə dɨje.

26 NGakom je, ɨndəi kəmsi majɨ oi. Dansi tɨ kɨ Luwə ɓar səsi kɨn, njé tər je kɨ go darɔ tɨ əi ngay al, njé tɔgɨ je əi ngay al, njé tɔɓa je əi ngay al tɔ. 27 Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ Luwə kɔtɨ nḛ je kɨ njé tɔgɨ al kɨ dɔnangɨ tɨ ne mba kadɨ ɨlə-n rɔsɔl dɔ nḛ je tɨ kɨ njé tɔgɨ. 28 Luwə kɔtɨ nḛ je kɨ kəme goto, nḛ kɨ dɨje kɨdi-e dɔnangɨ, nḛ je kɨ əi nḛ madɨ al, mba ro-n ta nḛ je kɨ dɨje ooi ndade. 29 Be mba kadɨ dəw madɨ ɨndə gune no̰ Luwə tɨ al. 30 E Luwə ə ɨlə səsi naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. Kɨrɨsɨ kɨ ɓone e tər ləje kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ. E ə, kɨ go rəbɨ lie, Luwə ɔr-n ta dɔje tɨ, adɨ j-ayi njay, ugə dɔje ji majal tɨ. 31 E be təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə: «Dəw kɨ ge kɨndə gune nɨngə, majɨ kadɨ un Ɓaɓe ə ɨndə-n gune✡.»

2

Kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Pol

1 NGakom je, lokɨ m-aw dansi tɨ, m-ɨlə səsi mbḛ poy ta kɨ rɔjetɨ lə Luwə, kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, e kɨ nḛ gər kɨ al dɔsi ə se kɨ tər ta ə m-ɨlə-n səsi mbḛ kɨn al. 2 MBata lokɨ mi dansi tɨ, nḛ kɨ rangɨ kɨ m-sangɨ goto. M-sangɨ kadɨ ɨgəri Kɨrɨsɨ par kare ba. Adɨ e Kɨrɨsɨ kɨ ɓəi-e kagɨ-dəsɨ tɨ. 3 Lokɨ mi dansi tɨ, mi me tɔgɨ goto tɨ. M-əl səsi ta me dadɨ tɨ kɨ ɓəl. 4 Nḛ kɨ m-ndo səsi kɨ mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨlə səsi kɨn, e kɨ ta nḛ gər lə dəw al. E kɨ go kɔjɨ tɔgɨ tɨ lə NDɨl Luwə. 5 Be mba kadɨ kadɨ-me ləsi ɨlə ngɨrəne dɔ nḛ gər tɨ lə dəw al, nə dɔ tɔgɨ tɨ lə Luwə yo ta. 6 Nɨngə, je ka jɨ ndo njé kadɨ-me je kɨ tɔgi gangɨ me ndɨl tɨ kɨ me tər tɔ. Nə ke ə e tər lə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne al. Ta e tər lə njé tɔgɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ ndɔ madɨ ə a tujɨ kɨn al tɔ. 7 J-ɨlə mbḛ tər lə Luwə. Tər kɨ kutɨ gɨde kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ. E tər kɨ Luwə ɨndə dɔe dana kəte no̰ kɨndə dunɨya̰ tɨ mbata tɔɓa ləje. 8 Tər kɨ dəw kare kɨ dan njé tɔgɨ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ gər goto. Re kəmde tḛḛ dɔ tər tɨ kɨn ə re a ɓəy Ɓaɓe kɨ nje tɔɓa kagɨ-dəsɨ tɨ al. 9 Nɨngə, təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n, e nḛ kɨ kəm dəw oo al, e nḛ kɨ mbi dəw oo al, e nḛ kɨ dəw ga mene tɨ al tɔ. E nḛ kɨ Luwə ɨndə dɔe dana mbata tɨ lə dɨje kɨ ndɨgi-e✡. 10 NGa nɨngə, Luwə tḛḛ kɨ dɔe adɨ-je kɨ go rəbɨ lə NDɨl. MBata NDɨl oo gɨn nḛ je pətɨ. NDɨgɨ ra je lə Luwə kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ ka NDɨl oo. 11 Kɨ ɔjɨ dɔ dəw, dəw madɨ kɨ gər nḛ je kɨ to rɔ madɨne tɨ goto. E ndɨl kɨ to rɔ dəw tɨ kɨn par ə gər nḛ je kɨ to rɔe tɨ. E be ə, ya̰ Luwə ka to be tɔ. NDɨl Luwə kɨ karne ba par ə gər nḛ je kɨ to rɔ Luwə tɨ. 12 NGa nɨngə, ndɨl kɨ e meje tɨ je kɨn e NDɨl kɨ dɔnangɨ tɨ ne al, nə e NDɨl kɨ ḭ taa rɔ Luwə tɨ nu, mba kadɨ jɨ gər-n nḛ je kɨ Luwə adɨ-je kɨ go me-majɨ tɨ lie. 13 Nɨngə, j-əl tae kɨ rəbɨ nḛ gər lə dəw al, nə kɨ rəbɨ lə NDɨl. E be ə, j-ɨsɨ j-ɔr gɨn nḛ kɨ rɔjetɨ lə NDɨl, j-adɨ dɨje kɨ go NDɨl tɨ. 14 Dəw kɨ aw kɨ NDɨl Luwə me nḛ tɨ al, asɨ kadɨ a ɨngə nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ al. MBata e NDɨl Luwə par kare ba ə adɨ dəw gər nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨn. 15 Dəw kɨ aw kɨ NDɨl Luwə mene tɨ asɨ gangɨ ta dɔ nḛ je tɨ pətɨ, nɨngə dəw kɨ rangɨ asɨ gangɨ ta dɔe tɨ al. 16 Makɨtɨbɨ əl ə nə: «Na̰ ə gər ta ga lə Ɓaɓe wa? Se na̰ ə asɨ kɔje ta wa✡?» Dəwe goto, nə je, j-aw kɨ taga lə Kɨrɨsɨ.

3

Gangɨ-naa kɨ to dan njé kaw-naa je tɨ kɨ Korḛtɨ

1 NGakom je, kɨ rɔjetɨ ɓa, ta kɨ m-əl səsi kəte kɨn m-əl səsi tə dɨje kɨ go darɔ tɨ, tə dɨje kɨ əi ngan je kɨ du me kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ. M-əl səsi ta tə dɨje kɨ go ndɨl tɨ al. 2 E mbata kɨn ə, m-adɨ-n səsi nḛ kuso kɨ nga̰ al, m-adɨ səsi mba yo. Tadɔ tɔgɨsi asɨ kadɨ usoi nḛ kɨ nga̰ al. Bɨtɨ ɓone wa kɨn ka asi kadɨ usoi nḛ kɨ nga̰ al. 3 Asi al, tadɔ səi dɨje kɨ go darɔ tɨ ɓəy. Səi dɨje kɨ go darɔ tɨ, ɨsɨ njɨyə kɨ go darɔ tɨ. M-əl be mbata ɨsɨ rai-naa ni je, ɨsɨ gaki-naa je. 4 Lokɨ dəw madɨ ə nə nḛ dəw lə Pol, nɨngə kɨ nungɨ ə nə nḛ dəw lə Apolosɨ kɨn se e njɨyə kɨ go darɔ tɨ al ə se e ri wa? 5 Apolosɨ kɨ Pol əi na̰ je ə? Apolosɨ kɨ Pol əi ɓəə kɨlə je lə Luwə. Əi ɓəə kɨlə je kɨ go rəbɨ ləde ə adi mesi Ɓaɓe. Dəw kɨ ra danje tɨ ra kɨlə ləne təkɨ Luwə ade-n. 6 Mi m-dɨbɨ ko, Apolosɨ e nje ra man dɔ tɨ, nɨngə Luwə ə e nje ra kadɨ ɨbə. 7 NJe mə ko kɨ nje ra man dɔ tɨ əi nḛ madɨ al. Dəw kɨ kadɨ tɔe ɓa dɔ tɨ e Luwə kɨ nje ra kadɨ tɔgɨ. 8 NJe dɨbe kɨ nje ra man dɔ tɨ asi-naa. Nɨngə dəw kɨ ra dande tɨ a ɨngə nḛ kɨgə go ji kɨ asɨ ta kɨlə lie kɨ ra. 9 MBata je madɨ-kɨlə je lənaa me kɨlə tɨ lə Luwə. Nɨngə səi, səi ndɔ lə Luwə, səi kəy kɨndə je lie. 10 Kɨ go me-majɨ tɨ lə Luwə kɨ ɨlə-n kɨlə ləne jim tɨ, m-ɨndə ngɨrə kɨlə dansi tɨ tə nje kɨndə ngɨrə kɨlə kɨ majɨ. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn dəw kɨ rangɨ ɨndə ta jim. Ke ə, kadɨ dəw kɨ ɨndə ta kɨlə kɨn ɓa, ɨndə kəmne go kɨnde tɨ kɨ a ɨndə majɨ. 11 Dəw a ɨndə ngɨrə kɨlə kɨn rangɨ al ngata. NGɨrə kɨlə ka ə to ne ə e Jəju Kɨrɨsɨ par. 12 NGa nɨngə re dəw ɨndə ta kɨlə kɨn kɨ ɔr, ə se arja̰, ə se kɨ mbal kɨ ndole, ɨndə kɨ kagɨ, ə se burɨm wale, ə se kɨ kadɨ nḛ ka, a to kɨ taga. 13 MBata ndɔ gangɨ ta tɨ ə, nḛ je pətɨ gɨnde a tḛḛ, nɨngə por a naa tɔgɨ kɨlə je pətɨ kadɨ dɨje a oy maje kɨ maje al. 14 Re kɨlə kɨ dəw ɨndə dɔ ngɨre tɨ kɨn, nga̰ a taa nɨngə, ɓae a ɨngə nḛ kɨgə go jine. 15 A kɨn ə, kɨlə kɨn por o̰-e tɔ nɨngə, ɓae a ɨngə nḛ kɨgə go jine al. Dəw kɨn a ɨngə kajɨ, nə e kajɨ kɨ a tḛḛ-n ta por tɨ jatɨ jatɨ. 16 Səi ɓa səi kəy kɨsɨ Luwə, nə ɨgəri se ɨgəri al wa? 17 Re dəw tujɨ kəy kɨsɨ Luwə nɨngə, Luwə a tuje dəwe kɨn tɔ. MBata kəy lə Luwə ay njay, nɨngə səi ə, səi kəy kɨsɨ Luwə. 18 Majɨ kadɨ dəw ndam kɨ rɔne al. Kɨn ə re dansi tɨ, dəw madɨ oo rɔne tə nje tər kɨ go taga tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne nɨngə, majɨ kadɨ dəwe kɨn təl rɔne mbə tɨ. Təl rɔne mbətɨ kadɨ tə ɨngə-n tər kɨ rɔjetɨ. 19 Tadɔ tər kɨ dɔnangɨ tɨ ne Luwə oo kadɨ e dɔ majal. Be ə makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Luwə uwə njé tər je kɨ ta me ta ngom je tɨ ləde.» 20 Taa təl əl ɓəy tɔ ə nə: «Luwə gər taga lə njé tər je, nɨngə oo kadɨ e nḛ madɨ al.» 21 Sɔbɨ kadɨ dəw madɨ un dɨje ɨndə-n gune al, mbata nḛ je pətɨ e ya̰si. 22 E-n Pol, ə se Apolosɨ, ə se Pɨyər, ə se dɔnangɨ, ə se kɨsɨ kɨ dɔ taa, ə se koy, ə se nḛ je kɨ ɓone ə se kɨ lo ti tɨ, nḛ je kɨn pətɨ e ya̰si. 23 Nɨngə səi, səi ya̰ Kɨrɨsɨ, ə Kɨrɨsɨ e ya̰ Luwə tɔ.

4

Kɨlə ra njé kaw kɨlə je

1 Nɨngə, majɨ kadɨ oi-je tə ɓəə kɨlə je lə Kɨrɨsɨ. Oi-je tə njé ngəm nḛ je lə Luwə, nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ. 2 NGa nɨngə, nḛ kɨ ɓa nje nḛ a ge rɔ nje ngəm nḛ tɨ, e ka dana par. 3 Kɨ ɔjɨ dɔm, ta kadɨ səi, ə se njé gangɨ ta dɔ dɨje tɨ, ɨgangi ta dɔm tɨ ra-m ɓəl al. Ta mi wa kɨ dɔm, m-gangɨ ta dɔ rɔm tɨ al tɔ. Tadɔ m-ra nḛ kɨ majal al. 4 Nɨngə, e kɨn ə a ra kadɨ mi dəw kɨ dana al. Ɓaɓe wa ə a gangɨ ta dɔm tɨ. 5 MBata kɨn ə, majɨ kadɨ ɨgangi ta dɔ dəw tɨ kəte no̰ dɔkagɨloe tɨ al. Ɨngəmi dɔkagɨlo kɨ Ɓaɓe a re ə, nḛ je kɨ toi lo ɓɔyɔ tɨ me tɨl tɨ, a ɨlə kunjɨ dɔde tɨ kadɨ a toi taga wakɨsa ta kəm dɨje tɨ. Nɨngə a tḛḛ kɨ gɨn ndɨgɨ ra lə dəw kɨ ra kɨ to me tɨ. Lo kɨn tɨ, Luwə a ɨlə tɔjɨ dɔ dəw tɨ kɨ ra, kɨ go kɨlə rae tɨ. 6 NGakom je, m-əl səsi ta kɨ go kuje je kɨ dangɨ dangɨ ɔjɨ dɔ Apolosɨ nɨm, ɔjɨ dɔm mi wa nɨm, mba kadɨ ɨndoi nḛ rɔje tɨ. M-ra be mba kadɨ dəw ra ya̰ne adɨ al dɔ ndu kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl kɨn al. MBa kadɨ uni dəw ɨndəi gusi, ɨndori-naa al. 7 Se na̰ ə e nje ra kadɨ ɨto dangɨ dan dɨje tɨ wa? Se e Luwə ə e nje kadi nḛ je pətɨ kɨ aw-n kɨn al wa? NGa ə re e Luwə ə adi nḛ je pətɨ kɨ aw-n kɨn nɨngə, ra ban be ə ɨsɨ ɨndə-n gui tə nḛ kɨ e ḭ wa ə ɨngə kɨ dɔrɔi be ə? 8 Kɨ ɓasɨne kɨn, ɨngəi nḛ asɨ səsi ngata, səi njé nḛ kɨngə je. Kɨn ɨsɨ o̰i ɓe kɨ kanjɨ kadɨ je səsi dɔ tɨ. M-ndɨgɨ kadɨ e ɓeko̰ kɨ rɔjetɨ wa ə o̰i be, adɨ j-o̰-n səsi. 9 Nɨngə, to təkɨ je kɨ madɨ je kɨ njé kaw kɨlə je kɨn, Luwə ɨndə-je go dɨje tɨ gogɨ be. Jɨ to tə dɨje kɨ gangi ta koy dɔde tɨ be. MBata Luwə ɨyə̰-je ji dɨje tɨ adɨ jɨ təl nḛ koo ta kəm dɨje tɨ pətɨ. Ta kəm malayka je tɨ kɨ ta kəm dɨje tɨ. 10 Je, jɨ təl mbə je mbata tɨ lə Kɨrɨsɨ, nɨngə səi, səi njé kəm-kaa je me Kɨrɨsɨ tɨ. Je njé tɔgɨ al, nə səi, səi njé tɔgɨ je. Je, dɨje ɨsɨ kɨdi-je, nɨngə səi, dɨje ɨsɨ ɓuki səsi tɨ. 11 Bɨtɨ ɓone ka j-ɨsɨ j-ɨngə ko̰. Nḛ kusoje goto, man ka̰yje goto, kɨbɨ kɔje goto. Dɨje ɨsɨ adi-je ko̰, j-ɨlə mbɨr mbɨr kɨ lo. 12 Darɔje je wa, jɨ ra kɨlə j-ɔ rɔgɔgɔ taa j-ɨngə nḛ kusoje me tɨ✡. Dɨje taji-je ka, jɨ njangɨ dɔde, rai-je ko̰ ka j-uwə tɔgɨ je ba. 13 Əli ta je kɨ majal dɔje tɨ ka, j-ɨlə dɨngəm me naa tɨ. Bɨtɨ ɓone ka dɨje ooi-je tə sḭ kɨ kɔsɨ kɨlə kɔ. OOi-je tə to̰ dɨje kɨ ndade goto.

14 M-əl səsi ta tə nganm je kɨ njé ndɨgɨ ləm. E kɨ mba kulə-n rɔsɔl dɔsi tɨ ɓa m-ndangɨ-n ta kɨn m-adɨ səsi al, nə e kɨ mba kadɨ m-tḛḛ-n kəmsi majɨ dɔ nḛ je tɨ. 15 Nɨngə, re njé kɔr no̰si je kɨ me kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ əi dɨbɨ kutɨ ka, bawsi kɨ go ndɨl tɨ e kare ba. MBata mi ə mi bawsi kɨ nje kɨlə səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ. 16 E be ə, m-dəjɨ səsi kadɨ oi go njam majɨ. 17 M-ɨlə Tɨmote✡ kɨ rɔsi tɨ kɨ mbata ta kɨn. Tɨmote kɨ e ngonm kɨ nje ndɨgɨ ləm, ngonm kɨ dana me ta tɨ lə Ɓaɓe. Tɨmote a ole mesi dɔ nḛ ndo tɨ ləm me kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. Kuje kɨ m-ɨsɨ m-ndo-n njé kaw-naa je kɨ lo je pətɨ. 18 Dɨje madɨ sii gɨdɨde, ooi təkɨ m-a m-təl tə m-tḛḛ rɔsi gogɨ al ngata. 19 Nə re Luwə ndɨgɨ ə dɔkagɨlo ngay al par ə m-a m-tḛḛ rɔsi tɨ no̰o̰. Nɨngə dɨjee kɨ njé si gɨdɨde kɨn, m-a m-o-n ta kəlde par al, nə m-o-n kɨlə kɨ tɔgɨde asɨ ra tɔ. 20 Tadɔ ko̰ɓe lə Luwə e me ta kɨ kəl tɨ al, nə e me tɔgɨ tɨ. 21 E ri ə ɨndɨgi dana? Ɨndɨgi kadɨ m-aw rɔsi tɨ kɨ gɔl jim tɨ ə se kadɨ m-aw kɨ nga̰me kɨ rosɨ kɨ ndɨgɨ-naa, kɨ e nga̰me kɨ sɔl lɔm lɔm ə.

5

Kaya kɨ to dan njé kaw-naa je tɨ kɨ Korḛtɨ

1 Dɨje əli kɨ lo lo adɨ m-o təkɨ kaya kɨ to kəl tae al to dansi tɨ. Dɨje kɨ gəri Luwə al ka, dəw ɨngə ko kaya kɨ be kɨn dande tɨ al. J-o kadɨ dəw kare dansi tɨ ɨsɨ sangɨ ne bawne✡. 2 Ə səi, ɨsɨ sii gɨdɨsi. Nḛ kɨn, e nḛ kɨ kadɨ a adɨ səsi ndɨngə rɔ. Nɨngə dəw kɨ be kɨn e dəw kɨ kadɨ a tuwəi-e dansi tɨ kɔ. 3 Kɨ ɔjɨ dɔm, mi sa̰y səsi, nə təkɨ mi səsi naa tɨ me ndɨl tɨ, m-gangɨ ta dɔ dəwe tɨ kɨn me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ. M-gangɨ ta dɔe tɨ təkɨ mi səsi naa tɨ be. 4 Nɨngə lokɨ a kawi-naa ə mi səsi naa tɨ me ndɨl tɨ, tɔgɨ Ɓaɓe ləje Jəju a e naa tɨ səje dɔ ta kɨ gangɨ tɨ kɨn. 5 Dəw kɨ be kɨn, sɔbɨ kadɨ ɨyə̰i-e ji Sata̰ tɨ kadɨ tujɨ darɔe kɔ. *Sata̰ tujɨ darɔe kɔ kadɨ ndɨle ɨngə kajɨ ndɔ təl Ɓaɓe Jəju tɨ. 6 Nḛ kɨ kadɨ ɨsii gɨdɨsi, mi m-o al jagɨ. Se ɨgəri al wa? Əm kɨ ndə̰y be kɨ dəw lɔy-n ndujɨ, a ra adɨ ndujɨ ḭ. 7 Sɔbɨ kadɨ ɔri əm kɨ kɔke dansi tɨ kɔ, mba kadɨ səi ndujɨ kɨ lɔy kɨ sɨgɨ. Səi ndujɨ kɨ lɔy kɨ sɨgɨ mbata əm goto dansi tɨ. Əm kɨ kɔke goto dansi tɨ, tadɔ ngon batɨ ra nay taa kɨlə taa ləje e kɨ kɨjə mɨnde. 8 Adɨ jɨ rai nay taa kɨlə taa kɨn kɨ əm kɨ kɔke al. Adɨ jɨ rai kɨ əm majal al, adɨ jɨ rai kɨ əm me ndul al. Nə adɨ jɨ rai kɨ ndujɨ kɨ lɔy kɨ əm goto me tɨ, kɨ e ndujɨ kɨ ay njay, kɨ rɔjetɨ. 9 Me makɨtɨbɨ tɨ kɨ m-ndangɨ kəte madɨ səsi kɨn, m-əl səsi kadɨ ɨndoləi-naa kɨ dɨje kɨ njé ra kaya je al. 10 Nɨngə, m-əl be mbata lə dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ njé ra kaya je, ə se njé ra majal je, ə se njé ɓogɨ je, ə se njé kɔsɨ dɔde nangɨ no̰ kagɨ yo je tɨ, al. Re e be nɨngə, a tḛḛi kɔ dande tɨ. 11 Nḛ kɨ m-əl səsi, sɔbɨ dɔ dəw kɨ ə nə nḛ nje kadɨ-me, nɨngə ɨsɨ ta ra kaya tɨ, ɨsɨ ta ra mal la tɨ, ɨsɨ ta kɔsɨ dɔne nangɨ no̰ kagɨ yo je tɨ, ɨsɨ ta nḛ tajɨ tɨ, ɨsɨ ta ra go̰ kasɨ tɨ, kɨ ta ɓogɨ tɨ. Dəw kɨ be kɨn ə kadɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ sie al. 12 E ta ləm mi ə kadɨ m-gangɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ əi njé kadɨ-me je al, al. Nɨngə, e njé kɨ əi dan njé kaw-naa je tɨ ə kadɨ a gangi ta dɔde tɨ. 13 NJé kɨ əi njé kadɨ-me je al, e Luwə ə a gangɨ ta dɔde tɨ. Ɨtuwəi dəw kɨ nje me ndul dansi tɨ kɔ✡.

6

Ta kɨ gangɨ kɨ dan njé kadɨ-me je tɨ

1 Lokɨ ta to dansi tɨ, səi kɨ adi mesi Jəju nɨngə, ɨtəli uni awi no̰ njé ko̰ɓe je tɨ kɨ gəri Luwə al ɓəy tɔ. Ɨrai be kɨ mba ri wa ka dəw gər al? Uni ta awi no̰de tɨ, ə ɨyə̰i dɨje lə Luwə. 2 Se ɨgəri kadɨ dɨje kɨ kay njay lə Luwə ə a gangi ta dɔ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne al wa? Kɨn ə ɨgəri kadɨ e səi je ə a ɨgangi ta dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne nɨngə, ra ban be ə asi kadɨ ɨgangi ngan ta je kɨ majal be kɨ to dansi tɨ al ə? 3 Se ɨgəri kadɨ e j-əi je ə j-a jɨ gangi ta dɔ malayka je tɨ al wa? Ə kɨn ə e be nɨngə, ra ban be ə j-asi kadɨ jɨ gangi ngan ta je kɨ toi danje tɨ ɓone kɨn al ə? 4 Gɨne e ri ə, lokɨ ngan ta je kɨ be kɨn toi dansi tɨ nɨngə, uni awi rɔ dɨje tɨ kɨ əi nḛ madɨ al dan njé kaw-naa je tɨ ə? 5 M-əl səsi ta kɨn be kadɨ rɔsi sɔl səsi. Nɨngə, se dəw madɨ kare be kɨ nje kəm-kədɨ, kɨ kadɨ gangɨ ta dan ngakone je tɨ kɨ njé kadɨ-me je goto bɨtɨ wa? 6 Ə kadɨ ngakonaa je kɨ me Kɨrɨsɨ tɨ uni-naa awi no̰ dɨje tɨ kɨ gəri Luwə al! 7 Kɨ rɔjetɨ ɓa, kaw ə wa kɨ awi kɨ naa lo gangɨ ta tɨ kɨn, tɔjɨ kasɨ al ləsi kɨ taga ngata. Se ra ban ə ɨndɨgi kadɨ ɨsi dɔ tɨ kɨ njé kɨ rai səsi nḛ kɨ go rəbe tɨ al kɨn al wa? Se ra ban ə ɨyə̰i adɨ tuji nḛ ləsi par al wa? 8 Ə, səi yo ta ɨtəli ɨsɨ rai nḛ kɨ go rəbe tɨ al, ɨsɨ ɓogi ngako̰si je kɨ me Kɨrɨsɨ tɨ. 9 Ɨgəri kadɨ njé ra nḛ je kɨ go rəbe tɨ al, a oy ko̰ɓe lə Luwə al, ə se ɨgəri al wa? Majɨ kadɨ ədi rɔsi al, tadɔ njé ra kaya je, kɨ njé ra yo je, kɨ njé kuwə marɨm je, 10 kɨ dɨngəm je kɨ njé sangɨ-naa je, kɨ njé ɓogɨ je, kɨ njé kəm-nda je, kɨ njé kasɨ ra je, kɨ njé tajɨ nḛ je, kɨ njé taa nḛ lə dɨje dɔ gu tɨ je, dɨje kɨn pətɨ a ooi ko̰ɓe lə Luwə al. 11 Nḛ je kɨn ə e kɨlə ra dɨje madɨ dansi tɨ kəte. Nə ɓasɨne, səi dɨje kɨ Luwə togɨ səsi adɨ ayi njay, Luwə ɨndə səsi ta dangɨ mbata tɨ lie, Luwə ɔr ta dɔsi tɨ kɨ tɔ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, taa kɨ takul NDɨl kɨ kay njay tɔ.

Darɔje e Kəy kɨsɨ NDɨl Luwə

12 Dɨje madɨ əli əi nə: «Ta rəbɨ to kadɨ m-ra nḛ je pətɨ kɨ mem ndɨgɨ kare.» E kɨ rɔjetɨ, «ta rəbɨ to kadɨ m-ra nḛ je pətɨ kɨ mem ndɨgɨ kare,» nə nḛ je pətɨ majɨ səm dɔrɔ al. «Ta rəbɨ to kadɨ m-ra nḛ je pətɨ kɨ mem ndɨgɨ kare.» Nə m-ndɨgɨ kadɨ nḛ madɨ aw kɨ tɔgɨ dɔm tɨ al. 13 Nḛ kuso e kɨ mbata me dəw, ə me dəw to mbata nḛ kuso tɔ, nə Luwə a tujɨ-de joo pu kɔ. Nə darɔ dəw e mbata kaya al. Darɔ dəw e mbata Ɓaɓe, nɨngə Ɓaɓe ka ɨsɨ mbata dəw tɔ. 14 Təkɨ Luwə adɨ Ɓaɓe ḭḭ-n taa lo koy tɨ ka kɨn ə, a adɨ je ka j-a j-ḭ taa lo koy tɨ tɔ. A adɨ j-ḭ taa lo koy tɨ kɨ takul tɔge.

15 Se ɨgəri kadɨ darɔsi je əi ngan rɔ Kɨrɨsɨ al wa? Se m-a m-un ngan rɔ Kɨrɨsɨ kadɨ m-təl-e ngan rɔ kaya dəne tɨ wa? Jagɨ m-a m-ra be al. 16 Se ɨgəri kadɨ dəw kɨ ɨlə rɔne naa tɨ kɨ kaya dəne, təli darɔ kɨ kare ba sie al wa? Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Dɨje kɨ joo kɨn a təli darɔ kɨ kare✡.» 17 Nə, dəw kɨ ɨlə rɔne naa tɨ kɨ Ɓaɓe, e naa tɨ sie kare ba me ndɨl tɨ tɔ. 18 E mbata kɨn ə, kadɨ ɨmbati kaya sangɨ dəne je. Tadɔ, ndəgɨ majal je kɨ dəw rade, əi gɨdɨ rɔe tɨ tagane, nə dəw kɨ ɨsɨ sangɨ dəne kaya tɨ, ɨsɨ ra majal ɔsɨ-n ta rɔne e wa. 19 Se ɨgəri kadɨ darɔsi je e kəy kɨsɨ NDɨl Luwə al wa? NDɨl kɨ e mesi tɨ kɨn ḭ rɔ Luwə tɨ, Luwə ə adɨ səsi. Darɔsi e ya̰ Luwə, ɓɨ e ya̰si al. 20 Majɨ kadɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ me darɔsi tɨ, tadɔ Luwə ɨgə dɔsi kɨ gatɨ kɨ ngay.

7

Ta kɨ dɔ taa-naa tɨ

1 Ta kɨ ɔjɨ dɔ ta je madɨ kɨ əli-mi me makɨtɨbɨ tɨ kɨ ɨndangi adi-mi. M-o majɨ ngay kadɨ dɨngəm tḛḛ kadɨ dəne tɨ al. 2 Nə mba kadɨ dəw osɨ me kaya kɨ ra tɨ al, majɨ kadɨ dɨngəm kɨ ra ka aw kɨ dəne ləne kɨ ɔjɨ dɔne, ə dəne kɨ ra ka kadɨ aw kɨ dɨngəm ləne kɨ ɔjɨ dɔne tɔ. 3 Majɨ kadɨ dɨngəm kɨ ra ka adɨ nene nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ ade, nɨngə kadɨ dəne ka adɨ ngawne nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ ade tɔ. 4 MBata dəne aw kɨ tɔgɨ dɔ rɔne tɨ al, nə e ngawe ə aw kɨ tɔgɨ dɔ tɨ. Be tɔ ə, dɨngəm ka aw kɨ tɔgɨ dɔ rɔne tɨ al, nə e nee ə aw kɨ tɔgɨ dɔ tɨ. 5 Majɨ kadɨ ɔgi-naa rɔsi al. Re ɔgi-naa rɔsi nɨngə, kadɨ e kɨ go mɨndɨsi kɨ osɨ naa tɨ mba kadɨ uni rɔsi əli ta kɨ Luwə. Nɨngə go tɨ ə, ɨtəli awi naa tɨ gogɨ. Be mba kadɨ *Sata̰ ɨngə rəbɨ na-n səsi al. Ɨngə rəbɨ na səsi lokɨ asi kuwə rɔsi nga̰ al. 6 Ta kɨ m-əl səsi kɨn, e ndu ɓa m-adɨ səsi al, nə e go rəbɨ madɨ ə m-ɔjɨ səsi. 7 M-ndɨgɨ ngay kadɨ dɨngəm je pətɨ toi tə mi be, nə ke ə, na̰ na̰ ka aw kɨ kadɨ-kare ləne kɨ Luwə ade. *Kadɨ kare je əi dangɨ dangɨ: dəw kare aw kɨ kadɨ-kare nḛ madɨ, ə e kɨ nungɨ aw kɨ kadɨ-kare nḛ kɨ rangɨ tɔ.

8 M-əl buwə je kɨ njé ngaw koy je, təkɨ to majɨ ngay kadɨ ɨsi dɔrɔde tə mi be. 9 Nə ke ə re, asi kadɨ uwəi rɔde nga̰ al ɓa, majɨ kadɨ taai dəne, ə se taai dɨngəm kɨ rangɨ. Tadɔ, taa-naa e sotɨ kadɨ dəw ɨndə gu dɔ ngur darɔ tɨ.

10 Kɨ ɔjɨ dɔ dɨje kɨ taai-naa kɨ bəlme, majɨ kadɨ dəne tḛḛ ji ngawne tɨ al. Nɨngə, ndu kɨn e mi ə m-un al, nə e Ɓaɓe ə un. 11 A re dəne tḛḛ ji ngawne tɨ ɓa, a taa dɨngəm kɨ rangɨ al. Re e be al tɔ nɨngə, kadɨ təl aw ji ngawne tɨ gogɨ. Ə kadɨ dɨngəm ka tuwə nene al tɔ✡.

12 Kɨ ɔjɨ dɔ ndəgɨ dɨje nɨngə, e mi ə m-əl-de ta, ɓɨ e Ɓaɓe al. M-əl kadɨ re, dɨngəm kɨ un mene adɨ Kɨrɨsɨ, aw kɨ dəne kɨ gər Kɨrɨsɨ al, ə dəne ka kɨn ndɨgɨ kadɨ n-ɨsɨ sie ɓa, majɨ kadɨ tuwe al. 13 Ə re dəne kɨ un mene adɨ Kɨrɨsɨ, aw kɨ dɨngəm kɨ gər Luwə al, ə dɨngəm ka kɨn ndɨgɨ kadɨ n-ɨsɨ sie ka, majɨ kadɨ mbate al tɔ. 14 Tadɔ, dɨngəm kɨ gər Luwə al a e kɨ kay njay kɨ takul nene. Nɨngə dəne kɨ gər Luwə al ka, a e kɨ kay njay kɨ takul ngawne tɔ. Re e be al nɨngə, ngande je a əi kɨ kay njay al. Nə kɨ rɔjetɨ, əi kɨ kay njay. 15 A kɨn ə re, e kɨ gər Luwə al, ndɨgɨ mbatɨ-naa nɨngə, ta rəbɨ to mbata tɨ lie. Tadɔ goe tɨ kɨn, nḛ madɨ kɨ dɔɔ nje kun mene kadɨ Kɨrɨsɨ naa tɨ kɨ nje gər Luwə al goto. Luwə ɓar səsi kadɨ ɨsi kɨ naa kɨ lapɨya. 16 Dəw gər al, kɨ go rəbɨ kɨsɨ naa tɨ kɨn, dɔ majɨ ə, ḭ dəne a ajɨ ngawi, ə se ḭ dɨngəm a ajɨ nei.

Ka dɔ nja tɨ me ɓar tɨ kɨ Luwə ɓar dəw

17 Kadɨ nḛ ra dəw kɨ ra e kɨ go kadɨ-kare tɨ lie. Kadɨ kare kɨ Ɓaɓe ade kɨ go kɨse tɨ kɨ dɔe taa, kəte taa kadɨ Luwə ɓar-e-n. E kɨn e ta kɨ m-ndangɨ madɨ njé kaw-naa je pətɨ. 18 Kɨn ə re dəw madɨ ɨjə mɔtɨne kəte taa kadɨ Luwə ɓar-e nɨngə, kadɨ təl ra rɔne tə nje kɨjə mɔtɨ al ɓəy be al. A kɨn ə re dəw madɨ ɨjə mɔtɨne al ɓəy, ə Luwə ɓar-e nɨngə, kadɨ təl aw ɨjə mɔtɨne al ngata. 19 M-adɨ ɨgəri təkɨ kɨjə mɔtɨ e nḛ madɨ kare al. Taa kɨjə mɔtɨ al ka e nḛ madɨ al tɔ. Nḛ kɨ sɔbɨ kɨndə kəm go tɨ, e ngəm go ndu-kun je lə Luwə. 20 Majɨ kadɨ, na̰ na̰ ka ɨsɨ me ji kɨsɨ tɨ ləne kɨ ɨsɨ-n kəte taa kadɨ Luwə ɓar-e-n. 21 Kɨn ə ḭ ɓəə kəte taa kadɨ Luwə ɓari ə, kadɨ ɨga ta dɔ kei ɓəə tɨ kɨn al. Re ta rəbɨ to mba kadɨ ɔr kulə ɓəə mɨndi tɨ mɨndɨ ka, majɨ kadɨ a me ɓəə tɨ wa kɨn ɨra-n kɨlə kɨ majɨ. 22 Tadɔ ɓəə kɨ Ɓaɓe ɓar-e, e dəw kɨ kulə ɓəə ɔr mɨnde tɨ ngata, e dəw lə Ɓaɓe. Be tɔ ə, dəw kɨ e ɓa rɔne kɨ Luwə ɓar-e, təl ɓəə lə Kɨrɨsɨ. 23 Kadɨ ɨgəri təkɨ ɨgəi dɔsi kɨ gatɨ kɨ ngay, ɓɨ kadɨ ɨtəli ɓəə je lə dɨje al. 24 NGakom je, kadɨ na̰ na̰ ka, ɨsɨ kɨ go ji kɨse tɨ kɨ ɨsɨ-n kəte taa kadɨ Luwə ɓar-e-n.

Ta kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ taai-naa al ɓəy, kɨ njé ngaw koy je

25 Kɨ ɔjɨ dɔ dɨje kɨ taai-naa al ɓəy, m-ɨngə ndu madɨ rɔ Ɓaɓe tɨ kadɨ m-adɨ-de al. Nɨngə, m-a m-əl-de ta kɨ go koe tɨ ləm kɨ m-o. Mi kɨ Luwə o kəm-to-ndoo ləm, ə təl-m dəw tɨ kɨ asɨ kadɨ ɨtaai mee.

26 Nḛ kɨ mi m-o majɨ ngay kadɨ dəw ra ə to kɨn: dɔkagɨlo kɨ j-ɨsɨ tɨ ne kɨn ə dɨngəm ɨsɨ kɨ karne par ə, m-o kadɨ a e so-e tɨ, tadɔ e dɔkagɨlo kɨ nga̰ ngay. 27 Be ə, re ɨtaa dəne ngata ɓa majɨ kadɨ ɨsɨ sie par. A kɨn ə re ɨtaa dəne al ɓəy ə, ɨsɨ par ɓɨ ɨsangɨ rəbɨ taa dəne al. 28 Nɨngə, kɨn ə ɨtaa dəne ə, e majal ə ɨra al. Taa re ngon kɨ mandɨ taa dɨngəm ka, e majal ə ra al tɔ. Nə dɨje kɨ njé taa-naa a ɨngəi ko̰ kɨ ndɔ je pətɨ me kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ ləde. E be ə, m-ndɨgɨ kadɨ uri me ko̰ tɨ kɨn al.

29 NGakom je, nḛ kɨ kadɨ m-əl səsi ə to kɨn: dɔkagɨlo kɨ no̰je tɨ nay ngay al ngata. Ə kadɨ kaw kɨ kəte no̰o̰ kam, njé taa dəne je toi tə dɨje kɨ taai dəne al be. 30 Kadɨ njé kɨ ɨsɨ no̰i-naa toi tə dɨje kɨ no̰i-naa al be, kadɨ njé kɨ ɨsɨ rai rɔnəl toi tə dɨje kɨ rai rɔnəl al be, kadɨ njé kɨ ndogi nḛ je toi tə dɨje kɨ awi kɨ nḛ madɨ al be, 31 kadɨ njé kɨ ɨsi majɨ kɨ nḛ kɨngə kɨ dɔnangɨ ne tɨ toi tə dɨje kɨ ɨsi majɨ al be. Tadɔ dɔnangɨ kɨ nḛ majɨ kɨ me tɨ ba pətɨ a gotoi.

32 Nɨngə, m-ndɨgɨ kadɨ ɨsi kɨ kanjɨ ta kɨ ga. Tadɔ dəw kɨ taa dəne al ɓəy ɨsɨ sol dɔ kɨlə tɨ lə Ɓaɓe. Ɨsɨ sangɨ kadɨ n-ra nḛ kɨ nəl Ɓaɓe. 33 Nə dəw kɨ taa dəne, ɨsɨ sol mbata nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Ɨsɨ sangɨ kadɨ n-ra nḛ kɨ nəl nene yo tɔ. Adɨ e dəw kɨ ta gae tɔ joo. 34 Be tɔ ə, dəne kɨ taa dɨngəm al, ə se ngon kɨ mandɨ ka toi be tɔ. Ɨsɨ soli mbata kɨlə lə Ɓaɓe, kadɨ n-əi dɨje kɨ majɨ me darɔde tɨ nɨm, me ndɨlde tɨ nɨm. Nə dəne kɨ taa dɨngəm, ɨsɨ sol mbata nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Ɨsɨ sangɨ kadɨ n-ra nḛ kɨ nəl ngawne yo tɔ. 35 E kɨ mbata majɨ ləsi ə m-əl-n səsi ta kɨn ɓɨ e kɨ mba kadɨ m-ɔgɨ-n səsi dɔ nḛ madɨ al. Nɨngə, m-ndɨgɨ kadɨ ɨrai e kɨ go rəbe tɨ kɨ majɨ, mba kadɨ ɨtḭ rɔsi katɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe, ɓɨ kɨ me kɨ joo al. 36 Kɨn ə re, dɨngəm uwə dɔ ngon kɨ mandɨ ngata, ə oo kadɨ re n-taa-e al ə n-ra sie nḛ kɨ majal ɓa, majɨ kadɨ taai-naa par ɓɨ e majal al. 37 Nə kɨn ə re, go nongɨ tɨ, dəw un ndune kadɨ n-taa dəne al, kanjɨ gu kɨ kɨndə dɔ tɨ, dəwe ra majɨ. Ra majɨ, lokɨ uwə rɔne nga̰ sangɨ dəne kɨn al. 38 E be ə, re dɨngəm uwə dɔ ngon kɨ mandɨ ə taai-naa sie par ka majɨ. A kɨn ə re, təl ɨyə̰ goe adɨ taai-naa al ə majɨ ngay ɓəy tɔ.

39 Dɔkagɨlo kɨ dɨngəm ɨsɨ kɨ dɔne taa ɓəy ɓa, kadɨ dəne ɨyə̰ ngawne al. Nə re ngawe oy nɨngə, kulə goto mɨnde tɨ. Ta rəbɨ to kadɨ taa dɨngəm kɨ me ndɨgɨ. Nə ke ə kadɨ e dɨngəm kɨ me Kɨrɨsɨ tɨ taa. 40 Nɨngə, kɨ go koe tɨ ləm, m-o kadɨ re nje ngaw koy kɨn ɨsɨ dɔne tɨ par ə majɨ ngay. M-əl be mbata, mi ka m-gər kadɨ m-aw kɨ NDɨl Luwə mem tɨ tɔ.

8

Ta dɔ da tɨ kɨ gugi yo

1 Kɨ ɔjɨ dɔ da kɨ gugi yo nɨngə, m-o kadɨ j-əi pətɨ, j-əi njé nḛ gər təkɨ rɔjetɨ. Nə nḛ gər e nje re kɨ kɔjɨ rɔ. NDɨgɨ-naa ə yə e nje ra kɨ dəw kade tɔgɨ me kadɨ-me tɨ lie. 2 Re dəw madɨ oo rɔne tə nje nḛ gər nɨngə, dəwe kɨn gər nḛ kɨ rɔjetɨ al ɓəy. 3 Nə re dəw ndɨgɨ Luwə nɨngə, Luwə gər dəwe kɨn.

4 Ə se kadɨ dəw uso da kɨ poli yo ə se kadɨ uso al wa? Ta kɨ kadɨ j-əl ən: Jɨ gər kadɨ yo madɨ kare goto dɔnangɨ tɨ ne. Taa, Luwə kɨ rangɨ goto, Luwə e karne ba par ə ɨsɨ no̰o̰. 5 Dɨje ɨsɨ ɓari nḛ je madɨ dɔra̰ tɨ, ə se dɔnangɨ tɨ ne luwə je. Ə re, ɨsɨ ɓari-de luwə je, ə adɨ luwə je kɨ ɓaɓe je ba̰yḭ-naa ka✡, 6 kɨ rɔje tɨ je ɓa, Luwə e karne ba ə ɨsɨ no̰o̰. Luwə kɨ Bawje, kɨ nje kɨndə nḛ je pətɨ, kɨ j-ɨsɨ kɨ dɔje taa kɨ takule. Taa Ɓaɓe e kare ba tɔ. E kɨ go rəbɨ lie ə Luwə ɨndə-n nḛ je pətɨ. Taa, j-ɨsɨ kɨ dɔje taa, kɨ go rəbɨ lie tɔ.

7 Nə dɨje kɨ na̰ je gəri kɨ be kɨn al. Kɨ madɨ je, rai yo je kɨ ndɔe ndɔe, adɨ kɨ ɓone wa kɨn ka, lokɨ ɨsɨ usoi da kɨ poli yo nɨngə, usoi təkɨ e da lə yo je kɨ rɔjetɨ ka kɨn tɔ. Taga ləde, tɔge goto, adɨ ooi rɔde tə dɨje kɨ to njḛ. 8 E nḛ kuso ə e nje kaw səje rɔ Luwə tɨ al. Re j-usoi al ə, nḛ kare kɨ du-je goto; a re j-usoi ə, nḛ kare kɨ j-ɨngəi dɔ made tɨ goto tɔ. 9 Re e be ka, kadɨ oi go rɔsi majɨ. Oi go rɔsi majɨ, kadɨ taa kɨ Kɨrɨsɨ taa səsi ɨlə səsi taa kɨn, təl rəbɨ kɨ kadɨ adii njé kɨ əi to̰ je, tosii me majal tɨ al. 10 Təkɨ dəw kɨ to̰, oo-i, ḭ kɨ ɨgər nḛ majɨ, ɨsɨ uso nḛ kəy ra yo tɨ. Lokɨ oo-i kɨn, se a ra kadɨ a aw kɨ kəte kəte me kuso da je tɨ kɨ Pəli yo al wa? 11 E be ə, ngoko̰je kɨ to̰, kɨ Kɨrɨsɨ oy mbata lie kɨn, a tujɨ kɨ go rəbɨ nḛ gər ləi. 12 Majal kɨ ɨsɨ ɨrai ɔsi ta ngako̰si je, ɨsɨ ɨrai adi do taga je ləde kɨ tɔge goto kɨn, e majal kɨ ɨsɨ ɨrai ɨndori Kɨrɨsɨ tɔ. 13 E be ə, re e kɨ mbata nḛ kuso ə kadɨ ngokom osɨ-n me majal tɨ ɓa, m-a m-uso da al, mba kadɨ m-adɨ ngokom osɨ-n me majal tɨ al.

9

Nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ dəw ra kɨ nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ dəw ɨngə

1 M-ndəjɨ səsi m-o se mi dəw dɔrɔm al wa? Se mi nje kaw kɨlə al wa? Se m-o Jəju kɨ Ɓaɓe ləje kɨ kəm al wa? Se səi kandɨ kɨlə ləm me tɔ Ɓaɓe tɨ al wa? 2 Re ndəgɨ dɨje ə ooi mi tə nje kaw kɨlə al ka, kɨ rɔsi tɨ mi nje kaw kɨlə. Tadɔ nḛ kɨ tɔjɨ kadɨ mi nje kaw kɨlə, e kɨndə rɔ naa tɨ ləsi kɨ Kɨrɨsɨ kɨn.

3 Ta kɨ kadɨ m-rɔ-n kɨ njé kɨndə ta dɔm tɨ ə to kɨn: 4 Se sɔbɨ kadɨ kɨlə kɨ j-ɨsɨ ra kɨn, j-ɨngə nḛ loe tɨ j-uso al wa? 5 Se sɔbɨ kadɨ j-aw kɨ dəne madɨ tə neje təkɨ ndəgɨ njé kaw kɨlə je, kɨ ngako̰ Ɓaɓe je, kɨ Pɨyər je ɨsɨ rai al wa? 6 Se sɔbɨ dɔje je kɨ Barnabasɨ✡ par kadɨ tə jɨ ra kɨlə taa j-ɨngə nḛ j-uso wa? 7 Əli-mi adɨ m-o, se ndɔ kare oi asɨgar kɨ ra kɨlə asɨgar ləne kɨ nḛ kɨngə lie e wa e no̰o̰ wa? Ə se na̰ ə ndɔr nju nɨngə uso kandɨ nḛ ndɔr ka kɨn al wa? Ə se na̰ ə ul batɨ je nɨngə a̰y mbade al wa?

8 Ta kɨn m-əl kɨ go ta kəl dɨje tɨ par wa? *NDu-kun lə *Mojɨ ka əl ta kɨn be tɔ ə nə: 9 «Dəw a dɔ ndugɨdu ta mangɨ tɨ al, dɔkagɨlo tɨ kɨ a njɨyə dɔ ko tɨ mba kadɨ kande tḛḛ✡.» E mbata lə mangɨ je kɨ da wa kɨn ə Luwə aw-n kɨ ta kɨ ga kɨn wa? 10 Se e mbata tɨ ləje je wa kɨn ə Luwə əl-n ta kɨn al wa? Təkɨ rɔjetɨ, e mbata tɨ ləje ə əl-n ta kɨn. Tadɔ sɔbɨ kadɨ dəw kɨ nje ndɔr, ɨndə mene dɔ tɨ təkɨ ndɔr kɨn n-a n-ɨngə nḛ loe tɨ. Taa kadɨ dəw kɨ nje kɨndə ko gər təkɨ n-a nɨngə nḛ dɔ jine. 11 Təkɨ jɨ dɨbɨ nḛ lə ndɨl dansi tɨ kɨn, e go tɨ al kadɨ jɨ tətɨ kande kɨ kadɨ majɨ kɨ darɔje rɔsi tɨ wa? 12 Re dɨje madɨ ɨngəi nḛ kɨn nɨngə, ra ban be ə je kɨn ɓəy taa kadɨ j-a j-ɨngə al ə?

Re e be ka, j-ɨndə tɔgɨ kɨn dɔsi tɨ al. J-ore meje dɔ nḛ je tɨ pətɨ mba kadɨ j-ɨlə kagɨ no̰ poy ta tɨ kɨ majɨ kɨn al.

13 Ɨgəri majɨ kadɨ dɨje kɨ njé ra kɨlə me kəy tɨ lə Luwə, usoi nḛ kɨ me kəy tɨ lə Luwə. Ɨgəri majɨ kadɨ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, usoi nḛ kadɨ-kare kɨn✡. 14 Be tɔ ə, dɨje kɨ njé kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, Ɓaɓe un ndune kadɨ ɨngəi nḛ kusode me kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta tɨ kɨ Majɨ kɨn✡.

15 Nə mi, m-ɨndə tɔgɨ kɨn dɔ dəw tɨ al. M-ndangɨ ta kɨn mba kadɨ m-dəjɨ-n go nḛ madɨ al tɔ. Re e koy ka, m-ndɨgɨ koy par. E nḛ rɔnəl ləm, Dəw madɨ kɨ kadɨ a taa jim tɨ goto. 16 Nɨngə, Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨlə mbḛe kɨn e nḛ kɨ kadɨ m-a m-ɨndə-n gum al. E kɨlə kɨ ɨsɨ dɔm tɨ, sɔbɨ kadɨ m-ra. Nɨngə kəm-to-ndoo e ləm, lokɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn al. 17 Re e kɨlə kɨ m-ra kɨ dɔm mi wa ɓa, sɔbɨ kadɨ m-a m-ɨngə nḛ kɨgə go jim. Nə təkɨ e kɨlə kɨ ɨsɨ dɔm tɨ kadɨ m-ra, m-ra təkɨ ɨsɨ-n dɔm tɨ kadɨ m-ra-n ka kɨn. 18 Nḛ kɨgə go ji ləm e ri ə? Nḛ kɨgə go ji ləm e Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨlə mbḛ. M-ɨlə mbḛ kɨ kanjɨ kadɨ m-ɨngə nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ m-ɨngə loe tɨ.

19 Mi dəw dɔrɔm, mi ɓəə al. Nə be ka, m-ra rɔm ɓəə tɨ lə dɨje pətɨ mba kadɨ m-ɨngə-n dɨje ngay m-adɨ Kɨrɨsɨ. 20 Lokɨ mi dan *Jɨpɨ je ə, m-təl rɔm Jɨpɨ tɨ mba kadɨ m-ɨngə-n Jɨpɨ je. Mi gɨn ndu-kun tɨ lə Mojɨ al, nə lokɨ mi dan dɨje tɨ kɨ əi gɨn ndu-kun tɨ lə Mojɨ ə, m-ra rɔm tə dəw kɨ e gɨn ndu-kun tɨ səde mba kadɨ m-ɨngə-n-de. 21 Re mi dan dɨje tɨ kɨ gəri ndu-kun lə Mojɨ al ə, m-ra rɔm tə dəw kɨ gər ndu-kun lə Mojɨ al be mba kadɨ tə m-ɨngə-n-de. Nə kɨ rɔjetɨ ɓa, mi gɨn ndu-kun tɨ lə Luwə, tadɔ m-təl rɔm go ndu-kun tɨ lə Kɨrɨsɨ. 22 Re mi dan to̰ je tɨ ə, m-ra rɔm to̰ tɨ mba kadɨ m-ɨngə-n to̰ je m-adɨ Kɨrɨsɨ. M-təl rɔm nḛ je tɨ pətɨ rɔ dɨje tɨ pətɨ mba kadɨ tə dɨje madɨ ɨngəi kajɨ. 23 M-ra nḛ je kɨn pətɨ mbata tɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ. M-ra mba kadɨ m-ɨngə-n nḛ majɨ kɨ əl tae tɔ.

24 Ɨgəri kadɨ dɨje kɨ njé ka̰y ngɔdɨ, pətɨ a̰yḭ-naa ngɔdɨ dɔ bangɨ tɨ, nə kare ba dande tɨ par ə ɨngə nḛ kɨgə go njae, ə se ɨgəri al? Majɨ kadɨ a̰yḭ-naa ngɔdɨ kɨ kuje kɨ kadɨ ɨngəi nḛ ngɔdɨ ləsi. 25 NJé ka̰y ngɔdɨ je, lo na rɔ tɨ ləde, dəw kɨ ra ka ɨndə dɔ rɔne tɨ kadɨ tə n-ɨngə-n jɔgɨ kɔsɨ-gon. Nɨngə e jɔgɨ kɔsɨ-gon kɨ ndɔ madɨ ə a tujɨ, nə je, jɔgɨ kɔsɨ-gon ləje a tujɨ al ratata. 26 E be ə, mi m-ɨsɨ m-a̰y ngɔdɨ, nɨngə, m-a̰y ngɔdɨ lə njé kəm tɔ je kɨ no̰o̰ be al. Taa m-ɨsɨ m-rɔ tɔ, nɨngə rɔ kɨ m-ɨsɨ m-rɔ, m-ɓɨr jim m-ɨndə-n nəl al tɔ. 27 M-ɨsɨ m-ɨndə dɔ darɔm tɨ, kadɨ m-ule gɨn tɔgɨm tɨ. M-ule gɨn tɔgɨm tɨ mba kadɨ, mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨsɨ m-ɨlə kɨn, lo ti ə ɔri-mi kɔ al.

10

Nḛ kɔjɨ dɔ Isɨrayəl tɨ dɨlə lo tɨ

1 NGakom je, m-ndɨgɨ kadɨ ɨgəri təkɨ kaje je pətɨ njɨyəi gɨn kɨl ndi tɨ✡, taa gangi dan ba bo tɔ✡. 2 Luwə ra-de batəm me kɨl ndi tɨ nɨm, me ba bo tɨ nɨm, tadɔ ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ *Mojɨ. 3 Pətɨ, usoi nḛ kuso kɨ ḭ dɔra̰ tɨ✡. 4 Taa əi pətɨ, a̰yḭ-naa man kɨ ḭ dɔra̰ tɨ tɔ. A̰yḭ-naa man kɨ tḛḛ me mbal tɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ, kɨ ɨsɨ dan gode✡. MBal ka kɨn e Kɨrɨsɨ. 5 Be ka, ngay je dande tɨ, kɨlə rade nəl Luwə al, adɨ oyi, nɨnde a dɔ-naa tɨ dɨlə lo tɨ. 6 Nḛ je kɨn pətɨ rai nḛ be, mba kadɨ e nḛ ndo ləje. E nḛ ndo mbata tɨ ləje, mba kadɨ, ɓone kɨ majal ra-je təkɨ ra-n-de kəte kɨn be al ngata✡. 7 Ɨrai yo təkɨ dɨje madɨ dande tɨ rai kɨn al. Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Dɨje ɨsi nangɨ usoi je a̰yḭ-naa je, nɨngə go tɨ, ḭḭ taai ndami-naa✡.» 8 Ɨɓuki rɔsi me kaya tɨ kɨ ra təkɨ dɨje madɨ dande rai kɨn be al. Kaya kɨ ra kɨn ə adɨ dɨje dɨbɨ kutɨ joo gɨde e mɨtə oyi ndɔ kare ba be✡. 9 Otɨ kadɨ jɨ nai Kɨrɨsɨ təkɨ njé kɨ madɨ dan kaje je tɨ nai-e-n, ə adɨ li je to̰i-de tɔli-de kɨn be al✡. 10 Otɨ kadɨ jɨ ɓai ta təkɨ njé kɨ madɨ je dande tɨ rai, adɨ malayka kɨ nje tujɨ dɨje, tɔ-n kode kɨn be al✡. 11 Nḛ je kɨn tḛḛ dɔ kaje je tɨ be, mba kadɨ e nḛ ndo mbata tɨ ləje. Nɨngə, ndangi me makɨtɨbɨ tɨ be, mba kadɨ ɔjɨ-je, je kɨ je ɓasi kɨ dɔkagɨlo kɨ dɔbəy tɨ. 12 E be, dəw kɨ oo kadɨ n-a dɔ njane tɨ majɨ nɨngə, kadɨ ɨndə kəm-kədɨ dɔ rɔne tɨ. Ɨndə kəm-kədɨ mba kadɨ osɨ me majal tɨ al.

13 Nḛ na kɨ a tḛḛ dɔsi tɨ kɨ kadɨ a e nḛ na kɨ dəw asɨ kuwə tɔgɨne ba me tɨ al goto. Nɨngə, Luwə kɨ nje ra nḛ kɨ dana, a ɨyə̰ ta rəbɨ kadɨ nḛ na kɨ al dɔsi tḛḛ dɔsi tɨ al tɔ. Dɔkagɨlo kɨ nḛ na tḛḛ dɔsi tɨ nɨngə, a adɨ səsi tɔgɨ kadɨ uwəi rɔsi ba me tɨ. A ɨlə rəbɨ kadɨ ɨtḛḛi me tɨ kɔ.

Kadɨ njé kadɨ-me je rai madɨ-naa kɨ yo kɨ ra al

14 E be ə, njé ndɨgɨ ləm, majɨ kadɨ a̰yḭ-naa sa̰y kadɨ yo tɨ kɨ ra. 15 M-əl səsi ta tə njé tər je. Kadɨ səi je wa ɨndəi manjɨ ta kɨ m-əl səsi kɨn oi. 16 Lokɨ j-ɨsɨ j-a̰yḭ-naa man nju, jɨ rai oyo dɔ tɨ taa j-a̰yḭ-naa. Ə se e kɨn, e ra madɨ-naa dɔ məsɨ Kɨrɨsɨ tɨ al wa? Ə se mapa kɨ j-ɨsɨ jɨ ləbi-naa danje tɨ j-usoi kɨn e madɨ-naa dɔ darɔ Kɨrɨsɨ tɨ al wa✡? 17 Be ə, mapa e kare ba, nɨngə re jɨ ba̰y ka, jɨ təli darɔ kɨ kare me mapa tɨ kɨ jɨ ra madɨ-naa dɔ tɨ. 18 Oi ta lə ngan *Isɨrayəl je kɨ go darɔ tɨ: NJé kɨ usoi da je kɨ kɨjə mɨndɨde kadɨ-kare tɨ kɨn, se rai me kasɨ-naa kɨ Luwə no̰ dɨngɨri tɨ kɨ adi kadɨ-kare tɨtɨ kɨn al wa✡? 19 Ta kɨ m-ndɨgɨ kadɨ m-əl dɔ lo kɨn tɨ ə to kɨn: da kɨ pole-n yo ə se yo wa kɨ dɔne, se e nḛ madɨ wa? 20 E nḛ madɨ al. Nɨngə, təkɨ dɨje adi kadɨ-kare kɨn ndɨl je kɨ majal✡, ɓɨ adi Luwə al✡, m-ndɨgɨ kadɨ ɨrai me kasɨ-naa kɨ ndɨl je kɨ majal al. 21 E go tɨ al kadɨ a̰yḭ-naa me kɔpɨ tɨ lə Ɓaɓe, nɨngə ɨtəli a̰yḭ-naa me kɔpɨ tɨ lə ndɨl je kɨ majal ɓəy tɔ. Taa e go tɨ al kadɨ usoi naa tɨ kɨ Ɓaɓe, ə ɨtəli usoi kɨ ndɨl je kɨ majal ɓəy tɔ. 22 Se jɨ ndɨgɨ sangɨ ta Ɓaɓe kadɨ jangɨ ra-e dɔje tɨ wa? Ə se tɔgɨje ɨtə ya̰ Ɓaɓe wa?

Kadɨ Luwə ɨngə kɔsɨ-gon me nḛ je tɨ pətɨ

23 Dɨje madɨ əli əi nə: «Ta rəbɨ to mba kadɨ dəw ra nḛ je pətɨ kɨ mee ndɨgɨ kare.» E kɨ rɔjetɨ, «ta rəbɨ to mba kadɨ dəw ra nḛ je pətɨ kɨ mee ndɨgɨ kare,» nə nḛ je pətɨ majɨ kɨ dəw dɔrɔ al. «Ta rəbɨ to mba kadɨ dəw ra nḛ je pətɨ kɨ mee ndɨgɨ kare.» Nə nḛ je pətɨ a ra majɨ kɨ njé kaw-naa je al. 24 Kadɨ dəw madɨ dansi tɨ sangɨ majɨ lə rɔne par al, nə kadɨ sangɨ majɨ lə ndəge je tɔ taa.

25 Nḛ je pətɨ kɨ dɨje ɨsɨ gatii sukɨ tɨ, kadɨ usoi kɨ kanjɨ kadɨ mesi uwə səsi kɨ ta. 26 Tadɔ, dɔnangɨ kɨ nḛ je kɨ me tɨ pətɨ e ya̰ Ɓaɓe✡. 27 Re dəw kɨ nje kadɨ-me al, ɓar səsi kɨ nḛ kuso, ə awi loe tɨ nɨngə, kadɨ usoi nḛ je pətɨ kɨ adi səsi kɨ kanjɨ dəjɨ gɨne, nə tə mesi ḭ uwə səsi kɨ ta dɔ tɨ. 28 A re dəw madɨ əl səsi ə nə e da kɨ gugi yo nɨngə, kadɨ usoi al. Usoi al mbata tɨ lə dəw kɨ əl səsi, taa mbata lə me kuwə kɨ ta tɔ. 29 Me kuwə kɨ ta kɨ m-əl tae kɨn, e səi je al, nə e me kuwə kɨ ta lə dəwe kɨ nje kəl ta kɨn. Ra ban be ə, me kuwə kɨ ta lə dəw kɨn rangɨ par a ɨlə kagɨ no̰ nḛ tɨ kɨ ta rəbɨ to kadɨ m-ra ə? 30 Re nḛ kuso to, ə m-ra oyo dɔ tɨ taa m-uso ə, ra ban be ə dəw a əl-m ta kɨ majal dɔ tɨ ə?

31 E be ə, re e nḛ kuso ə usoi, re e nḛ ka̰y ə a̰yḭ, ə se nḛ ri kɨ ɨrai, majɨ kadɨ ɨrai adɨ Luwə ɨngə kɔsɨ-gon me tɨ. 32 Majɨ kadɨ nḛ madɨ kare me kɨlə rasi tɨ, təl jɨgɨ tɨgə *Jɨpɨ je al nɨm, tɨgə dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, al nɨm, taa tɨgə njé kaw-naa je lə Luwə al nɨm tɔ. 33 E mbata kɨn ə, mi wa kɨ dɔm, m-ɨndə tɔgɨ dɔ rɔm tɨ, kadɨ m-nəl dɨje pətɨ me nḛ ram je tɨ pətɨ.

11

1 Ɨndaji-mi təkɨ mi ka m-ndajɨ-n Kɨrɨsɨ be tɔ.

Majɨ kadɨ dəne dɔɔ dɔne dɔkagɨlo kaw-naa tɨ.

2 M-ɨlə tɔjɨ dɔsi tɨ, tadɔ taa taa, mesi ɨsɨ ole dɔm tɨ. M-ɨlə tɔjɨ dɔsi tɨ ɓəy tɔ, tadɔ ɨngəmi go nḛ je kɨ m-ndo səsi majɨ təkɨ m-əl-n səsi. 3 Nɨngə nḛ kɨ m-ndɨgɨ kadɨ ɨgəri ə to kɨn: Kɨrɨsɨ e dɔ dɨngəm tɨ, dɨngəm e dɔ dəne tɨ, nɨngə Luwə e dɔ Kɨrɨsɨ tɨ tɔ. 4 Ə re dɨngəm kɨ ra, kɨ ɨsɨ əl ta kɨ Luwə, ə se ɨsɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ dɔne kɨ dɔɔ nɨngə, ɨlə rɔsɔl dɔ dəw tɨ kɨ ɨsɨ dɔe tɨ. 5 A kɨn ə re e dəne kɨ ra kɨ ɨsɨ əl ta kɨ Luwə, ə se əl ta kɨ ta Luwə kɨ kanjɨ dɔ dɔne nɨngə, ɨlə rɔsɔl dɔ ngawne tɨ tɔ. Tadɔ to təkɨ ngɨsə dɔne be. 6 Re dəne dɔɔ dɔne al nɨngə, kadɨ ɨjə dɔne. A re e nḛ kɨ to rɔsɔl kadɨ dəne ɨjə dɔne nɨngə, majɨ kadɨ dɔɔ dɔne. 7 E go tɨ al kadɨ dɨngəm dɔɔ dɔne, tadɔ e bana kəm Luwə, taa e nḛ kɔsɨ-gon lie tɔ✡. Nɨngə dəne e nḛ kɔsɨ-gon lə dɨngəm tɔ. 8 E be, tadɔ e dɨngəm ə Luwə ɔr dam rɔe ra-n dəne ɓɨ e dəne ɓa Luwə ɔr dam rɔe ra-n dɨngəm al. 9 Nɨngə, Luwə ra dɨngəm mbata tɨ lə dəne al, nə e dəne ə Luwə ra-e mbata tɨ lə dɨngəm✡. 10 E kɨ mbata kɨn ə, kadɨ dəne dɔɔ dɔne mbata *Malayka je. Dɔ kɨ dɔɔ, tɔjɨ kadɨ dəne e gɨn tɔgɨ tɨ. 11 Nɨngə, kɨ ta kəm Ɓaɓe tɨ, dəne a ɨsɨ kɨ kanjɨ dɨngəm al, taa dɨngəm a ɨsɨ kɨ kanjɨ dəne al nɨm tɔ. 12 Tadɔ Luwə ɔr dəne rɔ dɨngəm tɨ, nɨngə dəne ə ojɨ dɨngəm tɔ. Ɓa nḛ je pətɨ ḭ rɔ Luwə tɨ. 13 Nɨngə, səi je wa ɨməri ta dɔ tɨ oi se e go rəbe tɨ kadɨ dəne əl ta kɨ Luwə kɨ kanjɨ dɔɔ dɔne wa? 14 Se jɨ gəri kadɨ e nḛ kɨ go rəbe tɨ al kadɨ dɨngəm aw kɨ bḭ dɔ kɨ ngal al wa? 15 Nə kɨ rɔ dəne tɨ ɓa, yɨngə dɔ kɨ ngal e nḛ kɔsɨ-gon mbata tɨ lie, tadɔ Luwə ade yɨngə dɔ kɨ ngal mba kadɨ e nḛ kutɨ dɔe. 16 A kɨn ə re, dəw madɨ najɨ ta ta kɨn nɨngə, kadɨ dəwe gər təkɨ j-aw kɨ jibəl rae kɨ rangɨ al. Je wa al nɨm, njé kaw-naa je lə Luwə al nɨm tɔ.

Nḛ kuso lə Ɓaɓe

17 M-aw tə m-ɨlə jim dɔ nḛ tɨ kare kɨ to kɨn. Nɨngə e nḛ kɨ m-a m-ɨlə-n tɔjɨ dɔsi tɨ al. M-ɨlə tɔjɨ dɔsi tɨ al, tadɔ lokɨ ɨkawi-naa nɨngə, nḛ je kɨ to ra al yo ə ɨsi ta tɨ ɨsɨ rai, ɓɨ ɨrai nḛ kɨ kadɨ to səsi sotɨ al. 18 Nḛ kare, m-o kadɨ lokɨ ɨkawi-naa ɓa, gangɨ-naa to dansi tɨ. Nɨngə, m-gər kadɨ ta je kɨ m-o kɨn, e kɨ rɔjetɨ a to dan tɨ no̰o̰. 19 Majɨ kadɨ gangɨ-naa to dansi tɨ wa tɔ taa. Tadɔ gangɨ-naa kɨn ə, a ra kadɨ dɨje gəri, njé je kɨ əi dɨje lə Luwə təkɨ rɔjetɨ dansi tɨ. 20 Nɨngə, lokɨ ɨkawi-naa, e nḛ kuso lə Ɓaɓe ɓa ɨsɨ usoi al. 21 E nḛ kuso lə Ɓaɓe al tadɔ, dɔkagɨlo kuso nḛ tɨ ɓa, na̰ na̰ bətɨrə kɨ ta nḛ kuso tɨ ləne kɨ ḭḭ-n ɓe kadɨ uso. Ra adɨ njé kɨ na̰ je ɨsi kɨ ɓo, ə njé kɨ nungɨ, kasɨ rade tɔ. 22 Ə se ta kəy je ləsi kɨ kadɨ ɨsi tɨ usoi je a̰yḭ-naa je goto wa? Se e koo ɓa oi nda njé kaw-naa je lə Luwə al wa? Se ɨrai be mba kadɨ ɨləi rɔsɔl dɔ njé je tɨ kɨ nḛ ləde goto wa? Ta ri ə kadɨ tə m-əl səsi me lo kɨn tɨ ə? Kadɨ m-ɨlə tɔjɨ dɔsi tɨ a? Jagɨ, kɨ ɔjɨ dɔ lo kɨn nɨngə, m-a m-ɨlə tɔjɨ dɔsi tɨ al.

23 Tadɔ nḛ ndo kɨ m-ɨngə rɔ Ɓaɓe tɨ ə m-ndo səsi ə to kɨn: Me kondɔ tɨ kɨ kadɨ ɨləi Ɓaɓe Jəju ji njé tɔl-e je tɨ, Jəju un mapa, ra oyo Luwə dɔ tɨ, 24 uwə tətɨ naa tɨ, təl-n adɨ njé ndo je, nɨngə əl-de ə nə: «E kɨn e darɔm kɨ to mbata tɨ ləsi. Ɨtaai usoi kadɨ mesi ole-n dɔm tɨ.» 25 Go nḛ kuso tɨ, Jəju un kɔpɨ kasɨ kandɨ nju, ra təkɨ ra-n kəte ka kɨn be ɓəy, nɨngə əl-de ə nə: «Kɔpɨ kɨn e kun mɨndɨ kɨ sɨgɨ me məsɨm tɨ. Dɔkagɨlo je pətɨ kɨ a a̰yḭ-naa nɨngə, kadɨ mesi ole-n dɔm tɨ.» 26 Nɨngə, dɔkagɨlo je pətɨ kɨ a usoi mapa kɨn, ə se a a̰yḭ-naa kɔpɨ kɨn ɓa, ɨləi mbḛ koy Ɓaɓe bɨtɨ kadɨ re-n. 27 E mbata kɨn ə, dəw kɨ uso mapa ə se a̰y kɔpɨ lə Ɓaɓe kɨ kanjɨ ndər gɨn rɔne nɨngə, aw kɨ ta dɔne tɨ dɔ darɔ Ɓaɓe tɨ kɨ dɔ məse tɨ. 28 Be ə, majɨ kadɨ dəw kɨ ra ndər gɨn rɔne kəte ɓəy taa uso darɔ Ɓaɓe nɨm a̰y məse nɨm. 29 Tadɔ dəw kɨ uso nɨm a̰y nɨm kɨ kanjɨ gɨr ta mene tɨ kadɨ e darɔ Ɓaɓe nɨngə, e wa ə ɨsɨ ɔr ta kɨ gangɨ re-n dɔne tɨ. 30 Nḛ kɨn ə ra adɨ njé mo̰y je kɨ njé tɔgɨ goto je əi ngay dansi tɨ. Nɨngə kɨ ngay je dansi tɨ oyi tɔ. 31 Re j-əi je wa jɨ gangi ta dɔ rɔjetɨ nɨngə, j-a j-osi me ta kɨ gangɨ tɨ lə Luwə al. 32 Nɨngə, kɨ go rəbɨ lə ta kɨ gangɨ kɨn, Luwə ɨndə-je ɔjɨ-je mba kadɨ ta kɨ gangɨ osɨ dɔje tɨ naa tɨ kɨ dɨje kɨ gəri Luwə al, al.

33 E be ə, ngakom je, lokɨ ɨkawi-naa kadɨ usoi nḛ nɨngə, ɨngəmi-naa. 34 Re dəw madɨ ɓo ra-e ə, majɨ kadɨ uso nḛ me kəy tɨ ləne. Be mba kadɨ kaw-naa ləsi ɔr ta kɨ gangɨ re-n dɔsi tɨ al. Kɨ ɔjɨ dɔ ndəgɨ ta je, ndɔ kɨ m-tḛḛ dansi tɨ ə m-a m-ɨndə dɔe naa tɨ ɓəy.

12

Kadɨ kare lə NDɨl

1 Kɨ ngɔsɨne kɨn ngakom je, m-ge kadɨ ɨgəri kadɨ-kare je kɨ dangɨ dangɨ lə NDɨl, ɓɨ kadɨ ɨsi day dɔ tɨ al. 2 Dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨgəri Luwə al ɓəy, ɨnjɨyəi tə njé kəm tɔ je go yo je tɨ kɨ mbi bəy. 3 E be ə, m-əl səsi kadɨ ay njay. Dəw kare kɨ NDɨl lə Luwə ɔr no̰e kɨ a ə nə: «NDɔl e dɔ Jəju tɨ» goto. Ta dəw madɨ kɨ a ə nə: «Jəju e Ɓaɓe» kɨ kanjɨ kadɨ NDɨl ɔr no̰e ka goto tɔ. 4 *Kadɨ-kare je e dangɨ dangɨ nə NDɨl kɨ nje kadɨ-de e kare ba. 5 Kɨlə ɓəə je to dangɨ dangɨ, nə Ɓaɓe e kare ba. 6 Kɨlə ra je to ta dangɨ dangɨ, nə Ɓaɓe kɨ kare ba ə ɨndə me njé ra-e tɨ pətɨ. 7 Luwə adɨ kadɨ-kare kɨ go NDɨl tɨ dəw kɨ ra mba kadɨ ra majɨ kɨ kosɨ dɨje pətɨ. 8 E be ə, kɨ go rəbɨ lə NDɨl kɨ kare wa kɨn, Luwə adɨ dəw madɨ kujɨ kəl ta kɨ kəm-kədɨ, ə adɨ kɨ nungɨ kujɨ kəl ta kɨ nḛ gər. 9 Kɨ madɨ, Luwə ade kadɨ-me, nɨngə kɨ nungɨ ade kadɨ-kare nga njé mo̰y je kɨ go rəbɨ lə NDɨl kɨ kare wa kɨn. 10 Adɨ kɨ madɨ, kadɨ-kare ra nḛ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl; adɨ kɨ nungɨ, kadɨ-kare kəl ta kɨ ta Luwə tɨ; kɨ nungɨ, kadɨ-kare kɔr nɨn NDɨl Luwə kɨ ndɨl je kɨ ngom naa tɨ; adɨ kɨ nungɨ, kadɨ-kare kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ; nɨngə adɨ kɨ nungɨ ɓəy, kadɨ-kare kɔr gɨn ta je kɨ dangɨ dangɨ tɔ. 11 Kadɨ-kare je wa pətɨ kɨn, e kɨ go rəbɨ lə NDɨl kɨ kare wa kɨn ə Luwə adɨ-n dəw kɨ ra kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləne.

12 Təkɨ darɔ dəw e kare ba, nə aw kɨ ngan rɔje je ngay, ngan rɔje je kɨ ngay kɨn, re ba̰yḭ-naa tə ri ka, əi darɔ kɨ kare. Dɨje pətɨ kɨ ɨndəi rɔde naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ka toi be tɔ. 13 Tadɔ j-əi pətɨ, *Jɨpɨ je kɨ gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ; ɓəə je kɨ dɨje kɨ əi ɓa rɔde je; j-ɨngəi batəm me NDɨl tɨ kɨ kare ba. Taa j-a̰yḭ-naa man me NDɨl tɨ kɨ kare wa kɨn tɔ. 14 Darɔ dəw e ngon rɔje kɨ kare ba al, nə e ngan rɔje je kɨ dangɨ dangɨ. 15 Kɨn ə re nja ə nə: «Mi ji al, adɨ mi kɨ kare dan ngan rɔ je tɨ al», nɨngə kəl-e kɨ be kɨn par ə ɔr nja kɔ dan ngan rɔje je tɨ al. 16 Kɨn ə re mbi ə nə: «Mi kəm al, adɨ mi kɨ kare dan ngan rɔje tɨ al», nɨngə kəl-e kɨ be kɨn par ə ɔr mbi kɔ dan ngan rɔje je tɨ al. 17 Kɨn ə re darɔ pətɨ e kəm ə, dəw a oo ta ban ə? Kɨn ə re darɔ pətɨ e mbi ə, dəw a ətɨ ba̰y nḛ ban ə? 18 Kɨ rɔjetɨ, Luwə ɨndə ngan rɔje je kare kare kɨ kɨlə kɨ sɔbɨ dɔde kɨ go ndɨgɨ tɨ ləne. 19 Kɨn ə re ngan rɔje je pətɨ əi ngon rɔ kɨ kare ba nɨngə, dəw a əl ta lə darɔje al. 20 NGan rɔje je əi ngay nə darɔje e kare ba. 21 Nɨngə lo kadɨ kəm əl ji ə nə: «M-gər-i al», goto; taa lo kadɨ dɔ əl nja ə nə: «M-gər-i al», goto tɔ. 22 NGan rɔje je madɨ kɨ toi tə nḛ kɨ tɔgɨde goto be kɨn, awi kɨ ndade ngay. 23 Nɨngə, ngan rɔje je kɨ j-oi-de tə nḛ madɨ al me rɔje tɨ kɨn ə, j-oi gode ngay. Ə njé kɨ j-oi-de tə nḛ kɨ majɨ kəl tae al kɨn ə jɨ ngəmi-de majɨ tɔ. 24 NGan rɔje je kɨ ɨngəi kɔsɨ-gon, awi kɨ ndoo kɔsɨ-gon al nga. Luwə ɨndə-je kɨ ngan rɔje je kɨ dangɨ dangɨ, nɨngə ngan rɔje je kɨ kɔsɨ-gon du-de, Luwə ɔsɨ gonde ngay. 25 Luwə ra be mba kadɨ gangɨ-naa goto me darɔ tɨ. Nɨngə kadɨ ngan rɔje je kɨ dangɨ dangɨ ɨndəi kəmde go-naa tɨ pətɨ. 26 Adɨ re ngon rɔ kare ɨngə ko̰ nɨngə, ndəgɨ rɔje je pətɨ ɨngəi ko̰ sie naa tɨ. A re ngon rɔ kare ɨngə kɔsɨ-gon nɨngə, ndəgɨ rɔje je pətɨ ɨngəi kɔsɨ-gon sie naa tɨ tɔ.

27 NGɔsɨne səi nga rɔ Kɨrɨsɨ, nɨngə səi kare kare pətɨ, səi nga rɔ kɨ sɔbɨ dɔsi. 28 E be ə, dan njé kaw-naa je tɨ, Luwə ɨndə njé kaw kɨlə je tə dɨje kɨ dɔsa̰y dɔ njé kaw-naa je tɨ; kɨ ko̰ joo, ɨndə njé kəl ta je kɨ tae tɨ; kɨ ko̰ mɨtə, ɨndə njé ndo nḛ je. Nɨngə go tɨ, Luwə adɨ kadɨ-kare je kɨ dangɨ dangɨ, adɨ e kadɨ-kare ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl, kɨ kadɨ-kare nga njé mo̰y je, kɨ kadɨ-kare ra kɨ njé kaw-naa je, kɨ kadɨ-kare kɔr no̰ dɨje, kɨ kadɨ-kare kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ. 29 Pətɨ əi njé kaw kɨlə je al, pətɨ əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ al, pətɨ əi njé ndo nḛ je al, pətɨ əi njé ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl ɓəl al. 30 Pətɨ awi kɨ kadɨ-kare nga njé mo̰y je al, pətɨ awi kɨ kadɨ-kare kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ al, pətɨ əi njé kɔr gɨn ta je kɨ dangɨ dangɨ al. 31 Ɨndəi tɔgɨ dɔ rɔsi tɨ kadɨ ɨngəi kadɨ-kare je kɨ ndade e ngay ɨtə ndəge je, nɨngə m-a m-ɔjɨ səsi rəbɨ kɨ majɨ ngay ɨtə nḛ je pətɨ.

13

NDɨgɨ-naa

1 Kɨn ə m-əl ndon ta lə dɨje kɨ dangɨ dangɨ, ə se ndon ta lə malayka je mɨndɨ ka, re ndɨgɨ-naa goto rɔm tɨ ə m-to tə nɨngə-kasɨ kɨ ɓa kə̰y kə̰y, ə se gal kɨ sɨyə sakɨ sakɨ kam be par. 2 Re m-aw kɨ kadɨ-kare kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ə se kadɨ-kare gər gɨn nḛ je kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ pətɨ tɨgə, ə se m-aw kɨ nḛ gər je pətɨ, ə se m-aw kɨ kadɨ-me kɨ tɔge e ngay asɨ kadɨ m-ɔr-n mbal lo kae tɨ kəte ka, re m-aw kɨ ndɨgɨ-naa al ə mi nḛ madɨ al. 3 Re m-adɨ nḛ kɨngə je ləm pətɨ njé ndoo je, re m-ɨlə rɔm por mbata kɨngə-n tɔɓa ka, re ndɨgɨ-naa goto rɔm tɨ ə, nḛ kare kɨ m-a m-ɨngə me tɨ goto.

4 Dəw kɨ nje ndɨgɨ-naa aw kɨ kore me, e nje ra majɨ, e nje ra ta nḛ al, e nje tɔjɨ rɔne al, e nje kɨndə gune al tɔ. 5 NJe ndɨgɨ-naa a ra nḛ kɨ to rɔsɔl al, a sa nḛ mbata majɨ lə rɔne par al, a ra wongɨ kalangɨ al, taa a uwə dəw mene tɨ al tɔ. 6 NJe ndɨgɨ-naa a ra rɔnəl dɔ nḛ kɨ go rəbe tɨ al, al, nə a ra rɔnəl dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ yo. 7 NJe ndɨgɨ-naa e nje kɨyə̰ go majal kɔ, e nje ngəm go kadɨ-me, e nje kɨndə me dɔ tɨ, e nje kore mene dɔ nḛ je tɨ pətɨ.

8 Kəl ta kɨ ta Luwə tɨ a goto ndɔ madɨ, kəl ta kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ a goto ndɔ madɨ, gər gɨn nḛ je kɨ dangɨ dangɨ a goto ndɔ madɨ tɔ, nə ndɨgɨ-naa a to ratata. 9 Nɨngə, nḛ gər ləje asɨ-naa bərəre al, taa ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ j-ɨsɨ j-əl ka asɨ-naa bərəre al tɔ. 10 Lokɨ nje kasɨ-naa pətɨ a tḛḛ hɔy nɨngə, nḛ je pətɨ kɨ asi-naa al a gotoi.

11 Lokɨ mi ngon ɓəy, ta kəlm e ta kəl ngon kɨ du, gɨr ta ləm e gɨr ta lə ngon kɨ du, ə se kɔjɨ ta ləm e kɔjɨ ta lə ngon kɨ du. Nə lokɨ m-təl dəw kɨ tɔgɨ, m-ɨyə̰ nḛ ra lə ngon kɨ du kɔ. 12 Kɨ ɓone kɨn, j-ɨsɨ j-oi nḛ je tə nḛ kɨ koo me kɔtɨrongɨ tɨ be, adɨ j-oi pɨtɨ pɨtɨ ba ɓəy, nə ndɔ madɨ a re no̰o̰ kadɨ j-a j-oi-e kɨ kəmje ja ja. Dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone m-gər nḛ je pətɨ al ɓəy, nə ndɔ madɨ a re no̰o̰ kadɨ m-a m-gər ay njay njay təkɨ Luwə gər-m jeje kɨn be tɔ. 13 Kɨ ɓone kɨn nḛ je kɨ mɨtə kɨn toi lo tode tɨ, adɨ e: kadɨ-me nɨm, kɨndə me dɔ tɨ nɨm, ndɨgɨ-naa nɨm tɔ, nə e kɨ bo ngay dande tɨ e ndɨgɨ-naa.

14

Kadɨ kare je kɨ dangɨ dangɨ kɨ Luwə adɨ njé kadɨ-me je

1 Kəte no̰ nḛ je tɨ pətɨ, ɨsai rəbɨ ndɨgɨ-naa kɨ rɔ kɨ tḭ katɨ. Nɨngə, kadɨ ɨsai rəbɨ kadɨ-kare je kɨ go NDɨl tɨ tɔ. Kɨ bo toi, e kadɨ-kare kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. 2 Dəw kɨ ɨsɨ əl ta kɨ ndon ta je kɨ rangɨ kɨ dɨje gəri al, ɨsɨ əl ta kɨ dɨje al, nə ɨsɨ əl ta kɨ Luwə, tadɔ dəw kɨ gər dɔ ta lie kɨ ɨsɨ əl goto. E kɨ takul NDɨl Luwə ə ɨsɨ əl-n ta kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨn. 3 Nɨngə, dəw kɨ ɨsɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ, ɨsɨ əl ta kɨ dɨje mba kadɨ awi kɨ kəte kəte me kadɨ-me tɨ ləde. Ɨsɨ ɨlə dɨngəm mede tɨ taa ɨsɨ sɔl mede tɔ. 4 Dəw kɨ nje kəl ta je kɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al, ɨsɨ mbusɨ rɔne e wa me kadɨ-me tɨ ləne, nə dəw kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ɨsɨ mbusɨ nja kosɨ njé kaw-naa je dɔ kadɨ-me tɨ ləde.

5 M-ndɨgɨ kadɨ səi pətɨ əli ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al, nə ndɨgɨ ləm kɨ ngay e kɨ mba kadɨ əli ta kɨ ta Luwə tɨ. Tadɔ dəw kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, e dɔ dəw tɨ kɨ nje kəl ndon ta je kɨ rangɨ kɨ dəw gər dɔe al. A re dəw madɨ ɔr me ta lə nje kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ ka kɨn adɨ kosɨ njé kaw-naa je kadɨ mbusɨ-n njade wa taa. 6 NGakom je, kɨn ə ɓone m-re rɔsi tɨ ə m-əl ta kɨ ndon ta je kɨ ɨgəri al nɨngə, maje e ri mbata tɨ ləsi ə? Kɨn ə re ta ləm kɨ m-əl, tḛḛ kɨ dɔ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ adɨ səsi al nɨm, adɨ səsi nḛ gər al nɨm, ɔjɨ səsi nḛ kɨ a ra nḛ lo ti tɨ al nɨm, ta adɨ səsi nḛ ndo al nɨm tɔ nɨngə, nḛ kare kɨ majɨ kɨ m-ra mbata tɨ ləsi goto.

7 E kae tɨ lə nḛ kosɨ pa je tə nal je kɨ kənde je ka kɨn be tɔ. Kɨn ə ndude ɓa dangɨ dangɨ majɨ al ə, ra ban ə dəw a gər-n ndu nal kɨ ndu kənde ə? 8 Kɨn ə nje kɔl təbɨ kɔl adɨ ay njay al ə, na̰ ə a ɨndə dɔ rɔne dana kadɨ a aw rɔ ə? 9 Be tɔ ə, səi njé kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al ka ɨtoi be tɔ. Kɨn ə ta kɨ əli, dəw gər dɔe al ə, ra ban be ə a gər me ə? A gər me al tadɔ ɨsɨ əli ta ləsi me nəl tɨ kɔ kare. 10 Kadɨ ɨgəri təkɨ ndon ta je əi ngay dɔnangɨ tɨ ne. Nɨngə ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨn pətɨ, kɔr mede to no̰o̰. 11 Kɨn ə re m-gər me ta kɨ dəw a əl-m al nɨngə, dəwe kɨn a oo-m tə mba rɔne tɨ, ə mi ka m-a m-o-e tɨ mba rɔm tɨ tɔ. 12 Be tɔ ə, təkɨ ɨsɨ sangi kadɨ-kare je kɨ go NDɨl tɨ, ɨsangi kɨ rɔ kɨ tḭ katɨ, nə ke ə kadɨ e kadɨ-kare kɨ a mbusɨ nja kosɨ njé kaw-naa je taa.

13 Nɨngə dəw kɨ nje kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al kɨn, majɨ kadɨ dəjɨ Luwə kəm-kədɨ kɔr gɨne kadɨ dɨje gəri. 14 MBata re m-əl ta kɨ Luwə kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər me al ɓa, me NDɨl tɨ mi kɨ Luwə, nə nḛ gər ləm ra kɨlə al. 15 Nɨngə nḛ kɨ kadɨ m-ra ə to kɨn: M-a m-əl ta kɨ Luwə me ndɨl tɨ, nə m-a m-əl ta kɨ nḛ gər tɔ. M-a m-osɨ pa me ndɨl tɨ, nə m-a m-osɨ pa kɨ nḛ gər tɔ. 16 Kɨn ə ɨra oyo Luwə me ndɨl tɨ par, kɨ kanjɨ kadɨ dəw kɨ ɨsɨ mbo̰ njé kaw-naa je tɨ oo dɔ oyo kɨ ɨsɨ ra Luwə kɨn nɨngə, ban be ə a ra «Amen» dɔ tɨ ə? 17 Re ɨra oyo Luwə ləi majɨ ngay ka, lo kadɨ ra majɨ kɨ dəw kɨ ɨsɨ mbo̰ njé kaw-naa je tɨ goto.

18 Kɨ takul Luwə ə yə m-gər-n kəl ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al mɨtə səsi pətɨ. 19 Nə no̰ njé kaw-naa je tɨ ə, m-ndɨgɨ kəl ku ta je mi kɨ dɨje gəri dɔe kadɨ m-ndo-n nḛ njé kaw-naa je, majɨ tɔy kadɨ m-əl ta ngay kɨ ndon ta je kɨ dəw gər dɔe al.

20 NGakom je, otɨ kadɨ ta kəlsi to tə ta kəl ngan je kɨ du be. Re ɔjɨ dɔ majal nɨngə, ɨtoi tə ngan je kɨ du, nə re ɔjɨ dɔ ta kɨ kəl ɓa, majɨ kadɨ ta kəlsi e ta kəl dɨje kɨ tɔgɨ gangɨ. 21 NDangɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «M-a m-əl ta gɨn dɨje kɨn kɨ ndon ta kɨ mba, m-a m-ndumə ta mba je kadɨ m-əl-n-de ta. Be ka, a ooi dɔ ta ləm al✡.»

22 E be ə kadɨ-kare kəl ta ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw oo dɔe al e nḛ kɔjɨ mbata dɨje kɨ gəri Luwə al, ɓɨ e mbata njé kadɨ-me je al. Nɨngə, kadɨ-kare kəl ta kɨ ta Luwə tɨ e nḛ kɔjɨ mbata njé kadɨ-me je ɓɨ e kɨ mbata dɨje kɨ gəri Luwə al, al. 23 Kɨn ə təkɨ njé kaw-naa je pətɨ kawi-naa, nɨngə əli ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dəw gər dɔe al, ə dɨje madɨ kɨ gəri ta lə Luwə majɨ al ɓəy, ə se njé kɨ adi mede Luwə al, rəi lo kaw-naa tɨ kɨn ə a ɓari səsi mbə je al a? 24 Kɨn ə re njé kadɨ-me je pətɨ əli ta kɨ ta Luwə tɨ, ə nje kadɨ-me al, ə se dəw kɨ gər ta lə Luwə majɨ al ɓəy ur kəy ka, ta je kɨ ta Luwə tɨ kɨ dɨje pətɨ əli kɨn a uwe kɨ ta, taa a ra kadɨ a gər təkɨ n-e nje ra majal tɔ. 25 Gɨr ta je kɨ mee tɨ a kujəi kɨ taga. Nɨngə a osɨ nangɨ no̰ Luwə tɨ ə nə: «Kɨ rɔjetɨ, m-gər kadɨ Luwə e dansi tɨ ne.»

Majɨ kadɨ njé kadɨ-me je rai nḛ je kɨ rəbe rəbe lo kaw-naa je tɨ ləde

26 NGakom je, ri je ri je ə sɔbɨ ra lo kaw-naa je tɨ ləsi ə? Lokɨ ɨkawi-naa, dəw madɨ osɨ pa, dəw madɨ ndo nḛ, dəw madɨ ɔr gɨn nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, dəw madɨ əl ndon ta je kɨ dəw gər dɔe al, nɨngə dəw madɨ kɨ rangɨ ɨsɨ no̰o̰ tə nje mbəl ta ka kɨn tɔ. Kadɨ nḛ je kɨn pətɨ mbɨsɨ nja njé kaw-naa je. 27 Re dɨje madɨ gei kəl ndon ta je kɨ dəw gər dɔe al nɨngə, sɔbɨ kadɨ əi joo al ə mɨtə be par taa. Nɨngə kadɨ əli ta kɨ go naa go naa, ə kadɨ nje kɔr gɨn ta ka kɨn to tɔ taa. 28 Re dəw kɨ kadɨ ɔr gɨn ta ləde kɨn goto dan njé kaw-naa je tɨ nɨngə, majɨ kadɨ ɨsi tade mbə. Əli ta kɨ darɔde wa nɨm kɨ Luwə nɨm mede tɨ par. 29 Kɨ ɔjɨ dɔ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, sɔbɨ kadɨ dɨje joo ə se mɨtə wa əli ta dande tɨ, nɨngə ndəge je ɨndəi manjɨ ta ləde ooi. 30 Re Luwə əl ta kɨ dəw madɨ kɨ rangɨ dan njé kaw-naa je tɨ nɨngə, sɔbɨ kadɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ kəte taa kə̰ə̰ ta kəl ta tɨ. 31 MBata səi pətɨ, asi kadɨ əli ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ go naa go naa kadɨ ɨndoi-naa nḛ, ɨləi dɨngəm me naa tɨ. 32 NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ awi kɨ tɔgɨ dɔ kadɨ-kare tɨ kɨ Luwə adɨ-de. 33 Tadɔ Luwə e Luwə kɨ nje ra nḛ kɨ tae ale mba̰ al, nə e Luwə kɨ nje kadɨ dɨje ɨsi kɨ naa kɨ lapɨya.

34 Təkɨ njé kaw-naa je ɨsɨ rai dande tɨ lo je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, majɨ kadɨ dəne je ɨsi kɨ tade kɨ mbə dan njé kaw-naa je tɨ. Dəw adɨ-de ta rəbɨ kadɨ əli ta al. Nɨngə, kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ təkɨ ndu-kun əl-n. 35 Re nḛ madɨ kɨ gəri gɨne ay njay al to nɨngə, kadɨ dəji ngawde je me kəy tɨ. Tadɔ e nḛ kɨ go rəbe tɨ al kadɨ dəne əl ta dan njé kaw-naa je tɨ. 36 E səi ə ta lə Luwə ɨlə ngɨrəne rɔsi kəte a? Ə se e səi par ə re tḛḛ dansi tɨ ə? 37 Re dəw madɨ gɨr mene tɨ kadɨ n-e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, ə se n-e nje kaw kɨ kadɨ-kare lə NDɨl nɨngə, majɨ kadɨ dəwe gər təkɨ nḛ je kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn ḭ rɔ Ɓaɓe tɨ. 38 Re dəw madɨ mbatɨ kadɨ gər nḛ je kɨn nɨngə, to taga kadɨ Luwə gər dəwe kɨn al tɔ.

39 Be ə, ngakom je, ɨsangi rəbɨ kadɨ əli ta kɨ ta Luwə tɨ, nɨngə otɨ kadɨ ɔgi dɔ kəl ndon ta je kɨ dəw gər dɔe al. 40 Nə ke ə kadɨ nḛ je pətɨ rai nḛ go rəbɨ kɨ dana.

15

Ta kḭ Jəju Kɨrɨsɨ lo koy tɨ

1 NGakom je, m-ole mesi dɔ Poy Ta tɨ kɨ Majɨ kɨ ndɔ kɨ m-ɨlə səsi mbḛe kəte ka kɨn. E ta kɨ ɨtaai ə uwəi goe səm bɨtɨ ɓone. 2 E Poy Ta kɨ Majɨ kɨn ə adɨ səsi kajɨ, lokɨ uwəi goe səm təkɨ ndɔ kɨ m-ɨlə-n səsi mbḛe. Re e be al nɨngə, kadɨ-me ləsi e nḛ kɨ ndangɨ kare.

3 Tadɔ nḛ ndo kɨ dɔsa̰y kɨ madɨ səsi e nḛ ndo kɨ mi wa ə m-taa. Adɨ e Kɨrɨsɨ kɨ oy mbata majal je ləje təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n✡. 4 Dɨbi-e ra ndɔ mɨtə nɨngə tḛḛ lo koy tɨ təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə✡. 5 Tḛḛ hɔy kɨ rɔ Pɨyər tɨ taa kɨ rɔ njé ndo je tɨ kɨ dɔgɨ gɨde e joo tɔ✡. 6 Go tɨ gogɨ nɨngə, tḛḛ hɔy kɨ rɔ ngako̰ je tɨ kɨ asi ɓu mi kɨ gɨde kɨ kawi-naa. Dɨje ngay dan dɨje tɨ kɨn ɨsi kɨ dɔde taa ɓəy. Kɨ madɨ je dande tɨ ə oyi. 7 Go tɨ ɓəy, tḛḛ hɔy kɨ rɔ Jakɨ tɨ taa kɨ rɔ njé kaw kɨlə je tɨ pətɨ tɔ. 8 Gode tɨ pətɨ nɨngə, tḛḛ kɨ rɔm tɨ hɔy, mi kɨ mi ngon kɨ kɔr✡. 9 Mi kɨ du dan njé kaw kɨlə je tɨ pətɨ, tadɔ m-asɨ kadɨ dəw ɓar-m nje kaw kɨlə al. M-asɨ al, tadɔ mi nje kadɨ ko̰ njé kaw-naa je lə Luwə✡. 10 Nə e kɨ takul me-majɨ lə Luwə ə m-təl-n dəw kɨ be kɨn ɓone. Nɨngə me-majɨ lie kɨ mbata ləm e kɨ ndangɨ al tɔ. Tadɔ m-ra kɨlə m-ɨtə ndəgɨ njé kaw kɨlə je pətɨ. Ke ə e mi kɨ dɔm ə m-ra kɨlə kɨn al, nə e me-majɨ lə Luwə ə e səm. 11 E be ə, re e mi ə se ndəgɨ njé kaw kɨlə je ka, e Poy Ta kɨ Majɨ kɨ kare wa kɨn ə j-ɨsɨ j-ɨlə səsi mbḛe.

Ta kḭ njé koy je lo koy tɨ

12 Je j-ɨsɨ j-ɨlə mbḛ kḭ Kɨrɨsɨ lo koy tɨ, ə dɨje madɨ dansi tɨ əi nə: «NJé koy je a ḭḭ lo koy tɨ al,» tɔ kɨn e ta kɨ ban dana? 13 Re njé koy je a ḭḭ lo koy tɨ al nɨngə, Kɨrɨsɨ ka ḭ lo koy tɨ al tɔ. 14 Ə re Kɨrɨsɨ ḭ lo koy tɨ al nɨngə, j-ɨlə mbḛ kɨ ndangɨ, taa kadɨ-me ləsi ka e kɨ ndangɨ tɔ. 15 Re e kɨ rɔjetɨ, kadɨ njé koy je a ḭḭ lo koy tɨ al, ə je j-əl j-ə nə: «Luwə tḛḛ kɨ Kɨrɨsɨ lo koy tɨ» nɨngə, lo kɨn tɨ, jɨ təl njé ma najɨ je kɨ ngom dɔ Luwə tɨ. Tadɔ Luwə tḛḛ kɨ Kɨrɨsɨ lo koy tɨ al. 16 Re njé koy je a ḭḭ lo koy tɨ al nɨngə, Kɨrɨsɨ ka ḭ lo koy tɨ al tɔ. 17 Ə re Kɨrɨsɨ ḭ lo koy tɨ al nɨngə, kadɨ-me ləsi e nḛ kɨ ndangɨ kare, ɨsi me majal tɨ ləsi ba ɓəy. 18 Nɨngə njé je kɨ oyi me Kɨrɨsɨ tɨ ka tade tḭ tɔ. 19 Re nḛ kɨndə me dɔ tɨ ləje kɨ j-adɨ-n meje Kɨrɨsɨ e mbata nḛ je kɨ ɓone par nɨngə, je njé kəm-to-ndoo kɨ ɨtə ndəgɨ dɨje pətɨ.

20 Nə ke ə, Kɨrɨsɨ ḭ taa dan njé koy je tɨ təkɨ rɔjetɨ. E kandɨ kɨ dɔsa̰y lə njé je kɨ oyi. 21 Nɨngə, təkɨ e kɨ go rəbɨ lə dəw kɨ kare ə yo re-n dɔ dɨje tɨ dɔnangɨ tɨ ka kɨn ə, kɨ go rəbɨ lə dəw kɨ kare, njé koy je a ḭ taa lo koy tɨ tɔ. 22 Təkɨ koy ɔr-n go dɨje tɨ pətɨ kɨ go rəbɨ lə Adam ka kɨn ə, dɨje pətɨ a təli kadɨ ɨsi kɨ dɔde taa kɨ go rəbɨ lə Kɨrɨsɨ tɔ✡. 23 Ke ə, kḭ lo koy tɨ kɨn a e kɨ go loe go loe. Kɨrɨsɨ a ḭ kəte tə kandɨ kɨ dɔsa̰y, nɨngə dɔkagɨlo təl-e tɨ, njé je kɨ adi-e mede a ḭḭ taai lo koy tɨ tɔ. 24 Go nḛ je tɨ kɨn pətɨ nɨngə dɔbəy nḛ je a re. Kɨrɨsɨ a tujɨ ko̰ɓe je, kɨ tɔgɨ ko̰ɓe je, kɨ tɔgɨ ndɨl je kɨ majal, ɓəy taa a təl kɨ ko̰ɓe adɨ Luwə kɨ Bawje. 25 Tadɔ, sɔbɨ kadɨ Kɨrɨsɨ a o̰ ɓe bɨtɨ kadɨ Luwə ɨlə njé ba̰e je gɨn njae tɨ✡. 26 Nɨngə, nje ba̰ kɨ dɔbəy tɨ kɨ a tuje e koy. 27 Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Luwə ɨlə nḛ je pətɨ gɨn tɔge tɨ✡.» Nɨngə kəl kə nə «nḛ je pətɨ əi gɨn tɔge tɨ» kɨn ɔjɨ kadɨ Luwə e gɨn tɔgɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ tɔ al. E Luwə ə ɨlə nḛ je pətɨ gɨn tɔgɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ. 28 Dɔkagɨlo kɨ nḛ je pətɨ əi gɨn tɔgɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ nɨngə, NGon wa kɨ dɔne a ɨlə dɔne gɨn tɔgɨ tɨ lə Luwə kɨ nje kulə nḛ je pətɨ gɨn tɔge tɨ, mba kadɨ Luwə e nḛ je pətɨ me nḛ je tɨ pətɨ tɔ.

29 Re e be al nɨngə, njé je kɨ adɨ ɨsɨ rai-de batəm to njé koy je tɨ kɨn, rai be mbata kɨngə ri me tɨ ə? A ɨngəi ri me tɨ lokɨ njé koy je a ḭḭ taa lo koy tɨ al? 30 Taa je wa ka, kɨ mba ri ə kɨ ndɔ je pətɨ j-ɨlə-n rɔje ji koy tɨ ə? 31 Kɨ rɔjetɨ, ngakom je, kɨ ndɔ je kare kare pətɨ m-a ta koy tɨ. Nɨngə m-ɨngə rɔnəl kɨ takulsi kɨ mbata kɨndə rɔ naa tɨ ləje dɔ kɨlə tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ e Ɓaɓe ləje. 32 Me ɓe bo tɨ kɨ Epəjɨ, m-rɔ kɨ da je kɨ wale. Nɨngə re e kɨ go rəbɨ nḛ ra lə darɔ par ə, e ri ə m-a m-ɨngə me tɨ ə? Re njé koy je a ḭḭ lo koy tɨ al nɨngə, adɨ «j-usoi je j-a̰yḭ-naa je nə lo ti ə j-a j-oyi✡.» 33 Ədi rɔsi al, «Ɨndole-naa kɨ nje ra majal ə a təl nje ra majal tɔ.» 34 Majɨ kadɨ ɨtəli ɨməri ta kɨ majɨ, ə ɨtaai kə̰ə̰ ta ra majal tɨ. MBata dɨje madɨ ngay dansi tɨ gəri Luwə al. M-əl ta kɨn be mba kadɨ adɨ səsi rɔsɔl.

Darɔ kɨ ḭ lo koy tɨ

35 Dɨje madɨ a dəji ta əi nə se kɨ go rəbɨ kɨ ban ɓa dɨje a ḭḭ lo koy tɨ wa? Ə se a ḭḭ kɨ darɔ kɨ ban wa? 36 Ḭ mbə dəw, ka̰ ko kɨ ɨdɨbɨ kɨn, re oy al ə, a ɨbə al tɔ. 37 Nɨngə e darɔ nḛ wa kɨ ɨdɨbɨ kɨn ə a bə al, nə e kande kɨ me tɨ. Dɔmajɨ ə e kandɨ tə̰y, ə se kandɨ nḛ madɨ kɨ rangɨ. 38 Luwə wa ade kadɨ rɔ kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləne. Nɨngə kandɨ nḛ kɨ ra ra ka, Luwə ade kadɨ rɔ kɨ sɔbɨ dɔe.

39 Nḛ je kɨ njé kɔdɨ rɔde pətɨ, darɔde to dangɨ dangɨ ɓɨ tɨti-naa al. Darɔ dɨje to ta dangɨ, darɔ da je to ta dangɨ, darɔ yəl je to ta dangɨ, taa darɔ kanjɨ je to ta dangɨ tɔ. 40 Nḛ kɨndə je kɨ dɔra̰ tɨ, ndolede e dangɨ taa nḛ kɨndə je kɨ dɔnangɨ tɨ ne ndolede e ta dangɨ tɔ. 41 Kadɨ ɔsɨ ta dangɨ, nay nda ta dangɨ, taa mee je ndo̰yde to ta dangɨ tɔ. Nɨngə darɔ mee je wa kɨn ka ndo̰yde to dangɨ dangɨ ɓəy tɔ.

42 Be ə, kḭ lo koy tɨ lə njé koy je ka to be tɔ. Darɔ dəw kɨ dɨbɨ e darɔ kɨ a ndum, nə darɔ kɨ a ḭ lo koy tɨ e darɔ kɨ a ndum al. 43 Dɨbi-e tə darɔ kɨ dangɨ tɨ, nə a tḛḛ lo koy tɨ kɨ darɔ kɨ kɔsɨ-gon. Dɨbi-e tə darɔ kɨ tɔge goto, nə a tḛḛ kɨ darɔ kɨ tɔgɨ. 44 Dɨbi-e tə darɔ dəw, nə a tḛḛ lo koy tɨ kɨ darɔ kɨ go NDɨl tɨ. Təkɨ darɔ kɨ go lo dəw tɨ to ka kɨn ə, darɔ kɨ go ndɨl tɨ ka to no̰o̰ tɔ. 45 E be ə, makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Adam kɨ dɔsa̰y e dəw kɨ nje kɨsɨ kɨ dɔne taa✡,» nɨngə Adam kɨ dɔbəy tɨ e NDɨl kɨ nje kadɨ dɨje kajɨ. 46 E Adam kɨ go NDɨl tɨ ə re kəte al, nə e e kɨ go darɔ tɨ ə re kəte, nɨngə e kɨ go NDɨl tɨ utɨ goe. 47 Adam kɨ dɔsa̰y, e dəw kɨ dɔnangɨ tɨ ne, tadɔ e bu dɔnangɨ ə Luwə ɨbə. Nə Adam kɨ ko̰ joo ḭ dɔra̰ tɨ taa ə re. 48 Be ə, dəw kɨ Luwə ra-e kɨ bu dɔnangɨ tɨti-naa kɨ nḛ kɨndə je kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ə dəw kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa, tɨti-naa kɨ nḛ kɨndə je kɨ dɔra̰ tɨ taa tɔ. 49 Nɨngə, təkɨ jɨ tɨti-naa kɨ dəw kɨ rai-e kɨ bu dɔnangɨ ka kɨn ə, j-a tɨti-naa kɨ e kɨ ḭ dɔra̰ tɨ taa tɔ.

50 NGakom je, m-əl səsi madɨ oi təkɨ darɔ kɨ məsɨ asɨ kadɨ a oo ko̰ɓe lə Luwə al, taa darɔ kɨ ndum asɨ kadɨ tḛḛ lo tɨ kɨ dum ndum, al tɔ. 51 M-ge kadɨ ɨgəri nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨn: J-əi pətɨ j-a j-oyi al, nə j-əi pətɨ j-a mbəli rɔje. 52 Təbɨ kɨ dɔbəy tɨ a ɓa nɨngə, tə bəl kəm kɨ kɨndə sɨpɨ be par ə dɨje pətɨ a mbəli. Lokɨ təbɨ a ɓa nɨngə, njé koy je a ḭḭ kɨ rɔ kɨ a dum ndum, nɨngə je, j-a mbəl rɔje. 53 Tadɔ sɔbɨ kadɨ rɔ kɨ ndum un rɔ kɨ dum ndum, taa rɔ kɨ koy kadɨ un rɔ kɨ dum koy nɨm tɔ. 54 Lokɨ rɔ kɨ ndum a un rɔ kɨ dum ndum, ə rɔ kɨ koy a un rɔ kɨ dum koy kɨn nɨngə, ta kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə:

«Rɔ tətɨ yo ratata✡» kɨn a tɔl tane.

55 «Ḭ yo, tətɨ rɔ ləi e ra?

Ḭ yo, kəngi e ra✡?»

56 Kəngɨ yo e majal, nɨngə tɔgɨ majal e ndu-kun tɔ. 57 Adɨ jɨ rai oyo Luwə kɨ adɨ jɨ tətɨ rɔ kɨ takul Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ.

58 Lo kɨn tɨ, ngakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, uwəi tɔgɨsi ba, ai dɔ njasi tɨ me kɨlə tɨ lə Ɓaɓe kɨ kanjɨ kɔ. Tadɔ ko̰ kɨ ɨsɨ ɨngəi me kɨlə tɨ lə Luwə kɨn e kare kɨ ndangɨ al.

16

Nḛ kaw mbata njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm

1 Kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kaw kɨ mbata lə dɨje lə Luwə kɨ ɨsi Jorijaləm tɨ✡, m-dəjɨ səsi kadɨ ɨrai təkɨ m-ɔjɨ-n njé kaw-naa je kɨ dɔnangɨ Galasi tɨ kɨn be tɔ. 2 M-əl səsi kadɨ ndɔ kɨ dɔ kəte lə ndɔ je kɨ sɨri pətɨ pətɨ, kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ, ɔr nḛ me nḛ tɨ ləne ndə̰y ngəm dangɨ mbata kɨlə kɨn. Kadɨ ɔr kɨ go tɔge tɨ kɨ Luwə ade-n. Ɨrai be mba kadɨ m-re ɓəy taa ɨkawi nḛ, al. 3 Nɨngə, dɔkagɨlo kɨ m-a m-tḛḛ dansi tɨ ɓa, m-a m-ɨlə kɨ dɨje kɨ səi je wa ɨmbəti-de, Jorijaləm tɨ. M-a m-adɨ-de makɨtɨbɨ jide tɨ kadɨ awi kɨ kadɨ-kare je ləsi. 4 A kɨn ə re to kadɨ mi wa m-aw kɨ rɔm nɨngə, a awi səm naa tɨ tɔ.

Kɔjɨ kaw mba lə Pol

5 M-a m-tḛḛ rɔsi tɨ no̰o̰ kɨ ta rəbɨ kɨ Masəduwan tɨ. Tadɔ, m-a m-ɨndə dɔnangɨ kɨ Masəduwan gangɨ✡. 6 Dɔmajɨ ə, m-a m-ra ndɔ je rɔsi tɨ. Majɨ ə ɓa ka a gangɨ dɔm tɨ rɔsi tɨ, kadɨ tə ɨndəi-mi ta rəbɨ tɨ adɨ m-aw lo kɨ sɔbɨ kadɨ m-aw tɨ. 7 Kawm kɨn, m-ge kadɨ re Luwə ndɨgɨ səm dɔ tɨ nɨngə, m-ra səsi ngan ndɔ je kɨ asɨ tatɨ. Kadɨ m-o səsi kɨ njam taa par al. 8 Nɨngə, m-a m-ɨsɨ me ɓe bo tɨ kɨ Epəjɨ ratata dɔkagɨlo Pa̰təkotɨ tɨ. 9 NJé ba̰ je ləm əi ngay Epəjɨ tɨ, nə ta rəbɨ to tagɨra no̰m tɨ wətəngɨ kadɨ m-ra-n kɨlə ləm✡.

10 Re Tɨmote re tḛḛ dansi tɨ nɨngə✡, ɨrai-e adɨ e kɨ rɔnəl dansi tɨ, tadɔ e ka ɨsɨ ra kɨlə lə Ɓaɓe tə mi be tɔ. 11 Kadɨ dəw madɨ kare dansi tɨ kɨde al. Nɨngə kadɨ ɨndəi-e ta rəbɨ tɨ kadɨ re tḛḛ rɔm tɨ kɨ maje. Tadɔ m-ɨsɨ m-ngəm-e kɨ ndəgɨ ngako̰ je kɨ a əi sie. 12 Kɨ ɔjɨ dɔ ngoko̰je Apolosɨ, m-ɨlə dɨngəm me tɨ ngay kadɨ aw rɔsi tɨ, ɨndə rɔne naa tɨ kɨ ngako̰je je kɨ ɨsɨ awi kɨ rɔsi tɨ, nə mee ndɨgɨ kaw kɨ ɓasɨne tɨ kɨn al ɓəy✡. NDɔ kɨ ɨngə rəbɨ ə a aw ɓəy.

Ta kɨ kɔjɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨ kuwə ji-naa

13 Ɨsi dɔgɨ tɨ, ai dɔ njasi tɨ me kadɨ-me tɨ ləsi, ai dɨngəm ə uwəi tɔgɨsi ba. 14 Majɨ kadɨ ɨrai kɨlə je pətɨ me ndɨgɨ-naa tɨ.

15 NGakom je, m-gər kadɨ ɨgəri Ɨsɨtəpanasɨ kɨ dɨje kɨ me kəy tɨ lie majɨ✡. Əi dɨje kɨ dɔsa̰y kɨ adi mede dɔnangɨ tɨ kɨ Akay. Nɨngə, kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləde, uni rɔde kadɨ rai kɨ dɨje lə Luwə. Be ə, m-dəjɨ səsi nḛ kare ɓəy. 16 Majɨ kadɨ, ɨtəli rɔsi go ta tɨ lə dɨje kɨ be kɨn, ə ɨtəli rɔsi go ta tɨ lə dɨje kɨ ɨndəi rɔde ta kɨlə tɨ ɨsɨ rai səde tɔ.

17 Rɔm nəl-m ngay dɔ re tɨ lə Isɨtəpanasɨ, kɨ Pɔrtunatusɨ, kɨ Akaykusɨ. Tadɔ, rai nḛ je ngay adi-mi tosi tɨ. 18 Uwəi angalm ɨndəi nangɨ təkɨ rai səsi ka kɨn be tɔ.

19 *NJé kaw-naa je kɨ dɔnangɨ Aji tɨ uwəi jisi. Akɨla əi kɨ Pɨrɨsɨl✡, naa tɨ kɨ njé kaw-naa je kɨ ɨsi me kəy tɨ ləde uwəi jisi ngay tɔ. 20 NGako̰je je pətɨ uwəi jisi. Majɨ kadɨ uwəi ji-naa mbo̰si tɨ kɨ rɔnəl.

21 Nɨngə, e mi Pol ə wa ə m-dangɨ ta kuwə ji kɨn kɨ jim. 22 Re dəw madɨ dansi tɨ ndɨgɨ Luwə al nɨngə, kadɨ Luwə man-e. «Marana ta», Ɓaɓe re. 23 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju e naa tɨ səsi. 24 M-ndɨgɨ səsi kare kare pətɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ.

✡ 1:1 Knjk 18.17

✡ 1:2 Knjk 18.1

✡ 1:12 Knjk 18.24

✡ 1:14 Knjk 18.8

✡ 1:19 Ejay 29.14

✡ 1:31 Jərəmi 9.23

✡ 2:9 Ejay 64.3; 52.15

✡ 2:16 Ejay 40.13

✡ 4:12 Knjk 18.3; 20.34

✡ 4:17 Knjk 16.1

✡ 5:1 Ləbətɨkɨ 18.8; Dətərənom 23.1

✡ 5:13 Dətərənom 17.7

✡ 6:16 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.24

✡ 7:11 10-11: Mt 5.32; Mk 10.11-12; Lk 16.18

✡ 8:5 10.20-21

✡ 9:6 Knjk 9.27; 11.22-25, 30

✡ 9:9 Dətərənom 25.4; 1Tɨm 5.18

✡ 9:13 Ləbətɨkɨ 6.9, 19; Dətərənom 18.1-3

✡ 9:14 Mt 10.10; Lk 10.7

✡ 10:1 Tḛḛ kɨ taga 13.21-22; 14.19-20

✡ 10:1 Tḛḛ kɨ taga 14.22-29

✡ 10:3 Tḛḛ kɨ taga 16.35

✡ 10:4 Kɔr Isɨrayəl je 20.8-11

✡ 10:6 Kɔr Isɨrayəl je 11.4

✡ 10:7 Tḛḛ kɨ taga 32.6

✡ 10:8 Kɔr Isɨrayəl je 25.1-18

✡ 10:9 Kɔr Isɨrayəl je 21.5-6

✡ 10:10 Kɔr Isɨrayəl je 17.6-14

✡ 10:16 Mt 26.26-28; Mk 14.22-24; Lk 22.19-20

✡ 10:18 Ləbətɨkɨ 7.6, 15-16

✡ 10:20 1Tɨm 4.1

✡ 10:20 Dətərənom 32.17

✡ 10:26 Pa je 24.1

✡ 11:7 Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.26-27

✡ 11:9 8-9: Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.18-23

✡ 14:21 Ejay 28.11-12

✡ 15:3 Ejay 53.5-12

✡ 15:4 Pa je 16.10; Oje 6.2

✡ 15:5 Lk 24.34, 36; Mt 28.16-17; Mk 16.14; Ja̰ 20.19

✡ 15:8 Knjk 9.3-6

✡ 15:9 Knjk 8.3

✡ 15:22 Kɨlə ngɨrə nḛ je 3.17-19; Rm 5.12-21

✡ 15:25 Pa je 110.1

✡ 15:27 Pa je 8.7

✡ 15:32 Ejay 22.13

✡ 15:45 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.7

✡ 15:54 Ejay 25.8

✡ 15:55 Oje 13.14

✡ 16:1 Rm 15.25-26

✡ 16:5 Knjk 19.21

✡ 16:9 8-9: Knjk 19.8-10

✡ 16:10 4.17

✡ 16:12 Knjk 18.24

✡ 16:15 1.16

✡ 16:19 Knjk 18.2

2 Korḛtɨ je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ

Korḛtɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Korḛtɨ je

Makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Korḛtɨ je kɨn, ta kɨ me tɨ tɔjɨ kadɨ dan Pol əi kɨ njé kaw-naa je kɨ Korḛtɨ tɨ majɨ boy al. Dɨje madɨ tuji me Pol ngay kɨ ta kəlde je kɨ kɨlə rade je. Awi bɨtɨ əli təkɨ Pol aw kɨ tɔgɨ kɨ kadɨ e-n nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ al. Lo kɨn tɨ, Pol əl ta ngay. Nə re Pol əl ta ngay mɨndɨ ka, tɔjɨ njé kadɨ-me je kɨ Korḛtɨ tɨ təkɨ n-ndɨgɨ-de wa kɨn nɨm, n-sangɨ rəbɨ kulə nojɨ naa tɨ səde nɨm. E be ə, əl-n ta lə rɔne kɨ nəl-ne ngay lokɨ poyde kɨ majɨ re tḛḛ rɔne tɨ (7.5-15).

Go ta je tɨ kɨ ɔjɨ dɔ nḛ je kɨ nga̰ nga̰ kɨ tḛḛ dɔe tɨ dɔnangɨ Epəjɨ tɨ (1.1-11), Pol ole me njé kadɨ-me je kɨ Korḛtɨ tɨ dɔ nḛ je tɨ kɨ to kɨ n-ɨngə rɔde tɨ me kulə nojɨ tɨ kɨ to dande tɨ n-əi səde je, nɨngə tɔjɨ nda kɨlə lə nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ adɨ-de gəri tɔ. Pol ɔr-de gɨn nḛ kɨ n-əl-n-de ta je kɨ nga̰ nga̰ me makɨtɨbɨ tɨ ləne kɨ dɔsa̰y kɨ n-adɨ-de, nɨngə əl-de təkɨ n-ɨngə rɔnəl go tɨ, mbata ta kɨ nga̰ kɨ n-əl-de, kandɨde kɨ majɨ tḛḛ go tɨ (1.12-7.16).

NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kaw kɨ mba ra-n kɨ njé kadɨ-me je kɨ dɔnangɨ Jude tɨ (8-9), Pol dəjɨ Korḛtɨ je kadɨ əi njé ra majɨ, nɨngə əl-de ə nə: «Ɨgəri ra majɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ majɨ. Kɨrɨsɨ kɨ e nje nḛ kɨngə, nə ra rɔne nje ndoo tɨ mbata ləsi, kadɨ me ndoo tɨ lie, səi, ɨtəli njé nḛ kɨngə je» (8.9).

Me ndəgɨ ta je tɨ kɨ re go tɨ (10-13), Pol təl ɨlə jine kəm dɨje tɨ kɨ njé kəl kə nə e asɨ kadɨ e nje kaw kɨlə al kɨn. Ɓa tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ngon ta kɨ ndə̰y be kɨ əl kɨ mɨndɨ kɨ majɨ (13.11-13).

NDu Pol kɨ j-ɨngə me makɨtɨbɨ tɨ lie ne kɨn, ɨsɨ sangɨ majɨ lə darɔne wa al, nə ɨsɨ sangɨ kadɨ gəri təkɨ e tɔgɨ kɨ Luwə wa ə ade ə ɨsɨ ra-n kɨlə lie, nɨngə kadɨ taai Poy Ta kɨ Majɨ kɨn tə ta kɨ rɔjetɨ nɨm, kadɨ gəri Kɨrɨsɨ tə Ɓaɓe ləde nɨm tɔ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə, naa tɨ kɨ ngoko̰ je Tɨmote, j-uwə jisi səi njé kaw-naa je lə Luwə kɨ ɨsi Korḛtɨ tɨ, taa j-uwə ji dɨje lə Luwə kɨ ɨsi dɔnangɨ tɨ kɨ Akay tɨ tae ba pətɨ tɔ✡. 2 Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Bawje Luwə əi kɨ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi.

Pol ra oyo Luwə

3 J-ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ Baw Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ. Bawje kɨ me-majɨ lie to mbar mbar, kɨ e Luwə kɨ nje sɔl me me nḛ je tɨ pətɨ. 4 E ə e nje sɔl me je dɔ ko̰ je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, mba kadɨ je ka jɨ sɔl me dɨje kɨ ko̰ je kɨ dangɨ dangɨ tḛḛ dɔde tɨ tɔ. Kadɨ jɨ sɔl mede kɨ me-sɔl kɨ j-ɨngə rɔe tɨ. 5 Be tɔ ə, təkɨ j-ɨngə-n ko̰ lə Kɨrɨsɨ ngay, Kɨrɨsɨ sɔl meje ngay tɔ. 6 Re j-ɨsɨ j-ɨngə ko̰ ɓa, e kɨ mba kadɨ mesi sɔl-n, taa e mbata kajɨ ləsi tɔ. Re me je sɔl ɓa, e kɨ mba kadɨ adɨ səsi me-sɔl tɔ. NGa nɨngə, me-sɔl kɨn a ra kadɨ tə uwəi tɔgɨsi ba me ko̰ tɨ təkɨ j-ɨsɨ j-ɨngə ko̰ kɨn be tɔ. 7 Lo kɨn tɨ, j-ɨndə meje dɔsi tɨ njɨriri, tadɔ jɨ gər kadɨ lokɨ ɨsɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ səje dɔ ko̰ tɨ, ɨsɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ səje dɔ me-sɔl tɨ kɨ j-ɨsɨ j-ɨngə tɔ.

8 NGakom je, jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨgəri go ko̰ kɨ tḛḛ dɔje tɨ dɔnangɨ Aji tɨ kɨn. Dɨje adi-je ko̰ kadɨ kɨ dum kəl tae, e ko̰ kɨ al dɔ sɨngəje. Dəw kɨ ɨndə mene dɔ tɨ kadɨ n-a n-ɨsɨ kɨ dɔne taa goto. 9 Je j-ɨndə meje tɨ kadɨ je dɨje kɨ gangi ta koy dɔje tɨ ngata. Nɨngə e be mba kadɨ j-uwə-n kul rɔje je wa al, nə kadɨ j-uwə kul Luwə kɨ nje kadɨ njé koy je ḭḭ lo koy tɨ. 10 E e ə taa-je ta ko koy tɨ kɨn, nɨngə a nay kɨ lo taa-je tae tɨ. E ə j-ɨndə meje dɔe tɨ, kadɨ a taa-je ta ko koy tɨ kɨn ɓəy. 11 Nɨngə, səi wa ka ɨsɨ ɨndəi rɔsi ta tɨ tɔ, me kəl ta tɨ kɨ Luwə mbata tɨ ləje. Luwə a ra səje majɨ kɨ rəbɨ nḛ kɨ dɨje ngay dəji mbata tɨ ləje. Lo kɨn tɨ, majɨ kɨn a təl nḛ ra oyo lə dɨje ngay mbata tɨ ləje tɔ.

Pol yətɨ ndune ɔjɨ dɔ kaw mba ləne

12 Nḛ kɨ adɨ-je rɔnəl, meje uwə-je kɨ ta al, jɨ gər kadɨ njɨyəje dan dɨje tɨ kɨ gəri Luwə al, e kɨ hal kɨ sɔl lɔm lɔm, kɨ nḛ ra kɨ rɔjetɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ. Nɨngə e njɨyə kɨ jɨ njɨyə kɨ gosɨ lə dəw al, nə kɨ ra majɨ lə Luwə. Kɨ bo ngay, e kɨ pa njɨyə kɨn ə jɨ njɨyə-n kɨ rɔsi tɨ. 13 Ta kɨ jɨ ndangɨ j-adɨ səsi kɨn, e ta madɨ kɨ rangɨ al, nə e nḛ kɨ ɨtɨdəi ə ɨgəri me wa kɨn par. NGa nɨngə, m-gər kadɨ a gəri me ay njay ɓəy. 14 Təkɨ ɨgəri ndə̰y ngata kɨn, a ɨgəri ay njay, ndɔ təl Ɓaɓe Jəju tɨ kɨ j-a je nḛ rɔnəl ləsi təkɨ a səi nḛ rɔnəl ləje kɨn be tɔ. 15 Kɨ me kɨ tḭ katɨ kɨn ə, m-ndɨgɨ kadɨ səi ə m-tḛḛ dɔsi tɨ kəte, kadɨ m-adɨ səsi ɨngəi ra majɨ kɨ ko̰ joo. 16 NGa nɨngə kadɨ m-ḭ dɔsi tɨ taa m-aw dɔnangɨ Masəduwan tɨ, ə m-ḭ Masəduwan tɨ ɓa✡, m-təl m-re dɔsi tɨ gogɨ ɓəy kadɨ tə ɨrai səm me nḛ ge je tɨ ləm kadɨ m-aw Jude tɨ. 17 NDum kɨ m-un kɨn, m-un kɨ no̰o̰ be par al, taa ndɨgɨ ra je ləm e kɨ go mər ta tɨ lə dəw kadɨ tə m-əl m-ə nə «oyo» ə m-təl m-ə nə «jagɨ» al. 18 Luwə asɨ kadɨ ma najɨ ləm: ta je kɨ j-əl səsi e «oyo» nɨm «jagɨ» nɨm al. 19 Tadɔ Jəju Kɨrɨsɨ, NGon lə Luwə kɨ je kɨ Sɨlasɨ je kɨ Tɨmote je✡ j-ɨlə səsi mbḛ ta lie kɨn e «oyo» nɨm «jagɨ» nɨm al. E dəw kɨ ta kɨ a ɨngə rɔe tɨ e «oyo» par. 20 Nɨngə kun mɨndɨ je lə Luwə pətɨ, Kɨrɨsɨ ə e nje tɔjɨ-de kə nə «oyo» e kɨ rɔjetɨ, taa e kɨ go rəbɨ lie tɔ ə j-ɨsɨ j-əl-n j-ə nə «Amen», mba kulə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ tɔ. 21 Nɨngə e Luwə ə e nje kadɨ-je nɨm, səi je nɨm, tɔgɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. E ə mbətɨ-je ɨndə-je ta dangɨ mbata ləne. 22 E e tɔ ə ɨndə ndajɨ ləne rɔje tɨ tə nḛ ləne, taa ɨndə NDɨlne meje tɨ tə nḛ kɨ adɨ-je dɔ kəte dan nḛ majɨ je tɨ kɨ ɨndə ta dangɨ mbata ləje, kadɨ a adɨ-je.

23 Mi m-dəjɨ Luwə kadɨ gangɨ ta ndɔm, re m-ngom: nɨngə e mba kadɨ m-tujɨ mesi al, ə m-təl m-re-n Korḛtɨ tɨ gogɨ al. 24 Nɨngə jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ j-ɨndə tɔgɨ dɔsi tɨ kadɨ adi mesi al jagɨ, tadɔ ɨsɨ uwəi tɔgɨsi ba me kadɨ-me tɨ ne ngata. Nḛ kɨ j-ɨsɨ jɨ sangɨ, e kɨndə rɔ naa tɨ səsi dɔ kɨlə tɨ mba kadɨ ɨngəi rɔnəl.

2

1 Kɨ ɔjɨ dɔm, m-o majɨ ngay kadɨ m-təl m-aw rɔsi tɨ gogɨ al, nə tə m-tujɨ mesi. 2 Tadɔ re m-tujɨ mesi ə, dəw kɨ a adɨ-m rɔnəl goto. Dəw kɨ a adɨ-m rɔnəl ɓa, e səi ka kɨ m-a m-tujɨ mesi ka kɨn par. 3 Nɨngə, e gɨne kɨn ə, m-ndangɨ-n makɨtɨbɨ tə ndangɨ m-adɨ✡ səsi kadɨ tə m-aw kɨ rɔm al. M-aw kɨ rɔm al nə tə dɨje kɨ kadɨ adi-mi rɔnəl, təli tuji mem tə tujɨ yo. M-gər majɨ ngay, kɨ ɔjɨ dɔsi, kadɨ rɔnəl ləm e rɔnəl ləsi pətɨ. 4 E kɨ me-ko̰ kɨ ngay, kɨ me kɨ ur made, kɨ man no̰ kɨ tɔ kəm ə m-ndangɨ-n makɨtɨbɨ m-adɨ səsi. Nɨngə e kɨ mba kadɨ m-tujɨ-n mesi al, nə kadɨ ɨgəri ndɨgɨ kɨ m-ndɨgɨ səsi.

Me Pol sɔl dɔ dəw tɨ kɨ nje tujɨ mee

5 Re dəw madɨ e nje gɨn me kɨ tujɨ ɓa, e mi ə tujɨ mem al, nə e səi pətɨ ə tujɨ mesi. Kɨ kadɨ j-əl j-adɨ al dɔ majɨ al ɓa, tujɨ me dɨje madɨ dansi tɨ. 6 Nɨngə ko dəw kɨ be kɨn, ta kosɨ je kɨ kaw-naa kɨ dɔe tɨ wa kɨn ase nakɨ. 7 E be ə, kɨ ɓasɨne kɨn, kadɨ adi mesi sɔl dɔe tɨ, ə ɨləi dɨngəm me tɨ, nə tə me tujɨ kɨ al dɔ majɨ ḭ tɔy dɔe. 8 Lo kɨn tɨ, m-dəjɨ səsi kadɨ ɔji-e ndɨgɨ kɨ ɨndɨgi-e adɨ gər. 9 NGa nɨngə, gɨn ndangɨ kɨ m-ndangɨ makɨtɨbɨ m-adɨ səsi e kadɨ m-na mesi m-o se ɨtəli rɔsi go ta tɨ me nḛ je tɨ pətɨ wa. 10 Lokɨ mesi sɔl dɔ dəw tɨ kɨ ra nḛ kɨ majal, mi ka mem a sɔl dɔe tɨ tɔ. NGa nɨngə, re mem sɔl, lokɨ nḛ madɨ to kadɨ mem sɔl dɔ tɨ ɓa, e mbata tɨ ləsi ə mem sɔl-n ta kəm Kɨrɨsɨ tɨ. 11 MBa kadɨ *Sata̰ ɨngə ta rəbɨ dɔje tɨ al, tadɔ jɨ gəri ndɨgɨ ra je lie ɓətɨ.

Me Pol a sururu

12 Lokɨ m-aw m-tḛḛ Tɨrowasɨ tɨ kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ, m-o kadɨ Ɓaɓe tḛḛ ta rəbɨ pa̰y adɨ-m, 13 nə mem a sururu, tadɔ m-ɨngə ngokom Tɨtɨ al. E be ə, m-ɨyə̰ njé kadɨ-me je, ə m-un ta rəbɨ kaw Masəduwan tɨ✡.

Tətɨ rɔ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ

14 J-ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə kɨ ɔy-je kɨ dɔkagɨlo je pətɨ adɨ-je me rɔ tɨ kɨ Kɨrɨsɨ tətɨ kɨn. Luwə un-je ɨlə-n mbḛ lə Kɨrɨsɨ kɨ lo je pətɨ adɨ dɨje gəri-e tə nom kagɨ kɨ ba̰yḛ ətɨ majɨ kɨ sane kɨ lo lo be. 15 Lo kɨn tɨ, jɨ to tə nom kagɨ kɨ ba̰yḛ ətɨ majɨ, kɨ Kɨrɨsɨ un adɨ Luwə be. J-ətɨ majɨ, mbata tɨ lə dɨje kɨ ɨsɨ sangi kajɨ nɨm, mbata tɨ lə dɨje kɨ ɨsɨ awi tujɨ tɨ nɨm tɔ. 16 Kɨ rɔ dɨje madɨ tɨ, e ba̰y yo kɨ ɨsɨ aw səde koy tɨ, nə kɨ rɔ njé kɨ nungɨ tɨ, e ba̰y kajɨ kɨ ɨsɨ aw səde kajɨ tɨ tɔ. Ə se na̰ ə asɨ kadɨ ra kɨlə kɨn wa? 17 Je jɨ to tə ndəgɨ dɨje ngay kɨ ɨsɨ uni ta lə Luwə tə nḛ ra gatɨ kɨn al. J-əl ta kɨ rɔjetɨ, kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, ta kəm Luwə tɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ.

3

Ɓəə kɨlə je kɨ me kɨlə mɨndɨ tɨ kɨ sɨgɨ

1 Kadɨ m-dəjɨ m-o se j-ɨsɨ jɨ sangɨ kadɨ jɨ tɔjɨ rɔje je wa ka ɓəy wa? Se kadɨ jɨ ra təkɨ dɨje madɨ ɨsɨ rai, ə ɨsɨ taai makɨtɨbɨ lo kɨ rangɨ tɨ kadɨ ma najɨ dɔde tɨ kɨ rɔsi tɨ je taai jisi tɨ awi kɨ lo kɨ rangɨ tɨ je kɨn be wa? 2 Makɨtɨbɨ kɨ kadɨ ma najɨ dɔje tɨ ɓa, e darɔsi səi je wa. Səi makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ nga̰me je tɨ, kɨ dɨje pətɨ gəri nɨm ɨsɨ tɨdəi nɨm. 3 To kɨ taga kadɨ səi makɨtɨbɨ kɨ Kɨrɨsɨ ndangɨ adɨ-je jije tɨ, ɨlə-n-je. Kɨrɨsɨ ndangɨ kɨ man ndangɨ nḛ makɨtɨbɨ tɨ al, nə ndangɨ kɨ NDɨl Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba; e makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ dɔ mbal tɨ al, nə ndangɨ nga̰me dəw tɨ✡.

4 E kɨn ə e me je kɨ j-adɨ ta kəm Luwə kɨ takul Kɨrɨsɨ. 5 Nɨngə j-a j-əl j-ə nə e kɨ tɔgɨje je wa ə jɨ ra-n nḛ madɨ al, nə e kɨ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ. 6 E Luwə wa tɔ ə adɨ-je tɔgɨ, adɨ jɨ təl-n njé ra kɨlə ɓəə je me kun mɨndɨ tɨ kɨ sɨgɨ. E kun mɨndɨ kɨ e gɨn *NDu-kun tɨ al, nə e gɨn NDɨl Luwə tɨ. Tadɔ NDu-kun kɨ ndangɨ e nje re kɨ koy, nə NDɨl Luwə e nje re kɨ kajɨ.

7 Kəte ndu-kun e kɨ ndangɨ kɨ ku ta je kare kare go-naa tɨ dɔ ba mbal tɨ, ɓa kunjɨ Luwə unjɨ dɔ tɨ. *Mojɨ kɨ nje re kɨ ndu-kun ka kɨn, ta kəme o̰ por wor wor, kɨ lo kadɨ ngan *Isɨrayəl je go̰i ta kəme goto✡. Nɨngə ta kəme kɨ o̰ por kɨn, unjɨ dɔkagɨlo ndə̰y be par ə gɨne a gangɨ. Ə re ra kɨlə kɨ NDu-kun kɨ nje re kɨ koy adɨ tɔɓa be nɨngə, 8 ra kɨlə kɨ NDɨl Luwə a ətɨ ɓəl kɨ dum ɓəy. 9 Re kɨlə lə NDu-kun kɨ a aw kɨ dɨje me ta kɨ gangɨ tɨ adɨ tɔɓa nɨngə, kɨlə kɨ kadɨ Luwə tɨdə-n dɨje dɨje tɨ ləne a adɨ tɔɓa kɨ ətɨ ɓəl ngay ɓəy. 10 J-asɨ kadɨ j-əl j-ə nə, tɔɓa kɨ dɔ kəte, tɔge goto no̰ tɔɓa tɨ kɨ ɓone kɨn, kɨ e tɔɓa kɨ ɨtə e kɨ kəte sa̰y. 11 Kɨn ə nḛ kɨ lo ti ə a ɨndə də ə ɨngə tɔɓa nɨngə, nḛ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ tɔɓa lie a ətɨ ɓəl kɨ dum. 12 Nḛ kɨ j-ɨsɨ ngəm tae kɨn ə ra adɨ j-aw kɨ me kɨ tḭ katɨ. 13 Je jɨ ra təkɨ Mojɨ ra-n kɨn al. Mojɨ kɨ ɨlə kɨbɨ ta kəmne tɨ kadɨ ngan Isɨrayəl je ooi ta tɔl ta kunjɨ kɨ lo ti ə a goto kɨn al✡. 14 Nḛ gər lə ngan Isɨrayəl je goto, dɔde bəy bəy. Nɨngə bɨtɨ ɓone kɨn ka, lokɨ ɨsɨ tɨdəi Kun mɨndɨ kɨ kɔke ɓa, kɨbɨ kɨn to ba wa ɓəy. To ba, dəw un kəmde tɨ al, tadɔ e kɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ə kɨbɨ kɨn a goto-n kɔ ta kəmde tɨ. 15 Bɨtɨ ɓone kɨn ka, lokɨ ɨsɨ tɨdəi makɨtɨbɨ je kɨ Mojɨ ndangɨ kɨn ə, kɨbɨ madɨ utɨ kəmde dɔ nḛ gər tɨ wa ɓəy. 16 E kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ par ə kɨbɨ kɨn a goto-n ta kəm dəw tɨ✡. 17 Tadɔ Ɓaɓe e NDɨl, nɨngə lokɨ NDɨl Ɓaɓe e tɨtɨ, loe tɨ kɨn ə taa kɨyə̰ taa e tɨtɨ tɔ. 18 Nɨngə j-əi pətɨ, kɨbɨ e kɨ goto kəmje tɨ kɔ, adɨ jɨ tɔjɨ tɔɓa lə Ɓaɓe rɔje tɨ təkɨ kɔtɨrongɨ a tɔjɨ-n ndɨl dəw be. Lo kɨn tɨ, jɨ mbəl jɨ to tə Ɓaɓe wa be. Ɓaɓe kɨ e NDɨl adɨ tɔɓa lie unjɨ dɔje tɨ unjɨ kunjɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨ dɔ made tɨ, dɔ made tɨ.

4

Kɨrɨsɨ e naa tɨ kɨ njé kaw kɨlə je

1 Təkɨ e kɨlə kɨ Luwə ə adɨ-je kɨ go me-majɨ tɨ lie, tɔgɨje goto ta tɨ al. 2 Je jɨ mbatɨ nḛ ra kɨ lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ nḛ kɨ to rɔsɔl kɨ dɨje ɨsɨ rai. Pa njɨyəje e kɨ lo kədɨ kəm-naa tɨ al, taa jɨ mbɨr ta lə Luwə dam kare al tɔ. Lokɨ jɨ tɔjɨ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ taga ɓa, jɨ sangɨ kadɨ jɨ taa me dɨje ta kəm Luwə tɨ tə taa yo. 3 NGa nɨngə, re Poy Ta kɨ Majɨ kɨ j-ɨsɨ j-ɨlə mbḛe kɨn, to lo ɓɔyɔ tɨ ɓa, to lo ɓɔyɔ tɨ mbata lə dɨje kɨ ɨsɨ awi tujɨ tɨ, 4 mbata lə njé me nga̰ je. Su kɨ nje ko̰ɓe dɔ dɔnangɨ tɨ ne, bəy angalde bəy, nḛ gər ləde goto, adɨ lo kadɨ ooi kunjɨ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ nje tɔjɨ tɔɓa lə Kɨrɨsɨ kɨn goto. Kɨrɨsɨ kɨ e bana kəm Luwə wa. 5 Təkɨ rɔjetɨ, j-ɨsɨ j-ɨlə mbḛ rɔje je wa al, nə e Jəju Kɨrɨsɨ kɨ Ɓaɓe ə j-ɨsɨ j-ɨlə mbḛe. NGa nɨngə je wa je ɓəə ləsi mbata tɨ lə Jəju. 6 Tadɔ Luwə kɨ nje kəl ə nə: «Kadɨ kunjɨ unjɨ dan tɨl tɨ✡» kɨn ə adɨ kunje unjɨ nga̰meje tɨ, mba kadɨ jɨ gər-n kətɨ ɓəl lie kɨ unjɨ pal kəm Kɨrɨsɨ tɨ kɨn.

7 Nɨngə nḛ majɨ lə NDɨl kɨn, j-otɨ darɔje tɨ kɨ to̰ kɨ to tə ngoo kɨ kɨbə kɨ nangɨ be kɨn. E be kadɨ to ay njay təkɨ tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨn ḭ rɔ Luwə tɨ ɓɨ ḭ rɔje tɨ je al. 8 Ko̰ je kɨ dangɨ dangɨ kawi-naa kɨ dɔje tɨ, nə budɨ sɨngə je al; meje gangɨ man, nə j-ore meje nga̰ wa kɨn. 9 Dɨje ɨndəi kəmje ndoo, nə Luwə ɨyə̰-je kɔ al; tɔti-je nangɨ, nə tɔli-je al. 10 Darɔje ɨsɨ oy ko koy lə Kɨrɨsɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, mba kadɨ dɨje ooi təkɨ Kɨrɨsɨ ɨsɨ kəm ba darɔje tɨ. 11 Tadɔ je kɨ j-ɨsɨ kɨ dɔje taa, j-ɨsɨ ta koy tɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ mbata tɨ lə Kɨrɨsɨ. E be kadɨ dɨje ooi təkɨ Kɨrɨsɨ ɨsɨ kəm ba darɔje tɨ kɨ ndɔ madɨ ə a oy kɨn. 12 Lo kɨn tɨ, je j-a je ta koy tɨ kadɨ tə səi ɨsɨ kəm ba tɔ.

13 Təkɨ e ndɨl kadɨ-me kɨ kare ba ə ɨsɨ ra kɨlə meje tɨ, makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «E mbata kadɨ kɨ m-adɨ mem Luwə ə m-əl ta lie✡.» Nɨngə je ka e mbata kadɨ kɨ j-adɨ meje Luwə ə j-əl ta lie tɔ. 14 Tadɔ jɨ gər kadɨ, Luwə kɨ tḛḛ kɨ Ɓaɓe Jəju lo koy tɨ kɨn, a tḛḛ səje lo koy tɨ kɨ Kɨrɨsɨ tɔ. A tḛḛ səje kadɨ ɨndə je nɨm, səi je nɨm kadɨne tɨ. 15 Nḛ je pətɨ kɨ tḛḛ dɔje tɨ e mbata majɨ ləsi. Nɨngə, lo kɨn tɨ, ra majɨ lə Luwə a to mbar mbar kadɨ aw kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ kəte kəte. Aw kɨ kəte kəte kadɨ tə dɨje kɨ njé kəl ta kɨ Luwə, rai-e-n oyo je, pɨti-e-n je, toi mbar mbar kɨ dɔ tɨ.

16 E mbata kɨn ə, j-ɨngə-n tɔgɨ par par. Re darɔje kɨ koo kɨ kəm ne kɨn ə tɔge ɨsɨ təl kɨ gogɨ ka, ndɨlje ɨsɨ ɨngə tɔgɨ kɨ rangɨ kɨ ndɔ je ndɔ je. 17 Tadɔ ko̰ je kɨ j-ɨsɨ j-ɨngə-de ɓone kɨn, e ko̰ kɨ dɔkagɨlo lie e ndə̰y be par, taa ɔle kəl kare tɔ, lokɨ j-un j-ɨndə kadɨ tɔɓa tɨ kɨ ətɨ ɓəl, kɨ dɔbəye goto kɨ a re go ko̰ je tɨ kɨn. 18 Nḛ kɨ j-ɨsɨ j-a̰y ngɔde, e nḛ kɨ dəw oo kɨ kəmne kɨn al, nə e nḛ kɨ dəw oo kɨ kəmne al yo. Nḛ kɨ dəw oo kɨ kəmne, ndɔe e ngay al, nə nḛ kɨ dəw oo kɨ kəmne al, a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

5

Darɔ kɨ sɨgɨ

1 Jɨ gər majɨ kadɨ re darɔje kɨ je me tɨ dɔnangɨ tɨ ne, ə ra rɔne tə kəy-lo be kɨn tujɨ ə, j-aw kɨ darɔ kɨ sɨgɨ kɨ e kəy kɨ Luwə ra adɨ-je me dɔra̰ tɨ no̰o̰, kɨ e kəy kɨ dəw ra kɨ jine al. E Kəy kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 2 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, j-ɨsɨ jɨ tɨmə rusɨ rusɨ, jɨ ndɨgɨ ngay kadɨ j-aw j-ur me kəy tɨ ləje kɨ dɔra̰ tɨ kɨn. 3 NGa nɨngə, re j-ur me kəy tɨ kɨ dɔra̰ tɨ kɨ sɨgɨ kɨn ə, dəw a oo-je kɨ rɔje kare al. 4 Tadɔ kɨsɨje me darɔ tɨ, kɨ e kəy-lo kɨn, jɨ tɨmə rusɨ rusɨ, nḛ al dɔ sɨngəje. Nɨngə jɨ ndɨgɨ kadɨ j-ɔr rɔje kɔ me darɔ tɨ kɨn al, nə jɨ ndɨgɨ kadɨ j-ɨlə darɔ kɨ dɔra̰ tɨ dɔ tɨ, kadɨ darɔ kɨ kəm dəbɨ jine dɔ darɔ tɨ kɨ koy. 5 Nɨngə e Luwə wa ə ɨndə kadɨ nḛ je kɨn a rai nḛ be dɔje tɨ. E e ə ɨndə NDɨlne meje tɨ tə nḛ kɨ adɨ-je dɔ kəte dan nḛ majɨ je tɨ kɨ ɨndə ta dangɨ mbata ləje, kadɨ a adɨ-je.

6 Lo kɨn tɨ, j-uwə tɔgɨje ba kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Nɨngə jɨ gər kadɨ lokɨ je me darɔ tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn ɓəy ɓa, je gɨdɨ kəy tɨ ləje, sa̰y kɨ Ɓaɓe. 7 Təkɨ rɔjetɨ, e kadɨ-me Kɨrɨsɨ ə j-ɨsɨ j-aw-n, ɓɨ e kəmje ɓa oo lo ə j-ɨsɨ j-aw-n al. 8 J-uwə tɔgɨ je ba ə j-ɨsɨ j-aw-n, nɨngə jɨ ndɨgɨ ngay kadɨ j-ɨyə̰ darɔ kɨn, ə j-aw j-ɨndə ɓe kadɨ Ɓaɓe tɨ. 9 NGa nɨngə, re j-ɨsɨ-n me darɔ tɨ kɨn, ə se jɨ tuse j-ɨyḛ, nḛ kɨ uwə meje, e ta kadɨ jɨ nəl Ɓaɓe. 10 Tadɔ sɔbɨ kadɨ j-a jɨ tḛḛ kare kare kadɨ j-a no̰ Kɨrɨsɨ tɨ, lo gangɨ ta tɨ lie. Dəw kɨ ra ka a ɨngə nḛ kɨ sɔbɨ dɔne, kɨ go kɨlə rae tɨ kɨ un darɔne ra-n: kɨ re e-n kɨlə kɨ majɨ ə se kɨlə kɨ majal.

11 Gɨn nḛ kɨ kadɨ jɨ ɓəl-n Ɓaɓe, jɨ gər majɨ, e ə j-ɨsɨ sangɨ rəbɨ kadɨ jɨ ɓukɨ-n dɨje goje tɨ. Luwə gər-je ay njay, nɨngə m-gər kadɨ səi je ka, kɨ kadɨ əli ta kɨ ngom al ɓa, ɨgəri-mi ay njay tɔ. 12 Jɨ ndɨgɨ kadɨ jɨ təl j-əl ta dɔ rɔje tɨ rangɨ ɓəy taa kadɨ ɨgəri-je, al, nə j-adɨ səsi ta rəbɨ kadɨ rɔsi nəl səsi dɔje tɨ. Lo kɨn tɨ, a ɨngəi ta kɨ kadɨ a turi dɨje tɨ kɨ ɨsɨ ɨndəi gude kɨ nḛ ra kɨ gɨdɨde tɨ ne kare, ɓɨ nḛ ra kɨ nga̰mede tɨ al kam. 13 Re e rɔjetɨ kadɨ je dɨje kɨ dɔje goto ɓa, e mbata tɨ lə Luwə ə dɔje goto-n, a re je njé kəm-kaa je tɔ ɓa, e mbata tɨ ləsi ə je-n njé kəm-kaa je tɔ. 14 Təkɨ rɔjetɨ, ndɨgɨ-naa lə Kɨrɨsɨ o̰ ɓe dɔje tɨ, je kɨ jɨ gər təkɨ dəw kare ba oy mbata tɨ lə dɨje pətɨ, adɨ dɨje pətɨ oyi kɨn. 15 Oy mbata tɨ lə dɨje pətɨ, mba kadɨ dɨje kɨ ɨsi kɨ dɔde taa, ɨsi kɨ mbata ləde əi je wa al ngata, nə mbata tɨ lə dəw kɨ oy ə ḭ lo koy tɨ mbata ləde kɨn.

16 NGa nɨngə, j-a j-o dəw kɨ go koo-e tɨ lə dəw al bɨtɨ ngata. Re kəte je, j-o Kɨrɨsɨ kɨ go koe tɨ lə dəw ka, kɨ ɓasɨne kɨn, j-a j-o-e be al ratata ngata. 17 Re dəw ɨndə rɔne naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ɓa, e nḛ kɨndə kɨ sɨgɨ. Nḛ je kɨ kɔke dəi kɔ, nḛ je kɨ rɔe tɨ pətɨ, təli nḛ kɨ sɨgɨ. 18 Nɨngə nḛ je kɨn pətɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, kɨ nje təl kulə-je nojɨ naa tɨ səne, kɨ rəbɨ lə Kɨrɨsɨ. Luwə kɨ adɨ-je kɨlə kulə dɨje nojɨ naa tɨ sie e wa. 19 Tadɔ e Luwə ə, kɨ rəbɨ lə Kɨrɨsɨ, ɨlə-n dɨje kɨ dunɨya̰ tɨ, nojɨ naa tɨ səne, kɨ kanjɨ tɨdə majal je ləde kɨ rai. NGa nɨngə, ɨndə ta kulə nojɨ naa tɨ taje tɨ kadɨ j-ɨlə mbḛe.

20 Je dɨje kɨ Luwə ɨlə-je tə nje ra kɨlə to Kɨrɨsɨ tɨ. NGa nɨngə, Luwə un-je ɓar-n səsi kɨ rɔne tɨ. Me tɔ Kɨrɨsɨ tɨ, j-uwə njasi ba, ɨləi nojɨ naa tɨ kɨ Luwə. 21 Kɨrɨsɨ kɨ ra majal al, nə Luwə ɔy majal je ləje kɨ dɔe tɨ. Ɔy kɨ dɔe tɨ, mba kadɨ kɨ rəbɨ lie, Luwə tɨdə-n-je dɨje tɨ ləne.

6

1 Təkɨ je j-ɨndə rɔje naa tɨ kɨ Luwə dɔ kɨlə tɨ, jɨ dəjɨ səsi kadɨ ɨkɨdi ra majɨ lə Luwə kɨ ɨngəi kɨn al. 2 Tadɔ Luwə wa əl ə nə:

«Dɔkagɨlo tɨ kɨ majɨ, m-o dɔ ndui,

NDɔ kɨ e ndɔ kajɨ dɨje, m-re m-ɔsɨ sɨli.»

NGa nɨngə, dɔkagɨlo kɨ majɨ nga ə to kɨn, ndɔ kajɨ dɨje nga ə re kɨn✡.

3 Kadɨ tə kɨlə kɨ j-ɨsɨ ra kɨn ta goto dɔ tɨ, jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ jɨ tɨgə dəw madɨ jɨgɨ tɨ al. 4 Nḛ kɨ j-ɨsɨ sangɨ, jɨ sangɨ kadɨ jɨ tɔjɨ me nḛ je tɨ pətɨ, təkɨ rɔjetɨ, je ɓəə kɨlə je lə Luwə. J-uwə tɔgɨje ba ə jɨ təl j-uwə ɓəy, me ko̰ je tɨ, me kəm-to-ndoo tɨ, me ɓəl tɨ, 5 gɨn kɨndə tɨ lə dɨje, me dangay tɨ, kɨ me sulə tɨ kɨ dɨje suləi kosɨ je dɔje tɨ. Me kɨlə tɨ kɨ al dɔ sɨngəje, lo to ɓi goto, lo kuso nḛ goto, ka j-uwə tɔgɨje ba✡. 6 Jɨ tɔjɨ kadɨ je ɓəə kɨlə lə Luwə me kay njay tɨ, me gər Luwə tɨ, me kore me tɨ, me ra majɨ tɨ. NDɨl Luwə e səje naa tɨ, jɨ ndɨgɨ dɨje ndɨgɨ kɨ rɔjetɨ. 7 Jɨ tɔjɨ kadɨ je ɓəə kɨlə lə Luwə me kɨlə mbḛ ta tɨ kɨ rɔjetɨ, kɨ j-ɨlə kɨ tɔgɨ lə Luwə. Nḛ katɨ ləje, kɨ də rɔ ləje, e nḛ ra kɨ dana ta kəm Luwə tɨ. 8 Dɨje ɔsi gonje je, ɨləi rɔsɔl dɔje tɨ je, əli ta kɨ majal dɔje tɨ je, əli ta kɨ majɨ je. J-ɨsɨ j-əl ta kɨ rɔjetɨ kɨn ka ooi-je tə njé ngom je, 9 gəri-je ɓətɨ, nə ooi-je tə dɨje kɨ gəri-de al be, j-a jɨ njɨyə kɨ dɔje taa, nə ooi-je tə njé koy je. Uwəi-je dangay tɨ kɨ kanjɨ tɔl-je, 10 tuji meje ka rɔje nəl-je par par. Je njé ndoo je, nə jɨ təl dɨje ngay njé nḛ kɨngə tɨ, to tə nḛ kɨ nḛ ləje goto be, nə kɨ rɔjetɨ ɓa, nḛ kɨngə je pətɨ e ya̰je.

11 Səi dɨje kɨ Korḛtɨ tɨ, j-əl səsi ka kəm ta, jɨ tḛḛ meje kɨ rɔsi tɨ. 12 Jɨ tɔjɨ səsi ndɨgɨ kɨ jɨ ndɨgɨ səsi kɨ taga, nə e səi je ə ɨtḛḛi mesi adi-je al. 13 Lo kɨn tɨ, m-əl səsi ta təkɨ baw ngan je a əl-n ngane je ta kɨn be. Nɨngə jɨ dəjɨ səsi kadɨ səi ka, ɨtḛḛi mesi adi-je təkɨ je jɨ tḛḛ-n meje j-adɨ səsi ka kɨn be tɔ.

Gangɨ naa kɨ majal

14 Majɨ kadɨ ɨləi dɔsi kɨ no̰o̰ be par gɨn jugɨ tɨ kɨ kare ba kɨ njé kɨ gəri Luwə al kam al. Nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ nḛ kɨ majal a ɨndəi rɔde naa tɨ al; kunjɨ əi kɨ tɨl asi kadɨ a ɨndəi rɔde naa tɨ al. 15 Lo kadɨ Kɨrɨsɨ əi kɨ Su tade asɨ naa goto; dəw kɨ gər Luwə əi kɨ dəw kɨ gər Luwə al, nḛ kɨ a uwəi-naa dɔ tɨ goto. 16 Nḛ kɨ a ore kəy lə Luwə kɨ kagɨ yo je naa tɨ goto. Tadɔ j-əi ɓa, j-əi kəy lə Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba təkɨ Luwə wa əl-n ə nə:

«M-a m-ra ɓe dande tɨ, ə m-a m-njɨyə səde naa tɨ,

M-a mi Luwə ləde, ə əi a əi dɨje ləm tɔ✡.»

17 E mbata kɨn ə, Ɓaɓe əl-n ə nə:

«Ɨgangi-naa kɨ dɨje kɨ gəri-mi al,

Ɔdi nḛ kɨ to njḛ al,

Ɓa mi m-a m-uwə səsi kɨ rɔm tɨ✡.»

18 Ɓaɓe kɨ nje tɔgɨ pətɨ əl ɓəy ə nə:

«M-a mi Bawsi, ə səi, a səi ngan ləm kɨ dɨngəm kɨ kɨ dəne✡.»

7

1 NJé ndɨgɨ je ləm, təkɨ j-ɨngəi ndu-kun je kɨ Luwə un adɨ-je be kɨn, majɨ kadɨ j-əi je wa, j-ayi rɔje njay dɔ nḛ tɨ kɨ a tujɨ darɔje kɨ ndɨlje. Nɨngə adɨ j-ɨndəi rɔje ta dangɨ me ɓəl Luwə tɨ.

Rɔnəl lə Pol

2 Ɨndəi-je dan ursi tɨ! Dəw madɨ kɨ jɨ ra sie majal goto, dəw kɨ jɨ tɔ ko nḛ lie goto, taa dəw kɨ j-əde jɨ taa nḛ lie ka goto tɔ. 3 Nɨngə m-əl ta kɨn be kadɨ m-gangɨ-n ta dɔsi tɨ al, tadɔ m-əl kəte ngata təkɨ j-ɨndə səsi dan urje tɨ kadɨ re e koy ə koy, kajɨ ə kajɨ. 4 M-tḭ mem katɨ kɨ rɔsi tɨ, rɔm nəl-m ngay dɔsi tɨ. M-ɨngə tɔgɨ ngay, rɔnəl tɔi dɔm, me-ko̰ je tɨ kɨ j-ɨngə-de.

5 Lokɨ jɨ re jɨ tḛḛ dɔnangɨ Masəduwan tɨ nu kɨn, lo kɔr kə̰ə̰ goto, j-ɨngə ko̰ je kɨ dangɨ dangɨ, rɔ gə gɨdɨje, ɓəl rosɨ meje. 6 Nə Luwə kɨ nje kɨlə dɨngəm me dɨje tɨ kɨ njé sɔl dɔde, adɨ-je tɔgɨ kɨ rəbɨ re lə Tɨtɨ. 7 NGa nɨngə, e re lə Tɨtɨ par ə adɨ-je tɔgɨ al, nə e tɔgɨ kɨ adi-e kɨn tɔ ə adɨ-je tɔgɨ. Tɨtɨ əl-je təkɨ ɨndɨgi ngay kadɨ oi-mi, taa man no̰ re kəmsi tɨ nɨm, ta o̰ mesi nɨm mbata tɨ ləm. Lo kɨn tɨ, m-ɨngə rɔnəl ngay dɔ made tɨ ɓəy.

8 Re makɨtɨbɨ kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kəte kɨn tujɨ mesi ka, m-ndɨngə rɔm dɔ tɨ al. Re m-ndɨngə rɔm dɔ tɨ ɓa, e mba koo kɨ m-o kadɨ tujɨ mesi dɔkagɨlo madɨ tɨ✡. 9 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, rɔm nəl-m mbata mesi kɨ tujɨ kɨn al, nə mba ke kɨ me tujɨ ləsi aw səsi adɨ ɨyə̰i rəbɨ nḛ ra kɨ majal kɔ. Mesi kɨ tujɨ kɨn ə e nḛ kɨ Luwə ndɨgɨ, adɨ-je j-əl təkɨ nḛ madɨ kɨ majal kare kɨ jɨ ra səsi goto. 10 Tadɔ me tujɨ kɨ nəl Luwə, re kɨ kɨyə̰ rəbɨ nḛ ra kɨ majal kɔ, mba kadɨ tḛḛ kɨ dəw kajɨ tɨ, kɨ kanjɨ kadɨ dəw ndɨngə rɔne dɔ mee tɨ kɨ tujɨ kɨn. Nə me tujɨ kɨ dəw ɨyə̰-n rəbɨ nḛ rane kɨ majal kɔ al, a re kɨ koy. 11 Kɨ ɓasɨne kɨn, səi je wa oi kandɨ me tujɨ kɨ nəl Luwə kɨn kɨ kəmsi. Ra adɨ ɨtoi ɓi dɔ rɔsi tɨ al! Ɨdəji me-sɔl kɨ rɔ tḭsi nɨm, ɨndɨngəi rɔsi ngay nɨm, ɓəl tɔl səsi nɨm, ɨndɨgi ngay kadɨ oi-mi nɨm, ta o̰ mesi mbata ləm nɨm, taa tasi e dɔ dəw tɨ kɨ ra nḛ kɨ go rəbe tɨ al ka kɨn nɨm tɔ. Ɨtɔji me nḛ je tɨ pətɨ təkɨ ta kɨn səi, ɨgotoi me tɨ. 12 NGa nɨngə, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi mbata lə dəw kɨ ra nḛ kɨ go rəbe tɨ al kɨn al nɨm, taa mbata lə dəw kɨ nḛ kɨ go rəbe tɨ al kɨn tujɨ me al nɨm tɔ. Nə e mba kadɨ səi je wa, oi tɨngə kɨ ɨtɨngəi bɨl mbata tɨ ləje kɨn kɨ kəmsi, ta kəm Luwə tɨ. 13 E kɨn ə e nḛ kɨ adɨ-je tɔgɨ. Nɨngə j-ɨngə tɔgɨ par al, nə j-ɨngə rɔnəl kɨ bo ngay ə wa ɓəy tɔ, lokɨ j-o nəl kɨ rɔ Tɨtɨ nəl-e mbata kuwə kɨ səi pətɨ uwəi angale ɨndəi nangɨ me kalsi tɨ kɨ ɨtɔji. 14 Kɨndə kɨ m-un səsi m-ɨndə-n gum kɨ rɔe tɨ kɨn, rɔm sɔl-m al. Tə ka kɨ j-əl-n səsi ta kɨ rɔjetɨ kɨ ndɔ je, pɨtɨ kɨ jɨ pɨtɨ səsi no̰ Tɨtɨ tɨ tɔjɨ rɔne kɨ taga kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ. 15 Lo kɨn tɨ, rɔe nəl-e ngay ɓəy dɔsi tɨ, lokɨ me ole dɔ təl rɔ go ta tɨ ləsi pətɨ, kɨ kuwə kɨ uwəi-e kɨ rɔsi tɨ kɨ ɓukɨ-naa tɨ kɨ ɓəl. 16 Rɔm nəl-m ngay adɨ m-ɨndə mem dɔsi tɨ me nḛ je tɨ pətɨ.

8

Kaw nḛ mba ra-n kɨ njé kadɨ-me je kɨ Jorijaləm

1 NGakom je, jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨgəri majɨ kɨ Luwə ra kɨ njé kaw-naa je kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ kɨn. 2 Ko̰ je kɨ dangɨ dangɨ tḛḛ dɔde tɨ, nə be ka rɔde nəl-de kɨ al dɔ majɨ, adɨ me ndoo tɨ ləde kɨ ngay wa kɨn ka, adi nḛ majɨ je ləde ngay kɨ me kɨ kare. 3 M-ma najɨ ləde dɔ tɨ təkɨ adi kɨ go tɔgɨde tɨ, kɨ madɨ je adi kɨ al dɔ tɔgɨde wa ɓəy. Nɨngə e kɨ me ndɨgɨ ləde wa ə adii. 4 Dəji-je ə təl dəji ɓəy, kadɨ j-adɨ-de ta rəbɨ kadɨ n-əi ka n-ɨləi jide me nḛ kaw tɨ kɨ mbata lə dɨje lə Luwə kɨ ɨsi Jorijaləm tɨ kɨn tɔ✡. 5 Rai nḛ kɨ al dɔ e kɨ j-ɨndə meje dɔ tɨ kadɨ a rai. Uni rɔde wa adi Ɓaɓe kəte, nɨngə go tɨ, uni adi-je tɔ, kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə. 6 E mbata kɨn ə, j-ɨlə-n dɨngəm me Tɨtɨ tɨ kadɨ təl aw tɔl ta kɨlə nḛ kaw kɨ mba ra majɨ kɨn, təkɨ ɨlə-n ngɨre dansi tɨ ngata kɨn. 7 NGa nɨngə, təkɨ səi njé nḛ kɨ to mbar me nḛ je tɨ pətɨ, adɨ e me kadɨ-me tɨ, me kujɨ kəl ta tɨ, me nḛ gər tɨ, me tɨngə bɨl tɨ kɨ kanjɨ to ɓi dɔ rɔ tɨ, kɨ me ndɨgɨ-naa tɨ kɨ jɨ tɔjɨ səsi rəbe, majɨ kadɨ ɨtɔji təkɨ kɨlə ra majɨ kɨn e nḛ kɨngə ləsi kɨ awi mbar mbar tɔ. 8 Nɨngə e nḛ kɨ m-ɨndə dɔsi tɨ kɨ tɔgɨ al; re m-əl səsi ta tɨngə bɨl lə madɨsi je ɓa, e mba kadɨ səi, ɔjii ndɨgɨ-naa ləsi kɨ rɔjetɨ adɨ dɨje gəri, me nḛ kaw tɨ kɨn. 9 Tadɔ ɨgəri ra majɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ majɨ. Kɨrɨsɨ kɨ e nje nḛ kɨngə, nə ra rɔne nje ndoo tɨ mbata ləsi, kadɨ me ndoo tɨ lie, səi, ɨtəli njé nḛ je. 10 E ta kɨ go koe tɨ ləm kɨ m-o ə m-əl dɔ tɨ. Nɨngə e ta kɨ sɔbɨ dɔsi wa majɨ, mbata səi, ə səi dɨje kɨ dɔsa̰y kɨ ɨrai kɨlə kɨn. Səi dɨje kɨ dɔsa̰y me ra-e tɨ par al, nə səi dɨje kɨ dɔsa̰y me kun-ndu tɨ kɨ mba ra-e. 11 Ə kɨ ɓasɨne kɨn, majɨ kadɨ ɨtɔli ta kɨlə kɨn, mba kadɨ, kɨ go tɔgɨsi tɨ, kɨlə kɨ ɨrai ngata nɨm, ndɨgɨ ra-e nɨm, ɨsi naa tɨ lay. 12 MBata, lokɨ dəw adɨ nḛ kɨ me kɨ kare, Luwə taa nḛ lie kɨ adɨ kɨn kɨ go tɔge tɨ kɨ me kəy tɨ, ɓɨ nḛ kɨ aw-n al par ə, Luwə a ɨndə mene dɔ tɨ al. 13 Nɨngə e ta kadɨ jɨ ra səsi kadɨ osi me ndoo tɨ al. Osi me ndoo tɨ kadɨ e so madɨsi je tɨ al, nə e ta kadɨ asi-naa yo. 14 Kɨ ɓasɨne kɨn, kɨ nḛ ləsi kɨ to mbar kɨn, asi kadɨ a rai kɨ njé kɨ nḛ ɨsɨ to rɔde, nɨngə ndɔ kɨ nḛ ləde a to mbar ə nḛ to rɔsi ɓa, a rai səsi tɔ. Lo kɨn tɨ ə a asi-naa, 15 təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Dəw kɨ ɔy ngay, dəw oo pa nḛ lie al, nɨngə dəw kɨ ɔy ngay al, nḛ kɨ du-e goto✡.»

Tɨtɨ kɨ madɨne je madɨ awi Korḛtɨ tɨ

16 J-ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ ra adɨ ta ləsi to rɔ Tɨtɨ təkɨ to-n rɔm kɨn be tɔ. 17 Tɨtɨ ndɨgɨ ta kɨ j-ɨndə no̰e tɨ kadɨ təl aw rɔsi tɨ. Nɨngə kəte ɓəy taa ka, e wa kɨ dɔne to rɔe ngay mbata ləsi, adɨ e kɨ me ndɨgɨ lie e wa ə ɨsɨ aw-n rɔsi tɨ. 18 J-ɨlə ngoko̰je kare j-adɨ aw sie. E ngoko̰je kɨ njé kaw-naa je kɨ dangɨ dangɨ əli ta lie majɨ ɔjɨ-n dɔ kadɨ rɔ lie mbata Poy Ta kɨ Majɨ. 19 Ɓəy tɔ, e dəw kɨ njé kaw-naa je kɨ dangɨ dangɨ ɨləi jide dɔe tɨ kadɨ aw səje mba kɨ mba kɨlə nḛ kaw kɨ mbata ra majɨ kɨn. E kɨlə kɨ j-adɨ rɔje kɨ mbae mba kadɨ tɔ Ɓaɓe ɨngə-n kɔsɨ-gon, taa kadɨ jɨ tɔjɨ-n ndɨgɨ ra majɨ kɨ rosɨ meje kɨn tɔ. 20 Kɨ ɔjɨ dɔ la kɨ dɨje adi-je ngay kadɨ je ə j-ɨndə kəmje go kɨlə tɨ kɨ kadɨ ra, j-ɨndə kəm-kədɨ dɔ tɨ kadɨ dɨje ooi-je tə dɨje kɨ rɔjetɨ al, al. 21 Jɨ sangɨ kadɨ jɨ ra nḛ kɨ nəl Luwə par al, nə jɨ sangɨ kadɨ jɨ ra nḛ kɨ nəl dɨje tɔ. 22 NJé kaw kɨ rɔsi tɨ kɨn, j-ɨlə ngoko̰ je kare səde no̰ ɓəy. E dəw kɨ nja ngay, jɨ na-e, adɨ j-o tɨngə bɨl lie. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, to rɔe ngay kadɨ n-e me kɨlə tɨ kɨn tɔ, mbata taa kɨ taa mesi. 23 Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ Tɨtɨ, e madɨ njɨyə ləm, taa e madɨ-kɨləm kɨ rɔsi tɨ tɔ. Ɓa, ndəge je kɨ dani-e, əi ngan njé kɨlə je lə njé kaw-naa je kɨ dangɨ dangɨ kɨ mba kadɨ Kɨrɨsɨ ɨngə-n kɔsɨ-gon tɔ. 24 Ɨtɔji dɨje kɨn adɨ gəri təkɨ ɨndɨgi-de ndɨgɨ kɨ rɔjetɨ. Lo kɨn tɨ, njé kaw-naa je kɨ dangɨ dangɨ a gəri təkɨ ɨndɨgi-de ndɨgɨ kɨ rɔjetɨ, taa tɔjɨ kɨ j-ɨsɨ j-ɨlə dɔsi tɨ ta kəmde tɨ kɨn ka e kɨ rɔjetɨ tɔ.

9

Luwə ndɨgɨ dəw kɨ adɨ nḛ kɨ rɔnəl

1 Kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kaw kɨ kadɨ jɨ ra-n kɨ dɨje lə Luwə kɨ ɨsi Jorijaləm tɨ, kəm kadɨ m-ndangɨ ta dɔ tɨ m-adɨ səsi, m-o al. 2 M-gər ndɨgɨ ra majɨ kɨ rosɨ mesi kɨn, adɨ m-pɨtɨ səsi kɨ taga ta kəm dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ✡. M-əl-de m-ə nə: «NGako̰je je kɨ dɔnangɨ Akay tɨ ɨsi dɔ njade tɨ kal ne kal.» Nɨngə tɨngə bɨl ləsi kɨn ra adɨ njé kaw-naa je ngay ndəli. 3 Lo kɨn tɨ, m-ɨlə ngako̰je je kɨ rɔsi tɨ kadɨ pɨtɨ kɨ jɨ pɨtɨ səsi ɔjɨ-n dɔ lo kɨn, təl nḛ kɨ kare al. Nɨngə təkɨ m-əl-n, m-ndɨgɨ ngay kadɨ ɨsi dɔ njasi tɨ təkɨ rɔjetɨ wa tɔ. 4 Tadɔ kɨn ə re dɨje kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ awi səm rɔsi tɨ, ə ɨsi dɔ njasi tɨ al nɨngə, je kɨ jɨ taa mesi kɨn, j-a təl dɨje kɨ rɔde sɔl-de, nga nɨngə, rɔsɔl kɨ bo ngay a e dɔsi tɨ səi je wa. 5 E mbata kɨn ə, m-o majɨ ngay kadɨ m-dəjɨ ngako̰je je madɨ kɨn kadɨ awi kəte no̰m tɨ, rɔsi tɨ, kadɨ kawi nja kadɨ-kare me ndɨgɨ kɨ uni ndusi dɔ tɨ kɨn. Lokɨ e kɨ kɔsɨ njae naa tɨ pətɨ ə dəw oo ɓa, a e nḛ kadɨ kɨ me ndɨgɨ, ɓɨ e nḛ kɨ dəw ɨndə tɔgɨ dɔ madɨne tɨ ə adɨ-n al. 6 Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ:

«Dəw kɨ dɨbɨ nḛ ndə̰y be,

A tətɨ ndə̰y be tɔ;

Ə dəw kɨ dɨbɨ nḛ ngay,

Ə tətɨ ngay tɔ.»

7 Kadɨ dəw kɨ ra adɨ kɨ go kɔje tɨ kɨ ɔjɨ mene tɨ, ɓɨ kɨ ndɨngə rɔ ə se kɨ tɔgɨ madɨ kɨ kɨndə dɔ tɨ al. Tadɔ Luwə ndɨgɨ dəw kɨ adɨ kɨ rɔnəl. 8 Luwə aw kɨ tɔgɨ kadɨ adɨ majɨ je kɨ dangɨ dangɨ ndogɨ səsi man tɨ. Lo kɨn tɨ, a awi kɨ nḛ je pətɨ kɨ kadɨ ra səsi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. A to səsi mbar mbar kadɨ uni ɨrai kɨlə je kɨ majɨ. 9 Təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Ka̰y nḛ kɨngə ləne kɨ me ndɨgɨ adɨ njé ndoo je,

Ra majɨ lie to kɨ ndɔ je ndɔ je✡.»

10 Luwə kɨ nje kadɨ ko nḛ nje dɨbɨ nḛ kɨ nje kadɨ nḛ kuso dəw uso, a adɨ səsi ko nḛ kɨ to mbar mbar, taa a ra kadɨ tɔgɨ tɔ. Lo kɨn tɨ, ra majɨ ləsi a tḛḛ kɨ dɔne kɨ taga wangɨ. 11 NGa nɨngə a səi njé nḛ kɨngə je me nḛ je tɨ pətɨ, kadɨ ɨraii majɨ kɨ me ndɨgɨ ləsi kɨ kəte kəte. Nɨngə a ra kadɨ dɨje kɨ a ɨləi jisi adɨ j-adɨ-de kɨn, a təli kɨ oyo adi Luwə tɔ. 12 Kadɨ kare ləsi kɨn, a ra kɨ njé kadɨ-me je par al, nə a ra kadɨ dɨje təli kɨ oyo ngay adi Luwə tɔ. 13 Lokɨ əi oi majɨ lə kɨlə kɨn ɓa, a ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ mbata təl kɨ ɨtəli rɔsi go Poy ta tɨ kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ, ɨmai naje kɨ taga kɨn, kɨ majɨ kɨ ɨrai səde ə ɨka̰yḭ nḛ majɨ je ləsi adi-de nɨm adi ndəgɨ dɨje pətɨ nɨm kɨn tɔ. 14 A əli ta kɨ Luwə mbata tɨ ləsi, tɔji ndɨgɨ-naa ləde kɨ rɔsi tɨ, ɔjɨ-n dɔ majɨ lə Luwə kɨ ɨndə nangɨ rɨpɨ rɨpɨ kɨ dɔsi tɨ kɨn. 15 Tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ mbata kadɨ-kare lie kɨ dəw oo ga̰e al kɨn.

10

Pol rɔ dɔ kɨlə tɨ kɨ to me jie tɨ

1 Dɨje əi nə mi Pol, lokɨ m-o kəmsi ɓa m-ɨlə dɔm nangɨ, a re mi sa̰y tɔ nɨngə, m-un dɔm taa, m-ra madɨ nga̰ səsi. Nə m-dəjɨ səsi kɨ takul sɔl lɔm lɔm kɨ me-majɨ lə Kɨrɨsɨ, 2 kadɨ ɨrai-mi adɨ m-ra m-adɨ nga̰ səsi al, dɔkagɨlo tɨ kɨ m-a m-re-n dansi tɨ. Tadɔ m-ɨndə dɔm tɨ kadɨ m-a m-ra m-adɨ nga̰ kɨ dɨje madɨ kɨ ɨsɨ əli əi nə j-ɨsɨ jɨ ra kɨlə lə dɨje kare kɨn. 3 E kɨ rɔjetɨ kadɨ je dɨje, nə j-ɨsɨ rɔ ko rɔ kɨ dɨje ɨsɨ rɔi-naa kɨn al. 4 Nḛ rɔ je kɨ j-ɨsɨ rɔ-n, e nḛ rɔ kɨ ḭ rɔ dəw tɨ al, nə e nḛ rɔ kɨ tɔge ḭ rɔ Luwə tɨ, kadɨ tujɨ tɔgɨ je kɨ nga̰ nga̰. Jɨ tujɨ-n taga je lə dɨje kɨ e taga je kɨ go rəbe tɨ al, 5 jɨ budɨ nḛ je pətɨ kɨ re kɨ kun dɔ taa ɔgɨ gər Luwə kɔ. J-a jɨ ra kadɨ mər ta je lə dɨje e mər ta kɨ kadɨ təl re səde go ndu tɨ lə Kɨrɨsɨ. 6 NGa nɨngə, je ɓasi kadɨ j-ɨndə ba kal dɨje madɨ kɨ a təli rɔde go ta tɨ al j-ɔjɨ-de, ndɔ tɨ kɨ səi pətɨ a təli rɔsi majɨ go ta tɨ.

7 Ɨgo̰i nḛ je kɨ to ta kəmsi tɨ ne kɨn! Re dəw madɨ gər tɨjəne tɨ kadɨ ne dəw lə Kɨrɨsɨ ɓa, sɔbɨ kadɨ ɨndə nḛ kare kɨn dɔne tɨ tɔ: re e dəw lə Kɨrɨsɨ ɓa, je ka je dɨje lə Kɨrɨsɨ tɔ. 8 A re m-ra rɔnəl kɨ al dɔ lo ndə̰y, ɔjɨ-n dɔ tɔgɨ kɨ Ɓaɓe adɨ-je mba kadɨ j-ɔsɨ-n gɨnsi kɨ kəte, ɓɨ kadɨ jɨ tujɨ-n səsi al kɨn ka, rɔm sɔl-m al. 9 M-ndɨgɨ kadɨ dəw oo-m m-to tə dəw kɨ nje kadɨ səsi ɓəl me makɨtɨbɨ je tɨ ləm kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn al. 10 Tadɔ dɨje madɨ əli əi nə: «Pol, re o makɨtɨbɨ je kɨ ndangɨ ɓa, e ta je kɨ nga̰ nga̰, tɔgɨde to, nə lo kɨ re kɨ rɔne ɓa, dəw oo tɔge al, taa ta kəle ka ndae goto tɔ.» 11 Nɨngə kadɨ dəw kɨ əl ta kɨn gər dɔne tɨ majɨ təkɨ, kae tɨ wa kɨ oo-n-je me makɨtɨbɨ tɨ kɨ j-ɨsɨ sa̰y jɨ ndangɨ ka kɨn ə, re jɨ re kɨ rɔje ka, kɨlə kɨ j-a jɨ ra a to be tɔ.

12 Təkɨ rɔjetɨ ɓa, je j-asɨ-naa kɨ dɨje madɨ kɨ njé kun ta rɔde kɨn al, ə se j-a j-un rɔje j-ɔjɨ kadɨde tɨ al. Nḛ kare, kun kɨ ɨsɨ uni ndude əi je wa par ə rai kɨlə, ɨsɨ go̰i lo kɨ rɔde wa par kɨn, ra adɨ nḛ gər ləde goto. 13 NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔje, j-a j-ɔjɨ rɔje kɨ al dɔ loe al, nə j-a j-ɔjɨ rɔje kɨ go gangɨ kɨlə tɨ kɨ Luwə adɨ-je ə adɨ j-aw bɨtɨ jɨ tḛḛ-n rɔsi tɨ kɨn. 14 Tə kɨn ə re j-ə nə j-aw bɨtɨ jɨ tḛḛ rɔsi tɨ ə, jɨ tɔjɨ rɔje kɨ al dɔ gangɨ loe al. Tadɔ j-aw bɨtɨ jɨ tḛḛ rɔsi tɨ dɔsa̰y kɨ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ, təkɨ rɔjetɨ. 15 Lo kɨn tɨ, jɨ tɔjɨ rɔje kɨ al dɔ gangɨ kɨlə ləje al, j-ɨndə guje kɨ kɨlə lə dɨje kɨ rangɨ al. Nə j-ɨndə meje tɨ kadɨ kadɨ-me ləsi a aw kɨ dɔ made tɨ, kadɨ j-ɨngə rəbɨ jɨ ra-n kɨlə je kɨ ətɨ ɓəl ngay dansi tɨ. J-a ra kɨ go gange tɨ kɨ Luwə ɔjɨ-je kadɨ jɨ ra. 16 J-a j-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ go nangɨ je tɨ kɨ sa̰y gɨdɨsi tɨ, kɨ kanjɨ kadɨ jɨ tɔjɨ rɔje kɨ kɨlə lə dɨje kɨ rangɨ kɨ rai gangɨ lo tɨ ləde kɨ sɔbɨ dɔde. 17 Dəw kɨ ge kɨndə gune nɨngə, majɨ kadɨ un Ɓaɓe ə ɨndə-n gune✡. 18 E dəw kɨ Ɓaɓe pɨte ə ndae to tɨ ɓɨ e dəw kɨ nje kun ta rɔne ɓa ndae to tɨ al.

11

Pol əi kɨ njé kaw kɨlə je kɨ njé ngom

1 Re asi kadɨ ɔsi gɨnm ndə̰y me dɔ majal tɨ ləm nɨngə, m-ə nə oyo ɔsi gɨnm ɓe! 2 Jangɨ ra-m mbata tɨ ləsi, nɨngə e jangɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ. M-uwə dɔsi mbata tɨ lə dɨngəm kare ba be, kɨ e Kɨrɨsɨ, kadɨ tə m-tḛḛ səsi no̰e tɨ tə ngon kɨ mandɨ kɨ ay njay, kɨ gər ngaw al ɓəy. 3 Nə m-ɓəl kadɨ nḛ gər ləsi, təl nḛ gər kɨ majal, kadɨ gangɨ dɔɔ kɨ ɨdɔɔi-naa naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ majɨ, ə ai dana kɨn, naa tɨ. Gangɨ səsi naa tɨ, ɔsɨ səsi ngərəngɨ, təkɨ Su ədɨ-n Awa kɨ ta ngom ləne kɨn be✡. 4 Dəw madɨ kɨ rangɨ a ḭ no̰o̰ kadɨ re ɨlə səsi mbḛ Jəju kɨ rangɨ kɨ e kɨ j-ɨlə səsi mbḛe kəte, a adɨ səsi ndɨl kɨ rangɨ kɨ e kɨ ɨngəi kəte kɨn, ə se a adɨ səsi Poy Ta kɨ Majɨ kɨ rangɨ kɨ e kɨ ɨtaai kəte kɨn ka, a ḭḭ kadɨ ɔsi gɨne kɨ tɔgɨsi par. 5 Nḛ kare, mi m-o nḛ kɨ njé kaw kɨlə je kɨ ooi rɔde təkɨ ngay kɨn ɨtəi-mi al. 6 Dɔmajɨ ə m-aw kɨ kujɨ kəl ta ngay al, nə kɨ ɔjɨ dɔ nḛ gər ɓa, mi me tɨ no̰o̰. E nḛ kɨ j-ɔjɨ səsi taga wangɨ me nḛ je tɨ pətɨ kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ.

7 Nɨngə kadɨ m-dəjɨ səsi m-o se Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə kɨ mi wa m-ɨlə səsi mbḛe kɨ dɔ kɨ kɨlə nangɨ kadɨ m-un dɔsi taa, taa m-ɨlə səsi mbḛe kare kɨ kanjɨ kɨngə nḛ loe kɨn, e nḛ kɨ loe tɨ al ə m-ra wa? 8 M-taa nḛ ji njé kaw-naa je tɨ kɨ rangɨ, kɨ əi je ə rai səm ɓa m-ra-n kɨlə dansi tɨ. 9 Dɔkagɨlo tɨ kɨ m-ḭḭ-n dansi tɨ, ə nḛ to-n rɔm kɨn, dəw madɨ kɨ m-ɔy-e goto. E ngako̰je je kɨ ḭḭ dɔnangɨ Masəduwan tɨ ə rai səm me nḛ je tɨ kɨ to rɔm. Me nḛ je tɨ pətɨ, m-uwə tɔgɨm ba kadɨ m-ɔy dəw madɨ al, nɨngə, m-a m-nay kɨ lo kuwə tɔgɨm ba tɨ wa kɨn. 10 M-əl wangɨ təkɨ dəw madɨ kɨ kadɨ a ɔgɨ-m kɨndə gum kɨ ta kɨn dɔnangɨ Akay tɨ goto. Nɨngə m-əl kɨ rəbɨ lə ta kɨ rɔjetɨ kɨ ḭ rɔ Kɨrɨsɨ tɨ ə ɨsɨ mem tɨ kɨn. 11 MBa ri ə m-əl ta kɨn be ə? M-əl be mbata e ndɨgɨ ɓa m-ndɨgɨ səsi al, al. Luwə gər majɨ kadɨ m-ndɨgɨ səsi!

12 Nḛ kɨ m-ra kɨn, m-a m-nay kɨ lo ra tɨ kɨ no̰m tɨ, kadɨ m-ɔgɨ-n dɨje madɨ kɨn rəbɨ. Dɨje kɨ ɨsɨ sangi rəbɨ kadɨ ɨndəi gude təkɨ n-asi-naa səje. 13 Ko dɨje kɨn əi njé kaw kɨlə je, kɨ njé ngom je, əi njé ra kɨlə je kɨ rɔjetɨ al, kɨ təli rɔde njé kaw kɨlə je tɨ lə Kɨrɨsɨ. 14 Nɨngə e nḛ kɨ ətɨ dəw ɓəl al, tadɔ *Sata̰ wa kɨ dɔne ka ɨsɨ təl rɔne malayka tɨ kɨ aw kɨ kunjɨ. 15 E nḛ kɨ mba al, kadɨ njé ra kɨlə je lə Su təli rɔde njé ra kɨlə je tɨ lə Luwə kɨ rɔjetɨ. Nə a tɔli tade kɨ go kɨlə rade tɨ kɨ majal.

Ko̰ je kɨ ɨngə Pol

16 M-təl m-əl ɓəy, kadɨ dəw oo-m tə dəw kɨ dɔe goto al. A re be al nɨngə, ɨndɨgi kadɨ mi dəw kɨ dɔm goto, kadɨ mi ka m-ɨndə-n gum ndə̰y tɔ, təkɨ ɨsɨ rai kɨ dɨje madɨ kɨ ɨsɨ ɨndəi gude, ə ɨndɨgi səde kɨn be tɔ. 17 Ta kɨ m-aw tə m-əl kɨn, m-əl kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Ɓaɓe al, nə m-əl kɨ go dɔ majal tɨ ləm. Nɨngə m-gər kadɨ e nḛ kɨ asɨ kɨndə gu. 18 MBata dɨje ngay ɨsɨ ɨndəi gude kɨ go koe tɨ lə dəw, adɨ mi ka m-a m-ɨndə gum tɔ. 19 Səi kɨ səi dɨje kɨ kəmsi ay njay, ə kɨ me ndɨgɨ ləsi wa, ɨtəli ɨsɨ ɔsi gɨn dɨje kɨ dɔde majal. 20 Ɔsi gɨnde adɨ ɨsɨ rai səsi ɓəə tɨ, adɨ ɨsɨ usoi səsi, adɨ ɨsɨ taai nḛ jisi tɨ, ooi tosi al, ɓuki jide kəmsi tɨ ɨndəi səsi. 21 M-əl ta kɨn kɨ rɔsɔl, nɨngə e nḛ kɨ tɔjɨ kadɨ je dɨje kɨ tɔgɨje goto. Lo kɨn tɨ, m-əl ta tə dəw kɨ dɔe majal be: nḛ kɨ dɨje madɨ ooi tə nḛ kɨndə gude, mi ka m-ɨndə-n gum tɔ. 22 Re əi nə n-əi Ebɨrə je ə? Mi ka mi Ebɨrə tɔ. Re əi nə n-əi ngan *Isɨrayəl je ə? Mi ka mi kojɨ Isɨrayəl tɔ. Re əi nə n-əi ngan ka *Abɨrakam ə? Mi ka mi ngon ka Abɨrakam tɔ. 23 Re əi nə n-əi njé kɨlə je lə Kɨrɨsɨ ə? M-a m-əl ta tə dəw kɨ dɔe goto be m-ə nə m-ɨtə-de me tɨ sa̰y. Tadɔ m-ra kɨlə m-ɨtə-de nɨm, m-ra dangay m-ɨtə-de nɨm, m-ɨngə kɨndə m-ɨtə-de nɨm, mi ta yo tɨ ɓasi ɓasi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ nɨm tɔ. 24 Asɨ nja mi, *Jɨpɨ je ɨndəi-mi ta ndəy kutɨ mɨtə gɨde jikare✡, 25 asɨ nja mɨtə, Rom je tɨndəi-mi kɨ gɔl, dɨje tɨləi-mi kɨ mbal nja kare kadɨ n-tɔli-mi, man uwə-m nja mɨtə, m-ra kondɔ kare kɨ kada kare gɨn man tɨ✡. 26 Me kaw mba je tɨ ləm kɨ ngay, asɨ kadɨ man mbo a uwə-m, asɨ kadɨ kaya je kɨ njé gangɨ rəbɨ rai-mi, asɨ kadɨ ngakom Jɨpɨ je tḛḛi tam tɨ ə rai-mi, asɨ kadɨ njé gər Luwə al tḛḛi tam tɨ ə rai-mi, asɨ kadɨ me ɓe bo tɨ, nḛ kɨ majal tḛḛ dɔm tɨ, asɨ kadɨ nḛ ra-m dɨlə lo tɨ, asɨ kadɨ ba uwə-m, asɨ kadɨ ngakom je, kɨ əi ngakom kɨ rɔjetɨ al rai-mi✡. 27 M-ra kɨlə je madɨ kɨ m-ɔ bəgəgə me tɨ, nḛ je kɨ nga̰ ɨngə-m; dɔkagɨlo je ngay ɓi ɔdɨ kəm al, ɓo ra-m nɨm, kɨndə ra-m nɨm, taa taa m-ɨngə nḛ kuso al, kul o̰-m, m-a kɨ rɔm kare. 28 Kɨ kanjɨ kəl nḛ je madɨ, nḛ kɨ uwə mem kɨ ndɔ je, m-mər ta dɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ dangɨ dangɨ pətɨ. 29 Kɨn ə tɔgɨ dəw madɨ goto ə, mi ka tɔgɨm goto tɔ, kɨn ə dəw madɨ ɨyə̰ rəbɨ lə Kɨrɨsɨ ə, uso-m sɨngəm tɨ mur mur. 30 Kɨn ə re e ta kɨndə gu ɓa, m-ɨndə gum kɨ tɔgɨ goto ləm. 31 Nɨngə Luwə kɨ Baw Ɓaɓe Jəju, Luwə kɨ kɔsɨ-gon e dɔe tɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, gər kadɨ m-əl ta ngom al. 32 Lokɨ m-tḛḛ Damasɨ tɨ, nje ko̰ɓe kɨ gɨn ngar Arətasɨ tɨ adɨ dɨje toi ta rəbɨ je tɨ kɨ ɓe bo tɨ kadɨ uwəi-mi. 33 Nə uni-mi me kare tɨ, tuyi-mi kɨ bole bɔr adɨ m-ḭ taa kɨ ngal ndogɨ bɔr kɨ gəi gɨdɨ ɓe bo m-osɨ nangɨ. E be ə m-tḛḛ-n jie tɨ✡.

12

Nḛ je kɨ Ɓaɓe adɨ Pol oo me ndɨl tɨ

1 Kɨndə gu e nḛ kɨ ndae goto, nə m-a m-nay kɨ lo kɨndə gum tɨ ɓəy. Nɨngə m-a m-əl ta dɔ nḛ je tɨ kɨ Ɓaɓe adɨ m-o me ndɨl tɨ kɨ nḛ je kɨ tḛḛ kɨ dɔe adɨ m-gər. 2 M-gər dɨngəm kare kɨ nje kadɨ mene Kɨrɨsɨ, kɨ asɨ ɓal dɔgɨ gɨde sɔ ɓone, Luwə un-e awi sie bɨtɨ me dɔra̰ tɨ kɨ ko̰ mɨtə. Nɨngə dɨngəm kɨn, Luwə un-e kɨ darɔe wa kɨn be ə se e me ndɨl tɨ wa ka m-gər al, nə Luwə gər✡. 3 M-gər kadɨ dɨngəm kɨn Luwə un-e, nə un-e kɨ darɔe wa kɨn be ə se e me ndɨl tɨ wa ka m-gər al, nə Luwə gər ɓətɨ. 4 Luwə un-e aw sie bɨtɨ ko̰ɓe tɨ ləne, adɨ oo ta je kɨ dum kadɨ dəw əl kɨ tane. E ta je kɨ adi dəw madɨ ta rəbɨ kadɨ təl əl rangɨ al✡. 5 M-a m-ɨndə gum kɨ ɔjɨ dɔ dəwe kɨn, nə kɨ ɔjɨ dɔm, m-a m-ɨndə gum ɓa, m-ɨndə me tɔgɨ goto tɨ ləm kɨn par. 6 A re kadɨ m-ɨndə gum ka, dəw a oo-m tə dəw kɨ dɔe goto al, tadɔ e ta kɨ rɔjetɨ ə m-a m-əl. Nə m-mbatɨ kɨndə gum, nə pane taa dəw oo-m tə dəw kɨ ngay kɨ al dɔ nḛ kɨ oo-m m-ɨsɨ m-ra ə se oo tam tɨ. 7 Nɨngə mba kadɨ m-ɨndə gum kɨ nḛ koo me ndɨl tɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨn al, m-ɨngə mətɨ madɨ rɔm tɨ. NJe kaw kɨlə lə *Sata̰ kare ə ɨngə kɨlə kadɨ tə ɨndə-m kadɨ m-ɨndə gum al. 8 Asɨ nja mɨtə, m-no̰ dɔ Ɓaɓe tɨ kadɨ ɔr ko̰ kɨn rɔm tɨ kɔ. 9 Nə Ɓaɓe əl-m ə nə: «Me-majɨ ləm asi nakɨ, tadɔ m-ɨsɨ m-ɔjɨ tɔgɨm me tɔgɨ goto tɨ ləi.» Adɨ m-a m-ɨndə gum kɨ tɔgɨ goto ləm, kadɨ tɔgɨ Kɨrɨsɨ e dɔm tɨ. 10 E mbata kɨn ə, tɔgɨm goto ka m-ra rɔnəl nɨm, dɨje taji-mi je, adi-mi me-ko̰ je, ɨndəi kəmm ndoo je, adi-mi ko̰ je mbata tɨ lə Kɨrɨsɨ ka, m-ra rɔnəl par, tadɔ lokɨ tɔgɨm goto kɨn ɓa, e ə m-ɨngə tɔgɨ tɨ.

Me Pol osɨ nangɨ al mbata tɨ lə Korḛtɨ je

11 Ɓasɨne m-təl dəw kɨ dɔe majal, nɨngə e səi ə ɨndəi tɔgɨ dɔm tɨ adɨ m-təl nje dɔ majal. Səi ə re a mai najɨ dɔm tɨ, tadɔ re mi nḛ madɨ al ka, nḛ kɨ njé kaw kɨle je kɨ nga̰i ngay kam ɨtəəi-mi goto. 12 Nḛ je kɨ tɔjɨ kadɨ mi nje kaw kɨlə rai nḛ dansi tɨ adɨ oi. M-uwə tɔgɨm ba me nḛ je tɨ kɨ nga̰, m-ra nḛ kɔjɨ je, kɨ nḛ je kɨ ətɨ ɓəl, kɨ tɔgɨ je ta kəmsi tɨ. 13 E ri ə ndəgɨ njé kaw-naa je kɨ rangɨ ɨngəi ɨtəi səsi ə? Nḛ kare kɨ m-gər ɓa, e kɔy kɨ mi nḛ kɨ kɔy dɔsi tɨ al kɨn par. NGa nɨngə, kadɨ mesi sɔl dɔm tɨ kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kɨ go tɨ al kɨn!

14 Kɨ ɓasɨne kɨn, njam e ta rəbɨ tɨ kadɨ m-aw m-o səsi kɨ ko̰ mɨtə✡. Nɨngə kawm kɨ m-a m-aw kam, m-a mi nḛ kɨ kɔy dɔsi tɨ al, tadɔ e darɔsi wa ə m-ɨsɨ m-sangɨ, ɓɨ m-sangɨ nḛ kɨngə ləsi al. Təkɨ rɔjetɨ, e baw ngan je ə a ngəmi nḛ kɨngə mbata tɨ lə ngande je, ɓɨ e ngan je ɓa a ngəmi nḛ kɨngə mbata tɨ lə bawde je al. 15 Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔm, mi ɓasi ngay kadɨ m-ra nḛ kɔ dɔsi tɨ. Darɔm ə wa ba pətɨ, mi ɓasi ngay kadɨ m-ra kɔ mbata tɨ ləsi. M-gər kadɨ re m-ndɨgɨ səsi ngay be kɨn ə, səi a ɨndɨgi-mi ngon ndɨgɨ al.

16 Dɨje madɨ a əli əi nə e kɨ rɔjetɨ kadɨ mi nḛ kɔy kɨ dɔsi tɨ al, nə a əli təkɨ mi nje kədɨ kəm dɨje, m-tə səsi kɨ ta ngom m-taa-n nḛ ləsi. 17 Ə se dan dɨje tɨ kɨ m-ɨlə-de kɨ rɔsi tɨ kɨn, dəw madɨ kɨ m-un gɨrə dɔe tɨ m-taa-n nḛ jisi tɨ e no̰o̰ wa? 18 M-dəjɨ Tɨtɨ m-ade aw dansi tɨ, nɨngə m-ɨlə ngoko̰je kare m-adɨ aw sie tɔ✡. Ə se Tɨtɨ un gɨrə taa-n nḛ madɨ jisi tɨ wa? Tɨtɨ a un gɨrə taa-n nḛ jisi tɨ al, tadɔ je səde je kɨn, je dɨje kɨ ndɨl kɨ kare ba ə ɨsɨ ɔr-je ta rəbɨ, taa j-ɨsɨ j-un go rəbɨ kɨ kare ba tɔ.

19 Mari nu ba, ɨsɨ oi ə nə j-ɨsɨ jɨ sangɨ kadɨ j-ɔr ta dɔje tɨ kɨ no̰si tɨ, nə jagɨ, e no̰ Luwə tɨ, me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ə j-ɨsɨ j-əl-n ta. Nɨngə nḛ je kɨn pətɨ, e mba kadɨ ɔsɨ gɨnsi kɨ kəte me kadɨ-me tɨ ləsi. 20 Təkɨ rɔjetɨ, m-ɓəl kadɨ lokɨ m-aw m-tḛḛ dansi tɨ ɓa, m-ɨngə səsi ta nḛ ra tɨ kɨ nəl-m al. Ə re m-ɨngə səsi ta nḛ ra tɨ kɨ nəl-m al ɓa, nḛ kɨ m-a m-ra a nəl səsi al tɔ. M-ɓəl kadɨ m-aw ɓa, m-tɔr ta kɔl-naa tɨ, kɨ ta jangɨ kɨ ra tɨ, kɨ ta wongɨ tɨ, kɨ ta ni tɨ, kɨ nḛ tajɨ tɨ, kɨ ta kəl-naa ta tɨ, kɨ ta kɔjɨ rɔ tɨ, kɨ ta nḛ ra kɨ bɨrɨri tɨ. 21 M-ɓəl kadɨ kɨrem dansi tɨ me ndɔ je tɨ kɨ a re kɨn, Luwə ɨlə rɔsɔl dɔm tɨ ta kəmsi tɨ. M-ɓəl kadɨ m-aw m-a ta no̰ tɨ mbata dɨje madɨ ngay kɨ kəte rai majal, nə ɨyə̰i rəbe kɔ al, ə ɨsi ta nḛ kɔbɨ tɨ, kɨ ta sangɨ-naa kaya tɨ, kɨ ta nḛ kɨ to ra al tɨ ba.

13

Ta kɔjɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨ kuwə ji-naa

1 E kaw kɨ ko̰ mɨtə✡ ngata ə m-a m-aw dansi tɨ am. NGa nɨngə, j-a j-o go ta lə dɨje kɨ rai majal təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə: «Ta je pətɨ a e kɨ kun-ndu dɔ tɨ kɨ najɨ kɨ ma lə dɨje joo ə se mɨtə✡» ka kɨn. 2 Lo kɨn tɨ, m-əl dɨje kɨ ndɔ kɨ rai majal kəte kɨ njé je kɨ rangɨ pətɨ, təkɨ re m-təl m-aw dansi tɨ gogɨ ə, dəw kɨ m-a m-ɨsɨ sie dɔ majal tɨ lie goto. Nɨngə ta kɨn e ta kɨ ndɔ kɨ m-əl kəte, kawm dansi tɨ kɨ ko̰ joo kɨn ngata, nə kɨ ɓone mi sa̰y səsi kɨn ka, m-təl m-re dɔ tɨ ɓəy. 3 M-a m-ɨsɨ səsi dɔ tɨ al, tadɔ ɨsɨ sangi kadɨ oi nḛ kɨ tɔjɨ kadɨ Kɨrɨsɨ əl ta kɨ rəbɨ kɨ rɔm tɨ. Kɨrɨsɨ kɨ, kɨ rɔsi tɨ aw kɨ tɔgɨ, ɨsɨ ɔjɨ tɔgɨne dansi tɨ. 4 E kɨ rɔjetɨ kadɨ dɨje ɓəi Kɨrɨsɨ kagɨ-dəsɨ tɨ mbata tɔge kɨ goto, nə ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨ tɔgɨ lə Luwə. Be tɔ ə, je ka, tɔgɨ je goto me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, nə j-a j-ɨsɨ kɨ dɔje taa, naa tɨ sie kɨ tɔgɨ lə Luwə, ta kəm-naa tɨ.

5 Ɨndəi manjɨ rɔsi səi je wa oi se ɨsɨ njɨyəi tə njé kadɨ-me je wa wa? A ɨgəri kadɨ Kɨrɨsɨ e dansi tɨ no̰o̰. A re be al nɨngə, asi kadɨ oi lo wa kɨ ai tɨ dana me kɨndə manjɨ rɔ tɨ ləsi kɨn al tɔ ən. 6 M-gər majɨ kadɨ a ɨgəri təkɨ je jɨ gər lo kɨ j-a tɨtɨ. 7 J-əl ta kɨ Luwə kadɨ ɨrai nḛ madɨ kare kɨ majal al. Jɨ sangɨ kadɨ j-ɔjɨ təkɨ je ə j-ɨngə me tɨ al, nə jɨ sangɨ kadɨ j-o səsi ɨrai nḛ kɨ majɨ. Təkɨ re to tə nḛ kɨ je j-osɨ tɨ be ka, kadɨ j-o səsi ɨrai nḛ kɨ majɨ. 8 Tadɔ je j-aw kɨ tɔgɨ madɨ kɨ kadɨ j-ɔsɨ-n ta ta kɨ rɔjetɨ al. J-aw kɨ tɔgɨ kɨ kadɨ jɨ ra-n kɨlə kɨ rɔjetɨ par. 9 Lokɨ tɔgɨje goto, nə səi tɔgɨsi e ngay ɓa, j-ɨngə rɔnəl. Nɨngə nḛ kɨ j-ɨsɨ dəjɨ Luwə, e ta kadɨ ɨtɔgi kɨ kəte. 10 E mbata kɨn ə, mi sa̰y səsi ka, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi kadɨ tə re ndɔ kɨ m-tḛḛ dansi tɨ ɓa, m-ra madɨ nga̰ səsi kɨ tɔgɨ kɨ Ɓaɓe adɨ-m kɨn al. Tɔgɨ kɨ Luwə adɨ-m kadɨ m-ɔsɨ-n gɨnsi kadɨ awi kɨ kəte yo, ɓɨ kadɨ m-tujɨ-n səsi al.

11 Kɨ ne kɨn, ngakom je, majɨ kadɨ ɨsi kɨ rɔnəl, awi kɨ kəte kəte, kadɨ ɨləi dɨngəm me-naa tɨ, adi ndusi osɨ go-naa tɨ, ə ɨsi kɨ lapɨya, nɨngə Luwə kɨ nje ndɨgɨ dɨje kɨ nje kadɨ lapɨya a e naa tɨ səsi.

12 Uwəi ji-naa kare kare pətɨ kɨ kuwə-naa rɔ tɨ. NJé kadɨ-me je pətɨ uwəi jisi.

13 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ, lə Luwə kɨ nje ndɨgɨ dɨje, kɨ lə NDɨl Luwə kɨ nje kuwə dɨje naa tɨ, e naa tɨ səsi pətɨ. Amen!

✡ 1:1 Knjk 18.1

✡ 1:16 Knjk 19.21

✡ 1:19 Knjk 18.5

✡ 2:3 7.8

✡ 2:13 12-13: Knjk 20.1

✡ 3:3 Tḛḛ kɨ taga 24.12; Jərəmi 31.33; Ejəkəl 11.19; 36.26

✡ 3:7 Tḛḛ kɨ taga 34.29

✡ 3:13 Tḛḛ kɨ taga 34.33

✡ 3:16 Tḛḛ kɨ taga 34.34

✡ 4:6 Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.3

✡ 4:13 Pa je 116.10

✡ 6:2 Ejay 49.8

✡ 6:5 Knjk 16.23; 19.29; 21.30

✡ 6:16 Ləbətɨkɨ 26.12; Ejəkəl 37.27

✡ 6:17 Ejay 52.11; Ejəkəl 20.34

✡ 6:18 2 Samɨyəl 7.14; Ejay 43.6

✡ 7:8 2.3

✡ 8:4 1-4: Rm 15.26

✡ 8:15 Tḛḛ kɨ taga 16.18

✡ 9:2 1.16

✡ 9:9 Pa je 112.9

✡ 10:17 Jərəmi 9.23; 1Kɔr 1.31

✡ 11:3 Kɨlə ngɨrə nḛ je 3.1-6, 13

✡ 11:24 Dətərənom 25.3

✡ 11:25 Knjk 16.22; 14.19

✡ 11:26 Knjk 9.23; 14.5

✡ 11:33 32-33: Knjk 9.23-25

✡ 12:2 Knjk 9.30; 11.25; Gal 1.21

✡ 12:4 3-4: Lk 23.43

✡ 12:14 Kawe kɨ dɔsa̰y tɔ e kɨ ko̰ joo tɔ Knjk 18; 2Kɔr 13.2

✡ 12:18 8.18

✡ 13:1 12.14

✡ 13:1 Dətərənom 19.15; Mt 18.16; 1Tɨm 5.19; Eb 10.28

Galatɨ je

1

2

3

4

5

6

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Galatɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Galatɨ je

Ɓal ɓu mɨtə kəte no̰ kojɨ Jəju, dɨje kɨ ɓari-de Səltɨ Gol je awi bɨtɨ tḛḛi Aji tɨ kɨ du (ɓone ɓari-e Turki kɨ Aji tɨ), ɓa uwəi lo kɨsɨ ɨsi tɨ no̰o̰. NGa nɨngə dɨje madɨ kɨ gɨn kojɨ tɨ ləde ə ɓari-de Galatɨ je. Galatɨ je ɨsi dɔnangɨ tɨ kɨ e ɓasi kadɨ ɓe bo tɨ kɨ ɓone ɓari-e A̰kara.

Lokɨ Pol aw mba ləne kɨ ko̰ joo mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ə tḛḛ rɔde tɨ (Knjk 16.6), kɨ madɨ je adi mede Jəju Kɨrɨsɨ. MBa kɨ ko̰ mɨtə ka Pol aw tḛḛ rɔde tɨ ɓəy tɔ (Knjk 18.23).

Nḛ kare, go Pol tɨ, dɨje madɨ kɨ rangɨ awi tḛḛi rɔde tɨ, ndoi-de kadɨ əi kɨ əi Jɨpɨ je al, ə uni go Kɨrɨsɨ kɨn, majɨ kadɨ təli rɔde go ndu-kun tɨ lə Jɨpɨ je, kɨ bo ngay, majɨ kadɨ ɨjəi mɔtɨde. Nə Pol oo kadɨ e kɨn e nḛ ndo kɨ go rəbe tɨ al. Re e be ɓa, kɨ go ndɨl tɨ, a ra kadɨ Galatɨ je kɨ njé kun go Kɨrɨsɨ kɨn a təli ɓəə lə ndu-kun kɨ sɔbɨ dɔ Jɨpɨ je. E be ə, lokɨ Pol, dɔmajɨ ə a ɨsɨ Epəjɨ tɨ, ə oo kadɨ Galatɨ je ɨsɨ sangi kadɨ təli rɔde go nḛ ndo tɨ kɨ go rəbe tɨ al kɨn ɓa, to rɔe ngay adɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ-de.

NGa nɨngə, kadɨ tə Pol təl-n kɨ Galatɨ je, re səde dɔ rəbɨ tɨ kɨ rɔjetɨ, ɨlə jine dɔ nḛ je tɨ mɨtə kadɨ gəri:

Əl-de ta kɨ dɔ rɔne tɨ e wa, adɨ e kadɨ kɨ təl adɨ mene Jəju Kɨrɨsɨ nɨm; ndu kɨ njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm adi-e təkɨ e go rəbe tɨ al kadɨ dəw ɨndə tɔgɨ dɔ njé kun go Kɨrɨsɨ tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al kadɨ təli rɔde go ndu-kun tɨ lə Jɨpɨ je nɨm; ndu kasɨ-naa al ləde əi kɨ Pɨyər dɔ təl tɨ kɨ Pɨyər ge təl rɔne go ndu tɨ ləde kɨ adi kɨn nɨm. Pol əl Galatɨ je adɨ gəri təkɨ n-aw kɨ tɔgɨ mba kɨlə-n mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, nɨngə a dɔ tɨ no̰o̰ əl-de təkɨ e Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ wa ə adɨ-ne tɔgɨ kɨn, adɨ n-e nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ tɔ (1-2).

A dɔ ndu Luwə tɨ me Kɨlə-mɨndɨ tɨ kɨ kɔke, əl-n-de təkɨ e kɨ rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ ɓa dəw a ɨngə-n kajɨ al, nə e kɨ go rəbɨ kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ ə dəw a ɨngə-n kajɨ (3-4).

Pol tɔl ta ta ləne kɨ dəjɨ kɨ dəjɨ-de kadɨ njɨyəi kɨ me ndɨgɨ ləde gɨn tɔgɨ tɨ lə NDɨl Luwə, tadɔ e NDɨl Luwə ə ɨndə nḛ je kɨ sɨgɨ kɨ kadɨ dəw ra adɨ nəl Luwə (5-6).

Sɔbɨ kadɨ njé kaw-naa je kɨ ra, ə se nje kun go Kɨrɨsɨ kɨ ra, oo dɔ ndu kɨn, ə un ra-n kɨlə kɨ nga̰me kɨ kare, kadɨ tḛḛ gɨn ɓəə tɨ lə ndu-kun je pətɨ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ nje kaw kɨlə lə Luwə kɨ Bawje kɨ adɨ Jəju Kɨrɨsɨ ḭ taa dan njé koy je tɨ ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn. Kɨ rɔjetɨ, mi nje kaw kɨlə kɨ go ndɨgɨ tɨ lə dɨje al, taa kɨ takul dəw madɨ al tɔ. 2 Je kɨ ngakom je pətɨ kɨ əi səm naa tɨ ne, j-uwə jisi səi njé kaw-naa je kɨ ɨsi dɔnangɨ Galasi tɨ✡. 3 Jɨ dəjɨ kadɨ Bawje Luwə əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ adi me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje ləde e naa tɨ səsi. 4 Jəju kɨ, e wa ɨlə rɔne kɔ gangɨ-n dɔje mba kadɨ Luwə ɨyə̰-n go majal je ləje kɔ, kadɨ tə taa-n-je gɨn tɔgɨ tɨ lə majal kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Jəju Kɨrɨsɨ ra be mbata e go ndɨgɨ tɨ lə Bawje Luwə. 5 Kadɨ j-ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ dɔkagɨlo je kɨ dɔkagɨlo je. *Amen!

Poy Ta kɨ Majɨ e kare ba

6 E Luwə ə ɓar səsi kɨ takul Kɨrɨsɨ kɨ ra səsi majɨ, nga ban be ə, ɨtəli gɨdɨsi kalangɨ ba adi-e, ə ɨtəli rɔsi go poy ta tɨ kɨ rangɨ yo ə✡? E nḛ kɨ ətɨ-m ɓəl ngay. 7 A oi təkɨ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ rangɨ to no̰o̰ ɓəy, nə Poy Ta kɨ Majɨ kɨ rangɨ goto. E dɨje par ə ɨsɨ yəti dɔsi kɨ nḛ ndo je ləde kɨ rangɨ, mba kadɨ n-yətii gɨn Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ. 8 Kɨn ə re dəw madɨ kɨ rangɨ, ə se e-n je wa, ə se malayka kɨ dɔra̰ tɨ, re ɨlə səsi mbḛ poy ta kɨ to ta dangɨ kɨ e kɨ j-ɨlə səsi mbḛe kɨn nɨngə, kadɨ dəwe kɨn Luwə man-e. 9 Ta kɨn j-əl səsi ngata, nə m-təl m-re dɔ tɨ ngɔsɨne kadɨ m-əl səsi ɓəy: re dəw madɨ ɨlə səsi mbḛ poy ta kɨ to ta dangɨ kɨ e kɨ ɨngəi kɨn nɨngə, kadɨ dəwe kɨn Luwə man-e.

10 Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, m-ɨsɨ m-sangɨ kadɨ m-ɨngə majɨ rɔ Luwə tɨ ɓɨ m-ɨsɨ m-sangɨ kɨngə majɨ rɔ dɨje tɨ al. M-ɨsɨ m-sangɨ kadɨ m-nəl dɨje al. Re m-ɨsɨ m-sangɨ kadɨ m-nəl dɨje ɓəy nɨngə, m-a mi nje ra kɨlə ɓəə lə Kɨrɨsɨ al.

Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ḭ rɔ Kɨrɨsɨ tɨ

11 M-əl səsi madɨ ɨgəri ngakom je, təkɨ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨlə səsi mbḛe kɨn e ta lə dəw al. 12 Nɨngə e Jəju Kɨrɨsɨ ə tḛḛ kɨ dɔe adɨ-m m-ɨgər, ɓɨ e dəw madɨ ɓa adɨ-m al, taa e dəw madɨ ɓa ndo-m al tɔ.

13 M-gər kadɨ oi poy kɨlə ram je kɨ m-ra dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte mi-n me kujɨ ra nḛ tɨ lə Luwə, kɨ *Jɨpɨ je ɨsɨ rai kɨn ɓətɨ. M-ɨndə kəm njé kaw-naa je ndoo kɨndə kɨ al dɔ majɨ, taa m-sangɨ kadɨ m-tujɨ-de kɔ tɔ. 14 Me kujɨ ra Luwə tɨ, kɨ Jɨpɨ je ɨsɨ rai, m-ra ya̰m madɨ ətɨ ɓəl, ɨtə ya̰ madɨm Jɨpɨ je kɨ ɓal kojɨ-de e naa tɨ səm. M-ra m-ɨtə-de tadɔ m-tɨngə bɨl mbata nḛ jibəl ɓe lə kam je✡. 15 Nə Luwə kɨ ɔr-m ɨndə-m ta dangɨ lokɨ mi-n me kom tɨ ɓəy, ɓar-m kɨ go me-majɨ tɨ lie. 16 Nɨngə, lokɨ Luwə oo majɨ, ə tḛḛ kɨ dɔ NGonne adɨ-m, mba kadɨ m-ɨlə mbḛe gɨn dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, m-aw m-taa ta kɔjɨ rɔ dəw madɨ tɨ al✡, 17 taa, m-aw Jorijaləm tɨ m-ɨngə njé je kɨ əi njé kaw kɨlə je kɨ kəte no̰m tɨ al nɨm tɔ. Kalangɨ ba, m-ḭ taa m-aw dɔnangɨ Arabi tɨ, taa m-təl m-re Damasɨ tɨ. 18 Ɓal mɨtə go tɨ ɓəy taa, m-aw Jorijaləm tɨ kadɨ m-gər Pɨyər, m-ɨsɨ rɔe tɨ ndɔ dɔgɨ gɨde e mi✡. 19 Nɨngə lo kɨn tɨ, m-o nje kaw kɨlə madɨ kɨ rangɨ al. Dəw kɨ m-o-e e Jakɨ✡ kɨ ngoko̰ Ɓaɓe. 20 Kɨ no̰ Luwə tɨ, ta kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn e ta kɨ rɔjetɨ ɓɨ m-əl ta ngom al. 21 Go tɨ m-ɔtɨ m-aw dɔnangɨ Sɨri tɨ kɨ dɔnangɨ Sɨlɨsi tɨ. 22 Nə dɔkagɨloe tɨ kɨn, njé kaw-naa je lə Kɨrɨsɨ kɨ dɔnangɨ Jude tɨ ooi darɔm kɨ kəmde al. 23 Poy ta ləm par ə ooi kɨ ndu mbḛ əi nə: «Dəw kɨ kəte ɨsɨ ɨndə kəmje ndo ka, ɓasɨne kɨn e wa nga ə a ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ kadɨ dɨje adi mede Kɨrɨsɨ, kɨ ndɔ kɨ ndɨgɨ kadɨ n-tujɨ kɔ ka.» 24 Lo kɨn tɨ, ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ mbata ləm.

2

Kɨngə-naa lə njé kaw kɨlə je Jorijaləm tɨ

1 Ɓal dɔgɨ gɨde e sɔ go tɨ, m-təl m-aw Jorijaləm tɨ gogɨ ɓəy. J-aw naa tɨ kɨ Barnabasɨ. Madɨ Tɨtɨ aw səje naa tɨ tɔ✡. 2 M-təl m-aw Jorijaləm tɨ gogɨ tadɔ Luwə tḛḛ kɨ dɔ adɨ-m kadɨ m-aw gogɨ. M-aw m-ɓar njé kɔr no̰ njé kaw-naa je kɨ Jorijaləm tɨ, kɨ dɨje ooi ta ləde, dam kare, m-ɔr-de gɨn Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨsɨ m-ɨlə mbḛe dan dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al. M-ɔr-de gɨne be mba kadɨ kɨlə je kɨ m-ra kəte kɨ e kɨ nay kadɨ m-ra ɓəy kɨn e kɨ ndangɨ kare al. 3 Madɨ kɨləm Tɨtɨ kɨ e səm e Gɨrəkɨ, nə dəw madɨ kɨ ɨndə gu dɔe tɨ kadɨ ɨjə mɔtɨne goto. 4 Ta lə kɨjə mɔtɨ, e ta lə ngako̰ je je kɨ ngom✡, kɨ rəi uri danje tɨ kɨ go ngə̰y ə gei kadɨ tə Tɨtɨ ɨjə mɔtɨne. Dəwe je kɨn rəi uri danje tɨ kadɨ n-gəri gɨn taa kɨyə̰ taa ləje kɨ Jəju Kɨrɨsɨ taa-je ɨyə̰-je taa. NDɨgi kadɨ je ɓəə je gɨn ndu-kun tɨ. 5 Nə ngon dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be ka j-ɨyə̰ j-adɨ-de kadɨ dumi dɔje al. Be mba kadɨ ta kɨ rɔjetɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨn to-n lo tone tɨ mbata ləsi. 6 Nɨngə dɨje kɨ əi njé kɔr no̰ njé kaw-naa je, kɨ əi je ə əi dɨje kɨ ndəge je ɨsɨ ooi ta ləde, usɨ-m dɔ ke kɨ boy tɨ ləde al. Tadɔ Luwə oo dəw madɨ təkɨ e kɨ ngay ɨtə made al. Nɨngə dɨje ka kɨn ɨndəi gu dɔm tɨ kadɨ m-ra nḛ madɨ kɨ rangɨ al tɔ. 7 Nḛ kare kɨ gəri, gəri kadɨ Luwə ə adɨ-m kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ dan dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al. Adɨ-m təkɨ adɨ-n Pɨyər e nje kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ dan Jɨpɨ je tɨ ka kɨn be tɔ. 8 Luwə ɨndə Pɨyər adɨ e nje kaw kɨlə rɔ Jɨpɨ je tɨ, ə ɨndə-m adɨ mi nje kaw kɨlə rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al tɔ. 9 Jakɨ nɨm, Pɨyər nɨm, Ja̰ nɨm ə əi dɨje kɨ ndəge je ooi-de kadɨ əi tɔgɨ njé kaw-naa je. Nɨngə əi je wa kɨn ka gəri kadɨ kɨ rɔjetɨ, Luwə ə ɨlə kɨlə kɨn jim tɨ, kɨ go me-majɨ tɨ lie. E be ə, adi-je ji ko̰de adɨ j-uwə təkɨ ndude e naa tɨ səje kadɨ je j-aw rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al ə əi je awi rɔ Jɨpɨ je tɨ tɔ. 10 Nḛ kɨ dəji-je, e kɨndə kəm go njé ndoo je tɨ. Nɨngə e kɨn e nḛ kɨ m-ɨndə kəm go tɨ majɨ m-ɨsɨ m-ra tɔ✡.

Pol ndangɨ Pɨyər me ɓe bo tɨ kɨ A̰tɨyosɨ

11 Lokɨ Pɨyər re A̰tɨyosɨ tɨ✡, ra nḛ kɨ go rəbe tɨ al, adɨ m-ndange ta kəm dɨje tɨ. 12 M-ndange, tadɔ, kəte no̰ kadɨ dɨje madɨ kɨ Jakɨ ɨlə-de rəi tḛḛi rɔde tɨ, Pɨyər uso nḛ naa tɨ kɨ dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al. Nə lokɨ dɨje kɨn rəi tḛḛi rɔde tɨ, Pɨyər ɔr rɔne gogɨ, mbatɨ kuso nḛ kɨ dɨje kɨ uso səde nḛ kəte ka kɨn. MBatɨ kuso səde nḛ, tadɔ ɓəl njé kɨjə mɔtɨde kɨ oo-de. 13 Ra adɨ njé kaw-naa je kɨ na̰ je kɨ əi Jɨpɨ je, ndaji Pɨyər me tulə rɔ naa tɨ kɨn tɔ. Bɨtɨ kadɨ Barnabasɨ wa kɨ dɔne osɨ me hal kədɨ kəm-naa tɨ ləde ka kɨn tɔ. 14 Lokɨ m-o kadɨ nḛ rade un go rəbɨ kɨ rɔjetɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ al, m-əl Pɨyər ta kəm dɨje pətɨ m-ə nə: «Re ḭ kɨ ḭ Jɨpɨ, ɨyə̰ nḛ ra Jɨpɨ je, ə ɨra nḛ lə Jɨpɨ je al, e go tɨ al kadɨ ɨndə gu dɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al kadɨ rai nḛ lə Jɨpɨ je.» 15 J-əi nɨngə, j-əi Jɨpɨ kojɨ ɓe je, ɓɨ j-əi ndəgɨ dɨje kɨ njé ra majal je kam al. 16 Jɨ gər kadɨ Luwə tɨdə dəw dəw tɨ ləne kɨ takul kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ par, ɓɨ kɨ go rəbɨ ra go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ al. E be ə, je wa ka, j-un meje j-adɨ Jəju Kɨrɨsɨ mba kadɨ Luwə ɔr-n ta dɔje tɨ. Ɔr ta dɔje tɨ kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ ɓɨ kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ lə Mojɨ al. Tadɔ dəw kare kɨ Luwə a ɔr ta dɔe tɨ kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ lə Mojɨ goto✡. 17 Kɨn ə re, je Jɨpɨ je, jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ Luwə ɔr-n ta dɔje tɨ kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ nɨngə, tɔjɨ kadɨ je njé ra majal je tə ndəgɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al be tɔ. Ə se e kɨn tɔjɨ kadɨ Kɨrɨsɨ e nje ra kɨlə lə majal wa? Jagɨ e be al. 18 Nɨngə, re m-təl m-aw go ndu-kun je tɨ kɨ m-ɨyə̰-de kɔ kəte kɨn ɓəy ə, mi wa m-tɔjɨ kadɨ mi nje kal dɔ ndu-kun. 19 Kɨ ɔjɨ dɔ ndu-kun, m-oy koy kɨ e ndɨgɨ lə ndu-kun, mba kadɨ m-ɨsɨ kɨ dɔm taa mbata lə Luwə. Mi kɨ ɓə kagɨ-dəsɨ tɨ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. 20 Nɨngə kɨsɨ-m kɨ dɔm taa, e mi ə m-ɨsɨ kɨ dɔm taa al, nə e Kɨrɨsɨ ə ɨsɨ me darɔm tɨ. Kɨsɨ-m kɨ dɔm taa dəw tɨ, m-ɨsɨ me kadɨ-me NGon Luwə tɨ. NGon Luwə kɨ ndɨgɨ-m ə adɨ rɔne mbata ləm. 21 Nɨngə, m-ndɨgɨ kadɨ ra majɨ lə Luwə kɨn e nḛ kɨ kɔ kare al. Tadɔ re e kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ lə Mojɨ ə Luwə ɔr-n ta dɔ dəw tɨ nɨngə, koy lə Kɨrɨsɨ e nḛ kɨ ndangɨ kare ba.

3

NDu-kun kɨ kadɨ-me

1 Səi dɨje kɨ Galatɨ, tɨ dɔsi a dana al! Dɔsi a dana al, tadɔ j-ɔr səsi gɨn koy lə Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ay njay ta kəmsi tɨ adɨ oi, ə ɨtəli adi dəw madɨ kɨ rangɨ re yəl səsi. 2 M-əl səsi nḛ kare madɨ ɨgəri: E mbata Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɨtaai, ə adi mesi kɨn, ə Luwə adɨ-n səsi NDɨl Luwə ɓɨ e mbata ra go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ al. 3 Dɔsi a dana al! Lo kɨlə ngɨre tɨ, uwəi kul NDɨl Luwə, nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn ɨgəi kadɨ uwəi kul rɔsi ngata. 4 NGa ko̰ kɨ ɨngəi bore be kɨn kadɨ e kare kɨ dangɨ a? A e go tɨ al kadɨ e kare kɨ ndangɨ. 5 Luwə adɨ səsi NDɨl nḛ kɨ ay njay taa ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl dansi tɨ tɔ. Ə se ra be mbata təl kɨ ɨtəli rɔsi go ndu-kun tɨ lə Mojɨ wa? Jagɨ e be al, ra mbata taa kɨ ɨtaai Poy Ta kɨ Majɨ kɨ kadɨ-me.

Kadɨ-me lə Abɨrakam

6 E be ə, Luwə tɨdə-n *Abɨrakam dəw tɨ ləne, ɓar-e-n dəw kɨ dana, mbata adɨ mene Luwə✡. 7 Sɔbɨ kadɨ ɨgəri majɨ təkɨ dɨje kɨ uni mede adi Kɨrɨsɨ ə əi ngan lə Abɨrakam kɨ rɔjetɨ✡. 8 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta ɓal ngay kəte təkɨ dɨje kɨ əi *Jɨpɨ je al, Luwə a tɨdə-de dɨje tɨ ləne kɨ takul kadɨ-me ləde. Poy Ta kɨ Majɨ kɨn e kɨ kəl Abɨrakam təkɨ Luwə a njangɨ dɔ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ takule✡. 9 E be ə, njé kɨ adi mede, Luwə a njangɨ dɔde təkɨ njangɨ-n dɔ Abɨrakam kɨ adɨ mene be.

10 Dɨje pətɨ kɨ gai kadɨ Luwə a ɔr ta dɔde tɨ kɨ takul təl rɔ go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ, ndɔl e dɔde tɨ. NDɔl e dɔde tɨ, tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Dəw kɨ ra kɨ ɨndə kəmne go ndu-kun je tɨ pətɨ, kɨ e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə kɨn kɨ dɔkagɨlo je pətɨ al nɨngə, ndɔl e dɔe tɨ✡.» 11 Jɨ gər majɨ kadɨ dəw kɨ Luwə a təl-e dəw tɨ ləne kɨ takul təl rɔ go ndu-kun tɨ goto. Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Dəw kɨ adɨ mene Luwə ə e dəw kɨ dana, nɨngə kɨ takul kadɨ-me lie ə a ɨsɨ-n kɨ dɔne taa✡.» 12 Kɨ rɔjetɨ, ngɨrə ndu-kun e dɔ kadɨ-me tɨ al, əi nḛ je kɨ dangɨ dangɨ. Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Dəw kɨ ra go ndu-kun je tɨ ɓa a ɨngə kajɨ kɨ go rəbɨ təl rɔ go tɨ✡.» 13 Kɨrɨsɨ taa-je ɨlə-je taa ta ndɔl tɨ lə ndu-kun. Kɨrɨsɨ ɔr to je, un ndɔl kɨ dɔje tɨ kɨ dɔne tɨ. MBata makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Dəw kɨ ɓəi-e dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ e dəw kɨ Luwə ndɔle✡.» 14 E be mba kadɨ njangɨ dɔ kɨ Luwə un mɨndɨne kadɨ n-adɨ Abɨrakam kɨn, dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al ka ɨngəi kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ, ə kadɨ kɨ go rəbɨ lə kadɨ-me, j-ɨngə NDɨl Luwə kɨ Luwə un ndune kadɨ n-adɨ-je.

NDu-kun əi kɨ kun mɨndɨ

15 NGakom je, m-a m-un nḛ kare kɨ j-ɨsɨ j-oi kɨ ndɔ je pətɨ dɔnangɨ tɨ ne mba kadɨ m-ɔjɨ-n səsi nḛ kɨn: lokɨ dəw un mɨndɨne, ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ, dəw made kɨ rangɨ kɨ asɨ kadɨ tujɨ kɨlə mɨndɨ lie kɨn, ə se kadɨ ɨlə nḛ kɨ rangɨ dɔ tɨ goto. 16 Nɨngə kun mɨndɨ kɨ Luwə un adɨ *Abɨrakam, kɨ dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lie ka e be tɔ. Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Luwə un mɨndɨne adɨ dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Abɨrakam✡,» adɨ e dəw kare ba, kɨ e Jəju Kɨrɨsɨ, ɓɨ makɨtɨbɨ ə nə: «Luwə un mɨndɨne adɨ dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Abɨrakam,» tə dɨje kɨ ba̰yḭ-naa, al. 17 Nḛ kɨ m-ge kadɨ m-əl ə to kɨn: Luwə un mɨndɨne adɨ Abɨrakam majɨ. Nɨngə asɨ ɓal ɓu sɔ kɨ kutɨ mɨtə go tɨ ɓəy taa, ndu-kun re. *NDu-kun kɨ re go gogɨ kɨn ra tɔgɨ kadɨ tujɨ kun mɨndɨ kɨ Luwə un adɨ Abɨrakam kəte kɨn al. Re ndu-kun tujɨ kun mɨndɨ kɨn nɨngə, kun mɨndɨ lə Luwə a təl nḛ kɨ kɔ kare. 18 Re Luwə adɨ nḛ dɨje kɨ go rəbɨ təl rɔ go ndu-kun tɨ nɨngə, tɔjɨ kadɨ e kɨ go kun mɨndɨ tɨ ə Luwə adɨ-n nḛ dɨje al. NGa je j-o kadɨ e kɨ go rəbɨ kun mɨndɨ ə Luwə adɨ majɨ-kur re-n dɔ Abɨrakam tɨ tɔ.

Kɨlə lə ndu-kun

19 Re e be nɨngə, se kɨlə ra ndu-kun kɨ Luwə adɨ *Jɨpɨ je e ri wa? Luwə adɨ ndu-kun mba kadɨ gəri majal rade je kɨ ɨsɨ rai ta kəm Luwə tɨ. *NDu-kun to be kɨ naa tɨ, bɨtɨ kadɨ ngɨnə-n dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Abɨrakam kɨ a re. Adɨ e dəw kɨ Luwə un ndune ade. Lokɨ Luwə ndɨgɨ kadɨ ndu-kun, e malayka je ə Luwə ɨlə-n-de kɨ go rəbɨ lə dəw kɨ kare kɨ a mbo̰ Luwə tɨ kɨ dɨje kadɨ ɨlə-de nojɨ naa tɨ✡. 20 Nɨngə nje ka mbo̰ dɨje tɨ kadɨ ɨlə-de nojɨ naa tɨ, a a mbo̰ dɨje tɨ kɨ ba̰yḭ-naa, nə Luwə e kare ba ɓɨ ba̰y al. 21 Ə se e kɨn ɔjɨ kadɨ ndu-kun ɔsɨ ta kun mɨndɨ lə Luwə wa? Jagɨ ɔse ta al. Re ndu-kun madɨ to no̰o̰, asɨ kadɨ adɨ dɨje kajɨ nɨngə, m-gər kadɨ re ndu-kun a ɔr ta dɔ dɨje tɨ no̰ Luwə tɨ. Ke ə ndu-kun kɨ be kɨn goto. 22 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl təkɨ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ əi gɨn tɔgɨ tɨ lə majal. To be mba kadɨ kun mɨndɨ kɨ Luwə un adɨ dɨje kɨ adi-e mede, tɔl tane me kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ.

23 Kəte taa kadɨ dɔkagɨlo kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ re, j-ɨsɨ tə dangay je gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun. J-ɨsɨ gɨn tɨ bɨtɨ kadɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔ kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ adɨ-je. 24 Dɔkagɨloe tɨ kɨn ndu-kun to tə nje kɨndə kəmne goje tɨ bɨtɨ kadɨ Kɨrɨsɨ re-n. Lo kɨn tɨ nga ə Luwə ɔr-n ta dɔje tɨ kɨ takul kadɨ-me Kɨrɨsɨ. 25 Nɨngə lokɨ dɔkagɨlo kadɨ-me Kɨrɨsɨ re kɨn, je gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun kɨ kəte ɨsɨ ɨndə kəmne goje tɨ ka kɨn al ngata. 26 MBata səi pətɨ, səi ngan lə Luwə kɨ takul kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ. 27 Səi pətɨ, rai səsi batəm lə Kɨrɨsɨ, adɨ ɨtoi tə Kɨrɨsɨ wa be. 28 NGɔsɨne, dangɨ dangɨ goto mbo̰ dɨje tɨ. Jɨpɨ ə se Gɨrəkɨ goto; ɓəə ə se dəw kɨ e ɓa rɔne goto; dəne ə se dɨngəm goto. Pətɨ, səi kare ba me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ. 29 Re səi dɨje lə Jəju Kɨrɨsɨ nɨngə, səi gɨn kojɨ lə Abɨrakam tɔ. A ɨngəi nḛ je pətɨ kɨ Luwə un ndune kadɨ n-adɨ Abɨrakam kɨ dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lie tɔ.

4

NJé kadɨ-me je əi ɓəə je al ngata

1 Nḛ kɨ kadɨ m-adɨ ɨgəri ə to kɨn: NGon kɨ bawe ɨyə̰ nḛ nduwə ade, e ə e ɓa nḛ kɨngə je pətɨ kɨ bawe ɨyə̰, nə lokɨ nay ngon ɓəy, to ta dangɨ kɨ ɓəə al. 2 To ta dangɨ al, tadɔ e gɨn tɔgɨ tɨ lə njé kote je kɨ njé ngəm nḛ majɨ lie, bɨtɨ kadɨ dɔkagɨlo kɨ bawe ɔjɨ asɨ ɓəy taa, a adi-e nḛ nduwə lie. 3 J-əi ka to be tɔ. Lokɨ jɨ gəri Jəju Kɨrɨsɨ al, j-əi ɓəə je gɨn tɔgɨ tɨ lə majal je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne✡. 4 Nə lokɨ dɔkagɨlo kɨ Luwə ɔjɨ asɨ, Luwə ɨlə NGone adɨ re. NGon kɨ dəne oje gɨn ndu-kun tɨ lə *Jɨpɨ je. 5 Re mba kadɨ taa dɔ dɨje kɨ ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun, taa kadɨ tə təl-je ngan lə Luwə tɨ tɔ. 6 Səi ngan lə Luwə kɨ rɔjetɨ, be ə Luwə ɨlə-n NDɨl ngonne me je tɨ. NDɨl kɨ adɨ j-ɨsɨ ɓari Luwə Aba! kɨ kɔr me nə Bai✡. 7 E be ə, ḭ ɓəə al ngata, nə ḭ ngon lə Luwə. Ə re ḭ ngon lə Luwə nɨngə, Luwə a adi nḛ nduwə je pətɨ kɨ ngəm mbata lə nganne je kɨ go me-majɨ tɨ lie.

Pol ɓəl kadɨ Galatɨ je təli awi gɨn ndu-kun tɨ gogɨ

8 Kəte, lokɨ ɨgəri Luwə al ɓəy, ɨsɨ ɨrai ɓəə lə luwə je kɨ dangɨ dangɨ, nə kɨ rɔjetɨ ɓa, əi luwə je al. 9 NGa kɨ ɓasɨne ɨgəri Luwə, taa Luwə gər səsi tə ya̰ne je tɔ, ə ɨgei təl kaw gɨn nḛ je tɨ kɨ tɔgɨde goto, taa ndade ka goto ka kɨn ɓəy. Ɨgei təl kaw ra ɓəə ləde ɓəy. 10 Ɨsɨ ɨndəi kəmsi go ndɔ je madɨ tɨ, go nay je tɨ, go dɔkagɨlo je tɨ, kɨ go ɓal je tɨ madɨ ɓəy! 11 M-ɓəl kadɨ kɨlə kɨ m-ra dansi tɨ be kɨn to kare rɔm tɨ kɨ ndangɨ.

12 NGakom je, m-uwə njasi kɨ ngangɨ tɨ ba, ɨtoi tə mi be, tadɔ mi ka m-to tə səi be tɔ. Ɨgəri majɨ, nḛ madɨ kɨ majal kare kɨ ɨrai səm goto. 13 Kadɨ mesi ole dɔ tɨ, təkɨ e kɨ go rəbɨ lə mo̰y ə m-ɨlə-n səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ m-ɨlə səsi dɔsa̰y. 14 Me rɔ to tɨ ləm, rɔm majɨ kadɨ dəw oo kɨ kəmne al, adɨ re a kɨdi-mi je, ɨnjḛi-mi je, nə ɨrai nḛ kɨn səm al. Uwəi-mi rɔsi tɨ tə kuwə yo. Nɨngə Oi-mi tə malayka lə Luwə ə se Jəju Kɨrɨsɨ wa kɨ dɔne be yo. 15 Dɔkagɨloe tɨ kɨn rɔsi nəl səsi ngay, nga ɓasɨne rɔnəl ka kɨn goto ngata. M-gər majɨ kadɨ dɔkagɨloe tɨ kɨn re ɨngəi rəbɨ kadɨ ɔri ka̰ kəmsi adi-mi ka re a ɔri adi-mi. 16 Nɨngə ɓone m-təl nje ba̰ ləsi mbata kəl kɨ m-əl səsi ta kɨ rɔjetɨ. 17 Dɨje kɨ ɨsɨ ədi səsi kɨn, rai nḛ tə nḛ kɨ ta ləsi to rɔde ngay be, nə kɨ rɔjetɨ, gɨr ta ləde e gɨr ta kɨ majal. Ɨsɨ ndɨgi kadɨ n-gangi səsi naa tɨ səm, kadɨ n-awi səsi gode tɨ yo. 18 Nḛ kɨ m-o majɨ ngay, e ta kadɨ ɨtɨngəi bɨl me nḛ ra je tɨ kɨ majɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Dɔkagɨlo kɨ m-goto səsi ka majɨ kadɨ uwəi nḛ ra kɨ majɨ ba ɓɨ ɨyə̰i tae al. 19 NGanm je, m-ɨngə ko̰ kɨ rangɨ ɓəy kɨ mbata ləsi tə dəne kɨ nje ndoo be, bɨtɨ kadɨ ɨtəli dɨje kɨ tɔgɨ gangɨ me ta tɨ lə Kɨrɨsɨ. 20 M-ndɨgɨ ngay kadɨ mi səsi naa tɨ kɨ ɓasɨne wa kɨn, kadɨ m-əl səsi ta kɨ ndu kɨ sɔbɨ kəl-n səsi ta. Tadɔ m-gər nḛ wa kɨ kadɨ m-ra dana kɨ mbata ləsi, al.

Kun mɨndɨ je kɨ joo, Agar əi kɨ Sara

21 Səi kɨ ɨndɨgi kadɨ ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun, təkɨ rɔjetɨ, ɨgəri me ta kɨ ndu-kun əl kɨn al. 22 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Abɨrakam ojɨ ngan je kɨ dɨngəm joo: kɨ kare, ko̰e e ɓəə ə kɨ nungɨ ko̰e e ɓəə al. Dəne kɨ ɓəə tɔe nə Agar, ə e kɨ e dəw dɔrɔne tɔe nə Sara tɔ✡.» 23 NGon lə dəne kɨ ɓəə, oje təkɨ ojii ndəgɨ ngan je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ, nə ngon lə dəne kɨ e dəw dɔrɔne, koje to ta dangɨ. Luwə un mɨndɨne adɨ kəte dɔ koje tɨ✡. 24 Me ta je tɨ kɨn Luwə ɔjɨ-je nḛ kare kadɨ jɨ gər. Dəne je kɨ joo kɨn ɔji dɔ kun mɨndɨ je joo kɨ Luwə un: Kun mɨndɨ kɨ dɔ mbal Sɨnay tɨ e Agar kɨ a ojɨ ɓəə je. 25 Agar e mbal Sɨnay kɨ Arabi tɨ, to tə ɓe bo kɨ Jorijaləm kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn be. To be, mbata Jorijaləm kɨ dɨje kɨ me tɨ pətɨ əi ɓəə je gɨn tɔgɨ tɨ lə ndu-kun. 26 Nə Jorijaləm kɨ dɔra̰ tɨ, e ɓəə al. E ə e ko̰je tɔ. 27 Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Ḭ kujɨ dəne, ɨra rɔnəl, ḭ kɨ ɨgər to ndoo ngon al, ur kɔl rɔnəl. MBata dəne kɨ ngawe mbate a aw kɨ ngan je ngay ɨtə e kɨ ɨsɨ kɨ ngawne✡.» 28 NGakom je, səi, ɨtoi tə *Isakɨ kɨ *Abɨrakam oje kɨ go kun mɨndɨ tɨ kɨ Luwə un ade kɨn be. 29 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, ngon kɨ oji-e tə ndəgɨ ngan je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ adɨ ko̰ e kɨ oji-e kɨ tɔgɨ lə NDɨl Luwə. Ko nḛ wa kɨ ra nḛ kɨn ə ɨsɨ ra nḛ ɓone ɓəy. 30 Ə se ta ri ə makɨtɨbɨ lə Luwə əl wa? Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Ɨtuwəi dəne kɨ ɓəə kɨ ngone kɔ, tadɔ ngon lə dəne kɨ ɓəə a ḭ tə kɨngə nḛ nduwə naa tɨ kɨ ngon lə dəne kɨ e dəw dɔrɔne✡.» 31 NGakom je, kɨ ɔjɨ dɔje, j-əi ngan lə dəne kɨ ɓəə al, nə j-əi ngan lə dəne kɨ e dəw dɔrɔne yo taa.

5

Kɨrɨsɨ taa je ɨyə̰-je taa

1 Kɨrɨsɨ taa-je ɨyə̰-je taa mba kadɨ j-əi kɨ taa kɨyə̰ taa kɨ dɔ gangɨ. Ai dɔ njasi tɨ, ɨyə̰i rɔsi kadɨ dəw madɨ təl səsi ɓəə tɨ ɓəy al ngata. 2 Oi majɨ, mi Pol m-əl səsi ta taga wangɨ. Re adɨ ɨjəi mɔtɨsi ɓəy nɨngə, Kɨrɨsɨ a təl nḛ kɨ kare kɨ rɔsi tɨ. 3 M-ndɔr mbisi kɨ ko̰ joo ɓəy, dəw kɨ ra kɨ adɨ ɨjəi mɔte nɨngə, sɔbɨ kadɨ ɨndə tane dəm go ndu-kun je tɨ. 4 Səi dɨje pətɨ kɨ ɨsɨ sangi kadɨ Luwə ɔr ta dɔsi tɨ kɨ go rəbɨ lə ndu-kun, səi kɨ gangɨ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. A asi kɨngə ra majɨ lə Luwə al ratata. 5 Kɨ sɔbɨ dɔje, j-ɨndə meje tɨ kadɨ Luwə a ɔr ta dɔje tɨ tadɔ j-adɨ meje Jəju Kɨrɨsɨ. E kɨn ə j-ɨsɨ jɨ ngɨnə kadɨ NDɨl Luwə a adɨ-je me tɔge tɨ. 6 Re dəw madɨ ɨndə rɔne naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ, ə ɨjə mɔtɨne, ə se ɨjə mɔtɨne al ka, e nḛ kɨ ndae goto. Nḛ kɨ bo ngay e ta kadɨ dəwe kɨn adɨ mene, nɨngə kadɨ kadɨ-me kɨn aw sie adɨ ndɨgɨ dɨje. 7 Lo kɨlə ngɨre tɨ, ɨrai kɨlə majɨ kɨ dum, nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, dəw madɨ ɨlə kagɨ no̰si tɨ, ɔgɨ səsi kadɨ ɨtəli rɔsi go ta kɨ rɔjetɨ ka kɨn ngata. 8 Dəw kɨ ɔgɨ səsi rəbɨ kɨn e dəw kɨ Luwə kɨ ɓar səsi ɨle al. 9 Dɨje əli əi nə: «NGon əm kɨ ndə̰y be ra ndujɨ kɨ lɔy ba pətɨ adɨ ḭ.» 10 Kɨ rɔm tɨ, m-taa mesi me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe. Nɨngə m-gər majɨ kadɨ səi ka ɨməri ta tə mi be tɔ. Nə dəw kɨ yətɨ dɔsi kɨn, re dəwe e-n na̰ na̰ ka Luwə a gangɨ ta dɔe tɨ. 11 NGakom je, kɨ sɔbɨ dɔm, re m-ɨsɨ m-ɨlə mbḛ kadɨ, gar, dəw ɨjə mɔtɨne ɓəy taa Luwə ɔr ta dɔe tɨ nɨngə, *Jɨpɨ je a ɨndəi kəmm ndoo al ngata. A ɨndəi kəmm ndoo al, taa re koy lə Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ a e nḛ kɔbɨ mbata tɨ lə dəw al tɔ. 12 Kɨ rɔ njé yətɨ dɔsi tɨ, sɔbɨ kadɨ re a ɔri gəmde wa par.

Kɨlə lə darɔ kɨ kɨlə lə NDɨl Luwə

13 Səi ngakom je, Luwə ɓar səsi mba kadɨ səi kɨ taa kɨyə̰ taa. Ke ə, kadɨ taa kɨ Luwə taa səsi ɨyə̰ səsi taa kɨn, uni gɨrə dɔ tɨ ɨrai nḛ lə darɔ təkɨ mesi ndɨgɨ al. Nə kadɨ ɨrai kɨlə ɓəə adi-naa kɨ yo kɨ nḛ kɨ ndɨgɨ-naa. 14 MBata ndu-kun je pətɨ ɔsi dɔde naa tɨ me ndu-kun tɨ kɨ kare kɨ ə nə: «A ɨndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be» kɨn✡. 15 Re ɨdo̰i-naa je, ɨrɨbəi-naa je tə da je kɨ wale be ə, ɨgo̰i rɔsi majɨ, ta tɔl tae ə a tuji-naa. 16 E be ə, m-əl səsi m-ə nə: Ɨyə̰i NDɨl Luwə adɨ ɔr no̰si nɨngə a rai ndɨgɨ lə darɔ al. 17 NDɨgɨ ra je lə darɔ ka kɨn ɨsɨ rɔi kɨ NDɨl Luwə, nɨngə NDɨl Luwə ɨsɨ rɔ kɨ ndɨgɨ ra je lə darɔ tɔ. Tɔgɨ je kɨ joo kɨn ɨsɨ rɔi-naa dande tɨ, adɨ lo kadɨ ɨrai nḛ kɨ mesi ndɨgɨ goto. 18 Nə re NDɨl Luwə ɔr səsi ta rəbɨ ɓa, ndu-kun aw kɨ tɔgɨ dɔsi tɨ al. 19 Kɨlə ra je kɨ majal lə darɔ toi taga wangɨ: Adɨ e sangɨ-naa kɨ go rəbe tɨ al, kɨ nḛ kɨ to njḛ, kɨ sangɨ-naa kɨ lo kaya tɨ, 20 kɨ kɔsɨ məkəsɨ nangɨ no̰ yo je tɨ, kɨ ra mbəli, kɨ kuwə-naa me tɨ, kɨ koo ta-naa al, kɨ jangɨ, kɨ wongɨ, kɨ ni, kɨ gangɨ-naa, kɨ kɔr kəm-naa, 21 kɨ kəm-nda, kɨ go̰ kasɨ, kɨ kuso nḛ kədɨ, kɨ ndəgɨ koo kɨlə ra je kɨ be kɨn. M-ndəjɨ səsi təkɨ m-əl-n kəte: njé ra nḛ je kɨ be kɨn a ooi ko̰ɓe lə Luwə al.

22 Nɨngə, kɨlə ra lə NDɨl Luwə e: ndɨgɨ-naa, kɨ rɔnəl, kɨ kɨsɨ-maje, kɨ kɨsɨ dɔ tɨ kɨ naa, kɨ me-majɨ, kɨ ra majɨ, kɨ ka dana, 23 kɨ sɔl lɔm lɔm, kɨ kulə darɔ gɨn tɔgɨ tɨ. *NDu-kun ɔsɨ ta kɨlə ra je kɨn al. 24 Dɨje pətɨ kɨ əi ya̰ Kɨrɨsɨ, təti rɔ darɔ kɨ ndɨgɨ ra je lie pətɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. 25 E NDɨl Luwə ə adɨ-je kɨsɨ kɨ dɔ taa, ə majɨ kadɨ j-adi NDɨl ɔr-je ta rəbɨ. 26 Majɨ kadɨ j-əi njé kun dɔ taa al. Sɔbɨ kadɨ j-adi-naa wongɨ al, taa kadɨ jangɨ ra-je dɔ-naa tɨ al tɔ.

6

Kɨra kɨ naa yo kɨ ne

1 NGakom je, re uwəi dəw madɨ dɔ nḛ ra tɨ kɨ go tɨ al, majɨ kadɨ səi kɨ awi kɨ NDɨl Luwə mesi tɨ, ɨrai sie kadɨ təl re dɔ rəbɨ tɨ kɨ majɨ. Nə ke ə kadɨ ɔji-e kɨ mɨndɨ kɨ sɔl lɔm taa. Nɨngə kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ oo rɔne majɨ, kadɨ osɨ me ko nḛ na tɨ kɨn al. 2 Ɨrai kadɨ ɨtaai nḛ kɨ kɔy dɔ-naa tɨ. Re ɨrai be nɨngə, a səi njé təl rɔ go ta tɨ lə Kɨrɨsɨ. 3 Re dəw madɨ kɨ ndae goto, oo rɔne kadɨ nḛ dəw kɨ nga nɨngə, dəwe kɨn ɨsɨ ədɨ rɔne. 4 Kadɨ na̰ na̰ ka ɨndə majɨ kɨlə rane oo. Re ɨngə nḛ madɨ kɨ majɨ me tɨ nɨngə, kadɨ ra rɔnəl dɔ kɨlə tɨ kɨ e wa ra kɨ kanjɨ kadɨ un rɔne ɨndə kadɨ ndəgɨ dɨje tɨ. 5 Tadɔ na̰ na̰ ka a a ta kɨlə je ləne kɨ ra.

6 Sɔbɨ kadɨ dəw kɨ nje taa nḛ ndo kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, ka̰y nḛ kɨngə je ləne pətɨ kɨ dəw kɨ nje ndo-e nḛ. 7 Dəw a mbə kɨ Luwə al, ə ədi rɔsi al. Nḛ kɨ dəw dɨbɨ a tətɨ kande. 8 Kɨn ə re dəw dɨbɨ nḛ kɨ go darɔ tɨ nɨngə, kande kɨ a tətɨ e koy. A kɨn ə re dəw dɨbɨ nḛ kɨ go NDɨl Luwə tɨ tɔ nɨngə, kande kɨ a tətɨ e kajɨ kɨ to ratata kɨ no̰ tɨ. 9 Lo kɨn tɨ, majɨ kadɨ nḛ madɨ ɔr tɔgɨje ta ra majɨ tɨ al. Lokɨ j-uwəi rɔje ba ta ra-e tɨ nɨngə, j-a jɨ tətɨ kandɨ kɨ majɨ dɔkagɨloe tɨ. 10 E be ə, lokɨ j-ɨngəi dɔkagɨlo ra majɨ nɨngə, majɨ kadɨ jɨ rai majɨ kɨ dɨje pətɨ. Kɨ bo ngay e njé kɨ adi mede Jəju Kɨrɨsɨ.

Ta kɨ dɔbəy tɨ kɨ kuwə ji-naa

11 Oi nḛ kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn. E mi wa ə m-ndangɨ boy guri guri kɨ jim. 12 Əi *Jɨpɨ je kɨ ndɨgi kadɨ n-nəli ndəge je ə yə ɨsɨ ɨndəi gu dɔsi tɨ kadɨ ɨjəi mɔtɨsi. Rai be mba kadɨ dɨje adi-de ko̰ mbata ta koy lə Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ al. 13 Əi je wa kɨ njé kɨjə mɔtɨde kɨn, uni go ndu-kun je lə Jɨpɨ je ba pətɨ al. NDɨgi kadɨ səi je ə ɨjəi mɔtɨsi kadɨ kɨjə mɔtɨ ləsi e nḛ kɨndə gu ləde. 14 Nɨngə mi, m-ɨndə gum kɨ kagɨ-dəsɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, ɓɨ m-ɨndə gum kɨ nḛ kɨ rangɨ al. MBata kɨ takul koy lə Jəju Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ, nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne təli nḛ kɨ koy kɨ rɔm tɨ, ə mi m-təl nḛ kɨ koy kɨ rɔ nḛ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne tɔ. 15 Nɨngə re dəw ɨjə mɔtɨne, ə se ɨjə mɔtɨne al ka, e nḛ kɨ ndae goto. Nḛ kɨ bo ngay e ta kadɨ dəw təl nḛ kɨndə kɨ sɨgɨ. 16 Kadɨ kɨsɨ-maje kɨ me-majɨ lə Luwə e dɔ dɨje tɨ pətɨ kɨ uni go rəbɨ kɨ sɨgɨ, kɨ dɨje pətɨ kɨ əi dɨje lə Luwə.

17 Kaw kɨ kəte no̰o̰ kɨn, kadɨ dəw ra səm nḛ kɨ ko̰ al ngata. Tadɔ m-aw kɨ ndunə do je kɨ ɔjɨ go ko̰ lə Jəju rɔm tɨ. 18 NGakom je, kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi. *Amen.

✡ 1:2 Knjk 16.6

✡ 1:6 2.3-5, 12-14

✡ 1:14 13-14: Knjk 8.3; 22.3-5; 26.9-11

✡ 1:16 15-16: Knjk 9.3-6; 22.6-10; 26.13-18

✡ 1:18 Knjk 9.26-30

✡ 1:19 2.9; Knjk 15.13

✡ 2:1 Knjk 11.30; 15.2

✡ 2:4 1.7

✡ 2:10 Knjk 11.29-30

✡ 2:11 Knjk 11.19-26

✡ 2:16 Rm 1.17; 3.20, 22; Pa je 143.2

✡ 3:6 Kɨlə ngɨrə nḛ je 15.6; Rm 4.3

✡ 3:7 Rm 4.16

✡ 3:8 Kɨlə ngɨrə nḛ je 12.3

✡ 3:10 Dətərənom 27.26

✡ 3:11 Abakukɨ 2.4

✡ 3:12 Ləbətɨkɨ 18.5; Rm 10.5

✡ 3:13 Dətərənom 21.23

✡ 3:16 Kɨlə ngɨrə nḛ je 12.7

✡ 3:19 Knjk 7.53

✡ 4:3 4.9; Kol 2.8, 20

✡ 4:6 Mk 14.36; Rm 8.15

✡ 4:22 Kɨlə ngɨrə nḛ je 16.15; 21.2

✡ 4:23 Kɨlə ngɨrə nḛ je 17.16; Rm 9.7-9

✡ 4:27 Ejay 54.1

✡ 4:30 29-30: Kɨlə ngɨrə nḛ je 21.9-10

✡ 5:14 Ləbətɨkɨ 19.18

Epəjɨ je

1

2

3

4

5

6

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Epəjɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Epəjɨ je

Asɨ ɓal kutɨ mi go kojɨ Kɨrɨsɨ tɨ, kalangɨ ba, njé kaw-naa je ɨndəi ngɨrəde kɨ lo lo dɔnangɨ Aji tɨ kɨ du (ɓone ɓari-e Turki kɨ Aji tɨ). NJé kaw-naa je kɨ dangɨ dangɨ kɨn, kulə nojɨ to dande tɨ kɨ yo je kɨ ne je. Nɨngə njé kɨ Epəjɨ tɨ, ji kɨsɨde to sotɨ ɨtə madɨde je. Lokɨ Pol aw mba ləne kɨ ko̰ mɨtə mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, tḛḛ rɔde tɨ, ɓa ra ɓal kɨ asɨ mɨtə me ɓe bo tɨ kɨ Epəjɨ tɨ (Knjk 19.1-20.1). Kɨn ə jɨ tɨdə Ep 3.1 əi kɨ 4.1 ɓa, j-a j-o kadɨ Pol to dangay tɨ ə ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn. Nɨngə e mbata kɨn ə ɓari-e-n «makɨtɨbɨ kɨ ndange e dangay tɨ», orəi kadɨ e kɨ Pol ndangɨ adɨ Pɨlɨpɨ je nɨm, Pɨləmo̰ nɨm, Kolosɨ je nɨm tɔ.

Nḛ ndo kɨ me makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Epəjɨ je kɨn tɔjɨ kadɨ e makɨtɨbɨ kɨ un dɨje kɨ ta tate ba, ɓɨ e makɨtɨbɨ kɨ sɔbɨ dɔ njé kaw-naa je gɨn kare par al. Ko̰ ta kɨ boy kɨ to me tɨ, e ta lə kɔjɨ ra lə Luwə kɨ kadɨ kaw dɨje pətɨ kɨ dɔra̰ tɨ nɨm, dɔnangɨ tɨ ne nɨm gɨn tɔgɨ tɨ lə NGar kare ba be kɨ e Jəju Kɨrɨsɨ (1.10).

Kadɨ j-ɨndə manjɨ makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ kɨn majɨ ɓa, j-ɨngə kadɨ ngon ta kɨ ɨlə-n ngɨrə ta e ndə̰y be nɨm (1.1-2), ta kɨ tɔl-n tae e ndə̰y be nɨm tɔ (6.21-24). Ɓa darɔ ngadan ta wa dəw a kəkɨ gɨn joo:

Me kəy kəme tɨ kɨ dɔsa̰y (1.3-3.21), Pol əl ta kɨ dɔ nḛ tɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨ Luwə ra adɨ-je kɨ rəbɨ lə Kɨrɨsɨ, ɓa go tɨ, təl əl ta kɨ dɔ kɨndə rɔ naa tɨ adɨ goe ngal. Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ kɨndə rɔ naa tɨ, Pol tɔjɨ nḛ kɨ Luwə ra taa kadɨ Jɨpɨ je kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, təlii dɨje kɨ kare ba, tə dɨje lie.

Me kəy kəme tɨ kɨ ko̰ joo (4.1-6.20), Pol dəjɨ Epəjɨ je kadɨ pa njɨyəde me kɨndə rɔ naa tɨ kɨn tɔjɨ təkɨ əi dɨje kɨ kojɨ sɨgɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. NGa nɨngə sɔbɨ kadɨ pa njɨyə kɨ majɨ re kɨ kɨlə ra kɨ majɨ dande tɨ, me kəy je tɨ ləde, kɨ rɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ rangɨ, kɨ kɨ rɔ ndəgɨ dɨje tɨ pətɨ.

Kadɨ tə tɔjɨ-n kɨndə rɔ naa tɨ lə dɨje lə Luwə, Pol un nḛ asɨ gɨn mɨtə əl-n ta: un darɔ, adɨ e njé kaw-naa je kɨ Jəju Kɨrɨsɨ e jam dɔde; un kəy kɨ Jəju Kɨrɨsɨ e mbal kɨ dɔ kume tɨ; un dəne əi kɨ dɨngəm, adɨ e njé kaw-naa je kɨ əi dəne lə Kɨrɨsɨ. Nḛ kare, j-o kadɨ kɨ kanjɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ rɔjetɨ kɨ Ɓaɓe, lo kadɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ rɔjetɨ lə njé kun go Kɨrɨsɨ a to goto. E be ə, majɨ kadɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ rɔjetɨ e naa tɨ kɨ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə. M-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-ɨlə-n madɨ dɨje lə Luwə kɨ adi mede Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ ɨsi me ɓe tɨ kɨ Epəjɨ tɨ. 2 M-kɔy kadɨ Luwə kɨ Baw je kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ adi me majɨ kɨ kɨsɨ-maje ləde nay səsi.

Ra majɨ je kɨ Luwə ɨsɨ adɨ-je kɨ takul Kɨrɨsɨ

3 Pɨtɨ kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ Baw Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ adɨ-je majɨ-kur je, adɨ e nḛ majɨ je pətɨ kɨ adɨ-je kɨ go NDɨl tɨ, kɨ ḭ dɔra̰ tɨ, kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Kɨrɨsɨ. 4 Be ə, lokɨ Luwə ra dɔra̰ kɨ dɔnangɨ kɨ nḛ je kɨ me tɨ al ɓəy ə, kɔtɨ je kɨ takul Kɨrɨsɨ tɨ tə dɨje ləne mba kadɨ j-ayi njay kɨ kanjɨ ta madɨ dɔje tɨ ta kəme tɨ. Nḛ je kɨn tɔjɨ kadɨ Luwə ndɨgɨ je. 5 Təkɨ Luwə ndɨgɨ-n-je ka kɨn ə, ɨndə-n je kəte no̰ dɔkagɨlo je tɨ, mba kadɨ jɨ təli ngane je kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ. Luwə ge kɨn be kɨ go me-majɨ tɨ lie. 6 Adɨ jɨ pɨtɨ Luwə, mbata me-majɨ lie kɨ ətɨ ɓəl. Me-majɨ kɨn, adɨ-je kare kɨ takul NGone, ndɨgɨ ngone kɨn ngay. 7 Me Kɨrɨsɨ tɨ, kɨ takul məse kɨ a̰y dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ go koye tɨ, je kɨ taa kɨlə taa, nɨngə majal je ləje e kɨ kɨyə̰ go kɔ tɔ. Be ə, Luwə ɔjɨ-n je me majɨ ləne kɨ ngay. 8 Oyo, Luwə ɔjɨ-je me-majɨ ləne kɔjɨ kɨ ətɨ ɓəl. Be ə, adɨ-n-je tər kɨ nḛ gər kɨ ngay. 9 Nɨngə kɨ go ra majɨ tɨ lə Luwə kɨ ngay, adɨ j-ɨngəi kɔjɨ ta ra lie kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ. Kɔjɨ ta ra kɨn, ɨndə dɔe naa tɨ kəte kadɨ n-a ra kɨ takul Kɨrɨsɨ. 10 Kɔjɨ ta ra lə Luwə kɨn, e mba kadɨ kaw nḛ je kɨ dɔra̰ tɨ kɨ nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, gɨn tɔgɨ tɨ lə nje ko̰ɓe kɨ kare ba kɨ e Kɨrɨsɨ. Nḛ kɨn, a ra nḛ dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə wa ɔjɨ.

11 Luwə adɨ nḛ je pətɨ rai nḛ təkɨ e wa ɔjɨ-n ə se ndɨgɨ-n kəte. Be ə, kɔtɨ-n-je kəte kɨ go kɔjɨ ta ra tɨ lie, adɨ jɨ təli dɨje lie kɨ go kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Kɨrɨsɨ. Nɨngə adɨ-je nḛ kɨ un-n mɨndɨne mba kadɨ n-adɨ-je tɔ. 12 Luwə ra be mba kadɨ j-osi pa j-ɨləi tɔjɨ dɔ kətɨ ɓəl tɨ lie, Je je kɨ j-ɨndəi me je dɔ kɨrɨsɨ tɨ dɔsa̰y.

13 E me Kɨrɨsɨ tɨ tɔ ə, səi ka, oi dɔ ta kɨ rɔjetɨ, kɨ e Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ajɨ səi. Nɨngə go tɨ, adi mesi Kɨrɨsɨ, ɓa Luwə ɨndə ndunə kɨ sɔbɨ dɔne rɔsi tɨ. NDunə ka kɨn e NDɨl kɨ ay njay kɨ un-n mɨndɨne adɨ kəte dɔ tɨ. 14 NDɨl kɨ ay njay kɨ Luwə adɨ-je kɨn, tɔjɨ kadɨ ja j-ɨngəi ndəgɨ nḛ majɨ je pətɨ kɨ Luwə a adɨ-je. Nḛ majɨ je kɨn ja j-ɨngəi pətɨ ndɔ kɨ Luwə a taa-je ɨlə-je taa ji majal tɨ ratata. Adɨ jɨ pɨtɨ ndole lə Luwə kɨ ətɨ ɓəl.

Pol əl ta kɨ Luwə kɨ mbata lə njé kadɨ-me je kɨ Epəjɨ tɨ.

15 E kɨ mbata kɨn ə, mi ka lokɨ m-o poy kadɨ me ləsi kɨ adi Ɓaɓe Jəju, kɨ poy ndɨgɨ ləsi kɨ ɨsi ndɨgi dɨje lə Luwə pətɨ, 16 ndɔ kɨ m-o-n ta wa kɨn nu, m-ɨyə̰ ta ra oyo Luwə kɨ mbata ləsi al me kəl ta tɨ je ləm kɨ m-ɨsɨ m-əl si-e. M-ɨsɨ m-ɓa tɔsi taa taa. 17 M-dəjɨ kadɨ Luwə lə Ɓaɓe lə je Jəju Kɨrɨsɨ, Bawje kɨ nje tɔjɨ, adɨ səi kɨ takul NDɨl kɨ ay njay, tər, kɨ gər gɨn nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, mba kadɨ ɨgəri-e-n ay njay. 18 M-dəje kadɨ tḛḛ angalsi, mba kadɨ asi gər nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ adɨ səsi kɨ aw naa tɨ kɨ ɓar kɨ ɓar səsi. Taa a ɨgəri nḛ je kɨ majɨ majɨ kɨ Luwə əl ta-e kadɨ n-a n-adɨ dɨje ləne. 19 Nɨngə a ɨgəri tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl ɨtə tɔgɨ je pətɨ kɨ Luwə ɔjɨ mbata ləje j-əi kɨ j-adi-e meje. Nɨngə tɔgɨ ka kɨn, Luwə ɔjɨ kɨ taga me tɔgɨ tɨ kɨ ətɨ ɓəl. 20 Tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨn, Luwə tɔjɨ taga, dɔkagɨlo tɨ kɨ adɨ Jəju ḭḭ taa dan je koy je tɨ, ə ade ɨsɨ dɔ ji ko̰e tɨ me dɔra̰ tɨ. 21 Loe tɨ kɨn, Jəju e kɨ kɨndə dɔ njé ko̰ɓe je tɨ ba pətɨ, dɔ tɔgɨ ko̰ɓe je tɨ ba pətɨ, a e dɔ tɔgɨ je tɨ ba pətɨ, taa tɔe e dɔ tɔ je tɨ pətɨ tɔ. E dɔ nḛ kɨndə je tɨ pətɨ mbata dɔkagɨlo kɨ ngɔsɨne kɨn par al, nə bɨtɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ a re. 22 Oyo, Luwə ɨlə nḛ je pətɨ gɨn tɔgɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ. Lokɨ ɨnde dɔ nḛ je tɨ pətɨ nɨngə, kɔte ade e kɨ boy dɔ njé kaw-naa je tɨ. 23 *NJé kaw-naa je toi tə ngan rɔe je be. Kasɨ-naa bərəre lə Kɨrɨsɨ rosɨ njé kaw-naa je kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Nɨngə Kɨrɨsɨ ka, kasɨ-naa bərəre lə Luwə rose tɔ.

2

Kajɨ e kɨ takul me-majɨ

1 Səi kɨ kəte, səi toi tə dɨje kɨ koy kɨ mbata majal je ləsi. 2 Majal je ləsi kɨn ra adɨ mari go rəbɨ nḛ rasi je e go hal nḛ ra lə dɨje kɨ dunɨya̰ tɨ, uni go kɨ bo lə tɔgɨ je lə ndɨl je kɨ majal kɨ me nəl tɨ. NDɨl kɨ majal kɨn ə, ɨsɨ ra kɨlə ngɔsɨne me dɨje tɨ kɨ njé kɔsɨ ta Luwə. 3 J-əi je ka, ndɔ kɨ mari j-əi mbo̰ dɨje tɨ kɨn tɔ. Adɨ jɨ njɨyəi kɨ go ndɨgɨ tɨ lə ngur darɔje, j-ɨsi ta nḛ ra tɨ kɨ kadɨ jɨ tɔli kon ndɨgɨ ra lə darɔje, kɨ mər ta je ləje kɨ majal yo. Be ə kɨ go jibəl kɨsɨje kɨ dɔje taa tɨ, jɨ toi tə ndəgɨ dɨje kɨn be, adɨ wongɨ lə Luwə e dɔje tɨ tɔ.

4 Nə Luwə e nje koo kəm-to-ndoo kɨ ətɨ ɓəl, adɨ ndɨgɨ-je ngay. 5 Be ə, j-əi je kɨ ndɔ kɨ j-əi dɨje kɨ koy kɨ takul majal je ləje kɨn, təl-je adɨ j-əi njé kɨsɨ kɨ dɔje taa kɨ Kɨrɨsɨ. Oyo e kɨ takul me-majɨ lə Luwə ə ɨngəi kajɨ. 6 Kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Jəju Kɨrɨsɨ, Luwə adɨ j-ḭ taa sie naa tɨ dan njé koy je tɨ, ə adɨ j-o̰i ɓe naa tɨ sie me dɔra̰ tɨ tɔ. 7 Luwə ra be kadɨ ɔjɨ-n kadɨ dɨje pətɨ gəri mbata ndɔ je kɨ a rəi, me-majɨ lie kɨ dɔbəye goto, kɨ ɔjɨ kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ kɨ go rəbɨ ra majɨ lie kɨ mbata ləje. 8 E takul me-majɨ kɨ go rəbɨ lə kadɨ-me ə, ɨngəi kajɨ ɓɨ e kɨ go tɔgɨsi tɨ al. Nə e Luwə ə adɨ səsi kajɨ kɨn kare. 9 Kajɨ kɨn e kɨ takul kɨlə rasi madɨ kɨ majɨ al. E be al, mba kadɨ dəw madɨ ɨndə-n gune al. 10 Oyo, j-əi kɨlə ra ji Luwə. Ɨndə-je kɨ go kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Kɨrɨsɨ mbata kadɨ jɨ rai kɨlə je kɨ majɨ me kɨsɨ kɨ dɔje taa tɨ. Nɨngə kɨlə je ka kɨn, e wa ɨndə dɔe naa tɨ kəte mba kadɨ jɨ rai-de.

Ke kare me Kɨrɨsɨ tɨ

11 Adi mesi ole dɔ tɨ, təkɨ ndɔ kɨ kəte, səi Jɨpɨ kojɨ je al, adɨ *Jɨpɨ je kɨ njé ɓa rɔde njé kɨjə mɔtɨde, kɨ e nḛ kɨ dɨje rai kɨ jide adɨ awi kɨ ndune rɔde tɨ, ɓari səsi njé kɨjə mɔtɨde je al. 12 Kadɨ mesi ole dɔ tɨ təkɨ dɔkagɨloe tɨ kɨn, səi kɨ gangɨ-naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. Səi mbo̰ *Isɨrayəl je tɨ kɨ əi dɨje lə Luwə kɨn al. Səi gotoi me kɨlə mɨndɨ je tɨ kɨ Luwə ɨlə kɨ dɨje ləne kɨn. Ɨsi me dunɨya̰ tɨ kɨ kanjɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ ə se kɨ kanjɨ Luwə. 13 Nə ngɔsɨne, kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləsi kɨ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, səi kɨ ndɔ kɨ mari səi sa̰y, ɨtəli dɨje kɨ ɓasi kɨ takul məsɨ kadɨ-kare lə Kɨrɨsɨ. 14 Tadɔ e Kɨrɨsɨ wa ə re kɨ kɨsɨ kɨ naa kɨ lapɨya mbo̰ je tɨ. E ə ra adɨ Jɨpɨ je kɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al təli dɨje kɨ kare ba. Koye dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ ɔr ba̰ kɨ to dande tɨ kəte kɔ. 15 Jəju Kɨrɨsɨ təl ndu-kun je lə *Mojɨ kɨ rəbɨ ra kɨle je, nḛ je kɨ kare tɨ. Nɨngə, un gɨn dɨje kɨ joo kɨn təl ɨndə-n gɨn dɨje kɨ kare kɨ sɨgɨ kɨ go rəbɨ kɨndə rɔ ləde naa tɨ sie. Be ə, adɨ lapɨya to-n mbo̰de tɨ. 16 Kɨ takul koye dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ, Jəju ɨndə gɨn dɨje kɨ joo kɨn naa tɨ adɨ təli darɔ kɨ kare. Ɨlə-de nojɨ naa tɨ kɨ Luwə. Nɨngə kɨ takul koye dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ, tujɨ-n nḛ kɨ ra adɨ əi njé ba̰ je lə naa kɨn kɔ. 17 Re ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɔjɨ dɔ lapɨya adɨ səi kɨ səi sa̰y, ta mbata lə njé je kɨ əi ɓasi tɔ. 18 E kɨ takul Jəju ə j-əi pətɨ kɨ j-əi, Jɨpɨ je ə se Jɨpɨ je al, j-asi kadɨ jɨ rəi ta kəm Luwə tɨ kɨ takul NDɨl kɨ ay njay kɨ kare ba wa kɨn.

19 Be ə, səi kɨ səi Jɨpɨ je al ka, səi mba je al, ə se njé dɨrə kɨ njade taa al ngata. Nə ngɔsɨne, səi ngan njé ɓe kɨ mbo̰ dɨje tɨ lə Luwə. Səi ngan je kɨ me kəy tɨ lə Luwə. 20 Səi toi tə mbal je kɨ Luwə ɨndə-n kəy be. Nɨngə ngɨrə kəy ka kɨn e kɨ kɨndə dɔ njé kaw kɨlə je tɨ kɨ əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. Ɓa Kɨrɨsɨ wa ə e mbal kɨ e tɔgɨ kəy. 21 E me kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Kɨrɨsɨ tɨ ə, mbal ra kəy je kare kare uwəi-naa majɨ. Nɨngə kəy ka kɨn bo kɨ ta made tɨ kɨ kəte kəte mba kadɨ təl kəy kɨ ay njay me Ɓaɓe tɨ. 22 E me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ ə, səi kɨ səi Jɨpɨ je al ka, ɨndəi rɔsi naa tɨ kɨ ndəgɨ dɨje lə Luwə kadɨ təli kəy kɨ Luwə ɨsɨ me tɨ kɨ takul NDɨle.

3

Pol nje kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi Jɨpɨ je al

1 E kɨ mbata kɨn ə, mi Pol, m-ɨsɨ m-əl ta kɨ Luwə. Mi dangay mbata Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ, mbata ləsi səi dɨje kɨ səi Jɨpɨ je al… 2 M-gər majɨ kadɨ oi poy kɨlə ɓəə, kɨ go me-majɨ tɨ lə Luwə ɨlə jim tɨ, kɨ mbata majɨ ləsi. 3 Luwə tḛḛ kɨ dɔ nḛ je kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ adɨ-m gər. E nḛ je kɨn ə m-ndangɨ ndəy m-ɨlə-n madɨ səsi. 4 Lokɨ ɨtɨdəi makɨtɨbɨ kɨ m-ndangɨ m-ɨlə-n madɨ səsi kɨn nɨngə, səi wa a oi nḛ gər kɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔe adɨ m-gər ay njay kɨn. 5 Təkɨ rɔjetɨ, nḛ je kɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔe adɨ njé kaw kɨlə je, kɨ njé kəl ta kɨ tae kɨ takul NDɨl kɨ ay njay kɨ ɨndə-de ta dangɨ tə njé ra kɨlə ləne, tḛḛ kɨ dɔe be adɨ kaje je kɨ kəte al. 6 Nɨngə nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ ka kɨn, kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləde kɨ Jəju Kɨrɨsɨ ə, dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, a ɨngəi nḛ majɨ je kɨ Luwə un-n mɨndɨne kadɨ n-a n-adɨ-de naa tɨ səje j-əi kɨ j-əi Jɨpɨ je. Taa, əi səje naa tɨ me darɔ tɨ kɨ kare, nɨngə kun mɨndɨ kɨ kare wa kɨn to kɨ mbata ləde tɔ me Kɨrɨsɨ tɨ, kɨ takul Poy Ta kɨ Majɨ.

7 M-təl nje ra kɨlə ɓəə lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨn. E kɨn e kadɨ kare kɨ Luwə adɨ-m kɨ go me-majɨ lie kɨ takul kɨlə ra tɔge. 8 Mi kɨ ndam goto tɔi njé kadɨ mede Kɨrɨsɨ pətɨ tɨgə. Nɨngə re e be ka, Luwə oo majɨ ngay kadɨ mi ə, ɨlə kɨlə kɨlə mbḛ nḛ gər kɨ ətɨ ɓəl lə Kɨrɨsɨ jim tɨ mbata dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al. E nḛ gər lə Kɨrɨsɨ kɨ bo kɨ tɔy nḛ gər lə dɨje pətɨ tɨgə. 9 Nɨngə m-ɨngə me-majɨ kɨ kadɨ m-tɔjɨ-n dɨje pətɨ ay njay, se go rəbɨ kɨ ban ə, Luwə a tɔl-n ta nḛ kɨ un ndune dɔ tɨ, kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨn wa. Luwə kɨ nje ra nḛ je pətɨ, ɓɔyɔ dɔ nḛ kɨn kɨ dɨje kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte. 10 Nɨngə ngɔsɨne kɨ takul njé-kaw-naa je, njé ko̰ɓe je kɨ njé tɔgɨ je kɨ me nəl tɨ taa, asi kadɨ gəri nḛ gər lə Luwə. Nḛ gər kɨn, Luwə tɔjɨ kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ. 11 Nḛ kɨn tɔl tane kɨ go kɔjɨ ta tɨ lə Luwə kɨ to kɨ no̰ne tɨ. Kɔjɨ ta ra ka kɨn, tɔl tae kɨ takul Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 12 Me kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Kɨrɨsɨ me kadɨ me tɨ ə, j-ɨngəi ta rəbɨ kadɨ jɨ ndɔtii kɨ rɔ Luwə tɨ kɨ me kɨ tḭ katɨ. 13 E be ə, m-dəjɨ səsi mba kadɨ tɔgɨ si ɔr mbata lə ko̰ je kɨ m-ɨsɨ m-ɨngə kɨ mbata ləsi kɨn al. Nə kadɨ e gɨn kɔsɨ-gon ləsi yo taa.

NDɨgɨ kɨ Kɨrɨsɨ ndɨgɨ je

14 MBata kɨn ə, m-ɨsɨ m-ɔsɨ məkəsɨm nangɨ no̰ Bawje tɨ kɨ dɔra̰ tɨ, 15 kɨ takule kɨ karne ba ə, gɨn kojɨ je pətɨ kɨ dɔra̰ tɨ ə se kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɨsi kɨ dɔde taa. 16 M-dəjɨ Luwə kadɨ kɨ go majɨ-kur tɨ lie kɨ to mbar mbar kɨ go NDɨl tɨ kɨ ay njay, kadɨ adɨ səi njé kadɨ-me je ɨtɔgi gangɨ me ndɨlsi tɨ. 17 Kadɨ Kɨrɨsɨ ra lo kɨsɨ ləne nga̰mesi tɨ kɨ takul kadɨ-me. Nḛ dəjɨ ləm e mba kadɨ ndɨgɨ-naa ra səsi adɨ ngangi, nɨngə kadɨ gɨn si uwə nangɨ nga̰ me ndɨgɨ tɨ tɔ. 18 Be ə, a asi kadɨ ɨgəri kɨ ndəgɨ dɨje lə Luwə pətɨ, kadɨ ndɨgɨ lə Kɨrɨsɨ e ndɨgɨ kɨ ətɨ ɓəl, kɨ dəw asɨ kadɨ a mbɔjɨ ngale je tate je kəbe je kɨ ngale kɨ taa je al ratata. 19 Oyo, a asi kadɨ ɨgəri ndɨgɨ lə Kɨrɨsɨ kɨ ɨtə nḛ gər je pətɨ, nɨngə kadɨ Luwə wa rosɨ səsi kɨ rosɨ kɨ bətəte ləne.

20 Luwə aw kɨ tɔgɨ kɨ asɨ nakɨ. Adɨ, lokɨ jɨ dəji-e nḛ madɨ ɓa, ra tɔy nḛ kɨ jɨ dəji-e, ə se, e kɨ j-ɨsɨ gɨri tə gɨr ɓəy. 21 Kadɨ tɔjɨ e dɔe tɨ mbo̰ njé kaw-naa je tɨ kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ, mbata dɔkagɨlo je pətɨ kɨ a rəi, kɨ dɔ ɓal je kɨ dɔ ɓal je. *Amen!

4

Ke darɔ kɨ kare me Kɨrɨsɨ tɨ

1 M-ɨlə dɨngəm mesi tɨ, mi kɨ mi dangay kɨ mbata lə Ɓaɓe, kadɨ go rəbɨ kɨsɨ kɨ dɔ taa ləsi asɨ ta ɓar kɨ Luwə ɓar səsi. 2 Kadɨ awi kɨ sɔl dɔ, kɨ hal kɨ sɔl lɔm lɔm, kɨ kore me, ə kadɨ ɨsi dɔ tɨ kɨ naa me ndɨgɨ-naa tɨ. 3 Uwəi rɔsi nga̰ kadɨ ɨngəmi go kesi kare me NDɨl tɨ, kɨ go rəbɨ lapɨya kɨ dɔɔ səsi naa tɨ. 4 Darɔ e kare ba, taa NDɨl kɨ ay njay ka, e kare ba tɔ. E be ə, Luwə ɓar səsi kadɨ awi kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ kare ba tɔ. 5 Ɓaɓe e kare ba, kadɨ-me e kare ba, taa batəm ka e kare ba tɔ. 6 Luwə e kare ba, nɨngə e ə, e Baw je pətɨ, taa e dɔ nḛ je tɨ pətɨ, ra kɨlə kɨ takul dɨje pətɨ, nɨngə ɨsɨ me nḛ je tɨ pətɨ tɔ.

7 Nə, dəw kɨ ra ra danje tɨ, ɨngə kadɨ-kare ra kɨlə kɨ sɔbɨ dɔne, kɨ go kadɨ tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ ndɨngɨ kadɨ-n-je. 8 E be ə, ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə:

«Lokɨ ḭ aw me lo je tɨ kɨ taa nu, uwə dangay je,

Adɨ aw səde kəmne tɨ,

Nɨngə adɨ kadɨ-kare dɨje.»

9 Nɨngə kəl kə nə: «Ḭ aw me lo je tɨ kɨ taa», kɨn, to ay njay kadɨ kəte ɓəy taa kadɨ aw taa, Kɨrɨsɨ ur aw gɨn nangɨ tɨ, me lo je tɨ kɨ boo nu tɔ. 10 NJe kaw nangɨ wa kɨn ə, e nje kaw lo je tɨ kɨ taa gɨdɨ dɔra̰ je tɨ tɔ. Nḛ kɨn ra nḛ be mba kadɨ nḛ je pətɨ asi-naa bərəre me tɨ. 11 E ə adɨ kadɨ-kare dɨje, njé kɨ na̰ je adɨ əi njé kaw kɨlə je, njé kɨ na̰ je kadɨ əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, njé kɨ na̰ je kadɨ əi njé kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ, njé na̰ je kadɨ əi njé kul njé kaw-naa je, nɨngə kadɨ njé kɨ na̰ je əi njé ndo dɨje tɔ. 12 Kɨ go rəbɨ kɨn ə, ra adɨ dɨje lə Luwə a asi kadɨ rai kɨlə lie, mba darɔ Kɨrɨsɨ kɨ tɔgɨ kɨ kəte kəte. Darɔ Kɨrɨsɨ e njé kaw-naa je. 13 Kɨ rəbɨ kɨn ə, j-əi pətɨ, j-a tḛḛi ke kare me kadɨ-me tɨ, kɨ gər NGon Luwə tɨ. Nɨngə j-a təli dɨje kɨ tɔgi gangɨ ə j-asi-naa bərəre tə Kɨrɨsɨ be. 14 Be ə, j-a to tə ngan je kɨ nəl nḛ ndo je kɨ ngom ɨsɨ aw səde kɨ yo je kɨ ne je be, tə bato ə pugɨ man ba ɨsɨ ra-e be al ngata. Nɨngə dɨje kɨ njé kədɨ dɨje kɨ ta je kɨ ngom je ləde kɨn, a asi kadɨ toi-je pe pe taa ədi-je kɨ takul nḛ ndo je ləde kɨ ngom kɨn al tɔ. 15 Nə me kəl ta kɨ rɔjetɨ me ndɨgɨ-naa tɨ, j-a tɔgi me nḛ je tɨ pətɨ, bɨtɨ kadɨ jɨ toi tə Kɨrɨsɨ wa be, e kɨ e kɨ boy kɨ dɔ njé kaw-naa je tɨ. 16 Me Kɨrɨsɨ tɨ ə darɔ ba pətɨ e kɨ rɔtɨ naa tɨ kɨ takul tɔgɨ lə ngɨrə kɨ ra. Lokɨ ngon rɔ kɨ ra, ra kɨlə ləne majɨ nɨngə, a ra kadɨ darɔ ba pətɨ a tɔgɨ taa taa me ndɨgɨ naa tɨ.

Kɨsɨ kɨ dɔ taa me Kɨrɨsɨ tɨ

17 E be ə, m-əl səsi ta kɨn, ə m-təl m-re dɔ tɨ ɓəy me tɔ Ɓaɓe tɨ. Otɨ kadɨ rəbɨ nḛ rasi to tə ya̰ dɨje kɨ gəri Luwə al kam be, tadɔ kɨlə rade e kɨ go gɨr ta je tɨ ləde kɨ ndae goto. 18 Lokɨ ndul o̰ ɓe dɔ gɨr ta tɨ ləde. Əi sa̰y kadɨ kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ kɨ sɨgɨ kɨ Luwə adɨ. Təkɨ rɔjetɨ, gəri al kɨ mbata me nga̰ ləde. 19 Əi dɨje kɨ rai kaya ka, rɔde a sɔl-de dɔ tɨ al. Dɔgakɨlo je ləde pətɨ e kadɨ rai nḛ je kɨ majal. Be ə, nḛ rade kɨ dangɨ dangɨ kɨ to njḛ kɨn, dəwe je kɨn, nayḭḭ kɨ lo ra tɨ kɨ no̰de tɨ kanjɨ kadɨ mede uwə-de kɨ ta dɔ tɨ.

20 Nə səi je, e kɨ go rəbɨ je kɨ be kɨn ə, ɨndoyi kadɨ ɨgəri Kɨrɨsɨ al. 21 Təkɨ rɔjetɨ, səi kɨ səi njé kadɨ-me je, oi ta kɨ sɔbɨ dɔe. Nɨngə, ndoi səsi nḛ je kɨ awi naa tɨ kɨ ta kɨ rɔjetɨ kɨ dəw a ɨngə rɔ Jəju tɨ. 22 Re e be nɨngə, sɔbɨ kadɨ ɨmbati nḛ rasi je kɨ mari kɨ go lo kon dəw tɨ, kɨ ndɨgɨ ra je lie kɨ majal kɨ a aw kɨ dəw tujɨ tɨ. 23 Majɨ kadɨ ɨyə̰i adɨ NDɨl Luwə yətɨ mər ta ləsi. 24 Sɔbɨ kadɨ ɨtəli dɨje kɨ sɨgɨ me ji kɨsɨsi tɨ. Dɨje kɨ Luwə ɨndə-de kɨ go ndɨgɨ tɨ ləne, mba kadɨ kɨsɨ kɨ dɔ taa ləsi e me nḛ ra tɨ kɨ dana, kɨ me nḛ ra tɨ kɨ ay njay kɨ e kandɨ ta kɨ rɔjetɨ.

25 MBata kɨn ə, kadɨ ɨmbati kəl ta kɨ ngom, ə kadɨ dəw kɨ ra, əl ta kɨ rɔjetɨ madɨne, tadɔ j-əi pətɨ j-əi ngan rɔ kɨ kare. 26 Re wongɨ ra səsi ə, kadɨ wongɨ kɨn aw səsi adɨ ɨrai majal al. Otɨ kadɨ ɨsi me wongɨ tɨ ba bɨtɨ kadɨ kadɨ ur dɔsi tɨ. 27 Adi ta rəbɨ Su kadɨ na səsi al. 28 Kadɨ dəw kɨ e nje ɓogɨ kəte ə ɨyə̰ ta ɓogɨ ləne, nɨngə kadɨ ra kɨlə kɨ jine mba kadɨ ɨngə-n nḛ ə ra-n kɨ dəw kɨ nḛ to rɔe 29 Kadɨ ta kɨ majal tḛḛ tasi tɨ al. Nə kadɨ ta kɨ majɨ (kɨ a ra kɨ njé kadɨ-me je kɨ rangɨ) ə tḛḛ ta si tɨ. Ta kɨ a ra majɨ ə se a ɨlə dɨngəm me njé kɨ rangɨ tɨ kɨ go nḛ ge je tɨ ləde. Ta kɨ be kɨn ə a ra majɨ kɨ dɨje kɨ njé koo dɔ ta ləsi. 30 Otɨ kadɨ tuji me NDɨl Luwə kɨ Luwə adɨ səsi. NDɨl kɨ Luwə adɨ səsi kɨn ə a tɔjɨ kadɨ ndɔ madɨ a re no̰ kɨ Luwə a taa səsi ɨlə səsi taa dɔ majal tɨ ratata.

31 Ɔri hal je kɨ katɨ bangɨ pətɨ mesi tɨ kɔ, (Ɨngəmi majal madɨ mesi tɨ al), kɨ kɔl-naa, kɨ wongɨ, kɨ tajɨ-naa, kɨ kɔl-naa kɨ ndu kɨ taa, kɨ kuso ndɨl-naa. Nɨngə kadɨ hal ra majal madɨ goto mesi tɨ tə goto. 32 Kadɨ səi ɨrai majɨ ə ɨndɨgi-naa ngay kɨ yo kɨ ne. Nɨngə kadɨ ɨyə̰i go majal kɨ madɨsi je rai səsi kɔ təkɨ Luwə ɨyə̰-n go majal je ləsi kɔ, me Kɨrɨsɨ tɨ be.

5

Kɨsɨ kɨ dɔ taa me kunjɨ tɨ

1 Səi ngan je kɨ Luwə ndɨgɨ səsi ə, majɨ kadɨ ɨndaji-e. 2 Majɨ kadɨ ɨsi kɨ dɔsi taa me ndɨgɨ-naa tɨ, təkɨ Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-je ə adɨ rɔne Luwə koy tɨ mbata ləje, tə kadɨ kare ə se nḛ məsɨ kɨ ətɨ Luwə majɨ be. 3 Səi ngan lə Luwə, be ə, e go tɨ al, kadɨ ta kaya kɨ ra madɨ kɨ nḛ kɨ to njḛ ə se kəm-nda e kɨ kəl tae dansi tɨ al tə kəl al. 4 E go tɨ al kadɨ ta je kɨ to njḛ kɨ ta kɨ to kəl al kɨ ta məne kɨ to njḛ madɨ je tḛḛ tasi tɨ. Nə kadɨ ta kɨ a tḛḛ tasi tɨ, e ta ra oyo Luwə yo taa. 5 Majɨ kadɨ ɨgəri nḛ je kɨn majɨ: njé ra kaya je nɨm, njé ra nḛ je kɨ to njḛ nɨm, njé ra kəm-nda nḛ je kɨ asɨ-naa kɨ yo kɨ ra nɨm kɨn, a əi mbo̰ dɨje tɨ kɨ Kɨrɨsɨ əi kɨ Luwə a o̰i be dɔde tɨ kɨn al ratata. 6 Kadɨ adi dəw madɨ əl səsi ta je kɨ ndade goto adɨ ɨndəmi ta rəbɨ al. Tadɔ e kɨ takul nḛ je kɨ be kɨn ə, wongɨ lə Luwə ɨsɨ re-n dɔ dɨje tɨ kɨ njé təl rɔde go ta tɨ lie al. 7 Ɨndəi rɔsi naa tɨ səde dɔ nḛ madɨ tɨ al. 8 Təkɨ rɔjetɨ, ndɔ kɨ mari ɨsi me lo kɨ ndul tɨ, nə ngɔsɨne, kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləsi kɨ Ɓaɓe, səi dɨje kɨ lo kunjɨ tɨ ə majɨ kadɨ nḛ rasi e nḛ ra lə ngan je kɨ lo kunjɨ tɨ. 9 Tadɔ kandɨ lo kunjɨ e: nḛ ra je kɨ majɨ, kɨ nḛ ra je kɨ dana, kɨ nḛ ra je kɨ rɔjetɨ. 10 Təkɨ səi ngan je kɨ lo kunjɨ tɨ, majɨ kadɨ ɨndəi tɔgɨ dɔ rɔsi tɨ mba kadɨ ɔri mbo̰ nḛ kɨ nəl Ɓaɓe kɨ nḛ kɨ nəl Luwə al naa tɨ. 11 Kadɨ nḛ madɨ kɨ ore səsi naa tɨ dɔ nḛ ra je kɨ majal kɨ lo ndul tɨ kɨ ndae goto kɨn al. Nə ɨtḛḛi kɨ gɨnde taga tə tḛḛ yo taa. 12 Tadɔ nḛ je kɨ ko dɨje kɨn ɨsɨ rai lo ɓɔyɔ tɨ, e nḛ je kɨ to rɔsɔl ngay kadɨ dəw əl tae. 13 Nɨngə lokɨ e kɨ kɔr gɨn nḛ je kɨ ɨsi rai ɓa, kɨlə radeje kɨ majal to taga ay njay njay. 14 Tadɔ nḛ je pətɨ kɨ gɨnde tḛḛ lo kunjɨ tɨ təli lo kunjɨ. E be ə, makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə:

«Ɨndəl dɔ ɓi tɨ, ḭ nje to ɓi,

Ḭ taa dan nje koy je tɨ,

Ə Kɨrɨsɨ a adɨ kunjɨ ləne a unjɨ dɔi tɨ.»

15 Kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ me ji kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ ləsi. Kadɨ nḛ rasi e nḛ ra lə dɨje kɨ njé tər je ɓɨ nḛ ra lə mbə je al. 16 Dɔkagɨlo kɨ j-ɨsɨ tɨ kɨn e dɔkagɨlo kɨ majal, ə kadɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨ Luwə adɨ səsi ɓa, ɨrai nḛ je kɨ majɨ taa taa ɓɨ adi dɔkagɨlo kɨn man kare al. 17 MBata kɨn ə, kadɨ ɨtoi tə dɨje kɨ ku dɔde goto be al, nə kadɨ ɨgəri nḛ kɨ Ɓaɓe ɨsɨ ngəm rɔsi tɨ.

18 Adi kasɨ ra səsi al, ka̰y kasɨ nju kɨ al dɔ majɨ a aw kɨ dəw kaya kɨ ra tɨ. Nə kadɨ ɨrosi kɨ NDɨl kɨ ay njay yo ta. 19 Majɨ kadɨ əli naa ta me pa je tɨ, osi pa je lə Luwə kɨ ndəgɨ pa je kɨ NDɨl adɨ səsi. Osi pa je kɨn ɨləi tɔjɨ dɔ Ɓaɓe tɨ kɨ nga̰mesi ba pətɨ. 20 Majɨ kadɨ rai oyo Luwə kɨ Bawje kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, me nḛ je pətɨ me tɔ Ɓaɓe tɨ ləje Jəju Kɨrɨsɨ.

Kulə nojɨ kɨ to mbo̰ dəne je tɨ kɨ dɨngəm je

21 Ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə na̰ kɨ yo kɨ ne, mbata kojɨ kɨ kɨlə dɔ Kɨrɨsɨ tɨ kɨ awi. 22 Səi dəne je, kadɨ na̰ na̰ ɨlə dɔne gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawne təkɨ ɨsɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə Ɓaɓe be. 23 Tadɔ ngaw e kɨ boy dɔ dəne tɨ, təkɨ Kɨrɨsɨ e kɨ boy dɔ njé kaw-naa je tɨ kɨn be tɔ. Kɨrɨsɨ e nje kajɨ njé kaw-naa je kɨ əi darɔe je. 24 Be ə, təkɨ njé kaw-naa je ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ ka kɨn ə, dəne je ka, kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawde je me nḛ je tɨ pətɨ tɔ.

25 Nɨngə səi ngaw dəne je, majɨ kadɨ na̰ na̰ ndɨgɨ nene təkɨ Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-n njé kaw-naa je ə adɨ rɔne koy tɨ kɨ mbata ləde kɨn be. 26 Adɨ rɔne koy tɨ mba kadɨ təl njé kaw-naa je dɨje kɨ asi ta kede dɨje tɨ lə Luwə, go togɨ tɨ kɨ togɨ-de kɨ man nɨm kɨ ta ləne nɨm tɔ. 27 Jəju ge kadɨ n-tḛḛ kɨ njé kaw-naa je ta kəmne tɨ kɨ kɔsɨ-gon kɨ ətɨ ɓəl, kɨ kanjɨ yoro nɨm, kadɨ ngɨrə rɔde je tur ju ju al nɨm, kadɨ nḛ madɨ kɨ asɨ-naa al goto rɔde tɨ nɨm tɔ. Ge kadɨ njé kaw-naa je ayi njay kɨ kanjɨ ta madɨ dɔde tɨ. 28 Be tɔ ə, majɨ kadɨ ngaw dəne je ndɨgi nede je təkɨ ɨsɨ ndɨgi darɔde əi je wa be. Dəw kɨ nje ndɨgɨ nene, ndɨgɨ darɔne wa. 29 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ɔsɨ rɔne ta nja kare goto. Nə j-əi pətɨ j-uli-de kɨ nḛ kuso, ə j-ɨndəi kəm je gode tɨ tə kɨndə yo taa. E be ə, Kɨrɨsɨ ɨsɨ ra-n kɨ njé kaw-naa je, 30 tadɔ j-əi ngan darɔe je. 31 MBata kɨn ə, dɨngəm a ɨyə̰-n me kəy lə bawne əi kɨ ko̰ne, nɨngə tɨyə̰i-naa kɨ nene, ɓa əi joo pu təli darɔ kɨ kare. 32 Ta kɨ rɔjetɨ kɨ bo e kɨ ɓɔyɔ me ta tɨ kɨn, nə m-əl səsi kadɨ e ta kɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ kɨ njé kaw-naa je. 33 Nə ta kɨn ɔjɨ dɔsi tɔ, kadɨ ngaw dəne kɨ ra ndɨgɨ nene tə darɔne wa be, ɓa kadɨ dəne ɨlə kojɨ dɔ ngawne tɨ tɔ.

6

Ta lə ngan je kɨ bawde je

1 NGan je, kɨ mbata kesi dɨje lə Ɓaɓe, majɨ kadɨ ɨtəli rɔsi go ta tɨ lə njé kojɨ si je, tadɔ e kɨlə ra kɨ majɨ. 2 Ɔsɨ ngɔn bawi əi kɨ ko̰i, tadɔ e kɨn e ndu-kun kɨ kəte kɨ Luwə adɨ kɨ kun mɨndɨ dɔ tɨ. 3 «Be kadɨ ɨsɨ majɨ me dunɨya̰ tɨ nɨngə ndɔi a e ngay tɔ.»

4 Nɨngə səi baw je, kadɨ adi wongɨ ngansi je kɨ takul kɨlə rasi je al tɔ, nə kadɨ ɨngəmi-de me nḛ ndo tɨ kɨ majɨ, kɨ me kɨndə kɔjɨ tɨ kɨ go ta tɨ lə Ɓaɓe.

Ta lə ɓəə je kɨ ɓade je

5 Səi ɓəə je, majɨ kadɨ ɨtəli rɔsi go ta tɨ lə ɓasi je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ sɔl dɔ, kɨ kɨlə kojɨ dɔ tɨ kɨ nga̰me kɨ ay njay təkɨ e Kɨrɨsɨ wa ə, ɨsi təli rɔsi go ta tɨ lie be. 6 Otɨ kadɨ ɨrai kɨlə ləsi dɔkagɨlo tɨ kɨ dɨje ɨndəi kəmde gosi tɨ par, təkɨ ɨsɨ ɨrai kɨlə mba kadɨ ɨngəi majɨ ta kəm dɨje tɨ yo be. Nə majɨ kadɨ ɨrai kɨlə tə ɓəə je lə Kɨrɨsɨ kɨ ɨsɨ rai ndɨgɨ lə Luwə kɨ mede kɨ kare ba be. 7 Majɨ kadɨ ɨrai kɨlə kɨ me ndɨgɨ, tə nḛ kɨ e kɨlə lə Ɓaɓe wa ə ɨsɨ rai be, ɓɨ e kɨlə lə dɨje al. 8 Tadɔ ɨgəri ɓətɨ təkɨ na̰ na̰ a ɨngə nḛ kɨngə go ji ləne rɔ Ɓaɓe tɨ kɨ go majɨ tɨ kɨ ra, re e-n ɓəə ə se e dəw dɔrɔne.

9 Səi ɓa ɓəə je, səi ka, kadɨ ɨrai be tɔ kɨ ɓəə je ləsi. Majɨ kadɨ ɨyə̰i ta kɨndə-de ɓəl tɨ kɔ, ə kadɨ ɨgəri təkɨ ɓade nɨm, ɓasi nɨm e kare ba, ə ɨsɨ me dɔra̰ tɨ taa nu, ɓa kɔr kəm dɨje dana goto rɔe tɨ.

Rɔ dɔ kadɨ-me tɨ

10 Kadɨ jɨ tɔl-n ta ta je, majɨ kadɨ ɨtəli dɨje kɨ njé tɔgɨ je kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləsi kɨ Ɓaɓe me tɔge tɨ kɨ ngay. 11 Majɨ kadɨ ɔyi nḛ katɨ je kɨ Luwə adɨ-je ba pətɨ jisi tɨ, mba kadɨ ai dɨngəm no̰ kədɨ-naa je tɨ lə su. 12 Tadɔ e dɨje kɨ awi kɨ darɔ kɨ məsɨ ə j-a jɨ rɔi səde al, nə j-ɨsɨ rɔi kɨ ndɨl je kɨ majal kɨ njé tɔgɨ me lo je tɨ kɨ taa dɔra̰ tɨ, kɨ njé ko̰ɓe je, kɨ tɔgɨ ko̰ɓe je, ə se j-ɨsɨ rɔi kɨ nje ko̰ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ e me lo kɨ ndul tɨ. 13 MBata kɨn ə, majɨ kadɨ ɔyi nḛ katɨ je kɨ Luwə adɨ-je ba pətɨ jisi tɨ, mba kadɨ lo kɨ ndɔ je majal rəi nɨngə, ai gərərə ba. Nɨngə kadɨ go rɔ tɨ ɓa, ai taa ba. 14 Majɨ kadɨ ai taa ba! Nɨngə kadɨ ta kɨ rɔjetɨ ə ɨdɔɔi ɓədɨsi tɨ tə nda be, ə kadɨ nḛ ra kɨ dana to tə gɨndɨ kɨ kadɨ ɨdɔɔi gusi tɨ be. 15 Majɨ kadɨ kḭ langɨsi kaw kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ nje kadɨ lapɨya, to tə sa kɨlə nja tɨ ləsi be. 16 Me nḛ je tɨ pətɨ, majɨ kadɨ uni kadɨ-me adi to tə də ləsi be, e kɨ takule ə a ɨndəi nɨngə je lə nje ba̰ kɨ tae ɨsɨ tḛḛ por ɨləi kɔ. 17 Majɨ kadɨ ɨtaai kajɨ kɨ Luwə adɨ-je ɨləi dɔsi tɨ tə jɔgɨ rɔ be, ɓa kadɨ uni ta lə Luwə kɨ NDɨl adɨ-je tə kɨyə kasɨgar be. 18 Nḛ je kɨn pətɨ, ɨdəji Luwə me kəl si-e ta tɨ. Əli si-e ta kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨ takul NDɨl kɨ ay njay. Ɨrai kɨ kɨsɨ dɔ nja tɨ, ə kadɨ ɨnayḭ kɨ lo ra-e tɨ par par. Əli ta kɨ Luwə kɨ mbata lə dɨje lə dɨje lie pətɨ. 19 Əli ta kɨ Luwə kɨ mbata ləm tɔ, mba kadɨ Luwə wa ɨndə ta tam tɨ, mbata kadɨ m-ɨlə-n mbḛ dɔ nḛ je tɨ kɨ kəte toi lo ɓɔyɔ tɨ ə Poy Ta kɨ Majɨ tḛḛ kɨ dɔe kɨn, kɨ me kɨ tḭ katɨ. 20 E kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ kɨn ə, m-taa-n to Kɨrɨsɨ m-to-n kɨ kulə gɨndɨ jim tɨ kəy dangay tɨ. Be ə, əli ta kɨ Luwə mba kadɨ m-əl ta kɨ me kɨ tḭ katɨ, təkɨ sɔbɨ kadɨ m-əlɨ-n.

Kuwə ji-naa kɨ dɔbəy tɨ

21 M-ndɨgɨ kadɨ ɨgəri nḛ kɨ sɔbɨ dɔm, kɨ nḛ m-ɨsɨ m-ra. E be ə, Tɨsɨkɨ kɨ e ngokom kɨ nje ndɨgɨ ləm, kɨ nje ra kɨlə kɨ rɔjetɨ me Ɓaɓe tɨ, a əl səsi nḛ je pətɨ kɨ ɔjɨ dɔm. 22 E mbata kɨn ə, m-ɨle rɔsi tɨ mba kadɨ ɨgəri ji kɨsɨ je, nɨngə kadɨ ɨlə dɨngəm mesi tɨ tɔ. 23 Kadɨ Luwə kɨ Bawje kɨ Ɓaɓe ləje Jəju kɨrɨsɨ adɨ ngako̰je je pətɨ, lapɨya, kɨ ndɨgɨ-naa, naa tɨ kɨ kadɨ-me. 24 Kadɨ me-majɨ lə Luwə e naa tɨ kɨ dɨje pətɨ kɨ njé ndɨgɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨ ndɨgɨ kɨ a yətɨ al. Amen!

Pɨlɨpɨ je

1

2

3

4

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Pɨlɨpɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Pɨlɨpɨ je

Pɨlɨpɨ e ɓe bo kɨ dɔsa̰y kɨ Eropɨ tɨ kɨ Pol ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨtɨ. Pɨlɨpɨ e kɔkɨ ɓe madɨ kare kɨ Rom je ɨsi tɨtɨ, dɔnangɨ Masəduwan tɨ. Nɨngə e kaw mba tɨ lie kɨ ko̰ joo ə Pol ɨndə-n gɨn njé kaw-naa je kɨ Pɨlɨpɨ tɨ (Knjk 16.12-40). NGan ɓal je go tɨ ɓa Pol ndangɨ makɨtɨbɨ kɨ mɨndɨ kɨ sɔl lɔm lɔm adɨ-de. Dɔkagɨloe tɨ kɨn, Pol e dangay tɨ. NJé kɨ na̰ je əi nə e dangay tɨ Epəjɨ tɨ, ə njé kɨ nungɨ əi nə e Sejare tɨ ə se e Rom tɨ wa be tɔ (Pɨlɨpɨ 1.7). Pol ra oyo Pɨlɨpɨ je mbata kadɨ-kare kɨ ɨləi Epapɨrodɨtɨ adi-e, dɔkagɨlo tɨ kɨ nḛ je to rɔe. Ɓəy tɔ, ɨlə dɨngəm mede tɨ kadɨ ai dɔ njade tɨ kɨ rɔ Kɨrɨsɨ tɨ, taa kadɨ ɨyə̰i rɔde adɨ njé kɨ a njɨyəi kɨ nḛ ndo kɨ ngom dan njé kaw-naa je kɨn ədi-de al tɔ.

Lo kɨlə ngɨrə ta tɨ (1.1-11), Pol tɔjɨ rɔnəl kɨ oyo kɨ ra ləne lokɨ mee ole dɔ njé kun go Kɨrɨsɨ tɨ kɨ ɨsi Pɨlɨpɨ tɨ. Go tɨ, adɨ-de ngan poy ta je kɨ dɔne tɨ adɨ-de ooi. Pol gər ta kɨ dɔne tɨ kɨ lo ti tɨ al, nə kɨndə kɨ ɨndə rɔne naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ra adɨ tḭ mene katɨ (1.12-26). Ɨlə dɨngəm me Pɨlɨpɨ je tɨ kadɨ ai dɔ njade tɨ me kadɨ-me tɨ, taa kadɨ sangi rəbɨ lapɨya kɨ rɔ naa tɨ, kɨ rəbɨ dɔ sɔl, kɨ kɨlə ra kɨ majɨ kɨ ḭ rɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ (1.27-2.28). Ɓəy taa kadɨ ndɔ madɨ ə Pol əi kɨ Pɨlɨpɨ je a ooi-naa, Epapɨrodɨtɨ kɨ ngon nje kɨlə lə Pɨlɨpɨ je əi kɨ Tɨmote kɨ madɨ-kɨlə lə Pol a rai kadɨ kulə nojɨ kɨ dan Pol tɨ kɨ njé kaw-naa je kɨ Pɨlɨpɨ tɨ kɨn to lo tone tɨ (2.19-30).

Pol ndəjɨ-de kɨ tɔgɨne kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔde tɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ njé mbatɨ rəbɨ go Poy ta tɨ kɨ Majɨ kɨ rɔjetɨ. Dəjɨ njé kaw-naa je kɨ Pɨlɨpɨ tɨ kadɨ ndaji pa njɨyəne, kadɨ kəmde e dɔ njɨyə naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, kadɨ toi tə Kɨrɨsɨ be (3). Pol tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ta kɨlə dɨngəm me naa tɨ je kɨ dangɨ dangɨ, kɨ oyo kɨ ra tɔ kuwə ji-naa tɔ (4).

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Pɨlɨpɨ je kɨn ɓari-e «makɨtɨbɨ rɔnəl», tadɔ e ko̰ ta kɨn ə ḭ taa nu ɨlə nangɨ rapɨ. Rɔnəl kɨn e ta lə ka dɔ nja tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. E Kɨrɨsɨ kɨn ə pa kɨlə tɔjɨ dɔ kɨlə rae tɨ e me 2.6-11 tɨ. E nḛ kɨ səi je wa a tḛḛi dɔ tɨ lo tɨdə makɨtɨbɨ tɨ kɨn tɔ.

1

Kuwə ji-naa

1 E mi Pol, naa tɨ kɨ Tɨmote, je kɨ je ɓəə kɨlə je lə Jəju Kɨrɨsɨ ə jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn j-adɨ səi dɨje lə Luwə kɨ me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, kɨ ɨsi Pɨlɨpɨ tɨ✡. Makɨtɨbɨ kɨn sɔbɨ səsi, naa tɨ kɨ njé kɔr no̰si je, kɨ dɨyakɨr je. 2 Nɨngə kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Bawje Luwə əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi.

Pol əl ta kɨ Luwə mbata tɨ lə njé kadɨ-me je kɨ Pɨlɨpɨ tɨ

3 Dɔkagɨlo je pətɨ kɨ mem ole dɔsi tɨ ɓa, m-ra oyo Luwə. 4 Taa dɔkagɨlo je pətɨ kɨ kadɨ m-əl-n ta kɨ Luwə mbata tɨ ləsi pətɨ ɓa, m-əl sie kɨ rɔnəl tɔ. 5 Rɔnəl ləm e kɨ mbata ra kɨ ɨrai səm me kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨ, lo kulə ngɨre tɨ nu bɨtɨ ɓone✡. 6 M-gər majɨ kadɨ Luwə kɨ ɨndə ngɨrə kɨlə kɨ majɨ mesi tɨ kɨn, a aw-n bɨtɨ ta tɔl tae tɨ, ndɔ təl Jəju Kɨrɨsɨ tɨ. 7 E go rəbe tɨ kadɨ m-aw kɨ mər ta kɨ be kɨn kɨ mbata ləsi pətɨ, tadɔ m-ɨndə səi dan urm tɨ. Səi, ɨndəi rɔsi naa tɨ səm dɔ majɨ tɨ kɨ Luwə ra səm. Ɨndəi rɔsi naa tɨ səm pətɨ me keem dangay tɨ, kɨ me rɔ tɨ kɨ m-rɔ kɨ tɔgɨm mbata Poy Ta kɨ Majɨ✡. 8 Luwə asɨ kadɨ ma najɨ ləm təkɨ, səi pətɨ m-ndɨgɨ səsi ndɨgɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ, m-ɔr man dɔ tɨ sɔtɨ.

9 NGa nɨngə, nḛ kɨ m-dəjɨ Luwə, e kadɨ ndɨgɨ-naa ləsi ḭ kɨ dɔ made tɨ dɔ made tɨ, naa tɨ kɨ nḛ gər kɨ rɔjetɨ kɨ me kɔr kəm nḛ kɨ majɨ kɨ nḛ kɨ majal naa tɨ kadɨ ay njay. 10 Lo kɨn tɨ, a gəri go nḛ kɨ majɨ kɨ sɔbɨ ra. Ɓa a səi dɨje kɨ kay njay, kɨ ndɔ təl Kɨrɨsɨ tɨ, dəw asɨ kadɨ a aw kɨ ta madɨ dɔsi tɨ al. 11 Nɨngə a səi dɨje kɨ nḛ ra kɨ dana, kɨ ḭ rɔ Kɨrɨsɨ tɨ a to mbar mbar rɔsi tɨ, mbata tɔɓa kɨ tɔjɨ lə Luwə.

Poy Ta kɨ Majɨ aw kɨ kəte kəte

12 NGakom je, m-ndɨgɨ kadɨ ɨgəri təkɨ nḛ kɨ tḛḛ dɔm tɨ kɨn ra adɨ Poy Ta kɨ Majɨ aw kɨ kəte tə kaw yo. 13 E be ə, dɨje pətɨ kɨ njé ra kɨlə kɨ nje ko̰ɓe kɨ boy, kɨ ndəgɨ dɨje, gəri kadɨ e mbata kɨlə lə Kɨrɨsɨ ə m-to-n dangay tɨ. 14 NGa nɨngə, tom dangay tɨ, ra adɨ ngakom je ngay, adi mede Ɓaɓe, ə ɨngəi tɔgɨ dɔ made tɨ kadɨ əli ta lə Luwə kɨ kanjɨ ɓəl. 15 E kɨ rɔjetɨ kadɨ dɨje madɨ ɨləi mbḛ tɔ Kɨrɨsɨ kɨ hal ta kɨ ra, kɨ angal ni, nə dɨje kɨ na̰ je, ɨləi mbḛe kɨ angal kɨ majɨ tɔ. 16 Dɨje kɨ awi kɨ angal kɨ majɨ kɨn, rai kɨlə kɨn kɨ ndɨgɨ-naa. Nɨngə gəri kadɨ mi lo kɨn tɨ ne, m-ɨsɨ m-rɔ mbata Poy Ta kɨ Majɨ. 17 NJe kɨ awi kɨ hal ta kɨ ra, ɨsɨ ɨləi mbḛ tɔ Kɨrɨsɨ kɨ ndɨgɨ ra kɨ sɔbɨ dɔde. Nɨngə nḛ kɨ mede tɨ kɨ ɔsɨ-de adɨ ɨsɨ ɨləi mbḛ tɔ Kɨrɨsɨ kɨn e nḛ kɨ dana al. Sangi kadɨ n-adi-mi ko̰ dɔ made tɨ, me dangay tɨ kɨ mi tɨ. 18 Nɨngə re e kɨ me kɨ majɨ ə se e kɨ majal ə ɨsɨ ɨləi mbḛ tɔ Kɨrɨsɨ ə, e kɨn dəw aw go tɨ al. M-gər kadɨ ɨsɨ ɨləi mbḛ tɔ Kɨrɨsɨ, nɨngə m-ra rɔnəl dɔ tɨ, ə m-nay kɨ lo ra rɔnəl dɔ tɨ. 19 Tadɔ m-gər kadɨ e nḛ kɨ ɨsɨ ra nḛ kadɨ ta tɔl tae ə m-ɨngə-n kajɨ. M-ɨngə-n kajɨ kɨ takul kəl kɨ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə mbata tɨ ləm nɨm, kɨ takul tɔgɨ kɨ NDɨl Jəju Kɨrɨsɨ adɨ-m nɨm. 20 Kɨ ɔjɨ go nḛ kɨ m-ɨsɨ m-ngəm tae pərere, kɨ m-ɨsɨ m-ɨndə mem dɔ tɨ, nḛ kɨ rɔm a sɔl-m goto. M-tḭ mem katɨ kadɨ re e-n ɓone ə se ndɔ je pətɨ, m-a m-tɔjɨ ke kɨ bo lə Kɨrɨsɨ kadɨ dɨje ooi rɔm tɨ. Re e-n me ka kɨ dɔm taa tɨ ə se me koym tɨ. 21 Kɨ rɔm tɨ, kɨsɨ-m kɨ dɔm taa e mbata lə Kɨrɨsɨ, ə koym e majɨ ləm tɔ. 22 Nɨngə, re kɨsɨ-m kɨ dɔm taa ɓəy, a adɨ-m ta rəbɨ kadɨ m-ra kɨlə madɨ kɨ to sotɨ ɓa, lo kɨn tɨ, m-gər nḛ kɨ kadɨ m-kɔtɨ al, se e kɨsɨ kɨ dɔ taa ə se e koy wa ka m-gər al. 23 Nḛ je joo ɨsɨ ndɔri-mi ya̰na: m-ndɨgɨ kadɨ m-tusɨ dunɨya̰ kɨn m-ɨyə̰, ə m-aw m-ɨsɨ kadɨ Kɨrɨsɨ tɨ. E kɨn ə e nḛ kɨ to sotɨ ngay. 24 Nɨngə kɨsɨ-m dɔnangɨ tɨ ne, ndae to tɨ ngay mbata tɨ ləsi. 25 NGa nɨngə, m-gər majɨ, tɨjə-m tɨ kadɨ m-a m-ɨsɨ dɔnangɨ tɨ ne ɓəy, m-a mi kadɨsi tɨ ne pətɨ ɓəy mbata kaw kəte ləsi, mbata rɔnəl ləsi me kadɨ-me tɨ. 26 Lo kɨn tɨ, lokɨ m-təl m-tḛḛ dansi tɨ ə, kɨ ta kulm, a gəri kəm tɔjɨ kɨ ɨsɨ ɨləi dɔ Kɨrɨsɨ tɨ kɨn ay njay.

27 Nə ke ə, kadɨ pa njɨyəsi e kɨ go Poy ta tɨ kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ, mba kadɨ re m-re dansi tɨ, ə se mi sa̰y səsi ka, m-o ta kɨ dɔsi tɨ majɨ. Kadɨ m-o poysi təkɨ uwəi tɔgɨsi ba me ndɨl tɨ kɨ kare, ɨndəi rɔsi naa tɨ, ɨrɔi kɨ me kɨ kare kɨ go mesi tɨ kɨ adi dɔ Poy ta tɨ kɨ Majɨ. 28 Nɨngə ɨyə̰i ta rəbɨ adi njé ta je ləsi ɨləi ɓəl kare mesi tɨ al. Lokɨ ɨyə̰i ta rəbɨ adɨ ɨləi ɓəl mesi tɨ al, a to taga kadɨ əi dɨje kɨ uni rəbɨ kɨ kaw tujɨ tɨ, ə səi, uni rəbɨ kajɨ tɔ. Nɨngə pətɨ, e ndɨgɨ lə Luwə kadɨ tə to be. 29 Tadɔ kɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ, Luwə ra səsi majɨ adɨ adi-e mesi par al, nə adɨ ɨngəi ko̰ mbata tɨ lie tɔ. 30 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, səi ɨləi rɔsi me rɔ tɨ kɨ kəte m-ɨsɨ m-rɔ ka kɨn tɔ. Rɔ kɨn, ɓone je kɨn ka m-ɨsɨ ta tɨ ne m-ɨsɨ m-rɔ təkɨ ɨgəri✡.

2

Kɨrɨsɨ təl rɔne ɓəə kɨlə tɨ

1 Tə ka kɨ Kɨrɨsɨ ɨlə-n dɨngəm mesi tɨ, təkɨ ɨngəi tɔgɨ me ndɨgɨ-naa tɨ, təkɨ NDɨl dɔɔ-n səsi naa tɨ, təkɨ mesi to-n dɔ-naa tɨ, ɨsɨ ɔji majɨ ləsi kɨ rɔ naa tɨ, 2 m-dəjɨ səsi kadɨ adi-mi rɔnəl me kuwə-naa məsɨ tɨ ləsi kɨn. Adi ndɨgɨ-naa kɨ kare wa kɨn ə uwə mesi, adi mesi e kare, ɨndəi rɔsi naa tɨ. 3 Ɨrai nḛ madɨ kare kɨ hal ni kɨ ra al, taa hal kɔjɨ rɔ al tɔ. Nə kɨ dɔ kɨ sɔl lɔm, kadɨ dəw kɨ nungɨ oo madɨne təkɨ bo dɔne tɨ. 4 Kadɨ dəw madɨ sangɨ majɨ lə rɔne wa par al, nə kadɨ sangɨ majɨ lə ndəge je tɔ taa. 5 Kadɨ pa njɨyəsi kɨ rɔ naa tɨ e pa njɨyə dɨje kɨ njé kɨndə rɔde naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ.

6 Kɨrɨsɨ kɨ, lo kɨlə ngɨre tɨ nu, re o nḛ je kɨ rɔe tɨ pətɨ ə, e Luwə wa par, nə sangɨ kadɨ n-uwə majɨ rɔne kɨ ji kasɨ kɨ n-asɨ-naa kɨ Luwə kɨn al.

7 Ɔr tɔɓa kɨn dɔne tɨ kɔ tə kɔr yo,

Ra rɔne ɓəə kɨlə tɨ,

Təl rɔne tə dəw tɨ,

Adɨ dɨje gəri-e me nḛ je tɨ pətɨ təkɨ e dəw.

8 Ɨlə dɔne nangɨ,

Təl rɔne go ta tɨ bɨtɨ oy-n,

Koy kɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ.

9 E mbata kɨn ə, Luwə un-n dɔe taa ade a ngaw,

Ade tɔ kɨ e dɔ tɔje tɨ pətɨ.

10 MBa kadɨ me tɔ Jəju tɨ,

Nḛ kɨndə je pətɨ kɨ dɔra̰ tɨ,

Dɔnangɨ tɨ, kɨ gɨn dɔnangɨ tɨ,

Ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ,

11 Ə kadɨ ta tḛḛ ta dɨje tɨ pətɨ təkɨ Jəju Kɨrɨsɨ e Ɓaɓe,

Kadɨ tɔ Luwə kɨ Bawje ɓa-n✡.

Kɨlə lə njé kadɨ-me je me dunɨya̰ tɨ

12 NGakom je kɨ majɨ, tə ka kɨ ɨrai go ndum tɨ kɨ ndɔ je ndɔ je, dɔkagɨlo kɨ mi-n dansi tɨ, kadɨ ɨrai kɨ dɔkagɨlo kɨ oi-mi dansi tɨ par al, nə dɔkagɨlo kɨ m-goto-n dansi tɨ ne wa kɨn ka, kadɨ ɨrai kɨlə dɔ kajɨ tɨ ləsi kɨ ɓəl Luwə, kɨ dɔ kɨ sɔl. 13 Tadɔ Luwə wa ə ɨndə ndɨgɨ ra mesi tɨ nɨm, ɔsɨ səsi adɨ ɨrai nɨm, kɨ go kɔjɨ ra tɨ lie. 14 Ɨrai nḛ je pətɨ kɨ kanjɨ ɓa ta, kɨ kanjɨ kɔl, 15 mba kadɨ dəw aw kɨ ta madɨ dɔsi tɨ al, kadɨ səi dɨje kɨ kay njay, kadɨ səi ngan lə Luwə kɨ nḛ kɨ majal ɔdɨ kadɨsi al, ə ɨsi dan dɨje tɨ kɨ rɔjetɨ al, dɨje kɨ kɨlə rade majal kɨ me dunɨya̰ tɨ ne. Kadɨ unji tə por kɨ unjɨ dɔ dunɨya̰ tɨ✡, 16 lokɨ a ɨləi-de mbḛ ta kajɨ. Lo kɨn tɨ, m-a m-un səsi kadɨ m-ɨndə-n gum, ndɔ təl Kɨrɨsɨ tɨ. MBata m-a̰y ngɔdɨ kɨ rɔm to-m kɨ ndangɨ kare al. 17 Re kadɨ məsɨm osɨ nangɨ dɔ kɨlə tɨ kɨ m-ra, kadɨ kɨ m-un-n kadɨ-me ləsi tə kadɨ-kare m-adɨ Luwə ɓa, m-ra rɔnəl, nɨngə kadɨ rɔnəl ləm kɨn e rɔnəl ləsi pətɨ. 18 Nɨngə səi ka, kadɨ ɨrai rɔnəl tɔ, ɓa adi rɔnəl ləsi e rɔnəl ləm tɔ.

Pol sangɨ kadɨ Tɨmote əi kɨ Epapɨrodɨtɨ awi Pɨlɨpɨ tɨ

19 M-gər dɔm tɨ majɨ kadɨ me tɔ Ɓaɓe Jəju tɨ, nay ngay al kadɨ m-a m-ɨlə kɨ Tɨmote rɔsi tɨ no̰o̰ kadɨ re kɨ poysi adɨ-m kadɨ mi ka m-ɨngə-n tɔgɨ tɔ. 20 Tɨmote kɨ karne ba par ə e dəw kɨ aw kɨ mər ta ləm, ta ləsi uwə mee adɨ ɨsɨ ga ta dɔsi tɨ. 21 NDəge je pətɨ, ngɔdɨ kɨ mbata majɨ lə rɔde wa par ə uwə mede, ɓɨ ngɔdɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ al. 22 Nə e, tɔjɨ kɨ taga adɨ dɨje gəri-e tə ngon kɨ nje njɨyə nja bawne tɨ. Ɨndə rɔne ta kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨ səm. 23 M-gər kadɨ e ə m-a ɨle kɨ rɔsi tɨ lokɨ m-a m-o ta kɨ dɔm tɨ ay njay. 24 Taa m-gər dɔm tɨ majɨ, kadɨ-me tɔ Ɓaɓe tɨ, dɔkagɨlo ngay al ə, darɔm mi wa, m-a m-re kadɨ m-o səsi.

25 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, m-o majɨ ngay kadɨ m-təl m-ɨlə ngoko̰je Epapɨrodɨtɨ, kɨ e madɨ-kɨləm kɨ madɨ rɔ ləm rɔsi tɨ gogɨ. E kɨ ɨləi-e kadɨ re kɨ nḛ je kɨ m-aw kɨ ndooe, kadɨ ra səm✡. 26 Epapɨrodɨtɨ ndɨgɨ ngay kadɨ n-oo səsi pətɨ, nɨngə sangɨ kɨ rɔ tḭne, mbata mo̰y ra-e, adɨ oi tae. 27 Mo̰y ra-e, kɨ koye e ɓasi, nə Luwə oo kəm-to-ndoo lie. Nɨngə e kəm-to-ndoo lie par al, nə e kəm-to-ndoo ləm tɔ ə Luwə oo, mba kadɨ m-ɨngə me-ko̰ kɨ rangɨ dɔ made tɨ ɓəy al. 28 M-sangɨ kadɨ m-ɨle rɔsi tɨ gogɨ law, kadɨ re oi-e ɓa, ɨngəi rɔnəl, ə kadɨ mi ka mem osɨ-n kɨ nangɨ tɔ. 29 Lo kɨn tɨ, majɨ kadɨ uwəi-e kɨ rɔsi tɨ kɨ rɔnəl ngay, me tɔ Ɓaɓe tɨ. Ko dɨje kɨ tə e be kɨn, sɔbɨ kadɨ ɔsi gonde. 30 Tadɔ nay ndə̰y ba kadɨ ɨngə yo mbata kɨlə lə Kɨrɨsɨ. Un rɔne ɨlə kɔ, kadɨ re ra səm tosi tɨ, me nḛ tɨ kɨ səi je wa asi kadɨ ɨrai adi-mi al.

3

Rəbɨ ka dana kɨ rɔjetɨ no̰ Luwə tɨ

1 Kɨ ɓasɨne kɨn ngakom je, majɨ kadɨ ɨrai rɔnəl me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe. Nḛ kɨ a ɔgɨ-m kadɨ m-təl m-əl səsi ko ta kɨ kare kɨ m-əl səsi kəte ngata kɨn goto. Nɨngə kɨ rɔsi tɨ ɓa, e nḛ kɨ majɨ səsi tə majɨ. 2 Majɨ kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ rai rɔde tə bɨsɨ je be kam, kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ əi njé ra kɨlə kɨ mede kɨ majal, kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ njé koo mɔtɨ kɨ kɨjə tə nḛ kɨ ngay. 3 NJé kɨjə mɔtɨ je kɨ rɔjetɨ e j-əi je, tadɔ j-ɨsɨ jɨ rai kɨlə ɓəə lə Luwə kɨ rəbɨ lə NDɨle, rɔje nəl-je ngay kadɨ j-ɨndə rɔje naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ, nɨngə j-uwə kul rɔje al tɔ. 4 Nə kɨ rɔjetɨ, m-aw kɨ ta kɨ asɨ kadɨ m-uwə-n kul rɔm. Kɨn ə dəw madɨ oo kadɨ n-asɨ kuwə kul rɔne ɓa, mi m-asɨ kuwə kul rɔm m-ɨtə dəwe kɨn. 5 Ɨjəi mɔtɨm ndɔ kɨ ko̰ jijoo lə ndɔ kojɨ-m, mi ngon *Isɨrayəl, gɨn kojɨ tɨ lə Bənjame, mi Ebɨrə kɨ me məsɨ tɨ, nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ ndu-kun, mi me ɓutɨ tɨ lə *Parɨsɨ je. 6 Kɨ ɔjɨ dɔ tɨngə bɨl, mi nje kɨndə kəm njé kaw-naa je ndoo, kɨ ɔjɨ dɔ təl rɔ go ndu-kun tɨ, ta kɨ kadɨ dəw ɨndə dɔm tɨ goto✡. 7 NGa nɨngə, nḛ je kɨn kɨ kəte m-o-de tə nḛ kɨ ngay, ɓasɨne m-o-de tə nḛ kɨ kɔ kare mbata tɨ lə Kɨrɨsɨ. 8 M-o-de tə nḛ kɨ kɔ kare, lokɨ m-un-de m-ɔjɨ kadɨ nḛ majɨ tɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨ e gər kɨ m-gər Jəju Kɨrɨsɨ kɨ Ɓaɓe ləm. MBata tɨ lə Kɨrɨsɨ, m-ɨyə̰ nḛ je pətɨ kɔ, m-o-de tə nḛ kɨ dɔ yɨbi kare. M-ra be mba kadɨ mi-n naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, 9 kadɨ mi me jie tɨ. Nɨngə kadɨ e kɨ takul ka ɓa m-a dana me *NDu-kun tɨ al, nə kadɨ e kɨ takul kɨlə ra Kɨrɨsɨ. Kadɨ e kɨ takul tɨdə kɨ Luwə tɨdə-m dəw tɨ ləne kɨ go rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ. 10 Nḛ kɨ uwə mem, e ta kadɨ m-gər Kɨrɨsɨ, taa kadɨ m-gər tɔgɨ kḭ kɨ ḭ lo koy tɨ. Nɨngə kadɨ m-ɨngə ko ko̰ lie kɨn, ə kadɨ m-oy ko koy lie kɨn tɔ. 11 Be kadɨ tə re to ban ə, m-ḭ-n taa lo koy tɨ, dan njé koy je tɨ.

Ka̰y ngɔdɨ sɔbɨ dɔ nḛ kɨ j-ɨsɨ j-a̰y ngɔde

12 Təkɨ rɔjetɨ, nḛ kɨ m-ɨsɨ m-a̰y ngɔdɨ kɨ mbae kɨn, m-ɨndə jim dɔ tɨ al ɓəy, taa mi dəw kɨ mbujɨ gɨrɨm al ɓəy tɔ. M-nay kɨ lo ka̰y ngɔdɨ tɨ mba kadɨ m-ɨndə jim dɔ tɨ, tadɔ mi wa kɨ dɔm, Jəju Kɨrɨsɨ ɨndə jine dɔm tɨ. 13 NGakom je, m-gər kadɨ m-ɨndə jim dɔ nḛ tɨ kɨ m-ɨsɨ m-a̰y ngɔde ka kɨn al ɓəy, nɨngə nḛ kare kɨ m-ra, mem oy dɔ nḛ je tɨ kɨ gom tɨ, m-ɨndə tɔgɨ dɔ rɔm tɨ kadɨ jim ɔdɨ nḛ kɨ e no̰m tɨ kɨn yo. 14 M-a̰y ngɔdɨ sɔbɨ dɔ nḛ kɨ e no̰m tɨ, kadɨ m-ɨngə nḛ baji kɨ Luwə ɓar-je kadɨ adɨ-je dɔra̰ tɨ kɨ go rəbɨ lə Kɨrɨsɨ. 15 J-əi kɨ jɨ tɔgi gangɨ me NDɨl tɨ, sɔbɨ kadɨ mər ta ləje a nangɨ dɔ lo kɨ m-əl ta tɨ kɨn. NGa nɨngə, kɨn ə re nḛ madɨ to, ə ndusi asɨ-naa dɔ tɨ al ɓa, Luwə a tḛḛ kəmsi dɔ tɨ. 16 Re e ri ə ra nḛ ka, adɨ jɨ njɨyəi naa tɨ təkɨ j-ḭḭ nu bɨtɨ jɨ tḛḛi ne kɨn. 17 NGakom je, majɨ kadɨ ɨndaji-mi, ə kadɨ ɨndəi kəmsi go nja dɨje tɨ kɨ ɨsɨ njɨyəi kɨ go lo njɨyəje tɨ təkɨ ɨgəri. 18 Tadɔ ngay je, njɨyəde ɔsɨ ta koy Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. Nɨngə e ta kɨ m-əl səsi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, nə m-təl m-əl səsi ɓone ɓəy, kɨ man no̰ kəm tɨ. 19 Əi dɨje kɨ ta tɔl tade e tujɨ, tadɔ luwə ləde e kandade, taa tɔɓa ləde e me nḛ tɨ kɨ to rɔsɔl tɨ tɔ. Nɨngə nḛ kɨ uwə mede, e nḛ kɨ dɔnangɨ tɨ ne par. 20 Nə je ɓa, je ngan njé ɓe je kɨ dɔra̰ tɨ. Dɔra̰ kɨ e lo kɨ j-ɨsɨ jɨ ngɨnə nje kajɨ-je, Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kadɨ a ḭ tɨ tə re ɨngə-je. 21 Jəju a mbəl darɔje kɨ tɔge goto, kɨ a oy kɨn, kadɨ təl to tə darɔe kɨ ətɨ ɓəl kɨn be. A ra kɨlə kɨn kɨ tɔgɨ kɨ aw-n kadɨ uwə-n nḛ je pətɨ gɨn tɔgɨne tɨ.

4

1 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, m-ndɨgɨ ngay kadɨ m-təl m-o səsi. Səi, səi nḛ rɔnəl ləm, səi jɔgɨ kɔsɨ-gon kɨ ɨsɨ dɔm tɨ. Lo kɨn tɨ, njé ndɨgɨ ləm, majɨ kadɨ uwəi tɔgɨsi ba tə kɨn be, ɨnjɨyəi naa tɨ kɨ Ɓaɓe.

Ta kɔjɨ mba kɨsɨ kɨ naa kɨ lapɨya

2 M-uwə nja Ebodi əi kɨ Sḛtɨsɨ, m-dəjɨ-de kadɨ adi mede e kare me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe. 3 NGa nɨngə ḭ kɨ madɨ-kɨləm kɨ majɨ, m-dəji kadɨ ɨra səde adɨ ndude osɨ go-naa tɨ, tadɔ əi dəne je kɨ ɨndəi rɔde naa tɨ səm, rɔi mbata Poy Ta kɨ Majɨ. Rɔi, naa tɨ kɨ Kɨləma je kɨ ndəgɨ madɨ-kɨləm je kɨ rangɨ pətɨ kɨ Luwə ɨndə tɔde me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ.

4 Ɨrai rɔnəl kɨ dɔkagɨlo je pətɨ me njɨyə naa tɨ kɨ Ɓaɓe. M-təl m-əl səsi ɓəy, ɨrai rɔnəl! 5 Majɨ kadɨ dɨje pətɨ gəri ra majɨ ləsi. Ɓaɓe a re ɓasɨne. 6 Nɨngə, kadɨ adi mesi a sururu dɔ nḛ madɨ tɨ al. Me nḛ je tɨ pətɨ kɨ to rɔsi, majɨ kadɨ ɨndəi no̰ Luwə tɨ, əli sie ta, ɨno̰i dɔe tɨ, ə ɨrai-e oyo tɔ. 7 NGa nɨngə, lapɨya lə Luwə kɨ ɨtə nḛ gər lə dəw, a ngəm nga̰mesi kɨ taga je ləsi me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ.

8 Kɨ ɓasɨne kɨn ngakom je, majɨ kadɨ nḛ je pətɨ kɨ e nḛ kɨ rɔjetɨ, nḛ kɨ dɨje pɨti, nḛ kɨ e nḛ kɨ dana, nḛ kɨ ay njay, nḛ kɨ nəl dɨje, nḛ kɨ dɨje ɔsi-gone, nḛ kɨ tɔe ɓa, nḛ kɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔ tɨ, ə kadɨ uwə mesi. 9 Nḛ kɨ m-ndo səsi, nḛ kɨ ɨngəi rɔm tɨ, nḛ kɨ oi tam tɨ, kɨ nḛ kɨ oi rɔm tɨ, majɨ kadɨ uni ɨrai kɨlə. Nɨngə Luwə kɨ nje kadɨ lapɨya a e naa tɨ səsi.

Pol ra oyo Pɨlɨpɨ je mbata nḛ kɨ ɨləi adi-e

10 Rɔm nəl-m ngay me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe, lokɨ m-o ɨtɔji kɨ taga ɓone təkɨ mesi to dɔm tɨ. Mesi kɨn to dɔm tɨ be mari nu, nə ta rəbɨ kɨ kadɨ ɨtɔjii-mi adɨ m-gər ə ɨngəi al. 11 NGa nɨngə, m-əl ta kɨn be mbata nḛ kɨ to rɔm, al jagɨ. Tadɔ mi dəw kɨ m-gər lo ra rɔnəl dɔ nḛ tɨ kɨ to jim tɨ. 12 M-gər kɨsɨ me ndoo tɨ, taa m-gər kɨsɨ me nḛ kɨngə tɨ tɔ. Me nḛ je tɨ pətɨ, kɨ lo je pətɨ, m-gər kɨsɨ me ndan tɨ kɨ me ɓo tɨ, me nḛ to mbar tɨ kɨ me nḛ to rɔ tɨ. 13 M-asɨ kadɨ m-dɔɔ urm me nḛ je tɨ pətɨ kɨ takul Kɨrɨsɨ kɨ nje kadɨ-m tɔgɨ. 14 NGa nɨngə, e nḛ kɨ majɨ ə ɨrai kadɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ səm dɔ ko̰ tɨ ləm. 15 Səi Pɨlɨpɨ je, səi wa ɨgəri majɨ təkɨ, lo kɨlə ngɨrə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨ, lokɨ m-aw kadɨ m-ɨyə̰ dɔnangɨ kɨ Masəduwan tɨ✡, dəw madɨ kɨ rangɨ kɨ kadɨ un nḛ adɨ-m to nḛ tɨ kɨ mi m-un m-adɨ kɨn goto. Dəw ɓa, e səi je par. 16 Lokɨ mi Təsalonɨkɨ tɨ, ɨləi kɨ nḛ kɨ m-aw kɨ ndooe asɨ nja joo kare, ɨrai səm✡. 17 Nɨngə e kadɨ-kare ɓa m-ɨsɨ m-sangɨ jisi tɨ al, nə m-ɨsɨ m-sangɨ kadɨ kɔr ra majɨ ləsi aw kɨ dɔ made tɨ dɔ made tɨ. 18 Kɨ ɓasɨne kɨn, nḛ je kɨ m-aw kɨ ndooe ka m-ɨngə pətɨ tɔ ngata. M-ɨngə kɨ to mbar mbar rɔm tɨ, nḛ kɨ du-m goto lokɨ Epapɨrodɨtɨ adɨ-m nḛ kɨ adi-e kadɨ adɨ-m kɨn. Nḛ kɨ adi-mi kɨn to tə kadɨ-kare kɨ ba̰yḛ ətɨ majɨ, kɨ Luwə taa, kadɨ-kare kɨ nəl-e. 19 Lo kɨn tɨ, Luwə a adɨ səsi nḛ je pətɨ kɨ awi kɨ ndooe, kɨ go nḛ kɨngə tɨ lie kɨ ətɨ ɓəl kɨ go rəbɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ. 20 Nɨngə kadɨ kɔsɨ-gon e kɨ dɔ tɔ Luwə tɨ kɨ Bawje kɨ dɔkagɨlo je kɨ dɔkagɨlo je. *Amen!

Kuwə ji-naa kɨ dɔbəy tɨ

21 Uwəi ji njé kadɨ-me je pətɨ me tɔ Jəju tɨ adi-mi. NGakom je kɨ əi səm nḛ uwəi jisi. 22 Taa njé kadɨ-me je pətɨ uwəi jisi tɔ. Kɨ bo ngay e njé kɨ ɨsɨ rai kɨlə me kəy tɨ lə nje ko̰ɓe kɨ boy Səjar.

23 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi pətɨ. Amen!

✡ 1:1 4.15; Knjk 16.12

✡ 1:5 Knjk 16.13-15

✡ 1:7 1.13

✡ 1:30 Knjk 16.19-40

✡ 2:11 10-11: Ejay 45.23

✡ 2:15 Dətərənom 32.5

✡ 2:25 4.18

✡ 3:6 Knjk 8.3; 22.4; 26.9-11

✡ 4:15 2Kɔr 1.16

✡ 4:16 15-16: Knjk 17.1; 2Kɔr 11.9

Kolosɨ je

1

2

3

4

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Kolosɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Kolosɨ je

Kəte mari nu, Kolosɨ e ɓe bo kare kɨ dɔnangɨ Aji tɨ, kɨ a asɨ kulə mətər 200, kaw kɨ lo kɨbɨ kadɨ tɨ lə ɓe kɨ Epəjɨ tɨ be. Ɓasɨne kɨn ɓari-e Turki ngata. Re ə nə o majɨ ɓa, a e ɓe kɨ Pol ɨndə njane tɨ nja kare al. E madɨ-kɨlə Pol kare kɨ tɔe nə Epapɨrasɨ, kɨ e dəw kɨ Kolosɨ tɨ wa no̰o̰ ə e dəw kɨ dɔsa̰y kɨ aw kɨ Poy Ta kɨ Majɨ me tɨ (Kol 1.7; 4.12).

Dɔkagɨloe tɨ kɨn Pol e dangay tɨ (4.3; 10, 18), dɔmajɨ ə a e Rom tɨ. Ə Epapɨrasɨ re rɔ Pol tɨ ɔr-e poy njé kaw-naa je kɨ Kolosɨ tɨ təkɨ nḛ ndo kɨ go rəbe tɨ al ɨsɨ njɨyə dande tɨ no̰o̰ kɨ tɔgɨne ngay. Əl təkɨ njé ndo nḛe je ka kɨn əli kadɨ dəw gər Luwə ə ɨngə kajɨ ɓa, sɔbɨ kadɨ aw no̰ tɔgɨ je tɨ kɨ go ndɨl tɨ nɨm, kadɨ ɨlə dɔne gɨn nḛ jibəl ɓe je tɨ madɨ tə kɨjə mɔtɨ je, kɨndə kəm go kujɨ kuso nḛ je tɨ kɨ kujɨ ka̰y nḛ je tɨ. NGay al go poy ta tɨ kɨn ɓa, nje kaw kɨlə Pol ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ njé kadɨ-me je kɨ Kolosɨ tɨ, ole mede təkɨ kajɨ kɨ Luwə adɨ-je kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ kɨn asɨ nakɨ ngata. Makɨtɨbɨ kɨn, dɔmajɨ ə a ɨlə-n adɨ-de kɨ rəbɨ lə Tɨsɨkɨ əi kɨ Onəjɨm (4.7, 9). J-a j-ɨngə kəy kəm ta joo me tɨ:

Go ta kuwə ji-naa tɨ, kɨ oyo kɨ ra Luwə (1.1-14) me kəy kəm ta tɨ kɨ dɔsa̰y, Pol tɔjɨ Kɨrɨsɨ tə nje kɨsɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ. Əl təkɨ Kɨrɨsɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ tɔgɨ je kɨ go ndɨl tɨ pətɨ, e kɨ karne ba ə e NGar dɔ njé kaw-naa je tɨ (1.15-2.3). Go tɨ ɓa, Pol ndəjɨ Kolosɨ je dɔ nḛ ndo tɨ kɨ loe al kɨ dɨje madɨ ɨsɨ njɨyəi dande tɨ (2.4-25).

Me kəy kəm ta tɨ kɨ dɔbəy tɨ, Pol ole me Kolosɨ je dɔ nḛ tɨ kɨ e njɨyə me kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ sɨgɨ, naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, dan njé kun go Kɨrɨsɨ je tɨ wa nɨm, dan dɨje tɨ kɨ me kəy je tɨ ləje ə se dan dɨje tɨ kɨ me ɓe tɨ ba pətɨ (3.1-4.6). NJe kaw kɨlə Pol tɔl ta ta ləne kɨ ta je kɨ dɔne tɨ wa, əl-n ta ndə̰y be dɔ Tɨsɨkɨ tɨ nɨm dɔ Onəjɨm tɨ nɨm, taa ta kuwə ji-naa kɨ e wa ndangɨ kɨ jine kɨn tɔ (4.7-18).

Nḛ ndo je kɨ go rəbɨ tɨ al, toi dangɨ dangɨ kɨ dɔkagɨloe, dɔkagɨloe, nə nḛ kare kɨ njé ndo nḛe je kɨn pətɨ ɨsɨ sangi, e ta kadɨ njé kun go Kɨrɨsɨ je sɔli me kadɨ mede Kɨrɨsɨ tɨ kɨ e kɨ karne ba par ə aw kɨ tɔgɨ kɨn. E mbata kɨn ə, makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Kolosɨ je kɨn, re ɨsɨ tɨdə ɓa, a o kadɨ ta kɨ me tɨ sɔbɨ dɔ dɔkagɨlo kɨ je tɨ ɓone wa kɨn tɔ. Makɨtɨbɨ kɨn a dɔ Kɨrɨsɨ tɨ, tɔje kadɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ tɔgɨ je kɨ go ndɨl tɨ pətɨ, kadɨ taa-n dɨje kɨ ɨsɨ gɨn tɔgɨde tɨ ɨlə-de taa.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə, naa tɨ kɨ ngoko̰je Tɨmote ə jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn, 2 j-adɨ səi dɨje lə Luwə kɨ ɨsɨ me ɓe tɨ kɨ Kolosɨ, səi ngako̰je je kɨ adi mesi Kɨrɨsɨ. Kadɨ Luwə kɨ Bawje ra səsi majɨ ə kadɨ adɨ səsi lapɨya tɔ.

Pol ra oyo Luwə mbata lə Kolosɨ je

3 Jɨ ra oyo Luwə kɨ Baw Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, dɔkagɨlo je pətɨ kɨ j-ɨsɨ j-əl sie ta kɨ mbata ləsi. 4 Jɨ ra-e oyo tadɔ j-o poy kadɨ-me ləsi kɨ adi Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ ndɨgɨ kɨ ɨndɨgi dɨje pətɨ kɨ əi dɨje lə Luwə. 5 Kadɨ-me əi kɨ ndɨgɨ-naa kɨn, gɨnde e dɔ nḛ kɨndə me dɔ tɨ ləsi kɨ Luwə ɨsɨ ngəm me dɔra̰ tɨ adɨ səsi. Ɨgəri nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨn kɨ takul kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ e ta kɨ rɔjetɨ. 6 Poy Ta kɨ Majɨ kɨn aw bɨtɨ tḛḛ rɔsi tɨ. Nɨngə asɨ dɔnangɨ ba pətɨ kɨ kandɨne, ə aw kɨ kəte kəte təkɨ to-n dansi tɨ kɨn be tɔ, ɨlə ngɨre me ndɔ tɨ wa kɨ oi poy ta kɨ ɔjɨ dɔ me-majɨ lə Luwə, taa ɨgəri me-majɨ kɨn tə nḛ kɨ rɔjetɨ. 7 E Epapɨrasɨ, kɨ e madɨje kɨ ngay me kɨlə tɨ ə ndo səsi nḛ je kɨn. E dəw kɨ dana kɨ nje ra kɨlə ɓəə lə Kɨrɨsɨ dansi tɨ. 8 Nɨngə e ə əl-je ta dɔ ndɨgɨ-naa tɨ kɨ NDɨl Luwə adɨ səsi.

Kəl ta kɨ Luwə mbata tɨ lə Kolosɨ je

9 Be ə, je ka, ndɔ tɨ wa kɨ j-o-n poy ta ləsi kɨn, j-ɨyə̰ ta kəl ta kɨ Luwə kɨ mbata ləsi al. Jɨ dəje kadɨ adɨ səsi ɨgəri ndɨgɨ lie majɨ kɨ takul gosɨ kɨ nḛ gər kɨ NDɨle adɨ səsi. 10 Lo kɨn tɨ, pa njɨyəsi a e pa njɨyə dɨje lə Ɓaɓe kɨ nəl-e me nḛ je tɨ pətɨ, a e pa njɨyə kɨ aw kɨ kəte kəte me kɨlə ra kɨ majɨ tɨ, ə a ɨtɔgi me gər Luwə tɨ par par tɔ. 11 Jɨ dəjɨ Luwə kadɨ adɨ səsi tɔgɨ me nḛ je tɨ pətɨ kɨ takul tɔge kɨ ətɨ ɓəl, mba kadɨ uwəi tɔgɨsi ba me nḛ je tɨ pətɨ, kɨ kɨsɨ dɔ tɨ kɨ kore me tɔ. 12 Ɨrai oyo Luwə kɨ Bawje kɨ rɔnəl təkɨ adɨ səsi asi kɨngə nḛ nduwə kɨ ɨsɨ ngəm me ɓeko̰ tɨ lie kɨ ndole, mbata dɨje kɨ əi ya̰e je. 13 E ə, ɔr-je gɨn tɔgɨ tɨ lə tɨl, re səje me ɓeko̰ tɨ lə NGone kɨ nje ndɨgɨ lie. 14 Kɨ takul NGone kɨn ə, je-n kɨ taa kɨyə̰ taa, nɨngə majal je ləje e kɨ kɨyə̰ go kɔ tɔ. 15 NGon kɨn, e bana kəm Luwə kɨ dəw asɨ ko-e al. E NGon dər nḛ kɨndə je pətɨ. 16 Təkɨ rɔjetɨ, e kɨ takule ə Luwə ra-n nḛ je pətɨ kɨ me dɔra̰ tɨ nɨm, kɨ dɔnangɨ tɨ ne nɨm tɔ. Nḛ je kɨ dəw oo-de kɨ kəmne, kɨ nḛ je kɨ dəw oo-de kɨ kəmne al, re ən ko̰ɓe je, kɨ tɔgɨ je, ə se njé ko̰ɓe je ba pətɨ ka, e kɨ takule ə Luwə ra-n nḛ je kɨn pətɨ nɨm, ta e kɨ mbata lie nɨm tɔ. 17 Kɨrɨsɨ e no̰ nḛ kɨndə je tɨ pətɨ. Nɨngə e kɨ takule ə, nḛ je pətɨ kɨ Luwə rade, ai kɨ dɔde taa tɔ. 18 Kɨrɨsɨ ə wa e kɨ bo dɔ njé kaw-naa je tɨ, kɨ əi darɔe. E wa ə e kɨlə ngɨrə nḛ, e dəw kɨ dɔ kəte kɨ tḛḛ dan njé koy je tɨ. Be mba kadɨ-me nḛ je tɨ pətɨ, e kɨ dɔ kəte. 19 Tadɔ Luwə ge kadɨ nḛ je pətɨ kɨ rɔne tɨ asɨ-naa bərəre rɔ Kɨrɨsɨ tɨ. 20 Nɨngə e kɨ takul Kɨrɨsɨ ə Luwə ndɨgɨ kadɨ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɨləi nojɨ naa tɨ səne. E kɨ takul məsɨ NGone kɨ a̰y dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn ə, Luwə adɨ lapɨya re-n dɔnangɨ tɨ ne ə se dɔra̰ tɨ. 21 Nɨngə səi je kɨ kəte ɔri kagɨsi kɔ ta kəm Luwə tɨ, səi njé ba̰ je lie kɨ mbata mər ta je ləsi, kɨ nḛ rasi je kɨ majal. 22 Nə ngɔsɨne Luwə ɨlə nojɨ naa tɨ səsi kɨ takul darɔ Kɨrɨsɨ kɨ go rəbɨ koye, mba kadɨ ra adɨ tḛḛi ta kəm Ɓaɓe tɨ tə dɨje kɨ ayi njay nɨm, kɨ kanjɨ yoro nɨm, taa kɨ kanjɨ ta madɨ dɔsi tɨ nɨm tɔ. 23 Nɨngə, majɨ kadɨ ai dɔ njasi tɨ me kadɨ-me tɨ. Kadɨ-me kɨn ə e gɨn kəy kɨ nga̰ kɨ ai dɔ tɨ, kɨ kanjɨ kadɨ nḛ madɨ ɔr səsi aw səsi sa̰y kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ ləsi kɨ Poy Ta kɨ Majɨ adɨ səsi kɨn. Poy Ta kɨ Majɨ kɨ e kɨ kɨlə mbḛ kadɨ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn. Nɨngə e ə mi Pol mi nje ra kɨle.

Ko̰ lə Pol mba njé kaw-naa je

24 NGɔsɨne, rɔm nəl-m mbata ko̰ je kɨ m-ɨsɨ m-ɨngə mbata ləsi. Təkɨ rɔjetɨ, me rɔm tɨ, kɨ mbata majɨ lə njé kaw-naa je kɨ əi darɔ Kɨrɨsɨ, m-tɔl ta ko̰ je kɨ nay kadɨ Kɨrɨsɨ ɨngə. 25 Kɨ mbata njé kaw-naa je ə m-təl-n nje ra kɨlə ɓəə ləde. E Luwə ə ɨlə kɨlə kɨn jim tɨ mba kadɨ m-ra-n səsi. Kɨlə kɨn e kadɨ m-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə kɨn ba pətɨ madɨ səsi. 26 E nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ rɔ gɨn dɨje tɨ pətɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, nə ngɔsɨne tḛḛ kɨ dɔe adɨ dɨje ləne gəri. 27 Tadɔ Luwə ndɨgɨ kadɨ gəri nḛ kɨ ɔjɨ kadɨ ra ə e nḛ kɨ majɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨn. E nḛ kɨ kɨndə dɔe dana mbata majɨ lə dɨje pətɨ. Nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔe e Kɨrɨsɨ kɨ ɨsɨ mesi tɨ, ə adɨ ɨgəri ay njay təkɨ a səi me tɔɓa tɨ lə Luwə kɨn. 28 E Kɨrɨsɨ kɨn ə, j-ɨsɨ j-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lie kɨ rəbɨ ndɔr mbi dɨje pətɨ, kɨ rəbɨ ndo-de nḛ kɨ takul kəm-kədɨ kɨ Luwə adɨ-je. MBa kadɨ əi pətɨ təli dɨje kɨ tɔgi gangɨ me Kɨrɨsɨ tɨ. 29 MBata kɨn ə, m-ɨsɨ m-ra-n kɨlə nɨm, m-ɨsɨ rɔ-n nɨm, kɨ tɔgɨ Kɨrɨsɨ kɨ ɨsɨ ɔdɨ rɔne rɔm tɨ.

2

1 Təkɨ rɔjetɨ m-ndɨgɨ ngay kadɨ ɨgəri rɔ kɨ nga̰ ngay kɨ m-ɨsɨ m-rɔ mbata tɨ ləsi, kɨ mbata lə Lawodɨse je, taa kɨ mbata tɨ lə ndəge je pətɨ kɨ ooi mi kɨ kəmde al kɨn tɔ✡. 2 Rɔ kɨn, m-rɔ kadɨ m-ɨlə-n dɨngəm mede tɨ, ə kadɨ ɨndəi rɔde naa tɨ kare ba me ndɨgɨ-naa tɨ, taa kadɨ ɨngəi nḛ gər kɨ a adɨ-de me kɨ tḭ katɨ, kadɨ gəri nḛ lə Luwə kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, kɨ e Kɨrɨsɨ kɨn nɨm tɔ. 3 E rɔ Kɨrɨsɨ tɨ kɨn ə dəw a ɨngə gosɨ je kɨ nḛ gər je tɨ. 4 M-əl ta kɨn be mba kadɨ dəw madɨ ədɨ səsi kɨ ɓal ta kɨ tane tɨ al. 5 E kɨ rɔjetɨ, kadɨ darɔm e sa̰y səsi, nə ndɨlm e naa tɨ səsi. Nɨngə rɔm nəl-m ngay kadɨ m-o səsi, ai dɔ njasi tɨ, taa uwəi tɔgɨsi nga̰ me kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ tɔ.

Nḛ je pətɨ e rɔ Kɨrɨsɨ tɨ

6 NGa nɨngə, təkɨ ɨtaai Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ Ɓaɓe mesi tɨ, majɨ kadɨ ɨnjɨyəi sie naa tɨ. 7 Ɨləi ngɨrəsi rɔe tɨ, ə adi kɨsɨ kɨ dɔ taa ləsi e kəy kɨ ɨndəi dɔe tɨ tɔ. Nɨngə kadɨ ai dɔ njasi tɨ me kadɨ-me tɨ kɨ go nḛ ndo tɨ kɨ ɨngəi, ə kadɨ ɨrai oyo Luwə kɨ dɔ-naa tɨ dɔ-naa tɨ tɔ. 8 Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, kadɨ dəw madɨ ədɨ səsi kɨ nḛ gər kɨ ngom, kɨ ndae goto kɨ e nḛ gər lə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn al. E nḛ gər kɨ ngɨre e dɔ nḛ jibəl ɓe tɨ lə dɨje kɨ dɔ tɔgɨ ndɨl je tɨ kɨ majal kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ɓɨ e dɔ Kɨrɨsɨ tɨ al✡. 9 Tadɔ nḛ je pətɨ kɨ rɔ Luwə tɨ, tade asɨ-naa bərəre rɔ Kɨrɨsɨ tɨ. 10 NGa nɨngə səi ɨngəi nḛ je pətɨ asɨ-naa rɔ Kɨrɨsɨ tɨ, nḛ kɨ du səsi goto. Kɨrɨsɨ kɨ e kɨ bo dɔ tɔgɨ je tɨ, kɨ dɔ njé ko̰ɓe je tɨ pətɨ.

11 E me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ kɨn ə ɨtəli dɨje kɨ njé kɨjə mɔtɨde. Nɨngə e kɨjə mɔtɨ kɨ dəw ɓa ɨjə kɨ jine al, nə e kɨjə mɔtɨ kɨ Kɨrɨsɨ wa ə ɨjə, mba kadɨ ɔr-n ngur darɔ kɨ ɨsɨ aw səsi kɨ majal tɨ kɨn kɔ. 12 Kɨ rəbɨ lə batəm kɨ ɨrai, dɨbi səsi naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, nɨngə uni səsi naa tɨ sie lo koy tɨ tɔ tadɔ adi mesi dɔ tɔgɨ tɨ lə Luwə kɨ tḛḛ sie dan njé koy je tɨ. 13 Səi kɨ kəte, səi dɨje kɨ koy mbata majal je ləsi, səi dɨje kɨ səi *Jɨpɨ je al, ɨjəi mɔtɨsi al tɔ, nə ɓasɨne, Luwə təl adɨ ɨsi kəm ba naa tɨ Kɨrɨsɨ. Luwə ɨyə̰ go majal je ləje pətɨ kɔ. 14 Luwə bujɨ nḛ raje je kɨ to me makɨtɨbɨ, kɨ ɨsɨ səkɨ dɔje, taa ɔsɨ-je ta kɨ go rəbɨ lə ndu-kun je kɨn kɔ; Luwə tujɨ-de kɔ kɨ go rəbɨ ɓə-de dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. 15 E be ə, Luwə ɔr-n tɔgɨ ndɨl je kɨ majal kɨ tɔgɨ kɨ ɨsɨ o̰i ɓe kɔ✡, ɨlə rɔsɔl dɔde tɨ ta kəm dɨje tɨ, adɨ me njɨyə tətɨ rɔ tɨ lə NGone, kɨ e Kɨrɨsɨ, əi je njɨyəi tə dangay je. 16 Lo kɨn tɨ, adi dəw madɨ gangɨ ta dɔsi tɨ mbata nḛ kuso ə se nḛ ka̰y al, taa ɔjɨ dɔ ndɔ kə nay ə se ndɔ taa kə̰ə̰ lə Jɨpɨ je al. 17 Nḛ je kɨn pətɨ əi ndɨl nḛ je kɨ a rəi, nə nḛ kɨ rɔjetɨ, e darɔ Kɨrɨsɨ. 18 Otɨ kadɨ adi dəw madɨ təl rɔ kɨ tətɨ ləsi kɨn ya̰ne tɨ. Adɨ e dɨje kɨ njé ra rɔde njé dɔ sɔl tɨ, ɨsɨ ɔsi dɔde nangɨ no̰ malayka je tɨ, əi dɨje kɨ njé koo nḛ kɨ koo me ni tɨ tə nḛ kɨ ngay. Əi dɨje kɨ tagade e taga kɨ a dɔ dəw tɨ wa par, adɨ ɨsɨ ɨndəi gude. 19 Dɨjee kɨn, mbati kuwə kɨ Kɨrɨsɨ kɨ e ə e dɔ kɨn. Nə təkɨ rɔjetɨ, e kɨ takul Kɨrɨsɨ kɨ e dɔ kɨn ə ngan rɔ je pətɨ ɨngəi nḛ kɨ kadɨ a ra səde. E kɨ takule ə tal je kɨ sɨngə je ɨsii ta naa tɨ ɨsɨ rai kɨlə. Nɨngə e Luwə ə e nje ra kadɨ darɔ kɨn tɔgɨ. 20 Səi kɨ koy naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, adɨ səi kɨ taa kɨyə̰ taa ji tɔgɨ ndɨl je tɨ kɨ majal kɨ me dunɨya̰ tɨ. NGa ra ban ə, to təkɨ ji kɨsɨsi kɨ dɔsi taa, ɨsi gɨn tɔgɨ tɨ lə nḛ je kɨn ɓəy be ə? MBa ri ə ɨtəli rɔsi gɨn ndu je tɨ kɨ ə nə: 21 «Un nḛ kɨn al! Ɔdɨ nḛ kɨn tai tɨ al! adɨ ji ɔdɨ nḛ kɨn al!» 22 Nḛ je kɨn pətɨ əi nḛ je kɨ a tuji kɔ go kɨlə tɨ kɨ dəw ra-n. Nɨngə əi ndu-kun je kɨ nḛ ndo je kɨ go nḛ gər tɨ lə dɨje. 23 Təkɨ rɔjetɨ, kun-ndu je kɨn, təkɨ o ɓa, e nḛ kɨ tɔjɨ gosɨ, mbata tɔjɨ rəbɨ ra Luwə lə dəw kɨ ra, rəbɨ sɔl dɔ kɨ rəbɨ kɨndə tɔgɨ dɔ darɔ rɔ tɨ, nə ke ə e ndu-kun je kɨ ndade goto, toi mbata tɔl ngur darɔ par.

3

Kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ sɨgɨ kɨ Kɨrɨsɨ

1 Təkɨ uni səsi lo koy tɨ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, majɨ kadɨ ɨsangi nḛ je kɨ taa dɔra̰ tɨ, kɨ e lo kɨ Kɨrɨsɨ ɨsɨ tɨ, dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨn✡. 2 Ɨməri ta dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔra̰ tɨ, ɓɨ dɔ nḛ je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne al. 3 Tadɔ səi dɨje kɨ oyi, nɨngə kajɨ ləsi e kɨ ɓɔyɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ rɔ Luwə tɨ. 4 Dɔkagɨlo kɨ Kɨrɨsɨ kɨ e kɨsɨ kɨ dɔ taa ləsi a tḛḛ nɨngə, səi je ka a tḛḛi sie me tɔɓa tɨ kɨ taa lo.

Kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ kəte kɨ e kɨ ɓone

5 Majɨ kadɨ ɨdɨbi nḛ je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ to rɔsi tɨ: adɨ ə sangɨ-naa kɨ lo kaya tɨ, kɨ nḛ ra kɨ to njḛ, kɨ ngur darɔ kɨ ətɨ ɓəl, kɨ ɓo nḛ je kɨ majal, kɨ ra ta nḛ kɨngə, kɨ e yo kɨ ra. 6 E nḛ je kɨn ə ɨsɨ re kɨ wongɨ lə Luwə dɔ dɨje tɨ kɨ njé ta̰-e rɔ. 7 E kɨn ə, e pa njɨyəsi je kɨ kəte, lokɨ ɨsi me majal tɨ ɓəy. 8 Nə ngɔsɨne, majɨ kadɨ ɨmbati nḛ je kɨn pətɨ, adɨ e wongɨ kɨ ra, kɨ nḛ ra kɨ dɔ gu tɨ, kɨ me ndul, kɨ nḛ tajɨ, kɨ ta je kɨ go rəbe tɨ al kɨ ɨsɨ tḛḛ tasi tɨ. 9 Oti kadɨ əli-naa ta ngom. Tadɔ səi dɨje kɨ ɔri kɔkɨ dəw rɔsi tɨ kɔ, kɨ kɨlə rae je ngata. 10 Nɨngə ngɔsɨne ɨləi dəw kɨ sɨgɨ rɔsi tɨ, dəw kɨ Luwə kɨ nje kɨndə nḛ je ɨsɨ təl-e kɨ sɨgɨ tɨ taa taa, kadɨ tɨtɨ-naa sie, kadɨ tḛḛ gər-e tɨ kɨ rɔjetɨ. 11 Me kɨsɨ kɨ dɔ ta tɨ kɨ sɨgɨ kɨn, kɔr kəm-naa goto, mbo̰ dɨje tɨ kɨ əi *Jɨpɨ je ə se njé je kɨ əi Jɨpɨ je al, mbo̰ njé kɨjə mɔtɨde kɨ njé kɨjə mɔtɨde al. Kəl kə nə mba ə se dəw kɨ kəm tḛḛ al, goto, kəl kə nə ɓəə ə se dəw dɔrɔne, goto. E Kɨrɨsɨ par ə e nḛ je pətɨ me nḛ je tɨ pətɨ.

12 Səi dɨje kɨ Luwə mbətɨ səsi, səi dɨje lie kɨ ndɨgɨ səsi. E mbata kɨn ə, majɨ kadɨ awi kɨ koo kəm-to-ndoo lənaa rɔsi tɨ, kadɨ səi njé ra majɨ, njé kɨlə dɔ nangɨ, kadɨ səi dɨje kɨ sɔl lɔm lɔm, dɨje kɨ njé kore me. 13 Majɨ kadɨ ɨsi dɔ tɨ kɨ naa. A re dəw madɨ aw kɨ ta kɨ to rɔe dɔ ngoko̰e tɨ ə, majɨ kadɨ ɨyə̰i go kɔ yo kɨ ne adi-naa, təkɨ Kɨrɨsɨ ɨyə̰-n go majal je ləsi kɔ kɨn be tɔ. 14 Nḛ kɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ, e kadɨ ndɨgɨ-naa e kɨbɨ rɔsi. E ə a ra kadɨ kɨndə rɔ naa tɨ ləsi a e kɨ rɔjetɨ. 15 Kadɨ lapɨya lə Kɨrɨsɨ o̰ ɓe nga̰mesi tɨ. E kɨ mbata lapɨya kɨn ə Luwə ɓar-n səsi, kadɨ ɨtəli darɔ kɨ kare. Nɨngə kadɨ səi njé ra oyo Luwə. 16 Majɨ kadɨ ta lə Kɨrɨsɨ rosɨ mesi. Nɨngə kadɨ ɨndoi-naa nḛ je, ɨndəji-naa je kɨ yo kɨ ne kɨ gosɨ kɨ ngay. NGa nɨngə, kadɨ osi pa, ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ oyo kɨ ra me Pa je tɨ kɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə, kɨ me pa kɨlə dɨngəm me naa tɨ, kɨ me pa je tɨ kɨ NDɨl Luwə adɨ səsi. 17 Nḛ je pətɨ kɨ ɨsɨ ɨrai, kɨ ta je pətɨ kɨ ɨsɨ əli, majɨ kadɨ e me tɔ Ɓaɓe Jəju tɨ, nga nɨngə kadɨ ɨrai oyo Luwə kɨ takule.

Kɨsɨ njé kadɨ-me je me kəy tɨ

18 Səi dəne je kɨ njé ngaw, majɨ kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawsi je təkɨ sɔbɨ kadɨ ɨrai ta kəm Ɓaɓe tɨ. 19 Səi ngaw dəne je, majɨ kadɨ ɨndɨgi nesi je. Adi rɔsi atɨ səsi dɔde tɨ al. 20 Səi ngan je, majɨ kadɨ ɨtəli rɔsi go ta tɨ lə njé kojɨsi je me nḛ je tɨ pətɨ, tadɔ e nḛ kɨ nəl Ɓaɓe. 21 Nɨngə səi baw ngan je, oti kadɨ ɨrai adɨ wongɨ ra ngansi je, tadɔ re e be ə, mede a tujɨ. 22 Səi ɓəə je, majɨ kadɨ ɨtəli rɔsi go ta tɨ lə ɓasi je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn. Nɨngə, oti kadɨ ɨrai tə kɨlə kədɨ kəm-naa taga nḛ par kadɨ nəl dəw, nə kadɨ ɨrai kɨ me kɨ kare, kɨ ɓəl NDɨl Ɓaɓe. 23 Kɨlə kɨ to ban kɨ ɨsɨ ɨrai ɓa, kadɨ ɨrai kɨ me kɨ majɨ tə kɨlə lə Ɓaɓe ə ɨsi ɨrai, ɓɨ tə kɨlə lə dəw, al. 24 Nɨngə kadɨ ɨgəri təkɨ Ɓaɓe a adɨ səsi nḛ majɨ kɨ ngəm mbata lə dɨje ləne kɨn, tə nḛ kɨgə go jisi. Tadɔ Ɓaɓe kɨ rɔjetɨ e Jəju Kɨrɨsɨ. 25 Kɨ rɔjetɨ, dəw kɨ ra nḛ kɨ go rəbe tɨ al, a tətɨ kandɨ nḛ ra kɨ go tɨ al ləne kɨn, tadɔ kɔr dəw dana goto rɔ Luwə tɨ.

4

1 Səi kɨ awi kɨ ɓəə je, majɨ kadɨ ɨrai-de majɨ, kɨ go rəbɨ kɨ dana. Nɨngə kadɨ səi ka ɨgəri təkɨ, awi kɨ Ɓasi dɔra̰ tɨ no̰o̰ tɔ.

Ta kɔjɨ kɨ dɔ kaw kɨlə tɨ

2 Majɨ kadɨ uwəi tɔgɨsi ba me kəl ta tɨ kɨ Luwə, kadɨ kəl ta kɨ Luwə ra adɨ ɨsi dɔgɨ tɨ, ɨrai oyo Luwə kɨ dɔ-naa tɨ dɔ-naa tɨ. 3 NGa nɨngə, əli ta kɨ Luwə kɨ mbata ləje tɔ, kadɨ Luwə tḛḛ ta rəbɨ no̰je tɨ kadɨ j-əl ta lie, kadɨ j-ɨlə-n mbḛ nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ, kɨ m-to-n dangay tɨ kɨn. 4 Əli ta kɨ Luwə kadɨ m-əl ta lə Kɨrɨsɨ kɨn ay njay, təkɨ sɔbɨ kadɨ m-əl-n. 5 Majɨ kadɨ kəmsi ədɨ dɔ pa njɨyəsi tɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ adi mede Kɨrɨsɨ, al. Nɨngə kadɨ dɔkagɨlo kɨ Luwə adɨ səsi kɨn, ɨrai kɨlə, ɓɨ adɨ man kɔ kare al. 6 Majɨ kadɨ ta kəlsi e ta kəl kɨ majɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, kɨ kadɨ dəw ɨngə nḛ kɨ to sie sotɨ me tɨ. Kadɨ ɨgəri lo kujɨ tur ta dɨje tɨ kɨ adi mede Kɨrɨsɨ, al.

7 NGokom kɨ nje ndɨgɨ ləm, Tɨsɨkɨ a əl səsi ta je pətɨ kɨ dɔm tɨ adɨ oi. Tɨsɨkɨ✡ e nje kɨlə ɓəə kɨ a dɔ njane tɨ, taa e madɨ-kɨləm me kɨlə tɨ lə Ɓaɓe nɨm tɔ. 8 NGa nɨngə, m-ɨlə sie be mba kadɨ adɨ səsi poyje adɨ oi nɨm, taa kɨ mba kadɨ ɨlə dɨngəm mesi tɨ nɨm tɔ. 9 Onəjɨm✡ kɨ e ngoko̰je kɨ dana, kɨ jɨ ndɨge ngay kɨn, a uwə sie rəbɨ. Onəjɨm e dəw rɔsi. Əi kɨ Tɨsɨkɨ a əli səsi nḛ je pətɨ kɨ ɨsɨ rai nḛ rɔje tɨ ne adɨ oi.

Kuwə ji-naa kɨ dɔbəy tɨ

10 Madɨ dangay ləm Arɨsɨtarkɨ✡ uwə jisi, taa Markɨ✡ kɨ ngonan Barnabasɨ✡, kɨ ɨngəi ta kɔjɨ je kɨ ɔjɨ dɔe kɨn ka uwə jisi tɔ. Re aw tḛḛ rɔsi tɨ ɓa, kadɨ uwəi-e kɨ rɔsi tɨ majɨ. 11 Jəju, kɨ ɨsɨ ɓari-e Jusɨtusɨ uwə jisi tɔ. MBo̰ *Jɨpɨ je tɨ kɨ adi mede Kɨrɨsɨ kɨn, əi je kɨn par ə ɨsi rai səm kɨlə kɨ ɔjɨ ko̰ɓe lə Luwə ne. Əi je kɨn ə əi tɔgɨm kɨ ngay. 12 Epapɨrasɨ✡ kɨ e dəw ləsi uwə jisi tɔ. Epapɨrasɨ e ɓəə kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ ɨyə̰ ta rɔ al kɨ mbata ləsi, me kəl ta tɨ kɨ Luwə. Əl ta kɨ Luwə mba kadɨ ai dɔ njasi tɨ, kadɨ səi dɨje kɨ tɔgɨ gangɨ me NDɨl tɨ, taa kadɨ səi ɓasi kadɨ ɨrai ndɨgɨ ra je lə Luwə pətɨ tɔ. 13 M-ma najɨ lə Epapɨrasɨ təkɨ adɨ rɔne ko̰ ngay mbata tɨ ləsi, kɨ mbata lə njé kaw-naa je kɨ Lawodɨse tɨ nɨm, taa njé kɨ Iyerapolɨsɨ tɨ nɨm tɔ. 14 Madɨje kɨ ngay, Lukɨ, kɨ e dɔkɨtur əi kɨ Dəmasɨ uwəi jisi tɔ✡. 15 Uwəi ji ngako̰je je kɨ Lawodɨse tɨ, naa tɨ kɨ Nɨmpa əi kɨ njé kaw-naa je me kəy tɨ lie adi-je tɔ. 16 Lokɨ ɨtɨdəi makɨtɨbɨ kɨn nɨngə, ɨləi adi njé kaw-naa je kɨ Lawodɨse tɨ ka tɨdəi tɔ. NGa nɨngə e kɨ njé kɨ Lawodɨse tɨ a ɨləi adi səsi kɨn, səi ka ɨtɨdəi tɔ. 17 Nɨngə kadɨ əli Arsɨpɨ✡ adɨ ɨndə kəmne go kɨlə tɨ lə Ɓaɓe kɨ ɨngə kɨn, kadɨ ra kɨle majɨ. 18 Ta kuwə ji kɨn e mi Pol ə wa ə m-ndangɨ. Kadɨ mesi oy dɔm tɨ al, təkɨ m-to dangay tɨ ne. Kadɨ me-majɨ lə Luwə e naa tɨ səsi. Amen!

✡ 2:1 4.13

✡ 2:8 Gal 4.3

✡ 2:15 1.16

✡ 3:1 Pa je 110.1

✡ 4:7 Knjk 20.4; Ep 6.21-22

✡ 4:9 Plm 10-15

✡ 4:10 Knjk 19.29; 27.2

✡ 4:10 Knjk 12.12, 25; 13.13; 15.37-39

✡ 4:10 Knjk 9.27; 11.22, 30

✡ 4:12 1.7

✡ 4:14 2Tɨm 4.10, 11; Plm 24

✡ 4:17 Plm 2

1 Təsalonɨkɨ je

1

2

3

4

5

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ

Təsalonɨkɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ Təsalonɨkɨ je

Təsalonɨkɨ e ɓe kɨ kəte e ɓe bo kɨ ɨsɨ dɔ made je tɨ, go nangɨ tɨ kɨ Masəduwan kɨ dɨje kɨ Rom ɨsɨ dɔ tɨ. Masəduwan kɨ a kɨ jam dɔ ɓe tɨ kɨ Gɨrəsɨ, kaw kɨ lo kɨbə kadɨ tɨ be.

NGa nɨngə, e kaw mba tɨ lə Pol kɨ ko̰ joo kɨ aw mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn ə, ɔtɨ Pɨlɨpɨ tɨ aw Təsalonɨkɨ, ɨndə gɨn njé kaw-naa je kɨ Təsalonɨkɨ tɨ. Nə lo kadɨ Pol ɨsɨ Təsalonɨkɨ tɨ ndɔ ngay goto, tadɔ Jɨpɨ je madɨ kɨ ɔsi-e ta. E be ə, ra adɨ Pol əi kɨ Sɨlasɨ, tusi Təsalonɨkɨ ɨyə̰i, ə ɔti law ba awi Bəre tɨ (Knjk 17.1-10). Dɔkagɨlo kɨ rangɨ go tɨ nga ɓa, Tɨmote kɨ təl re Təsalonɨkɨ, aw ɨngə Pol Korḛtɨ tɨ, ade poy njé kaw-naa je ade oo (1Təsa 1.6). Lo kɨn tɨ ə, Pol a ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨn, kaw kɨ ɓal tɨ kɨ 51 je be go Jəju Kɨrɨsɨ tɨ. NJé sangɨ gɨn makɨtɨbɨ je əli təkɨ makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ Təsalonɨkɨ je kɨn e makɨtɨbɨ kɨ ndange a e no̰ makɨtɨbɨ je tɨ ngay kɨ me Kɨlə-mɨndɨ tɨ kɨ Sɨgɨ.

Poy njé kaw-naa je kɨ Pol oo, ade rɔnəl ngay. Be ə, me makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ-de kɨn, ra oyo Luwə mbata njé kaw-naa je kɨ Təsalonɨkɨ kɨ təli nḛ ndajɨ kɨ majɨ mbata lə ndəgɨ njé kaw-naa je kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ. Pol ole mede dɔ kɨlə tɨ kɨ e wa ra dande tɨ, nɨngə əl-de təkɨ n-ndɨgɨ ngay kadɨ n-təl n-oo-de tɔ (1.1-3.13). Pol ɨlə dɨngəm mede tɨ kadɨ uwəi tɔgɨde ba nɨm, kadɨ tɔgi kɨ kəte me njɨyə naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ nɨm (4.1-12).

Ta kɨ rangɨ, Pol əl-de ta kɨ dɔ ta tɨ kɨ ɨsɨ dəji-naa ɔjɨ-n dɔ kḭ lo koy tɨ lə njé koy je, kɨ təl kɨ Kɨrɨsɨ a təl tə re me tɔɓa tɨ (4.13-5.11). Pol tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ndu je kɨ kadɨ njé kaw-naa je ai dɔ tɨ tɔ, ta kuwə ji-naa tɔ (5.12-28).

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ njé kaw-naa je kɨ Təsalonɨkɨ tɨ kɨn, re kɨ me kosɨ nangɨ adɨ dɨje pətɨ kɨ ɨsɨ dəji rɔde ta dɔ dɔkagɨlo tɨ kɨ dɔbəy tɨ. Dɨje kɨ njé kun go Kɨrɨsɨ ɨngəi me makɨtɨbɨ tɨ kɨn təkɨ əi dɨje kɨ əi me kunjɨ tɨ ngata, nɨngə kɨlə ləde e ta kadɨ tḭḭ mede katɨ, mai najɨ lə Kɨrɨsɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ əi dɔnangɨ tɨ ne ɓəy kɨn. NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔ ndɔ kɨ Kɨrɨsɨ a re-n, dəw kɨ gər goto. Nə ta ləde e kadɨ ɨndəi mede tɨ təkɨ Kɨrɨsɨ a re no̰o̰, ə ndɔ kɨ tḛḛ patɨ ɓa, a ɨndəi ɓe naa tɨ sie (4.17).

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol, naa tɨ kɨ Sɨlasɨ əi kɨ Tɨmote✡, ə jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn j-adɨ səi njé kaw-naa je lə Luwə kɨ Bawje əi kɨ Ɓaɓe lə Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ ɨsi Təsalonɨkɨ tɨ✡. Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Luwə e naa tɨ səsi.

Pol ra oyo Luwə mbata kadɨ-me lə Təsalonɨkɨ je

2 Jɨ ra oyo Luwə kɨ ndɔ je ndɔ je mbata tɨ ləsi pətɨ, lokɨ j-ɨsɨ j-əl ta ləsi Luwə taa taa, me kəl ta tɨ sie. 3 Ta kəm Luwə tɨ kɨ Bawje, meje ɨsɨ ole dɔ kadɨ-me tɨ ləsi kɨ ɨsɨ kəm, kɨ ndɨgɨ-naa ləsi tɨ tɨngə bɨl, kɨ kuwə tɔgɨ ba me kɨndə me dɔ Ɓaɓe tɨ ləje Jəju Kɨrɨsɨ✡. 4 Tadɔ jɨ gər majɨ kadɨ Luwə kɔtɨ səsi, səi ngako̰je je kɨ ndɨgɨ səsi. 5 Təkɨ rɔjetɨ, Poy Ta kɨ Majɨ kɨ j-ɨlə mbḛe dansi tɨ, e me ta kɨ kəl tɨ par al, nə e kɨ tɔgɨ, kɨ me kɨ kare kɨ NDɨl Luwə adɨ-je. Səi, ɨgəri pa njɨyəje kɨ jɨ njɨyə-n dansi tɨ mbata majɨ ləsi kɨn ɓətɨ. 6 Nɨngə səi je, ɨndaji-je nɨm, ɨndaji Ɓaɓe nɨm, tadɔ ɨtaai ta lə Luwə me ko̰ je tɨ kɨ ngay. Ɨtaai kɨ rɔnəl kɨ NDɨl Luwə adɨ səsi✡. 7 Lo kɨn tɨ, ɨtəli nḛ ndajɨ mbata tɨ lə njé kadɨ-me je kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ✡ kɨ dɔnangɨ Akay tɨ✡. 8 Ka ta lə Ɓaɓe ɓa ḭ rɔsi tɨ, tḛḛ dɔnangɨ Masəduwan tɨ kɨ dɔnangɨ Akay tɨ par al, nə poy kadɨ kɨ adi mesi Luwə kɨn sane kɨ lo je pətɨ. Sane sane kɨ j-aw kɨ ndoo kadɨ j-əl tae ɓəy taa al. 9 Dɨje kare kare əli ta kɨ dɔje tɨ ɔjɨ-n dɔ kuwə kɨ uwəi-je kɨ rɔsi tɨ, kɨ təl kɨ ɨtəli gɨdɨsi adi kagɨ yo je ləsi, ə ɨtui kəmsi dɔ Luwə tɨ kɨ rɔjetɨ, kɨ nje kɨsɨ kəm ba, kadɨ ɨrai ɓəə lie kɨn. 10 Ɨrai ɓəə lie, ɨngɨnəi ngone kɨ ḭ dɔra̰ tɨ, kɨ un-e dan njé koy je tɨ taa. NGone Jəju kɨ nje taa je ta wongɨ tɨ kɨ a re.

2

Kɨlə kɨ Pol ra Təsalonɨkɨ tɨ

1 NGakom je, səi je wa ɨgəri majɨ kadɨ e kare kɨ ndangɨ ə j-aw-n rɔsi tɨ al. 2 Taa ɨgəri majɨ ɓəy tɔ kadɨ kəte no̰ kawje kɨ rɔsi tɨ, dɨje adi-je ko̰ je taji-je je Pɨlɨpɨ tɨ, nə be ka Luwə adɨ-je tɔgɨ adɨ j-ɨlə-n səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ me rɔ je tɨ kɨ ngay✡. 3 Təkɨ rɔjetɨ, ta lə Luwə kɨ j-ɨsɨ j-ɨlə səsi mbḛe, ngɨre e dɔ nḛ kɨ go tɨ al tɨ al nɨm, e dɔ rəbɨ nḛ kɨ ay njay al tɨ al nɨm, taa jɨ sangɨ rəbɨ kadɨ jɨ tə dəw madɨ al nɨm tɔ. 4 Nɨngə, e Luwə ə oo-je kadɨ j-asɨ, ə ɨlə Poy Ta kɨ Majɨ jije tɨ kadɨ j-ɨlə mbḛe. NGa nɨngə, j-ɨlə mbḛe kɨlə kɨ kadɨ jɨ nəl-n dəw al, nə kadɨ nəl Luwə kɨ nje koo nga̰me dəw kɔre kɔre. 5 Səi je wa ɨgəri majɨ kadɨ ndɔ kare j-əl səsi ta kɨ jɨ to-n səsi pe pe al jagɨ, taa jɨ tə səsi kɨ taje kadɨ j-ɨngə-n nḛ madɨ jisi tɨ al nɨm tɔ. Lo kɨn tɨ, Luwə asɨ kadɨ ma najɨ ləje. 6 Jɨ sangɨ kadɨ dəw pɨtɨ je al, jɨ sangɨ pɨtɨ ləsi al nɨm, jɨ sangɨ pɨtɨ lə dɨje madɨ kɨ rangɨ al nɨm tɔ. 7 Nɨngə kɨ rɔjetɨ, ke je njé kaw kɨlə je lə Kɨrɨsɨ kɨn, asɨ kadɨ j-a j-ɨndə-n tɔgɨ dɔsi tɨ, nə lokɨ je dansi tɨ, jɨ təl jɨ sɔl lɔm lɔm. Jɨ ra rɔje tə ko̰ ngan je kɨ ɨsɨ ɨndə kəmne go ngane je tɨ, ɨsɨ ngəm-de be. 8 Jɨ ndɨgɨ səsi ndɨgɨ kɨ je-n ɓasi kadɨ j-adɨ səsi Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə par al, nə je ɓasi kadɨ j-un rɔje wa j-adɨ səsi. Səi, ɨtəli nḛ kɨ gate e ngay kɨ rɔje tɨ.

9 M-gər kadɨ mesi a ole dɔ ko̰ tɨ kɨ j-ɨngə me kɨlə kɨ ra tɨ kɨ dɔ kɔ rɔgɔgɔ tɨ ləje. Jɨ ra kɨlə kondɔ je, kada je kadɨ jɨ təl nḛ kɨ ɔy dɔ dəw madɨ tɨ dansi tɨ al. Jɨ ra be ə j-ɨlə-n səsi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə. 10 Asi kadɨ ɨmai najɨ ləje, taa Luwə ka asɨ kadɨ ma najɨ ləje tɔ təkɨ, pa njɨyəje kɨ rɔsi tɨ səi kɨ adi mesi Kɨrɨsɨ, e pa njɨyə kɨ ay njay, e pa njɨyə kɨ dana, nḛ kɨ kadɨ dəw a ɨndə-n ta dɔje tɨ goto. 11 Ɨgəri kadɨ, kare, kare pətɨ, jɨ ra səsi təkɨ baw ngan je a ra-n ngane je be. 12 J-ɨlə dɨngəm mesi tɨ, j-adɨ səsi tɔgɨ, taa jɨ dəjɨ səsi kɨ nja naa tɨ kɨ nja naa tɨ kadɨ pa njɨyəsi e pa njɨyə kɨ tɔjɨ kadɨ səi dɨje lə Luwə. Luwə kɨ ɓar səsi kadɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ səne dɔ ko̰ɓe tɨ kɨ dɔ tɔɓa tɨ ləne.

Kadɨ-me kɨ ko̰ kɨ ɨngə dɨje kɨ Təsalonɨkɨ tɨ

13 Gɨn nḛ kɨ j-ɨsɨ jɨ ra-n oyo Luwə kɨ ndɔ je ndɔ je ə to kɨn: lokɨ j-ɨlə səsi mbḛ ta lə Luwə ə osɨ mbisi tɨ, ɨtaai ta kɨn tə ta lə dəw par kare al, nə ɨtaai təkɨ e-n ta lə Luwə təkɨ rɔjetɨ. Nɨngə ta kɨn ɨsɨ ra kɨlə mesi tɨ səi kɨ adi mesi Kɨrɨsɨ. 14 NGakom je, səi uni dɔ nja njé kaw-naa je lə Luwə, kɨ adi mede Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ ɨsi Jude tɨ. Ɨngəi ko̰ ji ngako̰si je tɨ kɨ ɓe kojɨ-si tɨ, ko ko̰ kɨ əi je ɨngəi ji *Jɨpɨ je tɨ✡. 15 Jɨpɨ je kɨ tɔli Ɓaɓe Jəju kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, taa je ka adi-je ko̰ tɔ. Kɨlə rade nəl Luwə al, nɨngə əi njé ba̰ je lə dɨje pətɨ✡. 16 J-ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ dɨje kɨ əi Jɨpɨ je al, kadɨ ɨngəi kajɨ, nə ɔgi-je. Ta tɔl tae tɨ, wongɨ lə Luwə osɨ dɔde tɨ.

Pol ndɨgɨ kadɨ n-təl n-aw Təsalonɨkɨ tɨ ɓəy

17 NGakom je, kɨ ɔjɨ dɔje, j-ɨyə̰ səsi dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be, nɨngə je sa̰y səsi, kəmje ə oo naa al, nə meje e naa tɨ. Jɨ sangɨ kɨ rɔtḭje kadɨ jɨ təl j-o səsi, tadɔ j-aw kɨ ɓosi ngay. 18 E mbata kɨn ə, jɨ sangɨ kadɨ j-aw rɔsi tɨ, nɨngə mi Pol wa kɨ dɔm, m-sangɨ rəbɨ nja ngay, nə *Sata̰ ɨlə kagɨ no̰je tɨ. 19 Nḛ kɨ e nḛ kɨndə me dɔ tɨ ləje, nḛ rɔnəl ləje, jɔgɨ kɔsɨ-gon kɨ j-a j-ɨndə-n guje no̰ Ɓaɓe Jəju tɨ ndɔ re tɨ e səi kɨn. 20 Təkɨ rɔjetɨ, səi ə səi nḛ tɔɓa ləje kɨ nḛ rɔnəl ləje.

3

Tɨmote aw kɨlə Təsalonɨkɨ tɨ

1 J-asɨ kadɨ j-ore meje, jɨ ngɨnə bɨtɨ al, adɨ j-un nduje kadɨ j-ɨsɨ kɨ karje ba Atən tɨ✡, 2 ə j-ɨlə kɨ ngoko̰je Tɨmote, kɨ e madɨ-kɨləje me kɨlə tɨ lə Luwə, ɔjɨ-n dɔ kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ, kadɨ adɨ səsi tɔgɨ, ə ɨlə dɨngəm mesi tɨ me kadɨ-me tɨ ləsi. 3 E be mba kadɨ dəw madɨ dansi tɨ ɨyə̰ rɔne adɨ ko̰ kɨ ɓasɨne ɨsɨ ɨngəi kɨn dum dɔe al. Tadɔ səi je wa ɨgəri majɨ kadɨ e nḛ kɨ sɔbɨ dɔje kadɨ a ra-je. 4 Dɔkagɨlo kɨ ndɔ kɨ je-n səsi ɓəy, j-əl səsi j-ə nə dɨje a ɨndəi kəmje ndoo, nɨngə e nḛe ka kɨn ə ɨsɨ ra nḛ kɨn, adɨ e nḛ kɨ ɨgəri majɨ. 5 E mbata kɨn ə, tə ka kɨ m-asɨ kadɨ m-ore mem, m-ngɨnə bɨtɨ al, m-ɨlə Tɨmote kɨ rɔsi tɨ kadɨ dəjɨ ta dɔ kadɨ-me tɨ ləsi oo. M-ɓəl kadɨ su ədɨ səsi, adɨ ko̰ ləje təl nḛ kɨ kare rɔje tɨ.

6 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, Tɨmote təl rɔsi tɨ re tḛḛ rɔje tɨ ne✡, ə adɨ-je Poy Ta kɨ Majɨ ngay ɔjɨ dɔ kadɨ-me ləsi kɨ ndɨgɨ-naa kɨ to dansi tɨ adɨ j-o. Tɨmote əl-je təkɨ mesi to dɔje tɨ majɨ ngay kɨ ndɔ je pətɨ, taa əl-je ɓəy kadɨ ɨndɨgi ngay kadɨ oi-je təkɨ je ka j-ɨsɨ sangɨ ngay kadɨ j-o-n səsi ka kɨn be tɔ. 7 Lo kɨn tɨ ngakom je, me ndɨngə rɔ je tɨ, kɨ me ko̰ je tɨ ləje pətɨ, j-ɨngə tɔgɨ rɔsi tɨ kɨ takul kadɨ-me ləsi. 8 Kɨ ɓasɨne kɨn, jɨ təl j-ɨngə tɔgɨ kɨsɨ kəm, tadɔ uwəi tɔgɨsi ba me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Ɓaɓe. 9 Jɨ gər nḛ wa kɨ kadɨ jɨ ra taa kadɨ jɨ ra-n oyo Luwə ngay mbata tɨ ləsi, ɔjɨ dɔ rɔnəl kɨ adi j-ɨngə ta kəm Luwə tɨ kɨn, al. 10 Kondɔ kɨ kada, j-ɨsɨ jɨ dəjɨ Luwə kɨ rɔtḭje kadɨ adɨ-je ta rəbɨ adɨ jɨ təl j-o-n səsi, ə kadɨ jɨ tɔl-n ta nḛ kɨ du səsi me kadɨ-me tɨ ləsi tɔ.

11 Kadɨ Luwə kɨ Bawje ə wa, əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, tḛḛi ta rəbɨ kɨ kaw rɔsi adi-je. 12 Nɨngə kadɨ Ɓaɓe ra adɨ ndɨgɨ-naa kɨ to dansi tɨ, kɨ ndɨgɨ kɨ ɨsɨ ɨndɨgi dɨje pətɨ kɨn aw kɨ kəte kəte, to tə ndɨgɨ kɨ je j-ɨsɨ jɨ ndɨgɨ səsi kɨn be tɔ. 13 Taa kadɨ Luwə adɨ səsi tɔgɨ nga̰mesi tɨ, kadɨ ndɔ kɨ Ɓaɓe Jəju a re kɨ dɨje ləne ɓa, kadɨ ayi njay, ta goto dɔsi tɨ no̰o̰ Luwə tɨ kɨ Bawje.

4

Pa njɨyə kɨ nəl Luwə

1 NGakom je, dɔ ndəgɨ ta je tɨ, jɨ ndo səsi pa njɨyə kɨ kadɨ ɨnjɨyəi kadɨ nəl Luwə, nɨngə e pa njɨyə ka kɨn tɔ ə ɨsɨ ɨnjɨyəi, nə jɨ təl jɨ dəjɨ səsi ɓəy, taa j-ɨlə dɨngəm mesi tɨ me tɔ Ɓaɓe Jəju, kadɨ ɨrai adɨ majɨ kɨ dɔ made tɨ ɓəy. 2 Səi, ɨgəri nḛ ndo kɨ ḭ rɔ Ɓaɓe Jəju tɨ kɨ j-adɨ səsi kɨn majɨ. 3 Nḛ kɨ Luwə ndɨgɨ rɔsi tɨ, e ta kadɨ ayi rɔsi njay, ɔgi rɔsi sangɨ-naa kaya tɨ. 4 Kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ, gər lo kɨsɨ kɨ dəne kɨ go rəbɨ kɨ ay njay, kɨ adɨ kɔsɨ-gon, 5 kɨ kanjɨ kadɨ ngur darɔ aw sie adɨ ra ko nḛ kɨ dɨje kɨ gəri Luwə al ɨsɨ rai kɨn. 6 Kɨ ɔjɨ dɔ lo kɨn, kadɨ dəw madɨ ra majal kɨ ngokone ə se kadɨ əde al, tadɔ dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ be kɨn, ba̰e a uwə-de kɨ rɔ Ɓaɓe tɨ, adɨ j-əl səsi kəte, ə jɨ təl j-əl ɓəy ngata. 7 Tadɔ Luwə ɓar-je kadɨ j-ayi njay, ɓɨ ɓar-je mba kadɨ jɨ sangɨ-naa kaya tɨ al. 8 E be ə, dəw kɨ ɔsɨ nḛ ndo kɨn ngərəngɨ, e dəw ə ɔse ngərəngɨ al, nə e Luwə ə ɔse ngərəngɨ. Luwə wa kɨ nje kadɨ səsi NDɨlne kɨn.

9 Kɨ ɔjɨ dɔ ndɨgɨ kɨ kadɨ ngakonaa je ndɨgi-naa, awi kɨ ndoo kadɨ jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ dɔ tɨ j-adɨ səsi al, tadɔ səi je wa, Luwə ɔjɨ səsi rəbɨ ndɨgɨ-naa dansi tɨ yo kɨ ne adɨ ɨgəri. 10 Nɨngə e ka tɔ ə ɨsɨ ɔji kɨ rɔ ngako̰je je tɨ pətɨ kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ kɨ tae ba kɨn✡, nə ngakom je, j-ɨlə dɨngəm mesi tɨ kadɨ ɨrai adɨ majɨ kɨ dɔ made tɨ wa ɓəy. 11 Kadɨ nḛ kɨ uwə mesi ngay, e kɨsɨ kɨ naa kɨ lapɨya, kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ ore kəmne dɔ kɨlə je tɨ ləne, nɨngə kadɨ ɨrai kɨlə kɨ jisi səi je wa ə ɨngəi nḛ. 12 Lo kɨn tɨ, dɨje kɨ əi njé kadɨ-me je al, a pɨti səsi me kɨlə rasi tɨ, nɨngə a awi kɨ ndoo nḛ madɨ kɨ to rɔsi ji dəw madɨ tɨ al tɔ.

NJé koy je kɨ njé kɨsɨ kəm je ndɔ təl Ɓaɓe tɨ

13 NGakom je, jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨsi day dɔ ta tɨ kɨ dɔ njé koy je tɨ al. Kadɨ ɨsɨ day, ɨndɨngəi rɔsi tə ndəgɨ dɨje kɨ awi kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ al kɨn al. 14 Tə ka kɨ j-adɨ-n meje kadɨ Jəju oy, ə ḭ lo koy tɨ ka kɨn ə, j-adɨ meje kadɨ njé kɨ oyi me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju, Luwə a un-de lo koy tɨ kɨ Jəju. 15 Nɨngə ta kɨ kadɨ j-əl səsi ə to kɨn, e ta lə Ɓaɓe. J-əi kɨ j-a j-ɨsi kəm ba ndɔ təl Ɓaɓe tɨ, j-a j-aw dɔra̰ tɨ no̰o̰ njé kɨ oyi tɨ al. 16 Tadɔ lokɨ ndu nje kun dɔ malayka je, kɨ ndu təbɨ lə Luwə a ɓa ɓa, Ɓaɓe wa a ḭ dɔra̰ tɨ taa re, nɨngə dɨje kɨ adi mede Kɨrɨsɨ kɨ oyi, a ḭḭ lo koy tɨ kəte, 17 nga nɨngə go tɨ ɓa, j-əi kɨ j-ɨsi kɨ dɔje taa ɓəy, Luwə a ɔy-je naa tɨ səde me kɨl ndi tɨ, kadɨ j-ɨngə Ɓaɓe me nəl tɨ, ngadan lo tɨ. Lo kɨn tɨ, j-a j-ɨsi naa tɨ kɨ Ɓaɓe kɨ ndɔ je ndɔ je✡. 18 Majɨ kadɨ ɨləi dɨngəm me-naa tɨ yo je kɨ ne je kɨ ta je kɨn.

5

Kɨsɨ dɔ nja tɨ ngɨnə-n ndɔ təl Ɓaɓe

1 NGakom je, kɨ ɔjɨ dɔ dɔ kadɨ kɨ dɔkagɨlo kɨ kadɨ nḛ je kɨn a rai nḛ, awi kɨ ndoo kadɨ jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ dɔ tɨ j-adɨ səsi al. 2 Səi je wa ɨgəri majɨ ngay kadɨ ndɔ lə Ɓaɓe a re tə nje ɓogɨ kɨ a re ɓogɨ tɨ kondɔ kɨn be. 3 Lokɨ dɨje a əli əi nə: «Lapɨya to ngata, j-ɨsɨ majɨ ngata!» kɨn ɓa, e ə tujɨ a tḛḛ ɨbə-de nangɨ busɨ, təkɨ ndoo kɨ a ra-n dəne kɨ nje səm kɨn be. Nɨngə dəw kɨ a asɨ kadɨ tḛḛ a̰y ta nḛ tɨ kɨn goto. 4 Nə səi kɨ səi ngakom je, ɨsi me tɨl tɨ ɓa nḛ kɨn a ɨbə-n səsi nangɨ busɨ tə nje ɓogɨ kɨ a re be al. 5 Tadɔ pətɨ, səi ngan je kɨ me kunjɨ tɨ, səi ngan je kɨ kada. J-əi dɨje lə lo kɨ kondɔ al nɨm, j-əi dɨje lə tɨl al nɨm tɔ. 6 Ə adɨ jɨ toi ɓi tə ndəgɨ dɨje be al, adɨ j-ɨsi kəm, j-adi kəmje aa. 7 NJé to ɓi je, toi ɓi kondɔ, ə njé ka̰y kasɨ je, kasɨ ra-de kondɔ tɔ. 8 Nə j-əi kɨ j-əi dɨje lə lo kɨ kada, sɔbɨ kadɨ j-əi njé kəm-kaa je. Adɨ j-uni kadɨ-me əi kɨ ndɨgɨ-naa tə nda dɔ ɓədɨje, ə kɨndə me dɔ kajɨ tɨ tə jɔgɨ taa nḛ katɨ dɔje tɨ tɔ. 9 Tadɔ Luwə ɓar-je mba kadɨ wongɨ lie ɨndə-je al, nə mba kadɨ j-ɨngəi kajɨ kɨ go rəbɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 10 Kɨrɨsɨ kɨ oy mbata tɨ ləje, mba kadɨ re j-ɨsɨ kəm ba, ə se j-oy ka, jɨ təl j-ɨndə ɓe naa tɨ sie. 11 E mbata kɨn ə, majɨ kadɨ ɨləi dɨngəm me-naa tɨ je, ɨrai kɨ naa je kadɨ ɨtɔgi me kadɨ-me tɨ ləsi, kɨ yo je kɨ ne je, təkɨ ɨsɨ ɨrai ngata kɨn be.

Ta kɔjɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨ kuwə ji-naa

12 NGakom je, jɨ dəjɨ səsi kadɨ oi to dɨje kɨ ɨsɨ rai kɨlə dansi tɨ, adɨ e njé kɨ ɨsɨ ɨndəi kəmde gosi tɨ kɨ go ndu Ɓaɓe tɨ, ɨsɨ ndəji səsi kɨn. 13 Majɨ kadɨ ɨtɔji-de ge kɨ ɨgei ta ləde kɨ taga wangɨ kɨ ndɨgɨ-naa adɨ-de gəri, mbata kɨlə kɨ ɨsɨ rai. Majɨ kadɨ ɨsi kɨ naa kɨ lapɨya dansi tɨ.

14 NGakom je, jɨ dəjɨ səsi kadɨ ɨndɔri mbi dɨje kɨ ɨsɨ njɨyəi bɨrɨri, ɨləi dɨngəm me njé kɨ mede tujɨ tɨ, ɔsi gɨn njé kɨ tɔgɨde goto, ə ɨsi dɔ tɨ kɨ dɨje pətɨ. 15 Kadɨ oi majɨ, kadɨ dəw madɨ ɨgə kɨrə majal kɨ made ra sie kɨ majal al, nə kadɨ adi kəmsi e go majɨ kɨ ra tɨ kɨ ndɔ je pətɨ. Ɨrai majɨ kɨ naa dansi tɨ səi je wa nɨm, kɨ rɔ dɨje tɨ pətɨ nɨm tɔ.

16 Adi rɔsi nəl səsi kɨ ndɔ je pətɨ, 17 əli ta kɨ Luwə kɨ kanjɨ kɨyə̰ tae, 18 ɨrai-e oyo me nḛ je tɨ pətɨ. E kɨn ə e nḛ kɨ Luwə ge rɔsi tɨ, səi kɨ ɨndəi rɔsi naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ.

19 Nɨngə majɨ kadɨ, NDɨl Luwə kɨ ɨsɨ mesi tɨ kɨn, ɔgi-e al, kadɨ ɔr səsi ta rəbɨ, 20 taa ta kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ əli ka, kadɨ ɨkɨdi al tɔ. 21 Nə kadɨ ɨndəi manjɨ nḛ je pətɨ, ɓa uni kɨ majɨ dan tɨ. 22 Ɔgi rɔsi ra majal je kɨ dangɨ dangɨ.

23 Majɨ kadɨ Luwə wa kɨ nje kadɨ dɨje lapɨya, ɔr səsi kɨ tae ba, ɨndə səsi ta dangɨ mbata tɨ lie. Nɨngə kadɨ ngəm ndɨlsi, kɨ rɔsi, kɨ darɔsi, kadɨ ndɔ təl Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ tɨ ə, awi kɨ ta dɔsi tɨ al. 24 Luwə kɨ ɓar səsi a dɔ njane tɨ, adɨ e e wa ɓəy ə a ra nḛ je kɨn.

25 NGakom je, əli ta kɨ Luwə mbata tɨ ləje. 26 Uwəi ji ngako̰je je pətɨ kɨ kuwə-naa kɨ rɔ tɨ rututu.

27 M-dəjɨ səsi me tɔ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, kadɨ ɨtɨdəi makɨtɨbɨ kɨn mbi ngako̰je je tɨ pətɨ.

28 Nɨngə kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi pətɨ tɔ. Amen!

✡ 1:1 Knjk 15.22; 16.1

✡ 1:1 Knjk 17.1-9; 1Təsa 2.1-2

✡ 1:3 1Kɔr 13.13

✡ 1:6 Knjk 17.5-9

✡ 1:7 2Kɔr 1.16

✡ 1:7 2Kɔr 1.1

✡ 2:2 Knjk 16.19-24; 17.1-9

✡ 2:14 Knjk 17.5-6

✡ 2:15 Knjk 9.23-29; 13.45, 50; 14.2, 5, 19; 17.5, 13; 18.12

✡ 3:1 Knjk 17.15-16

✡ 3:6 Knjk 18.5

✡ 4:10 2Kɔr 1.16

✡ 4:17 1Kɔr 15.51-52

2 Təsalonɨkɨ je

1

2

3

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ

Təsalonɨkɨ je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Təsalonɨkɨ je

Me makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ njé kaw-naa kɨ Təsalonɨkɨ tɨ kɨn, təl re dɔ ta tɨ kare kɨ e təl kɨ Kɨrɨsɨ a təl tə re me tɔɓa tɨ ka kɨn ɓəy. Tadɔ ta kɨn nay kɨ lo tɨlə njé kaw-naa je naa tɨ ɓəy. Dɨje madɨ əli əi nə Kɨrɨsɨ re ngata (2.2), nɨngə njé kɨ nungɨ əli əi nə dɔbəy ndɔ e ɓasi, adɨ kawi jide ɨsi be par, mbati ra kɨlə (3.6-9). E be ə, Pol ndangɨ makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨn adɨ-de kadɨ ɔr-n nḛ kɨ go rəbe tɨ al kɨ ɨsɨ njɨyə dɔde tɨ, ɨsɨ tɨlə-de naa tɨ kɨn, kɔ.

NJe kaw kɨlə Pol ɨlə ngɨrə makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kɨn kɨ oyo kɨ ra Luwə ɔjɨ-n dɔ kadɨ-me, kɨ ndɨgɨ-naa lə njé ndole go Kɨrɨsɨ kɨ to kɨ taga, taa dəjɨ Luwə kadɨ adɨ-de kuwə tɔgɨ ba me kɨlə tɨ kɨ adi rɔde kɨ mbae kɨn tɔ (1.1-12). Go ta tɨ kɨn ɓa, Pol re dɔ ko̰ ta tɨ wa kɨ ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨ e təl Kɨrɨsɨ kɨ a təl re me tɔɓa tɨ. Pol əl təkɨ Kɨrɨsɨ a təl re kəte no̰ dəw madɨ tɨ kɨ ndɔjɨ ta kɨ e «nje majal» kɨn, al. E kɨ a ɔy dɨje kadɨ ɨlə-n rɔ dɨje lə Luwə, taa a ɨndə gune ya̰ Kɨrɨsɨ tɨ tɔ (2.1-12). Ɔjɨ-n dɔ rɔ kɨ a re kɨn, majɨ ngay kadɨ njé kaw-naa lə Kɨrɨsɨ ai dɔ njade tɨ me kadɨ-me tɨ, nɨngə kadɨ ɨyə̰i ta kəl ta kɨ Luwə al tɔ (2.13-3.5). Wongɨ ra Pol dɔ dɨje tɨ kɨ njé daw, kɨ uni gɨrə dɔ dɔbəy ndɔ tɨ kɨ e ɓasi, mbatii ra kɨlə kɨn. Pol tɔjɨ-de majɨ lə kɨlə kɨ ra kɨ a ra kadɨ dəw təl nḛ kɨ kɔy dɔ dəw madɨne tɨ al (3.6-15), ɓa tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ njangɨ dɔ tɔ, ta kuwə ji-naa tɔ (3.16-18).

Ta kɨ bo ngay kɨ Pol əl ə nə: «Re dəw madɨ ge ra kɨlə al ɓa, kadɨ uso nḛ al tɔ» kɨn, ɨlə jine kəm dɨje tɨ kɨ njé kɔr nun nḛ je naa tɨ al, adɨ əi nə dɔbəy ndɔ e ɓasi, nɨngə mbati ra kɨlə kɨ e nḛ kɨ Luwə adɨ dəw kadɨ ra kɨ ndɔ je pətɨ kɨ ɨsɨ-n kɨ dɔne taa kɨn.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol, naa tɨ kɨ Sɨlasɨ əi kɨ Tɨmote, ə jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn j-adɨ səi njé kaw-naa je lə Luwə kɨ Bawje, əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ ɨsi Təsalonɨkɨ tɨ✡. 2 Kadɨ me-majɨ kɨ lapɨya lə Luwə kɨ Bawje əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi.

Ta kɨ gangɨ kɨ a re ndɔ təl Jəju tɨ

3 NGakom je, sɔbɨ kadɨ jɨ ra oyo Luwə kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨ mbata ləsi. Nɨngə e go rəbe tɨ kadɨ jɨ ra be mbata kadɨ-me ləsi aw kəte kɨ tɔgɨne ngay, taa səi pətɨ, ndɨgɨ-naa kɨ dansi tɨ ka ḭ kɨ dɔ made tɨ dɔ made tɨ tɔ. 4 Nɨngə, e mbata kɨn ə, j-un səsi j-ɨsɨ j-ɨndə-n guje kɨ rɔ ndəgɨ njé kaw-naa je tɨ lə Luwə, ɔjɨ-n dɔ kuwə tɔgɨ ba kɨ kadɨ-me ləsi me kɨndə kəm-ndoo tɨ kɨ me ko̰ tɨ kɨ tḛḛ dɔsi tɨ.

5 Ko̰ je kɨn tɔjɨ kadɨ Luwə e nje gangɨ ta kɨ dana, nɨngə a tɔjɨ kadɨ səi dɨje kɨ asi ta kadɨ oi ɓeko̰ lə Luwə kɨ ɨsɨ ɨngəi ko̰e kɨn tɔ. 6 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə e dəw kɨ dana, adɨ a adɨ ko̰ dɨje kɨ njé kadɨ səsi ko̰ kɨn tɔ, 7 nɨngə səi kɨ adi səsi ko̰, a ɨngəi lo kɔr kə̰ə̰ səje, lokɨ Ɓaɓe Jəju a tḛḛ dɔra̰ hɔy tə re kɨ malayka je ləne kɨ njé tɔgɨ. 8 A re me por tɨ kɨ o̰ bɨlɨngɨ bɨlɨngɨ mba kadɨ adɨ ko̰ dɨje kɨ gəri Luwə al, kɨ dɨje kɨ njé mbatɨ Poy Ta kɨ Majɨ lie, e kɨ e Ɓaɓe ləje Jəju. 9 Ko̰ kɨ a ɨngə-de, e tujɨ kɨ dɔbəye goto. A əi sa̰y ngay ta kəm Ɓaɓe tɨ, kɨ gɨdɨ tɔgɨ tɔɓa tɨ lie, 10 lokɨ a re ndɔe tɨ kɨn kadɨ dɨje lie ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ, kadɨ dɨje pətɨ kɨ a adi-e mede pɨti-e. NGa nɨngə, səi ka a səi dande tɨ no̰o̰ tɔ, mbata səi ɨtaai najɨ kɨ ma kɨ jɨ ma dansi tɨ.

11 E mbata kɨn ə, j-ɨsɨ j-əl ta kɨ Luwə kɨ ndɔ je pətɨ mbata tɨ ləsi, kadɨ Luwə oo səsi tə dɨje kɨ asi ta kɨlə kɨ ɓar səsi kɨ mbae. Kadɨ Luwə ra səsi kɨ tɔgɨne kadɨ ndɨgɨ ra majɨ kɨ to mesi tɨ kɨn tɔl tane majɨ ə kadɨ kadɨ-me ləsi ɨsɨ kəm ba tɔ. 12 Lo kɨn tɨ, a ɨləi tɔjɨ dɔ Ɓaɓe Jəju tɨ, nɨngə e a ɨlə tɔjɨ dɔsi tɨ tɔ, kɨ go me-majɨ tɨ lə Luwə ləje əi sie, e Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ.

2

Nḛ kɨ a ra nḛ kəte no̰ re Ɓaɓe tɨ

1 NGakom je, kɨ ɔjɨ dɔ re lə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ dɔje kɨ a ɔsɨ-naa rɔe tɨ, nḛ kɨ jɨ dəjɨ səsi ə to kɨn: 2 lokɨ dəw madɨ a əl səsi ta ə nə e ta kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, ə se a əl səsi ə nə e ta ə se makɨtɨbɨ kɨ ḭ rɔje tɨ ə nə: ndɔ lə Ɓaɓe re ngata ə, adi ta kɨn yətɨ dɔsi al nɨm, adi ra səsi ɓəl al nɨm tɔ. 3 Adi dəw madɨ ədɨ səsi kɨ go rəbɨ madɨ al. Sɔbɨ kadɨ ta̰ rɔ Luwə, kɨ e ta̰ rɔ kɨ dɔbəy tɨ kɨn dɔe tḛḛ, taa dəw kɨ nje ta̰ rɔ Luwə kɨ e dəw kɨ tujɨ sɔbɨ dɔe kɨn ka, dɔe tḛḛ taga ɓəy tɔ taa ndɔ kɨn a re. 4 Dəw kɨ nje ta̰ rɔ kɨn a ḭ kadɨ rɔ kɨ nḛ je pətɨ kɨ tɔ Luwə ɓa dɔ tɨ, ə se nḛ kɨ dɨje ɨsɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ. Dəw kɨn a aw bɨtɨ kadɨ ɨsɨ me kəy tɨ lə Luwə, a ə nə ne wa ə ne Luwə. 5 M-gər kadɨ mesi a ole dɔ tɨ təkɨ ndɔ kɨ mi-n səsi naa tɨ ɓəy kɨn, m-əl səsi ta kɨn ngata. 6 NGa nɨngə, kɨ ɓasɨne kɨn, ɨgəri nḛ kɨ uwə dəw kɨ nje ta̰ rɔ Luwə ka kɨn nangɨ kadɨ tə dɔkagɨloe ɓəy taa a tḛḛ kɨ dɔne taga. 7 Tadɔ tɔgɨ kɨ majal kɨ nje ta̰ rɔ Luwə ɨsɨ ra kɨlə ne lo ɓɔyɔ tɨ, nə nay kadɨ dəw kɨ uwə nje ta̰ rɔ kɨn nangɨ ɨyə̰ rəbɨ ade ɓəy taa, 8 nje ta̰ rɔ a tḛḛ kɨ dɔne taga. Nɨngə lo kɨn tɨ, Ɓaɓe Jəju a to kə̰ə̰ kɨ tane tɨ tuje-n kɔ, a təl-e nḛ kɨ kɔ kare tɨ kɨ tɔgɨ kɨ a re-n. 9 Kɨ ɔjɨ dɔ nje ta̰ rɔ Luwə, e a re kɨ tɔgɨ lə *Sata̰, a tḛḛ kɨ tɔgɨ je kɨ dangɨ dangɨ, a ra nḛ kɔjɨ je, kɨ nḛ mbəli je kɨ ngom. 10 A ra nḛ je kɨ go rəbe tɨ al kɨ dangɨ dangɨ mba kədɨ-n kəm dɨje kɨ kadɨ a awi tujɨ tɨ. Dɨje kɨ kadɨ a awi tujɨ tɨ mbata mbati taa nḛ kɨ rɔjetɨ, mbati ndɨgɨ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ kadɨ a ajɨ-de. 11 E mbata kɨn ə, Luwə ɨlə kɨ tɔgɨ kɨ kadɨ ur səde wale, kadɨ adi mede nḛ ra kɨ ngom. 12 Lo kɨn tɨ, ta kɨ gangɨ a ɔsɨ dɔ dɨje tɨ pətɨ kɨ mbati taa ta kɨ rɔjetɨ, ə ooi majɨ rɔde me nḛ ra kɨ dana al tɨ yo kɨn.

Kuwə tɔgɨ ba me kadɨ-me tɨ

13 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ lə Ɓaɓe, kɨ ɔjɨ dɔje, sɔbɨ kadɨ jɨ nay kɨ lo ra oyo Luwə tɨ kɨ mbata ləsi, mbata Luwə mbətɨ səsi lo kɨlə ngɨre tɨ nu mba kadɨ ɨngəi kajɨ kɨ rəbɨ lə NDɨl kɨ təl-je dɨje tɨ lə Luwə nɨm, kɨ rəbɨ lə kadɨ-me ta kɨ rɔjetɨ nɨm tɔ. 14 E mbata nḛ kɨn ə Luwə ɓar-n səsi kɨ rəbɨ lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨ j-ɨlə səsi mbḛe, kadɨ ɨngəi kɔsɨ-gon lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 15 E be ə, ngakom je, majɨ kadɨ ai dɔ njasi tɨ, ə kadɨ ɨngəmi nḛ ndo kɨ jɨ ndo səsi kɨ taje ə se kɨ makɨtɨbɨ kɨ jɨ ndangɨ j-adɨ səsi kɨn dɔsi tɨ majɨ. 16 Majɨ kadɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ ə wa əi kɨ Luwə kɨ Bawje, kɨ ndɨgɨ-je, ə adɨ-je me-sɔl kɨ dɔbəye goto, kɨ kɨndə me dɔ tɨ kɨ majɨ, kɨ go rəbɨ me-majɨ lie kɨn, 17 sɔl mesi, ə kadɨ adɨ səsi tɔgɨ kadɨ ɨrai majɨ me nḛ je tɨ pətɨ kɨ ɨsɨ ɨrai kɨ me ta je tɨ pətɨ kɨ ɨsɨ əli.

3

Əli ta kɨ Luwə mbata tɨ ləje

1 NGakom je, kɨ kadɨ jɨ tɔl-n tae, jɨ dəjɨ səsi kadɨ əli ta kɨ Luwə mbata tɨ ləje, kadɨ ta lə Ɓaɓe sane aw law law kɨ lo je pətɨ, ə kadɨ ɨngə kɔsɨ-gon təkɨ ɨngə-n rɔsi tɨ kɨn be tɔ. 2 Əli ta kɨ Luwə ɓəy tɔ kadɨ taa-je ɨlə-je taa ji dɨje tɨ kɨ majal kɨ njé me ndul. Tadɔ e dɨje pətɨ ɓa awi kɨ kadɨ-me, al. 3 Nɨngə Ɓaɓe e dəw kɨ a dɔ ndune tɨ, adɨ a adɨ səsi togɨ nɨm, a ngəm nje majal dɔsi tɨ nɨm. 4 Je jɨ taa mesi, me tɔ Ɓaɓe tɨ kadɨ ɨsɨ rai nḛ kɨ jɨ dəjɨ səsi kadɨ ɨrai, nɨngə ɨsi ta tɨ ɨsɨ ɨrai kɨ kəte ɓəy tɔ. 5 Majɨ kadɨ Ɓaɓe adɨ mesi e kɨ dɔ ndɨgɨ Luwə tɨ nɨm kɨ dɔ kuwə tɔgɨ ba tɨ kɨ Kɨrɨsɨ adɨ səsi kɨn nɨm tɔ.

Sɔbɨ kadɨ dəw kɨ ra ra kɨlə

6 NGakom je, jɨ dəjɨ səsi me tɔ Ɓaɓe tɨ kadɨ ɔsi rɔsi ngərəngɨ, kadɨ ngako̰je je tɨ pətɨ kɨ ɨsɨ njɨyəi galala, təli rɔde go nḛ ndo tɨ kɨ jɨ ndo səsi kɨn, al. 7 Səi ɨgəri rəbɨ kɨ kadɨ ɨndaji-je majɨ. Jɨ njɨyə dansi tɨ tə njé dabɨ je al. 8 Dəw madɨ kɨ jɨ dəje kadɨ adɨ-je nḛ kusoje goto. Kondɔ kɨ kada, jɨ ra kɨlə me ko̰ tɨ kɨ me kɔ rɔgɔgɔ tɨ, kadɨ je nḛ kɨ ɔy dɔ dəw madɨ tɨ dansi tɨ al. 9 Təkɨ rɔjetɨ, e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ j-ɨngə rɔsi tɨ ə wa, ɓɨ sɔbɨ ɓa sɔbɨ dɔje al, al. Nə jɨ ra be mba kadɨ je nḛ ndajɨ kɨ rɔsi tɨ. 10 Jɨ gər kadɨ lokɨ je dansi tɨ, j-adɨ səsi ndu kɨn, j-ə nə: re dəw madɨ ge ra kɨlə al ɓa, kadɨ uso nḛ al tɔ. 11 NGa nɨngə j-o kadɨ dɨje madɨ dansi tɨ ɨsɨ njɨyəi galala, mbati ra kɨlə, ə ai ka kɨndə rɔde me nḛ je tɨ lə madɨde je yo. 12 Ko dɨjee kɨn, jɨ dəjɨ-de, ə j-adɨ-de ta kɔjɨ me tɔ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kadɨ tḭ rɔde, rai kɨlə təkɨ dɨje ɨsɨ rai, kadɨ ɨngəi nḛ kuso me tɨ, usoi. 13 Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔsi, ngakom je, kadɨ ɔi al ta ra majɨ tɨ. 14 Re dəw madɨ mbatɨ təl rɔne go ndu je tɨ kɨ j-adɨ səsi me makɨtɨbɨ tɨ kɨn ɓa, majɨ kadɨ oi dəwe kɨn majɨ, ə kadɨ dəw madɨ tḛḛ kade tɨ al, adɨ rɔe sɔl-e. 15 NGa nɨngə, kadɨ oi-e tə nje ba̰ ləsi al, nə kadɨ ɨndəji-e tə ngoko̰si.

Ta je kɨ dɔbəy tɨ

16 M-dəjɨ kadɨ Ɓaɓe kɨ nje lapɨya, e wa adɨ səsi lapɨya kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, kɨ go rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ. Nɨngə kadɨ Ɓaɓe e naa tɨ səsi pətɨ. 17 Ta kuwə ji-naa kɨn, e mi Pol ə wa ə m-dangɨ kɨ jim. E be ə m-ɨsɨ m-ɨndə-n jim gɨn makɨtɨbɨ je tɨ ləm pətɨ; e nḛ ndangɨ ləm mi wa. 18 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi pətɨ. Amen!

✡ 1:1 1Təsa 1.1

1 Tɨmote

1

2

3

4

5

6

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ

Tɨmote

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote

Makɨtɨbɨ kɨn e makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote, lokɨ Tɨmote e-n dɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ Epəjɨ. A ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn go dangay tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ ra me ɓe tɨ kɨ Rom. Tɨmote e ngon kɨ ko̰e e Jɨpɨ ə bawe e Gɨrəkɨ tɔ. Ko̰ Tɨmote təl nje kun go Kɨrɨsɨ, adɨ Tɨmote ka təl nje kun go Kɨrɨsɨ tɔ. NGa nɨngə, e kaw mba tɨ lə Pol kɨ ko̰ joo kɨ aw mba kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Kɨrɨsɨ kɨn ə ɨngəi-naa kɨ Tɨmote dɔsa̰y me ɓe tɨ kɨ Lɨsɨtɨr, dɔnangɨ Aji tɨ kɨ du (ɓone kɨn ɓari-e Turki) (Knjk 16.1-3). Go kɨngə-naa tɨ ləde wa kɨ ɨngəi-naa kɨn ɓa, Tɨmote təl kɨ kare dan madɨ-kɨlə Pol je tɨ kɨ njé njɨyə sie. Lo je ngay kɨ Pol aw tɨ, Tɨmote e sie naa tɨ naa tɨ. Kɨ madɨ je, Pol ɨyə̰ ngɔdɨ kɨ ɔjɨ dɔ njé kaw-naa je kɨ lo je tɨ kɨ dangɨ dangɨ jie tɨ. E be ə, tɔe re-n nja ngay me makɨtɨbɨ tɨ lə NJé kaw kɨlə je (17.14-15; 18.5; 19.22) ə se me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ Pol ndangɨ (1Kor 4.17; 16.10-11; Plp 2.19-24; 1Təsa 3.2-6). Makɨtɨbɨ je kɨ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote tɔ, e kɨ ndangɨ adɨ Tɨtɨ tɔ kɨn, ɓari-de «makɨtɨbɨ lə ɓəə kɨlə je», mbata əi makɨtɨbɨ je kɨ ɔji rəbɨ ra kɨlə ɓəə lə Luwə, ə se rəbɨ kɔr no̰ njé kaw-naa je majɨ ngay.

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨn əl ta dɔ nḛ je tɨ mɨtə:

Nḛ kɨ dɔsa̰y, me makɨtɨbɨ tɨ kɨn, Pol ndɔr mbi njé kaw-naa je dɔ nḛ ndo tɨ kɨ ngom nɨm, dɔ pole nḛ ndo lə Jɨpɨ je kɨ ya̰ njé gər Luwə al, naa tɨ kɨ nḛ ndo lə Kɨrɨsɨ.

Nḛ kɨ ko̰ joo, makɨtɨbɨ kɨn tɔjɨ rəbɨ ra kaw-naa nɨm, kɨndə kəm go njé kaw-naa je tɨ kadɨ njɨyəi majɨ nɨm, njɨyə lə njé kɔr no̰ njé kaw-naa je nɨm tɔ.

Ta tɔl ta tɨ, Pol adɨ ta kɔjɨ Tɨmote ɔjɨ dɔ kɨlə ɓəə kɨ Luwə ɨlə jie tɨ, taa ade gosɨ kɨ kadɨ gər-n lo kɨndə kəmne go ɓutɨ je tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ toi dan njé kaw-naa je tɨ. Nḛ kɨ bo ngay, sɔbɨ kadɨ Tɨmote e ɓəə kɨlə kɨ majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ (4.6).

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote kɨn, dəjɨ njé kaw-naa je kɨ njé kɔr no̰de je kadɨ rɔi rɔ kɨ rɔjetɨ kɨ ngɨre e dɔ kɨlə tɔjɨ tɨ, kɨ kɔsɨ məkəsɨ nangɨ no̰ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ e nje taa dɔje ji majal tɨ (2.3-6).

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə kɨ NJe kajɨ-je, taa kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ e nḛ kɨndə me dɔ tɨ ləje. 2 Ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-ɨlə-n m-adi ḭ Tɨmote✡ kɨ ḭ ngonm kɨ rɔjetɨ. Ḭ ngonm kɨ rɔjetɨ kɨ go rəbɨ kadɨ-me kɨ adɨ mei Jəju Kɨrɨsɨ. M-uwə ji, nɨngə kadɨ me-majɨ kɨ koo kəm-to-ndoo kɨ kɨsɨ-maje lə Bawje Luwə əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e səi naa tɨ.

Ta dɔ nḛ ndo tɨ kɨ ngom

3 Təkɨ ndɔ kɨ m-əli, lokɨ m-un ta rəbɨ kɨ dɔnangɨ Masəduwan tɨ✡, ɨsɨ ɓe bo Epəjɨ tɨ no̰o̰✡. Ɨsɨ tɨ no̰o̰ mba kadɨ ɨndɔr mbi dɨje madɨ kɨ njé ndo nḛ je kɨ ngom, kadɨ tai kə̰ə̰ ta tɨ. 4 Kadɨ ko dɨje ka kɨn tai kə̰ə̰ ta su je tɨ kɨ kɨdə kɨ kɔr gɨn nojɨ✡ kɨ gɨne gangɨ al, tadɔ lo tɔl ta nḛ je kɨn pətɨ e gakɨ-naa par. A ra səje majɨ dɔ kɨlə tɨ kɨ Luwə ɨlə jije tɨ, kɨ go rəbɨ kadɨ-me kɨn al. 5 NDɔr mbi kɨn a re kɨ ndɨgɨ-naa kɨ nga̰me tɨ kɨ ay njay njay, kɨ me kɨ majɨ kɨ uwə dəw kɨ ta al, kɨ kadɨ-me kɨ rɔjetɨ tɔ. 6 Dɨje madɨ mbati go rəbɨ ta kɔjɨ kɨ majɨ kɨn ə təli nayḭ-naa ta ta kɨ majɨ tɨ kɨ ndae goto. 7 Rai rɔde njé ndo dɨje ndu-kun tɨ lə Luwə, nə təkɨ rɔjetɨ, əi je wa ka gəri me ta kɨ ɨsɨ əli al nɨm, taa gəri gɨn nḛ ndo kɨ ɨsɨ ndoi kɨ tɔgɨde kɨn al nɨm tɔ.

8 Jɨ gər kadɨ ndu-kun lə Luwə e ndu-kun kɨ majɨ lokɨ dəw gər lo ra-n kɨlə kɨ go rəbe tɨ. 9 Majɨ kadɨ jɨ gəri ta kɨn majɨ: E dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ dana ə ndu-kun re mbata ləde al, nə re mbata lə njé kadɨ dɨje ko̰, kɨ njé ta̰ rɔ je, kɨ njé mbatɨ Luwə, kɨ njé ra majal je, kɨ dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ nəl Luwə al, kɨ njé kɨ ooi tɔ Luwə tə nḛ kɨ ay njay al, kɨ njé tɔl bawde je kɨ ko̰de je. Re mba njé tɔl dɨje, 10 njé ra kaya je, kɨ dɨngəm je kɨ njé sangɨ-naa, kɨ njé gatɨ kɨ dɨje ɓəə tɨ, kɨ njé ngom je, kɨ dɨje kɨ njé tətɨ ta je. Re kɨ mbata lə dɨje pətɨ kɨ njé ra nḛ kɨ ɔsɨ ta nḛ ndo kɨ rɔjetɨ lə Luwə. 11 Nḛ ndo kɨn e kɨ go poy ta tɨ kɨ majɨ kɨ Luwə ɨlə jim tɨ. E Poy Ta kɨ Majɨ kɨ tɔjɨ tɔɓa lə Luwə kɨ nje majɨ.

Me-majɨ lə Luwə mbata lə Pol

12 M-ra oyo Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ kɨ adɨ-m tɔgɨ kadɨ m-ra-n kɨlə lie. M-ra-e oyo mbata koo kɨ oo adɨ masɨ nakɨ ə ɨlə kɨlə kɨn jim tɨ. 13 Mi kɨ kəte mi nje kəl ta kɨ mal dɔ tɔ Luwə tɨ, mi nje kadɨ ko̰ dɨje lie, kɨ nje taje. Nə Luwə, oo kəm-to-ndoo ləm, tadɔ m-ra nḛ je kɨn pətɨ kɨ go gər-e tɨ al. M-ra-de tadɔ m-adɨ mem al✡. 14 Ɓaɓe ləje, kɨ go me-majɨ tɨ lie kɨ to mbar mbar kɨ mbata ləm adɨ-m kadɨ-me kɨ ndɨgɨ-naa kɨ go rəbɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ. 15 Ta kɨn e ta kɨ rɔjetɨ kɨ majɨ kadɨ dɨje pətɨ taai kɨ me kɨ kare ba. Jəju Kɨrɨsɨ re dɔnangɨ tɨ mba kajɨ njé ra majal je. NJé ra majal je kɨn, mi majal ləm ɨtə-de pətɨ. 16 Nə Luwə oo kəm-to-ndoo ləm. Ra be kadɨ Jəju Kɨrɨsɨ tɔjɨ kɨsɨ dɔ tɨ lie səm, mi kɨ majal ləm ɨtə dɨje pətɨ. MBata kadɨ e nḛ ndajɨ lə dɨje kɨ a adi-e mede kadɨ ɨngəi kajɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

17 Kadɨ tɔjɨ kɨ tɔɓa e

Lə NGar kɨ nje kɨsɨ kɨ dɔkagɨlo kɨ dɔkagɨlo,

Lə Luwə kɨ nje koy al,

Lə Luwə kɨ dum koo kɨ kəm,

Lə Luwə kɨ e karne ba e Luwə. Amen.*

Pol ɨlə dɨngəm me Tɨmote tɨ

18 NGonm Tɨmote, ta kɔjɨ kɨ m-adi ə to kɨn: Kɨ go ta je tɨ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ əli dɔi tɨ kəte, m-ndɨgɨ kadɨ uwə ta je kɨn səm, ɨrɔ-n rɔ kɨ majɨ. 19 Ɨrɔ rɔ kɨ majɨ, kɨ kadɨ-me kɨ majɨ kɨ uwə dəw kɨ ta al. Dɨje madɨ mbati kadɨ mede uwə-de kɨ ta, adɨ kadɨ-me ləde tujɨ. 20 Dan dɨje tɨ kɨn, Iməne əi kɨ Aləgɨjandɨr əi tɨ no̰o̰. M-ɨlə Iməne✡ əi kɨ Aləgɨjandɨr✡ ji Sata̰ tɨ, kadɨ ndoi kəl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ al ngata.

2

Nḛ ndo kɨ dɔ kəl ta tɨ kɨ Luwə

1 Kəte no̰ nḛ je tɨ pətɨ, m-ndəjɨ kadɨ dɨje kɔyi nḛ Luwə, kadɨ əli sie ta, kadɨ no̰i dɔe tɨ, kadɨ rai-e oyo kɨ mbata lə dɨje pətɨ. 2 Majɨ kadɨ əli ta kɨ Luwə kɨ mbata lə ngar je, kɨ njé ko̰ɓe je pətɨ, kadɨ j-ɨsi majɨ jəke me ɓe tɨ, me ɓəl Luwə tɨ, kɨ ɓukɨ-naa tɨ. 3 E kɨn ə e nḛ kɨ majɨ kɨ nəl Luwə ləje kɨ NJe kajɨ-je. 4 Tadɔ Luwə ləje ge kadɨ dɨje pətɨ ɨngəi kajɨ ə tḛḛi me gər ta tɨ kɨ rɔjetɨ. 5 Təkɨ rɔjetɨ Luwə e kare ba, taa NJe ka mbo̰ dɨje tɨ kɨ Luwə e kare ba tɔ. E dəw kɨ ɓari-e Jəju Kɨrɨsɨ. 6 E kɨ re adɨ rɔne koy tɨ mba kadɨ gangɨ-n dɔ dɨje pətɨ. E kɨn ə e najɨ kɨ ma kɨ Jəju ma dɔ gangɨ lo tɨ kɨ Luwə ɔjɨ. 7 E kɨ mbata kɨn ə, Luwə ɨndə-m nje kɨlə mbḛ kɨ nje kaw kɨlə. Ta kɨ m-əl kɨn e ta kɨ rɔjetɨ ɓɨ e ta ngom al. Luwə ɨndə-m mba kadɨ mi nje ndo ta kɨ ɔjɨ dɔ kadɨ-me kɨ ta kɨ rɔjetɨ gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al.

Ta kɨ ɔjɨ dɔ dɨngəm je kɨ dəne je me kəy kaw-naa tɨ

8 E be ə, m-ndɨgɨ kadɨ dɨngəm je əli ta kɨ Luwə kɨ lo je pətɨ kɨ ji kɨ kɔy taa✡ kɨ me kɨ ay njay, kɨ kanjɨ ra wongɨ kɨ kanjɨ gakɨ.

9 Be tɔ ə, majɨ kadɨ dəne je ka kɨbɨ kɔde e kɨ go rəbɨ tɨ kɨ dana, kadɨ tujɨ me dəw al, kɨ kɨ ndɔjɨ ta al. Nɨngə kadɨ dɔ kɨ ra kɨ ndɔjɨ ta, ɔr kɨ gate e ngay, mədɨ kɨ gate e ngay, kɨ kɨbɨ kɨ gate e ngay, e nḛ su rɔ ləde al. 10 Nə kadɨ sui rɔde kɨ kɨlə ra je kɨ majɨ kɨ tɔjɨ kadɨ əi dəne je kɨ njé ra kɨlə ɓəə lə Luwə yo taa. 11 Dɔkagɨlo nḛ ndo tɨ lə Luwə, majɨ kadɨ dəne ɨsɨ jəke oo dɔ nḛ ndo kɨ kanjɨ kəl ta, kɨ kɨlə dɔ gɨn tɔgɨ tɨ. 12 Ɓəi taa, madɨ ta rəbɨ dəne kadɨ ndo nḛ dɨngəm al nɨm, kadɨ aw kɨ tɔgɨ dɔe al nɨm, nə kadɨ ɨsɨ jəke kɨ kanjɨ kəl ta. 13 MBata Adam ə Luwə ra-e kəte ɓəy taa ra Ebɨ. 14 E Adam ə su əde al, nə e dəne ə su əde adɨ al do ndu Luwə✡. 15 Be ka, dəne a ajɨ kɨ go rəbɨ lə ngon kɨ kojɨ, təkɨ re uwə tɔgɨne ba me kadɨ-me tɨ, me ndɨgɨ-naa tɨ, kɨ me kay njay tɨ, kɨ hal kɨ ndɔjɨ ta al.

3

NJé kɔr no̰ njé kaw-naa je

1 Ta kɨ m-aw tə m-əl kam e ta kɨ rɔjetɨ: Re dəw madɨ sangɨ kadɨ n-ɔr no̰ njé kaw-naa je nɨngə, e kɨlə kɨ majɨ ə ndɨgɨ ra. 2 Nɨngə sɔbɨ kadɨ dəw kɨ nje kɔr no̰ njé kaw-naa je e dəw kɨ ta goto dɔe tɨ, e ngaw dəne kɨ kare ba, e dəw kɨ nje kuwə rɔne gɨn tɔgɨne tɨ, e dəw kɨ nje gosɨ ta, e nje ra nḛ kɨ go rəbe tɨ, e dəw kɨ nje ra mba, ta sɔbɨ kadɨ e dəw kɨ asɨ ndo nḛ dɨje tɔ. 3 Sɔbɨ kadɨ e go̰ kasɨ al nɨm, e dəw kɨ nje to̰ rɔ al nɨm, nə e dəw kɨ sɔl lɔm lɔm, dəw kɨ nje ge kɔl al. Taa kadɨ e nje ra ta la al tɔ. 4 Sɔbɨ kadɨ e dəw kɨ asɨ kɨndə kəmne go me kəy tɨ ləne, nɨngə kadɨ ra adɨ nganne je əi njé təl rɔde go ta tɨ kɨ njé ɓukɨ-naa tɨ. 5 Tadɔ re dəw asɨ kɨndə kəmne go me kəy tɨ ləne al ə, ra ban ə a ɨndə kəmne majɨ go njé kaw-naa je tɨ ə?. 6 Sɔbɨ kadɨ e nje kadɨ-me kɨ sɨgɨ al, nə tə kɔjɨ rɔ aw sie adɨ osɨ me ta kɨ gangɨ tɨ təkɨ su osɨ-n me tɨ be. 7 Sɔbɨ kadɨ dɨje kɨ njé kadɨ-me je al ka, əli ta kɨ majɨ dɔe tɨ, mba kadɨ təl nḛ kɨdɨ al, ta kadɨ osɨ me gum tɨ lə su al tɔ.

Dɨyakɨr je

8 *Dɨyakɨr je ka, sɔbɨ kadɨ əi dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ rɔjetɨ, sɔbɨ kadɨ əi dɨje kɨ njé kəl ta mɨndɨde joo al. A əi go̰ kasɨ je al, taa a əi njé ra ta nḛ kɨngə kɨ go rəbe tɨ al, al tɔ. 9 Sɔbɨ kadɨ ngəmi ta lə Luwə kɨ tḛḛ kɨ dɔe me kadɨ-me tɨ kɨn kɨ nga̰me kɨ ay njay kanjɨ kuwə-de kɨ ta. 10 Kəte no̰ kɨlə tɨ, sɔbɨ kadɨ nai-de oi taa. Go na koo tɨ, re nḛ kɨ ɨlə bəngɨrə no̰de tɨ goto nɨngə, asi kadɨ rai kɨlə dɨyakɨr kare.

11 Dəne je kɨ njé ra kɨlə dɨyakɨr ka, sɔbɨ kadɨ əi njé ra nḛ kɨ rɔjetɨ tɔ. Sɔbɨ kadɨ əi njé kəl dɨje ta ndɨlde tɨ al, taa kadɨ əi dɨje kɨ asi kuwəi rɔde gɨn tɔgɨde tɨ tɔ. A əi dɨje kɨ dana me kɨlə ra je tɨ pətɨ.

12 Sɔbɨ kadɨ dɨyakɨr je əi njé dəne kɨ kare, kadɨ əi dɨje kɨ ɨndəi kəmde go ngande je tɨ, kɨ go me kəy tɨ ləde majɨ. 13 MBata njé kɨ rai kɨlə dɨyakɨr majɨ, ɨngəi kɔsɨ-gon, taa asi kadɨ əli ta kɨ tɔgɨde dɔ kadɨ tɨ kɨ, adi mede Jəju Kɨrɨsɨ tɔ.

Nḛ kɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔe

14 M-ɨndə mem dɔ tɨ kadɨ me ndɔ je tɨ kɨ ngay al, m-a m-aw m-ɨngə-i. Nə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-ɨlə-n m-adi, 15 mba kadɨ re njam nay ɓəy ka, ɨgər-n rəbɨ ra kɨlə ləi me kəy tɨ lə Luwə. Adɨ əi njé kaw-naa je lə Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba. Təkɨ kagɨ ngadan kəy əi kɨ ngɨrə kəy əi tɔgɨ kəy, be tɔ ə, njé kaw-naa je əi tɔgɨ nḛ ndo kɨ rɔjetɨ lə Luwə.

16 Nḛ kɨ Luwə tḛḛ kɨ dɔe e nḛ kɨ bo ngay kɨ dum majɨ,

Adɨ e Jəju Kɨrɨsɨ kɨ j-ade meje.

Ɔjɨ rɔne tə dəw kɨ go darɔ tɨ,

Nɨngə, NDɨl Luwə ɓar-e dəw kɨ dana,

Malayka je ooi-e,

Dɨje ləi mbḛ kɨ ɔjɨ dɔe dan gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ,

Dɨje adi-e mede kɨ lo je pətɨ dɔnangɨ tɨ.

Luwə un-e aw sie dɔra̰ tɨ me kɔsɨ-gon tɨ.

4

Ta dɔ njé ndo nḛ je tɨ kɨ ngom

1 NDɨl Luwə əl ta ay njay təkɨ dɔkagɨlo kɨ dɔbəy tɨ, dɨje madɨ a ɨyə̰i go kadɨ-me ləde kɔ, kadɨ oi ta lə ndɨl je kɨ ngom. Taa a taai ngɨrə nḛ ndo kɨ ḭ rɔ ndɨl je tɨ kɨ majal tɔ. 2 NJé ndo nḛ je kɨ ngom kɨ njé kədɨ kəm dɨje kɨ ta kɨ nda tade nḛ, kɨ mede uwə-de kɨ ta dɔ majal tɨ al, a ədi-de kadɨ ɓuki-de wale. NJé ndo nḛ kɨ ngom ka kɨn əi dɨje kɨ mər ta ləde e kɨ tujɨ. 3 Ko dɨjee ka kɨn ɔgi kadɨ dɨje taai-naa, ta ɔgi kadɨ dɨje usoi nḛ je madɨ. Nə Luwə ɨndə nḛ kuso je pətɨ mba kadɨ dɨje kɨ adi-e mede kɨ gəri ta kɨ rɔjetɨ, usoi nḛ je kɨn kɨ oyo kɨ ra. 4 Kɨ rɔjetɨ, nḛ je pətɨ kɨ Luwə rade əi nḛ je kɨ majɨ. Nḛ kɨ kadɨ dəw mbatɨ goto. Ke ə kadɨ kuso-e e kɨ oyo kɨ ra Luwə. 5 Tadɔ ta lə Luwə, kɨ kəl ta kɨ Luwə təli nḛ je kɨn pətɨ kɨ kay njay tɨ.

6 Lokɨ re ɔr gɨn nḛ je kɨn kɨ taga adɨ ngako̰i je ooi nɨngə, a ḭ nje ra kɨlə ɓəə kɨ majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ. A ɔjɨ kadɨ ḭ dəw kɨ ul rɔi kɨ ta je kɨ go ndɨl tɨ, kɨ nḛ ndo kɨ rɔjetɨ kɨ ɨngə.

Pol ɨlə dɨngəm me Tɨmote tɨ

7 Majɨ kadɨ ɔsɨ su je kɨ kɨdə kɨ kəme goto ngərəngɨ. Əi su je kɨ ɔsɨ ta ta lə Luwə. Ɨndə dɔ rɔi tɨ kadɨ ɨsɨ me ɓəl Luwə tɨ. 8 Kɨndə dɔ rɔ tɨ mbata kɨngə nḛ me tɨ, tə ngɔdɨ kɨ ka̰y je be kɨn maje e no̰o̰, nə ke ə, e ngay al. Nḛ ra kɨ go ndu Luwə tɨ a ra majɨ kɨ dəw me nḛ je tɨ pətɨ. Tadɔ a adɨ-je kajɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ e kɨ dɔra̰ tɨ. 9 Ta kɨn e ta kɨ rɔjetɨ kɨ majɨ kadɨ dɨje pətɨ taai kɨ me kɨ kare. 10 Rɔje kɨ j-ɨsɨ j-adɨ ko̰, kɨ rɔ kɨ j-ɨsɨ jɨ rɔi, e kɨ mbata meje kɨ j-ɨndə dɔ Luwə tɨ kɨ nje kɨsɨ kəm ba. E ə e nje kajɨ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ bo tɔi, e njé kɨ adi mede Jəju Kɨrɨsɨ.

11 E kɨn ə e nḛ kɨ kadɨ ɨndəjɨ dɨje ə ɨndo-de tɔ.

Nḛ ndajɨ mbata njé kadɨ-me je

12 Adɨ dəw madɨ kɨdi mba ke kɨ ḭ basa al. Nə kadɨ ḭ nḛ ndajɨ mbata njé kadɨ-me je, me ta kəli tɨ, me pa njɨyəi tɨ, me ndɨgɨ-naa tɨ, me kadɨ-me tɨ, kɨ me kay njay tɨ.

13 Kəte no̰ kadɨ m-re m-ɨngə-i tɨ, m-ndəji kadɨ ɨndə rɔi ta tɨdə makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə no̰ kosɨ je tɨ, kɨ ta kɔjɨ ta tɨ, kɨ ta ndo dɨje ndu Luwə tɨ. 14 Otɨ kadɨ ɨkɨdɨ kadɨ-kare kɨ Luwə adi kɨ go me-majɨ tɨ lie kɨn. Adi kɨ go rəbɨ lə njé kəl ta je kɨ tae tɨ, kɨ əli ta dɔi tɨ, kɨ go rəbɨ lə ngatɔgɨ je kɨ njé kɔr no̰ njé kaw-naa je, kɨ ɨndəi jide dɔi tɨ. 15 Majɨ kadɨ ɨndə rɔi ta kɨlə tɨ kɨn ɨra kɨ me kɨ kare ba. Ɨra be kadɨ dɨje ooi kaw kɨ kəte ləi taga ta kəmde tɨ. 16 M-ndəji kadɨ kəmi ədɨ dɔ rɔi tɨ ḭ wa, taa dɔ nḛ ndo tɨ ləi nɨm tɔ. Uwə tɔgi ba me tɨ. Re ɨra be nɨngə, a ajɨ rɔi ḭ wa taa a ajɨ dɨje kɨ njé koo dɔ nḛ ndo ləi nɨm tɔ.

5

Kal Tɨmote kɨ rɔ njé kaw-naa je tɨ

1 Otɨ kadɨ ɨndangɨ dəw kɨ tɔgɨ kɨ tɔgi ngay, nə kadɨ əl-e ta kɨ ndui kɨ sɔl tə bawi ə ɨsɨ əl sie ta be. Nɨngə ngan basa je ka, sɔbɨ kadɨ ɨra-de tə ngako̰i je kɨ me darɔ tɨ be tɔ. 2 Ɨra kɨ dəne je kɨ tɔgɨ tə ko̰i je taa ngan mandɨ je tə konani je be tɔ. Ɨra nḛ je kɨn pətɨ kɨ mər ta kɨ ay njay no̰de tɨ.

NJé ngaw koy je

3 Majɨ kadɨ ɨndə kəmi maji go njé ngaw koy je tɨ kɨ rɔjetɨ, kɨ dəw kɨ nje ra səde goto. 4 Re nje ngaw koy aw kɨ ngane je ə se ngan kane je no̰o̰ nɨngə, sɔbɨ kadɨ, ngane je ə se ngan kae je ndoi nḛ ra kɨ go rəbɨ tɨ lə Luwə dɔ nojɨde je tɨ. Sɔbɨde kadɨ ooi go njé kojɨ-de je təkɨ njé kojɨ-de je ooi gode kəte kɨn be tɔ. Tadɔ nḛ ra kɨ be kɨn ə nəl Luwə. 5 NJe ngaw koy kɨ rɔjetɨ, e e kɨ dəw kɨ nje ra sie goto, kɨ ɨsɨ kɨ karne ba, ɨndə mene dɔ Luwə tɨ par. Dɔkagɨlo je pətɨ, kondɔ kɨ kada, ɨsɨ əl ta kɨ Luwə, dəje kadɨ ra səne. 6 Nə nje ngaw koy kɨ ɨsɨ ta koo majɨ rɔne tɨ me kaya tɨ kɨ ra, re a-n kɨ dɔne ta no̰o̰ ka, e dəw kɨ koy me ndɨl tɨ. 7 Ɨndo-de nḛ je kɨn be, mba kadɨ ɨsi kɨ dɔde taa kɨ ta dɔde tɨ al. 8 Re dəw madɨ oo go nojɨne je al, kɨ bo tɔy, oo go dɨje kɨ me kəy tɨ ləne al, e dəw kɨ ɨlə kadɨ-me ləne kɔ. Dəw kɨ gər Luwə al ka e sotɨ ɨte ɓəy.

9 Onoi ndangɨ tɔ nje ngaw koy kɨ ɓale asɨ kutɨ mehḛ al nɨm, taa kɨ taa ngaw kare ba al nɨm, mbo̰ njé je tɨ kɨ njé kaw-naa je ɨsɨ ooi gode. 10 Majɨ kadɨ dɨje gəri-e ɔjɨ go kɨlə rae kɨ majɨ. Majɨ kadɨ e dəw kɨ kəte e nje kotɨ ngan je nɨm, nje ra mba je nɨm, nje togɨ nja dɨje kɨ kay njay lə Luwə nɨm✡, e nje ra kɨ dɨje kɨ nḛ kɨ to tḛḛ dɔde tɨ nɨm. Taa e nje ra kɨlə je kɨ majɨ kɨ go rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ nɨm tɔ. 11 Onoi kadɨ ɨndangɨ tɔ njé ngaw koy je kɨ rɔde to mbəl ɓəy me makɨtɨbɨ tɨ. Ɨndangɨ tɔde al tadɔ lokɨ ɓo taa dɨngəm ra-de nɨngə, a ɨyə̰i kadɨ rɔ ləde mba kun go Kɨrɨsɨ kɔ, ə a taai ngaw. 12 Ra-e kɨ be kɨn a re kɨ ta kɨ gangɨ dɔde tɨ, tadɔ naji ta kadɨ-me ləde kɨ kəte kɔ. 13 Nḛ kɨ rangɨ ɓəy a təli njé dabɨ je. Nɨngə kɨlə rade kɨ bo ngay e kɨlə lo mba̰ kɨ ta kəy lə dɨje par. Əi njé dabɨ je par al, nə ɨndəi ta ɓa go dabɨ tɨ, taa əi njé kɨndə gəngɨ dɔ ta tɨ lə dɨje tɔ. Nḛ kɨ lagɨde al ka, ɨləi tade me tɨ. Nɨngə ta kəlde ka to bɨrɨri tɔ. 14 E mbata kɨlə ra je kɨ be kɨn ə, sɔbɨ kadɨ njé ngaw koy je kɨ rɔde to mbəl ɓəy taai dɨngəm kɨ rangɨ. Kadɨ oji ngan je ə ɨndəi kəmde go me kəy tɨ ləde tɔ mba kadɨ nje ba̰ ɨngə rəbɨ əl-n ta kɨ mal dɔje tɨ al. 15 M-əl ta kɨn be mbata njé ngaw koy je ngay kɨ rɔde to mbəl ɓəy ɨləi kadɨ-me ləde kɔ ə uni go *Sata̰. 16 Re nje kadɨ-me kɨ dəne madɨ aw kɨ njé ngaw koy je me kəy tɨ ləne no̰o̰ nɨngə, sɔbɨ kadɨ e wa ngəm-de. Lokɨ ra be nɨngə e nḛ kotɨ kɨ ɔy ə un dɔ njé kaw-naa je tɨ, kadɨ njé kaw-naa je rai kɨ njé ngaw koy je kɨ rɔjetɨ kɨ dəw kɨ nje ra səde goto.

NJé kɔr no̰ njé kaw-naa je

17 Majɨ kadɨ ngatɔgɨ je kɨ njé ra kɨlə majɨ dan njé kaw-naa je tɨ, ɨngəi kɔsɨ-gon kɨ nḛ kɨgə go ji kɨ asɨ ta kɨlə ləde gɨdɨ joo. Kɨ bo tɔy, e njé je kɨ ɨsɨ adi rɔde ko̰ mba kɔjɨ ta, kɨ ndo dɨje ta lə Luwə. 18 Tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «Dəw a dɔ ndugɨdu ta mangɨ tɨ al, dɔkagɨlo tɨ kɨ a njɨyə dɔ ko tɨ mba kadɨ kande tḛḛ.» Taa makɨtɨbɨ lə Luwə əl ɓəy tɔ ə nə: «Majɨ kadɨ dəw kɨ nje ra kɨlə ɨngə nḛ kɨgə go ji kɨ asɨ ta kɨlə kɨ ra✡.» 19 Re dəw madɨ əl ta kɨ majal dɔ ngatɔgɨ tɨ, ə dɨje joo ə se mɨtə mai naje al nɨngə, otɨ kadɨ ɨndɨgɨ sie dɔ tɨ. 20 NJé je kɨ rai majal, sɔbɨ kadɨ ɨndangɨ-de ta kəm kosɨ je tɨ mba kadɨ ndəge je ɓəli.

21 M-ndəji ta kəm Luwə tɨ kɨ ta kəm Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, taa ta kəm malayka je tɨ kɨ Luwə mbətɨ-de, kadɨ ɨtəl rɔi go ta je tɨ kɨ m-əli. Ɨtəl rɔi go tɨ kɨ kanjɨ kun kɨ madɨ je ə kɨyə̰ njé kɨ nungɨ, kɨ kanjɨ kɔr kəm dɨje dana. 22 Nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ ɨgər ə to kɨn: Otɨ kadɨ ɨndə ji dɔ dəw tɨ kalangɨ ba mba kadɨ təl nje ra kɨlə dan njé kaw-naa je tɨ. Majɨ kadɨ ɨndə rɔi-naa tɨ kɨ dəw dɔ majal tɨ lie al. Nɨngə, ḭ wa ay rɔi njay dɔ majal tɨ.

23 NGa nɨngə, majɨ kadɨ a̰y man kɨ ndul wa kare ba par al, nə kadɨ a̰y kasɨ kandɨ nju ndə̰y ndə̰y mba kadɨ ra majɨ kɨ mo̰y kɨ mei tɨ kɨ ra adɨ rɔi ta katɨ al kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨn. 24 Dɨje madɨ je gɨn majal ləde to taga kəte ɓəy taa kadɨ ta kɨ gangɨ re dɔde tɨ. Nə njé kɨ nungɨ, majal ləde to lo ɓɔyɔ tɨ bɨtɨ kadɨ ta kɨ gangɨ taa a ɔr gɨnde ndɔ kɨ gogɨ tɨ. 25 Kɨlə ra je kɨ majɨ ka to be tɔ. Ya̰ njé kɨ madɨ to taga pa̰y pa̰y. Nɨngə njé kɨ nungɨ, re ya̰de to taga pa̰y pa̰y al ka, a toi lo ɓɔyɔ tɨ ratata al.

6

Ta dɔ ɓəə je tɨ

1 Dɨje pətɨ kɨ adi mede kɨ əi ɓəə je, sɔbɨ kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ɓade je. Ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ɓade je mba kadɨ dəw əl ta kɨ mal dɔ tɔ Luwə tɨ al, taa dɔ nḛ ndo tɨ kɨ jɨ ndo səsi kɨn al tɔ. 2 E go tɨ al kadɨ ɓəə je kɨ ɓade je adi mede Luwə, uni gɨrə dɔ ke ngakonaa me ta tɨ lə Luwə ə mbati kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ɓade je. Kede ngakonaa me ta tɨ lə Luwə ka kɨn ə sɔbɨ kadɨ rai kɨlə adi-de kɨ kəte no̰o̰ ɓəy, tadɔ e ngako̰de je kɨ njé kadɨ-me je ə ɨsɨ rai kɨlə adi-de.

NJé nḛ ndo je kɨ ngom kɨ ra ta nḛ kɨngə

3 Ta kɨ m-aw tə m-əli kam, e ta kɨ sɔbɨ kadɨ ɨndo dɨje ə ɨndəjɨ-de kadɨ rai kɨle. Re dəw madɨ ndo dɨje nḛ kɨ rangɨ, ə ɨyə̰ go rəbɨ ta kɨ rɔjetɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ go rəbɨ nḛ ndo kɨ go kadɨ-me tɨ ləje kɨn nɨngə, 4 e dəw kɨ kun dɔ ta tɔl-e, taa e dəw kɨ ɨsɨ day tɔ. Nḛ kɨ gər e ta kɨ najɨ kɨ to rɔe tɨ tə mo̰y. E nje sangɨ ta me ta kɨ najɨ tɨ dɔ ta je kɨ ndade goto. Nɨngə lo kɨn ə, jangɨ je, kɨ gakɨ-naa je, kɨ tajɨ-naa je, kɨ ta kɨ tətɨ dɔ-naa tɨ je tḛḛi tɨ. 5 Ta kɨ najɨ kɨ gɨne gangɨ al, mbo̰ dɨje tɨ kɨ ku dɔde goto, kɨ ngon gɨr ta kɨ ndə̰y kɨ ɔjɨ dɔ ta kɨ rɔjetɨ goto dɔde tɨ, tḛḛ lo kɨn tɨ no̰o̰. Nɨngə məri kadɨ, kadɨ-me Luwə e rəbɨ kɨngə nḛ. 6 Təkɨ rɔjetɨ, kadɨ-me Luwə e nḛ kɨngə kɨ bo ngay, re dəw ra rɔnəl dɔ nḛ tɨ kɨ to me jie tɨ. 7 Təkɨ jɨ re-n me dunɨya̰ tɨ kɨ jije kare, be tɔ ə j-a jɨ təl-n kɨ jije kare. 8 E be ə, re j-ɨngəi nḛ kusoje kɨ kɨbɨ rɔje nɨngə, kadɨ jɨ ra rɔnəl dɔ tɨ. 9 Dɨje kɨ sangi kadɨ n-təli njé nḛ kɨngə kɨ ngay kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ, osi me gum nḛ na tɨ. Osi me gum tɨ kɨ go rəbɨ ra ta nḛ kɨ to mbə, kɨ kɨ majal, kɨ aw kɨ dɨje me nḛ tɨ kɨ majal, kɨ me tujɨ tɨ. 10 Tadɔ ra ta la e ngɨrə majal je pətɨ. NJé kɨ madɨ uni rɔde ba pətɨ ɨndəi ta sangɨ la tɨ, adɨ ndəmi sa̰y go rəbɨ kadɨ-me tɨ. Nɨngə əi je wa adi ko̰ ndɨlde.

Rɔ rɔ kɨ majɨ

11 Nə ḭ kɨ ḭ dəw lə Luwə, a̰y gədɨ nḛ je tɨ kɨn kɨ rangɨ, sɔbɨ kadɨ ɨsa rəbɨ nḛ ra kɨ dana, kɨ ɓəl Luwə, kɨ kadɨ-me, kɨ ndɨgɨ-naa, kɨ kore me, kɨ sɔl lɔm. 12 Ɨrɔ rɔ kɨ majɨ kɨ ɔjɨ dɔ kadɨ-me, uwə kajɨ kɨ to ratata kɨn səm, tadɔ Luwə ɓari mba kadɨ ɨgər ta kajɨ kɨn, dɔkagɨlo tɨ kɨ un ndui taa ɨma-n najɨ kɨ majɨ dɔ tɨ no̰ kosɨ dɨje tɨ. 13 M-ndəji ta kəm Luwə tɨ kɨ nje kɨndə nḛ je pətɨ, taa kɨ no̰ Jəju Kɨrɨsɨ kɨ un ndune kɨ taa man najɨ kɨ rɔjetɨ no̰ Po̰sɨ *Pɨlatɨ tɨ✡, 14 kadɨ ɨngəm go ndu-kun kɨ ɨngə kɨn majɨ, me kay njay tɨ kɨ kanjɨ ta madɨ dɔi tɨ bɨtɨ kadɨ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ təl re-n. 15 Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ a re dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə ɔjɨ,

Luwə kɨ nje majɨ-kur, kɨ e kɨ karne ba e ɓa rɔne,

E NGar lə ngar je kɨ Ɓaɓe lə ɓaɓe je,

16 E kɨ karne ba e nje koy al,

Ɨsɨ me kunjɨ tɨ kɨ dəw asɨ kadɨ tḛḛ kadɨ tɨ al.

Dəw kare kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ oo-e kɨ kəmne goto.

Dəw kɨ asɨ koo-e goto.

Tɔɓa kɨ tɔgɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ e ya̰e! Amen!

Ta kɨ ɔjɨ dɔ njé nḛ kɨngə je

17 Əl njé nḛ kɨngə je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kadɨ ɨndəi gude al. Əl-de kadɨ uwəi kul nḛ kɨngə je kɨ a tujɨ kɨn al, nə kadɨ uwəi kul Luwə kɨ nje kadɨ-je nḛ je pətɨ kɨ to mbar mbar, jie ɔy al, mba kadɨ j-ɨsɨ-n me rɔnəl tɨ. 18 Əl-de kadɨ rai majɨ, kadɨ nḛ kɨngəde e kɨlə ra kɨ majɨ. Nɨngə kadɨ əi dɨje kɨ jide ɔy al, kadɨ kəki nḛ kɨngə je ləde kɨ dɨje kɨ rangɨ. 19 Re rai be nɨngə, ɨsɨ kawi nḛ majɨ je ləde ɨndəi lo ngəm nḛ tɨ kɨ majɨ kɨ nga̰ mba ndɔ kɨ lo ti tɨ, kadɨ ɨngəi kajɨ kɨ rɔjetɨ.

Ta kɨ dɔbəy tɨ kɨ kuwə ji-naa

20 Ḭ Tɨmote, sɔbɨ kadɨ uwə go ndu Luwə kɨn səm. Ɔsɨ rɔi kɔ kadɨ ta je tɨ kɨ kəl kɨ ndae goto, kɨ ɔsɨ ta ta lə Luwə, ɔsɨ rɔi kɔ kadɨ ta je kɨ najɨ tɨ kɨ go nḛ gər tɨ kɨ ngom kɨ dɔnangɨ tɨ ne. 21 Dɨje madɨ uwəi kul nḛ gər kɨn, adɨ ndəmi go rəbɨ kadɨ-me ləde.

Kadɨ me-majɨ lə Luwə e naa tɨ səsi. Amen!

✡ 1:2 Knjk 16.1

✡ 1:3 2Kɔr 1.16

✡ 1:3 2Kɔr 1.8

✡ 1:4 Kɨlə ngɨrə nḛ je 4-5; 9-11

✡ 1:13 Knjk 8.3; 9.4-5

* 1:17 Amen e ta Ebɨrə kɨ kɔr me nə e rɔjetɨ, kadɨ e be!

✡ 1:20 2Tɨm 2.17

✡ 1:20 2Tɨm 4.14

✡ 2:8 Tḛḛ kɨ taga 9.29; 1 NGar je 8.22

✡ 2:14 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.7-22; 3.1-6

✡ 5:10 Lk 7.44

✡ 5:18 Dətərənom 25.4; 1Kɔr 9.9; Mt 10.10; Lk 10.7

✡ 6:13 Ja̰ 18.36-37; 19.11

2 Tɨmote

1

2

3

4

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ

Tɨmote

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote kɨn, ndange Rom tɨ, lokɨ to-n ta ko̰ tɨ me kəy dangay tɨ (1.17; 2.9). E dɔkagɨlo kɨ madɨ-kɨlə je lə Pol tusi-e ɨyə̰i-e (4.10, 16). Pol e ta tɔl ta kɨlə tɨ ləne (4.6), ə ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ madɨ-kɨləne kɨ ngay Tɨmote, ade-n ngan ndu je kɨ dɔbəy tɨ (1.2). Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨmote kɨn a e dɔbəy makɨtɨbɨ lə Pol kɨ ndangɨ.

Kɨlə ngɨrə ta tɨ, nje kaw kɨlə Pol, ra oyo Luwə mbata kadɨ-me kɨ ndɨgɨ-naa kɨ to me Tɨmote tɨ. NGa nɨngə, ɔjɨ-n dɔ ko̰ kɨ a ɨngə ɓəə kɨlə je lə Luwə lo ti tɨ, kɨ rɔ kɨ a ɨngə-de me kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ tɨ lə Kɨrɨsɨ, Pol ɨlə dɨngəm me Tɨmote tɨ kadɨ uwə tɔgɨne ba, rɔ tə asɨgar lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ a dɔ njane tɨ (1.3-2.13). Dəje kadɨ ɔsɨ rɔne ngərəngɨ kadɨ dɨje tɨ kɨ njé ge ta kɨ majɨ kɨ ndae goto, kɨ njé tɨdə ta je kɨ galala kɨ ɔsɨ ta Poy Ta kɨ Majɨ. Pol ndəjɨ Tɨmote kadɨ oo dɔ njane n-e Pol, nɨngə kadɨ ɨndə kəme go nḛ ndo tɨ kɨ rɔjetɨ kɨ n-ade (2.14-4.5). Ta tɔl ta ta tɨ, Pol əl ta kɨ dɔ rɔne tɨ ɔjɨ-n dɔ dɔkagɨlo kɨ nga̰ kɨ e me tɨ, nɨngə ɨyə̰ ta ra oyo Ɓaɓe Luwə kɨ ɨsɨ ɨndə kəme gone tɨ me ko̰ je tɨ kɨn, al (4.6-22).

NJe kaw kɨlə Pol rɔ rɔ kɨ majɨ mba ta lə Luwə, bɨtɨ tɔl tae (4.7). NGa nɨngə, sɔbɨ kadɨ njé kadɨ mede Kɨrɨsɨ, rɔi ko rɔ lə Pol kɨn, kɨ kanjɨ ɓəl. Kadɨ rɔi kɨ kadɨ-me, kɨ kore me, kɨ ndɨgɨ-naa, taa kɨ kuwə tɔgɨ ba tɔ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə. Kɨlə ram e mba kadɨ m-ɨlə mbḛ ta kajɨ kɨ Luwə un ndune adɨ dɔ tɨ kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ. 2 M-ɨlə kɨ makɨtɨbɨ kɨn madi ḭ Tɨmote✡ kɨ ḭ ngon ndɨgɨ ləm. M-uwə jii ə m-dəjɨ kadɨ me-majɨ kɨ koo kəm-to-ndoo kɨ kɨsɨ-maje lə Luwə kɨ Bawje əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e səi naa tɨ.

Pol ra oyo Luwə

3 M-ra oyo Luwə kɨ m-ɨsɨ m-ra kɨlə made kɨ nga̰me kɨ ay njay təkɨ kam je✡ rai kəte be tɔ. Kondɔ kɨ kada lokɨ m-ɨsɨ m-əl ta kɨ Luwə nɨngə, mem ole dɔi tɨ. 4 Lokɨ mem ole dɔ no̰ tɨ ləi✡, ɓo koo-i ra-m ngay mba kadɨ rɔnəl ləm rosɨ. 5 Mem ole dɔ kadɨ-me tɨ ləi kɨ rɔjetɨ. Kadɨ-me kɨn ḭ rɔ kai Loyɨsɨ tɨ kɨ bəlme ɓəy taa to rɔ ko̰i Enɨsɨ tɨ tɔ. M-ɓadɨ al kadɨ kadɨ-me kɨn e nga̰mei tɨ tɔ.

Pol dəjɨ Tɨmote kadɨ ɨngə ko̰ səne mbata Poy Ta kɨ Majɨ

6 MBata kɨn ə, m-ole mei dɔ ta tɨ kɨn kadɨ ɨndə kəmi majɨ go kadɨ-kare tɨ lə Luwə kɨ ɨngə kɨ go me-majɨ tɨ lie, lokɨ m-ɨndə jim dɔi tɨ. 7 Təkɨ rɔjetɨ, NDɨl kɨ kay njay kɨ Luwə adɨ-je, e NDɨl ɓəl al, nə e NDɨl kɨ rosɨ kɨ tɔgɨ kɨ ndɨgɨ-naa. Taa e NDɨl kɨndə dɔ rɔ tɨ tɔ. 8 Adɨ rɔi sɔli mba ma najɨ dɔ Ɓaɓe tɨ ləje al. Taa adɨ rɔi sɔli dɔm tɨ, mi kɨ mi kəy dangay tɨ mbata lie kɨn al tɔ. Nə kadɨ ɨngə ko̰ səm mbata Poy Ta kɨ Majɨ kɨ go tɔgɨ tɨ kɨ Luwə adi. 9 Luwə kɨ ajɨ-je ə ɓar-je, mba kadɨ kɨsɨ kɨ dɔ taa ləje e kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ ay njay. Ra nḛ kɨn be mba kɨlə raje je al, nə e kɨ go ndɨgɨ tɨ kɨ go kɨ me-majɨ tɨ lie. Me-majɨ kɨn Luwə adɨ-je me Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kəte ɓəy taa kadɨ ɨndə dunɨya̰. 10 Me-majɨ ka kɨn j-oi kɨ kəmje ngɔsɨne kɨ takul re lə NJe kajɨ-je Jəju Kɨrɨsɨ. E ə təl koy nḛ kɨ kare tɨ. Nɨngə kɨ takul Poy Ta kɨ Majɨ, ra adɨ jɨ gəri kajɨ kɨ kɨsɨ kəm ba ay njay njay tɔ. 11 E kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ kɨn ə Luwə ɨndə-m tə nje kɨlə mbḛ nɨm, nje kaw kɨlə nɨm, taa kɨ nje ndo nḛ dɨje nɨm tɔ. 12 E kɨn ə, e gɨn kɨngə ko̰ ləm kɨ ngɔsɨne kɨn. Nə rɔm sɔl-m dɔ tɨ al. Təkɨ rɔjetɨ, m-gər Luwə kɨ m-ɨndə mem dɔe tɨ kɨn ɓətɨ. M-gər majɨ kadɨ tɔgɨ Luwə asɨ nakɨ kadɨ ɨndə kəmne go nḛ tɨ kɨ adɨ-m bɨtɨ dɔbəy ndɔ tɨ. 13 Nḛ ndo kɨ ɨngə rɔm tɨ, un tə nḛ ndajɨ me kadɨ-me tɨ kɨ me ndɨgɨ-naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ adɨ-je me kɨndə rɔ naa tɨ sie. 14 Ɨngəm go nḛ ndo kɨ adi-ni kɨ takul NDɨl Luwə kɨ ɨsɨ meje tɨ kɨn majɨ.

Kuwə rɔ ba lə Onəsɨpɔr

15 Ɨgər kadɨ njé kɨ dɔnangɨ Aji tɨ mbati mi. Pɨjəl əi kɨ Ermojən əi mbo̰de tɨ tɔ. 16 Kɨ ɔjɨ dɔ Onəsɨpɔr, kadɨ ra majɨ lə Ɓaɓe e dɔ me kəy tɨ lie. Təkɨ rɔjetɨ, ɨlə dɨngəm mem tɨ taa taa. Taa rɔe sɔl-e dɔm tɨ me keem kəy dangay tɨ kɨn al tɔ. 17 Dɔkagɨlo kɨ tḛḛ Rom tɨ taa ə, sangɨ-m kɨ rɔ kɨ tḭ katɨ kadɨ ɨngə-m. 18 M-kɔy Ɓaɓe Jəju kadɨ adɨ Ɓaɓe Luwə oo kəm-to-ndoo lə Onəsɨpɔr ndɔ gangɨ ta tɨ. Taa ḭ wa kɨ dɔi, ɨgər ɨtə ndəgɨ dɨje pətɨ, kɨlə je pətɨ kɨ Onəsɨpɔr ra adɨ-m dɔnangɨ Epəjɨ tɨ.

2

NJe rɔ lə Kɨrɨsɨ kɨ majɨ

1 Ḭ ngonm Tɨmote, majɨ kadɨ uwə tɔgi ba me me-majɨ tɨ kɨ j-ɨngəi kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ kɨn. 2 Nɨngə nḛ ndo kɨ ɨngə rɔm tɨ ta kəm kosɨ dɨje tɨ, majɨ kadɨ ɨndo dɨje kɨ dana kɨ asi nakɨ kadɨ əi je ka, uni ndoi dɨje kɨ rangɨ kəte tɔ. 3 Ɨngə ko̰ səm tə nje rɔ kɨ majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ. 4 NJe rɔ madɨ dan njé rɔ je tɨ kɨ ge kadɨ n-nəl kɨ bo kɨ dɔne tɨ, kɨ ɨndə rɔne ta nḛ je tɨ kɨ rangɨ yo goto. 5 NJe ka̰y ngɔdɨ kɨ a ɨngə nḛ kɨngə go jine re a̰y ngɔdɨ kɨ go ndu-kun tɨ al goto. 6 NJe ndɔr kɨ nje ra kɨlə kɨ tɔgɨne ə a ra rɔnəl dɔ kandɨ ko tɨ kəte. 7 Majɨ kadɨ ɨmər ta dɔ ta tɨ kɨ m-əli kɨn majɨ nɨngə, Ɓaɓe a adi tər kadɨ ɨgər-n ndəgɨ nḛ je pətɨ tɨgə.

Adɨ mei ole dɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ

8 Adɨ mei ole dɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ e gɨn ka tɨ lə *Dabɨdɨ, Jəju Kɨrɨsɨ kɨ ḭ taa dan njé koy je tɨ kɨ go Poy Ta tɨ kɨ Majɨ kɨ m-ɨsɨ m-ɨlə mbḛe. 9 E kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ wa kɨn ə, m-ɨsɨ m-ɨngə-n ko̰. Dɔɔi-mi kɨ kulə gɨndɨ tə dəw kɨ nje tɔl dəw be. Nə ta lə Luwə dəw kɨ asɨ dɔɔ-e goto. 10 Be ə, m-tɨgə tam njakɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ mbata njé je kɨ Luwə mbətɨ-de, mba kadɨ əi je ka, ɨngəi kajɨ kɨ e me Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, naa tɨ kɨ kɔsɨ-gon kɨ ratata tɔ. 11 Ta kɨ m-a m-əl kam e ta kɨ rɔjetɨ:

Re j-oyi naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ə,

J-a j-ɨsi kəm ba naa tɨ sie tɔ.

12 Re j-uwəi tɔgɨje ba sie ə,

J-a j-o̰i ɓe naa tɨ sie tɔ.

Re j-ə nə jɨ gəri-e al ə,

E ka a ə nə n-gər-je al tɔ.

13 Re je j-a dɔ njaje tɨ al ə,

E a dɔ njane tɨ.

Tadɔ a najɨ ta gər rɔne al ratata.

NJe ra kɨlə kɨ rɔe sɔl-e al

14 Majɨ kadɨ ɨna̰y kɨ lo kole mede dɔ ta je tɨ kɨn taa taa. Kɨ no̰ Luwə tɨ, əl-de kɨ tɔgi mba kadɨ gaki-naa dɔ ku ta je tɨ kɨ ndade goto kɨn al. E kɨn a ra nḛ madɨ al, nə a tujɨ dɨje kɨ njé ko dɔe tə tujɨ yo. 15 Ɨndə dɔ rɔi tɨ kadɨ ɨtḛḛ no̰ Luwə tɨ tə dəw kɨ asɨ, nje ra kɨlə kɨ rɔe sɔl-e dɔ kɨlə tɨ lie al, kɨ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ rɔjetɨ lə Luwə kɨ go rəbe tɨ. 16 Ɨmbatɨ ta kɨ najɨ je kɨ ndade goto kɨ ɔsɨ ta kadɨ-me. Təkɨ rɔjetɨ, njé je kɨ ta je kɨ be kɨn nəl-de, nda̰de ngal kɨ Luwə par par. 17 Nḛ ndo ləde to tə do bay kɨ aw kɨ kəte kəte kɨn be. Iməne✡ əi kɨ Pɨlətɨ əi mbo̰ dɨje tɨ kɨn tɔ. 18 Əi sa̰y kadɨ ta tɨ kɨ rɔjetɨ. Nɨngə əli əi nə, njé koy je ḭḭ taa lo koy tɨ ngata. E be ə, tuji kɨ kadɨ-me lə njé kɨ na̰ je. 19 Be ka, ngɨrə kəy kɨ nga̰ kɨ Luwə ɨndə ɨsɨ lo kɨse tɨ. Luwə ndangɨ ta je kɨn dɔ tɨ ə nə: «Ɓaɓe gər dɨje kɨ əi ya̰e je ɓətɨ, nɨngə majɨ kadɨ dəw kɨ ra kɨ ə nə n-e ya̰ Ɓaɓe, kadɨ a̰y sa̰y kadɨ majal tɨ.» 20 Me kəy kɨ bo tɨ, dəw a ɨngə nḛ ra kɨlə je kɨ ra kɨ ɔr ə se kɨ nɨngə kasɨ par al, nə a ɨngə njé kɨ madɨ je kɨ rai-de kɨ kagɨ ə se wanjɨ tɔ. NJé je kɨ na̰ je, e kɨ mba ra kɨlə ndɔ madɨ je par. NJé je kɨ nungɨ, e kɨ mba ra kɨlə kɨ ndɔ je pətɨ tɔ. 21 Re dəw madɨ ay rɔne njay dɔ majal je tɨ kɨn ə, a to tə nḛ ra kɨlə kɔsɨ-gon, kɨ kɨndə ta dangɨ, kɨ ndae to tɨ mbata ɓae, kɨ kɨndə dɔ dana mbata kɨlə je pətɨ kɨ majɨ.

NJe ra kɨlə lə Ɓaɓe

22 Majɨ kadɨ ɔr rɔi kɔ me ngur darɔ tɨ kɨ dɔkagɨlo basa tɨ. Ɨsangɨ rəbɨ ra nḛ kɨ dana, kɨ kadɨ-me, kɨ ndɨgɨ-naa, kɨ kɨsɨ kɨ naa maje, kɨ njé je kɨ ɨsɨ əli ta kɨ Ɓaɓe kɨ me kɨ ay njay. 23 Ɨmbatɨ ta kɨ najɨ je kɨ to mbə kɨ ndae goto. Ta kɨ najɨ je kɨ be kɨn a re kɨ gakɨ-naa. 24 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ nje ra kɨlə ɓəə kadɨ Ɓaɓe, e dəw kɨ a gakɨ dɨje al, nə e dəw kɨ a ɔjɨ ndɨgɨ-naa ləne kɨ rɔ dɨje tɨ pətɨ nɨm, dəw kɨ asɨ ndo nḛ dɨje nɨm. A e dəw kɨ a ɨsɨ dɔ ta tɨ tɔ. 25 Kɨ mɨndɨ kɨ sɔl lɔm ə a tur-n ta dɨje kɨ njé kɔse ta. Dɔmajɨ ə Luwə a ra adɨ tui kalde mba kadɨ tḛḛi me gər ta kɨ rɔjetɨ tɨ, ɓa a təli uni angal kɨ majɨ gogɨ. 26 A tḛḛi me gum je tɨ lə su kɨ uwə-n-de dangay tɨ, gɨn tɔgɨne tɨ mba kadɨ rai ndɨgɨ lie.

3

Nḛ je kɨ a rai nḛ dɔbəy ndɔ je tɨ

1 Majɨ kadɨ ɨgər təkɨ me ndɔ je kɨ dɔbəy tɨ, kagɨ lo je kɨ nga̰ a rəi. 2 Dɨje a təli njé ra ta nḛ, njé ndɨgɨ la. A əi njé kɨndə gude, njé kun dɔde taa, kɨ njé kəl ta kɨ mal dɔ tɔ Luwə tɨ. A əi njé təl rɔde go ta tɨ lə njé kojɨ-de je al. Nɨngə, a asɨ kadɨ rai oyo Luwə al tɔ. Taa a ɨləi kojɨ dɔ nḛ je tɨ lə Luwə al tɔ. 3 Koo to dəw a goto rɔde tɨ, koo kəm-to-ndoo a goto rɔde tɨ, a əli ta kɨ rɔjetɨ al dɔ-naa tɨ, pa njɨyəde a ale mba̰. A əi njé tɔl nḛ kɨ kanjɨ koo kəm-to-ndoo, taa a əi njé kɔsɨ ta nḛ ra kɨ majɨ tɔ. 4 A əi njé kun dɔ-naa, njé ra nḛ kɨ dɔ gu tɨ, kun dɔ taa a təl-de njé kəm tɔ je tɨ. A ndɨgi rɔnəl kɨ dunɨya̰ tɨ ɨtə Luwə. 5 A ɔji gɨdɨ rɔde tɨ təkɨ n-əi njé ɓəl Luwə, nə təkɨ rɔjetɨ, naji ta gər tɔgɨ kadɨ-me. Ɔr rɔi kɔ kadɨ ko dɨje tɨ kɨ be kɨn. 6 MBo̰ ko dɨje tɨ kɨn, a ɨngə njé je kɨ ɨsɨ uri me kəy tɨ lə dəne je kɨ njé tɔgɨ goto, uwəi-de me gum je tɨ ləde. Əi dəne je kɨ majal dum dɔde, adɨ ɨyə̰i rɔde adɨ ngur darɔ je kɨ dangɨ dangɨ. 7 Ɨsi ta ndo nḛ je tɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, nə lo kadɨ asi tḛḛi me gər ta tɨ kɨ rɔjetɨ goto ratata. 8 Təkɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte, Janəsɨ əi kɨ Jambɨrəsɨ ɔsi ta *Mojɨ ka kɨn ə✡, njé je kɨn ka ɔsi ta, ta kɨ rɔjetɨ tɔ. Əi dɨje kɨ nḛ gər ləde aw səde me nḛ ra kɨ majal tɨ yo, taa kadɨ-me ləde ka, ndae goto tɔ. 9 Lo kaw kəte ləde kɨ ngay a goto, tadɔ dɨje a gəri nḛ rade je kɨ majal təkɨ ndɔ je tɨ kɨ kəte, dɨje gərii nḛ ra je kɨ majal lə Janəsɨ əi kɨ Jambɨrəsɨ ka kɨn be tɔ.

Pol ndəjɨ Tɨmote kadɨ ngəm go nḛ ndo kɨ ɨngə rɔne tɨ

10 Nə ḭ, ɨndə kəmi o-m me nḛ je tɨ pətɨ: me nḛ ndo tɨ ləm, me pa njɨyəm tɨ, me kɔjɨ ta ra je tɨ ləm, me kadɨ-me tɨ ləm, me kɨsɨ dɔ tɨ ləm, me ndɨgɨ-naa tɨ ləm, taa me kuwə tɔgɨ ba tɨ ləm tɔ. 11 Ɨgər rəbɨ kɨ dɨje ɨndəi kəm-ndoo kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ, kɨ ko̰ je kɨ ngay kɨ m-ɨngə me ɓe bo tɨ kɨ A̰tɨyosɨ, kɨ Ikonɨyom, taa me ɓe tɨ kɨ Lɨsɨtɨr tɔ✡. Təkɨ rɔjetɨ m-ɨngə ko̰ ngay wa, nə taa taa, Ɓaɓe ɨsɨ ɔr-m me nḛ je tɨ kɨn kɔ. 12 Tə kɨ rɔjetɨ, dɨje pətɨ kɨ gei njɨyə me ɓəl Luwə tɨ kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləde kɨ Jəju Kɨrɨsɨ a ɨngəi ko̰. 13 Nə dɨje kɨ njé me ndul, kɨ njé ndo̰ te je a awi kəte kəte me majal kɨ ra tɨ par par. Me kɨlə rade je tɨ, a ədi ndəgɨ dɨje təkɨ əi je wa ka dɨje kɨ rangɨ ədi-de be tɔ. 14 Nə kɨ ɔjɨ dɔi, majɨ kadɨ uwə go nḛ je pətɨ kɨ ɨndo ə ɨtaa tə nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨn səm. Tadɔ ɨgər dɨje kɨ ɨngə nḛ ndo kɨn rɔde tɨ ɓətɨ✡. 15 Dɔkagɨlo kɨ ɨto kɨ dui ba ɓəy ə ɨgər ta je kɨ ndangɨ kɨ ay njay lə Luwə kɨn. Ta je kɨn a asi kadi-ni nḛ gər kɨ rɔjetɨ, kɨ a tḛḛ səi kajɨ tɨ kɨ takul kadɨ-me Jəju Kɨrɨsɨ. 16 Tadɔ makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ lə Luwə pətɨ, Luwə to NDɨlne kɨ ay njay səm tɨ. Nɨngə ndae to tɨ mba ndo nḛ dəw, mba kadɨ ɔjɨ dəw adɨ mbatɨ nḛ ra kɨ majal, mba kɔr dəw ta rəbɨ, taa mba ndo nḛ dəw mba kadɨ pa njɨye e go ndɨgɨ tɨ lə Luwə tɔ. 17 E be mba kadɨ dəw lə Luwə e kɨ kasɨ naa bərəre me nḛ je tɨ, mba kadɨ ra-n kɨlə je pətɨ kɨ majɨ.

4

Kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ

1 E be ə, ta kəm Luwə tɨ kɨ ta kəm Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ a gangɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ ɨsi kɨ dɔde taa ə se njé koy je, kɨ mbata təl re lie ə se ko̰ɓe lie, 2 m-dəji kadɨ ɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨn par par, dɔkagɨlo tɨ kɨ majɨ ə se kɨ majal. Ɔr dɨje ta rəbɨ, ɨkɔl dɔ hal tɨ kɨ majal, ɨlə dɨngəm me dɨje tɨ kɨ takul nḛ ndo ləi, kɨ kɨsɨ dɔ tɨ kɨ kanjɨ kɨyə̰ tae. 3 Tadɔ dɔkagɨlo a re no̰ kadɨ dɨje a mbati nḛ ndo kɨ rɔjetɨ, ə a rai nḛ je kɨ go me ge je tɨ ləde. A sangi njé ndo nḛ je ngay kɨ a gugi dɔde wukɨ mba kadɨ ndoi-de nḛ je kɨ mbide ndɨgɨ koo. 4 A uti mbide dɔ ta tɨ kɨ rɔjetɨ, ə təli rɔde go su kɨ kɨdə tɨ yo. 5 Nə ḭ, majɨ kadɨ ɨndə dɔ rɔi tɨ me nḛ je tɨ pətɨ. Uwə rɔi ba me ko̰ je tɨ. Majɨ kadɨ ɨra kɨlə kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ləi kɨn majɨ. Ɨndə kəmi go ra kɨlə ɓəə tɨ lə Luwə majɨ tɔ.

Pol tɔl ta ngɔdɨ

6 Kɨ ɔjɨ dɔm, dɔkagɨlo re kadɨ m-ɨlə rɔm kadɨ-kare tɨ m-adɨ Luwə ngata. Dɔkagɨlo koy ləm re nga. 7 M-rɔ rɔ kɨ majɨ, m-tɔl ta ngɔdɨ ləm, m-ngəm go kadɨ-me ləm. 8 NGɔsɨne, nḛ kɨgə go ji njé tətɨ rɔ je, adɨ e nḛ ra kɨ dana kɨ a to ratata ɨsɨ ngəm-m. Ɓaɓe kɨ e nje gangɨ ta kɨ dana, a adɨ-m ndɔ dangɨ ta tɨ. A adɨ-m mi par al, nə dɨje pətɨ kɨ ndɨgi təl-e, ə ɨsɨ ngəmi ndɔe kərəngɨ.

Poy ta je kɨ dɔbəy tɨ

9 M-dəji kadɨ ɨndə dɔ rɔi tɨ, ə re kalangɨ ɨngə-m. 10 Tadɔ Dəmasɨ ɨyə̰-m kɔ, ə aw Təsalonɨkɨ tɨ, mbata nḛ majɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ, kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone uwə me. Kɨrəsa̰sɨ aw dɔnangɨ Galasi tɨ. Nɨngə Tɨtɨ aw Dalmasi tɨ tɔ✡. 11 Lukɨ kɨ karne ba par ə e səm ne. Ɨre kɨ Markɨ kəmi tɨ adɨ-m tadɔ a ra səm majɨ ngay me kɨlə ɓəə tɨ kɨ e jim tɨ✡. 12 M-ɨlə Tɨsɨkɨ me ɓe bo tɨ kɨ Epəjɨ✡. 13 Dɔkagɨlo kɨ a re ə, un kɨbɨ kul ləm kɨ m-ɨyə̰ me kəy tɨ lə Karpusɨ, me ɓe tɨ kɨ Tɨrowasɨ✡ kɨn jii tɨ ɨre-n adɨ-m. Ɔy makɨtɨbɨ je ləm jii tɨ tɔ. Kɨ bo ngay, e makɨtɨbɨ nda je kɨn. 14 Aləgɨjandɨr✡ kɨ kɔdɨ ko nḛ je adɨ-m ko̰ ngay, nə Ɓaɓe a ɨge kɨ go kɨlə rae tɨ. 15 Ḭ ka, majɨ kadɨ ɨndə kəm-kədɨ dɔ rɔi tɨ rɔe tɨ tɔ, tadɔ mbatɨ ta je ləje kɨ tɔgɨne ngay. 16 NDɔ gangɨ ta tɨ ləm kɨ dɔsa̰y, dəw kare kɨ re a gom tɨ goto, dɨje pətɨ ɨyə̰i mi kɔ. Nɨngə kadɨ Luwə tɨdə majal kɨn dɔde tɨ al. 17 Nə Ɓaɓe e səm naa tɨ. E ə adɨ-m tɔgɨ mba kadɨ m-ɨlə-n mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lie m-tɔl tae, mba kadɨ dɨje pətɨ kɨ əi *Jɨpɨ je al ooi dɔe. Luwə ə ɔr-m kɔ ta ɓɔl tɨ. 18 Ɓaɓe a ɔr-m kɔ ta nḛ je tɨ kɨ majal pətɨ. Nɨngə a ajɨ-m mbata ko̰ɓe lie kɨ dɔra̰ tɨ tɔ. Tɔjɨ e lie kɨ dɔkagɨlo je kɨ dɔkagɨlo je! *Amen.

Kuwə ji-naa kɨ dɔbəy tɨ

19 Uwə ji Pɨrɨsɨka nɨm, Akɨla nɨm adɨ-m. Taa uwə ji dɨje kɨ me kəy tɨ lə Onəsɨpɔr tɔ✡. 20 Erasɨ nay ɓe bo Korḛtɨ tɨ. Tɨropɨm e kɨ mo̰y adɨ m-ɨyḛ Mɨle tɨ✡. 21 Ɨsangɨ rəbɨ kadɨ ɨre kəte no̰ nay kul tɨ. Ebulu, kɨ Puda̰sɨ, kɨ Lɨnusɨ, taa Kɨlodɨya kɨ ndəgɨ ngako̰ je je pətɨ uwəi jii.

22 Kadɨ Ɓaɓe e səi, nɨngə kadɨ me-majɨ lie nay səsi pətɨ tɔ.

✡ 1:2 Knjk 16.1

✡ 1:3 Plp 3.4-5

✡ 1:4 1Tɨm 1.3

✡ 2:17 1Tɨm 1.20

✡ 3:8 Tḛḛ kɨ taga 7.11, 22

✡ 3:11 Knjk 13-14

✡ 3:14 1.5; 2.2

✡ 4:10 Kol 4.14; Plm 24; 2Kɔr 8.23; Gal 2.3; Tt 1.4

✡ 4:11 Knjk 12.12, 25; Kol 4.10

✡ 4:12 Knjk 20.4; Ep 6.21-22; Kol 4.7-8

✡ 4:13 Knjk 20.6

✡ 4:14 1Tɨm 1.20

✡ 4:19 Knjk 18.2; 2Tɨm 1.16-17

✡ 4:20 Knjk 19.22; 20.4; 21.29; Rm 16.23

Tɨtɨ

1

2

3

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Tɨtɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨtɨ

Tɨtɨ kɨ Pol ndangɨ makɨtɨbɨ ade kɨn e Jɨpɨ (Gal 2.1-3). Tɨtɨ e kɨ kare dan madɨ-kɨlə Pol je tɨ. E e ə ɨlə rɔne nangɨ ra adɨ Pol əi kɨ njé kaw-naa je kɨ Korḛtɨ tɨ təli ɨləi nojɨ naa tɨ (2Kor 7.6-16). Pol ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ Tɨtɨ lokɨ Tɨtɨ e dɔ dər tɨ kɨ Kɨrətɨ. Pol ade kɨlə kadɨ ɨndə kəmne go njɨyə majɨ tɨ lə njé kaw-naa je kɨ Kɨrətɨ tɨ (1.5).

Lo kɨlə ngɨrə ta tɨ, Pol əl Tɨtɨ nḛ kɨ uwə mee ə ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn ade (1.1-4). Go tɨ, əl-e nḛ je kɨ sɔbɨ kadɨ dəw oo rɔ njé kɔr no̰ njé kaw-naa je tɨ (1.5-16). Ta kɨ re go tɨ, Pol adɨ Tɨtɨ ta kɔjɨ ɔjɨ-n dɔ ɓutɨ dɨje je kɨ dangɨ dangɨ kɨ toi dan njé kaw-naa je tɨ, kadɨ ɨndə kəmne gode tɨ. Adɨ e dɨngəm je kɨ tɔgɨ, kɨ dəne je kɨ tɔgɨ, kɨ ngan basa je, kɨ ngan mandɨ je kɨ sɔbɨ kadɨ dəne je kɨ tɔgɨ a ɨndəi kəmde gode tɨ, kɨ ɓəə je (2.1-15). Go ta kɔjɨ tɨ, Pol ɔjɨ Tɨtɨ rəbɨ kɨlə lə njé kun go Kɨrɨsɨ kɨ sɔbɨ kadɨ ɔjɨ-de adɨ rai, kadɨ ɨsi kɨ naa kɨ lapɨya kɨ kanjɨ gangɨ-naa (3.1-11). Pol tɔl ta ta ləne kɨ ngan ndu je kɨ kadɨ ra kɨ Tɨtɨ me kɨlə tɨ nɨm, kɨ ta kuwə ji-naa nɨm tɔ (3.12-15).

Ta kɨ to me makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Tɨtɨ kɨn, e ta kɨ un njé kaw-naa je pətɨ, ɓɨ e ta kɨ dɔkagɨlo tɨ lə Tɨtɨ par al. Ta dɔ kɨndə-naa dɔ kɨlə tɨ kɨ goe goe dɔ njé kaw-naa je tɨ, ə se kɨndə kəm go njé kaw-naa je tɨ kadɨ njɨyəi majɨ, kɨ ta kɨ dɔ pa njɨyə njé kɔr no̰ njé kaw-naa je tɨ, kɨ kɨlə kɨ sɔbɨ kadɨ njé kaw-naa je wa rai kɨn, e ta kɨ sɔbɨ dɔ njé kaw-naa je pətɨ kɨ lo je tɨ kɨ dangɨ dangɨ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ ɓəə kɨlə lə Luwə, mi kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn. Mi nje kaw kɨlə mba kadɨ dɨje kɨ Luwə mbətɨ-de adi mede. Taa kadɨ m-ɔjɨ-de kadɨ gəri nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ go ndu Luwə tɨ tɔ. 2 Be mba kadɨ ɨndəi mede dɔ kajɨ tɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, kɨ Luwə kɨ nje ngom al, un mɨndɨne adɨ-je dɔ tɨ kəte no̰ nḛ je tɨ pətɨ. 3 Luwə ɔjɨ ta lə nḛ adɨ dɨje gəri kɨ takul kɨyə̰ kɨ ɨyə̰ jim tɨ kadɨ m-ɨlə mbḛe dɔkagɨlo tɨ kɨ e wa ɔjɨ. M-ɨlə mbḛe kɨ go ndɨgɨ tɨ lie e kɨ NJe kajɨ-je.

4 M-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adi ḭ Tɨtɨ✡ kɨ ḭ ngonm kɨ rɔjetɨ. Ḭ ngonm kɨ rɔjetɨ me kadɨ-me tɨ, kɨ je kare ba dɔ tɨ. Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Luwə kɨ Bawje əi kɨ Jəju Kɨrɨsɨ kɨ NJe kajɨ-je e səi naa tɨ.

Kɨlə kɨ kadɨ Tɨtɨ ra me ɓe tɨ kɨ Kɨrətɨ.

5 M-ɨyə̰i gogɨ dɔnangɨ tɨ kɨ Kɨrətɨ mba kadɨ tə ɨtɔl ta kɨlə je kɨ nay. Nɨngə kadɨ ɨndə ngatɔgɨ je dɔ njé kaw-naa je tɨ me ɓe bo je tɨ kare kare pətɨ. Ɨndə-de kɨ go kɔjɨ tɨ kɨ ndɔ kɨ m-ɔjii. 6 Nɨngə sɔbɨ kadɨ dəw kɨ ngatɔgɨ e dəw kɨ ta goto dɔe tɨ, e ngaw dəne kɨ kare ba, kadɨ e dəw kɨ ngane je əi njé kadɨ-me je, kɨ kadɨ dəw ɨndə ta dɔde tɨ ɔjɨ dɔ hal kɨ majal ə se dɔ nga̰ al. 7 Sɔbɨ kadɨ nje kɔr no̰ njé kaw-naa je e dəw kɨ ta goto dɔe tɨ, mbata e nje ngəm nḛ lə Luwə. Kadɨ e nje to̰ rɔ al, e nje wongɨ al, e go̰ kasɨ al, e nje rɔ al, taa kadɨ e nje ge nḛ kɨ go rəbɨ tɨ kɨ dana al, al tɔ. 8 Sɔbɨ kadɨ e nje ra mba, kadɨ e nje ge nḛ ra kɨ majɨ, e nje kəl ta kɨ go rəbe tɨ, e dəw kɨ dana, e dəw kɨ ay njay, e nje kuwə rɔne gɨn tɔgɨne tɨ. 9 Majɨ kadɨ uwə rɔne nga̰me ta tɨ kɨ rɔjetɨ, kɨ aw naa tɨ kɨ nḛ ndo kɨ ɨngə. Lo kɨn tɨ, a asɨ kadɨ ɨlə dɨngəm me ndəgɨ dɨje tɨ kɨ nḛ ndo kɨ rɔjetɨ. Taa a asɨ kadɨ ɔjɨ njé je kɨ ɨsɨ ndoi nḛ je kɨ rangɨ kadɨ gəri təkɨ ndəmi rəbɨ tɔ.

10 Dɨje ngay dan *Jɨpɨ je tɨ əi njé mbatɨ təl rɔde go ta tɨ kɨ rɔjetɨ, ɨsɨ tɨdəi ta je kɨ bɨrɨri, ɨsɨ ədi dɨje kɨ ta kɨ ndae goto. 11 Adɨ uti tade dɔ ta je tɨ ləde. MBata tui dɔ dɨje me kəy je tɨ ngay kɨ nḛ ndo kɨ kadɨ dəw ndo al. Rai be mba kadɨ ɨngəi nḛ kɨngə kɨ go rəbe tɨ al ji dɨje tɨ. 12 Dəw kare dande tɨ, adɨ e nje kəl ta kɨ tade tɨ əi je wa ə nə: «Dɨje kɨ Kɨrətɨ tɨ əi njé kəl ta kɨ ngom kɨ ndɔ je pətɨ, əi da je kɨ mande majal, əi njé ra ta mede, kɨ njé dabɨ je.» 13 Nɨngə ta kɨ əl kɨn e ta kɨ rɔjetɨ, ə majɨ kadɨ ɨndangɨ-de kɨ rɔ tḭḭ, kadɨ əi njé kadɨ-me je kɨ rɔjetɨ. 14 Ɓɨ kadɨ təli rɔde go su je kɨ kɨdə tɨ lə Jɨpɨ je kɨ go ndu-kun tɨ lə dɨje kɨ njé mbatɨ ta kɨ rɔjetɨ kam al. 15 Kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ ayi njay, nḛ je pətɨ ayi njay tɔ, nə kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ ayi njay al, kɨ dɨje kɨ njé kadɨ mede al, nḛ kɨ ayi njay goto rɔde tɨ. Nḛ kɨ ayi njay goto rɔde tɨ, tadɔ nḛ gər ləde, kɨ mede kɨ kadɨ uwə-de kɨ ta tujɨ. 16 Dɨje kɨn, əli tade tɨ təkɨ n-gəri Luwə, nə kɨlə rade najɨ ta gər-e. Əi njé ra nḛ kɨ to njḛ, əi njé ta̰ rɔ je, asi kadɨ rai nḛ madɨ kare kɨ majɨ, al.

2

Ta dɔ dɨje tɨ kɨ tɔgɨ, kɨ ngan basa je kɨ mandɨ je, kɨ ɓəə je

1 Nɨngə kɨ sɔbɨ dɔi, majɨ kadɨ ɨndo nḛ kɨ aw naa tɨ kɨ nḛ ndo kɨ rɔjetɨ. 2 Əl baw dɨngəm je kadɨ əi dɨje kɨ njé kuwə rɔde gɨn tɔgɨde tɨ, dɨje kɨ asi ta kɔsɨ-gon, dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ go rəbe tɨ, dɨje kɨ awi kɨ kadɨ-me kɨ tɔge to, kadɨ əi dɨje kɨ awi kɨ ndɨgɨ-naa mede tɨ, dɨje kɨ njé kore mede.

3 Əl ko̰ dəne je kae tɨ wa kɨn be tɔ. Əl-de kadɨ pa njɨyəde e pa njɨyə dɨje kɨ ayi njay, kadɨ əi njé kəl ta kɨ majal dɔ dɨje tɨ al, taa kadɨ əi go̰ kasɨ je al tɔ. Nɨngə, kadɨ əi njé ndo nḛ kɨ majɨ. 4 Majɨ kadɨ ndoi dəne je kɨ du kadɨ ndɨgi ngawde je kɨ ngande je. 5 Kadɨ əi njé ra nḛ kɨ go rəbe tɨ, əi njé ngəm rɔde, əi njé kɨndə kəmde go me kəy je tɨ ləde majɨ, əi dɨje kɨ majɨ, əi njé kɨlə dɔde gɨn ngawde je tɨ. Re rai be nɨngə, dɨje a əli ta kɨ mal dɔ ta tɨ lə Luwə al.

6 Əl ngan basa je kɨ ngan mandɨ je tɔ, kadɨ awi kɨ hal kɨ majɨ me nḛ je tɨ pətɨ. 7 Nɨngə ḭ wa kɨ dɔi, sɔbɨ kadɨ ḭ nḛ ndajɨ me nḛ ra je tɨ kɨ majɨ mbata tɨ ləde. Kadɨ nḛ ndo ləi e nḛ ndo kɨ tɔgɨ gangɨ kɨ ndam goto me tɨ. 8 Kadɨ ta kəli e ta kəl kɨ ay njay, kɨ dəw asɨ kadɨ a əl ya̰ne ɔsɨ-n kade al. Re ɨra be nɨngə, njé kɔsɨ-je ta a gəri nḛ kɨ kadɨ rai al, kadɨ awi kɨ ta kɨ majal kare kadɨ əli dɔje tɨ al.

9 Əl ɓəə je kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ɓade je me nḛ je tɨ pətɨ. Kadɨ ɓade je ɨngəi majɨ rɔde tɨ. Kadɨ naji ta ɓade je tɨ al, 10 taa kadɨ ɓogi-de al tɔ. Kadɨ nayḭ-naa kɨ lo ka dana tɨ kɨ asɨ-naa bərəre, kadɨ ɓade je adi-de mede. Be ə, me nḛ je tɨ pətɨ, a adi-de kɔsɨ-gon dɔ nḛ ndo tɨ lə Luwə kɨ nje kajɨ-je.

Me-majɨ lə Luwə

11 Luwə tɔjɨ me-majɨ ləne, kɨ e gɨn kajɨ lə dɨje pətɨ kɨ taga wangɨ. 12 Me-majɨ lə Luwə kɨn ndo-je kadɨ jɨ tusɨ nḛ ra kɨ go ɓəl Luwə tɨ al, kɨ ngur nḛ lə dunɨya̰ j-ɨyə̰ kɔ. J-ɨyə̰ kɔ mba kadɨ j-ɨsɨ kɨ dɔje taa dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn me njɨyə tɨ kɨ go rəbɨ tɨ kɨ dana, kɨ təl rɔ go ndu Luwə tɨ. 13 Jɨ rai be taa kadɨ jɨ ngɨnəi majɨ kɨ j-ɨndəi meje dɔ tɨ, kadɨ jɨ ngɨnəi ndɔ kɨ Luwə ləje kɨ bo, kɨ nje kajɨ-je Jəju Kɨrɨsɨ a tḛḛ-n me tɔɓa tɨ ləne. 14 Kɨrɨsɨ kɨ un rɔne adɨ kɨ mbata ləje, mba kadɨ gangɨ-n dɔje ta nḛ ra tɨ kɨ majal pətɨ. Gangɨ dɔje kadɨ jɨ təli dɨje lie kɨ kay njay. Dɨje kɨ kay njay, kɨ tɨngəi bɨl me nḛ ra je tɨ kɨ majɨ. 15 E kɨn ə, e nḛ kɨ kadɨ ɨndo dɨje, kadɨ ɨlə-n dɨngəm mede tɨ. Tɔgɨ kɔr no̰ dɨje kɨ aw-n kɨn, kadɨ ɨndangɨ-n-de kɨ rɔ kɨ tḭ katɨ. Ɨra adɨ dəw madɨ kɨdi al.

3

Pa njɨyə njé kadɨ-me je

1 Ole me njé kadɨ-me je kadɨ ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ngar je kɨ njé ko̰ɓe je. Kadɨ təli rɔde go ta tɨ ləde, nɨngə kadɨ əi ɓasi ta ra nḛ je tɨ kɨ majɨ majɨ pətɨ. 2 Əl-de kadɨ əli ta kɨ majal dɔ dəw madɨ tɨ al, kadɨ əi njé ge kɔl al, kadɨ əi njé kɨlə nojɨ naa tɨ, kadɨ dɨje pətɨ gəri sɔl lɔm lɔm ləde tɔ. 3 MBata je wa ka, kəte dɔje goto, je njé təl rɔ go ta tɨ al, jɨ ndəm rəbɨ, je gɨn tɔgɨ tɨ lə ngur darɔ je, kɨ koo majɨ rɔ je kɨ dangɨ dangɨ. J-ɨsɨ ta ra me ndul tɨ kɨ ta ndɨngə nḛ tɨ, dɨje mbati je, taa je wa ka jɨ mbatɨ-naa tɔ. 4 Nə lokɨ Luwə kɨ nje kajɨ-je tɔjɨ majɨ kɨ ndɨgɨ ləne kɨ taga mbata tɨ lə dɨje kɨn ə j-ɨngə-n kajɨ. 5 Luwə ajɨ-je kɨ go rəbɨ kɨlə raje je kɨ dana al, nə e kɨ go koo kəm-to-ndoo lie e wa. Ajɨ-je kɨ ta rəbɨ lə man batəm kojɨ kɨ sɨgɨ, kɨ ta rəbɨ lə NDɨle kɨ təl-je dɨje kɨ sɨgɨ tɨ✡. 6 Luwə ɓukɨ NDɨl kɨ kay njay kɨn dɔje tɨ kɨ tae ba, kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ kɨ nje kajɨ-je. 7 Luwə ɓukɨ NDɨl kɨ kay njay dɔje tɨ kɨ go me-majɨ lie, mba kadɨ ɔr-n ta dɔje tɨ. Ɔr ta dɔje tɨ kadɨ jɨ ngɨnə-n kajɨ kɨ to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨ j-ɨndə meje dɔ tɨ.

8 Ta kɨn ə e ta kɨ rɔjetɨ. Nɨngə m-ndɨgɨ kadɨ a dɔ tɨ nga̰, mba kadɨ dɨje pətɨ kɨ adi mede Luwə, ɨndəi rɔde ta nḛ ra je tɨ kɨ majɨ majɨ. E kɨn ə e nḛ kɨ majɨ kɨ ndae to tɨ mbata lə dɨje pətɨ. 9 Nɨngə, ta kɨ najɨ-naa tɨ kɨ to mbə, kɨ kɔr gɨn nojɨ je, kɨ gangɨ-naa, kɨ kɔl-naa dɔ ndu-kun je tɨ kɨn, əi nḛ kɨ ndade goto, ə majɨ kadɨ ɔsɨ rɔi ngərəngɨ kɔ kadɨde tɨ✡. 10 Dəw kɨ nje re kɨ gangɨ-naa dan njé kaw-naa je tɨ, majɨ kadɨ ɨndɔr mbie nja kare, ɨndɔr kɨ ko̰ joo, ə re oo ta ləi al nɨngə, sɔbɨ kadɨ ɔse ngərəngɨ. 11 Ɨgər majɨ kadɨ dəw kɨ be kɨn, e dəw kɨ ndəm rəbɨ. Ə re nay kɨ lo ra majal tɨ nɨngə, ɨsɨ gangɨ ta dɔ rɔne tɨ e wa.

Ta je kɨ dɔbəy tɨ

12 NDɔ kɨ m-a m-ɨlə Artəmasɨ ə se Tɨsɨkɨ✡ wa, ə tḛḛ rɔi tɨ ɓa, kadɨ ḭ kalangɨ ɨre ɨngəm Nɨkopolɨsɨ tɨ. Tadɔ m-ndɨgɨ kadɨ nay kul osɨ dɔm tɨ Nɨkopolɨsɨ. 13 Majɨ kadɨ ɨndə kəmi go Jənasɨ tɨ, kɨ nje gər rəbɨ gangɨ ta je əi kɨ Apolosɨ✡ majɨ. Ɨra səde dɔ rəbɨ mba tɨ ləde. Ɨra səde kadɨ nḛ madɨ du-de al. 14 Majɨ kadɨ dɨje kɨ əi dɨje ləje, ndoi kaw kəte me nḛ ra je tɨ kɨ majɨ. Be ə, a gəri lo ra kɨ dɨje kɨ nḛ to rɔde. Nɨngə, kɨsɨ kɨ dɔ taa ləde a e kare kɨ ndangɨ al tɔ.

15 Dɨje pətɨ kɨ əi səm naa tɨ ne uwəi jii. Uwə ji madɨje je, kɨ əi njé kadɨ-me je.

Kadɨ me-majɨ lə Luwə e naa tɨ səsi pətɨ. Amen!

✡ 1:4 2Kɔr 8.23; Gal 2.3; 2Tɨm 4.10

✡ 3:5 Ja̰ 3.5

✡ 3:9 1Tɨm 1.4

✡ 3:12 2Tɨm 4.12

✡ 3:13 Knjk 18.24; 1Kɔr 16.12

Pɨləmo̰

Makɨtɨbɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ

Pɨləmo̰

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Pɨləmo̰

Pɨləmo̰ e dəw kare kɨ tɔe ɓa kɨ adɨ mene Jəju Kɨrɨsɨ. Nɨngə a e kɨ kare dan njé kaw-naa je tɨ kɨ Kolosɨ. Pɨləmo̰ e madɨ Pol (1). Aw kɨ ɓəə kare kɨ tɔe nə Onəjɨm, kɨ tḛḛ me kəy tɨ lie a̰y. Nɨngə dəw gər nḛ kɨ ra nḛ ə Onəjɨm a̰y-n al nɨm, taa dəw gər rəbɨ kɨ ɨngəi-naa kɨ Pol kɨ dɔkagɨloe tɨ no̰o̰ kɨn to dangay tɨ kɨn al nɨm tɔ. Nḛ kare ɓa, j-ɨngə kadɨ Onəjɨm təl nje kun go Kɨrɨsɨ. NGa nɨngə, Pol un ndune kadɨ n-ɨlə kɨ Onəjɨm rɔ Pɨləmo̰ tɨ gogɨ. E be ə, ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn ade kadɨ uwə Onəjɨm kɨ rɔne tɨ. Kadɨ oo-e tə ɓəə al ngata, nə kadɨ oo-e tə ngoko̰e kɨ me kadɨ-me Kɨrɨsɨ tɨ.

Pol ɨlə ngɨrə makɨtɨbɨ ləne kɨ ta kuwə ji Pɨləmo̰ nɨm, kuwə ji njé kɨ ɨsi me kəy tɨ lə Pɨləmo̰ nɨm (1-3). Ɓa go tɨ, ra oyo Luwə mbata tɨngə bɨl lə Pɨləmo̰ (4-7). Go oyo kɨ ra tɨ nga ɓa Pol ɨndə nḛ dəjɨ ləne kɨ mbata lə Onəjɨm kɨ no̰ Pɨləmo̰ tɨ, tadɔ Pol ndɨgɨ kadɨ Onəjɨm təl aw rɔ ɓane tɨ gogɨ (8-22). Me ta kuwə ji-naa tɨ kɨ Pol tɔl-n ta makɨtɨbɨ ləne kɨn, tɨdə tɔ dɨje ngay kɨ tɔde to me makɨtɨbɨ tɨ kɨ ndangɨ adɨ Kolosɨ je (Kol 4.10, 12, 14). J-a j-ɨngə tɔ dəw tə Arsɨpɨ kɨ j-o tɔe Plm 2 tɔ Kol 4.17 tɔ kɨn. Dɔmajɨ ə e darɔ Onəjɨm ə wa ə aw kɨ makɨtɨbɨ lə Kolosɨ je tɔ e kɨ ya̰ Pɨləmo̰ tɔ.

J-ɨngə me makɨtɨbɨ tɨ kɨ Pol ndangɨ adɨ Pɨləmo̰ kɨn kadɨ əl-e ta kɨ mɨndɨ kɨ sɔl lɔm lɔm ɓɨ ɨndə tɔgɨ dɔe tɨ al nɨm, taa majɨ tɔgɨ kɨ Pɨləmo̰ aw-n dɔ Onəjɨm tɨ al nɨm tɔ. Nḛ kare ɓa, ole me Pɨləmo̰ tɔ, me dɨje pətɨ kɨ a tɨdəi makɨtɨbɨ kɨn tɔ dɔ ndɨgɨ-naa tɨ lə Kɨrɨsɨ kɨ a ra kadɨ ta ri ə to dan dɨje tɨ ka, a təli ɨləi nojɨ naa tɨ me Kɨrɨsɨ tɨ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pol kɨ mi dangay tɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ, naa tɨ kɨ ngoko̰je Tɨmote, j-ɨlə kɨ makɨtɨbɨ kɨn j-uwə-n jii ḭ Pɨləmo̰ kɨ ḭ madɨje kɨ ngay taa ḭ madɨ-kɨlə je tɔ✡. 2 J-uwə ji konanje Apɨya, taa Arsɨpɨ kɨ e madɨ rɔ ləje kɨ mbata lə Kɨrɨsɨ kɨn tɔ✡. Nɨngə j-uwə ji njé kaw-naa je kɨ ɨsi me kəy tɨ ləi ḭ Pɨləmo̰ tɔ. 3 Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Bawje Luwə əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi.

NDɨgɨ-naa kɨ kadɨ-me lə Pɨləmo̰

4 M-ra oyo Luwə ləm mbata dɔkagɨlo je pətɨ kɨ m-ɨsɨ m-əl sie ta nɨngə, mem ole dɔi tɨ ḭ Pɨləmo̰. 5 Tadɔ m-o poyi kadɨ ɨndɨgɨ ngan lə Luwə pətɨ. Kɨ ɔjɨ dɔ kadɨ-me nɨngə, adɨ mei Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ tɔ. 6 M-dəjɨ Luwə kadɨ kɨndə rɔ naa tɨ ləi səje dɔ kadɨ-me tɨ tḛḛ kɨ kandɨ nḛ ngay. Kadɨ-me kɨn a tɔjɨ kadɨ dɨje gəri kɨlə je pətɨ kɨ majɨ kɨ j-asi ra kɨ takul kɨndə rɔ naa tɨ ləje kɨ Jəju Kɨrɨsɨ. 7 NGokom, m-ɨngə rɔnəl kɨ me-sɔl ngay kɨ mbata ndɨgɨ ləi, tadɔ ngan lə Luwə ɨngəi me-sɔl kɨ go rəbɨ ndɨgɨ ləi kɨn.

Nḛ dəjɨ lə Pol mbata Onəjɨm

8 E be ə, re m-ɨngə tɔgɨ ji Kɨrɨsɨ tɨ mba kadɨ m-ɔjii nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ ɨra ka, 9 m-ge kadɨ, kɨ takul ndɨgɨ-naa kɨ to danje tɨ kɨn, m-dəji nḛ tə dəjɨ yo. Təkɨ o-n, mi Pol mi ngatɔgɨ, taa dɔkagɨlo tɨ kɨn mi me kəy dangay tɨ mbata lə Jəju Kɨrɨsɨ, 10 m-dəji nḛ kare kɨ mbata ngonm kɨ me Kɨrɨsɨ tɨ Onəjɨm. NGɔsɨne, m-təl bawe kɨ go ta tɨ lə Jəju me kəy dangay tɨ ne✡. 11 Kəte e dəw kɨ ndae goto ta kəmi tɨ, nə ngɔsɨne, təl dəw kɨ ndae to tɨ mbata ləje joo pu.

12 M-təl m-ɨle kɨ rɔi tɨ gogɨ, e kɨ e dəw rɔm. 13 M-ge ngay kadɨ m-ngəm-e rɔm tɨ ne mba kadɨ ra kɨlə adɨ-m toi tɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ mi-n dangay tɨ kɨ mbata Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju kɨn. 14 Nə m-ndɨgɨ ra nḛ madɨ kɨ kanjɨ koo ya̰i, al. Mər ta ləm e kɨ mba kadɨ ra majɨ ləi e kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləi ḭ wa, ɓɨ e kɨ tɔgɨ tɨ kɨ kɨndə dɔ tɨ al.

15 Dɔmajɨ ə, Onəjɨm gangɨ-naa səi dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be, mba kadɨ re ɨnge gogɨ nɨngə, ɨsɨ səi ratata. 16 A ɨnge gogɨ tə ɓəə al ngata. A o-e tə dəw kɨ gate e ngay ɨtə ɓəə. A e ngoko̰i kɨ nje ndɨgɨ ləi me Kɨrɨsɨ tɨ. M-ndɨge ngay, nə m-gər kadɨ ndɨgɨ kɨ a ɨndɨge a ɨtə ya̰m ɓəy, kɨ go darɔ tɨ, ə se kɨ go rəbɨ tɨ lə Luwə.

17 E be ə, re o-m tə madɨ-kɨləi nɨngə, uwe rɔi tɨ təkɨ e mi wa ə uwə-m rɔi tɨ be. 18 Re ra səi nḛ madɨ kɨ nəl-i al, ə se re aw kɨ ɓangɨ ləi dɔe tɨ ka, ɨndə dɔm tɨ. 19 Mi Pol wa ə m-ndangɨ ta kɨn kɨ jim. M-a m-ɨgə-i ɓangɨ kɨn. Majɨ kadɨ ɨgər təkɨ m-aw kɨ ɓangɨ dɔi tɨ, adɨ e darɔi ḭ wa. 20 Oyo NGokom, m-dəji mba kadɨ ɨra kɨlə kɨn adɨ-m me tɔ Ɓaɓe tɨ. Ɨra adɨ mem sɔl me tɔ Kɨrɨsɨ tɨ.

21 Məm ole dɔ təl rɔ go ta tɨ ləi dɔkagɨlo tɨ kɨ m-ɨsɨ m-ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn m-adi. Nɨngə m-gər kadɨ a ɨra təkɨ m-dəji. Dɔmajɨ ə, a ɨra ɨtə e kɨ m-dəji kɨn ɓəy. 22 Nɨngə m-dəji mba kadɨ ɨndə dɔ kəy madɨ dana adɨ-m. Tadɔ m-ɨndə mem dɔ tɨ kadɨ, kəl kɨ ɨsɨ əli ta kɨ Luwə kɨ mbata ləm kɨn, a ra adɨ njé ko̰ɓe je a ɨyə̰i mi taa adi səsi.

Kuwə ji-naa kɨ dɔbəy tɨ

23 Epapɨrasɨ uwə jisi. E səm naa tɨ kəy dangay tɨ ne kɨ mbata lə Jəju Kɨrɨsɨ✡. 24 Madɨ kɨləm je, Markɨ✡ əi kɨ Arɨsɨtarkɨ✡, taa Dəmasɨ✡ əi kɨ Lukɨ✡ uwəi jisi tɔ.

25 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ e naa tɨ səsi.

✡ 1:1 13, 22, 23

✡ 1:2 Kol 4.17

✡ 1:10 Kol 4.9

✡ 1:23 Kol 1.7; 4.12

✡ 1:24 2Tɨm 4.11

✡ 1:24 Knjk 19.29; 27.2; Kol 4.10

✡ 1:24 Kol 4.14; 2Tɨm 4.10

✡ 1:24 Kol 4.14

Ebɨrə je

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Makɨtɨbɨ kɨ ndangi adi

Ebɨrə je

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ndangi adi Ebɨrə je

Dəw kɨ ɨlə rɔne sɔl lɔm ə tɨdə makɨtɨbɨ kɨ ndangi adi Ebɨrə je kɨn ɓa, a oo kadɨ e makɨtɨbɨ kɨ dəw ndangɨ sɔbɨ dɔ dəw ə se dɨje madɨ al, nə to tə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ kɨ kɨlə kam be par. E ta kuwə ji-naa kɨ ta tɔl ta ta tɨ kɨn par ə ra kadɨ dəw gər-n təkɨ e makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ dəw ə se dɨje madɨ. NGa nɨngə, e makɨtɨbɨ kɨ dəw gər nje ndange al nɨm, dəw gər dɨje wa bangɨ kɨ dəw ndangɨ adɨ-de kɨn al nɨm tɔ. Nḛ kare ɓa, to tə nḛ kɨ nje ndangɨ makɨtɨbɨ ka kɨn ɨsɨ Itali tɨ ə ndangɨ be (13.24). Nɨngə ndangɨ adɨ njé kun go Kɨrɨsɨ kɨ rɔ je kɨ dangɨ dangɨ ɨsɨ re dɔde tɨ. Rɔ je ka kɨn ra adɨ dɨje madɨ ɨsɨ sangi kadɨ ɨyə̰i ta kun go Kɨrɨsɨ. E be ə, nje ndangɨ makɨtɨbɨ, ndangɨ adɨ-de, ɨlə-n dɨngəm mede tɨ kadɨ ai dɔ njade tɨ, nɨngə tɔjɨ-de kadɨ gəri təkɨ Kɨrɨsɨ kɨ ɨsɨ uni goe kɨn e kɨ bo dɔ dɨje pətɨ, kɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ.

Lo kɨlə ngɨrə makɨtɨbɨ tɨ wa ɓəy ɓa, nje ndangɨ makɨtɨbɨ əl təkɨ Luwə ɔjɨ rɔne kɨ taga kadɨ dɨje gəri-e kɨ rəbɨ lə NGone Jəju Kɨrɨsɨ (1.1-3). To kadɨ dəw a gangɨ kəy kəm makɨtɨbɨ kɨn asɨ joo kare:

Kəy kəme kɨ dɔsa̰y (1.4-10.18) ɨlə kagɨ dɔ ke kɨ bo tɨ lə Kɨrɨsɨ. Kɨrɨsɨ e kɨ bo dɔ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ par al (1.1-3), nə e kɨ bo dɔ malayka je tɨ nɨm (1.4-2.18), dɔ Mojɨ əi kɨ Jojuwe tɨ nɨm (3.1-4.13). Kɨrɨsɨ e kɨ karne ba ə e NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo ngay me kun mɨndɨ tɨ kɨ sɨgɨ. Nɨngə e kɨ bo dɔ kɨ bo je tɨ lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je pətɨ kɨ me kun mɨndɨ tɨ kɨ kɔke (4.14-7.28). Məse kɨ ɨlə nja kare par ə tɔl-n ta nḛ pətɨ adɨ asɨ-naa kɨn, ɨtə məsɨ je pətɨ kɨ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je pətɨ ɨləi (8.1-10.18).

Kəy kəme kɨ ko̰ joo (10.19-13.19) ɨlə dɨngəm me dɨje tɨ kɨ makɨtɨbɨ kɨn sɔbɨ dɔde, kadɨ uwəi tɔgɨde ba me njɨyə go Kɨrɨsɨ tɨ (10.19-39). Lo kɨn tɨ no̰o̰, j-ɨngə ta lə njé kadɨ-me je kɨ me kun mɨndɨ tɨ kɨ kɔke, kɨ to kadɨ njé kadɨ-me je kɨ ɓone ndaji-de (11). NGa nɨngə nje ndangɨ makɨtɨbɨ dəjɨ dɨje kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de kadɨ adi kəmde e dɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ, kadɨ təti rɔ təkɨ Kɨrɨsɨ tətɨ-n be tɔ (12.1-11). Go ngan ta je madɨ tɨ, kɨ ndəjɨ-naa (12.12-13.19), nje ndangɨ makɨtɨbɨ tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ njangɨ dɔ nɨm, kɨ kuwə ji-naa nɨm (13.20-25).

Kadɨ tə dɨje kɨ a tɨdəi makɨtɨbɨ kɨn ɨngəi tɔgɨ me nḛ je tɨ kɨ nga̰ kɨ a tḛḛ dɔde tɨ, nje ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn a dɔ ta je tɨ kɨ kadɨ adɨ tɔgɨ par al, nə əl tɔ təkɨ kɨsɨ nje ndole go Kɨrɨsɨ dan dɨje tɨ kɨ gəri Kɨrɨsɨ al e nḛ kɨ nga̰ ngay. Nə re e be ka, sɔbɨ kadɨ njé kadɨ-me je go̰i Kɨrɨsɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ, ə ai dɔ njade tɨ, mai najɨ lie mbata kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨ to ɨsɨ ngɨnə dɨje kɨ njé təl rɔde go ta tɨ lie kɨn.

1

Luwə əl ta dɨje kɨ takul NGonne

1 Dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte, Luwə əl ta kɨ kaje je nja ba̰y ba̰y, taa kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ tɔ kɨ takul njé kəl ta je kɨ tae tɨ. 2 Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, dɔkagɨlo kɨ dɔbəy tɨ, Luwə əl-je ta kɨ takul NGonne. E kɨ takule ə Luwə ra-n dɔra̰ kɨ dɔnangɨ kɨ nḛ je pətɨ kɨ me tɨ, taa ade e ɓa nḛ je pətɨ tɔ. 3 Kunjɨ kɨ ətɨ ɓəl lə Luwə ɔjɨ rɔne kɨ taga rɔ NGone tɨ. Nɨngə tɨtɨ-naa kɨ darɔ Bawne wa ay njay njay. Kɨ takul ta lie kɨ aw kɨ tɔgɨ, ra adɨ nḛ je toi lo tode tɨ me dɔnangɨ tɨ ne. Lokɨ ay dɨje njay dɔ majal je tɨ ləde ngata nɨngə, aw ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨ nje tɔgɨ kɨ ətɨ ɓəl, me dɔra̰ tɨ✡. 4 Be ə, NGon Luwə e kɨ bo ɨtə malayka je sa̰y. Taa Luwə ade tɔ kɨ e dɔde tɨ pətɨ tɔ.

NGon Luwə e dɔ malayka je tɨ

5 Malayka madɨ kare kɨ Luwə əl-e ta dan made je tɨ ə nə:

«Ḭ ə ḭ ngonm,

M-təl bawi me ndɔ tɨ kɨ ɓone» goto.

Taa, ta kɨ ə nə:

«M-a mi bawe,

Ə e, a e ngonm» kɨn ka, tḛḛ ta-e tɨ kɨ rɔ malayka tɨ madɨ al ratata tɔ✡.

6 Nə dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə aw kadɨ ɨlə ngonne kɨ kare ba me dɔnangɨ tɨ nɨngə, əl ə nə:

«Kadɨ malayka je ləm pətɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ.»

7 Luwə əl ta kɨ ɔjɨ dɔ malayka je ə nə:

«Malayka je rai kɨlə adi-mi tə nəl je be,

Taa tə ndon por je be tɔ✡.»

8 Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ ngonne, Luwə ə nə:

«Ḭ Luwə, a o̰ ɓe ratata.

Nḛ ra kɨ dana e gɔl ko̰ɓe kɨ a o̰-n ɓe dɔ dɨje tɨ ləi.

9 Ḭ nje ndɨgɨ nḛ ra kɨ dana, ə nje mbatɨ nḛ ra kɨ go tɨ al tɔ.

Be ə, ḭ kɨ ḭ Luwə, Luwə ləi, kɔti dan ngar madi je tɨ,

Ur yɨbɨ rɔnəl dɔi tɨ✡.»

10 Nɨngə təl əl ɓəy tɔ ə nə:

«E ḭ Ɓaɓe ə, lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ, ɨra dɔnangɨ,

Nɨngə dɔra̰ e nḛ ra ji tɔ.

11 Nḛ je kɨn pətɨ a gotoi, nə ḭ, a ɨsɨ lo kɨsi tɨ ratata.

Dɔra̰ kɨ dɔnangɨ a ngɨsi tə kɨbɨ be.

12 A dole-de təkɨ dəw a dolə-n tuwə kam be,

Oyo, a mbəli-de təkɨ dəw a mbəl-n kɨbɨ kam be.

Nə ḭ, a mbəl al ratata.

Nɨngə a ɨsɨ kɨ dɔi taa, kɨ dɔ ɓal je, kɨ dɔ ɓal je✡.»

13 Malayka madɨ kare dan malayka je tɨ lie kɨ Luwə əl-e ə nə:

«Ɨre ɨsɨ dɔ ji ko̰m tɨ,

Bɨtɨ kadɨ m-ɨlə njé ba̰ je ləi gɨn tɔgi tɨ, goto.»

14 Kɨ ɔjɨ dɔ malayka je, əi ndɨl je kɨ njé ra kɨlə kadɨ Luwə par. Luwə ɨlə-de mba kadɨ rai kɨ dɨje kɨ a ajɨ-de.

2

Adɨ jɨ kɨdi ta kɨ Luwə əl je al

1 Be ə, majɨ kadɨ nḛ ndo je kɨ j-ɨngəi kɨn, adɨ jɨ rai jɨ ndami al, re jɨ rai jɨ ndamii ə, j-a ndəmi rəbɨ. 2 Jɨ gər kadɨ ta kɨ ndɔ kɨ malayka je rəi əli kaje je e ta kɨ rɔjetɨ✡. Nɨngə dɨje pətɨ kɨ njé kal dɔ ndu kɨn nɨm, njé təl rɔde go tɨ al nɨm, Luwə adɨ-de kɨndə kɔjɨ kɨ sɔbɨ kadɨ ɨngəi. 3 Təkɨ rɔjetɨ, j-əi wa ka j-a nali kɨndə kɔjɨ lə Luwə kɨn al, re j-oi ta kajɨ kɨ ətɨ ɓəl be kɨn tə nḛ kɨ kare. Ta kajɨ kɨn, Ɓaɓe Jəju wa ə ɨlə mbḛe dɔsa̰y. Nɨngə njé je kɨ ooi ta-e tɨ, rəi mai naje adi-je, təkɨ e ta kɨ rɔjetɨ. 4 Luwə wa kɨ dɔne ma najɨ dɔ ta kəl-de tɨ kadɨ e ta kɨ rɔjetɨ kɨ takul nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl nɨm, nḛ ra je kɨ dəw asɨ ra al nɨm, kɨ mbəli je kɨ ra kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ nɨm tɔ. Taa Luwə tɔjɨ nḛ kɨ rangɨ ɓəy, adɨ njé ma najɨ je ka kɨn, kadɨ-kare je kɨ dangɨ dangɨ kɨ go NDɨle tɨ, kɨ go ndɨgɨ tɨ lie.

Jəju oi mbata lə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ

5 J-ɨsɨ j-əl ta dɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ kɨ sɨgɨ kɨ a re. Nɨngə kɨsɨ kɨ dɔ taa kɨ sɨgɨ ka kɨn, e malayka je ə, Luwə a adɨ tɔgɨ dɔ tɨ al. 6 Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə:

«Ḭ Luwə, nda dəw e ri ə kadɨ to rɔi kɨ mbata lie be ə?

Ə se, ngon dəw e ri ə kadɨ ɨndə kəmi goe tɨ be ə?

7 Ra-e adɨ malayka je əi dɔe tɨ mbata ngon dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be,

Nɨngə ɨlə jɔgɨ pɨtɨ kɨ kɔsɨ-gon dɔe tɨ.

8 Ɔsɨ gone mba kadɨ o̰ ɓe dɔ nḛ kɨndə je tɨ pətɨ✡.»

Lokɨ Luwə ɨlə nḛ je pətɨ gɨn tɔgɨ tɨ lə dəw, nḛ madɨ kare kɨ ɨyə̰ taga goto. Nɨngə kɨ ngɔsɨne kɨn, j-o kadɨ o̰ ɓe dɔ nḛ je tɨ pətɨ al ɓəy. 9 Nə j-o Jəju kɨ kəte, malayka je ɨtəi-e kɨ mba dɔkagɨlo ndə̰y, kɨ mba kadɨ kɨ takul me-majɨ lə Luwə, kɨ ade oy mbata lə dɨje pətɨ. Nɨngə e kɨ tadɔ ko̰ kɨ koy kɨ Jəju ɨngə kɨn ə, Luwə ɨlə-n jɔgɨ pɨtɨ kɨ kɔsɨ-gon dɔe tɨ.

10 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə e nje ra nḛ je pətɨ, taa nḛ je pətɨ əi ya̰e je tɔ. Luwə təl Jəju dəw kɨ asɨ naa bərəre tɨ go rəbɨ ko̰ je kɨ ɨngə, mba kadɨ dɨje ngay kɨ təli ngane je, ɨndəi rɔde naa tɨ sie dɔ pɨtɨ tɨ lie tɔ. Tadɔ Jəju e njé kɔr no̰de kaw səde kajɨ tɨ. 11 Nɨngə Jəju kɨ nje təl dɨje kɨ kasɨ-naa bərəre tɨ dɔ majal je tɨ ləde, taa njé je kɨ təli-de kɨ kay njay tɨ ba pətɨ, Bawde e kare ba, adɨ e Luwə. Be ə, rɔ Jəju sɔl-e al kadɨ ɓar-de ngakone je. 12 Jəju əl Luwə ə nə:

«Ma m-əl ta kɨ ɔjɨ dɔi ngakom je,

Ta kəm kosɨ dɨje tɨ ləi,

M-a m-osɨ pa m-ɨlə-n tɔjɨ dɔi tɨ✡.»

13 Nɨngə əl ɓəy:

«M-a m-adɨ mem Luwə ba pətɨ,

Ɓəy taa, m-a ne kɨ dɨje pətɨ kɨ Luwə adɨ-m-de,

Kɨ toi tə nganm je be✡.»

14 Təkɨ dɨje ka kɨn awi kɨ darɔ kɨ məsɨ ka kɨn ə, Jəju wa ka, təl rɔne dəw tɨ kɨ rɔjetɨ tə əi be tɔ. Ra be mba kadɨ kɨ takul koye, su kɨ aw kɨ tɔgɨ lə koy jine tɨ, təl nḛ kɨ kare. 15 Jəju oy mba kadɨ taa dɨje ɨlə-de taa tɔ. Dɨje kɨ dɔkagɨlo kɨsɨ kɨ dɔ taa ləde pətɨ, ɨsɨ tə ɓəə je me ɓəl koy tɨ. 16 Təkɨ rɔjetɨ, Jəju re mba kadɨ ra kɨ malayka je al, nə re kɨ mba kadɨ ra kɨ dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Abɨrakam. 17 E be ə, me nḛ je tɨ pətɨ, kadɨ to tə ngakone je be, mba kadɨ təl nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare ləde kɨ bo kɨ nje ndɨgɨ dɨje kɨ ətɨ ɓəl, taa kɨ nje ka dɔ njane tɨ njururu dɔ kɨlə tɨ kɨ Luwə ade tɔ. E ə, a bɔr majal lə dɨje nɨm, taa a ɨlə-de nojɨ naa tɨ kɨ Luwə nɨm tɔ. 18 Oyo, Jəju wa kɨ dɔne ɨngə nḛ na nɨm, ɨngə ko̰ nɨm tɔ. Be ə, ngɔsɨne kɨn, asɨ kadɨ a ra kɨ njé je kɨ nḛ na je tḛḛi dɔde tɨ.

3

Jəju e kɨ bo dɔ Mojɨ tɨ

1 NGakom je kɨ njé kadɨ-me je, səi kɨ Luwə ɓar səsi, majɨ kadɨ uri kəmsi kɨ dɔ Jəju tɨ. E ə, Luwə ɨlə sie adɨ-je, mba kadɨ e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo. E kɨ takule ə, j-adɨ-n me je, ə j-ɨsɨ j-əl ta dɔ tɨ taga ta kəm dɨje tɨ. 2 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə kɔtɨ Jəju mba kadɨ e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo. A dɔ njane tɨ kɨ rɔ Luwə tɨ kɨ nje mbəte, kadɨ ra kɨlə kɨn, təkɨ ndɔ kɨ *Mojɨ a-n dɔ njane tɨ me kɨlə je tɨ pətɨ kɨ ra me kəy tɨ lə Luwə kɨn be tɔ✡. 3 Təkɨ rɔjetɨ, Jəju asɨ ta pɨtɨ kɨ ɨtə ya̰ Mojɨ sa̰y təkɨ jɨ gəri kadɨ nje kɨndə kəy aw kɨ kɔsɨ-gon ɨtə kəy kɨn be. 4 Kəy kɨ aw kɨ nje kɨndə nḛ al goto. NGa nɨngə nje ra nḛ je pətɨ e Luwə. 5 Mojɨ a dɔ njane tɨ me kɨlə je tɨ pətɨ kɨ ndɔ kɨ ra me kəy tɨ lə Luwə. Nə ke ə e ngon nje kɨlə kare. Kɨlə lie e kɨ mba kadɨ əl dɨje ta ɔjɨ dɔ nḛ je kɨ Luwə a əl me ndɔ tɨ kɨ lo ti tɨ. 6 Nə Kɨrɨsɨ a dɔ njane tɨ tə NGon lə Luwə, kɨ Luwə un-e ɨnde dɔ kəy tɨ ləne. J-əi ə, j-əi kəy je lie, re j-uwəi tɔgɨ je ba, taa jɨ rai rɔnəl dɔ nḛ kɨndə me dɔ tɨ ləje tɔ.

Kɔr kə̰ə̰ lə dɨje lə Luwə

7 Majɨ kadɨ uri mbisi oi dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl kɨn:

«Dɔkagɨlo kɨ ɓone kɨn, re oi ndu Luwə nɨngə,

8 Oti kadɨ adi mesi nga̰ təkɨ ndɔ kɨ kasi je ta̰i-mi rɔ kɨn be,

Dɔkagɨlo tɨ kɨ nai mi me dɨlə lo tɨ.

9 Oyo e dɔkagɨlo tɨ kɨ kasi je ɨndəi kadɨde səm ə nai mi,

Go ɓal tɨ kɨ kutɨ sɔ tɨ kɨ m-ra nḛ je m-adɨ oi kɨ kəmde kɨn.

10 E be ə, wongɨ ra-m ngay kɨ gɨn kojɨ kɨn,

Adɨ m-əl m-ə nə, mede nay kɨ lo ndəm ta rəbɨ tɨ.

Lo kadɨ gəri nḛ kɨ m-ɨsɨ m-ngəm rɔde tɨ goto.

11 Be ə, me wongɨ tɨ ləm, m-un-n mɨndɨm m-ə nə:

A uri me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ kɨ m-ɨsɨ m-ra kɨ mbata ləde kam al ratata✡.»

12 Be ə, ngakom je, majɨ kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, mba kadɨ dəw madɨ kare dansi tɨ aw kɨ me kɨ majal ə se me nga̰ kɨ kadɨ aw sie adɨ təl gɨdɨne adɨ Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba al. 13 Təkɨ ɓone Luwə nay kɨ lo kəl səsi ta tɨ ɓəy kɨn, majɨ kadɨ ɨləi dɨngəm me na tɨ kɨ ndɔ je kare kare pətɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsɨ oi dɔ ɓar lie ɓəy kɨn. Ɨrai be mba kadɨ majal ədɨ dəw kare dansi tɨ adɨ təl nje me nga̰ al. 14 Təkɨ rɔjetɨ, je kɨ kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ. Nə ke ə, kadɨ-me kɨ ndɔ kɨ j-adi-e, ə jɨ təli njé kadɨ-me je kɨn, kadɨ j-uwəi ba bɨtɨ ta tɔl ta nḛ je tɨ. 15 Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə:

«Dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone kɨn, re oi ndu Luwə ə,

Oti kadɨ adi mesi nga̰ təkɨ ndɔ kɨ kasi je ta̰i-n rɔ dɨlə lo tɨ kɨn be.»

16 Se na̰ je ə, ooi ndu Luwə ə təli ta̰i rɔ dɨlə lo tɨ wa? Əi njé je kɨ *Mojɨ ɔr no̰de ə tḛḛ səde me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ wa kɨn. 17 Ə se njé je kɨ ra tɔ ə, wongɨ ra Luwə səde ɓal kutɨ sɔ wa? Wongɨ ra Luwə kɨ njé je kɨ rai majal ə nɨnde a dɔ-naa tɨ ɓɨsɨri dɨlə lo kɨn. 18 Ə se njé kɨ ra tɔ ə, Luwə ɨbɨ rɔne kadɨ a uri ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ al ratata wa? E njé kɨ mbati kadɨ təli rɔde goe tɨ kɨn✡. 19 J-o kadɨ asi kur me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ lə Luwə al, tadɔ mbati kadɨ adi-e mede.

4

1 Be ə, təkɨ dɔkagɨlo kun mɨndɨ kur me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ lə Luwə nay ɓəy kɨn ɓa, majɨ kadɨ j-ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔje tɨ mba kadɨ dəw madɨ kare njae nay gogɨ al. 2 Tadɔ je ka, təkɨ ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ adi kaje je wa kɨn tɔ ə, ɨləi mbḛ kɨn adi je tɔ. Nə ke ə, Poy Ta kɨ Majɨ kɨ kaje je ooi kɨn, to tə nḛ kɨ kare rɔde tɨ, mbata taai kɨ kadɨ-me al. 3 Nɨngə je kɨ j-adɨ me je, j-a j-asɨ kadɨ j-ur me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ kɨn, təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n ə nə:

«Me wongɨ tɨ ləm, m-ɨbɨ rɔm m-ə nə:

A uri me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ ləm al ratata✡.»

NGa nɨngə, təkɨ rɔjetɨ, Luwə tɔl ta kɨlə ləne mari nu lo kɨlə ngɨrə dɔnangɨ tɨ. 4 Təkɨ rɔjetɨ, makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta ɔjɨ-n dɔ ndɔ kɨ ko̰ sɨri ə nə: «Luwə ɔr kə̰ə̰ me ndɔ tɨ kɨ ko sɨri dɔ kɨlə je tɨ pətɨ kɨ ra✡.» 5 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ɓəy ə nə: «A uri me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ ləm kɨ m-ɨsɨ m-ra kɨ mbata ləde kɨn al ratata✡.»

6 NJé je kɨ ɨləi mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ adɨ-de kəte, adi mede dɔ ta tɨ kɨ Luwə əl-de al. Adɨ lo kadɨ a uri me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ lə Luwə kɨn goto. Re to be ka, ta rəbɨ to tagɨra ɓəy kadɨ njé kɨ rangɨ a uri tɨ. 7 E be ə, Luwə ɨndə dɔ ndɔ kɨ rangɨ dana, ɓar-e ə nə: «NDɔ kɨ ɓone.» Luwə əl ta je kɨn ɓal ngay kəte go ta je tɨ kɨ kaje je mbati tae tɨ. Əl ta je ka kɨn kɨ ta *Dabɨdɨ, me makɨtɨbɨ pa je tɨ lie kɨ ndangɨ kəte ə nə:

«Ɓone kɨn ə, oi ndu Luwə ə,

Otɨ kadɨ adi mesi nga̰,» təkɨ m-əl-n səsi kəte.

8 Təkɨ rɔjetɨ, re Jojuwe ɔr no̰ *Isɨrayəl je aw səde me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ lə Luwə ə, Luwə a əl ta lə ndɔ kɔr kə̰ə̰ kɨ rangɨ gogɨ al ngata✡. 9 Be ə, ndɔ kɔr kə̰ə̰ kɨ rangɨ lə dɨje lə Luwə to no̰o̰ ɓəy. A e ndɔ kɔr kə̰ə̰ kɨ tɨtɨ-naa kɨ ndɔ kɨ ko̰ sɨri kɨ Luwə ɔr-n kə̰ə̰ kɨn be. 10 Tadɔ dəw kɨ ur lo kɔr kə̰ə̰ tɨ lə Luwə ə, a ɔr kə̰ə̰ dɔ kɨlə tɨ ləne, təkɨ Luwə ɔr-n kə̰ə̰ dɔ kɨlə tɨ ləne kɨn be tɔ. 11 Be ə, majɨ kadɨ j-ɨndəi tɔgɨ dɔ rɔje tɨ mba kadɨ j-uri me ɓe kɔr kə̰ə̰ tɨ kɨn. Adɨ j-ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔjetɨ mba kadɨ dəw madɨ kare dan je tɨ təl nje mbatɨ ta kɨ ta Luwə tɨ adɨ osɨ təkɨ kaje je osi kəte kɨn be al ngata.

12 Ta lə Luwə e ta kɨ ɨsɨ kəm, aw kɨ tɔgɨ ngay tɔ. Tae atɨ ɨtə kɨyə kasɨgar kɨ ta kate e dam joo. Ta lə Luwə a ur rɔjetɨ makɨ makɨ. A aw ɔdɨ dan ɓəngɨrə je nu. Nɨngə ta rɔje je kɨ rɔtɨ-naa, kɨ wuy dɔje je ka aw ɔdɨ tɔ. Kɔjɨ ta ra je ləje kɨ majɨ, kɨ kɨ majal kɨ mər ta je kɨ dɔ ɓəngɨrə je tɨ ka, ta lə Luwə tḛḛ kɨ gɨne. 13 Nḛ kare kɨ mbo̰ nḛ kɨndə je tɨ lə Luwə kɨ ɓɔyɔ rɔne ta kəme tɨ goto. Nḛ je pətɨ naji rɔde ta kəme tɨ ay njay njay. Nɨngə e no̰ Luwə tɨ tɔ ə na̰ na̰ a ɔr gɨn kɨlə rane je.

Jəju e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo

14 Adɨ j-uwəi kadɨ-me ləje kɨ j-əli ta dɔ tɨ no̰ dɨje tɨ taga kɨn ba, tadɔ, təkɨ rɔjetɨ, j-awi kɨ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo, kɨ nje tɔgɨ kɨ aw bɨtɨ tḛḛ lo kɨsɨ Luwə tɨ. Adɨ e Jəju Kɨrɨsɨ kɨ NGon lə Luwə. 15 NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare ləje ka kɨn, asɨ nakɨ kadɨ ɨngə ko̰ səje dɔ tɔgɨ kasɨ al je tɨ ləje. Təkɨ rɔjetɨ, e wa ka, nai-e me nḛ je tɨ pətɨ tə je be tɔ. Nə ke ə, e osɨ me majal tɨ nja kare al. 16 Adɨ j-ɔti ɓasi kɨ no̰ kɨmbər ko̰ɓe tɨ lə Luwə kɨ nje me-majɨ, kɨ me kɨ tḭ katɨ. Lo kɨn tɨ ə, Luwə a ɨyə̰-n go majal je ləje kɔ nɨm, taa me-majɨ lie ka a nay səje nɨm, mba kadɨ tə ra səje dɔkagɨlo tɨ kɨ me je ge.

5

1 Təkɨ rɔjetɨ, njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ bo, kare kare pətɨ, Luwə ə mbətɨ-de dan dɨje tɨ. Nɨngə Luwə ɨndə-de mba kadɨ rai kɨlə ləne mbata majɨ lə dɨje ka kɨn. Kɨlə ləde e mba kadɨ adi kadɨ-kare nɨm, taa ɨjəi nḛ məsɨ kadɨ-kare adi Luwə mbata majal je lə dɨje kɨ rai nɨm tɔ. 2 NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo wa kɨ dɔne ka, aw kɨ kasɨ al je ləne ngay tɔ. Be tɔ ə, a asɨ kadɨ gər ə ra kɨ dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ majal kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləde al, adɨ ndəmi ta rəbɨ. 3 E mba kasɨ al je lie ka kɨn ə, a ɨlə məsɨ kadɨ-kare adɨ Luwə mbata majal je ləne wa nɨm, taa kɨ mbata majal je lə dɨje nɨm tɔ✡. 4 Ra kɨlə kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare e kɔsɨ-gon, nə ke ə dəw a ɨndə rɔne kɨ dɔ rɔne mba kɨngə-n kɔsɨ-gon kɨn al. Dəw a ɨngə kɔsɨ-gon kɨn kɨ takul ɓar kɨ Luwə ɓar-e taa. Nḛ kɨn ə ra, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓarɨ-n *Aro̰.

5 E be ə, ya̰ Kɨrɨsɨ ka to be tɔ. E e wa ə adɨ rɔne tɔɓa mba kadɨ n-təlɨ-n nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo kɨ ɨtə ndəge je al. Nə ɨngə ji Luwə tɨ kɨ əl-e ə nə:

«Ḭ ə, ḭ ngonm,

Ɨlə ngɨre ɓone, mi m-təl Bawi.»

6 Me Makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə, lokɨ rangɨ tɨ, Luwə əl ɓəy ə nə:

«Ḭ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ a ɨsɨ ratata,

Tə Məlsɨsədəkɨ be✡.»

7 Dɔkagɨlo tɨ kɨ Jəju e dɔnangɨ tɨ ne ɓəy, əl ta kɨ Luwə kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ, taa əl sie ta kɨ go kare kɨ sɔl dɔ, kɨ ndune kɨ bo taa kɨ man no̰ kəmne tɨ, Luwə kɨ asɨ kadɨ taa-e ta koy tɨ✡. Nɨngə Luwə oo dɔ ndue mbata kɨlə kɨ ɨlə dɔne gɨn tɔge tɨ. 8 Təkɨ rɔjetɨ, E NGon Luwə wa, nə kɨ go rəbɨ ko̰ je tɨ kɨn pətɨ, ndo kadɨ təl rɔne go Luwə tɨ. 9 Lokɨ Jəju tɔl ta kɨlə je pətɨ kɨ ra mba kadɨ ra ngata nɨngə, Jəju təl rəbɨ kajɨ kɨ a to ratata mbata dɨje pətɨ kɨ njé təl rɔde goe tɨ. 10 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə ɨnde nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo tə Məlsɨsədəkɨ be.

NDɔr mbi dɔ kɨyə̰ go rəbɨ kɨ majɨ tɨ

11 Nḛ je toi ngay kadɨ j-əl dɔ ta tɨ kɨn, nə ke ə, lo kadɨ j-ɔr mee kadɨ ay njay dɔsi tɨ goto, tadɔ nga̰ səsi ngay kadɨ ɨgəri me nḛ je kalangɨ. 12 Təkɨ rɔjetɨ, dɔkagɨlo kɨ rai me ta tɨ lə Luwə kɨn e ngay nga, adɨ majɨ kadɨ ɨtəli nje ndo dɨje ndu Luwə ngata. Nə bɨtɨ ɓone ka, ɨgei kadɨ dɨje kɨ rangɨ ə ndoi səsi nḛ ɔjɨ dɔ ta lə Luwə kɨ ɨndoi lo kɨlə ngɨre tɨ nu wa kɨn ɓəy. Ɨgei mba tə ngan je kɨ kasɨ be ɓəy ɓɨ nḛ kuso lə ngatɔgɨ je kɨ tɔge to tɨ al. 13 Dəw kɨ nay kɨ lo ka̰y mba kone tɨ e ngon kɨ kasɨ. Gər kəl ta dɔ nḛ tɨ kɨ rɔjetɨ al. 14 NGata nɨngə, nḛ kuso kɨ tɔge to tɨ e kɨ mbata ngatɔgɨ je. Tadɔ kɨ go kɨlə je tɨ kɨ ɨsɨ rai kɨ ndɔ je kare kare pətɨ me kɨsɨ kɨ dɔ ta tɨ ləde, asi kadɨ ɔri mbo̰ nḛ kɨ majɨ kɨ nḛ majal naa tɨ.

6

1 E be ə, majɨ kadɨ j-ai dɔ nḛ ndo tɨ kɨ ɔjɨ dɔ ta lə Kɨrɨsɨ kɨ j-ɨngəi lo kɨlə ngɨrə kadɨ-me tɨ ləje nu kɨn par par al. Adɨ j-awi kɨ kəte kəte me nḛ ndo je tɨ lə dɨje kɨ tɔgi gangɨ me kadɨ-me tɨ. Adɨ jɨ təli jɨ rəi dɔ nḛ ndo je tɨ kɨ lo kɨlə ngɨre tɨ nu, tə ra nḛ je kɨ majal kɨ a awi kɨ dəw koy tɨ, ə se kɨyə̰ ta kadɨ-me kɔ kɨn al, 2 taa kadɨ jɨ təli jɨ rəi dɔ nḛ ndo je tɨ kɨ ɔjɨ dɔ ra dəw batəm je kɨ dangɨ dangɨ, ə se kɨndə ji dɔ dəw tɨ, ə se kḭ njé koy je lo koy tɨ, ə se ta kɨ gangɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨn al ngata tɔ. 3 J-a jɨ ndoi-naa nḛ lə dɨje kɨ tɔgi gangɨ ngata, re Luwə adɨ-je ta rəbɨ.

4 Adɨ j-uni tə nḛ ndo, ta lə njé je kɨ təli osi me pa njɨyəde tɨ kɨ kəte: kəmde e kɨ tḛḛ kɨ takul kunjɨ lə Luwə. Nai kadɨ-kare kɨ dɔra̰ tɨ ooi nɨm, taa ɨngəi NDɨl kɨ ay njay nɨm tɔ. 5 NDɨgi Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə kadɨ e ta kɨ majɨ ngay, taa gəri nḛ kɨ ɔjɨ dɔ tɔgɨ je kɨ a rəi naa tɨ kɨ dɔkagɨlo kɨ Luwə a ɨlə-n ngɨrə ko̰ɓe kɨ a re nɨm tɔ. 6 Nə re e be ka, təli osi me pa njɨyəde tɨ kɨ majal kɨ kəte kɨn gogɨ. Ko dɨje ka kɨn, lo kadɨ dəw a təl re səde kɨ nja joo bəy kadɨ yətɨ pa njɨyəde goto. Təkɨ rɔjetɨ, ɓəi NGon lə Luwə dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ təkɨ rangɨ ɓəy. Nɨngə ɨləi rɔsɔl dɔe tɨ ta kəm dɨje tɨ.

7 Adɨ j-uni nḛ ndo kɨ dɔ lo ndɔr tɨ, lokɨ dɔnangɨ a̰y man ndi kɨ ɨsɨ ədɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, ə tḛḛ kɨ kandɨ kɨ majɨ adɨ njé je kɨ ndɔri kɨ mbata ləde tɔ nɨngə, tɔjɨ kɨ taga kadɨ Luwə njangɨ dɔ lo ndɔr ka kɨn. 8 Nə re dɔnangɨ ɨbə tone je kɨ kon je yo nɨngə, e dɔnangɨ kɨ ndae goto. Luwə a ndɔle ə tɔl ta dɔnangɨ kɨn e kadɨ ɨləi por dɔe tɨ par.

9 NGako̰je je kɨ njé ndɨgɨ je ləje, re j-əl ta kɨn be mɨndɨ ka, jɨ gər me je tɨ majɨ kadɨ səi, səi dɔ rəbɨ kɨ majɨ tɨ. Dɔ rəbɨ kɨ a tḛḛ səsi kajɨ tɨ. 10 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə e nje ra nḛ kɨ dana kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Adɨ mee a oy dɔ nḛ kɨ majɨ tɨ kɨ ɨrai al. Ɨrai kɨ njé kadɨ-me madɨ je, nɨngə ɨsi ta ra tɨ ne ɓəy. Nḛ ra je kɨ majɨ kɨ ɨsɨ rai kɨn tɔjɨ kadɨ ɨndɨgi Luwə. 11 Nə ndɨgɨ ləje e mba kadɨ dəw kɨ ra dansi tɨ uwə tɔgɨne ba, ə nayḭ kɨ lo ra majɨ tɨ təkɨ ɨsi rai kɨn bɨtɨ ndɔ kɨ dɔbəy tɨ. Nɨngə a ɨngəi nḛ je pətɨ kɨ ɨndəi mesi dɔ tɨ. 12 Jɨ ndɨgɨ kadɨ ɨtəli njé dabɨ je al. Nə kadɨ ɨndaji pa njɨyə njé je kɨ adi mede Luwə ə awi kɨ kore me. NJé je kɨn ə, ɨngəi nḛ majɨ je kɨ Luwə un-n mɨndɨne kadɨ n-adɨ-de.

Nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ rɔjetɨ

13 Lokɨ Luwə un mɨndɨne adɨ *Abɨrakam, dan go kun mɨndɨ ka kɨn kɨ kɨbɨ rɔ me tɔne tɨ wa. Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ rangɨ kɨ ɨte kadɨ ɨbɨ rɔne kɨ tɔe goto. 14 Luwə ə nə: «M-a m-jangɨ dɔi təkɨ rɔjetɨ, ə m-a m-adɨ gɨn kai je ba̰yḭ-naa✡.» 15 Abɨrakam ngəm go kun mɨndɨ lə Luwə kɨ kore me. Be ə, ɨngə-n nḛ kɨ Luwə un-n mɨndɨne ade. 16 Lokɨ dɨje ɨbi rɔde nɨngə, ɨbi rɔde kɨ tɔ dəw kɨ boy ɨtə-de. Kɨbɨ rɔ ka kɨn a tɔjɨ kadɨ ta je kɨ n-əli əi ta je kɨ rɔjetɨ. Adɨ a ɨndə gangɨ ta je kɨ tade asɨ-naa dɔ tɨ al. 17 Nɨngə Luwə ge tɔjɨ njé je kɨ a ɨngəi nḛ majɨ je kɨ un-n mɨndɨne ka kɨn kɨ taga ay njay ɓəy, kadɨ ndu-kun je ləne a yəti al. Be ə, dan go kun mɨndɨ ləne kɨ kɨbɨ rɔ ɓəy. 18 Kun mɨndɨ əi kɨ kɨbɨ rɔ əi nḛ je kɨ joo kɨ dəw a yətɨ-de al. Be ə me kun mɨndɨ tɨ ə se me kɨbɨ rɔ je tɨ lə Luwə kɨn, a əi taje kɨ ngom al ratata, adɨ ta je kɨn ɨlə dɨngəm me je tɨ ngay, j-əi je kɨ j-ɨyə̰i nḛ je pətɨ mba kadɨ j-uwə nḛ kɨndə me dɔ tɨ, kɨ e kɨ kadɨ-je kɨn ba. 19 Nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨn ra adɨ kɨsɨ kɨ dɔ taa ləje to tə kəy kɨ kɨndə dɔ mbal tɨ be. E nḛ kɨ dəw a ɓadɨ dɔ tɨ al nɨm, taa e nḛ kɨ nga̰ nɨm tɔ, nɨngə ɨndə kɨbɨ gangɨ lo kɨ me kəy tɨ lə Luwə kɨ to dɔra̰ tɨ gangɨ, ə ur me lo tɨ kɨ ay njay njay ɨtə made je. 20 E lo kɨn ə, Jəju ur tɨ kəte no̰je tɨ tə nje tḛḛ ta rəbɨ no̰je tɨ. Jəju təl nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo kɨ ratata tə Məlsɨsədəkɨ be.

7

Məlsɨsədəkɨ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare

1 Məlsɨsədəkɨ ka kɨn e ngar kɨ ɓe bo Salem tɨ, taa e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare lə Luwə kɨ e dɔ nḛ je tɨ pətɨ tɔ. E ə ɨngə *Abɨrakam lo kɨ təl lo tətɨ rɔ tɨ kɨ tətɨ ngar je, ə njangɨ dɔe tɔ. 2 E ə, Abɨrakam ade kɨ kare me nḛ kɨ dɔgɨ tɨ, me nḛ je tɨ pətɨ kɨ təl-n ta rɔ tɨ. Kɨ dɔ kəte, kɔr me tɔ kɨ nə Məlsɨsədəkɨ e «ngar kɨ nje ra nḛ kɨ dana». Ɓəy taa, Məlsɨsədəkɨ e ngar kɨ ɓe bo Salem tɨ tɔ, kɔr me tɔ ka kɨn nə: «NGar kɨ nje lapɨya✡.» 3 Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ta lə baw Məlsɨsədəkɨ ə se ta lə ko̰e al, nɨm taa əl ta lə gɨn kae je al nɨm tɔ. Ɓəy taa, əl ta dɔ koje tɨ ə se dɔ koye tɨ al ratata nɨm tɔ. Tɨtɨ-naa kɨ NGon lə Luwə, nɨngə e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ a ɨsɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ.

4 Ɨgəri majɨ kadɨ Məlsɨsədəkɨ e dəw kɨ ndae e ngay. Be ə, kaje Abɨrakam wa ka, ade kɨ kare me kɨ dɔgɨ tɨ, me nḛ je tɨ pətɨ kɨ təl-n lo rɔ tɨ✡. 5 NGan *Isɨrayəl je, kɨ go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ, e gu dɔde tɨ kadɨ adi kɨ kare me kɨ dɔgɨ tɨ me nḛ je tɨ pətɨ kɨ ɨngəi, dɨje kɨ əi gɨn kojɨ tɨ lə *Ləbi kɨ əi njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, kɨ əi ngako̰de je wa, tadɔ əi je ka, əi gɨn ka tɨ lə Abɨrakam tɔ. 6 Məlsɨsədəkɨ e gɨn kojɨ tɨ lə Ləbi al, nə Abɨrakam ade nḛ kare me kɨ dɔgɨ tɨ me nḛ je pətɨ kɨ ɨngə. Adɨ Məlsɨsədəkɨ njangɨ dɔ Abɨrakam kɨ Luwə un mɨndɨne ade. 7 Nɨngə təkɨ rɔjetɨ, ngatɔgɨ ə a njangɨ dɔ ngon kɨ du. 8 Gɨn ka je lə Ləbi kɨ njé taa kɨ kare me kɨ dɔgɨ tɨ, me nḛ majɨ je tɨ ji ndəgɨ Isɨrayəl je tɨ, əi dɨje kɨ a oyi. Nə kɨ ɔjɨ dɔ Məlsɨsədəkɨ, Makɨtɨbɨ lə Luwə əl kadɨ e, ɨsɨ kəm ba. 9 Kɨ dɔbəy tɨ, ta kɨ kadɨ j-əl ən: dɔkagɨlo tɨ kɨ Abɨrakam adɨ kɨ kare me kɨ dɔgɨ tɨ me nḛ kɨngəne je tɨ pətɨ kɨn, Ləbi kɨ gɨn kae je əi njé taa kɨ kare me kɨ dɔgɨ tɨ me nḛ je tɨ pətɨ kɨn ka, adɨ tɔ. 10 Təkɨ rɔjetɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ Məlsɨsədəkɨ ɨngə-n Abɨrakam kɨn, oji Ləbi al ɓəy, nə ke ə, e məsɨ kane Abɨrakam tɨ ngata.

11 Me ndu-kun tɨ lə ngan Isɨrayəl je, e dɨje kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Ləbi ə sɔbɨ kadɨ dɨje kɔti-de tə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je. Əi njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je tə *Aro̰ be. Nə rəbɨ ra kɨlə kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare ləde to asɨ-naa bərəre al. Re e be al ə, dəw a sangɨ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ rangɨ tə Məlsɨsədəkɨ be ɓəy al ngata. 12 NGa nɨngə, re rəbɨ ra kɨlə lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ gɨn ka tɨ lə Ləbi yətɨ nɨngə, e go tɨ kadɨ ndu-kun ka yətɨ tɔ. 13 Nɨngə Ɓaɓe ləje kɨ ta je kɨn ɔjɨ dɔe, e gɨn ka tɨ lə Ləbi al, nə e gɨn ka tɨ kɨ rangɨ. Nɨngə gɨn ka tɨ kɨn, dəw madɨ kɨ ra kɨlə tə nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare dɔ dɨngɨri lo tɨ goto. 14 Dɨje pətɨ gəri kadɨ oji Ɓaɓe ləje gɨn kojɨ tɨ lə Juda. Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ gɨn kojɨ kɨn, Mojɨ əl ta madɨ dɔ tɨ al, lokɨ əl ta kɨ ɔjɨ dɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je.

NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ rangɨ kɨ tɨtɨ-naa kɨ Məlsɨsədəkɨ

15 NGɔsɨne nḛ je toi ay njay nga. NJe kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ rangɨ kɨ e gɨn kojɨ tɨ lə *Ləbi al, kɨ to tə Məlsɨsədəkɨ be re. 16 E təl nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ go rəbɨ kojɨ kɨ darɔ tɨ al, nə kɨ go tɔgɨ kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ kɨ a to ratata. 17 Təkɨ rɔjetɨ, makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə:

«Ḭ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ ratata,

Təkɨ ndɔ kɨ Məlsɨsədəkɨ ɨsɨ-n be.»

18 Be ə, kun-ndu je kɨ kəte, e kɨ bujɨ kɔ mbata tɔge goto, taa ndae ka goto tɔ. 19 *NDu-kun je lə *Mojɨ asi kadɨ rai adɨ dɨje asi-naa bərəre ta kəm Luwə tɨ al. NGa nɨngə nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ majɨ tɔi ndu-kun je lə Mojɨ e kɨ kadɨ-je. Nɨngə kɨ takule j-asɨ kadɨ jɨ re kɨ rɔ Luwə tɨ. 20 Nḛ kɨ rangɨ ɓəy, nḛ je kɨn pətɨ rai nḛ kɨ takul kɨbɨ rɔ lə Luwə. Nə ndəge je tḛḛi njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ kanjɨ kun mɨndɨ lə Luwə. 21 Nə kɨ ɔjɨ dɔ Jəju, Luwə un mɨndɨne, lokɨ əl ə nə:

«Mi Ɓaɓe ma m-yətɨ ndum al,

M-un mɨndɨm m-ə nə:

Ḭ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ ratata.»

22 Be ə, kɨ rəbɨ kɨbɨ rɔ lə Luwə kɨn, jɨ tḭ meje katɨ kadɨ j-ɨngə kɨlə mɨndɨ kɨ sɨgɨ kɨ majɨ ɨtə e kɨ kəte kɨn sa̰y kɨ takul Jəju.

23 Nḛ kɨ rangɨ ɓəy, njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Ləbi ba̰yḭ-naa. Nə ke ə, yo tɔl-de taa taa adɨ lo kadɨ rai kɨlə kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨn ratata goto. 24 Nə Jəju e nje kɨsɨ ratata, nɨngə kɨlə kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare lie a to kɨ no̰ne tɨ tɔ. 25 E be ə, Jəju asɨ kadɨ kajɨ kɨ ratata dɨje kɨ njé re kɨ rɔ Luwə tɨ kɨ takule. Təkɨ rɔjetɨ, e nje koy al adɨ a əl ta kɨ Luwə kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨ mbata ləde.

26 Jəju e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo kɨ sɔbɨ kadɨ j-ɨnge. E ay njay nɨm, ra nḛ kɨ majal nja kare al nɨm, taa Luwə ɔse ngərəngɨ kadɨ njé ra majal je tɨ nɨm tɔ. Nɨngə, un-e ɨnde adɨ ɨsɨ ngərəngɨ dɔra̰ tɨ nu, dɔ nḛ je tɨ pətɨ. 27 Jəju to tə ndəgɨ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ bo kam al, adɨ e nḛ kɨ ndae goto rɔe tɨ kadɨ ɨjə nḛ məsɨ kɨ ndɔ je kare kare pətɨ kɨ mba kadɨ Luwə ɨyə̰-n go majal je ləne wa nɨm, taa mba kadɨ ɨyə̰-n go majal je lə kosɨ dɨje pətɨ kɔ tɔ. Jəju ɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare nja kare ba par ə asɨ nakɨ. Adɨ e kadɨ-kare darɔe wa kɨ adɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨn. 28 Tadɔ ndu-kun lə Mojɨ ɨndə jine dɔ dɨje tɨ madɨ kɨ kɨlə rade asɨ-naa al, tə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ bo. NGa nɨngə kun mɨndɨ lə Luwə kɨ re go ndu-kun tɨ, ɨndə jine dɔ NGone tɨ tə nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo, e kɨ asɨ-naa bərəre kɨ no̰ne tɨ.

8

Jəju e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo

1 Ta kɨ bo kɨ kadɨ j-əl dɔ ta tɨ kɨn ə to kɨn: J-aw kɨ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo, kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ, dɔ ji ko̰ lo kɨsɨ ko̰ɓe tɨ lə Luwə, kɨ tɔge e dɔ tɔgɨ je tɨ pətɨ✡. 2 Ɨsɨ ra kɨlə kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo ləne me kəy kɨ ay njay tɨ, adɨ e me kəy kaw-naa tɨ kɨ rɔjetɨ kɨ e dɔra̰ tɨ nu. E kəy kɨ Luwə wa ə ra ɓɨ e dɨje ə rai kɨ jide al.

3 *NJé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ bo, kare kare pətɨ, kɨlə ləde e mba kadɨ adi nḛ je Luwə nɨm, rəi kɨ kadɨ-kare məsɨ je nɨm tɔ. Be tɔ ə, e go rəbe tɨ kadɨ Jəju ka, aw kɨ nḛ kadɨ adɨ kadɨ-kare tɨ tɔ. 4 Təkɨ rɔjetɨ, re Jəju e dɔnangɨ tɨ ne nɨngə, a e nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare al, tadɔ njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ ɨsɨ rai kɨlə kɨn kɨ go ndu-kun tɨ lə *Mojɨ, ɨsi dɔnangɨ tɨ ne ə bəlme ngata. 5 NJé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je ka kɨn, ɨsɨ rai kɨlə me kəy kaw-naa tɨ. Nə kəy kɨn e ndɨl kəy kɨ rɔjetɨ kɨ to dɔra̰ tɨ. Təkɨ rɔjetɨ, lokɨ Mojɨ ɨlə ngɨrə kadɨ ra kəy kɨbɨ, Luwə əl-e ə nə: «Ur mbi majɨ o-n dɔ ta kɨ m-a m-əli kam: majɨ kadɨ ɨra kəy kɨbɨ kɨn təkɨ ndɔ kɨ m-ɔjii dɔ mbal tɨ✡.» 6 Nə ngɔsɨne, Jəju aw kɨ kɨlə kɨ ndae e ngay ɨtə kɨlə lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je. Adɨ e ə, e nje ka mbo̰ lo tɨ kɨ mbata kɨlə mɨndɨ kɨ majɨ, kɨ ngɨre e kɨ kɨndə dɔ kun mɨndɨ tɨ kɨ majɨ tɔ.

Luwə adɨ mɨndɨ ne mbata kɨlə mɨndɨ kɨ sɨgɨ

7 Təkɨ rɔjetɨ, re nḛ kɨ majal goto me kɨlə mɨndɨ tɨ kɨ kəte ə✡, Luwə a re kɨ e kɨ rangɨ kɨ ko̰ joo al. 8 Nə, Luwə kɔl kɨ dɨje ləne mbata majal je kɨ rai, ə nə:

«Oi ndɔ je a rəi no̰o̰,

Kɨ m-a m-ɨlə mɨndɨm kɨlə kɨ sɨgɨ,

Kɨ dɨje kɨ Isɨrayəl tɨ nɨm,

Kɨ dɨje kɨ Juda tɨ nɨm tɔ.

9 Kɨlə-mɨndɨ kɨn, a to tə kɨlə mɨndɨ,

Kɨ ndɔ kɨ m-ɨlə kɨ kade je,

NDɔ kɨ m-uwə-n jide,

MBa kadɨ m-tḛḛ-n səde dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ kɨn al.

Lo kadɨ ay dɔ njade tɨ səm me kɨlə mɨndɨ tɨ kɨn goto.

Be ə, mi Ɓaɓe, m-a m-təl gɨdɨm madɨde tɔ.

10 Ɓaɓe ə nə:

Kɨlə-mɨndɨ kɨ m-a m-ɨlə

Kɨ dɨje kɨ Isɨrayəl tɨ go ndɔ je tɨ kɨn ə to kɨn:

M-a m-adɨ-de nḛ gər

MBa kadɨ gəri ndu-kun je ləm,

M-a m-ndangɨ ndu-kun je ka kɨn dɔ ɓəngɨrəde tɨ.

M-a mi Luwə ləde,

Ə a əi dɨje ləm tɔ.

11 Dəw madɨ kare kɨ a aw

NDoo dəw kɨ me ɓe tɨ ləne,

Ə se ngokone kadɨ gər-m goto,

Tadɔ dɨje pətɨ,

Ɨlə ngɨre dɔ dɨje kɨ tɔgɨ tɨ bɨtɨ tḛḛ-n dɔ ngan je kɨ du tɨ,

A gəri mi.

12 M-a m-ɨyə̰ go ra go tɨ al je ləde kɔ,

Mem a oy dɔ majal je tɨ ləde ratata✡.»

13 Lokɨ Luwə əl ta dɔ kɨlə mɨndɨ kɨ sɨgɨ tɨ nɨngə, e kɨn ɔjɨ kadɨ təl e kɨ kəte tə nḛ kɨ kɔke tɨ. Nɨngə j-əi pətɨ jɨ gəri kadɨ re nḛ to kɔkɨ nɨngə nay ngay al kadɨ a goto.

9

Rəbɨ kɔsɨ məkəsɨ nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨ kəte

1 Kɨlə-mɨndɨ kɨ kəte ka, aw kɨ ndu-kun je kɨ tɔjɨ dɨje go rəbɨ kɔsɨ məkəsɨ nangɨ no̰ Luwə tɨ, ə se aw kɨ lo kaw-naa kɨ dɔnangɨ tɨ ne tɔ. 2 Kəy kɨbɨ kɨ gangi mee joo e kɨ ra. Me kəy tɨ kɨ dɔsa̰y, kɨ ɓari-e lo kɨ ay njay, lo kɨndə lambɨ kɨ bajie e sɨri ɨsɨ me tɨ. Taa tabɨlə kɨ mapa kadɨ-kare kɨ dɨje adi Luwə e dɔ tɨ, ɨsɨ tɨ no̰o̰ tɔ. 3 Nɨngə kəy kɨ ko̰ joo kɨ kɨbɨ gangɨ lo e ta tɨ, e lo kɨ ɓari-e lo kɨ ay njay ɨtə ndəgɨ lo je. 4 Lo kɨn tɨ ə dɨngɨri lo kɨ ra kɨ ɔr e tɨ. Nɨngə dɔ dɨngɨri tɨ ka kɨn ə, yɨbɨ kɨ ba̰yḛ ətɨ mbḭ e kɨ kɨlə por dɔ tɨ. Me lo tɨ kɨ ko̰ joo tɨ ka kɨn tɔ ə, sandukɨ kɨlə mɨndɨ kɨ gɨde e kɨ ra kɨ ɔr e tɨ. Me sandukɨ tɨ ka kɨn ə, ku madɨ kɨ man rosɨ mee e səm tɨ. Ku ka kɨn gɨde e kɨ ra kɨ ɔr tɔ. Ɓəy taa, me sandukɨ tɨ ka kɨn ka, kagɨ tɔsɨ lə Aro̰ kɨ ɨbə mbine e me tɨ tɔ. Ɓəy taa, me sandukɨ tɨ wa kɨ kare kɨn ə, mbal je kɨ ndangi ta je kɨ ɔjɨ dɔ kɨlə mɨndɨ tɨ e me tɨ tɔ. 5 Dɔ sandukɨ tɨ ka kɨn ə, tɔli kagɨ je joo kɨ toi tə *Malayka je kɨ ɓari-de nə serubḛ je, kɨ awi kɨ kɔsɨ-gon ngay ɨndəi-de dɔ tɨ. Malayka je ka kɨn naji bagɨde dɔ lo kadɨ-kare məsɨ tɨ kɨ ɔjɨ go kɨyə̰ go majal je lə dɨje kɔ. Nə ke ə, e dɔkagɨlo kɨ kadɨ dəw ɔr-n gɨn ta je kɨn pətɨ al ɓəy.

6 Kəy kɨbɨ ka kɨn e kɨ gangi lo joo. *NJé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je uri me kəy tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ ndɔ je kare kare pətɨ mba ra kɨlə ləde✡. 7 Nə me kəy tɨ kɨ ko̰ joo, nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo kɨ karne ba par ə, a ur tɨ nja kare me ɓal tɨ kare. Lo kɨn tɨ ə a re kɨ məsɨ da mba kadɨ adɨ Luwə kadɨ-kare tɨ kadɨ ɨyə̰-n go majal je lə nje kɨjə nḛ məsɨ kare kɨ bo wa kɨn kɔ nɨm, taa ya̰ ndəgɨ kosɨ dɨje kɨ rai kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləde al nɨm tɔ✡. 8 NDɨl kɨ ay njay ndo-je kɨ takul nḛ je kɨn kadɨ dɔkagɨlo je pətɨ kɨ me kəy kɨ dɔsa̰y kɨn to nɨngə, ta rəbɨ kur me lo tɨ kɨ ay njay njay ɨtə made je kɨn e kɨ tḛḛ al ɓəy. 9 Nḛ kɔjɨ je kɨn əi ndɨl nḛ je kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone. Kɔr me nə: kadɨ-kare je kɨ nḛ məsɨ je kɨ j-ɨsɨ j-adi Luwə kɨn asi kadɨ rai adɨ me dəw kɨ nje ra kɨlə kadɨ Luwə kɨn asɨ-naa bərəre al. 10 Təkɨ rɔjetɨ, nḛ je kɨn əi ndu-kun je kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kuso ə se nḛ ka̰y kɨ kujɨ nḛ ra je kɨ ɔjɨ dɔ kay rɔ kɨ man par. Nḛ je kɨn əi kujɨ nḛ ra lə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne. NDade to kɨ mbata dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be par, bɨtɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə a ɨndə-n gɨn ndu-kun je kɨ sɨgɨ.

Kɨrɨsɨ adɨ rɔne kadɨ-kare tɨ

11 Nə Kɨrɨsɨ re tə nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo mba kadɨ adɨ-je nḛ majɨ je kɨ toi ne ngata. Kɨrɨsɨ ur me kəy kɨbɨ tɨ kɨ bo ngay nɨm, asɨ-naa bərəre nɨm tɔ. E kəy kɨbɨ kɨ dɨje ə rai kɨ jide al nɨm, taa e kəy kɨ goto dɔnangɨ tɨ ne nɨm tɔ. 12 Kɨrɨsɨ ur me kəy tɨ kɨ ay njay njay ɨtə made je ka kɨn nja kare ba par. Ur me kəy tɨ ka kɨn kɨ məsɨ bal bɨyə̰ ə se kɨ məsɨ ngan mangɨ je al, nə kɨ məsɨne wa. E kɨ rəbɨ kɨn ə, Kɨrɨsɨ gangɨ-n dɔje nja kare ba par ratata dɔ majal je tɨ. 13 Təkɨ rɔjetɨ, kɨ go nḛ jibəl ɓe tɨ, dɨje a tɔli bal bɨyə̰ je kɨ ngan mangɨ je, ə a sɨkəi məsɨde je kɨ bu ngon ko̰ mangɨ kɨ kɨlə por dɔ tɨ dɔ dɨje tɨ kɨ rai majal✡. Rai nḛ je kɨn be mba kadɨ dɨje ka kɨn təli kɨ kay njay gogɨ kɨ go nḛ jibəl ɓe tɨ. 14 Re nḛ kɨn e kɨ rɔjetɨ kadɨ məsɨ da je awi kɨ tɔgɨ nɨngə, məsɨ Kɨrɨsɨ, tɔge a ɨtə məsɨ da je sa̰y ngay ɓəy. Nə Kɨrɨsɨ wa un rɔne adɨ Luwə tə nḛ kadɨ-kare kɨ ay njay kɨ tɔgɨ lə NDɨl kɨ nje kɨsɨ ratata. Məse ka kɨn a togɨ nga̰meje adɨ ay njay mba kadɨ jɨ ra nḛ je kɨ majal kɨ a aw səje koy tɨ al. NGata nɨngə, j-a j-asɨ kadɨ j-a ra kɨlə j-adɨ Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba.

Kɨlə-mɨndɨ kɨ sɨgɨ me məsɨ tɨ

15 Be ə, Kɨrɨsɨ e nje ka mbo̰ dɨje tɨ kɨ Luwə kɨ rəbɨ kɨlə mɨndɨ kɨ sɨgɨ. MBa kadɨ njé je kɨ Luwə ɓar-de ɨngəi nḛ nduwə kɨ a to ratata kɨ Luwə un-n mɨndɨne adɨ-de. Nḛ kɨn a ra nḛ, tadɔ Kɨrɨsɨ oy nɨngə məse taa dɨje ɨlə-de taa ta nḛ je tɨ kɨ majal kɨ ɨsɨ rai nḛ dɔkagɨlo tɨ kɨ əi gɨn tɔgɨ tɨ lə kɨlə mɨndɨ kɨ kəte.

16 J-ɨngə kadɨ re dəw ra makɨtɨbɨ kɨlə mɨndɨ kɨ ɔjɨ dɔ ləbɨ nḛ nduwə tone tɨ nɨngə, majɨ kadɨ dəwe ka kɨn a oy ɓəy taa, noje je a ləbi-naa nḛ nduwə. 17 Təkɨ rɔjetɨ, re dəw e kɨ dɔ ne taa ɓəy ɓa, nda makɨtɨbɨ kɨlə mɨndɨ kɨ ɔjɨ dɔ nḛ nduwə goto. Lokɨ dəwe ka kɨn oy ngata nɨngə ndae to. 18 Be tɔ ə, kɨlə mɨndɨ kɨ kəte ka, lo kadɨ aw kɨ tɔgɨ ra kɨlə kəte goto no̰ məsɨ tɨ kɨ a̰y. 19 Lokɨ *Mojɨ ɔr me ndu-kun je pətɨ təkɨ ndangɨ-n me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ mi no̰ kosɨ *Isɨrayəl je tɨ pətɨ nɨngə, un məsɨ ngan mangɨ je kɨ məsɨ bal batɨ je kɨ pote-de kɨ man jine tɨ. Nɨngə un baji kagɨ madɨ kɨ ul njukɨ kɨ ətɨ majɨ ngay kɨ ɓari-e nə ijopɨ. Baji kagɨ ka kɨn e kɨ ɓɨr gɨne kɨ kɨbɨ kɨ rai kɨ bəl batɨ je adɨ sɔl lɔm lɔm ə kər njɨr njɨr tɔ. Nɨngə kagɨ ka kɨn ə, ɨlə me məsɨ tɨ ɓa sɨkə dɔ makɨtɨbɨ je tɨ kɨ ndangi ndu-kun je me tɨ nɨm taa dɔ kosɨ dɨje tɨ nɨm tɔ. 20 Dɔkagɨlo sɨkə məsɨ tɨ, Mojɨ ə nə: «E kɨn e məsɨ kɨlə mɨndɨ kɨ Luwə un ndune dɔ tɨ adɨ səsi, kadɨ ɨtəli rɔsi go tɨ✡.» 21 Be tɔ ə, sɨkə-n məsɨ ka kɨn dɔ kəy kɨbɨ tɨ kɨ dɔ nḛ ra kɨlə je tɨ pətɨ kɨ me tɨ tɔ. 22 Təkɨ rɔjetɨ, kɨ go ndu-kun tɨ, nḛ je ngay a təli kɨ kay njay kɨ takul məsɨ par. Nɨngə kɨ kanjɨ məsɨ kɨ sɨkə, kɨyə̰ go majal je a goto tɔ.

Kun rɔ kadɨ lə Kɨrɨsɨ ɔr majal je kɔ

23 Nḛ je kɨ tɨti-naa kɨ nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨ dɔra̰ tɨ pətɨ sɔbɨ kadɨ e kɨ təl-de kɨ kay njay tɨ kɨ rəbɨ kɨn. Nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨ me dɔra̰ tɨ wa ka, gei nḛ kadɨ-kare məsɨ kɨ majɨ ɨtə məsɨ da je sa̰y. 24 Təkɨ rɔjetɨ, Kɨrɨsɨ ur me kəy kɨbɨ tɨ kɨ dɨje rai kɨ jide kɨ e ndɨl e kɨ rɔjetɨ kɨ me dɔra̰ tɨ kɨn al. Nə e aw me dɔra̰ tɨ, ɔjɨ rɔne ta kəm Luwə tɨ, ɨsɨ əl sie ta kɨ mbata ləje. 25 Jəju aw me dɔra̰ tɨ mba kadɨ adɨ rɔne kadɨ-kare tɨ Luwə nja ba̰y ba̰y al. Nə nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo ur me kəy tɨ kɨ ay njay ɨtə made je ka kɨn kɨ ɓal je kare kare pətɨ, kɨ məsɨ da je. 26 Re e be al ə, Kɨrɨsɨ a ɨngə ko̰ nja ba̰y ba̰y lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ nu. Nə təkɨ rɔjetɨ, Kɨrɨsɨ re nja kare ba dɔkagɨlo kɨ dɔbəy tɨ, mba kadɨ bɔr majal kɔ, kɨ takul darɔe kɨ un adɨ Luwə nḛ məsɨ tɨ. 27 Nɨngə e kɨ kɨndə dɔ dana kəte, kadɨ dəw kɨ ra ra a oy nja kare par, nɨngə go koye tɨ, Luwə a gangɨ ta dɔe tɨ. 28 Be tɔ ə, Kɨrɨsɨ adɨ rɔne nja kare ba par, mba kadɨ bɔr majal lə kosɨ dɨje. Nɨngə a ɔjɨ rɔne kɨ ko̰ joo ɓəy, nə ke ə, e kɨ mba bɔr majal al ngata, nə kɨ mba kadɨ ajɨ njé je kɨ ɨsɨ ngɨnəi ndɔ təl-e.

10

Kɨrɨsɨ adɨ rɔne kadɨ-kare tɨ nja kare ba par

1 *NDu-kun je lə *Mojɨ əi ndɨl nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨ a rəi, ɓɨ əi darɔ nḛ je wa al. Be ə, lo kadɨ ayi dɨje kɨ ɨsɨ rəi rɔ Luwə tɨ njay goto. Re ɨjəi nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ ɓal je kare kare pətɨ ka loe goto. 2 Re e be al ə, njé je kɨ ɨsɨ ɨjəi nḛ məsɨ kadɨ-kare adi Luwə kɨn, Luwə a ɨyə̰ go majal je ləde kɔ pətɨ nja kare ba par. Lo kadɨ mede a ole dɔ majal je tɨ ləde gogɨ ɓəy a goto. Nɨngə gɨn kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare ka, a gangɨ tɔ. 3 Nə təkɨ rɔjetɨ, kɨ rəbɨ kɨjə nḛ məsɨ wa kɨn ə, me dɨje ole-n dɔ majal je tɨ ləde ɓal je kare kare pətɨ. 4 Tadɔ məsɨ ngan mangɨ je kɨ məsɨ bal bɨyə̰ je asɨ kadɨ bɔr majal je kɔ al.

5 E be ə, lokɨ Kɨrɨsɨ ɨsɨ re me dɔnangɨ tɨ, əl Luwə ə nə:

«Ɨge nḛ məsɨ al nɨm, kadɨ-kare al nɨm tɔ,

Nə ɨbə darɔm.

6 Ɨra rɔnəl dɔ da je tɨ kɨ kɨlə por dɔ tɨ dɔ dɨngɨri tɨ al nɨm,

Taa nḛ məsɨ mbata bɔr majal je ka nəl-i al nɨm tɔ.

7 Nɨngə m-əli m-ə nə:

Mi ne, m-re dɔnangɨ tɨ kadɨ m-ra ndɨgɨ ləi,

Təkɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ kɨ kay njay ɔjɨ-n dɔm✡.»

8 Ta kɨ dɔsa̰y kɨ Kɨrɨsɨ əl ə to kɨn: «Ɨge nḛ məsɨ al nɨm, kadɨ-kare al nɨm, da je kɨ kɨlə por dɔ tɨ dɔ dɨngɨri lo tɨ al nɨm, taa nḛ məsɨ mbata bɔr majal je al nɨm tɔ». NGa ke ə, nḛ məsɨ je kɨn pətɨ, e kɨ rade kɨ go ta je tɨ kɨ e kɨ ndangɨ kɨ go ndu-kun tɨ. 9 Kɨrɨsɨ təl əl ɓəy ə nə: «O, m-re dɔnangɨ tɨ mba kadɨ m-ra go ndɨgɨ ləi». Kɨrɨsɨ bujɨ nḛ məsɨ je kɨ kəte, ə un rɔne tə nḛ məsɨ kɨ sɨgɨ ɨndə to tɨ. 10 Jəju Kɨrɨsɨ ra nḛ kɨ Luwə ndɨgɨ. Be ə, adɨ rɔne kadɨ-kare tɨ, nja kare ba par, mba kadɨ taa-je ɨlə-je taa dɔ majal tɨ.

11 Nɨngə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kare kare pətɨ, awi kɨ njade taa, ndɔ je kare kare pətɨ mba ra kɨlə ləde no̰ Luwə tɨ. Adi kadɨ-kare nḛ məsɨ kɨ kare wa kɨn kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Nə nḛ məsɨ kɨn asɨ bɔr majal je lə dɨje al ratata✡. 12 Nə Kɨrɨsɨ, adɨ rɔne kadɨ-kare tɨ nja kare ba par mbata bɔr majal je, ə aw ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨ no̰ne tɨ. 13 NGɔsɨne kɨ ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ, ɨsɨ ngəm kadɨ Luwə ɨlə njé ba̰ je lie gɨn njae tɨ tə kɨmbər kɨndə nja be. 14 Be ə, kɨ kul nḛ məsɨ kɨ kare wa kɨn, təlɨ-n dɨje kɨ ay-de dɔ majal tɨ kɨ kasɨ-naa bərəre tɨ ratata.

15 NDɨl kɨ ay njay ka ma naje ay njay tɔ, nɨngə ta kɨ dɔsa̰y kɨ əl ə to kɨn:

16 «Ɓaɓe ə nə:

Kɨlə-mɨndɨ kɨ ma m-ɨlə səde,

Go ndɔ je tɨ kɨn ə to kɨn:

M-a m-ɨndə ndu-kun je ləm dɔ ɓəngɨrəde tɨ,

M-a m-ndangɨ-de mede tɨ, me mər ta je tɨ ləde.»

17 Nɨngə təl əl ɓəy ə nə:

«M-a m-adɨ mem ole dɔ majal je tɨ ləde al nɨm, taa dɔ kɨlə rade je tɨ kɨ go rəbe tɨ al al nɨm tɔ✡.» 18 NGa nɨngə lokɨ majal je e kɨ kɨyə̰ go kɔ, nda nḛ məsɨ kɨ kadɨ dəw a ra ɓəy taa a bɔr-n majal goto.

Jɨ rəi ɓasi kɨ rɔ Luwə tɨ

19 Be ə, ngakom je, jɨ gər kadɨ ta rəbɨ e kɨ tḛḛ no̰je tɨ kadɨ j-ur lo kɨ ay njay njay ɨtə made je kɨ takul məsɨ Jəju Kɨrɨsɨ kɨ a̰y. 20 Tḛḛ ta rəbɨ kɨ sɨgɨ kɨ a to ratata kɨ takul kɨbɨ gangɨ lo kɨ ɨndə gangɨ, adɨ e darɔe wa kɨ adɨ nḛ məsɨ tɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ. 21 J-aw kɨ nje kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ bo kɨ e kɨ kɨnde dɔ kəy tɨ lə Luwə. 22 Adɨ jɨ rəi ɓasi kɨ rɔ Luwə tɨ kɨ me kɨ rɔjetɨ, kɨ kadɨ-me, kɨ ɓadɨ al, kɨ me kɨ ay kɨ uwə-je kɨ ta al, kɨ rɔ kɨ togɨ kɨ man kɨ ay njay. 23 Adɨ j-ai dɔ nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ j-ɨsɨ j-ɨləi mbḛ kɨn nga̰, tadɔ nḛ je kɨ Luwə un mɨndɨne kadɨ n-a ra n-adɨ-je, a ra təkɨ rɔjetɨ. 24 Adɨ j-ɨndəi kəm je go-naa tɨ yo je kɨ ne je, kɨ go rəbɨ kɨlə dɨngəm me naa tɨ mba kadɨ jɨ ndɨgi-naa nɨm, jɨ rai nḛ je kɨ majɨ nɨm tɔ. 25 Adɨ j-ɨyə̰i ta re lo kaw-naa je tɨ ləje təkɨ njé kɨ na̰ je ɨsɨ rai be kɨn al. Nə adɨ j-ɨləi dɨngəm me naa tɨ yo je kɨ ne je, tadɔ təkɨ oy, ndɔ re lə Ɓaɓe e ɓasi.

26 Jɨ gər ta kɨ rɔjetɨ ə bəlme. Nɨngə, go gər ta kɨ rɔjetɨ kɨn ə, jɨ ra majal kɨ go me ndɨgɨ tɨ ləje ə, kadɨ-kare məsɨ kɨ rangɨ kɨ a bɔr majal je ləje goto ngata. 27 Nḛ kare ba kɨ nay kɨ mbata ləje, e ngəm kɨ rɔ dadɨ par par ta kɨ gangɨ lə Luwə kɨ por kɨ ətɨ ɓəl kɨ a o̰ njé mbate je. 28 Re dəw madɨ mbatɨ kadɨ təl rɔne go ndu-kun je tɨ kɨ *Mojɨ ndangɨ ə, a ɨngə yo kɨ kanjɨ koo kəm-to-ndoo, re dɨje joo ə se mɨtə mai najɨ dɔ mbatɨ təl rɔ go ndu-kun je tɨ lie kɨn. 29 Təkɨ rɔjetɨ, dəw kɨ kɨdɨ NGon lə Luwə ə, a ɨngə kɨndə kɔjɨ kɨ nga̰ ngay ɓəy. Nḛ kɨ ra kɨn ɔjɨ kadɨ ɨlə kojɨ dɔ məsɨ kɨlə mɨndɨ kɨ taa-e ɨle taa dɔ majal tɨ kɨn al. Tajɨ NDɨl kɨ ay njay kɨ ra-je adɨ jɨ gər me-majɨ lə Luwə. 30 Təkɨ rɔjetɨ, jɨ gər Luwə kɨ ə nə:

«Mi ə, mi nje dal ba̰ nɨm, taa nje kadɨ nḛ dəw kɨ ra ra kɨ go kɨlə rae tɨ nɨm tɔ!

«Taa ɨlə dɔ tɨ ɓəy ə nə:

Ɓaɓe a gangɨ ta dɔ dɨje tɨ ləne✡.»

31 E nḛ kɨ ətɨ ɓəl ngay kadɨ dəw osɨ me ta kɨ gangɨ tɨ kɨ nga̰ lə Luwə kɨ nje koy al.

32 Adi mesi ole dɔ nḛ tɨ kɨ ra nḛ kəte, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨngəi lo kunjɨ lə Luwə. Kalangɨ ba go tɨ par ə, ɨngəi ko̰ ngay, nə ke ə uwəi tɔgɨsi ba ta rɔ tɨ kɨ bo kɨn. 33 NJé kɨ na̰ je dansi tɨ, dɨje taji-de je adi-de ko̰ je ta kəm kosɨ dɨje tɨ. Nɨngə njé kɨ nungɨ əi ɓasi mba kadɨ ɔsi gɨn njé je kɨ ɨsɨ ɨngəi ko ko̰ je kɨn. 34 Təkɨ rɔjetɨ, ɨngəi ko̰ kɨ njé je kɨ əi kəy dangay tɨ. Taa ndɨgi kɨ rɔnəl mba kadɨ dɨje taai nḛ majɨ je ləsi dɔ gu tɨ, tadɔ ɨgəri kadɨ awi kɨ nḛ je kɨ Luwə un mɨndɨne kadɨ n-a n-adɨ səsi, kɨ nḛ je kɨ ndade ɨtə nḛ majɨ je ləsi, taa a toi ratata tɔ. 35 Otɨ kadɨ ɨyə̰i ta kadɨ-me ləsi, tadɔ kɨ go rəbɨ kadɨ-me kɨn, a ɨngəi nḛ kɨgə go ji kɨ bo ngay. 36 Majɨ kadɨ ɨnayḭ kɨ lo kuwə tɔgɨ ba tɨ, mba kadɨ ɨrai nḛ kɨ Luwə ndɨgɨ ə ɨngəi nḛ kɨ un-n mɨndɨne mba kadɨ n-a ra.

37 Təkɨ rɔjetɨ, makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə:

«Me dɔkagɨlo kɨ gɔjɨ ngay tɨ, nay ngay al nga,

NJe re a re təkɨ rɔjetɨ, a ɔr ndɔ aw-n kəte al.

38 Nɨngə, Luwə ə nə, dəw kɨ nje ra nḛ kɨ dana ta kəmne tɨ,

A ɨsɨ kɨ dɔne taa kɨ takul kadɨ-me.

Nə re təl gogɨ me majal tɨ ə, rɔm a nəl-m sie al✡.»

39 Nə je, je dan dɨje tɨ kɨ njé təl gogɨ kɨ mba tḭ ta rɔde al. Nə je mbo̰ njé je tɨ kɨ adi mede, ə əi dɔ rəbɨ kajɨ tɨ kɨn.

11

Ta dɔ kadɨ-me tɨ lə kaje Isɨrayəl je

1 Tadɔ kadɨ-me Luwə, e kaw kɨ ɓadɨ al dɔ nḛ kɨndə me dɔ tɨ, taa e tḭḭ me katɨ dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ dəw oo kɨ kəmne al tɔ. 2 E kɨ takul kadɨ-me ləde ə, ngatɔgɨ je kɨ kəte, me Luwə nəl-e dɔde tɨ.

3 Kɨ takul kadɨ-me ə, jɨ gər-n kadɨ dɔra̰ kɨ dɔnangɨ kɨ nḛ je kɨ me tɨ, Luwə rade kɨ ta kɨ tane tɨ. Be ə, Luwə ra nḛ je kɨ j-o-de, kɨ takul nḛ je kɨ j-o-de al. 4 Kɨ takul kadɨ-me ə, Abəl adɨ-n kadɨ-kare Luwə. Kadɨ kare lie majɨ ɨtə ya̰ Ka̰y. Kɨ takul kadɨ-me lə Abəl ə, Luwə ndɨgɨ-n kadɨ-kare je lie, ə ma najɨ lie kadɨ e dəw kɨ nje ra nḛ kɨ dana. Təkɨ rɔjetɨ Abəl oy wa, nə kɨ takul kadɨ-me lie, nḛ je kɨ ra ɨsɨ əli-je ta bɨtɨ ɓone✡.

5 Kɨ takul kadɨ-me ə Luwə un-n Enokɨ kɨ rɔne tɨ kɨ kanjɨ kadɨ oy. Lo kadɨ dəw ɨnge goto, tadɔ Luwə un-e aw sie rɔne tɨ dɔra̰ tɨ nu. Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Kəte ɓəy taa kadɨ Luwə un-e aw sie dɔra̰ tɨ, Enokɨ nəl Luwə✡.» 6 Dəw kɨ a nəl Luwə kɨ kanjɨ kadɨ-me goto. Nɨngə dəw kɨ ɨsɨ re ɓasi kɨ rɔ Luwə tɨ, kadɨ gər mene tɨ majɨ təkɨ Luwə ɨsɨ no̰ təkɨ rɔjetɨ nɨm, taa ɨsɨ ɨgə go ji njé je kɨ ɨsɨ sangi-e nɨm tɔ.

7 Kɨ takul kadɨ-me lə Nuwe ə, Luwə ndɔr-n mbie dɔ nḛ je tɨ kɨ a rai nḛ, kɨ dɨje ooi kɨ kəmde al ɓəy. Nuwe mbatɨ ta kɔjɨ lə Luwə al, adɨ ra bato mba kadɨ ajɨ-n rɔne nɨm, ajɨ-n gɨn dɨje kɨ me kəy tɨ ləne nɨm. Kɨ go rəbɨ təl rɔ go ta tɨ lə Nuwe kɨn ə, ndɔl re-n dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ. Nɨngə kɨ takul kadɨ-me lie ə, Luwə tɨde-n dəw tɨ kɨ nje ra nḛ kɨ dana✡.

8 Kɨ takul kadɨ-me lə *Abɨrakam ə, lokɨ Luwə ɓar-e nɨngə, ndɨgɨ tae tɨ. Abɨrakam ndɨgɨ ta ɓar tɨ lə Luwə ə ḭ taa osɨ dɔ rəbɨ tɨ ə aw me ɓe tɨ kɨ gər nja kare al, kɨ un ndune kadɨ n-a n-ade nḛ nduwə tɨ. 9 Kɨ takul kadɨ-me ə, ḭ aw ɨsɨ-n tə ɓe dɔnangɨ tɨ kɨ Luwə un ndune kadɨ n-a n-ade. Abɨrakam aw ɨsɨ gɨn kəy kɨbɨ tɨ naa tɨ kɨ *Isakɨ əi kɨ *Jakobɨ. Əi je ka, əi njé kɨngə nḛ nduwə wa kɨ kare kɨ Luwə un-n ndune adɨ Abɨrakam kɨn tɔ✡. 10 Abɨrakam ngəm kadɨ n-ɨsɨ me ɓe bo tɨ kɨ ngɨre nga̰ majɨ, kɨ Luwə wa mər ta dɔ rəbɨ ra-e tɨ kəte ɓəy taa, ɨndə ɓe bo ka kɨn kɨ darɔne wa tɔ.

11 Kɨ takul kadɨ-me lə Sara kɨ e kujɨ dəne tɔ ə, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓɨgə yɨpɨ ə bəlme ka, Luwə ade tɔgɨ ade ojɨ ngon, tadɔ ɓadɨ al kadɨ Luwə a ra nḛ kɨ un-n mɨndɨne kadɨ na ra. 12 E be ə, kɨ takul dəw kɨ kare wa kɨ ɓɨgə yɨpɨ adɨ ndɔe nay ngay al dɔnangɨ tɨ wa kɨn ə, gɨn kojɨ kɨ ba̰yḭ-naa tə mee je kɨ dɔra̰ tɨ ə se yangɨra kɨ ta ba tɨ kɨ dum tɨdə kɔrde, tḛḛi tɨ.

13 Dɨje pətɨ kɨ adi mede Luwə ka kɨn oyi kɨ kanjɨ kadɨ ɨngəi nḛ majɨ je kɨ Luwə un-n ndune kadɨ n-a n-adɨ-de ka kɨn. Nə ke ə, ooi nḛ je kɨ ndɔ kɨ a rai nḛ nɨm, rai rɔnəl dɔ tɨ ngay nɨm tɔ. Nɨngə gəri majɨ kadɨ n-əi mba je kɨ njé njɨyə mba dɔnangɨ tɨ ne. 14 NJé ɓar rɔde mba je kɨ njé njiyə mba je dɔnangɨ tɨ kɨn, ɔji kɨ taga ay njay kadɨ ɨsɨ sangi ɓe kɨ sɔbɨ dɔde təkɨ rɔjetɨ. 15 Gɨri ta dɔ ɓe tɨ kɨ tḛḛi me tɨ kɨn al, tadɔ re gɨri dɔ tɨ ə, nḛ kɨ a ɔgɨ-de kadɨ təli awi me tɨ gogɨ goto. 16 Təkɨ rɔjetɨ, ɨsɨ sangi ɓe kɨ sɔbɨ dɔde kɨ majɨ ɨtə ɓe kɨ tḛḛi me tɨ, adɨ e ɓe kɨ dɔra̰ tɨ. E be ə, rɔ Luwə sɔl-e al kadɨ ɓari-e Luwə ləde, be ə, ɨndə dɔ ɓe bo madɨ dana kɨ mbata ləde.

17 Kɨ takul kadɨ-me lə Abɨrakam ə, Luwə ge kadɨ n-a n-oo nḛ kɨ Abɨrakam a ra, adɨ dəje kadɨ adɨ Isakɨ nḛ məsɨ tɨ. Be ə, Abɨrakam e ɓasi kadɨ adɨ ngonne kɨ kare ba wa kɨn. Nḛ je kɨn rai nḛ go kun tɨ kɨ Luwə un-n mɨndɨne ade-n kɨn✡. 18 Təkɨ rɔjetɨ Luwə əl-e ə nə:

«E kɨ takul Isakɨ ə, a ɨngə-n gɨn kojɨ ləi kɨ m-un mɨndɨm madi✡.»

19 Abɨrakam əl təkɨ Luwə asɨ nakɨ kadɨ a ndəl Isakɨ lo koy tɨ. E be ə, Luwə təl kɨ ngone ade, tə nḛ kɨ Isakɨ oy ə ndəl lo koy tɨ be.

20 Kɨ takul kadɨ-me ə, Isakɨ tɔrɨ-n ndune dɔ Jakobɨ tɨ əi kɨ Esuwa ɔjɨ dɔ ji kɨsɨde kɨ lo ti tɨ. 21 Kɨ takul kadɨ-me ə, Jakobɨ, lokɨ e ɓasi kadɨ oy, tɔr ndune dɔ ngan je tɨ lə Jɨsəpɨ kare kare pətɨ. Ɨndə tɔgɨne dɔ kagɨ tɔsɨ tɨ ləne, ɔsɨ-n məkəsɨne nangɨ no̰ Luwə tɨ. 22 Kɨ takul kadɨ-me ə, lokɨ Jɨsəpɨ e ɓasi kadɨ oy, əl ta dɔ tḛḛ tɨ kɨ ngan *Isɨrayəl je a tḛḛi dɔnangɨ Ejɨpɨ tɨ kɔ. Nɨngə adɨ ngan Isɨrayəl je ndu je kɨ ɔjɨ dɔ sɨngə nɨnne✡.

23 Kɨ takul kadɨ-me lə nje kojɨ *Mojɨ je ə, ɓɔyɔi-e-n nay mɨtə go ndɔ koje tɨ. NJe koje je ooi kadɨ ngon ka kɨn kurə ngay. Be ə, ɓəli mbatɨ ra go ndu-kun tɨ lə ngar al. 24 Kɨ takul kadɨ-me lə Mojɨ ə, lokɨ tɔgɨ gangɨ nga nɨngə, mbatɨ kadɨ dɨje gəri-e tə ngon kojɨ Parawo̰ kɨ dəne. 25 Mojɨ oo majɨ ngay ta kəmne tɨ kadɨ n-ɨngə ko̰ naa tɨ kɨ dɨje lə Luwə, ɨtə kadɨ n-ɨsɨ me-majɨ tɨ dan majal kɨ ra tɨ, mbata ngon dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be. 26 Mojɨ oo kadɨ dɨje kɨdi-e tə Kɨrɨsɨ be, e nḛ kɨ ndae to tɨ ngay ɨtə nḛ majɨ je kɨ Ejɨpɨ tɨ, tadɔ ur kəmne dɔ nḛ kɨgə go ji je tɨ kɨ a ɨngə me ndɔ je tɨ kɨ a re. 27 Kɨ takul kadɨ-me ə, Mojɨ ɔtɨ-n me ɓe tɨ kɨ Ejɨpɨ tɨ kɔ, kɨ kanjɨ kadɨ ɓəl wongɨ lə ngar. Nɨngə kəme e kəte dɔ rəbɨ tɨ ləne tə nḛ kɨ oo Luwə kɨ dum koo kɨ kəm kɨn, kɨ kəmne be. 28 Kɨ takul kadɨ-me Luwə ə, Mojɨ ɨndə-n ndɔ kɨ a ɓari-e nə Pakɨ, ə adɨ Isɨrayəl je sɨkəi məsɨ ta kəy je tɨ ləde, mba kadɨ malayka kɨ nje tujɨ ngan dər je kɨ Ejɨpɨ tɨ, tujɨ ngan dər je lə Isɨrayəl je al.

29 Kɨ takul kadɨ-me lə Isɨrayəl je ə, gangi ba kasɨ tə dɔnangɨ kɨ tutɨ kurɨm be. Ɓa, lokɨ dɨje kɨ Ejɨpɨ tɨ nai kadɨ n-ɨrai tə Isɨrayəl je be nɨngə, man ba ka kɨn, tɨbɨ dɔde pɨnɨm. 30 Kɨ takul kadɨ-me lə Isɨrayəl je ə, lokɨ njɨyəi gugi dɔ ndogɨ bɔr kɨ dɔ ɓe bo Jəriko tɨ ndɔ sɨri nɨngə, ndogɨ bɔr ka kɨn budɨ nangɨ mur mur. 31 Kɨ takul kadɨ-me ə, Rakabɨ kɨ e kaya dəne ɨngə yo təkɨ njé kɔsɨ ta Luwə ɨngəi kɨn, al, tadɔ uwə njé kɨndə manjɨ ɓe je kɨ rɔne tɨ maje.

32 Nɨngə ta kɨ kadɨ m-əl nay ngay ɓəy, nə dɔkagɨlo asɨ-m al kadɨ m-əl kɨdɨ ta je kɨ ɔjɨ dɔ Jədɨyo̰ je, kɨ Barakɨ je, kɨ Jəpɨte je, kɨ *Dabɨdɨ je, kɨ Samɨyəl je, kɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ je. 33 Kɨ takul kadɨ kɨ dɨje kɨn adi mede Luwə ə, təti rɔ gɨn dɨje kɨ rangɨ je, gangi ta kɨ dana je, ɨngəi nḛ je kɨ Luwə un-n mɨndɨne adɨ-de je, taa adi ɓɔl je təli da je kɨ tɔgɨde goto tɨ nɨm tɔ. 34 Tɔli por je kɨ ko̰de ətɨ ɓəl adɨ oyi bəm bəm nɨm, tḛḛi ta koy tɨ lə kɨyə kasɨgar kɨ dɨje gei tɔlii-de nɨm tɔ. Taa me tɔgɨ goto tɨ je ləde kɨ ngay, ɨngəi tɔgɨ kɨ al dɔ majɨ. Dɔkagɨlo rɔ je tɨ, təli go̰ rɔ je kɨ ətɨ ɓəl, adɨ ɨndəi ngɔdɨ nja njé rɔ je tɨ kɨ mba. 35 Kɨ takul kadɨ kɨ dəne je madɨ adi mede Luwə kɨn ə, ɨngəi dɨje je ləde kɨ oyi ə ndəli.

Nɨngə njé kɨ na̰ je mbati kɨyə̰ tae, adɨ dɨje adɨ-de ko̰ bɨtɨ tḛḛ-n koy dɔde tɨ. Rai be mba kadɨ ɨngəi tḛḛ lo koy tɨ kɨ dɔbəy tɨ kɨ majɨ ɨtə e kɨ taji-naa tɨ ne kɨn. 36 NJé kɨ madɨ je təli nḛ kogɨ je, tɨndəi-de kɨ ndəy je. Tɔi njé kɨ nungɨ kɨ kulə gɨndɨ, ə ɓuki-de kəy dangay tɨ. 37 Tɨləi-de kɨ gajɨ mbal je tɔli-de je, tɨjəi-de kɨ si gangi-de dana joo je, tɔli-de kɨ kɨyə kasɨgar je. NJé kɨ na̰ je ɨləi lo ta gəngɨ gəngɨ, nɨngə kɨbɨ kɔde je e ngɨrə bɨyə̰ je ə se ngɨrə batɨ je. Nḛ je pətɨ nal-de. Adi-de ko̰ ngay nɨm, taa rai-de majal kɨ ətɨ ɓəl nɨm tɔ. 38 Dɨje ka kɨn əi dɨje kɨ majɨ ngay, nə ke ə dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ooi-de tə dɨje kɨ ndade goto be. Adɨ toi tə dɨje kɨ rɔ tuwə-de ɓe ləde be adɨ njɨyəi kɨ dɨlə lo je, kɨ dɔ mbal je, awi kɨ bole mbal tɨ je, kɨ bole ɓe tɨ je.

39 Əi je pətɨ Luwə ma najɨ ləde majɨ kɨ takul kadɨ-me ləde, nə ke ə, ɨngəi nḛ je kɨ Luwə un-n mɨndɨne adɨ-de kɨn al ɓəy. 40 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə ɨndə dɔ nḛ madɨ kɨ majɨ tɔi dana kɨ mbata ləje. E be ə, lo kadɨ Luwə təl-de kɨ kasɨ-naa bərəre tɨ kɨ kanjɨ je kəte goto.

12

Kuwə tɔgɨ ba me ngɔdɨ tɨ

1 J-əi je ka, təkɨ njé ma najɨ dɔ kadɨ-me tɨ ləje gəi gɨdɨje wukɨ ka kɨn ə, adɨ jɨ mbati nḛ je pətɨ kɨ a ɔgɨ-je kɔtɨ kəte. Kɨ bo tɔi adɨ jɨ mbati majal kɨ ɨsɨ ɓɨndɨ je ɓɨndɨ ɓɨndɨ kɨn. Adɨ j-a̰yḭ-naa ngɔdɨ kɨ kuwə tɔgɨ ba me na-naa ka̰y ngɔdɨ tɨ kɨ to no̰ je tɨ kɨn. 2 Adɨ j-uri kəmje dɔ Jəju tɨ, kɨ e nje kɨndə gɨn kadɨ-me ləje, taa e nje ra-e kadɨ asɨ-naa bərəre tɔ kɨn. NDɨgɨ kadɨ oy dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ kɨ kanjɨ kadɨ tur go rɔsɔl kɨ ko koy je kɨ be kɨn a re-n. Təkɨ rɔjetɨ, oo rɔnəl kɨ a ɨngə kəte. Be ə, ngɔsɨne kɨn ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ kɨ ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ ləne.

3 Oyo, adi mesi ole dɔ Jəju tɨ, kɨ dɨje kɨ njé ra majal je adi-e ko̰ kɨ ətɨ ɓəl, nə oo tə nḛ kɨ kare. Jəju ra be mba kadɨ ɨyə̰i rɔsi adɨ me tujɨ je taai tɔgɨsi al. 4 Me rɔ tɨ ləsi kɨ ɨsɨ rɔi kɨ majal kɨ ra, uwəi tɔgɨsi ba me rɔ tɨ bɨtɨ adi tḛḛ koy dɔsi tɨ al ɓəy. 5 Mesi oi dɔ ta kɔjɨ tɨ kɨ Luwə adɨ səsi kɨ to me makɨtɨbɨ je tɨ kɨ ay njay, tə ta kɔjɨ kɨ baw ngon adɨ ngonne kɨ ə nə:

«NGonm, otɨ kadɨ ɨkɨdɨ kɨndə kɔjɨ kɨ Luwə ɨsɨ ɨndə-i ɔji,

Nɨngə, lokɨ kɔl səi ə, adɨ ɔr tɔgi al.

6 Dəw kɨ Luwə ndɨge, a ɔje nḛ je kɨ ra majal ade oo kɨ kɨndə kɔjɨ,

Nɨngə dɨje pətɨ kɨ Luwə gər-de tə ngane je,

Ɨndə-de kɨ ndəy tɔ✡.»

7 E kɨ mba kadɨ kəmsi tḛḛ dɔ nḛ ra je tɨ kɨ majal kɨ ɨsɨ rai, ə ɨsɨ ɨngəi ko̰. Luwə ra səsi tə ngane je be. Tadɔ e nḛ kɨ go rəbe tɨ kadɨ baw ngon ɔjɨ ngonne nḛ je kɨ majal kɨ ɨsɨ ra. 8 Luwə ɨsɨ ɨndə nganne je pətɨ ɔjɨ-de, re ɨndə səsi ɔjɨ səsi al nɨngə, ɔjɨ kadɨ səi nganne je kɨ rɔjetɨ al, nə səi ngan lə dəw kɨ rangɨ yo. 9 Adi meje ole dɔ bawje je kɨ go darɔ tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ ɨndəi-je ɔji-je, ə j-ɨsɨ təli rɔje go ta tɨ je ləde mbata kɨndə kɨ ɨndəi-je ɔji-je. Be ə, majɨ kadɨ jɨ təli rɔje go Bawje kɨ dɔra̰ tɨ kɨ ɨtə bawje je kɨ dɔnangɨ tɨ ɓəy, mba kadɨ j-ɨngəi kajɨ. 10 Bawje je ɨndəi-je ɔji-je kɨ mbata ngon dɔkagɨlo kɨ ndɨkɨri ba par, kɨ go koo tɨ kɨ oi majɨ ta kəmde tɨ. Nə Luwə ɨndə-je ɔjɨ-je kɨ mbata majɨ ləje kɨ rɔjetɨ. Ge kadɨ jɨ təli dɨje kɨ ayi njay tə e be tɔ. 11 Təkɨ rɔjetɨ, taji-naa tɨ ne, kɨndə kɔjɨ a adɨ dəw rɔnəl al, a re kɨ me tujɨ yo. Nə me ndɔ je kɨ rangɨ tɨ, njé je kɨ njé təl rɔde go tɨ, a təli dɨje kɨ nje ra nḛ kɨ dana nɨm, dɨje kɨ nje kɨsɨ kɨ lapɨya nɨm tɔ.

12 E be ə, majɨ kadɨ ɨmbati kadɨ səi dɨje kɨ njé tɔgɨ goto je, ə kadɨ təli dɨje kɨ nje tɔgɨ je. 13 Majɨ kadɨ uni go rəbɨ kɨ a njururu, mba kadɨ njé mətɨ je tɔi dɔ rəbɨ tɨ al, nə kadɨ ɨngəi rɔ nga.

Kɨsɨ kɨ dɔ ta kɨ majɨ lə nje kadɨ-me

14 Majɨ kadɨ ɨndəi tɔgɨ dɔ rɔsi tɨ mba kadɨ ɨsi kɨ lapɨya kɨ dɨje pətɨ. Nɨngə kadɨ kɨsɨ kɨ dɔ ta ləsi e me nḛ ra tɨ kɨ ay njay. Re ɨnjɨyəi me nḛ ra tɨ kɨ ay njay al ə, dəw madɨ kɨ a oo Luwə goto. 15 Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, kadɨ dəw madɨ dansi tɨ tu gɨdɨne adɨ me-majɨ lə Luwə kɨn al. Kadɨ dəw madɨ kare dansi tɨ təl to tə kagɨ kɨ atɨ kɨ mane majal, kɨ a tɔgɨ nɨngə, a tujɨ dɨje ngay kɨ manne kɨ majal kɨn be al. 16 Kadɨ dəw madɨ kare dansi tɨ e nje ra kaya al. Taa kadɨ dəw madɨ kare dansi tɨ e nje kɨdɨ nḛ je kɨ kɔr kɨndə ta dangɨ mbata Luwə al. Otɨ kadɨ ɨrai tə Esuwa kɨ, un ke ngon kɨ ngatɔgɨ ləne ndogɨ-n nḛ kuso kɨ nja kare par kɨn al. 17 Ɨgəri ɓətɨ kadɨ-me ndɔ je tɨ kɨ rangɨ go nḛ tɨ kɨ ra kɨn, ge kadɨ n-ɨngə njangɨ dɔ ji bawne tɨ, nə loe goto. Esuwa sa rəbɨ kɨ man no̰ kəmne tɨ mba kadɨ n-aw kɨ bawne kadɨ yətɨ kɔjɨ ta ra ləne, nə loe goto.

18 Ɨrəi ɓasi kadɨ nḛ madɨ tɨ kɨ dəw asɨ kɔdɨ, tə mbal Sinay kɨ tɨnge to tə por kɨ o̰ bɨlɨm bɨlɨm, ə se kɨl ndi kɨ ndul kururu, ə se lo kɨ ndul, ə se nəl kɨ ɨlə kɨ tɔgɨne, 19 ə se ndu təbɨ, ə se ndu ta madɨ, al. Lokɨ *Isɨrayəl je ooi dɔ ndu kɨn nɨngə, dəji kadɨ n-ooi ta kɨ rangɨ kare dɔ made tɨ gogɨ al ngata. 20 Təkɨ rɔjetɨ, tɔgɨ Isɨrayəl je asɨ kadɨ rai go ndu-kun tɨ kɨ Luwə adɨ-de ə nə: «Dəw kɨ ra ra, dəw ə se da, kɨ ɔdɨ mbal ə, a tɨləi-e kɨ gajɨ mbal tɔli-e✡,» kɨn al. 21 Nḛ kɨ oi ətɨ ɓəl ngay adɨ *Mojɨ ə nə: «Ɓəl ra-m ngay adɨ m-dadɨ✡.»

22 Nə səi ɨrəi ɓa, ɨrəi ɓasi kɨ rɔ mbal *Sɨyo̰ tɨ, taa kɨ rɔ ɓe bo tɨ lə Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba tɨ. E Jorijaləm kɨ dɔra̰ tɨ, lokɨ malayka je dɨbɨ ba̰y ba̰y ɨsɨ rai rɔnəl tɨ. 23 Səi ɨrəi ɓasi kɨ lo kaw-naa tɨ lə njé je kɨ toi tə ngan je kɨ ngatɔgɨ je lə Luwə, kɨ tɔde e kɨ ndangɨ me dɔra̰ tɨ. Səi ɨrəi ɓasi kɨ rɔ Luwə tɨ kɨ nje gangɨ ta dɔ dɨje tɨ pətɨ. Taa ɨrəi kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ njé ra nḛ kɨ dana kɨ ndɔ kɨ kəte oyi, kɨ təli asi-naa bərəre təkɨ Luwə ge. 24 Səi ɨrəi ɓasi kɨ rɔ Jəju tɨ kɨ ɓukɨ məsɨne mba kadɨ təl-n je kɨ kay njay tɨ. E nje ka mbo̰ dɨje tɨ kɨ Luwə kɨ mbata kɨlə mɨndɨ kɨ sɨgɨ kɨ Luwə ɨlə səje. Nɨngə məse kɨ ɓukɨ ka kɨn əl ta kɨ tɔgɨne ɨtə ya̰ Abəl.

25 Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, Otɨ kadɨ ɨmbati koo dɔ ta lə nje kəl səsi ta! Isɨrayəl je kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte, mbati koo dɔ ta lə Mojɨ kɨ nje kəl-de ta dɔnangɨ tɨ ne, kɨndə kɔjɨ nal-de al. Nɨngə j-əi je, Luwə kɨ ɨsɨ me dɔra̰ tɨ nu ə ɨsɨ əl-je ta. Re jɨ təli gɨdɨje ta ta tɨ lie ə, kɨndə kɔjɨ a ɔdɨ-je kɔdɨ kɨ rɔjetɨ! 26 Luwə kɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte ndue yəkɨ dɔnangɨ ka kɨn ə, un ndune dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone ɓəy ə nə: «NJa kare ɓəy ma yəkɨ dɔnangɨ ɓəy, nə ke ə, a e dɔnangɨ par al, dɔra̰ ka ma yəke tɔ✡.» 27 Ku ta kɨ ə nə: «NJa kare ɓəy» kɨn ɔjɨ kadɨ nḛ je kɨ Luwə ɨndə-de kɨn a tujɨ-de pətɨ kɔ mba kadɨ gotoi. Nɨngə nḛ je kɨ dum tujɨ par ə a nayḭ.

28 Nɨngə j-əi je, ko̰ɓe kɨ j-ɨngəi e ko̰ɓe kɨ dəw kɨ a asɨ tuwə-je me tɨ goto, ə adɨ jɨ rai oyo Luwə, ə jɨ rai kɨlə j-adi-e kɨ go rəbɨ tɨ kɨ nəl-e, kɨ tɔjɨ kɨ kɨlə dɔe tɨ kɨ ɓəl. 29 Təkɨ rɔjetɨ, Luwə ləje e por kɨ nje ro nḛ je.

13

Kɨlə dɨngəm me naa tɨ kɨ dangɨ dangɨ

1 Majɨ kadɨ ɨnayḭ kɨ lo ndɨgɨ-naa tɨ kɨ yo je kɨ ne je tə ngakonaa je be. 2 Adi mesi oy dɔ kuwə mba je kɨ rɔsi tɨ al. Tadɔ njé kɨ madɨ je, lo kuwə mba je tɨ kɨn ə, uwəi malayka je kɨ rɔde tɨ kanjɨ kadɨ gəri go✡. 3 Adi mesi ole dɔ dɨje tɨ kɨ toi kəy dangay tɨ, tə nḛ kɨ səi je wa ka, səi dangay je naa tɨ səde be tɔ. Adi mesi ole dɔ njé je tɨ kɨ dɨje adi-de ko̰, tə nḛ kɨ səi je wa ə dɨje ɨsɨ rai səsi majal be.

4 Majɨ kadɨ taa-naa ɨngə kojɨ kɨ kɨlə dɔ tɨ rɔ dɨje pətɨ. Nɨngə kadɨ njé taa-naa je, dɨngəm kɨ dəne ngəmi rɔde mbata lə naa. Tadɔ Luwə a gangɨ ta dɔ njé ra kaya je tɨ kɨ njé kuwə marɨm tɨ. 5 Me kɨsɨ kɨ dɔ ta tɨ ləsi, otɨ kadɨ ɨrai ta la kɨ al dɔ majɨ. Ɨrai rɔnəl dɔ nḛ tɨ kɨ awi jisi tɨ. Tadɔ Luwə wa, ə nə:

«Jagɨ, m-a m-ɨyə̰-i kɔ al ratata✡.»

6 E be ə, j-a j-asi kadɨ j-əli ta kɨ me kɨ tḭ katɨ j-əi nə:

«Ɓaɓe e nje ra səm,

Nḛ kɨ a ra-m ɓəl goto,

Nḛ kɨ dəw a ra səm goto✡!»

7 Adi mesi ole dɔ njé kɔr no̰si tɨ je kɨ əli səsi ta lə Luwə kəte. Ɨnayḭ kɨ lo mər ta dɔ ji kɨsɨde kɨ dɔde taa tɨ bɨtɨ koyde tɨ, ə ɨndaji kadɨ-me ləde. 8 Jəju Kɨrɨsɨ a yətɨ al ratata, ɨsɨ lo kɨsɨne tɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte tɨ nu nɨm, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɓone tɨ nɨm, taa dɔkagɨlo je tɨ kɨ a re nɨm tɔ. 9 Otɨ kadɨ nḛ ndo je kɨ mba kɨ dangɨ dangɨ ədi səsi adɨ ɨtɔi dɔ rəbɨ tɨ kɨ majɨ. Nḛ kɨ a majɨ, e kadɨ me-majɨ lə Luwə ə ɨlə dɨngəm mesi tɨ ɓɨ e ndu-kun je kɨ ɔjɨ dɔ nḛ kuso, kɨ a ɨlə dɨngəm mesi tɨ al kɨn al. Tadɔ ndu-kun je kɨn, njé je kɨ ɨsɨ njɨyəi go tɨ, nḛ kɨ ra səde majɨ me tɨ no̰o̰ goto.

10 *NJé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je kɨ rai kɨlə me kəy tɨ lə Luwə kɨ rai kɨ kɨbɨ, awi kɨ tɔgɨ kadɨ usoi nḛ kɨ e kɨ kɨlə dɔ dɨngɨri lo kadɨ-kare tɨ ləje kɨn al. 11 Təkɨ rɔjetɨ, kɨ bo lə njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare je, re kɨ məsɨ da je lo tɨ kɨ ay njay ɨtə ndəge je, mba kadɨ adɨ kadɨ-kare kɨyə̰ go majal lə dɨje kɔ. Nə darɔ nɨn da je e kɨ kɨlə por dɔ tɨ gɨdɨ ɓe tɨ. 12 Be ə, Jəju ka, oy gɨdɨ ɓe bo Jorijaləm tɨ, mba kadɨ bɔr-n majal lə dɨje kɔ kɨ məsɨne✡. 13 Adɨ j-awi j-ɨngəi-e gɨdɨ ɓe tɨ, ə adɨ jɨ ndɨgi kadɨ dɨje kɨdi-je tə e be. 14 Tadɔ dɔnangɨ tɨ ne j-awi kɨ ɓe ləje kɨ kadɨ j-ɨsi tɨ ratata al. Be ə, j-ɨsɨ sangɨ kadɨ j-ɨngə e kɨ a re lo ti tɨ. 15 Kɨ rəbɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ, adɨ j-ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, tə nḛ məsɨ be, adɨ e kadɨ-kare pa je kɨ tḛḛi taje tɨ, ə gəri-e kadɨ e Ɓaɓe. 16 Adi mesi ole dɔ ra nḛ je kɨ majɨ tɨ taa taa, ə majɨ kadɨ ɨka̰yḭ nḛ majɨ je ləsi kɨ madɨsi je tɔ. Tadɔ kadɨ-kare je kɨ be kɨn ə, maji ta kəm Luwə tɨ.

17 Majɨ kadɨ ɨtəli rɔsi go njé kɔr no̰si je tɨ, ə ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ ləde. Ɨsɨ ɨndəi kəmde gosi tɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, tadɔ Luwə a dəjɨ-de kadɨ ɔji-e go kɨndə kɨ ɨsɨ ɨndəi kəmde gosi tɨ kɨn kade oo. Be ə, re ɨtəli rɔsi gode tɨ nɨngə, a rai kɨlə ləde kɨ rɔnəl. Re e be al ə, a rai kɨlə ləde kɨ ɓa ta, adɨ nḛ kɨ a ra səsi majɨ me tɨ no̰o̰ goto.

18 Əli ta kɨ Luwə kɨ mbata ləje. Jɨ gər ay njay kadɨ meje uwə-je kɨ ta dɔ nḛ madɨ tɨ al. Təkɨ rɔjetɨ, ndɨgɨ ləje e kadɨ pa njɨyəje majɨ kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. 19 M-dəjɨ səsi kɨ nga̰mem ba pətɨ kadɨ əli ta kɨ Luwə kɨ mba kadɨ m-təl m-re dansi tɨ gogɨ kalangɨ ba.

Kuwə ji-naa

20 Luwə kɨ nje kadɨ lapɨya, adɨ Jəju Kɨrɨsɨ ḭ taa dan njé koy je tɨ kɨ go rəbɨ məsɨ kɨlə mɨndɨ kɨ a to ratata. Kɨrɨsɨ kɨ e Ɓaɓe ləje, e kɨ e nje kul ba tɨ je kɨ bo. 21 Kadɨ Luwə ka kɨn ra adɨ asi rai kɨlə kɨ majɨ par par, mba kadɨ ɨrai ndɨgɨ lie. Kadɨ ɨndə kɨlə ra kɨ nəl-e meje tɨ kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ. Nɨngə kadɨ dɨje pɨti-e kɨ dɔkagɨlo je, kɨ dɔkagɨlo je! *Amen!

22 NGakom je, m-dəjɨ səsi kadɨ ɨtaai ta kɨlə dɨngəm me naa tɨ kɨn kɨ kɨsɨ dɔ tɨ. Təkɨ rɔjetɨ, makɨtɨbɨ ləm kɨ m-ndangɨ m-ɨlə-n m-adɨ səsi wa ka, ngal ngay al tɔ. 23 M-ge kadɨ m-əl səsi madɨ ɨgəri təkɨ ngoko̰ je kɨ me kadɨ-me tɨ Tɨmote tḛḛ kəy dangay tɨ✡. Re re kalangɨ ɨngə-m ə, m-a m-aw sie naa tɨ kadɨ m-o səsi.

24 Ɨrai lapɨya njé kɔr no̰si je, kɨ njé kaw-naa je pətɨ. *NJé kaw-naa je kɨ dɔnangɨ Itali tɨ ka uwəi jisi tɔ.

25 Kadɨ me-majɨ lə Luwə e səsi naa tɨ pətɨ.

✡ 1:3 Pa je 110.1

✡ 1:5 Pa je 2.7; 2 Samɨyəl 7.14

✡ 1:7 6-7: Dətərənom 32.43; Pa je 104.4

✡ 1:9 8-9: Pa je 45.7-8

✡ 1:12 10-12: Pa je 102.26-28

✡ 2:2 Knjk 7.53

✡ 2:8 6-8: Pa je 8.5-7

✡ 2:12 Pa je 22.23

✡ 2:13 Ejay 8.17

✡ 3:2 Kɔr Isɨrayəl je 12.7

✡ 3:11 7-11: Pa je 95.7-11

✡ 3:18 16-18: Kɔr Isɨrayəl je 14.1-35; Pa je 95.11

✡ 4:3 Pa je 95.11

✡ 4:4 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.2

✡ 4:5 Pa je 95.7-8

✡ 4:8 Dətərənom 31.7; Jojuwe 22.4

✡ 5:3 Ləbətɨkɨ 9.7

✡ 5:6 5-6: Pa je 2.7; 110.4

✡ 5:7 Mt 26.36-46; Mk 14.32-42; Lk 22.39-46

✡ 6:14 Kɨlə ngɨrə nḛ je 22.16-17

✡ 7:2 1-2: Kɨlə ngɨrə nḛ je 14.17-20

✡ 7:4 Knjk 2.29

✡ 8:1 Pa je 110.1

✡ 8:5 Tḛḛ kɨ taga 25.40

✡ 8:7 Tḛḛ kɨ taga 24.3-8

✡ 8:12 Jərəmi 31.31-34

✡ 9:6 Kɔr Isɨrayəl je 18.2-6

✡ 9:7 Ləbətɨkɨ 16.2-34

✡ 9:13 Ləbətɨkɨ 16.14-16; Kɔr Isɨrayəl je 19.9-17

✡ 9:20 19-20: Tḛḛ kɨ taga 24.3-8

✡ 10:7 5-7: Pa je 40.7-9

✡ 10:11 Tḛḛ kɨ taga 29.38

✡ 10:17 Jərəmi 31.33-34

✡ 10:30 Dətərənom 32.35

✡ 10:38 Abakukɨ 2.3-4

✡ 11:4 Kɨlə ngɨrə nḛ je 4.3-10

✡ 11:5 Kɨlə ngɨrə nḛ je 5.24

✡ 11:7 Kɨlə ngɨrə nḛ je 6.13-22

✡ 11:9 8-9: Kɨlə ngɨrə nḛ je 12.1-5; 23.4; 35.12, 27

✡ 11:17 Kɨlə ngɨrə nḛ je 22.1-14

✡ 11:18 Kɨlə ngɨrə nḛ je 21.12

✡ 11:22 Kɨlə ngɨrə nḛ je 50.24-25; Tḛḛ kɨ taga 13.19

✡ 12:6 Tər ta je 3.11-12

✡ 12:20 Tḛḛ kɨ taga 19.12-13

✡ 12:21 Dətərənom 9.19

✡ 12:26 Aje 2.6

✡ 13:2 Kɨlə ngɨrə nḛ je 18.1-8; 19.1-3

✡ 13:5 Dətərənom 31.6, 8; Jojuwe 1.5

✡ 13:6 Pa je 118.6

✡ 13:12 Ja̰ 19.17, 20

✡ 13:23 Knjk 16.1

Jakɨ

1

2

3

4

5

Makɨtɨbɨ kɨ

Jakɨ

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Jakɨ ndangɨ

Makɨtɨbɨ kɨ Jakɨ ndangɨ kɨn, ta je kɨ ɔsɨ go-naa go-naa me tɨ e ta je kɨ kadɨ ɔr ta rəbɨ dɨje lə Luwə kɨ sanəi-naa kɨ lo je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne (1.1). E ta kɨ tɔge e ngay, nɨngə Jakɨ un nḛ je kɨ dɨje ooi kɨ kəmde ne kɨ kadɨ re əl-n-de ta ə a ra kɨlə rɔde tɨ majɨ kɨn ə ndangɨ-n makɨtɨbɨ adɨ njé kun go Kɨrɨsɨ kɨ sanəi-naa kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ. NDangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de, ɨlə-n jine dɔ pa njɨyəde tɨ kɨ majal kɨ rɔ-naa tɨ əi je wa ə se kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ gəri Kɨrɨsɨ al.

Nḛ kɨ dɔsa̰y, Jakɨ əl ta lə gosɨ kɨ e nḛ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ ə sɔbɨ kadɨ e kɨ dəje kɨ kadɨ-me (1.2-8). Go tɨ, əl ta kɨ dɔ ndoo tɨ əi kɨ nḛ kɨngə, ta kɨ dɔ nḛ kɨ nga̰ tɨ əi kɨ nḛ na lə su, ta kɨ dɔ njɨyə kɨ rɔjetɨ go Luwə tɨ, kɨ kadɨ dəw a oo kande me kɨlə kɨ ra tɨ (1.9-27). Go ta je tɨ kɨn, Jakɨ əl ta kɨ tɔgɨne ngay dɔ gangɨ-naa tɨ kɨ to dan njé kaw-naa je tɨ (2.1-13), ɓəy taa kadɨ təl re dɔ ta tɨ kɨ ra rɔne tə ko̰ ta kɨ me makɨtɨbɨ tɨ lie kɨn be, adɨ e ta lə kadɨ-me kɨ kadɨ njɨyə naa tɨ kɨ ra kɨle (2.14-26). Go tɨ, Jakɨ un nḛ je ngay tɔjɨ-n ndonje kɨ ɨsɨ ra majal je kɨ ətɨ ɓəl (3.1-12). Nɨngə təl re əl ta kɨ dɔ gosɨ tɨ kɨ rɔjetɨ (3.13-18). Jakɨ ndɔr mbi dɨje kɨ njé re kɨ gangɨ-naa, dɨje kɨ nḛ ra kɨ dɔnangɨ tɨ ne nəl-de ngay, dɨje kɨ ɨsɨ ḭḭ dɔ rɔde ba gangi ta dɔ madɨde je tɨ, taa ɨlə jine kəm njé nḛ kɨngə tɨ kɨ ɨsɨ rai njé ra kɨlə je ləde ɓəə tɨ tɔ (4.1-5.6). Ta tɔl ta ta tɨ, Jakɨ dəjɨ dɨje kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de kɨn kadɨ əi dɨje kɨ njé kore mede, kadɨ əi njé kuwə tɔgɨde ba me kəl ta tɨ kɨ Luwə, kadɨ əi njé ra kɨ naa me kɨlə tɨ lə NDɨl (5.7-20).

Ta kɨ makɨtɨbɨ lə Jakɨ əl njé kun go Kɨrɨsɨ ne kɨn, e ta kɨ ay njay, tadɔ kun go Kɨrɨsɨ e ta kadɨ dəw əl ə nə: «Oyo m-adɨ mem Poy Ta kɨ Majɨ lə Jəju» tane tɨ ne be par al, nə kadɨ tɔjɨ me pa njɨyəne tɨ kɨ taga adɨ dɨje ooi. Re tɔjɨ kɨ taga adɨ dɨje ooi nɨngə, e kɨn e go rəbe tɨ, tadɔ «kadɨ-me kɨ kɨle goto e kadɨ-me kɨ koy» (2.26).

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Jakɨ, kɨ nje kɨlə ɓəə lə Luwə əi kɨ Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ, ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn madɨ səi gɨn ka lə *Isɨrayəl kɨ dɔgɨ gɨde e joo kɨ ɨsanəi-naa dɔnangɨ tɨ kɨ tae ba. Nḛ kɨ dɔsa̰y m-uwə jisi.

Kuwə tɔgɨ ba me nḛ na je tɨ

2 NGakom je, lokɨ nḛ na je kɨ dangɨ dangɨ tḛḛi dɔsi tɨ nɨngə, majɨ kadɨ ɨrai rɔnəl ngay dɔ tɨ. 3 Tadɔ səi je wa ɨgəri ɓətɨ, lokɨ kadɨ-me Luwə ləsi, tɔge ɨtə tɔgɨ nḛ na je kɨn nɨngə, a ra kadɨ uwəi tɔgɨsi ba. 4 Nɨngə majɨ kadɨ kuwə tɔgɨ ba ləsi, tɔl tane majɨ, mba kadɨ səi dɨje kɨ kasɨ-naa bərəre, kadɨ nḛ kɨ majal ɨlə ɓal rɔsi tɨ al, taa kadɨ nḛ kare ka du səsi al tɔ.

5 Re dəw kare dansi tɨ, kəm-kədɨ du-e nɨngə, kadɨ kɔy Luwə, ə Luwə a ade. Tadɔ Luwə e nje kadɨ dɨje pətɨ nḛ kare kɨ no̰o̰, kɨ me-nda, kɨ kanjɨ ndɔr mbi dəw. 6 Nɨngə kadɨ dəwe kɨn kɔy kɨ me joo al, nə kɨ kadɨ-me taa. Tadɔ dəw kɨ nje me joo, to tə pulum man, kɨ nəl un-e, ɨsɨ aw sie kɨ yo je kɨ nḛ je be. 7 Kadɨ dəw kɨ be kɨn gər mene tɨ, təkɨ a ɨngə nḛ madɨ kare rɔ Luwə tɨ al. 8 Tadɔ e nje me joo, gər rəbɨ nḛ rane al.

NJe ndoo kɨ nje nḛ kɨngə

9 Majɨ kadɨ ḭ ngokom kɨ nje kadɨ-me kɨ ḭ nje ndoo, ɨra rɔnəl dɔ kun tɨ kɨ Luwə un dɔi taa. 10 Be tɔ ə, kadɨ ḭ nje kadɨ-me kɨ ḭ nje nḛ kɨngə, ɨra rɔnəl dɔ sɔl tɨ kɨ Luwə sɔl dɔi tɔ. Tadɔ nje nḛ kɨngə a jɔre tə putɨ kam be. 11 Lokɨ kadɨ ɔsɨ kɨ tɔgɨne nɨngə, kam ndole, pute jɔre adɨ majɨ lie goto, be tɔ ə nje nḛ kɨngə a goto-n ta nḛ je tɨ lie kɨ ɨsɨ ra✡.

Nḛ na je

12 Dəw kɨ uwə tɔgɨne ba me nḛ na tɨ, e nje rɔnəl. Tadɔ lokɨ dum dɔ nḛ na je pətɨ nɨngə, a ɨngə jɔgɨ kajɨ kɨ Luwə un mɨndɨne kadɨ n-adɨ dɨje kɨ ndɨgi-e. 13 Lokɨ nḛ na tḛḛ dɔ dəw tɨ nɨngə, kadɨ ə nə: «E Luwə ə na-m al, tadɔ majal asɨ na Luwə al, taa Luwə wa a na dəw al tɔ.» 14 Təkɨ nḛ na tḛḛ dɔ dəw tɨ nɨngə, e kəm-nda lie e wa ə əde, ɔr-e aw sie me tɨ. 15 NGata nɨngə kəm-nda ḭ səm təkɨ dəne ḭ səm be, ɓa ojɨ majal, nga nɨngə lokɨ majal tɔgɨ gangɨ ɓa tḛḛ koy. 16 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, kadɨ ədi rɔsi kɨ ta je kɨ ngom, al. 17 Nḛ kadɨ kɨ majɨ kɨ kadɨ-kare kɨ asɨ-naa, ḭḭ rɔ Luwə tɨ kɨ nje ra kunjɨ je kɨ dɔra̰ tɨ. Luwə mbəl rɔne al, taa kəm ndɨle a yətɨ rɔne, təkɨ kəm ndɨl a yətɨ-n rɔne kɨ go kadɨ be kɨn al tɔ. 18 E kɨ go me ndɨgɨ lie wa, ə ojɨ-n-je kojɨ kɨ sɨgɨ kɨ ta kɨ rɔjetɨ. Ojɨ-je kojɨ kɨ sɨgɨ mba kadɨ j-əi nḛ kɨndə je kɨ dɔsa̰y dan nḛ kɨndə je tɨ lie.

Koo dɔ ta ə ra go tɨ

19 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, kadɨ oi ta kɨ m-a m-əl səsi kam majɨ: kadɨ dəw ḭ langɨsi oo dɔ ta, nə kadɨ əl ta kalangɨ al, taa ra wongɨ kalangɨ al tɔ. 20 Tadɔ wongɨ lə dəw a ra nḛ kɨ dana no̰ Luwə tɨ al. 21 Gɨn nḛ kɨn ə, kadɨ ɨmbati nḛ ra je kɨ to njḛ, kɨ kɨlə ra je kɨ majal al dɔ, kɨ re kɨ go me ndul. Nɨngə ɨtaai ta lə Luwə kɨ dɨbɨ mesi tɨ, kɨ dɔ kɨ sɔl lɔm, tadɔ e ta kɨ asɨ kajɨ səsi.

22 Ta lə Luwə kɨn kadɨ oy mbisi tɨ par al, nə kadɨ oy ɓa ɨtəli rɔsi go tɨ taa. Lokɨ ɨsi ta koo dɔ tɨ tə koo par nɨngə, e kədɨ ə ɨsi ədi rɔsi səi wa. 23 Tadɔ re dəw oo dɔ ta, ə ra go tɨ al nɨngə, to tə dəw kɨ go̰ ta kəmne me kɔtɨrongɨ tɨ be. 24 Lokɨ go̰ rɔne ə ɔtɨ aw nɨngə, ta naa tɨ no̰o̰ par ə me oy dɔ rɔe tɨ kɨ kəte oo. 25 Nə dəw kɨ ndər gɨn ndu-kun lə Luwə kɨ asɨ naa bərəre kɨ taa-je ɨlə-je taa, kɨ ɨsɨ uwə rɔne ba me tɨ, ɓɨ ra rɔnəl dɔ ko dɔe tɨ par, adɨ me oy dɔ tɨ al, nə ra go tɨ, dəwe kɨn a ɨngə majɨ-kur me kɨlə tɨ pətɨ kɨ a ra.

26 Lokɨ dəw madɨ oo rɔne tə nje kun go Luwə, nə asɨ kuwə ndonne gɨn tɔgɨne tɨ al nɨngə, ɨsɨ ədɨ rɔne tə kədɨ, kun go Luwə lie e nḛ kɨ kəme goto. 27 M-əl səsi kadɨ ɨgəri təkɨ kun go Luwə kɨ majɨ kɨ kɨ rɔjetɨ kɨ Luwə kɨ Bawje ndɨgɨ, e koo go ngan kal je kɨ njé ngaw koy je me ko̰ je tɨ, kɨ ɨsɨ tḛḛ dɔde tɨ, kɨ kɔsɨ rɔ ngərəngɨ kadɨ nḛ je tɨ kɨ to njḛ kɨ dɔnangɨ tɨ ne.

2

Kɔr kəm naa dana e majal

1 NGakom je, səi kɨ adi mesi Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ kɨ tɔjɨ e lie, sɔbɨ kadɨ kɔr kəm-naa goto dansi tɨ, tadɔ e nḛ kɨ uwə-naa kɨ kadɨ-me al. 2 Tə kɨn ə ɓone, dəw kɨ nje nḛ kɨngə kare, ɨlə kɨbɨ kɨ ndole majɨ rɔne tɨ, kɨ nɨngə kɨ ra kɨ ɔr jine tɨ, re lo kaw-naa tɨ ləsi. Nɨngə dəw kɨ nje ndoo, kɨ ɨlə ngɨsɨ kɨbɨ rɔne tɨ, re lo kaw-naa tɨ ka kɨn tɔ. 3 Lokɨ ɨləi kəmsi oi nje kɨlə kɨbɨ kɨ ndole nɨngə, ɨɓuki-e tɨ ə əli-e əi nə: «Ɨre, ɨsɨ nangɨ lo kɨ majɨ tɨ kɨn.» Nɨngə əli nje ndoo əi nə: «Ḭ a kɨ taa no̰o̰» ə se «Ɨsɨ njam tɨ nanga ne be.» 4 Təkɨ ɨsɨ rai be nɨngə, se oi kadɨ e kɔr ə ɨsɨ ɔri kəm-naa dana dansi tɨ, ə ɨsɨ təli njé gangɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ kɔjɨ ta je ləsi kɨ majal al wa?

5 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, uri mbisi oi ta kɨn: Se oi kadɨ Luwə mbətɨ njé ndoo je kɨ dɔnangɨ tɨ ne mba kadɨ təli njé nḛ kɨngə je, kɨ go kadɨ kɨ adi mede Jəju Kɨrɨsɨ, al wa? MBətɨ-de kadɨ ɨngəi ko̰ɓe kɨ Luwə un mɨndɨne adɨ dɨje kɨ ndɨgi-e. 6 Nɨngə səi je ɨsɨ kɨdi-de. Se njé nḛ kɨngə je ka kɨn ə ɨsɨ adi səsi ko̰ al wa? Taa ɨsɨ awi səsi no̰ njé gangɨ ta je tɨ tɔ al wa? 7 E əi je wa kɨn ə ɨsɨ əli ta kɨ majal dɔ tɔ tɨ kɨ majɨ kɨ Luwə ɨndə dɔsi tɨ kɨn.

8 Təkɨ rɔjetɨ, re ɨtɔli ta ndu-kun lə Luwə kɨ ɨtə ndəge je kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ ə nə: «A ɨndɨgɨ dəw madi tə darɔi ḭ wa be,» kɨn nɨngə, ɨrai go rəbe tɨ. 9 Nə re ɨrai kɨ go kɔr kəm-naa dana tɨ nɨngə, e majal ə ɨsɨ rai, ndu-kun lə Luwə uwə səsi kɨ ta tə njé kal dɔ ta je. 10 MBata re dəw təl rɔne go ndu-kun je tɨ lə Luwə pətɨ, nə al dɔ ndu-kun kɨ kare nɨngə, təl nje kal dɔ ndu-kun je pətɨ. 11 Tadɔ nje kəl kə nə: «A uwə marɨm al,» ka kɨn ə əl ə nə: «A tɔl dəw al tɔ.» Ə re uwə marɨm al, nə ɨtɔl dəw nɨngə ɨtəl nje kal dɔ ta✡. 12 Gɨne kɨn ə, kadɨ ta kəlsi je, kɨ nḛ rasi je, tɔjɨ kadɨ səi dɨje kɨ sɔbɨ kadɨ a gangi ta dɔsi tɨ kɨ ndu-kun kɨ nje taa kɨlə taa. 13 Tadɔ dəw kɨ nje koo kəm-to-ndoo lə dɨje al, Luwə a oo kəm-to-ndoo lie ndɔ gangɨ ta tɨ al tɔ. Nɨngə koo kəm-to-ndoo e nḛ kɨ utɨ dɔ ta kɨ gangɨ.

Kadɨ-me Luwə kɨ kanjɨ ra kɨle e kɨ koy

14 NGakom je, lokɨ dəw madɨ ə nə n-e n-aw kɨ kadɨ-me, nɨngə tɔjɨ kadɨ-me Luwə ləne, kɨ kɨlə kɨ ra, al, se maje e ri wa? Maje goto. Kadɨ-me Luwə kɨ be kɨn asɨ kaje al. 15 Tə kɨn ə ɓone, ngoko̰je kɨ dɨngəm ə se kɨ dəne awi kɨ rɔde kare, taa asi kɨngə nḛ kusode kɨ ndɔ je pətɨ al tɔ. 16 Nɨngə dəw madɨ dansi tɨ əl-de ə nə: «Awi kɨ maje, kadɨ rɔsi tɨngə rututu, ə usoi nḛ mesi dan.» Kɨ kanjɨ kadɨ adɨ-de nḛ kɨ kadɨ ra səde, se maje e ri wa? 17 Kadɨ-me Luwə ka to be tɔ, re tɔjɨ rɔne me kɨlə kɨ ra tɨ al nɨngə, e nḛ kɨ koy.

18 Dəw madɨ ə nə: «Ḭ aw kɨ kadɨ-me Luwə, ə mi m-aw kɨ kɨlə je kɨ ra tɔ.» Ɓa m-a m-əl-e m-ə nə: «Majɨ kadɨ ɔjɨ-m kadɨ-me Luwə ləi kɨ kanjɨ kɨlə je kɨ ra adɨ-m m-o, ə mi m-a m-ɔji kadɨ-me Luwə ləm kɨ kɨlə je kɨ m-ra m-adɨ oo tɔ.» 19 Ḭ adɨ mei təkɨ Luwə e kare ba al wa? E nḛ kɨ majɨ, nɨngə kadɨ ɨgər təkɨ ndɨl je kɨ majal ka gəri-e be tɔ. Ɓəl rade adɨ dadi no̰e tɨ. 20 Ḭ dəw kɨ dɔi goto, ɨndɨgɨ kadɨ ɨgər se e kɨ mba ri ə kadɨ-me kɨ kɨle goto a ra nḛ kare al wa? 21 Se oo kaje *Abɨrakam kɨ Luwə ɔr ta dɔe tɨ kɨ takul kɨlə rae je, mbata ndɨgɨ kadɨ n-tɔl ngonne *Isakɨ dɔ dɨngɨri kadɨ-kare tɨ lə Luwə, n-ade kadɨ-kare tɨ kɨn al wa? 22 OO, kadɨ-me Luwə lie awi naa tɨ kɨ kɨlə rae je. Kɨlə rae je tɔli ta kadɨ-me Luwə lie adɨ asɨ naa bərəre. 23 E be ə tɔl-n ta ta kɨ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «Abɨrakam adɨ mene Luwə, lokɨ Luwə oo kadɨ-me lie nɨngə tɨde tə dəw kɨ dana.» Adɨ ɓar-e madɨne✡. 24 Oi ne majɨ, təkɨ Luwə ɔr ta dɔ dəw tɨ kɨ takul kɨlə rae je, ɓɨ e kɨ takul kadɨ-me lie par kare ba al.

25 Adi mesi ole dɔ Rakabɨ tɨ kɨ e kaya dəne kɨn. Rakabɨ uwə njé kɨlə je lə *Isɨrayəl rɔne tɨ, nɨngə ra səde adɨ tḛḛi uni rəbɨ kɨ rangɨ a̰yḭ-naa awi. E kɨ mbata kɨlə rae kɨn ə Luwə ɔr-n ta dɔe tɨ✡.

26 Be ə, təkɨ j-o-n kadɨ darɔ kɨ kə̰ə̰ goto tɨ e kɨ koy ka kɨn ə, kadɨ-me Luwə kɨ kɨle goto ka e kɨ koy tɔ.

3

Kadɨ njé ndo nḛ dɨje ooi go ndonde

1 NGakom je, kadɨ dɨje ngay dansi tɨ, ɓuki-naa me ndo nḛ dɨje tɨ al, tadɔ ɨgəri majɨ kadɨ Luwə a gangɨ ta kɨ nga̰ ngay dɔje tɨ ɨtə ndəge je, j-əi kɨ j-əi njé ndo nḛ dɨje. 2 J-əi pətɨ jɨ rai majal kɨ go rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ. Re dəw madɨ ra majal me ta kəlne tɨ al bɨtɨ nɨngə, e dəw kɨ tɔgɨ gangɨ me ta kəlne tɨ, asɨ kuwə rɔne ba pətɨ gɨn tɔgɨne tɨ. 3 Re j-ɨləi jam ta sɨndə je tɨ mba kadɨ təli rɔde go ndɨgɨ tɨ ləje nɨngə, j-awi kɨ tɔgɨ dɔ rɔde tɨ ba pətɨ tɔ. 4 Oi nḛ kare to nḛ kɨ ɔjɨ dɔ bato je: re bato bo-n tə ri, ə nəl kɨ bo ɔse-n kɨ tɔgɨne tə ri ka, kɨ ngon ngande kɨ ndə̰y wa kɨn ə nje kuwə ngandɨ bato, a aw-n kɨ bato lo tɨ kɨ mee ndɨgɨ kaw sie tɨ. 5 E be ə, ndon dəw ka to be tɔ. E ngon rɔ kɨ ndə̰y ba, nə ɔjɨ rɔne kadɨ n-asɨ ra nḛ je kɨ to ɓəl. Təkɨ oi, ngon por kɨ ndə̰y be par asɨ kadɨ o̰ ku kɨ bo ɨnde nangɨ rapɨ be. 6 E be tɔ ə, ndon dəw ka to tə por be tɔ. E ə e lo kɨ majal ɨsɨ tɨ dan ngan rɔje je tɨ, nɨngə un majal ɨndə-n ngan rɔje ba pətɨ. Ɨsɨ ɨndə por kɨ ḭ lo kɨngə ko̰ tɨ dɔ ndɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ lə dəw.

7 Dəw asɨ kuwə gɨn da je kɨ dangɨ dangɨ pətɨ kɨ me mu tɨ, kɨ gɨn yəl je, kɨ gɨn da je kɨ njé kagɨ nangɨ, kɨ gɨn da je kɨ ɨsi me ba tɨ, gɨn tɔgɨne tɨ. 8 Nə ndon je, dəw kare kɨ asɨ kuwe gɨn tɔgɨne tɨ goto. E nḛ kɨ nje tujɨ lo kɨ dum kuwe nangɨ gɨn tɔgɨ tɨ. NDonje rosɨ kɨ kəngɨ nḛ kɨ nje tɔl dəw bətəte. 9 Kɨ ndonje ə j-ɨsɨ j-ɨlə-n tɔjɨ dɔ Ɓaɓe tɨ kɨ Bawje, nɨngə kɨ ndonje kɨ kare wa ka kɨn ə jɨ təl j-ɨsɨ jɨ man-n dɨje kɨ Luwə ɨndə-de adɨ tɨti-naa sie kɨn tɔ✡. 10 Taje kɨ kare wa kɨn ə ɨsɨ ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ, nɨngə taje kɨ kare wa ka kɨn ə ɨsɨ man dɨje tɔ. NGakom je, sɔbɨ kadɨ ɨrai be al. 11 Se man kɨ nəl əi kɨ man kɨ atɨ a tḛḛi naa tɨ ta bole tɨ kɨ kare wa? Jagɨ a tḛḛi ta bole tɨ kɨ kare al. 12 NGakom je, kagɨ mbay-kote asɨ kadɨ andɨ sɨyə̰ al, taa kagɨ matɨ asɨ kadɨ andɨ mbay-kote al tɔ. Re e be al nɨngə, e be tɔ ə ta bole kɨ man kɨ katɨ ɨsɨ tḛḛ tɨ, man kɨ nəl asɨ kadɨ a tḛḛ tɨ al.

Kəm kədɨ kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ kəm-kədɨ kɨ dɔra̰ tɨ

13 Dəw kɨ ə nə nḛ nje kəm-kədɨ kɨ nje nḛ gər dansi tɨ nɨngə, majɨ kadɨ tɔjɨ kəm-kədɨ kɨ nḛ gər ləne me pa njɨyə tɨ kɨ majɨ, kɨ dɔ kɨ sɔl lɔm. 14 Nə kɨn ə re, ni kɨ atɨ bangɨ kɨ hal jangɨ e mesi tɨ nɨngə, ɨndəi gusi əi nə səi njé kəm-kədɨ, kare al, taa kadɨ əli ta kɨ ngom ɔsi ta, ta kɨ rɔjetɨ al tɔ. 15 Tadɔ ko kəm-kədɨ kɨ be kɨn, e kəm-kədɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, e kəm-kədɨ lə dəw, e lə su, ɓɨ e kəm-kədɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ al. 16 Nɨngə lokɨ ni kɨ jangɨ əi tɨ, nḛ ra kɨ go rəbe tɨ al, kɨ ko nḛ ra je kɨ majal pətɨ əi tɨ no̰o̰ tɔ. 17 Nə dəw kɨ aw kɨ kəm-kədɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, dɔ kəte, e dəw kɨ ay njay, e nje re kɨ lapɨya, e dəw kɨ sɔl lɔm, e nje kɨlə dɨje nojɨ naa tɨ, e nje koo kəm-to-ndoo, ɨsɨ tḛḛ kɨ kandɨ kɨ majɨ majɨ, gangɨ-naa goto rɔe tɨ, ta kədɨ kəm-naa ka goto rɔe tɨ tɔ. 18 Dɨje kɨ njé sangɨ rəbɨ lapɨya, ɨsɨ rai kɨle tə ko nḛ ə ɨsɨ dɨbi gəi gɨdɨde be, nɨngə kande kɨ a təti e nḛ ra kɨ dana.

4

Dəw kɨ nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne uwə me ngay e nje kɔsɨ ta Luwə

1 NGakom je, rɔ-naa je, kɨ kɔl-naa je kɨ dansi tɨ kɨn tḛḛi kɨ ra? Lokɨ tḛḛi səm tɨ, e me ngur darɔ je tɨ kɨ rɔsi tɨ, kɨ ɨsɨ rɔi-naa. 2 Ɨsɨ rai kəm-nda nḛ je, nə asi kɨngəi al, nɨngə ɨsɨ tɔli dɨje, ɨsɨ ndɨngəi nḛ, nə lo kadɨ ɨngəi goto, lo kɨn tɨ, ɨtəli njé kɔl-naa kɨ njé rɔ-naa. Ɨkɔyi nḛ, ə ɨngəi al, tadɔ ɨgəri kɔy Luwə al. 3 Ə re ɨkɔyi nḛ Luwə ka, adɨ səi al, tadɔ nḛ kɔy ləsi e nḛ kɔy kɨ majal, ɨsɨ kɔyi nḛ Luwə kadɨ re ɨngəi nɨngə, ɨtɨndəi tḭ kɔ dɔ koo majɨ rɔ tɨ lə darɔ. 4 Səi njé kuwə marɨm! Majɨ kadɨ ɨgəri təkɨ dəw kɨ nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne uwə me ngay, e nje kɔsɨ ta Luwə. Re dəw madɨ, nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne uwə me ngay nɨngə, ɨsɨ ra rɔne nje ba̰ tɨ lə Luwə. 5 M-əl kadɨ ɨgəri təkɨ, ta lə Luwə kɨ to me makɨtɨbɨ tɨ e kare kɨ ndangɨ al. Makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Jangɨ ra Luwə ngay dɔ NDɨl tɨ kɨ ɨnde meje tɨ.» 6 Nə me-majɨ kɨ adɨ-je, e nḛ kɨ bo ngay ɨtə nḛ je pətɨ. Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Luwə ta̰ rɔ dɨje kɨ nje kun dɔde taa, ə adɨ me-majɨ ləne e kɨ dɨje kɨ njé sɔl dɔde tɔ✡.» 7 E be ə, kadɨ ɨsɔli dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə Luwə, ɨta̰i rɔ su, ə su a a̰y kɔ sa̰y kadɨsi tɨ. 8 Ɨrəi ngɔsi rɔ Luwə tɨ, ə Luwə a re ngɔsi rɔsi tɨ tɔ. Səi njé ra majal je, ɨtogi jisi adɨ ay njay; səi njé me joo, ɔri majal mesi tɨ kɔ. 9 Majɨ kadɨ ɨgəri təkɨ səi njé kəm-to-ndoo, uwəi ndo rɔsi, ə ɨno̰i kɨ man kəmsi; kadɨ kogɨ ləsi təl no̰, kadɨ rɔnəl ləsi təl ndoo kɨ kuwə. 10 Sɔbɨ kadɨ ɨsɔli dɔsi no̰ Luwə tɨ ə Luwə a un dɔsi taa.

Kadɨ dəw gangɨ ta dɔ ngokone tɨ al

11 NGakom je, sɔbɨ kadɨ əli ta kɨ majal dɔ-naa tɨ al, dəw kɨ ɨsɨ əl ta kɨ majal dɔ ngokone tɨ, ə se ɨsɨ gangɨ ta dɔe tɨ nɨngə, e ndu-kun lə Luwə ə ɨsɨ əl ta kɨ majal dɔ tɨ nɨm, ɨsɨ gangɨ ta dɔ tɨ nɨm. Nɨngə re ɨsɨ ɨgangɨ ta dɔ ndu-kun tɨ lə Luwə ɓa, ḭ nje təl rɔi go ndu-kun tɨ al, nə ḭ nje gangɨ ta dɔ tɨ yo. 12 Jɨ gər təkɨ Luwə kɨ karne ba par ə e nje kadɨ ndu-kun kɨ nje gangɨ ta. E kɨ karne ba ə aw kɨ tɔgɨ kadɨ ajɨ-n dəw nɨm tujɨ-n dəw nɨm tɔ. NGa ḭ, ḭ na̰ ə kadɨ ɨgangɨ ta dɔ ngoko̰i tɨ ə?

Kɔjɨ ta ra

13 Oi dɔ ta ləm majɨ, səi kɨ njé kəl kə nə: «Ɓone ə se lo ti ə j-a j-aw me ɓe bo tɨ kɨ be, j-a jɨ ra ɓal kare me tɨ, j-a jɨ ra gatɨ, j-ɨngə-n la.» 14 Əli ya̰si be, ə ɨgəri nḛ kare kɨ a ra nḛ me ndɔ tɨ kɨ lo ti tɨ dɔ kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ ləsi al tɔ. Ɨtoi tə sa kɨ su luy luy adɨ o-e, nɨngə njaba par ə goto kɨn be✡. 15 Ta kɨ re a əli ə to kɨn: «Təkɨ re Ɓaɓe ndɨgɨ, ə j-ɨsɨ kɨ dɔje taa ə, j-a jɨ ra nḛ kɨ yo, j-a jɨ ra nḛ kɨ nḛ.» 16 Nə ngɔsɨne, ɨsɨ ɔji rɔsi me ndɨgɨ ra tɨ ləsi kɨ dɔsi. Kɔjɨ rɔ kɨ be kɨn e kɔjɨ rɔ kɨ majal. 17 Re dəw gər rəbɨ ra majɨ ɓətɨ, nə mbatɨ ra nɨngə, dəwe kɨn e nje ra majal.

5

Ko̰ kɨ a re dɔ njé nḛ kɨngə je tɨ

1 Səi kɨ səi njé nḛ kɨngə! Majɨ kadɨ ɨno̰i kɨ ndusi kɨ bo, mbata ko̰ je kɨ a rəi dɔsi tɨ. 2 Nḛ kɨngə je ləsi ndumi kɔ, yo̰ je o̰i kɨbɨ je ləsi. 3 Ɔr je kɨ la je ləsi no̰i mɨkɨri mɨkɨri, nɨngə no̰de kɨ mɨkɨri a ma najɨ ɔsɨ-n səsi ta. A o̰ darɔsi tə por be. Ɨmbo̰i nḛ kɨngə je kɨ naa tɨ naa tɨ, dɔkagɨlo kɨ je tɨ, kɨ e dɔkagɨlo kɨ dɔbəy tɨ. 4 Dɨje kɨ njé ra kɨlə me ndɔr tɨ ləsi, ɔgi-de nḛ kɨgə go ji ləde, adɨ no̰i, ndu no̰de aw ratata tḛḛ mbi Luwə tɨ kɨ NJe tɔgɨ pətɨ. 5 Kɨsɨsi dɔnangɨ tɨ ne, ɨsi lo kɨ ndole tɨ, ɨsɨ usoi je a̰yḭ-naa je me majɨ tɨ. Ɨboi mbul mbul, ɨtoi tə da je kɨ uli-de adɨ a ngəmi ndɔ tɔl-de be. 6 Dɨje kɨ rai nḛ madɨ al, ɨgangi ta dɔde tɨ, ɨtɔli-de, nə ta̰i səsi rɔ al.

Kore me ngɨnə-n kɨre Ɓaɓe

7 NGakom je, sɔbɨ kadɨ orəi mesi bɨtɨ, kadɨ Ɓaɓe re-n. Oi nje ndɔr, a ngɨnə kandɨ nḛ kɨ majɨ ngay kɨ a tḛḛ dɔnangɨ tɨ, kɨ kore me dɔ tɨ nga̰. A ore mene bɨtɨ kadɨ ndi bɨnə ədɨ, ndi kɨ dɔbəy tɨ ədɨ, ɓəy taa kadɨ ɨjə ko ləne. 8 Be tɔ ə, səi je ka, kadɨ orəi mesi, uwəi tɔgɨsi ba, tadɔ Ɓaɓe e ɓasi.

9 NGakom je, ɨɓai ta dɔ-naa tɨ al, mba kadɨ Luwə gangɨ-n ta dɔsi tɨ al. NJe gangɨ ta a ta rəbɨ tɨ. 10 Sɔbɨ kadɨ oi go nja njé kəl ta je kɨ ta Luwə kɨ kəte nu kɨn majɨ. Oi go njade tə nḛ ndajɨ ləsi, go rəbɨ ko̰ tɨ kɨ go rəbɨ kore me tɨ. 11 J-əl ta dɔ njé kuwə tɔgɨde ba me ko̰ je tɨ j-ə nə əi njé rɔnəl. Adi mesi ole dɔ kuwə tɔgɨ ba tɨ lə Jobɨ dan ko̰ je tɨ pətɨ kɨ tḛḛ dɔe tɨ. Ɨgəri kadɨ go tɨ gogɨ, Luwə ade ɨngə majɨ, tadɔ Luwə e nje me-majɨ kɨ ngay, kɨ nje koo kəm-to-ndoo✡.

12 NGakom je, nḛ kɨ bo ngay kɨ kadɨ ɨgəri ə to kɨn: sɔbɨ kadɨ ɨbi rɔsi al, se e kɨ ndi, se e gɔjɨ kɨ kuso, se e kɨbɨ rɔ madɨ kɨ rangɨ. Re e oyo ə əi nə oyo, re e jagɨ ə əi nə jagɨ tɔ par, mba kadɨ osi me ta kɨ gangɨ tɨ lə Luwə al.

13 Re, dəw madɨ dansi tɨ, ɨngə ko̰ ə, kadɨ no̰ dɔ Luwə tɨ. A re rɔe nəl-e ə, kadɨ osɨ pa ɨlə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ. 14 Re, dəw madɨ dansi tɨ, rɔe to-e ə, kadɨ ɓar ngatɔgɨ je lə njé kaw-naa je, kadɨ no̰i dɔ Luwə mbata tɨ lie kɨ yɨbɨ kɨ kɔy-n rɔe me tɔ Ɓaɓe tɨ. 15 Kəl ta kɨ Luwə kɨ kadɨ-me a ajɨ dəw kɨ nje rɔ to, Ɓaɓe a un-e taa, nɨngə re ra majal madɨ ka, Luwə a ɨyə̰ go majal je lie kɔ. 16 Be ə, kadɨ ɨtɔri ndusi dɔ majal je tɨ ləsi kɨ rɔ-naa tɨ. Nɨngə əli ta kɨ Luwə mbata lənaa, kadɨ ɨngəi rɔ nga dɔ rɔ to je tɨ ləsi. Kəl ta kɨ Luwə lə dəw kɨ dana, tɔge e ngay. 17 Oi Eli kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ e dəw tə je be tɔ, nə kɔy Luwə kɨ rɔ tḭne kadɨ ndi ədɨ al, nɨngə ndi ədɨ dɔnangɨ tɨ al ɓal mɨtə kɨ nay mehḛ tɔ. 18 Ɓa, təl kɔy Luwə gogɨ təkɨ sɨgɨ, ə yə Luwə adɨ ndi təl ədɨ dɔnangɨ tɨ gogɨ, adɨ dɔnangɨ tḛḛ kɨ kandɨ nḛ je✡.

Dɔbəy ta

19 NGakom je, təkɨ re dəw madɨ dansi tɨ ndəm go rəbɨ kɨ rɔjetɨ, ur wale, ə dəw madɨ kɨ rangɨ ɔr-e təl re sie go rəbɨ tɨ kɨ dana gogɨ nɨngə, 20 kadɨ ɨgəri təkɨ dəw kɨ təl kɨ nje ra majal dɔ rəbɨ tɨ kɨ ndəm re sie go rəbɨ tɨ kɨ dana kɨn, a ajɨ nje ra majal ta koy tɨ. Nɨngə Luwə a ɨyə̰ go majal je lə nje ra majal ka kɨn pətɨ kɔ tɔ. Amen!

✡ 1:11 Tḛḛ kɨ taga 40.6-7

✡ 2:11 Tḛḛ kɨ taga 20.13, 14; Dətərənom 5.17, 18

✡ 2:23 Kɨlə ngɨrə nḛ je 15.6; Ejay 41.8

✡ 2:25 Jojuwe 2.1-21

✡ 3:9 Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.26-27

✡ 4:6 Tər ta je 3.34

✡ 4:14 13-14: Tər ta je 27.1

✡ 5:11 Jobɨ 1.20-22; 2.10; 42.10-17

✡ 5:18 1 NGar je 17.1; 18.1; 18.42-45

1 Pɨyər

1

2

3

4

5

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨ

Pɨyər

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Pɨyər ndangɨ

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨn Pɨyər ndangɨ adɨ njé kun go Kɨrɨsɨ kɨ sanəi-naa kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ dɔnangɨ Aji tɨ kɨ du (ɓone ɓari-e Turki). NJé kaw-naa je kɨ dɨje kɨn əi dande tɨ, əi njé kaw-naa je kɨ Pol əi kɨ madɨ-kɨləne je ɨndəi gɨnde. Dɔmajɨ ə Pɨyər a ɨsɨ Rom tɨ ə ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn. Rom kɨ Pɨyər ɨndə tɔe nə Babɨlon (5.13). Ta kɨ Pɨyər əl ɔjɨ dɔ dɨje kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de kɨn tɔjɨ kadɨ dɨje kɨ əi njé kun go Kɨrɨsɨ al kɨ gəi gɨdɨde, ɨsɨ kɨdi-de nɨm, ɨsɨ ɨndəi ta je kɨ majal dɔde tɨ nɨm, taa ɨsɨ sangi kadɨ n-adi ko̰ darɔde nɨm tɔ. Nɨngə e mbata kɨn ə nje kaw kɨlə Pɨyər ndangɨ makɨtɨbɨ, ɨlə-n dɨngəm mede tɨ kadɨ adi kəmde e dɔ Ɓade Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ ɨsɨ ɨngəi ko̰ lie kɨn.

Me kəl ta tɨ kɨ Luwə kɨ re go ta kuwə ji-naa tɨ, Pɨyər ole mede dɔ rəbɨ tɨ kɨ Luwə ajɨ-n-de, taa adɨ-de nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ bo ngay kɨ takul koy Kɨrɨsɨ kɨ kḭe lo koy tɨ tɔ (1.3-12). Pɨyər ɨlə dɨngəm mede tɨ nɨm, kadɨ ɨsi dɔ njade tɨ nɨm, dəjɨ-de kadɨ pa njɨyəde ay njay me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ nɨm (1.13-2.10). Dəjɨ-de tɔ kadɨ ooi nḛ je kɨ tḛḛ dɔ Kɨrɨsɨ tɨ, nɨngə əi je kadɨ tɔji təkɨ ai dɔ njade tɨ me ta tɨ lie kɨ rəbɨ kɨlə rade je nɨm, kɨ rəbɨ kuwə tɔgɨ ba me nḛ je tɨ kɨ nga̰ kɨ a tḛḛ dɔde tɨ nɨm. Pɨyər adɨ-de ta kɔjɨ je ngay dɔ kɨlə je tɨ kɨ sɔbɨ dɔde kadɨ rai dan dɨje tɨ me ɓe tɨ ləde, dɔ kulə nojɨ tɨ kɨ kadɨ to dan ɓəə je tɨ kɨ ɓade je, dɔ ɓukɨ-naa tɨ kɨ kadɨ to dan ne-naa je tɨ kɨ ngaw-naa je, dɔ ji kɨsɨ kɨ naa tɨ lə kosɨ njé kaw-naa je, kɨ dɔ pa njɨyəde tɨ kɨ rɔ njé kun go Kɨrɨsɨ al je tɨ (2.11-4.19). Lo ka̰ye tɨ kɨ 5, Pɨyər adɨ-de ngan ndu je madɨ kɨ ɔjɨ dɔ ngatɔgɨ je (njé kɔr no̰ njé kaw-naa je) nɨm, basa je kɨ mandɨ je nɨm, taa njé kadɨ-me je pətɨ nɨm tɔ, kadɨ pətɨ, ai dɔ njade tɨ me ko̰ tɨ kɨ ɨsɨ tḛḛ dɔde tɨ. Pɨyər tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ta kuwə ji-naa.

Kɨn ə Pɨyər dəjɨ dɨje kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de kɨn kadɨ re e ko̰ kɨ ban ə tḛḛ dɔde tɨ ka kadɨ uwəi rɔde ba me kadɨ-me tɨ ɓa, e mbata najɨ kɨ ma kɨ sɔbɨ kadɨ mai dɔnangɨ tɨ ne. Sɔbɨ kadɨ ji kɨsɨde kɨ dɔde taa, kɨ pa njɨyəde, kɨ kɨlə rade pətɨ ɨlə mbḛ kɨlə je kɨ ətɨ ɓəl kɨ Luwə ra-de (2.9), kadɨ tə dɨje kɨ njé kun go Kɨrɨsɨ al, gəri kɨlə rade kɨ majɨ ngay kɨ ɨsɨ rai, ə kadɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ ndɔ tɨ kɨ a re-n tɔ (2.12).

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Pɨyər kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn madɨ səi je kɨ Luwə mbətɨ səsi, kɨ ɨsanəi-naa, adɨ ɨsi tə mba je dɔnangɨ je tɨ kɨ Po̰, kɨ Galasi, kɨ Kapadosɨ, kɨ Aji, kɨ Bɨtɨni. 2 Luwə kɨ Bawje mbətɨ səsi kəte, kɨ go ndɨgɨ ra tɨ ləne, kadɨ səi dɨje lie kɨ takul NDɨle, kadɨ ɨtəli rɔsi go Jəju tɨ, ə kadɨ məse togɨ səsi adɨ ayi njay✡. Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Luwə to mbar mbar kɨ dɔsi tɨ.

Ra oyo Luwə tadɔ kajɨ kɨ tḛḛ dɔe kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ

3 Tɔjɨ kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ Baw Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, tadɔ me-majɨ lie kɨ ngay kɨ ojɨ-n-je kojɨ kɨ sɨgɨ, kɨ go rəbɨ kḭ Jəju Kɨrɨsɨ dan njé koy je tɨ. Lo kɨn tɨ, j-aw kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ to ratata, 4 tadɔ j-aw kɨ nḛ majɨ je kɨ Luwə ngəm dɔra̰ tɨ mbata ləje. E nḛ kɨ a ndum al nɨm, a uwə yoro al nɨm, taa ndolee a goto al nɨm tɔ. 5 Nḛ je kɨn Luwə ngəm-de dɔra̰ tɨ mbata ləsi səi je kɨ tɔge ɨsɨ ngəm səi kɨ takul kadɨ-me, mbata kajɨ, adɨ e kajɨ kɨ e ɓasi kadɨ dɔe a tḛḛ ndɔ kɨ dɔbəy tɨ. 6 E kɨn ə ɨsɨ adɨ səsi rɔnəl, lokɨ nḛ na je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔkagɨlo ndə̰y be adɨ me-ko̰ ra səsi. 7 Ɔr kɨ e nḛ kɨ a tujɨ ka, nai-e me por tɨ kadɨ ooi-e. Be tɔ ə, nḛ na je ka kɨn ɨsɨ nai kadɨ-me Luwə ləsi kɨ gate ɨtə ɔr, kadɨ ooi se e kɨ rɔjetɨ wa. Re e kɨ rɔjetɨ nɨngə, a ɨngəi pɨtɨ, kɨ tɔɓa, kɨ kɔsɨ-gon lokɨ Jəju Kɨrɨsɨ a tḛḛ hɔy. 8 Jəju kɨ oi-e kɨ kəmsi al, nə ɨndɨgi-e, oi-e al ɓəy, nə adi-e mesi. Nɨngə ɨsɨ rai rɔnəl, adɨ e rɔnəl kɨ bo ngay, dum kəl tae. 9 Tadɔ ɨngəi nḛ kɨ adi mesi kɨ dɔe, adɨ e kajɨ rɔsi. 10 Kɨ ɔjɨ dɔ kajɨ kɨn, njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, ndəri gɨne, taa dəji ta dɔ tɨ ngay tɔ. Adɨ e njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ dɔ kadɨ-kare tɨ kɨ Luwə ɨndə dɔe dana kəte adɨ səsi. 11 *NJé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ sangi kadɨ n-gəri se dɔkagɨlo kɨ ra ə nḛ je kɨn a rai nḛ, ə nḛ je kɨ ban ə a rai nḛ dɔkagɨloe tɨ kɨ NDɨl Kɨrɨsɨ ɔjɨ-de wa? Tadɔ NDɨl Kɨrɨsɨ kɨ mede tɨ tɔjɨ-de dɔkagɨlo kɨn kəte, lokɨ əl ta dɔ ko̰ je kɨ Kɨrɨsɨ a ɨngə kɨ tɔjɨ kɨ a re go ko̰ tɨ✡. 12 Luwə adɨ nje kəl ta kɨ tae tɨ gəri təkɨ, mbḛ kɨ n-ɨndə tade tɨ kɨn e kɨ mba majɨ ləde əi je wa al, nə e kɨ mba majɨ ləsi ə ɨləi mbḛ kɨn. NGɔsɨne njé kɨlə mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ɨləi səsi mbḛ kɨn kɨ takul tɔgɨ lə NDɨl Luwə kɨ Luwə ɨlə sie adɨ ḭ dɔra̰ tɨ re. MBḛ kɨn, malayka je kɨ dɔde ka sangi kadɨ n-gəri gɨne tɔ.

Kɨndə me dɔ tɨ kɨ a ge nḛ ra kɨ ay njay

13 Tadɔ kɨn ə, kadɨ adi tagasi ɨsɨ kəm, adi kəmsi ay njay kadɨ ɔri mbo̰ nḛ kɨ majɨ kɨ nḛ kɨ majal naa tɨ. Kadɨ kɨndə me dɔ tɨ ləsi ba pətɨ e dɔ kadɨ-kare tɨ kɨ Luwə a adɨ səsi, lokɨ Jəju Kɨrɨsɨ a tḛḛ hɔy. 14 Sɔbɨ kadɨ səi njé təl rɔ go ta tɨ lə Luwə, ɓɨ uni go ngur darɔ kɨ kəte ɨsɨ ndɔr səsi, lokɨ ɨsi day dɔ rɔsi tɨ ɓəy kɨn al. 15 Nɨngə, təkɨ Luwə kɨ ɓar səsi e nje Kay NJay ka kɨn ə, səi je ka, kadɨ ayi njay me pa njɨyəsi je tɨ pətɨ tɔ. 16 MBata makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «A səi dɨje kɨ kay njay, tadɔ mi kɨ Kay NJay✡.» 17 Re me kəl ta je tɨ ləsi kɨ Luwə, ɨsɨ ɓari-e Bawsi, e kɨ e Luwə kɨ nje gangɨ ta dɔ dəw tɨ kɨ ra kɨ go kɨlə rae tɨ ɓɨ, ɔr kəm dəw dana al nɨngə, majɨ kadɨ nḛ rasi e kɨ go ɓəl Luwə tɨ, dɔkagɨlo tɨ kɨ ɨsi tə mba je dɔnangɨ tɨ ne kɨn. 18 Nɨngə ɨgəri majɨ təkɨ e kɨ la ə se ɔr kɨ əi nḛ je kɨ a tuji kɨn ə Luwə ɨgə-n dɔsi me nḛ ra je tɨ kɨ majal, kɨ kasi je ɨyə̰i adi səsi kɨn al. 19 Nə e kɨ məsɨ Kɨrɨsɨ kɨ gate dum ndogɨ, ə Luwə ɨgə-n dɔsi. Kɨrɨsɨ kɨ e tə ngon batɨ kɨ nḛ madɨ ra-e al, ta nḛ kɨ majal ɔde al tɔ. 20 Luwə mbəte, ɨndə dɔe dana kəte no̰ kɨlə ngɨrə dunɨya̰ tɨ nu kɨ mbata kadɨ-kare kɨn, nɨngə tḛḛ kɨ dɔe dɔkagɨlo tɨ kɨ dɔbəy tɨ, mbata majɨ ləsi. 21 E kɨ takul Kɨrɨsɨ ə, uni mesi adi Luwə, kɨ tḛḛ sie dan njé koy je tɨ, ə ade tɔɓa, mba kadɨ kadɨ-me, kɨ kɨndə me dɔ tɨ ləsi e kɨ dɔ Luwə tɨ.

NJɨyə lə ngan lə Luwə me ndɨgɨ-naa tɨ

22 Təkɨ ayi rɔsi njay, kɨ go rəbɨ təl rɔ go ta tɨ kɨ rɔjetɨ, mba kadɨ ɨndɨgi ngako̰si je kɨ me Kɨrɨsɨ tɨ, kɨ kanjɨ kədɨ kəm-naa, sɔbɨ kadɨ ɨndɨgi-naa dansi tɨ, kɨ yo kɨ nḛ, kɨ me kɨ kay njay. 23 Kojɨ kɨ oji səsi sɨgɨ, e kɨ ta rəbɨ lə bawsi je kɨ njé koy kɨn al, nə e kɨ takul nḛ dɨbɨ kɨ a oy al, kɨ takul ta koy al kɨ a to ratata. 24 MBata makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə:

«Dɨje pətɨ toi tə mbi kam be,

Nɨngə majɨde pətɨ, to tə putɨ kam be tɔ.

Kam ndole, pute jɔre,

25 Nə ta lə Ɓaɓe to lo tone tɨ ratata kɨ no̰ tɨ✡.» Ta kɨn e Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɨləi səsi mbḛ.

2

MBal koy al kɨ dɨje kɨ kay njay

1 Sɔbɨ kadɨ ɨmbati nḛ ra je kɨ majal pətɨ, kɨ ta je kɨ ngom, kɨ kədɨ kəm-naa, kɨ jangɨ, kɨ kəl-naa ta ndɨl-naa tɨ. 2 Adi ɓo ta lə Luwə ra səsi, təkɨ ɓo mba a ra-n ngan je kɨ kasɨ be. E mba kɨ go ndɨl tɨ, e mba kɨ ay njay kadɨ ra səsi adɨ ɨtɔgi, ɨtḛḛi kajɨ tɨ. 3 Təkɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl-n: «Ɨnai Ɓaɓe kɨ rɔsi adɨ oi maje kɨ ngay✡.» 4 Ɨrəi kɨ rɔ Ɓaɓe tɨ kɨ e mbal kɨ ɨsɨ kəm ba kɨ dɨje mbati-e tə nḛ kɨ majal, nə Luwə mbəte tadɔ gate e ngay kɨ rɔe tɨ. 5 Səi je ka, səi mbal je kɨ ɨsi kəm ba. Kadɨ ɔsi rɔsi kɨ naa tɨ kadɨ ɨtəli kəy lə Luwə kɨ go ndɨl tɨ, kadɨ səi ɓutɨ njé kɨjə məsɨ mba kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare kɨ go ndɨl tɨ nəl Luwə kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ. 6 Tadɔ ndangi me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə əi nə: «Oi m-mbətɨ mbal kɨ gate e ngay, m-ɨnde ɓe bo *Sɨyo̰ tɨ. E mbal kɨ dɔ kum lo tɨ. Dəw kɨ un mene ade ə nḛ kɨ rɔsɔl e tḛḛ dɔe tɨ al✡.» 7 MBal kɨn e mbal kɨ gate e ngay rɔsi tɨ səi je kɨ uni mesi adi-e. Nə kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ uni mede adi-e al, e mbal kɨ njé ra kəy je mbati, kɨ təl mbal kɨ dɔ kum kəy tɨ. E mbal kɨ nje tɨgə dəw jɨgɨ tɨ kɨ nje kadɨ dəw osɨ✡. 8 Tɨgəi-e jɨgɨ tɨ osi tadɔ mbati kun mede kadɨ ta kɨ rɔjetɨ. Nɨngə e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ a re dɔde be✡. 9 Nə səi je, səi gɨn dɨje kɨ mbətɨ, səi njé kɨjə nḛ məsɨ je lə NGar, səi gɨn dɨje kɨ kay njay, səi dɨje kɨ Luwə ɨndə səsi dɔ jine mba kadɨ ɨləi mbḛ kɨlə je kɨ ətɨ ɓəl kɨ ra. E kɨ ɓar səsi lo kɨ ndul tḛḛ səsi lo kunjɨ tɨ ləne kɨ ay njay njay✡. 10 Səi kɨ kəte səi dɨje lə Luwə al, nə ngɔsɨne səi dɨje lie, səi kɨ kəte ɨngəi koo kəm-to-ndoo lə Luwə al, nə ngɔsɨne ɨngəi koo kəm-to-ndoo lie✡.

Kɨsɨ nje kadɨ-me dan dɨje tɨ kɨ gəri Luwə al

11 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, təkɨ səi mba je kɨ ɨsi dɔnangɨ tɨ tə ɓe ləsi al, m-ɨlə dɨngəm mesi tɨ kadɨ ɨmbati ngur nḛ ra lə darɔ kɨ to rɔsi tɨ, ɨsɨ rɔ kɨ rɔsi kɨ me tɨ. 12 Sɔbɨ kadɨ awi kɨ hal kɨ majɨ dan dɨje tɨ kɨ uni mede al, mba kadɨ re ɨsɨ təti ta dɔsi tɨ tə njé ra majal je ka, ooi kɨlə rasi je kɨ majɨ nɨngə ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ ndɔ tɨ kɨ a re. 13 Kɨ mbata lə Luwə, sɔbɨ kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə dɨje pətɨ kɨ ɨsi dɔ ko̰ɓe tɨ, adɨ e ngar kɨ bo kɨ ɨsɨ dɔ ko̰ɓe tɨ pətɨ, 14 kɨ njé ko̰ɓe je kɨ gɨne tɨ, kɨ ɨndə-de mba kadɨ ɨndəi njé ra nḛ je kɨ majal ɔji-de, ə ɔsi gon njé ra nḛ je kɨ majɨ. 15 Tadɔ e ndɨgɨ lə Luwə kadɨ ɨrai nḛ kɨ majɨ uti ta ta kɨ kəl kɨ dɔ day tɨ lə dɨje kɨ mbə. 16 Kadɨ kɨlə rasi e kɨlə ra dɨje kɨ taa kɨyə̰ taa, nɨngə kadɨ taa kɨyə̰ taa ləsi təl nḛ kutɨ dɔ majal al, nə kadɨ kɨlə rasi e kɨlə ra ɓəə kɨlə je lə Luwə. 17 Kadɨ ɔsi gon dɨje pətɨ, ɨndɨgi ngako̰si je kɨ njé kadɨ-me je, awi kɨ ɓəl Luwə mesi tɨ, ɔsi gon ngar.

Ɓəə je kɨ njé kadɨ-me

18 Səi ɓəə kɨlə je, kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə ɓasi je kɨ ɓəl kɨ rɔjetɨ. Kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə njé kɨ kalde majɨ kɨ sɔli lɔm lɔm par al, nə kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə njé kɨ kalde nga̰ tɔ. 19 Tadɔ e nḛ kɨ majɨ kadɨ, kɨ takul ɓəl Luwə, dəw uwə mene nga̰ me ko̰ je tɨ kɨ ɨngə kɨ kanjɨ kadɨ ra nḛ madɨ kɨ majal. 20 Lokɨ ɨndəi səsi kɨndə nḛ ra kɨ majal, ə uwəi mesi nga ə, se tɔɓa ri ə to tɨ no̰o̰ wa? Nə kɨn ə re e nḛ ra kɨ majɨ kɨ ɨsɨ rai ə re kɨ ko̰ dɔsi tɨ, ə uwəi mesi nga̰me tɨ nɨngə, e nḛ kɨ majɨ kɨ ta kəm Luwə tɨ. 21 E kɨ mbata kɨn ə Luwə ɓar-n səsi, tadɔ Kɨrɨsɨ e wa kɨ dɔne ɨngə ko̰ mbata ləsi. Nɨngə ɨyə̰ nḛ kɔjɨ kɨn adɨ səsi mba kadɨ tə uni dɔ njae. 22 Kɨrɨsɨ kɨ ra majal al, taa ta kɨ ngom tḛḛ tae tɨ nja kare al tɔ. 23 Lokɨ dɨje taji-e, təl tajɨ-de gogɨ al; lokɨ dɨje adi-e ko̰, təl ta̰-de rɔ al. Nə ɨyə̰ rɔne ji Luwə tɨ kɨ nje gangɨ ta kɨ dana. 24 Kɨrɨsɨ kɨ ɔy majal je ləje dɔne tɨ dɔ kagɨ-dəsɨ tɨ mba kadɨ j-oy dɔ majal tɨ ə j-ɨsɨ kɨ dɔje taa mbata nḛ ra kɨ dana. E kɨ takul ndunə do je lie ə ɨngəi rɔ nga. 25 Tadɔ kəte ɨtoi tə batɨ je kɨ ndəmi rəbɨ be✡, nə ngɔsɨne, ɨtəli kɨ rɔ nje kul-si tɨ kɨ nje ngəm darɔsi tɨ gogɨ.

3

Ta kɨ ɔjɨ dɔ dəne je kɨ ngawde je me kəy tɨ

1 Be tɔ ə, səi dəne je, sɔbɨ kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawsi je, mba kadɨ re njé kɨ na̰ je dande tɨ mbati taa ta lə Luwə ka, ɨngəi-de adi Luwə kɨ takul pa njɨyəsi, kɨ kanjɨ kadɨ əli-de ta. 2 Tadɔ ɨsɨ ooi nḛ rasi je kɨ to ay njay kɨ ɓukɨ kɨ ɨsɨ ɓuki-de tɨ. 3 Sɔbɨ kadɨ mandɨ kɨ ra ləsi e kɨ gɨdɨ rɔ tɨ taga ne al. Adɨ e dɔ kɨ kuwə kɨ ndɔjɨ ta, kɨ nɨngə je kɨ ra kɨ ɔr, kɨ kɨbɨ je kɨ gatɨde e ngay. 4 Sɔbɨ kadɨ mandɨ kɨ ra ləsi e kɨ nga̰me tɨ kəy, kɨ e mandɨ kɨ a tujɨ al kɨ hal kɨ sɔl lɔm lɔm, kɨ kɨsɨ-maje kɨ e nḛ kɨ gate e ngay ta kəm Luwə tɨ. 5 E be ə, dəne je kɨ kay njay kɨ kəte nu, kɨ ɨndəi mede dɔ Luwə tɨ rai mandɨ, ɨləi dɔde gɨn tɔgɨ tɨ lə ngawde je. 6 J-o dəne kare tə Sara kɨ təl rɔne go ta tɨ lə *Abɨrakam adɨ ɓar-e ɓane. NGɔsɨne ɨtəli ngane je, təkɨ re ɨrai nḛ ra kɨ majɨ, kɨ kanjɨ kadɨ nḛ madɨ kare ra səsi ɓəl. 7 Be ə, səi ngaw dəne je ka sɔbɨ kadɨ ɨsi kɨ nesi je, ɨndəi kəmsi gode tɨ majɨ, tadɔ əi dɨje kɨ tɔgɨde goto. Ɔsi gonde tadɔ a ɨngəi kadɨ-kare kɨsɨ kɨ dɔ taa lə Luwə naa tɨ səsi. Ɨrai be mba kadɨ nḛ madɨ kare ɔgɨ səsi ta rəbɨ kəl ta kɨ Luwə al.

Rəbɨ ndɨgɨ-naa lə ngakonaa je

8 Ta tɔl ta tɨ, sɔbɨ kadɨ səi pətɨ, mər ta ləsi e kare, ta kɨ ga ləsi e kare, kadɨ ɨndɨgi-naa tə ngakonaa je, kadɨ səi njé koo kəm-to-ndoo lənaa, kɨ njé dɔ sɔl. 9 Sɔbɨ kadɨ ugəi kɨrə majal kɨ majal al, ta kɨrə nḛ tajɨ kɨ nḛ tajɨ al tɔ. Sɔbɨ kadɨ səi njé njangɨ dɔ yo taa, tadɔ e kɨn ə e nḛ kɨ Luwə ɓar səsi kɨ mbae. Luwə ɓar səsi mba kadɨ ɨngəi njangɨ dɔ kɨ un mɨndɨne kadɨ n-adɨ səsi.

10 Nɨngə nḛ kɨ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə to kɨn:

«Dəw kɨ ge kadɨ n-ɨsɨ kɨ dɔne taa majɨ,

Ə n-oo majɨ ndɔne je kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɓa,

Sɔbɨ kadɨ ngəm ndonne dɔ kəl ta tɨ kɨ majal,

Ə ngəm tane dɔ kəl ta ngom tɨ tɔ.

11 Kadɨ ɔsɨ rɔne ngərəngɨ kadɨ majal tɨ ə ra nḛ kɨ majɨ,

Kadɨ sangɨ kɨsɨ-maje ə uwə rɔne ba me tɨ.

12 Tadɔ kəm Ɓaɓe e dɔ dɨje tɨ kɨ dana,

Taa mbie to tagɨra kadɨ oo-n dɔ ta kɨ ɨsɨ əli sie tɔ,

Nə ɨsɨ ɔsɨ ta njé ra nḛ je kɨ majal✡.»

Kuwə tɔgɨ ba me ko̰ tɨ

13 Na̰ ə a ra səsi majal, lokɨ ɨtḭ rɔsi katɨ me ra majɨ tɨ ə? 14 Re dɨje adi səsi ko̰ mbata nḛ ra kɨ dana kɨ ɨrai nɨngə, səi njé rɔnəl, ə kadɨ ɨɓəli-de al, ta kadɨ mər ta ləsi aw kɨ yo je nḛ je al. 15 Nə kadɨ ɔsi gon Kɨrɨsɨ kɨ e Ɓaɓe mesi tɨ. Kadɨ səi ɓasi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ kadɨ dəw kɨ ra kɨ dəjɨ səsi gɨn kɨndə me dɔ tɨ ləsi ɓa əli-e. 16 Nɨngə kadɨ əli-de kɨ mɨndɨ kɨ sɔl lɔm, kɨ ɓukɨ-naa tɨ. Kadɨ awi kɨ me kuwə kɨ ta kɨ ay njay, mba kadɨ re ɨsɨ təti ta dɔsi tɨ tə njé ra majal je be ka, njé kəl ta je kɨ majal dɔ nḛ ra tɨ kɨ majɨ kɨ ɨsɨ rai kɨn, rɔde sɔl-de. 17 Re e kɨn ə e ndɨgɨ lə Luwə nɨngə, kɨngə ko̰ mbata nḛ ra kɨ majɨ e sotɨ ɨtə nḛ ra kɨ majal.

Jəju Kɨrɨsɨ ɨngə ko̰ mbata lə dɨje pətɨ

18 Tadɔ Kɨrɨsɨ e wa ɨngə ko̰ nja kare ba kɨ no̰ tɨ mbata majal je lə dɨje. E kɨ e dəw kɨ dana, nə ɨngə ko̰ mbata lə njé ra nḛ kɨ dana al, mba kadɨ re səsi rɔ Luwə tɨ. Tɔli-e me darɔe tɨ, nə NDɨl kɨ kay njay təl tɔse ndəl adɨ ɨsɨ kɨ dɔne taa. 19 E kɨ tɔgɨ NDɨl ka kɨn ə aw-n bɨtɨ ɨlə-n mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ ndɨl dɨje kɨ ɨsi dangay tɨ koo. 20 Adɨ e ndɨl dɨje kɨ ndɔ kɨ kəte ta̰i rɔ Luwə, lokɨ ɨsɨ-n səde dɔ tɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ Nuwe ɨsɨ ra-n bato. Me batoe tɨ kɨn, kɔr dɨje ndə̰y ba, adɨ dɨje jijoo par ə awi tɨ ə aji kɨ takul man kɨ un-de kɨ taa✡. 21 Man kɨn ɔjɨ dɔ batəm kɨ ɨsɨ ajɨ səsi ngɔsɨne. E mbata kɔr yoro je kɨ rɔ dəw tɨ kɔ al, nə e kun rɔ kadɨ Luwə kɨ me kuwə kɨ ta kɨ ay njay. Ajɨ səsi kɨ takul kḭ Jəju Kɨrɨsɨ lo koy tɨ. 22 Ḭ lo koy tɨ aw dɔra̰ tɨ, ɨsɨ dɔ ji ko̰ Luwə tɨ, o̰ ɓe dɔ malayka je, kɨ ndəgɨ nḛ kɨndə je kɨ go ndɨl tɨ kɨ awi kɨ ko̰ɓe, kɨ tɔgɨ.

4

Gangɨ-naa kɨ majal

1 Təkɨ Kɨrɨsɨ ɨngə-n ko̰ me darɔne tɨ, səi je ka kadɨ awi kɨ mər ta kɨn mesi tɨ tə nḛ katɨ ləsi. Tadɔ dəw kɨ ɨngə ko̰ me darɔne tɨ e dəw kɨ goto me majal tɨ kɨ ra ngata. 2 Goto me tɨ mba kadɨ ndəgɨ ndɔ je kɨ nay no̰e tɨ, kɨsɨ kɨ dɔ taa lie e kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə ɓɨ kɨ ndɨgɨ tɨ lə darɔ al. 3 Adi asɨ be, dɔkagɨlo ngay ɨsi ta nḛ ra tɨ kɨ majal tə dɨje kɨ gəri Luwə al be. Ɨrai majal me kaya tɨ, me ngur darɔ tɨ, me kasɨ ra tɨ, me kuso kɨ ka̰y kədɨ tɨ, kɨ me yo kɨ ra tɨ kɨ to ra al. 4 NJé kun mede kadɨ Luwə al, ooi kadɨ e nḛ kɨ go tɨ al kadɨ ɨmbati ɓuki rɔsi me nḛ ra tɨ kɨ majal kɨ al dɔ lo kɨn səde, ə yə ɨsɨ taji səsi. 5 Nə a ɔri gɨn nḛ rade kɨ majal no̰ Luwə tɨ kɨ e ɓasi kadɨ a gangɨ ta dɔ njé kɨsɨ kɨ dɔde taa kɨ njé koy je ba pətɨ. 6 E mbata kɨn ə njé koy je ka ɨləi-de mbḛ Poy Ta kɨ Majɨ lə Luwə mba kadɨ go ta kɨ gangɨ tɨ kɨ Luwə gangɨ dɔde tɨ tə dɨje pətɨ, kadɨ ɨsi kɨ dɔde taa kɨ takul NDɨl təkɨ Luwə wa ɨsɨ-n kɨ dɔne taa be.

Majɨ kadɨ njé kaw-naa je ɨsi kəm

7 Dɔbəy nḛ je pətɨ e ɓasi, ə kadɨ ɨsi kɨ kəm-kədɨ kɨ kəm kɨ ay njay mba kadɨ əli ta kɨ Luwə. 8 Nɨngə kəte no̰ nḛ je tɨ pətɨ, kadɨ ɨndɨgi-naa ndɨgɨ kɨ tɨngə bɨl dansi tɨ yo kɨ ne. Tadɔ ndɨgɨ-naa utɨ dɔ kosɨ majal je✡. 9 Sɔbɨ kadɨ uwəi-naa kɨ rɔ-naa tɨ me kəy tɨ je lənaa kɨ yo kɨ ne, kɨ kanjɨ ɓa ta. 10 Təkɨ dəw kɨ ra dansi tɨ taa-n kadɨ-kare kɨ Luwə ade, sɔbɨ kadɨ uni ɨrai kɨlə mbata majɨ lə ndəge je, tə dɨje kɨ njé ngəm nḛ kɨ majɨ, adɨ e njé ngəm kadɨ-kare je kɨ dangɨ dangɨ lə Luwə. 11 Re dəw ɨsɨ əl ta nɨngə, kadɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ, re dəw ɨsɨ ra kɨlə ɓəə nɨngə, kadɨ ra kɨ tɔgɨ kɨ Luwə ade, mba kadɨ Luwə ɨngə tɔɓa me nḛ je tɨ pətɨ kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ kɨ tɔɓa kɨ tɔgɨ e lie kɨ dɔkagɨlo je kɨ dɔkagɨlo je. *Amen. 12 NGakom je kɨ njé ndɨgɨ ləm, re nḛ na kɨ nga̰ ngay tḛḛ dɔsi tɨ ka, kadɨ ətɨ səsi ɓəl adɨ oy tə nḛ kɨ mba al. 13 Nə kadɨ ɨrai rɔnəl yo tadɔ ko̰ kɨ ɨngə Kɨrɨsɨ, ə ɨsɨ ɨngəi sie, mba kadɨ tə səi me rɔnəl tɨ kɨ bo ngay, ndɔ tɨ kɨ a re me tɔɓa tɨ ləne. 14 Re dɨje taji səsi mbata lə Kɨrɨsɨ nɨngə, səi njé rɔnəl, tadɔ NDɨl tɔɓa, kɨ e NDɨl Luwə ɨsɨ dɔsi tɨ. 15 Sɔbɨ kadɨ dəw madɨ dansi tɨ ɨngə ko̰ kɨ be kɨn al, adɨ e ko̰ tɔl dəw, ə se ko̰ ɓogɨ, ə se ko̰ nḛ ra kɨ majal, ə se ko̰ kɨndə rɔ ta tɨ lə dɨje. 16 Nə re ɨngə ko̰ mba kee nje kun go Kɨrɨsɨ nɨngə, kadɨ rɔe sɔl-e al, kadɨ ɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ tə kɨlə mbata tɔ Kɨrɨsɨ kɨ ɓa dɔe tɨ. 17 Tadɔ e dɔkagɨlo kadɨ ta kɨ gangɨ ɨlə ngɨrəne, nɨngə a ɨlə ngɨrə dɔ dɨje tɨ lə Luwə. NGa kɨn ə re a ɨlə ngɨrəne dɔje tɨ nɨngə, dɨje kɨ njé mbatɨ təl rɔde go Poy ta tɨ kɨ Majɨ lə Luwə kam dɔbəyde a to ban ə? 18 Makɨtɨbɨ lə Luwə ə nə: «Re nga̰ kɨ dəw kɨ dana ngay ɓəy taa kadɨ ɨngə kajɨ nɨngə, dəw kɨ nje me ndul kɨ nje ra majal, se ya̰e a to ban wa✡?» 19 Be ə, kadɨ njé kɨ ɨsɨ ɨngəi ko̰ kɨ go ndɨgɨ tɨ lə Luwə, ɨyə̰i rɔde ji NJe kɨndə nḛ je tɨ, kɨ e nje ka dana, ə nayḭ-naa kɨ lo me-majɨ kɨ ra tɨ.

5

Kɨlə lə nje kɔr no̰ njé kaw-naa je

1 Kɨ ngɔsɨne kɨn, m-ɨlə dɨngəm me ngatɔgɨ je tɨ kɨ ɨsi dansi tɨ. Mi kɨ mi ngatɔgɨ madɨde, kɨ m-o lo ko̰ je kɨ ɨngə Kɨrɨsɨ kɨ kəm, mi, m-a mi lo tɔɓa tɨ kɨ dɔe a tḛḛ tɔ. 2 Kadɨ uli njé kaw-naa je tə batɨ je kɨ Luwə ɨlə-de jisi tɨ. Kadɨ uli-de kɨ go kɨndə dɔ tɨ al, nə kɨ go me ndɨgɨ tɨ təkɨ Luwə ndɨgɨ-n. Uli-de mba kɨngə-n la al, nə kadɨ e kɨ kadɨ rɔ kɨ tɨngə bɨl. 3 Kadɨ ɨrai ngar dɔ njé tɨ kɨ Luwə ɨlə-de gɨn jisi tɨ kɨn al, nə kadɨ səi nḛ ndajɨ mbata tɨ ləde yo taa. 4 Nɨngə lokɨ NJe kul batɨ je kɨ bo a ɨndə lo tḛḛ hɔy ɓa, a ɨngəi jɔgɨ tɔɓa kɨ ndolee a goto al. 5 Be tɔ ə, səi ngan je, sɔbɨ kadɨ ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə ngatɔgɨ je. Nɨngə səi je pətɨ, kadɨ dɔ sɔl to dansi tɨ kɨ rɔ-naa tɨ. Tadɔ makɨtɨbɨ lə Luwə əl ə nə: «Luwə ta̰ rɔ dɨje kɨ njé kun dɔde taa, ə adɨ me-majɨ ləne e kɨ dɨje kɨ njé sɔl dɔ✡.» 6 Sɔbɨ kadɨ ɨsɔli dɔsi gɨn tɔgɨ ji Luwə tɨ kɨ NJe tɔgɨ, kadɨ tə un dɔsi taa dɔkagɨloe tɨ kɨ ɔjɨ. 7 Ɔri taga je ləsi ɨɓuki dɔ Luwə tɨ, tadɔ e ə ɨsɨ ɨndə kəmne gosi tɨ. 8 Sɔbɨ kadɨ ɨsi dɔ njasi tɨ kɨ kəm kɨ kay njay, tadɔ nje ba̰ ləsi, nje majal a njɨyə kɨ lo, no̰ tə ɓɔl kɨ a sangɨ dəw kadɨ tə n-rɨbe be. 9 Ai dɔ njasi tɨ nga̰me kadɨ-me Luwə tɨ ləsi, ɨta̰i-e rɔ. Tadɔ ɨgəri ɓətɨ, ngako̰si je kɨ njé kadɨ-me je pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ, ɨsɨ ɨngəi ko ko̰ kɨ ɨsɨ ɨngəi kɨn tɔ. 10 A ɨngəi ko̰ dɔkagɨlo ndə̰y be, nə Luwə kɨ me-majɨ pətɨ e lie, kɨ ɓar səsi kɨ me tɔɓa tɨ ləne kɨ dɔbəye goto, kɨ takul Kɨrɨsɨ, a təl ɨndə səsi majɨ gogɨ, a adɨ ngɨrəsi nga̰, a adɨ səsi tɔgɨ, ta a adɨ ai dɔ njasi tɨ ba tɔ. 11 Kadɨ tɔgɨ e lie kɨ dɔkagɨlo je kɨ dɔkagɨlo je. *Amen!

Dɔbəy ta kɨ kuwə ji-naa

12 NGon makɨtɨbɨ kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn, nje ra səm kadɨ m-ndangɨ e Sɨlbḛ (Sɨlasɨ)✡, kɨ m-o-e tə ngoko̰je kɨ a dana. M-ndangɨ m-adɨ səsi kadɨ m-ɨlə-n dɨngəm mesi tɨ, ə m-ɔjɨ səsi m-adɨ ɨgəri təkɨ e me-majɨ kɨ rɔjetɨ lə Luwə ə uni rɔsi adi kɨ mbae. 13 *NJé kaw-naa je kɨ *Babɨlon tɨ, kɨ əi njé kɨ Luwə mbətɨ-de, uwəi jisi, taa ngonm Markɨ✡ ka uwə jisi tɔ. 14 M-dəjɨ səsi kadɨ uwəi ji-naa kuwə ji kɨ tɔjɨ ndɨgɨ lə ngakonaa je. Nɨngə kadɨ kɨsɨ-maje lə Luwə e səsi naa tɨ, səi pətɨ kɨ səi lə Kɨrɨsɨ.

✡ 1:2 Tḛḛ kɨ taga 24.3-8; Ləbətɨkɨ 16.14-15

✡ 1:11 Pa je 22; Ejay 53; Lk 24.25-26

✡ 1:16 Ləbətɨkɨ 19.2

✡ 1:25 Ejay 40.6-8

✡ 2:3 Pa je 34.9

✡ 2:6 Ejay 34.9

✡ 2:7 Pa je 118.22

✡ 2:8 Ejay 8.14

✡ 2:9 Tḛḛ kɨ taga 19.5-6; Ejay 43.20-21; Dətərənom 4.20; 7.6

✡ 2:10 Oje 1.6, 9; 2.1, 23, 25

✡ 2:25 Ejay 53.4-6

✡ 3:12 10-12: Pa je 34.13-17

✡ 3:20 Kɨlə ngɨrə nḛ je 6.1-7.24

✡ 4:8 Tər ta je 10.12; Jk 5.20

✡ 4:18 Tər ta je 11.31

✡ 5:5 Tər ta je 3.34

✡ 5:12 Knjk 15.22, 40

✡ 5:13 Knjk 12.12, 25; 13.13; 15.37-39

2 Pɨyər

1

2

3

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ

Pɨyər

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pɨyər ndangɨ

Dɨje kɨ Pɨyər ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ-de, əi njé kun go Kɨrɨsɨ wa ba pətɨ (1.1). NGa nɨngə, nḛ kɨ bo ngay kɨ uwə me Pɨyər, e rɔ kɨ dɨje kɨ njé kɨlə lo kɨ nḛ ndo kɨ ɔsɨ ta Poy Ta kɨ Majɨ kɨ rɔjetɨ. Dɨjee kɨn turi dan njé kaw-naa je tɨ, ra adɨ pa njɨyə njé kaw-naa je to bɨrɨri. Nḛ kare ba kɨ a ra kadɨ dəw a dum-n-de, e ta kadɨ dəw gər Luwə əi kɨ Jəju Kɨrɨsɨ gər kɨ rɔjetɨ, təkɨ njé kɨ ooi Kɨrɨsɨ kɨ kəmde nɨm, ooi nḛ ndo lie kɨ mbide nɨm, əlii tae.

Go ta kuwə ji-naa tɨ (1.1-2), Pɨyər a dɔ hal tɨ kɨ kadɨ nje kun go Kɨrɨsɨ aw-n me pa njɨyəne tɨ nɨm, a dɔ təl rɔ go ndu Luwə tɨ nɨm, təkɨ njé kɨ ooi Kɨrɨsɨ kɨ kəmde əlii tae (1.3-21). Nɨngə go tɨ, Pɨyər əl ta kɨ tɔgɨne ngay, ɔr-n gɨn njé kɨlə lo kɨ nḛ ndo kɨ ngom (2.1-22). Əl ta dɔ nḛ kare tɨ kɨ to ta dangɨ me nḛ ndo tɨ ləde lo ka̰ye tɨ kɨ 3, ɔjɨ-n dɔ mbə kɨ ɨsɨ mbəi kɨ dɨje kɨ njé ngɨnə təl Kɨrɨsɨ. MBəi səde əi nə dəw oo Kɨrɨsɨ kɨ a təl re al. Nɨngə dɔ ta tɨ ləde kɨn, Pɨyər əl ə nə kɨn ə re Kɨrɨsɨ təl law al ɓa, ɔjɨ dɔ kore me lə Luwə kɨ ɨyə̰ dɔkagɨlo adɨ dɨje ngay kadɨ əli ta dɔ rɔde tɨ ɨngəəi kajɨ.

NJé kɨlə lo kɨ nḛ ndo je kɨ ngom kɨn toi kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, adɨ ta kɨ Pɨyər ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ ləne kɨ ko̰ joo kɨn, e ta kɨ tɔge to kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Pɨyər ɨlə dɨngəm me njé kadɨ-me je tɨ kadɨ awi kɨ kəte kəte me gər Ɓaɓe tɨ, ɓɨ kadɨ ɨyə̰i rɔde adɨ dəw ɓukɨ-de wale kɨ nḛ ndo je kɨ kəme goto kɨn al.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Sɨmo̰ Pɨyər kɨ nje ra kɨlə ɓəə, kɨ nje kaw kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn. M-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-ɨlə-n madɨ səi njé je kɨ, kɨ go rəbɨ nḛ ra kɨ dana lə Luwə, ə se NJe kajɨ-je Kɨrɨsɨ, ɨngəi kadɨ-me kɨ majɨ ngay tə ya̰je be. 2 Kadɨ me-majɨ kɨ kɨsɨ-maje lə Luwə to mbar mbar kɨ dɔsi tɨ, kɨ go rəbɨ gər kɨ ɨgəri Luwə əi kɨ Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ təkɨ rɔjetɨ kɨn.

Ɓar kɨ Luwə ɓar-je kɨ kɔtɨ kɨ kɔtɨ-je

3 Me tɔgɨ Luwə tɨ kɨn ə, Ɓaɓe adɨ-n-je nḛ je pətɨ kɨ j-awi kɨ ndooe mbata kɨsɨ kɨ dɔ taa ləje me ɓəl Luwə tɨ. Təkɨ rɔjetɨ, ra adɨ jɨ gər-e e kɨ ɓar-je mba kadɨ je naa tɨ sie dɔ kɔsɨ-gon tɨ lie kɨ kɨlə rae kɨ majɨ. 4 E be ə, adɨ-je nḛ majɨ je kɨ ndoləi ngay taa kɨ ndade e ngay tɔ kɨ un-n mɨndɨne, mba kadɨ lokɨ ɨngəi-de ɓa, a asi kadɨ aji rɔsi ta ngur nḛ je tɨ kɨ njé tujɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Nɨngə a ɨndəi rɔsi naa tɨ kɨ Luwə dɔ ji kɨse tɨ kɨ go kee Luwə tɨ. 5 Kɨ mbata kɨn ə, ɨrai kɨ tɔgɨsi ba pətɨ kadɨ dɔ kadɨ-me tɨ ləsi, ɨləi pa njɨyə kɨ majɨ dɔ tɨ, nɨngə dɔ pa njɨyə kɨ majɨ tɨ, ɨləi gər Luwə kɨ rɔjetɨ dɔ tɨ. 6 Dɔ gər Luwə kɨ rɔjetɨ, majɨ kadɨ ɨləi kɨndə dɔ rɔsi tɨ dɔ tɨ, dɔ kɨndə dɔ rɔsi tɨ, ɨləi kuwə tɔgɨ ba me nḛ na je tɨ dɔ tɨ, nɨngə dɔ kuwə tɔgɨ ba me nḛ na tɨ, ɨləi nḛ ra kɨ go lo ɓəl Luwə tɨ dɔ tɨ. 7 Dɔ nḛ ra kɨ go ɓəl Luwə tɨ, majɨ kadɨ ɨləi ndɨgɨ ngako̰je je dɔ tɨ, nɨngə ɨləi ndɨgɨ-naa dɔ ndɨgɨ dɨje pətɨ dɔ tɨ. 8 Re awi kɨ hal je kɨn mesi tɨ ngay, ə re tɔgi kɨ kəte kəte nɨngə, Luwə a adɨ səsi tɔgɨ me kɨlə kɨ ra tɨ. Ɓa a asi kadɨ awi kɨ kəte kəte me gər Ɓaɓe tɨ ləje Jəju Kɨrɨsɨ. 9 Nə re dəw madɨ aw kɨ hal je kɨn rɔne tɨ al ə, lo kadɨ a oo lo ay njay goto. Ɓa a to tə dəw kɨ nje kəm tɔ be. Mee oy dɔ tɨ kadɨ Luwə togɨ majal je lie kɨ ɨsɨ me tɨ kəte kɨn kɔ. 10 E be ə ngakom je, uwəi tɔgɨsi ba mba kadɨ ɨrai adɨ ɓar kɨ Luwə ɓar səsi kɨ kɔtɨ kɨ kɔtɨ səsi kɨn to tə nḛ ndam al. Re ɨrai be nɨngə, nḛ kɨ a ra nḛ kadɨ a osi me majal tɨ a goto. 11 Be ə, ta rəbɨ ko̰ɓe kɨ a to ratata, a tḛḛ tatɨ pa̰y pa̰y no̰si tɨ, adɨ e ko̰ɓe lə Ɓaɓe ləje ə se NJe kajɨ-je Jəju Kɨrɨsɨ.

12 MBata kɨn ə, m-a m-ole mesi dɔ nḛ je tɨ kɨn taa taa. Təkɨ rɔjetɨ ɨgəri-de adɨ ɨngangi me ta kɨ rɔjetɨ kɨ ɨtaai kɨn kɨ bəlme ngata. 13 Nə m-o kadɨ e nḛ kɨ go rəbe tɨ kadɨ m-ole mesi dɔ nḛ je tɨ kɨn taa taa kadɨ ɨsi kəm ba kɨ dɔkagɨlo je pətɨ, kɨ mi-n kɨ dɔm taa dɔnangɨ tɨ ne ɓəy. 14 M-gər kadɨ dɔkagɨlo koym nay ɓasi. Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ wa ə tḛḛ kɨ dɔe adɨ-m gər. 15 M-a m-ɨndə tɔgɨ dɔ rɔm tɨ kɨ rəbɨ je kɨ dangɨ dangɨ mba kadɨ re go koym tɨ ka, asi kadɨ oləi mesi dɔ nḛ je tɨ kɨn par par.

Ta lə dɨje kɨ njé koo tɔjɨ lə Kɨrɨsɨ

16 Təkɨ rɔjetɨ, lokɨ j-adɨ ɨgəri ta lə re me tɔgɨ tɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ, j-ɨndə ngɨrəje dɔ su je tɨ kɨ kɨdə kɨ majɨ majɨ lə dɨje kam ə, j-əl-n səsi ta je kɨn al. Nə j-o ndole kɨ ətɨ ɓəl kɨ kəm je. 17 Oyo, Luwə kɨ Bawje ade kɔsɨ-gon nɨm, taa ɨlə tɔjɨ dɔe tɨ nɨm tɔ, dɔkagɨlo tɨ kɨ Luwə kɨ aw kɨ pɨtɨ kə ətɨ ɓəl ade oo ndu ta ə nə: «E kam e NGonm, nje ndɨgɨ ləm, kɨ rɔm nəl-m dɔe tɨ ngay.» 18 Nɨngə je wa j-o dɔ ndu kɨ ḭ dɔra̰ tɨ kɨn kɨ mbije, lokɨ je naa tɨ kɨ Jəju dɔ mbal kɨ ay njay tɨ✡.

19 Ɓəy taa, j-aw kɨ ta je lə njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ kɨ asɨ kadɨ j-ɨndə ngɨrə je dɔ tɨ nga̰. Majɨ kadɨ uri mbisi go ta tɨ kɨn majɨ. Təkɨ rɔjetɨ, ta kɨn to tə por lambɨ kɨ unjɨ lo kɨ ndul kururu tɨ be. Unjɨ ratata kadɨ kunjɨ lə kadɨ re. Nɨngə kadɨ kunjɨ lə Kɨrɨsɨ unjɨ nga̰mesi, təkɨ me kɨ ta gɨn lo tɨ, adɨ lo unjɨ-n dɔ dɔnangɨ tɨ kɨn be.

20 Kəte no̰ nḛ je tɨ pətɨ, majɨ kadɨ ɨgəri ta kɨn ay njay: dəw madɨ kare kɨ asɨ kadɨ ɔr me ta kɨ e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə kɨn kɨ nḛ gər ləne kɨ sɔbɨ dɔne goto. 21 Təkɨ rɔjetɨ, njé kəl ta je kɨ Luwə tɨ kɨ əli, əli kɨ go ndɨgɨ tɨ lə dəw al. Nə e NDɨl kɨ ay njay ə ɔsɨ dɨje adɨ əli ta kɨ ta Luwə tɨ.

2

NJé ndo nḛ je kɨ ngom

1 Dɔkagɨlo tɨ kɨ kəte ka, njé ngom je kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ əi dan ngan *Isɨrayəl je tɨ no̰o̰; be tɔ ə, njé ndo nḛ je kɨ ngom a tḛḛi dansi tɨ tɔ. A rəi kɨ nḛ ndo je kɨ ngom dan dɨje tɨ kɨ kanjɨ kadɨ gəri, kadɨ a ɓukɨ-de kɔ, nɨngə a mbati Ɓade kɨ nje taa dɔde ji majal tɨ. Lo kɨn tɨ, a ndɔri tujɨ kɨ a re ta ji naa tɨ ne kɨ dɔde tɨ. 2 Dɨje ngay a uni gode me kaya je tɨ ləde, nɨngə kɨlə rade a ra adɨ dɨje a ɨndəi njade dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ, ɨbəi nangɨ. 3 Kɨ mbata ra ta la ləde kɨ ngay, a ədi səsi kɨ taje kɨ tade tɨ kadɨ taai nḛ majɨ je ləsi jisi tɨ. Nɨngə dɔkagɨlo tɨ kɨ mari nu ɓəy ə, Luwə ɨndə dɔ ta kɨ gangɨ ləde naa tɨ taa tujɨ a ɨbə-de nangɨ busɨ tɔ. 4 Təkɨ rɔjetɨ, malayka je kɨ rai majal kəte, Luwə ɨyə̰-de kare kɨ kanjɨ gangɨ ta dɔde tɨ al, nə ɓukɨ-de lo kɨngə ko̰ tɨ kɨ ətɨ ɓəl. Dɔɔ-de kɨ kulə gɨndɨ me lo kɨ ndul kururu tɨ. Nɨngə lo kɨn tɨ ə, ɨsɨ ngəm-de tɨ mba ngəm-n ndɔ gangɨ ta. 5 Taa Luwə ɨyə̰ dɨje kɨ kəte kɨ kanjɨ gangɨ ta dɔde tɨ al tɔ. Be ə adɨ man ko̰ kɨ ətɨ ɓəl re tujɨ dɨje kɨ majal kɨ rosi dɔnangɨ. Nə ke ə, ajɨ Nuwe kɨ ɨlə mbḛ nḛ ra kɨ dana, taa ajɨ dɨje kɨ rangɨ kɨ me kəy tɨ lie sɨri tɔ✡. 6 Luwə gangɨ ta koy dɔ ɓe bo je tɨ kɨ Sodom kɨ Gomɔr, nɨngə tujɨ-de kɨ por kɨ ro-de rakɨ rakɨ adɨ təli bu por. Nḛ kɨn to tə nḛ ndo kɨ a re dɔ dɨje tɨ kɨ njé ɓəl Luwə al✡. 7 Nə ajɨ Lotɨ kɨ nje ra nḛ kɨ dana, kɨ to rɔe ngay kɨ mbata hal njé sangɨ-naa kaya tɨ kɨ osɨ dɔ ta tɨ je kɨ njé tɔl dɨje kɨ me ɓe bo je tɨ kɨn✡. 8 Dɔkagɨlo tɨ kɨ Lotɨ kɨ nje ra nḛ kɨ dana ka kɨn ɨsɨ-n dande tɨ, oo nḛ je kɨ ɨsɨ rai kɨ ta je kɨ ɨsɨ əli, kada je kɨ kondɔ je, adɨ me tujɨ mbata hal kɨlə rade kɨ to lo ra tɨ al. 9 Be ə, Ɓaɓe asɨ kadɨ taa dɨje kɨ njé ɓəl-e ɨlə-de taa dɔkagɨlo ko̰ je tɨ. Nɨngə asɨ kadɨ ngəm dɨje kɨ njé ra nḛ kɨ majal mba kadɨ ɨndə ɔjɨ-de ndɔ gangɨ ta tɨ tɔ. 10 Kɨ bo ngay, a gangɨ ta dɔ njé je tɨ kɨ njé təl rɔde go ngur darɔde tɨ kɨ go ji kɨsɨde tɨ yo, ə kɨdi tɔgɨ ko̰ɓe kɨ dana lə Luwə. Əi dɨje kɨ njé kuwə kul rɔde, nɨngə nḛ ɨndə ta kɨ nga̰ tade tɨ, adɨ ɓəli al kadɨ əli ta je kɨ mal dɔ nḛ kɨndə je tɨ lə Luwə kɨ ɨsi dɔra̰ tə nḛ pɨtɨ je lie. 11 Nə malayka je wa kɨ tɔgɨde ɨtə tɔgɨ njé ndo nḛ je kɨ ngom sa̰y kɨn ka gangi ta dɔde al nɨm, taa taji-de no̰ Ɓaɓe tɨ al nɨm tɔ. 12 NGa nɨngə dɨje ka kɨn rai tə da je kɨ wale, kɨ ku dɔde goto be, kɨ oji-de mba kadɨ e kɨ kuwə-de ə kaw tɔl-de par. Əli ta kɨ mal dɔ nḛ je tɨ kɨ gəri-de al. Luwə a tujɨ-de təkɨ dɨje ɨsɨ tɔli da je kam be. 13 Kɨlə rade je kɨ majal kɨ ɨsɨ rai wa kɨn ə a təl nḛ kɨgə go jide. Əi dɨje kɨ nəl-de ngay kadɨ ooi majɨ rɔde dan kadɨ nda tɨ. Kɨsɨde ta nḛ kuso je tɨ səsi, lokɨ ɨsɨ ədi səsi kɨ ngan ta je kɨ tade tɨ kɨn e nḛ kɨ to njḛ, e nḛ kɨ to rɔsɔl.

14 Re ə nə ɨgo̰ kəmde ɓa, ɓo sangɨ-naa kaya tɨ ə rosɨ mede. Ɓo ra majal to mede tɨ par par, ɨsɨ ɓuki dɨje kɨ tɔgɨde kɨ go ndɨl tɨ goto, wale. Mər ta je ləde e dɔ rəbɨ kɨngə la tɨ kɨ go rəbe tɨ al kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Əi dɨje kɨ ndɔl lə Luwə e dɔde tɨ. 15 Lokɨ tusi rəbɨ kɨ rɔjetɨ ɨyə̰i ka kɨn ɓa, uri wale, uni rəbɨ kɨ go Balam tɨ kɨ ngon lə Bewor. Balam kɨ nəl-e ngay kadɨ taa la ra-n majal, 16 nə Luwə kɔl sie kɨ mbata majal lie kɨ ra. Be ə ngon ko̰ koro kɨ e da, əl ta al, nə əl ta gangɨ-n nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Balam, dɔ kɨlə ra tɨ kɨ mbə lie✡. 17 Dɨjee kɨn toi tə man kɨ ḭḭ kam be, toi tə kɨl ndi kɨ nəl ndɔr-e aw sie kam be. Luwə ɨndə dɔ lo kɨ ndul kururu dana mbata tɨ ləde. 18 Əli ta je ngay kɨ kəme goto kɨ dɔ-naa tɨ. Uni kɨlə rade je kɨ go koo ngur darɔ tɨ, ədii dɨje kɨ ta ji naa tɨ ne ɓəy, tḛḛi patɨ patɨ ta kuwə madɨ tɨ kɨ dɨje kɨ njé njɨyə njɨyə kɨ go rəbe tɨ al. 19 Əli-de təkɨ e rəbɨ kɨngə dɔ, nga nɨngə əi je wa əi ɓəə je lə ngur darɔ kɨ ɨsɨ tujɨ-de kɔ yo. Tadɔ dəw kɨ ra ka e ɓəə lə nḛ kɨ uwe gɨn tɔgɨne tɨ. 20 Kɨ ɔjɨ dɔ dɨje kɨ tḛḛi kɔ gɨn nḛ ra je tɨ kɨ to njḛ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ go rəbɨ gər Ɓaɓe ləje kɨ e NJe kajɨ-je Jəju Kɨrɨsɨ kɨn, re təli awi ɨləi dɔde gɨn nḛ je tɨ kɨn gogɨ ɓəy, adi o̰i ɓe dɔde tɨ ɓa, ji kɨsɨde kɨ gogɨ ne kɨn a majal ngay ɨtə e kɨ kəte ɓəy. 21 Tadɔ e sotɨ ngay mbata tɨ ləde kadɨ gəri rəbɨ nḛ ra kɨ rɔjetɨ al, kadɨ gəri ɓəy taa təli tusi ndu-kun kɨ ay njay kɨ ɨngəi kɨn ɨyə̰i. 22 Nɨngə nḛ kɨ tḛḛ dɔde tɨ kɨn e ta kɨ rɔjetɨ kɨ to me tər ta tɨ kɨ ə nə: «Bɨsɨ təl aw ta tɔmo̰ tɨ ləne gogɨ✡,» ə se «Kɔsongɨ, tḛḛ kɨ lo ndogɨ man tɨ be par ə təl aw rogɨ bɔr tɨ gogɨ.»

3

Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ a təl re

1 NJé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, e kɨn e makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo ngata ə m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn. Nɨngə me makɨtɨbɨ tɨ kɨ joo kɨ m-ndangɨ m-adɨ səsi kɨn, m-sangɨ kadɨ m-ole mesi dɔ mər ta tɨ kɨ majɨ kɨ nḛ ndo je. 2 M-dəjɨ səsi kadɨ adi mesi ole dɔ ta je tɨ kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, kɨ əi dɨje kɨ dana əli kəte kɨn nɨm, taa dɔ ndu-kun tɨ lə Ɓaɓe ləje, NJe kajɨ-je, kɨ njé kaw kɨlə je adi səsi kɨn nɨm tɔ. 3 Nḛ kɨ dɔsa̰y, majɨ kadɨ ɨndəi dɔsi tɨ majɨ təkɨ me ndɔ je tɨ kɨ dɔbəy tɨ ə, a oi dɨje kɨ kɨlə rade e kɨlə mbə kɨ naa par kɨ a tḛḛi kadɨ mbəi səsi. A rai nḛ je kɨ go ndɨgɨ tɨ lə darɔde, 4 nɨngə a əli əi nə: «E al ə əl ə nə n-a n-re a? NGa a ra ban tɔy ə j-o-e al ə? Ka je je oyi mari nu ba, nə nḛ je pətɨ toi təkɨ toi lo kɨlə ngɨrəde tɨ nu wa kɨn ba ə toi kɨn!» 5 Lo kɨn tɨ, gəri ɓətɨ, nə mbati kadɨ gəri təkɨ e Luwə ə ɨndə dɔra̰ əi kɨ dɔnangɨ kɨ ta kɨ tane tɨ mari nu ba. Luwə gangɨ dɔnangɨ naa tɨ kɨ man, nɨngə adɨ dɔnangɨ tḛḛ a dangɨ dan man tɨ. 6 Ɓa e be tɔ ə, ndɔ kɨ Luwə tujɨ-n dɨje kɨ kəte kɔ kɨ man ko̰ kɨ bo ngay✡. 7 NGa nɨngə kɨ ɔjɨ dɔ dɔra̰ əi kɨ dɔnangɨ kɨ ɓone kɨn, ta lə Luwə kɨ kare wa kɨn əl təkɨ Luwə ɨndə-de adɨ ɨsɨ ngɨnəi por kɨ kadɨ a o̰-de. Toi ɨsɨ ngɨnəi ndɔ gangɨ ta kɨ kadɨ Luwə a tujɨ-n dɨje kɨ njé mbatɨ təl rɔde go ndue tɨ. 8 NGa nɨngə nḛ kare kɨ kadɨ səi njé ndɨgɨ je ləm ɨndəi dɔsi tɨ majɨ, e kadɨ ɨgəri təkɨ kɨ rɔ Ɓaɓe tɨ, ndɔ kare to tə ɓal kɨ dɨbɨ, ə ɓal kɨ dɨbɨ to tə ndɔ kɨ kare be tɔ. 9 Ɓaɓe ɔy lo kɔjɨ ndɨgɨ ra tɨ ləne, təkɨ dɨje madɨ gai kɨn al. E kɨsɨ ə ɨsɨ dɔ tɨ səsi, tadɔ ndɨgɨ kadɨ dəw madɨ tujɨ al, nə kadɨ dɨje pətɨ ɨngəi dɔkagɨlo kadɨ ɨyə̰i rəbɨ njɨyəde je kɨ majal kɔ. 10 NDɔ lə Ɓaɓe a re təkɨ nje ɓogɨ a re-n kam be. Nɨngə ndɔe tɨ kɨn, dɔra̰ a goto kɔ kɨ tɔgɨ kɨ to ɓəl ngay. Nḛ kɨndə je kɨ dɔra̰ tɨ por a ro-de kɔ, nɨngə dɔnangɨ kɨ nḛ je kɨ dɨje rai-de me tɨ kɨn, Luwə a gangɨ ta dɔde tɨ tɔ. 11 E be ə, təkɨ nḛ je kɨn pətɨ a gotoi, sɔbɨ kadɨ səi a səi dɨje kɨ toi ban ə? A səi dɨje kɨ pa njɨyəsi e dana, dɨje kɨ njé ɓəl Luwə. 12 Sɔbɨ kadɨ a ɨngəmi ndɔ lə Luwə, nɨngə kadɨ ɨsangi rəbɨ kadɨ re kalangɨ. NDɔe tɨ kɨn, e ndɔ kɨ por a o̰ dɔra̰ ro-e rakɨ, nɨngə nḛ kɨndə je kɨ dɔra̰ tɨ a lḛi me por tɨ jɨpɨ tɔ. 13 J-əi je ɓa, təkɨ Luwə un-n ndune adɨ-je, j-a jɨ ngɨnəi ta dɔra̰ kɨ sɨgɨ əi kɨ dɔnangɨ kɨ sɨgɨ✡ kɨ kadɨ nḛ ra kɨ rɔjetɨ a o̰ ɓe me tɨ.

14 E mbata kɨn ə, njé ndɨgɨ je ləm, me ngɨnə ta ndɔ re Ɓaɓe tɨ kɨn, majɨ kadɨ ɨndəi tɔgɨ dɔ rɔsi tɨ kadɨ səi dɨje kɨ kay njay, dɨje kɨ ta goto dɔde tɨ no̰ Luwə tɨ, kadɨ lapɨya e dansi tɨ sie. 15 Majɨ kadɨ ɨgəri təkɨ kɨsɨ dɔ tɨ lə Ɓaɓe kɨn adɨ səsi dɔkagɨlo kadɨ ɨngəi kajɨ. Nɨngə e ko ta wa kɨn tɔ ə ngoko̰je, nje ndɨgɨ ləje Pol ndangɨ-n makɨtɨbɨ adɨ səsi kɨ gosɨ kɨ Luwə ade. 16 Nɨngə e wa kɨn tɔ ə e ta kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ je tɨ lie pətɨ, lokɨ əl ta kɨ dɔ ta je tɨ kɨ m-əl kɨn. Ta je lie kɨ madɨ, lo gər mee nga̰ ngay, adɨ dɨje kɨ ɨsi day, dɨje kɨ ai dɔ njade tɨ me kadɨ-me tɨ al, mbɨri me ta lie təkɨ mbɨrii ndəgɨ ta je kɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə ka kɨn be tɔ. Ra-e kɨ be kɨn a re kɨ tujɨ dɔ darɔde tɨ əi je wa.

Ta kɔjɨ kɨ dɔbəy tɨ

17 Kɨ ɔjɨ dɔsi, səi njé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, m-ndəjɨ səsi ngata. Nɨngə majɨ kadɨ adi kəmsi ədɨ dɔ rɔsi tɨ, ɓɨ adi dɨje kɨ njé mbatɨ təl rɔde go ndu Luwə tɨ, kɨ uri wale kam, ndɔri səsi gode tɨ, kɨ ta ngom je ləde, adɨ ɨyə̰i dɔ rəbɨ kɨ majɨ kɨ ai tɨ kɨn kɔ al. 18 Nḛ kɨ kadɨ ɨrai, e ta kadɨ awi kɨ kəte kəte me nḛ ra tɨ kɨ nəl Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨ e nje kajɨ-je, kɨ me gər-e tɨ. Nɨngə kadɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ, ɓone kɨ lo ti, bɨtɨ kɨ no̰ tɨ! *Amen!

✡ 1:18 17-18: Mt 17.1-5; Mk 9.2-7; Lk 9.28-35

✡ 2:5 Kɨlə ngɨrə nḛ je 6.1-7.24

✡ 2:6 Kɨlə ngɨrə nḛ je 19.24

✡ 2:7 Kɨlə ngɨrə nḛ je 19.1-16

✡ 2:16 Kɔr Isɨrayəl je 22.4-35

✡ 2:22 Tər ta je 26.11

✡ 3:6 5-6: Kɨlə ngɨrə nḛ je 1.6-9; 7.11

✡ 3:13 Ejay 65.17; 66.22

1 Ja̰

1

2

3

4

5

Makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y kɨ

Ja̰

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ Ja̰ ndangɨ

Dəw ɨndə tɔ Ja̰ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨn al, nə njé kɨ kəte gəri majɨ kadɨ makɨtɨbɨ je mɨtə e Ja̰ ə ndangɨ-de. E kɨ dɔsa̰y kɨn ɔjɨ-je nḛ madɨ kare dɔ dɨje tɨ kɨ nje ndangɨ makɨtɨbɨ ndangɨ adɨ-de al. Ne kare kɨ ɓa, nje ndangɨ makɨtɨbɨ tɔjɨ ndajɨ nḛ je madɨ kɨ rɔ njé kaw-naa je tɨ kɨ makɨtɨbɨ kɨn sɔbɨ dɔde adɨ j-o. NJé kaw-naae je kɨn, njé kɨ əli əi nə n-əi njé ra kɨlə lə Luwə, kɨ ndəmi rəbɨ kadɨ-me Kɨrɨsɨ rai-de majal kɨ nḛ ndo je kɨ ngom. Rai-de majal təkɨ j-o-n rɔ njé kaw-naa je tɨ lə Kɨrɨsɨ ngay go koy Kɨrɨsɨ tɨ. E mbata kɨn ə, nje ndangɨ makɨtɨbɨ ɨlə jine dɔ nḛ je tɨ joo me makɨtɨbɨ tɨ ləne:

Kɨlə dɨngəm me dɨje tɨ kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de kadɨ njɨyəi me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ rɔjetɨ kɨ Luwə nɨm kɨ NGone Jəju Kɨrɨsɨ nɨm. Nɨngə e nḛ kɨ sɔbɨ kadɨ a tɔji me ndɨgɨ-naa tɨ dande tɨ.

Rɔ kɨ nḛ ndo kɨ go rəbe tɨ al kɨ ə nə dɔnangɨ kɨ je me tɨ kɨn e dɔnangɨ kɨ rosɨ kɨ majal ɓɨ Kɨrɨsɨ kɨ e NGon lə Luwə asɨ kadɨ a təl rɔne dəw tɨ re me tɨ al. NJé ndo nḛ je kɨ ngom kɨn əli təkɨ Jəju kɨ dɔnangɨ tɨ ne e dangɨ kɨ Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte. Əli əi nə Kɨrɨsɨ e dəw kɨ me ndɨl tɨ par ɓɨ dəw a oo-e al. Taa təli əli ɓəy tɔ təkɨ re dəw gər Luwə kɨ rəbɨ nḛ gər ləne, ɓa ɨngə kajɨ par ngata, ɓɨ e ta kadɨ go tɨ ə dɨje ndɨgɨ-naa je, rai nḛ kɨ go rəbe tɨ wa taa al ngata. Nɨngə əi je kɨn əi nḛ ndo je kɨ go rəbe tɨ al kɨ ɨlə kagɨ no̰ Poy ta tɨ kɨ Majɨ, ə kadɨ e kɨ rɔ səde.

NJe ndangɨ makɨtɨbɨ ɨlə ngɨrə ta ləne kɨ nḛ kɨ uwə mee kɨ e kadɨ tɔgɨ njé kadɨ-me je me kɨndə rɔ naa tɨ kɨ sɔbɨ kadɨ ɨndəi-naa tɨ kɨ Luwə nɨm kɨ Jəju Kɨrɨsɨ nɨm kɨn, taa me kɨndə rɔ naa tɨ dande tɨ nɨm tɔ (1.1-4). Lo kɨn tɨ, sɔbɨ kadɨ ai dana me najɨ kɨ ma tɨ kɨ njé kɨ ooi Kɨrɨsɨ kɨ kəmde nɨm, ooi ta lie kɨ mbide nɨm mai kɨn. NJe ndangɨ makɨtɨbɨ dəjɨ njé kɨ dangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ-de kadɨ njɨyəi me kunjɨ tɨ, tadɔ Luwə e kunjɨ. Nɨngə e mbata kɨn ə, sɔbɨ kadɨ rai kɨlə kɨ ndu-kun kɨ dɔ ndɨgɨ-naa tɨ (1.5-2.17). Go tɨ, nje ndangɨ makɨtɨbɨ əl təkɨ njé ta̰ rɔ Kɨrɨsɨ kɨ tɔgɨde ngay a ḭḭ taa, nɨngə əi njé ngom je kɨ a naji təkɨ Jəju e Kɨrɨsɨ kɨ Luwə mbəte kɨn al (2.18-29). Ɓa a no̰o̰ ole mede dɔ tɨ təkɨ njɨyə me nḛ ra je tɨ kɨ rɔjetɨ, me ndɨgɨ-naa tɨ yo je kɨ ne je, kɨ me ka dɔ nja tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ kɨn ə e nḛ je kɨ tɔji kadɨ je ngan lə Luwə təkɨ rɔjetɨ (3.1-24). Go tɨ, nje ndangɨ makɨtɨbɨ tɔjɨ-de rəbɨ kɔr kəm nḛ kɨ rɔjetɨ al kɨ nḛ kɨ rɔjetɨ naa tɨ, ɓa təl re dɔ ko̰ ta tɨ kɨ dɔ ndɨgɨ-naa tɨ ka kɨn ɓəy. Əl-de təkɨ ke dəw lə Luwə e ndɨgɨ-naa, tadɔ Luwə e nje ndɨgɨ dɨje (4.7-21). Ja̰ tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ kɨlə ji dɔ nḛ tɨ kɨ ɓari-e kadɨ-me kɨ nje tətɨ rɔ, taa təl re dɔ ngongɨ ta je tɨ madɨ tɔ (5.1-21).

Makɨtɨbɨ kɨn e makɨtɨbɨ kɨ ɨlə jine dɔ rəbɨ njɨyə kɨ Kɨrɨsɨ tɨ adɨ ay njay. Adɨ tɔgɨ njé kun go Kɨrɨsɨ me mər ta je tɨ ləde, taa ra səde kadɨ ɔsi nḛ ndo kɨ go rəbe tɨ al kɨ a ur kɨ dəw wale kɨn ngərəngɨ nɨm, ɨlə dɨngəm mede tɨ kadɨ gəri lo dɔɔ rɔde naa tɨ kɨ Jəju nɨm, kɨ ndɨgɨ-naa nɨm tɔ.

1

Ta Kajɨ

1 Nḛ kɨ e lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ✡, nḛ kɨ j-o kɨ mbije, nḛ kɨ j-o kɨ kəmje, nḛ kɨ jɨ go̰ kɔri kɔri, nḛ kɨ jije ɔdɨ, e ta kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. 2 Kajɨ kɨn ɔdɨ rɔne adɨ j-o-e kɨ kəmje; jɨ ma najɨ lie. Nɨngə e mbata kɨn ə, j-ɨsɨ j-ɨlə səsi mbḛ kajɨ kɨ kəte e kadɨ Bawje Luwə tɨ, ɓa go tɨ, e kɨ tḛḛ kɨ dɔe kadɨ-je. 3 Nḛ kɨ j-o kɨ kəmje nɨm, j-o kɨ mbije nɨm, ə səi ka j-ɨlə səsi mbḛe tɔ. Lo kɨn tɨ, a ɨndəi rɔsi naa tɨ səje dɔ me kasɨ-naa tɨ kɨ j-aw-n kɨ Bawje Luwə nɨm, kɨ NGone Jəju Kɨrɨsɨ nɨm kɨn. 4 Nɨngə jɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn j-adɨ səsi kadɨ rɔnəl ləje asɨ-naa tapɨ.

NJɨyə me kunjɨ tɨ

5 Luwə e kunjɨ, ngon tɨl kɨ ndə̰y be ka goto rɔe tɨ, nɨngə e kɨn ə e ta kɨlə mbḛ kɨ j-ɨngə ta Jəju Kɨrɨsɨ tɨ ə je j-ɨlə səsi mbḛe. 6 Kɨn ə re j-əli j-əi nə meje e naa tɨ kɨ Luwə, nɨngə j-ai no̰o̰ jɨ njɨyəi me tɨl tɨ ɓəy ə, j-əi njé ngom je, nḛ kɨ rɔjetɨ goto rɔje tɨ. 7 A re jɨ njɨyəi me kunjɨ tɨ təkɨ Luwə wa e-n me kunjɨ kɨn be ɓa, me je e naa tɨ kɨ naa nɨm, taa məsɨ Jəju kɨ NGone togɨ majal je ləje pətɨ kɔ tɔ.

8 Kɨn ə re j-əli j-əi nə jɨ rai majal al ə, j-ɨsɨ j-ədi rɔje j-əi je wa, taa nḛ kɨ rɔjetɨ goto rɔje tɨ tɔ. 9 Nə re jɨ tḛḛ taje dɔ majal je tɨ ləje ə, Luwə kɨ e dəw kɨ yətɨ ndune al nɨm, e dəw kɨ dana nɨm kɨn a ɨyə̰ go majal je ləje kɔ, taa a bɔr ra go tɨ al je ləje pətɨ kɔ tɔ. 10 A kɨn ə re j-əli j-əi nə j-əi njé ra majal je al ə, jɨ ɓari Luwə nje ngom, nɨngə ta lie ka goto meje tɨ tɔ.

2

Kɨrɨsɨ, nje ra səje

1 NGanm je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi mba kadɨ osi me majal tɨ al. A kɨn ə re dəw madɨ osɨ me majal tɨ ə, j-awi kɨ nje najɨ ta dɔje tɨ kɨ ɨsɨ kadɨ Bawje tɨ no̰, adɨ e Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ e dəw kɨ dana. 2 Tadɔ e e ə un rɔne ɨlə kɔ adɨ koy mbata majal je ləje. Nɨngə e mbata majal je ləje par al, nə mbata majal je lə dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne.

Təl rɔ go ndu-kun tɨ kɨ bo ngay, kɨ e ndɨgɨ-naa

3 Re jɨ təl rɔje go ndu-kun je tɨ ɓa, j-asi kadɨ j-əli kɨ me kɨ tḭ katɨ təkɨ jɨ gəri Luwə. 4 Dəw kɨ əl ə nə: «M-gər Luwə», nə təl rɔne go ndu-kun je tɨ lie al, dəwe kɨn e nje ngom, ta kɨ rɔjetɨ goto rɔe tɨ. 5 Nə re dəw təl rɔne go ndu Luwə tɨ ɓa, ndɨgɨ Luwə adɨ asɨ-naa tapɨ. Lo kɨn tɨ, j-a jɨ gəri kɨ me kɨ tḭ katɨ kadɨ meje e naa tɨ kɨ Luwə. 6 Dəw kɨ əl ə nə mene e naa tɨ kɨ Luwə ɓa, sɔbɨ kadɨ dəwe kɨn njɨyə təkɨ ndɔ kɨ Jəju njɨyə-n kɨn be.

7 Madɨm je, njé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, e ndu-kun kɨ sɨgɨ ɓa m-ndangɨ m-adɨ səsi al, nə e ndu-kun kɨ to mari nu, kɨ ɨngəi lo kɨlə ngɨrə kɨndə nḛ je tɨ nu wa kɨn✡. NDu kune kɨ to mari nu kɨn, e ta wa kɨ osɨ mbisi tɨ kəte nu kɨn. 8 Nə m-təl m-əl ɓəy tɔ m-ə nə e ndu-kun kɨ sɨgɨ ə m-ndangɨ m-adɨ səsi. Nɨngə kee kɨ rɔjetɨ, dəw oo kɨ rɔ Kɨrɨsɨ tɨ nɨm kɨ rɔsi tɨ nɨm, tadɔ tɨl də kɔ, adɨ kunjɨ kɨ rɔjetɨ ngata ə ɨsɨ unjɨ.

9 Dəw kɨ ə nə n-ɨsɨ n-njɨyə me kunjɨ tɨ, nə a dɔ tɨ no̰o̰ ɨsɨ ɔsɨ ngokone ta ɓa, dəwe kɨn e me tɨl tɨ wa ɓəy. 10 Dəw kɨ ndɨgɨ ngokone, e me kunjɨ tɨ, nḛ madɨ kare kɨ to rɔe tɨ kɨ kadɨ a ra adɨ osɨ goto. 11 Nə dəw kɨ ɨsɨ ɔsɨ ta ngokone, e me tɨl tɨ; ɨsɨ njɨyə me tɨl tɨ, gər lo kɨ ɨsɨ aw tɨ al, tadɔ tɨl dɨbɨ kəme tɨ.

Kɔsɨ rɔ ngərəngɨ kɨ nḛ ra je kɨ dɔnangɨ tɨ ne

12 NGanm je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi tadɔ majal je ləsi e kɨ kɨyə̰ go kɔ kɨ takul Jəju Kɨrɨsɨ. 13 NJé kojɨ-m je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi tadɔ ɨgəri dəw kɨ e kəte lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ. NGan basa je kɨ ngan madɨ je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi tadɔ ɨtəti rɔ nje majal.

14 NGanm je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi tadɔ ɨgəri dəw kɨ e Bawje. NJé kojɨ-m je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ m-adɨ səsi tadɔ ɨgəri dəw kɨ e kəte lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ. NGan basa je kɨ ngan madɨ je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ m-adɨ səsi tadɔ tɔgɨsi e ngay, ta lə Luwə uwə lo kɨsɨ mesi adɨ ɨtəti rɔ nje majal. 15 Adi nḛ ra je kɨ majal kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn uwə mesi al, taa adi mər ta je kɨ dɔnangɨ tɨ ne uwə mesi al nɨm tɔ. Kɨn ə re nḛ ra je kɨ dɔnangɨ tɨ ne uwə me dəw ə, dəwe kɨn lo kadɨ a ndɨgɨ Luwə goto. 16 Tadɔ, nḛ ra je kɨ majal kɨ dɔnangɨ kɨ əi: ngur ra ndɨgɨ lə darɔ, kɨ kəm-nda, kɨ kɨndə gu kɨ nḛ kɨngə je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn, nḛ je kɨn pətɨ ḭḭ rɔ Bawje Luwə tɨ al, nə ḭḭ dɔnangɨ tɨ ne. 17 NGa nɨngə dɔnangɨ kɨ ngur nḛ ra je kɨ majal kɨ me tɨ kɨn pətɨ a dəi, nə dəw kɨ nje ra go ndɨgɨ tɨ lə Luwə a ɨsɨ kɨ dɔne taa bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

18 NGanm je, j-əi dɔbəy ndɔ tɨ ngata. Nɨngə əli adɨ oi təkɨ nje ta̰ rɔ Kɨrɨsɨ a re, nga nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, dɨje ngay kɨ njé ta̰ rɔ Kɨrɨsɨ a njɨyəi ne. Lo kɨn tɨ, jɨ gər kadɨ je dɔbəy ndɔ tɨ ngata. 19 Əi dɨje kɨ tḛḛi danje tɨ ne ə awi, nə ke ə əi dɨje ləje kɨ rɔjetɨ al. Kɨn ə re əi dɨje ləje kɨ rɔjetɨ ə re a ɨsi səje ne. Nə tusi-je ɨyə̰i-je be ə awi, kadɨ tɔjɨ kɨ taga təkɨ dəw kare dande tɨ kɨ e dəw ləje kɨ rɔjetɨ goto.

20 Səi ɓa, ɨngəi NDɨl Luwə kɨ Kɨrɨsɨ adɨ səsi, ə ra adɨ ɨgəri nḛ kɨ rɔjetɨ. 21 NGa nɨngə, kɨn ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ m-adɨ səsi ɓa, e mbata gər ɓa ɨgəri nḛ kɨ rɔjetɨ al al, nə e mbata gər kɨ ɨgəri nḛ kɨ rɔjetɨ ka kɨn ə m-ndangɨ-n makɨtɨbɨ m-adɨ səsi. Nɨngə ɨgəri majɨ kadɨ nḛ kɨ ngom a tḛḛ me nḛ kɨ rɔjetɨ al tɔ. 22 Na̰ ə e nje ngom ə? NJe ngom e dəw kɨ nje kəl kə nə: «Jəju e Kɨrɨsɨ al» kɨn. NJe ta̰ rɔ Kɨrɨsɨ e dəw kɨ mbatɨ Baw NGon əi kɨ NGon. 23 NGa nɨngə, dəw kɨ mbatɨ NGon, dəwe kɨn uwə Baw NGon kɨ rɔne tɨ al jagɨ tɔ.

24 Səi je ɓa, majɨ kadɨ ɨngəmi ta kɨ osɨ mbisi tɨ lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ nu kɨn majɨ. Kɨn ə re ɨngəmi ta kɨ osɨ mbisi tɨ lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ nu kɨn majɨ ɓa, mesi a e naa tɨ kare ba kɨ NGon nɨm kɨ Bawe nɨm. 25 Nɨngə kun mɨndɨ kɨ Kɨrɨsɨ un adɨ-je e kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

26 Nḛ kɨ m-a dɔ tɨ ngay ə m-ndangɨ-n makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi e ta lə dɨje kɨ ɨsɨ sangi kadɨ n-ɓuki səsi wale kɨn. 27 NGa nɨngə səi, NDɨl Luwə kɨ Kɨrɨsɨ adɨ səsi kɨn ɨsɨ mesi tɨ, adɨ awi kɨ ndoo kadɨ dəw ndo səsi nḛ al. Kɨ rɔjetɨ, NDɨl Luwə ndo səsi nḛ je pətɨ, nɨngə ndo səsi nḛ kɨ rɔjetɨ ɓɨ ndo səsi ngom al. E mbata kɨn ə, kadɨ ɨrai nḛ kɨ ndo səsi, adi mesi e naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ.

28 Oyo, nganm je, adi mesi e naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ, mba kadɨ jɨ tḭ meje katɨ lo kɨ a tḛḛ hɔy, taa kadɨ j-ɨlə dɔje nangɨ kɨ rɔsɔl no̰e tɨ, ndɔ ree tɨ al tɔ.

29 Təkɨ ɨgəri kadɨ Kɨrɨsɨ e dəw kɨ dana, majɨ kadɨ ɨndəi dɔsi tɨ tɔ təkɨ dəw kɨ nje ra nḛ kɨ dana e ngon lə Luwə.

3

1 Oi ndɨgɨ kɨ ətɨ ɓəl kɨ Bawje Luwə ndɨgɨ-je kɨn! NDɨgɨ-je ndɨgɨ kɨ ɓar-n-je ngane je. Nɨngə j-əi ngane je təkɨ rɔjetɨ wa ka tɔ! Kɨn ə re dɨje kɨ gei nḛ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne ngay gəri-je al ə, tɔjɨ kadɨ gəri Luwə. 2 NJé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, kɨ ɓasɨne kɨn j-əi ngan lə Luwə, nə nḛ kɨ j-a jɨ təl lo ti tɨ, to lo ɓɔyɔ tɨ ɓəy. Nɨngə nḛ kare, jɨ gər kadɨ ndɔ kɨ Kɨrɨsɨ a tḛḛ hɔy ɓa, j-a jɨ to tɨtɨ-naa sie, tadɔ j-a j-o darɔe wa təkɨ rɔjetɨ. 3 NGa nɨngə, dɨje pətɨ kɨ awi kɨ kɨndə me kɨ be kɨn dɔ Kɨrɨsɨ tɨ ɓa, a ɔgi rɔde ra majal təkɨ Kɨrɨsɨ wa tḛḛ kadɨ majal tɨ al kɨn be.

4 Dəw kɨ ra kɨ ra majal, ɔsɨ ta ndu-kun lə Luwə, tadɔ majal kɨ ra e ta̰ rɔ ndu-kun lə Luwə. 5 Ɨgəri majɨ kadɨ Kɨrɨsɨ re mba kɔr majal je ləje, nɨngə e, dəw oo majal rɔe tɨ al. 6 Lo kɨn tɨ, dəw kɨ a dɔ Kɨrɨsɨ tɨ, e dəw kɨ a nay kɨ lo ra majal tɨ al, nə dəw kɨ nay kɨ lo ra majal tɨ, e dəw kɨ oo Kɨrɨsɨ al nɨm, gər-e al nɨm tɔ.

7 NGanm je, ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ, adi dəw ədɨ səsi al. Kɨn ə re dəw ra nḛ dana ɓa, e dəw kɨ dana təkɨ Kɨrɨsɨ e-n dəw kɨ dana kɨn be tɔ. 8 Dəw kɨ nay kɨ lo ra majal tɨ, e dəw lə su, tadɔ su e nje ra majal lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ nu. Nɨngə kɨre NGon lə Luwə e kɨ mba kadɨ tujɨ kɨlə rae je.

9 Dəw kɨ təl rɔne ngon Luwə tɨ, e dəw kɨ a ɨyə̰ ta majal kɨ ra, tadɔ tɔgɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ e rɔe tɨ. Asɨ kadɨ a nay kɨ lo ra majal tɨ al, tadɔ Luwə e Bawe. 10 Rəbɨ kɨ kadɨ dəw a gər-n ngan lə Luwə ay njay dan ngan lə su tɨ ə to kɨn: dəw kɨ mbatɨ ra nḛ kɨ dana nɨm, mbatɨ ndɨgɨ ngokone nɨm e dəw lə Luwə al.

NDɨgɨ-naa

11 MBḛ ta kɨ osɨ mbisi tɨ lo kɨlə ngɨrə nḛ je tɨ, e ta kadɨ ɨndɨgi-naa kɨ yo je kɨ ne je✡. 12 Nɨngə kadɨ ɨrai təkɨ Ka̰y ra-n kɨn al. Ka̰y e dəw lə nje majal ə tɔl ngokone. Nɨngə e mbata ri ə tɔl-n ngokone ə? Tɔl-e mbata kɨlə rae e Ka̰y majal, nə kɨlə ra ngoko̰e e kɨlə ra kɨ dana✡.

13 NGakom je, kɨn ə re dɨje kɨ nḛ kɨ dɔnangɨ tɨ ne nəl-de ngay ɔdi ta ləsi al ə, adi ətɨ səsi ɓəl al. 14 J-əi, jɨ gəri kadɨ jɨ tḛḛi me koy tɨ j-uri me kajɨ tɨ, tadɔ jɨ ndɨgi ngako̰je je. E be tadɔ dəw kɨ ndɨgɨ ngokone al, e dəw kɨ ɨsɨ gɨn tɔgɨ tɨ lə koy. 15 Dəw kɨ me majal kɨ ngoko̰e e dəw kɨ nje tɔl dɨje. NGa nɨngə ɨgəri majɨ kadɨ dəw kɨ nje tɔl dɨje, kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ goto rɔe tɨ. 16 Nḛ kɨ kadɨ jɨ gər-n nḛ kɨ ɓari-e ndɨgɨ-naa ə to kɨn: Jəju Kɨrɨsɨ un rɔne ɨlə kɔ mbata ləje, e be ə, je ka majɨ kadɨ j-un rɔje j-ɨlə kɔ mbata tɨ lə ngako̰je je tɔ. 17 Nḛ kare, kɨn ə re dəw aw kɨ nḛ kɨngə je kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ə oo ngokone me ndoo tɨ, nə utɨ kəmne dɔe tɨ nɨngə, ndɨgɨ Luwə to ra be rɔe tɨ ə? 18 NGakom je, adɨ jɨ ndɨgi-naa kɨ ɓal ta je kɨ taje tɨ ne par al, nə adɨ jɨ ndɨgi-naa kɨ kɨlə ji kadɨ-naa, me nḛ ra tɨ kɨ rɔjetɨ. 19 Lo kɨn tɨ, j-a jɨ gəri kadɨ j-əi dɨje lə ta kɨ rɔjetɨ, ngata nɨngə, ta kəm Luwə tɨ, j-a j-ɨləi meje nangɨ. 20 Təkɨ rɔjetɨ, re meje uwə-je kɨ ta ka, jɨ gər kadɨ Luwə ɨtə meje taa, gər nḛ je pətɨ tɔ. 21 NJé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, kɨn ə re meje gangɨ ta dɔje tɨ al ə, j-a j-əl ta kɨ Luwə kɨ me kɨ tḭ katɨ. 22 Nḛ je pətɨ kɨ jɨ dəje, j-a j-ɨngə rɔe tɨ, tadɔ jɨ təl rɔje go ndu-kun je tɨ lie nɨm, jɨ ra nḛ je kɨ nəl-e nɨm.

23 NGa nɨngə, ndu kɨ un adɨ-je ə to kɨn: e ta kadɨ j-ade meje kɨ tɔ NGone Jəju Kɨrɨsɨ, taa kadɨ jɨ ndɨgi-naa kɨ yo je kɨ ne je təkɨ Kɨrɨsɨ adɨ-n-je ndune✡. 24 Dəw kɨ ngəm ndu-kun je kɨn, e dəw kɨ a dɔ Luwə tɨ nɨm, Luwə ɨsɨ mee tɨ nɨm tɔ. Nḛ kɨ kadɨ jɨ gər-n təkɨ Luwə ɨsɨ meje tɨ, e kɨ takul NDɨle kɨ adɨ-je.

4

Gər NDɨl Luwə kɨ ndɨl kɨ majal

1 NJé ndɨgɨ je ləm, dɨje kɨ ɨsɨ əli əi nə n-awi kɨ ndɨl mede tɨ kɨn ɨtaai mede pətɨ al, nə kadɨ nai-de oi ɓəy taa se NDɨl kɨ awi e NDɨl kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ wa. Tadɔ njé ngom je ngay kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, sanəi-naa dɔnangɨ tɨ ne. 2 Dəw kɨ ra kɨ gər kadɨ Jəju Kɨrɨsɨ təl rɔne dəw tɨ aw kɨ NDɨl Luwə mene tɨ, nɨngə e kɨn ə e rəbɨ kɨ kadɨ ɨgərii NDɨl Luwə. 3 Nɨngə dəw kɨ mbatɨ kadɨ gər təkɨ Jəju Kɨrɨsɨ təl rɔne dəw tɨ, aw kɨ NDɨl Luwə mene tɨ al, nə e ndɨl nje ba̰ lə Kɨrɨsɨ yo ə aw-n mene tɨ. Əli adɨ oi kɨ mbisi təkɨ nje ba̰ lə Kɨrɨsɨ a re, nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, re e dɔnangɨ tɨ ne ngata.

4 Səi nganm je, səi dɨje lə Luwə, nɨngə səi ɨtəti rɔ dɨje kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨn, tadɔ NDɨl kɨ awi mesi tɨ ɨtə ndɨl kɨ ɨsɨ me dɨje tɨ kɨ njé kɔdɨ ta lə Luwə al. 5 NJé ngom je kɨ njé kəl kə nə n-əi njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ ka kɨn əi me nḛ ra tɨ kɨ ɔsɨ ta Luwə, taa ta kəl-de ka e ta kəl kɨ ɔsɨ ta Luwə tɔ. E mbata kɨn ə dɨje kɨ njé kɔdɨ ta lə Luwə al ooi ta ləde majɨ ngay. 6 NGa nɨngə, j-əi, j-əi dɨje lə Luwə adɨ dəw kɨ gər Luwə ɓa a oo ta ləje, nə dəw kɨ e dəw lə Luwə al, a oo ta ləje al. Lo kɨn tɨ, j-a jɨ gəri NDɨl kɨ rɔjetɨ kɨ ndɨl kɨ ngom.

NDɨgɨ-naa ḭ rɔ Luwə tɨ

7 NJé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, adɨ jɨ ndɨgi-naa kɨ yo je kɨ ne je, tadɔ ndɨgɨ-naa ḭ rɔ Luwə tɨ. Dəw kɨ nje ndɨgɨ madɨne e ngon lə Luwə, taa e dəw kɨ gər Luwə tɔ. 8 Nə dəw kɨ ndɨgɨ madɨne al, gər Luwə al, tadɔ Luwə e dəw kɨ nje ndɨgɨ dɨje. 9 Oi tɔjɨ kɨ Luwə tɔjɨ-je ndɨgɨ kɨ ndɨgɨ-je kɨn: Luwə ɨlə NGonne kɨ kare ba be dɔnangɨ tɨ ne kadɨ tə kɨ go rəbɨ lie ɓa j-ɨsɨ-n kɨ dɔje taa. 10 E je ɓa jɨ ndɨgɨ Luwə al, nə e e ə ndɨgɨ-je, ə ɨlə NGonne kɨ un rɔne ɨle kɔ kadɨ-kare tɨ mbata kɨgə-n dɔ majal je ləje✡.

11 NJé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, kɨn ə Luwə ndɨgɨ-je be nɨngə, sɔbɨ kadɨ j-əi ka jɨ ndɨgi-naa kɨ yo je kɨ ne je tɔ. 12 Dəw kɨ oo Luwə kɨ kəmne goto, nə kɨn ə jɨ ndɨgɨ-naa kɨ yo je kɨ ne je ɓa, Luwə ɨsɨ meje tɨ, nɨngə ndɨgɨ dɨje lie tɔjɨ rɔne kɨ taga rɔje tɨ tɔ.

13 Nḛ kɨ a ra kadɨ jɨ gərɨ-n təkɨ j-ɨsɨ me Luwə tɨ nɨm Luwə ɨsɨ meje tɨ nɨm e NDɨle kɨ adɨ-je. 14 NGa nɨngə, je j-o kɨ kəmje nɨm, jɨ ma naje nɨm təkɨ Bawje Luwə ɨlə kɨ NGone kadɨ ajɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne. 15 Kɨn ə re dəw gər kadɨ Jəju e ngon Luwə ə, Luwə ɨsɨ mee tɨ nɨm, e ɨsɨ me Luwə tɨ nɨm. 16 Ɓa j-əi, jɨ gəri majɨ nɨm, j-adi meje nɨm təkɨ Luwə ndɨgɨ-je. Luwə e nje ndɨgɨ dɨje, adɨ dəw kɨ njɨyə me ndɨgɨ-naa tɨ, Luwə e mee tɨ nɨm, e e me Luwə tɨ nɨm tɔ. 17 Kɨn ə re jɨ ndɨgi-naa j-adɨ osɨ rəbə pa̰y ɓa, j-a jɨ tḭ meje katɨ ndɔ gangɨ ta tɨ. J-a jɨ tḭ meje katɨ tadɔ ji kɨsɨ kɨ dɔ taa ləje dɔnangɨ tɨ ne to tə ya̰ Kɨrɨsɨ be tɔ. 18 Ɓəl goto me ndɨgɨ-naa tɨ, ndɨgɨ-naa kɨ rɔjetɨ ɔr ɓəl kɔ. Ɓəl e nḛ kɨ tɔjɨ kɨndə kɔjɨ kɨ kadɨ a re, nɨngə dəw kɨ nje ɓəl e dəw kɨ ndɨgɨ-naa goto rɔe tɨ.

19 J-əi ɓa, jɨ ndɨgɨ-naa tadɔ e Luwə ə ndɨgɨ-je kəte. 20 Kɨn ə re dəw madɨ əl ə nə: «M-ndɨgɨ Luwə», nɨngə təl ɔsɨ ta ngokone ə, e dəw kɨ nje ngom kare. Kɨn ə re ngoko̰i kɨ o-e kɨ kəmi ne kɨn ɨndɨge al ə, Luwə kɨ o-e kɨ kəmi al kɨn asɨ kadɨ a ɨndɨge al. 21 *NDu-kun kɨ j-ɨngə rɔ Luwə tɨ əl ə nə: «Dəw kɨ ndɨgɨ Luwə ɓa, sɔbɨ kadɨ ndɨgɨ ngokone tɔ.»

5

Kadɨ-me NGon Luwə e ngɨrə ndɨgɨ-naa

1 Dəw kɨ adɨ mene kadɨ Jəju e *Dəw kɨ Luwə mbəte e ngon lə Luwə. NGa nɨngə, dəw kɨ ndɨgɨ baw ngon, ndɨgɨ ngone kɨ oje tɔ. 2 Kɨn ə re jɨ ndɨgi Luwə, ə jɨ rai kɨlə kɨ ndu-kun je lie nɨngə, lo kɨn tɨ ə j-a jɨ gərɨ-n təkɨ jɨ ndɨgi ngane je. 3 Tadɔ ndɨgɨ Luwə e ta kadɨ jɨ ngəmi go ndu-kun lie. Nɨngə ndu-kun je lie ɔy al tɔ, 4 mbata ngan lə Luwə pətɨ təti rɔ ndɨgɨ ra kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Nɨngə nḛ kɨ jɨ tətɨ-n rɔ ndɨgɨ ra kɨ dɔnangɨ tɨ ne e kadɨ-me ləje. 5 Na̰ ə asɨ kadɨ tətɨ rɔ ndɨgɨ ra kɨ dɔnangɨ tɨ ne ə? Dəwe ɓa e dəw kɨ adɨ mene kadɨ Jəju e ngon Luwə kɨn par.

Najɨ kɨ ma kɨ dɔ Jəju tɨ

6 E Jəju Kɨrɨsɨ ə re dɔnangɨ tɨ ne kɨ man batəm ləne nɨm kɨ məsɨ koyne nɨm. Re kɨ man par al, nə re kɨ man əi kɨ məsɨ. Nɨngə NDɨl ə e nje ma najɨ, mbata NDɨl e ta kɨ rɔjetɨ. 7 Ɓa kɨ ne kɨn, njé ma najɨ je əi mɨtə, 8 adɨ e NDɨl Luwə nɨm, man nɨm, taa məsɨ nɨm tɔ. Nɨngə nḛ je kɨ mɨtə kɨn ndude e naa tɨ. 9 Jɨ taa najɨ kɨ ma lə dɨje majɨ, nə najɨ kɨ ma lə Luwə tɔge e ngay wa ɓəy tɔ; nɨngə e najɨ kɨ ma kɨ ma dɔ NGonne tɨ. 10 Dəw kɨ adɨ mene NGon Luwə aw kɨ najɨ kɨ ma kɨn mene tɨ, nə dəw kɨ taa ta lə Luwə al, ra-e nje ngom tɨ, tadɔ taa najɨ kɨ ma kɨ Luwə ma dɔ NGonne tɨ kɨn al.

Kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ

11 Najɨ kɨ ma kɨ kadɨ jɨ gəri majɨ e kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨ Luwə adɨ-je kɨn. Nɨngə e kajɨ kɨ adɨ-je kɨ takul NGone. 12 Dəw kɨ e me NGon tɨ ɨngə kajɨ, nə dəw kɨ e me NGon tɨ al, kajɨ lie goto. 13 NGa nɨngə, kɨ ne kɨn, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi, səi kɨ adi mesi NGon Luwə, kadɨ ɨgəri təkɨ ɨngəi kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

Kəl ta kɨ Luwə mbata lə njé ra majal je

14 Kɨn ə re jɨ dəjɨ Luwə nḛ kɨ go ndɨgɨ tɨ lie ə, a oo dɔ nduje, nɨngə lo kɨn tɨ, j-a jɨ tḭ meje katɨ. 15 Təkɨ jɨ gər kadɨ oo dɔ nduje, jɨ tḭ meje katɨ kadɨ j-a j-ɨngə nḛ kɨ jɨ dəje tɔ.

16 Kɨn ə dəw madɨ oo ngokone me majal tɨ kɨ asɨ kadɨ tḛḛ koy ə, majɨ kadɨ əl ta kɨ Luwə ə Luwə a aje. E dɨje kɨ majal je ləde a tḛḛ koy al ə ta kɨn sɔbɨ dɔde. Ta kare, majal madɨ e no̰o̰ a tḛḛ kɨ koy, nɨngə e ko majal kɨ be kɨn ɓa m-dəjɨ səsi kadɨ əli ta kɨ Luwə dɔ tɨ al. 17 Nḛ ra kɨ go tɨ al pətɨ e majal, nə majal pətɨ ɓa tḛḛ koy al. 18 Jɨ gər kadɨ dɨje kɨ əi ngan lə Luwə, a nayḭ-naa kɨ lo ra majal tɨ al, tadɔ NGon lə Luwə ngəm dɔde, nje majal asɨ ra səde nḛ madɨ al. 19 Jɨ gər kadɨ je dɨje lə Luwə, nə dɔnangɨ ba pətɨ e gɨn tɔgɨ tɨ lə nje majal. 20 Jɨ gər ɓəy tɔ kadɨ NGon lə Luwə re, adɨ-je nḛ gər kɨ kadɨ jɨ gər-n Luwə kɨ rɔjetɨ. Nɨngə je, j-ɨndə rɔje naa tɨ kɨ Luwə kɨ rɔjetɨ kɨ takul NGone Jəju Kɨrɨsɨ. E ə e Luwə kɨ rɔjetɨ, e ə e kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

21 NGanm je, ɔgi rɔsi kun go kagɨ yo je.

✡ 1:1 Ja̰ 1.1

✡ 2:7 Ja̰ 13.34

✡ 3:11 Ja̰ 13.34

✡ 3:12 Kɨlə ngɨrə nḛ je 4.1-8

✡ 3:23 Ja̰ 13.34; 15.12; 17

✡ 4:10 2.2

2 Ja̰

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ

Ja̰

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ joo kɨ Ja̰ ndangɨ

NJe ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn ɓa rɔne ə nə n-e «NGatɔgɨ». Nɨngə ta kəle tɔjɨ kadɨ e dəw kɨ aw kɨ ngon tɔgɨ madɨ dɔ dɨje tɨ kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de kɨn. NDangɨ ta adɨ «Dəne kɨ Luwə mbəte nɨm adɨ ngane je nɨm». Nɨngə Dəne əi kɨ ngane je kɨn, kɨ rɔjetɨ ɓa, əi njé kaw-naa je kɨ lo madɨ tɨ (1).

Ɨlə dɨngəm mede tɨ kadɨ njɨyəi me ta kɨ rɔjetɨ kɨ me ndɨgɨ-naa tɨ (1-6); taa ndəjɨ-de kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔde tɨ kɨ rɔ dɨje tɨ kɨ njé ndo nḛ kɨ go rəbe tɨ al təkɨ əl-n me makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y kɨn be tɔ (7-11). NJe ndangɨ makɨtɨbɨ tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ ta kaw mba kɨ ndɨgɨ kadɨ n-a n-aw kɨ dɔde tɨ, taa əl-de ta kuwə ji-naa lə njé kaw-naa je kɨ e səde ɨndəi tae tɨ tɔ (12-13).

Təkɨ əl-n me makɨtɨbɨ tɨ kɨ dɔsa̰y, dəjɨ dɨje kɨ ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ-de kadɨ ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔde tɨ nɨm, kadɨ uwəi tɔgɨde ba me kadɨ-me tɨ kɨ rɔjetɨ nɨm tɔ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi NGatɔgɨ lə njé kaw-naa je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn madi ḭ Dəne kɨ Luwə mbəti, taa madɨ ngani je kɨ səi səde je, m-ndɨgɨ səsi ndɨgɨ kɨ rɔjetɨ. Nɨngə e mi par ɓa m-ndɨgɨ səsi al, nə e dɨje pətɨ kɨ gəri nḛ kɨ rɔjetɨ ə ndɨgi səsi. 2 Jɨ ndɨgɨ səsi mbata nḛ kɨ rɔjetɨ uwə meje, nɨngə e nḛ kɨ a to meje tɨ kɨ ndɔ je ndɔ je. 3 Ɓa jɨ dəjɨ kadɨ me-majɨ, kɨ koo kəm-to-ndoo, kɨ lapɨya lə Bawje Luwə əi kɨ NGone Jəju Kɨrɨsɨ e səsi naa kadɨ ɨsɨ me nḛ ra kɨ rɔjetɨ kɨ me ndɨgɨ-naa tɨ.

Nḛ ra kɨ rɔjetɨ əi kɨ ndɨgɨ-naa

4 Rɔm nəl-m kɨ dum bɨtɨ kadɨ m-o təkɨ ngani je madɨ ɨsɨ njɨyəi dɔ rəbɨ tɨ kɨ rɔjetɨ, təkɨ Bawje Luwə dəjɨ-n-je. 5 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, Dəne kɨ nje ndɨgɨ ləm, nḛ kɨ m-dəji, e ta kadɨ jɨ ndɨgi-naa kɨ yo je kɨ nḛ je. E ndu-kun kɨ sɨgɨ ɓa m-adi al, nə e ndu-kun kɨ j-ɨngəi lo kɨlə ngɨre tɨ nu wa kɨn✡. 6 NDɨgɨ-naa e njɨyə go ndu-kun tɨ lə Luwə. NGa nɨngə, ndu-kun kɨ osɨ mbisi tɨ lo kɨlə ngɨre tɨ nu, e ta kadɨ ɨnjɨyəi me ndɨgɨ-naa tɨ.

7 NJé kədɨ dɨje kɨlə-de kɔ ngay sanəi-naa kɨ lo pətɨ dɔnangɨ tɨ ne, nɨngə mbati kadɨ n-əli təkɨ Jəju Kɨrɨsɨ təl dəw təkɨ rɔjetɨ. Lo kɨn tɨ a oi dəw kɨ nje ngom, kɨ nje ta̰ rɔ Kɨrɨsɨ. 8 Ɨndəi kəm-kədɨ dɔ rɔsi tɨ səi je wa, mba kadɨ kandɨ kɨlə rasi nay kɔ kare al, nə kadɨ ɨngəi nḛ kɨgə go jisi kɨ asɨ loe tɨ bərəre. 9 Nɨngə dəw kɨ a dɔ njane tɨ me nḛ ndo tɨ kɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ al, nə tɔ a dam kare yo, e dəw kɨ nḛ madɨ kɨ dɔɔ-e naa tɨ kɨ Luwə goto. Dəw kɨ a dɔ njane tɨ me nḛ ndo tɨ kɨ ɔjɨ dɔ Kɨrɨsɨ, e dəw kɨ dɔɔi-naa naa tɨ kɨ Luwə nɨm kɨ NGone nɨm. 10 Kɨn ə re dəw madɨ re rɔsi tɨ kɨ nḛ kɨ rangɨ ɓɨ kɨ nḛ ndo kɨn al ɓa, uwəi-e kɨ rɔsi tɨ al nɨm, uwəi jie al nɨm. 11 Tadɔ re uwəi jie ɓa, ɨrai madɨ-naa sie dɔ kɨlə rae tɨ kɨ majal.

Ta kɨ dɔbəy tɨ

12 M-aw kɨ nḛ je ngay ɓəy kadɨ m-əl səsi, nə m-ndɨgɨ kadɨ m-ndangɨ kɨ man ndangɨ nḛ me makɨtɨbɨ tɨ al. Tadɔ m-ɨndə mem tɨ kadɨ m-a m-aw rɔsi tɨ kadɨ m-əl səsi ta kɨ tam, kadɨ tə rɔnəl ləje osɨ taga pa̰y. 13 Dɨje kɨ dan njé kaw-naa je tɨ kɨ ne, kɨ əi dɨje kɨ Luwə mbəte uwəi jii.

✡ 1:5 Ja̰ 13.34; 15.12, 17

3 Ja̰

Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ mɨtə kɨ

Ja̰

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ ko̰ mɨtə kɨ Ja̰ ndangɨ

Makɨtɨbɨ kɨn ka e «NGatɔgɨ» ə ndangɨ tɔ (3 Ja̰ 1; 2 Ja̰ 1), nɨngə ndangɨ adɨ Gayusɨ. Jɨ gər nḛ madɨ kare dɔ Gayusɨ tɨ kɨn al, nə nḛ kare ɓa, nje ndangɨ makɨtɨbɨ tɔje kadɨ e dəw kɨ a dɔ njane tɨ me nḛ kɨ rɔjetɨ. Hale e dangɨ kɨ hal Dɨyotɨrəbɨ kɨ e dəw kare kɨ aw kɨ hal kɨ nga̰ dan njé kaw-naa je tɨ. Dɨyotɨrəbɨ əl ta lə «NGatɔgɨ» majal nɨm, taa e dəw kɨ uwə mba je kɨ rɔne tɨ al nɨm tɔ.

NJe ndangɨ makɨtɨbɨ pɨtɨ Gayusɨ majɨ ngay ɔjɨ dɔ ka dɔ nja tɨ lie nɨm ɔjɨ dɔ majɨ kɨ ɨsɨ ra kɨ njé kadɨ-me je nɨm tɔ (1-8). NGatɔgɨ no̰ rɔne ɔjɨ dɔ hal Dɨyotɨrəbɨ (9-10), nə əl ta lə nje kun go Kɨrɨsɨ madɨ kɨ tɔe nə Dəmetɨrusɨ majɨ ngay, təkɨ e dəw kɨ kɨle rae majɨ (11-12). Go tɨ ɓa, əl ta kaw mba kɨ ndɨgɨ kadɨ n-a n-aw kɨ dɔde tɨ, taa əl-de ta kuwə ji-naa lə made je kɨ ɨndəi tae tɨ tɔ (13-15).

Təkɨ j-o-n me makɨtɨbɨ tɨ ne, jɨ gəri kadɨ ra mba kɨ kuwə ngako̰je je kɨ rɔje tɨ e nḛ madɨ kɨ tɔjɨ ndɨgɨ-naa nɨm, tɔjɨ ka dɔ nja tɨ me nḛ kɨ rɔjetɨ nɨm tɔ.

1

Kuwə ji-naa

1 Mi NGatɔgɨ lə njé kaw-naa je, m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn madi ḭ nje ndɨgɨ ləm kɨ ngay Gayusɨ, kɨ m-ndɨgi ndɨgɨ kɨ rɔjetɨ. 2 Madɨm kɨ ngay, m-ndɨngə kadɨ nḛ je pətɨ kɨ rɔi tɨ awi majɨ kɨ kəte kəte. M-dəjɨ kadɨ darɔi e kɨ lapɨya təkɨ ndɨli e-n kɨ lapɨya kɨn be tɔ.

Gayusɨ e nje ra nḛ kɨ majɨ

3 Təkɨ rɔjetɨ, rɔm nəl-m ngay, tadɔ ngako̰je je kɨ rəi tḛḛi ne, mai najɨ dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ ooi rɔi tɨ. Əli ta dɔ njɨyə tɨ kɨ ɨsɨ njɨyə me nḛ kɨ rɔjetɨ. 4 Nḛ kɨ adɨ-m rɔnəl ngay e ta kadɨ m-o təkɨ nganm je ɨsɨ njɨyəi dɔ rəbɨ tɨ kɨ rɔjetɨ. 5 Madɨm kɨ ngay, ɨsɨ tɔjɨ ka dɔ nja tɨ ləi me kɨndə tɨ kɨ ɨsɨ ɨndə kəmi go ngako̰je je tɨ, kɨ əi mba je wa ɓəy. 6 NGako̰je je kɨn, mai najɨ ndɨgɨ kɨ ɨndɨgɨ-de kɨn kɨ ta kəm njé kaw naa je tɨ. Kadɨ ɨna̰y kɨ lo ra tɨ səde ra kɨ asɨ ta tɔ Luwə kadɨ uni ta mba ləde kɨ kəte. 7 E kɨ mbata tɔ Kɨrɨsɨ ə osii dɔ rəbɨ tɨ kɨ kanjɨ taa nḛ ji dɨje tɨ kɨ gəri Luwə al. 8 J-əi ɓa, sɔbɨ kadɨ j-ɔsi gɨn dɨje kɨ be kɨn, mba kadɨ j-ɨndəi rɔje naa tɨ səde dɔ kɨlə kɨlə mbḛ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ ɨsɨ rai.

Hal Dɨyotɨrəbɨ

9 M-ndangɨ ngon makɨtɨbɨ m-adɨ njé kaw-naa je, nə Dɨyotɨrəbɨ kɨ e dəw kɨ ge kadɨ n-e taa n-ɨsɨ dɔ dɨje tɨ ra kɨlə kɨ ta ləm al. 10 E mbata kɨn ə, ndɔ kɨ m-a m-tḛḛ rɔsi tɨ ə, m-a m-əl kɨlə rae kɨ majal kɨn kɨ taga, e kɨ ɨsɨ ɨndə dɔje lo tɨ kɨ ta je kɨ majal. Nɨngə nḛ kare kɨ to ngay, e wa mbatɨ kuwə ngako̰je je kɨ mba kɨ rɔne tɨ, taa dɨje kɨ ndɨgi kadɨ n-uwəi-de kɨ rɔde tɨ ka ɔgɨ-de dɔe tɔ. Dɨje kɨ uwəi ngako̰je je kɨ rɔde tɨ ɓa, e tuwə-de kɔ dan njé kaw-naa je tɨ. 11 NJe ndɨgɨ ləm kɨ ngay, ɨndajɨ majal kɨ ra al, nə kadɨ ɨndajɨ majɨ kɨ ra. Dəw kɨ nje ra majɨ e dəw lə Luwə, nə dəw kɨ nje ra majal e dəw kɨ gər Luwə al.

12 Re e Dəmetɨrusɨ ɓa, e dɨje pətɨ ə mai najɨ kɨ majɨ dɔe tɨ. Nḛ ra kɨ rɔjetɨ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ, kɨ ɨsɨ təl rɔne go tɨ wa kɨn ka ma najɨ lie. Taa je wa ka jɨ ma najɨ lie tɔ. Nɨngə ɨgər kadɨ najɨ kɨ ma ləje e najɨ kɨ ma kɨ rɔjetɨ.

13 M-aw kɨ nḛ je ngay kadɨ tə m-əli, nə m-ndɨgɨ kadɨ m-ndangɨ kɨ man ndangɨ nḛ kɨ kagɨ ndangɨ nḛ al. 14 Tadɔ m-ɨndə məm tɨ kadɨ kagɨ lo ngay al ə j-a j-o-naa, kadɨ j-əl-naa ta kɨ taje. 15 M-dəjɨ kadɨ ɨsɨ kɨ lapɨya. Madɨje je kɨ ne uwəi jii. Nɨngə kadɨ uwə ji madɨje je kɨ no̰o̰ kare kare adɨ-je tɔ.

Judɨ

Makɨtɨbɨ kɨ

Judɨ

ndangɨ

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ tɨ kɨ Judɨ ndangɨ

Makɨtɨbɨ lə Judɨ kɨn, ndangɨ adɨ njé kaw-naa je kɨ lo madɨ tɨ gɨn kare be par al, nə ndangɨ adɨ dɨje pətɨ kɨ njé kun go Kɨrɨsɨ. Ta kɨ me makɨtɨbɨ tɨ kɨn aw naa tɨ ɓasi kɨ makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo kɨ Pɨyər ndangɨ (2Pɨ. 2). Makɨtɨbɨ lə Judɨ əi kɨ Makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo lə Pɨyər joo pu rɔi kɨ dɨje kɨ njé ndo nḛ kɨ majal. Dɨje kɨn dəw a gər-de kɨ rəbɨ kaya rade.

Go kɨlə ngɨrə ta tɨ (1-2), nje ndangɨ makɨtɨbɨ ɨlə jine kɨ tɔgɨne kəm njé njɨyə taa kɨ nḛ ndo kɨ ngom tɨ, kɨ turi dan njé kaw-naa je tɨ, ɓa əl-de adɨ gəri təkɨ ta kɨ gangɨ kɨ bo to ɨsɨ ngəm-de no̰o̰ (3-16). NGa nɨngə, dam tɨ lə njé kadɨ-me je ɓa, Judɨ dəjɨ-de kadɨ ai dɔ njade tɨ me kadɨ-me tɨ (17-23). Go tɨ, tɔl ta makɨtɨbɨ ləne kɨ kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ e kɨ karne ba par ə e Luwə. Luwə kɨ e nje kajɨ dɨje kɨ go rəbɨ lə Jəju Kɨrɨsɨ (24-25).

Kɨn ə re makɨtɨbɨ kɨn tḛḛ kɨ gɨn tɔgɨ ta kɨ ngom kɨ e nḛ kɨ dəw a majɨ al ɓa, ɨlə jine majɨ ngay dɔ tɔgɨ tɨ əi kɨ nḛ kɨndə me dɔ tɨ kɨ njé kun go Kɨrɨsɨ ɨngəi kɨ rɔ Luwə tɨ, me tɔ Jəju Kɨrɨsɨ tɨ kɨ rəbɨ lə NDɨl Luwə kɨn (20-21).

1

Kuwə ji-naa

1 Mi Judɨ, ɓəə kɨlə lə Jəju Kɨrɨsɨ, kɨ mi ngoko̰ Jakɨ✡, ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səi kɨ Luwə ɓar səsi, kɨ Bawje Luwə ndɨgɨ səi, kɨ Jəju Kɨrɨsɨ ngəm səsi tə nḛ ləne kɨn. 2 Nɨngə kadɨ koo kəm-to-ndoo, kɨ lapɨya, kɨ ndɨgɨ-naa lə Luwə to mbar mbar kɨ dɔsi tɨ.

NJé ndo nḛ je kɨ ngom

3 NJé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, m-ndɨngə ngay kəte kadɨ m-ndangɨ makɨtɨbɨ madɨ səsi ɔjɨ dɔ kajɨ kɨ j-əi kare ba dɔ tɨ kɨn. Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, e tɔgɨ madɨ kɨ ɨsɨ dɔm tɨ kadɨ m-ndangɨ makɨtɨbɨ kɨn m-adɨ səsi, m-ɨlə-n dɨngəm mesi tɨ kadɨ ɨrɔi dɔ kadɨ-me tɨ kɨ Luwə adɨ dɨje ləne nja kare ba par goe gangɨ kɨn. 4 M-əl be mbata dɨje madɨ kɨ ta kɨ gangɨ kɨ dɔde tɨ e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ lə Luwə kəte nu kɨn, turi dansi tɨ, ɨsɨ mbɨri ta me-majɨ lə Luwə kɨn, təli-e ta ra kaya tɨ ləde, taa mbati dəw kɨ e karne ba ə e NJe kun dɔje, kɨ e Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨn tɔ.

5 M-gər kadɨ ɨgəri nḛ je pətɨ majɨ, nə m-ndɨgɨ kadɨ m-ole mesi dɔ tɨ təkɨ, lokɨ Ɓaɓe tḛḛ kɨ dɨje ləne ɓe ɓəə tɨ Ejɨpɨ tɨ, go tɨ, tɔ ko njé je kɨ rai rɔde tə njé me nga̰ je✡. 6 Nɨngə m-ndɨgɨ kadɨ m-ole mesi dɔ tɨ ɓəy təkɨ, malayka je kɨ ai dɔ tɔgɨ tɨ kɨ Luwə adɨ-de kɨn al, nə mbati lo kɨsɨde, Luwə uwə-de dangay tɨ lo tɨ kɨ koo, dɔɔ-de kɨ kulə gɨndɨ kɨ kadɨ a toi bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, mbata ta kɨ gangɨ kɨ boy kɨ a re. 7 E be tɔ ə, Sodom kɨ Gomɔr✡ kɨ ɓe je kɨ gəi gɨdɨde, kɨ uni rɔde ɨləi me kaya kɨ ra tɨ, kae tɨ lə malayka je wa ka kɨn tɔ, adɨ sangi-naa kɨ lo sangɨ tɨ al kɨn, Luwə uwə-de dangay tɨ me por tɨ kɨ a to bɨtɨ kɨ no̰ tɨ. Nɨngə e kɨn e ndəjɨ-naa kɨ to mbata lə dɨje pətɨ.

8 E be ə, njé ndo nḛ je kɨ ngom ka kɨn, me dɔ majal tɨ ləde, buri kɨ rɔde, kɨdi tɔgɨ lə Luwə, taji malayka je kɨ əi nḛ pɨtɨ je. 9 Nḛ kare, Mɨsəl kɨ nje kun dɔ malayka je✡, lokɨ ɨsɨ naji-naa ta tɨ kɨ su, ɨsɨ kɔli-naa dɔ nɨn Mojɨ tɨ kɨn ka✡, sangɨ kadɨ n-gangɨ ta madɨ tə nḛ tajɨ dɔe tɨ al, nə ta kɨ əl ɓa, əl ə nə: «Kadɨ Ɓaɓe ɨndəi ɔji✡.» 10 Nə dɨje kɨ njé ndo nḛ kɨ ngom kɨn, nḛ kɨ gəri-e al ka taji-e, nga nɨngə, nḛ gər kɨ ojii-de tə ya̰ da je be par kɨn ɓa, e nḛ kɨ kadɨ tujɨ-de tə tujɨ yo. 11 Tujɨ e dɔde tɨ, tadɔ uni rəbɨ lə Ka̰y✡; mbata lə la ə uri wale tə Balam✡ be; tuji tadɔ ta̰i rɔ tə Kore✡ əi kɨ dɨje ləne be. 12 Kɨsɨde səsi ta nḛ kuso tɨ lə ngakonaa je, ra adɨ nḛ kuso ləsi təl nḛ kɨ to njḛ. Usoi je a̰yḭ-naa je adɨ asɨ-de kɨ kanjɨ rɔsɔl, go̰i ta tide əi je wa. Toi tə kɨl ndi kɨ nəl ɔr-e aw sie adɨ lo kadɨ ədɨ goto kɨn be, toi tə kagɨ je kɨ nay kandɨde tɨ ka andi al, adɨ lokɨ dəw ɔr-de kɨ ngɨrəde ba kɔ ɓa, təli oyi koy kɨ ko̰ joo kɨn be. 13 Naji kɨlə rade je kɨ to rɔsɔl kɨ taga tə pungɨ ba kɨ ɓukɨ pulumne ngangɨ ba tɨ kɨn be. Taa toi tə mee je kɨ gəri lo kawde al, kɨ lo kɨ ndul kururu to mbata ləde bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨn be.

14 E əi je ə nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ Enokɨ✡ kɨ e kaje kɨ nje ko̰ sɨri go Adam tɨ ndo̰ ndɨl dɔde tɨ ə nə: «Oi, Ɓaɓe a re kɨ malayka je dɨbɨ kutɨ ba̰y ba̰y, 15 kadɨ gangɨ ta kɨ bo dɔ dɨje tɨ pətɨ. A uwə njé ra majal je pətɨ dangay tɨ ɔjɨ-n dɔ kɨlə rade je kɨ majal pətɨ kɨ rai ɔsii ta Luwə, taa ɔjɨ-n dɔ ta je kɨ to kəl al pətɨ kɨ əli dɔ Luwə tɨ tɔ.» 16 Əi dɨje kɨ rɔnəl ləde goto, ɨsɨ ɓai ta kɨ dɔkagɨlo je pətɨ. Rai nḛ je kɨ mede ndɨgɨ, ta kɨ ɨsɨ tḛḛ tade tɨ e rɔ kɨ kɔjɨ, nɨngə re o-de ɨsɨ toi dəw pe pe kɨn ɓa, e kadɨ ɨngəi nḛ kɨ to sotɨ kɨ darɔde rɔ dəwe tɨ kɨn.

Ta kɔjɨ kɨ rɔ njé ndole go Kɨrɨsɨ tɨ

17 NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔsi, səi njé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, m-dəjɨ səsi kadɨ adi mesi ole dɔ ta tɨ kɨ njé kaw kɨlə je lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ əli səsi kəte nu kɨn. 18 Əli səsi əi nə: «Dɔkagɨlo kɨ dɔbəy tɨ ə a ɨngəi dɨje kɨ a ɨbəi səsi kogii nɨm, a njɨyəi kɨ go ndɨgɨ ra tɨ kɨ majal kɨ mede tɨ nɨm tɔ.» 19 Kadɨ ɨgəri, e əi je ə əi njé re kɨ gangɨ-naa. Nɨngə mər ta je ləde e mər kɨ go darɔ tɨ, ɓɨ e mər ta kɨ ḭ rɔ NDɨl Luwə tɨ al. 20 Nə səi, njé ndɨgɨ je ləm kɨ ngay, m-dəjɨ səsi kadɨ adi ngɨrə kɨsɨ kɨ dɔ taa ləsi e dɔ kadɨ-me tɨ kɨ rɔjetɨ ləsi kɨn. Əli ta kɨ Luwə kɨ tɔgɨ NDɨle. 21 Nɨngə kadɨ uwəi tɔgɨsi ba me ndɨgɨ tɨ kɨ Luwə ndɨgɨ-je. Uwəi tɔgɨsi ba ɨngɨnəi ta Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨ me me-majɨ tɨ lie, a adɨ səsi kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ kɨn. 22 NJé kɨ mede ɨsɨ tɔsɨ, majɨ kadɨ oi kəm-to-ndoo ləde. 23 Aji-de kɨ rəbɨ nagɨ ta por tɨ taa. NJé kɨ rangɨ ɓəy, majɨ kadɨ oi kəm-to-ndoo ləde, nga nɨngə oi rɔsi majɨ kadɨ ɨlati rɔsi kɨ kɨlə rade je kɨ majal kɨn al, nə kadɨ ɔsi kɨlə rade je kɨ majal ngərəngɨ. Ɔsi ngərəngɨ, bɨtɨ kadɨ kɨbɨ rɔde kɨ kɨlə kɨ go darɔ tɨ təl-e nḛ kɨ to njḛ tɨ kɨn ka kadɨ ɔsi ngərəngɨ ɓəy.

Kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ

24-25 Kadɨ kɨlə tɔjɨ e kɨ dɔ Luwə tɨ kɨ e kɨ karne ba ə e Luwə, e kɨ asɨ kadɨ ngəm səsi adɨ osi me majal tɨ al, e kɨ kadɨ a ra adɨ ɨtḛḛi rəi me kunje tɨ kɨ rɔnəl kɨ kanjɨ yoro, e kɨ ajɨ-je kɨ rəbɨ lə Ɓaɓe ləje Jəju Kɨrɨsɨ kɨn. Nɨngə kadɨ tɔɓa, kɨ kətɨ ɓəl, kɨ tɔgɨ, kɨ ko̰ɓe, e lie, dɔkagɨlo tɨ kɨ də, kɨ dɔkagɨlo kɨ ɓone, kɨ dɔkagɨlo kɨ a re bɨtɨ kɨ no̰ tɨ! *Amen.

✡ 1:1 Mt 13.55; Mk 6.3

✡ 1:5 Tḛḛ kɨ taga 12.51; Kɔr Isɨrayəl je 14.29-30

✡ 1:7 Kɨlə ngɨrə nḛ je 19.1-25

✡ 1:9 1Təsa 4.16; Danɨyəl 10.13, 21; 12.1; Ntd 12.7

✡ 1:9 Dətərənom 34.6

✡ 1:9 14-15

✡ 1:11 Kɨlə ngɨrə nḛ je 4.3-8

✡ 1:11 Kɔr Isɨrayəl je 22.1-35

✡ 1:11 Kɔr Isɨrayəl je 16.1-35

✡ 1:14 Kɨlə ngɨrə nḛ je 5.18, 21-24

Nḛ kɨ tḛḛ kɨ dɔe

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Makɨtɨbɨ

Nḛ kɨ tḛḛ kɨ dɔe

Ta kɨ dɔ makɨtɨbɨ Nḛ kɨ tḛḛ kɨ dɔe tɨ

Tɔ kɨ «Apokalɨpɨsɨ» kɨ j-ɨngə me makɨtɨbɨ tɨ e ta Gɨrəkɨ kɨ kɔr mee kɨ ta Nangɨnda nə «Nḛ kɨ tḛḛ kɨ dɔe». Nɨngə e Ja̰ kɨ e kɨ kare dan njé kaw kɨlə je tɨ kɨ dɔgɨ gɨde joo ə Ɓaɓe Jəju Kɨrɨsɨ tḛḛ kɨ dɔ nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ ade ndangɨ (1.1-2).

Ja̰ ndangɨ Makɨtɨbɨ kɨn a e ɓasi kɨ ɓal kɨ ɓu kare go kojɨ Kɨrɨsɨ tɨ be. NGa nɨngə, e dɔkagɨlo tɨ kɨ nje ko̰ɓe ko bo kɨ Rom tɨ ndɨgɨ kadɨ dɨje ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ne tɨ tə yo madɨ be. NJé kun go Kɨrɨsɨ kɨ mbati kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ, adɨ-de ko̰ ngay. Be ə, uwəi Ja̰ awi ɨləi-e dangay tɨ dɔ dər tɨ kɨ Patɨmosɨ, mbata lə Poy Ta kɨ Majɨ kɨ ɨlə mbḛe. NDangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ njé kaw-naa je kɨ sɨri kɨ dɔnangɨ Aji tɨ kɨ ɓari-e Aji jɨ du (ɓone ɓari-e Turki).

NJé kun go Kɨrɨsɨ ɨngəi ko̰ mbata gər kɨ gəri kadɨ Ɓaɓe ləde e kare ba ə e Jəju Kɨrɨsɨ. E be ə, me ko̰ tɨ kɨn, Ja̰ ndangɨ makɨtɨbɨ adɨ-de, ɨlə-n dɨngəm mede tɨ kadɨ ai dɔ njade tɨ. Me makɨtɨbɨ tɨ kɨ Ja̰ ndangɨ kɨn, nḛ kɨ əl tae ngay me tɨ e nḛ je kɨ oo me ndɨl tɨ, kɨ ndajɨ nḛ je kɨ tɔjɨ nḛ je kɨ to kɨ kəme kəme. E ndajɨ nḛ je kɨ to me makɨtɨbɨ kun mɨndɨ tɨ kɨ kɔke no̰o̰. Je dɔkagɨlo tɨ kɨ tɔgɨ je kɨ majal ɨsɨ ɔdi rɔde, nə Jəju Kɨrɨsɨ kɨ e Ɓaɓe a re kadɨ a budɨ-de mur mur.

Lo kɨlə ngɨrə ta tɨ, Ja̰ əl ta kɨ dɔ rɔne tɨ tə nje kaw kɨlə lə Kɨrɨsɨ kɨ nje kḭ lo koy tɨ (1.1-8).

Nḛ kɨ dɔsa̰y, Ja̰ tɔjɨ nḛ koo me ndɨl tɨ lie kɨ dɔsa̰y kɨ Jəju əl-e ta me tɨ kadɨ ndangɨ adɨ njé kaw-naa je kɨ sɨri kɨ dɔnangɨ Aji tɨ kɨ ɓari-e Aji kɨ du (1.9-3.22).

Go tɨ, Ja̰ əl ta lə kun kɨ uni-e awi sie dɔra̰ tɨ adi oo nḛ je kɨ dangɨ dangɨ ɔsɨ go-naa me ndɨl tɨ. OO nḛ kɨndə je kɨ me dɔra̰ tɨ kɨ ɨsɨ ɔsi kurə Luwə əi kɨ Jəju Kɨrɨsɨ (4-5); oo makɨtɨbɨ kɨ nḛ kuwe je kɨ sɨri (6.1-8.1); oo təbɨ je kɨ sɨri (8.2-11.19); oo dɨrago̰ əi kɨ da je kɨ joo (12.1-13.18); oo NGon batɨ əi kɨ dɨje kɨ kɨgə dɔde kɨ dɨbɨ ɓu kɨ dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ sɔ dɔ tɨ (144.000), taa ta kɨ gangɨ kɨ a re kɨ malayka əl ta dɔ tɨ tɔ (14.1-20); oo kɔpɨ je kɨ sɨri kɨ a rəi kɨ wongɨ lə Luwə (15.1-16.21); oo tujɨ kɨ a osɨ dɔ Babɨlon tɨ, kɨ rɔ a tətɨ da, kɨ nje kəl ta ngom kə nə n-e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, kɨ rɔ kɨ a tətɨ su (17.1-20.10); taa oo dɔra̰ kɨ sɨgɨ, kɨ dɔnangɨ kɨ sɨgɨ, kɨ Jorijaləm kɨ sɨgɨ tɔ (21.1-22.5).

Makɨtɨbɨ Nḛ kɨ tḛḛ kɨ dɔe tɔl tane kɨ ndu kɨ ndəjɨ kɨ nga̰ ngay kɨ Kɨrɨsɨ, NJe kḭ lo koy tɨ ndəjɨ, kɨ ndue kɨ un ə nə: «M-a m-re ɓasɨne» (22.6-21). E makɨtɨbɨ kɨ ra rɔne tə makɨtɨbɨ kɨ nga̰ ngay ə se to ɓəl wa be. NGa nɨngə Ja̰ ndangɨ mba kadɨ ɨlə-n ɓəl me njé kadɨ-me je tɨ al, nə ndangɨ kadɨ ɨlə-n dɨngəm mede tɨ dɔkagɨlo je tɨ kɨ nga̰. Nḛ je kɨ koo me ndɨl tɨ kɨn tɔjɨ kɨlə kɨ Kɨrɨsɨ ra mbata majɨ lə dɨje lie kɨ njé ndole goe.

1

1 Makɨtɨbɨ kɨn e nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ tḛḛ kɨ dɔe. Nɨngə e Luwə ə ade kadɨ tɔjɨ ɓəə kɨlə je ləne, kadɨ gəri nḛ kɨ a ra nḛ ɓasi. E be ə, Jəju Kɨrɨsɨ ɨlə kɨ malayka ləne kare adɨ aw tḛḛ kɨ dɔe adɨ ɓəə kɨlə lie Ja̰ gər. 2 Ja̰ ma najɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ kɨ oo kɨn təkɨ e ta lə Luwə, təkɨ e ta kɨ rɔjetɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ tḛḛ kɨ dɔe.

3 Majɨ-kur e dɔ dəw tɨ kɨ tɨdə makɨtɨbɨ kɨn, kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ njé koo dɔ ta je kɨ tḛḛ ta Luwə tɨ kɨn, ə təli rɔde go tɨ. Tadɔ dɔkagɨlo kɨ nḛ je kɨn a rai nḛ e ɓasi.

Ta kɨ sɔbɨ dɔ njé kaw naa je kɨ sɨri kɨ dɔnangɨ Aji tɨ

4 Mi Ja̰, ə m-ndangɨ makɨtɨbɨ m-adɨ səi njé kaw naa je kɨ sɨri kɨ ɨsi dɔnangɨ Aji tɨ✡.

M-dəjɨ kadɨ Luwə kɨ ɨsɨ no̰o̰ ɓone, kɨ ɨsɨ mari nu, kɨ e nje re nɨm, kadɨ ndɨl je kɨ sɨri kɨ ai no̰ kɨmbər ngar tɨ lie nɨm, 5 taa kadɨ Jəju Kɨrɨsɨ kɨ e nje ma najɨ kɨ rɔjetɨ, kɨ e dəw kɨ dɔsa̰y kɨ ḭ dan njé koy je tɨ, kɨ e NGar lə ngar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨn nɨm, pətɨ kadi me-majɨ ləde kɨ lapɨya ləde e səsi naa tɨ.

Jəju Kɨrɨsɨ ndɨgɨ-je, ə taa-je gɨn tɔgɨ tɨ lə majal kɨ məsɨne, 6 ɔr-je ɨndə ta dangɨ tə ngar je, təl-je njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare tɨ mba kadɨ jɨ ra kɨlə j-adɨ Luwə kɨ Bawne. M-dəjɨ kadɨ tɔjɨ kɨ tɔgɨ e lie kɨ dɔ ɓal je kɨ dɔ ɓal je, *Amen!

7 Oi-e, ɨsɨ re me kɨl ndi tɨ,

Dɨje pətɨ a ooi-e kɨ kəmde✡,

NJé wa kɨ njé kɔsɨ kade kɨ nɨngə kɨn ka a ooi-e kɨ kəmde,

Gɨn ka je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ ne a no̰i ndoo mbata lie.

Oyo, Amen!

8 Ɓaɓe Luwə ə nə: «Mi Alpa kɨ Omega, nje kɨsɨ no̰o̰ ɓone, nje kɨsɨ mari nu, kɨ nje re, mi nje kɨsɨ dɔ tɔgɨ je tɨ pətɨ.»

Ja̰ oo Kɨrɨsɨ me ndɨl tɨ

9 Mi ngoko̰si Ja̰, kɨ mi səsi naa tɨ me ko̰ tɨ, mi dansi tɨ səi kɨ Luwə ɨndə səsi tə ngar je, mi m-uwə tɔgɨm ba səsi me kɨndə rɔ-naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ. Dɨje ɨləi-mi dangay tɨ dɔ dər tɨ kɨ Patɨmosɨ kɨ mbata ta lə Luwə kɨ m-ɨlə mbḛe, taa kɨ mbata najɨ kɨ ma kɨ m-ma dɔ ta kɨ rɔjetɨ kɨ Jəju Kɨrɨsɨ tḛḛ kɨ dɔe. 10 NDɔe tɨ kɨn, e ndɔ lə Ɓaɓe, ɓa NDɨl re ur dɔm tɨ, adɨ m-o ndu ta madɨ tḛḛ gom tɨ kɨ tɔgɨne tə ndu təbɨ be, 11 əl-m ə nə: «Nḛ kɨ o kɨn, ɨndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ, ɓa go tɨ, ɨlə-n adɨ njé kaw naa je kɨ sɨri, adɨ e Epəjɨ, kɨ Isɨmɨr, kɨ Pərgam, kɨ Tɨyatɨr, kɨ Sardɨ, kɨ Pɨladəlpi, kɨ Lawodɨse.»

12 Lo kɨn tɨ, m-yətɨ rɔm kadɨ m-o dəw ə wa kɨ a əl-m ta kɨn ɓa, m-o lambɨ je, kɨ rai-de kɨ ɔr əi sɨri. 13 Nɨngə dan lambɨ je tɨ ka kɨn, dəw madɨ kɨ to tə *NGon dəw be ɨsɨ tɨ no̰o̰. Ɨlə kɨbɨ ngal rɔne tɨ, ɓa dɔ kadɨne kɨ kulə kɨ rai kɨ ɔr. 14 Dɔe je, kɨ bɨsɨ dɔe je, ndai bal bal tə buy, ə se bu wa be. Ka̰ kəme ndo̰y tə por be. 15 NJae je toi tə andɨ kɨ ndole, kɨ kɔdɨ o kam be, ɓa ndue ɓa tə pungɨ ba kam be tɔ✡. 16 Uwə mee je sɨri ji kone tɨ, nɨngə kɨyə kasɨgar kɨ tae kɨ taa atɨ soy soy, taa ta kate e dam joo nɨm, tḛḛ tae tɨ. Kəme unjɨ tə kadɨ kɨ dan kada kam be. 17 Lokɨ m-o-e ɓa, m-osɨ njae tɨ tə dəw kɨ oy, m-to. Nə ɨndə ji kone dɔm tɨ ə nə: «Ɨɓəl al, mi kɨ dɔsa̰y, ə mi kɨ dɔbəy tɨ tɔ✡, 18 mi nje kɨsɨ kəm ba, m-oy, nə m-təl m-ɨsɨ kəm ba, kadɨ m-ɨsɨ bɨtɨ kɨ dɔ ɓal je, dɔ ɓal je. M-aw kɨ lakəle lə koy kɨ lo kɨ koo jim tɨ. 19 Nɨngə, kadɨ ɨndangɨ nḛ kɨ o, nḛ kɨ ɨsɨ ra nḛ ɓasɨne, kɨ nḛ kɨ a ra nḛ go tɨ gogɨ. 20 NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔ mee je kɨ sɨri kɨ o ji kom tɨ, kɨ lambɨ je kɨ sɨri kɨ rai-de kɨ ɔr, kɔr mede ə to kɨn: mee je kɨ sɨri, əi malayka je lə njé kaw naa je kɨ sɨri, nɨngə lambɨ je kɨ sɨri, əi njé kaw naa je kɨ sɨri tɔ.»

2

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw-naa je kɨ Epəjɨ tɨ

1 NJe kuwə mee je kɨ sɨri ji kone tɨ, nje njɨyə dan lambɨ je tɨ sɨri kɨ rai-de kɨ ɔr əl-m mi Ja̰ ə nə: «Ɨndangɨ makɨtɨbɨ kɨn adɨ malayka lə njé kaw naa je kɨ Epəjɨ tɨ, əl-e təkɨ nje kuwə mee je kɨ sɨri ji kone tɨ, nje njɨyə dan lambɨ je tɨ sɨri kɨ rai-de kɨ ɔr əl ə nə: 2 M-gər nḛ ra je ləi, m-gər kɨlə rai, kɨ kuwə tɔgɨ ba ləi. M-gər kadɨ ḭ ɨlə bandɨ ta naa tɨ kɨ njé me majal je al. Dɨje madɨ kɨ ɨsɨ ɓari rɔde njé kaw kɨlə je, nə əi njé kaw kɨlə je al kɨn, ḭ ɨna-de adɨ ɨgər-de tə njé ngom je. 3 Ḭ nje kuwə tɔgɨ ba, ɨngə ko̰ mbata ləm, nə be ka, ɨyə̰ tae al. 4 NGa nɨngə, nḛ kare kɨ m-aw-n səi kɨ ta, e ta lə kɨyə̰ kɨ ɨyə̰ ta ndɨgɨ kɨ ɨndɨgɨ-m kəte kɨn kɔ. 5 Ə adɨ mei ole dɔ lo kɨ osɨ tɨ, ɨyə̰ pa njɨyəi kɨ ɓasɨne kɨn kɔ, ə ɨtəl ɨre dɔ njai tɨ kɨ kəte gogɨ. Re ɨyə̰ pa njɨyəi kɨ ɓasɨne kɨn kɔ al ə, m-a m-re kadɨ m-ɔr lambɨ ləi lo kɨse tɨ kɨn kɔ. 6 Nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, nḛ kare kɨ m-o majɨ, rɔi tɨ, ɨmbatɨ kɨlə ra Nɨkolayɨtɨ je, təkɨ mi m-mbatɨ-n kɨlə rade ka kɨn be tɔ. 7 NGa nɨngə, dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw naa je kɨn!

«Dəw kɨ nje tətɨ rɔ, m-a m-ade uso kandɨ kadɨ koy al kɨ a me ɓe rɔnəl tɨ lə Luwə✡.»

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw naa je kɨ Isɨmɨr tɨ

8 «Makɨtɨbɨ kɨn ɨndangɨ adɨ malayka lə njé kaw naa je kɨ Isɨmɨr tɨ: Ta kɨ dəw kɨ dɔsa̰y, kɨ e dəw kɨ dɔbəy tɨ tɔ, dəw kɨ oy nə təl ɨsɨ kəm ba, əl me tɨ ə to kɨn: 9 M-gər ko̰ ləi kɨ ndoo ləi, nə kɨ rɔjetɨ, ḭ njé nḛ kɨngə. Taa m-gər ta je kɨ majal kɨ njé kɨ ɓari rɔde əi nə n-əi *Jɨpɨ je, nə kɨ rɔjetɨ, əi Jɨpɨ je al, ɨsɨ əli dɔi tɨ: əi njé kaw-naa je lə *Sata̰. 10 A ɨngə ko̰, nə majɨ kadɨ ɨɓəl al. Su a ɓukɨ dɨje madɨ dansi tɨ dangay tɨ kadɨ na-n tɔgɨsi, a ɨngəi ko̰ asɨ ndɔ dɔgɨ, nə ai dɔ njasi tɨ bɨtɨ koy, ə m-a m-adɨ səsi jɔgɨ tətɨ rɔ, kɨ e kajɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ.

11 «Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw-naa je kɨn majɨ!

«Dəw kɨ nje tətɨ rɔ, kɔy kɨ nje ko̰ joo a tḛḛ kade tɨ al.»

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw naa je kɨ Pərgam tɨ

12 «Makɨtɨbɨ kɨn ɨndangɨ adɨ malayka lə njé kaw naa je kɨ Pərgam tɨ: Ta kɨ dəw kɨ nje kotɨ kɨyə kasɨgar kɨ tae kɨ taa atɨ soy soy, taa ta kate e dam joo nɨm tɔ, əl me tɨ ə to kɨn: 13 M-gər lo kɨ ɨsɨ tɨ kɨn; e lo kɨ *Sata̰ o̰ ɓe tɨtɨ, nə be ka, bɨtɨ ɓone, ḭ uwə rɔi rɔm tɨ adɨ nga̰, ɨnajɨ ndui al. Dɔkagɨlo wa kɨ ndɔ kɨ tɔli ɓəə kɨlə ləm kɨ rɔjetɨ, A̰tɨpasɨ, lo tɨ wa kɨ Sata̰ ɨsɨ tɨ kɨn ka, ɨnajɨ ndui al. 14 Nɨngə, nḛ kare kɨ m-aw səi kɨ ta dɔ tɨ, e ta lə dɨje ləi madɨ kɨ uwəi go nḛ ndo kɨ to tə ya̰ Balam be nga̰ kɨn. Balam kɨ nje kɔjɨ ngar Balakɨ kadɨ ɨyə gum uwə-n ngan *Isɨrayəl je kɨ rəbɨ kuso da kɨ pəli yo je nɨm, sangɨ-naa kaya tɨ nɨm✡. 15 E be tɔ ə, ḭ ka aw kɨ dɨje kɨ njé kuwə go nḛ ndo lə Nɨkolayɨtɨ je no̰o̰ tɔ. 16 Ə kadɨ ɨyə̰ pa njɨyəi kɔ. A re e be al ə, m-a m-re ɓasɨne kadɨ m-rɔ kɨ dɨjee kɨn kɨ kɨyə kasɨgar kɨ tḛḛ tam tɨ kɨn.

17 «Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw naa je kɨn!

«Dəw kɨ nje tətɨ rɔ, m-a m-ade man kɨ e nḛ kuso kɨ ɓɔyɔ lɔkɨ, m-a m-ade kɔsɨ mbal kɨ nda, kɨ e kɨ ndangɨ tɔ tɨ kɨ sɨgɨ✡ kɨ e tɔ kɨ dəw gər al tɨtɨ. Dəw kɨ mbal kɨn ɔdɨ jie par ə gər tɔ kɨn.»

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw naa je kɨ Tɨyatɨr tɨ

18 «Makɨtɨbɨ kɨn ɨndangɨ adɨ malayka lə njé kaw naa je kɨ Tɨyatɨr tɨ: Ta kɨ dəw kɨ ka̰ kəme ndo̰y tə por be, taa njae je toi tə andɨ kɨ ndole, kɨ kɔdɨ o kam be, əl me tɨ ə to kɨn: 19 M-gər nḛ rai je, kɨ ndɨgɨ-naa kɨ to rɔi tɨ, kɨ kadɨ-me ləi, kɨ ra kɨlə kadɨ dɨje, kɨ kuwə tɔgɨ ba ləi. Nḛ rai je kɨ gogɨ ne majɨ al dɔ kɨ kəte je. 20 Nə nḛ kare kɨ m-aw səi kɨ ta dɔ tɨ, e kɨyə̰ kɨ ɨyə̰ Jəjabəl, kɨ ə nə n-e dəne kɨ nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨn, adɨ ɨsɨ ɓukɨ ɓəə kɨlə je ləm wale: ɨsɨ ɔsɨ-de kɨ me kaya kɨ ra tɨ, kɨ me kuso da tɨ kɨ pəli yo. 21 M-ɨyə̰ dɔkagɨlo m-ade kadɨ ɨyə̰-n pa njɨyəne kɔ, nə mbatɨ kɨyə̰ rəbɨ kaya kɨ ra. 22 E be ə, m-a m-ɨle nangɨ dɔ tɨrə rɔ ko̰ tɨ, naa tɨ kɨ njé sange kaya tɨ je. A re ɨyə̰i ta pa njɨyəde je kɨ majal kɨn kɔ wa taa, tə m-ɨyə̰ ta nḛ kɨ m-ɔjɨ kadɨ m-ra səde kɨn. 23 M-a m-adɨ ngane je oyi. Ɓa, lo kɨn tɨ, njé kaw naa je pətɨ a gəri kadɨ mi dəw kɨ m-gər mər ta je, kɨ ndɨgɨ ra je lə dɨje. Dəw kɨ ra dansi tɨ, m-a m-ra-e kɨ go kɨlə rae tɨ✡. 24 NGa nɨngə, səi ndəgɨ njé kaw-naa je kɨ Tɨyatɨr tɨ, kɨ uwəi go nḛ ndo kɨ ngom kɨn, al, taa ɨndoi nḛ kɨ əi je ɓari-e “nḛ ɓɔyɔ kakɨ lə Sata̰” kɨn al tɔ, m-əl səsi kadɨ ɨgəri təkɨ m-a m-ɨndə nḛ kɔy madɨ kɨ rangɨ dɔsi tɨ al ngata. 25 NGa nɨngə, nḛ kare ɓa, majɨ kadɨ, nḛ kɨ ai dɔ tɨ kɨn, uwəi ba, bɨtɨ kadɨ m-re.

26 «Dəw kɨ nje tətɨ rɔ, dəw kɨ uwə go kɨlə je ləm bɨtɨ dɔbəy tɨ, m-a m-ade tɔgɨ ko̰ɓe dɔ gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ. 27 A o̰-de ɓe kɨ gɔl gɨndɨ, a tɔ-n dɔde təkɨ dəw a tɔ-n ngoo wanjɨ kɨn be. 28 E be ə, mi wa ka m-ɨngə-n tɔgɨ kɨ rɔ Bai tɨ. Taa m-a m-ade mee kɨ nje kɨbə ta gɨn lo tɨ tɔ✡.

29 «Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw naa je kɨn!»

3

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw naa je kɨ Sardɨ tɨ

1 «Makɨtɨbɨ kɨn ɨndangɨ adɨ malayka lə njé kaw naa je kɨ Sardɨ tɨ: Ta kɨ nje ndɨl je kɨ sɨri lə Luwə kɨ mee je kɨ sɨri əl me tɨ ə to kɨn: M-gər kɨlə rai je: ɨra rɔi adɨ dɨje ooi-ni tə dəw kɨ ɨsɨ kəm, nə kɨ rɔjetɨ ɓa, ḭ dəw kɨ koy. 2 Ɨsɨ kəm dɔ rɔi tɨ, adɨ tɔgɨ ndəge je kɨ ɨsɨ oyi, tadɔ m-o kɨlə rai kare kɨ asɨ naa ta kəm Luwə tɨ goto. 3 Adɨ mei ole dɔ nḛ ndo tɨ kɨ ɨngə je, o dɔe je kɨn, nɨngə kadɨ a dɔ njai tɨ ə ɨyə̰ pa njɨyəi kɨ majal kɔ. Kɨn ə re ɨndəl dɔ ɓi tɨ al ə, m-a m-re m-uwə-i nangɨ busɨ tə nje ɓogɨ be kɨ kanjɨ kadɨ ɨgər dɔ kade. 4 NGa nɨngə, dɨje madɨ je dani tɨ Sardɨ no̰o̰ wa, lati nḛ kɨ majal kɨbɨ je tɨ ləde al. A ɨləi kɨbɨ kɨ nda rɔde tɨ kadɨ dani-mi, tadɔ əi dɨje kɨ asi. 5 Dɨje kɨ njé tətɨ rɔ, a ɨləi kɨbɨ kɨ nda rɔde tɨ, nɨngə m-a m-bujɨ tɔde kɔ me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ al. M-a m-gər-de tə dɨje ləm ta kəm Bai tɨ kɨ ta kəm malayka je tɨ lie. 6 Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw naa je kɨn!»

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw naa je kɨ Pɨladəlpi tɨ

7 «Makɨtɨbɨ kɨn ɨndangɨ adɨ malayka lə njé kaw naa je kɨ Pɨladəlpi: Ta kɨ nje kay njay, dəw kɨ rɔjetɨ, e kɨ uwə lakəle lə *Dabɨdɨ jine tɨ, e kɨ uwə tḛḛ ə dəw asɨ kutɨ al, e kɨ uwə utɨ ə dəw asɨ tḛḛ al, əl me tɨ ə to kɨn: 8 M-gər kɨle rai; m-gər kadɨ tɔgi e ngay al, nə ɨngəm ta ləm majɨ, ɨnajɨ ndui al. NGa nɨngə, kɨ ne kɨn, m-tḛḛ ta kəy no̰i tɨ, kɨ dəw kɨ asɨ kadɨ utɨ goto. 9 Nɨngə nḛ kɨ m-a m-ra kɨ dɨje kɨ njé kaw-naa kɨ tɔ *Sata̰, kɨ əi njé ngom je, kɨ əi nə n-əi *Jɨpɨ je, nə əi Jɨpɨ je kɨ rɔjetɨ al ə to kɨn. M-a m-ɨndə tɔgɨ dɔde tɨ kadɨ rəi ɔsi dɔde nangɨ no̰i tɨ. Lo kɨn tɨ, a gəri kadɨ m-ndɨgi. 10 Təkɨ ɨngəm-n ndu kɨ m-adi kadɨ uwə-n tɔgi ba, mi ka m-a m-ngəm-i dɔkagɨlo ko̰ tɨ kɨ a re dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ kadɨ na-de kɨn tɔ. 11 M-a m-re ɓasi, ə uwə nḛ kɨ to ji tɨ kɨn nga̰, kadɨ dəw madɨ taa nḛ kɨgə go ji ləi al.

12 «Dəw kɨ nje tətɨ rɔ, m-a m-ra-e tə kagɨ ngadan kəy me kəy tɨ lə Luwə ləm, nɨngə a tḛḛ taga al ratata. M-a m-ɨndə tɔ Luwə ləm nɨm tɔ ɓe bo lie kɨ e Jorijaləm kɨ sɨgɨ kɨn nɨm dɔe tɨ. Jorijaləm kɨ ḭ dɔra̰ tɨ rɔ Luwə tɨ ləm, re ur nangɨ. Taa m-a m-ɨndə tɔm kɨ sɨgɨ dɔe tɨ tɔ.

13 «Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw naa je kɨn!»

Makɨtɨbɨ kɨ ndangɨ kadɨ njé kaw naa je kɨ Lawodɨse tɨ

14 «Makɨtɨbɨ kɨn ɨndangɨ adɨ malayka lə njé kaw-naa je kɨ Lawodɨse: Ta kɨ dəw kɨ e *Amen, dəw kɨ nje ma najɨ kɨ a dɔ ndune tɨ, dəw kɨ rɔjetɨ kɨ e dɔ nḛ kɨndə je tɨ lə Luwə pətɨ, əl me tɨ ə to kɨn: 15 M-gər kɨle rai; m-gər kadɨ ɨsɔl al nɨm, ɨtɨngə al nɨm. Kɨn ə re ɨsɔl al ɓa, re a tɨngə! 16 Nə kɨ ne kɨn, ɨsɔl al nɨm, ɨtɨngə al nɨm, ɨlala, adɨ m-a m-tɔmo̰-i kɔ. 17 Ḭ əl ə nə ḭ nje nḛ kɨngə, ɨra gatɨ ɨngə-n nḛ ngay, aw kɨ ndoo nḛ madɨ al. NGa nɨngə, kei nje kəm-to-ndoo, kei dangɨtɨ, nḛ ləi goto, a kɨ rɔi kare, kəmi oo lo al kɨn ə, o al. 18 E be ə, m-adi ta kɔjɨ kadɨ ɨre ɨndogɨ səm ɔr kɨ por ndɨr-e majɨ kɨn kadɨ ɨndu-n, kadɨ ɨndogɨ səm kɨbɨ kɨ nda utɨ-n dɔ ka kɨ rɔ kare ləi kɨn kadɨ rɔi sɔl-i al, ə kadɨ ɨndogɨ nḛ kɨlə kəm tɨ ɨlə kəmi tɨ kadɨ kəmi oo lo majɨ gogɨ. 19 Dɨje pətɨ kɨ m-ndɨgɨ-de, m-ndangɨ-de ə m-ɨnde-de m-ɔjɨ-de. Majɨ kadɨ ɨtɨngə bɨl, ə ɨyə̰ rəbɨ njɨyəi kɨ majal kɔ. 20 O majɨ, mi m-a ta kəy tɨ, m-ɨndə ta kəy. Re dəw oo dɔ ndum ə tḛḛ ta kəy ɓa, m-a m-ur kəy goe tɨ, m-a m-uso sie nɨm e a uso səm nɨm.

21 «Dəw kɨ nje tətɨ rɔ, m-a m-ade ɨsɨ səm dɔ kɨmbər ngar tɨ ləm, təkɨ mi m-tətɨ rɔ ə m-aw m-ɨsɨ kɨ Bai dɔ kɨmbər ngar tɨ lie kɨn be tɔ. 22 Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ NDɨl Luwə əl njé kaw naa je kɨn!»

4

Kɨlə tɔjɨ dɔ Luwə tɨ me dɔra̰ tɨ

1 Go nḛ je tɨ kɨn ɓa, m-o nḛ kɨ rangɨ me ndɨl tɨ ɓəy: m-o ta rəbɨ tḛḛ dɔra̰ tɨ, nɨngə ndu dəw kɨ əl-m ta kəte ka kɨn, təl ɓa tə təbɨ be əl-m ə nə: «Ɨre taa ne, ə m-a m-tɔji nḛ kɨ a ra nḛ lo ti tɨ m-adɨ o.» 2 Ta naa tɨ no̰o̰, NDɨl Luwə tətɨ-m uwə-m aw səm dɔra̰ tɨ. Nɨngə yə, m-o kɨmbər ngar tḛḛ ɨsɨ, ɓa dəw madɨ ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ ka kɨn. 3 Dəwe ndole tə mbal je kɨ ɓari-de jasɨpɨ kɨ sarduwan kɨn be. NGabɨrəndi kɨ kunje to tə mbal əmerodɨ be unjɨ gə kɨdɨ kɨmbər ngar ka kɨn. 4 Nɨngə kɨmbər je kutɨ joo gɨde sɔ ɨsi gəi gɨdɨ kɨmbər ngar ka kɨn, ɓa ngatɔgɨ je kutɨ joo gɨde sɔ kɨ ɔy kɨbɨ kɨ nda ɨsi dɔ kɨmbər je tɨ kɨ kutɨ joo gɨde sɔ ka kɨn, ɨləi jɔgɨ kɔsɨ-gon kɨ rai kɨ ɔr dɔde tɨ. 5 Kunjɨ je, kɨ ndu dɨje, kɨ ndangɨ ndi je tḛḛi kɨmbər ngar tɨ. Lambɨ je sɨri o̰i ta kəm NGar tɨ, adɨ əi ndɨl je lə Luwə kɨ sɨri. 6 No̰ kɨmbər ngar tɨ, nḛ madɨ kɨ tɨtɨ-naa kɨ man ba kɨ ay njay njay tə bər be a tɨtɨ.

Nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm əi sɔ, kəmde rosɨ rɔde kɨ kəte je kɨ gogɨ je, ɨsi dana no̰ kɨmbər ngar tɨ nɨm, gəi gɨde nɨm. 7 Nḛ kɨ nje kɨsɨ kəm kɨ dɔsa̰y tɨtɨ-naa kɨ ɓɔl, e kɨ ko̰ joo tɨtɨ-naa kɨ ngon baw mangɨ, e kɨ ko̰ mɨtə, ta kəme to tə ta kəm dəw be, nɨngə e kɨ ko̰ sɔ, to tə soro kɨ ɨsɨ nal be tɔ. 8 Nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm kɨn, kɨ kare aw kɨ bagɨne mehḛ mehḛ, ɓa kəme rosɨ lo dɔ bage tɨ je gɨn bage tɨ je. Kondɔ je kɨ kada je ɨsi ta kosɨ pa tɨ əi nə: NJe kay njay, nje kay njay, nje kay njay e Ɓaɓe Luwə kɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ nḛ je tɨ pətɨ. E kɨ ɨsɨ mari nu, ɨsɨ ɓone, e kɨ a re. 9 Dɔkagɨlo je pətɨ kɨ nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm kɨ sɔ ka kɨn osi pa, ɨləi tɔjɨ dɔ nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ, nje kɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, ɔsi kure, rai-e oyo ɓa, 10 *NGatɔgɨ je kɨ kutɨ joo gɨde sɔ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ, ɔsi gon nje kɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, ɓuki jɔgɨ kɔsɨ-gon je ləde no̰ NGar tɨ nɨngə əli-e əi nə: 11 Ɓaɓe Luwə ləje, ḭ asɨ kadɨ dɨje ɨləi tɔjɨ dɔi tɨ, ɔsi kurəi, taa asɨ kɨngə tɔgɨ tɔ, tadɔ ḭ ə ɨra nḛ je pətɨ, nḛ je kɨ koo kɨ kəm kɨn toi kɨ go ndɨgɨ tɨ ləi.

5

Makɨtɨbɨ lə NGon batɨ

1 M-o makɨtɨbɨ kɨ kuu gɨdɨ-naa tɨ to da ji ko̰ nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ. E makɨtɨbɨ kɨ ndangi nḛ me tɨ je gɨdɨ tɨ je, nɨngə uwəi lo sɨri kɨ nḛ kuwə makɨtɨbɨ je. 2 M-o malayka kɨ nje tɔgɨ kare un ndune kɨ taa ə nə: «Na̰ ə asɨ kadɨ rə̰y nḛ kuwə makɨtɨbɨ je ə tḛḛ makɨtɨbɨ kɨn ə?» 3 Nə kɨ me dɔra̰ tɨ, kɨ dɔnangɨ tɨ ə se gɨn dɔnangɨ tɨ, dəw kɨ asɨ kadɨ tḛḛ makɨtɨbɨ kɨn, ə se kadɨ ɨlə kəmne me tɨ goto. 4 Lo kɨn tɨ, m-no̰ ngay, tadɔ dəw asɨ kɨngə dəw kɨ asɨ kadɨ tḛḛ makɨtɨbɨ kɨn ə ɨlə kəmne me tɨ al. 5 Ɓa dəw kare dan ngatɔgɨ je tɨ əl-m ə nə: «Ɨno̰ al, o ɓɔl nda kɨ gɨn kojɨ tɨ lə Juda, dəw kɨ tḛḛ gɨn *Dabɨdɨ tɨ, kɨ tətɨ rɔ, e asɨ kadɨ rə̰y nḛ kuwə makɨtɨbɨ je kɨ sɨri ə tḛḛ makɨtɨbɨ kɨn.»

6 Lo kɨn tɨ no̰o̰, m-o NGon batɨ a taa dana no̰ kɨmbər ngar tɨ, nɨngə nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm kɨ sɔ kɨ ngatɔgɨ je kɨ kutɨ joo gɨde sɔ gəi gɨde. NGon batɨ ka kɨn to tə nḛ kɨ dəw ɨjə mɨnde be. Gaje je əi sɨri, taa kəme je əi sɨri tɔ, tə ndɨl je kɨ sɨri lə Luwə kɨ ɨlə-de kɨ dɔnangɨ ba pətɨ. 7 NGon batɨ ɨsɨ re ɓasi kɨ rɔ nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ kadɨ taa makɨtɨbɨ jie tɨ. 8 Ta naa tɨ no̰o̰, nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm ba kɨ sɔ kɨ ngatɔgɨ je kɨ kutɨ joo gɨde sɔ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ NGon batɨ tɨ. Dəw kɨ ra uwə kənde kɨ kɔpɨ je kɨ rai kɨ ɔr kɨ ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ majɨ jine tɨ. Nḛ je kɨn əi ta je kɨ dɨje lə Luwə ɨsɨ əli kɨ Luwə. 9 NJé kɨsɨ kəm ba kɨ sɔ kɨ ngatɔgɨ je kɨ kutɨ joo gɨde sɔ, osi pa kɨ sɨgɨ əli əi nə:

«Ḭ asɨ kadɨ un makɨtɨbɨ,

Ə ɨrə̰y nḛ kuwe je.

Tadɔ dɨje tɔli-ni, ḭ ɨgangɨ dɔ gɨn kojɨ je kɨ dangɨ dangɨ,

NDon ta je kɨ dangɨ dangɨ,

Dɨje kɨ dangɨ dangɨ,

Gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ kɨ məsi, adɨ Luwə.

10 Gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ kɨn,

Ɨndə-de ta dangɨ tə ngar je,

Ɨtəl-de njé kɨjə nḛ məsɨ kadɨ-kare tɨ mbata lə Luwə ləje,

Nɨngə əi je o̰i ɓe dɔnangɨ tɨ ne✡.»

11 Lo kɨn tɨ, m-go̰ lo ɓa, m-o ndu kosɨ malayka je ngay, kɨ əi dɨbɨ kutɨde dɨbɨ kutɨde✡, gəi gɨdɨ kɨmbər ngar, kɨ nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm ba, kɨ ngatɔgɨ je. 12 Nɨngə uni ndude kɨ taa əli əi nə:

«NGon batɨ kɨ dɨje tɔli-e,

Asɨ kadɨ ɨngə tɔgɨ, kɨ nḛ kɨngə, kɨ gosɨ, kɨ ngangɨ, kɨ kɔsɨ-gon, kɨ tɔɓa, kɨ kɨlə tɔjɨ!»

13 Taa m-o ndu nḛ kɨndə je pətɨ kɨ dɔra̰ tɨ, kɨ dɔnangɨ tɨ, gɨn dɔnangɨ tɨ, kɨ me ba bo tɨ osi pa əi nə:

«Kɨlə tɔjɨ, kɨ kɔsɨ kurə, kɨ tɔɓa, kɨ tɔgɨ,

E lə nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ əi kɨ NGon batɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ!»

14 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm ba kɨ sɔ əli əi nə: «Amen!» Ɓa ngatɔgɨ je ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ əi kɨ ngon batɨ, ɔsi gonde.

6

NGon batɨ əi kɨ nḛ kuwə makɨtɨbɨ je mehḛ

1 M-o NGon batɨ uwə nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ dɔsa̰y lə nḛ kuwə makɨtɨbɨ je kɨ sɨri ɔr, nɨngə m-o ndu nḛ kɨ nje kɨsɨ kəm ba kɨ dɔsa̰y dan nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm ba tɨ kɨ sɔ un ndune kɨ taa, ndue ɓa tə ndangɨ ndi be ə nə: «Ɨre!» 2 M-go̰ lo, nɨngə m-o sɨndə kare kɨ nda. NJe kale uwə kagɨ kunduru jine tɨ, adi-e jɔgɨ kɔsɨ-gon. E dəw kɨ tətɨ rɔ ngata, nə aw tə tətɨ rɔ kɨ rangɨ ɓəy. 3 Lokɨ NGon batɨ uwə nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ joo ɔr nɨngə, m-o ndu nḛ kɨ nje kɨsɨ kəm ba kɨ ko̰ joo əl ə nə: «Ɨre!» 4 Lo kɨn tɨ, sɨndə kɨ rangɨ, kɨ kər tə por be tḛḛ re. NJe kale aw kɨ tɔgɨ kadɨ ɔr-n lapɨya dɔnangɨ tɨ kɔ, kadɨ dɨje tɔli-naa dande tɨ. Adi-e kɨyə kasɨgar kɨ ngal.

5 Lokɨ NGon batɨ uwə nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ mɨtə ɔr nɨngə, m-o ndu nḛ kɨ nje kɨsɨ kəm ba kɨ ko̰ mɨtə əl ə nə: «Ɨre!» Ə m-go̰ lo nɨngə, m-o sɨndə kare kɨ ndul. NJe kale uwə nḛ mbɔjɨ nḛ jine tɨ. 6 Nɨngə m-o ndu ta madɨ ḭ kɨ dan njé kɨsɨ kəm tɨ kɨ sɔ ə nə: «Gəme ngon ngo mbɔjɨ nḛ kare be par e lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ kare, ə ɔrjɨ ngon ngo mbɔjɨ nḛ mɨtə be par e lo kɨlə tɨ kɨ ndɔ kare tɔ; nə kadɨ ɨtujɨ yɨbɨ əi kɨ kasɨ kandɨ nju al.» 7 Lokɨ NGon batɨ uwə nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ sɔ ɔr nɨngə, m-o ndu nḛ kɨ nje ɨsɨ kəm ba kɨ ko̰ sɔ əl ə nə: «Ɨre!» 8 Ə m-go̰ lo nɨngə, m-o sɨndə kare kɨ ɓale to tə mbi kam be. NJe kale tɔe nə «Yo», ɓa lo kɨ koo ɨsɨ njɨyə goe tɨ. Adi-de tɔgɨ dɔ dam dɔnangɨ tɨ kɨ kare me kɨ sɔ tɨ kadɨ tuji dɨje kɨ me tɨ kɨ rɔ je, kɨ ɓo je, kɨ mo̰y tɔ ko dɨje kɨ da je kɨ majal kɨ dɔnangɨ tɨ ne. 9 Go tɨ, lokɨ NGon batɨ uwə nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ mi ɔr nɨngə yə, m-o ndɨl dɨje kɨ ndɔ kɨ tɔli-de ə ai gɨn dɨngɨri kadɨ-kare tɨ lə Luwə. Əi dɨje kɨ tɔli-de mbata ta lə Luwə kɨ ai dɔ tɨ, mai naje. 10 Dɨje ka kɨn uni ndude kɨ taa, əli ta kɨ tɔgɨde əi nə: «Ɓaɓe, ḭ kɨ ḭ nje kay njay, ḭ kɨ ḭ dəw kɨ rɔjetɨ, a ngəm bɨtɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ ra taa a gangɨ ta dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ, ɔjɨ-n dɔ məsɨje kɨ ɓuki kɔ ə?» 11 Ɓa lo kɨn tɨ no̰o̰, adi dəw kɨ ra kɨbɨ ngal kɨ nda, nɨngə dəji-de kadɨ orəi mede ndə̰y ɓəy, bɨtɨ kadɨ tə ndəgɨ ngako̰de je, kɨ madɨ-kɨləde je, kɨ nayḭ-naa no̰o̰, kadɨ tə a tɔli-de tə əi je be kɨn, kɔrde re dɔ made tɨ, tɔl tae ɓəy taa. 12 Nɨngə m-o NGon batɨ uwə nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ mehḛ ɔr, ɓa dɔnangɨ yəkɨ yəkɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay. Kadɨ təl ndul kururu tə kɨbɨ sɨrə be, ə nay ba pu təl to tə məsɨ be tɔ. 13 Mee je ḭḭ dɔra̰ tɨ tosi kɨ nangɨ tə kandɨ mbay-kote kɨ mbujɨ al ɓəy, ə nəl gange kɨ nangɨ kɨn be. 14 Dɔra̰ a goto kɔ tə tuwə kɨ dəw a kuu gɨdɨ-naa tɨ kɨn be; nɨngə mbal je, kɨ dɔ dər je a ndui rɔde kɔ. 15 NGar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ njé tɔɓa je, kɨ bo je lə asɨgar je, kɨ njé nḛ kɨngə je, kɨ njé tɔgɨ je, kɨ ndəgɨ dɨje pətɨ, ɓəə je kɨ dɨje kɨ kare, a a̰yḭ-naa kadɨ ɓɔyɔi rɔde bole lo je tɨ kɨ gɨdɨ mbal je tɨ kɨ tətɨ. 16 A əli mbal bo je kɨ mbal je kɨ təti əi nə: «Ɨtosi dɔje tɨ, ɨɓɔyɔi-je sa̰y ta kəm nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ, kɨ ta wongɨ tɨ lə NGon batɨ✡. 17 Tadɔ ndɔ wongɨ kɨ bo re ngata, dəw kɨ asɨ kadɨ ə nə mi ə m-a am goto✡.»

7

Dɨje kɨ 144.000 kɨ Luwə ɨndə mbo̰ ləne no̰de tɨ

1 Go nḛ je tɨ kɨn, m-o malayka je sɔ ai taa dɔ kum dɔnangɨ tɨ kɨ sɔ. *Malayka je ka kɨn uwəi nəl je kɨ sɔ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kadɨ tə ɨləi dɔnangɨ tɨ al nɨm, dɔ ba tɨ al nɨm, taa dɔ kagɨ je tɨ al nɨm tɔ. 2 M-təl m-o malayka madɨ kɨ rangɨ ɓəy ḭ kɨ lo kɨbə kadɨ tɨ be, uwə mbo̰ lə Luwə kɨ nje kɨsɨ kəm ba jine tɨ. Nɨngə un ndune kɨ taa əl malayka je kɨ sɔ kɨ ɨngəi tɔgɨ kadɨ adi ko̰ nḛ kɨndə je kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ me ba tɨ ə nə: 3 «Oti kadɨ adi ko̰ nḛ kɨndə je kɨ dɔnangɨ tɨ, ə se me ba tɨ, ə se dɔ kagɨ je tɨ, bɨtɨ kadɨ j-ɨndə mbo̰ no̰ ɓəə kɨlə je tɨ lə Luwə ɓəy taa.» 4 Adi-mi kɔr dɨje kɨ e kɨ kɨndə mbo̰ lə Luwə no̰de tɨ əi dɨje dɨbɨ ɓu kare kɨ dɨbɨ kutɨ sɔ kɨ dɨbɨ sɔ dɔ tɨ, gɨn kojɨ je tɨ lə ngan *Isɨrayəl je pətɨ. 5 Adɨ e: gɨn kojɨ tɨ lə Juda, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Rubḛ, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Gadɨ, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; 6 gɨn kojɨ tɨ lə Asər, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Nəpɨtali, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Manase, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; 7 gɨn kojɨ tɨ lə Sɨməyo̰, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə *Ləbi, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Isakar, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; 8 gɨn kojɨ tɨ lə Jabɨlo̰, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Jɨsəpɨ, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo; gɨn kojɨ tɨ lə Bənjame, dɨje dɨbɨ kutɨ kɨ dɨbɨ joo.

Gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ

9 Go tɨ, m-go̰ lo ɓa, m-o kosɨ dɨje kɨ ətɨ ɓəl ngay kɨ dəw asɨ kadɨ tɨdə kɔrde al. Əi dɨje kɨ gɨn ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, gɨn kojɨ je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ, kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ. Dɨje kɨn ai no̰ kɨmbər ngar tɨ, kɨ no̰ NGon batɨ tɨ, ai kɨ kɨbɨ ngal kɨ nda nda rɔde tɨ, taa uwəi baji tan je jide tɨ tɔ. 10 Nɨngə uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Kajɨ ḭ rɔ Luwə tɨ ləje kɨ e nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ əi kɨ NGon batɨ.» 11 *Malayka je pətɨ ləi-naa gəi gɨdɨ kɨmbər ngar, kɨ ngatɔgɨ je kɨ nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm ba je, osi kɨ ta kəmde nangɨ no̰ kɨmbər ngar tɨ, ɔsi kurə Luwə, 12 əli əi nə: «Amen! Kɨlə tɔjɨ, kɨ tɔɓa, kɨ gosɨ, kɨ oyo kɨ ra, kɨ kɔsɨ-gon, kɨ tɔgɨ, kɨ ngangɨ e lə Luwə ləje kɨ dɔkagɨlo kɨ dɔkagɨlo, bɨtɨ kɨ no̰ tɨ! *Amen!» 13 Lo kɨn tɨ no̰o̰, kɨ kare dan ngatɔgɨ je tɨ un ta əl-m ə nə: «Dɨje kɨ ɔi kɨbɨ ngal je kɨ nda nda kɨn əi na̰ je ə? Ə ḭḭ ra be ə rəi ə?» 14 Ə m-ɨle tɨ m-ə nə: «Ɓaɓe, ḭ ɨgər majɨ!» Ɓa əl-m ə nə: «Əi dɨje kɨ tḛḛi me kɨndə kəm-ndoo tɨ kɨ bo. Əi togi kɨbɨ ngal je ləde, togi adɨ nda me məsɨ NGon batɨ tɨ. 15 E mbata kɨn ə, uwəi rɔde ai no̰ kɨmbər tɨ lə Luwə, ɔsi kure kondɔ je kada je me kəy tɨ lie. Ɓa nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ a dəbɨ bagɨne dɔde tɨ gɨn kəy kɨsɨne tɨ. 16 Ɓo a ra-de al ratata, kɨndə man a ra-de al ratata, taa por kadɨ ə se kunjɨ nḛ madɨ a ndabɨ-de al ratata tɔ, 17 tadɔ NGon batɨ kɨ nje ka dadan lo tɨ no̰ kɨmbər ngar tɨ a e nje kul-de, kadɨ a aw səde lo man tɨ kɨ majɨ kadɨ a̰yḭ-naa. Luwə a bɔr man no̰ lay lay kəmde tɨ✡.»

8

Nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ sɨri

1 Lokɨ NGon batɨ ɔr nḛ kuwə makɨtɨbɨ kɨ ko̰ sɨri, lo kɨ dɔra̰ tɨ təl to ndɨngɨ asɨ ngan kadɨ dɔ mɨtə. 2 Nɨngə m-o malayka je kɨ sɨri ai ta kəm Luwə tɨ, adɨ adi-de təbɨ sɨri.

3 Malayka madɨ kare re ɨlə rɔne a kadɨ dɨngɨri tɨ, uwə bay por kɨ ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ majɨ e me tɨ jine tɨ. E bay kɨ rai-e kɨ ɔr, nɨngə adi-e ndujɨ kagɨ je ngay kɨ ətɨ majɨ, kadɨ aw-n kɨ ta je kɨ dɨje lə Luwə ɨsɨ əli kɨ Luwə. Aw-n dɔ dɨngɨri ɔr tɨ kɨ a no̰ kɨmbər ngar tɨ. 4 Ɓa sa ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ majɨ su ji malayka tɨ ta kəm Luwə tɨ aw kɨ taa kɨ ta je kɨ dɨje lə Luwə ɨsɨ əli kɨ Luwə. 5 Nɨngə go tɨ, malayka un bay por kɨ ndujɨ kagɨ kɨ ətɨ majɨ e me tɨ ka kɨn, ɓukɨ por dɨngɨri rosɨ, ɓa ɨgə ɨlə kɨ dɔnangɨ tɨ, par ə ta naa tɨ no̰o̰, ndangɨ ndi je, kɨ ndu dɨje, kɨ təl ndi je tḛḛi, taa dɔnangɨ yəkɨ tɔ.

Təbɨ je kɨ sɔ kɨ dɔsa̰y

6 *Malayka je kɨ sɨri kɨ uwəi təbɨ je kɨ sɨri jide tɨ ɨndəi dɔ rɔde dana kadɨ kɔli-de.

7 Malayka kɨ dɔsa̰y kɔl təbɨ ləne ɓa, kɔsɨ, kɨ por kɨ pole-naa kɨ məsɨ ə ədɨ kɨ dɔnangɨ tɨ. Nɨngə lo kɨn tɨ no̰o̰ be, dam dɔnangɨ kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ o̰ por, kagɨ kare me kɨ mɨtə tɨ o̰ por, taa mbi kam kare me kɨ mɨtə tɨ o̰ por tɔ.

8 Malayka kɨ ko̰ joo kɔl təbɨ ləne ɓa, nḛ madɨ kɨ boy tə mbal kɨ a taa be, o̰ por, ɓɨngə osɨ me ba tɨ, adɨ dam ba kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ təl məsɨ. 9 Nḛ kɨndə je kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ me ba tɨ oyi, taa bato kare me kɨ mɨtə tɨ tuji tɔ.

10 Malayka kɨ ko̰ mɨtə kɔl təbɨ ləne ɓa, kəkɨrə mee kare kɨ o̰ tə por be, ḭ dɔra̰ tɨ osɨ nangɨ dɔ kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ lə mbo je kɨ wol man je. 11 Tɔ mee ka kɨn nə «nḛ kɨ atɨ.» Kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ lə man je təli ati kanana, nɨngə dɨje ngay kɨ a̰yḭ-naa man je kɨn oyi tɔ, tadɔ təl kɨ təli ati kanana.

12 Malayka kɨ ko̰ sɔ kɔl təbɨ ləne ɓa, dam kadɨ kɨ kare me kɨ mɨtə nɨm, dam nay kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ nɨm, taa mee je kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ ɨngəi kɨndə adɨ lo kadɨ damde kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ unjɨ goto. Dam lo kɨ kada kare me kɨ mɨtə tɨ nɨm, dam lo kɨ kondɔ kare me kɨ mɨtə tɨ nɨm, kunjɨ goto dɔde tɨ✡.

13 M-təl m-go̰ lo ɓəy nɨngə, m-o soro kare kɨ nal taa sa̰y dan nəl tɨ un ndune taa kɨ tɔgɨne ə nə: «Kəm-to-ndoo! kəm-to-ndoo! kəm-to-ndoo a e dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, lokɨ ndəgɨ malayka je kɨ nayḭ-naa mɨtə kɨn a kɔli təbɨ ləde.»

9

Təbɨ kɨ ko̰ mi ɓa

1 Malayka kɨ ko̰ mi kɔl təbɨ ləne ɓa, m-o mee kare ḭ dɔra̰ tɨ osɨ dɔnangɨ tɨ. Adi mee ka kɨn lakəle ta lo kɨ koo. 2 Tḛḛ ta lo kɨ koo nɨngə, sa por su tɨ tḛḛ kɨ taga tə sa por kɨ me pur tɨ kɨ boy be. Sa ka kɨn utɨ kəm kadɨ əi kɨ dɔra̰. 3 Bətɨ je tḛḛi me sa por tɨ ka kɨn, sanəi-naa dɔnangɨ tɨ. Əi bətɨ je kɨ adi-de tɔgɨ kɨ to tə ya̰ ni be. 4 Ɔgi-de kadɨ adi ko̰ wale je, kɨ kam je, kɨ kagɨ je, nə kadɨ adi ko̰ dɨje kɨ awi kɨ mbo̰ lə Luwə no̰de tɨ al kɨn par. 5 Adi-de ta rəbɨ kadɨ tɔli dɨje kɨn al, nə kadɨ adi-de ko̰ ngay tə kadɨ yo par asɨ nay mi. 6 Dɔkagɨloe tɨ kɨn, dɨje a sangi koy, nə a ɨngəi koy al. A ndɨgi kadɨ n-oyi, nə koy a a̰y sa̰y kɔ kadɨde tɨ.

7 Bəte je kɨn, toi tə sɨndə je kɨ dəw dɔɔ nḛ rɔ rɔde tɨ, adɨ əi ɓasi lo kaw rɔ tɨ kɨn be. Nḛ je kɨ dɔde tɨ toi tə jɔgɨ kɔsɨ-gon kɨ rai kɨ ɔr be, nɨngə ta kəmde to tə ta kəm dɨje be tɔ. 8 Bḭ dɔde to tə bḭ dɔ dəne je be, ɓa ngangɨde to tə ngangɨ ɓɔl be tɔ. 9 Nɨngə toi tə nḛ kɨ dəw ɨlə nḛ rɔ kɨ kɨ gɨndɨ no̰ gude tɨ be, ɓa ka bagɨde ɓa tə ka pusɨ rɔ je kɨ sɨndə je ba̰y ba̰y ndɔri-de kɨ ngɔdɨ dɔde sɔbɨ lo rɔ kɨn be✡. 10 Ta mongɨde atɨ tə ta mongɨ ni be, nɨngə e mongɨde tɨ kɨn ə awi kɨ tɔgɨ kɨ kadɨ adii ko̰ dɨje nay mi tɨtɨ. 11 Awi kɨ malayka kɨ dɔ lo kɨ koo tɨ tə ngar dɔde tɨ. Tɔ ngar ləde ka kɨn nə «Abɨdo̰» kɨ ta ebɨrə, ə «Apolɨyo̰» kɨ ta gɨrəkɨ tɔ. Kɔr me tɔ kɨn nə «NJe tujɨ lo». 12 Ko̰ kɨ dɔsa̰y də ngata, nɨngə nay ko̰ je kɨ rangɨ joo kadɨ rəi go tɨ ɓəy.

13 Malayka kɨ ko̰ mehḛ kɔl təbɨ ləne, nɨngə m-o ndu dəw madɨ ḭ dɨngɨri tɨ kɨ rai kɨ ɔr kɨ ɨsɨ no̰ Luwə tɨ, ḭ dɔ kume je tɨ kɨ sɔ re. 14 Ɓa ndu ka kɨn əl malayka kɨ ko̰ mehḛ kɨ uwə təbɨ jine tɨ ə nə: «Ɨyə̰ malayka je kɨ sɔ kɨ dɔɔi-de kɨ sən dɔ ba Epɨratɨ tɨ kɨn taa.» 15 Nɨngə ɨyə̰ malayka je kɨ sɔ ka kɨn taa. Əi malayka je kɨ ɨsi dɔ njade tɨ mbata dɔ kadɨ wa kɨn, me ndɔ tɨ wa kɨn, me nay tɨ wa kɨn, kɨ me ɓal tɨ wa kɨn tɔ, kadɨ tə tuji dɨje kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ kɔ, dɔnangɨ tɨ ba pətɨ. 16 Adi-mi kɔr asɨgar je ləde kɨ awi kɨ sɨndə əi mɨlɨyo̰ ɓu joo. 17 NGa nɨngə yə, m-o sɨndə je kɨ njé kal-de je me ndɨl tɨ: awi kɨ nḛ rɔ kutɨ dɔ no̰ gude kɨ kər tə por be, to tə ɓal dɔra̰ be, taa to tə ɓal kədɨ-man sɨndə be tɔ. Dɔ sɨndə je ka kɨn to tə dɔ ɓɔl be, nɨngə por je, kɨ sa je, kɨ nḛ je kɨ njé taa por kɨ tɔgɨde je tḛḛ tade tɨ. 18 E kɨ nḛ tujɨ lo je kɨ mɨtə, kɨ əi por je, kɨ sa je, kɨ nḛ je kɨ njé taa por kɨ tɔgɨde je, kɨ tḛḛi tade tɨ kɨn ə ko dɨje kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ dɔnangɨ tɨ ba pətɨ a tɔ-n. 19 Tadɔ tɔgɨ sɨndə je e tade tɨ nɨm mongɨde tɨ nɨm tɔ. Mongɨde to tə li be, nɨngə ta mongɨde to tə dɔ nḛ be kadɨ adii ko̰ dɨje. 20 NGa nɨngə, kɨ ɔjɨ dɔ ndəgɨ dɨje pətɨ kɨ tḛḛi ta yo tɨ lə nḛ je kɨ njé tujɨ lo kɨn ɓa, mbati kadɨ ɨyə̰i ta kaw no̰ kagɨ yo je tɨ kɨ əi nḛ je kɨ rai-de kɨ jide. Nayḭ-naa kɨ lo kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ ndɨl je tɨ kɨ majal, kɨ no̰ kagɨ yo je tɨ kɨ rai-de kɨ ɔr je, kɨ la je, kɨ nɨngə-kasɨ je, kɨ gajɨ mbal je ə se kɨ kagɨ je kɨ asi koo lo al nɨm, asi koo dɔ ta al nɨm, taa asi njɨyə al nɨm tɔ kɨn. 21 Taa ɨyə̰i ta tɔl dɨje al nɨm, ta ra kɨmə al nɨm, ta kuwə marɨm al nɨm, ta ɓogɨ al nɨm tɔ.

10

Malayka əi kɨ ngon makɨtɨbɨ

1 Go tɨ, m-o malayka kɨ rangɨ kare kɨ nje tɔgɨ ḭ dɔra̰ tɨ rɨsɨ kɨ dɔnangɨ tɨ. Kɨl ndi tɨbɨ dɔe, taa ngabɨrəndi ɨsɨ dɔe tɨ tə jɔgɨ ngar be, ɓa ta kəme ɔsɨ tə kadɨ be tɔ, nɨngə njae je toi tə bar por be. 2 Uwə ngon makɨtɨbɨ jine tɨ, ɨndə nja kone dɔ ba tɨ, ə ɨndə nja gəlne dɔnangɨ tɨ tɔ. 3 Un ndune kɨ taa kɨ tɔgɨne, no̰ tə ɓɔl be, nɨngə go ndue tɨ, ndangɨ ndi sɨri ɓa. 4 Ə lokɨ m-aw kadɨ m-ndangɨ ndude me makɨtɨbɨ tɨ ɓa, m-o ndu ta madɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ əl-m ə nə: «Ɨngəm ndu ta lə ndangɨ ndi je kɨn mei tɨ, ɓɨ ɨndangɨ me makɨtɨbɨ tɨ al.»

5 Lo kɨn tɨ, malayka kɨ m-o-e, njae kare e dɔ ba tɨ, ə e kɨ nungɨ e dɔnangɨ tɨ ka kɨn, un ji kone ɨlə kɨ dɔra̰ tɨ, 6 nɨngə un mɨndɨne kɨ tɔ Luwə kɨ nje kɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, kɨ nje kɨndə dɔra̰, kɨ dɔnangɨ, kɨ ba bo, kɨ nḛ je kɨ mede tɨ ə nə: «Dɔkagɨlo kɨ rangɨ kadɨ dəw a ɨyə̰ adɨ man goto ngata. 7 NDɔ kɨ malayka kɨ ko̰ sɨri a ɨlə ngɨrə kadɨ kɔl təbɨ ləne kɨn ɓa, Luwə a tɔl ta ndɨgɨ ra ləne kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ, təkɨ əl-n tae ɓəə kɨlə je ləne kɨ əi njé kəl ta je kɨ tae tɨ✡.»

8 NDu dəw kɨ kəte m-o ḭ kɨ dɔra̰ tɨ ka kɨn təl əl-m ta kɨ rangɨ ɓəy ə nə: «Aw ɨtaa ngon makɨtɨbɨ kɨ tḛḛ mee kɨn ji malayka tɨ kɨ ɨndə njane kare dɔ ba tɨ ə ɨndə kɨ nungɨ dɔnangɨ tɨ kɨn.» 9 M-aw ɓasi kɨ rɔ malayka tɨ ka kɨn, m-dəje kadɨ adɨ-m ngon makɨtɨbɨ nɨngə, ɨlə-m tɨ ə nə: «Ɨtaa uso, a atɨ kanana kandai tɨ, nə a nəl tai tɨ tə təjɨ be.» 10 M-taa ngon makɨtɨbɨ ka kɨn ji malayka tɨ m-uso, nɨngə nəl tam tɨ tə təjɨ be, nə lokɨ m-tɨbɨ mem tɨ ɓa, atɨ kandam tɨ kanana. 11 Nɨngə go tɨ əli-mi əi nə: «Majɨ kadɨ əl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ əl ɔjɨ-n dɔ nḛ je kɨ a ra gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn ɓe je tɨ dangɨ dangɨ, kɨ ndon ta je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, kɨ ngar je ngay, kɨn ɓəy.»

11

NJé ma najɨ je kɨ joo

1 Dəw adɨ-m gakɨra kɨ to tɨtɨ-naa kɨ kagɨ mbɔjɨ nḛ be, nɨngə əl-m ə nə: «Ḭ taa ɨmbɔjɨ kəy lə Luwə nɨm, dɨngɨri nɨm, taa ɨtɨdə dɨje kɨ njé kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ me kəy tɨ kɨn tɔ. 2 Nə ta mba lo kɨ taga ne ɓa, kadɨ ɨyə̰ dam kare, ɨmbɔjɨ al, tadɔ e lo kɨ e kɨ kadɨ dɨje kɨ gəri Luwə al, kɨ a tuji kɨ ɓe bo kɨ ay njay lə Luwə asɨ nay kutɨ sɔ gɨde joo. 3 Nɨngə mi m-a m-ɨlə kɨ njé ma najɨ je ləm kɨ joo kɨ kɨbɨ kuwə ndoo rɔde tɨ kadɨ əli dɨje ta kɨ ta Luwə tɨ ndɔ dɨbɨ kɨ ɓu joo kɨ kutɨ mehḛ (1260).»

4 NJé ma najɨ je kɨ joo əi kagɨ bɨni kɨ joo, kɨ lambɨ je kɨ joo kɨ ai ta kəm Ɓa dɔnangɨ tɨ. 5 Kɨn ə re dəw madɨ ge kadɨ n-ra səde nḛ kɨ majal ə, por a tḛḛ tade tɨ kadɨ tujɨ njé ba̰ je ləde kɨn kɔ. E be ə, dəw kɨ ge kadɨ n-ra səde majal a ɨngə-n yo oy. 6 NJé ma najɨ je kɨn awi kɨ tɔgɨ kadɨ uti ta dɔra̰ kadɨ ndi ədɨ al, dɔkagɨlo tɨ kɨ a əli dɨje ta kɨ ta Luwə tɨ kɨn. Awi kɨ tɔgɨ kadɨ təlii man kɨ ndul məsɨ tɨ, taa kadɨ adi ko̰ je kɨ dangɨ dangɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ dɔkagɨlo kɨ ra kɨ mede ndɨgɨ tɔ.

7 Nə lokɨ a mai najɨ ləde gɨne gangɨ nɨngə, da kɨ a tḛḛ koo a ɨlə-de rɔ, a tətɨ-de rɔ, a tɔl-de. 8 Nɨnde a a ta mba lo tɨ, lo tɨ kɨ ndɔ kɨ ɓəi Ɓade kagɨ-dəsɨ tɨ tɨtɨ, me ɓe bo tɨ. E ɓe bo kɨ a ɓari-e kɨ tɔ kɨ ndo̰i ndɨl dɔe tɨ əi nə Sodom kɨ Ejɨpɨ. 9 Dɨje kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn kojɨ kɨ dangɨ dangɨ, kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ a rəi kadɨ go̰i nɨnde ndɔ mɨtə kɨ nusɨ, nɨngə a ɔgi kadɨ dəw dɨbɨ-de. 10 Rɔ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne a nəl-de ngay mbata koy kɨ oyii kɨn. A rai rɔnəl ngay, a mbəli-naa kadɨ-kare je, tadɔ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ joo kɨn adi-de ko̰ kɨ al dɔ majɨ.

11 Nə go ndɔ je tɨ kɨ mɨtə kɨ nusɨ kɨn ɓa, kə̰ə̰ kɨ ḭ rɔ Luwə tɨ re ur mede tɨ, adɨ ḭḭ ɨsi taa. Lo kɨn tɨ, dɨje kɨ kəte a go̰i-de ka kɨn, ɓəl tɔl-de. 12 Nɨngə ooi ndu dəw madɨ kɨ ɓa kɨ tɔgɨne ngay ḭ dɔra̰ tɨ ə nə: «Ɨrəi taa ne!» Ɓa ḭḭ, awi kɨ dɔra̰ tɨ me kɨl ndi tɨ, ta kəm njé ba̰ je tɨ ləde kɨ ɨsɨ go̰i gode. 13 Taa naa tɨ no̰o̰, dɔnangɨ yəkɨ yəkɨ kɨ ətɨ ɓəl, adɨ dam ɓe bo kɨ kare me kɨ dɔgɨ tɨ budɨ nangɨ mur mur. Ko dɨje dɨbɨ sɨri tɔ me tɨ. NDəgɨ dɨje kɨ ɨsi kɨ dɔde taa, mede gangɨ man adɨ ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ kɨ nje kɨsɨ dɔra̰ tɨ.

14 Tujɨ kɨ ko̰ joo də, nɨngə e kɨ ko̰ mɨtə a re no̰o̰ ɓasi.

Təbɨ kɨ ko̰ sɨri

15 Malayka kɨ ko̰ sɨri kɔl təbɨ ləne nɨngə, ndu dɨje ɓa kɨ tɔgɨ ngay dɔra̰ tɨ ə nə: «Ko̰ɓe kɨ dɔ dɔnangɨ tɨ e ya̰ Ɓaɓe ləje əi kɨ Kɨrɨsɨ kɨ e wa mbəte kɨn ngata. A o̰ ɓe kɨ dɔ ɓal je kɨ dɔ ɓal je.» 16 Nɨngə ngatɔgɨ je kɨ kutɨ joo gɨde sɔ kɨ ɨsi dɔ kɨmbər tɨ, osi kɨ ta kəmde nangɨ no̰ Luwə tɨ, ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ 17 əi nə:

«Ɓaɓe Luwə kɨ nje tɔgɨ pətɨ,

Ḭ kɨ ɨsɨ no̰o̰ ɓone, ḭ kɨ ɨsɨ no̰o̰ mari nu,

J-ɨlə tɔjɨ dɔi tɨ mbata un kɨlə kətɨ ɓəl ləi kɨ jii tɨ,

Ɨndə-n gɨn ko̰ɓe ləi.

18 Gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ ḭḭ kɨ wongɨ,

Nə kɨ ɓasɨne kɨn, e wongɨ ləi ngata ə ɨsɨ tɔjɨ rɔne.

Dɔkagɨlo gangɨ ta dɔ njé koy je tɨ re ngata,

Dɔkagɨlo kɨ kadɨ ɨgə-n dɔ nja ɓəə kɨlə je ləi,

Kɨ əi njé kəl ta je kɨ tai tɨ re ngata,

Dɔkagɨlo kɨgə dɔ nja dɨje ləi,

Kɨ njé kaw kɨ ɓəl NDɨli mede tɨ,

Kɨ du je kɨ kɨ tɔgɨ je, re ngata.

E dɔkagɨlo kɨ kadɨ ɨtujɨ-n dɨje kɨ njé tujɨ dɔnangɨ.»

19 Go tɨ, me dɔra̰ tɨ, ta kəy lə Luwə tḛḛ, adɨ sandukɨ kun mɨndɨ ɨsɨ kɨ taga. Lo kɨn tɨ, ndi təl je, ndangɨ nḛ je, ndu dɨje ɓa kɨ taa, dɔnangɨ yəkɨ, taa ndi kɔsɨ kɨ ətɨ ɓəl ədɨ tɔ.

12

Dəne əi kɨ da kɨ ɓari-e dɨrago̰

1 Nḛ kɔjɨ madɨ kɨ ətɨ ɓəl tḛḛ dɔra̰ tɨ. Nɨngə e dəne kɨ kadɨ utɨ dɔ rɔe tə kɨbɨ tɨ, ɓa nay ɨsɨ gɨn njae tɨ. Mee je kutɨ gɨde joo ə ɨndəi rɔde naa tɨ tə jɔgɨ kɔsɨ-gon ɨsi dɔe tɨ. 2 Dəne ka kɨn naye ngay al kadɨ ojɨ ngon, ə lokɨ to ndoo ra-e ɓa, un ndune kɨ taa no̰. 3 Nḛ kɔjɨ madɨ kɨ rangɨ ɓəy tḛḛ dɔra̰ tɨ. Nɨngə e kəkɨrə da madɨ kɨ ɓari-e dɨrago̰, kər tə por be ə tḛḛ a. Dɔe e sɨri, ə gaje e dɔgɨ tɔ, nɨngə jɔgɨ kɔsɨ-gon ɨsɨ dɔe je tɨ ka kɨn kare kare. 4 Un mongɨne ɓa, ɨtə-n me je kɨ kare me kɨ mɨtə tɨ dɔra̰ tɨ ɓukɨ-de kɨ dɔnangɨ tɨ. Re a ta dəne tɨ kɨ aw tə ojɨ ngon ka kɨn kadɨ tə re ojɨ ngon taa ɓa, n-rɨbə ngon n-uso-e. 5 Dəne ojɨ ngon kɨ dɨngəm kɨ kadɨ tə a ɨsɨ dɔ gɨn ɓe je tɨ pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne, a o̰-de ɓe kɨ ko̰ɓe lie a nga̰ tə gɨndɨ be. E mbata kɨn ə, lokɨ ojɨ ngon taa par ə, uni ngon ka kɨn awi sie kadɨ Luwə tɨ, kadɨ kɨmbər ngar tɨ lie. 6 NGa nɨngə dəne taa a̰y ya̰ne aw dɨlə lo tɨ kɨ e lo kɨ Luwə ɨndə dɔ lo madɨ dana tɨtɨ kadɨ tə ɨsɨ tɨ adɨ tə ngəmi-e kɨ nḛ kuso asɨ ndɔ dɨbɨ kɨ ɓu joo kɨ kutɨ mehḛ (1260).

7 Lo kɨn tɨ, rɔ ḭ dɔra̰ tɨ. Mɨsəl əi kɨ malayka je ləne rɔi kɨ da kɨ ɓari-e dɨrago̰ ka kɨn. Dɨrago̰ ka əi kɨ malayka je ləne ḭḭ səde kɨ rɔ tɔ, 8 nə rɔ təte. Lo ləde əi kɨ malayka je ləne goto dɔra̰ tɨ ngata. 9 Ɔsi kəkɨrə dɨrago̰ ɨləi-e nangɨ. E kɨ e ɓɨgə li kɨ ɓari-e su je kɨ *Sata̰ je, e kɨ e nje kədɨ dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne. Ɔsi-e ɨləi nangɨ, naa tɨ kɨ malayka je kɨ goe tɨ.

10 Lo kɨn tɨ, m-o ndu dəw madɨ ɓa kɨ tɔgɨne ə nə: «Dɔkagɨlo kajɨ re ngata, dɔkagɨlo kadɨ Luwə ɔjɨ tɔgɨne re ngata, dɔkagɨlo ko̰ɓe lie re ngata. E dɔkagɨlo kɨ tɔgɨ e ji Kɨrɨsɨ tɨ ngata. Tadɔ dəw kɨ nje kɨndə ta dɔ ngako̰je je tɨ ka ɔsi-e dɔra̰ tɨ ɨləi-e dɔnangɨ tɨ. E kɨ nje kɨndə ta dɔde tɨ kondɔ je kɨ kada je no̰ Luwə tɨ ləje. 11 Nə əi je təti-e rɔ kɨ takul məsɨ NGon batɨ nɨm, kɨ takul ta lə Luwə kɨ mai naje nɨm. Ɓəli rɔde al, əi ɓasi ngay kadɨ ndɨgi koy. 12 E mbata kɨn ə,

Majɨ kadɨ ḭ dɔra̰ ɨra rɔnəl,

Ə səi kɨ ɨsi me dɔra̰ tɨ ka ɨrai rɔnəl tɔ!

NGa nɨngə ḭ dɔnangɨ, səi kɨ ba bo, tujɨ e ləsi,

Tadɔ su rɨsɨ nangɨ kɨ rɔsi tɨ no̰o̰,

Wongɨ tɔl-e,

MBata gər kadɨ dɔkagɨlo ləne nay ngay al ngata.»

13 Lokɨ dɨrago̰ oo kadɨ ɔsi-ne ɨləi-ne nangɨ ɓa, ɔr ngɔdɨ kɨ go dəne tɨ kɨ nje kojɨ ngon kɨ dɨngəm ka kɨn. 14 Nə adi dəne ɨbə bagɨne joo tə bagɨ kəkɨrə soro be, kadɨ ḭḭ-n aw osɨ lo tɨ kɨ Luwə ɨndə dɔe dana ade dɨlə lo tɨ, kadɨ tə ngəmi-e kɨ nḛ kuso asɨ ɓal mɨtə kɨ nusɨ, sa̰y, kadɨ li ndətɨ kade al. 15 Lo kɨn tɨ, li ɨlə man tane tə man ba be kɨ go dəne tɨ no̰o̰ kadɨ tə tɔgɨ man ka kɨn ɨnde aw sie. 16 Nə dɔnangɨ re rɔ lə dəne, tḛḛ tane tɨbɨ-n ndəə man kɨ li tɔmo̰ ka kɨn yɨkɨ. 17 Lo kɨn tɨ, wongɨ tɔl dɨrago̰ dɔ dəne tɨ, adɨ aw rɔ dɔ gɨn kojɨ tɨ lie, kɨ əi njé təl rɔde go ndu Luwə tɨ, njé ka dana dɔ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ Jəju tḛḛ kɨ dɔe kɨ taga.

18 Go tɨ, aw ɨlə rɔne a ta ba bo tɨ.

13

Da je kɨ joo

1 M-o da madɨ kare kɨ gaje e dɔgɨ, ə dɔe e sɨri tḛḛ me ba bo tɨ. Jɔgɨ kɔsɨ-gon ɨsɨ ta gaje je tɨ kare kare, nɨngə tɔ kəl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ ə ɨsɨ jam dɔe je tɨ tɔ. 2 Da kɨ m-o-e ka kɨn to tɨtɨ-naa kɨ kaga be, nɨngə njae je toi tə nja da kɨ ɓari-e ursɨ kɨn be, ɓa tae to tə ta ɓɔl be tɔ. Dɨrago̰ təl kɨ tɔgɨne, kɨ kɨmbər ngar ləne, kɨ tɔgɨ ko̰ɓe kɨ ətɨ ɓəl ade. 3 Jam dɔe kare to tə nḛ kɨ ɨngə do kɨ asɨ koy be, nə ɓasɨne do ka kɨn ɨdɨ ngata. Lo kɨn tɨ, dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, kɨlə ra da kɨn ətɨ-de ɓəl, adɨ uni goe. 4 Ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ dɨrago̰ tɨ, tadɔ təl kɨ ko̰ɓe adɨ da ka kɨn. Nɨngə ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ da tɨ tɔ əi nə: «Na̰ ə asɨ kɔjɨ rɔne kadɨ da tɨ kɨn ə? Na̰ ə asɨ kadɨ rɔ sie ə?»

5 Adi ta rəbɨ da kadɨ tḛḛ tane əl-n ta je kɨ nga̰ nga̰ kɨ ta je kɨ mal dɔ tɔ Luwə tɨ. Nɨngə ɨngə ta rəbɨ kadɨ ra-n ndɨgɨ ləne nay kutɨ sɔ gɨde joo (42). 6 Ɨlə rɔne əl ta je kɨ mal dɔ Luwə tɨ, taje je, tajɨ lo kɨse je, taa tajɨ dɨje pətɨ kɨ ɨsi dɔra̰ tɨ tɔ. 7 Adi-e ta rəbɨ kadɨ rɔ-n kɨ dɨje lə Luwə kadɨ tətɨ-de rɔ, taa adi-e tɔgɨ dɔ gɨn kojɨ je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn dɨje tɨ kɨ dangɨ dangɨ, kɨn gɨn ndon ta je tɨ kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ✡. 8 Dɨje pətɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰e tɨ. Adɨ əi dɨje kɨ lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ nu, ə tɔde e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ al. Dəw ndangɨ tɔde me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ lə NGon batɨ kɨ dɨje tɔli-e kɨn al.

9 «Dəw kɨ aw kɨ mbine ɓa, kadɨ oo-n dɔ ta kɨ m-aw tə m-əl kɨn majɨ: 10 Dəw kɨ sɔbɨ dangay ɓa, a aw dangay tɨ; dəw kɨ sɔbɨ tujɨ kɨ kɨyə kasɨgar ɓa, a tujɨ kɨ kɨyə kasɨgar tɔ. Nɨngə e dɔ kadɨ kɨ kadɨ dɨje lə Luwə uwəi tɔgɨde ba, ə kadɨ awi kɨ kadɨ-me tɔ.»

11 Go tɨ, m-o da madɨ kɨ rangɨ tḛḛ nanga. Gaje e joo tə gajɨ ngon batɨ be, nɨngə əl ta tə dɨrago̰ be tɔ. 12 Da ka kɨn ra kɨlə kɨ tɔgɨ da kɨ dɔsa̰y pətɨ ta kəme tɨ. Ɓa ɨndə tɔgɨ dɔ dɨje tɨ adɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ da tɨ kɨ dɔsa̰y kɨ ɨngə do kɨ asɨ koy, nə do ka kɨn təl ɨdɨ kɨn. 13 Da kɨ ko̰ joo kɨn ra nḛ kɔjɨ je kɨ ətɨ ɓəl. Aw bɨtɨ ra adɨ por ḭ dɔra̰ tɨ, rɨsɨ dɔnangɨ tɨ, ta kəm dɨje tɨ pətɨ. 14 Ədɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɓukɨ-de wale kɨ nḛ kɔjɨ je kɨ adi-e kadɨ ra ta kəm da tɨ kɨ dɔsa̰y. Ɔsɨ-de kadɨ tə tɔli kagɨ yo madɨ ɔsii gon da kɨ ɨngə do kɨyə kasɨgar ə təl ajɨ gogɨ kɨn. 15 Da kɨ ko̰ joo ɨngə tɔgɨ kadɨ ra adɨ kagɨ yo kɔsɨ-gon da kɨ dɔsa̰y kɨn təl nḛ kɨ ɨsɨ kəm, mba kadɨ tə əl ta, ə adɨ tɔli dɨje pətɨ kɨ a mbati kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ kagɨ yo kɔsɨ-gon da kɨ dɔsa̰y tɨ. 16 Da kɨ ko̰ joo ɨndə tɔgɨ dɔ dɨje tɨ pətɨ, ngan je kɨ dɨje kɨ tɔgɨ, njé nḛ kɨngə je kɨ njé ndoo je, dɨje kɨ kare kɨ ɓəə je, kadɨ taai ndajɨ ji ko̰de tɨ al ə ji gəlde tɨ. 17 Kɨn ə re dəw aw kɨ ndajɨ tɔ da kɨn ə se kɔr nḛ je kɨ tɔjɨ tɔe al ɓa, a asɨ kadɨ ndogɨ nḛ al nɨm, gatɨ-n al nɨm tɔ.

18 E dɔkagɨlo kəm-kədɨ. Dəw kɨ aw kɨ nḛ gər, a asɨ kadɨ gər me kɔr nḛ kɨ ɔjɨ dɔ da kɨn, tadɔ e kɔr nḛ kɨ tɔjɨ dəw madɨ. Kɔr nḛ ka kɨn e kɔr nḛ kɨ ɓu mehḛ kɨ kutɨ mehḛ gɨde mehḛ (666).

14

NGon batɨ əi kɨ dɨje kɨ kɨgə dɔde

1 M-go̰ lo ɓəy, ɓa m-o NGon batɨ a taa dɔ mbal *Sɨyo̰ tɨ, nɨngə dɨje dɨbɨ ɓu kɨ dɨbɨ kutɨ sɔ gɨde sɔ (144.000) kɨ awi kɨ tɔe nɨm, tɔ Bawe Luwə nɨm, kɨ ndangɨ natɨ no̰de tɨ əi sie. 2 M-o ka nḛ madɨ ɓa ḭ kɨ dɔra̰ tɨ tə ka man ba kɨ ɨsɨ lo kam be, ɓa tə ka ndi kɨ ndangɨ nḛ kɨ tɔgɨne ngay kam be. Ka nḛ kɨ ɓa ə m-o kɨn, ɓa tə ka kundɨ je ə dɨje a ɨndəi be. 3 Nɨngə kosɨ dɨje kɨn pətɨ osi pa kɨ sɨgɨ no̰ kɨmbər ngar tɨ, kɨ no̰ nḛ je tɨ kɨ njé kɨsɨ kəm kɨ sɔ, kɨ no̰ ngatɔgɨ je tɨ. Dəw kɨ asɨ kadɨ ndo pa kɨn goto. Dəw ɓa, e dɨje kɨ dɨbɨ ɓu kɨ dɨbɨ kutɨ sɔ gɨde sɔ (144.000), kɨ əi dɨje kɨ əi kɨ kɨgə dɔde dɔnangɨ tɨ kɨn par. 4 Əi dɨje kɨ lati rɔde kɨ majal sangɨ dəne je al, tadɔ gəri dəne al. Uni go NGon batɨ lo je pətɨ kɨ aw tɨ. Əi dɨje kɨ e kɨ kɨgə dɔde dan dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne tə kandɨ nḛ kɨ dɔsa̰y kɨ kun kadɨ Luwə nɨm kadɨ NGon batɨ nɨm. 5 Əi dɨje kɨ dəw oo ta kɨ ngom tade tɨ al. Ta kɨ kadɨ dəw ɨndə dɔde tɨ goto.

Malayka je ɨləi mbḛ ta kɨ gangɨ kɨ a re

6 Go tɨ, m-o malayka kare kɨ nal dan nəl tɨ taa sa̰y ngay. Poy Ta kɨ Majɨ kɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ e jie tɨ kadɨ ɨlə mbi dɨje tɨ kɨ ɨsi dɔnangɨ tɨ ne, adɨ e gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn kojɨ je kɨ dangɨ dangɨ, kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ, kɨ gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ. 7 Malayka ka kɨn un ndune kɨ taa ə nə: «Ɨləi dɔsi gɨn tɔgɨ tɨ lə Luwə, ə ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ, tadɔ dɔkagɨlo ta kɨ gangɨ lie re ngata. Ɔsi məkəsɨsi nangɨ no̰ nje ra dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ, nje ra ba bo kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ kɨ man ɨsɨ ɨbə tɨ.»

8 Malayka kɨ rangɨ ɓəy un go e kɨ kəte ka kɨn nɨngə əl ə nə: «Osɨ ngata, osɨ ngata, *Babɨlon kɨ e ɓe kɨ boy. E kɨ adɨ gɨn ɓe je pətɨ kasɨ kaya kɨ ra ləne kɨ ətɨ ɓəl adɨ-de a̰yḭ-naa.» 9 Malayka kɨ rangɨ ɓəy kɨ ko̰ mɨtə un gode nɨngə əl ə nə: «Dəw kɨ ɔsɨ məkəsɨne nangɨ no̰ da tɨ, kɨ no̰ kagɨ yo tɨ lie, ə taa ndajɨ no̰ne tɨ, ə se jine tɨ ɓa, 10 e ka a a̰y kasɨ wongɨ lə Luwə kɨ kanjɨ kɨlə man tɨ kɨ Luwə a ɓukɨ me kɔpɨ wongɨ tɨ ləne kɨn tɔ. Ko dɨje kɨ be kɨn a ɨngəi ko̰ ta kəm malayka je tɨ kɨ kay njay kɨ ta kəm NGon batɨ tɨ. A ɨngəi ko̰ kɨn me por tɨ kɨ me nḛ tɨ kɨ o̰ por rɨgɨ rɨgɨ. 11 Sa por kɨ nje kadɨ-de ko̰ kɨn a su taa kɨ dɔ ɓal je, dɔ ɓal je. Nɨngə kondɔ kɨ kada, lo kadɨ dɨje kɨ njé kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ da tɨ kɨ no̰ kagɨ yo tɨ lie, ə taai ndajɨ no̰de tɨ ə se jide tɨ kɨn a ɔri kə̰ə̰ goto. 12 E dɔkagɨlo kɨ kadɨ dɨje kɨ əi ya̰ Luwə, kɨ njé ngəm ndu-kun lə Luwə, kɨ njé kadɨ mede Kɨrɨsɨ, uwəi tɔgɨde ba.»

13 Go tɨ m-o dɔ ndu madɨ ḭ dɔra̰ tɨ əl-m ə nə: «Ɨndangɨ ta kɨn ə nə: NJé majɨ-kur je ə əi dɨje kɨ ɨsɨ oyi me ndɔ tɨ kɨ ɓone me kɨlə tɨ lə Ɓaɓe. NDɨl Luwə əl ə nə: əi njé majɨ-kur je tadɔ uwəi kɔ rɔde dɔ ko̰ je tɨ ləde, nɨngə kɨlə rade je kɨ majɨ kɨ rai a ndole gode.»

Ta kɨ gangɨ kɨ dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne

14 M-go̰ lo ɓa m-o kɨl ndi kɨ nda, nɨngə dəw kɨ tɨtɨ-naa kɨ *NGon dəw ɨsɨ dɔ tɨ. Jɔgɨ ngar kɨ ra kɨ ɔr ɨsɨ dɔe tɨ, nɨngə uwə ngorongɨ kɨ tae atɨ jine tɨ. 15 Malayka madɨ kɨ rangɨ tḛḛ me kəy tɨ lə Luwə, nɨngə un ndune taa kɨ tɔgɨne əl nje kɨsɨ dɔ kɨl ndi tɨ ə nə: «Ɨlə ngorongɨ ləi ɨjə-n ko, tadɔ ko kɨ dɔnangɨ tɨ mbujɨ asɨ kɨjə ngata.» 16 Ɓa lo kɨn tɨ, nje kɨsɨ dɔ kɨl ndi tɨ ɨlə ngorongɨ ləne ɨjə-n ko je kɨ dɔnangɨ tɨ ne.

17 Go tɨ, malayka kɨ rangɨ ɓəy tḛḛ me kəy tɨ lə Luwə, dɔra̰, tɨ kɨ ngorongɨ kɨ atɨ ngay jine tɨ tɔ.

18 Go tɨ, malayka kɨ rangɨ ɓəy kɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ por tɨ, tḛḛ kɨ dɔ dɨngɨri tɨ, ɓa un ndune kɨ taa kɨ tɔgɨne ngay əl nje kuwə ngorongɨ jine tɨ ə nə: «Ɨlə ngorongɨ ləi ɨjə-n dɔ nju je kɨ dɔnangɨ tɨ kɨn, tadɔ kande je mbujɨ ngata.» 19 Ə malayka ɨlə ngorongɨ ləne dɔnangɨ tɨ ɨjə-n dɔ nju je kɨ dɔnangɨ tɨ, nɨngə bi ɨlə me ɓe mbore kandɨ nju tɨ, kɨ e ɓe kɨ boy kɨ wongɨ lə Luwə e me tɨ. 20 MBɨsəi kandɨ nju ka kɨn me ɓe mbore kandɨ nju tɨ, gɨdɨ ɓe bo tɨ gogɨ, nɨngə məsɨ lo tḛḛ me ɓe mbore kandɨ ndu tɨ ka kɨn kɨ taga, ḭ bɨtɨ ɔdɨ ta sɨndə je taa, ɓa ngale asɨ kulə mətər ɓu mɨtə kare.

15

Malayka je kɨ sɨri kɨ nḛ tujɨ lo je kɨ dɔbəy tɨ e jide tɨ

1 M-o nḛ kɔjɨ madɨ kɨ rangɨ kɨ bo, to ətɨ ɓəl dɔra̰ tɨ. *Malayka je sɨri uwəi nḛ tujɨ lo je sɨri tɔ jide tɨ. Əi dɔbəy nḛ tujɨ lo je, tadɔ e əi ə wongɨ lə Luwə a tɔl-n tane.

2 Go tɨ, m-o man ba kɨ to tə bər be, pole naa kɨ por. Nɨngə dɔ man tɨ ka kɨn, njé tətɨ rɔ da, kɨ kagɨ yo lie, kɨ kɔr nḛ kɨ tɔjɨ tɔe, uwəi kənde lə Luwə jide tɨ. 3 Osi pa lə *Mojɨ kɨ ɓəə kɨlə lə Luwə, kɨ pa lə NGon batɨ əi nə:

«Ɓaɓe Luwə kɨ nje kɨsɨ dɔ tɔgɨ je tɨ pətɨ,

Kɨlə rai je bo ngay, ətɨ ɓəl kɨ dum!

Ḭ NGar dɔ gɨn ɓe je tɨ pətɨ,

Kɔjɨ ra je ləi e kɔjɨ ra kɨ dana, e kɨ rɔjetɨ✡.

4 Ḭ Ɓaɓe, na̰ ə asɨ kadɨ ɓəl ndɨli al ə?

Na̰ ə a mbatɨ kɨlə tɔjɨ dɔi tɨ ə?

Tadɔ ḭ kɨ kari ba ə ḭ dəw kɨ ay njay,

Gɨn ɓe je pətɨ a rəi kadɨ ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰i tɨ.

Tadɔ kɨlə rai je kɨ dana toi kɨ taga ta kəmde tɨ✡.»

5 Go tɨ, m-o ta kəy lə Luwə kɨ kəy kɨbɨ kulə nojɨ lə Luwə e me tɨ, tḛḛ tane dɔra̰ tɨ. 6 Malayka je sɨri kɨ uwəi nḛ tujɨ lo je kɨ sɨri jide tɨ tḛḛi, me kəy tɨ lə Luwə kɨ taga. Ɔi kɨbɨ lḛ kɨ nda, nda kɨ ətɨ ɓəl, nɨngə dɔɔi rɔde kɨ nda ɔr. 7 Kɨ kare dan nḛ je tɨ kɨ njé kɨsɨ kəm kɨ sɔ adɨ malayka je kɨ sɨri kɔpɨ je kɨ rai-de kɨ ɔr sɨri, tə kɔpɨ je kɨ wongɨ lə Luwə kɨ nje kɨsɨ bɨtɨ kɨ no̰ tɨ, rosɨ. 8 Sa rosɨ kəy lə Luwə tə nḛ kɨ tɔjɨ tɔɓa kɨ tɔgɨ lə Luwə. Dəw asɨ kadɨ ur me kəy tɨ lə Luwə al bɨtɨ kadɨ nḛ tujɨ lo je kɨ sɨri kɨ malayka je kɨ sɨri uwəi jide tɨ kɨn tɔli ta kɨlə ləde ɓəy taa.

16

Kɔpɨ wongɨ je lə Luwə kɨ əi sɨri

1 M-o ndu ta madɨ kɨ tḛḛ kɨ tɔgɨne me kəy tɨ lə Luwə, əl malayka je kɨ sɨri ə nə: «Awi mbəli kɔpɨ wongɨ lə Luwə kɨ sɨri dɔnangɨ tɨ.» 2 Malayka kɨ dɔsa̰y aw mbəl kɔpɨ ləne dɔnangɨ tɨ. Lo kɨn tɨ no̰o̰, do bay kɨ ətɨ ɓəl, kɨ to ngay osɨ dɔ dɨje tɨ kɨ njé kaw kɨ ndajɨ lə da nɨm, kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ kagɨ yo tɨ lie nɨm.

3 Malayka kɨ ko̰ joo mbəl kɔpɨ ləne dɔ ba tɨ, adɨ man təl to tə məsɨ dəw kɨ oy be. Lo kɨn tɨ, nḛ je pətɨ kɨ ɔdi rɔde kɨ ɨsi me ba tɨ oyi.

4 Malayka kɨ ko̰ mɨtə mbəl kɔpɨ ləne dɔ man mbo je tɨ, kɨ lo je kɨ dangɨ dangɨ kɨ man ɨsɨ ɨbə tɨ, adɨ təli məsɨ. 5 Ɓa m-o ndu malayka kɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ man je tɨ əl ə nə: «Ḭ NJe kay njay, ḭ kɨ ɨsɨ ɓone, ḭ kɨ ɨsɨ mari nu. Ḭ ɨtɔjɨ be təkɨ ḭ nje gangɨ ta kɨ dana. 6 Tadɔ əi je ɓuki məsɨ dɨje ləi kɨ məsɨ njé kəl ta je kɨ tai tɨ kɔ, ə adɨ-de məsɨ wa ka tɔ kadɨ a̰yḭ-naa. Asi ta kadɨ nḛ kɨn ra-de be wa.» 7 Nɨngə go tɨ, m-o ndu ta madɨ ḭ kɨ dɔ dɨngɨri tɨ əl ə nə: «Oyo, Ɓaɓe kɨ NJe kɨsɨ dɔ tɔgɨ je tɨ pətɨ, ta kɨ gangɨ ləi e ta kɨ gangɨ kɨ rɔjetɨ nɨm, e ta kɨ gangɨ kɨ dana nɨm.»

8 Malayka kɨ ko̰ sɔ mbəl kɔpɨ ləne dɔ kadɨ tɨ, ade tɔgɨ kadɨ ɓukɨ-n porne dɔ dɨje tɨ kadɨ o̰-de. 9 Ɓa lo kɨn tɨ, kunjɨ kadɨ kɨ dum kəl tae o̰ dɨje. Dɨje kɨn əli ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ kɨ aw kɨ tɔgɨ dɔ nḛ tujɨ lo je tɨ kɨn, ə mbati kɨyə̰ pa njɨyəde je kɨ majal kɔ ə kulə-n tɔjɨ dɔ Luwə tɨ.

10 Malayka kɨ ko̰ mi mbəl kɔpɨ ləne dɔ kɨmbər ngar tɨ lə da, adɨ ko̰ɓe lie təl lo kɨ ndul kururu. Dɨje ɨngəi ko̰, usoi ngangɨde mur mur. 11 Nə be ka, mbati kɨyə̰ rəbɨ kɨlə rade je kɨ majal kɔ, əli ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ kɨ dɔra̰ tɨ, par par, mbata ko̰ kɨ ɨsɨ ɨngəi, kɨ mbata lə do bay kɨ rɔde tɨ.

12 Malayka kɨ ko̰ mehḛ mbəl kɔpɨ ləne dɔ ba tɨ kɨ ɓari-e Epɨratɨ. Ba ka kɨn ii ə ɨyə̰ lo kadɨ ngar kɨ nje kḭ lo kɨbə kadɨ tɨ də tɨ. 13 Go tɨ, m-o ndɨl je kɨ majal mɨtə kɨ toi tə ka̰a̰ je be, tḛḛi ta dɨrago̰ tɨ nɨm, ta da tɨ nɨm, ta nje ngom kɨ nje kəl kə nə n-e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ nɨm tɔ. 14 Əi ndɨl je lə su kɨ njé ra nḛ kɔjɨ je. Nɨngə awi rɔ ngar je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne pətɨ, kawi-de mbata rɔ kɨ a re ndɔ kɨ bo tɨ lə Luwə kɨ nje kɨsɨ dɔ tɔgɨ je tɨ pətɨ.

15 Nɨngə Ɓaɓe əl ə nə: «Oi, m-a m-re tə nje ɓogɨ be. NJe rɔnəl ə e dəw kɨ ɨsɨ kəm, taa ngəm kɨbɨ je ləne majɨ tɔ, kadɨ tə dəw oo-e kɨ rɔe kare ɓa rɔe a sɔle-n al.»

16 NDɨl je kɨ majal kawi ngar je ka kɨn lo tɨ madɨ kɨ ɓari-e kɨ ta Ebɨrə nə Armagədo̰✡.

17 Malayka kɨ ko̰ sɨri mbəl kɔpɨ ləne dan nəl tɨ, nɨngə ndu dəw ɓa me kəy tɨ lə Luwə, ḭ kɨ lo kɨsɨ kɨmbər ngar tɨ, əl ə nə: «Gɨn nḛ je gangɨ ngata!» 18 Lo kɨn tɨ, nḛ je ɔdi rɔde, adɨ e təl ndi je, kɨ ndu dɨje, kɨ ndangɨ ndi je, taa dɔnangɨ yəkɨ yəkɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay tɔ. Lo kɨlə ngɨrə kɨsɨ kɨ dɔ taa tɨ lə dɨje nu kɨn, dəw oo ko dɔnangɨ kɨ yəkɨ be kɨn nja kare al ɓəy. 19 Kəkɨrə ɓe bo gangɨ rɔne dana mɨtə, nɨngə ɓe bo je kɨ me ɓe je tɨ kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne budi kɨ nangɨ. Me Luwə ooi dɔ ɓe bo *Babɨlon tɨ al, Luwə ade a̰y kɔpɨ, kɨ kasɨ wongɨ lie kɨ nga̰ ngay ɨsɨ ole me tɨ. 20 Dɔ dər je pətɨ a̰yḭ-naa, adɨ dəw oo mbal je al. 21 Kəkɨrə kɔsɨ je kɨ ɔyi tə mbal bo be ḭḭ taa tosi dɔ dɨje tɨ. Dɨje əli ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ ɔjɨ-n dɔ kəkɨrə kɔsɨ je kɨ njé tujɨ lo, tadɔ tuji lo tujɨ kɨ ətɨ ɓəl ngay.

17

Ta kɨ gangɨ kɨ dɔ dəne tɨ kɨ nje kaya kɨ dum

1 Malayka kare dan malayka je tɨ kɨ sɨri kɨ uwəi kɔpɨ je kɨ sɨri jide tɨ re əl-m ə nə: «Ɨre, m-a m-tɔji ta kɨ gangɨ kɨ a re dɔ dəne tɨ kɨ nje kaya kɨ dum, kɨ ɨsɨ kadɨ man ba je tɨ kɨn, m-adi o. 2 NGar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne ɓuki rɔde ta sange lo kaya tɨ, nɨngə kosɨ dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne a̰yḭ-naa kasɨ kaya lie adɨ rade tɔ✡.»

3 Be ə, NDɨl un-m aw səm dɨlə lo tɨ. Nɨngə m-o dəne kare ɨsɨ dɔ da tɨ kɨ kər pɨr pɨr, kɨ tɔ je kɨ əl ta kɨ mal dɔ Luwə tɨ rosɨ rɔe. Da ka kɨn dɔe e sɨri ə gaje je e dɔgɨ tɔ. 4 Dəne ɔ kɨbɨ je kɨ ndole, kɨ kər pɨr pɨr, nɨngə, nɨngə ɔr je, kɨ nɨngə kɨ gate e ngay je, kɨ mədɨ-kɔsɨ je, rosɨ rɔe. Uwə kɔpɨ kɨ rai kɨ ɔr, kɨ nḛ je kɨ to koo al, kɨ nḛ ra kaya je lie kɨ to njḛ rosɨ mee. 5 Nḛ kɨ ɨsɨ natɨ no̰e tɨ, e nḛ kɨ ndangi əi nə: «Babɨlon kɨ boy, ko̰ kaya dəne je, kɨ ɓa nḛ ra je kɨ to koo al kɨ dɔnangɨ tɨ ne.» 6 M-o kadɨ dəne ka kɨn məsɨ dɨje lə Luwə ra-e kasɨ tɨ. Adɨ e məsɨ dɨje kɨ tɔli-de mbata kede njé ma najɨ lə Kɨrɨsɨ. Lokɨ m-o-e, e nḛ madɨ kɨ ətɨ-m ɓəl. 7 Ə malayka əl-m ə nə: «Ra ban ə əti ɓəl ə? M-a m-ɔr-i gɨn nḛ kɨ to lo ɓɔyɔ tɨ ɔjɨ dɔ dəne əi kɨ da kɨ dɔe e sɨri ə gaje je ə dɔgɨ, kɨ otɨ dəne gɨdɨne tɨ kɨn. 8 Da kɨ o-e kɨn kəte e no̰o̰, nə ɓasɨne goto ngata. A tḛḛ koo kadɨ aw tujɨ tɨ. NGa nɨngə, dɨje kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ lo kɨlə ngɨrə dɔra̰ kɨ dɔnangɨ tɨ nu, tɔde e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ al kɨn, lokɨ ooi da kɨn ɓa, a ətɨ-de ɓəl, tadɔ kəte e no̰o̰, nə ɓasɨne goto, nɨngə a təl tə re gogɨ.

9 «E dɔkagɨlo kəm tḛḛ kɨ dɔkagɨlo kaw kɨ gosɨ. Dɔ da kɨ sɨri əi mbal je kɨ sɨri kɨ dəne ɨsɨ dɔ tɨ. Taa əi ngar je kɨ sɨri tɔ. 10 NJé kɨ mi osi, e kɨ ko̰ mehḛ ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ dɔkagɨlo tɨ kɨ j-a-n ne kɨn, nɨngə e kɨ ko̰ sɨri re al ɓəy. NDɔ kɨ a re ɓa, a ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be par. 11 Da kɨ kəte e no̰o̰, ə ɓasɨne goto kɨn, e wa ə e ngar kɨ ko̰ jijoo. E kɨ kare dan ngar je tɨ kɨ sɨri, nɨngə ɨsɨ aw kɨ tujɨ tɨ. 12 Gajɨ da kɨ dɔgɨ kɨ o, əi ngar je kɨ dɔgɨ kɨ ɨsi dɔ kɨmbər ngar tɨ al ɓəy, nə a ɨngəi tɔgɨ kadɨ o̰i ɓe kadɨ-kare be kɨ da. 13 Mər ta ləde əi kɨ dɔgɨ kɨn pətɨ e kare ba, adɨ e ta kadɨ uni tɔgɨde kɨ ko̰ɓe ləde rai kɨlə adi da. 14 A rɔi kɨ NGon batɨ, nə NGon batɨ a tətɨ-de rɔ, tadɔ e Ɓaɓe lə ɓaɓe je, e NGar lə ngar je. NGa nɨngə njé kɨ ɓari-de, njé kɨ mbəti-de, kɨ njé ka dɔ njade tɨ, a təti rɔ sie tɔ.»

15 Malayka təl əl-m ɓəy ə nə: «Man je kɨ o-de lo kɨ kaya dəne ɨsɨ tɨ kɨn, əi gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ, əi kosɨ dɨje kɨ dangɨ dangɨ, əi gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ, kɨ ndon ta je kɨ dangɨ dangɨ. 16 Gajɨ da je kɨ dɔgɨ kɨ o-de, kɨ darɔ da wa, a ɔsi ta kaya dəne, a rə̰yḭ kɨbɨ je kɨ rɔe tɨ kadɨ a kɨ rɔne kare. A usoi dae taa a adi por o̰-e tɔ. 17 Tadɔ Luwə ɨndə ndɨgɨ ra ləne mede tɨ kadɨ rai go tɨ. Tade a e naa tɨ kare ba kadɨ uni tɔgɨ ko̰ɓe ləde rai kɨlə adi da, bɨtɨ kadɨ ta je kɨ ta Luwə tɨ tɔli tade.

18 «NGa nɨngə, dəne kɨ o-e, e ɓe bo kɨ boy kɨ ɨsɨ dɔ ngar je tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne.»

18

Babɨlon osɨ

1 Go tɨ, m-o malayka madɨ kɨ rangɨ ḭ dɔra̰ tɨ rɨsɨ kɨ nangɨ. Aw kɨ tɔgɨ kɨ bo, nɨngə kunje unjɨ, taa dɔnangɨ pətɨ. 2 Malayka ka kɨn un ndune kɨ taa əl ə nə: «Babɨlon osɨ, *Babɨlon osɨ, Babɨlon kɨ boy osɨ; nɨngə kɨ ɓasɨne kɨn, təl lo kɨsɨ ndɨl je lə su, kɨ lo ɓɔyɔ rɔ lə ndɨl je kɨ majal pətɨ. E e ə yəl je pətɨ kɨ toi njḛ, kɨ da je kɨ njé ra nḛ kɨ to koo al, rai tə lo ɓe ləde. 3 Tadɔ gɨn ɓe je pətɨ a̰yḭ-naa kasɨ kaya kɨ ra lie kɨ dum kɨn. NGar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne sangi-e kaya tɨ, nɨngə njé ra gatɨ je kɨ dɔnangɨ tɨ ne, ndui kɨ mandɨ kɨ ra lie kɨ dum kəl tae kɨn.»

4 Go tɨ, m-o ndu ta madɨ kɨ ḭ dɔra̰ tɨ əl ə nə: «Ɨtḛḛi kɔ me ɓe bo tɨ kɨn səi dɨje ləm, nə tə ḭḭ ɨndəi rɔsi naa tɨ sie dɔ majal rae je tɨ, kadɨ tə tujɨ kɨ a re dɔe tɨ kɨn ɨngə səsi sie. 5 Tadɔ majal rae je ojɨ-naa, awi bɨtɨ tḛḛi rɔ Luwə tɨ, adɨ me Luwə ole dɔ nḛ rae je tɨ kɨ majal. 6 Ɨrai sie nḛ kɨ ndɔ kɨ e ra kɨ dɨje kɨn tɔ. Ɨrai sie be nja joo. Me kɔpɨ kɨ ɓukɨ kasɨ je tɨ adɨ dɨje a̰yḭ-naa kɨn ə, ɨɓuki tɨ nja joo adi-e a̰y tɔ. 7 Kae tɨ wa kɨ rɔe nəl-e-n me rɔ kɨ tɔjɨ tɨ nɨm, oo-n majɨ rɔne nɨm ka kɨn ə, majɨ kadɨ adi-e ɨngə ko̰ je, ndɨngə ndoo je tɔ. MBata əl mene tɨ ə nə: “M-ɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ tə ngar, nɨngə mi nje ngaw koy al, tadɔ m-a m-uwə ndoo yo al ratata.” 8 E mbata kɨn ə, nḛ tujɨ lo je kɨ toi ɨsɨ ngəmi-e kɨn a ɓuki-naa dɔe tɨ pətɨ ndɔ kare ba. Adɨ e koy, kɨ kuwə ndoo yo, kɨ ɓo bo, nɨngə por a o̰-e tɔ. Tadɔ Ɓaɓe Luwə kɨ gangɨ ta dɔe tɨ e NJe tɔgɨ✡.»

9 Lo kɨn tɨ, ngar je kɨ njé sange kaya tɨ, kɨ njé koo majɨ rɔde sie, a no̰i je, a uwəi ndoo yoe, lokɨ a ooi sa por kɨ o̰-e su kɨ taa. 10 A ai sa̰y, mbata ɓəli ko̰ kɨ ɨsɨ ɨnge kɨn, nɨngə a əli əi nə:

«Ko̰ ri ə to be ə! ko̰ ri ə to be ə!

Ḭ Babɨlon, ɓe bo kɨ boy, kɨ nje tɔgɨ!

Kadɨ kadɨ-kare ba be par ə ta kɨ gangɨ osɨ dɔi tɨ be a?»

11 NJé njɨyə ra gatɨ dɔnangɨ tɨ ne, no̰i kɨ mbata lie nɨm, uwəi ndoo yoe nɨm tɔ, tadɔ dəw kare ka ndogɨ səde nḛ gatɨ je ləde al. 12 Nḛ gatɨ je, kɨ ɔr je, kɨ la je, kɨ mbal kɨ gate e ngay je, kɨ mədɨ-kɔsɨ je, kɨ lḛ je, kɨ kɨbɨ kɨ kər pɨr pɨr je, kɨ kɨbɨ je kɨ ndo̰y, kɨ kagɨ je kɨ ba̰yde ətɨ majɨ je, kɨ nḛ je kɨ rai-de kɨ ngangɨ kədɨ je, kɨ kagɨ je kɨ gatɨde e ngay je, kɨ nɨngə kasɨ je, kɨ gɨndɨ je, kɨ nḛ je təli mbal je kɨ ndole, 13 kɨ kadɨ kagɨ ndɨr ta̰y je, kɨ yɨbɨ kagɨ je kɨ ətɨ majɨ, kɨ nom kagɨ je kɨ ətɨ majɨ, kɨ ndujɨ kagɨ je kɨ ətɨ majɨ, kɨ kasɨ, kɨ yɨbɨ, kɨ ndujɨ, kɨ gəme je, kɨ mangɨ je, kɨ batɨ je, kɨ sɨndə je, kɨ pusɨ rɔ je, kɨ ɓəə je, kɨ dangay je. 14 Kandɨ kagɨ kɨ ndɨli ndɨgɨ kuso ka a̰y sa̰y kadi tɨ. Nḛ kɨngə je ləi kɨ nḛ koo majɨ rɔ je ləi təli nḛ kɨ tujɨ kɔ, nɨngə dəw a ɨngə-de gogɨ al ratata. 15 NJé ra gatɨ je kɨ rai gatɨ kəte me ɓe tɨ kɨn ɨngəəi nḛ, ɔsi rɔde ngərəngɨ, tadɔ ɓəli ko̰ je kɨ ɨsɨ ɨnge kɨn. No̰i, uwəi ndoo yoe, 16 nɨngə əli əi nə: «Ko̰ ri ə to be ə! ko̰ ri ə to dɔ ɓe bo tɨ kɨn be ə! E kɨ kəte ɔ kɨbɨ lḛ, kɨ kɨbɨ kɨ kər pɨr pɨr, kɨ kər njɨr njɨr, kɨ ɔr je, kɨ nɨngə kɨ gate e ngay je, kɨ mədɨ-kɔsɨ je, rosɨ rɔe. 17 Nə kəm kadɨ kɨ kare wa par ə nḛ kɨngə je kɨn pətɨ gotoi kɔ!»

NJé kuwə ngandɨ bato je, kɨ dɨje kɨ me bato tɨ, kɨ njé ra kɨlə dɔ bato tɨ, kɨ njé ra gatɨ dɔ ba tɨ, ɔsi rɔde ngərəngɨ, 18 nɨngə lokɨ ooi sa pore kɨ ɨsɨ su ɓa, əli əi nə: «Dəw oo ɓe bo kɨ ətɨ ɓəl tə ɓe bo kɨn be al ɓəy!» 19 Ɔyi ba bur kɨ dɔde tɨ, nɨngə no̰i, uwəi ndoo yoe, uni ndude kɨ taa əli əi nə: «Ko̰ ri ə to be ə! ko̰ ri ə to dɔ ɓe bo tɨ kɨn be ə! E nḛ kɨngə je lie ə dɨje pətɨ kɨ awi kɨ bato je dɔ ba tɨ ɨsɨ ɨngəi. Nə kəm kadɨ kɨ kare wa par ə nḛ kɨngə je kɨn pətɨ gotoi kɔ!»

20 Ḭ dɔra̰, ɨra rɔnəl dɔ tujɨ tɨ kɨ ɨnge kɨn! Səi dɨje lə Luwə, kɨ njé kaw kɨlə je, kɨ njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ, ɨrai rɔnəl, tadɔ ta kɨ Luwə gangɨ dɔe tɨ kɨn, e səi je ə Luwə gangɨ ta adɨ səsi.

21 Lo kɨn tɨ no̰o̰, malayka kɨ nje tɔgɨ kare un mbal kɨ to tə kəkɨrə mbal kusɨ ko be, ɨge ɨle ba, nɨngə əl ə nə: «E kɨ ka tɔgɨ kɨn ə, a ɨgəi Babɨlon, ɓe bo kɨ boy kɨn kadɨ ɨləi-e kɔ, kadɨ dəw a oo-e gogɨ al ratata. 22 Dəw a oo ndu kənde je, kɨ njé kosɨ pa je, kɨ njé kɔl nal je, kɨ njé kɔl təbɨ je, ɓe ləi gogɨ al ratata. Dəw a ɨngə kɔdɨ ra nḛ madɨ, ə se a oo ndu mbal kusɨ ko al ratata. 23 Dəw a oo por lambɨ o̰ ɓe ləi al, taa dəw a oo ndu njé taa-naa sɨgɨ al tɔ, tadɔ njé ra gatɨ je ləi ə əi njé tɔɓa je kɨ əti ɓəl dɔnangɨ tɨ ne, taa kɨ mbəli kɨ ra ləi ə, ɨɓukɨ-n gɨn dɨje kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɔ.» 24 E Babɨlon tɨ ə məsɨ njé kəl ta kɨ ta Luwə tɨ, kɨ məsɨ dɨje lə Luwə, kɨ məsɨ dɨje pətɨ kɨ tɨjəi mɨndɨde dɔnangɨ tɨ ne, a̰y tɨtɨ.

19

Pa tətɨ rɔ kɨ ɓa me dɔra̰ tɨ

1 Go nḛ je tɨ kɨn ɓa, m-o dɔ ndu kɨ ɓa tə ndu kosɨ dɨje kɨ ngay be dɔra̰ tɨ ə nə: «Aleluya! Kajɨ, kɨ tɔɓa, kɨ tɔgɨ e ya̰ Luwə ləje. 2 Ta kɨ gangɨ lie e ta kɨ gangɨ kɨ rɔjetɨ, e ta kɨ gangɨ kɨ dana, tadɔ gangɨ ta dɔ kaya dəne tɨ kɨ tujɨ lo kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ kaya kɨ ra ləne. Luwə ade ɨgə kɨrə tɔl kɨ tɔl ɓəə kɨlə je lie.» 3 Nɨngə təli əli ɓəy əi nə: «Aleluya! Tɔjɨ kɨ dɔ Ɓaɓe tɨ! Sa por ɓe bo su kɨ dɔ ɓal je, kɨ dɔ ɓal je!» 4 *NGatɔgɨ je kɨ kutɨ joo gɨde sɔ, kɨ nḛ je kɨ njé kɨsɨ kəm kɨ sɔ, ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ Luwə tɨ kɨ NJe kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ, ɔsi kure, nɨngə əli əi nə: «Amen! Aleluya! Tɔjɨ kɨ dɔ Ɓaɓe tɨ!»

Lo taa-naa lə NGon batɨ

5 Go tɨ, m-o ndu ta madɨ ḭ kɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ be əl ə nə: «Ɨləi tɔjɨ dɔ Luwə tɨ ləje, səi pətɨ kɨ səi ɓəə kɨlə je lie, səi kɨ səi njé ɓəl-e je, səi ngan je kɨ dɨje kɨ tɔgɨ.» 6 Nɨngə m-o dɔ ndu kɨ ɓa tə ndu kosɨ dɨje kɨ ngay be. NDu ka kɨn ɓa tə ka man ba kɨ ɨsɨ lo be, taa ɓa tə ka ndangɨ ndi kɨ ɓa kɨ tɔgɨne ngay kam be tɔ, ə nə: «Aleluya! Ɨləi tɔjɨ dɔ Ɓaɓe tɨ, tadɔ Luwə ləje kɨ NJe tɔgɨ pətɨ ɨndə ngɨrə ko̰ɓe ləne. 7 Adɨ jɨ rai rɔnəl, jɨ tɨləi kole ə j-ɨləi tɔjɨ dɔe tɨ, tadɔ dɔkagɨlo taa-naa lə NGon batɨ re ngata, nɨngə dəne lie ka ɨsɨ dɔ njane tɨ tɔ. 8 Adi-e kɨbɨ kɨ ndole ngay kɨ rai kɨ kulə lḛ.» Kɨbɨ lḛ kɨ əli tae, tɔjɨ kɨlə ra je kɨ dana lə dɨje lə Luwə.

9 Malayka kare əl-m ə nə: «Ɨndangɨ ta ə nə: NJé je kɨ ɓari-de lo taa-naa tɨ lə NGon batɨ əi njé rɔnəl je.» Nɨngə ɨlə tɨ ɓəy ə nə: «E kɨn ə e ta je kɨ rɔjetɨ lə Luwə.»

10 M-osɨ nangɨ njae tɨ kadɨ m-ɔsɨ kure, nə əl-m ə nə: «O rɔi kadɨ ɨra nḛ kɨn! Mi ɓəə kɨlə tə ḭ je kɨ ngako̰i je kɨ ai dɔ njade tɨ me nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ Kɨrɨsɨ tḛḛ kɨ dɔe, kɨn be tɔ. E Luwə ə sɔbɨ kadɨ ɔsɨ kure!» Tadɔ nḛ kɨ rɔjetɨ kɨ Kɨrɨsɨ tḛḛ kɨ dɔe kɨn ə, adɨ dɨje kosɨ əli ta kɨ ta Luwə tɨ.

Rɔ kɨ tətɨ lə Kɨrɨsɨ kɨ e dəw kɨ Luwə mbəte

11 Go tɨ, m-o dɔra̰ tḛḛ tane, nɨngə sɨndə kɨ nda ə tḛḛ a. Dəw kɨ nje kale, tɔe nə NJe ka dana nɨm, Dəw kɨ rɔjetɨ nɨm. E NJe gangɨ ta, kɨ NJe rɔ rɔ kɨ dana. 12 Ka kəme je tḛḛi por bɨlɨm bɨlɨm, nɨngə nḛ je kɨ ndole ndole ɨsɨ dɔe tɨ ngay tə jɔgɨ kɔsɨ-gon, taa tɔ kɨ ndangi dɔe tɨ e tɔ kɨ e kɨ karne ba par ə gər tɔ. 13 Ɔ kɨbɨ ngal kɨ məsɨ rosɨ, nɨngə tɔe nə «Ta lə Luwə.» 14 Asɨgar je kɨ dɔra̰ tɨ uni goe, ɨsi dɔ sɨndə je tɨ kɨ nda, nɨngə ɔi kɨbɨ lḛ kɨ nda, kɨ nḛ kɨ majal ɔde al. 15 Kɨyə kasɨgar kɨ tae atɨ soy soy, kɨ sɔbɨ dɔ tɨgə-n gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ tḛḛ tae tɨ. O̰ ɓe dɔ dɨje tɨ kɨ dɔnangɨ tɨ ne kɨ tɔgɨ kɨ nga̰ tə gɨndɨ be. NJɨyə dɔ nju tɨ, tal-e mbasɨ mbasɨ me ɓe mbore kandɨ nju tɨ, kɨ kasɨ wongɨ lə Luwə kɨ NJe tɔgɨ pətɨ e me tɨ. 16 NDangi tɔ kare kɨbɨ tɨ lie nɨm, njae tɨ nɨm əi nə: «NGar lə ngar je, Ɓaɓe lə ɓaɓe je.»

17 Go tɨ, m-o malayka kare a taa me kadɨ tɨ. Un ndune kɨ taa kɨ tɔgɨne, əl yəl je pətɨ kɨ ɨsɨ nali dan nəl tɨ sa̰y ə nə: «Ɨrəi, ɨkawi-naa kɨ mbata nḛ kuso kɨ bo lə Luwə! 18 Ɨrəi usoi da ngar je, kɨ da kɨ bo je lə asɨgar je, kɨ da asɨgar je wa, kɨ da sɨndə je kɨ njé kal-de je, da dɨje pətɨ, dɨje kɨ kare je, kɨ ɓəə je, ngan je, kɨ dɨje kɨ tɔgɨ je.»

19 Go tɨ, m-o da kɨ m-əl ta lie kəte, kɨ ngar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne, kɨ asɨgar je ləde, kawi-naa mba kadɨ rɔi kɨ nje kɨsɨ dɔ sɨndə tɨ əi kɨ asɨgar je ləne. 20 Lo kɨn tɨ, uwəi da ka kɨn dangay tɨ, naa tɨ kɨ nje ngom kɨ nje kəl kə nə n-e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. NJe ngom kɨ nje kəl kə nə n-e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ kɨ ra nḛ kɔjɨ je ləne ta kəm da tɨ, ɓukɨ-n dɨje kɨ njé kaw kɨ ndajɨ lə da rɔde tɨ nɨm, ɔsi məkəsɨde nangɨ no̰ kagɨ yo tɨ lie nɨm, wale. Uwəi-de, ɓuki-de joo pu kəm ba me dɨlə por tɨ, kɨ e por nḛ kɨ nje ko̰ rɨgɨ rɨgɨ. 21 Kɨyə kasɨgar kɨ tḛḛ ta nje kɨsɨ dɔ sɨndə tɨ tɔl asɨgar je ləde pətɨ, adɨ yəl je pətɨ usoi dade ndani.

20

Ɓal kɨ dɨbɨ kare

1 Go tɨ, m-o malayka kare kɨ ḭ dɔra̰ tɨ rɨsɨ kɨ nangɨ, uwə lakəle ta wol ɓe kɨ dɔbəye goto nɨm, sən kɨ boy ngay nɨm jine tɨ. 2 Uwə dɨrago̰, ɓɨgə li, kɨ e su kɨ ɓari-e *Sata̰, dɔɔ-e kɨ sən ka kɨn kadɨ to ɓal dɨbɨ kare. 3 Malayka un-e ɨle wol ɓe tɨ kɨ dɔbəye goto, utɨ tae kɨ lakəle, ɔr nḛ tae tɨ landangɨ, kadɨ tə ɨngə rəbɨ ɓukɨ-n dɨje wale al, bɨtɨ kadɨ gɨn ɓal kɨ dɨbɨ kare gangɨ. Go tɨ ɓa, sɔbɨ kadɨ ɨyə̰i-e taa ngon dɔkagɨlo kɨ ndə̰y be.

4 Go tɨ, m-o kɨmbər ngar je ɨsi, ɓa adi njé kɨsɨ dɔ tɨ tɔgɨ kadɨ gangii ta. Nɨngə m-o ndɨl dɨje kɨ ndɔ kɨ gangi dɔde kɨ kɨyə mbata ma najɨ lə Kɨrɨsɨ, kɨ ma najɨ ta lə Luwə kɨn tɔ, taa njé kɨ mbati kɔsɨ məkəsɨde nangɨ no̰ da tɨ nɨm, no̰ kagɨ yo tɨ lie nɨm, adɨ əi dɨje kɨ taai ndajɨ lə da no̰de tɨ al nɨm, jide tɨ al nɨm kɨn. Dɨje kɨn təli ɨsi kɨ dɔde taa gogɨ, nɨngə a o̰i ɓe kɨ Kɨrɨsɨ ɓal dɨbɨ kare. 5 NDəgɨ njé koy je ɓa, a təli ɨsi kɨ dɔde taa gogɨ al, bɨtɨ kadɨ ɓal kɨ dɨbɨ kare kɨn gɨne gangɨ ɓəy taa. Lo kɨn tɨ, e kḭ taa kɨ dɔsa̰y lə njé koy je lo koy tɨ. 6 NJé ke me kḭ taa tɨ kɨ dɔsa̰y lo koy tɨ kɨn əi njé majɨ-kur, əi dɨje lə Luwə. Koy kɨ nje ko̰ joo aw kɨ tɔgɨ dɔde tɨ al. A əi njé kɨjə məsɨ kadɨ-kare lə Luwə əi kɨ Kɨrɨsɨ, nɨngə a o̰i ɓe naa tɨ kɨ Kɨrɨsɨ ɓal dɨbɨ kare.

Rɔ tətɨ Sata̰

7 Lokɨ ɓal kɨ dɨbɨ kare a asɨ ɓa, a ɔri *Sata̰ kəy dangay tɨ lie, 8 nɨngə a aw kadɨ ədɨ gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ kɨ dɔ kum dɔnangɨ kɨ sɔ, adɨ e Gogɨ kɨ Magogɨ✡. A ɔsɨ njade naa tɨ kadɨ aw rɔ-n. Ba̰yḭ-naa tə yangɨra kɨ ta ba bo tɨ be. 9 Uni lo kɨ dɔnangɨ tɨ kɨ ta tate, ɨləi-naa gəi gɨdɨ lo kɨsɨ dɨje lə Luwə kɨ ɓe bo kɨ Luwə ndɨge, nə por a ḭ dɔra̰ tɨ kadɨ osɨ dɔde tɨ o̰-de. 10 NGa nɨngə, su kɨ e nje kədɨ-de, a uni-e kadɨ ɨləi-e dɨlə por tɨ, me nḛ tɨ kɨ nje ko̰ por rɨgɨ rɨgɨ, go da tɨ əi kɨ nje ngom kɨ nje kəl kə nə n-e nje kəl ta kɨ ta Luwə tɨ. Lo kɨn tɨ, a ɨngəi ko̰ kɨ dum kəl tae, kondɔ je kɨ kada je, kɨ dɔ ɓal je kɨ dɔ ɓal je.

Ta kɨ gangɨ kɨ dɔbəy tɨ

11 Go tɨ, m-o kɨmbər ngar kɨ bo kɨ nda, kɨ dəw kɨ nje kɨsɨ dɔ tɨ. Dɔra̰ əi kɨ dɔnangɨ a̰yḭ-naa kɔ ta kəme tɨ, kɨ kadɨ dəw a oo-de gogɨ al ratata. 12 Ɓa m-o njé koy je, dɨje kɨ tɔgɨ kɨ ngan je kɨ du, ai taa no̰ kɨmbər ngar tɨ ka kɨn. Lo kɨn tɨ, makɨtɨbɨ je əi kɨ tḛḛ. Makɨtɨbɨ madɨ kɨ rangɨ kare e kɨ tḛḛ, nɨngə e makɨtɨbɨ kajɨ. NJé koy je ɨngəi ta kɨ gangɨ kɨ go lo kɨlə rade je tɨ kɨ rai. E ta kɨ gangɨ kɨ go lo ta tɨ kɨ ndangii me makɨtɨbɨ tɨ. 13 Ba bo təl kɨ njé koy je kɨ oyi mee tɨ adɨ gogɨ. Koy kɨ lo kɨ koo təli kɨ njé koy je kɨ ngəmi-de adi gogɨ. Ɓa dɨje pətɨ ɨngəi ta kɨ gangɨ kɨ go lo kɨlə rade je tɨ kɨ rai. 14 Ɔyi koy əi kɨ lo kɨ koo ɓuki-de dɨlə por tɨ. Dɨlə por kɨn ə e koy kɨ nje ko̰ joo. 15 NGa nɨngə dəw kɨ tɔe e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ al, a ɨləi-e dɨlə por tɨ kɨn tɔ.

21

Dɔra̰ kɨ sɨgɨ kɨ dɔnangɨ kɨ sɨgɨ

1 M-o dɔra̰ kɨ sɨgɨ əi kɨ dɔnangɨ kɨ sɨgɨ, tadɔ dɔra̰ kɨ kɔke əi kɨ dɔnangɨ kɨ kɔke gotoi kɔ, taa ba bo ka goto tɔ. 2 Nɨngə m-o ɓe bo kɨ ay njay, adɨ e Jorijaləm kɨ sɨgɨ ə ḭ dɔra̰ tɨ rɔ Luwə tɨ, tə dəne kɨ ra mandɨ majɨ ɨsɨ-n dɔ njane tɨ ɨsɨ ngɨnə ngawne kam be. 3 Ɓa m-o ndu ta madɨ ḭ kɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ, əl ta kɨ tɔgɨne ə nə: «Oi lo kɨsɨ Luwə ə re ɨsɨ dan dɨje tɨ kɨn. Luwə a ɨsɨ dande tɨ, nɨngə əi je a əi dɨje lie. A ɨsɨ dande tɨ tə Luwə ləde. 4 A bɔr man no̰ lay lay kəmde tɨ. Koy a goto, ndɨngə ndoo yo a goto, no̰ kuwə ndoo a goto, ko̰ a goto, tadɔ dɔra̰ kɨ dɔnangɨ kɨ kɔke kɨ nḛ je kɨ me tɨ gotoi kɔ.»

5 Lo kɨn tɨ no̰o̰ be, nje kɨsɨ dɔ kɨmbər ngar tɨ əl ə nə: «Kɨ ɓasɨne kɨn, m-ra nḛ je pətɨ təkɨ sɨgɨ ngata.» Nɨngə təl əl-m ə nə: «Ɨndangɨ nḛ je kɨn, tadɔ ta je ləm e ta je kɨ rɔjetɨ, e ka kəm ta.» 6 Ɓa ɨlə dɔ tɨ ɓəy ə nə: «Gɨn ta gangɨ ngata! Mi Alpa kɨ Omega, lo kɨlə ngɨrə nḛ kɨ lo tɔl ta nḛ. Dəw kɨ kɨndə ra-e ə, m-a m-ade man kɨ ngɨre e dɔ kajɨ tɨ kade a̰y kare. 7 Nɨngə dəw kɨ nje tətɨ rɔ, m-a m-ade kadɨ-kare kɨn: mi m-a mi Luwə lie, ə e a e ngonm tɔ. 8 NGa nɨngə, njé me ndul je, kɨ njé najɨ ndude, kɨ njé ra nḛ je kɨ to ra al, kɨ njé tɔl dɨje, kɨ njé ra kaya je, kɨ njé ra mbəli je, kɨ njé kaw no̰ kagɨ yo je tɨ, kɨ njé ngom je, pətɨ, lo ləde e me dɨlə por tɨ, kɨ e por kɨ o̰ rɨgɨ rɨgɨ. Lo kɨn ə, e koy kɨ nje ko̰ joo.»

Jorijaləm kɨ sɨgɨ

9 Malayka kare dan malayka je tɨ kɨ sɨri kɨ uwəi kɔpɨ je kɨ sɨri kɨ rosɨ kɨ nḛ tujɨ lo je kɨ sɨri kɨ dɔbəy tɨ jide tɨ, re əl-m ta ə nə: «Ɨre, m-a m-tɔji nje nongɨ lə NGon batɨ, adɨ e dəne lie m-adɨ o-e.»

10 NDɨl tətɨ-m uwə-m, ɓa malayka aw səm taa dɔ mbal tɨ kɨ boy, ngal, nɨngə tɔjɨ-m ɓe bo kɨ ay njay, adɨ e Jorijaləm kɨ ḭ dɔra̰ tɨ rɔ Luwə tɨ, rɨsɨ nangɨ. 11 Tɔɓa lə Luwə unjɨ dɔe tɨ. Kunje to tə kunjɨ mbal kɨ gate e ngay kɨn be, ndo̰y tə kunjɨ mbal kɨ ɓari-e jasɨpɨ kɨn be, taa dəw oo lo me tɨ tə bər be tɔ. 12 NDogɨ bɔr kɨ gə gɨde ndəə nɨm, ngal nɨm. Ta kəy kur me tɨ e dɔgɨ gɨde joo. Nɨngə malayka je dɔgɨ gɨde joo ngəmi ta kəy je kɨ dɔgɨ gɨde joo ka kɨn. Ɓa ndangi tɔ gɨn kojɨ lə ngan *Isɨrayəl je kɨ dɔgɨ gɨde joo, kare kare, ta kəy je tɨ kɨ dɔgɨ gɨde joo. 13 Kaw kɨ lo kɨbə kadɨ tɨ ta kəy e mɨtə, lo kur kadɨ tɨ ta kəy e mɨtə, jam dɔ ɓe tɨ ta kəy e mɨtə, gɨn ɓe tɨ ta kəy e mɨtə tɔ. 14 NDogɨ bɔr kɨ gə gɨdɨ kəy, ngɨre e kɨ kɨndə dɔ mbal je tɨ dɔgɨ gɨde joo, kɨ tɔ njé kaw kɨlə je kɨ dɔgɨ gɨde joo lə NGon batɨ e kɨ ndangɨ tɨtɨ, kare kare.

15 Malayka kɨ nje kəl-m ta ka kɨn uwə nḛ mbɔjɨ nḛ jine tɨ, adɨ e gakɨra kɨ rai-e kɨ ɔr mba mbɔjɨ-n ɓe bo, kɨ ta kəye je, kɨ ndogɨ bɔr kɨ gə gɨde. 16 Ɓe bo kɨn dame je kɨ sɔ asi-naa, adɨ ngale asɨ-naa kɨ tate. Malayka mbɔjɨ ɓe bo ka kɨn kɨ gakɨra ləne, asɨ kun nja dəw dɨbɨ kutɨ gɨde joo (12.000). MBɔjɨ ngale nɨm, tate nɨm, kawe kɨ taa nɨm, asɨ-naa. 17 MBɔjɨ ndogɨ bɔr kɨ gə gɨdɨ ɓe bo ka kɨn ɓa, ra ngal ji dəw tḛḛ kosɨle tɨ ɓu kɨ kutɨ sɔ gɨde sɔ, tə nḛ mbɔjɨ nḛ kɨ dɨje ɨsɨ rai kɨlə. 18 Nḛ je kɨ ɨndəəi ndogɨ bɔr ka kɨn e mbal kɨ ɓari-e jasɨpɨ, nɨngə ɓe bo wa e kɨ kɨnde kɨ ɔr dɔrɔe, adɨ ndo̰y tə bər be. 19 Gɨn ndogɨ bɔr kɨ gə gɨdɨ ɓe bo ka kɨn e kɨ ra rɔe kɨ mbal je kɨ dangɨ dangɨ kɨ gate e ngay, kadɨ ndole. Gɨne kɨ dɔsa̰y e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e jasɨpɨ, kɨ ko̰ joo e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e sapɨr, kɨ ko̰ mɨtə e kɨ ra kɨ mbal kɨ ndo̰y, kɨ ɓari-e agatɨ, kɨ ko̰ sɔ e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e emərodɨ, 20 kɨ ko̰ mi e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e onɨsɨ, kɨ ko̰ mehḛ e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e sarduwan, kɨ ko̰ sɨri e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e kɨrijolitɨ, kɨ ko̰ jijoo e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e bərɨl, kɨ ko̰ jikare e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e topajɨ, kɨ ko̰ dɔgɨ e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e kɨrijopɨrajɨ, kɨ ko̰ dɔgɨ gɨde kare e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e yasḛtɨ, kɨ ko̰ dɔgɨ gɨde joo e kɨ ra kɨ mbal kɨ ɓari-e ametɨsɨtɨ. 21 Ta kəy je kɨ dɔgɨ gɨde joo lə ndogɨ bɔr, e mədɨ-kɔsɨ je dɔgɨ gɨde joo tɔ. Nɨngə ta ndogɨ kɨ ra e kɨ ra kɨ mədɨ-kɔsɨ kare par kɨ dɔne. Ta mbalo kɨ ɓe bo tɨ e kɨ ra kɨ ɔr kɨ dɔrɔe, adɨ dəw oo lo me tɨ tə bər be. 22 Dəw oo kəy lə Luwə me ɓe bo tɨ kɨn al. Kəy ɓa, e Ɓaɓe Luwə wa kɨ nje tɔgɨ pətɨ tɔ, NGon batɨ tɔ par. 23 Ɓe bo ka kɨn aw kɨ ndoo kadɨ ə se nay kɨ kadɨ oo-n lo al jagɨ, tadɔ kunjɨ Luwə unjɨ dɔe tɨ, nɨngə NGon batɨ e lambɨ kɨ kadɨ oo-n lo. 24 Gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ njɨyəi kunje tɨ, ə ngar je kɨ dɔnangɨ tɨ ne rəi kɨ nḛ kɨngə je ləde me tɨ tɔ. 25 Ta kəy je kɨ kur me ɓe bo tɨ kɨn a ai tagɨra ba kɨ ndɔ je pətɨ, dəw a utɨ-de al, tadɔ lo a ndul me ɓe tɨ kɨn al. 26 NGa nɨngə, dɨje a rəi kɨ nḛ kɨngə je kɨ nḛ tɔɓa je lə gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ me tɨ. 27 Nḛ madɨ kare kɨ to njḛ a ur me tɨ al, taa dəw kɨ nje ra nḛ je kɨ to koo al, kɨ nje ngom a ur me tɨ al tɔ. E dɨje kɨ tɔde e kɨ ndangɨ me makɨtɨbɨ kajɨ tɨ lə NGon batɨ par ə a uri me tɨ✡.

22

1 Malayka tɔjɨ-m man ba kajɨ, kɨ ndo̰y tə bər be kɨ ɨsɨ ɨbə kɨ tɔgɨne lo kɨsɨ Luwə tɨ əi kɨ NGon batɨ. 2 NGa nɨngə, dana ngadan ɓe bo tɨ, kɨ dan ba ji man tɨ kɨ tɔ joo, kagɨ kajɨ kɨ tḛḛ kɨ kandɨne nja dɔgɨ gɨde joo me ɓal tɨ kɨ kare a no̰o̰. Nay kare ə tḛḛ kɨ kandɨne, nay kare ə tḛḛ kɨ kandɨne, ɓa mbie e kḭ kajɨ gɨn ɓe je kɨ dangɨ dangɨ tɔ. 3 Nḛ madɨ kɨ kadɨ tə Luwə a man-e goto.

Kɨmbər ngar kɨsɨ Luwə əi kɨ NGon batɨ a e me ɓe bo tɨ, nɨngə ɓəə kɨlə je lə Luwə a awi no̰e tɨ kadɨ tə ɔsi kure. 4 A ooi ta kəme, nɨngə tɔe a e kɨ ndangɨ natɨ no̰de tɨ. 5 Lo kɨ ndul a goto, dəw a aw kɨ ndoo kunjɨ lambɨ al nɨm, kunjɨ kadɨ al nɨm, tadɔ Ɓaɓe Luwə a ɓukɨ kunjɨne dɔde tɨ, nɨngə a o̰i ɓe kɨ dɔ ɓal je kɨ dɔ ɓal je.

Re Jəju Kɨrɨsɨ

6 Go tɨ, malayka əl-m ə nə: «Ta je kɨn e ta je kɨ rɔjetɨ, e ka kəm ta. Nɨngə Ɓaɓe Luwə kɨ nje kadɨ gosɨ njé kəl ta je kɨ tae tɨ, ɨlə kɨ malayka ləne kadɨ tɔjɨ ɓəə kɨlə je ləne nḛ je kɨ a rai nḛ ɓasi adɨ-de gəri.»

7 Lo kɨn tɨ, Jəju əl ə nə: «Oi, m-a m-re ɓasɨne, nɨngə dəw kɨ nje ngəm go ta je kɨ tḛḛ ta Luwə tɨ kɨ to me makɨtɨbɨ tɨ kɨn e nje rɔnəl.»

8 Mi Ja̰, m-o nḛ je kɨn kɨ kəm nɨm, kɨ mbim nɨm. Nɨngə go ko-e tɨ kɨ m-o kɨ kəm je, kɨ mbim je, m-osɨ nangɨ nja malayka tɨ kɨ tɔjɨ-m nḛ je ka kɨn kadɨ m-ɔsɨ kure. 9 Nə e əl-m ə nə: «Onoi kadɨ ɨra nḛ kɨn. Mi ɓəə kɨlə tə ḭ je, tə ngako̰i njé kəl ta je kɨ ta Luwə tɨ je, kɨ dɨje pətɨ kɨ njé ngəm go ta je kɨ me makɨtɨbɨ tɨ kɨn majɨ, be tɔ. E Luwə ə sɔbɨ kadɨ ɔsɨ kure.»

10 Nɨngə ɨlə tɨ ɓəy ə nə: «Ta je kɨ tḛḛ ta Luwə tɨ kɨ to me makɨtɨbɨ tɨ kɨn, onoi kadɨ ɨɓɔyɔ adɨ to, tadɔ dɔkagɨlo kɨ kadɨ nḛ je kɨn a rai nḛ e ɓasi ngata.» 11 NGa nɨngə kadɨ dəw kɨ nje ra majal, nay kɨ lo ra majal tɨ ləne, ə dəw kɨ nje ra nḛ je kɨ to ra al, nay kɨ lo ra-e tɨ tɔ; nɨngə dəw kɨ nje ra nḛ kɨ majɨ, nay kɨ lo ra nḛ kɨ majɨ tɨ, ə dəw kɨ ay njay, nay kɨ lo kay rɔne njay tɨ tɔ.

12 Lo kɨn tɨ, Jəju əl ə nə: «Oi, m-a m-re ɓasɨne! M-a m-re kɨ nḛ kɨgə go ji kadɨ m-adɨ dəw kɨ ra kɨ go kɨlə tɨ kɨ ra. 13 Mi Alpa kɨ Omega, mi kɨ Dɔsa̰y kɨ kɨ Dɔbəy tɨ, mi Lo kɨlə ngɨrə nḛ kɨ Lo tɔl ta nḛ✡.»

14 NJé rɔnəl je ə əi dɨje kɨ njé togɨ kɨbɨ je ləde kadɨ tə ɨngəi ta rəbɨ kuso kandɨ kagɨ koy al, ə kadɨ uri kɨ ta kəy me ɓe bo tɨ. 15 Nɨngə kadɨ dɨje kɨ njé ra kɨlə lə bɨsɨ je, awi gɨdɨ ɓe bo tɨ, naa tɨ kɨ dɨje kɨ njé mbəli, kɨ dɨje kɨ njé sangɨ-naa kaya tɨ, kɨ dɨje kɨ njé tɔl dɨje, kɨ dɨje kɨ njé kaw no̰ kagɨ yo je tɨ, kɨ dɨje kɨ ngom nəl-de kɨ njé kəl ta kɨ ngom.

16 «Mi Jəju, m-ɨlə kɨ malayka ləm kadɨ ma najɨ nḛ je kɨ rɔjetɨ kɨn kɨ rɔ njé kaw-naa je tɨ. Mi dəw kɨ gɨn kojɨ tɨ lə *Dabɨdɨ, mi NGawndḛ kɨ nje kɨbɨ gɨn lo tɨ.»

17 NDɨl Luwə əi kɨ dəne kɨ nje ngaw əli əi nə: «Ɨre!»

Ə kadɨ dəw kɨ oo dɔ ndu ta je kɨn ə nə: «Ɨre!»

Kadɨ dəw kɨ kɨndə man ra-e, re, ə kadɨ dəw kɨ ge ka̰y man kajɨ, ɨngə kare kɨ kanjɨ ndogɨ tɔ.

Tɔl ta ta

18 Mi Ja̰ m-ɨlə ndum dɔ ta je tɨ kɨ tḛḛ ta Luwə tɨ kɨ to me makɨtɨbɨ tɨ kɨn be: Dəw kɨ ɨlə nḛ madɨ dɔ tɨ, Luwə a ɓukɨ tujɨ je kɨ e kɨ kəl tae me makɨtɨbɨ tɨ kɨn dɔ ko̰ tɨ lie. 19 A re dəw ɔr nḛ madɨ me ta je tɨ kɨ tḛḛ ta Luwə tɨ kɨ to me makɨtɨbɨ tɨ kɨn tɔɓa, Luwə a ɔr nḛ majɨ kɨ sɔbɨ dɔe kɔ me kagɨ koy al tɨ nɨm, me ɓe bo tɨ kɨ ay njay nɨm. Adɨ e kagɨ koy al əi kɨ ɓe bo kɨ ay njay kɨ e kɨ kəl ta ləde me makɨtɨbɨ tɨ kɨn✡. 20 Nɨngə dəw kɨ nje kaw kɨ ndu dɔ ta je tɨ kɨn təkɨ e ta je kɨ rɔjetɨ əl ə nə: «Oyo, m-a m-re ɓasɨne.»

Amen! Ɨre, Ɓaɓe Jəju! 21 Kadɨ me-majɨ lə Ɓaɓe Jəju e səsi naa tɨ pətɨ.

✡ 1:4 2Kɔr 1.8

✡ 1:7 Danɨyəl 7.13; Jakari 12.10

✡ 1:15 13-15: Danɨyəl 7.9, 13; 10.5-6

✡ 1:17 16-17: Ejay 44.6; 48.12; 49.2; Eb 4.12

✡ 2:7 Kɨlə ngɨrə nḛ je 2.8-9

✡ 2:14 Kɔr Isɨrayəl je 31.16; Kɔr Isɨrayəl je 22-24

✡ 2:17 Tḛḛ kɨ taga 16.14-15, 33-34; Ejay 65.15

✡ 2:23 Pa je 7.10; 62.13; Jərəmi 17.10

✡ 2:28 26-28: Pa je 2.8-9; Kɔr Isɨrayəl je 24.17

✡ 5:10 Pa je 33.3; 98.1; Ejay 42.10

✡ 5:11 Danɨyəl 7.10

✡ 6:16 Oje 10.8; Lk 23.30

✡ 6:17 Juwəl 2.11; Soponi 2.2-3

✡ 7:17 Ejay 25.8; 49.10; Pa je 23.1-2; Ejəkəl 34.23

✡ 8:12 10-12: Ejay 14.12; Jərəmi 9.14; Tḛḛ kɨ taga 10.21-23

✡ 9:9 Juwəl 2.4-5; 1.6

✡ 10:7 Tḛḛ kɨ taga 20.11; Dətərənom 32.40; Danɨyəl 12.7; Amosɨ 3.7

✡ 13:7 5-7: Danɨyəl 7.8, 25; 11.36; 7.21

✡ 15:3 Tḛḛ kɨ taga 15.1

✡ 15:4 Jərəmi 10.7; Pa je 86.9

✡ 16:16 NJé gangɨ ta je 5.19; 2 NGar je 23.29

✡ 17:2 1-2: Jərəmi 51.7, 13; Ejay 23.17

✡ 18:8 4-8: 4: Ejay 48.20; Jərəmi 50.8; 51.6, 45; 5: Kɨlə ngɨrə nḛ je 18.20-21; 6: Pa je 137.8; Jərəmi 50.29; 7-8: Ejay 47.7-9

✡ 20:8 Ejəkəl 38-39

✡ 21:27 23-27: Ejay 60.19-20; 60.3-5; 60.11; 52.1; Ejəkəl 44.9

✡ 22:13 12-13: Ejay 40.10; 62.11; Pa je 28.4; Jərəmi 17.10

✡ 22:19 Dətərənom 4.2; 13.1